samolotypolskie.pl - BAe "Harrier"\nBAe "Harrier", 1969\nSamolot myśliwski, szturmowy, rozpoznawczy. Wielka Brytania.\nSamolot bojowy pionowego startu i lądowania BAe ”Harrier” GR.7 z 800 Sqn Royal Navy. (Źródło: Arpingstone via ”Wikimedia Commons”).\nRozwój broni atomowej w latach 1950-tych oraz narażenie na działanie tej broni lotnisk, spowodował dążenie do opracowania konstrukcji samolotów bojowych pionowego/ krótkiego startu i lądowania (VTOL/STOL).\nW pierwszej połowie lat 1950-tych znany francuski konstruktor inż. Marcel Wibault opracował koncepcję samolotu V/STOL z silnikiem ze sterowaniem wektorem ciągu. W 1954 r. opatentował on projekt samolotu "Gyrocopter". Samolot ten przy starcie i lądowaniu miał uzyskiwać siłę nośną dzięki czterem ruchomym dyszom zasilanym z czterech sprężarek odśrodkowych napędzanych silnikiem turbinowym Bristol "Orion". W 1956 r. projekt ten trafił do brytyjskich zakładów Bristol. Uznano jednak, że układ napędowy "Gyrocoptera" jest zbyt skomplikowany pod względem mechanicznym. Opracowano więc projekt silnika BE 48, który powstał przez dodanie do silnika "Orion" dwustopniowego wentylatora (napędzanego przez reduktor turbiną niskiego ciśnienia) do zasilania dwu ruchomych dysz wylotowych. Ciąg pomocniczy wytwarzany przez wentylator dzięki ruchomym dyszom podczas startu służył do zwiększenia siły nośnej, podczas lotu poziomego wspomagał siłę ciągu silnika napędowego "Orion". W 1957 r. zastąpiono silnik "Orion" lżejszym silnikiem "Orpheus". Zmieniono też system zasilania ruchomych dysz wylotowych. Usunięto wentylator i reduktor. Dysze ruchome miały być zasilane przez trzystopniową sprężarkę niskiego ciśnienia. Projekt silnika oznaczono BS 52/53.\nW 1957 r. konstruktorzy firmy Hawker Aviation pod kierunkiem Sir Sidneya Camma pracowali nad projektami samolotów VTOL mających zastąpić myśliwce Hawker "Hunter" i lekkie bombowce English Electric "Canberra". Oparte były one na koncepcji dodatkowych silników nośnych wykorzystywanych podczas pionowego/skróconego startu i lądowania. W 1957 r. S. Camm zapoznał się z projektem silnika BS 52/53. Do współpracy nad rozwojem silnika przystąpili wówczas konstruktorzy firmy Hawker. Inż. Ralph Hooper z zakładów Hawker zaproponował przystosowanie silnika BS 52/53 do samolotów VTOL przez skierowanie przepływu gorącego powietrza na drugą parę ruchomych dysz wylotowych. Silnik otrzymał nazwę "Pegasus" i został uruchomiony na hamowni w 1959 (wg - 1957) r.\nDysponując silnikiem "Pegasus", firma Hawker przystąpiła do budowy (na własne ryzyko) dwóch prototypów samolotów VTOL oznaczonych jako Hawker P.1127. Napędzane były silnikami "Pegasus 2". W czerwcu 1960 r. rząd uznał, że spełniają one wymagania ER204D na samolot eksperymentalny i podpisał umowę na finansowanie dalszych prac. Pierwsze loty wiszące samolot P.1127 wykonał 21.10.1960 r., lot konwencjonalny- 13.03.1961 r., a przejście z lotu pionowego do poziomego nastąpiło 12.09.1961 r. W listopadzie 1960 r. Ministry of Supply podpisało kontrakt na dostawę następnych 4 samolotów doświadczalnych P.1127. W samolotach tych wprowadzono szereg zmian: zmodyfikowano skrzydło, wzmocniono podwozie, zwiększono powierzchnię statecznika poziomego i nadano mu wznios -18° oraz zmodyfikowano system gazowego sterowania w zawisłe i fazie przejścia. Samoloty były napędzane silnikiem "Pegasus 5" o ciągu 6,9 kN. Jeden samolot P.1127 został utracony w grudniu 1961 r. w wypadku lotniczym.\nW tym samym czasie firma Hawker rozpoczęła pracę nad projektem naddźwiękowej wersji samolotu P.1127, odpowiadającej wspólnym wymaganiom RAF i Royal Navy na samolot myśliwski o prędkości Ma= 2. Projekt, oznaczony Hawker P.1154, został uznany za najlepszy pod względem wymagań NATO NBMR-3 z 1962 r. Do napędu samolotu zaprojektowano nowy silnik BS 100 o znacznie podwyższonym ciągu. W lutym 1965 r., po dojściu do władzy Partii Pracy, prace nad P.1154 zostały wstrzymane z powodu drastycznych cięć budżetu wojskowego.\nW celu przeprowadzenia prób operacyjnych samolotów VTOL rządy Wielkiej Brytanii, USA i RFN utworzyły międzynarodową eskadrę doświadczalną TES (Tripartie Evaluation Squadron) wyposażoną w 9 samolotów P.1127 "Kestrel" F (GA) Mk.1. Zostały one zamówione w 1962 r. Jako napęd zastosowano silnik "Pegasus 5" o ciągu 68,9 kN, w konstrukcji płatowca wprowadzono dalsze ulepszenia. Pierwszy samolot "Kestrel" został oblatany 7.03.1974 r. Piloci TES (pochodzący z RAF, Luftwaffe, USAF, US Navy i US Army), operujący z bazy RAF Raynham. wykonali 938 lotów doświadczalnych. Eskadrę rozwiązano 30.11.1965 r. Sześć samolotów "Kestrel" przekazano do USA, gdzie otrzymały oznaczenie typu XV-6A. Samoloty XV-6A rozpoczęły próby w Centrum Doświadczalnym Lotnictwa Morskiego w bazie NAS Patuxent River. Wzięły udział w programie badawczym ukierunkowanym przede wszystkim na zebranie doświadczeń z eksploatacji samolotów VTOL na lotniskowcach. Po zakończeniu prób samoloty przekazano do dalszych badań w US Air Force i w NASA, gdzie przechodziły badania w locie aż do 1974 r. Doświadczenia zebrane przy realizacji programu XV-6A nie wywołały jednak zainteresowania armii i marynarki USA samolotami klasy VTOL.\nW lutym 1965 r., po wstrzymaniu prac nad projektem P.1154, rząd Wielkiej Brytanii zatwierdził P.1127 jako samolot myśliwsko-szturmowy dla RAF. Głównym konstruktorem samolotu został John Fozzard. Pierwsze 6 egz., oznaczone P1127 (RAF), to samoloty testowe służące do przeprowadzenia prac badawczo-rozwojowych nad przeróbką samolotu doświadczalnego "Kestrel" na samolot bojowy zgodny z wymaganiami RAF. Pierwszy z sześciu prototypów wykonał swój pierwszy pionowy lot 31.08.1966 r.\nNa początku 1967 r. zostało złożone zamówienie na serię 60 samolotów oznaczonych "Harrier" GR. 1. Były one wyposażone w silnik Bristol "Pegasus Mk.101" o ciągu 84,6 kN. Oblot pierwszego samolotu seryjnego odbył się w grudniu 1967 r., wprowadzenie do służby w jednostkach RAF- w kwietniu 1969 r. Produkcja została zakończona w 1970 r. po zbudowaniu 72 egz. (wg - zbudowano 60 egz.). "Harrier" stał się pierwszym w świecie samolotem klasy V/STOL wprowadzonym do służby w jednostkach bojowych. Podstawowym zadaniem samolotu było wsparcie własnych wojsk na polu walki oraz prowadzenie rozpoznania fotograficznego. W 41 samolotach wersji GR. 1 wymieniono później silnik na mocniejszy "Pegasus" Mk.102 o ciągu 89 kN, tworząc wersję GR. 1A (wg - w latach 1971-1972 wyprodukowano 17 samolotów tej wersji).\nDwumiejscowa wersja treningowa T. 2 posiadała wydłużoną przednią część kadłuba w celu zainstalowania fotela instruktora, wydłużoną tylną stożkową część kadłuba i zwiększoną powierzchnię usterzenia pionowego. Pierwszy prototyp został oblatany 24.03.1969 r. (wg - 24.04.1969 r.), ale wkrótce został rozbity. Próby kontynuowano na drugim prototypie. Pierwszy samolot seryjny został oblatany 3.10.1969 r. Łącznie zbudowano 14 (wg - 11) egz. T. 2. W późniejszym okresie w 8 samolotach zabudowano silniki "Pegasus" Mk.102 i oznaczono je T. 2A (wg - w latach 1971-1975 zbudowano 5 egz. T. 2A, pierwszy został oblatany 1.10.1971 r.).\nWersja GR. 3 otrzymała silnik "Pegasus" Mk.103 o ciągu 93,9 kN, co poprawiło zdolności manewrowe samolotu i umożliwiło zabieranie większego uzbrojenia. Analogicznym zmianom konstrukcyjnym poddano wersję dwumiejscową, którą oznaczono T. 4 (pierwszy lot 8.03.1976 r.). W późniejszym okresie samoloty otrzymały laserowy system pomiaru odległości i oznaczania celów LRMTS firmy Ferranti, zintegrowany z systemem nawigacji i ataku INAS. Jednocześnie wyposażono je w pasywny system ostrzegania przed opromieniowaniem radarowym PWR. Zbudowano 36 (wg - 40) nowych egzemplarzy GR. 3. Przebudowano również 50 samolotów GR. 1/1A na wersję GR. 3 i 10 samolotów T. 2/2A na wersję T. 4. W 1973 r. zbudowano 10 samolotów treningowych T. 4A wyposażonych w silniki "Pegasus 11" Mk.103 (wg - w latach 1976-1987 zbudowano 12 egz. T. 4, w tym 1 egz. T. 4A dla Royal Navy).\nW 1969 r. United States Marine Corps (Korpus Piechoty Morskiej Stanów Zjednoczonych) złożył pierwsze zamówienie na 12 samolotów "Harrier". Wprowadzono w nich modyfikacje dla spełnienia wymagań amerykańskich (np. możliwość przenoszenia pocisków AIM-9 "Sidewinder", instalacja mocniejszego silnika "Pegasus 103"). Otrzymały one amerykańskie oznaczenie AV-8A i brytyjskie oznaczenie eksportowe Mk.50 (wg - Mk.56). Prototyp wykonał pierwszy lot 1.10.1970 (wg - 20.11.1970) r. Dostawy rozpoczęły się w lutym 1971 r. Pierwsze 10 egz. dostarczono jeszcze z silnikami "Pegasus 102". Do końca 1973 r. zamówiono 90 egz. (również w wersji dwumiejscowej TAV-8A, oznaczenie brytyjskie Mk.54). Wg  i - w latach 1970-1974 dostarczono 102 egz. AV-8A i 8 egz. TAV-8A. Pierwsza jednostka piechoty morskiej została wyposażona w AV-8A w kwietniu 1972 r. Dostawy "Harrierów" z Wielkiej Brytanii powodowały jednak ograniczenie rodzimej produkcji zbrojeniowej, co spowodowało pewne napięcia polityczne w Kongresie USA. W efekcie koncerny lotnicze McDonnell Douglas i Pratt & Whitney podpisały kontrakty licencyjne na produkcję płatowców i silników. Na początku lat 1980-tych 47 samolotów AV-8A zostało zmodernizowanych (nowa awionika i oraz ulepszona aerodynamika) do wersji AV-8C. Samoloty AV-8C wprowadzono do służby od 1982 r.\nSamolotem "Harrier" zainteresowała się również Hiszpania. Ze względów politycznych (rząd brytyjski nie wyraził zgody na dostawę broni do frankistowskiej Hiszpanii) samoloty dostarczono przez USA. W latach 1975- 1989 dostarczono łącznie 13 egz., w tym 10 (wg - 11) jednomiejscowych AV-8S (inne oznaczenie AV-8A (S), oznaczenia brytyjskie: Mk.53, oznaczenie hiszpańskie VA-1 "Matador") oraz 3 (wg - 2) dwumiejscowe TAV-8S (inne oznaczenie TAV-8A (S), oznaczenia brytyjskie: Mk.56, oznaczenie hiszpańskie VA-1 "Matador"). Samoloty operowały z lotniskowca Dedalo, wycofanym ze służby w 1988 r. Zastąpił go nowy nosiciel samolotów S/VTOL i śmigłowców. W miejsce samolotów AV-8A(S) wprowadzono na jego wyposażenie samoloty AV-8B(S).\nPo wycofaniu z uzbrojenia hiszpańskie samoloty: 7 egz. AV-8A(S) i 2 egz. TAV-8A(S) zostały sprzedane do Tajlandii. Z powodu braku części zamiennych prawie nie były używane.\nW lutym 1962 (wg [4- 1963) r. prototyp samolotu P.1127 wykonał pierwsze próbne lądowanie na pokładzie lotniskowca HMS Ark Royal, W latach następnych przeprowadzono wiele dalszych prób operowania pionowzlotów z pokładów okrętów. W styczniu 1973 r. Royal Navy zamówiło morską wersję samolotu "Harrier" GR. 3, która otrzymała oznaczenie "Sea Harrier" FRS 1 (wg - w maju 1975 r. zamówiono 24 samoloty FRS 1). Kłopoty finansowe spowodowały opóźnienie oblotu pierwszego egzemplarza, który nastąpił 20.08.1978 r. (wg - 30.08.1978 r.). W nowej wersji wprowadzono wiele zmian, których celem było przystosowanie samolotu do pełnienia roli myśliwca osłony powietrznej floty. W przedniej części kadłuba zainstalowano wielofunkcyjny radar firmy Ferranti "Blue Fox", który został sprzężony z nowym systemem nawigacyjno-bojowym. W strukturze płatowca i silnika zastosowano stopy bardziej odporne na działanie wody morskiej. Ta wersja silnika otrzymała oznaczenie "Pegasus 104". Pierwszy samolot seryjny został dostarczony w 1978 r. "Sea Harriery" operowały z pokładów lotniskowców klasy HMS Invincible. Ich eksploatacja zaowocowała opracowaniem nowej techniki startu przy wykorzystaniu tzw. skoczni narciarskiej (ski jump). Rampa ustawiona pod kątem 15° do poziomu pokładu pozwala na start ze stosunkowo małym zużyciem paliwa, a przez to na zwiększenie masy zabieranego uzbrojenia lub zwiększenie zasięgu operowania pionowzlotu. Wg - zbudowano 48 egz. "Sea Harrier" FRS 1, natomiast wg - w latach 1978- 1988 powstało 57 egz.\nJako samolotów treningowych FAA używała wersji lądowej samolotu "Harrier" z wyposażeniem kabiny analogicznym z wyposażeniem FRS.1. Samoloty otrzymały oznakowanie T. 4N. Zbudowano 3 egz.\nWojna o Falklandy w 1982 r. wykazała dużą przydatność samolotów "Harrier" i "Sea Harrier", ale jednocześnie ujawniła wiele wad tych samolotów w roli myśliwca przechwytującego. Opracowano więc nową wersję FSR. 2 (w 1994 r. oznaczenie zostało zmienione na FA. 2), której pierwszy egzemplarz został oblatany 19.09.1988 r. Samolot wyposażono w wielofunkcyjny radar dopplerowski "Blue Vixen" o zwiększonych możliwościach śledzenia i naprowadzania na cel oraz w nowy silnik "Pegasus 106" o ciągu 95,67 kN. Uzbrojenie powiększono do czterech pocisków rakietowych powietrze-powietrze AIM-120 AMRAAM lub "Sidewinder". W grudniu 1988 r. zawarto umowę na przeróbkę 29 samolotów FRS. 1. Modyfikacje tych samolotów rozpoczęły się w październiku 1990 r., a przekazywanie gotowych samolotów 2.04.1993 r. W 1994 r. wydzielono fundusze na modyfikację 4 dodatkowych samolotów. Ostatni z nich został przekazany Royal Navy w listopadzie 1997 r. Zamówiono również 18 fabrycznie nowych samolotów FA. Mk.2, które zostały dostarczone między grudniem 1995 r. a grudniem 1998 r.\nPowstała również wersja treningowa T. 8N z wyposażeniem kabiny jak w FSR. 2, zbudowano 8 egz. Do wersji tej zmodernizowano pewną liczbę samolotów (wg - wszystkie) starszych wersji: T. 4 i T. 4N.\nW grudniu 1979 r. indyjska marynarka wojenna złożyła zamówienie na 6 samolotów w wersji jednomiejscowej Mk.51 (odpowiednik FRS.1). Pierwszy samolot został oblatany 6.08.1982 r. W 1984 r. dostarczono dodatkowo 2 egz. w wersji dwumiejscowej T Mk.60, odpowiadającej T. 4N. Samoloty operowały z pokładu lotniskowca INS Vikrant (R11) (dawny brytyjski lotniskowiec HMS Hercules). Uzyskanie przez Indie drugiego, zakupionego w Wielkiej Brytanii, lotniskowca HMS Hermes, który otrzymał nazwę INS Virajat, spowodowało zwiększenie zamówienia samolotów do 23 egz. jednomiejscowych i 4 treningowych, których dostawy rozpoczęły się w grudniu 1989 r. W dalszej perspektywie przewidziano zwiększenie zamówienia do 48 samolotów.\nJeden samolot "Harrier" w wersji Mk.52 był egzemplarzem pokazowym wytwórni BAe. Nosił rejestrację cywilną G-VTOL. Oblatany 16.09.1971 r.\nRównocześnie z produkcją samolotów "Harrier" firma Hawker Siddeley (później British Aerospace) opracowała projekt P.1184 "Super Harrier" (wg - powstały dwa projekty oznaczone jako P.1184 i P.1186), z silnikiem o większym ciągu i płatem o większej powierzchni, co miało umożliwić uderzenia na cele położone w większej odległości od linii frontu za pomocą konwencjonalnych środków bojowych o większej masie. Jednocześnie wytwórnia McDonnell Douglas rozpatrywała możliwości opracowania wersji samolotu przeznaczonej dla potrzeb US Navy oznaczonej początkowo AV-8C, później AV-8A SLEP Type Upgrade. W 1972 (wg innych źródeł- 1973) r. zapadła decyzja o wspólnym prowadzeniu prac rozwojowych. Projekt otrzymał oznaczenie AV-16 "Advanced Harrier" (lub "Super Harrier") i miał otrzymać nowy silnik "Pegasus 15" o ciągu zwiększonym do ok. 110 kN. Olbrzymie koszty opracowania nowej jednostki napędowej, spowodowały zarzucenie programu AV-16 w 1975 r.\nFirma Hawker opracowała wówczas projekt GR.5(K), który miał otrzymać płat o nowym nadkrytycznym profilu o małej procentowej grubości. Przewidywano znaczne zwiększenie powierzchni płata i dodanie dodatkowych powierzchni nośnych LERX na krawędzi natarcia płata w miejscu łączenia z kadłubem. Samolot (znany również jako P.96 lub "Big-Wing Harrier") miał być wyposażony w 9 zaczepów do podwieszania uzbrojenia i przystosowany do przenoszenia 2 pocisków "Sidewinder".\nKonkurencyjny projekt zakładów McDonnell Douglas, oznaczony jako AV-8B "Harrier II" (początkowe oznaczenie AV-8A Plus), przewidywał mniejsze zmiany konstrukcyjne: zwiększenie nośności samolotu przez zastosowanie w konstrukcji materiałów kompozytowych, zwiększenie powierzchni płata oraz dodanie LERX. Charakterystyka pionowego/ skróconego startu i lądowania miała być poprawiona przez zastosowanie skrzydła o zwiększonym stopniu mechanizacji oraz LIDs, tj. dodatkowych płetw pod kadłubowych i ruchomej powierzchni opuszczanej podczas startu samolotu. W marcu 1973 r. Sekretarz Obrony USA ogłosił rozpoczęcie programu rozwoju i produkcji 342 egz. samolotu AV-8B. Miały to być 2 prototypy YAV-8B, 4 egz. przedprodukcyjne i 336 samolotów seryjnych. Oba prototypy YAV-8B powstały w wyniku przebudowy samolotów AV-8A. Pierwszy z nich został oblatany 9.11.1978 r. Następnie zbudowano 4 samoloty testowe AV-8B FSD. Pierwszy z nich został oblatany 5.11.1981 r. Samoloty były używane do badania właściwości aerodynamicznych, badania obciążalności, integracji systemów elektronicznych i uzbrojenia oraz do badania nowego działka rewolwerowego GAU kal. 25 mm. Pierwszy z 12 egz. serii informacyjnej został oblatany 29.08.1983 r., dostawy do jednostek USMC rozpoczęły się w styczniu 1984 r. Zmiany w awionice wprowadzone w wersji AV-8B spowodowały, że USMC zamówiły dwumiejscową wersję treningową TAV-8B. Pierwszy samolot seryjny został oblatany 21.10.1986 r. Drugi z kolei samolot treningowy został 23.07.1987 r. przekazany jednostce treningowej. Następnie wyprodukowano 22 egz., przy czym dwa z nich przejęła Hiszpania, a dwa Włochy.\nUSMC zamówił do 1992 r. łącznie 286 samolotów, z tego 66 wyprodukowano w wersji AV-8B (Night Attack), 24 w wersji dwumiejscowej treningowej TAV-8B, a 30 nowych w wersji AV-8B Plus. Z samolotów tych 3 egz. AV-8B Plus i dwa treningowe przekazane zostały Włochom. Ponadto zamówionych zostało ponad 70 przeróbek samolotów AV-8B na wersję AV-8B Plus. Zamówienie to zostało realizowane do 2000 r.\nW 1981 r. Brytyjczycy porzucili projekt samolotu "Big Wing Harrier" i podpisali porozumienie o wspólnej produkcji samolotu AV-8B, który otrzymał brytyjskie oznaczenie GR. 5. Brytyjskie potrzeby określono na 60 (wg - 96) samolotów. W ramach podpisanego porozumienia o współpracy, głównym dostawcą samolotów dla RAF był koncern British Aerospace (BAe). Pierwszy egzemplarz tej wersji został oblatany 30.04.1985 r. Różnił się on od samolotów amerykańskich dodatkowymi dwoma punktami podwieszeń pod skrzydłami dla pocisków rakietowych powietrze-powietrze "Sidewinder". RAF zamówił 2 samoloty przedprodukcyjne, 41 seryjnych GR.5 i 19 GR.5A. Samoloty GR. 5A stanowiły ostatnią serie produkcyjną, która umożliwiała prostą modernizację do wersji następnej GR. 7. Pierwszy dywizjon osiągnął gotowość bojową jesienią 1988 r.\nOstateczna wersja produkcyjna samolotu AV-8B/"Harrier" GR.5 znacznie różniła się od swego poprzednika. Został on wyposażony w silnik "Pegasus 11"/ Mk.105 (amerykańska wersja nosi nazwę F403-RR-406) o ciągu 96,6 kN. Zastosowanie kompozytów w konstrukcji płatowca, nowy nadkrytyczny profil pląta, ulepszona aerodynamika i zwiększony ciąg silnika pozwoliły na zwiększenie udźwigu samolotu. Samolot otrzymał 11 zaczepów do podwieszania uzbrojenia. Zasadniczym zmianom uległo wyposażenie kabiny oraz awionika.\nCzęść samolotów treningowych T. 4/4A zmodernizowano do wersji T.6, przystosowanej do szkolenia w lotach nocnych.\nW listopadzie 1984 r. rozpoczęto w USA realizację programu rozwoju wersji Night Attack AV-8B, przeznaczonej do wykrywania, śledzenia i atakowania celów w trudnych warunkach pogodowych oraz w nocy. Podstawową zmianą była instalacja nowego systemu nawigacyjno-bojowego w którego skład wszedł system FLIR, pozwalający na obserwację i wyszukiwanie celów za pomocą kamery na podczerwień. Prototyp został oblatany 26.06.1987 r. Łącznie zbudowano 67 egz. Night Attack AV-8B.\nSamolot Night Attack AV-8B otrzymał w Wielkiej Brytanii oznaczenie GR. 7. W kwietniu 1988 r. podpisano kontrakt na wyprodukowanie 34 egz. GR. 7 dla RAF, a w listopadzie 1990 r. na modernizację 58 (wg innych źródeł- 56) egz. wersji GR. 5/5A do pełnego standardu GR. 7. Prototyp został oblatany 29.11.1989 r. Pierwszy samolot seryjny wykonał pierwszy lot 15.07.1990 r. Pierwszy z przerobionych samolotów przekazany został RAF jesienią 1990 r. Dostawy przerobionych samolotów zakończono w 1996 r. Zamówiono również dwumiejscowe samoloty treningowe T. 10, które były odpowiednikiem TAV-8B. O ile wersja TAV-8B była przeznaczona wyłącznie do szkolenia, o tyle wersja T. 10, była pełnowartościowym samolotem bojowym z możliwością przenoszenia różnorodnego uzbrojenia na ośmiu belkach podskrzydłowych. Prototyp wykonał pierwszy lot 7.04.1994 r. Następnie zbudowano dalsze 12 egz. seryjnych.\nW czerwcu 1987 r. Mc Donnell Douglas wraz z BAe (później dołączyły firmy Alenia i CASA) rozpoczęły program rozwoju AV-8B wyposażonego w radar, który otrzymał nazwę "Harrier II Plus". Miał być to samolot wielozadaniowy, który oprócz misji szturmowych mógłby stać się myśliwcem osłony powietrznej operujący w każdych warunkach pogodowych. Samolot miał otrzymać radar Hughes AN/APG-65 oraz szeroką gamą uzbrojenia podwieszanego: pociski rakietowe powietrze-powietrze AIM-120 AMRAAM i AIM-7 "Sparrow" oraz przeciwokrętowe "Sea Eagle" i AGM-84 "Harpoon". 3.12.1990 r. US Navy zdecydowała się pokryć koszty prototypu i zleciła doprowadzenie do nowego standardu 24 zamówionych AV-8B Z czasem planowane było zmodernizowanie 114 AV-8B do standardu "Harrier II Plus". Prototyp wykonał pierwszy lot 22.09.1992 r. Pierwszy samolot seryjny został oblatany 23.04.1992 r. Zamówiono 27 egz. w tym 6 jako uzupełnienie strat podczas działań w operacji „Pustynna Burza" oraz dodatkowo 3 egz. przekazane do Włoch. Włochy zamówiły ogółem 16 egz. (możliwe było dodatkowe zamówienie 8 egz.), a Hiszpania 8 (w latach 1995-1997). Samoloty dla Hiszpanii zmontowane zostały przez wytwórnię CASA. Oprócz nowych samolotów AV-8B Plus zaplanowano modyfikację na wersję AV-8B Plus 72 egz. AV-8B dla US Marinę Corps oraz 10 dla Hiszpanii. Część tych samolotów została przerobiona do końca 2001 r.\nW 1990 r. utworzono wspólny zespół projektowy, którego zadaniem było opracowanie założeń kolejnej generacji samolotu "Harrier". Wstępnie zakładano, że będzie to samolot z większymi i składanymi skrzydłami napędzany zmodernizowaną wersją silnika "Pegasus 11-61" i wyposażony w awionikę wzorowana na EFA (Eurofighter "Typhoon").\nNa początku 2003 r. zawarta została z BAe umowa na modyfikację samolotów GR. 7 i samolotów treningowo-bojowych T. 10. W wyniku tej modyfikacji miały powstać wersje GR 9 i T. 12. Przywidywano zabudowanie w samolotach silnika "Pegasus 107" o większym ciągu, zastosowanie nowego komputera planowania zadań bojowych, nowego systemu nawigacji bezwładnościowej z satelitarnym systemem GPS, wprowadzenie unowocześnionego systemu ostrzegania przed środkami bojowymi klasy ziemia-powietrze, rozszerzenia asortymentu uzbrojenia: pociski rakietowe powietrze-powietrze krótkiego zasięgu ASRAAM, precyzyjnych bomb przeciwpancernych MBDA Brimstone i innych.\nSzerszy rozwój samolotu "Harrier II" nie był przewidywany, ponieważ w trakcie opracowania znajdował się samolot bojowy Lockheed Martin F-35 "Lightning II".\nW samoloty "Harrier" zostały wyposażone następujące dywizjony Royal Air Force: 1., 3., 4., 20. oraz 233 OCU. Dostawy samolotów w wersji GR. 1 do jednostek bojowych rozpoczęły się w 1969 r. Wraz z wprowadzeniem do służby nowych wersji: GR.1A, GR. 3, T. 4/4A. samoloty starszych wersji sukcesywnie wymieniano na nowe. W 1977 r., ze względu na niewystarczającą liczbą "Harrierów" (na skutek wypadków w ciągu 19 lat eksploatacji utracono 24 samoloty), 20. dywizjon został przezbrojony na samoloty SEPECAT "Jaguar". W 1979 r. 3 samoloty GR. 3 z 1. dywizjonu stacjonowały w brytyjskiej kolonii Belize, ze względu na zagrożenie atakiem ze strony sąsiedniej Gwatemali. W 1980 r. z tych samolotów utworzono 1417. eskadrę lotniczą, stacjonującą na terenie Belize. Eskadrę rozwiązano w 1993 r.\nSamoloty "Sea Harrier" FRS.1 rozpoczęły służbę w 1979 r. Znajdowały się na uzbrojeniu dywizjonów Fleet Air Arm: 899 (wcześniej nosił nazwy: Intensive Flying Trials Unit oraz Dywizjon 700A), 800, 801, 802, 809 (sformowany tylko na okres wojny o Falklandy). Samoloty operowały z pokładów lotniskowców klasy HMS Invincible.\nPokojową eksploatacje samolotu przerwało wiosną 1982 roku zajęcie Falklandów przez wojska argentyńskie. Operacja odbicia Falklandów ze względu na znaczą odległość dzielącą oba kraje musiała być przeprowadzona siłami Royal Navy. Wsparcie lotnicze operacji zapewniały samoloty "Harrier" w wersjach GR. 3 i FRS. 1. Podstawowym zadaniem samolotów wersji FRS. 1 było zapewnienie osłony powietrznej własnym siłom i walka z samolotami przeciwnika, samoloty G R. 3 wykonywały przede wszystkim zadania szturmowe i rozpoznawcze. Podczas działań wojennych "Harriery" wykazały pełną przydatność do stawianych im zadań. Wykonały ponad 1300 lotów bojowych z przeciętną częstotliwością 10 lotów na samolot dziennie. W walkach powietrznych zestrzelono 23 (wg - 24) samoloty i śmigłowce przeciwnika (w tym 11 "Mirage" i 8 "Skyhawk"), na ziemi zniszczono 9 samolotów i śmigłowców argentyńskich. W walkach powietrznych nie utracono żadnej maszyny. Obrona argentyńska zestrzeliła 5 samolotów, w wypadkach utracono 4. Po zakończeniu konfliktu Brytyjczycy pozostawili na Falklandach stały garnizon, w którego skład weszła 1312 eskadra wyposażona w 4 samoloty "Harrier" GR. 3. Eskadra została rozwiązana w końcu lat 1980-tych.\nSamoloty w wersji GR. 5 / 5A jako pierwszy otrzymał 233 OCU. Pierwszą jednostką operacyjną, którą wyposażono w "Harriery II" był 1. dywizjon RAF (1989-1990), następną- 3. dywizjon. W wyposażeniu 4 dywizjonu pozostawiono "Harricry" GR.3, które zostały wymienione w 1990 r. na samoloty wersji GR.7. W tym samym roku również 3. dywizjon wymienił swoje GR. 5 na GR. 7. "Harriery" GR. 5 dotrwały do końca 1993 r. wspólnie z GR. 7 tylko na uzbrojeniu 233 OCU przekształconego w ramach reorganizacji RAF w latach 1990-tych w 20 dywizjon rezerwowy. W 1992 r. brytyjskie "Harriery" przerzucono do Turcji do bazy Incirlik w ramach operacji "Warden". Wymuszały one stosowanie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ o zapobieżeniu ataków na mniejszość kurdyjską w Iraku.\nPierwsze samoloty GR.7 wprowadzone zostały do wyposażenia dywizjonów RAF w 1990 r., uzyskując w 1992 r. pełną gotowość do działań w nocy. Treningowe T. 10 rozpoczęły służbę w marcu 1995 r. Samoloty GR.7 dywizjonów RAF- u uczestniczyły w latach 1993- 1995 w działaniach mających na celu ochronę plemion kurdyjskich przed atakami sił Iraku oraz ochronę bezpiecznego obszaru powietrznego określonego przez ONZ. W kwietniu 1993 r. uczestniczyły w operacji „Operation Deny Flight" podjętej przez lotnictwo NATO w celu wymuszenia przestrzegania zakazu lotów nad Bośnią samolotów uczestniczących w konflikcie. Prowokacje serbskie doprowadziły do uderzeń powietrznych w sierpniu 1995 r. Po ataku moździerzowym na centrum Sarajewa samoloty "Harrier" atakowały w lecie i jesieni 1995 r. serbskie składy i fabryki amunicji oraz prowadziły akcje rozpoznawcze. Brytyjskie samoloty GR.7 brały również udział w działaniach przeciw Irakowi na wiosnę 2003 r.\nSamoloty "Sea Harrier" FA. 2 uczestniczyły w działaniach nad Bośnią, w rejonie Kosowa. W czasie „Wojny w Zatoce" w 1991 r. stacjonowały na lotniskowcu HMS Ark Royal u wschodnich brzegów Morza Śródziemnego, a podczas operacji w Afganistanie na lotniskowcu HMS Illustrious.\nW latach 1971-1975 samoloty AV-8A / TAV-8A "Harrier" weszły na uzbrojenie trzech dywizjonów szturmowych lotnictwa US Marinę Corps: VMA-513, VMA-542 oraz VMA-231. W 1975 r. utworzono jednostkę treningu operacyjnego- dywizjon VMAT-203. Podczas ćwiczeń dywizjony Marines operowały głównie z pokładów okrętów desantowych wyposażonych w pokłady lotnicze. Od 1982 r. zaczęto wprowadzać na uzbrojenie zmodernizowane samoloty w wersji AV-8C. W 1984 r. pierwsze samoloty AV-8B "Harrier II" otrzymał dywizjon treningu operacyjnego VMAT-203. Następnymi jednostkami były: VMA-211, VMA-214, VMA-223, VMA-231, VMA-311, VMA-331, VMA-513, VMA-542. Znalazły się również na wyposażeniu kilku jednostek doświadczalnych, m.in. VX-5, VX-9.\nPierwszą akcją bojową samolotów AV-8B była operacja "Desert Storm" w 1991 r. (wojna w Zatoce Perskiej). W walce brało udział 86 (wg innych źródeł- 36) samolotów z dywizjonów USMC stacjonujących w Arabii Saudyjskiej. Wykazały się one rezultatami równie dobrymi co pozostałe typy samolotów sprzymierzonych. Wykonały 3380 lotów bojowych w czasie 4112 h. Zrzuciły łącznie na cele naziemne 2700 ton środków bojowych. Odnotowano jednak stratę 5 maszyn w walce oraz 1 w wypadku lotniczym. W czerwcu 1991 r. AV-8B z dywizjonu VMA-223 zabezpieczały ewakuację obywateli amerykańskich z Libii.\nSamoloty Night Attack AV-8B wprowadzono na uzbrojenie czterech dywizjonów do września 1992 r. Gdy rozpoczęto operację „Pustynna Burza", tylko dwa dywizjony były w trakcie zmiany sprzętu i samoloty w tej wersji nie znalazły się nad Zatoką Perską. Podczas wojny z Irakiem na wiosnę 2003 r. samoloty AV-8B Plus używane były w szczególności do niszczenia celów ruchomych.\nW związku z wprowadzeniem do służby nowego lotniskowca, Hiszpania zakupiła 12 samolotów AV-8B. Otrzymały one oznaczenie VA-2 "Matador II" (oznaczenie fabryczne- EAV-8B). Pierwsze egzemplarze przebazowane zostały do Hiszpanii w 1987 r. Pozostałe zostały przekazane do września w latach 1988- 1989. Znalazły się na wyposażeniu 9 eskadry (Novena Escuadrilla). Samoloty operowały z pokładu lotniskowca Principe de Asturias. Zgodnie z porozumieniem z 1990 r. Hiszpania otrzymała 8 nowych samolotów "Harrier II Plus", pierwszy z nich w 1996 r. i 2 samoloty treningowe TAV-8B. Ostatni został przekazany 7.12.2000 r. W tym samym roku Hiszpanie podpisali z firmą Boeing i US Navy kontrakt na 10- letni leasing jednego TAV-8B "Harrier II". W 2000 r. podjęto decyzję o przebudowie 9 egz. AV-8B do standardu AV-8B Plus. Miały zostać rozłożone w Hiszpanii i wyremontowane, a następnie przekazane firmie Boeing do modernizacji.\nPoczątkowo lotnictwo marynarki Włoch przewidywało zakup samolotów "Sea Harrier" i ich licencyjną produkcję. Jednak w końcu zdecydowano się na zakup samolotów AV-8B Plus. Początkowo dostarczono do Włoch w 1991 r. dwa samoloty treningowe TAV-8B. Pierwsze 3 samoloty jednomiejscowe AV-8B Plus były początkowo wykorzystywane do szkolenia pilotów włoskich w Stanach Zjednoczonych, a następnie w listopadzie 1994 r. przekazano je do Włoch. Samoloty te z pokładu lotniskowca Giuseppe Garibaldi wykonywały zadania rozpoznania oraz osłony powietrznej działań sił ONZ w Somalii. Pozostałe 13 samolotów zmontowanych zostało przez firmę Alenia.\nW 1997 r. Piotr Kurzyk, prymus Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznychw Dęblinie, przebywał w Wielkiej Brytanii na zaproszenie firmy BAe. Wykonał wówczas lot zapoznawczy na dwumiejscowej wersji samolotu BAe "Harrier".\nW dniach 26.05-6.06.1997 r. odbywały się ćwiczenia "Cooperative Banners '97" w Norwegii. W ich trakcie pilot Sławomir Dygnatowski wykonał lot zapoznawczy na samolocie BAe / Mc Donnell Douglas TAV-8B "Harier II".\nW 2010 r. Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie pozyskało do swoich zbiorów samolot szturmowy pionowego startu i lądowania BAe "Harrier" GR.3 nr seryjny XW 919. Samolot został podarowany przez Akademię Obrony Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii w Shrivenham. Jest to bardzo ciekawy eksponat, weteran Wojny o Falklandy w 1982 r. W dniu 12.07.1982 r. podczas misji atakowania pozycji artylerii argentyńskiej na wzgórzu Sapper Hill przy użyciu bomb kasetowych, samolot pilotowany przez Flt. Lt. Murdo McLeoda dostał się pod silny ogień przeciwlotniczy. Samolot został ciężko uszkodzony. Pilotowi udało się jednak bezpiecznie wylądować na pokładzie lotniskowca HMS Hermes pomimo pożaru części ogonowej samolotu.\nKonstrukcja "Harrier" GR. 3:\nJednomiejscowy (wersje treningowe- dwumiejscowy) samolot pionowego/krótkiego startu i lądowania. Górnopłat wolnonośny o konstrukcji metalowej, napędzany silnikiem o zmiennym wektorze ciągu.\nPłat jednoczęściowy o obrysie trapezowym i o ujemnym wzniosie. Kąt wzniosu -12°, kąt skosu 34° w 1/4 cięciwy. Konstrukcja metalowa (wykonana całkowicie ze stopów aluminium), trójdźwigarowa, półskorupowa. Pokrycie integralne frezowane, częściowo trawione chemicznie. Klapy i lotki klejone, z wypełniaczem komórkowym. Na końcach skrzydeł pomocnicze kółka podskrzydłowe chowane do tyłu. W owiewkach kółek umieszczono dysze układu sterującego przechylaniem samolotu.\nKadłub konstrukcji półskorupowej o przekroju owalnym wykonany ze stopów aluminium. Część pokrycia (m.in. w obszarze dysz wylotowych silnika) wykonana z tytanu. W przedniej części kadłuba kabina pilota i wnęka podwozia przedniego. W części środkowej przedział silnika i wnęka podwozia głównego. W części tylnej przedział awioniki. W nosku i końcówce kadłuba umieszczono dysze sterujące układem pochylania i odchylania samolotu. Pod kadłubem hamulec aerodynamiczny. Kabina zakryta, ciśnieniowa, klimatyzowana, wyposażona w fotel wyrzucany klasy zero-zero.\nUsterzenie w układzie klasycznym. Usterzenie poziome jednoczęściowe o ujemnym wzniosie. Pod kadłubem dodatkowa płetwa ustateczniająca. Usterzenie o konstrukcji półskorupowej wykonane ze stopów aluminium. Ster kierunku i krawędź spływu usterzenia poziomego o konstrukcji przekładkowej.\nPodwozie chowane w locie, jednotorowe, w układzie z jednokołowym podwoziem głównym. Umieszczone w osi symetrii płatowca. Na końcach skrzydeł dwa dodatkowe kółka podpierające.\nKonstrukcja "Harrier" GR. 7:\nJednomiejscowy (wersje treningowe- dwumiejscowy) samolot pionowego/krótkiego startu i lądowania. Górnopłat o konstrukcji metalowo-kompozytowej, napędzany silnikiem o zmiennym wektorze ciągu.\nPłat jednoczęściowy o obrysie trapezowym. Kąt skosu krawędzi natarcia 36°. Struktura nośna ośmiodźwigarowa, zbudowana z kompozytu epoksydowego zbrojonego włóknami węglowymi. Keson płata wieloobwodowy, wykorzystujący faliste ścianki dźwigarów oraz pokrycie. Krawędź natarcia i końcówki konstrukcji duraluminiowej, odpornej na uderzenia ptaków. Pod każdym skrzydłem cztery pylony, dwa wewnętrzne przystosowane do podwieszania dodatkowych zbiorników paliwa, zewnętrzny służy przede wszystkim do przenoszenia pocisków rakietowych powietrze-powietrze "Sidewinder". Krawędź spływu podzielona w połowie rozpiętości przez gondole podwozia pomocniczego. Na zewnątrz gondol podwozia pomocniczego lotki, wewnątrz dwuszczelinowe klapy. U nasady skrzydeł dodatkowe powierzchnie nośne tzw. LERX. W połowie rozpiętości skrzydeł jedna kierownica strug. Klapy, lotki, gondole podwozia i powierzchnie LERX wykonane również z materiałów kompozytowych. Płat w całości może zostać zdjęty z kadłuba dając dobry dostęp do silnika.\nKadłub podzielony na trzy części: przednią, środkową i tylną. Część przednia, wykonana w całości z kompozytu węglowego. Część środkowa kadłuba wykonana ze stopów aluminium stanowi obudowę zespołu napędowego. W okolicach wylotów z dysz. narażonych na wpływ wysokich temperatur pokrycie wykonane z tytanu. Część tylna kadłuba, wykonana ze stopów aluminium, niesie klasyczne usterzenie i zakończona jest żądłem mieszczącym dysze gazodynamicznego układu sterowania. Pod kadłubem znajduje się hamulec aerodynamiczny. Kabina zakryta, ciśnieniowa, ogrzewana i klimatyzowana, wyposażona w fotel wyrzucany klasy zero-zero.\nUsterzenie poziome płytowe wielodźwigarowe o konstrukcji kompozytowej Krawędź natarcia i końcówki wzmocnione i wykonane ze stopów aluminium. Usterzenie pionowe podzielone na statecznik i ster. Wielodźwigarowy statecznik o konstrukcji ze stopów aluminium. Ster o konstrukcji kompozytowej wykorzystującej wypełniacz komórkowy.\nPodwozie jednotorowe, zapewniające możliwość operowania z lądowisk o nieprzygotowanej nawierzchni. Podwozie przednie zamontowane z przodu kadłuba (pod kabiną pilota), podwozie główne zamontowane w środkowej części kadłuba. Golenie podwozia pomocniczego wciągane do tyłu do owiewek skrzydłowych znajdujących się mniej więcej w połowie rozpiętości skrzydeł między klapami i lotkami.\n- "Harrier" GR. 1- 2 podkadłubowe gondole z działkami Aden kal. 30 mm. Pylony do podwieszania uzbrojenia: 4 podskrzydłowe i 1 podkadłubowy, przeznaczone do przenoszenia bomb ogólnego przeznaczenia o wagomiarze 454 kg oraz wyrzutni niekierowanych pocisków rakietowych SNEB,\n- "Harrier" GR. 3- 2 podkadłubowe gondole z działkami Aden kal. 30 mm. Pylony do podwieszania uzbrojenia: 4 podskrzydłowe i 1 podkadłubowy, przeznaczone do przenoszenia bomb ogólnego przeznaczenia o wagomiarze 454 kg oraz wyrzutni niekierowanych pocisków MATRA 115/166 lub bomb kasetowych BL 755CBU. Wewnętrzne zaczepy podskrzydłowe są przystosowane do przenoszenia dodatkowych zbiorników paliwa,\n- AV-8A "Harrier"- 2 podkadłubowe gondole z działkami Aden kal. 30 mm. Pylony do podwieszania uzbrojenia: 4 podskrzydłowe i 1 podkadłubowy, przeznaczone do przenoszenia bomb ogólnego przeznaczenia Mk 81/82 o masie 113 i 227 kg, Mk 83 o masie 454 kg, wyrzutni rakietowych LAU-10, (z czterema niekierowanymi pociskami rakietowymi kal. 127 mm), LAU-68A (z 7 pociskami kal. 68 mm), bomb Mk 77, bomb kasetowych Rockeye oraz kierowanych pocisków rakietowych "Sidewinder" na zewnętrznych węzłach,\n- "Harrier" GR. 7- 2 podkadłubowe gondole z działkami Royal Ordynance Factories kal. 25 mm. Samolot wyposażony w 9 węzłów podwieszeń: jeden centralny podkadłubowy oraz (po dwa) podskrzydłowe: wewnętrzne, środkowe, dodatkowe przed podwoziem pomocniczym i zewnętrzne. Samolot może przenosić brytyjskie bomby kasetowe BL 755. amerykańskie CBU-87, brytyjskie bomby odłamkowo-burzące tzw. 1000 funtowe, bomby z amerykańskiego typoszeregu Mk. 80, bomby sterowane laserowo GBU "Paveway I" i "Paveway II". Zasobniki z niekierowanymi pociskami rakietowymi FFAR kal.70 mm, SNEB kal.68 mm lub CRV 7. Kierowane pociski rakietowe klasy powietrze-powietrze "Sidewinder", AMRAAM, ASRAAM, przeciwradiolokacyjne ALARM, kierowane pociski rakietowe klasy powietrze-ziemia AGM-65 "Maverick". Na prawym zewnętrznym pylonie może być przenoszony wyrzutnik pasków foli metalowej do obrony radioelektronicznej typu Phimat firmy Matra. Masa podwieszeń max- 4899 kg.\n- "Harrier" GR .1- bezwładnościowy system nawigacji i ataku INAS firmy Ferranti, projektor danych HUD firmy Smith Industries, kamera fotograficzna F95,\n- "Harrier" GR .3- projektor danych na przedniej szybie HUD zintegrowany z komputerem danych lotu ADC firmy Smith Industries. System nawigacji bezwładnościowej i ataku INAS model FE.541 firmy Ferranti sprzężony z busolą Sperry C2G, system projekcji mapy NDS, komputer pokładowy WAC do sterowania uzbrojeniem. System nawigacji radiowej do celów taktycznych TACAN firmy Hoffman. Urządzenie identyfikujące swój-obcy IFF firmy Cossor. Radiostacja UHF/VHF typu Plessey, radiostacja UHF oraz taktycznego systemu komunikacyjnego HF/UHF typu Marconi-Elliot AD1400. System laserowego oznaczania celów i pomiaru odległości LRMTS, pasywny system ostrzegania przed opromieniowaniem radarowym PWR. Fotokamera F95.\nInstalacje: pneumatyczna, hydrauliczne, elektryczna, przeciwpożarowa, tlenowa.\n- "Harrier" GR. 7- wyposażenie awioniczne: radiostacja UHF/VHF GEC Avionics AD3500 ECM, odbiornik systemu lądowania R-1379B/ARA-63, system radionawigacyjny TACAN firmy Collins RT-1159A/ARN-118, radiowysokościomierz RT-1015A/ APN-194IV, układ przetwarzania danych Honeywell CV-3736/A, transponder Cossor IFF 47760, system nawigacji bezwładnościowej Litton AN/ASN-130A, centrala danych aerodynamicznych Garret Airesearch CP-1471/A, wyświetlacz HUD firmy Smiths Industries SU-128/A. System walki radioelektronicznej Marcom Detence Systems Zeus, który składa się z urządzenia ostrzegającego o opromieniowaniu radarowym Litton AN/ALR-67(V)2, urządzenia zakłócającego z układami nadawczymi Northrop RF oraz procesora sterującego odpalaniem pasków folii w ostatnim etapie obrony samolotu, współpracującego z aktywnym radarem dopplerowskim, ostrzegającym o zbliżaniu się pocisków rakietowych Plessey MAW. Kamera podczerwieni FLIR GEC SENSOR UK MoD AN/ARR-51 FLIR i sprzężonych z nią okularów nocnego widzenia firmy GEC Avionic zamontowanych na hełmie pilota. Układ poszukiwania i śledzenia celu Hughes Angle Rate Bombing Set AN/ASB-19 o dwóch trybach pracy: laserowym i telewizyjnym. Komputer zadania bojowego Computing Dovices ACCS 8000, komputer sterowania uzbrojeniem Lear Siegler AN/AYQ-13, system sterowania samolotu wraz z układem zapobiegania utracie stateczności i wysokości Honeywell AN/ASW 46(V)2.\nInstalacje: pneumatyczna, hydrauliczna, elektryczna, przeciwpożarowa, tlenowa. Sonda do tankowania paliwa w locie.\nSilnik- dwuprzepływowy silnik odrzutowy ze sterowanym wektorem ciągu:\n- "Harrier" GR. 1, T. 2- Bristol "Pegasus Mk.101" o ciągu 84,6 kN (8627 kG),\n- "Harrier" GR. 1A, T. 2A- Bristol "Pegasus" Mk.102 o ciągu 89,0 kN (9075 kG),\n- "Harrier" GR. 3- Bristol "Pegasus" Mk.103 o ciągu 95,63 kN (9751 kG),\n- "Harrier" GR. 7- Rolls-Royce "Pegasus" Mk.105 o ciągu max 96,75 kN (9866 kG).\nDane techniczne "Harrier" GR. 3 (wg ):\nRozpiętość- 7,7 m, długość- 14,27 (wg - 13,95) m, wysokość- 3,5 (wg - 3,45) m, powierzchnia nośna- 18,68 m2.\nMasa operacyjna- 5734 kg, masa własna- (wg - 6100) kg, masa startowa max- 11 794 (wg - 11 430) kg.\nPrędkość max na poziomie morza- 1183 (wg - 1186) km/h, czas wznoszenia na 12 000 m- 2' 25", pułap praktyczny- 15 600 (wg - 15 240) m, promień działania STOL- 370 km, zasięg do przebazowania- 3766 km.\nDane techniczne "Harrier" T. 4 (wg ):\nRozpiętość- 7,7 m, długość- 17,0 m, wysokość- 4,17 m, powierzchnia nośna- 18,68 m2.\nMasa operacyjna- 6096 kg, masa startowa max- 11 794 kg.\nPrędkość max na poziomie morza- 1159 km/h, pułap praktyczny- 15 240 m.\nDane techniczne "Harrier" FRS. 1 (wg ):\nRozpiętość- 7,7 m, długość- 14,5 m, wysokość- 3,71 m, powierzchnia nośna- 18,68 m2.\nMasa operacyjna- 5892 kg, masa startowa max- 11 612 kg.\nPrędkość max na poziomie morza- 1191 km/h, pułap praktyczny- 15 600 m, promień działania STOL- 555 km, zasięg do przebazowania- 3700 km.\nDane techniczne "Harrier" AV-8B / GR. 5 (wg ):\nRozpiętość- 9,26 m, długość- 14,12 m, wysokość- 3,55 m, powierzchnia nośna- 22,2 m2.\nMasa operacyjna- 6485 kg, masa startowa max- 14 060 kg.\nPrędkość max na poziomie morza- 1065 km/h, promień działania STOL- 1220 km, zasięg do przebazowania- 3885 km.\nDane techniczne "Harrier" GR. 7 (wg ):\nRozpiętość- 9,25 m, długość- 14,36 m, wysokość- 3,55 m, powierzchnia nośna bez LERX- 21,37 m2, powierzchnia nośna z LERX- 22,18 m2.\nMasa własna- 7050 kg, masa użyteczna VTOL- 3062 kg, masa użyteczna STOL- 7710 kg, masa startowa max STOL (rozbieg 435 m)- 14 061 kg, masa startowa max VTOL- 8700 kg.\nPrędkość max na poziomie morza- 1065 km/h (M= 0,87), prędkość max na wysokim pułapie- M= 0,98, promień działania- 1220 km, zasięg do przebazowania- 3885 km.\n "Harrier". Seria "Przegląd Konstrukcji Lotniczych" nr 20 (3/1994). Wydawnictwo Altair. Warszawa 1994.\n Królikiewicz Tadeusz "Samolot bojowy BAe Harrier/Sea Harrier". Seria "Typy Broni i Uzbrojenia" nr 204. Dom Wydawniczy Bellona i Agencja Wydawnicza SB. Warszawa 2003.\n Żurek J. B. "Harrier". Aero- Technika Lotnicza nr 4/1991.\n Królikiewicz Tadeusz "Samolot bojowy pionowego i krótkiego startu i lądowania Harrier II". Seria "Typy Broni i Uzbrojenia" nr 205. Dom Wydawniczy Bellona i Agencja Wydawnicza SB. Warszawa 2003.\n Bogdański M. "MiG-29 w Polsce". Aeroplan nr 5-6/2006.\n Przeworski M. ”Morski Łupieżca z Hiszpanii”. Aeroplan nr 3/2006.


Maty do przewijania - JustGreat.pl\nStrona Główna | Produkty|Na spacerze|Akcesoria do wózka|Maty do przewijania\nWoreczek podróżny Do You speak english?\nCudne, kolorowe woreczki CuddlyZoo...\nMata do przewijania Cuddly Mat Na Ratunek,...\nPrzewijaczek Dinozaury na Marsie czarny,...\nPrzewijaczek Dinozaury na Marsie to miękka mata do przewijania dziecka, wykonana z materiału minky w atrakcyjne wzory i nieprzemakalnej ceratki.\nPrzewijaczek Motyle na trawie, Maylily\nPrzewijaczek Motyle na trawie, Maylily to miękka mata do przewijania dziecka, wykonana z materiału minky w atrakcyjne wzory i nieprzemakalnej ceratki.\nPrzewijaczek Sowy na drzewie, Maylily\nPrzewijaczek Sowy na drzewie, Maylily to miękka mata do przewijania dziecka, wykonana z materiału minky w atrakcyjne wzory i nieprzemakalnej ceratki.\nMata do przewijania Cuddly Mat I love UE, Red\nMata do przewijania Cuddly Mat Kocham...\nZestaw do wózka - serduszka, Poofi\nDesignerski zestaw do wózka z bawełny organicznej i surowego, zmiękczanego lnu, z ręcznie naszywanymi ozdobami, które każdemu zestawowi nadają unikalnego charakteru.Nadaje się on także jako podkład...\n64,50 zł\t128,99 zł\nZestaw do wózka - wąsy, Poofi\nPronto to zestaw do przewijania – kieszeń na pieluchy połączona zamkiem z matą do przewijania. Ten poręczny set sprawia, że dziecko jest zawsze czyste i szczęśliwe, a rodzice są przygotowani na...\nMata do przewijania niebieska, Mum 2 Mum\nKolorowa, mięciutka mata, którą zmieścisz do torby – bezpieczna zabawa i przewijanie zawsze z Tobą.\nMata do przewijania zielona, Mum 2 Mum\nMata do przewijania Cuddly Mat...


Jedyny oświęcimianin w ZPAF\nWspółpracujący z naszą redakcją Ryszard Kozłowski, został niedawno członkiem Związku Polskich Artystów Fotografików. Jest on pierwszym i zarazem jedynym oświęcimianinem będącym członkiem Związku. Do jego grona przyjmowani są fotograficy, którzy poszczycić się mogą profesjonalnym, ciekawym i bogatym dorobkiem fotograficznym oraz osiągnięciami tzw. organizacyjnymi w dziedzinie fotografii. Ani jedna ani druga kwestia nie stanowiła bariery dla fotografika z Oświęcimia.\nRyszard Kozłowski fotografią zajmuje się od prawie 40 lat. Uczestniczył w ponad 160 wystawach krajowych i międzynarodowych (Rumunia, Holandia, Niemcy, Brazylia, Singapur, Hiszpania, Hongkong), jest zdobywcą ponad 70 nagród i wyróżnień. Jest autorem 38 wystaw indywidualnych. Głównymi kierunkami uprawianej fotografii artystycznej są: krajobraz, portret, architektura. Najchętniej z aparatem fotograficznym wybiera się w góry, do których miłość wiąże się zapewne z miejscem urodzenia Ryszarda Kozłowskiego - Zakopanem.\nPan Ryszard jest ponadto aktywnym działaczem społecznym. Jest prezesem miejskiego oddziału PTTK w Oświęcimiu oraz prezesem Klubu Fotograficznego przy PTTK. Przez wiele lat pracował jako instruktor koła fotograficznego przy Technikum Chemicznym. Jego zdjęcia często wykorzystywane były w różnego rodzaju albumach, folderach i innych wydawnictwach.\nJedno ze zdjęć Ryszarda Kozłowskiego, prezentowane Komisji Artystycznej ZPAF\nW Polsce na żadnej wyższej uczelni nie ma studiów fotograficznych, a tytuł i zawód artysty fotografika zdobywa się jedynie poprzez przynależność do Związku Polskich Artystów Fotografików. Aby to osiągnąć, wymagana jest opinia któregoś z okręgu Związku oraz rekomendacje dwóch osób wprowadzających, będących zarazem członkami Związku. Jedną z takich osób, które rekomendowały Ryszarda Kozłowskiego, był Paweł Pierściński z Kielc, jeden z najbardziej znanych polskich artystów fotografików. Okręgiem opiniującym był z kolei górski okręg w Bielsku-Białej.\n- Po rozpatrzeniu wniosku przez Komisję Artystyczną Związku, dostałem zaproszenie do siedziby głównej w Warszawie, gdzie prezentowałem swój autorski zestaw zdjęć - mówi Ryszard Kozłowski. - Przedstawiłem Komisji cykl czarno-białej fotografii Beskidów.\nCzęść z tych zdjęć można było w maju obejrzeć w Bielsku-Białej, na wystawie przeglądowej członków okręgu górskiego Związku.\n- Członkostwo w Związku jest dla mnie nobilitacją i ukoronowaniem dotychczasowych, długoletnich działań - zaznacza Ryszard Kozłowski. - Dla kogoś, kto traktuje fotografikę jak sztukę, jest to najwyższe osiągnięcie. Chcę to teraz wykorzystać, pomagając pasjonatom fotografiki. Wszystkich, którzy się tym interesują, zapraszam do Klubu Fotograficznego przy PTTK Ziemi Oświęcimskiej.\nChoć pochodzi z gór, Ryszard Kozłowski swoje życie związał z Oświęcimiem. Jego marzeniem jest zorganizowanie wystawy fotograficznej prezentującej zabytki ziemi oświęcimskiej. Bogaty zestaw takich zdjęć posiada pan Ryszard. Jest to materiał nie tylko o dużych walorach artystycznych, ale głównie dydaktycznych, szczególnie dla młodzieży, która często nie zna bogactwa uroków swej małej ojczyzny.\n- Niestety ani Oświęcimskie Centrum Kultury, ani starostwo powiatowe w Oświęcimiu, nie wyraziły zainteresowania na tyle skutecznego, aby można było zrealizować taką wystawę - przyznaje z żalem R. Kozłowski.\nKontakt z redakcją Strona główna Przygotowane przez OPAL PG


Jak pozbyć się barier wewnętrznych, hamulców sukcesu, niekorzystnych emocji sprzed lat i zyskać nową energię? Spójrz, jak to możesz zrobić...\nZadanie 10. Dialog wewnętrzny po raz pierwszy.\nplay_circle_filled Zadanie 10. Dialog wewnętrzny po raz pierwszy.\nplay_circle_filled Zadanie 13. Obchodzenie blokad.\nPozbędziesz się wielu swoich ograniczeń emocjonalnych i myślowych.\nDowiesz się które ograniczenia zmniejszają Twój potencjał i przeszkadzają w działaniu.\nWyrobisz dobre nawyki, które automatycznie zlikwidują hamulce sukcesu.\nDowiesz się dużo o swoich przekonaniach i zwiększysz nad nimi kontrolę.\nZobaczysz jak wiara może Tobie pomagać lub przeszkadzać.\nZwiększysz poziom swojej energii, bo jej brak to jedna z najczęstszych blokad.\nZwiększysz swoją skuteczność w działaniach zawodowych i osobistych.\ncheck_circle_outline Każdy znajdzie dla siebie dużo wartości w tym kursie.\ncheck_circle_outline Podstawowa wiedza z rozwoju osobistego pomoże w pracy nad sobą.\ncheck_circle_outline Ważna jest chęć do działania, bo będziesz mieć dużo zadań do zrobienia!\nSukces czy po prostu fajne życie wymagają konkretnych działań z Twojej strony. Można śmiało stwierdzić, że wymarzone życie rzadko komu samo się przytrafia w loterii życia. Prawie zawsze swoje życie trzeba zaprojektować i do niego dążyć.\nŁatwo mówić, jednak ciężko zrobić. Na drodze do marzeń stają ograniczenia. Łatwo jest zauważyć ograniczenia zewnętrzne. Brakuje pieniędzy, ludzie nie współpracują, warunki nie są odpowiednie – wiadomo. I owszem, warunki zewnętrzne nas nie rozpieszczają. Jednak one nie są nawet połową kłopotów człowieka chcącego fajnego życia.\nGłównym czynnikiem zabierającym marzenia i sukcesy są bariery wewnętrzne. Twoje własne ograniczenia sprawiają na przykład, że w ogóle nie podejmujesz akcji. Może być też tak, że Twoje nawyki marnują Ci energię, spowalniają działania, a nawet mogą sprawić, że sabotujesz to, co możesz spokojnie zrobić lepiej. Masz niby umiejętności, wiesz co zrobić, ale jakimś dziwnym trafem nic nie wychodzi, znasz to?\nTrzeba poznać własne bariery wewnętrzne i ograniczenia. A gdy wiesz już, co Ciebie blokuje, możesz z tym walczyć, usunąć, pozbyć się i w konsekwencji zacząć działać skuteczniej.\nCo by było, na przykład, gdybyś dowiedział(a) się , że ogranicza Ciebie słaba kondycja? Że masz umiejętności, ale najzwyczajniej okazuje się, że masz mało energii z powodu niekorzystnego stylu życia i przez to robisz mniej, niż trzeba? Na początku szok, bo jak to możliwe, że nie dasz o siebie i “co to ma do rzeczy?”. A po chwili myśl, że choć trochę o siebie zadbasz, prawda?\nAlbo uświadamiasz sobie, że oglądasz telewizję 5 godzin dziennie, a przecież marzy ci się lepsze życie. Rzeczywistość jest taka, że możesz nie uświadamiać sobie tego, dopóki nie zadasz pytania. W tym kursie ja na wideo zadam Tobie wiele takich pytań. Poszukamy razem czynności, które blokują Twój potencjał, Twoją energię, moc działania. Poszukamy rozwiązań wielu problemów.\nCo zyskasz dzięki obejściu swoich ograniczeń?\nOdpowiedź nasuwa się sama, w końcu bez ograniczeń można robić co się chce! I taka jest prawda, mimo wspomnianych wcześniej czynników zewnętrznych. Im mniej blokad, tym łatwiej się żyje nawet wtedy, gdy nie dąży się do wielkiego sukcesu. Dzięki wewnętrznej wolności człowiek jest mniej nerwowy, a to bezpośrednio zwiększa radość z życia i poprawia relacje z najbliższymi.\nDzięki uwolnieniu swojego potencjału między innymi będziesz łatwiej nawiązywać kontakty, szybciej podejmować decyzje, śmielej tworzyć plany i będziesz skuteczniej działać. Realizacja marzeń stanie się czymś realnym!\nDzięki szkoleniu Pozbądź się Swoich Ograniczeń:\n– oczyścisz swój umysł ze szkodliwych emocji z przeszłości\n– pozbędziesz się wielu blokad mentalnych\n– nauczysz się identyfikować swoje ograniczenia\n– odzyskasz swoją energię\n– dowiesz się co zrobić ze swoim głosem wewnętrznym\n– zobaczysz w co tak naprawdę wierzysz w związku z Twoim życiem\n– odblokujesz swój potencjał!\nPo tym kursie będziesz wiedzieć, jak radzić sobie z ograniczeniami, będziesz mieć lżejszą duszę wolną od dawnych trosk i większą energię do działania!\nCzas trwania: 04:48:10Rozwiń wszystkie tematy\nPozbycie się blokad.\nRytuały myślowe odblokowujące potencjał.


Baterie zlewozmywakowe - Baterie kuchenne - Kuchnia - sklep Armadeo.pl\n0 zł 1203 zł do\nBateria kuchenna jest bardzo intensywnie eksploatowana. To jedna z najczęściej użytkowanych baterii w całym domu. Wiele razy, każdego dnia jest używana do wykonywania najróżniejszych czynności, takich jak zmywanie, napełnianie czajnika, płukanie owoców i warzyw, czyszczenie zlewu. Przy wymianie lub zakupie nowej baterii, należy zwrócić uwagę zarówno na kwestie estetyczne i dostosowanie do aranżu kuchni, jak i jakość i funkcjonalność oraz idealne dopasowanie do baterii.\nDoskonałym rozwiązaniem do kuchni jest bateria jednouchwytowa. Jedną dźwignią ustawia się temperaturę i siłę strumienia wody, co znacznie skraca czas regulowania. Należy zwrócić szczególną uwagę na wysokość baterii. Zbyt wysoka powoduje rozchlapywanie wody, zbyt niska utrudnia napełnianie naczyń i zmywanie. Ważnym parametrem jest zasięg wylewki. Aby go zwiększyć , należy zdecydować się na wyciąganą wylewkę, która znacząco ułatwia pacę w zlewie oraz jego najbliższych okolicach.\nKolejną cechą ważną podczas kupowania baterii jest kąt obrotu wylewki. Prawie każdy model wyposażony jest w wylewkę o kącie obrotu od 90 do 360 stopni. Dla zlewu jednokomorowego 90 stopni to wystarczający kąt. Sprzęty dwukomorowe warto zaopatrzyć w wylewkę z większym kątem obrotu – na przykład 120 stopni.\nObecnie większość baterii jest wyposażona w dodatkowe akcesoria, które ułatwiają korzystanie ze sprzętu oraz zwiększają jego trwałość i żywotność. Wiele modeli wyposażonych jest w perlator – urządzenie, które pozwala na oszczędzanie wody. Do niektórych z nich dodatkowo dołącza się silikonową końcówkę, która zapobiega powstawaniu osadów wapiennych. Niektóre baterie posiadają przełącznik siły strumienia – bardzo przydatny, kiedy chcemy zmyć osad lub wyczyścić przypalony garnek. Inne dodatki to ceramiczne uszczelki, cechujące się niezwykła trwałością, automatyczny korek, czy funkcja tłumienia hałasu.\nPrzy wyborze baterii kluczową sprawą, jest znajomość modelu zlewu. Przed zakupami należy sprawdzić, czy zlew ma otwór odpowiedni do montażu armatury. Nie można zapomnieć o zwróceniu uwagi na gwarancję. Producenci zwykle udzielają jej na 2 do 15 lat.\nW Armadeo.pl dostępne są baterie zlewozmywakowe producentów:Brenor, Hydroland, Oras.


Oglądaj za darmo mecz Vila Nova - Guarani, który rozpocznie się 13.11.2019 23:15. Mecz na żywo można legalnie obejrzeć na stronie bukmachera Betclic, Fortuna i Forbet, które posiadają zezwolenie Ministerstwa Finansów. Wszystkie meczyki 24 obejrzysz w jakości HD legalnie i bez ponoszenia żadnych kosztów. Darmowe mecze24 online stream Vila Nova - Guarani z rozgrywek Brazylia 2 Liga.\nPrognoza meczu Vila Nova - Guarani\nMecz online Vila Nova - Guarani\nGdzie obejrzeć stream online Vila Nova - Guarani?\nMecz online Vila Nova - Guarani można obejrzeć na stronie...\nVila Nova - Guarani na żywo za darmo?\nDarmowa transmisja Vila Nova - Guarani na żywo w internecie


Kategorie wagowe w MMA | Cohones\nKategorie wagowe w MMA\nThread starter KML\nObecnie w UFC jest 8 kategorii wagowych -57, -61, -66, -70, -77, -84, -93, -120.\n- Jak uważacie taki podział jest odpowiedni?\n- Jaka jest dla Was dolna granica wagowa w której chcielibyście oglądać zawodników?\n- HW bym zwiększył do 130 kg.\nLikwidujemy limit w Heavyweight :D\nA mi się wydaje, że rozstrzał między 93, a 120 jest za duży i przydałoby się stworzyć coś dla małych ciężkich, wóczas te 120 faktycznie do 130 możnaby zwiększyć. No i kategoria 130+ może by fanów znalazła ;)\nDana chciał kiedyś wprowadzić cruiserweight, ale zaniechał tego. I wg mnie bardzo dobrze LHW i HW i tak są najmniej licznymi kategoriami. Rozmienianie ich nie miałoby sensu. Dla mnie obecny podział jest idealny. Nic więcej, nic mniej.\nBo jesteśmy przyzwyczajeni, a zmiany to zawsze ryzyko...no, ale gdzie taki Nastula np, a gdzie zawodnicy typu Lesnar czy ktoś z pamiętnej fotki Walusia, gdzie wyszedł na malca. Prindle z Bellatora. Mimo, że jednak kategoria to jak widzę takie zestawienia przypomina się Pride i walki w Open ;) Z resztą Barry vs Struve też podobnie odebrać można ;)\nPrzykład boksu może pokazywać, że niewarto, ale ja wolałem walki w półciężkiej niż w ciężkiej, tacy żywsi ciężcy...Adamek w Cruiser też wyglądał o niebo lepiej niż obecnie.\nrozstrzał między HW i LHW jest za duży ale liczba zawodników w HW raczej nie pozwoli na utworzenie dywizji pośredniej a co do limitu w HW to moim zdaniem powinien pozostać bo jego podniesienie lub zniesienie raczej nie da nam zbyt wiele emocjonujących walk a jedynie walke o tlen\nrozstrzał między HW i LHW jest za duży ale liczba zawodników w HW raczej nie pozwoli na utworzenie dywizji pośredniej\nWkradł ci się chyba błąd. Półśrednia już istnieje :-)\nprzeczytaj mój post jeszcze raz\nA no tak, sorka :-)\nMoim zdaniem nie ma sensu zwiększać limitu HW, walki i tak często są toczone w zółwim tempie.\nAle faktycznie rozstrzał między lhw a hw jest zbyt duży, to prawie 30kg :D więc jak najbardziej przydalaby się jakaś nowa kategoria pomiędzy nimi, ewentualnie jakieś "rozciągnięcie" pozostałych kategorii w celu zmniejszenia tego rozstrzału.\nDla mnie głównym problemem jest to, że oglądając dajmy na to kategorię 84kg widzę zawodników ważących 100kg... ale chyba za bardzo odbiegam od tematu w tym momencie;)\nW tej chwili zawodników jest za mało na tworzenie dodatkowej wagi między ciężką a półciężką, natomiast sądzę, że możnaby zrobić taki myk, żeby podnieść limit LHW i rozstrzelić pozostałe wagi i gdzieś pomiędzy wbić jeszcze jedną. Zobaczcie, jak zapchane są lekka i półśrednia - gdzieś tam jest miejsce na jeszcze jedną wagę.\nLżejszych od muszych nie chciałbym oglądać w UFC.\nIrytuje mnie to że zaraz UFC otworzy kategorie 40 kilo a pomiędzy półciężkimi a cięzkimi jest mega różnica. Powinni zrobić kategorie -100kg jak w wielu sportach chwytanych bo naturalnych półciężkich nie ma, tak jak nie ma czołowych półcieżkich którzy prawie nic nie zbijają.\nDla mnie obecnie jest ok. Ew. podnieś LHW do 95 a MW 85 i byłby git. Jeśli chodzi o drugie pytanie, nie chcę już w UFC nikogo poniżej muszych (których o dziwo dużo bardziej lubię od kogucich).\nJak dla mnie obecne kategorie wagowe są ok. Uważam, że nawet nie trzeba tworzyć kategorii pomiędzy ciężką a półciężką, bo większość zawodników którzy ważą poniżej 105kg i tak zbijają do LHW, więc nie miałoby to większego sensu.\npodnieś LHW do 95 a MW 85 i byłby git\nksw wpadło na to pierwsze


Wpływy „Polityki” i „Forum” zmalały o 10 proc. do 41,3 mln zł, przychody Polityki Insight wzrosły o 10 proc. do 5,84 mln zł 2018-08-06\nSprzedaż „Gazety Polskiej” spadła o 33 proc., „Tygodnik Powszechny” zyskał najwięcej 2018-07-19\n„Polityka” przygotowała Pomocnik Historyczny - „100 pytań na 100 lat historii Polski 1918-2018” 2018-07-11\n39 proc. polskich firm zatrudnia pracowników spoza Unii Europejskiej. Najczęściej w budownictwie i przemyśle 2018-06-25\nSprzedaż „Sieci” spadła o 32 proc., „Tygodnik Powszechny” zyskał najwięcej 2018-06-22


Ogłoszenia 26 III 2017 – Maciejówka\nOgłoszenia 26 III 2017\n„Ja jestem światłością świata. Kto idzie za Mną, będzie miał światło życia..” (J 8,12b)\nPoniedziałek 27 III\nRuch Światło – Życie zaprasza po Mszy Świętej i Nieszporach na następne spotkanie formacyjne. Tym razem będzie o wspólnocie braterskiej, a poprowadzi je Asia Szczepańska. Dołącz do nas!\nZapraszamy na spotkanie biblijne – Apokalipsa. Marcowy cykl spotkań biblijnych będzie dotyczy ostatniej księgi Nowego Testamentu. Liczby, symbole… Jak je rozumieć? Odktywamy razem moc Objawienia św. Jana\nWtorek 28 III\nŚroda 29 III\nPrzystanek Szewska zaprasza absolwentów na spotkanie poświęcone osobie ks. Franciszka Blachnickiego. Spotkanie w formie małych grupek rozpocznie się po mszy świętej.\nKolejne spotkanie z cyklu Kładziemy łapę na kasę, czyli cyklu prowadzonego przez ks. Adama Kwaśniewskiego. Spotkanie odbywa się po Mszy w Oratorium.\nWIELKIE PRZEDŚWIĄTECZNE SPRZATANIE. Zapraszamy do wspólnej pracy, zaraz po koronce około godziny 15:15 rozpoczynamy sprzątanie całego naszego domu. Przyjdźcie licznie, razem wszystko pójdzie sprawnie i przyjemnie.\nAkademia Intelektu zaprasza na spotkanie z Michałem Paterem – podróżnikiem, youtuberem i blogerem. Opowie on nam o swoich podróżach autostopem, a w szczególności o swoim wyjeździe na Syberię.\nREKOLEKCJE 2-5 IV\nJak co roku w piątek przed Niedzielą Palmową zapraszamy na Akademicką Drogę krzyżową ulicami Wrocławia. O 19.30 wyruszamy z pl. Uniwersyteckiego. W tym roku rozważania na drogę krzyżową przygotowuję katoliccy Syryjscy uchodźcy.\nZapraszamy na Ogólnopolską Akademicką Pielgrzymkę na Jasną Górę. Jest to doskonała okazja, aby zawierzyć swoje akademickie życie Matce Bożej. Więcej szczegółów wypatrujcie w tym tygodniu na facebooku i w ogłoszeniach.


Po co te wszystkie kłamstwa? Fragment książki „Sekret rodziny von Graffów"\nData: 2019-08-05 12:17:44 Autor: Sławomir Krempa\nDo lektury powieści Bożeny Gałczyńskiej–Szurek Sekret rodziny von Graffów zaprasza Wydawnictwo Szara Godzina. W ubiegłym tygodniu w naszym serwisie zprezentowaliśmy jej premierowe fragmenty. Dziś czas na kolejną odsłonę tej historii.\n– No, to przynajmniej mamy jasność! Poznaliśmy prawdziwy powód twojej wizyty w naszym mieście. Wojenny dramat Zamojszczyzny miał być tylko pretekstem, byś mogła skorzystać z archiwum i za naszymi plecami załatwić prywatne interesy. Nieładnie. – Alfred przypatrywał się coraz bardziej sceptycznie niemieckiej piękności.\n– Taki był pierwotny plan, przyznaję. – Gość Barbary speszył się. – Ale po przyjeździe na miejsce wiele się zmieniło. Naprawdę pracuję t. eraz nad cyklem reportaży o wojennych dziejach tego miasta i nawet ostatnio zdecydowałam się podjąć temat Dzieci Zamojszczyzny. – Po tym wyznaniu dziennikarka poczerwieniała, ale jej rozmówca, o dziwo, powstrzymał się od komentarza. – Wciąż ważnym celem jest dla mnie zebranie informacji o pradziadku i przyznaję, że usiłowałam to przed wszystkimi ukryć. Zachowałam się okropnie – dodała.\n– Czyli twój przodek przebywał tu dwa lata. – Archiwista wydął lekceważąco usta. – Zastanawiam się, czy w takiej sytuacji dochodzenie w tej sprawie jest w ogóle warte zachodu. Jakie może mieć znaczenie tak krótki epizod w życiu człowieka? Co da taka wiedza?\n–Ten, według ciebie, epizod to wszystko, co wiadomo obecnie o biologicznej rodzinie dziadka Hansa. Losy mojej prababki nie są znane, a o jego ojcu wiemy tylko tyle, że stacjonował w Zamościu i zginął na wschodzie Polski w czterdziestym trzecim roku. Nie wiadomo, jak do tego doszło ani gdzie jest pochowany.\n– W takim razie przedstawicielka lewicowej niemieckiej prasy ma problem – stwierdził Alfred bezlitośnie, ale, o dziwo, spojrzał serdeczniej na gościa Barbary. – Zamość był podczas wojny niezłym tyglem przesiedleńczym. Represje i zbrodnie były tu codziennością. Nie obawiasz się poznać prawdy o swoim krewnym? Twoje odkrycia mogą być mało przyjemne.\n– Przypuszczam, że był żołnierzem Wehrmachtu – wtrąciła pospiesznie Maria.\n– Skoro nie służył w SS czy w Gestapo, to już coś. Ale pewności, że nie był zbrodniarzem wojennym, nie ma – padł oschły komentarz.\n– Ano nie ma – powtórzyła po rozmówcy jak echo.\n– A po co te wszystkie kłamstwa? Dlaczego po prostu nam o tym nie opowiedziałaś?\n– Chodziło o opinię publiczną.\n– Właśnie, twój dziadek jest znanym politykiem. Jak na tę historię zareagowała opinia publiczna? – zaciekawiła się Barbara.\n– Na razie nikt nic nie wie i chodzi o to, by taki stan trwał jak najdłużej. Na arystokratycznych korzeniach rodu von Graffów Hans oparł całą swoją karierę polityczną. Odziedziczył przy tym pokaźny majątek, dlatego obecna sytuacja jest dla niego szczególnie trudna. W dodatku poważnie choruje, a media nie znają litości. Chciałby poznać prawdę, ale zależy mu też na dyskrecji. (…)\nW środku nocy, gdy zegar w salonie wskazał wpół do trzeciej, Niemka wciąż przewracała się na posłaniu z boku na bok. Drewniane łoże w pokoju gościnnym było wygodne, ale przy każdym ruchu skrzypiało. W tej sytuacji starała się leżeć nieruchomo, ale okazało się to trudne, i nie mogła zasnąć. Pod zamkniętymi powiekami przesuwały się jej obrazy przywołujące wspomnienia z dnia pełnego wrażeń. Rozmyślała o Dzieciach Zamojszczyzny, Rotundzie, rozpamiętywała szczegóły rozmowy na swój temat, która trwała w salonie aż do północy. Zastanawiała się, co się jeszcze zdarzy i czy odnajdzie ślady Gustava Fischera. Wreszcie snuła domysły, kim był krewny, którego nazwisko nic jej nie mówiło. Jednym słowem – rozmyślała o wszystkim i wszystkich prócz Andrzeja. Tak jej dyktował rozsądek, była bowiem pewna, że rozważania na temat młodego historyka i wyrzuty sumienia wobec niego spędzą jej sen z powiek. Właśnie zaczęła sobie znowu przypominać wczorajszy wieczór, analizować reakcje zebranych w salonie na brzmienie nazwiska swojego pradziada, gdy poczuła, że powoli nadchodzi sen. Jeszcze przez chwilę przed oczyma jej wyobraźni odbywała się projekcja twarzy wszystkich towarzyszy wieczornej dysputy, ale przesuwała się coraz wolniej i wolniej.\nW pewnym momencie Maria przypomniała sobie, że jeden z gości Barbary zareagował nietypowo, inaczej niż pozostali biesiadnicy, na nazwisko Gustav Fischer. Ale zanim uświadomiła sobie, kto to był, wpadła w objęcia Morfeusza i zasnęła kamiennym snem. Przyśnił się jej romans Marysieńki, pięknej żony Jana Sobiepana Zamoyskiego, z przyszłym królem Polski Janem III Sobieskim, o którym opowiadał jej kilka dni wcześniej Andrzej. To był piękny i romantyczny sen. Na szczęście po codziennym zgłębianiu okupacyjnych dziejów okolicy przynajmniej nocą nie miała wojennych koszmarów.\nSekret rodziny von Graffów możecie kupić w popularnych księgarniach internetowych:


„Kazania Świętokrzyskie” wrócą na Święty Krzyż – RadioMaryja.pl\nJesteś tutaj: Strona główna / Kościół / Polska / „Kazania Świętokrzyskie” wrócą na Święty Krzyż\n„Kazania Świętokrzyskie” wrócą na Święty Krzyż\n13 września 2014 10:01 /w Kościół, Polska\nJeden z najcenniejszych zabytków polskiej kultury piśmienniczej „Kazania Świętokrzyskie” trafi w sobotę na siedem godzin w miejsce swojego powstania – na Święty Krzyż. Dzieło będzie prezentowane zwiedzającym w zakrystii bazyliki.\n– To bardzo symboliczny moment dla naszego klasztoru. Po raz pierwszy od wieków „Kazania Świętokrzyskie” powrócą na Święty Krzyż i trudno przewidywać kiedy ponownie będzie można je tu zobaczyć – powiedział superior tamtejszego klasztoru ojców oblatów o. Zygfryd Wiecha.\nDodał, że zabytek uznawany za najstarszy tekst prozatorski stworzony w języku polskim, będzie prezentowany w zakrystii bazyliki, która w przeszłości pełniła funkcję skryptorium.\nJak powiedział dyrektor Biblioteki Andrzej Dąbrowski, wypożyczenie dzieła poprzedziły długie negocjacje dotyczące m.in. warunków transportu oraz ekspozycji manuskryptu.\n– Te warunki są szczególne, bo przecież sam zabytek jest szczególny. Bardzo rzadko dokonuje się takich wypożyczeń, dlatego wszystko musiało być ustalone w najmniejszych szczegółach – dodał.\nJak napisał w specjalnym opracowaniu prof. Krzysztof Bracha z Instytutu Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach „Kazania Świętokrzyskie” to „narodowa relikwia języka polskiego, najstarszy pomnik średniowiecznej polskiej prozy religijnej”.\nCenny rękopis powrócił do Polski w latach dwudziestych minionego stulecia na mocy Traktatu Ryskiego z 1921 roku. W związku z wybuchem II wojny światowej dzieło udało się wywieźć najpierw do Paryża a potem do Kanady, gdzie zostało zdeponowane w Bank of Montreal. Do Biblioteki Narodowej w Warszawie „Kazania” powróciły pod koniec lat pięćdziesiątych. Od tamtego momentu nigdy nie opuszczały jej murów.\nCud za wstawiennictwem bł. ks. Jerzego Popiełuszki „Wynik walki na krzyżu – to pokój!” – Dzień Młodzieży...


Muzyka polska na Żuławach. Podsumowanie cyklu koncertów - NaszeMiasto.pl\nMuzyka polska na Żuławach. Podsumowanie cyklu koncertów\nSześć malowniczych miejscowości, sześć pięknych kościołów i sześć wyjątkowych koncertów – tak wyglądała II edycja Festiwalu „Muzyka polska na Żuławach”. Przeżyjmy to jeszcze raz!\nJacek Skrobisz/Janusz Salamonik UG Stare Pole\nKoncerty były bezpłatne i odbywały się w dniach 17-22 lipca w Pasłęku, Ornecie, Elblągu, Nowym Stawie, Krzyżanowie i Jantarze. Muzykom z EOK towarzyszyli soliści – Iwona Sobotka (sopran) i Szymon Komasa (baryton). Nad projektem czuwał dyrygent Marek Moś, dyrektor artystyczny EOK.\nMam wiele pięknych wspomnień z tego festiwalu, na pewno będę do nich wracać przez cały rok – opowiada Marek Moś.\n- Codziennie pracowaliśmy, przygotowywaliśmy się do koncertów. Teraz jest czas refleksji, czas uwag. Dla mnie najważniejsze było to, co działo się podczas koncertów, nasza świetna współpraca. Cieszę się, że w tym roku mieliśmy takich cudownych solistów.\n- Jako artystka uważam, że jeśli ludzie o nas mówią, to dobrze – mówi Iwona Sobotka. - Czy komentują nasze występy w sposób miły czy niemiły, to już nie ma znaczenia. Dlatego dziękujemy za wszystkie opinie, za przybycie na festiwal, za wspólne chwile radości i szczęścia.\n- Atmosfera festiwalu była cudowna – wspomina Szymon Komasa. – Spotkanie z Markiem Mosiem, Iwoną to niezapomniane chwile. Nieocenione jest również wsparcie mediów, pani dyrektor, naszych gospodarzy, lecz przede wszystkim najmilej będę wspominał przepyszne jedzenie – dodaje ze śmiechem - Uogólniając, jesteśmy bardzo zadowoleni z tej edycji – dodaje Bożena Sielewicz, dyrektor EOK.\nNie można zapomnieć o tym, że festiwal to przede wszystkim instrumentaliści EOK, bez których nie odbyłby się żaden koncert.\n- Najbardziej w naszym repertuarze podobały mi się sonety. Uwielbiam Karłowicza – opowiada Anna Fiedeń, skrzypaczka. - Poza tym nasi soliści byli cudowni. Myślę, że przede wszystkim najważniejsza była atmosfera, która towarzyszyła tej edycji. Bardzo się zintegrowaliśmy. Pokazaliśmy, że jesteśmy jednością.\n- Odbiór naszej publiczności był dla mnie najpiękniejszą nagrodą – mówi Małgorzata Kruszyńska, kontrabasistka. - To mnie zmotywowało do dawania z siebie jeszcze więcej. Pierwsza edycja w porównaniu z drugą, to było zupełnie coś innego.\n- Było pięknie, wspaniale! Dyrygent i artyści doskonale odczytali zamysły kompozytorów, wprost „czuło się” świadome wykorzystanie środków wyrazu. Soliści artystycznie pięknie wykorzystali umiejętność wyrażania emocji, przeżyć duchowych, stan wewnętrzny bohatera pieśni, można powiedzieć: wykonawca zanurza się w śpiewaną postać. Orkiestra zachwyca całą gamą emocji, interesującą głębią wyrazu, ekspresją wykonania (artykulacji i dynamiki). Czuje się jakby zatapianie, falowanie, cudowna pełna oddechu muzyka! Orkiestra to instrumentalna wirtuozeria! - dodała Zuzanna Rodziewicz ze Starego Pola.\naktualizacja: 30.07.2015 14:52\nŹródło: Muzyka polska na Żuławach. Podsumowanie cyklu koncertów - Nowy Dwór Gdański NaszeMiasto.pl\nżuławy muzyka polska


W SM będzie nowa telewizja kablowa - Chojnice24.pl\ntekst je, fot. ms - 2012-12-31 13:24:47\nW SM będzie nowa telewizja kablowa\nUkazał się grudniowy numer biuletynu informacyjnego chojnickiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Jak już zapowiadaliśmy, zarząd SM umieścił w nim dodatkowe dane o zużyciu energii cieplnej w spółdzielczych budynkach.\nPodano w nim średni koszt ogrzania 1 m2 każdego domu w sezonie 2011/2012, a także ile wynosiło w nich maksimum i minimum tych kosztów. Wymieniono także ilość zużytej przez dany budynek energii cieplnej w gigadżulach. Przedtem ograniczono się do podania jego wartości w złotych. Władze spółdzielni wyjaśniają w biuletynie przyczyny zastosowania w 2012 innego, niż zazwyczaj sposobu rozliczenia zużycia ciepła. Przyczyniło się do tego przejście z czterech na jeden termin odczytu, zamiana podzielników wyparkowych na elektroniczne oraz podpisanie dopiero w maju 2012 umowy z nową firmą, która będzie rozliczać ciepło.\nW biuletynie jest zawarta także informacja o „podatku śmieciowym”, korzyściach które ma przynieść, jak i o zapowiedzi podwyżki. Obecne stawki za wywóz śmieci w spółdzielczych zasobach wynoszą od 4 zł do 10,50 zł na osobę miesięcznie. Zarząd SM zapowiada przeprowadzenie w 2013 roku rewolucji w wodomierzach. Jeśli walne zgromadzenie zaakceptuje koncepcję władz, to pierwsza wymiana wodomierzy będzie sfinansowana z wnoszonych przez spółdzielców opłat eksploatacyjnych lub z funduszu remontowego. Nowe wodomierze umożliwią ich odczyt drogą radiową, więc odpadnie noszenie przez spółdzielców do administracji protokołów ze stanami liczników.\nKolejną dużą zmianą w spółdzielczych zasobach mieszkaniowych będzie pojawienie się nowego operatora świadczącego usługi telewizji cyfrowej, telefonii stacjonarnej oraz dostępu do Internetu. Zarząd SM niedawno zawarł z nim umowę o współpracy. Firma ma siedzibę w Warszawie i działa na terenie całego kraju.\nTagi: spółdzielnia mieszkaniowabiuletynpodzielniktelewizja kablowa\nPodzielnikowa czarna magia\nW poniedziałek zbiorą się...\nDrzewa albo parking\nZarząd SM z absolutorium\nA ja podziękowałem petrusowi i nie chce mieć z nim nic wspólnego owszem nie są aż tacy żli ale gdy mam podpisać umowę na 2-3 lata albo internet dostaniesz w pakiecie tv to już mam dosyć. W Petrusie płaciłem ok 100 zł rocznie 1200 teraz mam talerz na dachu pakiet który kosztuje 150 zł mam za 25zł i internet za 35 i nic więcej nie potrzebuje\n04 Stycznia 2013, godzina 16:47\npowinno wrócić się do instalacji zbiorczych antenowo-satelitarnych. Minister juz wprowadził prawo że wszystkie nowe budynki wielorodzine będą musiały miec takie instalacja. Ale wiadomo że instalacja zbiorcze nie odpalą spółdzielni\n03 Stycznia 2013, godzina 12:09\njajarz, nigdy bym nie pomyślał, że wyznawcy boga ojca z Torunia potrafią układać takie hymny na swoją cześć! A z drugiej strony nie uważasz, że moher powinien być skromniejszy.\n02 Stycznia 2013, godzina 23:05\nI tutaj widzę po głosach.\nCazyżby sami ze SM dają minusy???\nTo tylko polska prawda PRL-u.\nUI jest jeszcze wiele zaległości do zrobienia przez SM.\nNo ale nikt nie czyta a minusy same się dają???\nA przywłaszczenie sobie pieniędzy w kasie SM??Sprawa z przed kilku lat.\nPrawda w oczy kole!!!!\nI kto tutaj wymyśla . Zróbcie coś a żeby były niższe czynsze , zróbcie śmietniki dajcie kosze na uliczkach. Uliczki z nowej kostki................... i tak można pisać...........\n02 Stycznia 2013, godzina 21:18\nEksperci od siedmiu boleści... Hołota, blokersi, nieudacznicy. Życiowe kaleki. Internetowi pieniacze i trolle. Anonimowi napinacze i tchórze. Mam was dosyć- ujadacie, wyjecie, szczekacie, smarujecie, narzekacie, wegetujecie. Amen.\n02 Stycznia 2013, godzina 20:12\nTrochę stare, ale jare. Dotyczy co prawda Inowrocławia, ale pokazuje zalety konkurencji na rynku kablówek:\nMoja Kuzynka z Piły też jest zdzwiona, że płacę "Perusowi" za podobną ofertę z której Ona korzysta zdecydowanie więcej... No cóż - w Pile jest konkurencja, droga Kuzynko...\n02 Stycznia 2013, godzina 11:40\ntak bieda boli,czego ci życzę cwaniaczku ,petrus najgorszy nie jest,ale zdrowa konkurencja by się przydała,wtedy ludzie by zobaczyli ,czy petrus jest dobrą alternatywą,chyba nie boi się konkurencji??to by wskazywało olbrzyma na glinianych nogach\n02 Stycznia 2013, godzina 10:28\nzobacz bogacz się odezwał ... interesant\nha ha - każda konkurencja jest dobra i pozwala uzdrowić rynek.\nPan, który przyjmował na koniec grudnia moje wypowiedzenie w petrusie wyśmiewał mnie, ze nikt nie wejdzie na ten rynek i o czym ja mówię ha ha ha ...\n02 Stycznia 2013, godzina 08:47\nPanie Jerzy proszę się bardziej zagłębić w temat, ponieważ to co zostało napisane w biuletynie niczego tak naprawdę nie wyjaśnia. A artykuł nie wyczerpuje problemów, które gryzą spółdzielców. Nic nie napisano odnośnie tego co się stanie z pieniędzmi, które nie zostały uwzględnione w rozliczeniach a były wpłacane przez lokatorów (gdzie zostaną rozliczone te 3 brakujące miesiące). Nic nie napisano odnośnie mocy zamawianych na poszczególne budynki. A pomogło by to wyjaśnić takie sytuacje, że docieplone bloki musiały zapłacić więcej przy dużo niższych odczytach na podzielnikach. Wiele rzeczy nie zostało wyjaśnione. Nie zostały podane żadne podstawy prawne, które pozwoliłyby na taki sposób rozliczania budynków za ogrzewanie. Biuletyn wygląda na zwykłe "lanie wody". Niestety mało kto czyta regulaminy i takie niejasne wyjaśnienia mu wystarczają. Poza tym jak można w cokolwiek wierzyć co tam jest napisane skoro nikt pracujący w SM, żadna komórka, zarząd a nawet rada nadzorcza pod tym biuletynem się nawet nie podpisali. Jeszcze się okaże, że nie wiadomo kto te biuletyny pisze i odpowiedzialnych za dezinformację będzie brak.\n02 Stycznia 2013, godzina 06:53\nAle was biedaków boli bieda... a może większość udziałów w zbawiennej dla paru maruderów firmie ma ten sam właściciel od firmy której tak nie lubicie, bo potrafi zarabiać na takich nieudacznikach jak wy ? Zapytajcie lepiej o listę kanałów i transfery w PCK albo caritasie;-) A może najlepszą ofertę dla was nieudaczników ma GOPS albo MOPS hahaha!!!\n01 Stycznia 2013, godzina 21:53\nDostałem nowy aneks i tam jest napisane, że Rada wprowadziła nową opłatę na ciepłą wodę. Ja się pytam jakim prawem, przecież ja już płacę za ciepłą wodę i teraz będe płacic dodatkowo, zeby kogoś zmusic do jej używania, bo tak z tego wszystkiego zrozumiałem.\n01 Stycznia 2013, godzina 20:46\nPodejrzewam że będzie to MULTIMEDIA która ma gorszą ofertę tv ale lepszą na internet\n01 Stycznia 2013, godzina 17:10\nA pan prezes już nie ma czym zaskoczyć. Już szczam z zachwytu.\nNa pewno poleci rzesza spółdzielców.\nNiedługo będzie miał Spółdzielczą Książkę Kucharską , czyli co gotować .\nA może wyda instrukcje obsługi WC??\nNakazy i jeszcze raz nakazy.\nA co do wypisania się ze SM w Chojnicach to nie takie łatwe i mieszkać w slamsach.\nNiech skonczy niedorobione przez prywaciarzy ocieplane bloki.\nA jak mają tyle pomysłów TO WIDOCZNIE ZA DUŻO ICH W TYCH KADRACH.\n01 Stycznia 2013, godzina 17:08\nA ja tam podpisalem na 3 lata i sie nie przejmuje niech inni przetestuja nowa kablowke.Osobiscie jestem za nowymi operatorami ale za nim bedzie wszystko z nimi ok to trzeba bedzie poczekac .....DO SIEGO ROKU\n31 Grudnia 2012, godzina 17:51\n...no to "pojadą" teraz z chojnickim monopolistą ! ...i b.dobrze ! ...uważajcie przy podpisywaniu nowych umów z Petrusem bo można będzie niechcąco depnąć w g... i ciężko się będzie z tego wykaraskać. Pewnie teraz Petrus bedzie szturmować Nasze mieszkania i namawiać do zawierania "nowych i korzystniejszych" umów. Konkurencja na rynku TV jest potrzebna i to jest + na Nowy Rok !!!\n31 Grudnia 2012, godzina 15:53


Co zrobić gdy auto zawiedzie?Idealnie wakacje nie istnieją? Hiszpania!Do dentysty!Pompy hydrauliczneAlergia w XXI wiekuUroda orientu. Jak dbać o cerę i jakie zabiegi wykonywaćTekst o stomatologii - poradnik pacjentaO ogrodach i ogrodnikachWesele - wszyscy powinni się dobrze bawićO promocjiJak dobrze porządkować rzeczyJesteś w Google- masz szansęBudowa potrzebuje geodety. Dlaczego?Te porady jak obejrzeć pokaz tańca we Wrocłwiu zaskoczą nawet profesjonalistę!Czy żeby naprawić laptopa potrzebne są studia?Facts about water system - pipes, boilers and plumbingO podróżowaniu busem do pracy za granicęDobre strony sauny w ogrodzieTo nie jest lanie wody!Rośliny i krzewy, co i jakWysokiej jakości kosmetyki naturalne. Kilka faktówO niechcianych gościach - szczuryRynny i wszystko na ich tematPoradnik - kilka sposobów na pozycjonowanie RybnikTaki mamy klimat - zadbaj o ciepły domSomething you should know about engineOne of the most interesting place in Poland"Krótko" o falownikachPotrzebny w wielu branżach i przy wielu remontach - podnośnik.Professional plumber


Premiera tygodnia – „To”: Suma wszystkich strachów | Bliżej Ekranu\nNie przeczytałem literackiego pierwowzoru pióra Stephena Kinga, ani nawet nie widziałem nigdy miniserialu z 1990 roku. Z tej racji wydawało mi się, że będę mógł spojrzeć na „To” Andresa Muschiettiego bez konieczności dokonywania nieustannych porównań. Podczas seansu okazało się, że byłem w błędzie, bo kto wie, czy ważniejszym kontekstem dla tej ekranizacji nie był popularny serial, którego drugi sezon zadebiutuje już wkrótce. Mowa oczywiście o „Stranger Things”, bez którego nowe „To” nigdy by nie powstało.\nTrudno nie odnieść wrażenia, że film Muschiettego zrodził się z wciąż panującej we współczesnej kulturze mody na lata 80. Jednym z jej motorów napędowych był właśnie serial braci Duffer, który garściami czerpał z estetyki tamtych czasów i wprost nawiązywał do popularnych trzydzieści lat temu gier, książek i filmów. Jedną z najważniejszych i z miejsca rzucających się w oczy inspiracji dla twórców serialu była powieść Kinga, której punkt wyjścia jest niemal identyczny z początkiem dzieła ze stajni Netflixa. W amerykańskim miasteczku nagle ginie chłopiec, poszukiwaniami którego zajmuje się banda nastolatków – szkolnych odrzutków, lubujących się w arcadowych grach, RPG i komiksach. Ironią losu można nazwać fakt, że kilka lat po powstaniu „Stranger Things” właśnie ten serial stał się ważnym punktem odniesienia dla nowopowstającej ekranizacji tak ważnej dla Dufferów powieści Kinga. Muschietti ani przez moment tego nie ukrywa – zaangażował nawet Finna Wolfharda, obsadzając go w podobnej roli do tej z serialu – bo byłoby to zadanie niezwykle karkołomne. Jednak narzucające się porównywania działają na jego niekorzyść.\nOczywiście czyniąc owe porównania, koniecznie trzeba pamiętać, że bracia Duffer dysponowali ośmioma godzinnymi odcinkami, natomiast reżyser „To” zaledwie nieco ponad dwoma godzinami czasu ekranowego. Dlatego musiał wybierać, ciąć i wyrzucać, koncentrując się na jednym, a ignorując inne – musiał, na dodatek, choć w pewnym stopniu trzymać się literackiego oryginału. Niemniej, nie trudno wskazać na różnice dzielące oba tytuły, które jednoznacznie wskazują na przewagę serialu nad filmem.\nMuschietti świadomy fabularnego bogactwa niezwykle opasłej książki, starał się choćby dotknąć kilku wątków, których ostatecznie postanowił nie rozwijać. Nowy w bandzie dzieciaków – pulchny kujon – natrafia w bibliotece na trop, który wydaje się w niesamowity sposób naświetlać makabryczne wydarzenia, mające miejsce w miasteczku Derry. Na jednej ze starych, przeglądanych przez dzieciaków rycin można nawet dostrzec wykrzywioną w demonicznym uśmiechu twarz Pennywise’a – czyli głównego winowajcy oglądanych zdarzeń. Aż prosi się, by pozwolić chłopakom zgłębić tę tajemnicę – by przekopali się przez stosy książek i odkryli zależności łączące współczesność z przeszłością miasteczka. Nic takiego jednak się nie dzieje – a wątek zamordowanych założycieli osady okazuje się tylko nic nie wnoszącym ozdobnikiem, po prostu: fabularną watą. Gdzieś w tle znajduje się również dramat dorosłych, których dzieci – jedno po drugim – przepadają gdzieś w miejskich kanałach za sprawą demonicznego klauna. Bracia Duffer potrafili znakomicie połączyć perspektywy cierpiącej matki i nieustających w poszukiwaniach dzieciaków. Muschietti tego nie robi, skupiając całą uwagę na nastolatkach.\nByła to błędna decyzja również z jeszcze jednego względu. „To” jest historią o strachu, a Pennywise jest jego nader oczywistą metaforą. Trudno o bardziej czytelną wizualizację dziecięcych lęków, niż straszny klaun, wciągający maluchów do kanałów. Ale to nie jest historia jedynie o tym, co czai się w ciemnych zaułkach serc i wyobraźni najmłodszych. Jest w niej również miejsce dla rodziców, którzy najbardziej na świecie lękają się przecież jednego – utraty swoich dzieci. Jeśli chciałoby się być konsekwentnym, to należałoby przynajmniej zaznaczyć tę kwestię w fabule – Muschietti tego jednak nie czyni. Co więcej, w dorosłych widzi jedynie popleczników Pennywise’a – prawdziwych potworów w ludzkiej skórze.\n„To” posiada również problem z dramaturgią. Od początku wiadomo, kto jest porywaczem i jasne jest, że nie przynależy do tego świata – jest dziwacznym potworem, pewnego rodzaju demonem, który uwziął się na to małe miasteczko. Tajemnica, która pozwala trzymać widza w napięciu, tkwi więc w czym innym. Reżyser mami obietnicą odpowiedzi na pytanie, czy mały Georgie zostanie odnaleziony, ale przede wszystkim każe zastanawiać się, kim, a raczej czym jest Pennywise i dlaczego tak bardzo „upodobał” sobie niewielkie Derry. Muschietti tak rozpisał dramaturgię, by do końca nie było wiadome, co napędza kolejne napady klauna. Narracyjna konstrukcja sugeruje, że dopiero scena finałowa ma rozwikłać tę zagadkę. Problem w tym, że tajemnica zostaje wyjawiona już na samym wstępie, a dzieciaki mówią o motywacjach Pennywise’a wprost co najmniej kilkukrotnie. Z tego powodu film nie posiada żadnej dramaturgicznej mocy – zwyczajnie nie skrywa w fabule żadnego sekretu, który mógłby trzymać widzów w ciągłej niepewności. Inną sprawą jest, że finał nie przynosi satysfakcjonującej odpowiedzi na inne ważne pytanie – czy porwane dzieci powróciły? Nie czyni tego, nie dlatego, że w ten sposób ma zamiar operować znaczącym niedopowiedzeniem, lecz najprawdopodobniej twórcy ten mały „szczegół” przeoczyli.\nPomijając znaczące wady konstrukcyjne, naskórkowość fabuły, trywialność oferowanej metafory i łopatologiczność narracji, film pewnymi aspektami się broni. Największym bohaterem „To” jest autor zdjęć – Chung Chung-hoon, który zamiast banalnym mrokiem, nasycił tę posępną historię intensywnymi kolorami. Świetnie również poprowadził kamerę, znacząco wykorzystując punkty jej widzenia. Często każe widzom utożsamiać się z obiektami wzbudzającymi w bohaterach największe lęki – tak jakby to właśnie spersonifikowany strach zaglądał ludziom w ich wybałuszone oczy. Trzeba również docenić świetny casting i grę młodych aktorów, na czele ze Sophią Lillis, która może zrobić podobną karierę do odtwórczyni Eleven ze „Stranger Things”, czyli Millie Bobby Brown. To właśnie ich młodzieńcza energia napędza film, w którym więcej niż z horroru jest z nastoletniego kina przygodowego lat 80. Szkoda, że twórcy tego nie wykorzystali, skupiając się na mnożeniu makabrycznych wizji, spektakularnych scen grozy i kolejnych wizualnych błyskotek – choć nie sposób odmówić im efektowności, to nie spełniają znaczniejszej funkcji w fabule. Nawet jakże współcześnie popularny klimat lat 80. nie wybrzmiał wystarczająco donośnie. Gdyby nie kilka niekoniecznie wyeksponowanych scen i pojawiających się na ekranie dat, można byłoby nie zauważyć, że akcja dzieje się pod koniec tej właśnie dekady. „To” odstaje od „Stranger Things” nawet na polu kreatywnej gry z nostalgią i popkulturą.\nFilm Muschiettego broni się nastoletnim klimatem, emanującą z ekranu chemią łączącą młodych aktorów, świetnymi zdjęciami i kilkoma naprawdę pomysłowo rozwiązanymi scenami. Całość razi jednak przytłaczającą trywialnością. Tak skwapliwie budowana metafora po prostu nie ma prawa zadziałać, jeżeli wylewa się z niej banał – tym bardziej, gdy na jej projektowanej przez twórców tajemniczości zbudowano dramaturgię całości. Strach się bać, co siedziało w ich głowach, gdy pisali scenariusz…\nadaptacjaAndres Muschiettibracia DufferChung Chung-hoonekranizacjaElevenFinn Wolfhardhorrorkino o nastolatkachkino przygodowelata 80.Millie Bobby BrownNetflixPennywisepremiera tygodniarecenzjaSphia LillisStephen KingStranger ThingsTo\nDebiutantka, Aleksandra Terpińska, wzięła się za bary z niezwykle trudnym zadaniem: przełożyć na język obrazów niełatwy językowy świat pisarstwa Doroty Masłowskiej. Tym bardziej zadanie to…\nDwoma wyróżniającymi się filmami tegorocznej edycji bez wątpienia były dzieła podpisane przez Cristiego Puiu i Mariusza Wilczyńskiego – każdy z nich na swój autorski sposób…\nWłaśnie jestem po obejrzeniu wszystkich odcinków „Stranger Things” i miałam nadzieję, że „To” będzie dorównywało poziomem. W sumie nawet nie atmosferę strachu, a niepokojem, który czuje się niemal przez wszystki odicnki. A skoro reżyser miał problem z dramaturgią… Pomimo wszystko zamierzam iść do kina jutro, choć juz z mniejszym zapałem niż przed przeczytaniem Twojej recenzji…\n„To” bez kontekstu „Stranger Things” wypadłoby znacznie lepiej, ale nie da się uciec od porównań. Ale to nadal przyzwoity film, ze świetnymi bohaterami, fajnym klimatem i pomysłowymi zdjęciami. Więc idź bez większych uprzedzeń 😉\nSkomentuj Oko na kulturę Anuluj pisanie odpowiedzi