1 Forþam ðe witodlice manega þohton þara þinga race geende-byrdan þe on ús gefyllede synt.\n2 swa us betæhtun ða þe hyt of frymðe gesáwon. & þære spræce þénas wæron;\n3 Me ge-þuhte geornlice eallum oð éndebyrdnesse writan þe; þú se sélusta theóphilus\n4 þt ðu oncnáwe þara worda soþfæstnesse of ðam ðe þu gelæred eart;\n5 On herodes dagum iudéa cyninges. wæs sum sacerd on naman zacharias of abian túne. & his wíf wæs of áárones dohtrum. & hyre nama wæs elizabeth;\n6 Soðlice hig wæron butu riht-wise be-foran gode. gangende on eallum his bebodum & rihtwisnessum butan wrohte.\n7 & hig næfdon nan bearn. forðam ðe. elizabeth wæs unberende. & hy on heora dagum butu forð-eodon;\n8 Soðlice wæs geworden þa zacharias his sacerdes hades breác on hys gewrixles endebyrdnesse beforan gode.\n9 æfter gewunan ðæs sacerdhades hlotes. he eóde þæt he hys offrunga sette; Ða he on godes tempel eode\n10 eall werod þæs folces wæs úte gebiddende on þære offrunga tíman;\n11 Ðá ætywde him drihtnes engel standende on þæs weofodes swyðran healfe;\n12 Ða wearð zacharias gedréfed þt geseonde & him ege on-hreas;\n13 Ða cwæð se engel him to. ne ondræd þu þe zacharias. forþam þin bén ys gehyred & þin wíf elizabeth þe sunu cenð. & þu nemst hys naman Iohannes.\n14 & he byð þe to geféan & to blisse. & manega on his acennednysse gefagniað;\n15 Soðlice he byð mære beforan drihtne & he ne drincð wín. ne beór. & he byð gefylled on haligum gaste. þonne gýt of hys modor innoðe.\n16 & manega israhela bearna he gecyrð to drihtne hyra gode.\n17 & he gæð toforan him on gaste. & elías mihte. þt he fædera heortan to heora bearnum gecyrre. & ungeleaffulle to riht-wisra gleawscype. drihtne full-fremed folc gegearwian;\n18 Ða cwæð zacharias to þam engele. hwanun wát ic þis; Ic eom nu eald & mín wíf on hyre dagum forð-eóde;\n20 And nu þu byst suwiende. & þu sprecan ne miht. oð þone dæg þe ðas ðing gewurðaþ. forþam þú mínum wordum ne gelyfdest. þa beoð on hyra tíman gefyllede;\n21 And þt folc wæs zachariam geanbidiende & wundrodon þt he on þam temple læt wæs;\n22 Ða he út-eóde ne mihte he him to sprecan. & hig on-cneowon þt he on þam temple sume gesihtðe geseah. & he wæs bicniende him & dúm þurh-wunede;\n23 Ða wæs geworden þa his þenunga dagas. gefyllede wæron. he ferde to his huse;\n24 Soðlice æfter dagum elizabeth his wíf ge-eacnode & heo bediglude hig fíf monþas & cwæð;\n25 Soðlice me drihten gedyde þus. on þam dagum þe he geseah minne hosp betux mannum afyrran.\n26 Soþlice on þam syxtan monðe wæs ásend gabriel se engel fram drihtne on galilea ceastre. þære nama wæs nazaréth.\n27 to beweddudre fæmnan ánum were. þæs nama wæs iosep. of dauides húse. & þære fæmnan nama wæs maria.\n28 Ða cwæþ se engel ingangende. hál wes ðú mid gyfe gefylled. drihten mid þe; Ðu eart gebletsud on wifum.\n29 þa wearð heo on his spræce gedréfed. & þohte hwæt seo greting wære;\n30 Ða cwæð se engel. ne ondræd þu ðe maría; Soðlice þu gyfe mid gode gemettest;\n31 Soðlice nu þu on innoðe ge-eacnast. & sunu censt & his naman hælend genemnest;\n32 Se byð mære & þæs hehstan sunu genemned. & him sylþ drihten gód his fæder. dauides setl.\n33 & he ricsað on ecnesse on Iacobes húse. & hys ríces énde ne byþ;\n34 Ða cwæð maria to þam engle. hu gewyrð þis forðam ic were ne on-cnáwe;\n35 Ða &swarode hyre se engel; Se halga gast on þe becymþ & þæs heahstan miht þe ofer-sceadað. & forðam þt hálige ðe of þe acenned byð byþ godes sunu genemned\n36 & nu elizabeth þin mæge sunu on hyre ýlde ge-eacnode. & þe monað ys hyre sixta. seo is únberende genemned.\n37 forþam nis ælc wórd mid góde únmihtelic;\n38 Ða cwæþ maría her is drihtnes þínen. gewurþe me æfter þínum wórde. & se engel hyre fram gewat.\n39 Soþlice on þam dagum arás maria & ferde on munt-land mid ofste. on iudeisce ceastre\n40 & eode into zacharias húse & grete elizabeth;\n41 Ða wæs geworden þa elizabeth gehyrde marían gretinge. þa gefagnude þt cíld on hyre innoðe; And þa wearð elizabeth halegum gaste gefylled.\n42 & heo clypode micelre stéfne. & cwæþ; Ðu eart betwux wífum gebletsod. & gebletsud ys þínes innoðes wæstm.\n43 & hwanun is me ðis þt mines drihtnes modor to me cume;\n44 Sona swa þinre gretinge stefn on minum earum gewórden wæs. þa fahnude mín cild. on minum innoþe;\n45 And eadíg þu eart ðu þe gelyfdest þt fulfremede sýnd. þa ðing þe ðe fram drihtne gesæde synd;\n46 Ða cwæð maria min sawl mærsaþ drihten;\n47 And min gast geblissude on gode minum hælende;\n48 Forðam þe he geseah hys þinene eadmodnesse; Soþlice heonun-forð mé eadige secgað ealle cneoressa.\n49 forðam þe me micele þing dyde se ðe mihtig is. & hys nama ys hálig\n50 & hys mild-heortnes of cneoresse on cneoresse hyne ondrædendum.\n51 He worhte [mægne] on hys earme. he to-dælde þa ofer-módan. On móde hyra heórtan;\n52 He awearp þa rícan of setle. & ða eaðmodan up ahóf;\n53 Hingriende he mid gódum gefylde. & ofer-móde idele for-lét;\n54 He afeng israhel hys cniht. & gemunde hys mildheortnesse;\n55 Swa he spræc to úrum fæderum abrahame & hys sæde on á woruld;\n56 Soþlice maria wunude mid hyre swylce þrý monþas. & gewende þa to hyre huse;\n57 Ða wæs gefylled elizabethe cenning-tíd. & heo sunu cende.\n58 & hyre nehcheburas & hyre cuðan þt gehyrdon þt drihten hys mild-heort-nesse mid hyre mærsude. & hig mid hyre blissodon;\n59 Ða on þam ehteoþan dæge hig comon þt cild ymsniþan. & nemdon hyne hys fæder naman zachariam.\n60 Ða andswarode his modor nese soþes. ac he byð iohannes genemned;\n61 Ða cwædon hig to hyre. nis nán on þínre mægðe þyson naman genemned;\n62 Ða bicnodon hi to hys fæder hwæt he wolde hine genemnedne béon.\n63 þa wrát he gebedenum wex-brede; Iohannes is hys nama; Ða wundrodon hig ealle;\n64 Ða wearð sona hys muð & hys tunge geopenod & he spræc drihten bletsiende;\n65 Ða wearð ege geworden ofer ealle hyra nehcheburas. & ofer ealle iudéa munt-lánd. wæron þas wórd gewid-mærsode.\n66 & ealle þa ðe hit gehyrdon on heora heortan settun & cwædon; Wenstu hwæt byð þes cnapa. witodlice drihtenes hand wæs mid him;\n67 And zacharias his fæder wæs mid halegum gaste afylled. & he witegode & cwæþ;\n68 Gebletsud sí drihten israhela god. forþam þe he geneosode. & his folces alysednesse dyde;\n69 & he ús hæle horn arærde. on dauides huse hys cnihtes;\n70 Swa he spræc þurh hys halegra witegena muð. þa he of worldes frymðe spræcon.\n71 & he alysde us of urum feondum. & of ealra þara handa þe ús hatedon;\n72 Mildheortnesse to wyrcænne mid úrum fæderum. & gemunan his halegan cyþnesse;\n73 Hyne us to syllenne þone að. þe he úrum fæder abrahame swór.\n74 þt we butan ege of úre feonda handa alýsede him þeowian.\n75 On halignesse beforan him. eallum urum dagum;\n76 And þu cnapa byst þæs hehstan witega genemned. þu gæst beforan drihtnes ansyne. his wegas gearwian;\n77 To syllenne his folce hys hæle gewit on hyra synna. forgyfnesse;\n78 Þurh innoþas úres godes mildheortnesse. on þam he ús geneosode of east-dæle up-springende;\n79 Onlihtan þam þe on ðystrum & on déaþes sceade sittað. ure fét to gereccenne on sybbe weg;\n80 Soþlice se cnapa weóx. & wæs on gáste gestrangod. & wæs on westenum oþ þone dæg hys æt-iwednessum ON ISRAHEL;\n1 Soþlice on þam dagum wæs geworden gebod fram þam casere augusto. þt eall ymbe-hwyrft wære to-mearcod;\n2 Þeos to-mearcodnes wæs æryst gewórden fram þam deman syrige ciríno.\n3 & ealle hig eodon. & syndrie férdon on hyra ceastre;\n4 Ða ferde iosep fram galilea of þære ceastre nazareth. on iudeisce ceastre dauides. seo is genemned bethleem. forþam þe he wæs of dauides húse. & hirede\n5 þt he férde mid marian þe him beweddod wæs. & wæs geeacnod;\n6 So[þ]lice wæs gewórden þa hi þar wæron. hire dagas wæron gefyllede þt heo cende.\n7 & heo cende hyre frum-cennedan sunu. & hine mid cild-cláþum bewánd. & hine on binne aléde. forþam þe hig næfdon rúm on cumena huse;\n8 & hyrdas wæron on þam ylcan ríce waciende. & niht-wæccan healdende ofer heora heorda\n9 þa stód drihtnes engel wiþ híg & godes beorhtnes him ymbe-scean. & hi him mycelum ege adredon.\n10 & se engel him to cwæð; Nelle ge eow adrædan. soþlice nu ic eow bodie mycelne gefean. se bið eallum folce.\n11 forþam to-dæg eow ys hælend acenned. se is drihten crist on dauides ceastre;\n12 And þis tácen eow byð; Ge ge-metað án cild hreglum bewunden. & on binne aled;\n13 And þa wæs færinga geworden mid þam engle mycelnes heofonlices werydes god heriendra & þus cweþendra;\n14 Gode sy wuldor on heahnesse & on eorðan sybb mannum godes willan;\n15 & hit wæs gewórden þa ða englas to heofene férdon. þa hyrdas him betwynan spræcon & cwædon; Utun faran to bethleem. & geseon þt wórd þe gewórden is. þt drihten ús æt-ýwde;\n16 & hig efstende comon. & gemetton marían & iosep & þt cild on binne aled;\n17 Þa hi þt gesáwon þa on-cneowon hig be þam wórde þe him gesæd wæs be þam cilde;\n18 & ealle þa ðe gehyrdon wundredon be þam þe him þa hyrdas sædon;\n19 María geheold ealle þas wórd on hyre heortan smeagende;\n20 Ða gewendon ham þa hyrdas god wuldriende & heriende on eallum þam ðe hi gehyrdon. & gesáwon; Swa to him gecweden wæs;\n21 Æfter þam þe ehta dagas gefyllede wæron þt ðæt cild emsnyden wære. his nama wæs hælend; Se wæs fram engle genemned. ær he on innoðe ge-eacnod wære;\n22 & æfter þam þe hyre clænsunge dagas gefyllede wæron. æfter moyses æ. hi læddon hyne on hierusalem þt hi hine gode gesettun\n23 swa swa on drihtnes æ. awriten is; þt ælc wæpned gecýnd-lím. ontynende. byð drihtne halig genemned;\n24 And þt hig offrunge seáldon æfter þam þe drihtnes æ. gecweden is. twa turtlan. oððe twegen culfran briddas.\n25 & þa wæs án man on hierusalem þæs nama wæs simeon & þes man wæs riht-wís & oþ israhela frofor geanbidiende. & háli gast him on wæs.\n26 & he andsware fram þam halegan gaste onfeng. þt he deað ne gesawe. buton he ær drihten crist gesawe;\n27 And on gaste he on þt tempel cóm. & þa his magas læddon þone hælend. þt hig for him æfter þære .æ. gewunan dydon.\n28 he onfeng hine mid his handum. & god bletsode & cwæð;\n30 Forðam míne eagan gesawon þine hæle.\n31 ða þu ge-earwodest beforan ansyne eallra folca;\n32 Leoht to þeoda awrigenesse & to þines folces wuldre ISRAHEL.\n33 Ða wæs his fæder & his modor wundriende be þam þe be him gesæde wæron;\n34 And þa bletsude hig simeon & cwæþ to marian his meder; Loca nu þes is on hryre. & on æryst asett manega on israhel. & on tacen þam ðe wið-cweden byð;\n35 And his swurd þine sawle þurh-færð. þt geþohtas sýn awrigene of manegum heortum;\n36 And anna wæs witegystre fanueles dohtor of asséres mægðe þeos wunude manigne dæg. & heo leofode mid hyre were seofan gér of hyre fæmn-háde.\n37 & heo wæs wudewe oð feower & hund-eahtatig geara; Seo of þam temple ne gewat. dæges & nihtes þeowigende on fæstenum & on halsungum.\n38 And þeos ðære tíde becumende drihtne andette & be him spræc eallum þam þe ge-anbidedon hierusalem alysednesse;\n39 & þa hi ealle þing gefyldon. æfter drihtnes .æ. hi ge-hwurfon on galileam on heora ceastre nazareth;\n40 Soðlice þt cild weox & wæs gestrangod wís-domes full. & godes gyfu wæs on him.\n41 & his magas ferdon ælce gere to hierusalem on easter-dæges freols-tíde.\n42 & þa he wæs twelf wintre hy fóron to hierusalem to þan easterlican freolse æfter hyra gewunan.\n43 And gefylledum dagum þa hig agéngehwurfon. beláf se hælend on hierusalem. & his magas þt nyston.\n44 wendon þt he on heora gefére wære. Þa cómon hig ánes dæges fær. & hine sohton betux his magas & his cuðan.\n45 ða hig hyne ne fundon hig gewendun to hierusalem hyne secende;\n46 Ða æfter þrim dagum hig fundon hine on þam temple sittende on middan þam lareowum. hlystende & hi ahsiende;\n47 Þa wundrodon hig ealle þe gehyrdon be his gleaw-scipe. & hys &-swarum;\n48 Ða cwæþ his modor to him; Sunu hwi dydest þu unc ðus. þin fæder & ic sarigende þe sohton;\n49 Ða cwæð he to him. hwæt is þt gyt me sohton. nyste gyt þt me gebyrað to beonne on þam ðingum ðe mínes fæder synt;\n50 Ða ne ongéton híg þt wórd þe he to him spræc;\n51 Ða ferde he mid him & com to nazareth. & wæs him under-þeod; And his modor geheold ealle þas wórd on hyre heortan smeagende;\n52 And se hælend þeah on wísdome & on ylde. & mid gyfe. mid gode & mid mannum\n1 Soðlice þam fifteoðan geare þæs caseres anwealdes tiberíí. begymendum þam pontiscan pilate iudéa-þeode. feorðan dæles ríca galiléé herode. filippo his breþer feorðan dæles ríca. Iturie. & þæs ríces traconitidis & lisania abilíne feorþan dæles ríca.\n2 under ðara sacerda ealdrum anna & caifá. godes word wæs geworden ofer zacharias sunu on westene\n3 & he cóm into eall iordanes rícæ bodiende dæd-bóte fulluht. & synna forgyfenesse.\n4 swa hit awriten ys on isaias bec þæs witegan; Clypiende stéfen on westene. gegearwiað drihtnes weg. doð his siðas rihte;\n5 Ælc denu bið gefylled. & ælc munt & beorh byð genyðerud. & þwuru beoð on gerihte. & ungerydu on sméðe wegas.\n6 & ælc flæsc gesihð godes hæle;\n7 Soþlice he cwæð to þam menegum þe férdon þt hi wæron gefullode fram him. eala næddrena cynn hwa æt-ywde eow þt ge fleon fram þam towerdan yrre;\n8 Doð geornlice dæd-bóte wæst-mas & ne ongynne ge cweðan. we habbað us to fæder abraham; Ic secge eow. þt god is swa mihtig þt he mæg of þysum stánum abrahames bearn aweccan;\n9 Nu is seo æx asett. to ðæs treowes wyrtruman. witodlice ælc treow þe ne bryncð godne wæs[t]m. bið for-corfen & on fýr aworpen;\n10 Þa ahsodon hyne þa menegu & cwædon. hwæt do we;\n11 Ða cwæð he to him. se þe hæfð twa tunecan sylle þam þe næfð. & þam gelice dó se þe mettas hæfþ;\n12 Ða comon þa mánfullan þt hig aþwegene wæron. & cwædon to him. lareow hwæt do we;\n13 Þa cwæð he ne do ge naht mare þonne þt eow geset is;\n14 Ða ahsodon hine þa cempan & cwædon. & hwæt do we; Ða sæde he him. ne sleage nanne; Ne tále ne doð. & beoð eð-hylde on eowrum andlyfenum;\n15 Soðlice þam folce wenendum & eallum on hyra heortan þencendum be iohanne hwæþer he crist wære;\n16 Ða &swarude iohannes him. eallum secgende; Witodlice ic eow on wætere fullige; Soþlice cymð strengra þonne ic. þæs ic ne eom wyrþe þt ic hys sceo-þwancg úncnytte; He eow fullað on halgum gaste & on fýre;\n17 & his fann ys on his handa. & he feormað his bernes flóre. & gaderað hys hwæte into his berne. þt ceaf he for-bærnþ. on un-ácwencedlicum fýre;\n18 Manega oðre þing bodigende he þt folc lærde;\n19 Herodes se feorðan dæles ríca. þa he wæs fram him geðread. be ðære herodiadiscan hys broðor wife. & be eallum yfelum þe herodes dyde;\n20 & ofer eall þt ge-icte þt he be-clysde iohannem on cwearterne;\n21 Soðlice wæs geworden þa eall þt folc wæs gefullod. & þam hælende gefulledum & gebiddendum. heofon wæs ge-openud\n22 & se halega gast astah lichamlicre ansyne on hyne swa án culfre. & stefen wæs of heofone geworden & þus cwæð; Ðu eart min gecorena sunu. on þe me gelicode.\n23 & se hælend wæs on ylde swylce þritig wintre. þt menn wendon þt he wære iosepes sunu; Se wæs heliges sunu.\n24 se wæs nazareth. swa of cneorysse on cneorysse oð adám; Se wæs godes sunu. oð fíf & hund-seofantig cneoryssa;\n1 Soðlice se hælend wæs full halgum gáste & ferde fram iordane. & he wæs fram haligum gaste gelæd. on sumum westene\n2 feowertig daga. & wæs fram deofle costod. & he on þam dagum nán þing ne æt; And þam dagum gefylledum hine hingrede;\n3 Ða cwæð se deofol him to. gif þu sy godes sunu sege þisum stáne þt he to hlafe gewurðe;\n4 Ða &swarude him se hælend; Hit is awriten þt se man ne leofaþ be hláfe anum. ac of ælcum godes wórde;\n5 And þa lædde se deofol hyne. & ætywde him ealle rícu eorðan ymbe-hwyrftes. on ánre byrhm-hwíle\n6 & to him cwæð; Ealne þisne anweald ic ðe sylle. & hyra wuldor. forþam þe hi me synt gesealde. & ic hi sylle þam ðe ic wylle;\n7 Witodlice ealle hig beoð þine gif þu geeað-metst beforan me;\n8 Þa &swarode him se hælend; Hit is awriten. drihten þinne god ðu geead-metst. & him anum þeowast;\n9 Ða lædde he hyne on hierusalem & gesette hine ofer þæs temples hricg. & him to cwæð; Gyf þu sy godes sunu ásend þe heonun nyþer;\n10 Soðlice hyt is awriten. þt he hys englum be þe bebyt þt hig þe gehealdon.\n11 & þæt hig þe mid handum nimon. þelæs þu ðinne fot æt stáne æt-speorne;\n12 Ða cwæð se hælend him &swariende; Hyt is gecweden. ne costa þu drihten þinne god;\n13 & ealre þære costunge gefylledre. se deofol him sume hwile fram gewát;\n14 Þa ferde se hælend on gastes mægene on galileam. & his hlisa be him ferde on eall þt ríce.\n15 & he lærde be hyra gesamnungum. & wæs fram eallum gemærsod;\n16 Ða cóm he to nazareth. þar he afed wæs. & he eode on reste-dæge on þa gesamnunge æfter his gewunan & he arás þt he rædde.\n17 & him wæs geseald isaias bóc þæs witegan & sona swa he þa boc unféold þa funde he þar awriten.\n18 drihtnes gast is ofer me. for-þam ðe hé smyrede mé. he sende me þearfum bodian. & gehæftum alysednesse. & blindum gesihþe. for-brocene ge-hælan\n19 & bodian drihtnes and-fenge ger. & edleanes dæg;\n20 And þa he þa bóc befeold he hig þam ðéne agef & sæt. & ealra heora eagan on þære gesamnunge wæron on hyne behealdende;\n21 Ða ongan he him to cweðan; Soþlice to-dæg þis gewrit is on eowrum earum gefylled;\n22 & hig ealle wæron þæs gecnæwe. & wundredon be þam wordum þe of his muþe eode. & þus cwædun; Nys þes iosepes sunu.\n23 ða cwæþ he. witodlice ge secgað me þas gelicnesse. eala læce. gehæl ðe sylfne; Do hér on þinum earde. swa fela wundra swa we ge-hyrdon gedóne on cafarnaum;\n24 Ða cwæð he soðlice ic eow secge þt nán witega nis and-fenge on his eþele;\n25 Soþlice ic eow secge manega wudewan wæron on helías dagum on hisrahel. ða þa seo heofon wæs belocen þreo ger & syx monþas; Þa wæs gewórden mycel hunger on ealle eorðan\n26 & to þara nanum næs helias asend. buton to anre wudewan on sarepta sidónie;\n27 And manega licþroweras wæron on israhel. under heliséo þam witegan. & hyra nán næs aclænsud buton náámán se sirisca;\n28 Ða wurdon hig ealle on þære gesamnunge mid yrre gefylled. þas þing gehyrende;\n29 & hig arison & scufon hine of ðære ceastre. & læddon hine ofer ðæs muntes cnæpp. ofer þone hyra buruh getimbrud wæs. þt hi hyne nyðer bescufon.\n31 And he ferde to cafarnaum on galileisce ceastre. & hi þar on reste-dagum lærde\n32 & hig wundredon be his lare. forþam his spæc on anwealde wæs;\n33 And on hyra gesamnunge wæs sum man unclæne deofol hæbbende. & he hrymde micelre stefne\n34 & cwæþ; Læt lá nadzarenisca hælend. hwæt is us & þe. com þu us to for-spillanne. ic wát þt ðu eart godes halega;\n35 And þa cidde him se hælend & cwæþ. adumba & ga him of; & þa he ut-adraf hine on heora midlene. he him fram-gewát. & him naht ne derude;\n36 Ða wurdon hig ealle forhte & spræcon him betwynan. & cwædon. hwæt ys þt word þt he on mihte & on mægene un-clænum gastum bebyt & hig ut-gaþ;\n37 Ða wæs his hlisa ge-widmærsod on ælcere stowe þæs rices;\n38 Soþlice he aras of heora gesamnunge & ferde on simones hus; Ða wæs simones sweger geswenced on mycelum feferum. & hig hyne for hyre bædon.\n39 & he standende ofer hig þam fefore bebéad & he hig forlet & heo sóna aras and him þenode;\n40 Soðlice þa sunne asáh ealle þe untrume wæron on mislicum adlum hig læddon him to & he syndrygum hys hánd on-settende híg gehælde;\n41 Ða ferdon þa deoflu of manegum hrymende & cweðende; Soðes þu eart godes sunu. & he ne geþafude þt hig æni þing spræcon forþam þe wiston þt he crist wæs;\n42 Ða gewordenum dæge se hælend ut-gangende ferde on weste stówe. & þa meniu hine sohtun. & hi comon to him. & behæfdon hine. þt he him fram ne gewite;\n43 Þa sæde he him. soðlice me gedafænað oðrum ceastrum godes rice bodian. forþam. to þam ic eom asend\n44 & he wæs bodigende on galilea ge-samnungum;\n1 Soþlice wæs geworden þa ða menegu him to comon þt hig godes word gehyrdon. he stód wið þone mere genesareth.\n2 & he geseah twa scípu standende wið þæne mere; Ða fisceras eodun & wohson heora nett;\n3 He þa astigende on án scyp. þt wæs simones bæd hyne þt he hit lyt-hwón fram lande tuge. & on þam scipe sittende he lærde þa menegu;\n4 Ða he sprecan geswac he cwæþ to simone; Teoh hit on dypan & lætað eowre nett on þone fisc-wer;\n5 Þa cwæþ símon him &swariende; Eala be-beodend ealle niht swincende we naht ne gefengon; Soðlice on þinum worde ic mín nett ut-læte;\n6 & þa hi þt dydon hig betugon mycele menigeo fixa. & hyra net wæs to-brocen.\n7 & hig bicnodon hyra geferan. þe on oðrum scipe wæron. þt hi comun & him fylston; Ða comon hig & gefyldon butu þa scipu. swa þt hi neh wæron besencte;\n8 Þa petrus þt geseah he feoll to þæs hælendes cneowum & cwæð; Drihten. gewít fram me forþam ic eom synfull mann.\n9 & he wundrude & ealle þa ðe mid him wæron on þam were þara fixa þe hi gefengon;\n10 Gelice iacobum & iohannem zebedeis suna. þa wæron simones geferan; Ða cwæþ se hælend to simone. ne ondræd þu þe; Heonon forð þu byst men gefonde;\n11 & hig tugon hyra scypo to lande. & for-leton hig & folgodon þam hælende;\n12 Ða he wæs on ánre ceastre þa wæs þar án hreofla & þa he geseah þæne hælend þa astrehte he hine & bæd & þus cwæð; Drihten. gyf þu wylt þu miht me geclænsian;\n13 And he æt-hrán hine his handa áþenede & cwæð; Ic wylle. si þu geclænsud; And sona se hreofla him fram férde\n14 & he bebead him þt he hit nanum men ne sæde. ac gá æt-yw þe þam sacerde. & bring for þínre clænsunga swa moyses bebead him on gewitnesse;\n15 Witodlice þæs þe má seo spræc be him férde & mycele menegeo comun þt hi ge-hyrdon & wurdon gehælede fram hyra untrumnessum;\n16 He þa ferde on westen & hyne gebæd;\n17 Ða wæs anum dæge geworden þt he sæt & hig lærde & þa wæron þa fariséi sittende & þære. æ.-lareow-was. þa comon of ælcon castele galiléæ & iudeæ. & hierusalem & drihtnes mægen wæs hig to gehælene;\n18 And þa bæron men on anum bedde anne man. se wæs lama.\n19 & hig ne mihton hine inbringan & alecgan beforan him. for þære menigo þe mid þam hælende wæs; Þa astigon hig uppan þæne hróf & þurh þa watelas hine mid þam bedde asende beforan þæne hælend;\n20 Ða he ge-seah hyra geleafan he cwæð; La mann þe synd þine synna forgyfene;\n21 Þa agunnon þencan þa boceras & farisei & cwædon. hwæt is þes þe her sprycþ woffunga; Hwa mæg synna for-gyfan buton god ana;\n22 Ða se hælend gecneow hyra geþancas he &swariende cwæþ to him. hwæt þencege on eowrum heortum.\n23 hwæðer is eðre to cweþenne þe synd þine synna for-gyfene. hwæþer þe cweþan aris & ga.\n24 þt ge witon þt mannes sunu on eorðan anwea[l]d hæfð synna to for-gyfanne; And he sæde þam laman. þe ic secge aris. nim þin bed. & ga on þin hús;\n25 & he sona be-foran hím aras. & nam þt he on læg & to his huse ferde & god wuldrode.\n26 & hig ealle wundredon & god mærsodon & wæron mid ege gefyllede. & cwædon. soðes we to-dæg wundru gesawon;\n27 Þa æfter þam he ut-eode & geseah publicanum he wæs oþrum naman leuí gehaten æt ceap-sceamule sittende. & he cwæþ to him filig me;\n28 & he him þa filigde & ealle hys þing for-let;\n29 & leuí dyde him mycelne gebeorscype on his huse. & þar wæs mycel menegeo manfulra & oðerra þe mid him sæton;\n30 Þa murcnodon þa farisei & þa boceras & cwædon to hys leorning-cnihtum. hwi etege & drincað mid manfullum & synfullum;\n31 Ða &swarude se hælend & cwæþ to him; Ne beþurfon læces þa ðe hale sýnd. ac þa ðe unhælþe habbaþ;\n32 Ne com ic riht-wise clypian. ac synfulle on dædbote;\n33 Ða cwædon hig to him. hwi fæstað iohannes leorning-cnihtas gelómlice & halsunga doð. & eall-swa farisea. & þine etað & drincað;\n34 Þa cwæð he cwystuþu magon þæs brydguman bearn fæstan swa lange swa se brydguma myd him ys;\n35 Soþlice þa dagas cumaþ þonne se brydguma him byð afyrred. þonne fæstað hig on þam dagum;\n36 Þa sæde he him an big-spell. ne asend nan mán scýp of níwum reafe on eald réaf. elles þt níwe slít. & se niwa scyp ne hylp þam ealdan;\n37 Ne nan man ne sent níwe wín on ealde bytta. elles þt níwe wín brycð þa bytta & þt wín byð agoten. & þa bytta for-wurðað;\n38 Ac níwe wín is to sendenne on níwe bytta. þonne beoð þa bytta gehealdene;\n39 And ne drincð nán man eald wín & wylle sona þt níwe. he cwyþ. þt ealde is betere;\n1 Soþlice wæs geworden on þam æfteran reste-dæge. æryst þa he ferde þurh þa æceras hys leorning-cnihtas þa eár pluccedon & mid hyra handum gnidon & æton;\n2 Ða cwædon sume of þan sundor-halgan. hwi do ge þt eow alýfed nis on reste-dagon;\n3 Þa &swarode him se hælend ne rædde ge þt. hwæt dauid dyde þa hine hingrede. & þa ðe mid him wæron.\n4 hu he eode into godes huse. & nam þa offrung-hlafas & hig æt. & þam sealde þe mid him wærun. þa nærun alyfede to etanne buton sacerdon anum;\n5 And he sæde him þt drihten is mannes sunu. eac swylce reste-dæges;\n6 Soðlice on oðrum reste-dæge wæs geworden þt he on gesamnunge eode & lærde. & þar wæs sum man & his swyðre hand wæs for-scruncen;\n7 Ða gymdon þa boceras & farisei hwæþer he on reste-dæge hælde. þt hi hyne gewregdon;\n8 Soþlice he wiste hyra geþancas. & he sæde þam men þe ða for-scruncenan hand hæfde. arís & stánd her amiddan; Þa arás he & stód;\n9 Ða cwæþ se hælend to him; Ic ahsige eow alyfþ on reste-dagum wel don. oððe yfele. sawle hale gedon. hwæþer ðe for-spillan;\n10 And him eallum gesceawodum mid yrre he sæde þam men; Aþene þine hand. & he aþenode & his hand wæs ge-edniwod;\n11 Þa wurdon hig mid unwisdóme gefyllede & spæcon betux him hwæt hig þam hælende dydon;\n12 Soþlice on þam dagum he férde on anne munt hine gebiddan. & wæs þar waciende on godes gebede;\n13 And þa ða dæg wæs he clypode hys leorning-cnihtas & geceas twelf of him. & þa he nemde apostolas;\n14 Simonem þæne he nemde Petrus & his broðor andreas. Iacobum & Iohannem. Filippum. & Bartholomeum.\n15 & Thomám. & Matheum. & Iacobum. alfei. & simonem. se is genemned zelotes.\n16 Iudam. Iacobi. & iudam scarioð se wæs læwa;\n17 And mid him farendum he stód on feld-lice stówe. & mycel wered his leorning-cnihta. & mycel menegeo fram ealra iudea & fram ierusalem. & ofer muþan & sæ-gemæro tíri & sidónis. ða coman þt hi hyne gehyrdon. & wæron of hyra adlum gehælede.\n18 & þa ðe wæron of unclænum gastum ge-drehte wærun gehælede;\n19 And eal seo menigeo sohte hine tó æt-hrinenne. forþam þe mægen of him eode & he ealle gehælde;\n20 Ða cwæþ se hælend beseonde to his leorning-cnihtum; Eadige synd ge þearfan on gaste forþam þe godes ríce is eower;\n21 Eadige synd ge ðe hingriað nú. forþam þe ge beoð gefyllede; Eadige synt ge ðe nu wepað. forþam ge hlihaþ;\n22 Eadige beo ge. þone eow men hatiað & ehtað. & on-hiscaþ. & awurpað eowerne naman swa swa yfel for mannes suna;\n23 Ge-blissiað & gefagniað on þam dagum. nu eower med is mycel on heofenum; Soðlice æfter þissum þingum hyra fæderas dydon þam witegum;\n24 Þeah-hwæðere wá eow witegum. forþam þe ge eowerne frofor habbað;\n25 Wa eow þe ge-fyllede synt. forþam þe ge hingriað. Wa eow þe nu hlihað. forþam þe ge heofað & wepað;\n26 Wa eow þonne eow ealle men bletsiað. æfter þissum þingum hyra fæderas dydon þam witegum;\n27 Ac ic eow sege forþam þe ge gehyraþ. lufiað eowre fynd doþ þam tala þe eow hatedon;\n28 Bletsiað þa ðe eow wiriað. gebiddaþ for þa þe eow on-hisceað;\n29 And þam þe slihþ on þin gewenge wend oðer agén. & þam þe ðin reaf nymþ. ne for-beod him no þíne tunecan;\n30 Syle ælcum þe ðe bidde. & se ðe nimþ þa ðing þe ðíne synt ne mynega þu hyra;\n31 And swa ge wyllaþ þt eow men dón doþ him gelice;\n32 & hwylc þanc is eow gif ge lufiað þa þe eow lufiað; Soðlice synfulle lufiað þa þe hi lufiað;\n33 And gyf ge wel doð. þam ðe eow wel doð. hwylc þanc is eow. witodlice þt doð synfulle.\n34 & gyf ge lænaþ þam þe ge eft æt onfoð. hwylc þanc is eow; Soþlice synfulle synfullum lænað. þt hi gelíce onfón.\n35 þeah-hwæðere lufiað eowre fýnd & him wel doð. & læne syllað nan þing þanun eft ge-hihtende. & eower med byþ [mycel] on heofone. & ge beoþ þæs hehstan bearn. forþam þe he is gód ofer unþanc-fulle & ofer yfele;\n36 Heornost-lice beoþ mild-heorte swa eower fæder is mild-heort;\n37 Nelle ge deman. & ge ne beoð demede; Nelle ge ge-nyðerian. & ge ne beoð genyþerude; Forgyfaþ. & eow byð for-gyfen;\n38 Syllað & eow byþ geseald gód gemet & full. geheapod & ofer-flowende hig syllaþ on eowerne bearm; Þam sylfan geméte þe ge metað. eow byð gemeten;\n39 Ða sæde he him sum bigspell; Segst þu. mæg se blinda þæne blindan lædan. hu ne feallaþ hig begen on þæne pytt;\n40 Nis se leorning-cniht ofer þone lareow; Ælc byð fulfremed. gif he is swylce hys lareow;\n41 Hwi gesihst þu þa egle on þines broþor eagan. & ne ge-sihst þæne beam on þinum eagan;\n42 And hu miht þu segan þínum breþer bróþor læt þt ic ateo þa egle of þínum eage. & þu sylf ne ge-syhst þæne beam on þinum agenum eagan; Eala licetere. teoh ærest þone beam of þinum eage. & þonne þu gesihst þt ðu ateo þa egle of þines broðor eage;\n43 Nys god treow þe yfelne wæstm deð. ne nis yfel treow. gódne wæstm donde;\n44 Ælc treow is be his wæstme on-cnáwen; Ne hig of þornum fíc-æppla ne gaderiaþ. ne winberian on gorste ne nimað;\n45 God man of godum gold-hórde. hys heortan. god forð-bringð. & yfel man of yfelum gold-horde yfel forð-bringþ; Soðlice se muð spycð swa seo heorte þencð.\n46 hwi clypege ge mé drihten drihten. & ne doð þt ic eow secge;\n47 Ælc þara þe to me cymþ & míne spræca gehyrð & þa deþ. ic him æt-ýwe hwam he ge-lic is;\n48 He ys gelic timbriendum men his hús; Se dealf deopne & hys grund-weall ofer þæne stán asette; Soðlice gewordenum flode hit fleow into þam huse. & hyt ne mihte þt hus astirian. hit wæs ofer þæne stán getrymed;\n49 Se ðe gehyrð & ne déþ. he is gelíc þam timbriendan men his hus ofer þa eorþan butan grund-wealle. & þt flod in-fleow. & hrædlice hyt afeoll & wearð mycel hryre þæs huses;\n1 Soþlice ða he ealle his wórd gyfylde on þæs folces hlyste. he eode into cafarnaum;\n2 Þa wæs sumes hundred-mannes þeowa untrum. se wæs sweltendlic. se wæs him dýre;\n3 And þa he gehyrde be þam hælende he sende to him iudea ealdras & bæd þt he cóme. & hys þeow gehælde;\n4 Þa hí to þam hælende comun. hi bædon hyne geornlice & þus cwædon; He is wyrðe þt ðu him tilige.\n5 witodlice he lufað úre þeóde. & he us úre samnunge getimbrode;\n6 Þa ferde se hælend mid him. & þa he wæs un-feor þam huse se hundred-mann sende hys frýnd to him & cwæþ; Drihten nelle þu beon gedreht. ne eom ic wyrðe þt ðu ga under míne þecene.\n7 forþam ic ne tealde me sylfne þt ic to ðe cóme; Ac cweð þín wórd & min cniht byð gehæled;\n8 Ic ne (sic) eom an man under anwealde gesett; Cempan under me hæbbende. & ic secge þissum gá & he gæð. & ic secge þissum cum þonne cymð he. & ic secge minum þeowe. do þis & he deð;\n9 Ða wundrude se hælend þam gehyredum. & cwæþ to þære menigeo bewend; Soþlice ic secge eow ne funde ic on israhel swa mycelne geleafan.\n10 & þa ðá ham comon ðe asende wæron hig gemetton halne þone þe ær untrum wæs;\n11 Þa wæs syððan gewórden he férde on þa ceastre þe is genemned naím. & mid him ferdun hys leorning-cnihtas. & mycel menego;\n12 Þa he ge-nealæhte þære ceastre gate þa wæs þar án dead man geboren anre wudewan sunu þe nanne oðerne næfde; & seo wudewe wæs þar. & mycel menegu þære burhware mid hyre;\n13 Þa se hælend hig ge-seah þa wæs he mid mild-heortnesse ofer hig gefylled. & cwæþ to hyre. ne wep þu ná.\n14 Ða genealæhte he & þa cyste æt-hran. þa æt-stodon þa þe hyne bæron; Þa cwæþ se hælend. eala geonga þe ic secge arís;\n15 Ða arás se þe dead wæs. & ongan sprecan. þa agef he hine hys meder;\n16 Þa ofer-eode ege hig ealle. & hig god mærsodon & cwædon. þt mære witega on us arás. & þæt god hys folc geneosude;\n17 Ða férde þeos spæc be him on ealle iudea. & embe eall þt ríce;\n18 Ða cyddun iohannes leorning-cnihtas him be eallum þysum þingum;\n19 Þa clypode iohannes twegen of his leorning-cnihtum. & sende to þam hælende. & þus cwæþ; Eart þu þe [to] cumene eart. hwæðer þe we oþres scylon onbydan;\n20 Ða hig to him comun þus hig cwædon. Iohannes se fulluhtere us sende to þe & þus cwæð; Eart þu ðe to cumenne eart þe we sculon oðres onbidan;\n21 Soðlice on þære tíde he ge-hælde manega of adlum. ge of wítum & of yfelum gastum. & manegum blíndum he ge-sihþe forgeaf;\n22 Ða cwæþ se hælend; Faraþ & cyþað iohanne þa ðing þe ge ge-sáwon & ge-hyrdon; þt blinde geseoð & healte gaþ. hreoflan synt gehælede. deafe gehyrað. deade arisaþ. þearfan bodiað.\n23 & eadíg ys swa hwylc swa ne byð on me ge-untrywsud;\n24 And þa þa iohannes ærend-dracan ferdon. þa cwæð se hælend to þam folce be Iohanne; Hwi ferde ge on westene geseon þt hreod þe byð mid wínde astyred;\n25 Ac hwi ferde ge to seonne þone man mid hnescum reafum gescryddne; Þa ðe synt on deorwurþum reafe & on estum;\n26 Ac hwi ferde ge þæne witegan geseon. witodlice ic eow secge he is mara þonne witega;\n27 Ðes is be þam þe awriten is. nu ic asende minne engel beforan þine ansyne. se ge-gearwað þinne weg beforan þe.\n28 Soþlice ic eow secge. nis betwúx wífa bearnum nan mærra witega þonne iohannes se fulluhtere; Se þe is læssa on godes ríce. se is his mara.\n29 & eall folc þis gehyrende sundor-halgan god heredon & gefullede on iohannes fulluhte;\n30 Soþlice þa sundor-halgan & þa ægleawan forhogodon þæs hælendes geþeaht on him sylfon. na fram þam hælende gefullode;\n31 Hwam telle ic gelíce þisse cneorisse men. & h[w]am synt hi gelice;\n32 Hi synt gelice cildum on stræte sittendum & specendum betwux him & cweðendum; We sungon eow be hearpan. & ge ne saltudun. we heofdun & ge ne weopun;\n33 Soþlice iohannes cóm se fulluhtere hláf ne ætende ne wín drincende. & ge cweðað. deofol-seocnysse he hæfð;\n34 Mannes sunu cóm. etende & drincende. & ge cweþað þes man is swelgend & wín dringcende. mán-fullra and synfulra freond;\n35 And wisdom is geriht-wisud on eallum his bearnum;\n36 Þa bæd hine sum of þam sundor-halgum þt he mid him æte. ða eode he into þæs fariseiscan húse & gesæt;\n37 And þa þt wíf þe wæs on þære ceastre synfull. þa heo on-cneow þt he sæt on þæs fariseus húse. heo brohte hyre sealf-box.\n38 & stód wið-æftan his fét. & ongan mid hyre tearum hys fét þwean. & drigde mid hyre heafdes fexe. & cyste hys fét & mid sealfe smyrede;\n39 Ða se sundor-halga þe hyne ingelaðode þt geseah. he cwæþ on hys geþance; Gyf þe man witega wære. witodlice he wiste hwæt. & hwylc þis wíf wære þe his æt-hrinþ þt heo synful is;\n40 Ða cwæð se hælend him andswariende; Symon ic hæbbe þe to secgenne sum ðing; Þa cwæð he. lareow sege þænne;\n41 Twegen gafol-gyldon wæron sumum lænende. án sceolde fíf hund penega. & oðer fiftig;\n42 Ða hig næfdon hwanon hi hyt aguldon. he hit him bám forgef; Hwæþer lufode hyne swyðor;\n43 Þa andswarode simon. ic wene. se ðe he máre forgef. Ða cwæð he rihte. þu demdest;\n44 Þa be-wende he hyne to þam wífe. & sæde simone; Ge-syhst þu þis wíf ic eode into þinum huse ne sealdest þu me wætan to minum fótum; Ðeos mid hyre tearum mine fét þwóh. & mid hyre loccum drigde;\n45 Coss þu me ne sealdest. þeós syððan ic in-eode. ne ge-swac þt heo mine fét ne cyste;\n46 Min heafod þu mid ele ne smyredest. þeos smyrede mid sealfe mine fét;\n47 For-þam ic secge þe. hyre synt manega sinna forgyfene. for-þam heo me swyðe lufode; Læsse lufað þam ðe læsse forgyfen ys;\n48 Þa cwæþ he to hyre. þe sýnt þine synna for-gyfenne;\n49 Ða begunnon þa ðe þar sæton betwux him cweðan; Hwæt is þes þe manna synna forgyfð;\n50 Ða cwæþ he to þam wífe. þin geleafa þe dyde hále gá nú on sybbe;\n1 Syððan wæs geworden þt he ferde þurh þa ceastre & þt castel. godes ríce prediciende & bodiende. & hi twelfe mid [hym]\n2 And sume wíf þe wæron gehælede of awyrgdum gastum. & untrum-nessum. seo magdalenisce maría of þære seofan deoflu ut-eodon.\n3 & iohanna chuzan wíf herodes gerefan. & susanna & manega oðre þe him of hyra spédum þenedon;\n4 Soþlice þa mycel menegeo com & of þam ceastrum to him efstun. he sæde him án big-spel;\n5 Sum man his sæd seów. þa he þt seow sum feoll wið þæne weg & wearð for-treden. & heofones fugulas hyt fræton;\n6 And sum feoll ofer þæne stán & hit for-scranc forþam þe hit wætan næfde;\n7 & sum feoll on þa þornas. & þa þornas hyt forþrysmodon;\n8 And sum feoll on góde eorðan. & worhte hund-fealde wæs[t]m; Þa clypode he. & cwæð; Ge-hýre se ðe earan hæbbe;\n9 Ða ahsodon hine hys leorning-cnihtas hwæt þt bigspel wære;\n10 Þa cwæð he eow is geseald þt ge witun godes ríces geryne. & oðrum on big-spellum. þt hi geseonde ne geseon. & gehyrende ne ongyton;\n11 Soðlice þis is þt bigspell. þt sæd ys godes word.\n12 þa ðe synt wið þæne weg. þt synt þa þe gehyrað. syððan se deofol cymþ. & æt-bryt þt wórd of hyra heortan þt hig þurh þone geleafan hále ne ge-wurðað;\n13 Ða ðe synt ofer þæne stan þa þt wórd mid gefean onfoð. & þa nabbað wyrt-ruman forþam þe hi hwilum gelyfað. & awaciaþ on þære costnunge timan;\n14 Ðæt sæd þe feoll on þa ðornas þt synt þa ðe gehyraþ. & of carum & of welum & of lustum þiss lifes synt for-þrysmede. & nanne wæstm ne bringað;\n15 þt feoll on ða godan eorðan. þt synt þa ðe on godre & on selestre heortan gehyrende þt word healdað & wæstm on geþylde bringað;\n16 Ne ofer-wrihð nan man mid fæte his on-ælede leoht-fæt. oððe under bedd asett. ac ofer candel-stæf asett. þt ða in-gangendan leoht geseon;\n17 Soðlice nis nán ðing digle þt ne sy geswutelod. ne behydd. þt ne sy cuþ. & open;\n18 Warniað hu ge ge-hyran. þam byð geseald ðe hæfð. & swa hwylc swa næfð þt he wene þt he hæbbe. him byð afyrred;\n19 His modor & his gebroðru. him to comun & hi ne mihton hine for þære menegu geneosian;\n20 Þa wæs him gecyðed. þin modor & þine gebroðru standað her úte. wyllað þe geseon;\n21 Þa cwæð he to him. min modor and míne gebroðru synt þa ðe gehyrað & doð godes word;\n22 Soðlice anum dæge wæs geworden þa he on scyp eode & his leorning-cnihtas. þa cwæþ he to him; Utun seglian ofer þisne mere. & hig seglydan þa;\n23 Þa hig reowun. þa slep hé; Ða com windi yst & hig forhtodon;\n24 Þa genealæhton hig him to & cwædon. hláford. we forwurðað; Ða aras he & ðreade þæne wínd & þæs wæteres hreohnesse; Ða geswac se wínd & wearð mycel smyltnes;\n25 Ða cwæþ se hælend hwar is eower geleafa. þa adredon hig & wundredon & betwux him cwædon; Wenst þú hwæt is þes. þt he be-byt ge windum ge sæ. & hig him hyr-sumiað;\n26 Þa reowon hig to gerasenorum rice. þt is foran ongen galileam;\n27 Þa he to lande com. him agen árn sum man. se hæfde deofol-seocnesse lange tíde. & næs mid nanon reafe gescrydd. & ne mihte on huse gewunian ac on byrgenum;\n28 Þa he geseah þæne hælend he astrehte hyne to-foran him. & cwæþ mycelre stefne hrymende; Hwæt is me and þe. lá hælend þæs hehstan godes sunu; Ic halsige þe þt ðu ne ðreage me;\n29 Þa bead he þam unclænan gaste þt he of ðam men ferde; Soþlice lange tíde he hyne gegrap. & he wæs mid racenteagum gebunden & mid fot-copsum gehealden. & toborstenum bendum he wæs fram deofle on westen gelædd;\n30 Ða ahsode se hælend hine. hwæt is þín nama; Þa cwæð he legio. þt is on úre geþeode eored. for-þam þe manega deoflu on hyne eodun;\n31 Þa bædon hig hine þt he him ne bude þt hi on grund ne bescuton;\n32 And þar wæs mycel heord swyna on þam munte læsiendra. þa bædon hy þt he lyfde him on þa gán. þa lyfde he him.\n33 þa eodon hig of þam men on þa swyn. þa ferde seo heord myculum ræse on ðæne mere & wearð þar adruncen;\n34 Þa ða hyrdas þt gesawon þa flugon hig & cyddon on þa ceastre & on tunum;\n35 Þa eodon hig út þt hig gesawon þt ðar geworden wæs. þa comon hig to þam hælende. þa fundon hig ðæne man þe deofol of eode gescryddne & halum mode æt his fotum. & hig adredon him;\n36 Ða cyddon him þa ðe gesawon hu he wæs hál geworden of ðam eorede;\n37 Þa bæd hine eall menego þæs rices gerasenorum þt he fram him gewite. forþam hig mycelum ege gehæfte wærun. Ða wende he on scype agén\n38 þa bæd hyne se man ðe se deofol of eode þt he mid him wunede; Þa for-let se hælend hyne & cwæð to him.\n39 wend to þinum huse & cyð hu mycel þe god gedón hæfð; Ða ferde he into eall þa ceastre. & cyðde hu mycel se hælend him gedón hæfde;\n40 Soðlice wæs geworden þa se hælend agén-cóm. seo menegeo hine on-feng. ealle hig gebidon his;\n41 And þa com án man þæs nama wæs iáirus. se wæs þære gesamnunge ealdor; Ða feoll he to þæs hælendes fotun & bæd hyne þt he ferde to hys huse.\n42 for-þam he hæfde áne dohtor. nean twelf wintre & seo forð-ferde; þa ge-byrede hyt þa he ferde of ðam menegum he wæs of-þrungen;\n43 Ða wæs sum wíf on blod-ryne twelf gér; Seo for-dælde on læcas eall þt heo ahte. & ne mihte þeah of ænegum beon ge-hælyd;\n44 Ða ge-nealæhte heo wið-æftan & æt-hrán hys reafes fnæd. Ða æt-stod sona þæs blodes ryne;\n45 Þa cwæð se hælend. hwæt is se ðe me æt-hrán; Ða hig ealle æt-socon. þa cwæð petrus & þa ðe mid him wæron; Eala hlaford. þas menegeo þe ðringað & geswencað. & þu segst hwa hwa æt-hran me;\n46 Þa cwæþ he sum me æt-hran. ic wiste. þt mægen of me eode;\n47 Ða þt wíf geseah þt hit him næs dyrne. heo com forht & astrehte híg to his fotum & ge-swutulude beforan eallum folce. for hwylcum þinge heo hit æt-hrán. & hu heo wearð sona hál;\n48 Þa cwæð he to hyre; Dohtor þin geleafa þe hale gedyde. ga nú on sybbe;\n49 Him þa gyt specendum. þa com sum man to þære gesamnunge ealdre & cwæð to him. ne drece þu hyne;\n50 Þa se hælend þt word gehyrde he &swarude þæs mædenes fæder; Ne on-dræd þu ðe. gelýf wotodlice. & heo bið hal;\n51 And þa ðe he to þam huse cóm. ne let he nanne mid him in-gán buton petrum & Iohannem & iacobum. & þæs mædenes fæder. & hyre modor;\n52 Þa weopon hig ealle & heofodon hi; Ða cwæþ he. ne wepe ge; Soþlice nis þis mæden dead. ac heo slæpð;\n53 Ða tældon hig hyne & wiston þt heo dead wæs;\n54 Ða nam he hyre hánd & cwæð; Mæden. þe ic secge arís;\n55 Þa gehwearf hyre gast agen & heo sona aras. & he het hyre syllan etan;\n56 Ða wundredon hyre magas þa bead he þam þt hi hit nanum men ne sædon þt þar geden wæs;\n1 Þa clypode he to-gædere his twelf apostolas. & sealde him mihte. & anweald ofer ealle deofol-seocnessa. & þt adla hi ge-hældon.\n2 & he sende hig to bodianne godes ríce. & untrume gehælan;\n3 Ða cwæþ he to him. ne nyme ge nan þing on wege. ne gyrde. ne codd. ne hláf. ne feoh. ne ge ne ge (sic) nabbon. twa tunecan.\n4 & on swa hwylc hus swa ge ingað wuniað þar oð ge út-gán.\n5 & swa hwylce swa eow ne on-foð. þonne ge of þære ceastre gað asceacað eower fota dúst ofer hig on witnesse.\n6 Ða ferdon hig þurh þa burhga bodiende & æghwar hælende;\n7 Þa gehyrde herodes se feorðan dæles ríca ealle þa ðing þe be him wærun gewordene; Ða twynude him forþam þe sume sædon þt iohannes of deaðe arás.\n8 sume sædon þt helias æt-ywde; Sume sædon eald witega árás;\n9 Ða cwæþ herodes. iohannem ic be-heafdude hwæt is þes. be þam ic þilc gehyre; Ða smeade he þt he hine gesawe;\n10 Þa cyddun him ða apostolas swa hwæt swa hig dydon; Ða nam he hig & ferde on-sundron on weste stówe seo is bethsaida;\n11 Ða ða menego þt wiston þa filidon híg him. þa onfeng he hig & spæc to him be godes ríce. & þa he gehælde ðe lacnunga beþorftun;\n12 Þa gewat se dæg forð. & hig twelfe him genealæhton & sædon him; Læt þas menego þt hig farun on þas castelu & on þas tunas þe her abutan synt; & him mete findon. for-þam þe we synt her on westere stówe;\n13 Ða cwæð he to him. sylle ge him etan; Ða cwædon híg we nabbað buton fíf hlafas & twegen fixas. buton we gan & ús mete bicgon & eallum þissum werede;\n14 Þar wæron neah fif þusenda wera; Ða cwæþ he to his leorning-cnihtun; Doþ þt hig sitton. þurh gebeorscypas fiftegum.\n15 & hig swa dydon & hi ealle sæton;\n16 Ða nam he þa fíf hlafas & þa twegen fixas. & on þone heofon beseah & bletsude hig & bræc. & dælde his leorning-cnihtum. þt hig asetton hig beforan þam menegum;\n17 Þa æton hig ealle & wurdon gefyllede. & man nam þa gebrotu þe þar belifon twelf cypan fulle;\n18 Ða wæs geworden þa se hælend wæs ana hine gebiddende. hys leorning-cnihtas wæron mid him; Þa ahsode he hig hwæt secgð þis folc þt ic sy;\n19 Ða &swarudon hig & cwædon; Iohannes baptistam. sume heliam. sume þt sum witega of ðam ealdum arás;\n20 Ða sæde he him hwæt secge ge þt ic sy; Þa andswarude petrus. ðu eart crist godes sunu;\n21 Ða þreade he hig & bead þt hig hit nanum men ne sædon.\n22 for-þam þe hit gebyreð þt mannes sunu fela þinga þolige. & beo aworpen fram ealdrum & ealdor-mannum & fram bocerum. & beon ofslegen. þriddan dæge arísan;\n23 Þa cwæð he to eallum; Gyf hwa wyle æfter me cuman. æt-sace hine sylfne & nime his cwylminge & me folgige;\n24 Se þe wyle hys sawle hale gedon. se hig for-spilþ. witodlice se ðe his sawle for me for-spilð he hi gehæleð;\n25 Hwæt fremað ænegum men þeah he ealne middan-eard on æht begite. & hyne sylfne for-spille; And his for-wýrd wyrce;\n26 Se ðe me & mine spæca forsyhþ. þæne mannes sunu for-syhþ. þonne he cymð on his mægen-þrymme & hys fæder & halegra engla;\n27 Ic secge eow soðlice. her synd sume standende þa deade ne wurðaþ. ær hig godes ríce geseon;\n28 Ða wæs gewórden æfter þam wordum nean eahta dagas. þt he nam petrum & Iohannem. & Iacobum. & eode on anne munt. þt he hyne gebæde;\n29 Þa he hine gebæd þa wæs hys ansyn oþres híwes. & his réaf hwit scinende;\n30 Þa spæcon twegen weras wið hyne moyses & helias\n31 gesewene on mægen-þrymme. & sædon his gewitend-nesse þe he to gefyllende wæs on hierusalem;\n32 Petrus & þa þe mid him wæron wurdon mid slæpe gehefegude; And þa hi on-wæcnedun hi gesawun his mægen-þrym. & twegen weras þe mid him stodun;\n33 And hi him fram eodun. petrus cwæð to him; Eala bebeodend. god is þt we her beon & uton wyrcan þreo eardung-stowa. ane þe. & áne moyse. & ane hælie. & he nyste hwæt he cwæð;\n34 Ða he þis spæc. ða wearð genip & ofer-sceadude hig. & hi ondredon him gangende on þt genip;\n35 Ða cóm stefen of þam genipe and cwæð; Þes ys mín leofa sunu. gehyrað hyne;\n36 Ða seo stefn wæs gehyred þa wæs se hælend gemett ana. & hi suwodun & ne sædun nanum men on þam dagum nan þing þæs ðe hi ge-sawun.\n37 Oðrum dæge him of þam munte farendum him agen arn mycel menego.\n38 þa clypode án wer of þære menego & cwæð; Láreow ic halsie þe. ge-seoh minne sunu forþam he is mín ánlica sunu.\n39 & nu se unclæna gást hine æt-hrinð. & he færlice hrymð. & for-nimð hyne & fæmð. & hyne tyrð & slít.\n40 & ic bæd þine leorning-cnihtas þt hig hine ut-adrifon & hig ne mihton;\n41 Þa cwæð se hælend him to &sware; Eala ungeleafulle. & þwure cneores; Swa lange swa ic beo mid eow. & eow þolie; Læd hider þinne sunu;\n42 And þa he hyne lædde him to. se deofol hine for-nam & fordyde. Ða nydde se hælend þone unclænan gast út. & gehælde. þæne cnapan & agef hine his fæder;\n43 Þa wundredon hig ealle be godes mærðe. & eallum wundriendum be þam þingum þe gewurdun. he cwæð to his leorning-cnihtum;\n44 Asettað þas spæca on eowrum heortum. hit ys towerd þt mannes sunu si geseald on manna handa;\n45 Ða þohton hig þis word & hit wæs bewrigen beforan him þt hi hit ne ongeton. & hi ne dorston hine be þam wórde ahsian;\n46 Soðlice þt ge-þanc eode on híg. hwylc hyra yldest wære;\n47 Ða se hælend geseh hyra heortan geþancas he ge-sette þæne cnapan wiþ hine\n48 & cwæþ to him; Se ðe þysne cnapan on mínum naman onfehð. se me onfehð; And se þe me onfehð he onfehð þæne þe me sende; Witudlice se ðe is læst betwex eow ealle. se is mara;\n49 Ða &swarode iohannes. bebeodend. we gesawon sumne on þinum naman deofol-seocnessa út-drifende & we hine for-budon. for-þam he mid us ne fylygð;\n50 Ða cwæð he. ne for-beode ge; Se ðe nis ongen eow se is for eow;\n51 Soðlice wæs geworden þa his andfenga dagas wæron gefyllede. he ge-trymede hys ansyne þt he ferde to hierusalem;\n52 Ða sende he bodan beforan his ansyne. þa eodon hig on þa ceastre samaritanorum þæt hi him gegearwodon.\n53 & hig ne onfengon hine forþam þe he wolde faran to hierusalem;\n54 Ða his leorning-cnihtas þt gesawon. iacobus. & Iohannes. þa cwædon hig; Dríhten. wyltu we secgað þt fýr cume of heofone & for-nime hig;\n55 And hine bewende he hig þreade.\n56 & hig ferdon on oþer castel;\n57 Ða hi ferdon on wege. sum him to cwæð; Ic fylige þe swa hwyder swa þu færst;\n58 Ða cwæþ se hælend. foxas habbað holu & heofones fuglas nestþ; Soðlice mannes sunu næfþ hwar he hys heafod ahylde;\n59 Ða cwæþ he to oðrum filig me; Ða cwæþ he drihten alyf me æryst bebyrigean minne fæder;\n60 Ða cwæþ se hælend. læt þa dead byrigan hyra deadan. ga ðu & boda godes ríce;\n61 Ða cwæð oðer ic fylige þe drihten. ac læt me æryst hit cyþan þam ðe æt ham synt;\n62 Ða cwæþ se hælend him to. nan mann þe hys hand asett on hys sulh. & on-bæc besyhð nys and-fenge godes rice;\n1 Æfter þam se hælend gemearcude oðre twa & hund-seofantig and sende hig twam beforan his ansyne on ælce ceastre. & stówe þe he to cumenne wæs.\n2 & cwæð to him her is mycel ríp. & feawa wyrhtan. biddað þæs ripes hlaford þt he sende wyrhtan to his ripe;\n3 Farað nu. nu ic eow sende swa swa lamb betwux wulfas;\n4 Ne bere ge sacc. ne codd. ne gescy. ne nanne man be wege ne gretað;\n5 On swa hwylc hus swa ge in-gað. cweðaþ æryst. sib si þisse hiw-ræddenne;\n6 And gyf þar beoð sybbe bearn. reste þar eower sib. gif hit elles sy. heo sy to eow gecyrred;\n7 Wunigaþ on þam ylcan huse. & etað & drincað þa þing þe hig habbað; Soðlice se wyrhta is his méde wyrðe; Ne fare ge fram húse to húse.\n8 ac on swa hwylce ceastre swa ge ingað & hig eow onfoð. etað þt eow toforan aset ys.\n9 & ge-hælað þa un-truman þe on þam huse synt. & secgað him. godes rice to eow genealæcð.\n10 on swa hwylce ceastre swa ge ingað. & hig ne onfoð eow gaþ on hyra stræta & cweðaþ;\n11 þt dust þt of eowre ceastre on urum fotum clifode. we drigeaþ on eow. witað þeah þt godes ríce genealæcð;\n12 Ic eow secge þt sodom-waron on þam dæge bið forgyfenlicre þonne þære ceastre;\n13 Wa þe corozam. wa þe bethsáida. forþam gif on tyro & on sidóne gewordene wæron þa menegu þe on eow gedone synt. gefyrn hig on hæran & on axan hreowsunge dydon;\n14 Ðeah-hwæþere tíro & sydóne on þam dæge byð forgyfenlicre þonne eow;\n15 And þu cafarnaum oð heofon up-ahafen. þu byst oþ helle gesenced;\n16 Me gehyrð se ðe eow gehyrð. & me ofer-hogaþ se ðe eow ofer-hogað; Se þe me ofer-hogað. he ofer-hogað þæne þe me sende;\n17 Ða ge-cyrdon þa twa & hundseofantig mid gefean & cwædon; Ðrihten deofol-seocnessa us synt on þinum naman under-þeodde;\n18 Ða sæde he him. ic geseah satanan swa swa lig-ræsc of heofone feallende.\n19 & nu ic sealde eow anweald to tredenne ofer næddran. & snacan & ofer ælc feondes mægen. & nan þing eow ne derað;\n20 Þeah-hwæðere ne blissige ge on þam þe eow synt gastas under-þeodde; Ge-blissiað þt eower naman synt on heofonum awritene;\n21 On þære tíde he on halgum gaste geblissode & cwæð; Ic andete þe fæder. drihten heofones & eorðan. forþam þe ðu þas ðing wisum & gleáwum behyddest. & lytlingum awruge. forþam hit beforan þe swa gelicode;\n22 Ealle þing me synt fram minum fæder gesealde. & nan man nat hwylc is se sunu buton se fæder. ne hwylc si ðe fæder buton se sunu. & se ðe se sunu hit awreon wyle;\n23 Þa cwæþ he to his leorningcnihtum bewend; Eadige synt þa eagan þe geseoð þa ðing þe ge ge-seoð;\n24 Soðlice ic eow secge þt manega witegan & cyningas woldon geseon þt ge ge-seoþ & hig hit ne gesawon. & woldon gehyran þt ge gehyraþ. & hig hit ne gehyrdon;\n25 Ðá áras sum æ-glæw man. & fandode his & cwæð; Lareow. hwæt do ic þt ic ece líf hæbbe;\n26 Ða cwæþ he to him. hwæt is gewriten on þære æ. hu rætst þu;\n27 Ða &swarude he. lufa drihten þinne god of ealre þinre heortan. & of ealre þinre sawle. & of eallum þínum mihtum & of eallum þinum mægene. & þinne nehstan swa ðe sylfne;\n28 Þa cwæð he. rihte þu &swarodest. do þt. þonne leofast þu;\n29 Ða cwæþ he to þam hælende. & wolde hine sylfne geriht-wisian; And hwylc is min nehsta;\n30 Ða cwæþ se hælend hine úpbeseonde; Sum man ferde fram hierusalem to hiericho & becom on þa sceaðan. þa hine bereafodon; & tintregodon hine. & for-leton hine sam-cucene.\n31 Þa gebyrode hit þt sum sacerd férde on þam ylcan wege & þa he þt geseah he hine for-beh.\n32 & eall-swa se diácon. þa he wæs wið þa stówe & þt geseah he hyne eac for-beah;\n33 Ða ferde sum samaritanisc man wið hine. þa he hine geseah þa wearð he mid mild-heortnesse ofer hine astyred\n34 þa genealæhte he & wrað his wunda & on-agét ele & wín. & hine on hys nýten sette & gelædde on his læce-hus. & hine lacnude\n35 & brohte oðrum dæge twegen penegas & sealde þam læce. & þus cwæð; Begym hys. & swa hwæt swa þu mare to-gedest. þonne ic cume ic hit forgylde þe;\n36 Hwylc þara þreora þyncð þe þt sy þæs mæg. þe on ða sceaðan befeoll;\n37 Ða cwæð he. Se ðe him mild-heortnesse on dyde; Ða cwæþ se hælend gá. & do eall-swa;\n38 Soðlice hit wæs geworden þa hig ferdon. se hælend eode on sum castel & sum wíf on naman martha onfeng hyne on hyre hús.\n39 & þære swustur wæs maria seo eac sæt wið þæs hælendes fét & his word gehyrde;\n40 Soþlice martha geornlice him þenode; Þa stod heo & cwæþ. drihten. nis þe nán caru þt min swustur let me ænlipie þenian sege hyre þt heo fylste me;\n41 Ða cwæþ se hælend. martha martha. geornfull þu eart & embe fela þinga gedrefed;\n42 Ge-wislice an þing is nied-behefe. maría geces þæne selestan dæl se hyre ne byð afyrred;\n1 Soðlice wæs geworden þa he wæs on sumere stowe hine gebiddende. þa þa he geswac. him to cwæð an his leorning-cnihta; Drihten. lær ús. us gebiddan. swa iohannes his leorning-cnihtas lærde;\n2 Ða cwæþ he to him. cweðað þus. þonne ge eow gebiddað; Ure fæder þu ðe on heofone eart. si þin nama gehalgod tó-cume þin ríce. gewurðe ðin willa on heofone & on eorþan.\n3 syle us to-dæg urne dæg-hwamlican hláf.\n4 & forgyf us ure gyltas. swa we forgyfað ælcum þara þe wið us agyltað. & ne læd þu us on costunge. ac alýs ús fram yfele;\n5 Ða cwæþ he to him; Hwylc eower hæfð sumne freond. & gæþ to midre nihte to him. & cwyð to him; La freond læn me þry hlafas.\n6 For-þam mín freond com of wége to me. & ic næbbe hwæt ic him to-foran lecge;\n7 And he þonne him þus &swarige. ne beo þu me gram nu min duru is belocen. & mine cnihtas synt on reste mid me. ne mæg ic arísan nú & syllan þe;\n8 Gyf he þonne þurh-wunað cnucigiende. ic eow secge gyf he [ne] arist & him sylð þonne forþam þe he his freond ys. þeah-hwæþere for hys onhrope he arist & sylð him his neode;\n9 And ic eow secge. biddað. & eow byð seald. secað. & ge findað. cnuciað. & eow byð untyned.\n10 ælc þara þe bitt onfehð. & se ðe secð he fint. & cnuciendum byð untyned;\n11 Hwylc eower bitt his fæder hlafes. segst þu sylð he him stán. oððe gif he byt fisces sylð he him næddran for fisce.\n12 oððe gyf he bit æg. segst þu ræcð he him scorpionem. þt is an wyrm-cynn.\n13 Witodlice gyf he (sic) þonne þe synt yfele cunnun syllan góde sylene eowrum bearnum swa mycele ma eower fæder of heofone sylð godne gast þam þe hyne biddað;\n14 Ða wæs se hælend ut-adrifende sume deofol-seocnysse. & seo wæs dumb; And þa he ut-dráf þa deofol-seocnesse þa spræc se dumba. & þa menego wundredon;\n15 Sume cwædon on bel-zebub deofla ealdre he ut-adrifð þa deofol-seocnessa;\n16 And sume his fandodon & gyrndon of heofone tacnys of him;\n17 Ða he geseah hyra geðancas he cwæð; Ælc ríce on hyt sylf to-dæled byð. toworpen & þt hus ofer þt hus fealð;\n18 Gyf satanas is todæled on hine sylfne. hu stent his ríce. for-þam-þe ge secgað þt ic on bel-zebub deofol-seocnessa ut-adrife;\n19 Gif ic on bel-zebub deofla ut-drífe. on hwam ut-adrifað eower bearn. forþam hig beoð eowere déman;\n20 Gewislice gif ic on godes fingre deofla ut-adrífe. eallunga godes ríce on eow be-cymð;\n21 Ðonne se stranga gewæpnud his cafertun gehealt. þonne beoð on sibbe þa ðing þe he ah;\n22 Gyf þonne strengra ofer hine cymð. & hine ofer-winð. ealle his wæpnu þe he on truwude he him afyrð. & to-dælþ his here-reaf;\n23 Se þe nis mid me se is ongen me; And se þe ne gaderað mid me. se hit tostret;\n24 Ðonne se un-clæna gast gæð of þam men. he gæð þurh un-wæterie stówa reste secende & nane ne gemet þonne cwyð he; Ic gewende eft to mínum huse þe ic of eode.\n25 & þænne he cymð. he hit gemet æmtig mid besmum afeormod;\n26 Þonne gæð he & nimð seofan oðre gastas wyrsan þonne he & ingað. & þar eardiað. þonne synt þæs mannes endas wyrsan þam ærrum;\n27 Soðlice wæs geworden þa he ðis sæde. sum wíf him to cwæþ; Eadig is se innoð þe þe bær. & þa breost þe ðu suce;\n28 Ða cwæð he. eadige synt þa ðe godes word ge-hyrað & þt ge-healdaþ;\n29 Ða hyra manega to-gædere comon he cwæþ to him; Ðeos cneorys is manfull cneorys. heo secð tacen. & hyre ne bið nán geseald buton Ionan tacen;\n30 Swa swa iona wæs tacen niniuetum. swa bið mannes sunu tacen þisse cneorisse;\n31 Suð-dæles cwén arist on dome mid þisse cneorysse mannum & genyðerað hig forþam þe heo com of eorðan endum to gehyranne salomones wisdom; And efne þes is mára þonne salomon;\n32 Niniuetisce men arísaþ on dóme mid þisse cneorysse & genyðeriað hig. for-þam þe hig dæd-bóte dydon. æt ionam bodunge. & þes is mara þonne ioná;\n33 Ne on-ælþ nán man his leoht-fæt & sett on diglum. ne under bydene ac ofer candel-stæf. þt ða þe in-gað leoht geseon;\n34 Ðin eage is þines lichaman leoht-fæt; Gif þin eage bið hluttor ðonne bið eall þin lichama beorht; Gif hit byð deorc. eall þin lichama byð þystre;\n35 Warna þt þt leoht þe ðe on is. ne syn þystru;\n36 Gyf þin lichama eall bið beorht and næfþ nanne dæl þystra þonne byð he eall beorht. & þe on-lyht swa þt leoht-fæt þæs lig-ræsces;\n37 Þa bæd hine sum fariseisc man þt he æte mid him & he ineode & sæt;\n38 Ða ongan se fariseisca on him smeagan & cweðan; Hwi he ge-þwogen nære ær his gereorde;\n39 Ða cwæð drihten to him nu ge farisei þt ute is calices & disces geclænsiað þt eow innan is. þt is full reaf-lace & unriht-wisnesse;\n40 La dysegan hu ne worhte þt þt inne is. se ðe worhte þt úte is.\n41 þeah-hwæþere þt to lafe is syllað ælmessan þonne beoð eow ealle þing clæne;\n42 Ac wá eow fariseum ge þe teoþiað mintan & rúdan. & ælce wyrte & ge for-bugað dóm & godes lufe; Þas þing eow gebyrede to donne. & þa þing ne for-lætan;\n43 Wá eow fariseum ge þe lufiað þa forman heah-setl on ge-samnungum & gretinga on stræte;\n44 Wa eow for-þam þe ge synt swylce þa byrgena þe man innan ne sceawað; And þa men nyton þe him on-ufan gað;\n45 Ða &swarode him sum ægleaw. lareow teonan þu wyrhcst us mid þisse sage;\n46 Þa cwæþ he; Wa eow ægleawum forþam þe ge symað men mid þam byrþenum þe hig aberan ne magon. & ge ne ahrinað þa seamas mid eowrum anum fingre;\n47 Wa eow ge þe timbriað witegena byrgena. eower fæderas hig of-slógon\n48 eallunga ge cyðað. & ge þafiað eower fædera weorcum. forþam hig ofslogon hig. & ge timbriað hira byrgena;\n49 Forþam cwæð godes wisdóm. ic sende to him witegan & apostolas. & hig of-sleað hig. & ehtað\n50 þt ealra witegena blod sy ge-soht. þe wæs agoten of middan-geardes fruman. fram þisse cneorysse.\n51 fram abeles blode oð zachariam blod. se forwearð betux þam altare & þam temple. ic eow secge. swa bið ge-soht fram þisse cneorysse;\n52 Wa eow ægleawum for-þam þe ge ætbrudun þæs ingehydes cæge. ge in ne eodun & ge forbudon þa þe in-eodun;\n53 Ða he him þis to cwæð. þa ongunnun ða farisei & þa ægleawan hefilice him agen standan & his muð dyttan\n54 & embe hine syrwan. secende sum þing of his muðe þt hig hine wregdun.\n1 mycelum weredum him embe standendum þt hig hine trædun; Ða cwæð he to his leorning-cnihtum warniað wið farisea lare þt is licetung;\n2 Soðlice nis nan þing ofer-heled. þe ne beo un-heled. ne be-hydd þt ne sy witen.\n3 forþam þe þt ge secgað on þystrum beoð on leohte sæde & þæt ge on earum spræcun on bedd-cofum bið on hrofum bodud;\n4 Ic secge eow minum freondum ne beo ge bregyde fram þam þe þone lichaman of-sleað. & nabbað syþþan hwæt hig má dón;\n5 Ic eow æt-ywe hwæne ge on-dredon. adrædað þone þe anweald hæfð. seððan he ofslyhð on helle asendan. þus ic eow secge adrædað þone.\n6 ne becypað híg fíf spearwan to helflinge. & an nis of þam ofer-gyten beforan góde.\n7 ac ealle eowres heafdes loccas synt getealde; Ne adræde ge eow ge synt beteran manegum spearwum;\n8 Soðlice ic eow secge swa hwylc swa me andet beforan mannum. þone mannes sunu andet beforan godes englum;\n9 Se þe me wið-sæcð beforan mannum. se byð wið-sacen beforan godes englum.\n10 & ælc þe segð ænig word agén mannes sunu þam bið for-gyfen; Ðam þe wiðer-sacað ongen haligne gast. ne bið þam forgyfen;\n11 Þonne hig lædað eow on gesamnunga & to dugeðe-ealdrum. & to anwealdum. ne beo ge embe-þencynde. hú oððe hwæt ge specon. oððe &swarian.\n12 halig gast eow lærð on þære tíe þa þing þe eow specan gebyrað;\n13 Ða cwæð sum of þam menegum; Láreow. sege minum breðer þt he dæle uncer æhta wið me;\n14 Ða cwæð he. lá mán. hwa sette me déman. oððe dælend ofer ínc;\n15 Þa cwæð he. gymað & warniað. wið ælce gytsunge. forþam þe nys nanes mannes líf on gytsunge of þam þe he ah;\n16 Ða sæde he him sum big-spel; Sumes weliges mannes æcer brohte forð góde wæstmas.\n17 þa ðohte he on him sylfum. & cwæð; Hwæt do ic forþam ic næbbe hwyder ic míne wæstmas gadrige;\n18 Ða cwæþ he þus ic do. ic towurpe míne bernu & ic wyrce máran. & ic gaderige þyder eall þt me ge-wexen ys. & míne gód\n19 & ic secge minre sawle eala sawel þu hæfst mycele gód. asette to manegum gearum. gerest þe. ét. & drínc & gewísta;\n20 Ða cwæð god to him; La dysega on þisse nihte hig feccað þine sawle fram þe. hwæs beoð þa ðing þe ðu ge-gearwudest;\n21 Swa is se ðe him sylfum strynð. & nis welig mid gode;\n22 Þa cwæð he to his leorning-cnihtum. forþam ic eow secge ne beo ge ymbe-hydige eowre sawle hwæt ge étan. ne eowrum lichaman hwæt ge scrydun;\n23 Seo sawul ys ma þonne se lichama. & se lichama má þonne þt reaf;\n24 Besceawiað þa hrefnas þt hig ne sawað. ne ne ripað. nabbað hig heddern ne bern. ac god hig fett. þæs þe má ge synt hyra selran;\n25 Hwylc eower mæg þencende ican áne elne. to his anlicnesse.\n26 gyf ge þt læsse ne magon. hwy synt ge be oðrum þingum ymbe-hydige;\n27 Sceawiaþ þa lilian hu hi wexað. hi ne swincað ne ne spinnað; Soðlice ic eow secge þt salomon on eallum hys wuldre næs gescrydd. swa þissa án;\n28 Gyf god scrytt þt híg. ðe ys to-dæg on æcere. & to-morgen forscrincð; swa mycele ma gód scryt eow ge-hwædes geleafan;\n29 And nelle ge secean hwæt ge eton oððe drincon. & ne beo ge up-ahafene\n30 ealle þas þing þeoda seceað; Eower fæder wat þt ge þises beþurfon;\n31 Þeah-hwæþere seceað godes ríce & ealle þas þing eow beoþ ge-ihte;\n32 Ne ondræd þu þe la lytle heord. forþam eowrum fæder gelicode eow ríce syllan;\n33 Syllaþ þt ge agon & syllað ælmessan. wyrcað seodas þa ðe ne for-ealdigeað. ungeteorudne gold-hord on heofenum. þyder ðeof ne ge-nealæcð. ne ne (sic) moððe ne ge-wemð;\n34 Ðar eower gold-hord is. þar byð eower heorte;\n35 Sin eower lendenu begyrde & leoht-fatu byrnende.\n36 & beo gelice þam mannum þe hyra hlafordes abidað hwænne he sy fram gyftum gecyrred. þt hig him sona ontynon þonne he cymð & cnucað;\n37 Eadige synt þa þeowas þe se hlaford wæccende gemet þonne he cymð; Soðlice ic eow secge þt he begyrt hine & deð þt hig sittað. & gangende him þenað;\n38 And gif he cymð on þære æfteran wæccan. oððe on þære þriddan & þus gemet. eadige synt þa þeowas;\n39 Witað þt gif se hiredes ealdor wiste hwænne se þeof cuman wolde. witodlice he wacude & ne geþafude þt man his hus under-dulfe;\n40 And beo ge wære forþam þe mannes sunu cymð þære tíde þe ge ne wenað;\n41 Þa cwæþ petrus drihten. segst þu þis big-spell to us hwæþer þe to eallum;\n42 Ða cwæþ drihten. hwa wenst þu þt sy getrywe & gleaw dihtnere. þæne se hlaford geset ofer hys hired þt he him hwætes gemet on tíman sylle;\n43 Eadig is se þeow þe his hlaford gemet þus donde þonne he cymð;\n44 Soðlice ic secge eow þt he gesett hine ofer eall þt he ah;\n45 Gyf þonne se þeow cwyð on hys heortan mín hlaford úferaþ hys cyme. & agynð beatan þa cnihtas & þa þinena. & etan & drincan & beon ofer-druncen.\n46 þonne cymþ þæs þeowan hlaford on þám dæge þe he ne wenð. & þære tíde þe he nát. & to-dælþ hine & sett his dæl mid þam ungetreowum;\n47 Soþlice þæne þeow þe his hlafordes willan wiste & ne dyde æfter his hlafordes willan. he biþ witnad manegum witum;\n48 Ðone þeow þe his willan nyste & þeah dyde he bit witnad feawum witum; Ælcum þe mycel geseald is. him man mycel to-secð. & æt þam þe hig micel befæstun hig mycel biddað;\n49 Fyr ic sende on eorþan & hwæt wylle ic buton þt hit bærne;\n50 Ic hæbbe on fulluhte beon gefullod. & wénege. hu beo ic geþread. oð hyt sý gefyllyd.\n51 forþam þe ic com sybbe on eorþan sendan. ne secge ic eow ac to-dál;\n52 Heonon-forð beoð fife on anum húse to-dælede. þry on twegen. & twegen on þry.\n53 beoð to-dælede; Fæder on sunu & sunu on his fæder. modor on dohtor & dohtor on hyre modor; Swegr on hyre snore. & snoru on hyre swegere;\n54 & he cwæþ to þam folce. þonne ge ge-seoð þa lyfte cumende on west-dæle. sona ge cweðað storm cymð & hit swa byð;\n55 And þonne ge geseoð suðan blawan ge secgaþ þt is tówerd & hit byð;\n56 Lá liceteras cunnege afandian heofones ansyne & eorþan. humeta na afandige ge þas tíde;\n57 Hwi ne demege of eow-sylfum þt riht is;\n58 Ðonne þu gæst on wege mid þinum wiðer-winnan to hwylcum ealdre. do þt ðu beo fram him alysed. þe-læs he þé sylle þam déman. & se déma þam bydele. & se bydel þe sende on cwertern;\n59 Ic secge þe ne gæst þu þanone ær þu agylde þone ytemystan feorð-ling;\n1 Þar wæron sume on þære tíde of galileum him cyþende. þara blod pilatus mengde mid hyra offrungum;\n2 Þa cwæð he him &swarigende. wenege wæron þá galileiscan synfulle to-foran eallum galileiscum. for-þam þe hig swylc þoledon;\n3 Ne secge ic na. ac ealle ge gelíce forwurðaþ. buton ge dæd-bote dón.\n4 swa þa ehta-týne. ofer þa feoll se stypel on siloá & hig of-sloh; Wenege þt hig wæron scyldige ofer ealle menn þe on hierusalem wunedon;\n5 Ne secge ic. ac swá gé forwurðaþ. buton ge dæd-bote dón;\n6 Ða sæde he him þis bigspel. sum man hæfde án fíc-treow geplantod on his win-gearde. þa com he & sohte his wæstmas on him þa ne funde he nanne;\n7 Þa cwæþ he to þam hyrde nu synt þreo ger syðþan ic com wæstm secende on þissum fíc-treowe. & ic ne funde; For-ceorf hine hwi of-þricð he þt land;\n8 Ða cwæð he hlaford. læt hine gyt þis gear. oð ic hine bedelfe & ic hine bewurpe mid meoxe.\n9 & witodlice he wæstmas bringð; Gif hit elles hwæt byð ceorf hine syððan;\n10 Ða wæs he reste-dagum on hyra gesamnunge lærende.\n11 þa wæs þar sum wif seo hæfde untrumnesse gast ehtatyne gear. & heo wæs abogen. ne heo eallunga ne mihte up-beseon;\n12 Þa se hælend hig geseah he clypode hig to him. & sæde hyre; Wíf. þu eart for-læten of þinre untrumnesse.\n13 & his hand hyre on sette. þa wæs heo sona up aræred. & heo god wuldrode;\n14 Ða ge-bealh se duguðe-ealdor hine forþam þe se hælend on reste-dæge hælde & sæde þam menegum; Syx dagas synt on þam gebyrað þt man wyrce. cumaþ on þam & beoð gehælede. & na on reste-dæge;\n15 Ða &swarude se hælend & cwæð; Lá lícteras. ne un-tigð eower ælc on reste-dæge his oxan oððe assan. fram þære binne & læt to wætere;\n16 Þas abrahames dohtor þe satanas geband nu eahta-tyne gear. ne gebyrede hyre beon unbunden of þissum bende on reste-dæge;\n17 Þa he þis sæde. þa sceamode ealle his wiðer-winnan. & eall folc geblissode on eallum þam ðe wuldor-fullice fram him ge-wurdon;\n18 Soðlice he cwæþ. hwam is godes. ríce gelíc. & hwam wene ic þt hit beo gelíc.\n19 hit ys gelic senepes corne þt se man onfenc & seow on his wyrtun & hit weox & wearð mycel treow. & heofenes fuhlas restun on his bogum;\n20 And eft he cwæð. hwam wene ic þt godes ríce si gelic.\n21 hit is gelic þam beorman þe þt wíf on-fengc. & be-hydde on þam melewe þreo gemetu. oð hit wearð eall ahafen;\n22 Ða ferde he þurh ceastra & castelu to hierusalem & þar lærde\n23 Ða cwæð sum man to him drihten. feawa synt þe synt gehælede; Þa cwæþ he to him.\n24 efstað þt ge gangen þurh þt nearwe get forþam ic secge eow manega secað þt hig ingan & hi ne magon;\n25 Ðonne se hiredes ealdor ingæð & his duru beclyst ge standaþ þær úte & þa duru cnuciað & cweðaþ. drihten atyn us; Þonne cwyð he to eow; Ne can ic eow. nat ic hwanon ge synt;\n26 Ðonne ongynne ge cweþan wé æton & druncon beforan þe. & on urum strætum þu lærdest.\n27 þonne segð he eow. ne cann íc hwanon ge synt gewitað fram me ealle unriht-wyrhtan.\n28 þar bið wop & toþa gryst-lung; Ðænne ge geseoþ abraham. & isaac. & iacob. & ealle witegan on godes ríce. & ge beoð ut-adrifene\n29 & hig cumað fram east-dæle & west-dæle. & norþ-dæle. & sittað on godes ríce.\n30 & efne synt yte-meste þa ðe beoð fyrmyste. & synt fyrmyste þa ðe beoð ytemeste;\n31 On þam dæge him genealæhton sume farisei & him sædon; Far & ga heonon forþam þe herodes þe wyle ofslean;\n32 And þa cwæð he to him. gað & secgað þam foxe. deofol-seocnessa ic út-adrífe. & ic hæla gefremme to-dæg & to-morhgen & þriddan dæge ic beo for-numen;\n33 Ðeah-hwæðere me gebyreþ to-dæg & to-morhgen. & þy æfteran dæge gán. forþam þe ne gebyreð þt se witega for-wurðe bútan hierusalem;\n34 Eala hierusalem hierusalem. þu ðe þa witegan of-slyhst. & hænst. þa ðe to þe asende synt. hu oft ic wolde þíne bearn gegaderian swa se fugel deð his nest under his fiðerum & þu noldest;\n35 Nu bið eower hus eow for-læten; Soðlice ic eow secge þt ge mé ne geseoð ærþam þe cume se þonne ge cweðað. gebletsod sy se ðe cóm on drihtnes naman;\n1 Þa wæs geworden þa he eode on sumes farisea ealdres hus on reste-dæge þt he hlaf æte. & hig begymdon hine\n2 ða wæs þar sum wæter-seoc man beforan him;\n3 Ða cwæþ se hælend to þam æ.-gleawum & fariseum; Ys hit alyfed þt man on restedagum hæle;\n4 Ða suwudon hig. þa nam he hine & gehælde & for-let hyne;\n5 Þa cwæð he to him &swariende. hwylces eowres assa oððe oxa befealþ on anne pytt & ne tihþ he hyne hrædlice up on reste-dæge;\n6 Ða ne mihton hig agen þis him geandwyrdan;\n7 Ða sæde he sum big-spel be þam in-gelaðudan. gymende hu hig þa fyrmestan setl gecuron & þus cwæð;\n8 Ðonne þu byst to gyftum gelaþod ne site þu on þam fyrmestan setle. þelæs wenunga sum wurð-fulra [sig yngelaðod fram hym.\n9 & þonne] cúme se þe ðe in-gelaþode & secge ðe rym þysum men setl. & þu ðænne mid sceame nyme þt yte-meste setl;\n10 Ac þonne þu geclypod byst. gá & site on þam ytemestan setle. þt se ðe þe in-gelaðude þænne he cymð cweþe to þe. la fréond. site ufur. þonne byð þe wurð-mynt be-foran mid-sittendum;\n11 For-þam ælc þe hine úp-ahefð. bið genyðerud. & se ðe hine nyðerað se bið up-ahafen;\n12 Ða cwæð he to þam þe hine inlaðode. þonne þu dest wiste oððe feorme ne clypa þu þine frynd ne þíne gebroðru. ne ðine cuðan ne þine welegan nehheburas. þe-læs hi ðe agen laðiun. & þu hæbbe ed-lean;\n13 Ac þænne þu ge-beor-scype dó. clypa þearfan & wanhale. & healte. & blinde.\n14 þonne bist þu eadig. for-þam ðe hi nabbað hwanun hig hit þe forgyldon; Soðlice hit byð þe forgolden on riht-wisra æriste;\n15 Ða þis gehyrde sum of þam sittendum þa cwæð he. eadig is se ðe hlaf ytt on godes rice;\n16 Ða sæde he him. sum man worhte mycele feorme & manega gelaðode.\n17 þa sende he his þeowan to þære feorme timan þt he sæde þam gelaðedum þt hig comun forþam þe ealle þing gearwe wæron;\n18 Þa ongunnon hig ealle hig beladian; Se forma him sæde. ic bohte ænne tún. ic hæbbe neode þt ic fare & hine geseo. ic bidde þe þt ðu me beladige;\n19 Ða cwæþ se oþer. ic bohte án getyme oxena. nu wille ic faran & fandian hyra nu bidde ic þe beláda me;\n20 Ða cwæð sum ic lædde wíf ham. forþam ic ne mæg cuman;\n21 Þa cyrde se þeowa & cydde his hlaforde þt; Ða cwæð se hlaford mid yrre to þam þeowan; Gá hraþe on þa stræta & on wic þisse ceastre & þearfan & wanhale. & blinde & healte læd hider ín;\n22 Ða cwæð se þeowa. hlaford. hit ys gedón swa þu bude. & nu gyt her is æmtig stów;\n23 Þa cwæð se hlaford þa gyt to þam þeowan; Gá geond þas wegas & hegas. & nyd hig þt hig gán in. þt min hus si gefylled;\n24 Soðlice ic eow secge þt nan þara manna þe geclypode synt ne onbyrigeað minre feorme;\n25 Soðlice mid him ferde mycel menego. þa cwæð he to him bewend;\n26 Gyf hwa to me cymð & ne hatað his fæder & moder & wíf & bearn & broþru & swustra. & þænne gyt his sawle ne mæg he beon min leorning-cniht;\n27 & se þe ne byrð hys cwylminge & cymð æfter me. ne mæg he beon min leorning-cniht;\n28 Hwylc eower wyle timbrian anne stypel. hu ne sytt he ærest & teleð þa andfengas þe him behefe synt. hwæðer he hæbbe hine to full-fremmenne\n29 þe-læs syððan he þæne grund-weall legð. & ne mæg hine full-fremman. ealle þe hit geseoð agynnað hine tælan\n30 & cweðan; Hwæt þes man agan timbrian & ne mihte hit ge-endian;\n31 Oððe gyf hwylc cynincg wyle faran & feohtan agen oðerne cyning hu ne sit he ær & þencð hwæðer he mæge mid tyn þusendum cuman agen þone þe him agen cymð mid twentigum þusendum.\n32 & gif he þonne wið hine gefeohtan ne mæg. he sent ærynd-racan & bitt sibbe;\n33 Witodlice swa is ælc of eow þe ne wið-sæcð eallum þingum þe he ah. ne mæg he beon min leorning-cniht;\n34 Gód ys sealt gif hit awyrð on þam þe hit gesylt bið.\n35 nis hyt nyt ne on eorþan ne on myxene. ac hyt bið út-aworpen; Gehyre se þe earan hæbbe to ge-hyrenne;\n1 Soðlice him genealæhtun manfulle & synfulle þt hig his word gehyrdon;\n2 Ða murcnedon þa farisei & þa boceras & cwædon; Ðes onfehð synfulle & mid him ytt;\n3 Þa cwæþ he þis big-spel to þam;\n4 Hwylc man is of eow þe hæfð hund sceapa. & gif he for-lyst án of þam. hu ne for-læt he þonne nigon & hund-nigontig on þam westene. & gæð to þam þe for-wearð oð he hit fint.\n5 & þonne he hit fint he hitt set on his exla geblissiende.\n6 & þonne he ham cymð he to-somne clypað hys frynd & his nehheburas. & cwyð; Blissiað mid me for-þam ic funde min scep þe for-wearð;\n7 Ic secge eow þt swa byð on heofone blis be anum synfullum þe dædbote deð. ma þonne ofer nigon & nigontigum riht-wisra þe dæd-bote ne beðurfon;\n8 Oððe hwilc wif hæfð tyn scyllingas. gif heo forlyst anne scylling. hu ne on-ælð heo hyre leoht-fæt. & awent hyre hus & secð geornlice oð heo hine fint;\n9 & þonne heo hine fint heo clypað hyre frynd & nehhe-byryna & cwyð. blyssiað mid me forþam ic funde minne scylling þe ic forleas;\n10 Ic secge eow swa bið blis beforan godes englum be anum synfullum þe dæd-bote déð;\n11 He cwæð. soðlice sum man hæfde twegen suna.\n12 þa cwæð se yldra to his fæder; Fæder. syle me minne dæl minre æhte þe me to ge-byreþ. þa dælde he him his æhte;\n13 Ða æfter feawa dagum ealle his þing gegaderude se gingra sunu. & ferde wræclice on feorlen rice. & for-spilde þar his æhta lybbende on his gælsan;\n14 Ða he hig hæfde ealle amyrrede þa wearð mycel hunger on þam ríce & he wearð wædla;\n15 Þa ferde he & folgude ánum burh-sittendan men þæs rices. ða sende he hine to his tune þt he heolde his swyn;\n16 Ða ge-wilnode he his wambe gefyllan of þam bien-coddun þe ða swyn æton. & him man ne sealde;\n17 Þa beþohte he hine & cwæð; Eala hu fela yrðlinga on mines fæder huse hláf genohne habbað & ic her on hungre for-wurðe;\n18 Ic aríse. & ic fare to mínum fæder. & ic secge him; Eála fæder ic syngode on heofenas. & beforan þe.\n19 nu ic neom wyrðe þt ic beo þin sunu nemned. do me swa anne of þinum yrðlingum;\n20 & he aras þa & com to his fæder. & þa gyt þa he wæs feorr his fæder he hyne geseah & wearð mid mild-heortnesse astyrod & agen hine árn & hine beclypte & cyste hine;\n21 Ða cwæð his sunu; Fæder. ic syngude on heofon. & beforan ðe. nu ic ne eom wyrþe þt ic þin sunu beo genemned;\n22 Ða cwæþ se fæder to his þeowum; Bringað raðe þæne selestan gegyrelan & scrydað hyne & syllað him hring on his hand. & gescý to his fotum.\n23 & bringað an fætt styric & of-sleað & utun etan & gewist-fullian.\n24 for-þam þes min sunu wæs dead & he ge-edcucude. he for-wearð & he is gemet; Ða ongunnon hig gewist-læcan\n25 Soðlice hys yldra sunu wæs on æcere & he cóm. & þa he þam huse genealæhte he ge-hyrde þæne sweg & þt weryd.\n26 Þa clypode he anne þeow & axode hine hwæt þt wære;\n27 Ða cwæð he þin broðor com. & þin fæder of-sloh án fæt celf for-þam þe he hyne halne on-feng;\n28 Ða bealh he hine & nolde ingan; Þa eode his fæder út & ongan hine biddan;\n29 Ða cwæþ he his fæder &swarigende; Efne swa fela geara ic þe þeowude & ic næfre þin bebod ne forgymde. & ne sealdest þu me næfre an ticcen þt ic mid minum freondum gewist-fullude;\n30 Ac syððan þes þin sunu com. þe hys spéde mid myltystrum amyrde. þu of-sloge him fætt celf;\n31 Ða cwæþ he sunu. þu eart symle mid me. & ealle mine þing synt þíne\n32 þe ge-byrede gewist-fullian & geblissian for-þam þes þin broðor wæs dead & he ge-edcucede he for-wearð & he is gemet;\n1 Ða cwæð he to his leorning-cnihtum Sum welig man wæs hæfde sumne gerefan se wearð wið hine for-wreged swylce he his gód for-spilde.\n2 þa clypode he hine & sæde him; Hwi ge-hyre ic þis be þe. agyf þine scíre ne miht þu lencg tún-scíre bewitan;\n3 Ða cwæþ se gerefa on his geþance; Hwæt do ic for-þam þe min hlaford míne gerefscire fram me nymð; Ne mæg ic delfan. me sceamað þt ic wædlige.\n4 ic wát hwæt ic do þt hig me on hyra hus onfón þonne ic be-scíred beo fram tun-scíre;\n5 Ða þa gafol-gyldan gegaderude wæron þa sæde he þam forman. hu mycel scealt þú minum hlaforde;\n6 Ða sæde he hund sestra eles. þa sæde he him. nim þine feðere & site hraðe & writ fiftig;\n7 Ða sæde he oðrum hu mycel scealt þu. þa cwæþ he hund mittena hwætes; Ða cwæð he. nim þine stafas & writ hund-eahtatig;\n8 Ða herede se hlaford þære unriht-wisnesse tungerefan. forþam þe he gleawlice dyde. forþam ðe ðisse worulde bearn. synd gleawran þises leohtes bearnum on þisse cneoresse;\n9 & ic secge eow. wyrcað eow frynd of þisse worulde-welan unriht-wisnesse þt hig onfon eow on ece eardung-stówe þonne ge ge-teoriað;\n10 Se þe ys on lytlum getrywe. se ys on maran getrywe & se þe ys on lytlum unriht-wis se ys eac on maran unrihtwis;\n11 Gif ge on unriht-wisum weoruld-welan næron getrywe hwa betæhð eow þt eower ys;\n12 And gyf ge on fremedum næron getrywe hwa sylþ eow þt eower ys;\n13 Ne mæg nan þeow twam hlafordum þeowian. oððe he anne hatað & oðerne lufað. oððe he anum folgað & oðerne for-hogað; And ge ne magon gode þeowian & woruld-welan;\n14 Ðas ðing ealle þa farisei gehyrdon þa ðe gifre wæron. & hig hine tældon;\n15 Þa cwæð he to him. ge synt þe eow sylfe beforan mannum geriht-wisiaþ. soðlice god can eowre heortan forþam þe be-foran gode ys ascuniendlic þt mannum heah ýs;\n16 Seo æ. & witegan oð iohannem. & of him is bodud godes ríce. & ealle on þt strang-nysse wyrcað;\n17 Eaðre is þt heofen & eorðe gewiton þonne án stæf of þære æ. fealle;\n18 Ælc man þe his wíf for-læt & oþer nimð se unriht-hæmð; & se ðe þt forlætene wíf nimð se unriht-hæmð;\n19 Sum welig man wæs. & he wæs gescrydd mid purpuran & mid twine. & dæghwamlice riclice gewist-fullude;\n20 And sum wædla wæs on naman lazarus. se læg on his dura swyðe forwundon.\n21 & wilnode þt he hine of his crumum gefylde þe of his beode feollun. & him nan man ne sealde. ac hundas comon & his wunda liccodon;\n22 Ða wæs geworden þt se wædla forðferde & hine englas bæron on habrahames greadan; Þa wearð se welega dead & wæs on helle bebyrged;\n23 Ða ahof he his eagan upp þa he on þam tintregum wæs. & geseah feorran abraham & lazarum on his greadan;\n24 Ða hrymde he & cwæð. eala fæder abraham gemilsa me. & send lazarum þt he dyppe his fingres lið on wætere. & mine tungan gehæle. forþam þe ic eom on þis líge cwylmed;\n25 Ða cwæð abraham. eala sunu geþenc þt þu god onfenge on þinum lífe. & gelíce lazarus on-feng yfel. nu ys þes gefrefryd & þu eart cwylmed;\n26 And on eallum þissum betwux ús & eow is mycel dwolma getrymed. þa ðe willað heonon to eow faran ne magon. ne þanun faran hidere;\n27 Ða cwæð he fæder. ic bidde þe þt ðu sende hine to mines fæder húse.\n28 ic hæbbe fíf gebroþru þt he cyðe him þt hig ne cumon on þissa tintrega stowe;\n29 Þa sæde abraham him. híg habbað moysen & witegan. hig hlyston him;\n30 Ða cwæð he. nese fæder abraham. ac hig doð dædbote gif hwylc of deaðe to him færð;\n31 Ða cwæð he. gif hig ne gehyraþ moysen & þa witegan. ne hig ne gelyfað þeah hwylc of deaðe aríse;\n1 Ða cwæð he to his leorning-cnihtum un-mihtlic is þt gedrefednyssa ne cuman. wa þam þe hig þurh cumað.\n2 nyttre him wære þt an cweorn-stan sy ge-cnytt abutan his swúran & sí on sæ beworpen ðonne he gedréfe anne of þissum lytlingum;\n3 Warniað eow. gyf þin broðor syngað cíd him;\n4 And gif he on dæg seofan siþun syngað. & seofan siþun to þe on dæg gecyrred byð. & cwyð; Hit me of-þincð. forgyf hit him;\n5 Ða cwæðon (sic) his apostolas drihten. ge-íc urne geleafan;\n6 Ða cwæþ drihten gif ge hæfdon geleafan swa senepes corn. ge sædun þissun treowe sy ðu awyrt-walud & aplantud on sæ. & hit hyrsumode eow;\n7 Hwylc eower hæfþ eregendne þeow; Oððe scep læsgendne þam of þam æcere ge-hworfenum. he him sona segð gá & site.\n8 & ne segþ him gearw þt íc éte & gyrt þe & þéna me þa hwile. þe ic éte & drince & syððan þu ytst & drincst;\n9 Wenst þu hæfð se þeowa ænigne þanc. forþam ðe he dyde þt him beboden wæs. ne wene ic;\n10 Swa ys eow þonne ge doð eall þt eow beboden ys. cweþað unnytte þeowas we synt we dydon þt we dón sceolon;\n11 Ða he ferde to hierusalem. he eode þurh midde samarian & galileam;\n12 & þa he eode on sum castel him agén urnon tyn hreofe weras. þa stodon hig feorran\n13 & hyra stefna úp-ahofon & cwædon; Hælend. bebeodend gemiltsa ús;\n14 Ða he hig geseah þa cwæþ he; Gað & æt-ywað eow þam sacerdum; Þa hig ferdun hig wurdon geclænsude;\n15 Ða hyra án geseah þt he geclænsud wæs þa cyrde he mid mycelre stéfne god mærsiende.\n16 & feoll to hys fotum. & him þancode & þes wæs samaritanisc;\n17 Þa cwæþ se hælend him &swariende; Hu ne synt týn geclænsude hwær synt þa nigone.\n18 næs gemett se ðe agén-hwurfe. & gode wuldor sealde. buton þes ælfremeda;\n19 Ða cwæð he. arís & gá forþam þe ðin geleafa þe halne gedyde;\n20 Þa ahsodon hine þa farisei hwænne godes ríce cóme; Ða &swarude he & cwæð. ne cymð godes [ríce] mid begymene\n21 ne hig ne cweðaþ efne her hyt ys. oððe þar. godes ríce is betwynan eow;\n22 Þa cwæð he to his leorning-cnihtum. þa dagas cumað þonne ge gewilniað þt ge geseon anne dæg mannes sunu & ge ne geseoð.\n23 & hig secgað eow her he is. & þar he is. ne farege ne ne fyliað;\n24 Witodlice swa se líg-ræsc lyhtende scinð under heofone on þa ðing þe under heofone synt. swa bið mannes sunu on his dæge;\n25 Æryst him gebyreð þt he fela þinga þolige. & beon fram þisse cneorysse aworpen.\n26 & swa on noes dagum wæs gewórden swa beoð mannes suna to-cyme.\n27 hig ætun. & drúncon. & wifodon. & wæron to gyftum gesealde. oð þæne dæg þe noe on erke eode. & flód cóm & ealle forspilde;\n28 Eall-swa wæs geworden on loðes dagum hig ætun. & druncon. & bohton. & sealdon. & plantedon. & timbrudon;\n29 Soðlice on þam dæge þe loð eode of sodoma hyt rínde fýr & swefl of heofone. & ealle forspilde;\n30 Æfter þysum þingum bið on þam dæge þe mannes sunu onwrigen bið\n31 on ðam dæge se ðe bið on þécene & his fatu on húse. ne stihð he nyðer þt he hig nime; And se ðe bið on æcere. ne went he on-bæc;\n32 Beoð gemyndige loðes wífes.\n33 swa hwylc swa secð his sawle ge-dón hále se hig for-spilþ; & swa hwylc swa hig forspilþ se hig gelif-fæstað;\n34 Soðlice ic eow secge on þære nihte beoð twegen on bedde an byð genumen & oðer bið for-læten;\n35 Twa beoð ætgædere grindende. an bið genumen & oðer læfed;\n36 Twegen beoð æt æcere. an bið genumen & oðer bið læfed;\n37 Þa cwædon hig to him. hwar drihten; Ða cwæþ he. swa hwar swa se lichama bið þyder beoð earnas gegaderud;\n1 Ða sæde he him sum big-spel þt hit ys riht þt man symle gebidde & na geteorige\n2 & þus cwæð; Sum déma wæs on sumere ceastre se god ne ondred ne nanne man ne onþracude;\n3 Ða wæs sum wudewe on þære ceastre. þa com heo to him & cwæð; Wrec me wið minne wiðer-winnan;\n4 Ða nolde he langre tide, æfter þam þa cwæþ he. þeah ic god ne ondræde. ne ic mán ne onþracige\n5 þeah forþam þe ðeos wuduwe me is gram ic wrece hig. þe-læs heo æt neahstan cume me behropende;\n6 Ða cwæð drihten. gehyrað hwæt se unriht-wisa dema cwyð;\n7 Soþlice ne deð god his gecorenra wrace clypiendra to him dæges & nihtes. & he geþyld on him hæfþ;\n8 Ic eow secge þt he raþe hyra wrace deð; Ðeah-hwæþere wenst þu ðænne mannes sunu cymð. gemét he geleafan on eorðan;\n9 Ða cwæð he to sumum þis big-spel þe on hig sylfe truwedon & oðre for-hogodon;\n10 Twegen men ferdun to sumum temple þt hig hig gebædun an sundor-halga & oðer man-full;\n11 Ða stód se fariséus & hine þus gebæd. god. þe ic þancas dó. for-þam þe ic ne eom swylce oðre men. reaferas unriht-wise. unriht-hæmeras. oððe eac swylce þes mánfulla;\n12 Ic fæste tuwa on ucan. ic sylle teoþunga ealles þæs þe ic hæbbe;\n13 Ða stód se man-fulla feorran & nolde furðun his eagan ahebban úp. to þam heofone ac he beot his breost & cwæþ; God beo þu mílde me syn-fullum;\n14 Sóþlíce ic eow secge þt þes ferde geriht-wisud to his huse. for-þam þe ælc þe hine úpp-áhefð bið genyðerud. & se þe hine nyðerað byð úpp-ahafen;\n15 Ða brohton hig cild to him þt he hig æt-hrine; Þa his leorning-cnihtas hig gesawon híg ciddon him;\n16 Ða clypode se hælend hig to him. & cwæð; Lætað þa lytlingas to me cuman & ne for-beode ge hig swylcera ys godes ríce;\n17 Soðlice ic eow secge swa hwylc swa ne on-fehð godes ríce swa swa cild. ne gæð he on godes ríce;\n18 Ða ahsode hyne sum ealdor. lareow. hwæt do ic þt ic ece lif hæbbe;\n19 Þa cwæð se hælend hwi segst þú mé gódne. nis nán man god buton god ána;\n20 Canst þu þa bebodu. ne of-slyh ðu. ne fyrena þu. ne stel þu. ne leoh þu; Wurþa þinne fæder & þine modor;\n21 Ða cwæð he eall þis ic heold of mínre geoguþe;\n22 Ða cwæð se hælend án þing þé is wana. syle eall þt ðu hæfst. & syle eall þt þearfum. þonne hæfst þu gold-hord on heofone. & cum & folga me;\n23 Ða he þas word gehyrde he wearð ge-unrét. for-þam þe he wæs swiðe welig;\n24 Ða se hælend hine unrotne geseah he cwæð; Eala hu earfoðlice on godes ríce gað þa ðe feoh habbað.\n25 eaðelicor mæg se olfend gán þurh are [sic] nædle eage. þonne se welega on godes ríce;\n26 Ða cwædon þa ðe þis gehyrdon. & hwa mæg hal beon;\n27 Ða sæde he him. gode synt mihtelice þa ðing þe mannum synt unmihtelice;\n28 Þa cwæð petrus. ealle þing we for-leton & folgodon þe;\n29 Ða cwæþ he. soþlice ic eow secge. nis nan man þe his hus forlæt oððe magas. oððe broþru. oððe wíf. oððe bearn. for godes ríce.\n30 þe ne onfó mycele mare on þysse tíde. & ece líf on towerdre worulde;\n31 Þa nam se hælend his leorning-cnihtas & cwæð to him. faraþ to hierusalem. & ealle þing beoð gefyllede þe be mannes suna þurh witegan awritene synt;\n32 He byð þeodum geseald & bið bysmrud & geswungen. & on-spæt.\n33 & æfter þam þe hig hine swingað hig hine ofsleað. & he þriddan dæge arist\n34 & hig naht þæs ongeton & him þis word wæs behydd;\n35 Þa he genealæhte hiericho. sum blind man sæt wið þæne weg wædligende.\n36 & þa he ge-hyrde þa menego farende. he ahsude hwæt þt wære;\n37 Ða sædon hig þt þær ferde se nazareniscea hælend;\n38 Þa hrymde he & cwæð; Eala hælend dauides sunu gemiltsa me;\n39 & þa ðe fore-stopun hine þreadon þt he suwude; Ðæs þe ma he clypode. dauides sunu gemiltsa me;\n40 Ða stód se hælend & het hine lædan to him; Þa he ge-nealæhte he ahsude hine\n41 hwæt wylt ðu þt ic ðe dó; Ða cwæð he. drihten. þt ic geseo;\n42 Ða cwæþ se hælend beseoh þin ge-leafa þe ge-hælde;\n43 And he sona geseah. & him folgode god wuldrigende & eall folc gode lof sealde þa hig þt gesawon;\n1 Ða eode he geond iericho.\n2 þa wæs þar sum man on naman zacheus. se wæs welig\n3 & he wolde geseon hwylc se hælend wære. þa ne mihte he for ðære menegu. forþam þe he wæs lytel on wæstmum.\n4 þa arn he beforan & stah up on án treow. sicomorum þt he hine gesawe. forþam þe he wolde þanon faran;\n5 Þa he com to þære stówe þa ge-seah se hælend hine & cwæð; Zacheus efst to þínum huse for-þam þe ic wylle to-dæg on þínum huse wunian;\n6 Ða efste he & hine bliþelice onfengc;\n7 Þa hig þt gesawon þa murcnudun hig ealle. & cwædon þt he to synfullum men gecyrde;\n8 Ða stód zacheus & cwæð to drihtne; Nu ic sylle ðearfum healfe mine æhta. & gif ic ænigne bereafode ic hit be feowerfealdum agyfe;\n9 Ða cwæð se hælend to him to-dæg þisse hiw-ræddene ys hæl gewórden forþam he wæs habrahames bearn;\n10 Mannes sunu com secean & hal dón þt forwearð;\n11 Þa hig þis gehyrdon þa ge-ichte he sum big-spell forþam þe he wæs neh ierusalem. & forþam þe hig wéndon þt hrædlice godes ríce geswutelud wære;\n12 Witodlice he cwæð. sum æþel-boren man ferde on fyrlen land þt he him ríce onfenge & eft agén come;\n13 Ða clypode he his tyn þeowas & sealde tyn pund him. & cwæð to him; Ceapiaþ oðþt ic cume;\n14 Ða hatedon hine his leóde & sendon ærend-racan æfter him & cwædon; We nyllað þt þes ofer ús rixie;\n15 Ða he agén cóm & þt ríce onfengc. he het clypian his þeowas þe he þt feoh selde. þt he wiste hu mycel gehwylc gemangode;\n16 Ða com se forma & cwæð. hláford. þis pund gestrynde tyn pund;\n17 Þa cwæð sé hláford geblissa þú góda þeowa. forþam þe ðu wære on lytlum getrywe. þu byst and-weald hæbbende ofer tyn ceastra;\n18 Ða com oðer & cwæð. hláford. þin pund gestrynde fif pund;\n19 Ða cwæþ he to þam. & beo þu ofer fif ceastra;\n20 Ða com oþer & cwæð. hlaford. her ys þin pund þe ic hæfde on swát-lín aléd.\n21 ic ðe adred forþam þe ðu eart stið man. þu nimst þt ðu ne settest. & þu ripst þt ðu ne seowe;\n22 Ða cwæð he to him. of þinum muðe ic ðe déme. la lyðra þeowa; Ðu wistest þt ic eom stið man. þt ic nime þt ic ne sette & ripe þt ic ne seow;\n23 And hwi ne sealdest þú min feoh to hýre. & þonne ic cóme ic hit witodlice mid gestreone onfenge;\n24 Ða cwæð he to þam þe him abútan stódon. nimað þt pund fram him & syllað þam þe hæfð án pund;\n25 Ða cwædon hig to him hlaford. he hæfð tyn pund;\n26 Soðlice ic secge eow þt ælcum hæbbendum bið geseald fram þam þe næfð. ge þt þt he hæfð him byð afyrred;\n27 Ðeah-hwæþere þa mine fynd þe noldon þt ic ofer hig rixude. lædað hider & of-sleað hig beforan me.\n28 & þysum gecwedenum he férde to hierusalem;\n29 Ða he ge-nealæhte bethfage & bethanía to þam munte þe is genemned oliueti. he sende his twegen cnihtas\n30 & cwæð; Faraþ on þt castel þe ongen inc ys. on þam gyt gemetað assan folan getiged. on þam nan man gyt ne sæt. untigað hyne. & lædað to me;\n31 & gif inc hwa ahsað hwi gyt hyne untigeað secgað him drihten hæfð his neode;\n32 Ða férdon þa ðe asende wæron & fundon swa he him sæde þæne folan stándan;\n33 Ða hig hine untígdon þa cwædon þa hlafordas hwi untige ge þæne folan;\n34 Ða cwædon hig for-þam þe drihten hæfð his neode;\n35 Þa læddon hig hine to þam hælende. & hyra reaf wurpon ofer þæne folan. & þæne hælend on-ufan setton.\n36 & þa he for. hi strehton under hine hyra réaf on þam wege.\n37 & þa he ge-nealæhte to oliuétes muntes nyðer-stíge. þa ongunnon ealle þa menego geblissian. & mid mycelre stefne god heredon be eallum þam mihtum þe hig gesawun.\n38 & cwædon; Gebletsud sy se cyning þe com on drihtnes naman. syb sy on heofenum. & wuldor on heahnessum;\n39 Ða cwædon sume of þam fariseum to him; Láreow. cid þinum leorningcnihtum;\n40 Ða cwæþ he to him. Ic eow secge þeah þas suwigen stanas clypiað;\n41 & þa he ge-nealæhte & geseah þa ceastre. he weop ofer hig\n42 & cwæð; Eala. gif þu wistest & witodlice on þysum þinum dæge þe ðe to sybbe synt. nu hig synt fram þinum eagum behydde.\n43 forþam ðe þa dagas to ðe cumað. & þíne fynd þe betrymiaþ. & behabbað þe. & genyrwað þe æghwanun.\n44 & to eorþan afyllað þe & þine bearn þe on ðe synt. & hig ne læfað on þe stán ofer stáne. forþam þe ðu ne on-cneowe þa tíde þínre geneosunge;\n45 Ða ongan he of þam temple ut-drífan þa syllendan & ða bicgendan.\n46 & him to cwæð; Hit ys awriten þt min hus ys gebed-hús. ge hit worhton to sceaðena scræfe.\n47 & he wæs dæg-hwamlice on þam temple lærende; Soþlice þara sacerda ealdras & þa boceras & þæs folces ealdor-men smeadon hu hig hine fordon mihton.\n48 & hig ne fundon hwæt hi him to gylte dydon; Soðlice eall folc wæs abysgod þe be him gehyrde secgan;\n1 Ða wæs anum dæge geworden þa he þt folc on þam temple lærde & him bodude þa comun þara sacerda ealdras & þa boceras\n2 & to him cwædon; Sege us on hwylcum anwalde wyrcst þu ðas þing. oððe hwæt ys se ðe þe þisne anwald sealde;\n3 Ða cwæþ he him to &sware; & ic ahsige eow án word &swariað me.\n4 wæs iohannes fulluht of heofone. hwæðer þe of mannum;\n5 Ða þohton hig betwux him & cwædon; Gýf we secgað þt he sy of heofone. he cwyð to ús hwi ne gelyfde ge him;\n6 Gyf we secgað þt he sy of mannum. eall folc us hænð hi wiston gere þt iohannes wæs witega;\n7 Ða &swaredon hig þt hig nyston hwanun he wæs;\n8 Ða cwæð se hælend him to ne ic eow ne secge on hwylcum anwalde ic þas þing wyrce;\n9 He ongan þa ðis big-spel to þam folce cweðan; Sum man plantude him wingeard & hine gesette mid tilium. & he wæs him feor manegum tidum;\n10 Ða on tide he sende hys þeow to þam tilium þt hig him sealdon of þæs wingeardes wæstme. þa swungon hig þæne & idelne hine for-leton;\n11 Ða sende he oðerne þeow þa beoton hig ðæne & mid teonum gewæcende hine forleton idelne;\n12 Þa sende he þridan. þa wurpon hig ut þæne gewundudne;\n13 Ða cwæð þæs wingeardes hlaford hwæt do ic. ic asénde minne leofan sunu wenunga hine hig for-wandiað þonne hig hine geseoþ;\n14 Ða hine þa tilian gesawun hig þohton betwux him & cwædon; Her ys se yrfe-weard. cumaþ uton hine ofslean þt seo æht ure sy;\n15 & hig hine of þam wingearde awurpon ofslegene; Hwæt deð þæs wingeardes hlaford.\n16 he cymð. & for-spilð þa tilian. & sylþ þæne wingeard oðrum; Híg cwædon þa hig þis gehyrdon þt ne gewurþe;\n17 Ða beheold he hig & cwæð; Hwæt is þt awriten is. þone stan þe ða wyrhtan awurpon. þés is geworden on þære hyrnan heafod;\n18 Ælc þe fylþ ofer þæne stán byð for-bryt. ofer þæne þe he fylð. he to-cwyst;\n19 Ða sohton þara sacerda ealdras & þa boceras hyra handa on þære tíde on hine wurpun. & hig adredon him þt folc; Soðlice hi ongeton þt he þis big-spell to him cwæð;\n20 Ða sendun hig mid searwum þa ðe riht-wise léton þt hig hine gescyldgudun & þt hig hine gesealdon þam ealdron to dóme & to þæs deman anwalde to fordemanne;\n21 Ða ahsodon hig hine & cwædon. láreow. we witun þt þu rihte sprycst & lærest. & for nanon men ne wandast. ac godes weg on soðfæst-nesse lærst.\n22 Ys hit riht þt man þam casere gafol sylle þé ná;\n23 Þa cwæð he to him þa he hyra fácen onget; Hwi fandige mín;\n24 Ywaþ me anne peninc hwæs anlicnesse hæfþ he. & ofer-gewrit; Ða cwædon hig þæs caseres;\n25 Ða cwæð he to him; Agyfað þam casere þa ðing þe ðæs caseres synt. & gode þa ðing þe godes synt.\n26 Ða ne mihton hig his word befón beforan þam folce. þa suwudon hig wundrigende be his &sware;\n27 Ða genealæhton sume of saduceum. þa ætsacað þæs æristest (sic) & ahsodon hine\n28 & cwædon; Láreow moyses us wrat gif hwæs broðor byð dead & wíf hæbbe. & se byð butan bearnum þt his broðor nime his wíf & hys broþor sæd awecce;\n29 Seofon gebroðru wæron & se forma nam wíf. & wæs dead butan bearnum;\n30 Ða nam oðer hig & wæs dead butan bearne;\n31 Ða nam se þridda hig. & swa ealle seofone. & nán sæd ne læfdon & wæron deade.\n32 Þa ealra ytemest wæs þt wíf dead;\n33 On þam æryste hwylces hyra wíf biþ þt;\n34 Ða cwæþ se hælend to him. þysse worulde bearn wifiað & beoð to giftum gesealde;\n35 Ða ðe synt þære worulde wyrðe. & ærystes of deaðum ne giftigeaþ hi ne wif ne lædað\n36 ne ofer þt sweltan ne magon. hig synt soðlice englum gelice. & hig synt godes bearn þonne hig synt ærystys bearn.\n37 for-þam þe soðlice déade arisað. & moyses æt-ywde wið anne beig-beam swa he cwæð; Drihten abrahammes god. & isaaces god. & iacobes god.\n38 nys god deadra ac lybbendra. ealle hig him lybbað;\n39 Ða &swarudon him sume þara bocera & cwædon. láreow. wel þu cwæde.\n40 & hig hine leng ne dorston ænig þing ahsian;\n41 Þa cwæð he to him; Hwi secgað hig þt crist sy dauides sunu.\n42 & dauid cwyð on þam sealme. drihten. sæde to minum drihtne site on mine swiðran healfe.\n43 oð þt is asette þíne fynd to fot-sceamole þinra fota;\n44 Dauid hine clypað drihten & humeta ys he hys sunu;\n45 Ða sæde he hys leorning-cnihtum. eallum folce gehyrendum;\n46 Warniað wið þa boceras ða þe wyllað on gegyrlum gán. & lufiað gretinga on stræte. & þa yldstan setl on gesamnungum & þa forman hlininga on gebeorscypum.\n47 þa forswelgað wydywyna hus. hiwgende lang gebed. þa onfoð maran genyþerunge;\n1 Ða he híne beseah he ge-seh þa welegan hyra lác sendan on þone sceoppan.\n2 þa geseah he sume earme wydewan bringan twegen feorð-lingas;\n3 Ða cwæð he soð ic eow secge þt ðeos earme wudewe ealra mæst brohte;\n4 Soðes ealle þas brohton gode lác of hyra mycelan welan. þeos wudewe brohte of þam þe heo hæfde ealle hyre andlyfene;\n5 & þa cwæð he to þam þe sædon be þam temple. þt hit wære geglenged mid gódum stánum & godum gifum.\n6 Þas þing þe ge geseoð þa dagas cumað on þam ne bið stan læfed ofer stan. þe ne beo to-worpen;\n7 Þa ahsodon hig hine la bebeodend hwænne beoð þas þing. & hwylce tacna beoð þonne þas þing gewurðaþ;\n8 Ða cwæþ he warniað þt ge ne syn beswicene. manege cumað on minum naman. & cweðað; Ic hit eom & tíd genealæcð; ne fare ge æfter him\n9 ne beo ge bregede þonne ge geseoð gefeoht and twy-rædnessa; Ðas þing gebyrigeað æryst ac nys þonne gyt ende;\n10 Ða cwæð he to him þeod arist agen þeode & rice agen ríce\n11 & beoð mycele eorþan styrunga geond stowa. & cwealmas & hungor. & egsan of heofone & mycele tacna beoð.\n12 ac toforan eallum þissum hig nimað eow & ehtað & syððan eow on gesamnunga. & on hyrdnyssa & lædaþ eow to cyningum & to demum for mínum naman.\n13 þis eow gebyrað on gewitnesse;\n14 Ne sceole ge on eowrum heortum fore-smeagan hu ge &swarian.\n15 ic sylle eow muð & wísdom. þam ne magon ealle eower wiðer-winnan wið-stándan & wið-cweðan;\n16 Ge beoð gesealde fram mágum & gebroðrum & cuðum & freondum. & hig eow to deaðe geswencað.\n17 & ge beoð eallum on hatunga. for minum naman.\n18 & ne for-wyrð a locc of eowrum heafde;\n19 On eowrum geþylde ge gehealdað eowre sawla;\n20 Þonne ge geseoð hierusalem mid here betrymede. witað þt hyre toworpennes genealæcð.\n21 þonne fleoð on muntas þa ðe on iudea synt & nyðer ne astigað þa ðe on hyre middele synt. & into hyre ne magon þa ðe þar-ute synt\n22 forþam ðe þis synt wrace dagas þt ealle þing syn gefyllede þe awritene synt;\n23 Soðlice wá eacnigendum wífe & fedendum on þam dagum þonne bið mycel of-þriccednys ofer eorðan. & yrre þisum folce.\n24 & hig feallað on swurdes ecge. & beoð hæftlingas on ealle þeoda; Hierusalem bið fram þeodum fortreden oð mægða tída synt gefyllede;\n25 And beoð tacna on sunnan & on monan & on steorrum & on eorðan. þeoda for-þriccednys. for gedrefednesse sæs swéges. & yða\n26 bifigendum mannum. for ege & anbide þe eallum ymbe-hwyrfte to-becumað; Ðonne beoð heofones myhta astyrede.\n27 & þonne hig geseoð mannes sunu on lyfte cumende mid mycelum anwalde & mægen-þrymme;\n28 Ðonne þas þing agynnað beseoð & eowre heafdu úp-ahebbaþ. forþam ðe eower alysednes geNealæcð;\n29 Ða sæde he him sum big-spel. behealdað þæne fic-beam & ealle trywu\n30 þonne hig wæstm brincgað. ge witun þt sumor ys gehende;\n31 And þonne ge þas þing geseoð witað þt godes ríce is gehende;\n32 Soðlice ic eow secge þt þeos cneores ne gewit ærþam þe ealle þas ðing gewurþon;\n33 Heofen & eorðe gewitaþ soðlice míne word ne gewitað;\n34 Warniaþ eow þe-læs eower heortan gehefegude syn on ofer-fylle & on druncennesse & þises lifes carum & on eow se færlica dæg be-cume\n35 swa swa grin; He be-cymþ on ealle þa ðe sittað ofer eorðan ansyne;\n36 Waciað on ælcere tíde & bidað þt ge wurðe syn. þt ge þas towerdan þing for-fleon. & standan beforan mannes suna;\n37 Soðlice he wæs on dæg on þam temple lærende. & on niht he eode & wunode on þam munte þe ys gecweden oliueti\n38 & eall folc on morgen com to him. to þam temple þt hi hine gehyrdon;\n1 Ða soðlice genealæhte freols-dæg azimorum se is gecweden eastre.\n2 & þara sacerda ealdras & þa boceras smeadon hu hig hine forspildon; [Soðlice hig adredon him þt folc;]\n3 Ða eode satanas on iudam. se wæs oðre naman scarioth. an of þam twelfum.\n4 þa ferde he & spæc mid þara sacerda ealdor-mannum & duguðe ealdrum hu he híne him gesealde;\n5 And hig fagenydun & him weddedon feoh to syllenne.\n6 & he behet & he sohte hu he eaðelicust hine be-æftan þære menego gesealde;\n7 Ða com se dæg azimorum on þam hi woldon hyra eastron gewyrcan\n8 & he sende petrum. & iohannem & cwæð to him farað & gearwiað us þt we ure eastron gewyrcon;\n9 Ða cwædon hig hwar wylt tu þt we gearwion\n10 & he cwæð to him; Nu þænne ge on þa ceastre gað eow agen yrnð an man mid wæter-buce. filigeað him on þt hus þe he in-gæð.\n11 & secgeað þam hus-hlaforde; Ure lareow þe segð hwar ys cumena hus. þar ic mine eastron wyrce mid minon leorning-cnihtum;\n12 And he eow betæcð mycele healle gedæfte. gegearwiað þara;\n13 Ða ferdun hig & gemettun swa he him sæde. & hig gegearwudun eastrun;\n14 And þa tima wæs he sæt & his twelfe apostolas mid him\n15 & he sæde him; Of gewilnunge ic gewilnude etan mid eow þas eastron ær ic forð-fare;\n16 Ic eow secge þt ic heonon-forð ne éte. ær hyt sy on godes ríce gefylled;\n17 And onfeng calice & þancas dyde & cwæð; Onfoð & dælað betwux eow.\n18 Soðlice ic eow secge þt ic ne drince of þises win-geardes cynne ær godes ríce cume;\n19 And he onfengc hlafe & þancude & him sealde. & cwæð; Ðis is min lichama. se is for eow geseald doð þis on min gemynd;\n20 And swa eac þæne calic. syððan he ge-eten hæfde & cwæð; Ðes calic is niwe cyðnys on minum blode se bið for eow agoten;\n21 Ðeah-hwæðere her is þæs læwan hand mid me on mysan.\n22 & witodlice mannes sunu gæð æ[f]ter þam ðe him fore-stihtud wæs. þeah-hwæðere wa þam men þe he þurh geseald bið;\n23 And hi agunnon betwux him smeagan hwylc of him þt to donne wære;\n24 & hi flitun betwux him hwylc hyra wære yldest;\n25 Þa sæde he him cyningas wealdað hyra þeoda. & ða ðe anweald ofer hig habbað synt frem-fulle genemned.\n26 ac ne beo ge na swa; Ac gewurðe he swa swa gingra se þe yldra ys betwux eow; And se þe fore-stæppend ys beo he swylce he þén sy;\n27 Hwæðer ys yldra þe se þe ðenað þe se ðe sitt. witudlice se ðe sitt; Ic eom on eowrum midlene swa swa se þe ðenað;\n28 Ge synt þe mid me þurh-wunedon on mínum geswincum\n29 & ic eow dihte swa min fæder me rice dihte.\n30 þt ge eton & drincon ofer mine mýsan on mínum ríce & ge sitton ofer þrym-setl demende twelf mægða israhel;\n31 Ða cwæð drihten. Simon Simon. nu satanas gyrnde þt he eow hridrude swa swa hwæte;\n32 Ic gebæd for þe þt ðin geleafa ne geteorige; And þu æt sumum cyrre gewend &tryme þine gebroðru;\n33 Ða cwæð he drihten. ic eom gearu to farenne mid þe. ge on cwertern ge on deað;\n34 Ða cwæþ he. ic secge þe petrus. ne cræwþ se hána to-dæg ær þu me æt-sæcst;\n35 Ða cwæð he to him þa ic eow sende butan seode & codde & ge-scy wæs eow ænig þing wana; Ða cwædon hig nan þing;\n36 Ða cwæð he. ac nú se þe hæfð seod gelíce nime codd. & se ðe næfð sylle his tunecan & bicge him swurd;\n37 Soðlice ic eow secge þt gyt scyl beon gefylled þt be me awriten is. & þt he mid rihtwisum getéald wæs. witudlice þa þing þe be me synt habbað ende;\n38 And hig cwædon. drihten. her synt twa swurd & he cwæð þt ys ge-noh;\n39 And æfter gewunan he ut-eode on þæne munt oliuarum þt ys ele-bergena. & his leorning-cnihtas him fyligdon;\n40 And þa he com to þære stówe he sæde him. ge-biddað þt ge on costnunge ne gán;\n41 And he wæs fram him alocen swa mycel swa is anes stanes wyrp. & gebigedum cneowum he hyne gebæd\n42 & cwæð; Fæder gif þu wylt. afyr þysne calic fram me þeah-hwæðere ne ge-wurðe min willa ac þin;\n43 Þa æt-ywde him godes engel. of heofone & hyne gestrangode\n44 & he wæs on gewinne & hine lange gebæd & his swat wæs swylce blodes dropan on eorðan yrnende.\n45 & þa he of gebede aras & com to his leorning-cnihtum he hig funde slæpende for unrotnesse.\n46 & he sæde him. hwi slape ge. arisað & biddað ge on costunge ne gan;\n47 Him þa þa gyt sprecendum þa com þt wered & him to-foran eode án of þam twelfum se wæs genemned iudas & he ge-nealæhte þam hælende þt he hine cyste;\n48 Ða cwæð se hælend iudas. mannes sunu þu mid cosse sylst;\n49 Ða gesawon þa ðe him abutan wæron þt þær towerd wæs & cwædon. drihten. slea we mid swúrde;\n50 Ða sloh hyra án þara sacerda ealdres þeow & hys swyðre eare of-acerf;\n51 Þa &swarude se hælend lætað þus; & þa he æt-hran hys eare he hyt gehælde;\n52 Ða cwæð se hælend to þam ealdor-mannum & to þam witum & þæs temples ealdrum; Ge ferdon swa swa to anum sceaðan mid swurdum & mid sahlum þt ge me gefengon;\n53 Ðá ic wæs dæg-hwamlice on temple mid eow. ne aþenedon ge eower handa on me. ac þis is eower tíd & þystra anweald;\n54 Ða namon hig hine & læddon to þæra sacerda ealdres huse. & petrus fyligde feorran;\n55 And petrus wæs mid him on middan þam cafertune. þar hig æt þam fyre sæton;\n56 Ða hine geseah sum þinen æt leohte sittende & hine beheold. þa cwæð heo. & þes wæs mid him;\n57 Ða æt-soc he & cwæð. eala wíf ne can ic hyne;\n58 And þa embe lytel hine ge-seah oðer. & cwæð. þu eart of him; Ða cwæð petrus eala mann ic ne eom;\n59 & þa æfter lytlum fæce swylce ánre tíde. sum oðer seðde & cwæð; Soðlice þes wæs mid him. witodlice he is galileisc;\n60 Ða cwæð petrus. eala man nat ic hwæt þu segst; And þa hig þt spræcon samninga sé hána creow.\n61 þa drihten bewende híne & beseah to petre. Ða gemunde petrus drihtnes wordes þe he cwæð. þt ðu mín æt-sæcst. þriwa to-dæg ær se hana cráwe;\n62 Ða eode petrus út & biterlice weop.\n63 & þa ðe þæne hælend heoldon hine bysmrodon & beoton.\n64 & ofer-wrugon hys ansyne & þurhsun his nebb. & ahsodon hyne. aræd. hwylc ys. se ðe þe sloh;\n65 And manega oðre þing hig him to cwædon dysigende;\n66 And þa ða dæg wæs þa to-gædere comun þæs folces yldran & þara sacerda ealder-menn & boceras & læddon hine to hyra gemote & cwædon;\n67 Sege us gif þu sy crist; Ða cwæþ he þeah ic eow secge. ge me ne gelyfaþ.\n68 þeh ic eow ahsige ge ne &swariað mé ne ne forlætað;\n69 Heonun-forð bið mannes sunu sittende on godes mægnes swyþran healfe;\n70 Ða cwædon hig ealle. eart þu godes sunu; Ða cwæð he ge secgað þt ic eom;\n71 And hig cwædon. hwi gyrne wé gyt gewitnesse. sylfe we gehyrdon of hys muðe;\n1 Ða aras eall hyra menegeo & læddon hine to pilate\n2 & agunnon hyne wregan & cwædon; Ðisne we gemétton for-hwyrfende ure þeode. & for-beodende þt man þam casere gafol ne sealde. & segð þt he sí crist cyning;\n3 Ða ahsode pilatus hine eart þu iudea cining; Ða &swarude he þu hit segst;\n4 Þa cwæþ pilatus to þam ealdrum & þam werede ne finde íc nanne intingan on þysum men;\n5 Ða hlyddon hig & cwædon. he astyrað þis folc lærende þurh ealle iudeam agynnende of [galilea oð hyder.\n6 Ða pilatus gehyrde] galileam. he ahsude hwæðer he wære galileisc man;\n7 & þa he gecneow þt he wæs of herodes anwalde. he hine ágen-sende to herode. he wæs on þam dagum on hierusalem;\n8 Soðlice herodes fagnude þa he þæne hælend geseah. mycelre tíde he wilnode hine geseon forþam ðe ge-hyrde mycel be him; & he hopode þt he ge-sáwe sum tacen þe fram him gewurde;\n9 Þa ahsode he hine manegum wordum & he naht ne &swarude;\n10 Ða stódon þara sacerda ealdras hine an-rædlice wregende.\n11 þa ofer-hogode herodes hine mid [hys] hyrede & bysmrode hine gescrydne hwitum reafe. & hyne agen-sende to pilate;\n12 And on þam dæge wurdun herodes & pilatus gefrynd. Soðlice hig wæron ær gefynd him betwynan;\n13 Ða cwæð pilatus to þara sacerda ealdrum & duguðe ealdrum & to þam folce.\n14 ge brohton me þísne man swylce he þis folc forhwyrfde. & nu ic beforan eow ahsiende. ic nanne intingan findan ne mæg on þisum men of þam þe ge hine wregað\n15 ne furðun herodes; Ic hine sende agen to him & him naht þæs-lices deaðe gedon wæs.\n16 Ic hine gebetne forlæte;\n17 Niede he sceolde him forgyfan anne to hyra freols-dæge.\n18 þa hrymde eall þt folc æt-gædere & cwæþ; Nim þisne & forgyf us barrabban\n19 se wæs for sumere twyrædnesse & man-slyhte on cwertern asend;\n20 Eft spæc pilatus to him & wolde for-lætan þæne hælend;\n21 Ða hrymdon hig & cwædon ahoð hine ahoð hine;\n22 Ða cwæð he to him þiddan siðe. hwæt dyde þes yfeles. ne mette ic nan þing yfeles on þissum men þt he si deaþes scyldig. ic hine þreage & forlæte;\n23 And hig astodon & mycelre stéfne bædon þt he wære ahangen; & hyra stéfna swiðredon.\n25 & he for-gef him þæne þe wæs for man-slyhte & sumere sace on cwerterne. þone hi bædon & þæne hælend he sealde to hyra willan;\n26 And þa hig hine læddon hi gefengon sumne cyreniscne simonem. se com of þan tune & þa rode him on-setton þt he hi bære æfter þam hælende.\n27 him fylide mycel wered folces & wifa þa hine heofun & weopun;\n28 Þa cwæþ se hælend bewend eala dohtra hierusalem. nelle ge ofer me wepan. ac wepað ofer eow sylfe. & ofer eower bearn.\n29 forðam þa dagas cumað on þam hig cweþað. eadige synt þa untymyndan & in-noþas þe ne cendun & þa breost þe ne sictun.\n30 þonne agynnað hig cweðan to þam muntum feallað ofer ús. & to beorgum ofer-wreoð ús.\n31 forþam gif hig on grénum treowe þas þing doð hwæt doð hig on þam drigean;\n32 And mid him wæron gelædde twegen manfulle þt hig wæron ofslegene;\n33 And syððan hig comon on þa stowe þe is genemned caluarie þt is heafod-pannan stów. þar hig hine hengon & anne sceaþan on his swiðran healfe & oðerne on his wynstran;\n34 Ða cwæð se hælend. fæder. forgyf him forþam hig nyton hwæt hig doð; Soðlice hig dældon hys reaf & wurpun hlótu.\n35 & þt folc stod geanbidiende. & þa ealdras hine tældon mid him & cwædon; Oþre he ge-hælde gehæle hine sylfne gif he síg godes gecorena;\n36 And þa cempan hine by[s]mredon & him eced brohton\n37 & þus cwædon; Gif þu si iudea cining gedo þe halne;\n38 Ða wæs his ofer-gewrit ofer hine awríten. greciscum stafum & ebreiscum. þis is iudea cining;\n39 Án of þam sceaþum þe mid him hangode hine gremede & cwæþ; Gif þu crist eart gehæl þe sylfne & unc;\n40 Ða &swarude se oþer & hine þreade & cwæþ; Ne þu god ne ondrætst þt ðu eart on þære ylcan genyðerunge.\n41 & wyt witodlice be uncer ærdædum on-foð; Soðlice þes naht yfeles ne dyde\n42 & he cwæþ to þam hælende; Drihten. gemun þu me þonne þu cymst on þin ríce;\n43 Ða cwæþ se hælend to him; To-dæg þu bist mid me on paradiso;\n44 Þa wæs nean seo syxte tíd. & þystro wæron ofer ealle eorþan oð þa nigoþan tíde.\n45 & sunne wæs aþystrod & þæs temples wahryft wearð toslyten on middan;\n46 Ða cwæð se hælend clypiende mycelre stéfne; Fæder ic bebeode minne gast on þinre handa. & þus cweþende he forþ-ferde;\n47 Þa se hundred-man geseah þt þar ge-worden wæs. he god wuldrode & cwæð; Soþlice þes man wæs riht-wis.\n48 & eall wered þe æt þisse wæfer-synne wæron & gesawon þa þing þe ge-wurdon. wæron agen gewende hyra breost beoton;\n49 Ða stodon ealle hys cuþan feorran. & þa wíf þe him fyligdon fram galilea þas þing geseonde.\n50 & þa an man on náman iosep. se wæs gerefa gód wer & rihtwis.\n51 þes ne ge-þwærode hyra geþeahte & hyra dædum fram arimathia iudea ceastre se sylfa ge-anbidude godes ríce.\n52 þes genealæhte to pilate & bæd þæs hælendes lichaman\n53 & nyðer-alede hyne & on scytan be-feold & lede hine on aheawene byrgene on þære næs þa gyt nænig aléd;\n54 And þa wæs se dæg parasceue þt is gegearwunge. & sæter-dæg on-lyhte;\n55 Ða wíf þe him fyligdon þe comon mid him of galilea hig gesawon þa byrgene. & hu his lichama aled wæs\n56 & hig cyrdon. & gea[r]wodun wyrtgemang & sealfa & on sætern-dæg hig gestildon æfter bebode;\n1 On anum reste-dæge swyþe ær on dægered hig comun to þære byrgene & bæron mid him þa wyrt-gemang þe hi ge-gearwodon.\n2 & hig gemetton þæne stán awyltne of þære byrgene;\n3 And þa hi in to þære byrgene eodon. hig ne gemetton ná þæs hælendes lichaman;\n4 And þa wæs geworden þa hig on móde áfæryde wæron be þyson þa stodon twegen weras wið híg on hwítum reafe.\n5 & þa hig adredon & hyra andwlitan on eorþan hyldun hig cwæon to him; Hwi sece gé lybbendne mid deadum.\n6 nis he hér ac he arás. geþencað hu he spæc wið eow þa gýt þa he wæs on galilea\n7 & cwæð; Ðæt mannes sunu bið geseald on handa synfulra manna & beon áhangen & þy þriddan dæge arísan.\n8 & hig gemundon his worda\n9 & hig gewendon fram þære byrgene & cyddon eall þis þam endlufenum & eallum oðrum\n10 Soþlice wæs maria magdalene. & iohanna. & maria iacobi. & oðre þe mid him wæron þá sædon þas þing þam apostolum\n11 & þas word wæron geþuhte beforan him swa woffunng & hig ne ge-lyfdon him;\n12 Þa arás petrus & arn to þære byrgyne. & alutende he geseah þa lin-wæda sylfe aléde. & he ferde wundrigende þæs þar ge-worden wæs.\n13 & þa ferdon twegen of him on þt castel þt wæs on fæce syxtig furlanga fram hierusalem on naman emaus.\n14 & hig spæcon him betwynan be eallum þam þe þar ge-wordene wæron;\n15 And þa hig spelledon & mid him smeadon. se hælend genealæchte & ferde mid him;\n16 Soðlice hyra eagan wærun forhæfde þt hig hine ne ge-cneowun.\n17 & he cwæð to him hwæt synt þa spæca þe gyt recceað inc betwynan gangende. & synt unróte;\n18 Ða &swarude him án. þæs nama wæs cleofas & cwæð; Eart þu ána forwrecen on hierusalem. & nystest þu þa þing þe on hyre gewordene synt on ðysum dagum;\n19 He sæde þa. hwæt synt þa þing; And hig sædon be þam nazareniscean hælende. se wæs wer & witega mihtig. on spæce & on weorce be-foran góde & eallum folce.\n20 & hu hine sealdun þa heah-sacerdas & ure ealdras on deaðes genyþerunge & ahengon hine.\n21 we hopedon þt he to alysenne wære israhel; & nu is se ðridda dæg to-dæg þt þis wæs geworden.\n22 & eac sume wíf óf úrum us brégdon. þa wæron ær leohte æt þære byrgene.\n23 & na his lichaman gemettun. hig comon & sædun þt hig gesawun engla gesihðe. þa secgað hine lybban.\n24 & þa ferdun sume of úrum to þære byrgyne & swa gemetton swa þa wíf sædon hine hig ne gesawon;\n25 Ða cwæð se hælend to him eala dysegan & on heortan læte to gelyfenne eallum þam þe witegan spæcon.\n26 hu ne gebyrede criste þas þing þoligean. & swa on his wuldor gán;\n27 And he rehte him of moyse & of eallum haligum gewritum þe be him awritene wæron;\n28 & hig genea[læ]hton þam castele þe hig to ferdun & he dyde swylce he fyr faran wolde\n29 & hig nyddon hyne & cwædon. wúna mid unc forþam þe hit æfen-læcð & se dæg wæs áhyld. & he in-eode þt he mid him wunude;\n30 & þa he mid him sæt he onfeng hláf & hine bletsude & bræc & him ræhte;\n31 Þa wurdon hyra eagan geopenude & hig gecneowon hine & he gewat fram him.\n32 And hig cwædon him betwynan næs uncer heorte byrnende þa he on wege wið unc spæc. & unc halige gewritu ontýnde;\n33 And hig arison on þære ylcan tíde & wendon to hierusalem & gemetton endlufan gegaderude & þa ðe mid him wæron.\n34 & cwædun þt drihten soðlice aras & simone æt-ywde;\n35 And hig rehton þa þing þa ðe on wége gewordene wæron. & hu hig hine on-cneowun on hlafes bríce;\n36 Soðlice þa hig þis spræcon se hælend stód on hyra midlene. & sæde him. sib sy eow ic hit eom ne on-dræde ge eow;\n37 Ða wæron hig gedrefede & afærede & hig wéndon þt hig gast gesawon;\n38 And he sæde him hwi synt ge gedrefede & geþancas on eowre heortan astigað;\n39 Geseoð mine handa & mine fet þt ic sylf hit eom. grápiað. & geseoð þt gást næfþ flæsc & ban. swa ge ge-seoð me habban;\n40 And þa he þis sæde he æt-eowde him fet & handa;\n41 Ða cwæð he to him þa hig þa gyt ne gelyfdon & for geféan wundredon; Hæbbe ge her ænig þing to etenne\n42 & hig brohton him dæl gebræddes fisces & beo-bréad\n43 And þa he æt beforan him he nam þa lafa & him sealde\n44 & cwæð to him; Þis synt þa word þe ic spæc to eow þa ic wæs þa gyt mid eow forþam þe hit is neod þt beon ealle þing gefyllede þe be me awritene synt on moyses æ. & on witegum & on sealmum be mé;\n45 Ða atynde he him andgyt þt hig ongeton hálige gewrítu.\n46 & he cwæð to him þt ðus is awriten & þus gebyrede crist þolian. & þy ðriddan dæge of deaðum arísan\n47 & beon bodud on his naman dædbote & synna forgyfenesse on ealle þeóda. agynnendum fram hierusalem;\n48 Soðlice ge synt þinga gewitan\n49 & ic sende on eow mines fæder behát; Sitte ge on ceastre oð ge syn ufene gescrydde;\n50 Soðlice he gelædde hig út on bethaníam & he bletsode hig his handum úp-ahafenum.\n51 & hit wæs geworden þa he bletsude híg. he ferde fram him & wæs féred on heofen.\n52 & hig gebiddende hig gehwurfon on hierusalem mid mycelum gefean.\n53 & hig wæron symle on þam temple god hergende & hyne eac bletsigende. Amen.