1 her is on cneorisse-bóc hælendes cristes dauides suna. Abrahames suna.\n2 Soðlice abraham gestrynde isaac. isaac gestrynde iacob; Iacob gestrynde iudam & his gebroðra.\n3 Iudas gestrynde phares. & zaram of þam wife þe wæs genemned thamar; Phares gestrynde esrom; Esrom gestrynde aram.\n4 Aram gestrynde Aminadab. Aminadab gestrynde naason; Naason gestrynde salmon;\n5 Salmon gestrynde booz of þam wife raab; Booz gestrynde obeth of þam wife ruth; Obeth gestrynde iesse;\n6 Iesse gestrynde þone cyning dauid; dauid cyning gestrynde salomon of þam wife þe wæs urias wíf.\n7 Salomon gestrynde roboam; Roboas gestrynde abiam; abia gestrynde Asa;\n8 Asa gestrynde iosaphath; Iosaphath gestrynde ioram. Ioras gestrynde oziam;\n9 Ozias gestrynde ioatham; Ioatham gestrynde achaz; Achaz gestrynde ezechiam;\n10 Ezechias gestrynde mannasen; Mannases gestrynde amon; amon gestrynde iosiam;\n11 Iosias gestrynde iechoníam & his gebroþru on babilonis geleorednysse;\n12 And æfter babilonys geleorednysse iechonías gestrynde salathiel; Salathiel gestrynde zorobabel;\n13 Zorobabel gestrynde abiud; Abiud gestrynde eliachim; Eliachim gestrynde azor;\n14 Azor gestrynde sadoc; Sadoc gestrynde achim; Achim gestrynde eliud;\n15 Eliud gestrynde eleazar; Eleazar gestrynde mathan; Mathan gestrynde iacob;\n16 Iacob gestrynde ioseph marian wer. of þære wæ acenned se hælend. þe is genemned crist;\n17 Eornostlice ealle cneoressa fram abrahame oð dauid synd feowertyne cneoressa. & fram dauide oð babilonis geleorednysse feowertyne cneoressa. & fram babilonis geleorednesse oð crist. feowertyne cneoressa.\n18 Soðlice þus wæs cristes cneores; Ða þæs hælendes modor maria wæs iosepe beweddod. ær hi tosomne becomun heo wæs gemét on innoðe hæbbende. of þam halegan gaste;\n19 Soðlice iosep hyre wer ða he wæs rihtwis & nolde hí gewidmærsian. he wolde hí dihlice forlætan;\n20 Him þa soðlice ðas þing ðencendum. drihtnes engel on swefnum æt-ywde. & him to cwæð; Iosep dauides sunu nelle þu ondrædan marian þine gemæccean to onfonne. þt on hire acenned ys. hyt ys of þam halgan gaste;\n21 Witodlice heo cenð sunu & þu nemst hys naman hælend; He soðlice hys folc hál gedeð fram hyra synnum;\n22 Soþlice eal þys wæs geworden. þt gefylled wære þt fram drihtne gecweden wæs. þurh þone witegan;\n23 Soðlice seo fæmne hæfð on innoðe & heo cenð sunu; & hi nemnað his naman. emanuhel. þt ys gereht on ure geþeode god mid us;\n24 Ða aras iosep of swefene. & dyde swa drihtnes engel him bebead. & he on-feng his ge-mæccean\n25 & he ne grette hi; Heo cende hyre frum-cennedan sunu; & nemde hys naman hælend;\n1 Eornustlice þa se hælend acenned wæs on iudeiscre bethleem. on þæs cyninges dagum herodes. þa comon þa tungol-witegan fram east-dæle to hierusalem\n2 & cwædon. hwær ys se iudea cyning þe acenned ys; Soðlice wé ge-sawon hys steorran on east-dæle. & we comon us him to ge-eadmedenne;\n3 Ða heródes þt gehyrde ða wearð he gedrefed & eal hierosolim-waru mid him.\n4 & þa gegaderode herodes ealle ealdras þæra sacerda & folces writeras. & axode hwær crist acenned wære;\n5 Ða sædon hi him. on iudeiscere bethlem; Witodlice þus ys awriten. þurh þone witegan;\n6 And þu bethleem iudea-land. witodlice ne eart þu læst on iuda ealdrum. of ðe forðgæð se here-toga se þe recð min folc israhel;\n7 Herodes þa clypode on sunder-spræce ða tungel-witegan. & befran hi georne hwænne se steorra him æt-eowde.\n8 And hé asende hí to bethlem & ðus cwæð; Farað & axiað geornlice be þam cilde. & þonne ge hyt gemetað cyþað eft me. þt ic cume & me to him gebbide;\n9 Ða hi þt gebod gehyrdon þa ferdon hi. & soþlice se steorra þe hi on east-dæle gesawon. him beforan ferde. oð he stod ofer þær þt cild wæs;\n10 Soþlice þa ða tungel-witegan þone steorran gesawon. fægenodon swyðe myclum gefean.\n11 & gangende into þam huse hi gemetton þt cild mid marian hys meder. & hi aðenedon hi. & hi to him gebædon. And hi úntyndon hyra gold-hordas. & him lac brohton. þt wæs gold. & recels. & myrre;\n12 And hi afengon &sware on swefnum. þt hi eft to herode ne hwyrfdon. ac hi on oðerne weg on hyra ríce ferdon;\n13 Þa hi þa ferdon. þa æt-ywde drihtnes engel iosepe on swefnum. & þus cwæð. aris & nim þt cild. & his modor. & fleoh on egypta land. & beo þær oð þt ic ðe secge; Toweard ys. þt herodes secð þt cild to forspillenne;\n14 Hé aras þá & nam þt cild & his modor on niht. & ferde on egyptum.\n15 & wæs þær oð herodes forð-sið. þt wære gefylled. þt ðe fram drihtne ge-cweden wæs þurh ðone witegan. of egyptum ic minne sunu geclypode;\n16 Ða wæs herodes swyðe gebolgen. forþam þe he bepæht wæs fram þam tungel-witegum. & he asende þa & ofsloh ealle þa cild þe on bethleem wæron & on eallum hire gemærum. fram twy-wintrum cilde. & binnan þam æfter þære tíde þe he ge-axode fram ðam tungel-witegum;\n17 Ða wæs gefylled þt ge-cweden wæs þurh hieremiam þone witegan;\n18 Stefn wæs on hehnysse gehyred. wop. & mycel þotorung. rachel weop hyre bearn. & heo nolde beon gefrefred. forþam þe hi næron;\n19 Soðlice þa herodes wæs forð-faren. witodlice on swefne drihtnes engel æt-ywde iosepe on egyptum.\n20 & þus cwæð; Aris & nim þt cild & his modor & far on israhela-land; Nu synd forð-farene. þe ðæs cildes sawle sohton;\n21 He aras ða & onfeng þt cild & his modor. & com on israhela-land;\n22 Ða he gehyrde þt archelaus rixode on iudea-þeode for ðæne herodem. he ondred þyder to farende (sic). & on swefnum gemynegod he ferde on galileisce dælas.\n23 & he com þa & eardode on þære ceastre ðe is genemned nazareth. þt wære gefylled þt ge-cweden wæs þurh ðone witegan. for þam ðe he nazarenisc byð genemned;\n1 On þam dagum com iohannes se fulluhtere. & bodude on þam westene iudee.\n2 & cwæð; Doþ dæd-bote. soðlice genealæceð heofona rice;\n3 Ðis ys sé be þam þe gecweden ys. þurh esaiam ðone witegan; Clypiendes stefn wæs on westene. gegearwiað drihtnes weg. doþ his siðas rihte;\n4 Se iohannes witodlice hæfde reaf of olfenda hærum & fellenne gyrdel embe hys lendenu. & hys mete wæs gærstapan. & wudu-hunig;\n5 Ða ferde to him hierosolim-waru. & eal iudea-ðeod. & eal þt rice wið-geondan iordanen.\n6 & hi wæron gefullode on iordané fram him. & hi andettan hyra synna;\n7 Soðlice þa he geseh manega þæra sunder-halgena & þæra riht-wisendra to his fulluhte cumende. he cwæð to him; La næddrena cyn. hwa geswutelode eow to fleonne fram þan toweardan yrre;\n8 Eornostlice doþ medemne weastm þære dæd-bote.\n9 & ne cweþað betwux eow. we habbað abraham us to fæder; Soþlice ic secge eow þt god ys swa mihtig þt he mæg of þysum stanum aweccean abrahames bearn;\n10 Eallunga ys seo æx to ðæra treowa wurtrumum asett; Eornustlice ælc treow þe gódne wæstm ne bringð. byð forcorfen & on fyr aworpen;\n11 Witodlice ic eow fullige on wætere to dæd-bote; Se þe æfter me tówerd ys he ys strengra þonne ic; Ðæs gescý neom ic wyrðe to berenne; He eow fullað on halgum gaste. & on fyre.\n12 Ðæs fann. ys on his handa. & he afeormað his þyrscel-flore. & he gegaderað hys hwæte on his bern. þa ceafu he forbærnð on únadwæscendlicum fyre;\n13 Þa com se hælend fram galilea to iordané to iohanne. þt he hine fullode;\n14 Iohannes þa soðlice forbead him & cwæð; Ic sceal fram þe beon gefullod. & cymst ðu to me;\n15 Ða andswarode se hælend him & cwæð; Læt nu. þus unc gedafnað ealle rihtwisnesse gefyllan. þa forlet he hine;\n16 Soþlice þa se hælend gefullod wæs. hrædlice he astah of ðam wætere. & him wurdon þærrihte heofenas ontynede & he ge-seah godes gast niþer-stigende swa swa culfran. & wunigende ofer hine;\n17 And soðlice þa com stefn of heofenum. & þus cwæð; Her is min se gecorena sunu on þam me gelicode;\n1 Ða wæs se hælend gelæd fram gaste on westen. þt he wære fram deofle costud;\n2 & þa þa he fæste feowurtig daga & feowurtig nihta þa ongan hyne syððan hingrian;\n3 And þa genealæhte se costni[e]nd & cwæð. Gyf þu godes sunu sy cweð þt þas stanas to hlafe gewurðon.\n4 Ða andswarode se hælend; Hit ys awriten. ne leofað se man be hlafe anum ac be ælcon worde þe of godes muðe gæð;\n5 Þa gebrohte se deofol hine on þa halgan ceastre & asette hine ofer þæs temples heahnesse\n6 & cwæð to him gyf þu godes sunu eart asend þe þonne nyðer; Soþlice hit ys awriten þt he his englum bebead be ðé þt hig þé on hyra handum beron. þe læs þe ðin fot æt stane æt-sporne;\n7 Ða cwæð se hælend eft to him; Hit ys awriten. ne costna þu drihten þinne god;\n8 Eft se deofol hine genam. & lædde hine on swiðe heahne munt. & æt-eowde him ealle middan-eardes rícu. & hyra wuldor\n9 & cwæþ to him; Ealle þas ic sylle þe gyf þu feallende to me ge-eadmetst;\n10 Ða cwæð se hælend to him. gang þu sceocca on-bæc; Soþlice hit ys awriten. to drihtne þinum gode þu ðe ge-eaðmetsð (sic) & him ánum þeowast;\n11 Ða forlét se deofol hine & englas genealæhton & him þenodon;\n12 Soðlice þa se hælend gehyrde þt iohannes belæwed wæs. þa ferde he to galileam\n13 & forlætenre þære ceastre nazareth. he com & eardode on capharnaum. on þam sæ-gemærum. on endum zabulon. & neptalim.\n14 þt wære gefylled þt ðe gecweden wæs þurh esaiam þone witegan.\n16 Ðeoda folc ðe on þystrum sæt geseah mycel leoht; & sittendum on earde deaþes sceade is leoht úp a-sprungen;\n17 Syððan ongan se hælend bodian & cweðan. doð dæd-bote. soðlice heofona rice genealæcð.\n18 Þa se hælend eode wið ða galileiscean sæ. hé geseh twegen gebroðru symonem sé wæs genemned petrus. & andream his broþor séndende hyra nett on þa sæ; Soðlice hí wæron fisceras.\n19 & he sæde him; Cumað æfter me & ic do þt gyt beoð manna fisceras;\n20 & hi þær-rihte forleton hyra net & him fyligdon;\n21 And þa he þanon eode he ge-seh twegen oðre gebroþru. iacobum zebedei. & iohannem his broþur. on scype mid hyra fæder zebedeo. remigende hyra nett & he clypode hí;\n22 Hi ða sona for-léton hyra nett & hyra fæder. & him fylidon.\n23 & þa beferde se hælend ealle galileam. lærende on hyra gesomnungum. & he wæs bodiende god-spel þæs ríces. & hælende ælce adle & ælce untrumnysse. on þam folce;\n24 & ða ferde hys hlísa into ealle syriam. & hi brohton him ealle yfel-hæbbende missenlicum adlum. & on tintregum gegripene. & þa ðe deofel-seocnyssa hæfdon. & monoð-seoce & laman & he þá gehælde;\n25 & him fyligdon mycele menigu fram galilea & fram decapoli & fram hierusalem & fram iudea & fram begeondan iordanen;\n1 Soðlice þa se hælend ge-seh þa menigu. he astah on þone munt. & þa he sæt þa genealæhton his leorning-cnihtas to him.\n2 & he ontynde his muð & lærde hí & cwæð;\n3 Eadige synt þa gastlican þearfan. forþam hyra ys heofena rice;\n4 Eadige synt þa ðe nu wepað. forþam þe hí beoð gefrefrede;\n5 Eadige synt þa liðan. forþam þe hí eorðan águn;\n6 Eadige synt þa ðe rihtwisnesse hingriað & þyrstað. for-þam þe hí beoð gefyllede;\n7 Eadige synt þa mild-heortan. for-þam þe hí mild-heortnysse begytað;\n8 Eadige synt þa clæn-heortan. for-þam þe hí god ge-seoð;\n9 Eadige synt þa ge-sybsuman. for-þam ðe hí beoð godes bearn genemnede;\n10 Eadige synt þa þe ehtnysse þoliað for rihtwisnysse. for-þam þe hyra ys heofonan ríce;\n11 Eadige synt ge þonne hí wyriað eow & ehtað eow. & secgeað ælc yfel ongén eow. leogende for me;\n12 Geblissiað & gefægniað. forþam þe eower méd ys mycel on heofonum; Swa hi ehton þa witegan þe beforan eow wæron;\n13 Ge synt eorþan sealt. gyf þt sealt awyrð on þam þe hit [gesylt bið. hit] ne mæg syððan to nahte buton þt hit sy út-aworpen. & sy fram mannum for-treden;\n14 Ge synt middaneardes leoht. ne mæg seo ceaster beon behyd þe byð uppan múnt aset;\n15 Ne hi ne ælað hyra leoht-fæt. & hit under cyfe settað. ac ofer candel-stæf. þt hit onlihte eallum þe on þam huse synt;\n16 Swa onlihte eower leoht beforan mannum þt hi geseon eowre gódan weorc. & wuldrian eowerne fæder þe on heofenum ys;\n17 Nelle ge wénan þt ic come towurpan þa .æ. oððe þa witegan. ne com ic na towurpan ac gefyllan;\n18 Soþes on eornost ic secge eow. ærþam gewíte heofon & eorðe án .i. oððe án prica. ne gewít fram þære .æ. ærþam ealle þing gewurðan;\n19 Eornostlice se ðe towyrpð án of þysum læstum bebodum & þa men swa lærð sé byð læst genemned on heofonan rice; Soþlice se ðe hit deð & lærð. se biþ mycel genemned on heofonan ríce;\n20 Soðlice ic secge eow buton eower rihtwisnyss máre sy þonne þæra wrítera & sundor-halgena. ne gá gé on heofonan ríce;\n21 Ge gehyrdon þt gecweden wæs on ealdum tidum; Ne ofsleh þu. se þe ofslihð se byþ dóme scyldig;\n22 Ic secge eow soþlice þt ælc þe yrsað hys breþer. byð dome scyldig; Soþlice sé þe segð hys breðer þú awordena. he byð geþeahte scyldig; Se þe segð þú stúnta se byþ scyldig helle fyres;\n23 Eornostlice gyf þu bringst þine lác to weofode. & þu þær geþencgst þt ðin broðor hæfð ænig þing agén ðé.\n24 læt þær þine lác beforan þam altare & gang ær & gesybsuma wið þinne broðer & þonne cum þu syððan & bring þine lác;\n25 Beo þu onbúgende þinum wiðer-winnan hraðe þa hwile þe ðu eart on wege mid him þe læs þe ðin wiðer-winna þe sylle þam deman. & se dema þe sylle ðam þéne. & þu sy on cwertern send;\n26 Soþes ic secge þe; Ne gæst þu þanone ær ðu agylde þone ytemestan feorðlingc;\n27 Ge gehyrdon þt on ealdum cwydum gecweden wæs; Ne únriht-hæme ðu\n28 soðlice ic secge eow. þt ælc þæra þe wif gesyhð & hyre gewylnað. eallunga þt sé ge-syngað on hys heortan;\n29 Gyf þin swyðre eage þe æswicie ahola hit út & awurp hyt fram þe; Soðlice þe ys betere þt án þinra lima forwurþe. þonne eal þin lichama sí on helle asend;\n30 & gyf þin swiðre hand þe aswíce. aceorf hí of. & awurp hi fram þé; Witodlice þe ys betere þt án þinra lima forwurðe þonne eal þin lic-hama fare to helle;\n31 Soðlice hit ys gecweden swa hwylc swa his wíf forlæt. he sylle hyre. hyra híwgedales bóc;\n32 Ic secge eow to soðum þt ælc þe his wif forlæt buton forlegennysse þingum. he deð þt heo unriht-hæmð; & sé unriht-hæmð þe forlætene æfter him genimð;\n33 Eft ge gehyrdon þt gecweden wæs on ealdum cwydum. ne forswere þú; Soðlice drihtne þu agýlst þíne áðas;\n34 Ic secge eow soþlice þt ge eallunga ne swerion. ne þurh heofon. forþam þe heo ys godes þrym-setl.\n35 ne þurh eorðan forþam ðe heo ys hys fot-scamul. ne þurh hierusalem forþam þe heo ys mæres cynincges cester;\n36 Ne ðu ne swere þurh þin heafod. forþam þe þú ne miht ænne locc gedón hwítne oððe blacne;\n37 Soðlice sí eower spræc hyt ys. hyt ys. hyt nys. hyt nys; Soðlice gyf þær mare byð þt bið of yfele;\n38 Gehyrdon ge þt gecweden wæs; Eage for éage. and toð for teð;\n39 Soþlice ic secge eow ne winne ge ongen þa ðe eow yfel doþ. ac gyf hwa þe slea on þin swyþre wenge. gegearwa him þt oðer;\n40 & þam ðe wylle on dome wið þe flitan & niman þine tunecan. læt him to þinne wæfels;\n41 & swa hwa swa þe genyt þusend stapa gá mid him oðre twa þusend;\n42 Syle þam ðe þe bidde & þam ðe [wylle] æt þé borgian ne wyrn þu him;\n43 Ge gehyrdon þt gecweden wæs lufa þinne nextan & hata þinne feond;\n44 Soþlice ic secge eow lufiað eowre fynd. & doþ wel þam ðe eow yfel doð. & gebiddað for eowre ehteras & tælendum eow.\n45 þt ge sín eowres fæder bearn þe on heofonum ys. se þe deð þt hys sunne úp aspringð ofer þa gódan & ofer þa yfelan. & he læt rínan ofer þa rihtwisan. & ofer þa únrihtwisan;\n46 Gyf ge soðlice þá lufiað (sic). hwylce mede habbaþ ge. hú ne doð mánfulle swá;\n47 & gyf ge þt án doð þt ge eowre gebroðra wylcumiaþ. hwæt dó gé mare. hú ne doð hæþene swá;\n48 Eornustlice beoð fulfremede. swa eower heofonlica fæder is fullfremed;\n1 Begymað þt ge ne dón eowre riht-wisnesse beforan mannum þt ge sín geherede fram him; Elles næbbe gé méde mid eowrum fæder þe on heofenum ys;\n2 Eornustlice þonne ðu þine ælmessan sylle. ne blawe man byman beforan þe swa liceteras doð on gesomnuncgum & on wícum þt hi sín ge-árwurþode fram mannum; Soð ic secge eow hi onfengon hyra mede;\n3 Soþlice þonne þu þíne ælmessan dó. nyte þín wynstre hwæt dó þin swyþre\n4 þt þin ælmesse sy on diglum & þin fæder hit agylt þe se þe gesyhþ on diglum;\n5 & þonne ge eow gebiddon ne beo gé swylce liceteras. þá lufiað þt híg gebiddon hi standende on ge-somnungum & stræta hyrnum. þæt men hig geseon; Soþ ic secge eow hig onfengon hyra mede;\n6 Ðu soþlice þonne þu ðe gebidde. gang into þinum héd-clyfan. & þinre dura belocenre. bide þinne fæder on dihlum. & þin fæder þe ge-syhð on dihlum hyt agylt þe;\n7 Soðlice þonne ge eow gebiddon. nelle ge sprecan fela. swa swa hæðene; Hig wénað þt hi sin gehyrede on hyra menig-fealdan spæce;\n8 Nellen ge eornostlice him ge-efenlæcan; Soðlice eower fæder wat hwæt eow þearf ys ær þam þe ge hyne biddað;\n9 Eornustlice gebiddað eow ðus; Fæder úre þu þe eart on heofonum; Si þin nama gehalgod\n10 to-becume þin ríce gewurþe ðin willa on eorðan swa swa on heofonum.\n11 úrne gedæghwamlican hlaf syle us to dæg\n12 & forgyf us úre gyltas swa swa wé forgyfað úrum gyltendum\n13 & ne gelæd þu us on costnunge ac alys us of yfele soþlice;\n14 Witodlice gyf ge forgyfað mannum hyra synna þonne forgyfþ eower se heofenlica fæder eow eowre gyltas;\n15 Gyf ge soðlice ne forgyfað mannum. ne eower fæder ne forgyfð eow eowre synna;\n16 Soðlice þonne ge fæston. nellon ge wesan. swylce lease licceteras. hig fornymað hyra ánsyna þt hig æt-eowún mannum fæstende; Soþlice ic secge eow þt hig onfengon hyra mede;\n17 Ðú soðlice þonne ðu fæste smyra þin heafod. & þweah þine ánsyne.\n18 þt þú ne sy gesewen fram mannum fæstende. ac þinum fæder þe ys on diglum. & þin fæder þe gesyhð on dyglum hit agylt þe;\n19 Nellen gé gold-hordian éow gold-hordas on eorþan. þær óm & moððe hit for-nimð. & þær ðeofas hit delfað & forstelaþ;\n20 Gold-hordiað éow soþlice gold-hordas on heofenan þær naðor óm ne moþðe hit ne for-nimð & ðar þeofas hit ne delfað ne ne for-stelaþ;\n21 Witodlice þær ðin gold is. þær is ðin heorte;\n22 Ðínes lic-haman leoht-fæt is þin eage. gyf þin eage bið anfeald eall þin lichama bið beorht;\n23 Gif þin eage soþlice bið mánfull eall þin lic-hama byþ ðysterfull; Eornustlice gyf þt leoht þe on ðe is synt þystru. hu mycle beoþ ða þystru;\n24 Ne mæg nán man twam hlafordum þeowian oððe he soðlice ænne hatað & oðerne lufaþ. oððe he bið ánum gehyrsum. & oðrum unge-hyrsum; Ne magon gé gode þeowian & woruld-welan.\n25 forþam ic secge eow þt ge ne sin ymbhydige eowre sawle hwæt ge eton. ne eowrum lic-haman mid hwam ge sýn ymbscrydde; Hú nys seo sawl selre þonne mete & eower lic-hama betera þonne þt reaf;\n26 Be-healdað heofonan fuglas forþam þe híg ne sawað ne hig ne ripað ne hig ne gadriað on berne & eower heofonlica fæder hig fét; Hú ne synt ge selran þonne hig;\n27 Hwylc eower mæg soþlice geþencan þt he ge-eacnige ane elne to hys anlicnesse.\n28 & to hwi synt ge ymb-hydige be reáfe; Besceawiað æcyres lilian hu hig weaxað. ne swíncað hig ne hig ne spinnað;\n29 Ic secge eow soðlice þt furðon salomon on eallum hys wuldre næs ofer-wrigen swa swa án of ðyson;\n30 Soþlice gyf æcyres weod þt ðe to dæg is & bið to morgen on fen (sic) asend. god [swa] scryt. eala ge gehwædes geleafan. þam mycle má he scryt eow;\n31 Nellen ge eornustlice beon ymbhydige þus cweþende. hwæt ete wé oððe hwæt drínce we. oþþe mid hwam beo wé oferwrogene;\n32 Soþlice ealle þas þing þeoda seceað; Witodlice eower fæder wat þt ge eallra þyssa þinga be-þurfon\n33 eornustlice séceað ærest godes rice & hys rihtwisnesse. & ealle þas þing eow beoþ þær-to ge-eacnode;\n34 Ne beo ge na hogiende ymb þa morgenlican neode. soðlice se morgenlica dæg carað ymb hyne sylfne; Æghwylc dæg hæfð genóh on hys agenum ymbhogan;\n1 Nellen ge deman þt ge ne syn fordémede;\n2 Witodlice ðam ylcan dome þe ge demað eow byð gedémed. & on ðam ylcan gemete þe ge metaþ. eow byþ gemeten;\n3 To hwi gesihst þu þt mot on þines broþor egan. & þú ne ge-syhst þone beam on þinum agenum eagan;\n4 Oþþe humeta cwystiþu (sic) to þinum breþer broþur þafa þt ic ut ado þt mot of þinum eagan þonne se beam biþ on þinum agenum eagan;\n5 La þu liccetere adó ærest ut þone beam of þinum agenum eagan. & be-hawa þonne þt þu út adó þt mot of þines broður eagan;\n6 Nellen ge syllan þt halige hundum. ne ge ne wurpen eowre mere-grotu toforan eowrum swynon. þe læs hig mid hyra fotum hig fortredon. & hig þonne ongean gewende eow toslyton;\n7 Biddaþ & eow bið geseald. seceaþ & ge hit findaþ. cnuciað. & eow biþ ontyned;\n8 Witodlice ælc þæra þe bit he onfehþ. & se þe secð he hyt fint & þam cnuciendum bið ontyned;\n9 Hwylc man is of eow gyf his sunu hyne bit hlafes sylst þu him stan\n10 oððe gyf he bytt fisces sylst þu him næddran;\n11 Eornustlice nu ge þe yfle synt cunnun gode sylena eowrum bearnum syllan. mycle má eower fæder þe on heofenum ys syleþ gód þam þe hyne biddað;\n12 Eornustlice ealle þa þing ðe ge wyllen þt men eow don. doþ ge him þt sylfe. þt ys soþlice æ. & witegena bebod;\n13 Gangað inn þurh þt nearwe geat. forþon þe þt geat is swyþe wíd. & se weg is swiþe rum þe to for-spillednesse gelæt & swyþe manega synt þe þurh þone weg farað;\n14 Eala hu neara & hú angsum is þt geat & se weg þe to life gelædt & swyþe feawa synt þe þone weg findon;\n15 Warniað eow fram leasum witegum. þa cumað to eow on sceapa gegyrelum. ac hig beoð innane reafigende wulfas.\n16 fram hyra wæstmun gé hi under-gytað; Cwyst þu gaderað man wínberian of þornum oððe fic-æppla of þyrncinum;\n17 Swa ælc gód treow byrþ gode wæstmas & ælc yfel treow byrþ yfele wæstmas.\n18 ne mæg þt gode treow beran yfle wæstmas. ne þt yfele treow gode wæstmas;\n19 Ælc treow þe ne byrð godne wæstm sy hyt forcorfen & on fyr aworpen;\n20 Witodlice be hyra wæstmum ge hig oncnawað;\n21 Ne gæð ælc þæra on heofena rice þe cwyþ to me drihten drihten. ac se þe wyrcð mines fæder willan þe on heofenum is. se gæð on heofena rice;\n22 Manega cweþað on þam dæge to me drihten drihten. hú ne witegode wé on þinum naman. & on þinum naman we út-awurpon deoflu. & on þinum naman we worhton mycle mihta.\n23 þonne cweðe ic to him þt ic eow næfre ne cuðe; Gewitað fram me ge þe worhton unrihtwysnesse;\n24 Eornustlice ælc þæra þe ðas mine word gehyrð & þa wyrcð byþ gelic þam wisan were se hys hus ofer stán getimbrode.\n25 þa com þær ren & mycele flod & þær bleowun windas & ahruron on þt hus & hyt na ne feoll; Soðlice hit wæs ofer stan getimbrod.\n26 & ælc þæra þe gehyrþ ðas mine word. & þá ne wyrcð se byþ gelic þam dysigan men þe getimbrode hys hus ofer sand-ceosel\n27 þa rínde hit & þær cómun flod & bleowun windas & ahruron on þt hus. & þt hus feoll & hys hryre wæs mycel;\n28 Þa wæs geworden þa se hælend þas word ge-endode þa wundrode þt folc his lare\n29 soþlice he lærde swylce he anweald hæfde. & na swa swa hyra boceras & sundor-halgan;\n1 Soþlice þa se hæl[e]nd of þam munte nyþer-astah. þa fyligdon him mycle mænio.\n2 þá genealæhte án hreofla to him & hine to him ge-eaðmedde & þus cwæð. Drihten gyf þu wylt þu miht mé geclænsian;\n3 Ða astrehte se hælend hys hand & hrepode hyne. & þus cwæð Ic wylle beo geclænsod & hys hreofla wæs hrædlice geclænsod;\n4 Ða cwæð se hælend to him. warna þe þt þu hyt nænegum men ne secge; Ac gang æt-eowe þe þam sacerde & bring hym þa lac þe moyses bebead on hyra gecyðnesse;\n5 Soþlice þa se hælend ineode on capharnaum. þa genealæhte hym. an hundredes ealdor. hyne biddende\n6 & þus cweðende. Drihten mín cnapa lið on mínum huse lama & mid yfle geðread;\n7 Ða cwæð se hælend to him; Ic cume & hyne gehæle;\n8 Ða andswarode se hundredes ealdor & þus cwæð; Drihten ne eom ic wyrðe þt þu ingange under mine þecene. ac cweð þin án word & min cnapa biþ gehæled;\n9 Soðlice ic eom man under anwealde gesett. & ic hæbbe þegnas under me & ic cweðe to þysum gang & he gæð & ic cweðe to oþrum. cum & he cymð to minum þeowe wyrc þis. & he wyrcð;\n10 Witodlice þa se hælend þis gehyrde þa wundrode he & cwæð to þam þe hym fyligdon; Soþ ic secge eow. ne gemette ic swa mycelne geleafan on israhel;\n11 To soþum ic secge eow. þt manige cumað fram east-dæle & west-dæle & wuniað mid abrahame & isahace & iacobe on heofena rice;\n12 Witodlice þises rices bearn beoð aworpene on þa ytemestan þystro. þær bið wóp. & toþa gristbitung.\n13 & se hælend cwæð to þam hundrydes ealdre. Ga & gewurþe ðé swa swa þu gelyfdest; & se cnapa wæs gehæled on þære tide;\n14 Ða se hælend com on petres huse þa geseah he hys swegre licgende & hriþgende\n15 & he æthrán hyre hand & se fefor hig forlet; Ða aras heo & þenode him;\n16 Soþlice þa hyt æfen wæs. hig brohton him manege defol-seoce. & he út-adræfde þa unclænan gastas mid hys worde & he ealle gehælde þa yfel-hæbbendan.\n17 þt wære gefylled þt gecweden is þurh esaíam þone witegan. þus cweðende. He onfeng ure untrumnessa & he abær ure adla;\n18 Ða geseah se hælend mycle menigeo ymbutan hyne. þa het he hig faran ofer þone muþan;\n19 Ða genealæhte him án bocere & cwæþ; Lareow ic fylige þe swa hwæder swa þu færst;\n20 Ða cwæð se hælend to him; Foxas habbað holu & heofenan fuglas nest soþlice mannes sunu næfð hwær he hys heafod ahylde;\n21 Ða cwæð to him oþer of hys leorning-cnihtum; Drihten alyfe me ærest to farenne & bebyrigean minne fæder\n22 þa cwæð se hælend to him. fylig me & læt deade bebyrigean hyra deadan;\n23 & he astah on scyp & hys leorning-cnyhtas hym fyligdon;\n24 Ða wearð mycel styrung geworden on þære sæ. swa þt þt scyp wearð ofergoten mid yþum. witodlice he slep;\n25 & hig genealæhton & hý awéhton hyne þus cweðende; Drihten hæle us we moton forwurþan;\n26 Ða cwæð he to him to hwi synt ge forhte ge lytles geleafan; Ða aras he & bebead þam winde & þære sæ. & þær wearð geworden mycel smyltness;\n27 Gewisslice þa men wundrodun & þus cwædon hwæt is ðes þt windas & sæ him hyrsumiað;\n28 Þa se hælend com ofer þone muþan on geraseniscra ríce þa urnon him togenes twegen þe hæfdon deofol-seocnesse of byrgenum út-gangende. þa wæron swiðe reþe swa þt nan man ne mihte faran þurh þone weg.\n29 & hig hrymdon & cwædon; La hælend godes sunu hwæt ys þe & us gemæne. come þu hider ær tíde us to þreagenne;\n30 Ðær wæs soþlice unfeorr an swyna heord manegra manna læswiende\n31 þa deofla soðlice hyne bædon þus cweþende gyf þu us ut-adrifst asende us on þas swina heorde;\n32 Ða cwæð he to him faraþ; & hig þa utgangende ferdon on þa swin. & þærrihte ferde eall seo heord myclum on-ræse niwel on þa sæ & hig wurdon deade on þam wætere;\n33 Ða hyrdas witodlice flugon & comun on þa ceastre & cyddon ealle þas þing & be þam þe ða deoful-seocnyssa hæfdon;\n34 Ða eode eall seo ceaster-waru togeanes þam hælende. & þa þa hig hyne gesawun þa bædon hig hyne þt he ferde fram heora gemærum;\n1 Ða astah he on scyp & ófer-seglode & cóm on his cæstre.\n2 ða brohton hig hym ænne laman on bedde licgende. þa geseah se hælend hyra geleafan & cw to þam laman la beárn gelyfe. þe beoþ þine synna forgyfene;\n3 Ða cwædon hig sume þa boceras him betwynan; Ðes spycð bysmor-spræce\n4 þa se hælend geseah hyra ge-þanc ða cwæð he to hwi þence ge yfel on eowrum heortum.\n5 hwæt is eaþelicre to cweðenne þe beoð forgyfene þine synna. oððe to cweðanne arís & gá\n6 þt ge soþlice witon þt mannes sunu hæfð anweald on eorþan synna to forgyfenne þa cwæð he to þam laman arís & nym þin bedd. & gang on þin hus;\n7 & he aras & ferde to hys huse;\n8 Soðlice ða þa seo mænigeo þis gesawon þa ondrédon hig hym & wuldrodon god þe sealde swylcne anweald mannum;\n9 Ða se hælend þanon ferde he geseah ænne man sittende æt toll-sceamule þæs nama wæs matheus. & he cwæð to him. fylig me & he arás & fyligde him;\n10 & hyt wæs geworden þa he sæt innan huse þa comun manega mánfulle & synfulle & sæton mid þam hælende. & hys leorning-cnyhtum;\n11 Ða þa sundorhalgan þt gesáwon þa cwædon hig to hys leorning-cnyhtum. hwi ys eower lareow mid manfullum & synfullum;\n12 & se hælend cwæð þis gehyrende; Nys halum læces nan þearf ac seocum.\n13 gað soðlice & leornigeaþ hwæt is. ic wylle mildheortnesse næs onsægdnesse; Soþlice ne com ic rihtwise to gecigeanne. ac þa synnfullan;\n14 Þa genealæhton iohannes leorning-cnihtas to hym & þuss cwædon; Hwi fæste we & þa sundor-halgan gelomlice; Soþlice þine leorning-cnihtas ne fæstað.\n15 & se hælend cwæð to him; Cweþe ge sceolun þæs brydguman cnihtas wepan þa hwile þe se brydguma mid hym byþ; Soðlice þa dagas cumað þt se bryd-guma byð afyrred fram him. & þonne on ðam dagum hig fæstað;\n16 Ne deþ witodlice nán man niwes claðes scyp on eald reaf he tobrycð hys stede on þam reafe & se slite byþ þe wyrsa;\n17 Ne hig ne doð niwe wín on ealde bytta. gyf hi doð. þa bytta beoþ tobrocene & þt win agoten. & þa bytta forwurþað; Ac hig doð niwe win on níwe bytta; & ægðer byþ ge-healden;\n18 Ða þas þing to him spræc. þa genealæhte án ealdor & ge-eaðmedde hyne to him þus cweðende; Drihten min dohtor is dead; Ac cum & sete þine hand uppan hig & heo lyfað\n19 & se hælend arás & fyligde hym & hys leorningcnihtas;\n20 & þa án wif þe þolode blod-ryne twelf gear genealæhte wið-æftan. & æt-hran hys reafes fnæd.\n21 heo cwæð soðlice on hyre mode for án ic beo hál gyf ic hys reafes æthríne;\n22 & se hælend bewende hyne & hig geseah & cwæð; Gelyf dohtor þín geleafa þe gehælde & þt wíf wæs gehæled on þære tíde;\n23 And þá se hælend cóm into þæs ealdres healle & geseah hwistleras & hlydende menigeo\n24 hé cwæð; Gáð heonun. nys þys mæden dead soðlice ac heo slæpð; & hig tældon hyne\n25 & þa he þa menigeo út-adráf. he geode in & nam hyre hand & þt mæden arás\n26 & þes hlisa sprang ofer eall þt land;\n27 Þa se hælend þanun for þa fyligdun hym twegyn blinde hrymynde & cweðende. lá dáuides sunu gemiltsa unc;\n28 Soðlice þa he ham com þa blindan genealæhton to him & se hælend cwæð to him. gelýfe gyt. þt ic inc mæg gehælan. hig cwædon to hym witodlice drihten;\n29 Ða æt-hran he hyra eagena cweðynde sy inc æftyr incrun geleafan;\n30 And hyra eagan wærun ontynede. & se hælynd bebead him cw[e]þende warniað þt ge hyt nanum men ne secgeon;\n31 Hig soðlice út-gangynde gewidmærsudun hyne ofer eall þt land;\n32 Ða hig wæron soðlice út agáne hig brohton him dumbne man se wæs deoful-seoc.\n33 & út-adryfenum þam deofle se dumba spræc. & þa menigeo wundredon cweðende; Næfre æt-ywde swylc on israhela folce;\n34 Soþlice þa sundor-halgan cwædon on deofla ealdre he drifð út deoflu;\n35 And se hælend ymbfor ealle burga & ceastra lærende on hyra gesomnungum & bodiende rices godspell. & hælende ælce adle & ælce úntrumnesse;\n36 He gemiltsude soðlice þære menigeo. þa he hi geseah. forþan hig wærun gedrehte & licgende swa swa sceap þe hyrde nabbað;\n37 Þa he sæde hys leorning-cnihtun. witodlice micel rip ys & feawa wyrhtyna.\n38 biddaþ ðæs ripes hlaford þt he sende wyrhtan to his ripe;\n1 And to-somne gecigydum hys twelf leorning-cnihtun. he sealde him unclænra gasta anweald þt hig adryfun hig út & hældun adle & ælce untrumnysse;\n2 Ðis synt soðlice þæra twelf apostola naman; Se forma ys simon þe ys genemned Petrus & Andreas hys broðor. Iacobus zebedei. & Iohannes hys broður.\n3 Philippus. & Bartholomeus. Thomás. & Matheus. Puplicanus & Iacobus alphei & Taddeus.\n4 Simon chananeus. & Iudas scarioth þe hyne belæwde;\n5 Ðas twelf se hælynd sende him be-beodende & cweþende. ne fare ge on þeoda weg. & ne ga ge innan samaritana ceastre\n6 ac gað má to þam sceapun þe forwurdun israhela hiwrædene;\n7 Se hælend cwæþ to hys leorning-cnihton gað & bodiaþ cweþende þt heofona rice ge-nealæcþ;\n8 Hælað untrume. Awecceað deade. clænsiað hreofle. drifað ut deoflu. ge onfengun to gyfe syllað to gyfe.\n9 næbbe ge gold ne seolfer ne feoh on eowrum bigyrdlum\n10 ne codd on wege. ne twa tunecan. ne ge-scy. ne gyrde. soþlice se wyryhta ys wyrþe hys metys.\n11 On swa hwylce burh oððe ceastre swa ge ingað ahsiað hwa si wyrðe on þære. & wuniaþ ðær oð ge út-gan\n12 þonne ge ingan soþlice on þt hus gretað hit cweðende sy syb þisun huse\n13 & gyf þt hus witodlice wyrþe byð eower syb cymð ofer hyt. gyf hyt soðlice wyrþe ne byð eowur syb byð to eow gecyrred;\n14 And swa hwa swa eow ne under-fehð ne eowre spræca ne gehyrð. þonne ge út-gan of ðam huse oððe of ðære ceastre asceacaþ þt dust of eowrum fotum.\n15 Soþlice ic eow secge acumendlicre byð sodoma lande & gomorra on domes dæg þonne ðære ceastre;\n16 Nu ic eow sende swa sceap. gemang wulfas beoþ eornustlice gleawe swa næddran & bylwite swa culfran\n17 warniað eow soþlice fram mannum. hig syllaþ eow soþlice on gemotum & swingað eow on hyra gesomnungum.\n18 & ge beoþ gelædde to démun & to cyningun for me. to hyra dome & þeodun;\n19 Þonne belæwaþ syllað eow ne þence ge hu oððe hwæt ge sprecun. eow byð geseald soþlice on þære tíde hwæt ge sprecun.\n20 ne synt ge na þe þær sprecað ac eowres fæder gast þe sprycð on eow;\n21 Soþlice broþur sylþ hys broður to deaðe. & fæder hys sunu. & bearn arisaþ ongen magas & to deaþe hí fordoþ.\n22 & ge beoþ on hatunge eallum mannum for mínum naman. Soðlice se þurh-wunaþ oð ende se byþ hal;\n23 Ðonne hi eow ehtaþ on þysse byrig fleoþ on oþre. & ðonne hí on þære eow ehtaþ fleoþ on þa þryddan; Soþlice ic eow secge ne be-faraþ ge israhela burga ærþan þe mannes sunu cume;\n24 Nys se leorning-cniht ofer hys lareow ne þeow ofer hys hlaford\n25 genoh byþ soþlice þam leorning-cnihte þt he sy swylce hys lareow & þeow swylce hys hlafurd; Gyf hi þæs híredes fæder belzebub clypedon mycle swyþur hig eow clypiaþ\n26 eornustlice ne ondræde ge hig; Nys soþlice nan þing dyhle þt ne wurðe geswutelod. ne nan dihle þing þt ne wurðe ge-openod;\n27 Ðæt ic eow secge on þystrum. secgað hyt on leohte. & þt ge on eare gehyrað bodiaþ uppan hrofum\n28 & ne ondræde ge þa ðe eowyrne lic-haman of-sleaþ. ne magon hig soþlice þa sawle ofslean. ac ondrædað má þone þe mæg sawle & lichaman fordón on helle.\n29 hú ne becypað híg twegen spearwan to peninge. & án of ðam ne be-fylð on eorðan bútan eowrun fæder;\n30 And soþlice ealle eowres heafdes loccas synt getealde;\n31 Ne ondræde ge ge synt selran þonne manega spearuan;\n32 Ælcne eornustlice þe me cyþ beforan mannun. ic cyþe hyne beforan mínun fæder þe on heofenum ys;\n33 Se þe me wiðsæcð beforan mannun. & ic wiþsace hyne beforan mínum fæder þe on heofenum ys;\n34 Ne wene ge þt ic come sybbe on eorþan to sendanne. ne com ic sybbe to sendanne ac swurd;\n35 Ic com soþlice mann asyndrian ongen hys fæder. & dohtur ongen hyre modur. & snore ongen hyre swegre.\n36 & mannes fynd hys ge-húsan;\n37 Se hælend cwæð to hys leorning-cnihtum. Se þe lufaþ fæder oððe modor má þonne me nys hé mé wyrþe. & se ðe lufað sunu oððe dohtor swyþur þonne me nys he me wyrþe.\n38 & se þe ne nimþ hys cwylminge & fyligþ me nys he me wyrþe;\n39 Se þe ge-met hys sawle se for-spilþ hig. & se þe for-spilþ hys sawle for mé hé ge-mét hi;\n40 Se þe eow under-fehþ he under-fehð me & se ðe me under-fehþ he under-fehð þone þe me sende;\n41 Se þe under-fehð witegan on witegan naman he on-fehþ witygan mede. And se þe under-fehþ rihtwisne on riht-wises naman he onfehþ riht-wises méde;\n42 And swa hwylc swa sylþ anne drinc cealdes wæteres ánum þyssa lytylra manna on leorningcnihtes naman. Soþ ic secge eow ne amyrð he hys mede;\n1 & hyt wæs geworden þa se hælynd þys ge-endude hys twelf leorning-cnihtum bebeodende. hé fór þanun þt he lærde & bodude on hyra burgum;\n2 Þa iohannes on bendum gehyrde cristes weoruc. þa sende he to him twegen hys leorning-cnihta\n3 & cwæð eart þú þe tó cumenne eart oððe we oþres sceolon abídan;\n4 Se hælend ántswarude & cwæð to him gaþ & cýþaþ iohanne þa ðing þe ge gehyrdon & gesawon.\n5 blinde geseoþ. healte gað. hreofe synt aclænsude. deafe ge-hyraþ. deade arisað. þearfan bodiað.\n6 And eadig ys sé þe ne swicað on me;\n7 Ða hi út-eodon soþlice þa ongan se hælynd secgan be iohanne & cwæþ to þære menigeo; Hwi eode gé út on wesðen geseon winde awegyd hreod.\n8 oððe hwí eode gé út geseon mann hnescum gyrlum gescrydne. Nu þa þe synt hnescum gyrlum gescryddne. synt on cyninga husum;\n9 Ac hwæt eode ge ut witegan geseon. ic eow secge eac maran þonne witegan;\n10 Ðes ys soþlice be þam awryten ys. nú ic sénde minne engyl beforan þíne ansyne. sé ge-gearwað þinne weg beforan þe.\n11 Soþlice ic eow secge ne arás be-twyx wífa bearnum mára iohanne fulwihtere; Soðlice se þe læssa ys. ys on heofena rice him mára;\n12 Soþlice fram iohannes dagum fulwihteres oð þis heofena ríce þolað nead & strece nimað þt;\n13 Soþlice ealle witegan & æ witegudun oð iohannes\n14 & gyf ge wyllað gelyfan. he ys helías þe to cumenne ys.\n15 Se ðe eáran hæbbe to gehyrynne gehyre;\n16 Soþlice hwam telle ic þas cneorysse gelice. heo ys gelíc sittendum cnapun on foretige. þa hrymað to hyra efengelicon\n17 & cweþað. we sungun eow & ge ne frícudun. we cwiþdun & gé ne weopun;\n18 Soþlice iohannes cóm. ne etende. ne drincende. & hi cwædun he hæfð deoful-seocnysse;\n19 Mannes sunu cóm etende & dryncynde & hí cweðaþ. hér ys ettul mann & wín-drincende. mánfulra & synfulra freond. & wisdom ys geriht-wisud fram heora bearnum;\n20 Ða ongan he hyspan þa burga on þam wærun gedóne manega hys mægena. forþam þe hi ne dydon dæd-bote;\n21 Wá þé corozaim. wa þe bethsaida. forþam gyf on tyro & sydóne wærun gedone þa mægnu þe gedóne synt on eow. gefyrn hi dydun dæd-bote on hæran & on axan;\n22 Ðeah ic secge inc. tyro & sydóne byþ forgyfendlicur on domes dæg þonne eow.\n23 & þú capharnaum. cwystþu bystþu úp-ahafen oþ heofen. ac þu nyþer-færst oþ helle; Forþam gyf on sodomum wæron gedóne þá mægnu þe gedóne synt on þe. witodlice hí wunedun oþ þysne dæg;\n24 Ðeah-hwæþere ic secge eow þt sodum-wara lande byð forgyfenlicre on domes dæg þonne þe;\n25 Se hælynd cwæð &swariende; Ic andytte þe drihten heofenes & eorþan þú þe be-hyddyst þas þing fram wisun & gleawun. & onwruge þa lytlingun;\n26 Swa fæder forþam hyt wæs swa gecweme beforan þe.\n27 Ealle þing mé synt gesealde fram minum fædyr. & nan mann ne can þone sunu butun fædyr. ne nán mann ne can þone fædyr butun sunu. & þam þe se sunu wyle onwreon;\n28 Cumaþ to me ealle þe swincað & gesymede synt. & ic eow geblissige.\n29 Nimaþ mín geoc ofer eow. & leorniaþ æt me. forþam ic eom bilwite & eadmod on heortan. & ge gemetað reste eowrum sawlum;\n30 Soþlice min geoc ys wynsum. & mín byrþyn ys leoht;\n1 Se hælynd fór on reste-dæge ofyr æcyras. soþlice hys leorning-cnihtas hingryde & hig ongunnun pluccian þa ear & ætan;\n2 Soþlice þa ða sundor-halgan þt gesawon. hi cwædon to him; Nu þine leorning-cnihtas doð þt him alyfyd nys reste-dagun to donne;\n3 And he cwæþ to him ne rædde ge hwæt dauid dyde þa hyne hingrede & þa ðe mid hym wærun.\n4 hu he ineode on godes hus. & æt þa offring-hlafas þe nærun him alyfede to etynne ne þam þe mid him wærun butun þam sacerdum anum.\n5 oððe ne rædde gé on þære æ þt þa sacerdas on reste-dagum on þam temple gewemmað þone reste-dæg & synt butan leahtre;\n6 Ic secge soðlice eow. þt þes ys mærra þonne þt templ.\n7 Gyf ge soðlice wistun hwæt ys ic wylle mildheortnesse. & na onsægdnysse ne ge-nyþrude ge æfre únscyldige.\n8 soðlice mannes sunu ys eac reste-dæges hlafurd;\n9 Ða se hælend þpanun for. he com into hyra gesomnunge.\n10 þa wæs þær án man sé hæfde for-scruncene hand & hi ahsudon hyne þus cweðende; Ys hyt alyfed to hælenne on reste-dagum þt hi wrehton hyne.\n11 He sæde him soþlice hwylc man ys of eow þe hæbbe án sceap. & gyf þt afylð reste-dagum on pytt hu ne nymð he þt & hefþ hyt upp;\n12 Witodlice micle má mann ys sceape betera witodlice ys alyfed on reste-dagum wel to donne;\n13 Ða cwæð he to þam menn aþene þine hand & he hi aþenede. & heo wæs hál geworden swa seo oþer;\n14 Þa sundor-halgan eodun þa út soþlice & worhton geþeaht ongen hyne hu hi hyne forspildon;\n15 Se hælend soþlice þt wiste & ferde þanon & him fyligdon mycel mænigeo & he hælde hig ealle.\n16 & be-bead him þt hig hyt nánum men ne sædon.\n17 þt wære gefylled þt þe gecweden wæs þurh isaíam þone witegan þus cweþende;\n18 Her is mín cnapa þone ic ge-ceas min gecorena on þam wel gelícode minre sawle; Ic asette minne gast ofer hyne & dóm hé bodað þeodum;\n19 Ne flít he ne he ne hrymð ne nán man ne gehyrþ hys stemne on stræton;\n20 Tocwysed hreod hé ne for-brytt. & smeocende flex hé ne adwæscþ. ærþam þe he aworpe dóm to sige.\n21 & on hys naman þeoda gehyhtað;\n22 Ða wæs him broht án deofol-seoc man se wæs blind & dumb. & he hyne hælde swa þt he spæc & geseah;\n23 And þa menigeo ealle wundrudon & cwædon; Cweðe wé is þés dauides sunu;\n24 Soþlice þa þa sundor-halgan þis gehyrdon þa cwædon hig; Ne adrífþ ðes deoflu út buton þurh belzebub deofla ealdre;\n25 Se hælend soþlice wiste hyra geþancas & cwæð to him ælc ríce þe byð twyræde on him sylfum byþ toworpen. & ælc ceaster oððe hus þe byð wiþer-weard ongen hyt sylf. hyt ne stent;\n26 & gyf se deoful adrifð ut þone deoful. hig beoþ todælede; Hú mæg þonne hys ríce standan;\n27 & gyf ic þurh belzebub adrife ut deofla. þurh hwæne adrifað eowre bearn. forþam hig sylfe beoð eowre déman;\n28 Gyf ic soþlice on godes gaste awurpe deoflu. witodlice on eow becymð godes rice;\n29 Oþþe hu mæg man. ingan on stranges hus. & hys fata hyne bereafian buton he gebinde ærest þone strangan. & þonne hys hus bereafige;\n30 Se þe nys mid mé he is ongén me. & se þe ne gaderaþ mid me hé towyrpð;\n31 For-þam ic secge eow ælc synn & bysmur-spæc byþ for-gyfen mannum; Soþlice þæs halgan gastes bysmur-spæc ne byð for-gyfen;\n32 & swa hwylc swa cwyð word ongén mannes sunu him byð forgyfen; Se þe soðlice cwyþ ongen haligne gast ne byð hyt hym forgyfen. ne on þisse worulde ne on þære toweardan;\n33 Oþþe wyrceað god treow & hys weastm godne. oððe wyrceað yfel treow & hys wæstm yfelne. Witodlice be þam wæstmme byð þt treow on-cnawen;\n34 La ge næddrena cynryn. hú magon ge god sprecan þonne ge synt yfele; Soþlice of þære heortan willan se muþ spicþ.\n35 god mann soþlice of godum gold-horde bringþ god forð & yfel mann of yfelum gold-horde bringð yfel forð;\n36 Soþlice ic secge eow þt ælc idel word þe menn specað hi agyldaþ gescead be þam on domes dæge;\n37 Soþlice of þinum wordum þu byst gerihtwisod. & of þinum wordum þu byst genyðerod;\n38 Þa andswarodun hym sume þa boceras & þa sundor-halgan þus cweþende. Lareow we willaþ sum tacn of þe geseon.\n39 he &swarode hym & cwæð. yfel cneorys & for-liger secð tacn. & hyre ne byð nán tacn geseald buton ionas tacn þæs witegan;\n40 Witodlice swa swa ionas wæs on þæs hwæles innoþe þry dagas & þreo niht. swa byþ mannes sunu on eorþan heortan þry dagas & þreo niht;\n41 Niniuetisce weras arísað on dome mid þysse cneorysse & hig genyþeriað hig. forþam þe hig dydon dæd-bote on ionas bodunge & þes ys mára þonne ionas;\n42 Suþ-dæles cwén arist on dome mid þysse cneorysse. & heo genyþerað hig forþam ðe heo cóm fram landes gemærum to gehyranne salomones wisdom. & þes is mara þonne salomon;\n43 Soþlice þonne se unclæna gast ut-færþ fram menn. he gæð geond drige stowa secende reste & he ne gemet.\n44 þonne cwyþ he ic gecyrre on min hus þanon ic ut-eode. & cumende he gemet hyt æmtig & geclænsod mid besmum & gefrætwod;\n45 Ðonne gæþ he & him tó-genymþ seofun oþre gastas wyrsan þonne he & ingangende hig eardigeað þær. & þonne wurðaþ þæs mannes ytemestan wyrsan þonne þa ærran. & swa byð þysse wyrrestan cneorysse;\n46 Ða he þas þing þa gyt spæc to þam mænegum. þa stód hys modor & his gebroðra þær-úte sécende spæcon to him;\n47 Soþlice þa cwæþ sum to him. witodlice þin modur & þine gebroþra standaþ her-úte þe sécende;\n48 & hé andswarode hym secgendum & cwæð; Hwylc ys mín modur & hwylce synt mine gebroþra;\n49 & he aþenede hys hand on his leorning-cnihtas & cwæð;\n50 Witodlice swa hwylc swa wyrcþ mines fæder willan þe on heofenan is. he is min broþur & min swustor & módor;\n1 On þam dæge þam hælende út-gangendum of húse he sæt. wiþ ða sæ.\n2 & mycle mænigeo wæron gesamnode to hym. swa þt he eode on scyp & þær sæt. and eall seo mænigeo stod on þam waroþe.\n3 & he spræc to hym fela on big-spellum cweþende; Soþlice ut-eode se sædere hys sæd to sawenne\n4 & þa þa he seow. sume hig feollon wiþ weg. & fuglas comun & æton þá;\n5 Soþlice sume feollon on stænihte þær hyt næfde mycle eorþan. & hrædlice up-sprungon for-þam þe hig næfdon þære eorþan dypan;\n6 Soþlice upsprungenre sunnan hig adruwudon & forscruncon. for þam þe hig næfdon wyrtrum;\n7 Soþlice sume feollon on þornas. & þa þornas weoxon & for-þrysmudon þa.\n8 sume soþlice feollon on gode eorþan & sealdon weastm. sum hund-fealdne. sum sixtig-fealdne. sum þrittig-fealdne;\n9 Se þe hæbbe earan to gehyrenne gehyre.\n10 & þa genealæhton his leorning-cnihtas & cwædon to hym. for hwig spycst þu to hym mid big-spellum;\n11 Ða andswarode he hym forþam þe eow is geseald to witanne heofena rices gerynu. & him nys na geseald;\n12 Soþlice þam þe hæfþ. him byþ geseald & he haefð. Soþlice se þe næfð & þt þe he hæfð him bið ætbroden.\n13 forðam ic spece to him mid big-spellum. forþam þe lóciende hig ne ge-seoþ. & gehyrende hig ne gehyraþ. ne ne ongytaþ.\n14 þt on him si gefylled esaías witegung; Of gehyrnysse ge gehyraþ & ge ne ongytaþ & lóciende ge ge-seoþ & [ge] ne ge-seoð;\n15 Soþlice þises folces heorte is ahyrd. & hig hefelice mid earum gehyrdon. & hyra eagan beclysdon. þe læs hig æfre mid eagum geseon & mid earum gehyron. & mid heortan ongyton. & sín gecyrrede & ic hig gehæle;\n16 Soþlice eadige synt eowre eagan forþam þe hig geseoþ. & eowre earan forþam þe hig gehyraþ;\n17 Soþlice on eornust ic eow secge þt manega witegan & rihtwise gewilnudon þa þing to ge-seonne þe ge geseoþ & hig ne ge-sawon; & gehyran þa þing þe ge gehyrað. & hig ne gehyrdon;\n18 Ge-hyre ge soþlice þæs sawendan bigspell;\n19 Ælc þæra þe godes wurd gehyrð & ne ongyt. þonne cymþ deoful & bereafað þt on hys heortan asáwen is. þt is se þe wiþ ðone weg asawen is;\n20 Soþlice se þe ofer þone stan asawen is. þt is seþe þt godes wurd gehyrð. & hrædlice þt mid blisse onfehþ.\n21 Soþlice hyt næfþ þone wyrtrum on him. ac is hwilwendlic; Gewordenre gedrefednesse & ehtnesse for þam wurde hrædlice hig beoð geúntreowsode.\n22 Soþlice þt þe asáwen is on þornum. þt is se þe þt wurd gehyrþ & þonne eornfullness þisse worulde & leasung þissa woruld-welena forþrysmiaþ þt wurd & hit is butan weastme geworden;\n23 Soþlice þt þe asawen wæs on þt gode land þt is se þe þt wurd gehyrþ & ongyt & þone weastm bringð & þonne deþ sum hund-fealdne sum sixti-fealdne sum þritti-fealdne;\n24 He rehte him þa oþer bigspel & þus cwæð. heofona ríce is geworden þam men gelic þe seow god sæd on his æcyre;\n25 Soþlice þa þa men slepon þa com his feonda sum & ofer-seow hit mid coccele on middan þam hwæte & ferde þanon;\n26 Soþlice þa seo wyrt weox & þone weastm brohte þa æt-eowde se coccel hine.\n27 þa eodon þæs hlafordes þeowas & cwædon. hlaford hú ne seow þu god sæd on þinum æcere. hwanon hæfde he coccel\n28 þa cwæþ he þt dyde únhold mann þa cwædon þa þeowas wylt þu we gáð & gadriað hig.\n29 þa cwæð he nese þe læs ge þone hwæte awurtwalion. þonne ge þone coccel gadriaþ;\n30 Lætað ægþer weaxan oð rip-timan. & on þam riptiman ic secge þam riperum gadriaþ ærest þone coccel & bindaþ sceaf-mælum to for-bærnenne. & gadriaþ ðone hwæte into minum berne.\n31 He rehte him þa gyt oþer big-spel þus cweþende. heofena rice is ge-worden gelic senepes corne þt seow se man on hys æcre\n32 þt is ealra sæda læst; Soþlice þonne hit wyxþ hit is ealra wyrta mæst & hit wyrþ treow swa þt heofnan fuhlas cumaþ & eardiaþ on his bogum;\n33 He spræc to him oþer big-spel & þus cwæð. heofena rice is gelic þam beorman þone þt wif onfeng & behydde on þrim gemetum melwes oð he wæs eall ahafen;\n34 Ealle þas þing se hælend spræc mid big-spellum to þam weredum. & nan þing ne spræc he butan big-spellum\n35 þt wære gefylled. þæs witegan cwyde ic atyne minne muþ mid big-spellum. ic bodige digelnesse fram middaneardes gesetednesse;\n36 He for-let þa ða mænegeo & com to his inne & þa genealæhton to him his leorning-cnihtas & cwædon arece us þt big-spell þæs hwætes and þæs cocceles.\n37 þa and-swarude he him seþe seow þt gode sæd sé is mannes sunu.\n38 Soþlice se æcyr is þes middangeard þt gode sæd þt synt þæs heofonlican rices bearn. Se coccel synt soþlice þa manfullan bearn.\n39 Se únholda man seþe þone coccel seow þt is deoful; Soðlice þt rip is worulde endung þa riperas synt englas.\n40 eornustlice swa swa se coccel byþ gegaderud & mid fyre forbærned swa byð on worulde endunge.\n41 mannes sunu sent his englas & hi gadriað of his rice ealle gedrefednesse & þa þe unrihtwisnesse wyrceað\n42 & asendað hig on fyres ófen þær byþ wóp & toþa gristbitung.\n43 þonne scinað ða rihtwisan swa swa sunne on hyra fæder rice;\n44 Heofona rice is gelic gehyddum gold-horde on þam æcere þone behyt se man þe hyne fint & for his blysse gæð & sylþ eall þt he ah & gebigþ þone æcer;\n45 Eft is heofena rice gelíc þam mangere þe sohte þt gode mere-grot\n46 þa he funde þt án deorwyrðe mere-grot þa eode he & sealde eall þt he ahte & bohte þt meregrot;\n47 Eft is heofena rice gelic. asendum nette on þa sæ & of ælcum fisc-cynne gadrigendum.\n48 þa hi þa þt nett úpp-atúgon & sæton be þam strande. þa gecuron hig þa godan on hyra fatu. þa yflan hig awurpon út;\n49 Swa byþ on þisse worulde endunge þa englas farað & asyndriað þa yfelan of þæra godra midlene.\n50 & aworpað hig on þæs fyres ófen. þær byð wóp & toða grist-bitung.\n51 ongyte ge ealle þas þing. þa cwædon hig witodlice we hit ongytað\n52 þa sæde he him. forþam is ælc gelæred bocere on heofenan rice gelíc þam hiredes ealdre þe forð-bringð of his gold-horde níwe þing & ealde;\n53 And hit wæs geworden þa se hælend geendode þas big-spel þa ferde he þanone\n54 & þa he com to his earde he lærde hig on hyra gesamnungum swa þt hig wundredon & cwædon hwanon ys þysum þes wisdom. & þis mægen.\n55 witodlice þes ys smiþes sunu hú ne hatte hys modor maria. & hys broþru iacob & ioseph. & simon & iudas.\n56 & hu ne synt ealle hys swustra mid us hwanon synt þisum ealle þas þing\n57 & hig wæron ge-úntrywsode on him; Ða soþlice sæde se hælend him nys nan witega butan wurþ-scype buton on hys earde & on hys huse.\n58 & he ne worhte þær manega mægena for hyra ungeleafulnysse.\n1 On þære tide gehyrde herodes se feorþan dæles rica þæs hælendes hlisan.\n2 & þa sæde he his cnihtum þes is iohannes se fulluhtere þe ic be-heafdode he aras of deaþe & forþan synd þas wundru gefremode on him;\n3 Soðlice herodes nam iohannem & geband hyne & sette on cwertern. for þam wife herodiaden philippes hys broþer;\n4 Iohannes him sæde nys þe alyfed hí to wife to hæbbenne\n5 & þa he hyne ofslean wolde hé a-dred him þt folc for þam þe hig hæfdon hyne for ænne witegan;\n6 Ða on herodes gebyrd-dæge tumbude þære herodiadiscean dohtur beforan him & hit lícode herode\n7 þa be-het he mid aþe hyre to syllenne swa hwæt swa heo hyne bæde;\n8 Ða cwæð heo fram hyre meder gemyngod. Syle me on ánum disce iohannes heafod þaes fulluhteres;\n9 Ða wæes se cyning ge-únret for þam aðe & for þam þe him sæton mid.\n10 & he asende þa & beheafdode iohannem on þam cwerterne.\n11 & man brohte þa his heafod on ánum disce. & sealde þam mædene & þt mæden hyre meder;\n12 & þa genealæhton his leorning-cnihtas & namon hys lichaman & bebyrgdon hyne & comon & cyddon hyt þam hælende;\n13 Ða se hælend þt ge-hyrde þa ferde he þanon on-sundron on anum scype & þa þa gangendan mænigeo þt gehyrdon hig fyligdon him of þam burgum\n14 & þa he þanon ferde he geseh mycele mænigu & he him gemiltsode & ge-hælde þa untruman;\n15 Soðlice þa hyt wæs æfen geworden him to genealæhton hys leorning-cnihtas & him tó cwædon; Ðeos stow ys weste & tíma is forþ-agán forlæt þas mænegeo þt hi faron into þas burga & him mete bicgean;\n16 þa cwæð se hælend to him. nabbað hi neode to farenne sylle ge him etan.\n17 þa and-swarodun hig. we nabbað her butun fif hlafas & twegen fixas\n18 þa cwæð se hælend bringaþ me hider þa;\n19 And þa he het þa menegu ofer þt gærs hi sittan & hé nam þa fif hlafas & twegen fixas & beseah on þone heofon & bletsiende bræc þa hlafas & sealde his leorning-cnihtum & hi þam folce\n20 & hi æton ealle & wæron gefyllede & hi namon þa lafa twelf wylian fulle þæra ge-brytsena;\n21 Soþlice þæra etendra getæl wæs fif þusenda wera butan wífum & cildum;\n22 And þa sona het se hælend his leorning-cnihtas on scyp astigan & toforan him faran ofer þone muþan oð þt he þa menegu for-lete\n23 & þa he hig forlæten hæfde he eode on þone munt & hyne þær ána gebæd; Soþlice þa hyt æfen wæs he wæs ána þær.\n24 witodlice wæs þt scyp of þam yþum totorfod. for-þam þe hyt wæs strang wind\n25 þa com se hælend embe þone feorþan hancred to him ofer þa sæ gangende;\n26 Ða hi gesawon þt hi wurdon þa gedrefede & for þam ege clypodon & cwædon þus; Soþlice hyt ys scinlac;\n28 Ða andswarode him petrus & cwæð drihten gyf þu hyt eart hat me cuman to þe ofer þas wæteru;\n29 Ða cwæð he cum to me; Ða eode petrus of þam scype ofer þt wæter þt he to þam hælende come;\n30 Þa he geseh þone strangan wind. he him ondred; Ða he wearð gedofen he cwæð. drihten ge-dó me halne;\n31 And þa hrædlice hé gefengc hyne & þus cwæð la lytles geleafan hwi twynedest þu\n32 & þa hi wæron on þam scype geswac se wind;\n33 Soþlice þa þe on þam scype wæron comon & to him gebædon & þus cwædon. Soþlice þu eart godes sunu\n34 & þa hig ofer-segelodon hi comon on þt land genesareth\n35 & þa þt folc hyne gecneow hi sendon geond eall þt land & brohton to him ealle úntrume\n36 & hyne bædon þt hig huru-þinga his reafes fnæd æthrinon & swa hwylce his æthrinon wurdon hale.\n1 Ða comon to him fram hierusalem þa boceras & fariseisce & cwædon.\n2 hwi forgymað þine leorning-cnihtas. ure yldrena lage ne þweað hi hyra handa þonne híg mete þicgeað;\n3 Ða andsworode he him & hwi forgyme gé godes bebod for eowre lage.\n4 witodlice god cwæþ wurþa þinne fæder & modor & se þe wyrgð hys fæder & modor swelte se deaþe;\n5 Soþlice ge cweðaþ swa hwylc swa segð hys fæder & meder swa hwylc lac swa of me is fremaþ þe\n6 & ne wurðiaþ fæder & modor & ge for naht dydon godes bebod for eowre lage.\n7 la licceteras wel be eow witegode isaias se witega þa he cwæð\n8 þis folc mé mid welerum wurþað & hyra heorte ys feorr fram me\n9 butan intingan hig me wurþiaþ & lærað manna lara;\n10 & he þa ðam menegum to-gædere geclypedum. þus cwæð gehyrað & ongytaþ\n11 ne besmít þone mann þt on hys muþ gæð. ac hyne besmít þt of hys muþe gæþ;\n12 Þa genealæhton hys leorning-cnihtas & cwædon. wast þu þt þa fariseiscean synt gedrefede þisum wurde gehyredum.\n13 þa andswarode he him. ælc plantung þe mín heofenlica fæder ne plantode byþ áwurt-walod;\n14 Lætað hi hig synt blinde. & blindra latteowas; Se blinda gyf he blindne læt hig feallað begen on ænne pytt;\n15 Ða andswarode him petrus. arece us þis big-spell;\n16 Ða andswarode he him. & synt ge gyt butan &gyte.\n17 ne ongyte ge þt eall þ on þone muþ gæþ. gæþ on þa wambe & byþ on forþgang asend;\n18 Soþlice þa þing þe of þam muðe gaþ cumað of þære heortan & þa smitaþ þone mann;\n19 Of þære heortan cumaþ yfle geþancas. mann-slyhtas. únriht-hæmedu.forligru.stale. lease gewitnyssa. tállice word\n20 þis synt þa ðing þe þone mann be-smitað; Ne be-smit þone mann þeah he únþwogenum handum ete.\n21 & þa ferde se hælend þanon on tyrisce & sydónisce endas\n22 & efne þa of þam chananéiscum gemærum clypode sum wíf & cwæð; Drihten dauides sunu gemiltsa me. min dohtor ys yfle mid deofle gedreht.\n23 þa ne ge-andswarode he hyre þa genealæhton hys leorning-cnihtas & him to cwæedon; Forlæt hig forþam heo clypað æfter us;\n24 Ða &swarode hé ne eom ic asend. buton to þam sceapum. þe forwurdon of israhela huse;\n25 Ða com heo & hig to him gebæd & þus cwæð drihten gefylst me;\n26 Ða cw he nys hit na gód þt man nime bearna hlaf & hundum worpe.\n27 þa cwæþ heo. drihten þt ys soð; Witodlice þa hwelpas etað of þam crumum þe of hyra hlaforda beodum feallaþ.\n28 þa &swarode drihten hyre eala þú wíf mycel ys þin geleafa ge-wurþe þé eal swa þu wylle. & þa of þære tíde wæs hyre dohtor hal ge-worden;\n29 Ða se hælend þanon ferde eft he com wiþ ða galileiscean sæ & astah on þone munt & þær sæt\n30 þa genealæhton him tó mycele menegu mid him hæbbende manega healte & blinde & wanhale & manega oþre & aledon to hys fotum & he ge-hælde þa\n31 swa þt þa mænegu wundredon geseonde. dumbe specende healte gangende blinde geseonde & hig mærsodon israhela god;\n32 Þa cwæþ se hælend togædere geclypedum his leorning-cnihtum; Ðisse menegu ic ge-miltsige forþam hig þry dagas mid me wunodon. & hig nabbað hwæt hig eton. & ic hig nelle fæstende forlætan þe-læs hig on wege geteorian;\n33 Ða cwædon hys leorning-cnihtas hwar nime wé swa fela hlafa on þis wéstene þt wé ge-fyllan swa mycele mænegu\n34 þa cwæð he. hu fela hlafa hæbbe gé. þa cwædon hig seofon & feawa fixa.\n35 & he bebead þa þt seo menegu sæte ofer þære eorþan\n36 & he nam þa þa seofon hlafas & þa fixas & bræc & sealde hys leorning-cnihtum & hig sealdon þam folce\n37 & hig æton ealle & wæron gefyllede & þt to láfe wæs of þam gebrote hig namon seofon wilian fulle;\n38 Witodlice þa þær æton wæron feower þusend manna butan cildum & wifum.\n39 & he forlet þa þa menegu & eode on scyp & com on þa endas magedon\n1 & þa genealæhton him to farisei & saducei & hyne costodon & bædon þt he him sum tacen of heofone æt-ywde.\n2 þa &swarode he him & cwæð on æfen ge cweðaþ. to-morgen hyt byþ smylte weder þes heofon ys read.\n3 & on morgen ge cweþað. to-dæg hyt byþ hreoh weder þeos lyft scinð únwederlice. nu cunne ge tocnawan heofones hiw. witodlice ge ne magon witan þæra tída tacnu;\n4 Seo yfele cneoryss & unriht-hæmende. tacen secþ & hyre ne byð geseald buton ionas tacen þæs witegan & him forlætenum he ferde.\n5 & þa his leorning-cnihtas cómon ofer þone muþan hig forgeton þt hig hlafas namon\n6 & þa sæde he gymað & warniað fram beorman fariseorum & saduceorum.\n7 Þa ðohton hig betwux him & cwædon. namon we hlafas mid us.\n8 þa se hælend wiste hyra ge-þancas. he cwæþ to him hwæt þence ge betwux eow. lytles geleafan þt ge hlafas nabbað.\n9 ne understande ge gyt ne gé ne geþenceað þæra fif hlafa & fif þusend manna & hu fela wyligena ge namon;\n10 Ne þæra seofon hlafa & feower þusend manna & hu fela wyligena ge naman;\n11 Hwi ne ongyte ge gyt þt ic ne sæde be hlafe. warniað fram ðam beorman fariseorum & saduceorum.\n12 þa ongeton hig þt hé ne sæde warniað fram hlafa beorman ac fram lare fariseorum & saduceorum;\n13 Witodlice þa com se hælend on þa dælas cesareæ philippi. & ahsode hys leorning-cnihtas hwæne secgeað menn þt sy mannes sunu;\n14 Ða cwædon hig sume iohannem þone fulluhtere sume heliam. sume hieremiam oðþe án þæra witegyna;\n15 Ða sæde he hwæt secge ge þt ic si;\n16 Ða &swarode him petrus; Ðu eart þæs lyfigendes godes sunu\n17 þa &swarode him se hælend. eadig eart þu simon culfran bearn. forþam hit þé ne onwreah flæsc ne blod. ac min fæder þe on heofenum ys.\n18 & ic secge þe þt þu eart petrus & ofer þisne stan ic timbrige mine cyricean & helle gatu ne magon. ongen þa.\n19 & þe ic sylle heofona rices cægia & swa hwæt swa þu ofer eorþan gebindst þt byþ on heofonum gebunden. & swa hwæt swa þu unbindst ofer eorþan þt byð unbunden on heofonum;\n20 Þa bebead se hælend hys leorning-cnihtum þt hig nanum menn ne sædon þt he wære hælend crist;\n21 Syððan he ongan swutelian hys leorning-cnihtum þt he wolde faran to hierusalem & fela þinga þolian fram yldrum & bocerum & ealdor-mannum þæra sacerda & beon ofslegen. & þy þryddan dæge arisan;\n22 & þa genam petrus hyne on-sundron & cwæð to him drihten ne ge-wurþe þt.\n23 þa beseah he hyne & cwæð to petre gang bæftan me satanas. wiþerræde þu eart me forþam þú nast þa þing þe synd godes. ac þa þe synt manna;\n24 Þa sæde se hælend hys leorning-cnihtum gyf hwa wylle fyligean me wiþsace hyne sylfne & nyme hys rode & me fylige;\n25 Soþlice se þe wyle hys sawle hale gedón he hig forspilþ. & se þe wyle hig for me forspyllan se hig fint;\n26 Hwæt fremað ænegum menn þeah he ealne middan-eard gestryne gyf he hys sawle forwyrd þolað; Oððe hwylc gewrixl sylþ se mann for hys sawle\n27 witodlice mannes sunu ys to cumenne on hys fæder wuldre mid hys englum. & þonne agylt æghwylcum be hys agenum worce;\n28 Soðlice ic secge eow. sume synt her standende. þe deaþ ne onbyrigeað ær hig geseon mannes sunu. cumende on hys fæder rice;\n1 & æfter six dagum nám se hælend petrum & iacobum & iohannem. hys broþor & lædde hig onsundron on ænne heahne munt\n2 & he wæs ge-hiwod beforan him; & his ansyn scean swa swa sunne & hys reaf wæron swa hwíte swa snaw;\n3 & efne þa ætywde moyses & helias mid him sprecende.\n4 þa cwæð petrus to him; Drihten god ys ús her to beonne gyf þu wylt uton wyrcean her þreo eardung-stówa þé ane. moyse ane & helíe ane;\n5 Him þa gyt sprecendum & soþlice þa beorht-wolcn hig ofer-scean. & þa efne com stefn of þam wolcne & cwæþ; Her ys min leofa sunu. on þam me wel gelicaþ. gehyrað hyne;\n6 & þa hig þis gehyrdon hys leorning-cnihtas hig feollon on hyra ansyne. & hym swyþe adredon;\n7 Hé genealæhte þa & hig æt-hrán. & him to cwæþ; Arísað & ne ondrædaþ eow;\n8 Ða hig hyra eagan upp-hofon. ne gesawon hig nænne buton þone hælend sylfne;\n9 & þa hig of ðam munte eodon se hælend hym bebead & þus cwæþ nanum menn ne secgean ge þis. ær mannes sunu of deaþe arise;\n10 & þa axodon hys leorning-cnihtas hyne. hwæt secgeað þa boceras. þt gebyrige ærest cuman heliam;\n11 Ða &swarode he hym. witodlice helias ys to-weard & he ge-edniwað ealle þing;\n12 Soþlice ic eow secge þt helias cóm & hig hyne ne ge-cneowon; Ac hig dydon ymbe hyne swa hwæt swa hig woldon. & swa ys mannes sunu. eac fram him to þrowigenne;\n13 Ða ongéton hys leorning-cnihtas þt he hyt sæde be iohanne. þam fulluhtere;\n14 And þa he cóm to þære menegu. him to genealæhte sum mann gebigedum cneowum toforan him & cwæþ;\n15 Drihten gemiltsa minum suna for þam þe he ys fylle-seoc. & yfel þolað. oft he fylþ on fyr. & gelomlice on wæter.\n16 & ic brohte hyne to þinum leorning-cnihtum. & hig ne mihton hyne gehælan;\n17 Ða &swarode he him; Eala ge úngeleaffulle & þwyre cneores hu lange beo ic mid eow. hu lange for-bere ic eow. bringaþ hyne to me hider\n18 & þa þreade se hælend hyne. & se deofol hyne forlét. & se cnapa wæs of þære tide gehæled;\n19 Ða genealæhton hys leorning-cnihtas him to. & him tó cwædon diglice; Hwí ne mihte we hyne út-adrifan;\n20 Þa cwæð he for hyra ungeleafulnesse; Soþlice on eornost ic eow secge gyf ge hæfdon geleafan swa senepes corn. & ge cwædon to þissum munte far heonone. þonne ferde he & eow ne byð ænig þing únmihtelic;\n21 Soþlice þis cynn ne byþ út-adryfen. buton þurh gebed and fæsten;\n22 Ða hig wunedon on galilea þa cwæð se hælend. mannes sunu ys to syllenne on manna handa.\n23 & hig ofsleað hyne. & he arist on þam þriddan dæge; Ða wurdon hig þearle ge-unrotsode;\n24 And þa he cóm tó cafarnaum. þa ge-nealæton to petre. þa þt gafol namon & þus cwædon; Eower lareow ne gylt he gafol.\n25 þa cwæð he gyse he deð. & þa he com into þam huse. þa cwæð se hælend; Hwæt þincð þe symon. æt hwam nimað cyningas gafol oððe toll. of hyra bearnum. hwæðer ðe of fremedum;\n26 Ða cwæþ he of fremedum; Þa cwæð he eornostlice þa bearn synt frige.\n27 þeah-hwæþere þt we hi ne ge-unrotsigeon gang to þære sæ. & wurp þinne angel ut & nim þone ærestan fisc & hys muþ ge-opena þu fintst ænne wecg on him. nim þone & syle for me & for þe;\n1 On þære tide genealæhton hys leorning-cnihtas to þam hælende & cwædon; Hwa wenst þu ys yldra on heofena rice.\n2 & ða clypode se hælend ænne lytling. & gesette on hyra midlen\n3 & cwæþ; Soðlice ic secge eow. buton ge beon gecyrrede & gewordene swa swa lytlingas. ne ga ge on heofena rice;\n4 Swa hwylc swa hyne ge-eaþmet swa þes lytling. se ys mara on heofena rice\n5 & swa hwylc swa anne þilicne lytling on minum naman onfehþ. sé onfehþ me;\n6 Soþlice seþe beswicð ænne of ðyssum lytlingum. þe on me gelyfað. betere him ys þt án cwyrn-stan sí tó hys swyran gecnytt. & si besenced on sæs grund;\n7 Wa þysum middan-gearde þurh swicdomas; Neod ys þt swyc-domas cumon. þeah-hwæðere wa þam menn. þe swycdóm þurh hyne cymð;\n8 Gyf þín hand oððe þin fot þe swicað. aceorf hyne of & awurp fram þe; Betere þe ys þt þu gá wan-hal oþþe healt to life. þonne þu hæbbe twá handa & twegen fét. & sy on ece fyr asend;\n9 & gyf þin eage þe swicað ahola hyt út & awurp hyt fram þe; Betere þe ys mid anum eage on life to ganne þonne þu si mid twam asend on helle fyr;\n10 Warniað þt ge ne oferhogian ænne of þysum lytlingum þe gelyfað on me;\n11 Soðlice mannes sunu cóm to gehælenne þt forwearð;\n12 Hwæt ys eow geþuht gyf hwylc mann hæfð hund sceapa. & him losað án of þam. hú ne forlæt he þa nigon & hundnigontig on þam muntum. & gæð & secþ þt án þe for-wearð.\n13 & gyf hyt gelimpþ þt he hyt fint. Soðlice ic eow secge þt he swyðor geblissaþ for þam ánum. þonne ofer þa nigon & hundnigontig. þe ná ne lósedon;\n14 Swa nys willa beforan eowrum fæder. þe on heofenum ys. þt án forwurþe of þisum lytlingum;\n15 So[þ]lice gyf þín broþor syngað wið þe. gá & styr him betwux þe & him sylfum; gyf he þe gehyrð. þu gestaþelast þinne broðor;\n16 Gyf he þé ne gehyrð. nim þonne gyt ænne oððe twegen to þé þt ælc word stande on twegra oððe þreora gewittnesse;\n17 Gyf he hig ne gehyrð. sege hyt geferræddene; Gyf he híg ne gehyrð. si he þe swa swa hæþen & mánfull;\n18 Soþlice ic secge eow swa hwylce swa gé ge-bindað ofer eorþan. þa beoþ gebundene on heofonum. & swa hwylce swa ge ofer eorþan únbindaþ. þa beoþ on heofonum unbundene;\n19 Eft ic eow secge gyf twegen of eow geþwæriað ofer eorþan be ælcum þinge þe hig biddað. hit gewurð him of minum fæder þe on heofonum ys;\n20 Ðær twegen oððe þry synt on mínum naman gegaderode. þær ic eom on hyra midlene;\n21 Ðá genealæhte petrus to him & cwæð drihten gyf min broþor syngaþ wið me mót ic him forgyfan oð seofon siþas;\n22 Ða cwæþ se hælend. ne secge ic þe oð seofon siðas; Ac oð seofon hund-seofontigon siþon;\n23 For-þam ys heofena rice ánlic þam cyninge þe hys þeowas geradegode.\n24 & þa þe þt gerád sette. him wæs án broht se him sceolde tyn þusend punda.\n25 & þa he næfde hwanon he hyt agulde. hyne het hys hlaford gesyllan. & hys wíf & hys cild. & eall þt he ahte.\n26 þa astrehte se þeow hyne & cwæð; Hlaford gehafa geþyld on me & ic hyt þe eall agylde.\n27 þá gemiltsode se hlaford him & forgeaf him þone gylt.\n28 Þa se þeowa út-eode hé ge-métte hys efen-þeowan. se him sceolde án hund penega. & he nam hyne þa & forþrysmede hyne & cwæð; Agyf þt þu me scealt;\n29 & þa astrehte hys efen-þeowa hyne & bæd hyne & þus cwæð; Ge-þyldega & ic hyt þe eall agyfe;\n30 He þa nolde. ac ferde & wearp hyne on cweartern. oððæt he him eall agéfe;\n31 Ða gesawon hys efen-þeowas þt ða wurdon hig swyðe ge-únrotsode & comon & sædon hyra hlaforde ealle þa dæde;\n32 Ða clypode hys hlaford hyne & cwæð to him; Eala þu lyþra þeowa eallne þinne gylt ic ðe forgeaf. for-þam þe ðu me bæde.\n33 hu ne gebyrede þé gemiltsian þinum efen-ðeowan. swa swa ic þe gemiltsode;\n34 Ða wæs se hlaford yrre. & sealde hyne þam wítnerum. oðþt he eall agulde;\n35 Swa deþ min se heofonlica fæder. gyf gé of eowrum heortum eowrum broðrum ne forgyfaþ;\n1 And þa se hælend ge-endode þas spræca hé ferde fram galilea. & cóm on iudeisce endas be-geondan iordanen.\n2 & hym fyligdon mycele mænegu. & he hig ge-hælde þær;\n3 Ða ge-nealæhton him to farisæi hyne costnigende & cwædon. is alyfed ænegum menn hys wíf to forlætenne for ænegum þinge;\n4 Ða andswarode he him ne rædde gé se þe on fruman worhte. hé worhte wæp-mann & wíf-mann.\n5 & cwæþ; Forþam se mann forlætt fæder & modor. & hyne to his wífe geþeot & beoð twegen ón anum flæsce;\n6 Witodlice ne synt hig twegen ac án flæsc. ne ge-twæme nán mann. þá ðe god gesomnode;\n7 Ða cwædon hig. hwi hét moyses syllan híw-gedales bóc; & hig for-læton;\n8 Ða cwæð he moyses for eower heortan heardnesse. lyfde eow eower wíf to for-lætenne; [Soðlice næs hyt on frymðe swá.]\n9 Soþlice ic secge eow swa hwa swa for-lætt hys wíf buton for forligere & oþer fetað. sé un-riht-hæmð. & seðe forlætene æfter him nymð. sé unriht-hæmð;\n10 Ða cwædon hys leorning-cnihtas; Gyf hyt swa ys þam menn mid hys wífe ne fremað nánum menn to wífienne;\n11 Ða cwæþ he. ne under-foð ealle menn þis word. ac þam þe hyt geseald ys;\n12 Soþlice synd belistnode þe of hyra modor innoþum cumað. & eft synd belistnode þe hig sylfe belístnodon for heofena ríce under-nyme seþe under-nyman mæge;\n13 Þa wæron him gebrohte lytlingas tó. þt he hys hand on hig asette. & hig gebletsode. þa þreadon hys leorning-cnihtas hig;\n14 Þa cwæð se hælend lætað þa lytlingas & nelle ge hig for-beódan cuman to me; Swylcra ys heofena rice.\n15 & þa he him hys handa on asette þa ferde he þanon.\n16 & þa genealæhte him án mann to & cwæþ; La góda lareow. hwæt godes dó ic þt ic éce lif hæbbe;\n17 Ða cwæþ he; Hwæt axast þu me be góde án god ys gód; Soþlice gyf þu wylt on líf becuman. heald þa beboda;\n18 Ða cwæþ he hwylce; Ða cwæð se hælend. ne do þu mann-slyht. ne do þu unriht-hæmed. ne stel þu. ne sege þu lease gewittnysse.\n19 wurða þinne fæder & modor. & lufa þinne nehstan swa þe sylfne;\n20 Þa cwæð se geonga. eall þiss ic geheold hwæt ys me gyt wana;\n21 Ða cwæð se hælend; Gyf þu wylt beon fullfremed. ga & be-cyp eall þt þu ahst & syle hyt þearfum & þonne hæfst þu gold-hord on heofone. & cum & folga me;\n22 Ða se geonga mann gehyrde þis word. þa eode he aweg unrót; Soþlice he hæfde mycele æhta;\n23 Witodlice se hælend cwæð to hys leorning-cnihtum; Soþlice ic eow secge. þt earfoðlice se welega gæð on godes rice;\n24 & eft ic eow secge þt eaðelicre byð þam olfende to gánne þurh nædle eage þonne se welega. on heofona rice gá;\n25 Ða hys leorning-cnihtas þis ge-hyrdon. hig wundrodun & cwædon. hwa mæg þis gehealdan.\n26 þa cwæð se hælend. un-eaþelic þt ys mid mannum. Ac ealle þing synt mid gode eaþelice;\n27 Ða &swarode. petrus & cwæð; Nu we forléton ealle þingc. & folgodon þe. hwæt byð us to méde.\n28 Ða cwæþ se hælend; Soþ ic eow secge þt gé þe mé folgodon. on edcenninge þonne mannes sunu sitt on hys mægen-þrymme. þt gé sittað ofer twelf setl. démende twelf mægða israhel.\n29 & ælc þe for-læt for minum naman. hys hus oððe hys ge-broþru. oððe swustra. oþþe fæder. oþþe modor. oððe wíf. oþþe bearn. oððe land. be hundfealdon hé onfehþ lean & hæfð éce líf;\n30 Soþlice manega fyrmeste beoð ytemeste. & ytemeste fyrmeste;\n1 Soþlice heofona rice ys gelic þam híredes ealdre. þe on ærne mergen ut-eode á-hyrian wyrhtan on hys wín-geard;\n2 Gewordenre gecwydrædene þam wyrhtum he sealde ælcon ænne penig wiþ hys dæges worce. he asende hig on hys wín-geard;\n3 & þa he út-eode embe undern-tide. he ge-seah oþre on stræte idele standan;\n4 Ða cwæð he. gá gé on minne wín-geard. & ic sylle eow þt riht byþ. & hig þa ferdon;\n5 Eft he út-eode embe þa sixtan & nigoþan tide. & dyde þam swá gelíce;\n6 Þa embe þa endlyftan tide he út-eode. & funde oþre standende. & þa sæde he; Hwi stande ge her eallne dæg idele.\n7 þa cwædon hig forþam þe ús nan mann ne hyrode; Ða cwæð he. & gá gé on minne wín-geard;\n8 Soþlice þa hyt wæs æfen geworden. þa sæde se wín-geardes hlaford hys geréfan; Clypa þa wyrhtan. & agyf him heora mede. agynn fram þam ytemestan oþ þone fyrmestan;\n9 Eornostlice þa ðæ ge-comon þe embe þa endlyftan tíde comon. þa onfengon hig ælc his pening;\n10 & þa þe þær ærest comon wendon þt hig sceoldon mare onfón. þa onfengon hig syndrige penegas;\n11 Ða ongunnon hig murcnian. ongen þone híredes ealdor\n12 & þus cwædon; Þas ytemestan worhton áne tide. & þu dydest hig gelice us þe bæron byrþena on þises dæges hætan;\n13 Ða cwæð he andswarigende hyra anum; Eala þu freond. ne dó ic þe nænne teonan; Hú ne come þu to me to wyrceanne wið anum peninge.\n14 nim þt þín ys & ga; Ic wylle þysum ytemestan syllan eal swa mycel swa þe.\n15 oþþe ne mot ic dón þt ic wylle. hwæþer þe þin eage mánful ys. forþam þe ic gód eom;\n16 Swa beoð þa fyrmestan ytemeste. & þa ytemestan fyrmeste; Soþlice manega synt geclypede & feawa gecorene;\n17 Ða ferde se hælend to hierusalem. & nam hys leorning-cnihtas on-sundron & þus cwæþ;\n18 Nú wé farað to hierusalem. & mannes sunu byþ ge-seald þæra sacerda ealdrum & bocerum. & híg ge-nyþeriað hyne to deaþe.\n19 þeodum to bysmrigenne & to swingenne & to ahónne & þam þryddan dæge hé arist;\n20 Ða cóm to him zebedeis bearna modor mid hyre bearnum hig ge-eadmedende. & sum þingc fram him biddende;\n21 Þa cwæð he hwæt wylt-tu; Ða cwæð heo. sege þt þas míne twegen suna sittan án on þine swiþran healfe. & án on þine wynstran on þínum rice;\n22 Ða &swarode him se hælend; Gyt nyton hwæt gyt biddaþ. mage gyt drincan þone calic ðe ic to drincenne hæbbe þa cwædon hig. wyt magon;\n23 Ða cwæð he. witodlice gyt minne calic drincaþ to sittanne on mine swiþran healfe oððe on wynstran nys me inc to syllanne. ac þam þe hyt fram minum fæder gegearwod ys;\n24 & þa ða tyn leorning-cnihtas gebulgon wiþ ða twegen gebroðru;\n25 Þa clypode se hælend hig to him & cwæð; Wite ge þt ealdor-menn wealdað hyra þeoda. & þa ðe synt yldran habbað anweald on him.\n26 ne byþ swa betweox eow. ac swa hwylc swa wyle be-tweox eow beon yldra sy he eower þen.\n27 & seþe wyle betweox eow beon fyrmest sy he eower þeow;\n28 Swa mannes sunu ne com þt him man þenode. ac þt he þenode. & sealde his sawle líf to alysednesse for manegum; Ge wilniað to geþeonne on ge-hwædum þinge. & beon gewanod on þam mæstan þinge; Witodlice þonne gé to geréorde ge-laþode beoð ne sitte ge on þam fyrmestan setlum þe læs þe arwurðre wér æfter þe cume & se husbonda háte þe arisan & ryman þam oðron & þu beo gescynd. gyf þu sitst on gereorde on þam ytemestan setle & æfter þe cymþ. oþer gebeor & se laþigenda cweþe to þe site innor leof þonne byþ ðe arwurðlicor þonne þe man uttor scufe;\n29 And þa hig ferdon fram hiericho. him fyligde mycel menegu;\n30 & þa sæton twegen blinde wiþ ðone weg & ge-hyrdon þt se hælend ferde. & þa clypodon hig to him & cwædon; Drihten gemiltsa unc dauides sunu;\n31 Ða bead seo menegu him þt hig suwodon. þa clypodon hig þæs ðe má; drihten gemiltsa unc dauides sunu;\n32 Þa stod se hælend & clypode hig to him & cwæð; Hwæt wylle gyt þt ic inc do;\n33 Ða cwædon hig. drihten þt uncre eagan sín ge-oponede;\n34 Ða ge-miltsode he him. & hyra eagan æt-hran. & hig sona gesawon. & fyligdon him;\n1 And þa hé genealæhte hierusalem. & cóm to bethfage to oliuetes dune þa sende he hys twegen leorning-cnihtas\n2 & sæde him; Farað on þt castel þt foran ongen eow ys. & þonne sona finde gyt ane. assene ge-tiggede & hyre folan mid hyre. úntigeað hig & lædað to mé\n3 & gyf hwa eow ænig þingc tócwyð secgeað þt drihten hæfð þyses neode. & þonne forlæt hé eow hrædlice;\n4 Eall þis wæs geworden þt wære gefylled þt þurh esaiam þone witegan gecweden wæs.\n5 Secgeað heahnesse dehter. nu þin cyning þe cymð tó. gedæfte. & rít uppan tamre assene & hyre folan.\n6 þa ferdon hys leorning-cnihtas & dydon swa he him bebead\n7 & læddon þa assene to him & hyre folan. & lédon hyra reaf uppan hig. & setton hyne an-uppan.\n8 witodlice þt folc strehton hyra reaf on þone weg. Sume heowun þæra treowa bogas & strewodun on þone weg.\n9 þt folc þt þar beforan ferde & þt þar-æfter ferde clypodon & cwædon hál sý þú dauides sunu. Sý gebletsod seþe com on drihtenes naman. Sý him hæl on hehnessum;\n10 Ða he ferde to ierusalem þa wearð eall seo burh-waru onstyred. & cwædon hwæt is þés.\n11 þa cwæð þt folc þis ys se hælend witega of nazareth on galiglea.\n12 þa se hælend into þam temple eode he adraf út ealle þa þe ceapodun innan þam temple. & þara mynetera sceamelas & hyra setlu þara þe culfran sealdon. he tobræc.\n13 & cwæþ to him hyt ys awriten. min hus ys gebed-hus. witodlice ge worhtun þt to þeofa cote;\n14 Ða eodan to him þa blindan and þa healtan & he hi ge-hælde;\n15 Witodlice þa ðara sacerda ealdras & þa boceras gesawun þa wundru þe se hælend worhte & gehyrdon hu þa cild clypodun on þam temple & cwædon. sy dauides sunu hal; Ða wæron hig yrre\n16 & cwædun gehyrst þu hwæt þas cwæðaþ; Þa cwæð he witodlice. ne ræddon ge næfre. þu fulfremedest lof of cilda & of sacerda muþe.\n17 & he forlet hi þa & ferde of þære byrig to bethania. & lærde hi þar be godes rice;\n18 On morgen þa he eft to þære byrig fór þa hingrede hyne.\n19 & he geseh an fic-treow wið þone weg þa eode he to him & ne funde on him buton þa leaf áne; Ða cwæð he ne wurþe næfre weastm of þe acenned; Ða sona forscranc þt fic-treow\n20 & his leorning-cnihtas wundrodon & cwædon loca nu hu hrædlice þt fic-treow for-scranc\n21 þa &swarode he him & cwæð; Soþ ic eow secge gyf ge habbað geleafan & ne twyniað ne dó gé ná þt án be þam fíctreowe. ac eac þeh ge cweþan to þisum munte ahefe þe úpp & feall innan þa sæ\n22 & ealles þæs þe ge biddað ge beoð tiþa gyf ge gelyfað;\n23 Ða he com into þam temple þa comon þara sacerda ealdras him to & cwædon; On hwylcre mihte wyrcsð þu þas þing & hwa sealde þe þisne an-weald.\n24 þa answarode se hælend him & cwæð. & ic ahsige eow anre spræce; Gyf ge me þa spræce secgeað. þonne secge ic eow on hwylcum anwealde ic þas þing wyrce;\n25 Hwæðer wæs iohannes fulluht þe of heofonum þe of mannum; Ða cwædon hig be-twux him. gyf we secgaþ of heofone. þonne cwyð he for-hwam ne gelyfde ge him;\n26 Gyf we secgað of mannum wé on-drædað þis folc; Ealle hig hæfdon iohannem for anne witegan;\n27 Ða &swaredon hig & cwædon. we nyton. þa cwæð he. ne ic eow ne secge of hwylcum anwealde ic þas þing wyrce;\n28 Hu þincð eow an mann hæfde twegen suna þa cwæð he to þam yldran suna ga & wyrce to-dæg on minum wingerde;\n29 Ða cwæð he ic nelle eode þeh syðþan to þam wingerde.\n30 þa cwæð he ealswa to þam oðrum; Ða &swarode se him & cwæð hlaford ic gá. & ne eode swa-þeah;\n31 Hwæðer þara twegra dyde þæs fæder willan. þa cwædon hig se æftera. þa cwæð se hælend to him; Soð ic eow secge þt manfulle & myltystran gað beforan eow on godes rice;\n32 Iohannes com on rihtwisnesse wege. & ge ne ge-lyfdon him; Witodlice manfulle & myltys[t]ran gelyfdon & ge ge-sawon & ne dydon syðþan nane dædbote þt ge gelyfdon on him;\n33 Ge-hyraþ nu oþer big-spel. Sum hiredes ealdor wæs sé plantode wingerd & betynde hyne. & sette þær-on win-wringan & getimbrode anne stypel & gesette þone mid eorþtylion. & ferde on elþeodignysse;\n34 Þa ðara weastma tid ge-nealæhte þa sende he hys þeowas tó þam eorðtylion. þt hig onfengon his wæstmas;\n35 Ða namon hig hys þeowas & swungon sumne. sumne hig of-slogun. sumne hig of-torfodun;\n36 Ða sende he eft oðre þeowas selran þonne þa ærran wæron. ða dydon hig þam gelice;\n37 Æt nehstan he sende hys sunu him to & cwæð; Hig for-wandiað þt hig ne don minum suna swa;\n38 Witodlice þa ða tylian þone sunu gesawun. þa cwædon hig be-twyx him; Ðes ys yrfenuma uton gán & ofslean hyne & habban us hys æhta;\n39 Ða namon hig & ofslogon hyne & awurpon wið-utan þone win-geard;\n40 Hwæt deþ ðes wingeardes hlaford þam eorþ-tylion þonne he cymð;\n41 Ða cwædon hig he fordeð þa yfelan mid yfele & gesett hys wingerd myd oþrum tilion þe him hys wæstm hyra tidon agyfon;\n42 Ða cwæð se hælynd ne rædde ge næfre on gewritum. Se stan þe ða timbriendan awurpon ys geworden to þære hyrnan heafde; Ðys ys fram drihtne gewordyn. & hyt ys wundorlic on urum eagum.\n43 forþam ic secge eow þt eow byð ætbroden godes rice. & byð ge-seald þære þeode þe hys earnað;\n44 And seþe fylþ uppan þysne stan he byð tobrysed; & he to-brysð þone ðe he onuppan fylð;\n45 Þa þæra sacerda ealdras & þa pharisei hys (sic) big-spel gehyrdon þa ongeton hig þt he hit sæde be him;\n46 Hi sohton hyne & ondredon þt folc forþam þe hi hæfdon hyne for ænne witegan;\n1 Ða sæde he hym eft oðer bigspel & þus cwæð.\n2 Heofona rice ys gelic gewurden þam cyninge þe macude hys suna gyfata\n3 & sende his þeowas & clypode þa gelaðodan to þam gyftum þa noldon hí cuman;\n4 Ða sende he eft oðere þeowas & sæde þam gelaþedon; Nú ic gegearwode mine feorme. mine fearras & mine fugelas synt ofslegene. & ealle mine þing synt gearwe. cumað to þam gyftum;\n5 Ða forgymdon hig þt & ferdun. sum to his tune. sum to hys manggunge;\n6 & þa oþre namon hys þeowas & mid teonan geswencton & ofslogon;\n7 Ða se cyning þt ge-hyrde þa wæs he yrre & sende hys here to & fordyde þa man-slagan & hyra burh forbærnde.\n8 Þa cwæð he to hys þeowum. witodlice þas gyfta synt earwe ac þa ðe gelaþode wæron ne synt wyrþe;\n9 Gað nú witodlice to wega gelætum & clypiaþ to þisum gyftum swa hwylce swa ge gemeton;\n10 Ða eodon þa þeowas út on þa wegas & gegaderedon ealle ða þe hig gemetton góde & yfele. þa wærun þa gyft-hus mid sittyndum mannum gefyllede.\n11 Ða eode se cyning in þt he wolde geseon þa ðe þær sæton. þa geseah he þær ænne mann þe wæs (sic) mid gyftlicum reafe gescryd.\n12 Þa cwæð he la freond humeta eodest þu in & næfdest gyftlic reaf; Ða gesuwode he\n13 & se cyning cwæþ to hys þénon gebindað hys handa & hys fet & wurpaþ hyne on þa uttran þystro. þær byþ wop & toþa gristbitung;\n14 Witodlice manega synt gelaþode & feawa gecorene;\n15 Ða ongunnon þa pharisei rædan þt hig woldon þone hælend on hys spræce befon\n16 þa sendon hi him hyra leorning-cnihtas tó mid þam herodianiscum & þus cwædon; Lareow we witon þt þu eart soðfæst & þu lærst godes weg mid soðfæstnysse & ðu ne wandast for nánon menn. ne þu ne be-sceawast nanes mannes had;\n17 Sege us hwæt þincð þe. ys hyt alyfed þt man casere gaful sylle þe na.\n18 þa se hælend hyra facn gehyrde þa cwæð he la licceteras hwi fandige ge min\n19 ætgywað me þæs gafoles mynyt. ða brohton hi him anne peninc;\n20 Ða cwæð se hælend to him hwæs anlicnys ys þis & ðis ofer-gewrit;\n21 Hig cwædon þæs casyres; Ða cwæð he. agyfað þam casere þa þing þe ðæs casyres synt & gode þa ðing þe godes synt;\n22 Þa hig þt ge-hyrdon þa wundrodon hig & forleton hyne & ferdon onweg;\n23 On þam dæge comon to him saducei. þá secgeað þt nán æryst ne sy. & hig axodon hyne\n24 & cwædon. lareow moyses sæde gif hwa dead syg & bearn næbbe þt his broðor nyme hys wif & stryne him bearn;\n25 Witodlice mid us wærun seofun gebroþru. & se forma fette wif & forðferde & læfde hys breþer his wif butan bearne;\n26 & se oðer ealswa & se þrydda oþ ðone seofoþan.\n27 þa æt siþemestan forþferde þt wif\n28 hwylces þæra sufona byð þt wif on þam æriste. ealle hig hæfdon hig;\n29 Ða &swarode se hælend hym & cwæð ge dweliað & ne cunnon halige ge-writu ne godes mægen;\n30 Witodlice ne wifiað hig. ne hig ne ceorliað on þam æryste. ac hig synt swylce godes englas on heofone;\n31 Ne rædde ge be deadra manna æryste. þt eow fram gode gesæd wæs.\n32 Ic eom abrahames god. & isááces god. & iacobes god. nys god na deadra ac lybbyndra.\n33 þa þt folc þt gehyrde þa wundrudon hig hys lare;\n34 Þa þa phariseiscean gehyrdon þt he het þa saduceiscan stylle beon. þa eodon hig togædere\n35 & án þe wæs þære æ-ys lareow axode hyne & fandode hys þus cweðende;\n36 La lareow hwæt ys þt mæste bebod on þære æ;\n37 Ða cwæð se hælend. lufa drihten þinne god on ealre þinre heortan. & on ealre þinre sawle. & on eallum þinum mode.\n38 þis ys þt mæste & þt fyrmyste bebod;\n39 Oþyr ys þysum gelic. lufa þinne nehstan swa swa þe sylfne;\n40 On þysum twam bebodum byþ gefylled eall seo æ;\n41 Þa þa pharisciscean (sic) gegaderude wærun. þa cw se hælynd.\n42 hwæt þincð eow be criste hwæs sunu ys he; Hig cwædun dauides;\n43 Ða cwæð se hælend; hwi clypað dauid hyne on gaste drihtyn & cwyð;\n44 Drihten cwæð to minum drihtne. site on mine swyþran healfe. oðþt ic gesette þine fynd þe to fot-scamole;\n45 Gyf dauid hyne on gaste dryhten clypað. hu ys he hys sunu;\n46 Ða ne mihton hig him nan word &swarian. ne nan ne dorste of ðam dæge hyne nan þing mare axigean;\n1 Þa spræc se hælynd to þam folce & to hys leorningcnyhton\n2 & cw. boceras & pharisei sætun ofer moyses lareow-setl.\n3 healdað & wyrceað swa hwæt swa hig secgeaþ. & ne do ge na æfter heora worcum; Hig secgeað & ne doð;\n4 Hig bindað hefige byrþyna þe man aberan ne mæg & lecgeað þa uppan manna exla. & nellað híg þá mid heora fingre æthrinan;\n5 Ealle heora worc hig doð þt menn hi geseon; Hig to-brædað hyra heals-bæc & mærsiað heora reafa fnadu;\n6 Hig lufigeað þa fyrmystan setl on gebeorscypum. & þa fyrmystan lareow-setl on gesomnungum.\n7 & þt hig man grete on strætum & þt menn hig lareowas nemnon;\n8 Ne gyrne ge þt eow man lareowas nemne. án ys eower lareow; Ge synt ealle gebroþru.\n9 & ne nemne gé eow fædyr ofer eorþan. án ys eower fædyr seþe on heofonum ys;\n10 Ne eow man ne nemne lareowas for þam án crist is eower lareow;\n11 Seþe eower yltst sy beo sé eower þén;\n12 Witodlice seþe hyne upp-ahefð. se byþ genyþerud; & seþe hyne sylfne ge-eaðmet. se byð úpp-ahafyn.\n13 Wa eow bocyras & pharisei licceteras forþam ge belucað heofona rice. beforan mannum; Ne gé in ne gaþ ne ge ne geþafiað þt oðre ingan;\n15 Wá eow bocyras & pharisei liccetteras forþam. ge be-farað sæ & eorþan. þt ge don anne elþeodine. & þonne hé gewordyn byð gé gedoð hyne helle bearn. twyfealdlicor þonne eow;\n16 Wa eow blindan latteowas. ge secgeað swa hwylc swa swereþ on temple þt he ys naht. Swa hwa swa swereð on þæs temples golde se ys scyldig.\n17 Eala ge dysegan & blindan. hwæþer ys mare ðe þt gold. þe þt templ ðe þt gold ge-halgað;\n18 & swa hwa swa swereð on þam weofode. þt ys naht. Swa hwylc swa swereþ on þære offrunge. þe ofer þt weofud ys se ys gyltig;\n19 Eala ge blindan. hwæþer ys mare þe offrung þe þt weofud þe ge-halgað þa offrunge;\n20 Witodlice seþe swereþ on weofude. he swereð on him & on eallum þam þe him ofer synt\n21 & seþe swereð on temple. he swereð on him & on þam þe him on eardiað;\n22 & seðe swerað on heofonan. he sweryð on godes þrym-setle & on þam þe ofer þt sitt;\n23 Wa eow boceras & Pharisei liccetteras. ge þe teoðiað mintan & dile & cvmyn & ge forleton þa þing þe synt hefegran. þære æ dom. & mildheortnysse. & geleafan. þas þing hyt gebyrede þt ge dydon & þa oðre ne forletun.\n24 la blindan latteowas. ge drehnigeað þone gnætt aweg & drincað þone olfynd;\n25 Wa eow boceras & pharisei liccetteras. forþam ge clænsiað þt wið-útan ys caliceas & dixas. & ge synt innan fulle. reaflaces & unclænnysse;\n26 Eala þu blinda phariseus. clænsa æryst þt wið-innan ys calicys & discys þt hyt si clæne þt wið-utan ys;\n27 Wa eow bocyras & pharisei liccetteras. forþam ge synt gelice hwitum byrgenum þa þinceað mannum útan wlitige & hig synt innan fulle deadra bana. & ealre fylþe;\n28 & swa ge ætywað mannum utan rihtwise. innan ge synt fulle liccettunge & unrihtwisnesse;\n29 Wa eow bocyras & pharisei. liccetteras. ge þe timbriað witegena byrgene & glengað rihtwisra gemynd-stowa.\n30 & ge cweþað gyf we wærun on ure fædera dagum. nære we heora geferan on þæra witegena blodes gyte;\n31 Witodlice ge synt eow sylfum to ge-wittnysse. þt ge synt þæra bearn. ðe ofslogon þa witegan.\n32 & gefylle gé þt gemet eowra fædera;\n33 Eala ge næddran & næddrena cynn. hu fleo gé fram helle dome;\n34 Ic sende to eow witegan & wise bocyras. & ge hig ofsleað & hoð & swingað on eowrum gesomnungum. & ge hig ehtað of byrig on byrig\n35 þt ofer eow cume ælc riht-wis blod þe wæs agoten ofer eorþan. fram abelys blode þæs rihtwisan. oð zacharias blod barachias suna. þone gé ofslogon betwyx þam temple & þam weofode;\n36 Soþ ic eow secge ealle þas þing cumaþ ofer þas cneorisse;\n37 Eala ierusalem eala gerusalem þu þe witegan of-slihst & mid stanum oftorfast þa ðe to þe asende synt; Swiðe oft ic wolde þine bearn gegaderigan swa seo henn hyre cicenu under hyre fyþeru gegaderað. & þu noldest;\n38 Witodlice nu byþ eower hus eow weste forlæten;\n39 Soð ic secge eow. ne geseoþ ge me heonon-forð. ær þam þe ge secgeon sy gebletsod seþe com on drihtnes naman;\n1 & þa se hælend ut-eode of þam temple. him tó-genealæhton hys leorning-cnihtas. þt hi him ætywdon þæs temples getimbrunge.\n2 þa &swarode he him & cwæð; Ge-seoþ ge eall þis. Soð ic secge eow. ne bið her læfed stan uppan stane þe ne beo to-worpen;\n3 Ða he sæt uppan oliuetes dune þa comun hys leorningcnihtas dihlice & cwædon; Sege us hwænne þas ðing gewurþun. & hwilc tacn si þines to-cymys & worulde ge-endunge;\n4 Ða &swarode he him & cwæð. warniað þt eow nan ne beswice;\n5 Manega cumaþ on minum naman & cweðaþ; Ic eom crist. & beswicaþ manega;\n6 Witodlice ge gehyrað gefeoht & gefeohta hlisan. warnigeað þt ge ne beon gedrefede; Ðas þing sceolun gewurþan. ac nys þonne gyt se ende;\n7 Þeod winð ongen þeode & rice ongen rice. & mann-cwealmas beoð & hungras wide geond land & eorþan styrunga\n8 ealle þas þing synt þæra sara anginnu;\n9 Ðonne syllað hi eow on gedrefednysse. & ofsleað eow & ealle menn eow hatigeað for minum naman\n10 & þonne beoð manega unge-trywsode & belæwað betwyx him & hatigað him be-twynan;\n11 & manega lease witegan cumað & beswicað manega.\n12 & forþam þe unryhtwisnys rixað manegra lufu acolaþ;\n13 Witodlice seþe þurhwunað oð ende se byþ hal;\n14 & þis godspel byþ bodod ofer ealle eorþan on gewittnysse eallum þeodum & þonne cymð seo ge-endung;\n15 Ðonne ge ge-seoð þa onsceonunge þære toworpennysse þe se witega. gecwæð daniel. þa he stod on haligre stowe. ongyte seðe hit ræt;\n16 Fleon þonne to muntum þa þe on iudea lande synt.\n17 & seþe ys uppan hys huse ne gá he nyþyr þt he ænig þing on his huse fecce\n18 & seþe is on æcyre. ne cyrre he þt he hys tunecan nyme;\n19 Wá eacniendum & fedendum on þam dagum.\n20 biddað þt eower fleam on wintra oððe on reste-dæge ne gewurþe;\n21 Witodlice þonne byð swa mycel gedeorf swa næs of middan-geardes fruman oþ þis; Ne nú ne ge-wurð;\n22 & buton þa dagas gescyrte wærun. nære nan mann hal gewordyn; Ac for þam ge-corenum þe he geceas þa dagas beoð gescyrte;\n23 Ðonne gyf eow hwa segð nu crist ys her oþþe ðær. ne gelyfe ge him;\n24 Þonne cumað lease cristas & lease witegan. & doð mycle tacn & fore-beacn þt ðá beoþ on ge-dwolan gelædde gyf hyt beon mæg þe ge-corene wærun;\n25 Witodlice ic hyt eow fore-sæde;\n26 Gyf hig eow secgeað her he ys on westene ne fare ge út. gyf hig secgeað her he is on þurh-ferun ne ge-lyfe ge;\n27 Wito[d]lice swa swa lígyt færð fram est-dæle & æt-ywð oþ west-dæl. swa byð mannes suna to-cyme;\n28 Swa hwær swa hold byþ þæder beoð earnas gegaderude;\n29 Sona æfter þæra daga ge-drefydnesse seo sunne byð for-sworcen & se mona hys leoht ne sylð & steorran feallaþ of þære heofenan. & þære heofenan mægenu beoþ astyrede.\n30 & þonne æt-ywð mannes suna tacn on heofonan. & þonne wepað ealle eorþan mægþa. & geseoð mannes sunu cumende on heofonan genipod. mid myclum mægene & mægenþrymme.\n31 & he asent hys englas mid byman & mycelre stefne. & hí ge-gaderigað hys gecorenan. of feower middan-eardes endum of heofona heahnyssum oð hyra gemæru;\n32 Leornigeað big-spell be þam fic-treowwe þonne hys twig byþ hnesce & leaf acennede. ge witun þt sumor ys gehende\n33 & wite ge swa þonne ge þas þing geseoð þt he ys on durum gehende;\n34 Soð ic secge eow þt ðeos cneorys ne gewit ærþam þe ealle þas þing gewurðon;\n35 Heofone & eorþe gewitað. witodlice mine word ne gewitað;\n36 Nat nan mann be þam dæge ne be þære tide ne furðun englas buton fæder ána;\n37 Witodlice swa swa on nóes dagum wæs. swa byð mannes suna tocyme.\n38 swa hi wærun on þam dagum ær þam flode. etende & drincynde & wifigende & gyfta syllende. oð þone dæg þe nóe on þa earce eode.\n39 & hi nysðon ær þt flod com & nam hig ealle. swa byð mannes suna tócyme;\n40 Ðonne beoð twegen on æcyre. án byð genumen & oðer byþ læfyd.\n41 Twa beoð æt cwyrne grindende. án byð genumen & oðer byþ læfed; Twegen beoþ on bedde. án byð ge-numen & oþer byð læfed;\n42 Wacigeað witodlice forþam þe ge nyton on hwylcyre tide eower hlaford cuman wyle;\n43 Witað þt gyf se hiredes ealdor wiste on hwylcere tide se þeof tówerd wære. witodlice he wolde wacigean & nolde geþafigen þt man hys hus under-dulfe;\n44 & for-þam beo gé gearwe. forþam ðe mannes sunnu (sic) wyle cuman on þære tide þe ge nyton;\n45 Wens þu (sic) hwa sy getrywe & gleaw þeow. þone geset hys hlafurd ofer his hired. þt he him on tide mete sylle;\n46 Eadi ys se þeow þe hys hlafurd hyne gemét þus dondne þonne he cymð;\n47 Soþ ic eow secge þt ofer eall þt he ah he hyne gesett;\n48 Gyf se yfela þeowa ðencþ on hys heortan & cwyþ. min hlafurd uferað hys cyme.\n49 & agynð beatan hys efen-þeowas. & yt & drincþ mid druncenum.\n50 þonne cymþ ðæs weles hlaford on þam dæge ðe he ná ne wenþ & on ðære tide þe he nat.\n51 & todælþ hyne & asett hys dæl mid liccetterum. þær byþ wop & toþa gristbitung;\n1 Þonne byþ heofena rice gelic þam tyn fæmnum þe ða leoht-fatu namon & ferdon ongen þone bryd-guman & þa bryde;\n2 Hyra fif wæron dysige. & fif gleawe;\n3 Ac þa fif dysegan namon leoht-fatu & ne namon nanne ele mid hym;\n4 Ða gleawan namon ele on hyra fatum mid þam leoht-fatum;\n5 Ða se brydguma ylde þa hnappudon hig ealle & slepun;\n6 Witodlice to middyre nihte man hrymde & cwæþ. nu se brydguma cymð farað him togenys;\n7 Þa aryson ealle þa fæmnan & glengdon heora leoht-fatu;\n8 Ða cwædon þa dysegan to þam wisum; Syllaþ us of eowrum ele. forþam ure leoht-fatu synt acwencte;\n9 Ða &swarudun þa gleawan & cwædun nese þe læs þe we & ge nabbon ge-noh; Gaþ to þam cypendum & bycgað eow ele;\n10 Witodlice þa hig ferdun & woldon bycgean þa com se brydguma & þa ðe gearwe wærun eodun in mid him to þam gyftum. & seo duru wæs belocyn;\n11 Ða æt nehstan comon þa oðre fæmnan & cwædun. Dryhtyn dryhtyn læt ús in.\n12 Ða &swarode he heom & cwæð. Soþ ic eow secge ne cann ic eow;\n13 Witodlice waciað forþam ðe ge nyton ne þone dæg ne þa tide;\n14 Sum mann ferde on elþeodinysse. & clypode hys þeowas & betæhte hym hys æhta\n15 & anum he sealde fif pund. sumum twa sumum án. æghwylcum be hys agenum mægene & ferde sona;\n16 Ða ferde seþe ða fif pund underfeng & gestrynde oþre fife;\n17 & ealswa seðe þa twa under-feng gestrynde oðre twa;\n18 Witodlice seþe þt án underfeng ferde & bedelf hyt on eorðan & behydde hys hlafurdes feoh;\n19 Witodlice æfter miclum fyrste com þæra þeowa hlafurd & dyhte hym gerad;\n20 Ða com seþe ða fif pund underfeng & brohte oþre fife & cwæð; Hlafurd. fif pund þu sealdest me. nu ic gestrynde oðre fife;\n21 Ða cwæþ hys hlaford to hym; Beo bliþe þu goda þeow & getrywa forþam ðe þu wære getrywe ofer lytle þing ic gesette þe ofer mycle. ga into þines hlafordes blisse;\n22 Þa com seþe þa twa pund underfeng & cwæð; Hlaford twa pund þu me sealdest. nu ic hæbbe gestrynyd oðre twa;\n23 Ða cwæðhys hlaford to hym; Geblissa þu goda þeowa & getrywa. forþam ðe þu wære getrywe. ofer feawa. Ofer fela ic ðe gesette. ga on þines hlafordes gefean;\n24 Ða com seþe þt án pund underfeng & cwæð; Hlaford ic wat þt ðu eart heard mann. þu ripst þær ðu ne seowe. & gaderast þær ðu ne sprengdest.\n25 & ic ferde ofdræd. & behydde þin pund on eorþan. her þu hæfst þt ðin ys;\n26 Ða &swarode hys hlaford him & cwæþ þu yfela ðeow & slawa ðu wistest þt ic rype þær ic ne sawe & ic gaderige þær ic ne stredde.\n27 hyt gebyrede þt þu befæstest min feoh mynyterum & ic name þænne ic come þt min ys mid þam gafole;\n28 Anymaþ þt pund æt hym. & syllað þam þe me ða tyn pund brohte;\n29 Witodlice ælcon þæra þe hæfð man sylþ & he hæfð genoh; Ðam þe næfð þt hym þincð þt he hæbbe. þt hym byð æt-brodyn.\n30 & wurpað þone unnyttan þeowan on þa uttran þystru þæ byð wop & toþa grist-bitung;\n31 Witudlice þonne mannes sunu cymð on hys mægen-þrymme & ealle englas mid him. þonne sitt he ofer hys mægen-þrymmes setl.\n32 & ealle þeoda beoþ toforan hym gegaderude. & hé asyndrað hí hym betwynan swa swa se hyrde asyndraþ ða scep fram tyccenum\n33 & he gesett þa scep on hys swiðran healfe. & þa tyccenu on hys wynsteran healfe;\n34 Cumað ge gebletsode mines. fæder & onfoð þt ríce þt eow gegearwod ys of middan-eardes frymþe;\n35 Me hingrode & ge me sealdon etan. me þyrste & ge me sealdun drincan. Ic wæs cuma & ge me inlaþodon.\n36 Ic wæs nacud & ge me scryddon. Ic wæes untrum & ge eodun to me. Ic wæs on cwearterne & ge comon to me;\n37 Þonne &swariað þa rihtwisan & cweþað; Drihten hwænne gesawe we ðe hingrigendne & we ðe feddon. þyrstendne & we ðe drinc sealdon.\n38 hwænne gesawe we þt ðu cuma wære & þe inlaþodon. oððe nacodne & we þe scryddon.\n39 oððe on cwearterne & comon to þe;\n40 Ðonne &swarað se cyning hym. & cwyþ to heom; Soþ ic eow secge swa lange swa ge dydon ánum of ðysum minum læstum gebroðorum. swa lange ge hyt dydon me;\n41 Þonne segþ he þam þe beoð on hys wynstran healfe; Gewitað awyrgyde fram me on þt éce fyr. þe ys deofle & hys englum gegearwud;\n42 Witodlice me hingryde & ge ne sealdon me etan; Me þyrste & ge me drincan ne sealdun.\n43 Ic wæs cuma & ge me ne in ne gelaþodun. Ic wæs nacod & ge ne scryddon me. Ic wæs untrum & on cwearterne & ge ne comon æt me;\n44 Ðonne &swarigeaþ hym þa & cweðaþ; Dryhtyn hwænne gesawe we þe hingrigendne. oððe þyrsþendne (sic). oðþe cuman. oððe untrumne. oþþe on cwearterne & wé ne þenedon þe;\n45 Þonne &swarað se cyning heom & cwyð; Soþ ic eow secge swa lange swa ge ne dydon anum of þysum læstum. ne dyde ge hyt me;\n46 & þonne farað hig on ece susle & þa rihtwisan on þt ece lif;\n1 Witodlice þa se hælend hæfde ealle þas spræca ge-endud þa cwæð he to hys leorning-cnihtum;\n2 Wite ge þt æfter twam dagum beoð eastro & mannes bearn byð geseald þt hé sí on rode ahangen;\n3 Ða wæron gesamnode þa ealdras þæra sacerda & hlafordas þæs folces to ðæra sacerda ealdres botle. þe wæs ge-nemned kaiphas.\n4 & hig hæfdon mycel ge-mot þt hig woldon þone hælend mid facne besyrwan & ofslean;\n5 Hig cwædon witodlice sume þt hyt ne mihte beon on þam freols-dæge. þe læs to mycel styrung wurde on þam folce;\n6 Ða se hælynd wæs on Bethania on Symones huse þæs hreoflan.\n7 Ða genealæhte him to sum wif. seo hæfde box mid deorwyrðe sealfe. & agéat uppan hys heafud þær he sæt\n8 þa gesawun hys leorning-cnihtas þæt. & wurdon gebolgene & cwædon; To hwan ys þiss forspilled.\n9 þis mihte beon geseald to myclum wurþe. & þearfum gedæled;\n10 Þa se hælend hyt wiste þa cwæð he to heom. hwi synt ge grame þysum wífe. witodlice god weorc heo worhte on me;\n11 Symle ge habbað þearfan mid eow. ac ge nabbað me symle;\n12 Heo dyde þas sealfe on minne lichaman þt ic wære gesmyryd to bebyrgynne;\n13 Soð ic secge eow swa hwær swa þys godspel byð gebodud on eallum middan-earde byð gesæd on hyre gemynd þt heo ðiss dyde;\n14 Ða ferde án of þam twelfum þe wæs genemned iudas se wiþersaca to þæra sacerda ealdrum\n15 & cwæð to heom; Hwæt wylle ge me syllan & ic hyne belæwe eow; Ða be-heton hig hym þritig scyllinga;\n16 And syþþan he smeade geornlice þt he hyne wolde belæwan;\n17 Þa on þam forman gearcung-dæge genealæhton ða leorning-cnihtas to þam hælende & þus cwædon; Hwær wylt ðu þt we ge-gearwion þe þine ðenunga to eastron;\n18 Ða cwæð se hælynd farað on þas ceastre to sumum menn & secgeað him. se lareow segð. min tima ys ge-hende þt ic mid þe wyrce mine eastro mid minum leorning-cnihtum;\n19 & þa leorning-cnihtas dydon swa se hælynd heom bebead. & hig ge-gearwodon him easter-þenunga.\n20 on þam æfene sæt se hælynd mid hys twelf leorning-cnihtum æt gereorde.\n21 & þa hi ætun he cwæð to him; Witodlice ic secge eow þt án eower be-læwð me;\n22 Ða wurdon hig swiþe ge-unrotsode & ongann ánra gehwylc cweðan; Drihtyn cwyst þu eom ic hyt;\n23 And he &swarode & þus cwæð; Se þe be-dypð on disce mid me hys hand se me be-læwð;\n24 Witodlice mannes sunu færþ swa hit awriten ys be him; Wa þam menn þurh þone þe byþ mannes sunu be-læwed; Betere wære þam menn þt he næfre nære acenned;\n25 Þa cwæð iudas þe hyne be-læwde; Cwyst þu lareow hwæðer ic hyt si; Ða cwæð se hælend. þu hyt sædest;\n26 Witodlice þa hig ætun se hælend nam hlaf & hyne gebletsode & bræc. & sealde hys leorning-cnihtum & cwæð; On-foþ & etað. þis ys min lichama;\n27 And he genam þone calic þanciende. & sealde hym þus cweþende; Drincað ealle of þisum.\n28 þis is witodlice mines blodes calic. niwre. æ. þt byð for manegum agóten on synna forgyfenysse;\n29 Witodlice ic secge eow þt ic ne drince heonun-forð of þysum eorðlican wine ær þam dæge þe ic drince þt niwe mid eow on mines fæder ríce;\n30 Ða hig hæfdon heora lofsang gesunggenne þa ferdon hig uppan oliuetes dune;\n31 Ða sæde se hælend heom. ealle ge wurþað geúntreowsode on me on þysse nihte; Hyt ys awriten; Þurh þæs hyrdes slege byð seo heord todræfed;\n32 Witodlice æfter þam þe ic of deaþe arise. ic cume to eow on galilea;\n33 Ða &wyrde petrus him & þus cwæð; Ðeah þe hig ealle geuntreowsion on þe. ic næfre ne ge-untreowsige;\n34 Þa cwæð se hælend soð ic secge þe. þt on þissere nihte ærþam þe cocc crawe þriwa þu wið-sæcst mín;\n35 Ða sæde petrus him. witudlice þeah þe ic scyle sweltan mid þe. ne wiþ-sace ic þín; Gelice þam cwædon ealle ða oþre leorning-cnihtas;\n36 Ða com se hælynd mid him on þone tun ðe is genemned gezemani & sæde hys leorning-cnihtum; Sittað her oðþt ic gá hider-geond & me ge-bidde;\n37 & he genam petrum & zebedeus twegen suna & ongann unrotsian & beon unrot;\n38 Ða sæde se hælynd heom. unrot ys min sawl oþ deað; Gebídað her & waciað mid me.\n39 & þa he wæs lyt-hwon þanon agán. he afeoll on hys ansyne & hyne gebæd & þus cwæð; Fæder min gyf hyt beon mæge. gewíte þes calic fram me. þeah-hwæþere na swa swa ic wylle ac swa swa þu wylt;\n40 & he com to hys leorning-cnihtum. & he gemette hig slæpende; & he sæde petre swa. ne mihton gé nú wacian áne tid mid me\n41 waciaþ & gebiddað eow þt ge in ne gán on costunge; Witudlice se gast is hræd & þæt flæsc ys untrum;\n42 Eft oþre siðe he ferde & hyne gebæd & cwæþ; Min fæder gyf þes calic ne mæge gewítan buton ic hyne drince gewurþe þin willa;\n43 & he com eft & gemette hig slæpende; Soðlice heora eagan wæron gehefegode;\n44 & he forlet hig eft & ferde & hyne gebæd þryddan siðe cweþende þt ylce gebed;\n45 Þa com he to hys leorning-cnihtum & sæde heom slapað eallunga & restað eow nu genealæcþ seo tíd. & mannes sunu byð geseald on synfulra hand;\n46 Arisað. uton faran. nu genealæcð se þe me be-læwð;\n47 Ða he þas þing spræc þa com iudas án of þam twelfum. & micel folc mid hym. mid swurdum & sahlum asende fram þæra sacerda ealdrum. & þæs folces ealdrum;\n48 Se þe hyne be-læwde sealde heom tacn & cwæð; Swa hwæne swa ic cysse se hyt is. nimaþ hyne;\n49 & he ge-nealæhte hrædlice to þam hælende & cwæð; Hal beo þu lareow. & he cyste hyne;\n50 Ða cwæð se hælend to him; Eala freond to hwan be-com þú; Ða ge-nealæhton hig & þone hælend genamon;\n51 Witudlice án þæra þe mid þam hælende wæs abræd hys swurd. & asloh of anys þæra sacerda ealdres þeowan eare;\n52 Ða cwæð se hælend to hym; Ðó þin swurd on hys scæþe; Witodlice ealle þa ðe swurd nymað mid swurde hig for-wurþað;\n53 Wenst þu þt ic ne myhte biddan minne fæder. þt he sende me nu má þonne twelf eorydu engla;\n54 Hu magon beon gefyllede þa halgan gewritu þe be me awritene synt. for-þam þus hyt gebyrað to beonne;\n55 On þære tide cwæð se hælend to þam folce; Eall-swa to þeofe ge synt cumene mid swurdum. & mid sahlum me to nymenne; Dæghwamlice ic sæt mid eow on þam temple & lærde eow. & ge me ne namon;\n56 Ðis eall ys geworden þt ðæra witegena halgan gewritu syn gefyllede; Þa flugon ealle þa leorning-cnihtas & forleton hyne.\n57 & hig genamon þone hælend & læddon hyne to caiphan þæra sacerda ealdre. þær ða boceras & þa ealdras gesamnode wæron;\n58 Petrus hym fylide feorranne oð he com to þæra sacerda ealdres botle. & he in-eode & sæt mid þam þenum þt he ge-sawe þone ende;\n59 Witodlice þæra sacerda ealdras & eall þt ge-mót sohton lease saga ongen þone hælend. ðæt hig hyne to deaþe sealdon.\n60 & hig ne mihton nane findan; Ða þa manega mid leasum onsagum genealæhton. þa æt-nehstan comon twegen þæra leogera & cwædon;\n61 Ðes sæde ic mæg towurpan godes templ. & æfter þrym dagum hyt eft getimbrigean.\n62 Ða aras se ealdor þæra sacerda & cwæð; Ne andwyrtst þu nan þing ongen þa ðe þiss ðe onsecgeað;\n63 Se hælend suwode; Þa se ealdor þæra sacerda cwæð; Ic halsige þe ðurh þone lyfiendan god. þt ðu secge us gyf þu sy crist godes sunu;\n64 Ða cwæð se hælynd him to. þt ðu sædest; Soð ic eow secge æfter þyson ge geseoð mannes bearn sittende on þa swiðran healfe godes mægen-þrymmes. & cumendne on heofones wolcnum;\n65 Ða þæra sacerda ealdor slat hys ágyn reaf & cwæð. Þis ys bysmor-spræc; To hwi wilnige we ænigre oþre sage. nu ge gehyrdon of hym gyltlice spræce.\n66 hwæt ys eow nu ge-þuht; Hig &werdon ealle & cwædon he is deaþes scyldig;\n67 Þa spætton hig on hys ansyne. & beoton hyne mid heora fystum; Sume hyne slogon on his ansyne mid hyra bradum handum\n68 & cwædon; Sege us crist hwæt is se þe ðe sloh;\n69 Petrus soðlice sæt ute on þam cafertune. þa cóm to hym án þeowyn & cwæð; & þu wære mid þam galileiscean hælynde.\n70 & he wið-sóc beforan eallum & cwæð. nat ic hwæt þu segst;\n71 Ða he út-eode of þære dura ða geseah hyne oþer wyln. & sæde þam ðe þær wæron; & þes wæs mid þam nazareniscean hælende\n72 & he wiðsóc eft mid áþe þt he hys nan þing ne cuðe;\n73 Ða æfter lytlum fyrste genealæhton þa ðe þær stodun. & cwædon to petre; Soþlice þu eart of hym & þin spræc þe ge-swutelað;\n74 Ða ætsoc he & swerede þt he næfre þone man ne cuþe. & hrædlice þa creow se cocc;\n75 Þa gemunde petrus þæs hælendes wurd þe he cwæð. ærþam þe se cocc. crawe. þriwa ðu me wið-sæcst. & he eode út & weop bityrlice;\n1 Witodlice þa hyt morgen wæs ða worhton ealle þæra sacerda ealdras gemot. & þæs folces ealdras ongen þone hælend þt hig hyne deaþe be-læwdon.\n2 & hig læddon hyne gebundenne & sealdon hyne þam pontiscean pilate þam deman;\n3 Ða geseah iudas þe hyne belæwde. þt he fordemed wæs. þa ongann he hreowsian. & brohte þa þrittig scyllingas to þæra sacerda ealdrum. & cwæð;\n4 Ic syngode þa ic sealde þt rihtwise blod; Ða cwædon hig hwæt spycst þu þt to us;\n5 & he awearp þa scyllingas inon þt templ. & ferde & mid gryne hyne sylfne aheng;\n6 Ða soðlice þæra sacerda ealdras onfengon þæs seolfres & cwædon; Nys hyt na alyfed þt we asendon hyt on ure maðmcyste. forþam hyt is blodes wurð;\n7 Hig worhton þa gemót & smeadon hu hig sceoldon þæs hælendes wurð ateon. þa gebohton hig ænne æcyr mid þam feo tigyl-wyrhtena. on to be-byrgenne elþeodisce menn.\n8 for-þam is se æcer ge-haten acheldemagh. þt is on úre geþeode blodes æcyr. & swa he is gehaten oð þisne dæg;\n9 Ða wæs ge-fylled þt gecweden is þurh hieremiam þone witegan þus cweþende; & þa hig onfengon þrittig scyllinga þæs gebohtan wurð. þone ðe wæs ær gewurþod fram israhela bearnum;\n10 & hig sealdon þt on tigelwyrhtena æcyr swa swa drihten me gesette;\n11 Þa stod se hælend beforan þam deman. & se déma hyne axode þus cweðende; Eart ðu iudea cyning þa cwæð se hælend þt ðu segst;\n12 & mid þy ðe hyne wregdon þæra sacerda ealdras & þa hlafordas. nan þing he ne &swarode;\n13 Ða cwæð pilatus to him. ne ge-hyrst þu hu fela sagena hig ongen þe secgeað.\n14 & he ne &werde mid nanum worde swa þt se dema wundrode swiþlice;\n15 Hig hæfdon heom to ge-wunan to heora symbel-dæge þt se dema sceolde for-gyfan þam folce ænne for-wyrhtne mann swylcne hig habban woldon;\n16 He hæfde þa soðlice ænne strangne þeof-mann. gehæftne. se wæs genemned barrabbas;\n17 Þa þt folc gesamnod wæs þa cwæð pilatus; Hwæþer wylle ge þt ic eow agyfe þe barrabban ðe þone hælynd. ðe is crist gehaten;\n18 Hé wiste soðlice þt hig hyne for ándan him sealdon;\n19 He sæt þa pilatus on his dom-setle. þa sende his wif to hym & cwæð. ne beo þe nan þing gemæne ongen þisne rihtwisan; Soðlice fela ic hæbbe geþolod todæg þurh gesyhðe for hym;\n20 Ða lærdon þæra sacerda ealdras & þa hlafordas þt folc þt hig bædon barrabban & þone hælyn (sic) fordydon;\n21 Ða &wyrde se dema & sæde heom; Hwæþerne wylle ge þt ic forgyfe eow of þisum twam; Ða cwædon hig. barrabban;\n22 Þa cwæð pilatus to heom; Witodlice hwæt do ic be þam hælende. þe is crist genemned; Ða cwædon hig ealle. sy he on rode ahangen;\n23 Ða cwæð se déma to heom. witodlice hwæt yfeles dyde þes; Hi ða swiþor clypodon þus cweðende; Sy he ahangen;\n24 Ða geseah pilatus þt hyt naht ne fremode ac gewurde mare gehlyd. þa genam he wæter & þwoh hys handa be-foran þam folce & cwæð. un-scyldig ic eom fram þyses rihtwisan blode ge ge-seoð;\n25 Ða &swarode eall þt folc & cwæð; Sy hys blod ofer us & ofer ure bearn;\n26 Ða for-geaf he hym barrabban; & þone hælynd he lét swingan & sealde heom to a-honne;\n27 Þa under-fengon þæs deman cempan þone hælynd on ðam domerne & ge-gaderodon ealne þone ðreat to heom\n28 & unscryddon hyne hys agenum reafe. & scryddon hyne mid weolcen-readum scyccelse;\n29 & wundon cyne-helm. of þornum & asetton ofer hys heafod. & hreod on hys swiðran. & bigdon heora cneow beforan him. & bysmorudun hyne þuss cweþende;\n30 Hal wes þu iudea cyning. & spætton on hyne. & namon hreod & beotun hys heafod;\n31 & æfter þam þe hig hyne þus bysmerodon hig unscryddon hyne þam scyccelse. & scryddon hyne mid hys agenum reafe. & læddon hyne to ahonne;\n32 Soþlice ða hig út-ferdon. þa gemetton hig ænne cyreniscne mann cumende heom togenes þæs nama wæs symon; þone hig nyddon þt he bære hys rode;\n33 Ða comon hig on þa stowe þe ys genemned golgotha. þt is heafod-pannan stow.\n34 & hig sealdon hym wín drincan wið eallan (sic) gemenged. & þa he hys onbyrigde þa nolde he hyt drincan;\n35 Soþlice æfter þam þe hig hyne on rode ahengon hig to-dældon hys reaf. & wurpon hlot þær-ofer þt wære gefylled þt ðe gecweden wæs þurh ðone witegan & þus cwæð; Hig to-dældon heom mine reaf. & ofer mine reaf hig wurpon hlot;\n36 & hig beheoldon hyne sittende.\n37 & hig asetton ofer hys heafod hys gylt þuss awritenne; Ðis ys se hælynd iudea cyning;\n38 Ða wæron a-hangen mid hym twegen sceaþan án on þa swiðran healfe & oðer on þa wynstran;\n39 Witodlice þa weg-ferendan hyne bysmeredon & cwehton heora heafod\n40 & cwædon. wa þt ðes towyrpð godes templ. & on þrim dagum hyt eft getimbrað; Ge-hæl nu þe sylfne. gyf þu sy godes sunu. gá nyþer of þære rode;\n41 Eac þæra sacerda ealdras hyne bysmeredon mid þam bocerum & mid þam ealdrum & cwædun;\n42 Oþere he ge-hælde. & hyne sylfne gehælan ne mæg; Gyf he israhela cyning sy gá nú nyþer of þære rode & we gelyfað hym;\n43 He gelyfð on god. alyse he hyne nú gyf he wylle; Witodlice he sæde godes sunu ic eom;\n44 Ge-lice þa sceaðan þe mid him ahangene wæron; Hyne hyspdun;\n45 Witodlice fram þære sixtan tide wæron gewurden þystru ofer ealle eorðan oþ þa nigoþan tid;\n46 & ymbe þa nygoðan tid clypode se hælend mycelre stefne & þuss cwæð; Heli heli lema zabdani. þt ys on englisc min god min god to hwi forlete þu me;\n47 Soþlice sume þa ðe þær stodon & þis gehyrdon cwædon; Nu he clypað helíam;\n48 Ða hrædlice arn án heora & genam áne spongean & fylde hig mid ecede & asette án hreod þær-on & sealde hym drincan;\n49 Witodlice þa oðre cwædon læt. utun geseon hwæþer helias cume & wylle hyne alysan;\n50 Þa clypode se hælynd eft mycelre stefne & asende hys gast;\n51 & þær-rihte ðæs temples wah-ryft wearð tosliten on tewgen (sic) dælas. fram ufeweardon oð nyþe-weard; & seo eorðe bifode & stanas toburston;\n52 & byrgena wurdun geopenode. & manige halige lichaman ðe ær slepon aryson;\n53 & þa hig út-eodon of þam byrgenum æfter hys æryste hig comun on þa haligan ceastre. & æt-eowdon hig manegum;\n54 Witodlice þæs hundredes ealdor & ða þe mid him wæron healdende þone hælynd. þa hig gesawon þa eorð-bifunge. & þa ðing ðe þær gewurdon. hig on-dredon heom ðearle. & cwædon; Soðlice godes sunu wæs þes;\n55 Witodlice þær wæron manega wif feorran þa ðe fyligdon þam hælende fram galilea him ðenigende;\n56 Be-twuh þam wæs seo magdalenisce maria & maria iacobes moder & iosephes modur & zebedeis sunena modor;\n57 Soðlice þa hyt æfen wæs cóm sum weli mann of arimathia þæs nama wæs iosep. se sylfa wæs þæs hælyndes leorning-cniht.\n58 he genealæhte to pilate & bæd þæs hælyndes lichaman; Ða het pilatus agyfan him þone lichaman.\n59 & iosep genam þone lichaman. & bewand hyne mid clænre scytan\n60 & lede hyne on hys niwan byrgene. ða he aheow on stane. & he to-awylte mycelne stan to hlide þære byrgene. & ferde syþþan;\n61 Ðær wæs soðlice seo magdalenisce maria & seo oðer maria sittende æt þære byrgene;\n62 Witodlice oðrum dæge þe wæs gearcung-dæg comon togædere þæra sacerda ealdras. & þa sundor-halgan to pilate.\n63 & cwædon; Hlaford wé gemunon þt se swica sæde þa he on life wæs. æfter þrym dagon ic arise.\n64 hat nu healdan þa byrgene oð þone þryddan dæg. þe-læs hys leorning-cnihtas cumon. & for-stelon hyne. & secgeon þam folce þt he aryse of deaþe; Þonne byð þt æftre gedwyld wyrse þonne þt ærre;\n65 Ða cwæð pilatus ge habbað heord-rædenne farað & healdað swa swa ge witon;\n66 Soþlice hig ferdon & ymbe-trymedon þa byrgene & inn-seglodon þone stan mid þam weardum;\n1 Soðlice þam reste-dæges æfene. se þe onlihte on þam forman reste-dæge. com seo magdalenisce maria & seo oðer maria þt hig woldon geseon þa byrgene.\n2 & þær wearð geworden micel eorþ-bifung; Witodlice drihtenes engel astah of heofenan & genealæhte. & awylte þone stan & sæt þær on-uppan;\n3 Hys ansyn wæs swylce ligyt. & hys reaf swa hwite swa snaw.\n4 witodlice þa weardas wæron afyrhte. & wæron gewordene swylce hig deade wæron;\n5 Ða &swarode se engel & sæde þam wifon; Ne on-dræde ge eow; Ic wát witodlice þt ge seceað þone hælynd þone þe on rode ahangen wæs;\n6 Nys he her. he arás soðlice swa swa he sæde; Cumað & ge-seoð þa stowe þe se hælynd wæs on aled\n7 & farað hrædlice. & secgeað hys leorningcnihtum þt he arás. & soðlice he cymð be-foran eow on galileam. þær ge hyne geseoþ. nú ic secge eow;\n8 Ða ferdon hig hrædlice fram þære byrgene mid ege & mid myclum gefean. & urnon & cyðdon hyt hys leorning-cnihton\n9 & efne þa com se hælynd ongean hig & cwæð. hale wese gé; Hig genealæhton & ge-namon hys fet. & to him ge-eaðmeddon;\n10 Ða cwæð se hælynd to heom; Ne ondræde ge eow. farað & cyþað minum gebroþrum þt hig faron on galileam þær hig geseoþ me;\n11 Þa þa hig ferdon þa comon sume. þa weardas on þa ceastre & cyðdon þæra sacerda ealdrum ealle þa ðing þe ðær gewordene wærum (sic);\n12 Ða gesamnudon þa ealdras hig & worhtun ge-mot. & sealdon þam ðegenum micyl feoh. & cwædon;\n13 Secgeað þt hys leorning-cnihtas comon nihtes & for-stælan hyne ða we slepun;\n14 & gyf se dema þiss ge-axað. we lærað hyne & gedoð eow sorh-lease;\n15 Ða onfengon hig þæs feos. & dydon eall-swa hig gelærede wæron. & þis wurd wæs gewid-mærsod mid iudeum oð þisne andweardan dæg;\n16 Ða ferdon þa endlufun leorning-cnihtas on þone munt. þær se hælynd heom dihte.\n17 & hyne þær ge-sawun. & hig to him ge-eaðmeddun; Witodlice sume hig tweonedon;\n18 Ða genealæhte se hælynd & spræc to heom þas þing & þuss cwæð; Mé is geseald ælc anweald on heofonan & on eorðan.\n19 farað witodlice & lærað ealle þeoda & fulligeað hig on naman. fæder. & suna. & þæs halgan gastes.\n20 & lærað þt hig healdon ealle þa ðing þe ic eow bebead. & ic beo mid eow ealle dagas oð worulde ge-endunge.