Ciastka na prezent Z MLECZNĄ CZEKOLADĄ\nCiastka na prezent Z MLECZNĄ CZEKOLADĄ Kruche ciastka na prezent z mleczną czekoladą to wspaniała propozycja na słodki upominek na różne okazje. Ciasteczka z mleczną czekoladą popularnej marki Cartwright & Butler to cenione wyroby cukiernicze. W tym przypadku nie tylko wysoka jakość starannie dobranych składników oraz niebanalny smak wyrobów zachwycają smakoszy. Ciasteczka z mleczną czekoladą w ozdobnej puszce to również estetyka, styl i klasa, o czym świadczy elegancka oprawa produktów. Dołącz pyszne ciastka na prezent z mleczną czekoladą do głównego podarunku dla niej lub dla niego. Spraw miłą niespodziankę obdarowanej osobie, wybierając niebanalną kompozycję smaków. Ciasteczka z mleczną czekoladą w ozdobnej puszce to zdecydowanie najlepsze uzupełnienie upominkowego zestawienia. Jeśli więc szykujesz prezent dla ukochanej osoby i brakuje Ci słodkiego akcentu, to maślane ciastka na prezent z mleczną czekoladą będą trafioną decyzją. Zaproś domowników na niezapomnianą słodką ucztę. Spotkanie przy kawie z czekoladowymi ciasteczkami będzie miłym przeżyciem dla każdego. Ciastka z mleczną czekoladą to świetny pomysł na słodki upominek dla różne okazje. Informacje: - ręcznie robione kruche ciasteczka maślane z dodatkiem mlecznej czekolady marki Cartwright & Butler, - waga: 200g, - wymiary opakowania: ok. 9,5 x 12 x 16 cm, - wyprodukowane w Wielkiej Brytanii.   Wartość odżywcza 100g:   Wartość energetyczna  2277/544kJ/kcal Tłuszcz 28g Kwasy nasycone 16g Węglowodany w tym cukry 66,1g 33g Białko 2,1g Błonnik 5,9g Sól 0,81g Składniki: mąka pszenna (wapń, żelazo, niacyna, tiamina), solone masło ( mleko, sól), czekolada mleczna w kawałkach (18%) (cukier, pełne mleko w proszku, masło kakaowe, miazga kakaowa, serwatka w proszku (mleko), odtłuszczone mleko w proszku, emulgator: lecytyna sojowa, naturalny aromat waniliowy), cukier, cukier Muscovado (cukier, melasa trzcinowa), pasteryzowane jajka z wolnego wybiegu, substancje spulchniające (wodorowęglan sodu, difosforany), mąka ryżowa\nCB4465 dostępny Zapytaj o produkt\nKruche ciastka na prezent z mleczną czekoladą to wspaniała propozycja na słodki upominek na różne okazje. Ciasteczka z mleczną czekoladą popularnej marki Cartwright & Butler to cenione wyroby cukiernicze. W tym przypadku nie tylko wysoka jakość starannie dobranych składników oraz niebanalny smak wyrobów zachwycają smakoszy. Ciasteczka z mleczną czekoladą w ozdobnej puszce to również estetyka, styl i klasa, o czym świadczy elegancka oprawa produktów. Dołącz pyszne ciastka na prezent z mleczną czekoladą do głównego podarunku dla niej lub dla niego. Spraw miłą niespodziankę obdarowanej osobie, wybierając niebanalną kompozycję smaków.\nCiasteczka z mleczną czekoladą w ozdobnej puszce to zdecydowanie najlepsze uzupełnienie upominkowego zestawienia. Jeśli więc szykujesz prezent dla ukochanej osoby i brakuje Ci słodkiego akcentu, to maślane ciastka na prezent z mleczną czekoladą będą trafioną decyzją. Zaproś domowników na niezapomnianą słodką ucztę. Spotkanie przy kawie z czekoladowymi ciasteczkami będzie miłym przeżyciem dla każdego.\nCiastka z mleczną czekoladą to świetny pomysł na słodki upominek dla różne okazje.\n- ręcznie robione kruche ciasteczka maślane z dodatkiem mlecznej czekolady marki Cartwright & Butler,\n- wymiary opakowania: ok. 9,5 x 12 x 16 cm,\nWartość energetyczna 2277/544kJ/kcal\nKwasy nasycone 16g\nSkładniki: mąka pszenna (wapń, żelazo, niacyna, tiamina), solone masło ( mleko, sól), czekolada mleczna w kawałkach (18%) (cukier, pełne mleko w proszku, masło kakaowe, miazga kakaowa, serwatka w proszku (mleko), odtłuszczone mleko w proszku, emulgator: lecytyna sojowa, naturalny aromat waniliowy), cukier, cukier Muscovado (cukier, melasa trzcinowa), pasteryzowane jajka z wolnego wybiegu, substancje spulchniające (wodorowęglan sodu, difosforany), mąka ryżowa\nAngielska HERBATA EARL GREY w ozdobnej puszce 59,9 zł\nArtystyczna dusza Ciastka Dla cukiernika Dla florystki Dla instruktora jazdy Dla kominiarza Dla kosmetyczki Dla krawcowej Dla księdza Dla księgowej Dla lekarza Dla nauczyciela Dla niani Dla pielęgniarki Dla pracowników Dla prawnika Dla promotora Dla przedszkolanki Dla sekretarki Dla siostry zakonnej Dla urzędnika Domator Eleganckie Kawosz Minimalista Optymista Paralotniarz Pisarz Podziękowania dla chrzestnych Podziękowania dla świadków Podziękowania ślubne dla rodziców Praktyczne Prezent na rocznicę ślubu dla męża Prezent na rocznicę ślubu dla żony Prezenty dla babci Prezenty dla brata Prezenty dla chłopaka Prezenty dla cioci Prezenty dla córki Prezenty dla damy Prezenty dla dziadka Prezenty dla dzieci Prezenty dla dziewczyny Prezenty dla gentlemana Prezenty dla klientów Prezenty dla mamy Prezenty dla męża Prezenty dla mężczyzny Prezenty dla narzeczonych Prezenty dla nastolatków Prezenty dla przyjaciela Prezenty dla przyjaciółki Prezenty dla rodziców Prezenty dla sąsiada Prezenty dla singielki Prezenty dla singla Prezenty dla siostry Prezenty dla syna Prezenty dla synowej Prezenty dla szefa Prezenty dla szefowej Prezenty dla taty Prezenty dla teścia Prezenty dla teściowej Prezenty dla wujka Prezenty dla zięcia Prezenty dla żony Prezenty gratulacyjne Prezenty na 1 rocznicę ślubu Prezenty na 10 rocznicę ślubu Prezenty na 18. urodziny Prezenty na 20 rocznicę ślubu Prezenty na 25 rocznicę ślubu Prezenty na 30 rocznicę ślubu Prezenty na 30. urodziny Prezenty na 40 rocznicę ślubu Prezenty na 40. urodziny Prezenty na 45 rocznicę ślubu Prezenty na 5 rocznicę ślubu Prezenty na 50 rocznicę ślubu Prezenty na 50. urodziny Prezenty na 60. urodziny Prezenty na 70. urodziny Prezenty na 80. urodziny Prezenty na 90. urodziny Prezenty na awans Prezenty na bierzmowanie Prezenty na Dzień Babci i Dziadka Prezenty na Dzień Chłopaka Prezenty na Dzień Dziecka Prezenty na Dzień Dziewczyny Prezenty na Dzień Kobiet Prezenty na Dzień Matki Prezenty na Dzień Mężczyzny Prezenty na Dzień Nauczyciela Prezenty na Dzień Ojca Prezenty na imieniny Prezenty na komunię Prezenty na Mikołajki Prezenty na odejście z pracy Prezenty na parapetówkę Prezenty na podziękowanie Prezenty na przeprosiny Prezenty na rocznicę ślubu rodziców Prezenty na Święta dla mamy Prezenty na Święta dla siostry Prezenty na urodziny dla babci Prezenty na urodziny dla brata Prezenty na urodziny dla dziadka Prezenty na urodziny dla dzieci Prezenty na urodziny dla mamy Prezenty na urodziny dla niego Prezenty na urodziny dla niej Prezenty na urodziny dla siostry Prezenty na urodziny dla taty Prezenty na Walentynki dla niego Prezenty na Walentynki dla niej Prezenty na Wielkanoc Prezenty na Wielkanoc dla dzieci Przejście na emeryturę Uniwersalne Z dostawą w 24h


Pierwsza polska agencja w Content Marketing Association - Grupa On Board Think Kong\n29 maja 2018 19 listopada 2019\nOn Board Think Kong dołączyła, jako pierwsza agencja z Polski, do grona wiodących europejskich agencji content marketingowych zrzeszonych w CMA (Content Marketing Association). Brytyjska organizacja od 1993 r. wspiera rozwój branży content marketingowej na świecie.\nContent Marketing Association (CMA) jest jedną z najważniejszych organizacji zajmujących się tematyką content marketing. Celem stowarzyszenia jest promowanie wykorzystywania treści jako skutecznego narzędzia marketingowego. CMA wspiera zrzeszone agencje w rozwijaniu kompetencji, jest też organizatorem międzynarodowego konkursu, w którym wyróżnia najlepsze kampanie content marketingowe. Organizacja zrzesza blisko 80 agencji content marketingowych z całego świata, w tym od maja, również\n– Cieszę się, że jako jedyna agencja z Polski zostaliśmy przyjęci do CMA. To konkretne korzyści także dla naszych klientów. Zyskujemy dostęp do danych o najskuteczniejszych projektach z całego świata, mamy też możliwość uczestnictwa w inicjatywach organizowanych przez Content Marketing Association oraz współpracy z innymi zespołami, które możemy angażować do międzynarodowych projektów– komentuje Norbert Kilen, dyrektor ds. Strategii On Board Think Kong.\nOn Board Think Kong od kilku lat realizuje kampanie content marketingowe dla takich firm jak: Coca-Cola, NN Investment Partners, ZT Kruszwica. Ostatnim sukcesem agencji było otrzymanie nagrody IAC Awards 2018 za kampanię „Finanse po godzinach” realizowaną we współpracy z NN Investments Partners.


W trosce o dobrą edukację.Prace dedykowane Profesor Jadwidze Kowalikowej z okazji 40-lecia pracy naukowej [red. Anna Janus-Sitarz] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00017 003065 22413168 na godz. na dobę w sumie\nAutor: red. Anna Janus-Sitarz Liczba stron: 499\nISBN: 97883-242-1102-9 Rok wydania: 2013\nISBN 97883-242-1102-9 SPIS TREŚCI PROFESOR JADWIGA KOWALIKOWA – PORTRET NIEOFICJALNY • Jadzia [Stanisław Bortnowski] ......................................................................... 11 • Spotkanie z pracami naukowymi Jadwigi Kowalikowej [Maria Madejowa] ..................................................................................................... 23 O JĘZYKU I KSZTAŁCENIU JĘZYKOWYM • Nowe aspekty kompetencji komunikacyjnej [Urszula Żydek-Bednarczuk] .................................................................................. 51 • Wartościowanie w kształceniu językowym (dla licealistów) [Halina Wiśniewska] ................................................................................................. 63 • Ortograﬁ a a wymowa, czyli czego nauczyciel polonista uczyć musi [Halina Kurek] ............................................................. 77 • Interpretacja szyku wyrazów i zdań w dawnych gramatykach języka polskiego. Uwagi i konstatacje wstępne [Jerzy Podracki] ......................................................................................................... 90 6 Spis treści • O niektórych anglicyzmach w języku młodzieży [Renata Przybylska] ................................................................................................ 102 • Neologizmy słowotwórcze w polityce (dyplomatołek, merdia, wykształciuch) [Bogusław Dunaj] ..................................................... 113 • Kognitywny obraz nadziei w rozumieniu uczniów szkół średnich [Edward Polański, Jolanta Bujak-Lechowicz] ...................................................................................... 122 • Z badań nad związkami frazeologicznymi z komponentem nazw barw w języku uczniów (wyniki badań i propozycje dydaktyczne) [Danuta Krzyżyk, Helena Synowiec] .................................................................. 133 • Dyskurs dydaktyczny w uniwersyteckim nauczaniu gramatyki [Janina Labocha] ............................................................................ 146 • Problematyka językoznawczych prac magisterskich początku XXI wieku na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego [Zoﬁ a Cygal-Krupa] ................................. 153 • O słownictwie Mickiewicza jako postaci literackiej (na przykładzie Legionu S. Wyspiańskiego) [Władysław Śliwiński] ............................................................................................ 166 • O internetowej pedagogice językowej. Uwagi nieobiektywne [Mirosław Skarżyński] ............................................................................................ 183 • Błędy językowe „wiecznie żywe” [Jan Godyń] ...................................... 198 • Gotowe pieniądze, gotowe, gotowizna, gotówka i ich historia w języku polskim [Aleksander Zajda] ........................................................... 222 • Moiściewy, Wielgomozno Pani...! (o gwarowych wykrzyknikach angażujących emocjonalnie odbiorcę) [Kazimierz Sikora] .................................................................................................. 233 • Wikipedia jako źródło wiedzy językoznawczej [Elżbieta Mańczak-Wohlfeld] ............................................................................... 252 • Jak rozwijać i doskonalić uczniowską sprawność tworzenia tekstu – projekt metody pracy [Ewa Nowak] ........................ 268 Spis treści 7 • Stylistyczno-składniowy aspekt nominalizacji a kształcenie językowe [Wojciech Strokowski] ........................................... 278 • Święci w podhalańskich przysłowiach [Maciej Rak] ........................... 289 O LITERATURZE I KSZTAŁCENIU KULTURALNO-LITERACKIM • Czarodziejska lipa z Czarnolasu [Franciszek Ziejka] ........................... 307 • „Przestrzeń wewnętrzna” liryków Leopolda Staffa [Aniela Książek-Szczepanikowa] ......................................................................... 324 • Uwagi o celach kształcenia polonistycznego w szkołach średnich [Zenon Uryga] .............................................................. 338 • O kształtowaniu tożsamości narodowej w procesie edukacji polonistycznej. Reﬂ eksje i kontrowersje [Barbara Myrdzik] ................................................................................................... 353 • Dziecko w krajobrazie miasta, ﬁ kcyjność i rzeczywistość [Barbara Dyduch] .................................................................. 367 • Sztuka dźwięków a sztuka kolorów [Henryk Kurczab] ................................................................................................... 381 • Retoryka obrazu poetyckiego i malarskiego jako budowanie iluzji w ﬁ gurach dyskursu i w ﬁ gurach obrazu [Anna Pilch] .................................................................... 398 • Arcydzieła niepoprawne, czyli o potrzebie krytycznego czytania [Anna Janus-Sitarz] ................................................... 412 • Nowele Henryka Sienkiewicza w adaptacjach teatralnych [Halina Kosętka] ........................................................................... 423 • Mów i pisz po polsku – tytuły podręczników gimnazjalnych do języka polskiego [Krystyna Data, Ewa Horwath] ........................................................................... 436 • Homiletyka – teologia przepowiadania czy nauka o podstawach? [ks. Wiesław Przyczyna, ks. Gerard Siwek] ...................... 448 8 Spis treści • Osobliwy XIX-wieczny elementarz rosyjski dla polskich dzieci autorstwa Władysława Choroszewskiego na tle procesu rusyﬁ kacji społeczeństwa polskiego [Maria Strycharska-Brzezina] .......................... 461 • „Cracovia Sacra” (zarys problematyki) [Stanisław Dziedzic] ................................................................................................ 471 PROFESOR JADWIGA KOWALIKOWA – PORTRET NIEOFICJALNY STANISŁAW BORTNOWSKI Jadzia Zaczynam od tematu lekcji. Szkic o Osobie, która kieruje Ka- tedrą Polonistycznej Edukacji Nauczycielskiej UJ, czyli o Pani Profesor dr hab. Jadwidze Kowalikowej, chcę rozpocząć po szkolnemu, czyli od charakterystyki postaci. Niechaj Wielka Uczona, autorka kilkunastu książek i kilkuset artykułów i Belfer zarazem, podda się pokornie regu- łom szkolności i wysłucha, jak unosząc palce w górę, współpracownicy i uczniowie spontanicznie wskażą wyróżniki postaci. A zatem: C e c h y c h a r a k t e r u: ciepła, otwarta pod pozorami szorst- kości, cierpliwa, wyrozumiała, tolerancyjna, skłonna do wybaczania, pełna życzliwości w słuchaniu innych, dobra (czasami nadmiernie), sprawiedliwa (ktoś dodaje: nadzwyczaj), lojalna, uczciwa, daleka od intryg (słyszę cicho: ale nie od ploteczek), pełna szacunku dla każdego, pracowita, punktualna (zawsze dotrzymuje terminów), słowem ktoś arcysolidny i rzetelny, godny zaufania. C e c h y u m y s ł o w o ś c i: mądra erudytka obdarzona doskonałą pamięcią i świetnym reﬂ eksem, inteligentna, błyskotliwa, lotna, szybka w myśleniu, reﬂ eksyjna, skłonna do dygresji, konkretna, rzeczowa, dowcipna. C e c h y u s p o s o b i e n i a: witalna, energiczna, obdarzona kul- turą i elegancją słowa (żarty o cielesności zawsze podane wykwint- nie), łatwością mówienia (stąd wpadanie w nadmierną gadatliwość), poważna i zarazem dowcipna, niewolna od rubaszności i sarkazmu (ale z dużą skłonnością do usprawiedliwień), emocjonalna i zarazem 12 Stanisław Bortnowski racjonalna, w nastrojach zmienna, reagująca na problem natychmia- stową i długą oracją. Moje dopełnienia. Wydawałoby się, że Jadzia nie nadaje się do kierowania Katedrą. Zaczyna zebranie bez polotu, od długiego czyta- nia pism, które dotarły na polonistykę. Ale lektura, zrazu monotonna, poszerza się o komentarz Pani Profesor, cięty i jędrny. Spostrzeżenia Ja- dzi bywają fascynujące, gdyż w kilku zdaniach potraﬁ zawrzeć esencję wywodu, pełną paradoksów, zaskoczeń wyjętych z usłużnego archiwum pamięci. Jadzia zawsze słucha, nie przerywając mówcy. Świetnie kieru je dyskusją podczas sesji naukowych, gdyż potraﬁ wzmocnić pointą tezy każdego mówcy. Problemy organizacyjne rozstrzyga natychmiast, krót- ko i pewnie. To, co – wydawałoby się – jest skomplikowane i trudne do uchwycenia, po zebraniu, w rozmowie prywatnej okazuje się łatwe do przecięcia. Zebranie ma zawsze ciągi dalsze, gdyż Panią Profesor drę- czą problemy merytoryczne, sporne. Drąży je długo, przygląda się im z różnych stron; jeśli nie jest zadowolona z pierwszych wniosków, raczej woli wrócić do dyskusji w kolejnym terminie, aniżeli rzecz uprościć. Nigdy nikomu nie odmówi pomocy (z materialną włącznie) i du- chowego wsparcia. Podejmie się nawet niewygodnego dla niej zadania, byleby nie sprawić przykrości osobie, która prosi. Bo prośba innych to dla niej rzecz święta. Nie lubi biurokracji (oj, bardzo nie lubi!) tak uniwersyteckiej, jak oświatowej. Nie może w ogóle pojąć, jak kwestie, które powinny zostać rozstrzygnięte szybko i jednoznacznie, wloką się, komplikują, pęcznie- ją. Uważa, że pewni ludzie (wymienia ich czasami z nazwiska, dobitnie i złośliwie charakteryzuje) szkodzą nauce, uniwersytetowi, szkole i pań- stwu. Natura pozbawiła ich zdrowego rozsądku, obdarzyła natomiast bezbrzeżną głupotą i odebrała kompetencje. Dystansując się od nie- możności, widząc, że nic nie poradzi na bałagan, Jadzia oświadcza gło- śno, z mocnym akcentem niezadowolenia i odrobiną kapitulacji: Ja już, na szczęście, nic nie muszę, ja w każdej chwili mogę odejść w zacisze emerytury. To wy będziecie się borykać z naszą administracją, to na was spadnie ciężar tego rozgardiaszu, to wy będziecie płacić za błędy… – tu następuje konkretyzacja ciała, które sﬁ ksowało: senat uniwersytetu, sejm, jakieś nadzwyczajne komisje powołane tylko do ględzenia, często kwestor, rzadko, prawie nigdy dyrekcja Wydziału, gdyż do władz, którym bezpośrednio podle- ga Katedra, Jadzia ma szacunek i często te władze wychwala. Współpracowników Jadzia traktuje wspaniałomyślnie. Zacznę od przywilejów materialnych: karmi nas herbatniczkami i czekoladkami (pamięta zawsze o moich bezcukrowych), rozdaje z okazji Nowego Roku lub zakończenia spotkań przed wakacjami to kalendarzyki, to puchowe króliczki, to misie, ale hitem okazały się lewki z logo Wydzia- łu Polonistyki. Jadzia 13 Wszyscy dla Niej jesteśmy dobrymi duchami i trzeba się modlić, abyśmy, nazwani zbiorowym geniuszem katedry, długo ku chwale jej żyli. Jadzia dumna jest z naszego dorobku: ani grama zazdrości, ani chęci rywalizacji, ani jakiejkolwiek próby zdezawuowania czyjejś kula- wej często pracy. Wynika to na pewno z nadmiernej skromności Pani Profesor, która nigdy się nie chwali i swego „ja” nie eksponuje, nato- miast silna jest dokonaniami wspólnymi. Napiszę szczerze: pochwały czasami przekraczają miarę. Wiem, że i ja zostałem w świadomości Pani Profesor przeceniony i że moje wskazywanie choćby na niemoc pamięci czy bezradność wobec materii bardziej skomplikowanej nie zdadzą się na nic. Pani Profesor nie może ścierpieć zarządzenia, które odsyła emery- tów w niebyt na własnej uczelni. Uważa, że nadal powinniśmy być czyn- ni, wygłaszać wykłady, recenzować prace, uczestniczyć w zebraniach, co znajduje wyraz w konkretnych zaproszeniach do działań prawnie możliwych lub przez Panią Profesor ku pożytkowi publicznemu wy- walczonych. Dla pełni obrazu trzeba dodać, że Jadzia, nie mogąc być do końca aniołem dobroci, opanowała też sztukę misternej aluzji: Pomyślcie Pań- stwo, którzy z takim pośpiechem i samozaparciem robicie habilitacje, że jak tak dalej będziecie biec do mety, gubiąc po drodze kamasze i potykając się na prostej, to i Zielona Góra, niczego jej nie odejmując ze splendoru, nas przegoni. Proszę więc o pozytywny rachunek sumienia: niech państwo mówią, co komu z pióra kapie, a kto jest niepiśmienny. Bo ja na razie jestem wściekła jak Żyd, który biega po pustym sklepie. Teraz kilka słów o skłonnościach i dolegliwościach. Jadzia jest ła- suchem. Walcząc z cholesterolem, nie może sobie odmówić słodkości i potraﬁ w zapamiętaniu opróżnić talerzyk, sprytnie Jej podsuwany przez uczestników zebrania, którzy zapominają o diecie. Wyborny słuch Pani Profesor powoduje, że my, gaduły polonistyczne, musimy zawzięcie milczeć, gdy ktoś zabiera głos, albowiem Pani Profesor wyła- wia nawet poddźwięki, sztorcuje nas i zapowiada opuszczenie zebrania, skoro nikt nie chce Jej czy innych słuchać. Na początku obrad prawie zawsze Jadzia jest w stanie nierówno- wagi ﬁ zycznej. Zapowiada, że nie dotrwa do końca nasiadówki, że jest przeziębiona, kicha, nas pozaraża, a przecież nie chce, by grypa wysy- sała nasz organizm. Innym razem słyszymy o nieposłusznych ruchach serca, permanentnym jego wierzganiu jak koń w galopie. Państwo macie serca młode, one nie galopują, lecz tylko kłusują, ale mój organ ﬁ zjologiczny, w którym żadna duchowość się nie mieści, kulawy jest i muszę go powstrzymywać nieustannie. Na szczęście mijają minuty, a Jadzia jest coraz zdrowsza i nie ma nadziei, żeby zebranie skończyło się w przyzwoitym czasie. 14 Stanisław Bortnowski PANI PROFESOR W OPINIACH DOKTORANTEK Często słyszałyśmy opowieści o dzieciństwie Pani Profesor. Książki czytała jej na głos babcia. Wnuczka ceniła sobie te chwile i po latach ceni jeszcze bardziej. Ważny jest nie tylko kontakt ze słowem, ważne jest – co Pani Profesor szczególnie podkreśla – budowanie relacji z osobą czytającą. Dlatego dla dziecka nie jest obojętne, kto tekst czyta. Lepiej, żeby była to osoba z rodziny. Natomiast słuchając radia, Pani Profesor nauczyła się języka niemieckiego – w tym wypadku intym- ność nie ma znaczenia. * Muzyka była stale obecna na zajęciach. Zapamiętałam następującą anegdot- kę: Pani Profesor grała na fortepianie, a jak wiadomo – gra wymaga aktywnego użycia wszystkich palców. Dziś, podczas pisania na klawiaturze komputera, Profesorka przenosi nawyki muzyczne i palce wyćwiczone w bieganiu po całym instrumencie często uderzają nie w rytm słowa, lecz w rytm muzyki: rodzi się komputerowy walczyk lub nokturn. * Pani Profesor zawsze troszczyła się o moją sytuację życiową. Kiedy dowiedzia- ła się, że nie pracuję, zaproponowała mi złożenie podania o stypendium im. Estrei- chera. Troska Pani Profesor przejawiała się również wtedy, gdy przychodziłam na seminaria w ciąży. Wówczas proponowała otworzenie okna, podsuwała też dodatkowe krzesło pod nogi. Potem już, gdy syn się urodził, zawsze mnie o niego pytała. Raz jeden zdarzyło się Pani Profesor stracić dystans (w sensie dosłownym) do mojej osoby. Wykazała zainteresowanie biżuterią, podeszła do mnie i dotknęła kolczyków, twierdząc, że są piękne, a ona piękno lubi. Potem żartobliwie dodała: „Przepraszam Panią, jestem jak Murzyn, który wszystkiego lubi dotknąć. To brzydki nawyk”. * Nasza Promotorka przechowywała teczki o każdym z nas. W teczkach tych były różne potrzebne i ważne informacje, na przykład konspekty, nawet ksero różnych artykułów trudno dostępnych. Na seminariach wygłaszaliśmy referaty. W każdym roku seminarzysta musiał mieć co najmniej jedno wystąpienie. Pracę oddawało się w całości, a gdy została przyjęta, w ruch szedł wspomniany kajecik. Pani Profesor zaginała wówczas stronę, wpisywała datę obrony zawsze respekto- waną i pytała, kto następny do obrony. * Jadzia 15 Seminaria miały swój ustalony porządek: rozpoczynały się od relacji każdej osoby o stanie naukowego konta, potem były referaty, dyskusja moderowana przez Panią Profesor i Jej komentarze, merytorycznie bogate, długie, pełne dygresji. Raz zrobiła nam niespodziankę i przyniosła koreańskie wydanie „Pana Tadeusza”. Przekładu dokonał jej były doktorant, który, jak prawie wszyscy uczniowie, na- zywał się „Kim”, co znaczy „Złoto”. * Do każdego starała się podchodzić bezstronnie i życzliwie. Nigdy nikogo nie pominęła, zawsze padły jakieś słowa pokrzepienia, chociaż chwaliła z umiarem. Nieraz brała górę impulsywna natura Pani Profesor. Jawnie i w bezpośredni sposób wyrażała swoje niezadowolenie, potraﬁ ła wówczas bez ogródek poddać pracę krytyce, nawet druzgocącej, ale zawsze była to ocena sprawiedliwa i w ar- gumentach wyważona. Impulsywna natura Pani Profesor miała jednak drugą, lepszą stronę – nigdy do nikogo nie chowała urazy, nie była zawistna, niczego i nikomu nie zazdrościła. Wymagająca była także wobec siebie, czuliśmy więc, że Jej sprawiedliwość jest bezwzględna i dotyczy wszystkich. * Nie lubiła się fotografować, twierdząc, że źle wychodzi na zdjęciach. Przy- chodziła nieraz na zajęcia z siatką zakupów spożywczych – to była sobota rano – i kładła ją między szybami wielkiego okna w sali. Częstowała nas wówczas bananami, co od razu rodziło bardzo familijną atmosferę. Dodawała: „Niedoj- rzałe banany nie tuczą”. Nieraz robiła zabawne aluzje do swej tuszy, zrzucenie kilograma wagi uznawała za sukces, popijała niby na schudnięcie owocowe i smakowe herbatki, oczywiście nas nimi częstując. Nie chciała nigdy przyjąć żadnego prezentu, w grę wchodziły jedynie kwiatki i to najlepiej doniczkowe. Raz seminarzysta podarował Jej skrzynkę jabłek przez siebie wyhodowanych. Chyba nie były zbyt dobre, gdyż padła żartobliwa uwaga, że jabłonie powinien przycinać w jego sadzie sam Mikołaj Rej ze „Zwierzyńca”. Gdy po obronie zabrakło dla jednej z członkiń komisji kwiatków, kazała wręczyć jej swoje. Zresztą otrzymane kwiatki zazwyczaj komuś przekazywała jako dowód wdzięczności. * Z moich krótkich kontaktów z Panią Profesor wyłania się portret osoby nieprzeciętnej, o silnej osobowości i wielkich horyzontach intelektualnych, która żyje w świecie swych naukowych idei, ale zawsze szanuje zwykłych nauczycieli i podkreśla wartość szkolnej pracy. Dla nas – doktorantów – była jak surowa i dobra matka. Czasem skarciła i była powściągliwa w pochwałach, ale przed światem broniła swych podopiecznych. Człowiek czynu, pragmatyk, który lubi dawać innym radość. * 16 Stanisław Bortnowski Oto niektóre powiedzenia Pani Profesor: o osobach zagrożonych wyrzuceniem z pracy: „Są na końcu buta”, o nadmiernie ambitnych: „Mają wybujałe ego”, o bliźniakach: „Dzielą się jedną inteligencją po połowie”, o osobach nietypowych: „Pan Bóg ma różnych cudaków na tym świecie, trzeba się do nich przyzwyczaić”, o głupocie: „Głupota strasznie źle na mnie działa, bo się boję, że się nią zarażę”. DOPOWIADAJĄ SEMINARZYSTKI Pani Profesor Kowalikowa jest profesjonalistką i perfekcjonistką w każdym calu. Imponowało nam to, że była na bieżąco z wszystkimi nowinkami poloni- stycznymi, a myślała bardziej nowocześnie aniżeli my. To ona była młoda na zajęciach. Seminaria Pani Profesor to wzorce erudycji wręcz nie do ogarnięcia. Kipiało od wnikliwych informacji, wszechstronnych komentarzy. Można się było uczyć, jak nie zawężać się w jednej dyscyplinie i zarazem jak myśleć o życiu, a nie tylko o suchej nauce. No i wzorcowa polszczyzna, swada kulturalnego mówienia, imponujący słownik i przestrogi, by mówić nie tylko z sensem, ale pięknie. * Zapamiętałam następującą uwagę. Po pytaniu o postępy mojej pracy za- częłam niezbyt ładnie: „Wie Pani co…” Usłyszałam, że to wyrażenie trąci kolo- kwialnym stylem i przypomina rozmowę dwu pań: „Wie pani co, mój mąż jest ﬁ latelistą”. „A wie pani co, mój mąż jest maszynistą”. Inny komentarz. Pada informacja studentki, że czyta wymienione książki na bieżąco. „Co to, proszę pani, znaczy «na bieżąco»? Na bieżąco to można czytać gazetę, ale nie artykuły naukowe. Nad nimi trzeba przysiąść i pomęczyć się solidnie”. JEJ KRAKÓW Jadzia jest krakowianką z całej mocy. Urodzona na Zwierzyńcu, tam ochrzczona w kościele św. Bronisławy, wierna – pod wpływem ojca – zwyczajom okolicznym, wspomina nie tylko Emaus, ale na przykład Dzień Zaduszny w Teatrze Kolejarza. Tradycja wymagała, aby wtedy iść na Bocheńską na przedstawienie Młynarz i jego córka. Wspomina: Gdy jestem za granicą, przeżywam stany nostalgiczne. Dziwne to są stany. Widzę wtedy architekturę Krakowa tak dokładnie, jakbym w tym miejscu w da- nej chwili śnienia była. Na przykład róg Rynku i Floriańskiej, kamienicę pod Jadzia 17 Murzynami, zaułek Poselskiej i jej skrzyżowanie z Dominikańską. Co więcej, zda- je mi się, że widziałam naprawdę miejsca namalowane przez Tondosa, tak jak one w XIX wieku wyglądały. Widzę na przykład budynek redakcji „Czasu” na Plantach, jeszcze przed moim urodzeniem zburzony. Dziś powstał tam nowoczesny gmach nazwany „Dom na Czasie”. I ja wchodzę w przeszłość, doświadczam jej intensywnie i bardzo zmysłowo. Nic dziwnego, że Jadzia lubuje się w regionalizmach Krakowa. Napisała na ten temat monograﬁ ę i boleje, że regionalizmy odchodzą. Mówi: Zjawisko odmienności regionalnych zaznacza się wyraźnie na płaszczyźnie leksykalnej. I tak na przykład dawny krakowski „akademik” ustąpił zdecydowa- nie miejsca „studentowi”, przy czym nastąpiło tu pewne przesunięcie znaczeniowe, gdyż w języku potocznym funkcjonuje ów wyraz nadal, ale jako nazwa domu studenckiego. Zmniejsza się również częstość posługiwania się krakowskim „sa- ganem” na korzyść „czajnika”. Zauważcie państwo, że tylko starsi krakowianie, i to nie zawsze, używają słowa „kawon” dla nazwania owocu, który jest znany młodszemu i najmłodszemu pokoleniu jako „arbuz”. Jak się te procesy odbywają? Początkowo sąsiadują obok siebie dwa wyrazy: regionalny i nowy. Pojawiają się one w mowie tych samych użytkowników wymiennie, na przykład „bławatek” i „chaber”. Później jeden z nich staje się dominujący. Nieuchronność takiego zjawiska przewidywał kilkadziesiąt lat temu Nitsch. Jakże ja boleję, że zniknęły krakowskie i małopolskie słowa: „traﬁ ka”, „ﬁ akier”, „rączka” w znaczeniu ob- sadka, „mieszanina” w znaczeniu: różne gatunki wędliny. Coraz mniej młodych krakowian wie, co to jest „haczyk” zamiast „pogrzebacza” lub „balia”, bo kto dziś pierze w balii, gdy są takie świetne pralki, że tylko nacisnąć i koniec męki, a grzbiet nie boli, trzeć nie trzeba i wykręcać nie trzeba. Zaiste technika przetwa- rza nam świat i moim zdaniem go odbarwia, uniﬁ kuje. A wigilijne „drzewko”, jakże mi go żal. Młodzi tego żalu nie czują, to jest pokolenie telewizyjnego jed- nolicenia świata. OD MUZYKI DO POLONISTYKI Nie mielibyśmy w swoim gronie Pani Profesor, gdyby nie antyfe- ministyczne fobie wybitnego muzykologa. Ale po kolei. Nieuleczalną chorobą życia stała się dla Jadzi muzyka. Nie może i nie chce się od niej wyzwolić. Już od szóstej klasy skoncentrowała swoje marzenia na dyrygenturze. Była odważna w marzeniach, konkretyzowała je, dyrygu- jąc w wielu salach, począwszy od ﬁ lharmonii, koło której przejeżdżają tramwaje, głusząc Bacha. W razie konfuzji – tłumaczyła – dyrygent ma 18 Stanisław Bortnowski podpórkę psychiczną w formie partytury. Aby potwierdzić przeznaczenie, zdawała egzamin do Wyższej Szkoły Muzycznej, oczywiście na dyry- genturę. Jakie to napięcie. Idę sprawdzić, o, jestem przyjęta, ale radość trwa sekun- dę: przyjęli mnie na teorię, a ja teorii nie lubię i chcę dyrygować orkiestrą. Idę z protestem do Artura Malawskiego, który kierował wówczas szkołą. Malawski miał taki zwyczaj, że mówił do wszystkich na ty, słyszę więc: „Będziesz studiować teorię”. Nie dałam za wygraną i jako choleryk żądam wyjaśnień. „Zdałaś, ale póki ja rządzę w Akademii, to baba nie będzie studiować dyrygentury”. Zbie- siłam się, ostentacyjnie zabrałam dokumenty i zaczęłam się zastanawiać, jakie mam możliwości studiowania. Umiałam matematykę, matematycy i muzycy – to jest naukowo stwierdzone – mają wspólny ośrodek uzdolnień w mózgu, to zawsze idzie parami. Mogłam więc wybrać matematykę, ale przerażały mnie zadania z ﬁ zyki. Germanistyki nie było w Krakowie, a szkoda, bo ja znałam niemiecki, nawet udzielałam korepetycji młodszym koleżankom. Opuścić jednak Kraków to byłoby jak wyrzec się dzieciństwa i przekreślić więzy najbliższe, więzy serdeczne. Drogą eliminacji, może dzięki świetnej polonistce pani Czerskiej, może dzięki moim zainteresowaniom Wyspiańskim, może dzięki wykładom profesora Klemensiewicza, który przybliżał tak bogatą warstwę językową w twórczości au- tora „Wyzwolenia” zaczęłam studia na polonistyce, równocześnie ucząc w Szkole Muzycznej, bo układ wykładów, ćwiczeń i lekcji umożliwiał taką ekwilibrystykę. Muszę dodać z odrobiną satysfakcji, że moja uczennica – nazywała się Agnieszka Krajner – mogła już studiować dyrygenturę, stąd prosty, lecz bolesny dla mnie wniosek, bo zadra niespełnienia życiowego siedzi głęboko, że wystartowałam za wcześnie o dziesięć lat i mogę teraz naprzykrzać się Państwu i poganiać do roboty. Jadzia, zapytana o stosunek do współczesnej muzyki, oświadcza, że w tym zakresie staroświecka nie jest, odkrywała przecież jazz, żyła w kręgach rocka, ale tylko dawna muzyka, co mocno, mocno podkreś- la, nieba uchyla i uruchamia katarktyczne uczucia. Nowa muzyka przechodzi jakby bez wewnętrznego echa. JADZIA JAKO AUTORKA PODRĘCZNIKA Otwieram Współczesną polszczyznę, książkę przeznaczoną dla szkół średnich, a napisaną wspólnie z Urszulą Żydek-Bednarczuk. Jakżeż nowoczesny to podręcznik, daleki od uczonych i zarazem sklerotycz- nych wykładów belfrów uniwersyteckich, którzy nie czują szkoły i eru- dycją oraz szczegółowością odbierają radość uczenia. Jadzia rozumie Jadzia 19 adresata, utożsamia się z nim, pisze jakby w imieniu nastolatków, na przykład Ani i Joli, które się akurat pokłóciły i zastanawiają się, dla- czego nie potraﬁ ą rozmawiać tak jak kiedyś. Przytoczony, banalny dia- log pozwala Autorce opisać zjawiska istotne dla komunikowa nia się. W tej sytuacji Ania jest nadawcą, zaś Jola słuchaczem – odbiorcą komunikatu. Między koleżankami zachodzi nadawanie i odbieranie komunikatu. Anna ma swój cel, dla którego podejmuje rozmowę. Nazywamy go intencją. To, co Jola i Anna chcą sobie powiedzieć, jest informacją, komunikatem. Itd.1 W podręczniku, przecież dotyczącym języka, tętni różnorodna pol- szczyzna dawna i przede wszystkim współczesna, aktualna, dotycząca sytuacji, w których odbiorcy książki znajdują się lub mogą się znaleźć w każdej chwili. Zatem „Akademia Komputerowa” opisuje słownic- two techniczne spod znaku Internetu, plakat Orkiestry Świątecznej Pomocy zwraca uwagę na sposoby porozumiewania się obecne na ulicy, która dziś jest swoistą odmianą książki. Z kolei wniosek o zare- jestrowanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością otwiera się na przedsiębiorczość, zaś analiza nagłówków prasowych uświadamia, jak gazety i czasopisma informują czytelnika, manipulując nim jednocze- śnie. Jest w podręczniku język reklamy, ale także opis kadłuba jachtu żaglowego, instrukcja dotycząca makijażu oraz teksty piosenek disco polo. Wszystko to świadczy o tym, że Dostojna Jubilatka wcale osobą dostojną nie jest, gdyż chce nawiązać dialog z młodym pokoleniem Po- laków zafascynowanych czasem bieżącym i od niego uzależnionym. Przewaga ćwiczeń nad teorią, zwięzłość, celowość i funkcjonal- ność poleceń można pokazać na przykładzie rozdziałów poświęconych nauce szybkiego czytania, a nazwanych „kanonem czytania”. Dwie piramidy, rozszerzające się do dołu, przedzielone grubą pionową linią zaznajamiają z polem widzenia naszego oka. „Staraj się czytać całe grupy wyrazów, a nie krótkie, pojedyncze słowa” – brzmi sugestia. Autorka komunikacyjnej gramatyki, jakże daleka od ujęć dotych- czasowych, poszerza jej zakres o retorykę. Oto tytuły rozdziałów: Per- swazja i argumentacja, Sztuka dyskutowania, Sztuka negocjowania, Sztuka prowadzenia rozmowy, Sztuka przemawiania. Z kolei rozdział Wartościowa- nie wypowiedzi broni etyki języka i ostrzega przed niebezpieczeństwami. Lista problemów jest bogata, dotyczy prawdy i fałszu, nowomowy, narzucania wartościowania, arbitralności, niedookreśloności, rytual- ności, perswazyjności i kiczu językowego. W książce znalazł się także 1 J. Kowalikowa, U. Żydek-Bednarczuk, Współczesna polszczyzna. Podręcznik języka polskiego dla klas I-IV szkół średnich, Kraków 1996, s. 11. 20 Stanisław Bortnowski Mały poradnik językowy, a w nim Grzeczność na co dzień, czyli powitania i pożegnania, zaproszenia, przepraszanie, prośby i podziękowania, ale i protokół, podanie, życiorys, formularz, blankiety i kwestionariusze. Jadzia, urzeczona literaturą, świetnie rozumie związki między na- uką o języku a słowem podniesionym do potęgi artystycznej. We Współ- czesnej polszczyźnie, nawiązującej do tradycji (Piotr Skarga, Adam Mic- kiewicz), pokazują swą odrębność i wynalazczość językową Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Leopold Tyrmand, Halina Poświatowska, Marek Hłasko, Konstanty Ildefons Gałczyński i inni bogato reprezen- towani, lecz nie dla potrzeb gramatyki opisowej, lecz dla stylistyki. Przerzucanie mostów między dwoma brzegami przedmiotu, jakim jest język polski, scalenie tej dyscypliny w jedno wbrew tendencjom sepa- ratystycznym, to bezsprzeczna zasługa Profesor Kowalikowej i Współ- autorki podręcznika. Rozpisałem się szerzej o tym aspekcie dokonań Jubilatki, który na- zywamy dydaktyką. Jadzia jest Uczoną, ale także Nauczycielką, Wielką Popularyzatorką umiłowanej dyscypliny, czyli językoznawstwa poj- mowanego zawsze funkcjonalnie i zawsze służebnie wobec instytucji, jaką jest szkoła. Szkołę zaś Jadzia kocha i rozumie, szkole nieustannie i wytrwale dostarcza narzędzi do rozpoznawania językowego obrazu świata i skutecznego w tym świecie działania. Chwała jej za to! ETOS PEDAGOGICZNY Jak być nauczycielem, jak nosić się mądrze i godnie, o tym mówi książka Narodziny nauczyciela polonisty. Z monograﬁ i można wyczytać zasady, którymi powinien kierować się polonista, jeśli chce być pe- dagogiem dojrzałym. Są to: konieczność zachowania dystansu wo- bec skomplikowanego i niejednoznacznego dzisiaj świata, spojrze- nie w przyszłość, a nie w przeszłość („nie świecimy przecież lampy naftowej”), tolerancja, nieoznaczająca jednak akceptacji ekstremów, szukanie dobrego w złym (zamiast złego w dobrym), optymizm. Oto potwierdzający moje wnioski zestaw cytatów, jakże ważnych do okreś- lenia osobowości Jubilatki: Nie trzeba zatem nadmiernie przywiązywać się do form organizacyjnych edukacji. Bez zmian nie byłoby postępu. Nie należy więc z góry przesądzać o ich negatywnych następstwach. Rozwiązania, które wydają się w danym momencie zadowalające, z pewnością okażą się w którejś chwili nieadekwatne Jadzia 21 do potrzeb kształcenia. Dojrzeją, by zastąpić je innymi. Więc warto zastanowić się nad korzyściami i stratami wpisanymi w projektowaną innowację. Nie tyl- ko, by ją po przemyśleniu zaaprobować lub odrzucić. Także po to, by w razie konieczności poddania się jej, np. na mocy dokumentów prawnych, umieć się do zmienionej sytuacji przystosować2. Nauczanie to bowiem nie tylko proces złożony, ale również nacechowany zmianami. W nich przejawia się rozwój, nadążanie za osiągnięciami nauki oraz aktualnymi potrzebami, jakie niesie życie. Dlatego nie wystarczy nie- zmiennie trwać przy zdobytym wcześniej przekonaniu o zaletach ulubionych sposobów działania. Trzeba je poddawać rewizji i weryﬁ kacji, konfrontować z dynamiczną szkolną rzeczywistością. (…) W dobie komputera i Internetu nie należy uparcie głosić wyższości kredy i tablicy nad monitorem i klawiaturą. (…) Przywiązanie do słowa pisanego nie musi skutkować potępieniem obrazu3. Jadzia często pyta, ceniąc bardziej (jak Wisława Szymborska) wątp- liwość niż pewność. Utrącanie cudzych, nawet fałszywych sądów, gwał- towna polemika, atak publicystyczny nie leżą przecież w Jej łagodnej naturze. Czy polonista, aby był skuteczny, m.in. jako inspirator komunikacji literackiej, orędownik zamiłowań czytelniczych czy animator zainteresowań językiem jako tworzywem tekstów i instrumentem porozumiewania się, musi cechować się poszukiwaniem wciąż nowych dróg i rozwiązań, odznaczać się potrzebą eksperymentowania? Czy osoby obdarzone spokojniejszymi umysłami, co oczywiście nie wyklucza czujnego reagowania na zmieniające się wyzwania edukacyjne, nie mają szans na zaspokojenie naturalnych aspiracji stania się mistrzem w wykonywanym zawodzie?4 Każde zjawisko pedagogiczne Jadzia poddaje analizie, szukając argumentów „za”, ale równocześnie będąc – na wzór Lecha Wałęsy – „przeciw”. Nie ma metod z natury swej lepszych czy gorszych od innych. Są natomiast uży- te adekwatnie do danej sytuacji dydaktycznej bądź też do niej niepasujące5. Nie trzeba bać się słowa w i e d z a, bo nie jest to słowo brzydkie. Jak, omijając je, nie wiadomo dlaczego wstydliwie, zdeﬁ niujemy pojęcie wykształcenia? Wyzwalanie postaw twórczych to przygotowanie sytuacji psychicznej, która 2 J. Kowalikowa, Narodziny nauczyciela polonisty. Szkice edukacyjne, Kraków 2006, s. 42. 3 Tamże, s. 71. 4 Tamże, s. 69-70. 5 Tamże, s. 73. 22 Stanisław Bortnowski sprzyja samodzielnym poszukiwaniom i odkryciom. Ale nie da się tak zwaną kreatywnością zastąpić przyswojenia niezbędnych uczniowi konkretnych informacji6. Jak zaznaczono w innym szkicu, wokół metod tzw. podających narosło sporo przekłamań. Stawianie im zarzutu, iż konserwują pasywne postawy uczniów, nie ma podstaw. Recepcja mówionej czy czytanej wypowiedzi wymaga znacz- nej aktywności intelektualnej odbiorcy. Przejawia się ona w zrozumieniu przeka zywanych informacji, w ich hierarchizacji i selekcji, w zapamiętaniu, we włą czeniu w obręb wiedzy już posiadanej poprzez skojarzenia i i stworzenie sieci powiązań z jej poszczególnymi porcjami. To trudne operacje myślowe wy- magające wysiłku7. POINTA Będzie zgodnie z treścią pojęcia krótka, ma bowiem celnie za- mknąć charakterystykę postaci. Uczniowie, rozwijając tę formę wypo- wiedzi, na ogół wyrażają swój stosunek do bohatera. Ja też uczynię po uczniowsku, wcześniej jednak raz jeszcze zacytuję Panią Profesor. Uczenie się na dobrych przykładach ma długą tradycję. Jego skuteczność potwierdziło życie. Znajduje więc powszechne zastosowanie. Na naśladowaniu opiera się całe wychowanie. Szkoła od dawna wykorzystuje pożytki wynikające z obcowania z wzorcem8. Jadziu, żałuję, że to niemożliwe, ale chciałbym wcielić się w Ciebie, pożyczyć Twoje oczytanie, Twoją pamięć, Twoją znajomość języków, Twój pobyt w Niemczech (ale z Korei rezygnuję). Gdy już to wszystko uzyskam, pojadę do uniwersyteckiego domu pracy twórczej w Rabce, zaszyję się w pokoju i w ciągu wakacji napiszę nową książkę. Myślę, że bez zazdrości, która jest Ci całkowicie obca, pozwolisz mi na to, czego osiągnąć mi się nie udało. Dziękuję za wszystko w imieniu Katedry Polonistycznej Edukacji Nauczycielskiej. Dobrze nam się żyje z Tobą, panuj więc jak najdłużej! 6 Tamże, s. 74 7 Tamże. 8 Tamże, s. 149. MARIA MADEJOWA Spotkanie z pracami naukowymi Jadwigi Kowalikowej Pani Profesor Jadwiga Kowalikowa podejmuje w swojej działalno- ści naukowej, badawczej i dydaktycznej wiele zagadnień. Trudno jest w krótkim wprowadzeniu do pracy naukowej Autorki zgłębić analizę wszystkich pozycji objętych wykazem bibliograﬁ cznym. Kluczem do mojego odczytania dorobku Pani Profesor są słowa przez nią powtarza- ne przy różnych okazjach oﬁ cjalnych i nieoﬁ cjalnych. Często mawia: „służę polskiej szkole, uczniowi, nauce i kulturze”. I od razu wyjaśnia. Służę polskiej szkole, ponieważ ona „jest dla ucznia i ze względu na nie- go”. Służę uczniowi, gdyż on jest „beneﬁ cjentem nauczania i uczenia się”. Służę nauce i kulturze, ponieważ w nich została „zanurzona cała polonistyka szkolna”, również teoria kształcenia językowego. Odczytanie na nowo tak bogatego w różnorodność tematyczną dorobku i odkrywanie warsztatu naukowo-badawczego Jadwigi Kowa- likowej wprawiło mnie w zdumienie. Była to dla mnie lekcja pokory wobec gruntownej wiedzy interdyscyplinarnej Badaczki, wobec umie- jętności przekazywania tej wiedzy na różne sposoby: projektowanie, opisywanie, modelowanie oraz analiza i synteza spostrzeżeń. Zadziwiał mnie sposób dzielenia się własnymi doświadczeniami naukowymi i badawczymi oraz dydaktycznymi z precyzyjnie określonym ich in- tencjonalnym odbiorcą (nauczyciel, uczeń, student, dyrektor szkoły, rodzice, psycholog, pedagog, terapeuta językowy – właściwie każdy 24 Maria Madejowa zainteresowany problematyką edukacyjną znajdzie w tych tekstach sporo ciekawych wiadomości). W pracach Jadwigi Kowalikowej, wieloletniego profesora zwyczaj- nego Uniwersytetu Jagiellońskiego z długim stażem nauczyciela – praktyka i metodyka, widoczny jest głęboki szacunek dla tradycji, dla dorobku polskich językoznawców i dydaktyków oraz uznanie dla obu podmiotów nauczania i uczenia, to znaczy nauczyciela i ucznia. W swoich publikacjach Pani Profesor nie tylko wyraża swoje poglą- dy wobec wielości i różnorodności, a także jakości nauczania i często zmieniających się wizji polskiej szkoły na różnych szczeblach edukacji, ale i udziela wielu praktycznych podpowiedzi. Podsuwa wzorce działań dydaktycznych nauczycielowi i uczniowi. Projektuje modele czynności doskonalących umiejętności w czterech kategoriach werbalnych: mó- wieniu, pisaniu, słuchaniu i czytaniu. Słowem, każdy znajdzie w tych pracach odpowiedź na nurtujące go pytania. Pora już przejść do prezentacji wybranych publikacji Autorki, któ- re układają się w następujące kręgi tematyczne: CZĘŚĆ PIERWSZA • dydaktyka językowa; • kształcenie językowe w szkole: A) kształcenie językowe w szkole w tle z uczniem szkolnym (młod- szym); B) kształcenie językowe w szkole w tle z uczniem dorosłym; • uniwersyteckie kształcenie nauczycieli; • nauczanie języka polskiego jako obcego; • programy nauczania i podręczniki szkolne; • • współczesna polszczyzna. język i kultura; CZĘŚĆ DRUGA • artykuły okolicznościowe; • prace redakcyjne; • A) recenzje; B) referaty; C) pogadanki radiowe i telewizyjne. inne formy: Spotkanie z pracami naukowymi Jadwigi Kowalikowej 25 CZĘŚĆ PIERWSZA Dydaktyka językowa Dydaktyka językowa, powszechnie uważana za jedną z dziedzin językoznawstwa stosowanego, tworzy pomost pomiędzy nauką (lin- gwistyką) a praktyką (nauczaniem „języka polskiego” w szkole). Dla lingwistyki jako dyscypliny dla siebie podstawowej jest – podkreśla Autorka – „adaptacją i aplikacją”. Natomiast dla edukacji polonistycz- nej stanowi teorię nauczania, „naukę o języku” (wiedza o języku jako systemie) i „naukę języka” (język w użyciu). Przy czym język (zgodnie z zaleceniami Podstawy programowej) jest traktowany – przypomina Kowalikowa – instrumentalnie, to znaczy jako narzędzie: poznania, ko- munikacji, transformacji treści i wartości kulturowych. Także i wtedy, gdy informuje się o nim samym jako systemie i tworzywie tekstów. „Nauka o języku” – dziś rozumiana jako teoretyczny składnik edu- kacji językowej ze swoimi aspektami: pragmatycznym, komunikacyj- nym i tekstotwórczym – obejmuje: wiedzę o systemie języka i jego elementach oraz relacje między nimi, wiedzę o prawach rządzących jego rozwojem, o czynnikach stymulujących ten rozwój. Natomiast „nauka języka”, praktyczny składnik edukacji językowej, dostrzega znaczenie funkcji środków językowych, wyjaśnia ich użycie z punktu widzenia nadawcy i odbiorcy tekstów, których treści i formę warunkują okoliczności komunikacyjne i pragmatyczne. W dalszych rozważaniach Pani Profesor przekonuje, że w zalece- niach Podstawy programowej można doszukać się zadań i celów współ- czesnej dydaktyki językowej. Należą do nich: kontynuacja tradycji, w tym wiedzy o systemie języka z nową hierarchizacją tradycyjnych elementów (nie: eliminacją!) oraz reinterpretacja ich znaczenia i funk- cji z wykorzystaniem współczesnych teorii: etyki, estetyki, aksjologii, semiotyki, lingwistyki tekstu. Natomiast podczas rozwijania umiejętno- ści językowych ucznia (mówienia, pisania, czytania i słuchania) trzeba korzystać z dorobku gramatyki opisowej i historycznej, teorii komuni- kacji, pragmatyki językowej, socjolingwistyki, kognitywizmu. Z lektury prac wynika, że Autorka wskazuje na liczne czynniki, które – moim zdaniem – umacniają pozycję dydaktyki językowej jako dyscypliny naukowej. Tylko je wymienię, ponieważ szczegółowy komen- tarz naukowy znajduje się w podanych niżej publikacjach Autorki. Do czynników konstytuujących dydaktykę języka jako dyscyplinę naukową można zaliczyć to, że: • uwzględnia ona strukturę nauczanego działu przedmiotu „język polski”; 26 Maria Madejowa • odpowiada celom i zadaniom współczesnej szkoły; • w swojej teorii bierze pod uwagę sytuację ucznia i nauczyciela jako wzajemnie z sobą powiązanych podmiotów procesu nauczania, uczenia i uczenia się przez ucznia; • dysponuje własną metodologią badań; • rozporządza własną pojęciową aparaturą metodologiczną: porząd- kuje pojęcia, precyzuje ich znaczenia, ustala nazwy (terminy) i je deﬁ niuje; • potwierdza skuteczność procesu dydaktycznego, jego uwarunko- wania i zależności między składnikami, które go determinują. Publikacje, które były podstawą niniejszych spostrzeżeń to: • Przed metodyką nauczania literatury i języka polskiego rysuje się pilna potrzeba szerszych badań kompleksowych, w: Stan dydaktyki polskiej lite- ratury i języka. Potrzeby i perspektywy, „Polonistyka” 1981, nr 6 (głos w dyskusji). • Wokół reformy szkolnej, „Edukacja Humanistyczna” 1998 (Zielona Góra), nr 2. • W stronę szkoły. O nauczaniu polonistycznym, w: Literatura – Kulturoznaw- stwo – Uniwersytet, red. B. Dopart, J. Popiel, M. Stala, Kraków 2005. • Reforma tak, likwidacja nie, w: Model awansu naukowego w Polsce, red. F. Ziejka, Warszawa 2006. • Niepokoje polonisty z reformą szkolną w tle, w: Horyzonty edukacji języko- wej, literackiej i kulturowej, red. R. Mrózek, Cieszyn 2003. • O istocie nauczania języka, „Zeszyty Szkolne. Edukacja Humanistycz- na” 2004, nr 3 (13). • O właściwą rangę wiedzy językowej w zreformowanej szkole, w: W krę- gu zagadnień dydaktyki, języka i literatury polskiej. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Edwardowi Polańskiemu, red. H. Synowiec, Katowice 2002. • Fonetyka z elementami fonologii, w: Wiedza o języku polskim w zreformowa- nej szkole. Szkoła podstawowa, gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalne, red. A. Mikołajczuk, J. Puzynina, Warszawa 2004. • Edukacja językowa w szkole w obliczu reformy edukacyjnej, w: Język prze- strzeni edukacyjnej, red. R. Mrózek, Katowice 2000. Językoznawstwo a szkolna dydaktyka językowa, „LingVaria” 2006, nr 1. • Ostatnio ukazał się bardzo ważny artykuł dla dydaktyki językowej, zarówno dla jej teorii nauczania, jak i aplikacji w postaci samego na- uczania, w którym Jadwiga Kowalikowa zastanawia się nad rolą języka w edukacji z perspektywy wartości i wartościowania. Rozpatruje takie Spotkanie z pracami naukowymi Jadwigi Kowalikowej 27 zagadnienia, jak na przykład wartości w kontekście szkolnego kształ- cenia językowego, ich stosowanie w praktyce. Odpowiada na pytanie: Co młodzież sądzi o wartościach? O wartościach w szkole – przypomina Autorka – trzeba mówić. Między innymi, a może przede wszystkim dlatego, że jednym z najważ- niejszych celów edukacji jest pomoc w budowaniu systemu wartości ucznia, kształtowanie jego postaw i zachowań, także zachowań języko- wych. W związku z tym Profesor Kowalikowa podaje wskazówki, jak należy dostarczyć uczniowi odpowiednich „narzędzi”, które pomogą mu w świadomym i odpowiedzialnym ocenianiu siebie, otaczającego świata, utworu literackiego i innych tekstów kultury. W końcowym fragmencie artykułu, hierarchizując podane eksplikacje wartości (mieszczących się w ramach kategorii dobra i zła) bardzo cennych dla edukacji językowej i precyzując rozważania, Autorka wskazuje właściwe miejsca (płaszczyzny odniesienia) w różnych sytuacjach dy- daktycznych, w których dokonuje się konfrontacja procesów konkre- tyzowania poszczególnych składników (wartości i antywartości) i ich porządkowania z zastosowaniem kryterium aksjologicznego. Wszystkie działania dydaktyczne związane z procesami konkretyzowania, takie jak: nazywanie wartości i antywartości, ich obiektywne rozpoznawanie, opisywanie i nazywanie, mówienie o nich, przekładanie na czyny itp. wykonują uczniowie i nauczyciele, realizując treści nauczania podle- gające celom edukacyjnym. Trudne zagadnienie, ale mocno osadzone przez Jubilatkę w teorii naukowej i praktyce dydaktycznej, zostało omówione w pracach: • Wymiar etyczny komunikacji językowej, „Journal of Hankuk University of Foreign Studies” 1997 (Seoul). • Różne aspekty mówienia o wartościach i wartościowania w ramach kształce- nia językowego w szkole, w: Wartościowanie a edukacja polonistyczna, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2008. Kształcenie językowe w szkole Dydaktyka językowa jako dyscyplina budująca pomost między nauką a nauczaniem odgrywa ważną rolę w kształceniu językowym, gdyż ściśle się z nim wiążą sposoby wykonawcze, które ułatwiają przy- stosowanie wiedzy naukowej do potrzeb praktycznych. Do sposobów tych Jadwiga Kowalikowa zalicza: przekształcanie wiadomości w umiejętności; doskonalenie i rozwijanie umiejętności tak, aby stały się one sprawnościami, składnikami kompetencji komu- nikacyjnej i tekstotwórczej, a także przystosowanie wiedzy naukowej do 28 Maria Madejowa potrzeb i możliwości szkoły (zalecenia – w Podstawie programowej, propo- zycje realizacji – w programach nauczania, a programowane i funkcjo- nalne wykonanie – w podręcznikach szkolnych). Traktując kształcenie językowe jako proces edukacyjny i komunikacyjny, dydaktyka – oprócz zapoznania ucznia z wiedzą o systemie języka (gramatyką)1, która jest niezbędna, aby świadomie, odpowiedzialnie i funkcjonalnie po- sługiwać się językiem – zajmuje się ponadto: recepcją przyswajanych informacji, ich utrwalaniem, perspektywami i granicami doskonalenia umiejętności, zarówno w programowaniu działań, jak i ich wykonaniu, umiejętnościami językowymi a formami wypowiedzi, genologicznym i pragmatycznym aspektem wypowiedzi językowych oraz uwarunkowa- niami sukcesu komunikacyjnego (językowego i pozajęzykowego). W tym miejscu trzeba postawić pytanie za Panią Profesor: Jaka jest współczesna koncepcja kształcenia językowego? Autorka swoje uniwersyteckie badania, dydaktyczne obserwacje i naukowe teorie konfrontuje z rzeczywistością szkolną i daje temu wyraz w swoich wystąpieniach (pisanych, mówionych i wygłaszanych), w których w y p r a c o w a ł a w ł a s n ą k o n c e p c j ę k s z t a ł c e- n i a j ę z y k o w e g o, wpisując je w ramę komunikacyjną i nadając mu wymiar funkcjonalno-pragmatyczny z tekstem tworzonym i odbie- ranym jako płaszczyzną odniesienia i określiła w sposób przejrzysty (w znaczeniu: przeniknięty) swoiste cechy tej koncepcji. W swoich publikacjach odpowiada na postawione pytanie mniej więcej tak, że dzisiejsza koncepcja kształcenia językowego nawiązuje do tradycji, modyﬁ kując ją równocześnie między innymi przez: * komunikacyjne postrzeganie języka, to jest z perspektywy nadawcy, autora oraz odbiorcy wypowiedzi; * pragmatyczne interpretowanie umiejętności językowych (kategoria skuteczności i kompetencji komunikacyjnej, która jest kategorią nadrzędną); 1 Szkolna wiedza o systemie języka (gramatyka) to wiedza o jego budowie: o tworzeniu, odmianie wyrazów, o zasobie słów i znaczeniach, o związkach frazeo- logicznych, o strukturze i rodzajach zdań, o relacjach między faktami językowymi, o regułach rządzących zjawiskami językowymi; o mechanizmach działania i wza- jemnie warunkujących się procesach rozwoju języka. Poza wiedzą o systemie języka uczymy jeszcze – przypomina Profesor Kowalikowa – ortograﬁ i, interpunkcji, leksykologii, leksykograﬁ i, kultury języka, elementów gramatyki opisowej, styli- styki, dialektologii, socjolingwistyki, aktów mowy, zasad konwersacji oraz strategii komunikacyjnych. Można powiedzieć, że kształcenie językowe w polskiej szkole jest wieloprzedmiotowe językoznawczo. Spotkanie z pracami naukowymi Jadwigi Kowalikowej 29 * przedkładanie praktycznych umiejętności w zakresie mówienia, słuchania, pisania i czytania nad wiedzą. Na umiejętności te po- winny przekształcać się wszelkie wiadomości; * podporządkowanie celów poznawczych celom instrumentalnym. Traktuje się język jako n a r z ę d z i e (poznania, porozumiewania się, przede wszystkim porozumienia się, ekspresji, perswazji itp.) oraz t w o r z y w o (budulec wypowiedzi w różnej formie, w której odzwierciedlają się zarówno cechy gatunkowe, jak i funkcje właści- we poszczególnym rodzajom aktów mowy); * dążenie do integrowania kształcenia językowego z kształceniem literackim na wspólnych płaszczyznach tekstu oraz kultury huma- nistycznej; * eksponowanie roli i rangi podmiotu świadomie używającego języka jako środka służącego realizacji celów komunikacyjnych (przez docenianie praktycznych doświadczeń komunikacyjnych uczniów). W tym celu bardzo często Jadwiga Kowalikowa zwraca uwagę na fakt szerszego rozwijania kształcenia językowego. Należy je nie tyl- ko rozwijać w kierunku podmiotowym, lecz także wzbogacać o wy- miar antropocentryczno-aksjologiczny. Równie często przypomina w swoich pracach, że tylko wówczas uczeń może doświadczyć, zrozumieć i przekonać się, iż od jego sprawności językowej zależy jego poziom życia, kultury osobistej (w niej też kultury języka), budowanie prawdziwego dialogu2 (nie: pozornego!); uczy bycia z drugim człowiekiem, a najważniejsze – uczy człowieczeństwa. Należy – mocno eksponuje Autorka – widzieć ucznia jak młod- szego użytkownika języka, niedorosłego rozwijającego się partne- ra, dla którego istotną wartością będzie umiejętność (sprawność) wyrażania swoich myśli poprawną i ładną polszczyzną. A zatem trzeba wracać (ciągle, zawsze, wiele razy) do pisania i mówienia, do odbioru wypowiedzi mówionej – przez słuchanie i wypowiedzi napisanej – przez czytanie: w klasie i w domu. W przeciwnym razie wbrew antropocentrycznej idei nauczania poszkodowany bę- dzie u c z e ń. Podkreśla interaktywny (dyskursywny, dynamiczny) charakter i przebieg osiągania celów komunikacyjnych (w zgodno- ści z normami mówienia i pisania); proponuje podporządkować n a u k ę o j ę z y k u n a u c e j ę z y k a. Za weryﬁ katora zaś skuteczności kształcenia językowego należy – zdaniem Autorki – uznać tekst: tworzony, nadawany i odbierany. 2 Dialog – przypomina Karol Wojtyła – to słuchać tak, by chcieć zrozumieć drugiego, a mówić tak, by chcieć, aby mnie drugi zrozumiał. Za: L. Knabit, Potrzebny dialog, „Gość Niedzielny” 2008, XXXV, nr 30. 30 Maria Madejowa Jadwiga Kowalikowa uważa, że szczegółowe problemy omówionej koncepcji kształcenia językowego, których nie da się jednoznacznie rozwiązać – ponieważ współczesność narzuca polskiej szkole konteksty wynikające z badań naukowych, potrzeb społecznych i uwarunkowań zewnętrznych – powinno się pozostawić do rozstrzygnięcia nauczy- cielowi, gdyż do niego należy „inicjowanie procesów dydaktycznych i czuwanie nad ich prawidłowym przebiegiem oraz dbanie o ich sku- teczność”3. Autorka, wierna porządkowi terminologicznemu i harmonijne- mu układowi elementów wypowiedzi, deﬁ niuje wymienione pojęcia, interpretuje podkreślone (przeze mnie) słowa, wyrażenia klucze oraz wydobywa znaczenia, przekładając je na projektowanie i różnorodne propozycje wykonania przedstawionych rozwiązań dydaktycznych w swoich pracach naukowych. Należą do nich: • Mówienie i pisanie w kontekstach edukacyjnych, w: Wymiary szkolnej edu- kacji polonistycznej, red. D. Amborska-Głowacka, R.M. Jabłoński, Zielona Góra 2005. • Kształcenie językowe. Teoria dla praktyki, w: Polonista w szkole. Podstawy kształcenia nauczyciela polonisty, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2004. • Materiały programowane w nauczaniu ortograﬁ i, „Oświata Dorosłych” 1969. • • Zastosowanie tekstów programowanych w samodzielnym opanowaniu umie- jętności ortograﬁ cznych, „Przegląd Pedagogiczny” 1973, nr 2. • Miejsce nauki o języku w kształceniu językowym uczniów, w: Kształcenie sprawności językowej i komunikacyjnej, red. Z. Uryga, M. Sienko, Kra- ków 2005 (współautor). • Formy komunikacji językowej w szkole. W kręgu faktów i postulatów, w: Kształcenie porozumiewania się. Materiały z konferencji naukowej, red. S. Gajda, J. Nocoń, Opole 1994. Językoznawca w szkole, w: Collectanea linguistica in honorem Casimiri Polanski (Praca zbiorowa ku czci Kazimierza Polańskiego), red. H. Kurek, M. Brzezinowa, Kraków 1999. • Retoryka odrodzona a koncepcja pracy nad doskonaleniem wypowiedzi pisemnej – od tekstu cudzego do tekstu własnego, w: Retoryka dziś – teoria i praktyka, red. W. Przyczyna, Kraków 1999. • Socjolingwistyka w szkole, w: Język w przestrzeni społecznej, red. S. Gajda, K. Rymut, U. Żydek-Bednarczuk, Opole 2002. • Tekst widziany przez pryzmat standardów wymagań egzaminacyjnych, w: Czynności tworzenia i rozumienia wypowiedzi, red. J. Porayski-Pom- sta, Warszawa 2002. 3 J. Kowalikowa, Narodziny nauczyciela polonisty, Kraków 2006, s. 30. Spotkanie z pracami naukowymi Jadwigi Kowalikowej 31 • Teksty „Małego Gościa Niedzielnego” i ich funkcje w perspektywie edukacyj- nej, w: Język katechezy, red. R. Przybylska i W. Przyczyna, Teolingwi- styka 5, Tarnów 2008. • Koncepcja kształcenia językowego w podręcznikach do gimnazjum, w: Pra- ce Komisji do oceny podręczników szkolnych, red. A. Staruszkiewicz, G. Chomicki, Kraków 2003. • Dialektologia i dialekty a szkolna edukacja nauczycielska, w: Teoretycz- ne, badawcze i dydaktyczne założenia dialektologii, red. S. Gala, Łódź 1998. • nowy wymiar dialektologii i dialektów w edukacji i w badaniach, w: Dialek- tologia jako dziedzina językoznawstwa i przedmiot dydaktyki, red. S. Gala, Łódź 2002. • O szansę kształcenia językowego w liceum, w: tejże, Narodziny nauczyciela polonisty. Szkice edukacyjne, Kraków 2006. Odwołując się do tradycji (do której Badaczka zawsze odnosi się z wielkim szacunkiem, broni jej i ochrania ją przed lekceważeniem i zapomnieniem), a ściśle mówiąc – do postulatu Zenona Klemensie- wicza o stosowanie na lekcjach „żywego kącika językowego” jako na przykład formy wprowadzenia do tematu, Autorka w najnowszych artykułach rozważa zjawiska współczesnej polszczyzny, wobec któ- rych szkoła (także, a może przede wszystkim dydaktyka języka) musi zająć określone stanowisko, przekładające się na konkretne działania dydaktyczne. Wśród tych zjawisk zauważa się proces opanowywania obszarów dialektu kulturalnego (wzorcowej polszczyzny) przez dyna- miczną, ekspresywną odmianę polszczyzny potocznej, która „nie jest wolna od kolokwializmów, a nawet wulgaryzmów”; ponadto utrwalanie przez media takich wzorców zachowań językowych, które nie są zale- cane przez szkołę. Maleńka uwaga na marginesie rozważań. Otóż warto dla zrozumie- nia konieczności zajęcia się tym problemem zwrócić uwagę na tytuł artykułu Dydaktyka językowa wobec współczesnej polszczyzny, w którym jest obecny krótki wyraz „wobec” w kontekście długich wyrazów o wielkich znaczeniach. Autorka używa w tytule wielofunkcyjnego przyimka „wobec”, którego jedno ze znaczeń wskazuje na „przymusową, niepo- myślną okoliczność”. A zatem szkoła staje w obliczu nowych zagrożeń (a może nowych wyzwań) współczesnej polszczyzny. W tytule artykułu przyimek „wobec” nabiera nowej wartości semantycznej w kontekście rozważań Autorki i znaczy tyle, że „wskazuje na przymusową okolicz- ność, ale pomyślną”. Pozwoliłam sobie na dygresję leksykologiczną i leksykograﬁ czną, która też może być egzempliﬁ kacją jednej z pro- ponowanych przez Panią Profesor koncepcji kształcenia językowego, 32 Maria Madejowa na przykład włączenia problematyki językowej w obręb lekcji literac- kiej. Chodzi o odkrycie przez uczniów, jak autor tekstu (literackiego i nieliterackiego) dobiera słowa, wykorzystując ich formę, znaczenie, zabarwienie emocjonalne, kreując rzeczywistość. Mówiąc słowami Jubilatki, „jak tekst istnieje w języku i dzięki językowi, ponieważ (...) przez badanie tekstu prowadzi droga do poznania języka, do odbioru wszystkich informacji, jakie niesie język, będąc komunikatem”. Uczeń pod kierunkiem nauczyciela przekonuje się o tym, jak dany składnik dzieła (np. tytułu) został „utkany” z elementów języka. Wracam w swoich rozważaniach do dydaktyki języka w obliczu współczesnej polszczyzny. A zatem, Autorka zwraca uwagę na zjawisko projektowania przez nauczyciela na lekcji działań dydaktycznych (pole- ceń, pytań, ćwiczeń itp.) odwołujących się do językowego doświadcze- nia uczniów. To z kolei wymusza „konfrontację edukacji językowej ze współczesną polszczyzną”, taką jaką uczeń posługuje się na co dzień. Jadwiga Kowalikowa podpowiada, że niezależnie od przyjętego punktu widzenia (pragmatycznego, komunikacyjnego, reﬂ eksyjnego, ekonomicznego itd.) analiza żywego języka w szkole musi być odkry- wana przez ucznia i przez niego opisywana w kontekście obowiązującej normy językowej. Wszelkie zaś zjawiska językowe (także potocyzmy, kolokwializmy, wulgaryzmy i inne) muszą być podporządkowane przepisom poprawności językowej. Nauczyciel powinien przeciwstawiać się modelom zachowań języ- kowych (nawet tym ze społeczną aprobatą), które są oceniane negatyw- nie z punktu widzenia poprawności i kultury języka. Jakie ma szanse powodzenia? Pani Profesor odpowiada w następujących artykułach: • Dydaktyka językowa wobec współczesnej polszczyzny, w: Współczesna polsz- czyzna. Stan, perspektywy, zagrożenia, red. Z. Cygal-Krupa, Kraków– Tarnów 2008. • O wulgaryzmach w świadomości językowej młodzieży, „Poradnik Języko- wy” 2008, nr 2. • O wulgaryzacji i dewulgaryzacji we współczesnej polszczyźnie, w: Język a kultura, red. A. Dąbrowska, t. 20, Wrocław 2008. Do zbioru prac, w których Jubilatka referuje na wybranych przy- kładach problem integracji kształcenia językowego z kształceniem literackim i kulturalnym, należą następujące publikacje: • Adam Mickiewicz i jego dzieło w komunikacji szkolnej, w: Mickiewicz i Kresy, red. Z. Kurzowa i Z. Cygal-Krupa, Kraków 1999. „Pan Tadeusz” w szkole dzisiaj, w: „Pan Tadeusz” i jego dziedzictwo. Re- cepcja, red. F. Ziejka, B. Dopart, Kraków 2006. • Spotkanie z pracami naukowymi Jadwigi Kowalikowej 33 • • Od języka do literatury – od literatury do języka, w: Szkolne spotkania z literaturą, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2007. Język i literatura razem. Perspektywy integracji kształcenia językowego i lite- rackiego w liceum, „Modelowe nauczanie. Opolski Przegląd Eduka- cyjny”, Opole 2007. • Wiązanie treści językowych z literacko-kulturowymi. Przesłanki i dylema- ty, w: Wiązanie kształcenia językowego z literacko-kulturowym w gimna- zjach i liceach, red. Z. Uryga, R. Jedliński, M. Sienko, Kraków 2007 (współautor). A) Kształcenie językowe w szkole w tle z uczniem (młodszym) W kontekście przeczytanych na nowo prac Jadwigi Kowalikowej wyłonił mi się obraz ogromnej odpowiedzialności, która spoczywa na autorach dokumentów oświatowych, egzaminatorach i nauczycielach za pełny cykl edukacji językowej (od przedszkola do doktora). W edu- kacji tej zawsze jest najważniejszy uczeń (student, doktorant), ponieważ ze względu na niego istnieje szkoła (uczelnia) i jemu nauczyciel (szkol- ny, akademicki) służy zawsze pomocą, radą, wskazówkami, czasem prostując pokręcone ścieżki jego życia. Autorka wprost pisze, że „to dla ucznia, ze względu na niego i z jego powodu istnieje szkoła i odbywa się nauczanie”4. Uczeń jest beneﬁ cjen- tem procesu nauczania i uczenia się jako „dyspozytor” i „gospodarz” przyswajanej wiedzy. Jest głównym podmiotem wszystkich i wszelkich zabiegów dydaktycznych (nauczyciela, egzaminatorów, autorów progra- mów i podręczników). Niejednokrotnie Autorka upomina się o to, aby ożywić szkolną naukę, na przykład pisania. Uważa, że należy w codzien- nych sytuacjach dydaktycznych budować podmiotowość ucznia między innymi przez rozpoznawanie jego prawdziwych celów, dążeń, marzeń i zainteresowań. Przede wszystkim jego bliskie sprawy uczynić przed- miotem mądrej, rozsądnej i funkcjonalnej dydaktyki języka. Potwierdze- niem prawdziwości zasygnalizowanego tematu są następujące prace: • Każdy może dobrze pisać wypracowania. Poradnik dla uczniów, Warszawa • Zrozumieć tekst cudzy, napisać własny, „Język Polski w Szkole Średniej” 1995. 1998/1999, nr 3. • Tekst cudzy – tekst własny, w: Przygotowanie ucznia do odbioru różnych tekstów kultury, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2004. 4 J. Kowalikowa, Kształcenie językowe. Teoria dla praktyki, w: Polonista w szkole, red. A. Janus-Sitarz, Kraków 2004, s. 99. 34 Maria Madejowa • Lubić uczniów, w: tejże, Narodziny nauczyciela polonisty. Szkice edukacyj- ne, Kraków 2006. • Wartościowanie i ocenianie uczniowskich tekstów o tekście – rozważania i reﬂ eksje, w: Wartościowanie a edukacja polonistyczna, red. A. Janus- -Sitarz, Kraków 2008. • Struktura, semantyka i funkcja tzw. recenzji wypracowań uczniowskich, w: Regulacyjna funkcja tekstu, red. K. Michalewski, Łódź 2000. B) Kształcenie językowe w szkole w tle z uczniem dorosłym Uczeń dorosły zajmuje ważne miejsce w twórczości naukowej Pani Profesor. Świadczy o tym rozprawa habilitacyjna Autorki, której przed- miotem rozważań jest kształcenie językowe w dziedzinie rozwijania mówienia jako umiejętności językowej. Z prac wynika, że uczeń dorosły jest równie doceniony i otoczony opieką przez Panią Profesor w zakresie nauczania i uczenia języka polskiego jako przedmiotu (i nie tylko języka polskiego). Mówią o tym teksty: • Rozwijanie umiejętności mówienia uczniów dorosłych, Kraków 1978. • Wychowanie muzyczne w liceum dla pracujących, „Oświata Dorosłych” • O większą efektywność kształcenia w liceach zaocznych, „Oświata Doro-\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/W_trosce_o_dobra_edukacje_Prace_dedykowane_Profesor_Jadwidze_Kowalikowej_z_okazji_40-lecia_pracy_naukowej-ebookRO/p38479i95341" target="_blank" title="W trosce o dobrą edukację.Prace dedykowane Profesor Jadwidze Kowalikowej z okazji 40-lecia pracy naukowej [red. Anna Janus-Sitarz] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="W trosce o dobrą edukację.Prace dedykowane Profesor Jadwidze Kowalikowej z okazji 40-lecia pracy naukowej [red. Anna Janus-Sitarz] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Sąd zarejestrował połączenie Asseco Poland i ABG - Tech\nSąd zarejestrował połączenie Asseco Poland i ABG\nSąd zarejestrował połączenie spółek Asseco Poland i ABG. Pierwsze notowanie akcji połączonych firm planowane jest najpóźniej w ciągu 14 dni - poinformowało Asseco Poland w komunikacie prasowym.\nPołączenie spółek nastąpiło przez przeniesienie całego majątku ABG na Asseco. W związku z połączeniem kapitał Asseco został podwyższony przez emisję do 9.364.371 akcji serii H. W związku z fuzją GPW od 30 września zawiesiła obrót akcjami ABG.\nW komunikacie podano, że celem połączenia obu firm jest uporządkowanie kompetencji w ramach grupy oraz stworzenie silnych centrów biznesowych. Fuzja ma doprowadzić do osiągnięcia wyraźnych synergii kosztowych oraz rozwoju oferty produktowej grupy Asseco w Polsce. Ważnym elementem przemawiającym za połączeniem było także wykluczenie ewentualnej wzajemnej konkurencji.\nDzięki fuzji zasoby ABG dedykowane do obsługi sektora bankowego zostały przeniesione do pionu banków komercyjnych w Asseco Poland. Natomiast na bazie dotychczasowych kompetencji ABG, związanych z obsługą sektorów: telekomunikacyjnego, rolniczego, służby zdrowia, służb mundurowych, przedsiębiorstw użyteczności publicznej została wyodrębniona w ramach grupy Asseco spółka dedykowana do obsługi tych sektorów. W "nowym ABG" Asseco Poland ma 100 proc. udziałów.\nPrzesunięcia zasobów pomiędzy spółkami z grupy Asseco, działającymi w Polsce, będą dotyczyć także kompetencji integracyjnych. Zespoły integracyjne z Asseco Poland, ABG oraz firmy OptiX zostaną przesunięte do Asseco Systems, która zajmie się obsługą całej grupy w zakresie integracji.\nPo zakończeniu procesów przesunięć zasobów w ramach grupy powstaną 4 centra biznesowe: Asseco Poland (sektor bankowy, ubezpieczeniowy, administracji publicznej, kluczowych przedsiębiorstw), Asseco Business Solutions (sektor przedsiębiorstw z naciskiem na małe i średnie przedsiębiorstwa), "nowe ABG" (sektor rolnictwa, telekomunikacyjny, służby zdrowia, zakładów użyteczności publicznej, służb mundurowych) oraz Asseco Systems (spółka integracyjna obsługująca w tym zakresie wszystkie spółki z grupy w Polsce).


Wysłany: 2020-05-01, 16:54\nTak samo nie działa.\nWysłany: 2020-05-01, 20:40\nDo dzialania TMC niezbedne są trzy elementy:\n- odpowiednia sekcja [tmc] w sys.txt, ktorej kluczowymi elementami są te klucze:\nCzyli: musimy podać JAKI model modulu TMC posiadamy, oraz na jakim porcie program ma szukać podawanych przez niego informacji\n- odpowiedni kaalog TMC zawierający spreparowane licencje\n- i rzecz , o której się zapomina: odpowiednią bibliotekę /biblioteki .dll ktore obłużą konkretny model odbiornika\nJesli dobrze zrozumiałem: miałeś oryginalny program z dzialającym TMC, więc sprobuj po prostu przewalić ta sekcję w syt,txt oraz biblioteki mające w nazwie frazę "tmc"\nP.S Nie gwarantuję sukcesu\nKopia programu przed wprowadzeniem zmian- co oczywste - niezbędna\nWysłany: 2020-05-02, 15:30\nJeszcze raz sprawdziłem oryginalne oprogramowanie Beckera i tam TMC działa. Do pliku sys.txt dorzuciłem wpisy które znajdowały się w data.zip/config/device:\nDorzuciłem też do folderu igo pliki, które były w oryginale w katalogu z nawigacją a zawierały w nazwie tmc. Chyba, że plik data.zip powinien też być z oryginału?\nSzkoda, że niema scracowanej wersji tego Beckera to wtedy bym program zostawił, a tylko mapy podmienił na nowsze.\nWysłany: 2020-05-03, 10:41\nPlik exe i dara.zip musza byc od kompleru.\nSadzac po screenach cos blokuje port TMC\nWysłany: 2020-05-03, 12:58\nPlik exe i data.zip mam z kompletu, więc chyba tak jak piszesz jacekp1313 coś blokuje port TMC\nWysłany: 2020-05-04, 05:48\nNajpierw zrób jak w poście http://www.my-navia.pl/vi...p=480672#480672\nJeżeli nie pomoże, to http://www.my-navia.pl/vi...p=481161#481161 i kilka następych\nWysłany: 2020-05-04, 20:05\nZrobiłem i to samo. W sygnale GPS najpierw jest GPS, a poniżej GLONAS. Nadajnika FM nadal nie mogę uruchomić\nJeżeli nie pomoże, to http://www.my-navia.pl/vi...p=481161#481161\nWysłany: 2020-05-05, 08:25\nNadajnika FM nadal nie mogę uruchomić\nA co ma transmiter FM do TMC?\nWysłany: 2020-05-05, 11:46\nTo gdzie jest ten TMC.\nTMC to system, który odbiera komunikaty o korkach - cały czas piszesz, że nie możesz go uruchomić.\nNatomiast transmiter FM służy do przekazywania komunikatów z nawigacji do radia.\nTo jak sprawdzić czy tmc działa? Gdzie to widać.\nPatrz mój post z 2018-09-06, 13:49\nTak to u mnie wygląda https://tiny.pl/7g1sj\nWysłany: 2020-05-05, 17:05\nPrzeczytalem uważnie Twoj watek i mam ( z calą sympatią ) wrażenie, ze nie wiesz o czym piszesz.\nCzy Twoje urządzenie ma odbiornik TMC, czy tez uzywasz zewnętrznego ?\nCzy masz dolaczona antenę ? ( w odbiornikach wewn, zazwyczaj jest to ladowarka samochodowa, zewnetrzne posiadają wlasną antenę )\nCzy w programie masz wlaczone odbieranie komunikatow ?,\nPo włączeniu odbierania komunikatów pojawi się taka ikonka:\nI po kliknieciu w nia sprawdzasz czy odbiornik działa.\nA w kwestii transmitera FM. Bez podłączonej ładowarki samochodowej zazwyczaj nie będzie dzialał , bowiem ladowarka stanowi antenę.\nTrzeba tez "sparowac" radio z navi , czyli ustawic na obu ta samą częstotliwość\nI transmiter nie ma nic wspólnego z iGO\nWysłany: 2020-05-05, 17:47\nDokładnie mój błąd. Myślałem, że na FM znajduje stacje gdzie odbiera TMC.\nZa każdym razem chodzę podłączyć nawi do samochodu gdzie mam Przewód do podłączenia zasilania z gniazda zapalniczkisamochodowej (12/24 V), z wbudowaną anteną TMC i tej ikonki nie mam w IGO co masz no_taki.


Mad Catz dołącza do „Designed for Samsung” – eletronika użytkowka\nOpublikowano 5 lat temu: 23 lutego 2016 Biura prasowe Przeczytasz w: 2 minut/y\nOryginalny tytuł wiadomości prasowej: Mad Catz dołącza do „Designed for Samsung”\nOferta Samsunga, będącego liderem w produkcji urządzeń mobilnych, obfituje w dobrze wykonany, nowoczesny sprzęt. Sprawdza się on jako komunikator czy zaawansowany organizer, ale również jest w stanie zapewnić długie godziny rozgrywki. By w pełni zaspokoić potrzeby grających użytkowników, firma, w ramach projektu „Designed for Samsung” zaprosiła do współpracy znanego producenta akcesoriów gamingowych – firmę Mad Catz.\nW ofercie Mad Catza już wkrótce mają pojawić się wszystkie produkty kolekcji GameSmart w pełni zoptymalizowane ze wszystkimi urządzeniami Samsunga. Dzięki temu, wystarczy jedynie sparowanie gamepada z telefonem czy tabletem, by w pełni cieszyć się rozgrywką. Wszystkie kontrolery serii będą opatrzone logo programu.\n"Jesteśmy podekscytowani faktem przystąpienia do „Designed for Samsung” i możliwością zaopatrywania klientów Samsung Mobile w gamę produktów, które z pewnością uatrakcyjnią codzienne użytkowanie ich urządzeń mobilnych" powiedział Darren Richardson, prezes i dyrektor generalny firmy Mad Catz. "Linia GameSmart wciąż jest liderem w dziedzinie innowacji gamingowych peryferii mobilnych – dzięki naszemu uczestnictwu w programie DFS, nawet gracze, wybierający tablet lub smartfon, mogą mieć pewność zakupu idealnego kontrolera".\nMad Catz jest pierwszym producentem peryferii gamingowych zaproszonym do programu. Wszystkie dostępne produkty serii będzie można nabyć za pośrednictwem strony producenta.\nBezpośredni link: Mad Catz dołącza do „Designed for Samsung” https://www.elektronicy.pl/mad-catz-dolacza-do-designed-for-samsung\n18 października 2018 1 grudnia 2020 Biura prasowe\nBezpieczny kierowca widzi i rejestruje – Mio prezentuje nowe kamery samochodowe\nKilka miesięcy temu, AverMedia poinformowała nas o swoim najnowszym, innowatorsk\nSamsung OLED loc:PL, smartwach kartą sim, żarówki odchodzą, polscy gracze, garmin wrocław praca, mammobus fusion, ebook reader android loc:PL


Podbiły Andrychów! Siatkarki Amber Kalisz w II lidze!!! 7 Dni Kalisza\nPodbiły Andrychów! Siatkarki Amber Kalisz w II lidze!!!\nKapitalnie spisały się podczas zmagań o wejście do II ligi piłki siatkowej kobiet juniorki VII LO SMS Amber Kalisz. W miniony weekend podczas turnieju w Andrychowie podopieczne Daniela Przybylskiego wygrały wszystkie finałowe spotkania. Walka o awans jest długa i kilkuetapowa. Najpierw trzeba zająć jedno z dwóch najlepszych miejsc w lidze wojewódzkiej, później pierwsze lub drugie miejsce w jednym z ośmiu turniejów półfinałowych, a na koniec wygrać turniej finałowy. Tutaj nie ma już miejsca na pomyłki, bo awans na szczebel centralny uzyskuje tylko zwycięzca. Kaliskie Amberki przebrnęły pomyślnie przez wszystkie szczeble, a w miniony weekend podczas turnieju finałowego w Andrychowie wspięły się na wyżyny swoich umiejętności. Sukces jest tym większy, że zespół Daniela Przybylskiego był najmłodszym spośród wszystkich ekip uczestniczących w rozgrywkach, a mimo to przystąpił do rywalizacji bez żadnych kompleksów i dzielnie stawił czoła doświadczonym rywalkom - Jestem ogromnie dumny z dziewczyn. W Andrychowie zaprezentowały prawdziwe mistrzostwo, sprawiając wszystkim, w tym również mnie i sobie, wspaniałą, wręcz niewyobrażalną niespodziankę. Nasze rywalki też były mocno zaskoczone, a warto dodać, że przyszło nam się mierzyć ze znacznie starszymi i bardziej doświadczonymi zawodniczkami – komentuje zadowolony z postawy swoich podopiecznych trener Daniel Przybylski. W piątek, w pierwszym dniu turnieju, kaliszanki pokonały trzecioligowy, doświadczony MGLKS Sobieski Oława 3:2, a MVP spotkania wybrana została kapitan kaliskiego zespołu - Olga Nowakowska. Sobotni pojedynek z akademiczkami z Białej Podlaskiej Amberki wygrały bez straty seta, a nagroda dla najlepszej zawodniczki meczu powędrowała do Martyny Felińskiej. Kropkę nad „i” postawiły kaliszanki w niedzielę, pokonując po szalenie emocjonującym, wygranym do 28 czwartym secie, gospodynie zmagań - MKS Andrychów 3:1. MVP meczu została Magda Lachman. Poza kaliszankami, w II lidze zobaczymy w przyszłym sezonie także zwyciężczynie trzech pozostałych turniejów finałowych: zespoły Chemika Olsztyn, Maratonu Krzeszowice i Gedanii Gdańsk. Wyniki turnieju finałowego o awans do II ligi w piłce siatkowej kobiet Andrychów, 18-20 maja 2018r. Piątek, 18 maja MKS Andrychów - KS AZS AWF Biała Podlaska 3:0 (25:13, 25:17, 25:10) MGLKS Sobieski Oława - VII LO SMS Amber Kalisz 2:3 (21:25, 23:25, 25:21, 25:13, 11:15) Sobota, 19 maja KS AZS AWF Biała Podlaska - VII LO SMS Amber Kalisz 0:3 (16:25, 18:25, 12:25) MKS Andrychów - MGLKS Sobieski Oława 2:3 (19:25, 16:25, 25:21, 25:18, 13:15) Niedziela, 20 maja MGLKS Sobieski Oława - KS AZS AWF Biała Podlaska 3:0 (25:23, 25:14, 25:23) VII LO SMS Amber Kalisz – MKS Andrychów 3:1 (19:25, 26:24, 25:23, 30:28). Amber Kalisz: Olga Nowakowska, Patrycja Rykała, Marta Maciejewska, Gaja Skalska, Marcelina Basińska, Natalia Stec, Magda Lachman, Wiktoria Mazur, Agata Olejniczak, Klaudia Nowakowska Paulina Borgiasz (l), Katarzyna Bojko (l), Nicola Osiewała, Martyna Felińska.


as ważne z dwóch względów, po pierwsze mieliśmy troje psiaków i chcieliśmy miejsce dla nich aby mogły się wybiegać i po drugi\nDodane: 02-03-2019 04:50\nOdkąd wzięliśmy z mężem ślub, planowaliśmy zakup domu, niekoniecznie musiał być duży, ale obowiązkowo musiał posiadać duży ogród. Było to dla nas ważne z dwóch względów, po pierwsze mieliśmy troje psiaków i chcieliśmy miejsce dla nich aby mogły się wybiegać i po drugi\nArtykuł o farbachKupić, wynająć, czy poczekać? O nieruchomościachO stomatologiiBhp warszawaPrzedsiębiorstwo potrzebuje stałej obsługi prawniczejDobre inwestycje w promocje w sieciPokaż się! O reklamieKilka słów o weterynarzachPrawo jest po twojej stronie!O zębach i ich chorobachUstawodawstwo - nowe prawaWartość tego jak znaleźć dobrego prawnikaPlumber - when you need some help with pipesKrótko o pracach wykończeniowych w ogrodzieŚwiat samochodów - naprawa i serwisWytwarzanie prądu z energii słonecznejGeodeta w centrum uwagiTrwałe i ponadczasowe- meble skórzane. Kilka spraw związanych z renowacjąLook up! About ceiling decorationsModne ubieranie bez rozbijania banku. Krótko o lumpeksachCiepły dom - zadbaj o to drum brake Issue with exhaust system? We have solutionWater issues - You need a plumberCzego nie wiesz o transformatorach?Potencjał internetu dla firm - pozycjonowanieOgólnie o reklamieTradycyjna w kuchniDywan - problematyczny w czyszczeniuŻłobki i przedszkola niepubliczne - jak wybrać?


Zerwane zaręczyny - Agatha Christie - opinia o książce (52018) - Lubimyczytać.pl\n7,02 (603 ocen\ti\t35 opinii) Zobacz oceny\npowieść, morderstwo, detektyw, spadek\nJakże opatrznościowa dla Elinor wydaje się śmierć pięknej Mary. Za jednym zamachem pozbyła się rywalki do serca ukochanego mężczyzny i otrzymała duży spadek, który - w świetle odkryć Herkulesa Poirota - należał się zmarłej dziewczynie. Niestety, szczęście nie trwa długo: Elinor staje przed sądem oskarżona o morderstwo z premedytacją i nikt - ani sławny detektyw, ani nawet narzeczony - nie...\nJakże opatrznościowa dla Elinor wydaje się śmierć pięknej Mary. Za jednym zamachem pozbyła się rywalki do serca ukochanego mężczyzny i otrzymała duży spadek, który - w świetle odkryć Herkulesa Poirota - należał się zmarłej dziewczynie. Niestety, szczęście nie trwa długo: Elinor staje przed sądem oskarżona o morderstwo z premedytacją i nikt - ani sławny detektyw, ani nawet narzeczony - nie wierzy w jej niewinność.\nKamcia08 | 2010-12-29\nMiłość - tak dobrze znana człowiekowi już od najmłodszych lat, nie wydawała się być czymś złym. Przeciwnie, miłość jest przepięknym darem, którym możemy obdarzyć drugą osobę. Niestety, nie zawsze zwiastuje ona szczęście, lecz nieszczęście i zło, szczególnie gdy obdarzamy nią złą osobę lub rywalizujemy o nią.\nW drugiej przeczytanej przeze mnie powieści Agaty Christie uczucie jest głównym bohaterem - to właśnie o nie toczy się spór. Na początku książki poznajemy na pozór szczęśliwą parę narzeczonych. Wybierają się oni do chorej ciotki, która poprosiła ich o odwiedziny. Z początku nic nie zapowiadało tragedii - chora czuła się dobrze i nie miała zamiaru wybierać się na tamten świat. Jednak po kolejnym ataku pojawiły się komplikacje, ale lekarz zapewniał, że starsza pani przeżyje. Zaskoczeniem dla wszystkich była nagła i niespodziewana śmierć kobiety, ale nikt nie zadawał pytań. Po około miesiącu doszło do kolejnej śmierci, ale już nie przypadkowej - młoda dziewczyna, która opiekowała się chorą kobietą została zamordowana. Główną i, zdawać by się mogło, jedyną podejrzaną jest Elinor Carlisle, siostrzenica kobiety zmarłej przed miesiącem. Jej motywem miały być zerwane zaręczyny spowodowane poniekąd przez zamordowaną dziewczynę, w której zakochał się narzeczony Elinor. Na szczęście w mieście pojawia się detektyw Poirot, którego wezwał doktor Lord, zakochany w oskarżonej. Lecz na początku wszystko wskazuje na to, że Elinor jest jednak winna.\nCzytając mój pierwszy kryminał autorstwa Agaty Christie zupełnie nie mogłam się w nim odnaleźć. Rozwiązywanie jakichkolwiek zagadek nie przychodziło mi łatwo i często nie nadążałam za tokiem myślenia detektywa. Tym razem było już inaczej, powoli zaczynałam wczuwać się w rolę Poirota i rozumieć niektóre sprawy. Mam nadzieję, że z każdą następną książką będzie mi coraz łatwiej, ale nie zmienię się w bezwzględnego detektywa.\nMuszę przyznać, że na początku książka nie bardzo mnie wciągnęła. Przez około 100 stron nie pojawiła się nawet wzmianka o jakimkolwiek morderstwie. Byłam odrobinę zawiedziona, ale później zauważyłam dobre strony. Uświadomiłam sobie, że dzięki temu ociąganiu się autorka chciała nam przybliżyć uczucia i myśli bohaterów.\nKsiążka jest godna polecenia, w szczególności fanom kryminałów. Również zachęcam do niej początkujących detektywów, bo zawiera cenne wskazówki i bardzo wciąga.


Kolorowe baterie łazienkowe - opinie, ceny, sklep internetowy\nRea Lungo Rose Gold, bateria umywalkowa wysoka, kolor złoty róż REA-B6321\nValvex Aurora bateria natryskowa podtynkowa ścienna, Rose Gold 2445260\nValvex Aurora bateria natryskowa ścienna, Rose Gold 2445240\nValvex Aurora bateria wannowo-natryskowa ścienna podtynkowa, Rose Gold 2445270\nKolor do nowoczesnej łazienki można wprowadzić nie tylko za pomocą płytek czy urządzeń ceramicznych. Obowiązkowym elementem wyposażenia każdego pomieszczenia kąpielowego jest armatura łazienkowa. W ofercie naszego sklepu internetowego znajdziesz propozycje kolorowych baterii od najlepszych marek, takich jak Deante, Valvex i Laveo. Przejrzyj nasze propozycje i zainspiruj się już dziś!\nKolorowe baterie umywalkowe do nowoczesnej łazienki\nW kategorii kolorowych baterii łazienkowych dostępna jest armatura do umywalki w odcieniach bieli, mosiądzu i różowego złota. Biała bateria umywalkowa to częsty wybór osób, które urządzają łazienkę w stylu black & white. Mosiądz prezentuje się niezwykle elegancko głównie we wnętrzach retro. Z kolei baterie z różowego złota od razu kojarzą się z luksusem. Klienci najczęściej wybierają ten kolor baterii łazienkowej dla podkreślenia oryginalności wnętrza w stylu glamour.\nDzięki naszej szerokiej ofercie kolorowych baterii łazienkowych bez problemu wybierzesz cały komplet armatury w tym samym odcieniu. Bateria wannowa dostępna jest w Topsanit między innymi w kolorze mosiądzu i różowego złota. Mosiądz, stylizowany na stare złoto, pojawia się głównie w kolekcji marki Deante. Baterie łazienkowe w stylu rose gold znajdziesz między innymi w ofercie producentów Paffoni i Valvex. Podobnie jest w przypadku baterii prysznicowych. W naszym sklepie internetowym możesz kupić również gotowy komplet natryskowy. Zestaw w kolorze różowego złota będzie pięknie wyglądał na tle ciemnej ściany prysznica (na przykład we wnętrzu urządzonym w stylu industrialnym). Komplety natryskowe w odcieniu mosiądzu dobrze współgrają ze złotymi profilami nowoczesnych ścianek prysznicowych i parawanów nawannowych.\nKolorowe baterie łazienkowe i akcesoria\nW ofercie Topsanit mamy wszystko, czego potrzebujesz, aby urządzić nowoczesną, stylową i funkcjonalną łazienkę. Nasze kolorowe baterie łazienkowe obejmują także armaturę do bidetu. Taki wariant baterii znajdziesz w ofercie marki Deante. Kupiłeś zieloną umywalkę z kolekcji Catalano Colori i brakuje Ci korka? W tej kategorii mamy korek dokładnie w takim samym odcieniu jak Twoja umywalka! A może martwisz się, jaki syfon dobrać do baterii umywalkowej w kolorze różowego złota? Umywalkowy syfon rose gold od Laveo jest odpowiedzią na Twoje problemy.\nBateria łazienkowa - jaki rodzaj wybrać?\nKolor i cena to główne kryteria, jakimi kierują się klienci podczas wyboru baterii łazienkowych. Co jeszcze warto wziąć pod uwagę? Sposób montażu armatury. Wśród propozycji Topsanit znajdziesz między innymi baterie stojące, stojące wysokie, ścienne i ścienne podtynkowe. Obecnie najpopularniejszą opcją są baterie podtynkowe. W nowoczesnych łazienkach obowiązuje zasada “im mniej, tym lepiej”. W baterii podtynkowej większość elementów schowana jest w ścianie. Dzięki temu łatwo uzyskać spójny design i przyjemny dla oka minimalizm. Wiele osób decyduje się także na baterie stojące wysokie. To rozwiązanie najlepiej sprawdza się w przypadku wolnostojących umywalek i wanien.\nKolorowe baterie łazienkowe to tylko część naszej obszernej kategorii “łazienka w kolorze”. Zachęcamy do zapoznania się ze szczegółami oferty Topsanit. Produkty najlepszych marek w atrakcyjnych cenach czekają na Ciebie!


Uczestnicy, którzy doświadczyli dwóch i co | Prawidłowe odchudzanie\nBrak komentarzy do Uczestnicy, którzy doświadczyli dwóch i coZamieszczono w Cukrzyca przez adminZamieszczono Kwiecień 7, 2019\nUczestnicy, którzy doświadczyli dwóch i\nco najmniej trzech stresujących sytuacji życiowych, mieli BMI wyższe o 0,13-0,26. W tym bardziej rygorystycznym jabłka stanowią jedyny składnik posiłku. Zacznij od małych kroków Znasz powiedzenie „Nie od razu Kraków zbudowano”? Nie zapisuj się więc na najbliższy maraton, jeśli ostatni kontakt ze sportem miałeś na wf-ie w podstawówce. Takie drobne zmiany zdziałają cuda, zobaczysz! ? 3. Jej głównym składnikiem są jabłka, które zawierają najsilniejsze przeciwutleniacze. I głód oraz\notyłości. Czasem wkradają się cynamon na odchudzanie do naszego jadłospisu podstępem, jako – wydawałoby się – mało istotne odchudzanie przed i po dodatki do potraw. Chodzenie po schodach Rezygnacja z windy czy ruchomych schodów to jeden z najprostszych sposobów na zwiększenie codziennej aktywności. Pozwalała mi nie dbać o siebie zupełnie, aby później zacisnąć pasa na tydzień czy dwa oraz\nznów czuć się dobrze w jeansach.\n– Wykluczenie suplementów z aptek jest\n1 – Wykluczenie suplementów z aptek jest\n2 Dieta redukcyjna opiera się na zasadach zdrowego\n3 Apetyt: pojawia się nagle, bez względu na to czy\n4 Dlatego lepiej mówić nie o diecie, a o zmianie\n5 Zresztą bez względu na to, czy jest to chińska\n6 Przeczytaj także: Sposoby na zrzucenie NADWAGI\nZmniejszają odczuwanie głodu oraz\ndają uczucie sytości. Oczywiście imprezie tej musiało towarzyszyć kupno nowej kreacji oraz\nnawet nie było z nią za dużego problemu. Problem w tym, że aby człowiek „działał” prawidłowo, potrzebna jest równowaga między tymi składnikami. Ich założenia bywały nieraz skrajnie różne. Marzyłam, aby ktoś to za mnie zrobił. Oto 5 sprawdzonych sposobów będących świetną alternatywą dla siłowni: Spacer z dzieckiem i\nz psem Nie znoszę biegać, ale za to uwielbiam spacerować. Nie działały. Dieta opiera się na błonniku, który Detosil sprawdzone oczyszczanie organizmu zwiększamy poprzez spożywanie jedzenia, dzięki któremu przyswajamy więcej tego składnika pokarmowego. Mówi ona między innymi, że do środków spożywczych mogą być dodawane witaminy, minerały i\ninne substancje wykazujące efekt odżywczy i\ninny fizjologiczny. hibiskus, liście brzozy).\nMięsny dodatek będzie źródłem pełnowartościowego białka i\nodchudzanie forum wspomnianego wyżej tryptofanu. Jednak często płacą za to wysoką cenę. Co pozwala jeść dieta biał. Odchudzanie – moja historia Przez dłuższy czas odkładałam udostępnienie takiego wpisu, ponieważ nie chcę stwarzać pozorów jakoby gram na emocjach innych, by wyżebrać komplementy w komentarzach… Jednak chcę podzielić się z innymi moją historią, ponieważ kiedyś chciałam schudnąć, tak samo jak Ty, dlatego chcę pokazać, że da się oraz\nto bez nie wiadomo czego… Dlatego warto oddać te informacje w ręce Internetu. Efekty gimnastyki twarzy można zaobserwować już po 3-4 tygodniach ćwiczeń. Oznacza to, że po ich spożyciu poziom glukozy we krwi spada powoli, co z kolei nie prowadzi do uczucia nagłego głodu. Ani w słowie “work” ani “hard” nie mieściły się odchudzanie z elementami fizjologii i biochemii regularne posiłki, zdrowe zakupy oraz\ncodzienne gotowanie. Pamiętaj, że odchudzanie to długa walka oraz\nwymaga nieco wysiłku\nI jak to mówi moja Pani prof. Jak więc nie dać się złapać w tę pułapkę? Jak nie przytyć jesienią @ yanadjan Adobe Stock Jak ćwiczyć jesienią, żeby nie przytyć? Podczas wakacji udało Ci się wreszcie znaleźć czas na więcej aktywności? Świetnie, ale czy wiesz, że jeśli z końcem lata przestaniesz ćwiczyć, wciąż spożywając tyle samo jedzenia, najpewniej zyskasz kilka dodatkowych kilogramów? „Nie ma złej pogody – jest jedynie\nwymówki. Ale nie potrafiłam utrzymać wagi. Bez efektu jo-jo 5 Dieta OXY – czy jest zdrowa? Pierwszy etap diety OXY jest bardzo podobny do potępionej nie jedynie\nprzez dietetyków, lecz także przez lekarzy, diety Dukana, ponieważ bazuje jedynie\nna białku pochodzenia zwierzęcego. To zdecydowanie nie było dla mnie\nDlatego lepiej mówić nie o diecie, a o zmianie\nWiele szczepów powoduje zmniejszenie bólu oraz\nwzdęć u pacjentów z IBS, potrzebne są jednakże\ndokładniejsze badania. Warto też spróbować tej diety, jeśli cierpimy na insulinooporność (paleo dla opornych). Możemy wybrać 3 rodzaje diety bananowej: dieta bananowa 3-dniowa Podczas niej w ciągu 3 dni można stracić 3 kg. To, co było niedozwolone w jednej diecie, stało na piedestale w innej. Można przygotować posiłki: pół banana wymieszać z jogurtem oraz\nprzygotowywać soki na odchudzanie sobie owsiankę z bananem oraz\nmiodem, a także placki bananowe odchudzanie po 40 z płatkami owsianymi zawierające w sobie jedynie\njajko. W Polsce są one uznawane za środki spożywcze, a reguluje to ustawa o bezpieczeństwie żywności oraz\nżywienia z 25 sierpnia 2006 r. Jeśli masa jest zbyt wodnista, można chwilę ocet jabłkowy na odchudzanie odparować na wolnym ogniu\nZupy kremy to dania niskokaloryczne oraz\nrozgrzewające, które przez zawartość wody oraz\nbłonnika z warzyw wypełniają żołądek i\npozostają w nim na dłużej, dając satysfakcję po jedzeniu. Przygotuj rano miskę mixu-sałatkowego oraz\nsięgaj po niego, gdy poczujesz apetyt. Należy pamiętać, aby było jak najbardziej świeże oraz\nnajlepiej pochodzące z ekologicznych – nie przemysłowych – hodowli. 6. DIETA OXY – na czym polega nowa dieta białkowa? Ile można schudnąć lek na odchudzanie na diecie OXY? Dieta OXY to nowa dieta proteinowa, której zasady są podobne do zasad diety Dukana. Nie musisz od razu zapisywać się na katorżniczy trening, wystarczy jeśli 3-4 razy w tygodniu wybierzesz się na dłuższy spacer, pojeździsz na rowerze i\npójdziesz na basen\nObok produktów dostarczających białka kluczowym elementem diety są warzywa oraz\nw mniejszym stopniu owoce. Nie powinna być stosowana dłużej niż\nprzez tydzień, gdyż może dojść do patologii u układach fizjologicznych (1). Między posiłkami można zjeść małe jabłko 2 razy dziennie oraz\nnależy wypijać około 2 litrów wody. Faza odporności to względne przystosowanie się organizmu do funkcjonowania w sytuacji stresującej. Na czym polega dieta redukcyjna? Zasady są proste – należy obniżyć kaloryczność całodziennego jadłospisu o 500-1000 kcal poniżej całkowitego zapotrzebowania organizmu na energię. Diety, które obiecują szybką utratę wagi, zwykle opierają się na znacznym ograniczeniu kalorii i\neliminacji niektórych produktów spożywczych. Spróbuj odnaleźć w sobie jakieś zamiłowania, na które będziesz czystek na odchudzanie poświęcać sporo wolnego czasu oraz\nktóre odciągną cię od myślenia o jedzeniu. Żeby pobudzić przemianę materii wystarczy nie siadać w tramwaju, czy autobusie, rozmawiać na stojąco, bądź spokojne czekać na na\nGdy znasz już swoją PPM, należy obliczyć CPM


Facebook | Mój Radom\nPonad 80 proc. ankietowanych radomian nie chce otwarcia żłobków i przedszkoli\nCzy w Radomiu zostaną od środy otwarte żłobki i przedszkola? Ponad 80 proc. rodziców odpowiadających na to pytanie zadane przez prezydenta, uważa, że nie powinno do tego dojść. A Radosław Witkowski właśnie od opinii opiekunów dzieci uzależnia uruchomienie placówek dla najmłodszych.\nIle lat można remontować ratusz? My napisaliśmy, że bardzo, bardzo dłuuuuugo!\n18 200 lat kazaliśmy czekać naszym Czytelnikom na zakończenie remontu ratusza w Rynku. To oczywiście chochlik – nie drukarski jak to niegdyś bywało – ale internetowy. Taki, że łatwo da się go poprawić, co też uczyniliśmy.