Wywiad z Jackiem Dukajem - katedra.nast.pl\nKnaak, Richard A. - "Dzień smoka"\nantologia - "Duchy Nocy Kupały"\nSimak, Clifford D. - "Czas jest najprostszą rzeczą"\nGołkowski, Michał - "Arena dłużników", tom 2\nLarson, B.V. - "Świat Krwi"\nErikson, Steven - "Bóg nie jest chętny"\nGreathouse, J.T. - "Dłoń Króla Słońca"\nHeuvelt, Thomas Olde - " Echo"\nClare, Cassandra - "Królowa Mroku i Powietrza" (twarda)\nDukaj, Jacek - "Wroniec"\nKatedra: Technologiczna Osobliwość (TS) i towarzysząca jej filozofia transhumanizmu opowiadają o świecie, w którym postęp przyspiesza, a człowiek, tutaj upraszczam, przechodzi na wyższy stopień ewolucji – w postczłowieka. Taki posthumanistyczny świat, chociaż w różny sposób, prezentują zarówno „Czarne oceany”, jak i „Perfekcyjna niedoskonałość”. Kiedy na dobre zacząłeś się interesować tymi zagadnieniami i jak wielki wpływ wywarły na ostateczny kształt książek teorie Vinge'a i Kurzweila?\nfot. Anna Zemanek\nJacek Dukaj: Co dokładnie miałem w głowie przed dziesięcioma czy piętnastoma laty, to także dla mnie jest już tajemnica; nie będę konfabulował. Na pewno już przed „Oceanami” przemyślałem parę rzeczy, dotyczących technologicznej autoewolucji człowieka. Ale w całą tę ideologię i terminologię TS wpadłem w trakcie pisania „Perfekcyjnej niedoskonałości” – to był dość długi proces, startujący gdzieś od Teilharda de Chardin, a wtedy też zacząłem czytać SF transhumanistyczną, Greg Wiśniewski pożyczył mi „Diasporę” Egana, trzeba było przepracować sporo rzeczy od nowa. Vinge, Kurzweil, Moravec, Tipler i inni – oni przyszli, gdy miałem już dość ugruntowane przekonania dotyczące nieuchronności trendów cywilizacyjnych redefiniujących człowieka i całkowitego poddania form materialnych formom kulturowym. Pozostała tylko kwestia dat i konkretnych rozwiązań technicznych.\nSądzisz zatem, że TS prędzej czy później nadejdzie, a zmiany dotkną nie tylko technologie, społeczeństwa i kultury, lecz nawet języki, tak jak na przykład w „Perfekcyjnej niedoskonałości”? Postludzka przyszłość, może nie do końca taka jak w „Czarnych oceanach” czy „Perfekcyjnej niedoskonałości”, jest według ciebie nieuchronna?\nRzecz jest bardziej złożona, musiałbym wejść w szczegółowy wykład. Trochę pisałem o tym omawiając „The Singularity Is Near” Raya Kurzweila.\nPrzede wszystkim odróżnijmy wizje literackie od diagnoz cywilizacyjnych. W tych pierwszych mogę sobie rozgrywać rozmaite warianty możliwych przyszłości dodając twarde zmienne niezależne (np. o redukowalności świadomości człowieka do procesów zerojedynkowych) – ważne jest tylko, żeby to wszystko trzymało się kupy, było spójne wewnętrznie. Ale rozumiem, że rozmawiamy o perspektywach TS w drugim ujęciu.\nWówczas można mówić co najwyżej o trendach i to w ten sposób: to jest mało prawdopodobne, to bardziej, a to nieuchronne.\nNieuchronnym wydaje mi się wyzwolenie człowieka z form zdeterminowanych ewolucyjnie, ze starego opakowania biologicznego. Czy to nastąpi za lat 50, 100 czy 400 – to już detal.\nBardzo prawdopodobne wydaje mi się dogonienie i przegonienie człowieka przez programy komputerowe w tym sensie, że będą one coraz częściej zdawać coś, co nazywam „ekonomicznym testem Turinga”: program jest lepszy od człowieka, jeśli to programowi bardziej opłaca się powierzyć daną pracę; a rozważania o stopniu „człowieczeństwa”, „samoświadomości” takiego programu nikogo nie obchodzą. Zauważ, że już nastąpiło to i następuje w wielu branżach, ale wydaje nam się tak „zwyczajne”, że nawet nie używamy terminu „sztuczna inteligencja”. AI absolutyzujemy zaś do formy prawie bóstwa – tutaj właśnie singularyści narzucili swoje memy.\nTakie jasne, ostre przejście granicy TS wydaje mi się jednak bardzo mało prawdopodobne. Raczej nigdy nie rozstrzygniemy czy AI myśli, czy nie myśli jak człowiek (czy jest świadoma itd.) – to są kwestie etyczne, decydują tu przyjęte z góry aksjomaty, dokładnie jak w dyskusjach o aborcji.\nTakże kryterium przejęcia przez AI władzy nad postępem naukowym wydaje mi się nieostre: już dzisiaj w wielu dziedzinach postęp nie byłby możliwy bez zaawansowanego modelowania komputerowego – procesunku nie do zastąpienia nawet przez tysiące ludzkich geniuszy; dochodzą nadto dziedziny (jak „matematyka eksperymentalna” CA Stephena Wolframa), gdzie nauka jako taka polega wyłącznie na maszynowym procesunku metodą brute force. Czy więc nadal jest to postęp napędzany przez człowieka, czy już przez człowieka plus maszynę? Więc minęliśmy TS? A może tylko w niektórych dziedzinach? A może mijamy, a potem TS się „cofa” (bo człowiek zrozumiał, co najpierw „rozumiały” tylko maszyny)? Itd., itp.\nZ TS zazwyczaj łączy się wiele prognoz niezależnych, które mam za słabiej uzasadnione, jak nanotechnologia o rozmachu Drexlerowskim czy wszechświatowa ekspansja cywilizacji cyfrowej. Także prawo Moore'a jest na razie cienką hipostazą, kojarzącą mi się z regułą Titusa-Bodego i innymi, podobnymi pułapkami indukcji.\nTranshumanizm to realny trend kulturowy; Technologiczna Osobliwość – wielka prognoza nagłej, rewolucyjnej zmiany postawiona na założeniach, których część, według mnie, wzięła się głównie z myślenia życzeniowego singularystów. Takie założenia można przyjmować na potrzeby kreacji literackich w SF, ponieważ nie są sprzeczne z obecnym stanem wiedzy (jak przyjąłem np. w „Perfekcyjnej niedoskonałości”) – ale poza SF trzeba mieć świadomość, że to są właśnie dodatkowe asumpcje, same w sobie wcale lub słabo uzasadnione.\nZ jednej strony fantastyczny rozwój nauki, być może przejście na nowy rodzaj ekonomii (chociaż to akurat wydaje mi się bardzo mało prawdopodobne, ta cała ekonomia drexlerowska) oraz podróże w kosmos cywilizacji pierwszego stopnia (wg stopniowania Kardaszewa), a z drugiej strony koniec tradycyjnego homo sapiens. Może więc rację ma Fukuyama, który boi się i nie lubi transhumanizmu? Po której stronie konfliktu stoi Jacek Dukaj-filozof? Fukuyamy czy Kurzweila, Moravca i innych optymistów?\nNie jestem filozofem – chyba że w tym najogólniejszym znaczeniu, że jest nim każdy człowiek, który sobie siądzie i „pofilozofuje”.\nA pytanie jest dla mnie niejasne: chodzi o to, jaka przyszłość mi się podoba, czy jaka wydaje mi się realna?\nO realności tych przewidywań już się wypowiedziałem. A co mi się tu podoba... To jest proces tego rodzaju, że skoro możliwy – będzie zarazem nieuchronny; pozostanie tylko kwestia daty realizacji. Równie dobrze można pytać, czy podoba mi się cieplna śmierć wszechświata albo Słońce jako czerwony olbrzym. Zatem moją postawę dałoby się określić jako „pełen fascynacji fatalizm”.\nFukuyama wydaje się wierzyć, że można sterować odkryciami naukowymi, a przynajmniej zadekretować „zapomnienie” danych odkryć – przypomina mi to postawę lewicy wobec globalizacji sprzed kilkunastu lat. Tak samo tutaj „antytranshumaniści” zmienią się z czasem w „alterhumanistów”.\nBiorę przy tym pod uwagę, że o ile proces ruszy na dobre jeszcze za mojego życia i wskoczę do ostatniego wagonu, to już inaczej będę na to patrzył – mam bowiem nadzieję zachować tę niezbędną elastyczność umysłu. Bardzo przykro jest obserwować zagubienie niektórych starszych osób we współczesnej cywilizacji. Nie w tym rzecz, by się z góry przygotować na jakąś konkretną rewolucję czy pałać do niej entuzjazmem – ale żeby w ogóle być zdolnym do rozumienia zmian i uczestniczenia w nich.\nSwoją drogą, jeśli już zaczęliśmy odwoływać się do prac różnych autorów, to dlaczego zdecydowałeś się oceniać innych? Czy pozostali powinni pójść Twoim śladem, czy może kilku odważnych wystarczy? Pytam, ponieważ wielu autorów wyznaje zasadę zawodowego milczenia – nie komentują literackich osiągnięć kolegów po piórze. Natomiast Tobie zdarza się to regularnie za sprawą felietonów, dyskusji...\nMówmy wprost: chodzi Ci o dyskusję o książkach Fabryki Słów i postulat Jarosława Grzędowicza.\nZastanawiam się, kiedy sytuacja tak się u nas zmieniła. Myślę, że cezurę stanowi koniec „starego”, Oramusowego działu publicystyki „NF”. Dlaczego ja zacząłem tam pisywać recenzje? Przecież nie dlatego, że Parowski czy Oramus ujrzeli we mnie niesamowity talent krytycznoliteracki – ale ponieważ rozumiało się samo przez się: kto pisze fantastykę, ma jakąś wiedzę o gatunku i coś do powiedzenia od siebie, z tego może być pożytek i w publicystyce. Szło to prawie automatycznie.\nProszę otworzyć roczniki „NF” z lat 90. W spisach treści recenzji mamy nie tylko Oramusa i Parowskiego, ale Cyrana, Inglota, Piekarę, Sobotę, Dębskiego, Kołodziejczaka, Sapkowskiego... Toż łatwiej wyliczyć czynnych wówczas autorów, którzy krytyką się nie zajmowali. Podobnie w „Fenixie”; pamiętam, że np. „W kraju niewiernych” recenzował tam Romek Pawlak. W starej „NF” mieli też tradycję dyskusji krytycznych o polskiej fantastyce jako literaturze, gdzie nikomu nawet przez myśl nie przechodziło cenzurować z niej pisarzy dlatego, że są pisarzami.\nPrzywołuję ów kontekst nie dlatego, że planowaliśmy w SODzie jakieś „odnowienie tradycji” czy coś podobnego; nam w ogóle nie przyszło do głowy, że odcięcie od dawnych zwyczajów i od norm pozafantastycznego życia literackiego może być tak zupełne („getto” definiuje się tyleż przez stosunek doń świata zewnętrznego, co autonomiczność w prawach wewnętrznych).\nPisarze wypowiadają się w krytyce literackiej i w formach luźniejszych na łamach dzienników, tygodników, w Polsce i na świecie (np. "The New York Review of Books" wręcz słynie z obszernych esejów znanych, czynnych pisarzy o książkach kolegów po piórze). Tak jest dzisiaj i tak było w przeszłości. Ba, jakie w ogóle przykłady z historii krytyki literackiej poznaje uczeń w polskiej szkole? Teksty Prusa o „Ogniem i mieczem” i Gombrowicza również o Sienkiewiczu, bynajmniej nie laurki. Przy czym w fantastyce ta zmiennofunkcyjność (fan-pisarz-krytyk-wydawca) była szczególnie częsta – stąd też zapewne teraz tak dojmująca pustka tu w krytyce, skoro zaniechali jej i pisarze.\nProszę zrozumieć, jak ustawiam kwantyfikatory: każdy ma oczywiście prawo trzymać się takiego zakresu wypowiedzi, w jakim dobrze się czuje, sam długo recenzowałem tylko przekłady, świetnie to pojmuję. Ale twierdzenie, jakoby istniała powszechna norma nieomawiania przez autorów twórczości innych autorów (jakaś „zasada zawodowego milczenia”), jest zwyczajnie nieprawdziwe.\nZresztą właśnie sądy o niej ludzi tak zanurzonych w literaturze bywają najciekawsze (ostatnio np. „Dziwniejsze brzegi” Coetzee'ego).\nNaturalnie fakt, że jakieś zjawisko w kulturze ma precedens lub nie ma precedensu, nie stanowi argumentu ani za, ani przeciwko niemu – tak samo może się rzecz nie podobać jako setna realizacja znanej formuły.\nJednak dzisiaj, nie licząc Ciebie i dyskusji SODu, recenzje polskich książek pisanych przez czynnych pisarzy pojawiały się jedynie w „Czasie Fantastyki” (Twardoch, Sobota), może ktoś okazjonalnie omówił książkę. Reszta raczej recenzji nie pisze: Kołodziejczak milczy; Sapkowski milczy; Oramus milczy... A może, oprócz wskazanej przez Ciebie zmiennofunkcyjności, przyczyna istnienia „pustki w krytyce” leży także w uwarunkowaniu historycznym – Amerykanie na ustabilizowanie sytuacji i rynku mieli kilkadziesiąt lat spokoju; my, de facto, spokój mamy od 1989 roku; wcześniej na karku siedział nam komunizm. Stąd moje pytanie: w jakim kierunku to wszystko zmierza, nie tylko krytyka, ale i fantastyka? Coś zmieniło się, od czasu słynnego „Krajobrazu po zwycięstwie”...?\nNie rozumiem, o jaki „spokój” miałoby chodzić. Proces przebiega przecież odwrotnie: najpierw, także już po 1989 roku, ta krytyka jakoś funkcjonowała; dopiero potem – w XXI wieku – zanikła.\nGranicą nie są przemiany historyczne; raczej wymiana pokoleniowa autorów i recenzentów (ci nowi muszą mieć czas, żeby przejść od początku wszystkie etapy rozwoju) oraz zmiany w mediach, tzn. przesunięcie ciężaru omawiania literatury z periodyków papierowych do sieci. Tezie o decydującym wpływie uwarunkowań historycznych przeczy także porównanie z polską literaturą i krytyką niefantastyczną: tam analogiczne procesy nie zachodzą. Czyli szukałbym wyjaśnień w „wewnętrznych” mechanizmach polskiej fantastyki.\nOd napisania „Krajobrazu” minęły zaledwie dwa lata. Rozumiem, że pytasz o taką glosę: co napisałbym inaczej/więcej, gdybym pisał go dzisiaj.\nZastanawiałem się już nad tym. Przede wszystkim wyłożyłbym wprost kilka podstawowych spraw z teorii literatury. Doszedłem bowiem do wniosku, że nie wziąłem wówczas wystarczająco pod uwagę różnicy punktów widzenia, różnicy pierwotnych założeń na temat literatury między mną i tym nowym pokoleniem autorów i czytelników fantastyki.\nTa różnica stała się wyraźna dopiero właśnie w reakcji na „Krajobraz” i, jeszcze mocniej, na SODową dyskusję o Fabryce Słów. W normalnej sytuacji nasza dyskusja byłaby jednym z kilkunastu głosów opisujących zjawisko z różnych stron, bardziej dopełnieniem niż podstawą szkicu; byłyby takie opinie, byłyby inne, my gdzieś w tym spektrum. W sytuacji anormalnej, gdy syntez kontrastowych nie ma, powstaje przeświadczenie, że podobne „teksty jedyne” muszą być opisem jakoś „obiektywnym”, uniwersalnym, zgoła bezosobowym (encyklopedycznym?), opartym na systemie wartości, z którym zgadzają się wszyscy, a przynajmniej większość. To absurd: każdy patrzy ze swojego punktu widzenia, ocenia według własnego gustu i wartości, przeciwstawia swoje poglądy cudzym. Między innymi na tym polega krytyka literacka, że istnieje wiele rozbieżnych sądów na ten sam temat, z których żaden nie zostanie metodą jakiejś intersubiektywnej weryfikacji uznany za „prawdziwy”. Słuchasz Iksa, który ma pogląd taki, słuchasz Igreka, który ma pogląd inny – może wyrobisz sobie z tego sam jeszcze inną, trzecią opinię.\nOtóż mój błąd polegał na tym, że nie doceniłem jak dalece w środowisku fantastycznym zatracona została zdolność do takiego pluralistycznego oglądu literatury. Ale nie na tym powierzchownym poziomie: „to mi się fajnie czytało”, „a mnie tamto się fajnie czytało” – lecz na poziomie współistnienia sprzecznych systemów wartości.\nKróluje tu wzorzec „rzemieślnika literatury”. To rzecz na dłuższą dyskusję: w jakim stopniu pochodzi on bezpośrednio z Klubu Tfurców, w jakim wyindukował go (niechcący) Maciek Parowski, ile tu zasługi „SF” Szmidta i „Galerii Złamanych Piór” Kresa, ile „Fenixa”, a ile samego Pilipiuka. I jakie znaczenie ma kumpelstwo środowiskowe. (Bo taka jednomyślność bardzo ułatwia porozumienie: lubisz konwencję fantastyczną, ergo nie możesz lubić literatury takiej i takiej – wszyscyśmy tu „sami swoi”. To przyjemne uczucie. Ale fałsz do potęgi.).\nW każdym razie ów pakiet poglądów funkcjonował przed „Krajobrazem” i SODem jako oczywistość, przeciwko której nie stawał właściwie nikt; a na pewno nie było żadnego równie silnego kontrstanowiska, ani liczonego tekstami publicystycznymi, ani wystąpieniami konwentowymi, ani samą literaturą. Jeśli od czasu do czasu podniósł się nieśmiały głos, że może jednak warto wymagać od fantastyki „czegoś więcej” – to wszystko.\nA i tak wtedy zaraz słyszałem chór urażonych, że oto ktoś próbuje zabronić (!) pisania rzeszom fantastów, tudzież że wywyższa jedną literaturę ponad inną – bo to u nas bardzo niepolitycznie utrzymywać, że w ogóle istnieje literatura lepsza i gorsza; łatwiej wykręcić się od sądu frazesami w rodzaju „każda literatura jest potrzebna” albo zagrać prostaczka-antyintelektualistę.\nWydaje mi się teraz, że właśnie ta swoista political correctness uniemożliwia rozmowę o fantastyce jako literaturze. Sam lubię bardzo hard SF za pomysły, konstrukcję światów, rozbiór rzeczywistości na drodze „naukowego śledztwa” itp. – zarazem jednak potrafię powiedzieć, że pod innym względem jest to kiepskie: język inżynierski, papierowe postaci, fabuły pretekstowe. Tej uczciwości w oglądzie przedmiotów naszej fascynacji brakuje w fantastyce. A skoro wszystko jest literaturą „równie dobrą, tylko inną”, to – jak w PC – słowa i wartościowania przestają ważyć. Utraciliśmy zdolność nazywania zjawisk literackich: nie ma głupców, są tylko inteligentni inaczej, nie ma złej fantastyki, jest tylko fantastyka dobra dla innych czytelników. Tak nie można. Czy naprawdę chodzi o to, żeby nikt nie wartościował? Mnie zależy, żeby istniała wolna konkurencja systemów wartości.\nMam wrażenie, że dla wielu „Krajobraz” i zwłaszcza SOD nr 2 okazały się pierwszym, czołowym zderzeniem z na tyle odmiennymi poglądami na fantastykę. A przecież wcale nie stanowimy w trójkę idealnej opozycji dla tez „rzemieślników” (ja np. pozostaję przywiązany do klasycznych form powieściowych, a Łukasz świetnie się czuje w scenografiach popkulturowych), nie myśleliśmy też specjalnie wybijać w dyskusji tych różnic. Wszyscy także jasno odróżniamy literaturę popularną, jej właściwe funkcje, ograniczenia i przewagi. Po prostu spojrzeliśmy na rzecz trochę inaczej.\nCzłowiekowi zupełnie z zewnątrz sytuacja musi się prezentować zgoła absurdalnie. Jak mu wytłumaczyć, że tu najwyraźniej idzie spór o to, czy pewną część literatury wolno w ogóle ujmować jako sztukę? A dobrą czy złą, niższą czy wyższą – to już rzecz do dyskusji.\nWłaśnie otwarcie tej dyskusji i wpuszczenie do puli jednego języka więcej uważam za główną zmianę w ciągu ostatnich dwóch lat. Nie twierdzę, że to akurat zasługa „Krajobrazu” i/lub SODu – może po prostu minęliśmy w równoległych procesach taki punkt, że podobne przemiany zaszłyby tak czy owak. W każdym razie coś się zmieniło; postaram się wskazać kilka znaków tej zmiany.\nPo pierwsze, najczęściej powracającym tematem w internecie przy omawianiu polskiej fantastyki stał się jej język. W „Krajobrazie” poświęciłem mu kilka akapitów; trochę więcej było w SODzie.\nSkądinąd to ciekawa kwestia: dlaczego praktycznie wszystkie reakcje na naszą dyskusję zatrzymały się na kwestii języka? Mówimy tam potem o wielu różnych zjawiskach i trendach, ale one nikogo nie obchodzą; cała para w język. Może po prostu ludzie przeczytali tylko początek dyskusji? Może reszta naszego opisu jest dla nich tak oczywista, że nie warta wzmianki, nie mówiąc o sporze? A może warsztatowe jakości pisania są jedynymi, jakie się w etosie „pisarza-rzemieślnika” rozpoznaje, treść natomiast nie ma już wielkiego znaczenia i siłą rzeczy rozmowa o niej to „gadanie o niczym”? Ale to dygresja.\nPo drugie, dominacja w kulturze danego wzorca, trendu, estetyki zawsze wywołuje kontrakcję – zaczęły krążyć memy snobizmu skierowanego przeciwko „fantastyce rozrywkowej” itp. To też jest irracjonalne i niesprawiedliwe (spotkałem się także ze snobizmem na „nieczytanie Dukaja”), ale pokazuje rozpoznanie przez czytelników i autorów charakterystycznych jakości tej prozy. W przypadku autorów reakcja polega na pisaniu „pod prąd” i instynktownych próbach skupienia się wokół wyróżników owej odmienności – których sami zapewne nie potrafią dobrze nazwać. To dotyczy niemal wyłącznie autorów młodych, początkujących, wchodzących na rynek już opanowany przez FS. Takim znakiem byłaby np. antologia „Nowe idzie”. Zaczyn wspólnoty literackiej widzę także w magazynie „Creatio Fantastica”, gdzie właśnie autorzy wzajem recenzują, komentują swoje teksty, interesują się fantastyką jako literaturą, śledzą myśli pod słowami – to jest zdrowe, budujące (coś takiego istnieje lub istniało w poznańskiej grupie fantastów). Podnosi się też powoli atrakcyjność klasycznej science fiction; powracają tam pewne motywy, scenografie, estetyki.\nPo trzecie, inicjatywa Andrzeja Zimniaka stworzenia nagrody im. Żuławskiego. Na dłuższą metę to bardzo pomoże także nagrodzie Zajdla, bo odciąży ją z niesłusznie dopisywanych jej dotąd powinności. To jest nagroda plebiscytowa, a Żuławski - nagroda jury. Dyskusje przy Zajdlu zawsze ucinał argument „z demokracji”; przy Żuławskim można natomiast zasadnie pytać: czy istotnie dana książka była najlepsza literacko? To właśnie wzmacnia, ukorzenia ten drugi język – język rozmowy o fantastyce jako literaturze.\nPo czwarte, ludzie po prostu dorastają. To banalna konstatacja, ale dwa lata na tak wczesnym etapie rozwoju to bywa zgoła epoka. Mam tu na myśli zarówno autorów, jak i sieciowych recenzentów. Można wręcz powiedzieć, że dorastają całe portale. Widać to, gdy się zestawi sposoby argumentacji i konteksty (zbiory lektur porównawczych), w jakich omawiane są książki. Dałoby się chyba nawet rozpisać cykl biologiczny portalu fantastycznego: najpierw zbiera się grupa młodych fascynatów od RPG i fantasy, którzy postanawiają w jednym miejscu wywieszać swoje teksty; potem dobijają do nich inni, może trochę starsi, o odmiennych gustach; z czasem ludzie piszą i czytają coraz więcej i zmienia się im perspektywa, punkt widzenia, wolą pisać o innych książkach; w końcu pochłania ich praca i rodzina, i albo portal ginie śmiercią naturalną, albo zostaje przejęty przez „nową falę”, która powtarza proces od początku. Polskie portale znajdują się w różnych miejscach cyklu, jednak dwa lata temu wszystkie (może za wyjątkiem „Esensji”, która przekroczyła próg profesjonalizacji i utrzymuje poziom) lokowały się niżej.\nZ innych rzeczy, które bym teraz w „Krajobrazie” dodał:\nNa rynku czasopism papierowych sytuacja „NF” chyba się ustabilizowała – w tej postaci pismo może się długo utrzymać. Nie ma wielkiej przestrzeni dla eksperymentów; antologie opowiadań i portale sieciowe dociskają z dwóch stron. Następną poważną próbą dla „NF” będzie chyba konfrontacja z wielkonakładowym periodykiem ogólnoliterackim, jeśli takowy się w końcu pojawi. (O „SFFiH” się nie wypowiadam, nie miałem go przez te dwa lata w ręku).\nPostępują procesy emigracji autorów z fantastyki do innych rodzajów literatury silnie skonwencjonalizowanej, zwłaszcza kryminału i przygodowej powieści historycznej. To, po pierwsze, ujawnia pretekstowość fantastyki – pierwotne są tu formuły fabularne i etos pisarza literatury popularnej, konkretna konwencja ma zaś znaczenie drugorzędne; po drugie – otwiera to szerzej drzwi wydawnictw „pozafantastycznych” dla autorów z SF-F.\nMyślę, że wkrótce się to przełoży na dość ostry podział także pod względem treści i stylu: na fantastykę „etykietową”, tzn. wydawaną w wydawnictwie lub serii stricte fantastycznej, z charakterystyczną okładką, sprofilowanym marketingiem itd.; oraz na fantastykę uciekającą spod etykietki, i tu będą znowu dwa nurty: autorów „z wewnątrz” (np. ja, Huberath czy Orbitowski w WL-u, Szostak w PIW-ie, Wolski w WAB) i autorów „z zewnątrz” (np. Kościów w Muzie, Nowakowski i Wojciechowski w Świecie Książki).\nKtoś mi też zarzucał, że nie doceniłem w „Krajobrazie” i SODzie o Fabryce roli redaktorów, bo sam jestem „redaktoroodporny”. Coś tu może być na rzeczy. Ale to, według mnie, stanowi problem ogólny literatury polskiej, bo bynajmniej nie dotyczy tylko fantastyki (a jej chyba nawet w mniejszym stopniu). Przy czym chodzi mi o kwestię jednak trochę inną: o brak redaktorów do pracy z autorem.\nMamy zastępy redaktorów-korektorów do redagowania, tzn. poprawiania tekstu (zazwyczaj zresztą wyszkolonych na przekładach). Tu taki błąd stylistyczny, tam niepotrzebny przecinek, tu imię pomylone, to a to się nie zgadza ze sceną poprzednią – taka ich kompetencja.\nCzymś z gruntu odmiennym jest zaś praca z autorem. Różnica mniej więcej taka jak między taktyką i strategią. Redaktor drugiego rodzaju nie patrzy czy w danym zdaniu jest błąd, ale czy błędem – z punktu widzenia rozwoju autora, jego ambicji, poprzednich utworów i utworów dopiero planowanych – nie jest przypadkiem cała książka. Autor oczywiście ma prawo i obowiązek się z nim nie zgadzać i posyłać do wszystkich diabłów, tak samo jak zawsze może przekreślić poprawki na korekcie – ale czym innym jest świadomy wybór po wskazaniu problemu palcem, a czym innym bezrefleksyjne parcie naprzód w słodkiej ignorancji.\nTej roli nie jest w stanie pełnić ani głos czytelników (żaden czytelnik nie powie, co mu się spodoba, zanim tego lub czegoś podobnego nie przeczyta już napisanego), ani głos krytyki, który jest skierowany nie do autora, lecz do publiczności oraz do innych krytyków.\nKonieczna jest tu pewna więź zaufania: i do wiedzy, wyczucia, doświadczenia redaktora (toteż zazwyczaj są to ludzie starsi), i do niego jako człowieka (toteż ważniejszy niż tytuł naukowy jest tu silny charakter).\nCzasami autorzy znajdują sobie takiego „redaktora” na własną rękę, pośród znajomych albo redaktorów pism literackich.\nNie każdy też potrzebuje kogoś takiego w równym stopniu. Zwłaszcza jednak na początku sama możliwość otrzymania takiego wsparcia, wejścia w taki dialog o własnej literaturze jest bardzo ważna. Chyba Klub Tfurców – jeśli opieram się na prawdziwych informacjach – stanowił próbę stworzenia kolektywnego substytutu takiego redaktora. Niewykluczone zresztą, że powtarza się to dziś w środowiskach autorów związanych z „Creatio Fantastica”, „Lampą” czy „Krytyką Polityczną”; nie wiem. Wiem, że zapotrzebowanie na takich redaktorów jest, i to wyrażane przez obie strony, tzn. i autorów, i wydawnictwa.\nPytasz: dlaczego praktycznie wszystkie reakcje na naszą dyskusję zatrzymały się na kwestii języka? Zauważ, że także pisarze i redaktorzy poruszyli kwestię języka, nie tylko czytelnicy. Ostatnio w „Czasie Fantastyki” starli się Orbitowski z Matuszkiem, którzy dyskutowali właśnie o języku. Może po prostu istnieje podświadoma potrzeba zmian w podejściu do pisania fantastyki? Czytelnicy, być może, zaczynają się domagać czegoś więcej niż tylko rzemieślniczej poprawności w kolejnych książkach; i nie chodzi tutaj wyłącznie o język, pojawiają się postulaty na forach i dyskusjach konwentowych, by wreszcie zaczęto pisać (i wydawać) utwory należące do gatunków literackich de facto nieobecnych w Polsce, jak New Weird, Steampunk, rozpędu nabrał horror, coś drgnęło w SF.\nOrbitowski z Matuszkiem zapolemizowali w ogóle o szansach zmiękczenia tego sztywnego podziału na fantastykę i mainstream (osobiście bliższy jestem stanowisku Matuszka) i język stanowił tam jeden z wyróżników – tak jak był jednym z punktów w naszej dyskusji SODowej.\nMoja refleksja jest natomiast taka, że w odbiorze fanowskim, „portalowo-forumowym” reszta punktów (fabuła, konwencjonalizacja, trendy w tematyce, dominująca wizje Polski, poglądy polityczne, ograniczenia psychologii postaci, lokalizacja w krajobrazie literackim w ogóle, odniesienia do historii literatury polskiej i światowej itd.) jest pomijana, „niewidzialna”.\nNie wiem, co do tego ma zmiana popularności danych konwencji scenograficznych w ramach fantastyki. Jedyna korelacja, jaka przychodzi mi do głowy, to poprzez ten nurt w New Weird (u nas znamy Iana MacLeoda), który wykorzystuje w fantasy inne konwencje literackie, dotąd w fantastyce niespotykane, np. powieść Dickensowską. Ale i wtedy nie są to przecież stylizacje hardkorowe.\nPrzy okazji, jeśli już rozmawiamy o języku, to czy w planowanym zbiorze opowiadań, „Królu Bólu”, znajdą się eksperymenty językowe, formalne i jak w tej chwili wygląda praca nad zbiorem?\nKlepnąłem na razie trzy stare („Szkołę”, „Serce Mroku”, „Aguerre w świcie”) i dwa nowe opowiadania napisane jeszcze przed „Lodem” („Króla Bólu i pasikonika” oraz „Piołunnika”). Reszta jest na warsztacie i dopóki ich nie pozamykam, nie ma o czym gadać.\n„Eksperyment językowy” to mem mocno propagowany jako karykatura postaw odmiennych od „rzemieślnictwa pisarskiego”; niesie znaczenia, do których absolutnie się nie przyznaję. Piszę tak, żeby forma jak najlepiej odpowiadała treści – i czasami oznacza to rozwiązania mniej, czasami bardziej oryginalne. Nie ma u mnie czegoś takiego, jak „eksperyment na języku”: że poudziwniam i zobaczę, co z tego wyjdzie. Ja dokładnie wiem, co ma wyjść – i właśnie do tego celu dopasowuję środki. Oczywiście mogę dopasować nie dosyć dobrze – ale w takim sensie eksperymentem nazwiesz każdą próbę literacką.\nNatomiast w praktyce jest to metoda całkowicie odwrotna względem popularnych wyobrażeń o „językowych eksperymentach”.\nSpróbuję zatem ugryźć temat z innej strony: czyli możemy się spodziewać, przykładowo, bardzo dużo słowotwórstwa w tych nowych opowiadaniach? Tak, jak w „Perfekcyjnej”, czy „Innych pieśniach”, albo w „Lodzie”? Swoją drogą, dlaczego tak długo musimy czekać na „Króla Bólu”? Jak rozumiem, „Lód” wycisnął z Ciebie maksimum energii i nie byłeś w stanie pracować nad dwiema książkami jednocześnie?\n„Lód” istotnie zajął mnie zupełnie; pod koniec zawiesiłem nawet pisanie publicystyki, żeby mieć wolną głowę.\nStaram się dotrzymywać słowa i umowy, ale nie jestem niewolnikiem terminów i planów wydawniczych. Istnieją oczywiście jakieś granice przyzwoitości i granica cierpliwości wydawcy – jeszcze się dotąd z nimi nie zderzyłem. Co zresztą świadczy chyba głównie o wyjątkowej wyrozumiałości Wydawnictwa Literackiego. Cóż, taki im się autor trafił.\nZdryfuję w dygresję. Rozważania o literaturze gatunkowej przejawiają tendencję do schodzenia na poziom analizy „obecności autora na rynku”. Nie uważam, żeby wartość danej książki była wyższa lub niższa, ponieważ została ona napisana szybciej lub wolniej. Czy autor dziesięciu przeciętnych powieści wydawanych regularnie co roku jest przez to lepszym pisarzem od autora dwóch wybitnych powieści wydanych z wieloletnimi opóźnieniami? W takim razie na głowę bije wszystkich Danielle Steel. Powiedziałbym, że zachodzi tu wręcz korelacja odwrotna: jeśli chcesz dostać produkt wyższej jakości, musisz poświęcić mu więcej czasu, pracy. Czasami żartuję, iż moje powieści to odpowiedniki hollywoodzkich blockbusterów: z góry zakładasz większy budżet, dłuższą preprodukcję i postprodukcję, więcej inwestujesz, więcej ryzykujesz, ale jeśli staniesz na wysokości zadania, to i efekt końcowy będzie odpowiednio większy.\nAlbo jeszcze inaczej. Spróbujmy przez moment pomyśleć o literaturze w ten sposób: piszę książkę czy opowiadanie, ponieważ mam do przekazania jakąś nową, ciekawą ideę. A jak się pracuje nad ideami? Czy produkujesz je, zasiadłszy do pustej kartki, pustego ekranu? Jaki jest przepisowy cykl obróbki jednej idei? Rok? Dwa lata? Pięć? Czy lepsza jest idea pochwycona wprost w iluminacji, czy konstruowana na warsztacie? Czy wyżej cenisz taką domkniętą w kształcie finalnym w jednym, cyzelowanym latami dziele – czy ideę in statu nascendi, rozwijaną, poprawianą, rewidowaną przez całe życie autora w kolejnych książkach? (Mamy legion pisarzy piszących w kółko tę samą książkę pod różnymi tytułami, zazwyczaj traktującą o nich samych.) W jaki sposób oddzielisz tę pracę nad ideą od samego życia autora? Czy siłą rzeczy nie zmienia on w swojej głowie zbioru „potencjalnych książek”, po prostu z roku na rok dojrzewając? Kiedy więc wykonuje prawdziwą pracę: wtedy gdy siada i pisze, czy „pomiędzy” pisaniem? Itd., itd.\nCo powiedziawszy przyznam, że ja bez przerwy coś piszę – tylko że niekoniecznie każdą pisaninę pcham do druku. W roku po „Lodzie” zająłem się dla przewietrzenia mózgu różnymi sprawami pozaksiążkowymi, ale i wtedy nastukałem kilkaset stron do szuflady. Między innymi kolejne teksty planowane do „Króla Bólu” lądowały w katalogu odrzutów. Wywaliłem też starsze produkcje, zaczęte przed „Lodem”. W ogóle to był chyba najbardziej męczący i stresujący okres: nic mi się nie podoba, co zaczynam, to po kilkunastu-kilkudziesięciu stronach wyrzucam; i niby produktu nie ma, a kamieniołom gruzu za mną. Sam się niepotrzebnie w to wkręcam, wada wrodzona. Teraz muszę przede wszystkim wycofać się z tej spirali maksymalizmu, zrobić krok-dwa w jakąś boczną ścieżkę. Napinanie się od razu na przeskoczenie „Lodu” nie ma sensu. Do pewnych rzeczy trzeba dorosnąć.\nBo opowieści o fantastycznych światach przyszłości w rodzaju „Aguerre w świcie” czy „Córki łupieżcy” mógłbym wypuszczać taśmowo, permutując założenia i fabuły, miałem kilka takich pierwotnie zaplanowanych do „Króla Bólu” (pozostanie opowiadanie tytułowe). No, ale skoro to żadne wyzwanie, to i żadna satysfakcja. Na „Lód” porwałem się nie z tego powodu, że wtem posiadłem dogłębną wiedzę o historii i kulturze Rosji, realiach przedpierwszowojennych czy tradycji literackiej XIX wieku – ale właśnie dlatego, że dopiero musiałem się wielu rzeczy uczyć. Dam radę, czy nie dam rady? Stąd frajda.\nI tak samo wygląda sprawa z nowymi opowiadaniami do „Króla Bólu” czy projektami po nim (i po nowelce do Mitów). Raz te mnie mocniej pociągają, raz inne. Tego nie da się zaplanować „na zimno” - pomysł, świat, styl, bohaterowie muszą mnie chwycić, jak chwycił „Lód” czy „Inne pieśni”. Inaczej wyjdzie mechaniczne ćwiczenie – im pewniej wykonane, tym mniej celowe.\nA te i inne cechy tekstu („słowotwórstwo”, jak mówisz) są dopiero daleką pochodną. Więc powtórzę: jaki język będzie mi pasował, takiego użyję.\nMogę natomiast z dość dużą pewnością przepowiedzieć, że kogo znudził „Lód”, tego znudzą i następne moje rzeczy. Nie dlatego, że wiem, co napiszę, ale ponieważ widzę, jak przesuwają się pola moich zainteresowań – rozchodzę się z jednymi czytelnikami, spotykam z innymi. Staram się być w tej ewolucji maksymalnie uczciwy – cóż mógłbym zrobić więcej od wrzucenia przed premierą do sieci dużej części książki? – ale samego siebie zaprojektować, ani przewidzieć nie potrafię.\nDo przesunięcia Twojego wektora zainteresowań jeszcze wrócimy, ale skoro piszesz o ideach, o przeskakiwaniu samego siebie, moje pytanie brzmi tak: dlaczego wielu autorów tak się samoogranicza? Skąd się to bierze? Pozwolę sobie nieco rozbudować pytanie. Rany boskie, przecież w pisaniu chodzi między innymi właśnie o to, żeby się rozwijał i Autor, i - poprzez Autora – Czytelnik. Już nawet nie chodzi mi o pisanie cykli czy permutowanie fabuł (chociażby w konwencji paranormal romance), ale wielu pisarzy tak SF, jak i fantasy, nie chce moim zdaniem nawet wysilić się i wymyślić oryginalnych gadżetów, scenografii. Do diaska, tak jak kiedyś podstawowym gadżetem, na przykład w fantasy, stał się miecz i scenografia quasi-Śródziemia, tak przeskoczyliśmy do statków powietrznych a la sterowce i zamieszkaliśmy w dickensowskich scenografiach z dykty. W science fiction i gatunkach pokrewnych, jak space opera, jesteśmy ograniczani przez fizykę i nauki ścisłe, ale fantasy to już wyłącznie magia, przy czym magia to pojęcie nieostre. A w horrorze ograniczeń, co do idei i konstrukcji świata, nie ma już praktycznie żadnych.\nHorror to konwencja fabularna, nie scenograficzna (można straszyć w scenografiach fantasy, science fiction, historycznych i realistycznych i dowolnych innych), więc niejako z definicji w świecie nie narzuca nam nic. Chociaż istnieją oczywiście rekwizyty słabiej i mocniej kojarzone także z konwencjami fabularnymi (jak z kryminałem – pistolet, czy z romansem – list miłosny).\nNatomiast skoro zgadzamy się, że mowa o KONWENCJACH literackich, to musimy zaakceptować konsekwencje konwencjonalizacji. Jest multum definicji „literatury popularnej”; najsensowniejsza wydaje mi się ta odróżniająca akt twórczy od odtwórczego.\nWszyscy porozumiewamy się za pomocą kodów kulturowych, więc nie istnieje coś takiego jak „stuprocentowa oryginalność” (podobnie jak „stuprocentowa wtórność” – choćby ze względu na błędy i nieprecyzyjność kopiowania). Istnieją tu natomiast stopnie. I zasadnym wydaje mi się pytanie o gęstość zasiedlenia poszczególnych stopni przez autorów. Dlaczego wśród autorów odwołujących się do danej konwencji na stu zatrzymujących się na najniższym stopniu oryginalności przypada tylko jeden na stopniu wyższym, a nie na przykład – dziesięciu? Dlaczego w innych czasach te proporcje rozkładały się inaczej? Dlaczego inaczej rozkładają się w innych konwencjach? W innych krajach?\nPodobne pytania można zadawać nie negując roli wolnego rynku i biznesowego aspektu sztuki. Nie jest bowiem tak – jak to często można wyczytać w sieciowych żalach młodzieży, która po prostu nie potrafi sobie wyobrazić, że komuś mogą się podobać książki czy filmy uważane przez nią za nudne – iż na te wyższe stopnie wchodzi się jedynie z musu, dla szpanu czy dla suchego zysku informacyjnego (żeby wiedzieć, o czym ludzie gadają itp.). Po prostu po przeczytaniu iluś podobnych tekstów, obejrzeniu iluś podobnych filmów – następne stają się właśnie potwornie nudne. (Wiem, że powtarzam tu banały, ale czuję, że trzeba).\nCo więc wówczas robimy? Zaczynamy szukać rozrywki, która nadal wychodziłaby od tematyki, formy, tradycji dla nas atrakcyjnych – a zarazem unikała tych wszystkich oczywistości, uproszczeń i wtórności, które nas odrzucają i usypiają. W takim modelu patrzenia na sztukę autorzy wspinający się wzwyż schodów oryginalności odpowiadaliby po prostu analogicznemu rozkładowi odbiorców.\nTo teoria. W praktyce mamy natomiast autorów, który chcieliby pójść wyżej, ale im zwyczajnie nie wychodzi, nie potrafią; mamy autorów, którzy potrafią, ale nie chcą – albo z zimnej kalkulacji (bo więcej sprzedadzą pisząc dla mniej wyrobionych), albo z lenistwa (bo łatwiej kopiować), albo z przyczyn ideologicznych (bo sztuka wyższa jest z definicji podejrzana jako lewicowa i mało męska); mamy autorów i czytelników o tak zbudowanej wyobraźni, że pewne poetyki nie są dla nich do pogodzenia (motto: „fantastyka musi być literaturą popularną”); i mamy, niestety, autorów tak słabo oczytanych, iż najzupełniej szczerze nie zdają sobie sprawy, że można w ogóle pisać inaczej.\nTo są wyjaśnienia decyzji indywidualnych i każde z osobna jakoś rozumiem. Dziwię się często czemuś innemu: owemu rozkładowi proporcji. W innych dziedzinach sztuki działają przecież podobne mechanizmy. Co takiego ciągnie w dół akurat fantastykę?\nMam na razie dwie hipotezy. Pierwsza wiąże się jeszcze ze starym paradygmatem science fiction, więc nie przykładałbym do niej aż tak wielkiej wagi w epoce dominacji fantasy. Mianowicie, żeby napisać dobrą hard SF, trzeba mieć wykształcenie ścisłe, a przynajmniej osobowość ścisłowca – a ona bardzo słabo koreluje z wrażliwościami wymaganymi przy zaawansowanej robocie literackiej. I to się przekłada zwłaszcza na schematyzm fabuły i konstrukcji psychologicznych, na drewniany język. Dostajemy cudownie obmyślone światy (czy to czysto SF-owe, czy New Weirdowe), przepiękne scenografie i gadżety, gwałcące umysł teorie – podane w fabułach z literackiego McDonald's, na postaciach z plastiku (zazwyczaj są to nastolatki, albo tylko mentalne, albo także fizyczne), językiem co najwyżej poprawnym. Po iluś podobnie schizofrenicznych książkach – świat jak jajko Faberge, a fabuła jak cep – z rozpaczy chce mi się kląć na całą fantastykę.\nDruga hipoteza wiąże się ze znanym fenomenem „współuczestnictwa”: jest coś takiego w fantastyce, że tutaj granica oddzielająca twórcę od odbiorcy pozostaje wyjątkowo cienka. Prawie każdy fan SF-F próbował coś samemu pisać. Zobaczmy, jak popularna jest fantastyka w nowszych dziedzinach sztuki (komiksach, kinie), a zwłaszcza w sztuce opartej na imersji, interaktywności: grach RPG, grach komputerowych. Zbytnia oryginalność byłaby tu więc czymś zgubnym, bo wyrywałaby twórcę ze „sprzężenia zwrotnego masowej wyobraźni”: najpierw jestem fanem – tak mi się podoba, że „sam chciałbym coś takiego napisać” – piszę, dokładając swoją cegiełkę do konstrukcji – która tak mi się podoba, że znowu „sam chciałbym coś takiego napisać” – itd., itd. A im większe podobieństwo gustu własnego z gustem przeciętnym, tym silniejszy rezonans – np. Paolini odniósł sukces nie dlatego, że wyobraził sobie coś innego, ale że bardziej wyobraził sobie to samo.\nInna rzecz, jak to się przekłada akurat na sytuację polskiej fantastyki. Sztuka nie rozwija się liniowo, lecz skokowo. Dokonuje się przełom w powszechnej świadomości i nagle w ciągu paru lat rzeczy atrakcyjne i fascynujące miliony od dekad stają się śmieszne, infantylne, nudne, kiczowate. A potem znowu to zamarza na dłuższy czas. Przy czym różne dziedziny zmieniają się w różnym tempie: muzyka szybciej, literatura wolniej, film szybciej, architektura wolniej itd. I kiedy mówimy o ambicjach twórców, poszukiwaniach, oryginalności, to nie mamy na myśli zdolności do podążania za tymi zmianami, lecz wyprzedzania zmian.\nCo to oznacza w praktyce? Że na każdego autora, który trafnie przewidział kierunek trendu, mamy wielu takich, co strzelili Panu Bogu w okno. Przede wszystkim bowiem oni nie myślą w kategoriach trendów i ich przewidywania, lecz po prostu realizują własne obsesje, zainteresowania, fascynacje. Które wynikają z czego? Ano między innymi z tego, czym sami karmią się w sztuce.\nMusi zatem zostać osiągnięta pewna graniczna masa autopowieleń, gęstość banału. Lecz ten proces można zatrzymać, spowolnić, np. wymieniając całą generację odbiorców-przechodzących-w-twórców na nową: przychodzą z czystymi umysłami i wszystko jest dla nich świeże, oryginalne, fascynujące. Kumulacja musi się więc zaczynać od nowa. Taki „reset” nastąpił chyba w polskiej fantastyce na początku XXI wieku.\nTo wyjaśnienie wydaje mi się najbliższe prawdy. Także z tego powodu, że nie bardzo wierzę w aż tak wielką siłę motywacji materialistycznych (u nas zresztą dość dziwnie się to ułożyło: artyści-marksiści, cała ta „młoda lewica” i okolice, piszą „dla idei”; prawica i „młodzi konserwatyści” piszą zaś ostentacyjnie dla pieniędzy). Można się podniecać nakładami, adaptacjami filmowymi, sequelami sequeli itp., ale – może naiwnie – uważam, że nawet ci producenci sztampowych bestsellerów nie są w stanie tworzyć ich „na zimno”, z myślą wyłącznie o koncie bankowym. Są cenni i wyjątkowi właśnie dlatego, że potrafią rozbudzić i utrzymać w sobie szczerą fascynację nawet dla największego banału i kiczu. „Wiem, że to głupie – ale tak się tym bawię, że na chwilę zapomnisz, że to głupie i też się zabawisz”. I to im daje magiczną władzę nad milionami.\nZdiagnozowaliśmy symptomy choroby. Jest jakieś lekarstwo? Aby „uczyć” wyobraźni, kreatywności, Amerykanie zainwestowali w kursy creative writing i warsztaty literackie, z czego najbardziej znane są Clarion Workshops, gdzie pierwsze kroki stawiali między innymi Kelly Link czy Ted Chiang; w głównym nurcie jest podobnie. U nas próbowano przenieść ideę warsztatów pod różnymi postaciami, może właśnie to jest jakiś lek, nadzieja? Bo to, że nie mamy takiej, czy innej fantastyki, jest zaledwie ziarnkiem w morzu problemu. My w ogóle wiele gatunków odkrywamy dopiero teraz, nie tylko w fantastyce; wciąż czekam, na przykład, na „polskiego Forsytha”.\nChoroba? Nie, nie sądzę, żeby można tak było rzecz ująć. Bo być może wszystkie te smutne „symptomy” stanowią immanentne cechy literatury fantastycznej; być może to jest właśnie jej stan naturalny. Od paru lat gnębi mnie takie ponure podejrzenie. Ja sobie ponarzekam, pozałamuję ręce, a potem – jak tylu przede mną – przestanę się przejmować, nie identyfikując się z coraz bardziej mi obojętnymi (coraz dla mnie nudniejszymi) realizacjami ulubionej konwencji.\nNa pewno samoistną wartością jest uświadomienie sobie owych zależności, trendów, nazwanie ich konkretnymi słowami i podjęcie dyskusji. To wbrew pozorom już duża sprawa: zmienić działalność artystyczną z nieświadomych odruchów stadnych w sferę świadomych wyborów indywidualnych.\nSzkoły creative writing – tu jestem sceptyczny. Nie wyobrażam sobie, jak można uczyć oryginalności. Da się nauczyć poprawnej literackiej polszczyzny, ale czy o to chodzi?\nWydaje mi się, że podobne inicjatywy stanowią raczej mimowolną oznakę wewnętrznych presji nowoczesnej ekonomii, mianowicie zapotrzebowania na pracowników z górnej części trzeciego sektora, tzw. kreatywów. Wiadomo, że z literatury nie utrzyma się ani pół procenta kursantów – ale nabędą pewne podstawowe umiejętności, pozwalające im lepiej sprzedawać swoje pomysły w mediach, reklamie, PR, w twórczości telewizyjnej, komputerowej itp. Widziałbym tu analogię do szkół malarstwa: poznasz technikę, warsztat, ale iskrę bożą masz albo nie masz.\nPrzy czym same kursy pisania mam za bardzo szlachetną inicjatywę; intencje są szczere. Zresztą nie zaliczam się do tych, co klną na rosnące zastępy wannabe pisarzy. To naturalny proces. Coraz więcej i więcej osób będzie „robić w kulturze”. Tylko nie sądzę, żeby w ten sposób dało się podnieść jakość tworzonej w danym języku literatury.\nSkoro poruszyliśmy kwestię przyszłości - jakie są twoje plany w tej chwili? Oprócz zapasów z „Królem Bólu”, ma się rozumieć. Słyszałem, że pracujesz teraz nad projektem o nazwie „Wroniec”, rzecz traktuje podobno o stanie wojennym. Czyżbyś powoli zaczął wykreślać nieistniejące książki z listy, jaką napisałeś dla WP?\nCóż, pomiędzy jedną i drugą częścią tego wywiadu istotnie zdążyłem napisać „Wrońca”, który wyskoczył mi – już tradycyjnie – z opowiadania do „Króla Bólu”.\nPoza samym stanem wojennym nie ma to nic wspólnego z tamtym moim opisem pustego pola w literaturze polskiej. „Wrońcowi” bliżej do „Alicji” Lewisa Carrolla; ale to też myląca wskazówka. Wyszło raczej coś w rodzaju czarnej fantasmagorii narodowej w formule bajki dla dzieci. Zupełnie inne niż dotychczas, także stylistycznie: minimalistyczne, dynamiczne, na obrazach-archetypach, o prościutkiej fabule. „Wroniec” powinien się ukazać w rocznicę stanu wojennego. Bogatą – bajkową – oprawę graficzną robi teraz do niego Jakub Jabłoński, człowiek od graficznej koncepcji „Kinematografu” i „Hardkoru 44” Bagińskiego. Mam nadzieję, że wyjdzie małe dzieło sztuki. (Odpukać!)\nCzyżby przeszczepienie latynoamerykańskiego realizmu magicznego na grunt polskiej historii i narodowej mitologii oraz związanej z nią martyrologii, dziełko być może inspirowane – pod względem minimalizmu – McCarthym i jego książkami (mroczna elegia o tożsamości narodowej?). Dobrze odczytuję zamysł? To w ogóle jakiś zeitgeist może, że współcześni pisarze coraz częściej sięgają do fantastyki, by próbować właśnie pokazać takie historie oparte na najprostszych prawdach, archetypach. Od lat taką prozę tworzą Japończycy (przoduje Murakami) oraz twórcy iberoamerykańscy; taką prozę w amerykańskiej literaturze próbuje pisać Link. Czyżby tędy prowadziła droga do serca literatury XXI wieku? Przekroczenie granic definicji – i samej formy powieści? Bo „Wroniec” jawi mi się jako połączenie komiksu (powieści graficznej) oraz tradycyjnej noweli.\nNie, „Wroniec” nie ma nic wspólnego z latynoamerykańskim realizmem magicznym. Naprawdę nie ma co gadać o książce, która jeszcze się nie ukazała.\nOK, odpuszczam. Jak, z perspektywy czasu, oceniasz swoje książki? Parę lat po opisaniu geopolitycznego galimatiasu w „Czarnych Oceanach” i wojen ekonomicznych Rosjanie spuścili gazową bombę na Europę, a Azja postuluje osłabienie roli dolara i stworzenie „waluty rezerwowej”. Nasz świat zmierza, oczywiście zachowując proporcję, do tego, co opisałeś w powieści? Czego możemy oczekiwać? Huntington mówi wręcz o wojnie, zderzeniu cywilizacji.\nMoja ocena tych starszych tekstów w niewielkim stopniu dotyczy modelunku w nich przyszłości; zresztą tylko część zawierała taką składową. Literaturę w ogóle zwykło się rozliczać z prawdy psychologicznej, z prawdy o człowieku – ale to też nie czyni z niej odłamu psychiatrii czy socjologii. Po pierwsze, po drugie i po trzecie to jest literatura.\nW tym sensie właściwie wszystkie rzeczy pisane przed „Extensą” mam dziś za mniej lub bardziej nieudane.\nOpowiadania najstarsze, także „Czarne oceany”, nad którymi cierpiałem okrutnie przy korekcie dla wznowienia w WL-u – to po prostu tragedia. Język drewniany, a to dziwacznie nadpoprawny w technikaliach, a to efekciarsko kolokwialny, jeszcze z głupawymi archaizacjami na dokładkę. Od czasu do czasu zdarza się może akapit czy zdanie, które brzmi dobrze – ale jako całość to jest raczej obraz męczących ćwiczeń stylistycznych niż wypracowanej formy. Postaci – pożal się Boże, kukły psychologiczne strzelające odzywkami „agentów specjalnych”, „detektywów” i innych twardzieli, w myślach i zachowaniach kompletnie niewiarygodne, spętane konwencjami fabularnymi. Fabuły też często jadące na autopilocie popkultury – co się zdarza, zdarza się, ponieważ tak autorowi akurat się skojarzyło po tysiącu lektur równie schematycznych opowieści.\nCo tam jest jakoś wartościowe: część pomysłów, ich rozwinięcia w konstrukcji świata, kilka wglądów w obyczaje i emocje, gdy poprowadzone „od zera” po oryginalnych zmianach, a nie kopiowane z konwencji. Ale i na poziomie koncepcji zdarzają się rzeczy nie dość przemyślane („Ziemia Chrystusa”, „Zanim noc”, także niektóre trendy w „Oceanach”). Dzisiaj doceniam natomiast trochę bardziej stronę wizualną tamtych tekstów, jeśli można się tak wyrazić – wyobraźnię filmową. Ale to w pojedynczych sekwencjach, kadrach.\nPo „Lodzie” zakładam, że powinienem się skupić przede wszystkim na rozwoju umiejętności związanych z prowadzeniem fabuły – kontrolą nad nią, a także jej „samowyjaśnialnością”. Żeby przemawiać nie MIMO fabuły, ale PRZEZ fabułę.\nTu jest wiele problemów do rozwiązania, począwszy od kwestii prawomocności fabuły jako metody odbicia współczesnego życia (niektórzy próbują formy „powieści roztrzaskanej” lub paraeseju, co według mnie stanowi raczej deklarację bezradności niż adekwatną odpowiedź), do pytania o podmiot: czy w świecie zglobalizowanym (ponowoczesnym) takim podmiotem nadal jest pojedynczy człowiek, czy może raczej już proces płynący przez różne miejsca, czasy, różnych ludzi? Na czym w takim razie budować atrakcyjność „narracji o procesie”? Być może urodzi mi się z tego jakiś większy tekst – mam taką rzecz na warsztacie: fabułę, która kieruje reflektor sama na siebie.\nPo drugie, muszę dalej pracować nad konstrukcjami psychologicznymi – docelowo fikcyjne postaci powinny stanowić twory równie spójne, zróżnicowane i przekonujące, co fikcyjne światy.\nPo trzecie, nadal język – to, że potrafiłem jakoś wejść w polszczyznę początku XX wieku, nie oznacza, że posiadłem równą biegłość w KAŻDYM stylu; a dopiero wtedy będę mógł mówić o rzeczywistej wolności, swobodzie. Trzeba ćwiczyć nadgarstek.\nPo czwarte – i to jest rzecz najtrudniejsza i wyzwanie najdalsze – być może na całe życie: jeśli wszystko powyższe to narzędzia – to CO przekazuję za ich pomocą? Innymi słowy: doskonaleniu powinna podlegać przede wszystkim TREŚĆ literatury. Co z tego, że będę pisał sprawnie i gładko, skoro o niczym, albo o głupotach? Albo nieświadomie powtarzając po innych?\nPokazuje się tu fundamentalna niemożliwość: tzw. proces twórczy nie podlega projektowaniu, nie można zaplanować własnych fascynacji. Na czym więc miałaby polegać taka „praca nad sobą”? Po trosze i na trybie życia, na sposobie uczestnictwa w kulturze, na użytku, jaki czynimy z naszych umysłów. Jednym z kluczy (podsuwanym także przez badania neurobiologów) jest tu zmienność, samowyłamywanie się z rutyny, proces uczenia się wciąż czegoś nowego. Innym – nienasycenie, w rozumieniu bliskim Nietzscheańskiej woli mocy. Prosta ambicja daje się bowiem zaspokoić na miarach zewnętrznych (jakimiś nagrodami, cudzą zawiścią, pieniędzmi), natomiast prawdziwe wyzwania zaczynają się od punktu, w którym sam dla siebie stanowię jedyną miarę.\nAle to już są dosyć hermetyczne rozważania, skończę je, zanim zapadnę się we własny pępek.\nTobie chodziło bardziej o oceny dawniejszych prognoz – a tu mam kłopot dodatkowy, bo ja zawsze traktowałem SF jako metodę, a nie treść. Tzn. mogę sobie wybrać dowolne założenia i następnie rozwinąć je w tekście – kryterium stanowi wewnętrzna spójność tekstu i jego, hasłowo mówiąc, moc generowania sensów, nie zaś zdarzenia w świecie zewnętrznym. Science fiction MODELUJE, a nie prognozuje – powinienem powtórzyć tu to, co mówiłem na początku tego wywiadu.\nModel świata z „Czarnych oceanów” opierał się na kilku mocnych założeniach niezależnych, na czele z myślnią, genami ESP, strong AI i bionano. Nie ma więc mowy, by nasz świat się do tamtego upodobnił.\nCo zaś się tyczy wypreparowanych z modelu trendów, to ja ich nie wymyślałem – wymyśliłem jedynie warunki, które pozwalają dany trend doprowadzić logicznie do postaci wyolbrzymionej, ekstremalnej. Czasami wystarczy nadać rzeczy mocną nazwę, jak Wojny Ekonomiczne. Jeśli odjąć przyspieszenie działań możliwe w świecie „Czarnych oceanów” dzięki komputerom oraz luźniejszym regulacjom prawnym, to Wojny Ekonomiczne toczą się i toczyły w naszym świecie jeszcze przed napisaniem „Czarnych oceanów”. Masowe gry walutowe, a już zwłaszcza operacje hedgingowe o dużych dźwigniach finansowych są nieodróżnialne od IEW. Bronią jest tu też matematyka – mimo że nie oddaliśmy się w ręce AI, skutki w praktyce okazują się te same, gdy zdajemy się na wyrafinowane modele matematyków finansowych (Wired odnalazł ostatnio winnego całego kryzysu amerykańskich subprime’ów rynku nieruchomości w postaci funkcji połączeń do szacowania ryzyka, stworzonej przez niejakiego Davida X. Li). Przeciąganie liny na rynku walutowym trwa od dawna – gra toczy się o walutę „dłużnika zero”, którą na razie nadal jest dolar, ale co rusz czy to Stiglitz, czy Rosjanie i Chińczycy postulują przejście na poziom zupełnie już wirtualnych SDRów (to koszykowa jednostka rozliczeniowa MFW) albo nowej waluty zabezpieczanej na rezerwach „ponaddolarowych” (Stiglitz proponuje tzw. globole). Ostatnie głosy nowych potęg azjatyckich to po prostu kolejny etap w tej samej grze – prawdopodobnie wywalczą sobie one dzięki temu mocniejszą pozycję w dotychczasowych systemach. Tak samo wojny surowcowe mają tradycję sięgającą czasów sprzed słynnych antyamerykańskich sankcji OPEC; dzisiejsza strategia Obamy kosztownego stymulowania zielonego przemysłu to także obrona przed następnymi ofensywami potęg surowcowych. Wszystko to da się łatwo zbeletryzować jako taką Wojnę Ekonomiczną, zwłaszcza po wciśnięciu Fast Forward.\nMożemy więc te same zdarzenia opisywać w takim lub innym języku, w takiej lub innej konwencji – ujrzymy je pod różnym kątem, inne ich aspekty staną się wyraźne. Ale sam wybór sposobu ich ujęcia jest arbitralny i najczęściej poprzedza pracę rozumową; w przypadku „Czarnych oceanów” w dużym stopniu kierowałem się tu wrażeniami czysto estetycznymi.\nBo można przecież zasadnie pytać: dlaczego w ogóle ekonomia? Dlaczego na przykład nie religia albo narodowość? Spojrzymy przez inne filtry i co innego nam się objawi – powstaną inne modele. Lepsze? Prawdziwsze? Wedle jakich kryteriów?\nMoże to po prostu kwestia samokrytyki? Jak teraz czytam autoanalizę twojej twórczości – wyłania się przerażający obraz. Istnieje też groźba, że Forma Krytyka zwycięży nad Formą Pisarza i Jacek Dukaj zawiesi pisanie prozy. ;-) Nie boisz się takiej sytuacji?\nPewne rozwiązania fabularne powtarzają się w twoich powieściach. Ot, chociażby wątek śledztwa o świecie, czy też śledztwa w ogóle, który jest i w „Innych pieśniach”, i w „Lodzie” (zapewne celowe nawiązanie do „Morderstwa w Orient Ekspresie”). Skąd w ogóle zamiłowanie do zmuszania czytelnika, by na własną rękę odkrywał świat, bawił się w detektywa rozgryzającego metody działania świata przedstawionego?\nCo jest kwestią samokrytyki?\nPisania prozy nie zawieszę (to już bardziej nawyk, tryb życia), natomiast ten filtr samokrytyczny istotnie może zatrzymywać napisane rzeczy przed publikacją. Cóż, pożyjemy, zobaczymy.\nMotyw „śledztwa w sprawie natury rzeczywistości” często podaję jako jeden z dwóch charakterystycznych dla „niescenograficznej” SF, obok motywu spotkania z obcością (czyli de facto „śledztwa w sprawie natury człowieka”).\nŚledztwo w „Lodzie” komentuję (przez Gierosławskiego) z wewnątrz tekstu: klasyczna dedukcja detektywistyczna jest możliwa jedynie w światach o zerojedynkowej logice i sztywnym determinizmie. Kryminały Agathy Christie i Joe Alexa nie rozgrywają się w naszym świecie.\nJest wiele takich „podświadomych założeń” tekstu, których nie obiektywizujemy: założenia dotyczące istnienia lub nieistnienia Boga, założenia o równości lub nierówności różnych ludzi, kultur, założenia prawdziwości/nieprawdziwości danego systemu filozoficznego (marksizmu, dualizmu ciała i ducha itd.). Jeden z najdłużej chodzących za mną pomysłów to obiektywizacja świata postrzeganego z głębokiego stalinizmu, włącznie z łysenkizmem i hardkorową marksistowską psychologią klasową.\nPrzedstawiony pomysł wygląda na fajne założenie wyjściowe dla ciekawej, „twardej”, fantastyki naukowej, z systemami filozoficznymi, per analogiam do „Babel-17”, używanymi jako swego rodzaju broń masowego rażenia (np. zamiast inwazji sił zbrojnych, inwazja „filozoficzna”, która powoduje zmianę postrzegania rzeczywistości; inwazji dokonuje się nie poprzez czołgi, samoloty, a wysłanie ksiąg zawierających zakazane treści, które w jakiś sposób zmieniają sposób funkcjonowania świadomości człowieka).\nSkąd wzięło się takie, przepraszam za skrót myślowy, zamiłowanie do Boga i religii w Twoich tekstach, jeśli nie jest to zbyt osobiste pytanie? Widać to zamiłowanie wyraźnie we wczesnych opowiadaniach, ale i późniejszych kawałkach, publicystyce, czytanych lekturach, może też w pracy dla „Tygodnika Powszechnego”.\nDla „TP” piszę nie z powodu afiliacji towarzyskich czy ideowych (chociaż oczywiście nie pisałbym, gdybym miał poglądy przeciwne). W życiu nawet nie byłem u nich w redakcji. Po prostu po iluś próbach na innych łamach „Tygodnik” okazał się pismem najbardziej uczciwie podchodzącym do współpracy z autorem, pozwalającym mu zachować współkontrolę nad tekstem; podczas gdy smutnym standardem w polskich tygodnikach i dziennikach jest wywracanie tekstów do góry nogami za plecami autora, przeinaczanie treści, wycinanie i dopisywanie zdań i znaczeń itp. Na co mnie zaraz szlag trafia.\nO motywach religijnych mówiłem już tak często, że nie wiem, co mógłbym jeszcze dodać. Nie udawajmy, że innych wywiadów nie można wyguglać w parę sekund.\nPierwszą część wywiadu przeprowadzono od listopada 2008 do lutego 2009; drugą - od maja do lipca 2009.\nFotografia autorstwa Anny Zemanek\nAutor: Jan Żerański\nDodano: 2009-07-27 10:16:50\nnosiwoda - 13:45 27-07-2009\nWyczerpujący rozmiarami i ideami autora wywiad Bardzo ciekawy.\nNatomiast Żerań musi jeszcze podszkolić umiejętność "wyłączania siebie" w czasie wywiadu. Bo na etapie rozmowy jeszcze nie jest (podkreślam hurraoptymistyczne "jeszcze") i to kilka razy widać w zniecierpliwieniu Dukaja.\nWięc co prawda nie uznaję autoryzacji, ale jednak przydałoby się ten wywiad trochę podszlifować. IMO.\nps. a czemu podczepione ten wywiad został pod "Wrońca"?\ntoto - 16:07 27-07-2009\nBo okładki pozostałych książek się znudziły?\nWrońca zapowiada WL na grudzień. Tylko okładki brak\nA Żerania wywiad nawet w zapowiedzicytują\nShadowmage - 18:49 27-07-2009\nNo, to taka akcja wiązana była\nDuża dyskusja powstała na bazie wywiadu została przeniesiona tutaj. /Vamp\nWygraj "Dzień smoka"\nSamatar, Sofia - "Skrzydlate opowieści"\nKres, Feliks W. - "Żeglarze i jeźdźcy"\nEvenson, Brian - "Dni ostatnie"\nChmielarz, Wojciech - "Królowa głodu"\nBeagle, Peter S. - "W Kalabrii"\nRak, Radek - "Agla. Alef"\nDick, Philip K. - "Radio Wolne Albemuth"\nMasterton, Graham - "Manitou"\nAsimov, Isaac - "Prądy przestrzeni"\nCrichton, Michael - "Park Jurajski"\nSzmidt, Robert J. - "Uderzenie wyprzedzające"\nMiszczuk, Katarzyna Berenika - "Gniewa"


Z jakimi propozycjami wychodzi obecnie do klientów producent? • Fashion news\nBiorąc pod uwagę bransoletki, mnogość rozwiązań oferowanych obecnie przez producenta na rynku podoba się nadzwyczaj. Wyjątkowo dostosowane do stawianych aktualnie przez klientki wytycznych ze strony firmy nie pozostaje bez komentarza. Uniwersalne oferty, które spotykają się z niezwykle entuzjastycznym przyjęciem, udowadniają niemałe zaangażowanie producenta w ciągłe poszukiwanie innowacji. Spora paleta propozycji mówi sama za siebie.\nDoskonale przygotowana do każdych warunków kamizelka taktycznaKamizelka taktyczna przeznaczona jest szczególnie do skutecznego przenoszenia amunicji, granatów lub również oporządzenia żołnierskiego. Kamizelki są świetne jako propozycja dla graczy ASG, graczy paintball jak i służby ochrony. Znaczny wybór rewelacyjnie przygotowanych rozwiązań odbija się na rynku głośnym echem. Rewelacyjne zestawienia cenione są przez klientów głównie przez wzgląd na doskonałość wybranych do ich stworzenia materiałów.\nZróżnicowane plecaki do szkoły, pracy oraz na siłownię propozycje spotykają się obecnie z niemałym uznaniem klientów?\nDo całkowitej dyspozycji klientów jest ogromna gama propozycji, takich jak od polecanego producenta. Wśród dostępnego aktualnie asortymentu znaleźć możemy wiele świetnie przygotowanych opcji, które pozwalają na odnalezienie odpowiedniego rozwiązania do każdej sytuacji. Elastycznie dopasowana oferta oraz mnogość propozycji dostępnych obecnie też na stronie internetowej producenta zachwyca odbiorców na rynku. Chętnie wybierają oni idealne dla siebie opcje.


252 km wspaniałej przygody. Kajakowy spływ w naszym regionie - Polskie Radio PiK\n2018-08-08, 18:16 Michał Zareba/Redakcja\n252 km wspaniałej przygody. Kajakowy spływ w naszym regionie\nPłyną Pojezierzem Brodnickim do Brodnicy, potem do Golubia-Dobrzynia, Torunia, Solca Kujawskiego i do Chełmna/fot. Michał Zaręba\nUczestnicy 58. Międzynarodowego Spływu Kajakowego „Pojezierzem Brodnickim, Drwęcą, Wisłą” dopłynęli do Torunia. Z wodnikami spotkał się dziś prezydent Michał Zaleski.\nKajakiem z Soliny do Świnoujścia - ale pomysł na wakacje!\nWakacyjny PiKnik odwiedził Kamień Krajeński. Co się działo?\nSpływ kajakowy i lekcja historii przemysłowej Bydgoszczy\nKajakarze do pokonania mają ponad 250 kilometrów. Płynie około 100 osób. Cel powinni osiągnąć w sobotę.\nOrganizatorem spływu jest Klub Turystów Wodnych Chełmno. Najstarszy uczestnik Klaus Heine z Niemiec ma 89 lat.\n- Płyniemy Pojezierzem Brodnickim do Brodnicy, potem do Golubia-Dobrzynia, Torunia, Solca Kujawskiego i do Chełmna. 252 km wspaniałej przygody. Lasy, roślinność, zwierzęta. Ludzie z zagranicy są zachwyceni, podziwiają naszą przyrodę, mówią, że na pewno wrócą za rok - opowiada organizator spływu.\nTagi: międzynarodowy spływ kajakowy, Toruń


RIDEX części samochodowe - Jesteśmy ekspertami w naszej dziedzinie\nWykonane z wysokiej jakości powlekanego żeliwa szarego, tarcze te zostały zaprojektowane w celu przedłużenia żywotności układu hamulcowego, zapobiegając powstawaniu rdzy i korozji.\nFiltry RIDEX zapewniają maksymalne oczyszczenie paliwa i oleju oraz silnika i powietrza w kabinie.\nKluczowa część układu hamulcowego - te klocki hamulcowe funkcjonują tak samo dobrze, jak oryginalne części, jednak stanowią opłacalną alternatywę, która Cię nie zawiedzie.\nCzy kiedykolwiek rozważali Państwo współpracę z renomowanym, niezawodnym dostawcą części samochodowych? Jeśli tak, to RIDEX®, jako jedna z najszybciej rozwijających się firm z branży części samochodowych w Europie, może stać się Waszym idealnym partnerem handlowym.\nZostań sprzedawcą Szybkie zamówienie\nRebelianci przemysłu motoryzacyjnego, wstrząsamy sposobem, w jaki załatwia się sprawy! Nasze części samochodowe są w każdym calu tak dobre, jak części oryginalne, ale za ułamek kosztów.\nDzięki nam oszczędzasz pieniądze, nie tracąc przy tym na jakości. Jeżeli szybko potrzebujesz części zamiennych, wybierz RIDEX. Nasze części samochodowe są kompatybilne z 87% samochodów europejskich i azjatyckich, a zakres naszej sprzedaży obejmuje 26 różnych krajów. Z ponad 1,000,000 rodzajami części w magazynie i dwoma milionami klientów w ciągu ostatnich trzech lat, masz pewność, że możesz zaufać naszemu doświadczeniu.\nDostarczamy szeroki wybór różnych części samochodowych, które są odpowiednie do wielu różnych marek i modeli.\nOgromna ilość części zamiennych w naszym magazynie\nZ ponad 17 500 różnych rodzajów części posiadamy to, czego potrzebujesz. Nasz asortyment obejmuje części odpowiednie do użytku w najbardziej popularnych markach, w tym Peugeot, Opel, Volkswagen, BMW i wiele innych.\nZobowiązujemy się dostarczać części zamienne do samochodów po znacznie obniżonych cenach, bez uszczerbku na jakości otrzymanego produktu. Naszym celem jest oferowanie najlepszej ceny na rynku.\nZapewniamy pełne wsparcie marketingowe naszym partnerom. To obejmuje instrukcje obsługi, karty gwarancyjne i materiały promocyjne. Nasz materiał umożliwia naszym dystrybutorom oferowanie wysokiej jakości doświadczeń zakupowych dzięki produktom z naszego asortymentu składowanych w ich magazynych.\nWszystkie nasze części samochodowe są zgodne ze standardami producenta oryginalnego wyposażenia, co zapewnia ich optymalną wydajność.\nDostępne są ogromne zapasy części\nJeżeli składasz bardzo duże zamówienie, będziemy zazwyczaj w stanie je skompletować. Utrzymujemy wysoki poziom zapasów magazynowych z ponad 1 000 000 części gotowych do wysyłki. Zapasy są uzupełniane tygodniowo.\nZapoznaj się z naszymi filmikami „Jak?”\nZapoznaj się z naszymi filmikami na Youtube, aby dowiedzieć się, jak dopasować nasze najbardziej pożądane części. Dają one jasne instrukcje, które w wielu przypadkach pozwolą Ci na dopasowanie Twoich własnych części.\nProdukowane przez nas części samochodowe są tak samo dobre, jak części oryginalne, ale w niższej cenie.\nWspółpracujemy wyłącznie z fabrykami, które przeszły pozytywnie testy jakości OE, a produkowane przez nas części spełniają wszystkie wymagane standardy producentów oryginalnego wyposażenia. Są one kompatybilne z większością marek i modeli z rynków europejskich i azjatyckich.\nWysokiej jakości opakowania\nW odrożnieniu od wielu naszych konkurentów używamy wysokiej jakości opakowań, aby zapewnić dotarcie Twoich towarów w idealnym stanie.\nWierzymy w to, że zapewniamy Państwu najbardziej wydajne i zaawansowane technologicznie części.\nStosujemy opakowania z tektury, które nadają się do ponownego przetworzenia, dzięki czemu koszty produkcji i wysyłki są jeszcze niższe.\nJesteśmy ekspertami w naszej dziedzinie\nczęści w magazynie\nZgadzam się, że przeczytałem i udzieliłem zgody na daną Polityka prywatności.*\nTak, chcę otrzymywać mailowe newslettery z specjalnymi promocjami. W każdym momencie mogę zrezygnować z subskrypcji.*\nKorzystamy z plików cookies (ciasteczek), aby zapewnić Państwu najlepsze usługi. Korzystając z naszej strony internetowej zgadzasz się na politykę cookies.Więcej informacji


Przyjaciółki - 76\nzuzka01 06-11-2009 10:23\nKasandro wyjdz troszke na dwor, pooddychaj swiezym powietrzem, potem poczytaj ksiazke, obejrzyj film, zapros kogos na herbatke.......... popisz do nas...trzymaj sie buziaki ja bede z Toba :))\nlenka1 06-11-2009 12:00\nzuzko u nas sie mówi "wyjdz na pole":)))))))))\nkurcze powiem Wam , że chyba pierwszy raz nie moge sie doczekac @ czekam i czekam w niedziele koncze brac antybiotyk...hurrra.\nPsolko wreszcie jestes , dobrze ze wraca M i nie zalamuj sie tylko próbuj nic nie masz do stracenia, a byliscie juz u lekarza z wynikami Twojego M? rozpoczeliscie leczenie?\nFoxylady 06-11-2009 12:08\nHejka dziewuchy, nigdy nie myslalam ze bede sie cieszyc ze spadalacej bety - moja wczorajsza to 127 w porownianiu do zeszlego czwartku - 490, czyli spadla slicznie o 26%, mam nadzieje ze juz bedzi ok.\nTeraz tylko czekac do konca grudniowych staranek, lub Nowego Roku i jedziemy z koksem!!!\nA co do kawalow, to niezle sie wczoraj usmialam!!!\nPSCÓŁKA 06-11-2009 12:12\nNo włąśnie na pole :)\nZuzka, to współczuję bo oprócz swoich problemów to jeszcze opieka nad chorą. Życie daje coraz mocniejsze kopniaki, ale nie martw się. Bóg da Ci siłe, bo skoro Cię tak doświadcza to da Ci też siłę.\nKasandra no domyślam się że pogoda może być dobijająca. Moja siostra też jest w IRL i jak mi mówi ile tam jest słońca u Was to ja powiem że niemogłabym w takim klimacie żyć. Nic dziwnego że Cię deprechy dopadają.\nLenko ja byłam u mojego gin z tymi wynikami, ale on niespecjalnie się natym zna i dał mi numer do swojego kolegi (dr. Pabian, pewnie słyszałaś o nim). Ale nie zdążyliśmy do niego pójść bo M wyjechał. narazie kazałam mu łykac cynk, selen i kwas foliowy.\nFoxylady 06-11-2009 12:23\nPscolko kochana te specyfiki naprawde wiele pomogly, nie tylko na starania, one sa na wszystko, moja tesciowa leczy sie tymi ziolami Alveo bo mam migrenny i ciepri na bezsennosc, moj M z kolei ma slaba przemiane materii i pije ziola na poprawe metabolizmu, bo tez mam mala nadwage i zle sie z tym czuje.\nOn zastosowal te plastry jzu dwa razy, wczoraj i przedwczoraj i mowi ze masakra czarny kolor na nich jest, wiec wyobrazam sobie jakie toksyny wycigniete zostaly z organizmu - zaznaczam ze moj M nigdy nie palil, nie pija - raczej rzadko winko lub piwko, prowadzimy oboje zdrowy tryb zycia - ale jak to opisuja specjalisci na necie - ten lek wyciaga toksyny obecne w sztucznie modyfikowanym pozywieniu, salatach wygladajacych a majacych mase chemii itp.\nJa od przyszlgo tygodnia zaczynam pic Alveo, plastry domowilismy sobie i tesciom.\nNiestety to jest nowosc i w Polsce tego jeszcze nie ma (ziola Alveo mozesz kupic w Polsce, ale nie plastry).\nHm cenowo - no kurde nie ukrywm ze drogo.\n10 plastrow kosztuje jakies 100 PLN w przeliczeniu z Euro - a jesli naklejasz dwa na dwie stopy dziennie przez tydzien to musizz kupic 14, potem juz tylko kuracja dwa plastry na tydzien jesli bierzesz inne ziola wspomagajace.\nAlveo z kolei tez cholernie drogie, myslalam zeby mojej mamie kupic, ale chyba zdecyduje sie na plastry - butelka Alveo kosztuje 170 PLN i wystarcza na ponad miesiac dla jednej osoby.\nPostanowilam z M ze chyba staniemy sie czlonkami klubu tego Alveo, bo i tak kupujemy to czesto, a jak rpzystapimy to bedziemy mogli ciut taniej nabywac, to wowczas rodzince bede mogla kupic.\nJuz nie moge doczekac sie odbudowy organizmu i staranek.\nNajlpesze jednak ze ci ginekolodzy Irlandzcy kaza brac witaminy wspomagajace zajscie od miesiaca w ktorym chcesz zajsc, bo po co wczesniej,\nwiec w tej kwestii sie z nimi nie zgodze, tymbardziej ze musze odbudowac organizm po tej chemii.\nTo tyle mego biadolenia, milego piatku wam zycze i buziaki!\nblądi 06-11-2009 19:38\nWitajcie dziewczynki,pozdrawiam i całuje Was wszystkie\nciesze się,że się pośiałyście wczoraj z kawałów\nbyłam z M na zakupach-kilka ciuszków kupiłam-za tydzień idziemy na chrzes u sąsiadów. Oczywiście mój M się wkurzał,że tak długo czeka i już atmosfera się psuje i czuć napięcie i nerwówke-to chyba zbliżająca się owulka.Dzisiaj śluz u mnie lepki,ale bardzo gęsty- rozciągliwy troche.A jutro 2 rocznica i nie zapowiada się fajnie bo po pracy odrazu na wioske i dupka z romantyzmem i wszystkim-tak samo troche ze starankami bo u siebie jest lepiej.Tak więc czar pryska-ide pranie składać i wieszać następne bo mój M już warczy,że komputer przez okno wyrzuci ponieważ poświęcam za dużo czasu na Was-żart chyba,a z kim mam spędzać mój zakichany wolny czas od obowiązków kury domowej\niguś 07-11-2009 20:42\nhej ale pustki!!\nwłaśnie wróciłam z pracki spoko jest;)\njutro ranna zmiana\ndzisiaj byłam u ging bo w środę go niebedzie i zadzw czy mogę dzisiaj przyjść i poszłam mimo @ zrobił usg i jest wporządku endo ładnie się złuscza powiedział że ze stresu lub zmiana pogody mogła wpłynać na @ także narazie żadnych badań mam nie robić ewentualnie jesli kolejna@ była by taka wtedy mam porobić hormonki pozostaje czekać na kolejną jaka będzie?\nFoxy super że betka spadła;))\nZuza jak tam twoje objawy?/ nadal brak? może za wcześnie jeszcze/ trzymam kciukasy oby sie udalo!!\nRoksa ech wiem co czujesz;((( wkoncu ci się uda!!\niguś 07-11-2009 21:18\nBladi swietnie ze zakupy sie udały:) niemartw się jescze nie jedna rocznicę spedzicie razem;)) ale babka ci trafiła hihi ale tak sliczna suknie miałaś że się niedziwię!\nPcółko rozumiesz jak to jest w gastronomi;) nie jest łatwo ale nie najgorzej;) jesli się chce pracować to wszystko powolutku się zakuma i da sie radę;)\nco do staranek masz rację niemam kiedy o tym mysleć ;) i mam jak ty niby wiem że kiedys sie uda ale tak naprawdę nie nie dokńca w to wierzę mimo to przestałam się zamartwiać tym trudno niemoge stalę mysleć ze znów się nieudało bo zwarjuę ! mam wspaniałą rodzine ,bratanice męza i cieszę si e z tego co mam! A JESLI WKOŃCU SIE TRAFI DZIECIATKO BĘDZIE JESZCZE BARDZIEJ ZAJEBIŚCIE ale jak narazie żyje tym co jest dzisiaj czas pokaże czy bedziemy rodzicami;)\nMilka kiedys tez myslałam o swojej działalności ale niestety niejestem az tak odwazna i dobrze! niestety w Polsce podatki i jeszcze rz podatki żrą !! w naszym kraju albo masz naprawde full kasy i wtedy niema problemu że tyle sie płaci podatku ale takie osoby ja ja pracowały by na państwo a gdzie zysk ?\nBucik a może ta bakteria niejest az taka grozna ? widzisz m dostał leki napewno bedzie dobrze!!!\nKasandro nie jest dziwne że mimo że nosisz upragniona fasolkę tak się czujesz jednak iles lat minęło od pierwszej ciąży ciało się zmienia tyje się krosty itd hormonki wpływaja na samopoczucie niemartw się nic w tym dziwnego!\nczytałam kiedyś w MAMO TO JA kobiecie która starał się o dziecko 6 lat i gdy zaszła wkońcu całkowicie była juz tak psychicznie wypalona że niepotrafiła się cieszyc że nosi dzieciątko całą ciąże przechodziła depresję że nieda rady obowiązkom , że tyje że cera jej sie posuła stała się strasznie nerwowa nawet na usg gdy widział dzicię nieoptrafiła się z tego cieszyć a potem jak juz urodziła radość niesamowita!! gdy juz urodziła i połozyli jej synka na piersi poczuła dopiero instyk macieżyki mineły troski że przytyła że nieda rady itd w tametj chwili gdy czytałam artykuł jej synek miał 4 miesiące i dopiero teraz wie co to jest radośc z maciezyństwa;)) także sama widzisz nie wszystkie kobiety czyję euforię i niedlatego że niechcą porostu tak ogromne zmiany zachodzą w organizmie kobiety że niesa w stanie kontrolowac swoich odczuć także niemartw się ;)) buziaczki wam ślę')))\nale się rozpisałam hihi nadrabiam straty dozobaczonka w poniedziałek jutro dzionek po pracy tylko m ;))\niguś 07-11-2009 21:20\npj kilka błędów się wcisnęło wybaczcie zreszta już zdążyłyście sie przyzwyczaić;))\nblądi 08-11-2009 09:48\nWczoraj po pracy mój M po mnie przyjechał i zawiózł mnie do domu gdzie stół był udekorowany,paliły się już świece na nim i róża stała w wazoniku.Po czym podał na obiadzik tak romantyczny zapiekanke ,a w kieliszkach wode z cytrynką.Pojechaliśmy po nim do galerii się poszwędać ,a na koniec zaszliśmy na kawke i ciacho.POznym wieczorem zajechaliśmy na wieś dopiero.\nCo do sukni to babka dzwoniła do mnie w piątek i odwołała suknie z powodu długich terminów-ja od pocvzątku dziwiłam się jej optymizmowi braku terminu bo sama to przechodziłam-na kościelny trzeba troche czekać,ale powiedziałam ,że jak bliżej będzie terminu to niech zadzwoni i spyta czy mam jeszcze sukienke.Kupiłaby już teraz ale tyje i boi się,że w ciągu pół roku jej przybędzie jeszcze,a ma prace w której bardzo dużo spędza czasu i nie ma możliwości schudnięcia.\nZuzka trzymam kciuki bo zaraz nadejdzie chyba ta chwila, w której będziemy Ci gratulować :)\nKasandro zaraz i u Ciebie kochana nasza ciężaróweczko dowiemy się czy to będzie synek czy córeczka-ciekawe co byś chciała,obstawiam na chłopca bo masz córeczke :)\nKOCHANE KOLEŻANECZKI PRZYJACIÓŁECZKI CHYBA MOCNO TYCH MĘŻÓW SWOICH KOCHACIE BO Z ŁUŻKA NIE CHCĄ WAS WYPUŚCIĆ-TAK PUSTO OD 2 DNIU TUTAJ :)\nlenka1 08-11-2009 09:57\nDostalam upragniona @ wreszcie, koncze brac antybiotyki i mam nadzieje zaczniemy staranka:)\nblądi 08-11-2009 10:49\nHej Lenko to tylko już trzymać za Ciebie kciukasy bo na pwno się już uda-powodzonka :)\nzuzka01 08-11-2009 17:38\nLenko miłych staranek :))\nu mnie zero objawow, nawet piersi nie bola, nie swedza :(( eh... deprecha mnie dopada, rycze od kilku dni, z powodow roznych -pracy, sytuacji z tesciowa z braku fasolki, wszystko mnie dobija i zwalilo sie na raz , mam ochote na slodycze - co tylko swiadczy o rychlym nadejsciu @, jutro mam ostateczna rozmowe z szefem...\ncichutko dzis, w sumie jak w kazdy wekend...\nKasandro pytanie do Ciebie- naprawde mialas zero objawow przed terminem @, czy podswiadomie nie myslalas bo balas sie myslec ????\nKasandra* 08-11-2009 17:38\nhej dziewczyny mi sie nawet pisac nie chce bo ciagle mi niedobrze i ogólnie same wiecie tym przed @,zeby nie przyszła wredota śle^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^\nśle tez buziaki rzecz jasna ,trzymajcie sie kochaniutkie\nBladi -kiedyś dawno temu marzył mi sie chłopvczyk ale po tym wszystkim juz nie mam takich marzeń chciałabym dziecko zdrowe i tyle a co to bedzie -chłopczyk czy dziewczynka niewazne\ndziekuje Iguś za słowa otuchy\njak mówi Igus -jesteście zajebiste:)\nKasandra* 08-11-2009 17:42\nnic nie miałam ,nie wierzyłam ze za 1 razem sie uda ,ja raczej nie wmawiam sobie żadnych objawów,nigdy tak nie miałam,byłam pewna ze dostane @,luknij sobie wstecz jeszcze pisałam do chyba iguś ze M ma wolne a brzuch mnie boli i napewno @ a mam ochote na serduszkowanie a chyba z tego nici ,wiem zamotałam ale musze leciec\niguś 08-11-2009 18:08\nKasandro pamiętam pisałaś że brzuch cię boli że pewnie na @ a tak miałaś wtedy ochotę na przytulanki a tu ups suprais FASOLECZKA!!\nZuza widze że nieciekawie u Ciebie -deprechą wieje spokojnie wyluzuj troszkę;)) bo do tego dochszły ci inne problemy ;(( buziaczki\nLenko super że wkońcu @ przylazła!! to co za klika dni staranka!!;))\niguś 08-11-2009 18:13\nBlądi ale fajowy dzionek i wieczór z m; super że 2 rocznicówkę spędziliście fajowo szczęścia szczęścia ,miłości i spełnienia najsktytszego MARZENIA!!\nnono weekend wiadomo wyluzowany od wszystkiego ale jutro napewno juz cicho nie będzie;)\na ja przyszłam godzinkę temu -ogarnęlam się i ide odpoczywać jutro ranna zmiana na 7\niguś 08-11-2009 18:18\nno a moja ala @ trwa od wtorku to już 6 dni -oj bardzo bardzo dawno temu tak miałam jakieś z 6 lat normalnie dziwne ale gin mówił że jest ok ciekawe jaka w pszyszłym miesiącu będzie -wkładki hurtowo kupię heheh a może nie przyjdzie;)) a tak pozatym ok\nnózki troszkę bolą ale m zaraz mi będzie masował;)\nblądi 08-11-2009 18:31\nO widze ,że wkońcu się ocknełyscie :)\nZuzka nie wiem jak Cię pocieszyć bo mam nadzieje,że to będzie jednak fasolka,a wiem jak się czujesz teraz-ja też ryczałam i mam często doły związane z życiem\nMoże nie powinnam smęcić ,ale w piątek nawet mój ojciec dobił mnie,że się nie przemeldowałam po zmianie nazwiska, a mieszkam na stancji i nie chciałam sobie i innym robić kłopotu z załatwianiem bo to wiadomo inne miasto.A ojciec mój tego nie rozumie albo nie chce i przy moim M powiedział ,że za mnie trzeba płacić za wywóz śmieci-i tak będe musiała się przemeldować\nU mnie 14dc-Tak poza tym to faktycznie we wtorek wypadają już staranka,a dziś chyba zaczynam czuć kłucie w piersi,śluz gęsty lepki szarobiały.\ndobra ide oglądać filmik z mężusiem-ale mi dobrze mam wolne do środy włącznie :)\nblądi 08-11-2009 18:35\nMIŁEGO WIECZORKU DZIEWCZYNKI I ABY HUMOREK DOPISYWAŁ,CHODZ CIĘŻKO W TAKĄ POGODE I PORE ROKU\nPOZDRAWIAM I CAŁUSKI DLA WSZYSTKICH\nPrzejdź do strony: << < 1 ... 72 73 74 75 76 77 78 79 80 ... 317 > >>


/Wnętrza/KRZESŁA./FOTEL POLO PAGED.\nPolo to wysokiej jakości nowoczense krzesło marki Paged. Cechą charakterystyczną jest otapicerowane oparcie, pół okrągły kształy oraz uniwersalny, prosty design. Krzesła zostały zaprojektowane tak żeby zachwycały wygladem oraz były wygodne w użytkowaniu i trwałe. Dla lepszego komfortu krzesło zostało otapicerowane. Szetoki wybór wybarwień drewna nóg oraz skór i tkanin obicia zapewni doskonałe uzupełnienie każdego wnętrza i spełnienie marzeń nawet najbardziej wymagających klientów.


Pączki z budyniem - domowe porady Agi\nDzieci / Tłusty czwartek / Walentynki\nautor: Aga on 12 Lut 2015 • 9:00 am Komentarzy: 6\nDzisiaj Tłusty Czwartek, trzeba zjeść pączka, bo to przynosi szczęście. Nie wyobrażam sobie nie zjeść chociaż jednego, dlatego chciałabym podzielić się z Wami dzisiaj przepisem na pączki z budyniem. Są delikatne, stosunkowo łatwe w przygotowaniu, puszyste i PYSZNE. Ja pączki nadziewam budyniem po usmażeniu, nie lubię, gdy mi wypływa do garnka i się przypala, ale równie dobrze można nadziać je przed smażeniem. Dzieci zażyczyły sobie kilku pączków w kształcie serduszek i tych nie nadziewałam. Część pączków polukrowałam, część oblałam czekoladą i posypałam wiórkami kokosowymi. Pączki to obowiązkowy element Tłustego Czwartku, więc zapraszam do smażenia\n– 0,5 kg mąki pszennej typ 650;\n– 50 g świeżych drożdży;\n– 4 łyżki cukru;\n– 2 jajka;\n– 3 żółtka;\n– szczypta soli;\n– 1 szklanka ciepłego mleka;\n– 1/3 szklanki oleju;\n– budyń waniliowy ugotowany na 400 ml mleka\n– ziarenka z 1 laski wanilii;\n– 1 serek homogenizowany waniliowy (150g)\nDo ciepłego mleka wkruszyć drożdże, dodać cukier i 2 łyżki mąki, odstawić do wyrośnięcia na około 10 minut. Mąkę przesiać do miski ze szczyptą soli, dodać zaczyn i rozbełtane jajka, dodać olej (ja smaruję nim ręce, żeby ciasto się nie kleiło) i zagnieść elastyczne ciasto. Odstawić do wyrośnięcia na około 1 godzinę.\nW tym czasie ugotować budyń z wanilią, po wystudzeniu zmiksować z serkiem.\nCiasto na pączki rozwałkować na grubość 1 cm i wykrawać pączki. Odstawić do ponownego wyrośnięcia na około 20 minut. Rozgrzać tłuszcz (olej, smalec) do temp. około 170 stopni i wrzucać stopniowo pączki tak, żeby mogły sobie spokojnie pływać na powierzchni. Smażyć z obu stron na złoty kolor.\nJeszcze ciepłe nadziać kremem przy pomocy szprycy, udekorować wedle uznania lukrem/czekoladą/cukrem pudrem\nTagi: budyń, drożdżea, wanilia\nPoprzedni wpisPączki na serku homogenizowanym Następny wpisDrożdżówki z pomarańczowym serem\nCo tu dużo pisać. Doskonałe i tyle.\nMniam! Ale pyszności <3\nTort z malinami i kajmakiem na Chrzest


Kacper musi napisać pracę z języka polskiego na temat, kim chciałby zostać w przyszłości. Postanawia zasięgnąć rady u Ludwika. Do rozmowy dołącza się także Kuba, który przekonuje brata, że powinien zostać dilerem. Boski zdradza Kacprowi swój wędkarski sekret – wypady na ryby są dla niego tylko pretekstem do spotkania się z kolegami. Razem z Markiem Ludwik postanawia wziąć na wyprawę Tomka.\nLudwik Boski postanawia wybrać się wraz z Markiem na ryby (fot. Wojtek Radwański)\nZdradza Kacprowi swój wędkarski sekret... (fot. Wojtek Radwański)\nWyjście na ryby to tylko pretekst, żeby wyrwać się z domu i spotkać z kolegami (fot. Wojtek Radwański)\nLudwik i Marek zastanawiają się, czy wziąć ze sobą Tomka (fot. Wojtek Radwański)\nKuba martwi się, jak powiedzieć rodzicom o swoich nienajlepszych ocenach (fot. Wojtek Radwański)\nUdowadnia jednak, że jest całkiem niezłym manipulatorem (fot. Wojtek Radwański)\nKacper ze swoimi szkolnymi problemami postanawia zwrócić się do taty (fot. Wojtek Radwański)


Warszawa Mokotów Magazyny Do wynajęcia Oferta 5787. Tower Nieruchomości\nCena: 8 000 € (5 € za m²)\n34 080 zł (21 zł za m²)\nNumer oferty: 5787\nPow. magazynowa: 1600.00 m2\nPow. minimalna od: 1600\nPow. maksymalna do: 1600\nObiekt magazynowy zlokalizowany na Służewcu. Nieruchomość składa się z magazynu wysokiego składowania zaopatrzonego w doki załadunkowe po jednej stronie obiektu oraz części biurowych w wyodrębnionych budynkach biurowych połączonych z magazynem. Oferta wynajmu powierzchni w opisywanej nieruchomosći jest kierowana do najemców poszukujących profesjonalnych pomieszczeń magazynowo-biurowych zlokalizowanych w Warszawie.\n- magazyn 3250m2 , z możliwością podziału na 2 części po ok. 1600m2.\n- biuro 990m2 z możliwością podziału metraż do ustaleni.a\n- dopuszczalne obciążenie posadzki magazynu 6 T\n- doki załadunkowe i wjazd z poz 0.\n- instalacja tryskaczy ppoż.\nCzęści biurowe o elewacji szklanej. Powierzchnia rozmieszczona jest na poziomie parteru i 1 piętra. Powierzchnie klimatyzowane, okablowane siecią logiczną, wyposażone wykładziny i oświetlenie biurowe. Parking na kilkadziesiąt samochodów przed budynkiem.\nAktualnie można uzyskać moduły biurowe o powierzchniach ok. 100, 300, 500 m2\nOgrodzony i chroniony z trzema wjazdami dla samochodów TIR.\nCzynsz/m2: magazyn 4,90-5,00 Euro, biuro 9,50 Euro, koszty 10,90 zł, parking 30 Euro.\nProszę o kontakt w sprawie oferty: 5787


Skup aut - Skup aut, Auto skup samochodów używanych za gotówkę\nSkup aut podkarpackie Nie wiesz, co zrobić ze swoim starym samochodem? Samodzielne próby sprzedaży mogą długo trwać lub nie przynieść oczekiwanych rezultatów. Nie każdy potrafi wycenić […]\nSkup aut świętokrzyskie – skup za gotówkę w świętokrzyskim\nSkup aut świętokrzyskie Nie wiesz jak spieniężyć swój samochód? Skup aut świętokrzyskie oferuje najlepsze ceny oraz najsprawniejszy przebieg całej transakcji. Samodzielne próby sprzedaży wiążą się z […]\nAuto skup śląskie – Skup samochodów za gotówkę\nSkup aut śląskie Chcesz lub musisz szybko sprzedać swój samochód? Zmaganie się z publikowaniem ogłoszeń nie tylko zajmuje stanowczo zbyt dużo czasu, ale również wcale może […]\nSkup aut małopolskie – skup samochodów za gotówkę w Małopolsce\nSkup aut małopolskie Sprzedaż auta potrafi sprawić wiele kłopotów. Znalezienie kupca zajmuje zwykle dużo czasu, więc nie każdy może sobie na to pozwolić. Większość po prostu […]


Vegetanie - wegetariańskie przepisy, tanie i szybkie dania domowe, warzywa w kuchni: 2015\nProponujemy proste danie z makaronem linguine. Niezwykle smaczne i meeega proste. Takie szybkie danie jak nie mamy pomysłu i czasu na jakieś specjalne kuchenne wytwory ;)\nJesienne dni coraz bardziej dają się we znaki i ponura pogoda nie nastraja do twórczego myślenia.\nDlatego pomyśleliśmy, że takie szybki obiad idealnie wpisuje się w jesienny klimat.\nNo to żeby nie zanudzać Was pisaniną o tym jak to jesień źle wpływa na samopoczucie itd. zobaczcie zdjęcia i poczytajcie jak łatwo i szybko je przygotować.\nMakaron linguine z pysznymi grzybami shitake i zielonymi szparagami (4 osoby)\n1 opakowanie linguine\nMakaron gotujemy al dente. Cebule kroimy w grubsza kostkę, grzyby shitake również. Szparagi kroimy na dwie lub trzy części. To zależy o Was czy chcecie mniejsze kawałki czy większe.\nRozgrzewamy oliwę na patelni i wrzucamy na nią cebulę. Podsmażamy aż się zeszkli. Teraz wlewamy pomidory z puszki i doprowadzamy do wrzenia. Dodajemy nieco sosu sojowego, sporo ziół prowansalskich i pokrojony w plasterki czosnek. Dusimy przez chwile razem i dodajemy szparagi. Gotujemy sos ok. 8-10 min. Kiedy szparagi beda już kruche wrzucamy grzyby. Dusimy wszystko 5 minut i na koniec posypujemy wszystko świeżo zmielonym pieprzem. Sos przelewamy do garnka z makaronem i dobrze wszystko razem mieszamy. Podajemy na talerz :)\nDanie możecie posypać ostrym serem w typie cheddar i jakimiś kiełkami. My użyliśmy kiełków czosnku ale Wy możecie użyć takich jakie macie akurat np. na oknie :)\nVegetanie Rafał Taterczyński o 12:52 9 komentarzy:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 14:42 8 komentarzy:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 18:37 1 komentarz:\nWspaniałe curry z okrą i cukinią.\nWakacyjne klimaty udzielają się nam ostatnio często. Dzisiaj potrawa z klimatów daleko wschodnich. Okra, znacie ją ? To bardzo smaczna i zdrowa roślinka :)\nSmakiem przypomina mieszankę bakłażana i fasolki szparagowej. Najwięcej potraw z okrą jest w kuchniach azjatyckich i z południa USA. W USA często pojawia się w gumbo, gęstej zupie z warzywami i mięsem. W Polsce najczęściej możecie kupić ją w zalewie w puszkach, mrożoną lub w lepszych sklepach z azjatyckimi produktami.\nWięcej informacji na temat okry i dlaczego warto ją jeść znajdziecie TUTAJ\nMy wolimy skupić Waszą uwagę na przygotowaniu dania z okry.\nCurry z okry z dodatkiem cukinii i kilku fajnych składników (4 osoby)\n200 g świeżej okry lub z zalewy\n1 papryczka chili lub jalapeno\ngaram masala, curry, pieprz, sos sojowy\nPrzygotowanie zaczynamy od umycia dobrze składników. Kroimy cukinie w plasterki i na ćwiartki. Cebulę i paprykę w grubą kostkę. Orkę kroimy na części ok. 3-4 cm, odrzucając górną część. Następnie na suchą patelnię wsypujemy jedną łyżeczkę garam masali i jedną łyżeczkę curry. Prażymy przyprawy na małym ogniu do momentu, kiedy nie zaczną intensywnie pachnieć. W tym momencie dodajemy przetarty imbir i przeciśnięte ząbki czosnku. Dosłownie chwilkę razem wszystko prażymy, ciągle mieszając. Teraz czas na całą puszkę mleczka kokosowego, które wlewamy do patelni i mieszając zagotowujemy. Kiedy mleczko zacznie się gotować dodajemy okrę, paprykę, cebulę, cukinię oraz ostrą papryczkę. Doprawiamy pieprzem i odrobiną sosu sojowego. Dusimy całość do miękkości od czasu do czasu mieszając. Na koniec, kiedy warzywa są już kruche, dodajemy czerwoną fasolę, połowę pokrojonej dymki i kiełków. Wszystko mieszamy i jeszcze chwilę dusimy.\nDanie jest gotowe. Możecie oczywiście, jeszcze na koniec, doprawić je w swoich klimatach.\nCurry podajemy posypane pozostałą dymką i kiełkami. Na dodatek my wybraliśmy ryż basmati z rzeżuchą. Możecie oczywiście zmienić koncepcję i podać je z czymś innym. Polecamy chleb nan lub pappadums.\nŻyczymy smacznego i pozdrawiamy Was gorąco :)\nVegetanie Rafał Taterczyński o 14:30 4 komentarze:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 15:28 6 komentarzy:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 13:10 12 komentarzy:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 17:49 6 komentarzy:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 08:24 Brak komentarzy:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 11:43 1 komentarz:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 17:52 4 komentarze:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 16:34 6 komentarzy:\nVegetanie Rafał Taterczyński o 15:56 Brak komentarzy:


Gérard Depardieu i Wladimir Putin, czy to szczery uścisk? – Mowa ciała, mikroeskpresje i życie\nOstatnio, dość szerokim echem odbiła się wieść, iż najbogatsi Francuzi zostaną opodatkowani stawką 75%. Co uważam za czysty rozbój i głupotę socjalistycznie nastawionej Francji. Populistyczny ruch Francoisa Hollande, obecnego prezydenta Francji spotkał się z ostrą reakcją, szczególnie ze strony Gérarda Depardieu. Znanego na całym świecie Francuskiego aktora, który oświadczył, że to rozbój i kara dla zaradnych francuzów i nie zamierza płacić takiego podatku. Wtedy na scenie pojawił się Wladimir Putin (były i przyszły) prezydent Rosji. Oświadczył, iż uwielbia Gérarda i przyznał mu racje odnośnie wysokich podatków, jednocześnie informując go, że jeżeli jest zainteresowany chętnie nada mu obywatelstwo Rosyjskie.\n[notify_box font_size=”13px” style=”blue”]Ruch Putina nie jest wyłącznie kurtuazyjny. W obliczu zbliżających się wyborów, Władimir stara się ocieplić swój wizerunek takimi ruchami. Chce pokazać wizerunek demokraty o ludzkiej twarzy oraz osoby światowej. Ma to zatrzeć wizerunek dyktatora, którym de facto jest.[/notify_box]\nOczywiście z mojego Polskiego punktu widzenia, rosyjskie obywatelstwo to ostatnia rzecz o jakiej marzę. Jednak najwyraźniej francuzom bliżej do Rosji niż mnie 🙂 i znany aktor przyjął propozycje głowy państwa Rosyjskiego. Z tego też powodu nasz francuski bohater, został zaproszony do Soczi na oficjalne spotkanie. Gdzie miał otrzymać wymarzone Rosyjskie obywatelstwo. Pochodzące stamtąd zdjęcie było na tyle interesujący z punktu komunikacji niewerbalnej, iż postanowiłem je opisać. Przyjrzyjcie się mu proszę, zanim przejdziecie do wniosków na temat uścisku obu Panów.\nGerard Depardieu i Władimir Putin w czasie spotkania w Soczi (Fot. Mikhail Klimentyev AP)\nCzy to autentyczny uścisk?\nCzy owa mowa ciała wskazuje na autentyczny uścisk? Czy dobrzy przyjaciele ściskają się w taki właśnie sposób? Oczywiście dobra odpowiedź 🙂 – nie. Jest to gest jakby zatrzymany wpół drogi. Dystans dzielący stopy obu panów (jak można sądzić z ustawienia ciał), jest na tyle duży, by zachować strefę intymną maksymalnie, jak to możliwe w takiej sytuacji najdalej od rozmówcy. Ułożenie ust mogło by świadczyć o uśmiechu, jednak jest zupełnie odwrotnie. Oczy obu Panów nie uśmiechają się za sprawą mięśnia okrężnego oka orbicularis oculi. Ułożenie ust Gérarda jest również interesujące, czyżby to był to jednostronny uśmiech (pogarda, wyższość)? Mowa ciała obu Panów oznajmia: znamy się jednak, nie jesteśmy przyjaciółmi. Jest to typowy social hug. Słaby, udawany uścisk przyjaźni.\nOpublikowano 6 stycznia 2013 11 maja 2014 Autor Piotr MarszałkowskiKategorie Human reading, Mowa ciałaTagi case study, polityka\n3 myśli w temacie “Gérard Depardieu i Wladimir Putin, czy to szczery uścisk?”\n5 lutego 2013 o 23:45\nUważam, że sugerowana interpretacja jest błędna. Czy aby adekwatnie postawiono pytanie? Bo co to znaczy „przyjaciele” w relacjach bądź co bądź, ale politycznych? Czy mają się całować i naruszyć dystans intywny? Czy róznice kulturowe nie odgrywają tu roli? Czy „protokół dyplomatyczny” takiej interakcji nie ma tu znaczenia? A może jeden z nich był speszony tak „domowym” zachowaniem drugiego? Czy wiemy o czym dyskutowali i jak zachowywali się poza obiektywami aparatów?\n6 stycznia 2013 o 16:43\nZ tym jednostronnym uśmiechem bym uważał, na podstawie tego zdjęcia nie można tego określić.\n7 stycznia 2013 o 10:35\n„czyżby to był to jednostronny uśmiech (pogarda, wyższość)?” – Jakub to jest zapytanie nie twierdzenie.\nPoprzedni Poprzedni wpis: Praca od pierwszego wejrzenia dla onet.pl\nNastępny Następny wpis: Czym różni się emocja od nastroju?


W życiu szuka się zwykle oszczędności, ale luksus, mimo wszystko, lubi każdy. Dobre wino, wyszukane smakołyki - to przyjemności, którym trudno się oprzeć. Są na świecie miejsca, gdzie pozornie proste i znane dania robi się w wyjątkowo wyszukany sposób, komponując trudno dostępne i bardzo kosztowne składniki, a za to wszystko płaci się majątek. Co więcej, chętnych na zakup wcale nie brakuje. Zabierzemy was na wycieczkę po najdroższych potrawach świata.\nPrzegląd otwiera znana na całym świecie pizza. Ale bynajmniej nie jest to pizza zwyczajna. Najdroższa pizza na świecie serwowana jest w Salerno we Włoszech. Kosztuje jedyne 45000pln (!). Sekret tej pizzy tkwi w składnikach - ciasto przygotowywane jest ze specjalnej, ekologicznej mąki, posiadającej certyfikaty, rośnie przez 72 godziny. Dodatki do ciasta dobrane zostały ze znanych wszystkim składników, ale tajemnica smaku tkwi ponoć w ich kompozycji, przyprawach i podaniu. Na pizzy znajdziesz mozarellę (także nie byle jaką, to najlepsza mozarella, jaka istnieje), krewetki, trufle, mięso homara oraz kilka rodzajów kawioru. Całości dopełnia różowa sól morska.\nRosnące na północy Włoch trufle są najdroższym grzybem na świecie. Nie poddaje się ich obróbce termicznej, bo to mogłoby zabić ich wyjątkowy smak i aromat. Podawane są więc na surowo, czasem wykorzystuje się je do aromatyzowania najdroższych gatunków oliwy. Za kilogram białych włoskich trufli zapłacić trzeba ponad 13000pln. Rekordowa cena za trufle kilka lat temu została zapłacona przez pewnego właściciela kasyna - 1,5kg grzybów kosztowało go dokładnie 330000 dolarów USA.\nNajdroższa wołowina na świecie to Wagyu. Krowy hodowane są na pięknych pastwiskach i plotka głosi, że pojone są schłodzonym piwem z pianką, masowane, a w ramach rozrywki im się śpiewa. Owe piwo ma pobudzać apetyt krów, a masaż, poprawiać nastrój i zmniejszać stres. Czy to prawda? Nie wiemy. Prawdą jednak jest, że kilogram mięsa Wagyu (wołowina z Kobe) to koszt niemal 3000pln. Mięso podobno charakteryzuje się wyjątkową delikatnością, kruchością i bardzo drobnymi liniami tłuszczu w całej strukturze.\nHot-dogi można kupić na stacjach benzynowych, w fast-foodach i przydrożnych budkach. Tego hot-doga znajdziecie jednak tylko w jednym miejscu na świecie. Nowojorska restauracja Serendipity 3 słynie z hot-doga wartego niebagatelne 230pln. Hot-dog niczym nie przypomina tradycyjnej bułki z parówką. Pieczywo wypiekane jest na zamówienie w Niemczech i sprowadzane do USA, w środku kryje się pieczona w oliwie z białych trufli wołowina i pasztet z kaczki, dla wzbogacenia smaku są także czarne trufle i dodatki - prażona cebulka, musztarda i własnoręcznie robiony ketchup.\nSkoro była wołowina, pora na wieprzowinę. Iberico to najdroższa szynka na świecie. Robiona jest w Hiszpanii z czarnych świń iberyjskich. I to im zawdzięcza nazwę - Iberico. W hodowli specjalizuje się jeden tylko człowiek i oczywiście ogromne znaczenie ma sposób pielęgnacji i żywienia świń. Jedzą żołędzie z dębów korkowych, rosnących na południu i południowym zachodzie Hiszpanii. Szynkę marynuje się długie 3 lata, a kilogram specjału wart jest niemal 1200pln.\nCurry brzmi banalnie. To jednak takie nie jest. W restauracji Bombay Brasserie w Londynie podaje się curry, w skład którego wchodzi najdroższy kawior, białe trufle, homar, kraby, jaja przepiórek i jadalne płatki złota. Porcja wysublimowanego dania to koszt ponad 11000pln.\nChoć pierwszym skojarzeniem z ziemniakiem na pewno nie jest elegancja i ekskluzywny luksus, istnieją na świecie ziemniaki, za które płaci się ogromne sumy. Mowa o odmianie La Bonnotte, rosnącej w słonecznej Francji. Uprawiane są na wyspie Noirmoutier, w glebie użyźnianej specjalnie dobranymi wodorostami. Są zbierane ręcznie i selekcjonowane tak, aby na talerzu lądowały tylko wyjątkowe okazy. W smaku są ponoć delikatne, kruche, z nutą cytrusów i lekko słonawe. A kilogram samych tylko ziemniaków to jedyne 2100pln. Zastanawiamy się, z czym wypada podać takie ziemniaki? Bo ze schabowym raczej nie przystoi?\nNa koniec deser. Najdroższe lody podawane są w restauracji Serdendipity 3 w Nowym Jorku (tam, gdzie hot-dogi). Porcja orzeźwiającego deseru kosztuje (uwaga!) 38000pln. Choć nie jesteśmy pewni, czy płacąc rachunek poczujesz ochłodę, czy też zagotuje ci się krew - w lodach kryją się (dosłownie i w przenośni) skarby. 3 gałki waniliowych, ręcznie robionych lodów (oczywiście z prawdziwą wanilią), zdobi kawior, owoce i czekoladowe trufle. A wszystko to (i stąd cena) posypane jest płatkami 23 karatowego, jadalnego złota.


526 nowych zakażenia na Lubelszczyźnie, w tym wśród mieszkańców… - Radio BonTon Chełm 104.90 FM - najszybsze wiadomości lokalne\n526 nowych zakażenia na Lubelszczyźnie, w tym wśród…\n526 nowych zakażenia na Lubelszczyźnie, w tym wśród mieszkańców Chełma, Włodawy i Krasnegostawu\nDzisiaj na terenie woj. lubelskiego potwierdzono pozytywnymi wynikami testów laboratoryjnych 526 nowych przypadków zakażenia koronawirusem. Potwierdzone wyniki zakażenia dotyczą 15 osób z Chełma, 16 osób z powiatu włodawskiego, 15 osób z powiatu chełmskiego i osoby z powiatu krasnostawskiego.\nAktualnie na terenie województwa jest 89 ognisk covid-19, w tym 51 w fazie rozwojowej. Ostatnio odnotowano trzy nowe i wszystkie znajdują się w szpitalach w Kraśniku, Bychawie i Lublinie. W Chełmie, jak podaje sanepid, mamy 6 ognisk: w II Liceum Ogólnokształcące, w szpitalu na Oddziale Wewnętrznym, Kardiologii i na SORz-e.\nDo dzisiaj w województwie lubelskim potwierdzono łącznie 7390 przypadków zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2, odnotowano 3446 ozdrowieńców i zarejestrowano 125 zgonów. Aktualnie 16415 osób jest poddanych kwarantannie, a 488 objętych nadzorem epidemiologicznym.\nChełmianin N 19.10.2020, 20:09\nRadio Bon Ton jest TUBĄ dla LUBELSZCZYZNY!!\nxyz 19.10.2020, 21:10\nCzy wszyscy inni oprócz ciebie to takie barany, że o tym nie wiedzą i musisz to im do głowy nabijać?\n795 osób z naszego województwa usłyszało dziś diagnozę covid-19. Zachorowało 30 kolejnych mieszkańców Chełma i 27 osób z powiatu chełmskiego, a także 14 osób z powiatu włodawskiego…\nLubelskie: 675 nowych przypadków koronawirusa\n195 osób z Lublina, a także 29 z Chełma, 23 z powiatu chełmskiego, 18 - z włodawskiego i 6 - z krasnostawskiego - zostały dziś dopisane do listy zakażonych koronawirusem. W sumie na…\n101 nowych zakażeń w Chełmie i powiecie chełmskim. Kolejnych 115 w powiecie krasnostawskim\nMinisterstwo Zdrowia poinformowało dzisiaj o niemal 24 tys. nowych zakażeń koronawirusem w Polsce. Zmarło 637 osób w tym z powodu Covid-19 - 124 osoby, natomiast z powodu współistnienia…