Indie (nie tylko) dla orłów | Centrum Studiów Polska-Azja\n25 czerwca 2012 08:36 / przez CSPA\nIndie dla polskich przedsiębiorców są na razie jeszcze rynkiem dość egzotycznym, ale coraz częściej pojawiają się na ich radarze. Co jednak powinni oni wiedzieć, zanim zdecydują się wejść na ten atrakcyjny, ale trudny rynek? Oto próba analizy, skoncentrowana głównie na rynku konsumenckim, który z jednej strony jest mi najlepiej znany, a z drugiej – mimo ogromnego potencjału jest przez polskie firmy niemal niezagospodarowany.\nCzęść I: Polska w Indiach (nie)obecność\nPolska gospodarka w ostatnich latach przeżywa swoje pięć minut. Aureola jedynego europejskiego kraju, który ani na chwilę nie pogrążył się w kryzysie, którego system bankowy okazał się zdrowy, a rząd stabilny i (nie wdając się tutaj w debaty polityczne) raczej rozsądny – wszystko to sprawiło, że czołowe światowe media ekonomiczne, a w ślad za nimi – inwestorzy, zaczęli patrzeć na Polskę przychylniej niż kiedykolwiek.\nTakie opinie z kolei sprawiają, że także i polscy przedsiębiorcy – nawet jeśli zastrzegają się, że „czasy są ciężkie” – myślą o sobie z większą pewnością siebie i coraz śmielej badają możliwości ekspansji zagranicznej, powoli uświadamiając sobie, że mitologizowany „zachód” wcale nie jest tak potężny i że także i oni mogą brać udział w globalizującym się rynku.\nWiększość robi to małymi krokami i po cichu, choć zdarzają się spektakularne ruchy jak np. X-trade Brokers i Foodcare sponsorujące Formułę 1, czy reklamy Oknoplastu na koszulkach Interu Mediolan. A prawdziwym przełomem i symbolem nowej ery polskiej przedsiębiorczości może być przejęcie Quadra FX przez KGHM, warte blisko 3 miliardy USD.\nMożna się spodziewać, że kolejne polskie firmy zechcą skorzystać z nadarzających się w kryzysowych i pokryzysowych czasach okazji i jeszcze agresywniej próbować zaistnieć na międzynarodowych rynkach. Jeszcze zresztą nie została sfinalizowana transakcja KGHM, a już pojawiły się wiadomości, o zainteresowani PGE inwestycjami w zagraniczne elektrownie wiatrowe.\nPytanie, jakie chciałbym postawić, to jakie miejsce wśród tych rynków mogą zająć Indie?\nNa dzień dzisiejszy, jak to trafnie ujął w bardzo ciekawej rozmowie dla CSPA Krzysztof Renik, były korespondent Polskiego Radia w Indiach, polsko-indyjskie stosunki mają bardziej wymiar deklaratywny, niż faktyczny. A przecież historia naszych gospodarczych relacji jest dość bogata.\nZgodnie z wizją Nehru, aż do końca lat 80-tych, Indie eksperymentowały z własnym wariantem gospodarki socjalistycznej, a po śmierci Stalina – niechętnie odnoszącego się do państw eksperymentujących z własnymi modelami zamiast trzymać się sowieckich wzorów – nawiązały i utrzymywały raczej ciepłe stosunki z całym blokiem wschodnim. Związek Radziecki stał się wówczas głównym dostawcą uzbrojenia indyjskiej armii, a jego spadkobierczyni, Rosja, jest nim dalej, chociaż coraz częściej ustępuje pola m.in. produkcji izraelskiej.\nW ramach tej przyjaźni, także Polska nawiązała z Indiami ciepłe stosunki. Polski ekonomista Oskar Lange doradzał w pewnym momencie rządowi Nehru, a polskie firmy i polscy inżynierowie byli zaangażowani w wiele kluczowych inwestycji przemysłowych czy militarnych w Indiach. Trudno w tej chwili oszacować, na ile ta obecność była wyłącznie kwestią polityczną, a na ile wynikiem racjonalnego rachunku ekonomicznego obu stron, ale raz nawiązane kontakty owocują po dziś dzień.Indyjskie pociągi wciąż często jeżdżą na polskich wózkach, a do niedawna ciągnęły je polskie lokomotywy. Korzysta z tej tradycji założone w Hajdarabadzie polsko-indyjskie joint venture Polmor Steel Pvt. Ltd, które dalej zajmuje się produkcją konstrukcji i komponentów dla przemysłu kolejowego i maszynowego. Polskie maszyny fedrują w indyjskich kopalniach, które często były przez Polaków planowane i budowane, a polskie firmy nie tylko dostają kolejne kontrakty, ale przede wszystkim zarabiają na serwisowaniu i dostarczaniu części zamiennych. Indyjscy piloci uczyli się na polskich Iskrach, ciągniki Ursusa były w forpoczcie indyjskiej Zielonej Rewolucji, a motocykle na bazie Polskiej SHL-ki były pod marką Escort Rajdoot produkowane w Indiach aż do 2005 roku i wciąż jeszcze, choć już rzadko, można je spotkać w indyjskich wioskach.\nZ tych tradycji czerpiemy po dziś dzień i prawdę powiedziawszy, nasza dzisiejsza obecność w Indiach to w dużej mierze właśnie pokłosie ówczesnych kontaktów. Podpisany w końcu przez Bumar na początku roku, po kilku latach negocjacji, kontrakt na dostawę 204 wozów pancernych WZT-3 wart 275 mln USD jest największym polskim kontraktem zbrojeniowym od wielu lat i podwoi wartość naszego globalnego militarnego eksportu*. Nie byłby on możliwy, gdyby Bumar już wcześniej nie dostarczał do Indii WZT-2 oraz nie był jednym z producentów T-72 stanowiącego do dziś podstawę wyposażenia indyjskiej armii pancernej. Bumar jest też od lat obecny w Indiach jako producent maszyn dla przemysłu. Podobnie od lat obecna jest Geofizyka Toruń, prowadząca badania geologiczne na potrzeby przemysłu wydobywczego, głównie naftowego.\nTrudniej wymienić inwestycje, które wynikają z całkowicie nowej aktywności polskich firm w Indiach. Na pewno TZMO S.A. – czyli producent wyrobów higienicznych pod marką Bella, który jest obecny w Indiach od 2002 roku, kiedy to powstało joint venture pod nazwą Bella Premier Happy Hygiene Care Pvt. Ltd. Także CanPack, który zainwestował blisko 200 mln $ w fabrykę puszek w mieście Aurangabad i jest dziś liderem rynku z blisko 70% udziałem. Wreszcie produkująca klimatyzacje firma VTS jest dość mocno obecna w Indiach, otworzyła już cztery biura sprzedaży i traktuje ten kraj jako przyszły hub eksportowy na Azję. Dostępne w Indiach, i ponoć cieszące się dobrą opinią, są także łożyska z FŁT Kraśnik Sp. Z.o.o.\nNiestety, na tych inwestycjach lista polskich przedsięwzięć w Indiach praktycznie się zamyka. Owszem – jest w Bombaju biuro platformy tradingowej online X-trade Brokers (XTB), ale o ile się nie mylę, pełni ono w zasadzie jedynie rolę biura obsługi klienta dla usługi online. Są też salony firmowe Inglot Cosmetics, ale wprowadziła je na zasadzie franszyzy firma, która wcześniej rozwijała sieć Inglota w krajach bliskiego wschodu, więc trudno je nazwać polską inwestycją.\nNasza obecność w Indiach jest tak słaba, że strona Ministerstwa Gospodarki starając się zapełnić miejsce w swoim raporcie, wymienia nawet firmy jedynie „potencjalnie zainteresowane” tym rynkiem. Ale na przykład Krzysztof Pawiński, prezes wymienionego wśród nich Maspex-u w niedawnym w wywiadzie dla „Portalu spożywczego” zaprzeczył, jakoby firma planowała wejście do Indii. „Musimy mierzyć siły na zamiary” – stwierdził jedynie. O planach innych firm wiadomo jeszcze mniej. Warto zwrócić też uwagę, że na liście firm obecnych w Indiach tej nie ma właściwie żadnej firmy spośród polskich gospodarczych liderów rynku dóbr konsumenckich, a Indie są przede wszystkim rynkiem konsumenckim.\nEfekty tego stanu rzeczy są łatwe do przewidzenia. Polska wymiana handlowa z Indiami przekroczyła wprawdzie w 2010 roku 1.3mld USD, ale od dłuższego czasu cechuje ją ogromny deficyt handlowy – w 2010 roku ponad 643 mln USD.\nJednak dane[i]za 2011 wskazują, że być może coś drgnęło. Polsko-indyjskie obroty towarowe osiągnęły wartość 1 874 mln USD, co oznaczało wzrost aż o 42%, większą dynamikę notując jedynie w stosunkach z Meksykiem i Norwegią. Co ważniejsze w 2011 r. zanotowaliśmy bardzo dynamiczny wzrost eksportu (o 57%) aż do 524 mln USD. Równocześnie wartość importu wzrosła do 1 350 mln USD (o 37% w stosunku do 2010 r.)po raz kolejny pogłębiając nasz deficyt (z 643 mln USD do 826 mln USD). Możliwe, że w kolejnych latach deficyt pomniejszy nieco kontrakt Bumaru, ale równie dobrze można powiedzieć, że jedna tak duża umowa tylko zafałszuje prawdziwy obraz, chyba, że w ślad za nią pójdą kolejne. Indie są jednym z najważniejszych pozaeuropejskich partnerów gospodarczych Polski, ale wciąż ich udział w naszym bilansie wymiany handlowej (wyniósł 0,47%w porównaniu z 0,39% w 2010 r.) jest nieproporcjonalny wielkości ich gospodarki.\nZ czego wynika nasza słaba obecność w Indiach?\nW ostatnim czasie wymieniono kilka wizyt na najwyższym szczeblu, podpisano także porozumienie o współpracy militarnej, ale większość ustaleń ma wciąż charakter kurtuazyjny. Deklaratywnie oba kraje pozostają w najlepszych stosunkach, w praktyce jednak – są sobą mało zainteresowane. Przy czym stroną, która na tym traci zdecydowanie więcej, jest Polska.\nWystarczy popatrzeć, na to w jaki sposób media obu krajów piszą o partnerze. Dla czołowych mediów indyjskich, Polska niemalże nie istnieje. Wzmianki o Polsce czy Polskiej gospodarce pojawiają się nader rzadko, a jeśli już – przeważnie jest to reakcja na publikację w The Economist czy Forbes, które w czasach kryzysu zaczęły poświęcać nam sporo uwagi.\nW Polsce o Indiach pisze się więcej, ale niekoniecznie lepiej. Gros wieści z Indii wciąż pisanych jest w tonie ciekawostki – o rolniku, który wykopał tunel przez góry do swojej wioski czy o zderzeniu pociągu ze słoniem. Reszta to artykuły podróżnicze bądź kolejne smutne doniesienia o indyjskiej biedzie i problemach społecznych. Nowoczesne Indie pojawiają się, choć wciąż z rzadka i w bardzo suchej formie, na łamach dodatków gospodarczych, ale wciąż jeszcze są to doniesienia marginalne w porównaniu do np. informacji z Chin.\nNiestety, w świadomości wielu polskich biznesmenów Indie to wciąż trzeci świat, kraj taniej siły roboczej, z którego najlepiej importować tanie tekstylia. Dla biznesmenów z Indii Polska to niewielki kraj na obrzeżu Europy, z którego przeważnie nie potrafią wymienić żadnej dużej firmy, a często nawet i miasta.Krótko mówiąc – obie strony, z różnych względów, nie do końca traktują się jak równorzędnych partnerów.\nZilustruję to przykładem z własnego doświadczenia. Do firmy konsultingowej, w której pracowałem, zwróciło się za pośrednictwem ambasady pewne polskie przedsiębiorstwo zainteresowane wejściem na indyjski rynek. Próba nawiązania współpracy okazała się jednak serią nieporozumień, i to pomimo faktu, że moje pośrednictwo przynajmniej częściowo ułatwiało wzajemne zrozumienie. Polacy oczekiwali zaoferowania usługi niemal za darmo, z rozliczeniem wyłącznie za efekty i po fakcie, dla mojej firmy zaś były to warunki nie do przyjęcia, co zresztą jest zrozumiałe, w przypadku firmyna co dzień doradzającej największym indyjskim i międzynarodowymi korporacjami. Taki układ oznacza zamrożenie cennych zasobów, które mogłyby być lepiej wykorzystane w innych projektach.\nMój przełożony skwitował to wówczas krótko „Oni sobie wyobrażają, że mają do czynienia z krajem trzeciego świata i taniej siły roboczej. Proszę, wytłumacz im, że się mylą.” Arogancja z jednej, a duma z drugiej strony sprawiły, że do współpracy ostatecznie nie doszło, mimo że obie firmy mogły w dłuższej perspektywie sporo zyskać na tym kontrakcie.. Zabrakło elastyczności, wizji i zrozumienia sytuacji – i to z obu stron.\nTo dość symptomatyczny przykład.\nPolskie firmy postrzegają często Indie przez pryzmat statystyk. A z nich wynika np. że to kraj tani, o małym PKB per capita i taniej sile roboczej. Porównanie tych statystyk z polskimi (ale tylko per capita!) rzeczywiście może nam poprawiać samopoczucie, i sprawiać, że do biznesów z Indiami podchodzimy z pozycji silniejszego i mądrzejszego. To zresztą charakterystyczne podejście większości Europejczyków przyjeżdżających do Indii, a zarazem ogromny błąd i to z kilku powodów, do czego jeszcze wrócę w dalszej części tego tekstu.\nNie pomaga w tym fakt, że w Polsce nawet największe indyjskie firmy są jeszcze stosunkowo mało znane i traktowane nieco z przymrużeniem oka. Mahindra pod koniec zeszłego roku ogłosiła plany wejścia na polski i europejski rynek, portale motoryzacyjne komentowały tego newsa raczej żartobliwie wytykając słaby design i niską jakość indyjskich samochodów. Jedna ze stron zauważyła na przykład, że„najtrudniejszą sprawą dla firmy wchodzącej na nowy rynek jest stworzenie sieci sprzedaży i ASO. Mahindrze może w tym pomóc koreański SsangYong, z którym Mahindra ostatnio współpracuje.“[ii], ale już fakt, że ta współpraca polega na przejęciu Koreańczyków przez indyjskiego potentata umknął uwadze redaktorów. Podobnie komentowane były wcześniejsze próby Tata Motors, która przecież jest właścicielem Jaguara, Land Rovera i udziałów w Pininfarinie. Jak widać, Polacy nie wyciągnęli wniosków z historii takich firm jak Hyundai czy Kia.\nPolacy nie do końca rozumieją też skalę kraju, w którym mieszka 1.2 mld ludzi. Przy tak ogromnym rynku wewnętrznym, czołowe indyjskie firmy, nawet jeśli nie obecne jeszcze nigdzie za granicą, mają niewyobrażalne w polskich warunkach możliwości zbytu. Stąd bardzo niewiele jest przypadków, gdzie polskie firmy będą mogły występować w stosunku do swoich indyjskich partnerów z pozycji siły.\nCo więcej, wbrew temu w co chcielibyśmy wierzyć, nie są to bynajmniej zacofane molochy, a często firmy zarządzane zgodnie z najnowszymi trendami managerskimi. Wynika to ze struktury społecznej, która de facto dzieli Indie na dwa kraje. O ile uboga większość rzeczywiście żyje w Trzecim Świecie, o tyle mówiąca po angielsku klasa średnia i wyższa jest o wiele bliżej głównego nurtu zachodniej kultury i biznesu niż my. Nie chodzi tylko o to, że brak bariery językowej sprawia, iż czołowe anglojęzyczne periodyki są powszechnie czytane w Indiach (np. Forbes czy The Economist), ale też z wielopokoleniowych tradycji edukacji na najlepszych angielskich i amerykańskich uniwersytetach. W efekcie niemal standardem jest, że kadry zarządzające czołowych indyjskich przedsiębiorstw to absolwenci London School of Economics, MIT, Harvardu czy INSEAD, co w Polsce wciąż jest ogromną rzadkością.\nDlatego też trudno się dziwić, że z irytacją przyjmują oni dość powszechne wśród Europejczyków podejście „nauczyciela”. Ich „zachodnia” wiedza menedżerska jest często o wiele bardziej gruntowna niż zachodnich managerów, a to co ich odróżnia – to znajomość lokalnej specyfiki, która wymaga dostosowania książkowych standardów do rzeczywistości.\nW drugą stronę trzeba przyznać, że brak zainteresowania Indusów Polską ma niestety dużo solidniejsze podstawy. Dla nich jesteśmy – obiektywnie rzecz biorąc – gospodarką porównywalną wielkościowo z gospodarką średnio zamożnego indyjskiego stanu. Nie jesteśmy siedzibą żadnych międzynarodowych koncernów ani instytucji, na których Indiom zależy, nie jesteśmy militarną ani polityczną potęgą, nasze uniwersytety są w Indiach anonimowe, nie mamy za wielu kluczowych dla Indii zasobów naturalnych. A historia naszej transformacji i „cudu gospodarczego” nie jest raczej opowiadana indyjskim dzieciom na dobranoc. Gdyby nie fakt, że jako członek Unii Europejskiej możemy stanowić bramę do rynku unijnego, nie bylibyśmy prawdopodobnie w ogóle obiektem zainteresowania.\nTymczasem oba kraje, oprócz wielu oczywistych różnic, bardzo wiele łączy. Zarówno Polska jak i Indie mają za sobą długą historię podległości – w przypadku Indii kolonialnej, w przypadku Polski – okupacyjno- rozbiorowej. Oba kraje po drugiej wojnie światowej przez pół wieku były nastawionymi na przemysł ciężki gospodarkami socjalistycznymi połączonymi z ogromnym, choć mocno rozdrobnionym i archaicznym sektorem rolniczym, choć oczywiście w Indiach, jako że ten flirt był dobrowolny, pozwolono funkcjonować prywatnym przedsiębiorstwom takim jak Tata Group czy Aditya Birla Group.\nByć może paradoksalnie, ale mimo znacznej odległości geograficznej, łączą nas też pewne podobieństwa kulturowe. Znacznie większe niż na zachodzie przywiązanie do wartości rodzinnych, tradycyjnych czy religijnych, a także pewnego rodzaju specyficzna mieszanka silnej narodowej dumy i poczucia niższości zarazem, która sprawia, że oba narody szukają nieustannie uznania w oczach Zachodu. Wreszcie podobna jest – wytworzona przez lata zmagań z niedoborami – mentalność „złotej rączki” w Polsce czy „dźugadu” w Indiach, czyli znajdowania rozwiązań przy użyciu dostępnych środków, nawet jeśli nie są to rozwiązania ortodoksyjne pod każdym względem.\nOba kraje wreszcie – zachowując proporcje – są w tej chwili w podobnym momencie rozwoju gospodarczego. Po dwudziestu latach od zliberalizowania gospodarki, indyjskie firmy w drugiej połowie pierwszej dekady XXI wieku zaczęły coraz agresywniejszą ekspansję międzynarodową – sam koncern TATA nabył w ostatnich latach udziały, przeważnie większościowe, w ponad 30 spółkach zagranicznych, w tym takich gigantów jak Tetley Tea, Jaguar Land Rover, Corus Group. Firmy z obszaru IT i ITES (IT Enabled Services) prowadzą za granicą intensywne inwestycje typu green field, z których i my w Polsce korzystamy, by wymienić tylko Infosys, HCL czy Wipro.\nPolskich firm na globalne inwestycje tej skali jeszcze nie stać, ale również, o czym pisałem we wstępie, zachęcone narodowymi sukcesami gospodarczymi, coraz odważniej eksplorują możliwości ekspansji zagranicznej, a przejęcie Quadra FX przez KGHM, może być naszym odpowiednikiem inwestycji Tata Steel w Corus Group, czyli swego rodzaju nowym otwarciem w inwestycjach zagranicznych Polski. Przecież jest już w Polsce spora grupa firm, które już są regionalnymi liderami i mogłyby pomyśleć o dalszym rozwoju – takich jak LPP Group, Maspex, Zelmer czy Asseco-Prokom, nie wspominając o państwowych molochach jak PGE, Orlen czy PKO.\nDlatego Polska – korzystając dodatkowo z naszej wciąż jeszcze istniejącej konkurencyjności kosztowej, może i powinna, być postrzegana przez Indie jako najbardziej naturalna droga do Europy, zaś Indie mogłyby stać się naszym przyczółkiem w Azji, do czego są lepiej predysponowane niż Chiny.\nInwestycjami indyjskimi w Polsce zajmiemy się innym razem, a teraz spróbujmy zobaczyć, jakie są możliwości i jakie są przeszkody dla polskich firm chcących zaistnieć w Indiach.\nCzęść II: Słoń klasy średniej\nIndie w symbolicznych kategoriach gospodarczych same siebie lubią nazywać słoniem. To potężne zwierzę być może nie porusza się tak szybko jak tygrys, ale za to nikt i nic nie może go zatrzymać.\nRozważając wejście na rynek indyjski, trzeba przede zdać sobie sprawę z kilku faktów pozornie oczywistych, których biznesowe implikacje jednak często umykają uwadze.\nWszyscy wiedzą, że Indie są drugim najludniejszym krajem świata, że są etnicznie bardzo zróżnicowane, notują gwałtowny wzrost gospodarczy, ale równocześnie wciąż mają bardzo niskie PKB per capita. Tyle, że tego typu ogólniki niewiele tak naprawdę mówią komuś, kto chce odpowiedzi na pytanie czy i jak wejść na ten ogromny rynek.\nCelowo w poniższej analizie skupiam się niemal wyłącznie na konsumenckiej, miejskiej klasie średniej. Nie dlatego, że rynek blisko miliarda konsumentów którzy się do niej nie zaliczają, nie jest interesujący, ale dlatego, że podbicie go jest wręcz kolosalnie trudne. Z drugiej strony – dotarcie do klasy średniej jest o wiele prostsze niż się wydaje polskim przedsiębiorcom. Jak sądzę, to właśnie ten brak rozróżnienia tych dwóch bardzo odrębnych grup konsumenckich i traktowanie rynku Indii „en gros” odpowiada za przekonanie wielu przedsiębiorców, że jest to dla nich teren zbyt trudny.\nKluczem jest zrozumienie, co tak naprawdę oznacza tam termin „klasa średnia”. To hasło, niczym magiczne zaklęcie, przywoływane jest zawsze gdy mowa jest o rynku konsumenckim w Indiach, nie do końca jest jednak tożsame z europejskim rozumieniem tego słowa.\nKlasa średnia w Indiach to – w zależności od przyjętych kryteriów – od 50 do ok. 300 milionów ludzi (ta druga, wynikająca z rządowej definicji liczba pokrywa się mniej więcej z liczbą ludności miejskiej w Indiach). Jednak ważna jest obserwacja, której dokonała amerykańska ekonomistka Nancy Birdsall[iii]. Według niej, w Indiach klasy średniej nie ma… wcale.\nPrzyjęła ona bowiem następujące kryteria: klasa średnia w krajach rozwijających się to ludzie, którzy dysponują co najmniej 10$ dziennie, co pozwala im spełnić podstawowe potrzeby jak również mieć wystarczającą nadwyżkę, by spełniać potrzeby ze szczytu piramidy Maslowa, a zatem korzystać z oferty kulturalnej czy rozrywkowej.\nRównocześnie w przyjętej przez nią metodologii, bycie wśród 5% procent najlepiej zarabiających w społeczeństwie oznacza względne bogactwo . Jak się okazało, w Indiach niemal wszyscy spełniający pierwsze kryterium, automatycznie spełniają też drugie. To oznacza, że w Indiach de facto mamy tylko ludzi bogatych lub biednych.\nMożna oczywiście zarzucić jej niekonsekwencję metodologiczną, bowiem połączyła ona kryterium bezwzględne i względne, jednakże w moim odczuciu ta obserwacja nieźle oddaje to, co widać w Indiach gołym okiem.. Co więcej, mam wrażenie, że pomiędzy tymi grupami nie ma płynnej linii przejścia. Owe 5% najbogatszych to ludzie dobrze wykształceni i mówiący po angielsku, co daje im najlepsze posady i sprawia, że mało kto zarabia jedynie 10$ dziennie – przeważnie jak już ktoś należy do klasy średniej wyższej, to są to kwoty o wiele większe. Dość powszechna jest konstatacja ludzi, którzy przyjeżdżają z Europy, że najbardziej szokujące w Indiach nie jest zderzenie z biedą, a zderzenie z bogactwem.\nZrozumienie tego podziału jest kluczowe, dla odniesienia sukcesu na tym rynku. Mówimy bowiem o wciąż potężnym (w końcu 5% najzamożniejszych mieszkańców Indii to przeszło 50mln, w większości skoncentrowanych w największych metropoliach) rynku na dobra wysokojakościowe czy wręcz luksusowe oraz bardzo wymagającym, ale mającym gigantyczny potencjał rynku bardzo tanich dóbr podstawowych.\nPrzekłada się to na wzorce konsumpcji. Indyjska „klasa średnia / bogata” konsumuje inaczej niż europejska. Dużo jest konsumpcji na pokaz, luksusowej, zbytkownej – wystarczy wybrać się do chociażby w okolice Defence Colony, Vasant Vihar czy Chanakyapuri, gdzie mieszkają delhijskie elity. Praktycznie w każdej dzielnicy znajduje się kilka luksusowych restauracji i sklep oferujący wyłącznie wysokiej jakości importowane produkty. Ceny przyprawiają o zawrót głowy, ale i tak ruch w nich jest taki jak w Biedronce. Na parkingu na właścicieli czekają samochody z szoferami, których przeciętna rodzina ma 2 lub 3. W delhijskiej dzielnicy Vasant Kunj działa od kilku lat DLF Emporio Mall, który na 30,000 m2 oferuje ponad 75 najbardziej luksusowych marek z całego świata, podobne są też w Mumbaju i Bangalurze. Warszawa dopiero w tym roku doczekała się podobnego centrum handlowego w postaci vitKacego.\nIndyjskiej klasie średniej nie każdy produkt można jednak sprzedać i to wcale nie zawsze ze względu na cenę. Jednym z czynników, które mogą pomóc osądzić, czy dany produkt może na tym rynku odnieść sukces, jest coś, co określiłbym mianem „testu służącej”. Produkt, który służy wykonaniu czynności manualnych, których wykonywanie nie może być raczej przyjemnością, najprawdopodobniej będzie spektakularną klapą. Koszty pracy w Indiach są tak niskie, że praktycznie każde zamożne gospodarstwo domowe ma kilkoro osób do pomocy. Podobnie biura. Dlatego też w Indiach słabo się sprzedają pralki automatyczne czy automatycznie otwierane drzwi, za to bardzo dobrze np. smartfony.\nDrugi test nazwałbym testem image’u. Hindusi są skłonni zapłacić spore pieniądze za wymyślny produkt, który nie jest im potrzebny, jeśli będzie on widoczny. Stąd powodzenie luksusowych samochodów, zegarków, telefonów komórkowych, podczas gdy np. wyposażenie kuchni, która jest raczej domeną służących i pani domu, niż miejscem gdzie zaprasza się gości, jest – nawet w zamożnych domach – przeważnie dość proste.\nGospodarka Indii jest wciąż znacząco mniejsza od Chińskiej, do której często się ja porównuje, ale często zapomina się o jednym istotnej różnicy Konsumpcja prywatna w Indiach stanowi aż 58% PKB, podczas gdy wChinach – jedynie 39%. Indywidualne produktów i usługi konsumenckie są podstawą rozwoju tego rynku, którego miejsca populacja wkrótce będzie większa niż połączona populacja miejska USA, Wielkiej Brytanii i Niemiec.\nRynek detaliczny w Indiach wart jest ok 470 mldUSD i do 2016 prawdopodobnie wzrośnie do ok 675 mld, z czego zaledwie 6% (26 mld) przypada na handel zorganizowany, który jednak do 2016 może urosnąć ponad trzykrotnie, do 84mld, choć uzależnione to jest m.in. od zezwolenia rządu na bezpośrednie inwestycje zagraniczne w tym obszarze.\nNajwiększe kategorie na rynku detalicznym to żywność (325mldUSD w 2011 – z ogromną przewagą nad kolejnymi), stanowiąca ponad 70% całego rynku detalicznego.Kolejna kategoria to ubrania i tekstylia (35 mld USD). następnie – biżuteria i zegarki (25,8 mldUSD), na które konsumenci wydają więcej niż na elektronikę użytkową i sprzęt informatyczny (22.7 mldUSD)![iv]\nPrzewaga wartości rynku jubilerskiego nad rynkiem elektroniki jest symptomatyczna. O strukturze konsumpcji w tym kraju nie decyduje bowiem wyłącznie poziom zamożności.. Kluczem do zrozumienia segmentacji rynku indyjskiego jest zrozumienie najczęściej używanego w Indiach modelu do badań rynkowych. W przeciwieństwie do Europy, gdzie podstawowym kryterium doboru jest przeważnie dochód na osobę, w Indiach istnieje specjalna metodologia określania SEC – Socio Economic Classification, zgodnie z którą jednostki przypisywane są do jednej z ośmiu grup – od E do A1, gdzie A1, A2 i B1 oznacza wyższą klasę średnią, B2 i C klasę średnią a wszystko poniżej – niższe warstwy społeczne.\nDwie rzeczy, które są szczególne w tej metodologii i dobrze odzwierciedlają różnice społeczno-ekonomiczne, to fakt, że przynależność do danej grupy określa się nie na podstawie dochodu, a kombinacji zawodu i wykształcenia nie danej jednostki, a głowy rodziny. Dodatkowo, gospodarstwa wiejskie wydzielone są w osobnych podkategoriach – od R1 do R2, na podstawie kryteriów wykształcenia i typu gospodarstwa.\nNie zawsze oddaje to rzeczywisty poziom dochodu rodzin, zwłaszcza po ostatnich zmianach społecznych, które doprowadziły do powstania wielu fortun np. w oparciu o sprzedaż ziemi (świetnym przykładem jest Gurgaon, dawniej niewielka wioska, w której w wyniku boomu budowlanego ceny ziemi osiągnęły astronomiczne wzrosty), ale mimo to jest najbardziej użytecznym narzędziem do badań rynkowych, ponieważ o wzorcach konsumpcji w Indiach wciąż w dużo większym stopniu decyduje pochodzenie niż zasobność.\nWprowadzając na rynek zachodnie produkty, przeważnie zakłada się przy badaniach rynkowych, że interesującą grupą docelową są wyłącznie odbiorcy podpadający pod trzy górne kategorie tej klasyfikacji. W przypadku produktów droższych lub wymagających wyższej kultury konsumenckiej (np. związanych z fitness czy ekologią), często ogranicza się je wręcz wyłącznie do grupy SEC A1.\nPonieważ jest to powszechna praktyka, rynek wytworzył specyficzny „mikrokosmos”, który jest adresowany wyłącznie do tej grupy i praktycznie niedostępny dla reszty.\nSkłada się na niego wiele elementów. Po pierwsze język. W Indiach funkcjonują dwa języki oficjalne:Hindi i Angielski, dwadzieścia kilka urzędowych oraz kilkaset lokalnych języków i dialektów. Angielski jest standardowym językiem komunikacji w biznesie i wśród wykształconych klas wyższych, często jest jednak łączony z hindi lub lokalnym językiem. Proporcje w jakich języki są zmieszane zależą od sytuacji (im bardziej formalna, tym czystszy język) i pochodzenia. Już sam wybór języka użytego w komunikacji marketingowej mówi o pozycjonowaniu produktu. Jeśli jest to produkt dla nowoczesnej, miejskiej klasy średniej, to będzie to wyłącznie angielski. Jeśli dla młodych – często zabawne formy hinglish, tamglish etc.. Jeśli to produkt tradycyjny, nawet bardzo drogi np. luksusowe sari, to może on wciąż być reklamowany np. w hindi na północy kraju, żeby podkreślić jego pochodzenie.Wybór grupa docelowa decyduje w jakim języku jest dana gazeta, telewizja czy radio, co ułatwia wybór medium. (Internet, do którego dostęp ma jedynie ok. 10% populacji, głównie miejskiej, jest w zasadzie w całości po angielsku).\nKolejnym efektem tego podziału, jest fizyczne wyodrębnienie „przestrzeni klasy średniej”. Po pierwsze – to wyłącznie duże miasta. Po drugie – w miastach powstały enklawy klasy średniej: wielkie i nowoczesne centra handlowe oraz eleganckie ulice lub (specyfika Delhi) ryneczki handlowe, które oferują niemal wyłącznie produkty markowe, w większości importowane i drogie, podczas gdy lokalne targi czy sklepy kirana – mikroskopijne budki które służą za sklepy pierwszej potrzeby w większości subkontynentu – z zachodnich produktów oferują zazwyczaj jedynie kilka np. Coca Colę czy chipsy Lays.\nDo nowoczesnych centrów handlowych chodzi wyłącznie klasa średnia – nie tylko dlatego, że tylko ją na to stać, ale przede wszystkim ze względu na wciąż jeszcze obecną w Indiach segregację klasową i kastową. Zdarzały się np. przypadki pobicia i wyrzucenia przez obsługę centrów handlowych osób, które były z niższych klas i choć nie jest to już powszechna praktyka, niewidzialne granice wciąż w Indiach istnieją i są ściśle przestrzegane.\nTen mikrokosmos w którym żyje miejska klasa średnia jest o wiele bliższy zachodnim społeczeństwom konsumenckim niż mogłoby się wydawać patrząc na suche dane statystyczne. Najważniejszy wniosek jaki wynika z tego dla polskich firm jest taki, że o ile prawdą jest, że jako całość rynek Indii jest niezwykle złożony i trudny, o tyle w większości przypadków jako inwestor lub eksporter, przedsiębiorca nie będzie miał z tą złożonością wiele styczności, poruszając się wyłącznie w ramach owej sztucznie wyodrębnionej przestrzeni.\nChociaż są oczywiście liczne różnice kulturowe i problemy natury operacyjnej czy prawnej, z którymi trzeba się zmierzyć także kierując swoją ofertę do klasy średniej, ale do tego jeszcze wrócimy.\nCzęść III Orła cień – polskie szanse w Indiach\nJakie polskie firmy zatem powinny zwrócić na Indie uwagę? Mamy już długie tradycje w branżach maszynowych, zbrojeniowych, wydobywczych i energetycznych. To są wciąż podstawy naszej obecności w Indiach i w najbliższych latach raczej się to nie zmieni.\nNatomiast sporo poniżej możliwości na pewno prezentuje się Polska obecność na wartym szacunkowo przeszło 400mldUSD[v] indyjskim rynku budowlanym, którego wzrost zasilany jest z jednej strony ogromnym popytem na biura i nowe mieszkania w wielkich metropoliach, z drugiej zaś – potężnymi rządowymi i stanowymi inwestycjami infrastrukturalnymi, zwłaszcza drogowymi. O ile dla polskich developerów wejście do Indii mogłoby być trudne (nie tylko ze względu na skalę i logistykę inwestycji, ale też dlatego że kultura pracy jest tam dramatycznie inna), o tyle zarówno dla podwykonawców instalacji jak i dostarczycieli materiałów budowlanych i wykończeniowych, rynek ten jest potencjalną żyłą złota.\nKolejna grupa to wart prawie 35mldUSDrynek odzieżowy, a także powiązane z nim rynki produktów kosmetycznych, biżuterii i akcesoriów[vi]. Do niedawna regulacje dotyczące BIZ (bezpośrednich inwestycji zagranicznych) w Indiach uniemożliwiały otwieranie markowych butików przez inwestorów zagranicznych, ale to się właśnie zmieniło, a wkrótce powinny być jeszcze bardziej poluzowane i objąć całość handlu detalicznego. W tych kategoriach produktów szczególnie możemy skorzystać na skojarzeniu z Europą, dzięki czemu nasze marki mogą być pozycjonowane bardziej premium niż na rynku krajowym (repozycjonowanie marek Zachodnich w górę jest w Indiach powszechną praktyką). Tutaj najlepsza metoda wejścia to poprzez franszyzę, a świetny przykład dał wspomniany już Inglot.\nKolejna szansa to usługi IT. Na pierwszy rzut oka, to wożenie drewna do lasu. A jednak niekoniecznie. Otwarcie centrów usług w Indiach dla polskich firm z branży usług IT / ITES takich jak np. Asseco-Prokom, może dać także bardzo konkretne korzyści. Przede wszystkim dostęp do ogromnej, taniej i świetnie wykształconych zasobów ludzkich – zarówno już doświadczonej kadry jak i świeżych absolwentów – a tym obniżenie kosztów operacyjnych. Po drugie, to możliwość rywalizacji o globalnych klientów, którzy często niemal z przyzwyczajenia zlecają usługi IT/ITES do Indii, a większość z nich ma swoje biura w Bangalurze, Gurgaonie (miasto satelickie na przedmieściach Delhi) lub Bombaju. Po trzecie – szansa pozyskania silnych i doświadczonych inwestorów czego przykładem może być chociażby umowa podpisana niedawno przez lubelską Syntea SA z Indyjskim Aptech Limited, który został mniejszościowym udziałowcem w spółce.\nOd kilku lat gwałtowny wzrost przeżywa branża medyczna. Przy szacunkowej wartości 60mld USD [vii] zdrowie stanowi drugą najważniejszą kategorią wydatków konsumenckich w Indiach, a jeszcze przed 2015 roku jej wartość najprawdopodobniej się podwoi. Na subkontynencie podstawowa opieka zdrowotna jest państwowa, ale ze względu na jej niski poziom, korzystają z niej niemal wyłącznie ubodzy. Klasa średnia korzysta z supernowoczesnych placówek prywatnych, których standard często przewyższa zachodni, co zaowocowało gwałtownym rozwojem tzw. turystyki medycznej. Ten rynek to szansa dla polskich firm farmaceutycznych (zorganizowany rynek farmaceutyczny urośnie w ciągu najbliższych 5 lat z 0.8 do 4.5 miliarda USD!), producentów sprzętu medycznego, ale też dla prywatnych operatorów usług medycznych. Starania inwestycyjne rozpoczęła np. Polpharma, która na razie ma w Indiach przedstawicielstwo, ale niewykluczone, że zdecyduje się na większe inwestycje w przyszłości. Ciekawy potencjał mają również usługi paramedyczne, kosmetologia i fitness.\nBardzo podobna jest sytuacja ze edukacją. W ciągu ostatnich lat to jedna z najszybciej rosnących branż w Indiach i wkrótce powinna być trzecią najważniejszą kategorią w wydatkach konsumpcyjnych, ustępując jedynie branży spożywczej oraz medycznej. Wartość rynku usług edukacyjnych szacowana była w 2010 się na przeszło 33 miliardy USDi była jedną z najszybciej rosnących kategorii wydatków. Coraz więcej światowych instytutów otwiera w Indiach swoje filie, licząc na kawałek tego ogromnego tortu – w końcu wkrótce co czwarty człowiek w wieku do 25 lat będzie pochodził z Indii, a do tego – podobnie jak w branży medycznej – coraz popularniejsza jest turystyka edukacyjna. To rynek, który oferuje mnóstwo nisz – od e-learningu, przez edukację przed szkolną, rynek szkoleń czy wreszcie partnerstwa i wymiany międzyuczelniane.\nBranża spożywcza – która wartościowo ma przygniatającą przewagę nad innymi – jest stosunkowo najbardziej skomplikowana, nie tylko ze względu na odmienne preferencje smakowe.\nEksport jest możliwy właściwie wyłącznie w przypadku produktów suchych, o długim terminie przydatności do spożycia. Wejście w którykolwiek inny segment wymagałoby inwestycji w bazę produkcyjną i logistyczną na miejscu, jak zrobił na przykład producent wódki Sobieski, Belvedere Group.\nWynika to z wciąż silnie protekcjonistycznej polityki Indii, przejawiającej się w wysokich cłach, skomplikowanych przepisach fitosanitarnych i częstych ograniczeniach importowych. Wyzwaniem jest też logistyka produktów wrażliwych (a przy panujących na większości terytorium skrajnie wysokich temperaturach, zalicza się do nich właściwie większość produktów spożywczych), bowiem sieć dróg w Indiach pozostawia wiele do życzenia. Pojazdy dostawcze pokonują średnio 200-300 km dziennie, podczas gdy odległości między największymi ośrodkami liczone są w tysiącach kilometrów. Dodać do tego należy, ze praktycznie nie istnieje logistyka chłodnicza.\nAle warto. Ciekawym rynkiem mogą być np. soki i napoje owocowe – rynek zdominowany właściwie przez Pepsi i Coca Colę oraz lokalne sklepiki ze świeżo wyciskanymi sokami. Z badań, które przeprowadziliśmy w Technopak Advisors wynika, że rośnie świadomość konsumentów dotycząca problemów z higieną i bezpieczeństwem spożywania takich produktów i chętnie sięgnęli by po pakowane produkty, gdyby ich większy wybór i jakość była lepsza. Duże potencjał ma na pewno rynek wyrobów cukierniczych.\nSzybko rozwija się też rynek przetworów mlecznych – dotąd oparty niemal wyłącznie na podstawowych produktach (mleko, śmietana, lassi). Wejście na niego wymagałoby dostosowania oferty do gustów Hindusów, ale biorąc pod uwagę ich przywiązanie do produktów mlecznych i bardzo ubogą jeszcze ofertę w tym segmencie, może być to znacząca nisza do wypełnienia.\nNiespożywanie wołowiny (hindusi) lub wieprzowiny (muzułmanie) wyklucza raczej przemysł mięsny za wyjątkiem drobiu. Ale tu znowuż wchodzą w grę komplikacje sanitarne.\nAlkohol? Jak najbardziej. Wraz ze zmianą stylu życia, konsumpcja jakościowego alkoholu rośnie, zmieniają się też preferencje smakowe. Indusi tradycyjnie preferują whisky, ale w ostatnim czasie gwałtownie rośnie sprzedaż wódki, z czego skrzętnie skorzystał Sobieski. Obecna jest także wódka Belvedere, choć stoi za nią francuska grupa LVHM. Był też dość kuriozalny przypadek wprowadzenia piwa Okocim Palone, które Carlsberg wypuścił w Indiach pod tą samą nazwą i w tym samym opakowaniu, ale jako … mocny lager. Co ciekawe, oryginalne Palone w Polsce już nie istnieje, tymczasem w Indiach… wciąż jest dostępne.\nIndyjski przemysł spożywczy jest dość rozdrobniony, dlatego też być może najlepszą drogą dla polskich firm mogą być nie tyle eksport czy ryzykowne inwestycje typu green field, ale przejęcia i joint ventures z niewielkimi lokalnymi producentami. Pozwoliłyby one ominąć wiele ograniczeń formalnych i dały dostęp do jakże cennej bazy dystrybucyjnej i znajomości lokalnego rynku. Szansą jest również dostawa maszyn i technologii przetwórstwa rolniczego dla firm indyjskich, czego przykładem jest zakup przez Amul – indyjskiego giganta branży przetwórstwa mlecznego -linii technologicznej do wyrobu tradycyjnego sera typu paneer w polskiej firmie OBRAM Sp. Z.o.o. z Olsztyna.\nSzansą dla mniejszych firm, których nie stać na szeroko zakrojone inwestycje, a produkują wysokiej jakości produkty garmażeryjne może być współpraca z rozwijającymi się dynamicznie sieciami delikatesów premium takich jak Le Marche czy Nature’s Basket . Sprzedają one w dużych metropoliach bardzo drogą importowaną żywność z całego świata, kierując swoją ofertę bądź do ekspatów, bądź do zamożnych Hindusów. Ceny są na tyle wysokie, że rekompensują koszty sprowadzania stosunkowo niewielkich partii, więc jest to dość bezpieczna droga dla firm, które chciałyby zaistnieć w Indiach na niewielką skalę z produktami dla smakoszy.\nA smakoszy w Indiach nie brakuje. Indusi mają niemal obsesję na punkcie jedzenia i do tego bardzo silne tradycje jedzenia poza domem. Dlatego też świetnie rozwija się tam rynek gastronomiczny, który też wraz z rozwojem centrów handlowych staje się coraz bardziej zorganizowany. Jego wartość w 2011 roku to 1.5 miliarda USD (z 9 mld wartości całego rynku), ale przed 2016 rokiem powinna urosnąć do 6 mld[viii], stanowiąc o niemal całym wzroście. Indusi nie są eksperymentatorami – preferują swoje kuchnie regionalne, a z zagranicznych kuchni przyjęła się niemal wyłącznie kuchnia włoska. Swoją szansę dostrzegła tutaj wrocławska spółka AmRest, która zapowiedziała wejście do Indii z przejętym w zeszłym roku hiszpańskim konceptem La Tagliatella, dla którego planuje otworzyć od 5 do 10 restauracji w największych miastach, inwestując w każdą ok 2 mln euro.[ix] Trudno jednak raczej dostrzec innych graczy na polskim rynku gastronomicznym, którzy mogliby pójść w jej ślady. Prędzej w szerzej rozumianej branży HoReCa – zwłaszcza w hotelarstwie – oraz w usługach turystycznych.\nZmieniając nieco branżę, ogromny potencjał ma też rynek produktów związanych z ochroną środowiska i ekologią, w szczególności ekologiczną energią. Dyktuje to czysty pragmatyzm – Indie mają problem z deficytem energetycznym wynikającym nie tylko z niewystarczającej produkcji, ale również jakości linii przesyłowych, do których zresztą bardzo wiele miejscowości nie jest podłączonych. To sprawia, że rynek energetyki słoneczna i inne alternatywnych źródeł energii już wart 17 mld USD rozwija się niezwykle szybko (15% rocznie!)[x] i polskie firmy zrzeszone w Akceleratorze Zielonych Technologii GreenEvo prowadzonym przez Ministerstwo Środowiska aktywnie sondują możliwości zaistnienia na tym rynku, m.in. uczestniczyły w zeszłym roku w Targach Energii Odnawialnej w Indiach (Renewable Energy India 2011) w Delhi. Indie będą potrzebowały blisko 150 gigawatów dodatkowej mocy w ciągu najbliższych pięciu lat, by utrzymać tempo wzrostu i wiele z tej mocy będzie pochodzić nie z dużych bloków energetycznych, a z indywidualnych źródeł energii odnawialnej.\nTen wątek prowadzi nas do kolejnej możliwości – pozostawienia konsumentów z dużych miast globalnym markom i -, kierując się wskazówkami C.K. Prahalada – szukać fortuny u podstawy piramidy[xi]. To w Indiach ogromny i kwitnący rynek, ale wymagający bardzo innowacyjnego podejścia i gotowości zmierzenia się z niezliczonymi problemami natury technicznej, logistycznej i kulturowej – a przede wszystkim – ogromnie wrażliwy cenowo.\nMa on jednak w mojej opinii trzy bardzo poważne zalety:\n1) Mała konkurencja – wspomniane powyżej problemy i małe marże sprawiają, że stosunkowo niewiele firm decyduje się wejść na ten rynek, więc względnie łatwo można na nim zdobyć silną pozycję\n2) Skala – mówimy o dostarczeniu produktów dla miliarda ludzi rozsianych na ogromnym obszarze, choć oczywiście można (i należy) zacząć od regionalnych operacji.\n3) Liczy się dobry pomysł, a nie miliardy na R&D – produkty, które mogą odnieść sukces powinny być proste w obsłudze, tanie, odporne na fizyczne uszkodzenia (w tym kurz, wodę etc.) i odpowiadające na rzeczywistą potrzebę ludzi. Niekoniecznie muszą one powstać w wyniku ogromnych nakładów na badania i być produkowane z użyciem zaawansowanych technologii produkcyjnych, Najważniejszy jest dobry, często zdroworozsądkowy, pomysł, pozwalający dotrzeć do konsumentów, którzy raczej nie odwiedzą firmowych butików i centrów handlowych. O ile polskie firmy nie mają szans rywalizować rozwiązaniami technicznymi z np. Apple, jak najbardziej mają potencjał pozwalający stworzyć np. ulepszone kuchenki gazowe dla ubogich gospodarstw lub tanie systemy oświetlenia oparte na energii słonecznej i diodach LED.\nNajwiększym problemem jest naturalnie logistyka działań na wiejskich obszarach Indii, ale tutaj przychodzi z pomocą klanowa struktura społeczna, która świetnie się nadaje do budowania niestandardowych łańcuchów dystrybucji. Zamiast budować lub wynajmować skomplikowane logistycznie struktury, wiele firm działających w tym obszarze decyduje się albo współpracować z licznymi organizacjami pozarządowymi (jeśli ich produkty mają cechy odpowiedzialności społecznej), albo budować struktury oparte na społecznościach, podobne do typowych sieci sprzedaży bezpośredniej.\nWreszcie ostatnie zagadnienie, dotyczące właściwie wszystkich branż. Wraz z coraz szybszym wzrostem płac w Chinach, Indie jawią się obok Afryki jako kolejna destynacja dla taniej produkcji. O tym, że jest to coraz poważniejsza pokusa, świadczy na przykład obszerna analiza dokonana niedawno przez firmę McKinsey, której eksperci przewidują, ze sektor produkcyjny może w Indiach wzrosnąć nawet sześciokrotnie do 2025 roku[xii]. W Indiach już w tej chwili produkowane są np. niektóre ubrania grupy LPP, ale Polskie firmy dopiero od niedawna lokują produkcję poza krajem i wciąż zdecydowanie najczęściej wybierają Chiny i Azję Południowo-Wschodnią, a tymczasem to Indie mają największe potencjalne rezerwy taniej siły roboczej\nOczywiście, wejście do Indii nie jest możliwe bez dopasowania produktów do rynkowej specyfiki. Niektóre różnice kulturowe są widoczne na pierwszy rzut oka (np. powszechny wegetarianizm), inne wymagają głębszego zrozumienia. Historia o klęsce eksportu do Indii polskich krówek jest już niemal marketingową miejską legendą. Ale podobnych historii było na subkontynencie mnóstwo. Nie przyjął się na przykład w Indiach Burger King, który nie wystarczająco dopasował swoją ofertę, choć już McDonald daje sobie radę znakomicie, stając się benchmarkiem dla innych firm chcących wejść na ten rynek. Firma, która swój model biznesowy na świecie opiera na sprzedaży kanapek z wołowiną, niemal całkowicie przedefiniowała swój model operacyjny, by dopasować się do indyjskiego rynku. Wołowinę i wieprzowinę z menu wyparły całkowicie kurczak oraz kotlety wegetariańskie. Restauracje przemodelowano tak, żeby wydzielić nie krzyżujące się ścieżki produktu wegetariańskiego i mięsnego. Zmieniono przyprawy, sosy, nazwy. Wprowadzono dostawę do domu i obsługę stolików, która sprząta po gościach i dziś McDonald zbiera żniwa. Jeśli można dostosować do Indyjskich standardów sieć restauracji z hamburgerami i odnieść sukces, to znaczy, że nie ma rzeczy niemożliwych.\nStosunkowo niedawne i wciąż trwające otwieranie gospodarki Indii na inwestycje zagraniczne stworzyło ogromne szanse. Niemal we wszystkich sektorach są duże nisze, a tempa wzrostu sięgają nawet kilkudziesięciu procent rocznie. W chwili obecnej wciąż jeszcze można na ten rynek wejść stosunkowo niskim kosztem. Czy polskie firmy stać na przegapienie szansy na obecność na rynku, który potencjalnie ma wartość większą niż cały rynek europejski?\nZa 10 lat może być już za późno, ale na szczęście – wiele wskazuje na to, że zaczynamy dostrzegać nasze szanse.\nAutor jest absolwentem Stosunków Międzynarodowych na Uniwersytecie Ekonomicznym we Wrocławiu oraz wrocławskiego kulturoznawstwa. Przez 3 lata pracował w Indiach w firmie konsultingowej Technopak Advisors i prowadził portal dla ekspatów DilliNet (obecnie: delhiexpatclub.com). Owocem tych doświadczeń jest blog indie-polska.pl i współpraca z CSPA.\nW razie pytań lub uwag, zapraszam serdecznie do kontaktu pod adresem [email protected]\n* – obecnie kontrakt ten jest jednak poważnie zagrożony ze względu na obustronne nie wywiązywanie się ze zobowiązań: Więcej: www.ekonomia24.pl/artykul/880198mhtml\n[i]Informator Ekonomiczny o Krajach Świata: Indie,www.msz.gov.pl, kwiecień 2012\n[ii]Moto.pl, Mahindra poSUVa się w kierunku Europy“, 28.11.2011\n[iii]Times Of India, India has no middle class?, Rukmini Shrinivasan, 6.05.2010\n[iv]: Emerging Trends in Indian Retail and Consumer 2011, Technopak Advisors Pvt. Ltd.\n[v]Construction in India – Key Trends & Opportunities to 2016, Reportlinker.com, 20.02. 2012\n[vi]. Technopak Advisors Pvt. Ltd. Analysis 2010\n[vii]Technopak Advisors Pvt. Ltd. Analysis 2011\n[viii]Technopak Advisors Pvt. Ltd. Analysis 2011\n[ix]DNA India, Restaurant chain Am Rest brings La Tagliatella to India, 30.11.2011\n[x]United States Departament of Commerce: Highlighting Opportunities in India’s Renewable Energy Market, 10.11.2011\n[xi]C.K Prahalad The Fortuneat the Bottom of the Pyramid: Eradicating Poverty Through Profits,dostępna jest w całości na Google Books.\n[xii]McKinsey Quarterly, Fulfilling the promise of Indian manufacturing sector, March 2012\nK. Palonka: Elektryczny samochód dla Chin- ratunek dla SAAB'a\nNowa gospodarcza umowa tajsko-singapurska\nIndie (nie tylko) dla orłów Reviewed by CSPA on 25 czerwca 2012 .\nIndie dla polskich przedsiębiorców są na razie jeszcze rynkiem dość egzotycznym, ale coraz częściej pojawiają się na ich radarze. Co jednak powinni oni wiedzieć, zanim zdecydują się wejść na ten atrakcyjny, ale trudny rynek? Oto próba analizy, skoncentrowana głównie na rynku konsumenckim, który z jednej strony jest mi najlepiej znany, a z drugiej – mimo\nAleż to Pan może mieć całkowicie rację. Może po prostu inne rzeczy nas interesowały. Moim zdaniem do Indii trzeba mieć produkt i determinacje wejścia tam. Np. Sonel ma produkt i może pozwolić sobie na eksport do Indii, obawiam się tylko, że to jedyny przykład. Na pewno decydując się na wejście do Indii, trzeba wiedzieć co się robi. Jeżeli firma związana jest z rynkiem konsumenckim, to musi mieć wiedzę na jego temat i tu Pańskie uwagi będą bezcenne.\nKiedy przyjechałem do Indii 8 lat temu, mało co tu było. Żałowałem, że nie wziąłem z domu miksera i starej patelni. Dziś to wszystko jest, ale z drugiej strony, kiedy patrze na budynek w którym mieszkam, to widzę, jak wielu rzeczy jeszcze nie ma. Marzę o porządnych oknach i drzwiach (a moje mieszkanie na rynku kosztuje 800.000 PLN). Ale z drugiej dlaczego nie ma tu nikogo z Europy?\nNiby znam odpowiedź, ale właściwie nie znam. A może ta nieuchwytność jest największym problemem.\nMa Pan racje. Książkę można by napisać.\nBardzo dziekuje za niezwykle ciekawy i trafny komentarz.\nNa swoja obrone odnosnie rynku konsumenckiego – skoncentrowalem sie na nim gdyz po prostu nim sie zajmowalem bedac w Indiach, co zaznaczylem we wstepie. Zdaje sobie sprawe, ze pominalem lub pobieznie potraktowalem wiele obszarow, ale biorac pod uwage objetosc tekstu juz teraz, chyba musialbym wowczas podjac sie napisania ksiazki :)\n(ps. prosze wybaczyc brak polskich znakow)\nNawiązując do mojej poprzedniej wypowiedzi. Nie chciałbym być niewłaściwie zrozumiany. Uważam, ze wizyta Premiera Donalda Tuska była jak najbardziej potrzebna, ponieważ wskazuje ona na zainteresowanie Polski Indiami, to dobrze. Niemniej szkoda, że w programie nie starczyło czasu na spotkanie z Polakami przebywającymi w Indiach, którzy mają zdecydowanie większe doświadczenie w tym kraju niż żyjący w pewnego rodzaju „wirtualnym świecie” pracownicy ambasady. Natomiast problemem są niepotrzebne często wizyty pracowników niższego szczebla, szczególnie kiedy mają być tylko kolejnymi deklaracjami.\nPonadto, czego nie napisałem wcześniej. Nasza gospodarka jest ukierunkowana z znacznym stopniu na podwykonawstwo dla firm zachodnioeuropejskich. Pozbawia nas to samodzielności działania na rynkach odległych, a ponadto ten model często tam się nie sprawdza.\nBardzo ciekawy artykuł. Ubiegł mnie Pan, bo sam zabierałem się do tego tematu, ale nic nie szkodzi.\nFirma Polnord nie kontynuuje współpracy polsko-indyjskiej w dziedzinie kolei, ale wciągnął ją Bombardier. To jest kolejna droga, o której Pan nie pisze. Obsługa dużych firm europejskich, które są w Indiach.\nPisze Pan, że firmy Polskie oczekują, że przygotuje im się wejście na ten rynek za minimalne pieniądze płatne zresztą jedynie w wypadku powodzenia przedsięwzięcia. To samo zauważyłem, gdyż prowadzę w Indiach firmę konsultingową. Firma chce sprzedać swoje towary na rynku oferując jedynie prowizję od sprzedaży, którą zresztą wkalkuluje cenę towaru. Czyli ryzyko i nakłady po drugiej stronie i koszt żaden. Regularnie powtarzam, ze na taki rynek jak Indie, za darmo się nie wchodzi.\nMiałem do czynienia z firmą kosmetyczną, która pożałowała 300,- PLN na wysłanie próbek kosmetyków. Z drugiej strony. Dyrektor firmy produkującej napoje spotkał się ze mną i manewrował tak, abym „przy okazji” pokazał mu hipermarket, pomógł zorganizować wycieczkę do Agry, itp. oczywiście to miało być za darmo w zamian za perspektywy współpracy.\nZe swojej strony taką gotowość do zapłaty traktuje jako pewien test, jeżeli firma nie jest w stanie wydać 300-400 EUR, to jak jej mierzyć w rynek indyjski.\nW październiku 2008 r miałem wątpliwą przyjemność przyjmować misję przedsiębiorców Województwa Wielkopolskiego w Marszałkiem na czele. Kiedy tłumaczyłem im, aby połączyli siły, stworzyli własne struktury w Indiach, to zostałem niemal zakrzyczany. „My wiemy lepiej”. Najgłośniejszy był przedstawiciel firmy produkującej pasztety. Wybrał się do kraju z znacznej mierze wegetariańskiego, gdzie nie ma też tradycji jedzenia chleba. Do dziś nie widziałem ani jednego pasztetu z tej firmy.\nWizyty byłego Wiceministra Gospodarki Adama Szejnfelda. Kiedy na pierwszej powiedziałem, że jest to rynek trudny wymagający pomocy państwa, stwierdził, że przedsiębiorcy powinni sami sobie dawać radę. To po co w takim razie tam przyjechał? W czasie spotkania polsko-indyjskiej grupy roboczej kilka miesięcy później czasu było na odczytanie stanowisk stron i podpisanie protokołu. Strona indyjska wiedząc, że nie ma o czym rozmawiać, zaproponowała wycieczkę do Neemrany.\nUmowa podpisana w czasie wizyty Pani Prezydent Pratiby Patil w Polsce. Strony deklarują zainteresowanie. Ani jednego konkretu.\nDlaczego spotkanie z indyjskimi biznesmenami Premiera Donalda Tuska było zamknięte dla prasy. Z listy firm indyjskich opublikowanej przez MSZ można było się domyślać, że są to firmy raczej zainteresowane sprzedażą w Polsce, a nie bardziej zaawansowanymi inwestycjami.\nTe nic nie wnoszące wyjazdy do Indii nie tylko nie poprawiają klimatu, ale zwyczajnie nudzą (nie napisze irytują) naszych potencjalnych partnerów.\nZ drugiej strony chyba za bardzo skoncentrował się Pan na analizie indyjskiego rynku konsumenckiego.\nPrzyczyną naszych niepowodzeń w Indiach jest niewłaściwa strategia wejścia na rynek. Oczekiwanie, że wystarczy prosty eksport. To w Indiach nie działa. Chyba, że się ma super towar, który jest unikalny i bardzo poszukiwany, ale takich rzeczy jest bardzo niewiele. Tu trzeba być, jeżeli tego nie zrozumiemy, bądź koszty uznamy za zbyt wysokie, to szkoda się fatygować na dalsze analizy.\nSą oczywiście w przykłady pozytywne. Znam ich kilka, szczególnie jeden bardzo budujący, ale nie mając zgody na pisanie o tym nie chce działać być może wbrew woli firmy.


MBDA przetestowała użycie mikrodrona jako obserwatora dla rakietowego systemu przeciwpancernego » Kresy\nSystem przeciwpanderny MMP we współpracy z dronem-spotterem. Fot. Laurent Guichardon, MBDA\n26 stycznia 2021 /0 Komentarze/w bezpieczeństwo i obrona, Europa Zachodnia, Wydarzenia /Przez Marek Trojan\nKoncern MBDA z sukcesem przetestował wykorzystanie mikrodrona w roli obserwatora („spottera”) dla rakietowego systemu przeciwpancernego MMP do atakowania celów spoza zasięgu wzroku.\nKilka dni temu europejski koncern zbrojeniowy MBDA poinformował, że podczas testów rakieta przeciwpancerna MMP trafiła w cel wykorzystując informacje zebrane przez specjalnego mikrodrona.\nTest został przeprowadzony na poligonie w południowej Francji. Dotyczył unijnego programu LynkEUs, wartego 6,5 mln euro, prowadzonego wspólnie przez Francję, Belgię i Cypr. Jego celem jest uzyskanie zdolności rażenia pociskami rakietowymi odległych celów, poza zasięgiem wzroku, wykorzystując do tego powietrzne i naziemne robotyczne systemy obserwacyjne.\nPodczas prób francuski dron Novadem NX70 wykorzystano do wykrywania i identyfikacji czołgu będącego poza zasięgiem wzroku operatora. Współrzędne celu zostały następnie do MMP, pokazując, że cel może być rażony i nie musi znajdować się bezpośrednio na linii obserwacji stanowiska z kierowaną bronią przeciwpancerną. Ponieważ system MMP może bezpośrednio i w czasie rzeczywistym przesyłać obraz wideo podczas lotu, umożliwiło to operatorowi broni uchwycenie celu i naprowadzenie na niego rakiety.\nMMP to francuski system ręcznej wyrzutni przeciwpancernych pocisków kierowanych średniego zasięgu, opracowany przez MBDA, który ma zastąpić starsze systemy MILAN.\nWedług Philippe Gouyona, doradcy MBDA ds. wojskowych, demonstracja ta kończy ocenę taktyczną prowadzoną od około roku przez francuską armię i Novadem. Chodziło o zbadanie wszelkich zdolności systemu, umożliwiając MBDA zaproponowanie rozwiązań dla tandemu MMP-dron, które spełniałyby wymogi jednostek bojowych w zakresie obserwacji i oznaczania celu spoza zasięgu obserwacji wzrokowej. Gouyon powiedział, że koncern jest bardzo usatysfakcjonowany rezultatami oceny.\nPrzypomnijmy, że w ramach projektu LynkEUs, koordynowanego przez grupę MBDA, ma powstać rodzina nowych ppk opartych na francuskim systemie MMP. Projekt został wybrany przez Komisję Europejską i ma być podstawą programu PESCO BLOS (Beyond Line Of Sight), czyli możliwości atakowania celów spoza zasięgu widzenia operatora.\nProjekt LynkEUs jest zarządzany w ścisłej współpracy partnerskiej z siłami zbrojnymi Francji, Belgii i Cypru, dążąc do określenia wstępnej koncepcji operacyjnej dla europejskiej zdolności BLOS. Koncepcje i przeprowadzone testy mają przyczynić się do opracowania rodziny systemów rakietowych typu BLOS, w oparciu o system średniego zasięgu MMP. Mają one wykorzystywać tryb „man-on-the-loop”, w którym operator jest włączony w kontur naprowadzania i ma możliwość przejęcia kontroli nad odpalonym pociskiem. System ma wykorzystywać tryb naprowadzania „wystrzel, koryguj i obserwuj”, dzięki transmisji obrazu z umieszczonej w pocisku rakietowym kamery. Prace mają odbywać się pod pełną kontrolą europejskiej zbrojeniówki.\nTagi: drony, Francja, LynkEUs, MBDA, system przeciwpancerny\nhttps://kresy.pl/wp-content/uploads/2021/01/System-przeciwpanderny-MMP-we-współpracy-z-dronem-spotterem.-Fot.-Laurent-Guichardon-MBDA.jpg 800 1200 Marek Trojan https://kresy.pl/wp-content/uploads/2017/03/kresy_logo_header_vector_full.svg Marek Trojan2021-01-26 19:38:122021-01-26 19:38:12MBDA przetestowała użycie mikrodrona jako obserwatora dla rakietowego systemu przeciwpancernego\nFrancja naciska na Iran, Chiny krytykują Stany Zjednoczone\nMacron: Jedyną opcją jest nawiązanie bliższego dialogu z Rosją. Jest zgoda na rozszerzenie UE o Macedonię Płn. i Albanię\nSiły Powietrzne USA tworzą drona, który ma wygrywać w walce powietrznej z załogowymi myśliwcami\nIzrael pomaga Arabii Saudyjskiej w rozwijaniu broni nuklearnej\nProf. Zapałowski dla Kresy.pl: USA pchają NATO w konflikt, z którym Niemcy i Francja nie chcą mieć nic wspólnego\nMay chce odłożenia Brexitu do 30. czerwca\nProboszcz wymagał od bierzmowańców oświadczenia o niepopieraniu... Atak nożownika we Frankfurcie, kilka osób zostało poważnie...


Stany Zjednoczone uciekają Europie - Puls Biznesu - pb.pl\nRóżnica w efektywności polityki antyepidemicznej w USA i Unii Europejskiej zaczyna przybierać duże rozmiary. W dwóch kluczowych obszarach, które zdecydują o tempie wychodzenia z recesji, Amerykanie są nie kilka, a kilkanaście kroków przed Europą. Chodzi o tempo szczepień oraz wielkość pomocy fiskalnej dla gospodarki. Przekłada się to na coraz większe różnice w prognozach wzrostu gospodarczego.\nW piątek pojawiły się dwie informacje, które choć różne, to układają się w jeden obraz przepaści między USA i UE. Z jednej strony Atlantyku prezydent Joe Biden zapowiedział, że do 1 maja będzie możliwość zaszczepienia przeciw COVID-19 przez wszystkich dorosłych Amerykanów. Z drugiej strony agencja Bloomberg podała, że plany wydatkowe krajów UE dotyczące tzw. funduszu odbudowy (750 mld EUR na inwestycje mające rozruszać gospodarkę po kryzysie) są źle przygotowane i będą wymagały zmian. Czyli uruchomienie funduszu może się opóźnić.\nMakroekonomia / Stany Zjednoczone uciekają Europie


Pogoda Wyręba ⇒ Prognoza pogody w Wyrębach • Długoterminowa Pogoda na dziś, jutro w Polsce ⇒ METEOPROG.PL\nPogoda Wyręba – prognoza pogody na dzisiaj, na jutro, na tydzień, na miesiąc. Wychodząc z domu albo planując podróż, warto sprawdzić prognozę pogody, żeby nie znaleźć się w niezręcznej sytuacji bez parasola albo lekko ubranym w chłodną pogodę.\nPrognoza pogody Wyrębach dzisiaj pomożemy sprawdzić temperaturę powietrza, prawdopodobieństwo opadów, otrzymać informacje dotyczące prędkości i kierunku wiatru, ciśnienia atmosferycznego i wilgotności powietrza, i jak te wskaźniki będą zmieniać się w ciągu dnia.\nPogoda v Wyrębach na tydzień, na 10 dni albo na miesiąc pokazuje tendencje zmian pogody w ciągu kilka dni. Wykresy pogody, prawdopodobieństwo wystąpienia opadów i ciśnienie atmosferyczne pokazują ścisłą sytuację pogodową na 3, 10, 14 dni albo na miesiąc. Duży zakres danych na stronie – Temperatura powietrza, kierunek i prędkość wiatru, zachmurzenie, typy opadów i je intensywność w Wyrębach - pomożemy Ci zorientować się w sytuacji pogodowej. Także możesz znaleźć informacje o wschodzie i zachodzie słońca, długości dnia i fazie Księżyca.\nDzięki ludzikom w naszym serwisie możesz zdecydować „jak ubrać się”, brać ze sobą parasol czy okulary przeciwsłoneczne w zależności od prognozy pogody. Codzienna prognoza pogody w Wyrębach pomoże Ci nie przeziębić się jeśli wieczorem nastąpi ochłodzenie albo wzmoże się wiatr.\nPogoda długoterminowa Wyręba – ścisła i szczegółowa prognoza pogody na dzisiaj, jutro i dwa tygodnie. Także istnieje funkcja pogoda w Wyręba tylko na weekend, żeby zaplanować wypoczynek. Dane pogodowe ze stacji synoptycznych przetwarzane są co godzinę – to daje możliwość udostępnienia najbardziej ścisłej prognozy pogody, w tym godzinowej.\nPrognoza pogody w Wyrębach na 26 02 - 02 03\nprognoza pogody w Wyrębach\nPogoda w Wyrębach: Niewielki deszcz - 0, 0-3 mm/12 h. Pochmurnie - 7-10 stopni piętra niskiego.\nPogoda w Wyrębach: Bez opadów - opady nie są oczekiwane. Niebo niewidoczne - 10 stopni chmur piętra niskiego.\nPogoda w Wyrębach: Bez opadów - opady nie są oczekiwane. Zachmurzenie zmienne - od 1-3 do 6-9 stopni\nPogoda w Wyrębach: Bez opadów - opady nie są oczekiwane. Bezchmurnie


PULY CAFF Soak Cleaning System - Zestaw do czyszczenia ekspresu - Konesso.pl\nPULY CAFF Soak Cleaning System - Zestaw do czyszczenia ekspresu\nKod towaru: 8000733008122\n72,36 zł +23% VAT\nZestaw Puly Caff, który umożliwi nam dokładne wyczyszczenie ekspresu do kawy oraz młynka do kawy. Puly Caff Soak Cleaning System zawiera wszystkie akcesoria potrzebne do konserwacji automatycznego i kolbowego ekspresu do kawy. Środki czyszczące zawarte w zestawie nie tylko doskonale czyszczą części urządzenia, ale również skutecznie je chronią.\nPULY MILK PLUS - Płyn do czyszczenia systemów mlecznych 4x25ml\nPULY CAFF PLUS - Proszek do czyszczenia ekspresów 20x3,5g\nPULY CAFF GRIND - Kryształki do czyszczenia młynka 2x15g\nPojemnik do czyszczenia sitek oraz kolb 2l\nOdpowiednia i regularna konserwacja ekspresów ciśnieniowych pozwala wydłużyć żywotność urządzenia i zdecydowanie polepsza jakość przygotowywanej kawy.\nKod towaru: : 8000733008122\nAutor: Piotr, Nowe Opole\nProdukt w pełni spełnił moje oczekiwanie. Na bardzo wysoką ocenę zasługuje również sklep. Już w prezentacji towarów przy wyborze można zdobyć szeraką wiedzę na temat produktów, dokonać świadomego wyboru. Gama różnego rodzaju produktów jest tak szeroka, że w niczym nie ogranicza klienta. Realizacja zamówienia jest na bardzo wysokim poziomie. Rzetelność, kultura przesyłanych powiadomień i informacji daje poczucie pewności i spokoju, że dobrze inwestuje się w robione tu zakupy. Gratulacje.


Dyson V10 - czy warto? Pierwsze wrażenia / recenzja i opinie - LivingLife.pl\ntagi: dyson v10, odkurzacz bezprzewodowy, odkurzacz bezworkowy\nObiecałam Wam wpis na temat Dysona i... jest. Zaznaczam jednak, że NIE mam tego sprzętu na co dzień. Aby móc coś powiedzieć o tym odkurzaczu, nad którego zakupem myślę intensywnie od pewnego czasu, pojechałam do osoby, która ten model ma i która bardzo go chwali.\nCzym innym jest czytanie opinii w sieci, a czym innym wzięcie tego odkurzacza w dłoń, złożenie go samodzielnie... Po prostu wrażenia na żywo.\nNo właśnie - zacznijmy od początku.\nPo co mi odkurzacz bezprzewodowy?\n...skoro mam już dwa? Tak, mam wielki odkurzacz na krótkim przewodzie oraz Xiaomi Roborock. Z obydwu jestem zadowolona, bo swoje zadanie spełniają, ale... gdy trzeba odkurzyć rzeczy drobne, coś na szybko lub po prostu schody, przydałoby się coś poręcznego, lekkiego. Innymi słowy, coś jak Dyson V10.\nDyson V10 - pierwsze wrażenia\nOdkurzacz mieści się w niewielkim koszu z wikliny, gdy rozłożymy go na części. Jest poręczny, średnio ciężki. I dokładny. Łatwo go złożyć, rozłożyć, przełożyć końcówki. Jego właścicielka ma tylko ten model, żadnego innego, a odkurza nim skutecznie dom o powierzchni 140 m kw. Cały dom robi "na raz", czyli bez konieczności odkładania go do ładowania. A dodam, że czysto w domu ma bardzo.\nOdkurzacz nie śmierdzi. Co to znaczy? Czasem, gdy odkurzamy tradycyjnym odkurzaczem, w powietrzu unosi się zapach kurzu. To dlatego, że nie jest on skutecznie zatrzymywany w filtrze. A tu... zero typowego kurzowego "smrodku". Filtr zatem działa i ma tę przyjemną cechę, że można go myć pod bieżącą wodą, nawet po każdym użyciu. Co więcej, producent chwali się, że odkurzacz wychwytuje 99,97% alergenów. Tego nie sprawdzę gołym okiem, ale uznałam, że warto podać do wiadomości.\nOdkurzacz ma też znakomitą moc, jeśli porównamy go z innymi odkurzaczami bezprzewodowymi. A to oznacza, że teoretycznie faktycznie może to być jedyny odkurzacz w domu, którego siła ssania porównywalna jest z tradycyjnymi. Minusem jest fakt, że gdy pracuje na maksymalnych obrotach, czas odkurzania znacznie się skraca. I niestety nie oznacza to, że będziemy w stanie odkurzyć cały dom.\nJest też inna kwestia: odkurzając cały czas musimy trzymać dłonie na włączniku (na szczęście nie mocno, bo urządzenie jest bardzo, ale to bardzo czułe). Zastanawiałam się, dlaczego tak jest i jedynym sensownym wyjaśnieniem jest fakt, że to ze względu na oszczędność baterii. Inaczej użytkownik włączyłby sobie "on" i cenne minuty pracy odkurzacza by sobie płynęły. A tu nie mamy przewodu, czas pracy jest ograniczony i trzeba go bardzo mocno optymalizować.\nBardzo przydatne są wszystkie możliwe końcówki. Znakomitą opcją jest pominięcie długiej rury i wpięcie końcówki bezpośrednio przy filtrze i całej tej maszynerii - dostajemy genialny odkurzacz do samochodu.\nDyson V10 - cena\nCena: no właśnie - sprawdzałam i mocno się waha, różnice dochodzą do kilkuset złotych (2200-2500 zł). Warto kupić go w promocyjnej cenie i porównać oferty w sklepach, bo sprzęt tani nie jest. Na przykład podczas obecnej promocji Media Markt.


Francja bezwzględna dla protestujących - wGospodarce.pl\nautor: autor: PAP/EPA/IAN LANGSDON\nTagi: Francja gospodarka Polityka sąd\nOd połowy listopada, kiedy zaczęły się protesty „żółtych kamizelek”, skazano łącznie blisko 1800 osób - poinformował we wtorek w parlamencie premier Francji Edouard Philippe.\n„Od początku tych wydarzeń sąd wydał 1 796 wyroków, a 1 422 osoby nadal oczekują na proces” - powiedział szef rządu, który w parlamencie odpowiadał na pytanie deputowanego Patricka Mignoli z centrowego ugrupowania MoDem, należącego do koalicji rządowej, o przywrócenie porządku w kraju.\nSzef rządu przypomniał, że 13 osób zostało oskarżonych o uszkodzenie rzeźb oraz pokrycie napisami cokołu Łuku Triumfalnego w Paryżu 1 grudnia, a pięć innych oskarżono o podpalenie w tym samym dniu prefektury Górnej Loary w Puy-en-Velay.\nPremier wezwał społeczeństwo do wyrażania oburzenia z powodu incydentów związanych z miejscami, które „symbolizują Republikę Francuską i demokrację” oraz „z powodu obwiniania sił porządkowych (…) które zapewniają bezpieczeństwo”. (PAP)\nOkoło 5,6 tys. osób zgromadziło się w sobotę we Francji na protestach zorganizowanych przez ruch "żółtych kamizelek", w tym ok 1,3 tys. w Paryżu\nFrancja: 300 euro premii za sprawne pałowanie\nŁączny koszt premii oceniono na 33 mln euro. Za mobilizację podczas sześciu tygodni protestów "żółtych kamizelek" skorzysta 111 tys. policjantów i żandarmów.\nMacron w Argentynie, a w Paryżu starcia z policją\nZgromadzeni na manifestacji w Paryżu członkowie ruchu "żółtych kamizelek" starli się w sobotę z policją, która użyła gazu łzawiącego. Zatrzymano 16 osób.


Mroczne światy opowiadań Sylvii Plath w czwartek w krakowskim Teatrze Barakah : Booklips.pl\n„Dramatorium” to interdyscyplinarne, internacjonalne, intermedialne, intertekstualne spotkania z literaturą. Podczas najbliższej odsłony wydarzenia poznamy mroczne światy opowiadań Sylvii Plath, amerykańskiej poetki, pisarki, zaliczanej do grona „poetów wyklętych”, laureatki Nagrody Pulitzera. Plath pisała, że „pewne rzeczy tego świata są niestrawne”. Przekonacie się o tym w trzeci wrześniowy czwartek. Tak jak i o tym, że „Bóg stworzył jeden świat, a człowiek drugi”.\nPodczas „Dramatoriów” aktorzy Teatru Barakah wspólnie z widzami czytają i słuchają, dyskutują, oglądają, recytują, śpiewają, wspólnie piją, skaczą z balustrady, kradną kukurydzę, palą, plują na odległość i szukają dziury w całym! Parafrazując Gregory?ego Corso siedzącego na stopniach portorykańskiego Harlemu ? to nie jest zabawa w poezję, tam są długi do spłacenia!\n„Dramatorium z Sylvią Plath” odbędzie się w czwartek 15 września o godzinie 20:00 w ArtCafe Barakah przy ulicy Paulińskiej 28 w Krakowie. Imprezę przygotowała nasza redakcyjna koleżanka, Anna Wyrwik. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.\nTematy: Dramatorium, Kraków, proza światowa, Sylvia Plath, Teatr Barakah\n« Satyra na współczesną naukę. Premierowy fragment „Gwiazdy Ratnera” Dona DeLillo\nWszystko mi jedno – wywiad z Zacharem Prilepinem »


Hacker włamał się do sieci kolejnych wystawców certyfikatów? - Technologia - Forum Kopalni Wiedzy\nBy KopalniaWiedzy.pl, September 7, 2011 in Technologia\n„Ichsun", hacker, który włamał się do holenderskiej firmy DigiNotar twierdzi, że uzyskał też dostęp do czterech innych firm wydających certyfikaty bezpieczeństwa. W wydanym przez „Ichsuna" oświadczeniu czytamy, że chce on, by świat wiedział, że wszystko co robicie, będzie miało konsekwencje, będziecie musieli zapłacić za wszystko, co wasz kraj zrobił w przeszłości. Dalej cyberprzestępca wspomina o muzułmanach rzekomo zamordowanych przez holenderski rząd.\nMikko Hypponen z F-Secure twierdzi, że Ichsun jest też odpowiedzialny za ataki z użyciem robaka Comodo. Wówczas przedstawiał się jako Comodohacker, a jego oświadczenia były publikowane z tego samego konta w serwisie Pastebin, co oświadczenie Ichsuna.\nW odpowiedzi na włamanie do DigiNotar rząd Holandii przejął kontrolę nad tą firmą, a producenci największych przeglądarek - Microsoft, Mozilla i Google - zablokowali certyfikaty DigiNotar. Jako, że Ichsun ukradł też certyfikaty wykorzystywane przez witrynę Windows Update, Microsoft wydał oświadczenie, w którym informuje, że mechanizm aktualizacji w Windows pobiera tylko i wyłącznie poprawki zawierające wewnętrzny cyfrowy certyfikat Microsoftu, zatem korzystanie z Windows Update jest bezpieczne.\na producenci największych przeglądarek - Microsoft, Mozilla i Chrome\nNie lubimy gógla?


Anita + Karol | Sesja narzeczeńska Częstochowa - Adam Rygalik Fotografia\nAnita + Karol | Sesja narzeczeńska Częstochowa\nJasna Góra to niewątpliwie jedno z ważniejszych miejsc na mapie Częstochowy. Położone na wzgórzu Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej, co roku tak licznie odwiedzane przez pielgrzymów z całego kraju i świata, króluje nad miastem. To właśnie u stóp Jasnej Góry fotografowałem coś na prawdę wyjątkowego – zaręczyny Anity i Karola. Nadszedł czas, bym podzielił się z Wami tym niecodziennym wydarzeniem.\nZaręczyny u stóp Jasnej Góry\nZaręczyny jak ich uwiecznienie oraz krótka sesja narzeczeńska były ogromną niespodzianką dla Anity. Karol wszystko skrupulatnie zaplanował. Jako miejsce zaręczyn wybrał Jasną Górę. Oboje są bardzo wierzący, a dla Anity Jasna Góra jest miejscem szczególnym. I tak o to, gdy nadszedł ten dzień, czekałem na przyjście zakochanych, z ukrytym niczym paparazzi aparatem, nie mniej zdenerwowany jak Karol, który za chwilę miał poprosić swoją ukochaną o rękę. Udając przechodnia zauważyłem ich na horyzoncie. Podeszli na błonia, wtem Karol odwrócił się do Anity, uklęknął z pierścionkiem w ręce, spojrzał jej głęboko w oczy, a ona powiedziała “Tak!”.\nSesja narzeczeńska Częstochowa\nKiedy pierwsze emocje opadły, zabrałem narzeczonych na krótki spacer po parku, by uwiecznić to wspaniałe uczucie między nimi, które dosłownie przed chwilą wybuchło z ogromną siłą. Gdyby świat był animowany, można by było dostrzec unoszące się w okół nich serca. Pomimo mrozu i zawstydzenia udało się uchwycić to, czego nie widać na pierwszy rzut oka. Widzicie spojrzenie Anity, kiedy patrzy na Karola? Ten wzrok mówi wszystko. I tak, po kilku kadrach pożegnałem ich, by mogli już sami, tylko we dwoje, cieszyć się tą chwilą. Dookoła śnieg, a wśród tej zimowej scenerii uśmiechnięci i zakochani Anita i Karol. I od razu robi się cieplej.\n2021 © Copyright Adam Rygalik Fotografia | Fotograf Ślubny Częstochowa


Olej BMW 325e/i - Oleje silnikowe dla każdego samochodu\nDlaczego jest to ważne dla właściwego oleju BMW 325e/i ?\nPonadto olej utrzymuje silnik pojazdu BMW 325e/i z brudem i utleniania. Po prostu zależy od ropy naftowej. Oliwę otrzymuje się w różnych viskozitách. Lepkość jest miarą tarcia wewnętrznego. Co to jest ciepła oleju, to jest tarcie wewnętrzne wyższe stawki. Dla porównania takich jak miód ma o wyższej lepkości niż woda. Lepkość bezpośrednio zależy od temperatury otoczenia i kryty i musi odpowiadać do silnika. Lepkość oleju aby dowiedzieć się bezpośrednio z wyznaczenia. Oleje są określane jako 5W-30. Pierwszy numer oznacza lepkość zimno, co oznacza poniższy list(W=WINTER).Pierwszy numer jest mniejsza, mniej lepkości oleju. Niższej lepkości zimno pomaga silniki lepiej zacząć w zimnej środowisk, ponieważ tworzy mniejszy opór. Druga liczba oznacza lepkość w wysokich temperaturach. To znowu, musi spełniać wymagania silnika.\nOleje mineralne i syntetyczne nadają się do BMW 325e/i ?\nOlej silnikowy do BMW 325e/i\nWybierz wariant BMW 325e/i :\nOlej Premium Helix Ultra 5W-40 To jest dla tych, którzy chcą maksymalnie o silnika Twojego samochodu. Zalecane jest dla 325e/i, -Convertible, -Touring (M20, E30) (3 Series) (P) (1984-1993) To jest najlepsze, co może rzucać w samochodzie BMW.\nOlej silnikowy Helix HX7 10W-40 w pełni zgodny ze specyfikacją dla 325e/i, -Convertible, -Touring (M20, E30) (3 Series) (P) (1984-1993) i jest idealny środek smarny do tego samochodu BMW.\nOlej silnikowy Helix HX5 15W-40 (SN) jest idealną alternatywą dla bardziej drogie oleje do 325e/i, -Convertible, -Touring (M20, E30) (3 Series) (P) (1984-1993) Ale nawet tak, to spełnia specyfikacji olejów do samochodów BMW.