Liberalizm - Myśl polityczna wieku dziewiętnastego\nWiek XIX jest okresem najprężniejszego rozwoju myśli politycznej liberalizmu. Bywa on nawet określany mianem wieku liberalizmu, choć nie jest to określenie tej intelektualnej rangi, co nazwa wiek świateł, używana na oznaczenie wieku poprzedniego. U źródeł tak intensywnego rozwoju tej doktryny w wieku XIX leżą niewątpliwie okoliczności natury społeczno-gospodarczej. Pierwsza połowa wieku XIX to bowiem okres kształtowania się kapitalizmu i rozkwitu gospodarki opartej na wolnorynkowej ekonomii, której teoretyczne podwaliny kładli przedstawiciele oświeceniowego liberalizmu. Schyłek tego wieku przyniósł natomiast polemikę z „drapieżnym kapitalizmem” wolnorynkowym. W wieku XIX dokonało się zatem z jednej strony ostateczne wykrystalizowanie kanonu postulatów i założeń liberalizmu. Było ono możliwe m.in. właśnie dzięki atakom na tę doktrynę ze strony ideowo-politycznej „konkurencji”: socjalistów i konserwatystów. Z drugiej natomiast strony obecność ideowych przeciwników skłaniała przedstawicieli liberalizmu do poszukiwania rozwiązań kompromisowych, które uwzględniałyby możliwe do pogodzenia z liberalizmem postulaty jego adwersarzy i tym samym pozwoliły na uformowanie się jego odmian teoretycznych. Przez pryzmat tego kryterium można zatem wyodrębnić liberalizm klasyczny, charakterystyczny przede wszystkim dla pierwszej połowy wieku i formułujący założenia fundamentalne dla tej doktryny oraz reakcję na ten kanon w postaci liberalizmu konserwatywnego i społecznego.\nNa kanon założeń klasycznego liberalizmu składa się przede wszystkim indywidualizm, czyli przekonanie o najwyższej wartości jednostki ludzkiej w stosunku do jakiejkolwiek zbiorowości. Indywidualizm łączony jest na ogół z egalitaryzmem, tj. założeniem, że wszyscy ludzie powinni być formalnie równi w swoich relacjach z władzą polityczną.\nZ tych fundamentalnych założeń wywodzi się szereg przeświadczeń odnoszących się do tworów ponadjednostkowych — społeczeństwa i państwa. Społeczeństwo jest postrzegane jako agregat jednostek, ich zbiór połączony więzami dobrowolnej decyzji, państwo natomiast jako instrument służący zagwarantowaniu bezpieczeństwa tak pojmowanego społeczeństwa. Konsekwencją jest przekonanie o tym, że tylko składające się na społeczeństwo jednostki mogą być źródłem władzy politycznej. Stąd płynie postulat ograniczenia władzy państwa nad jednostką oraz przyznanie jednostkom prawa oporu przeciwko tyrańskiej władzy.\nMyśl polityczna liberalizmu klasycznego rozwijała się jednocześnie na kontynencie europejskim i na Wyspach Brytyjskich, choć korzystniejsze warunki dla jej rozwoju panowały niewątpliwie na Wyspach. Wynikało to przede wszystkim stąd, że w Anglii już od czasów Locke’a władza polityczna kształtowana była na podstawie modelu zbliżonego do liberalnego. Monarchia brytyjska była umiarkowaną monarchią konstytucyjną. Państwo nie było w związku z tym instytucją tak silnie ingerującą w życie jednostek, jak chociażby państwo pruskie, czy też targana rebeliami Francja i umożliwiało swobodną samorealizację obywateli zarówno na płaszczyźnie społeczno-politycznej, jak\ni gospodarczej. Skutkowało to nieco odmienną perspektywą patrzenia na instytucje polityczne. Jeśli myśliciele brytyjscy zastanawiali się przede wszystkim nad optymalną formą rządu, tworząc rozbudowaną warstwę instytucjonalną, która umożliwiałaby optymalną realizację praw jednostek, to myśliciele kontynentalni, w szczególności Niemcy, głównego przeciwnika postrzegali w państwie. Bardziej zatem skupiali się oni na ograniczeniu zakresu jego działalności niż nad kwestią jego formy ustrojowej. Czołowi przedstawiciele liberalizmu angielskiego to Jeremy Bentham (1748–1832) i John Stuart Mill (1806–1873), we Francji taką postacią był Benjamin Henry Constant de Rebecque (1767–1830), w Prusach natomiast Wilhelm von Humboldt (1767–1835).\nElement, który czyni Benthama klasykiem liberalizmu polega na oryginalnym połączeniu jego zasad z radykalnym utylitaryzmem. Ten zdolny prawnik, ekonomista i filozof już\nw wydanym w roku 1776 Fragmencie o rządzie stwierdzał, że dotychczasowa tradycja liberalna, oparta głównie na myśli Johna Locke’a i jego teorii uprawnień naturalnych, wymaga uzupełnienia. Modyfikacja Benthama polegała na uznaniu tzw. zasady użyteczności za naczelną regułę systemu filozoficznego. W wydanym nieco później, bo\nw 1789 roku, fundamentalnym dziele pt. Wprowadzenie do zasad moralności\ni prawodawstwa szczegółowo zdefiniował on i rozwinął opartą na niej koncepcję etyczną, polityczną i prawną.\nPunktem wyjścia rozważań Benthama było spostrzeżenie, że każdy człowiek poszukuje\nw życiu przyjemności a unika przykrości. To empiryczne, oparte na obserwacji psychologicznej pryncypium stanowiło punkt wyjścia dla skonstruowania systemu etycznego. Jeśli — wywodził Bentham — człowiek poszukuje w życiu przyjemności, to wszystko to, co go do tej przyjemności zbliża, posiada dodatnią wartość moralną, czyli jest dobre. Złem natomiast są po prostu rzeczy przykre. Ta genialna w swojej prostocie, hedonistyczna reguła pozwala bez trudu kwalifikować wszystkie ludzkie działania jako przysparzające przyjemności, czyli moralne lub jako jej nieprzysparzające, czyli niemoralne. Klasyfikacja taka tożsama jest z podziałem wszystkich działań na użyteczne\ni nieużyteczne. Pozwala ona również na wyprowadzenie zgoła matematycznego rachunku szczęścia. Szczęście ma bowiem swoje źródło w przewadze przyjemności nad przykrością. Szczęśliwym człowiekiem może się zatem nazywać ten, w przypadku którego ten prosty rachunek, zwany rachunkiem użyteczności, wskazuje na taką przewagę rzeczy dobrych, czyli przyjemnych. Tyle jeśli chodzi o płaszczyznę moralną rozważań Benthama.\nZasada użyteczności znajduje jednak zastosowanie przede wszystkim na płaszczyźnie filozofii politycznej Benthama. Jest ona tutaj używana do oceny poziomu szczęścia zbiorowości. Oznacza ona, że instytucje polityczne zmierzać mają do zagwarantowania jak największej ilości szczęścia jak największej liczbie ludzi. Zasadą tą kierować się ma bowiem nie tylko pojedynczy człowiek, ale też i rząd. Również tutaj znajduje zastosowanie rachunek użyteczności. Ponieważ społeczeństwo postrzegane jest przez Benthama w sposób charakterystyczny dla liberalizmu, czyli jako zbiór, czy też suma jednostek, to będzie ono szczęśliwe wówczas, gdy jednostki składające się na nie będą szczęśliwe. Natomiast w skonstruowanym przez Benthama rachunku użyteczności szczęście społeczeństwa oznaczać będzie szczęście większości jego obywateli. Rachunek ten wskazuje po prostu, że w sytuacji, w której pięćdziesiąt procent społeczeństwa plus jeden jest szczęśliwe, takie społeczeństwo jako całość też jest szczęśliwe.\nOdwołanie się do zasady większości leży u podstaw propozycji ustrojowej Benthama. Twierdzi on mianowicie, że szczęście całości społeczeństwa najskuteczniej gwarantuje rząd o charakterze demokratycznym. Jest tak dlatego, że także rządzący kierują się\nw swoim postępowaniu indywidualną zasadą użyteczności. Będą więc popierali przede wszystkim to, co im właśnie przynosić będzie największą korzyść. Jeśli rząd demokratyczny zapewnia społeczeństwu najszerszy udział w sprawowaniu władzy, to tym samym zapewnia mu też największy udział w szczęściu.\nTo powiązanie liberalnego utylitaryzmu z demokracją opartą na prostej większości jest niewątpliwie najbardziej oryginalną częścią wkładu Benthama, w myśl klasycznego liberalizmu. Stanowi ono jednak także główny mankament jego doktryny. Żywy sprzeciw budzi brak ochrony praw mniejszości w tak skonstruowanym państwie demokratycznym. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby demokratycznie wyłoniona większość dyskryminowała\ni gnębiła mniejszość społeczeństwa. Genialna prostota etyczno-politycznych założeń Benthama skutkuje więc niedopuszczalną z perspektywy współczesnych demokracji symplifikacją na płaszczyźnie wyłaniania woli zbiorowej.\nTen właśnie mankament politycznej koncepcji Benthama chciał usunąć John Stuart Mill (1806–1873), myśliciel, który w anglosaskim obszarze kulturowym uważany bywa za najwybitniejszego przedstawiciela klasycznego liberalizmu. Mill był niewątpliwie najbardziej predestynowany do zmodyfikowania benthamowskiej wersji utylitaryzmu spośród wszystkich członków prężnie rozwijającej się szkoły brytyjskich utylitarystów. Od najmłodszych lat wychowywany w kręgu filozofii tej szkoły John Stuart był jej cudownym dzieckiem w sensie przenośnym i dosłownym. Jego ojciec, James Mill był bowiem jednym z najbliższych współpracowników Benthama i zadbał o wykształcenie syna, który już jako kilkuletnie dziecko władał greką i czytywał klasyków filozofii. Swoją doktrynę, poprzedzoną rozległymi badaniami nad myślą angielskiego utylitaryzmu i niemiecką filozofią polityczną zawarł Mill w wydanych w 1848 roku Zasadach ekonomii politycznej, a także w takich dziełach, jak O wolności, O rządzie reprezentatywnym, Utylitaryzm i napisanym podobno pod przemożnym wpływem swojej wyemancypowanej żony Poddaństwie kobiet.\nW swoich rozważaniach wychodzi Mill od benthamowskiej zasady utylitaryzmu. Tak jak jego mistrz twierdzi więc, że wszyscy ludzie dążą do osiągnięcia maksimum przyjemności i unikania przykrości, co w konsekwencji gwarantować ma indywidualne szczęście. Wszystko to, co prowadzi człowieka do realizacji tego celu jest dobre. Jego modyfikacja tego założenia rozpoczyna się od nieco odmiennej odpowiedzi na pytanie o to, jak człowiek ma ten cel osiągnąć. Mill utrzymuje mianowicie, że właściwa realizacja zasady użyteczności możliwa jest tylko wówczas, gdy działająca jednostka nie dąży bezpośrednio do osiągnięcia możliwie największej korzyści własnej, lecz każdą z podejmowanych przez siebie czynności traktuje tak, jak gdyby były one ważne same w sobie. Innymi słowy, podejmując się jakiegoś działania musimy je wykonywać możliwie najstaranniej, niezależnie od tego, czy w toku ich wykonywania odczuwać będziemy przyjemność, czy też będzie to od nas wymagało nieprzyjemnych z punktu widzenia benthamowskiej zasady utylitaryzmu poświęceń. Nie oznacza to oczywiście rezygnacji z dążenia do osiągnięcia możliwie najwyższego poziomu szczęścia. Jego osiągnięcie jest jednak możliwe tylko tam, gdzie skutek naszego działania jest maksymalnie doskonały, nawet jeśli dla jego osiągnięcia poświęciliśmy inne, mniej dla nas istotne dobra, takie jak spokój niezakłóconej konsumpcji dóbr, czy rodzinne szczęście. Ostatecznie bowiem osiągnięcie szczęścia nie musi wiązać się tylko z prostymi przyjemnościami. Istnieją też przyjemności wyższe, których osiągnięcie wymaga poświęcenia tych, które są niższego stopnia. Rezygnując z wystawnej kolacji na rzecz wysłuchania koncertu muzyki organowej poświęcamy prostą przyjemność na rzecz przyjemności wyższego stopnia.\nTo jednakże nie w rozróżnieniu przyjemności niższych i wyższych leży sedno stworzonej przez Milla modyfikacji utylitaryzmu. Jej istotę stanowi nieobecne u Benthama założenie, że naczelnym celem ludzkich działań powinno być samodoskonalenie, rozwój własnej osobowości i kształtowanie charakteru. Są one bowiem dobrami, bez których osiągnięcie szczęścia nie jest możliwe. Tylko człowiek o ukształtowanej osobowości jest w stanie najpełniej zrealizować swoje życiowe plany. Taki człowiek cieszy się autonomią,\ntj. posiada własne przekonania, wartości i zasady, które pozwalają mu pozostawać niezależnym od innych i głosić własne oryginalne poglądy. Autonomia oznacza więc autorski wybór koncepcji dobra i sposobów jego realizowania. Na płaszczyźnie refleksji społeczno-politycznej oznacza ona przede wszystkim postulat nieingerowania w autonomiczny rozwój osobowości przez jakiekolwiek twory ponadindywidualne — czy to społeczeństwo, czy państwo. Nie wolno im ograniczać swobody podejmowania decyzji przez dorosłą, racjonalną jednostkę, w sprawach, które dotyczą tylko jej samej oraz wkraczać w sferę jej osobistej wolności, obejmującą głównie wolność sumienia, wyznania czy swobodę zrzeszania się. Co więcej, to właśnie państwo stać ma na straży autonomii jednostki, chroniąc ją m.in. przed presją większości społeczeństwa.\nZałożenie do decyduje o kolejnej modyfikacji nauk Jeremy’ego Benthama dokonanej przez Milla w zakresie zasad rządzących liberalną demokracją. Jak pamiętamy, Bentham postulował prostą demokrację większościową. Mill natomiast twierdzi, że rządem, który najskuteczniej zapewni kształtowanie autonomicznej osobowości jednostki i tym samym ustrzeże jednostkę przed bezwzględnym dyktatem większości społeczeństwa jest tzw. rząd reprezentatywny. W ramach ustroju opartego na takim rządzie, każdy obywatel\ni każda mniejszość miałyby wpływ na władzę, a każda partia miałaby w nim swoich reprezentantów. Zasadą byłoby tutaj poszanowanie pluralizmu poglądów i interesów mniejszości. Aby taki rząd był możliwy, konieczne jest jednak moralne doskonalenie całego społeczeństwa w duchu współpracy i poszanowania odmienności. W tym celu podjąć należy szeroko zakrojone działania edukacyjne, co również jest zadaniem państwa.\n3.2. Benjamin Constant - konstytucjonalizm i koncepcja dwóch wolności\nKolejnym przedstawicielem klasycznego liberalizmu był Benjamin Constant (1767–1830). Oryginalność jego wkładu do kanonu założeń liberalizmu polega przede wszystkim na zwerbalizowaniu i rozwinięciu dotychczasowej refleksji na temat zjawiska wolności. Constant odpowiedzialny jest za uporządkowanie tej refleksji i wskazanie rodzaju wolności, który uważa się za szczególnie charakterystyczny dla klasycznego liberalizmu. Ta koncepcja Constanta zawarta jest przede wszystkim w jego dziele pt. O wolności starożytnych i nowożytnych. Oprócz tego jest on również niezwykle ceniony przez konstytucjonalistów, dla których pozostaje przede wszystkim autorem traktatu\nO monarchii konstytucyjnej i rękojmiach publicznych oraz wydanych pośmiertnie Wykładów z polityki konstytucyjnej.\nMyśl polityczna Constanta kształtowała się w okresie rewolucji francuskiej, rządów Napoleona i restauracji monarchii Burbonów. Constant, z pochodzenia Szwajcar,\nw początkowym okresie rewolucji francuskiej entuzjastycznie wspierał jej idee. Po roku 1793, a więc po objęciu władzy przez jakobinów i wprowadzeniu terroru rewolucyjnego wyjechał z Francji, aby powrócić do niej dopiero po Restauracji. Jego koncepcja formułowana była głównie jako polemika z założeniami tych nurtów, które pragnęły ograniczać indywidualną swobodę jednostki. Powstawała ona jako wyraz sprzeciwu wobec przemożnej siły państwa, którego uosobieniem były najpierw rządy terroru, następnie zaś metody Napoleona i w końcu autorytarne praktyki przywróconej monarchii. Toteż głównym przeciwnikiem ideowym Constanta był Jean Jacques Rousseau, którego poglądy legły przecież u podstaw radykalizmu jakobinów.\nTo właśnie w opozycji do doktryny Rousseau Constant sformułował swoją koncepcję dwóch wolności. Dla niego koncepcja Rousseau przyjmowała anachroniczną perspektywę polityczną. Koncepcja woli powszechnej i wolności, która musi być zgodna z tą wolą, możliwa była w starożytnej greckiej polis. Polis była bowiem państwem o niewielkim terytorium i ograniczonej liczbie obywateli, którzy w związku z tym mieli zapewniony bezpośredni udział we władzy. Toteż grecka wolność była przede wszystkim wolnością do udziału w sprawowaniu rządów, wolnością pozytywną, której realizacja polegała na uczestnictwie w tworzeniu praw, którym obywatele sami podlegali. Nie bez znaczenia było tu też istnienie niewolnictwa, które umożliwiało bezpośrednie zajmowanie się obywateli taką działalnością, gdyż o bardziej „przyziemne” sprawy, związane\nz zapewnieniem podstawowego utrzymania, dbali właśnie niewolni. Obywatel grecki,\na ma tu Constant przede wszystkim na myśli Ateny, zajmował się więc głównie sprawami publicznymi. Ponieważ byt takiego obywatela był ściśle związany z przetrwaniem niewielkiej republiki greckiej pośród wrogich nierzadko sąsiadów, czyhających tylko na chwilę osłabienia czujności, w jego osobistym interesie leżała troska o dobro wspólne, działanie zgodne z wolą powszechną, która tożsama była z tym dobrem. We współczesnych państwach o ogromnym terytorium sytuacja jest już całkiem inna, a powrót do tamtych realiów niemożliwy. Jednostka — obywatel — pisze Constant\n— „zagubiona w tłumie, prawie nigdy nie dostrzega wpływu jaki wywiera. Wola jej nigdy nie odciska się na zbiorowości; nic nie stwierdza w jej oczach wartości jej współdziałania” (Constant, 1992: 78). Współcześnie jednostka ma zatem niewielki wpływ na sferę publiczną i prawa, którym podlega. Toteż „praktykowanie praw politycznych” daje jej tylko część tej „satysfakcji, jaką czerpali z niego starożytni” (Constant, 1992: 78). Z drugiej strony znacznie trudniej jest też współczesnego człowieka zadowolić. Kolektywne współistnienie obywateli we wspólnocie, jaką była polis, jej względna izolacja i skupienie na problemach niezbyt licznej społeczności, upraszczało światopogląd starożytnych. Upraszczało go przede wszystkim w tym sensie, że sposoby osiągnięcia szczęścia były w gruncie rzeczy podobne wśród wszystkich obywateli. We współczesnych państwach jest inaczej. Postęp cywilizacji, intensyfikacja kontaktów między członkami różnych narodów zindywidualizowały sposoby osiągania szczęścia i wprowadziły różnorodność. Współcześnie jest ich tyle, co obywateli państwa, każdy upatruje szczęścia w czymś innym, a zatem o jednolitej powszechnej woli, która byłaby wyrazem jakiegoś uniwersalnego szczęścia wszystkich mowy być nie może. Stąd wynika, twierdzi Constant, że człowiek współczesny powinien być znacznie bardziej przywiązany do indywidualnej, osobistej niezależności (Constant, 1992: 78). Człowiek nowożytny zmierza głównie do korzystania z dobrodziejstw niezależności, jego celem jest możliwie szeroki zakres swobody w sferze prywatnej aktywności. Constant stwierdza, że wykształcenie się tej sfery prywatnej jest znamieniem nowożytności, stąd wyzwaniem współczesnego człowieka przestało być poświęcanie sfery prywatności na rzecz realizowania się na płaszczyźnie publicznej, lecz raczej poszerzanie tej sfery prywatnej. Współczesne państwo powinno obywatelom, zajętym własnymi sprawami, zapewniać taką właśnie swobodę. Ta wolność to wolność negatywna.\nChoć to wolność negatywna jest najwyższą wartością człowieka nowożytnego, jej zagwarantowanie — stwierdza Constant — nie jest możliwe, w sytuacji, gdy jednostki całkowicie usuną się w sferę prywatną. Jest tak dlatego, że sprawujący władzę we współczesnych państwach, niepowstrzymywani, mają tendencję do stałego poszerzania sfery swoich ingerencji. Coraz więcej spraw zaczyna stanowić domenę rządu, a tym samym coraz bardziej zawęża się sfera swobodnej działalności jednostki (Constant, 1992: 84). Nie jest to sytuacja korzystna, gdyż w konsekwencji prowadzi do takiej lub innej formy dyktatury. Dlatego Constant namawia do nieusuwania się w cień prywatnej działalności i do udziału w rządach. Udział ten jest już wprawdzie zupełnie inaczej pojmowany niż udział starożytnych, nie oznacza to jednakże, że jest mniej ważny.\nW państwach nowożytnych możliwy jest on głównie za pośrednictwem przedstawicieli. Constant wskazuje na konieczność istnienia rządu reprezentacyjnego i proponuje szereg zabezpieczeń instytucjonalnych, które mają w jego przekonaniu umożliwić, jeśli nawet nie rzeczywisty i odczuwalny przez jednostkę udział we władzy, to przynajmniej utrzymanie w odpowiednich granicach ingerencji państwa w sferę prywatności. W swoich dziełach poświęconych konstytucjonalizmowi formułuje on konkretne propozycje dotyczące przede wszystkim podziału władz. Constant wyróżnia sześć władz:\nwładzę monarchy — jest bowiem zwolennikiem monarchii konstytucyjnej,\nwładzę reprezentacyjną stałą,\nwładzę reprezentacyjną opinii,\ntzw. władzę municypalną, czyli samorządową.\nUjęcie to wskazuje na fascynację ustrojem angielskim i znajomość liberalnej myśli anglosaskiej. Monarcha, według Konstanta, nie rządzi, lecz jedynie panuje. Spełnia on zatem funkcje czysto reprezentacyjne, a oprócz nich pełni rolę arbitra w sporach politycznych. Władzę wykonawczą w całości sprawuje rząd złożony z ministrów. Władza reprezentacyjna stała to izba wyższa parlamentu, składająca się z przedstawicieli wyższej szlachty. Przynależność do tej izby jest dziedziczna i jako taka zapewniać ma ciągłość i stabilność systemu politycznego. Władza reprezentacyjna opinii to izba niższa parlamentu. Jej zadaniem jest wprowadzanie do debaty publicznej bieżących dążeń społecznych, które dzięki temu mogą znaleźć swoje miejsce w legislacji. Członkostwo tej izby pochodzi z wyborów ograniczonych cenzusem majątkowym. Władza sądownicza sprawowana jest przez sądy, które orzekają na podstawie ustawy. Władza municypalna natomiast stanowić ma przeciwwagę dla zbiurokratyzowanych struktur rządowych\ni gwarantuje możliwość wprowadzenia do debaty publicznej oddolnych inicjatyw obywatelskich. System ten opiera się ponadto na zasadzie odpowiedzialności politycznej rządu przed parlamentem, co oznacza, że nie może on działać bez wotum zaufania oraz na zasadzie praworządności, zgodnie z którą obywatel podlega tylko odpowiednio uchwalonemu prawu. Koncepcja ta stanowi kontynuację i zarazem rozwinięcie idei podziału władzy autorstwa Monteskiusza i Locke’a.\n3.3. Wilhelm von Humboldt - perfekcjonistyczne uzasadnienie ograniczenia zakresu działalności państwa\nWilhelm von Humboldt (1767–1835), wybitny językoznawca pruski i dyplomata reprezentujący Prusy m.in. na Kongresie Wiedeńskim, wszedł do kanonu klasycznego liberalizmu za sprawą swojego młodzieńczego dzieła pt. Próby określenia granic działalności państwa (Ideen zu einem Versuch die Grenzen der Wirksamkeit des Staates zu bestimmen). Zaraz po ukończeniu studiów prawniczych Humboldt podjął pracę\nw berlińskim wymiarze sprawiedliwości. Arystokrata obracający się w bezpośrednim otoczeniu monarchy pruskiego mógł liczyć na błyskotliwą karierę w pruskiej administracji. Zrezygnował z niej jednak po swoich pierwszych doświadczeniach w pruskim sądzie. Zraziła go bezduszność pruskiej machiny biurokratycznej, będącej na usługach paternalistycznego absolutyzmu pruskich władców. Ten właśnie paternalizm stał się „wrogiem numer jeden” młodego Humboldta. Walce z nim poświęcił swoje młodzieńcze dzieło.\nGłówną, choć może nieco przerysowaną tezą Humboldta jest twierdzenie, że państwo paternalistyczne jest najgorszą z możliwych despocji, gorszą nawet od krwawej tyranii Nerona. Jest tak dlatego, że odbiera ono obywatelom samodzielność, ubezwłasnowolnia ich. Troszcząc się o zaspokojenie wszelkich potrzeb, pozbawia ich możliwości swobodnego kształtowania ich własnej osobowości. Państwo paternalistyczne obdziera człowieka z charakteru, kształtując jednostkę bierną i posłuszną, wyłącznie oczekującą na wsparcie z jego strony. Według Humboldta sytuacja taka istnieje w każdym państwie, które próbuje zapewnić swoim obywatelom nie tylko bezpieczeństwo, lecz również dobrobyt i szczęście. Należy pamiętać, twierdzi Humboldt, że swoje zadania państwo realizuje posługując się przymusem. Jeśli ochrona obywateli przed zewnętrznym wrogiem oraz rozwiązywanie konfliktów między jego obywatelami usprawiedliwiają użycie przymusu państwowego, to już „przymusowe uszczęśliwianie” jest całkowicie nieuzasadnione. Państwo nie jest w stanie brać pod uwagę indywidualnych ludzkich motywacji. Każdy człowiek osiąga szczęście w inny sposób; ilu ludzi, tyle dróg do osiągania szczęścia. To, co cieszy jednego i jest dla niego największym szczęściem, może być dla kogoś innego czymś wręcz przeciwnym. Państwo nie ma możności zapewnienia każdemu człowiekowi szczęścia. Może go natomiast unieszczęśliwić, dyktując jak jego szczęście powinno wyglądać.\nWychodzący z takich założeń Humboldt odrzuca więc nie tylko wszelką socjalną działalność państwową, ale także i powszechną edukację obywateli. Socjalna działalność państwa, oprócz tego, że osłabia charakter człowieka, który w razie niepowodzenia zdaje się właśnie na nią, eliminuje też w społeczeństwie działalność charytatywną. Przyzwyczaja ona do myśli o pomocy państwowej nie tylko tych, którzy jej potrzebują, ale też i tych, którzy mogliby jej udzielać. Jeśli państwo przejmuje na siebie tego typu obowiązki, to ci, którzy mają możności udzielania tej pomocy, także pozostawiają to państwu, przestając troszczyć się o współobywateli. Także w procesie edukacji jednostki powinny jego zdaniem zostać pozostawione samym sobie i nieograniczone. Jest tak dlatego, że powszechna edukacja prowadzona przez państwo w określony sposób kształtuje jednostkowy światopogląd i unifikuje społeczeństwo. Według Humboldta natomiast społeczeństwo nie może się odpowiednio rozwijać jako całość bez istnienia\nw nim i wzajemnego przenikania się różnorodnych światopoglądów. Im większa różnorodność punktów widzenia i charakterów, tym większym potencjałem rozwojowym dysponuje społeczeństwo jako całość. Zunifikowani w procesie wychowania obywatele, którzy podobnie myślą i podobnie działają, nie wnoszą do społeczeństwa niczego nowego. Humboldt całkowicie świadomie odrzuca tu greckie oraz republikańskie ideały wychowania państwowego. Twierdzi, że w małych greckich polis, ze względu na możliwość powszechnego udziału obywateli w kształtowaniu instytucji politycznych, wychowanie państwowe wspomagało rozwój osobowości. We współczesnych państwach, w których dostęp do współstanowienia praw, którym się podlega jest niewielki, instytucje edukacyjne już tylko upodabniają do siebie jednostki i są zdecydowanie szkodliwe.\nW koncepcji Humboldta brak jest refleksji stricte ustrojowej. Według niego państwo, ograniczone w swojej aktywności do gwarantowania bezpieczeństwa, przybierać może najróżniejsze formy. To bowiem nie ustrój władz jest jego zdaniem istotny, lecz zakres państwowej ingerencji w życie obywateli. Zarówno państwa o ustroju monarchicznym, jak i państwa demokratyczne mogą w sposób niedopuszczalny ograniczać wolność jednostki. Z grona form rządów wykluczone są zatem wszystkie te, które jawnie ograniczają wolność jednostki, a więc wszelkiego rodzaju absolutyzmy, despocje oraz — jaki byśmy dziś powiedzieli — państwa totalitarne. Ze względu na swoje arystokratyczne pochodzenie Humboldt najbardziej sympatyzuje z konstytucyjną monarchią, o której pisze, że najskuteczniej można w niej wprowadzić reformy idące w proponowanym przez niego kierunku. Jest też zdecydowanym przeciwnikiem rewolucji. Mimo tego, że zgadza się z głównymi postulatami ideologów francuskiej rewolucji, odrzuca ich metody. Jego zdaniem stopniowe reformy, dostosowane przy tym do swoistego charakteru narodu,\nw którym są wdrażane, stanowią najodpowiedniejszy sposób wprowadzania wszelkich politycznych przemian. Jest to konserwatywny element jego liberalnej koncepcji. Humboldt nie rozwija jednak tego wątku na tyle, aby można było mówić\no konserwatywnym charakterze prezentowanej przez niego wersji liberalizmu.\nFundament liberalizmu konserwatywnego stanowi natomiast głównie sprzeciw wobec haseł egalitarnych, głoszonych przez klasycznych liberałów. Sprzeciw ten wyraża się\nw postulatach wprowadzenia ograniczeń dla demokracji, przez uwzględnianie pewnych tradycyjnych elementów arystokratycznych oraz ograniczeń powszechności praw wyborczych. Niezwykle istotną postacią dla liberalizmu konserwatywnego był Alexis\nde Tocqueville (1805–1859).\nTocqueville — francuski arystokrata — bezpośrednio po ukończeniu studiów prawniczych w latach trzydziestych XVIII wieku, rozpoczął karierę prawniczą we francuskim wymiarze sprawiedliwości. Później został deputowanym do parlamentu i ministrem spraw zagranicznych. Współpracował także przy opracowaniu konstytucji uchwalonej\nw 1848 roku. W roku 1838 przyjęto go Akademii Nauk Moralnych i Politycznych, a dwa lata później został członkiem prestiżowej Akademii Francuskiej. W trakcie swojej kariery politycznej wiele podróżował, głównie do Algierii i Ameryki Północnej. Sławę przyniósł mu traktat będący pokłosiem jednej z takich wypraw, dzieło O demokracji w Ameryce. (1835, 1840). Dzieło to stanowi analizę ustroju, który w przyszłości stanie się najbardziej rozpowszechnioną formą rządów w Europie i Ameryce — masowej demokracji. Do dziś zadziwia aktualność i trafność obserwacji w nim zawartych. Metody zastosowane w tej pracy posłużyły też Tocqueville’owi do analizowania społeczeństwa francuskiego. Wyniki tej pracy badawczej znalazły się w późniejszej pracy Tocqueville’a pt. Dawny ustrój i rewolucja.\nPolityczna doktryna Tocqueville’a jest przykładem typowej koncepcji empirycznej. Autor nie formułuje tutaj abstrakcyjnego projektu, do którego następnie dostosowany ma być otaczający go świat, lecz przede wszystkim opisuje funkcjonowanie mechanizmów społecznych i na tej podstawie sugeruje kierunki ewentualnych zmian. Nie są to jednak zmiany radykalne, lecz raczej rozwinięcie i modyfikacja zaobserwowanych zjawisk, zgodnie z ich naturalnymi prawidłowościami. Przedmiotem obserwacji Tocqueville’a\nw jego fundamentalnym dziele jest kształtujące się w Ameryce Północnej społeczeństwo demokratyczne. Społeczeństwo to — stwierdza Tocqueville — posiada pewną specyficzną cechę, odróżniającą je od innych społeczeństw, w szczególności zaś od społeczeństwa starego kontynentu. Cechą tą jest całkowity brak w tradycyjnej, rodowej arystokracji. Jest to tym samym czyste społeczeństwo egalitarne, w którym relacje między jego członkami opierają się na zasadzie równości. Jedyne różnice w społecznym statusie wynikają z różnic w siłach i zdolnościach poszczególnych jednostek. Ten, kto jest sprytniejszy, bogaci się szybciej niż ten, kto jest mniej rzutki w interesach. Różnice\nw statusie społecznym posiadają zatem wyłącznie ekonomiczny charakter. Powszechna równość, konieczność zdobywania źródeł utrzymania niejednokrotnie od zera wyrabia\nw społeczeństwie amerykańskim zaradność i sprawność w gromadzeniu dóbr. Jeśli chodzi o dynamikę rozwoju gospodarczego, społeczeństwo to, zdaniem Tocqueville’a, nie ma sobie równych.\nTa olbrzymia dynamiczność ekonomiczna członków społeczeństwa Stanów Zjednoczonych posiada jednakże jedną zasadniczą wadę. Przyczynia się ona mianowicie do zaniku refleksji nad dobrem ogólnym, myślenia w kategoriach państwa, narodu, społeczeństwa. Społeczeństwo amerykańskie jest zatomizowane. Największą ponadjednostkową całością w oczach przeciętnego Amerykanina jest jego rodzina. To o jej dobro troszczy się on, karczując starożytny bór pod uprawę kukurydzy. Trudy codziennej egzystencji i wysiłek pionierów w zdobywaniu dóbr potrzebnych im do życia przyczyniają się do izolacji od innych członków społeczeństwa oraz do całkowitego odsunięcia się od udziału w życiu publicznym. W tradycyjnym społeczeństwie europejskim istnieje podział na tych, którzy pracują tak ciężko jak przeciętny amerykański pionier i tych, którzy, żyjąc z pracy innych i odziedziczonego majątku, nie muszą trudzić się taką pracą. Jednak to nie różnica ekonomiczna jest w tym podziale istotna. W Stanach Zjednoczonych ci, którym się powiodło, mają niejednokrotnie większe zasoby finansowe niż europejscy arystokraci. Główna różnica między europejską arystokracją tradycyjną a amerykańską arystokracją finansową polega na tym, że tradycyjna arystokracja starego kontynentu to dla Tocqueville’a symbol określonego zespołu wartości — cnót arystokratycznych. Najistotniejszą z tych cnót jest właśnie zdolność do troszczenia się o dobro wspólne, o rację stanu. Jest to, innymi słowy, zdolność do spojrzenia z perspektywy szerszej niż tylko indywidualistyczna perspektywa ekonomiczna. Pamiętać trzeba przy tym, że jeszcze w czasach Tocqueville’a urzędnicy pełniący w państwie najwyższe urzędy państwowe wywodzili się najczęściej z arystokracji i sami utrzymywali swoje urzędy. W tradycyjnym modelu społeczeństwa naturalnie predestynowani do pełnienia takich funkcji są arystokraci. Rozwiązanie to jest według Tocqueville’a o tyle szczęśliwe, że to oni właśnie cieszą się najszerszą niezależnością od woli państwa. Dzieje się tak zarówno za sprawą ich niezależności finansowej, jak i dzięki naturalnemu autorytetowi związanemu z ich pozycją społeczną. Mało kto waży się w związku z tym kwestionować ich decyzje. Połączenie cnoty myślenia w kategoriach ogółu z siłą, jaką dysponuje arystokrata — jedyny element w państwie zdolny skutecznie przeciwstawić się władzy — pozwala utrzymać w odpowiednich granicach władzę państwową. Arystokracja jest więc zdaniem Tocqueville’a czynnikiem gwarantującym wolność wszystkich obywateli państwa.\nJest to niewątpliwie nazbyt wyidealizowany obraz tej grupy społecznej, z czego sam Tocqueville w pełni zdaje sobie sprawę. Nie wskazuje on jednak na cnoty arystokratyczne po to, aby zrehabilitować zanikającą już w czasach mu współczesnych warstwę społeczną, do której sam należał. Jego celem jest zwrócenie uwagi na fakt, że istnienie w społeczeństwie demokratycznym pewnych elementów arystokratycznych jest niezbędne. Niezbędne jest przede wszystkim po to, aby nie zanikło w nim zainteresowanie dla spraw ogółu. Gra, którą jest rządzenie państwem nie znosi bowiem próżni, a wycofywanie się obywateli z życia publicznego taką próżnię pozostawia. Próżnię tę szybko wypełnia działalność instytucji państwowych, zastępując obywatelską inicjatywę autorytatywnymi rozporządzeniami. Powstaje zagrożenie, które Tocqueville określa mianem łagodnego despotyzmu. Despotyzm ten wyraża się przede wszystkim\nw paternalistycznym ubezwłasnowolnieniu obywateli. Państwo, niczym kochający rodzic, podejmuje za swoich obywateli decyzje w coraz szerszym zakresie spraw. W ten sposób zanika polityczna wolność, a za tym postępuje stopniowy zanik wolności indywidualnej. Rezultat jest taki, że obywatel staje się petentem odwiedzającym coraz to większą liczbę państwowych urzędów, które wpływają na coraz to większą liczbę spraw leżących dotychczas wyłącznie w gestii obywateli. Państwo staje się wszechobecne i totalne,\na sfera samodzielnego podejmowania decyzji przez obywateli zaczyna ograniczać się do czterech ścian ich mieszkań.\nRemedium na tę „chorobę” społeczeństwa stanowi dla Tocqueville’a łączenie się jednostek w stowarzyszenia. Stowarzyszenia te mogą mieć rozmaitą naturę. Mogą to być stowarzyszenia realizujące cele polityczne, artystyczne, religijne, a nawet przemysłowe czy naukowe. To zresztą nie charakter takiego stowarzyszenia jest istotny, liczy się sama przynależność do niego. Przełamuje ona bowiem izolację jednostki i wyposaża ją w poczucie wspólnoty. Stowarzyszenie staje się namiastką prawdziwej wspólnoty, szkołą myślenia w kategoriach dobra ogółu. Obywatel zaczyna realizować się w sferze quasi publicznej. To zdaniem Tocqueville’a wystarczy do przełamania partykularyzmu charakteryzującego masową demokrację i pozwoli ustrzec przed brzemienną w skutki ucieczką obywateli w sferę życia prywatnego. Stowarzyszenia stają się pośrednikiem między państwem a obywatelami i reprezentują ich interesy, wywierając na państwo nacisk pozwalający ograniczyć jego zapędy autorytarne. W ten sposób spełniają podobną funkcję jak arystokraci w tradycyjnym ustroju arystokratycznym. Chronią one publiczną wolność obywateli, zachowując w rękach jednostek część zadań publicznych i tym samym oddalają zagrożenie despotyzmem.\nJak wspomniano, społeczno-polityczna sytuacja Stanów Zjednoczonych dostarcza Tocqueville’owi przykładów izolacji jednostek od społeczeństwa. Ona sama oferuje też jednak remedium na to zagrożenie. Stowarzyszenia opisywane przez Tocqueville’a nie są bowiem wyłącznie abstrakcyjnym projektem — one rzeczywiście istnieją i właśnie\nw Ameryce są najbardziej żywotne. Przykładem takich stowarzyszeń są amerykańskie gminy, w których panuje „duch lokalności”, a których członkowie realizują się w nich niczym obywatele starożytnych Aten w ramach swojej własnej polis. W USA gminy te muszą być praktycznie całkowicie niezależne od struktur państwowych, gdyż często są one tak oddalone od centrów decyzyjnych, że dotarcie do nich przedstawicieli rządu zabiera całe miesiące.\nOprócz doskonałej analizy amerykańskiego społeczeństwa i wskazania na środki przezwyciężenia niedogodności demokracji masowej sam municypalizm Tocqueville’a\n— wiara w siłę społeczności lokalnych — zrobił sporą karierę w ramach myśli politycznej. Jest rzeczą interesującą, że karierę tę municypalizm robi zarówno wśród myślicieli prawicowych i konserwatywnych, jak i w ramach lewicowej myśli radykalnej. Nie tylko bowiem współcześni konserwatyści powołują się na sformułowany przez Tocqueville’a postulat przekazania części kompetencji znacznie obecnie rozbudowanego państwa na rzecz społeczności lokalnych. Nacisk na inicjatywę lokalną to przede wszystkim postulat anarchistów, a także przedstawicieli radykalnych ruchów alterglobalistycznych.\nPodstawowym założeniem liberalizmu społecznego jest rezygnacja z przekonania\no zbawiennym działaniu mechanizmów wolnej gry rynkowej i postulaty jego ograniczenia ze względów socjalnych. Rezygnacja ta nie oznacza oczywiście całkowitego odrzucenia gospodarki wolnorynkowej, będącej przecież sednem liberalnej ekonomii, lecz tylko wprowadzenie do niej mechanizmów pozwalających na zabezpieczenie bytu najbiedniejszych warstw społeczeństwa. Dokonuje się to przez zaakcentowanie społecznego charakteru własności, a na płaszczyźnie antropologicznej przez odejście od radykalnego indywidualizmu, postrzegającego wolność jednostki jako możność całkowicie nieograniczonego działania. Liberalizm społeczny modyfikuje także tradycyjną liberalną koncepcję społeczeństwa przez wprowadzenie do niej elementów organicyzmu.\nCzołowym przedstawicielem tej doktryny jest Leonard Hobhouse (1864–1929), brytyjski socjolog i autor słynnej za kanałem La Manche pracy pt. Liberalizm (Liberalism). Hobhouse wychodzi od przeciwstawienia dwóch rodzajów wolności: wolności społecznej i niespołecznej (Hobhouse, 1978: 29). Wolność niespołeczna to — jak twierdzi — ten rodzaj wolności, który charakteryzuje koncepcje klasycznego liberalizmu. Jest to wolność negatywna, pojmowana jako: „prawo człowieka do użycia swych sił niezależnie od czyichkolwiek, z wyjątkiem jego własnych, życzeń, czy korzyści” (Hobhouse, 1978: 295). Ten rodzaj wolności stanowi, według Hobhouse’a, przeciwieństwo wszelkiej społecznej kontroli i — jako taki — w społeczeństwie jest nie do pomyślenia. W tej postaci wolność niszczyłaby bowiem wszelką społeczną więź i czyniła niemożliwą wszelką koegzystencję. Wolność społeczna jest natomiast ściśle powiązana z jej ograniczeniami, którymi są prawa innych ludzi.\nJest to wolność, którą mogą się cieszyć wszyscy członkowie społeczeństwa i jest to wolność wyboru pomiędzy tymi kierunkami działalności, które nie pociągają za sobą krzywd innych.\nHobhouse, 1978: 296\nCzłowiek jako indywiduum i członek społeczności musi się na rzecz tej społeczności ograniczyć. Nie oznacza to, według Hobhouse’a, że ma się on całkowicie wyzbywać swojej wolności i poddawać przymusowi. Jest tak dlatego, że społeczeństwo jest jego naturalnym środowiskiem, a co więcej, jego indywidualna sytuacja poprawia się głównie dzięki poprawie sytuacji całości społeczeństwa. Na społecznym postępie korzysta rozwój indywidualny.\nHobhouse postrzega bowiem społeczeństwo jako organizm, do rozwoju którego przyczyniać się mają jednostki spełniające w nim określone funkcje. Nie oznacza to jednak jego ścisłej hierarchizacji, lecz raczej harmonizację jego poszczególnych składników, które rozwijają się zgodnie ze swoimi wewnętrznymi inklinacjami\ni przeznaczeniem. Postęp gwarantowany jest przez wzajemną współpracę wszystkich członków społeczeństwa na rzecz dobra całości; to zaś dobro jest gwarantem powodzenia poszczególnych jednostek. Według Hobhouse’a, harmonijny rozwój całości wymaga uznania każdego uczestnika tego procesu za jego współtwórcę. To implikuje postulat stworzenia wszystkim podobnych możliwości rozwoju. Jest to zatem postulat wyjściowej równości sytuacji.\nPostulat ten znajduje rozwinięcie głównie na płaszczyźnie ekonomicznej koncepcji Hobhouse’a. Równość sytuacji oznacza stworzenie wszystkim członkom społeczeństwa odpowiednich warunków rozwoju. Wymaga to reformy stosunków własnościowych. Wstępem do takiej reformy stać się musi przeformułowanie obowiązującego pojęcia własności. Wyraża się ono w zwróceniu uwagi na jej społeczny wydźwięk. Własność społeczna nie oznacza kolektywizacji, lecz uświadomienie, że jako prawo możliwa jest ona tylko dzięki istnieniu społeczeństwa i państwa, które ją gwarantują. Hobhouse przeciwstawia się oczekiwaniom najbogatszych warstw społeczeństwa, że nieograniczona własność będzie chroniona bez żadnego ekwiwalentu ze strony właścicieli. Jako instytucja społeczna, własność rodzi też według niego obowiązki wobec społeczeństwa, które ją gwarantuje. Są to w szczególności obowiązki wobec najuboższych, którzy przecież także do niego należą i akceptują nakładane przez niego ograniczenia. Hobhouse nie odrzuca zatem własności prywatnej, lecz zmierza do jej swoistego ograniczenia. Jego podstawowym postulatem na płaszczyźnie ekonomicznej jest odejście od absolutyzowania rynkowej wolności i wprowadzenie zabezpieczeń socjalnych.


MWC: Snapdragon 700 - SoC ze wsparciem dla SI | CHIP\nQualcomm nie odpuszcza żadnego segmentu rynku smartfonów. Chociaż wszyscy ekscytują się wydajnością Snapdragona 845, to jednak grono użytkowników wykorzystuje znacznie mniej skomplikowane procesory. Istnieje też duża grupa tych, dla których flagowy SoC amerykańskiej firmy jest zbyt drogi, a jednocześnie tańsze modele serii 600 są nieco zbyt mało zaawansowane. Dla tych użytkowników Qualcomm wprowadza serię 700. A ta ma w sobie pewną niespodziankę.\nTa premiera to trochę efekt rozciągania się rynku smartfonów. Jeszcze kilka lat temu modele flagowe największych producentów kosztowały nieco ponad 2000 złotych. Ponieważ od kilku lat ceny kolejnych generacji rosną błyskawicznie, to w efekcie to, co nazywamy, z braku lepszego określenia, segmentem średnim, obejmuje coraz szersze widełki cenowe. Tworzy się tym samym kilka „klas średnich”. Do najwyższej z nich, będącej bardzo blisko modeli flagowych, amerykański gigant rynku SoC dla smartfonów, firma Qualcomm, ma nową propozycję. Snapdragony 700.\nSkoro, jak wiemy, różnica w czystej wydajności pomiędzy topowymi Snapdragonami serii 800, a modelem 660, najmocniejszym spośród „sześćsetek” jest niewielka, to jak Qualcomm planuje upchnąć tam dodatkowo kolejną serię? Kluczem ma być tu nie tyle wydajność, co lista obsługiwanych funkcji oraz oszczędność energii.\nNowa seria znajdzie się w jak dotąd dość wąskiej przestrzeni między najmocniejszymi modelami z rodziny 600 i flagowymi modelami Qualcommu (fot. Qualcomm)\nJedną z najciekawszych nowości jest znany z topowych modeli Qualcomm AI Engine, a więc system prostej sztucznej inteligencji. Ma on zapewnić według producenta dwukrotny wzrost wydajności w obliczeniach związanych z obsługą SI. Inne technologie dotąd zarezerwowane dla serii 800, a obecne w nowych 700 to m.in. Qualcomm Spectra ISP, Qualcomm Kryo CPU, Qualcomm Hexagon Vector Processor i Qualcomm Adreno Visual Processing.\nPopularność topowego modelu SoC serii Snapdragon 6XX nie jest zbyt duża. Na zdjeciu jeden z niewielu wykorzystujących Snpadragona 660 smartfonów: Xiaomi Mi Note 3 (fot. Xiaomi)\nNie podano natomiast szczegółów konstrukcyjnych. Podejrzewam, że nowe SoC nie będą różniły się znacząco od topowych modeli klasy 600, wykorzystujących rdzenie Kryo 260. Nie wiadomo także nic o zmianach w procesie technologicznym.\nKiedy pojawią się nowe SoC? Trudno powiedzieć. Mają trafić do partnerów amerykańskiego producenta w połowie bieżącego roku. Na gotowe konstrukcje należy więc zaczekać jeśli nie do czwartego kwartału 2018, to zapewne aż to początku 2019 roku. | CHIP\nTrendy i wydarzenia konferencje i pokazy MWC procesory Qualcomm soc


Mama Filipka i Kubusia:): Kosmetyki? Zrób je sama!\nSklepowe półki uginają się od kosmetyków. Każdy może znaleźć produkty dla siebie. Ale jak wybrać te najlepsze? Czy wyższa cena zawsze idzie w parze z jakością? Otóż nie.\nNiektórzy z Was pewnie wiedzą, że studiowałam chemię środków bioaktywnych i kosmetyków. Choć nie pracuję w swoim zawodzie i właściwie od kilku lat z chemią mam niewiele wspólnego, to jednak pewne rzeczy we mnie zostały. Takie małe zboczenie zawodowe-staram się zawsze przejrzeć skład kosmetyku zanim go kupię. Nie każdy zdaje sobie sprawę, że jest mnóstwo substancji szkodliwych, które spotykamy w produktach, nawet tych z górnej półki (a czasem one mają gorszy skład, niż te dużo tańsze, serio!). Jako ciekawostkę powiem wam, że nawet w produktach dla dzieci zdarza się beznadziejny skład. Na studiach zrobiliśmy kiedyś analizę jednej z najpopularniejszych marek kosmetyków dla dzieci i niestety wyniki pozostawiały wiele do życzenia...\nJakie kosmetyki są więc najlepsze? Naturalne! Oczywiście w dzisiejszych czasach mało kto ma czas na to,żeby przyrządzać domowe kosmetyki. Ale od czasu do czasu warto zrobić sobie taką przyjemność i zafundować sobie pielęgnację 100% naturalną. Pewnie spytasz skąd wziąć produkty? Nic prostszego, wystarczy zajrzeć na stronę MIESZADEŁKO . Możecie tam kupić gotowe zestawy, jak i pojedyncze składniki.\nDzięki uprzejmości firmy w ostatnich dniach miałam okazję przetestować kilka produktów z ich sklepu. Otrzymałam: peeling z pestek malin, olej kokosowy, wosk pszczeli, olejek z pestek malin oraz olejek z orzechów włoskich. W paczce dostałam także gotowe receptury na kosmetyki. Takie przepisy są również do pobrania na stronie sklepu.\nZrobienie kosmetyku jest bardzo proste. Wystarczy zmieszać składniki w odpowiednich proporcjach i już możemy cieszyć się naturalną pielęgnacją. Receptur jest bardzo dużo! Ja wypróbowałam na razie tylko te, które otrzymałam w przesyłce, czyli peeling malinowy, serum olejowe, balsam do ciała, balsam do ust i maseczka do włosów.\nSzczególnie przypadł mi do gustu peeling malinowy- gruboziarnisty i rewelacyjnie wygładzający skórę.\nBardzo spodobał mi się olej z orzecha włoskiego, który dzięki dodatkowi eterycznego olejku pomarańczowo-cynamonowego rewelacyjnie pachnie. Zwykle nie przepadam za kosmetykami o zapachu cytrusów, ale tu jednak to połączenie okazało się bardzo trafne.\nSamodzielne robienie kosmetyków, to nie tylko fajna zabawa, ale również gwarancja naturalnej pielęgnacji, bez chemicznych dodatków, których ogrom znajduje się w kosmetykach sklepowych. Warto choć od czasu do czasu sięgnąć po takie produkty, choćby po to, żeby sprawić sobie trochę przyjemności.\nDziękuję firmie Mieszadełko-naturalne surowce kosmetyczne za możliwość przetestowania produktów.\nAutor: Aneta S. o 18:12\nEtykiety: kosmetyki, mama, produkty dla mam, współpraca\nNasze Bąbelkowo 22 stycznia 2017 19:38\nSama robię głównie peelingi : cukrowe, solne i kawowe - ale raczej z tego, co mam pod ręką w domu. Będę musiała rozejrzeć się za bardziej profesjonalnymi składnikami i surowcami :)\nJaśkowe Klimaty 29 stycznia 2017 08:56\nRobilam kiedyś maseczka i peeling kawowo - cukrowy do ciała. Fajna sprawa.\nAnonimowy 5 lutego 2017 23:53\nTestowałam ten zestaw z MIESZADEŁKO jak pojawił się w grudniowym ShinyBox. Super sprawa. Dziś mają darmowa wysyłkę wiec skorzystałam z okazji i kupiłam świeża porcję produktów do domowych kosmetyków.\nAgnieszka W 12 lutego 2017 08:42\nOsobiście wolę jednak gotowe kosmetyki.\nFanaberia 26 lutego 2017 15:12\nPierwsze słyszę o tym Mieszadęłku, będę musiała sprawdzić co ciekawego mają w ofercie. Na razie przymierzam się do peelingu domowej roboty (z kawy;))


Cleo w Gorzowie Śląskim! - OOL24.pl\nCleo w Gorzowie Śląskim!\nPaździernik 21, 2015 Galeria 1 komentarz\nZespół Szkół w Gorzowie Śląskim wygrał konkurs Eska TV na najlepszy klip do piosenki “My Słowianie”. Nagrodą było 10 tysięcy złotych i koncert Cleo, który odbył się w środę 21 października w hali w Gorzowie Śląskim.\nUczniowskie ekipy filmowe, rywalizujące o koncert Cleo w swojej szkole, nadesłały łącznie 172 zgłoszenia. Jury do finału zakwalifikowało 7 teledysków. Wyróżnione zespoły miały możliwość zaprezentowania się w „Najlepszym programie” nadawanym w ESKA TV. O wyłonieniu ostatecznego zwycięzcy zadecydowało głosowanie internautów.\n– Przyznam, że dowiedziałem się o udziale w konkursie dopiero, kiedy teledysk był już nagrany – mówi Bogusław Łazik, dyrektor Zespołu Szkół w Gorzowie Śląskim. – Oczywiście bardzo mi się spodobał i bez wahania poparłem pomysł uczniów. Po cichu liczyłem na jakiś sukces. Cieszę się, że się udało, bo ten koncert to nie tylko promocja dla szkoły, ale dla całego Gorzowa Śląskiego.\nOrganizatorką przedsięwzięcia była Magdalena Piasecka, nauczycielka w Zespole Szkół.\n– Oglądam Eska TV, dlatego wiedziałam o konkursie, pomyślałam o grupie młodzieży, która zawsze umila nam czas na apelach – mówi Magdalena Piasecka. – Rzuciłam im pomysł i potem już praktycznie “samo poszło”. Przy realizacji teledysku, biorąc pod uwagę jego specyfikę, staraliśmy się nie przekroczyć pewnych granic przyzwoitości, ponieważ reprezentowaliśmy szkołę.\nMożna powiedzieć, że Słowianie występujący w teledysku nagranym przez uczniów to typowi Słowianie z Gorzowa Śląskiego.\n– Ludowe stroje wypożyczyliśmy z domu kultury w Gorzowie Śląskim, klip nagrywany był w Zapiecku w “Złotej Kaczce” w Mirowszczyźnie, gdzie sceneria była rewelacyjna oraz w stodole jednej z uczennic, czyli można powiedzieć, że to typowo lokalne i ludowe wykonanie – mówi Magdalena Piasecka. – Myślę, że dzięki nam wielu dowiedziało się, gdzie leży Gorzów Śląski.\nUczniowie, którzy wystąpili w teledysku, szaleli na scenie razem z Cleo w wykonaniu utworu “My Słowianie”. Podejrzewamy nawet, że dzięki klipowi mogli stać się szkolnymi celebrytami.\n– Cleo zrobiła na nas spore wrażenie – mówi Patryk Zaręba, czyli Donatan w “gorzowskim” teledysku. – Fajnie było z nią być na scenie, tym bardziej w takiej atmosferze. Być może wystąpimy w kolejnej edycji konkursu Eska TV “W szkole gramy”.\nJeszcze raz przypominamy zwycięski teledysk.\n– Cleo – Iwona Augustyniak,\n– Donatan – Patryk Zaręba,\n– Weronika Serweta, Renata Żurek, Aleksandra Krzykowiak, Klaudia Żydziak, Iwona Augustyniak, Kamila Kubalka, Magdalena Matusiak, Aleksander Kostek, Łukasz Barcik, Mateusz Chłąd i Kamil Ciupa.\nKamerzysta – Adam Zasadny, montaż – Kamila Zasadna.\nKoncert Cleo w Gorzowie Śląskim będzie można zobaczyć również w całości w ESKA TV już w sobotę 31 października.\nGratulujemy uczniom, organizatorom i wszystkim mieszkańcom Gorzowa Śląskiego, bowiem to była genialna promocja ich miejscowości.\nZdjęcia: Marcin Matyjak – EM MEDIA GROUP\ntematy EM Media GroupGorzów ŚląskiKoncertZespół Szkół Gorzów Śląski\npoprzedni artykuł Wybory 2015: na kogo można zagłosować w powiecie oleskim?\nnastępny artykułDziewczęta z oleskiej “Trójki” powiatowym mistrzem w dwa ognie\nGratulacje dla szkoły! Wspólnymi siłami osiągnęliśmy cel 🙂


Suzuki 1LM: słaby występ WKK w Krośnie, 17 asyst Nowakowskiego, Dziki z siódmą przegraną z rzędu | Poinformowani.pl\nSuzuki 1LM: słaby występ WKK w Krośnie, 17 asyst Nowakowskiego, Dziki z siódmą przegraną z rzędu\nData publikacji: 05.12.2021, 23:13\nSpośród wszystkich rezultatów najbardziej przykuwa uwagę spora różnica punktowa podczas meczu w Krośnie. Co dziwne - na korzyść gospodarzy. Dysproporcje wystąpiły także w starciu rezerw Startu z Decką, Sensation Kotwicy z SKS-em oraz Politechniki Opolskiej z PGE Turowem. Pozycję numer jeden w tabeli utrzymał GKS, choć w sobotę musiał uznać wyższość koszykarzy z Łańcuta.\n13. kolejka rozpoczęła się wyjątkowo szybko, bo już w środę. Wówczas rezerwy Startu podejmowały Deckę Pelplin. Gospodarze pewnie pokonali przyjezdnych, będąc wspomaganym przez kilku zawodników z ekstraklasowej rotacji Tane Spaseva. O zwycięstwie Startu przesądziły głównie druga i trzecia kwarta - obie wygrane przez podopiecznych Przemysława Łuszczewskiego dwucyfrową różnicą punktową. Dla gospodarzy najwięcej oczek zdobył Karol Obarek - autor 22 punktów.\nDo Starogardu Gdańskiego udała się Sensation Kotwica, która chciała zrewanżować się "Kociewskim Diabłom" za przegraną w przedsezonowym sparingu. Gospodarze przystąpili do rywalizacji bez swojego drugiego najlepszego strzelca - Bartłomieja Karolaka. Pierwsza połowa była jednak dość wyrównana, a goście objęli prowadzenie dopiero na moment przed piętnastominutową przerwą. Po powrocie na parkiet "Czarodzieje z wydm" udowodnili, dlaczego obecnie stanowią czołówkę tabeli, wygrywając trzecią kwartę 30:14. SKS potrzebował wręcz cudu, by wygrać. Niespodzianki jednak nie sprawili, dzięki czemu Sensation Kotwica przez chwilę była wiceliderem rozgrywek. Co więcej, 24 punkty zdobył Remon Nelson, który obecnie ze średnią 17,9 pkt na mecz jest najlepszym strzelcem w lidze.\nNajbardziej wyrównane starcie zapowiadało się w Łowiczu. Obie ekipy zdecydowanie nie zawiodły. Finalnie jednak górą byli koszykarze z Krakowa, których bardzo dobra forma może stanowić spore zaskoczenie. Rywalizacja toczyła się na dobrym, ofensywnym poziomie, a niemal wszyscy gracze obu piątek zakończyli spotkanie z dwucyfrowym dorobkiem punktowym. W barwach AGH kolejny świetny mecz rozegrał Szymon Pawlak, który do niedawna grał dla wałbrzyskiego Górnika.\nNa moment koniec z optymizmem. Bardzo słabo w Krośnie zaprezentowali się koszykarze WKK, którzy przegrali z Miastem Szkła różnicą aż 23 oczek. Wynik mógłby być dla nich jeszcze bardziej niekorzystny, jednak w drugiej kwarcie zdołali odrobić siedemnastopunktową stratę. Należy również podkreślić, że w sobotę trener Radosław Soja nie miał do swojej dyspozycji Santiago Vauleta, czyli lidera tego zespołu, ale i jednego z najlepszych zawodników w lidze. WKK ma obecnie bilans siedmiu zwycięstw i sześciu przegranych, jednak szóste miejsce w tabeli może rozczarowywać.\nStarcie Politechniki Opolskiej z PGE Turowem było meczem bez większej historii. Gospodarze byli lepsi podczas każdej z kwart, dzięki czemu zwyciężyli 99:68. Cieszyć mogą aż 34 asysty na koncie opolskiej ekipy, co dobitnie pokazuje, jaką zespołowość wprowadził do drużyny trener Kamil Sadowski. Politechnika Opolska zanotowała trzecie zwycięstwo z rzędu i awansowała na miejsce numer pięć. Z kolei dla zgorzelczan była to jedenasta przegrana w sezonie.\nHit kolejki miał miejsce w Łańcucie, gdzie Sokół rywalizował z GKS-em. Tyszanie zagrali dobry mecz, jednak byli bezradni wobec fenomenalnych zza łuku gospodarzy. Podopieczni Dariusza Kaszowskiego w sobotę trafili aż 18 na 27 prób z dystansu! Najlepszym zawodnikiem meczu był Jacek Jarecki (28 pkt), który świetnie wpasował się w ekipę z Łańcuta. Należy jednak podkreślić również wyczyn Marcina Nowakowskiego - ten w trakcie sobotniej rywalizacji rozdał... 17 asyst! GKS, mimo przegranej z Sokołem, utrzymał się na pozycji lidera za sprawą lepszego bilansu małych punktów.\nStarciem "o cztery punkty" był mecz Dzików z Żakiem. Obie ekipy przystępowały do rywalizacji z identycznym bilansem, a ewentualne zwycięstwo dla jednej z drużyn oznaczało przerwanie złej passy kilku kolejnych przegranych. Ta sztuka udała się koszalinianom, którzy w Warszawie pokonali Dziki 87:74. Przez trzy kwarty gra toczyła się niemal punkt za punkt, a decydująca była dopiero kwarta numer cztery. Tę Żak rozpoczął od fenomenalnej serii 12:0! Warszawianie pierwsze trafienie w ostatniej części gry zanotowali dopiero na nieco ponad pięć minut przed końcem. Jak się okazało - było już zdecydowanie za późno. Dla Żaka była to czwarta wygrana w sezonie, z kolei dla Dzików - dziewiąta porażka.\nO sprawienie sensacji walczyli koszykarze z Pruszkowa. Okazja ku temu niewątpliwie była, bo po pierwszej połowie Znicz prowadził 53:46. Chwilę później nadeszła jednak trzecia kwarta, a wraz z nią 27:8 na korzyść Górnika. W ostatnim fragmencie gry gospodarze nie zdołali już zniwelować strat, a tym samym wałbrzyszanie mogli cieszyć się z kolejnego zwycięstwa. Świetnie spotkanie rozegrał Krzysztof Jakóbczyk - zdobywca 29 oczek.\nWyniki 13. kolejki Suzuki 1LM:\nAZS UMCS Start II Lublin - Decka Pelplin 92:70\nSKS Starogard Gdański - Sensation Kotwica Kołobrzeg 68:89\nKS Księżak Łowicz - AZS AGH Kraków 90:99\nMiasto Szkła Krosno - WKK Wrocław 91:68\nWeegree AZS Politechnika Opolska - PGE Turów Zgorzelec 99:68\nRawlplug Sokół Łańcut - GKS Tychy 97:85\nDziki Warszawa - MKKS Żak Koszalin 74:87\nZnicz Basket Pruszków - Górnik Trans.eu Wałbrzych 82:94


Fundacja Jaś Wędrowniczek | KONFERENCJA SPORTOWA 5/6.04.2017\nKONFERENCJA SPORTOWA 5/6.04.2017\nPracownik na Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie w Zakładzie Fizjologii i Biochemii. Członek Komisji do Zwalczania Dopingu w Sporcie. Współpracuje z firmą TRIX Dietetyka Sportowa w której zajmuje się opracowywaniem indywidualnych strategii suplementacyjnych dla sportowców. Jako współautor kilkunastu artykułów naukowych z zakresu fizjologii sportu.\nW roku 2011 na podstawie złożonej rozprawy doktorskiej ,,Zmiany wskaźników wydolności fizycznej i kosztu energetycznego biegu w relacji do zrealizowanych obciążeń treningowych u młodych lekkoatletów, uzyskał stopień naukowy doktora nauk o kulturze fizycznej.\nPisze do min: Runner”s World, Perfect Body, Nordic Style oraz na portalach: Skipol.pl, Triathlon.sport.pl, Junior.sport.pl, Polskabiega.pl, Polskanarowery.pl, Fitness.sport.pl.\nDoktorantka Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu. Absolwentka Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza oraz Wychowania Fizycznego Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu. Stypendystka Gerlev Idrætshøjskole w Danii oraz Universidade Técnica de Lisboa – Faculdade de Motricidade Humana. Uczestniczka projektu Health as a Lifelong Learning Process w Berlinie, Madrycie oraz Wiedniu. Członek Akademickiego Związku Sportowego. Instruktorka sportu o specjalności pływanie. Zrzeszona w Europejskim Stowarzyszeniu Młodych Psychologów Sportu (ENYSSP). Swój warsztat doskonali poprzez uczestnictwo w szkoleniach, konferencjach krajowych i międzynarodowych, liczne publikacje oraz poprzez praktykę zawodową.\nOd kilku lat współpracuje z zawodnikami różnych dyscyplin m.in. biegi długodystansowe, sztuki walki, piłka nożna, tenis, triathlon, sporty ekstremalne. W ramach swojej działalności współpracuje ze Strefą Psychologii Sportu, International School of Poznań oraz Miejskim Ośrodkiem Edukacji i Profilaktyki Uzależnień w Toruniu. Jest medalistką Mistrzostw Polski i Pucharu Polski w Karate Tradycyjnym Shotokan (kata, kumite), ukończyła liczne biegi długodystansowe (maratony, półmaratony, 10 km) oraz brała udział w rajdach przygodowych. Startuje w ultramaratonach, uczestniczy w zawodach triathlonowych oraz organizuje warsztaty o tematyce mindfulness i wspiera podejmowanie aktywności fizycznej przez kobiety (261 fearless ambasador – organizacja Katrin Switzer)\nSpecjalizacja: Poprawa umiejętności koncentracji uwagi, wzrostu poczucia pewności siebie, rozwoju strategii radzenia sobie ze stresem, wyznaczaniem realnych celów, pomocą w odnalezieniu i utrzymaniu motywacji oraz kształtowaniu prawidłowej postawy życiowej. Praca nad zwiększaniem wydajności sportowców, wsparcie w radzeniu sobie z presją, pomoc w powrocie do sportu po kontuzjach oraz w sytuacjach kryzysowych.\nAbsolwent gdańskiego AWF-u swoją karierę piłkarską rozpoczął w ŁKS-ie Łódź, a następnie kontynuował ją w Bałtyku Gdynia, Leiknir Fáskrúðsfirði i Þróttur Reykjavík. Swoich sił w roli trenera Rafał Ulatowski spróbował jeszcze gdy występował w łódzkim klubie. Następnie był asystentem w Lechu Poznań i Zagłębiu Lubin, z którym świętował zdobycie Mistrzostwa Polski. Samodzielną pracę w roli szkoleniowca rozpoczął w 2007 roku, obejmując zespół „Miedziowych”.\nW 2008 roku Ulatowski został asystentem Leo Benhakkera w reprezentacji Polski, walczącej o awans do Mistrzostw Świata w RPA. Następnie trenował GKS Bełchatów, Cracovię Kraków, Lechię Gdańsk, Miedź Legnica i ponownie drużynę z Bełchatowa.\nRafał Ulatowski w Akademii Lecha Poznań pełni funkcję szefa szkolenia. Jego głównymi obowiązkami jest koordynowanie i motywowanie trenerów do jeszcze lepszej pracy ze swoimi podopiecznymi.\nKierownik działu treningu w Centrum Rehabilitacji Sportowej. Wykładowca licznych konferencji organizowanych m.in. przez PKOL, AWF Katowice, AWF Warszawa. Współtwórca szkoleń z dziedziny profilaktyki w tenisie ziemnym oraz bieganiu akredytowanych przez Polski Związek Tenisa oraz Polski Związek Lekkiej Atletyki.\nJako trener przygotowania motorycznego współpracuje z zawodnikami kadr narodowych (tenis, lekka atletyka pływanie, sztuki walki). Uczestnik wielu międzynarodowych szkoleń: Applied functional science, EXOS Performance Mentorship I i II, Kinetic Control, CrossfitWeighlifting Course, We Jego pasją jest pomoc ludziom aktywnym oraz tym którzy chcą powrócić do sportu po przebytej kontuzji. Fanatyk biegania, były lekkoatleta, który całą swoją karierę zawodową skupia na doskonaleniu siebie oraz swoich umiejętności trenerskich.\nTrener, instruktor koszykówki. Trener reprezentacji Podkarpacia rocznika 1993 (wicemistrzostwo Polski – Wałbrzych maj 2008r).\nOd 2004roku zatrudniony w Zespole Szkół Publicznych w Rymanowie na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego.\nPsycholog sportowy z wykształcenia i z zamiłowania. Reprezentant krajowy Europejskiego Stowarzyszenia Młodych Praktyków Psychologii Sportu (ENYSSP). Ukończyła Psychologię i podyplomowo Psychologie Sportu Pozytywnego na Uniwersytecie SWPS. Współpracuje z takimi dyscyplinami jak: tenis ziemny, piłka nożna, biathlon czy badminton. W pracy wykorzystuje swoje doświadczenie zdobyte w młodości jako zawodniczka tenisa ziemnego. Prowadzi również warsztaty mentalne dla zawodników, trenerów i nauczycieli w Szkole Mistrzostwa Sportowego w Szklarskiej Porębie. Naukowo interesuje się wdrażaniem gier planszowych w diagnostykę i metodykę treningu mentalnego. Aktywnie uczestniczy w konferencjach krajowych i międzynarodowych organizowanych min. przez FEPSAC czy AASP. W wolnych chwilach spędza czas na wyprawach rowerowych i gotując dla przyjaciół.\nPsycholog sportu, terapeuta. Absolwentka psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Specjalizację z zakresu psychologii sportu zdobyła dzięki współpracy Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie. Specjalizuje się w psychologii sportu dzieci i młodzieży. W zakresie jej zainteresowań naukowych leżą: percepcja bólu treningowego, sport niepełnosprawnych oraz terapia przez sport. Obecnie współpracuje ze sportowcami i trenerami dyscyplin tj. koszykówka, tenis ziemny, hokej, lekkoatletyka oraz akrobatyka sportowa (przygotowanie mentalne do Mistrzostw Europy w Odivelas i Mistrzostw Świata w Levallois). Dzięki pracy z osobami z autyzmem oraz zespołem Aspergera, wie jak ważna jest terapia przez sport oraz że niepełnosprawność i zaburzenia rozwojowe nie zamykają drogi do bycia sportowcem. Współpracuje z Magazynem Trenera i Magazynem Psychologia Sportu. Zajmuje się szerzeniem kultury i aktywności fizycznej wśród dzieci, młodzieży oraz rodziców.\nMaster Certified Coach (MCC) akredytowany przez International Coach Federation i Superwizor coachingu akredytowany przez Izbę Coachingu. Instruktor sportu o specjalności piłka siatkowa. Ukończył Psychologię Sportu Pozytywnego w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej. Studiował na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Wydziale Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego. Zrealizował ponad 3000 godzin coachingu, kilkadziesiąt warsztatów oraz prowadził wiele prelekcji i wykładów.\nJest współtwórcą coachingowych i przywódczych programów rozwojowych m.in. rozwijał liderów podczas jachtowych rejsów morskich.\nRehabilitant uprawiający czynnie prawie dwadzieścia dyscyplin sportowych. Instruktor: narciarstwa, Kung-Fu, Ken-do, surwiwalowych technik przetrwania, strzelectwa myśliwskiego, kulturystyki., ratownik wodny. Od wielu lat prowadzi zajęcia fitness , Tai-Chi i kursy samoobrony. Autor książki „Ile w nas życia”. Dziennikarz publikujący w wielu czasopismach artykuły na temat zdrowego trybu życia, Pasjonat kultury wschodu..\nTrener mentalny i coach sportowy. Od 6 roku życia związana ze sportem, przez 5 lat jako zawodniczka łyżwiarstwa figurowego, potem 10 lat siatkówki, trener siatkówki, nauczyciel wychowania fizycznego , mama siatkarza- absolwenta Szkoły Mistrzostwa Sportowego, obecnie zawodnika Valetta Mapei Volleyball Club.\nAbsolwentka Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach, Akademii Pedagogicznej w Krakowie oraz psychologii w ŚWSZ w Katowicach\nCertyfikowany coach międzynarodowych organizacji coachingowych ICF oraz Noble Manhattan Coaching & IIC London, coach grupowy i zespołowy certyfikowany w Szkole Coachingu NOVO w Warszawie.\nCertyfikowany trener kompetencji społecznych, specjalista badania odporności psychicznej MTQ 48 ( nr licencji AQR UK – 123 870) , specjalista badania stylów myślenie FRIS\nObecnie trener mentalny MKS Tauron Dąbrowa Górnicza – Orlen Ligii siatkarek, trener mentalny reprezentacji Polski w short tracku i gimnastyce sportowej, pracuje indywidualnie z zawodnikami i trenerami: piłki nożnej, siatkówki, hokeja na trawie, lekkoatletyki, judo, taekwondo, pływania. Przygotowuje młodych sportowców w programie Złote Dziecko do osiągania najwyższych celów w profesjonalnym sporcie. Referencje przedstawiam tylko za zgodą klientów ze względu na gwarantowaną całkowitą poufność relacji.\nPrelegent na Kongresie Psychologii Sportu w Warszawie, zjeździe Polskiego Towarzystwa Medycyny Sportowej, na konferencjach związanych ze sportem min. „Lekkoatletyka dla każdego”, „ Odporność psychiczna zawodnika, trenera, rodzica”, „Style myślenia w sporcie”, „Urazy i kontuzje a praca mentalna” i inne.