4 1. Wstęp W celu konkretyzacji celów Strategii rozwoju Chojnicko- Człuchowskiego Miejskiego Obszaru Funkcjonalnego opracowano cztery sektorowe plany działań (SPD). Każdy z opracowanych SPD zakłada koncentrację merytoryczną na określonych uprzednio obszarach strategicznych, obejmujących bardziej szczegółowe zagadnienia wchodzące w skład zakresu rzeczowego diagnozy stanu istniejącego. Tematy pogrupowano ostatecznie w cztery obszary strategiczne, dla których opracowano SPD: 1) Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna, 2) Społeczeństwo i współpraca międzygminna, 3) Gospodarka i turystyka oraz 4) Infrastruktura drogowa i transport zbiorowy. Niniejszy dokument dotyczy pierwszego z nich, tj. obszaru Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna. Tabela 1. Skład komisji problemowej Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna. Lp. Imię i nazwisko Jednostka 1. Jolanta Bruska Powiat Człuchowski 2. Beata Burda Gmina Chojnice 3. Jarosław Frączek Chojnickie Stowarzyszenie Miłośników Zwierząt 4. Paweł Gibczyński Gmina Człuchów 5. Józef Kołak Pracodawcy Pomorza Oddział Chojnicki 6. Zbigniew Lemańczyk Gmina Brusy 7. Iwona Olczak Powiat Człuchowski 8. Barbara Piątek Lider Projekt Sp. z o.o. (koordynatorka prac komisji) 9. Magdalena Piechowska Powiat Chojnicki Źródło: Opracowanie własne. Tworzenie sektorowych planów działań przebiegało, podobnie jak w przypadku ogólnej części strategii, z udziałem ekspertów zewnętrznych (Lider Projekt Sp. z o.o.) oraz ekspertów lokalnych. Środowisko lokalnych ekspertów weszło w skład czterech komisji problemowych odpowiadających poszczególnym obszarom strategicznym i konstruowanym do nich SPD. Komisję problemową Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna tworzyło łącznie 9 osób, a prace nad SPD koordynował przedstawiciel Lider Projekt Sp. z o.o. (tab. 1). Komisje pracowały nad kształtem SPD podczas spotkań warsztatowych. Łącznie odbyły się trzy spotkania warsztatowe każdej z komisji problemowych. Każdy z SPD ma określoną strukturę. W pierwszej części dokonano pogłębionej diagnozy obszaru strategicznego. W tym celu wykorzystano stosowaną wcześniej metodę SWOT, polegającą na identyfikacji mocnych i słabych stron (czynników wewnętrznych) oraz szans i zagrożeń (czynników zewnętrznych). Metodę tę wykorzystano w następujący sposób. Otóż najpierw zespół ekspercki przygotował pierwszą wersję zbioru wewnętrznych i zewnętrznych czynników rozwoju wraz ze statystycznym lub opisowym materiałem uzasadniającym ich identyfikację. Następnie zbiór ten podlegał merytorycznej weryfikacji dokonanej przez wybrane wcześniej komisje problemowe. Każda z komisji (po uprzednim merytorycznym uzasadnieniu) mogła usunąć, dodać lub zmodyfikować przygotowany materiał ekspercki. Po uzgodnieniu ostatecznej wersji macierzy SWOT, dokonano rangowania poszczególnych mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń. Rangowania dokonywali zarówno eksperci lokalni, tj. członkowie danej komisji problemowej (2/3 wpływu na ostateczną rangę) jak i eksperci zewnętrzni, tj. przedstawiciele Lider Projekt Sp. z o.o. (1/3 wpływu na ostateczną rangę) w ten sposób, że suma punktów rozdzielonych w ramach danej kategorii czynnika (np. w ramach mocnych stron) wynosi 100, a liczba przyznanych punktów konkretnemu czynnikowi określa jego znaczenie dla rozwoju danego obszaru strategicznego Ch-CzMOF. Po określeniu zbioru najważniejszych mocnych i słabych stron oraz szans i zagrożeń, a także ich uporządkowaniu według rangi, przystąpiono do drugiej części prac nad SPD, czyli sformułowania celów rozwojowych oraz działań w ramach poszczególnych planów sektorowych. Założono przy tym trzystopniowy układ hierarchiczny (ryc. 1) składający się z: 1) celu głównego, 2) celów operacyjnych oraz 3) działań; przy czym cel główny odpowiadał jednemu z celów strategicznych (por. ogólna część strategii), a cele operacyjne celom szczegółowym (por. ogólna część strategii). Procedura tworzenia zbioru działań przebiegała natomiast w następujący sposób. Najpierw przedstawiciele wykonawcy SPD zaproponowali szeroki zbiór sformułowań, które mogłyby stać się działaniami zmierzającymi do osiągnięcia poszczególnych celów operacyjnych i celu głównego. Następnie poszczególne komisje problemowe redukowały ten zbiór do najwyżej kilku działań, z możliwością ich modyfikacji - 4 -\n5 i wprowadzania nowych propozycji, po czym przedstawiciele Lider Projekt Sp. z o.o. ponownie go zweryfikowali tworząc tym samym ostateczny kształt układu działań w ramach poszczególnych SPD. Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna 1 cel operacyjny działanie A projekt A1 projekt A2 działanie B projekt B1 projekt B2 2 cel operacyjny działanie C projekt C1 projekt C2 działanie D projekt D1 projekt D2 Rycina 1. Hierarchiczny układ celów, działań i projektów w sektorowych planach działań. Źródło: Opracowanie własne. Kolejnym etapem konstruowania SPD Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna było sformułowanie i wybór propozycji projektów. Uznano przy tym, że zbiór projektów zostanie podzielony na dwie grupy. W pierwszej z nich znalazły się przedsięwzięcia priorytetowe, rekomendowane do realizacji w ramach Zintegrowanego Porozumienia Terytorialnego. Natomiast drugą tworzą projekty dodatkowe. Projekty z tej grupy nie były przedmiotem gruntownych negocjacji między liderami poszczególnych JST, w związku z tym ich realizacja musi być jeszcze poprzedzona dodatkowymi konsultacjami, negocjacjami wdrożeniowymi. Założono również, że grupa tych przedsięwzięć ma charakter otwarty i fakultatywny, tzn.: (1) w trakcie realizacji SPD może ona ulec zmianie poprzez dodanie nowych propozycji projektów lub usunięcie niektórych z nich oraz (2) ostateczna decyzja co do realizacji poszczególnych projektów zależeć będzie od możliwości finansowych i organizacyjnych podmiotów reprezentujących Ch-CzMOF. Procedura tworzenia zbioru propozycji projektów przebiegała w następujący sposób. Najpierw w trakcie warsztatów przedstawiciele Lider Projekt Sp. z o.o. prowadzili otwartą dyskusję w ramach komisji problemowych, podczas której formułowano propozycje projektów wraz z ich krótkim opisem. Czynność tę powtarzano dwukrotnie. Ponadto, podczas dwóch warsztatów przeprowadzono ćwiczenie polegające na wzbogaceniu propozycji projektów sformułowanych przez członków danej komisji problemowej. Polegało ono na tym, że członkowie określonej komisji mogli formułować propozycje projektów do innych SPD, przy czym ostateczna decyzja o pozostawieniu lub usunięciu określonej propozycji projektu należała do komisji, która odpowiadała za dany SPD. Dodatkowo, oprócz sformułowania układu celów, działań i projektów, w ramach każdego z celów operacyjnych sformułowano pewne elementy związane z ewaluacją (ex ante), monitoringiem oraz wdrażaniem SPD (a tym samym, również części ogólnej Strategii rozwoju Ch-CzMOF). Określono bowiem zgodność celów operacyjnych z celami Strategii Rozwoju Województwa Pomorskiego oraz Regionalnymi Programami Strategicznymi (jeden z elementów ewaluacji ex ante). Wskazano również propozycję wskaźników produktu i rezultatu stanowiących miary stopnia realizacji SPD, a tym samym ogólnej części Strategii rozwoju Ch- CzMOF (jeden z elementów monitoringu i ewaluacji ex temporare). Określono także potencjalne źródła finansowania działań i projektów w ramach danego celu operacyjnego oraz zbiór potencjalnych partnerów w realizacji SPD (elementy wdrażania SPD i ogólnej części Strategii). 2. Pogłębiona diagnoza sektora Diagnoza przeprowadzona w ramach obszaru strategicznego Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna pozwoliła na zidentyfikowanie najważniejszych czynników rozwojowych Ch-CzMOF, tworzących zbiór: 7 mocnych stron (S), 5 słabych stron (W), 4 szans (O) i 2 zagrożeń (T). Kolejność ich prezentacji wynika z nadanego im (w drodze rangowania) znaczenia\n6 2.1. Mocne strony W pierwszej kolejności zostaną przedstawione mocne strony Ch-CzMOF w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna, tzn. wszystko to, co stanowi atut, przewagę konkurencyjną, zaletę Ch-CzMOF i jest zlokalizowane na jego obszarze. W ramach pogłębionej diagnozy sektora Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna zidentyfikowano 7 mocnych stron, uporządkowanych według nadanego im znaczenia dla rozwoju Ch-CzMOF: Mocne strony obszaru strategicznego Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna : 1. Wysoka atrakcyjność przyrodnicza z uwagi na urozmaiconą rzeźbę terenu, dużą lesistość oraz liczne jeziora; 2. Wysoka jakość środowiska przyrodniczego; 3. Duży potencjał rozwoju energetyki alternatywnej (głównie biomasa, energia wiatrowa i słoneczna); 4. Wysokiej jakości, zrewitalizowane i odnowione przestrzenie publiczne w miastach (głównie w śródmieściu) i na terenach wiejskich (świetlice, wiejskie domy kultury, place zabaw); Za najważniejszą mocną stronę w zakresie środowiska uznano wysoką atrakcyjność przyrodniczą. Jest ona wypadkową cennych zasobów i walorów przyrodniczych obszaru. Warto zwrócić uwagę na rzeźbę terenu, która została ukształtowana przez ostatnie zlodowacenie bałtyckie. Ch-CzMOF znajduje się na terenie trzech mezoregionów fizycznogeograficznych, co ma duży wpływ na urozmaicone ukształtowanie terenu. Oprócz rozległych równin sandrowych występują m.in. pagórki morenowe, rynny i doliny rzeczne. Ch-CzMOF charakteryzuje się również jedną z największych lesistości w regionie, blisko połowa jego obszaru jest zalesiona. Porastają go głównie lasy Borów Tucholskich jednego z największych kompleksów sosnowych w Polsce. Ponadto niebagatelny potencjał stanowią liczne jeziora polodowcowe. Charakterystyczne są zwłaszcza dwa duże kompleksy; zlokalizowany w północnej części gminy Chojnice kompleks rynnowych jezior (por. fot. 1) przepływowych oraz położony na terenie Człuchowa i gminy Człuchów zespół jezior człuchowskich. Wyżej wymienione elementy składają się na znaczną różnorodność przyrodniczą obszaru, która stwarza możliwość zaobserwowania różnych obiektów przyrody. Z punktu widzenia zarówno mieszkańca, jak i turysty, stanowi to cenny walor krajobrazowy. 5. Dobra jakość zasobów wód podziemnych i wody pitnej; 6. Liczne działania podejmowane na rzecz edukacji ekologicznej; 7. Dobrze funkcjonujący system zagospodarowania odpadów; Poniżej zostanie przedstawione pogłębione i opisowe uzasadnienie identyfikacji zbioru poszczególnych mocnych stron Ch-CzMOF. [S1] Wysoka atrakcyjność przyrodnicza z uwagi na urozmaiconą rzeźbę terenu, dużą lesistość oraz liczne jeziora (29 pkt.). Fotografia 1. Zdjęcie lotnicze z widokiem na jez. Charzykowskie i pobliskie lasy. Źródło: pnbt.com.pl [S2] Wysoka jakość środowiska przyrodniczego (17 pkt). Drugą co do znaczenia mocną stroną Ch-CzMOF jest wysoka jakość środowiska przyrodniczego. W dużej - 6 -\n7 mierze wynika to z jego naturalności i czystości, czyli niskiego stopnia przekształcenia i zanieczyszczenia przez człowieka. Wpływ na to ma przede wszystkim znaczne objęcie terenu różnymi formami ochrony przyrody. Chroniona prawnie jest prawie połowa Ch-CzMOF (nie licząc obszarów Natura 2000; por. ryc. 2). O wysokiej jakości środowiska informują również przeprowadzane badania. W 2012 r. roczna ocena jakości powietrza sporządzona przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, kwalifikuje obszar Ch-CzMOF do klasy A, gdzie poziom stężeń analizowanych zanieczyszczeń nie przekracza wartości dopuszczalnych. Ponadto Ch-CzMOF charakteryzuje bardzo wysoki poziom udziału ścieków oczyszczonych odprowadzanych do wód lub do ziemi (ryc. 3). W ostatnich latach w strukturze oczyszczania ścieków obserwuje się pozytywne zmiany dzięki stosowaniu wysoko efektywnych technologii, umożliwiających zwiększoną redukcję azotu i fosforu. 100% 80% 60% 40% 20% 0% pomorskie Ch-CzMOF gm. Brusy gm. Konarzyny gm. Czersk m. Człuchów Ch-CzMOF gm. Chojnice gm. Człuchów m. Chojnice 0% 25% 50% 75% 100% obszary chronione obszary niechronione Rycina 2. Udział obszarów chronionych (bez obszarów Natura 2000) w ogólnej powierzchni Ch-CzMOF oraz gmin wchodzących w jego skład. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS. Rycina 3. Udział ścieków oczyszczonych odprowadzanych do wód lub do ziemi w ilości ścieków wymagających oczyszczania [%]. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. [S3] Duży potencjał rozwoju energetyki alternatywnej (głównie biomasa, energia wiatrowa i słoneczna) (13 pkt.). Kolejną mocną stroną jest znaczny potencjał dla rozwoju energetyki alternatywnej, opartej na zasobach odnawialnych. Ch-CzMOF cechują predyspozycje zwłaszcza dla pozyskiwania energii z zasobów biomasy, siły wiatru i promieniowania słonecznego. Dobre warunki dla lokalizacji elektrowni wiatrowych posiada południowa część Ch-CzMOF (ryc. 2). W tym rejonie wskazuje się na względnie niewielką konfliktowość elektrowni napędzanych siłą wiatru w stosunku do środowiska. Znaczny potencjał upatruje się także w pozyskaniu energii cieplnej i elektrycznej z biomasy energetycznej. Spalarnie biomasy w niewielkim zakresie już funkcjonują na tym terenie, aczkolwiek potencjalne możliwości jej wykorzystania są znacznie większe. Alternatywą dla tradycyjnych źródeł pozyskiwania energii jest również coraz powszechniej wykorzystywana energetyka solarna. Najbardziej uzasadniona z punktu widzenia analizowanego obszaru, jest produkcja solarnej energii elektrycznej i cieplnej w skali indywidualnej, służąca zaspokajaniu potrzeb gospodarstw domowych\n8 Rycina 4. Potencjalne możliwości lokalizacji elektrowni wiatrowych w woj. pomorskim. Źródło: Studium możliwości, [S4] Wysokiej jakości, zrewitalizowane i odnowione przestrzenie publiczne w miastach (głównie w śródmieściu) i na terenach wiejskich (świetlice, wiejskie domy kultury, place zabaw) (11 pkt.). Fotografia 3. Park Lasek Luizy w Człuchowie. Źródło: Fotografia 2. Park 1000-lecia w Chojnicach. Źródło: Docenioną zaletą Ch-CzMOF są zrewitalizowane publiczne tereny zielone, głównie w obszarze śródmieścia i na terenach wiejskich. Efekty podjętych działań rewitalizacyjnych można zaobserwować zwłaszcza Chojnicach i Człuchowie. W Chojnicach działanie rewitalizacyjne objęły ostatnio Park 1000-lecia (fot. 2). Z kolei w Człuchowie rewitalizacji poddano m.in. park Lasek Luizy (fot. 3), otaczający zamek krzyżacki. Rycina 5. Dynamika powierzchni terenów zieleni urządzonej w Ch- CzMOF [ha] w latach Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Należy zwrócić uwagę również na działania zrealizowane na obszarach wiejskich, m.in. odrestaurowane otoczenia świetlic wiejskich, place zabaw. Bezpośrednim efektem procesów rewitalizacyjnych jest przywrócenie obszarów społeczeństwu, ich ożywienie społeczne. Na uwagę zasługuje również systematycznie zwiększająca się powierzchnia terenów zieleni urządzonej na obszarze Ch-CzMOF, obejmującej parki, zieleńce, zieleń - 8 -\n9 uliczną i osiedlową (ryc. 5). Zieleń miejska pełni wiele znaczących funkcji m.in. zdrowotną czy wypoczynkową, ale co istotne wpływa na poprawę jakości życia na danym obszarze. [S5] Dobra jakość zasobów wód podziemnych i wody pitnej (11 pkt.). Według przyznanych punktów, równie znacząca, co zrewitalizowane przestrzenie publiczne jest wysoka jakość wód podziemnych i wody pitnej. Wody podziemne stanowią jedno z ważniejszych bogactw naturalnych, ponieważ posiadają strategiczne znaczenie gospodarcze. Badania przeprowadzone w pięciu punktach pomiarowych zlokalizowanych w Ch-CzMOF wykazują dobrą jakoś wód podziemnych na tym obszarze. W klasyfikacji elementów fizykochemicznych stan ujęć i wodociągów miejskich oceniono na II klasę czystości w pięciostopniowej skali, z kolei stan chemiczny w tych miejscach wskazano jako dobry (por. ryc. 6). Jakość dostarczanej wody poddano także ocenie mieszkańców Ch-CzMOF. W układzie poszczególnych gmin wartość wystawionej oceny waha się od 2,94 do 3,72. Należy to konfrontować z określonymi miejscami poboru wody, natomiast średnia ocena dla całego analizowanego obszaru kształtuje się na poziomie 3,44, jest zatem stosunkowo dobra. Widać zatem, że na analizowanym terenie nie występują szczególne problemy w zakresie jakości wody. Rycina 6. Klasyfikacja wód podziemnych w Województwie Pomorskim. Źródło: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska: Raport o stanie środowiska w Województwie Pomorskim w 2012 roku. [S6] Liczne działania podejmowane na rzecz edukacji ekologicznej (10 pkt.). Następną zdiagnozowaną zaletą obszaru jest duża aktywność jednostek w zakresie edukacji ekologicznej wśród mieszkańców. W poszczególnych gminach ustawiczna edukacja ekologiczna obywateli bardzo często wskazywana jest w dokumentach strategicznych na poziomie celu operacyjnego. Na terenie Ch-CzMOF podejmuje się liczne działania realizujące te cele. Głównymi ich inicjatorami poza władzami samorządowymi są: Zaborskie Towarzystwo Naukowe, Fundacja Ekologiczna Ziemi Chojnickiej i Zaborskiej, Park Narodowy Bory Tucholskie, Zaborski Park Krajobrazowy oraz niedawno powstały Zakład Zagospodarowania Odpadów w Nowym Dworze. Podmioty te prowadzą działalność informacyjną w zakresie ochrony środowiska, wydając broszury i organizując spotkania informacyjne. Przeprowadzane są także akcje proekologiczne, m.in. zbiórki zużytego sprzętu AGD i RTV oraz akcje sprzątania świata. Duży nacisk kładzie się zwłaszcza na kształtowanie świadomości ekologicznej wśród dzieci i młodzieży. W szkołach organizowane są wystawy i konkursy o tematyce przyrodniczo-ekologicznej. Sukcesem są również skutecznie funkcjonujące programy usuwania i utylizacji azbestu na obszarze Ch-CzMOF. Ponadto, poszczególne gminy uczestniczą w różnego rodzaju konkursach o tematyce ekologicznej, m.in. Piękna Wieś Pomorska, Piękna Zagroda Nierolnicza czy konkursy na najładniejszy balkon i ogródek. [S7] Dobrze funkcjonujący system zagospodarowania odpadów (9 pkt.). Ostatnią pod względem znaczenia mocną stroną obszaru jest dobrze funkcjonujący system zagospodarowania odpadów. W związku ze zmianą ustawy o utrzymaniu porządku w gminach, na jednostki najniższego szczebla samorządu terytorialnego nałożono nowe obowiązki związane z zagospodarowaniem odpadów komunalnych. Badanie kwestionariuszowe z mieszkańcami Ch- CzMOF pokazało, że ok. 37% z nich dobrze ocenia częstotliwość odbioru odpadów (por. ryc. 7). Generalnie dość dobrze oceniono również stawkę za odbiór odpadów (biorąc pod uwagę generalną tendencję do krytycznego oceniania przez ludzi stawek opłat i podatków). Warto również wspomnieć, że pod koniec 2012 r. oddano do użytku Zakład Zagospodarowania Odpadów - 9 -\n10 w Nowym Dworze (gmina Chojnice), pozwalający na kompleksowe zagospodarowanie odpadów powstających w regionie jest to jedna z pierwszych, ważnych inicjatyw współpracy komunalnej na tym obszarze. 2. Niedostatecznie rozwinięta infrastruktura wodociągowa i kanalizacyjna na obszarach wiejskich; 3. Słabo rozbudowana sieć gazowa, zwłaszcza na obszarach wiejskich; 4. Niewielki potencjał surowcowy; 26% 5. Zły stan czystości niektórych jezior; 37% 37% Poniżej zostanie przedstawione pogłębione i opisowe uzasadnienie identyfikacji zbioru poszczególnych słabych stron Ch-CzMOF w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna. [W1] Ograniczenia inwestycyjne wynikające z ochrony prawnej obszarów przyrodniczych (36 pkt.). 60% Rycina 7. Ocena częstotliwości odbioru odpadów w Ch-CzMOF. Źródło: opracowanie własne na podstawie badania kwestionariuszowego z mieszkańcami Słabe strony dobrze przeciętnie źle 40% 33% 48% W drugiej kolejności zostaną przedstawione słabe strony Ch-CzMOF w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna, tzn. wszystko to, co stanowi słabość, barierę, ograniczenie rozwoju Ch-CzMOF i jest zlokalizowane na jego obszarze. W ramach pogłębionej diagnozy sektora zidentyfikowano 5 słabych stron, uporządkowanych według nadanego im znaczenia dla rozwoju Ch-CzMOF: Słabe strony obszaru strategicznego Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna : 1. Ograniczenia inwestycyjne wynikające z ochrony prawnej obszarów przyrodniczych; 20% 0% pomorskie Ch-CzMOF Rycina 8. Udział powierzchni objętej ochroną przyrody (bez obszarów Natura 2000) w ogólnej powierzchni Ch-CzMOF i woj. pomorskiego w 2012 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. Za największą słabą stronę uznano ograniczenia inwestycyjne wynikające z ochrony prawnej obszarów przyrodniczych. Jak nadmieniono już wcześniej, mocną stroną Ch-CzMOF jest występowanie cennych terenów\n11 przyrodniczych i ich duża atrakcyjność. W związku z tym, blisko połowa powierzchni Ch-CzMOF objęta jest różnymi formami ochrony przyrody (ryc. 8). Największe powierzchnie pokrywają Park Narodowy Bory Tucholskie, Zaborski Park Krajobrazowy oraz Tucholski Park Krajobrazowy wraz z otulinami. Ponadto, na terenie Ch-CzMOF występuje 13 rezerwatów ścisłej ochrony przyrody, liczne obszary chronionego krajobrazu, użytki ekologiczne oraz Obszary Natura 2000 (dane Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody). Z jednej strony ma to wpływ na wysoką jakość środowiska, z drugiej zaś, stanowi poważne ograniczenie jeśli chodzi o rozwój inwestycyjny obszaru. Z ochrony przyrody wynikają pewne obowiązki i obostrzenia, które w znacznym stopniu oganiczają możliwości realizacji inwestycji oraz są pewnego rodzaju hamulcem blokującym rozwój. [W2] Niedostatecznie rozwinięta infrastruktura wodociągowa i kanalizacyjna na obszarach wiejskich (20 pkt.). Drugą najwyżej zakwalifikowaną słabą stroną jest niedostatecznie rozwinięta infrastruktura wodociągowa i kanalizacyjna. O ile w miastach rdzeniach sytuacja w tym zakresie wygląda dobrze, to problem dotyczy obszarów położonych poza nimi, w tym zwłaszcza terenów wiejskich. Na obszarze Ch-CzMOF poza miastami rdzeniami długość sieci wodociągowej waha się od 1 do 0,4 km na 1km 2 powierzchni. Zdecydowanie gorzej prezentuje się długość infrastruktury kanalizacyjnej, której poza obszarem miejskim Chojnic i Człuchowa, przypada poniżej 0,4 km na 1km 2 powierzchni. Oczywistym jest, że długość sieci bezpośrednio związana jest z gęstością zaludnienia oraz rozproszeniem osadnictwa na danym terenie. Lepszym miernikiem jest więc udział osób korzystających z określonego rodzaju infrastruktury: z wodociągów korzysta od około 80 do 90% osób mieszkających poza Chojnicami i Człuchowem, natomiast z kanalizacji jedynie około 45 do 75% ludności. [W3] Słabo rozbudowana sieć gazowa, zwłaszcza na obszarach wiejskich (16 pkt.). Trzecia co do znaczenia zdiagnozowana słaba strona obszaru, ponownie związana jest z podstawową infrastrukturą zaopatrującą mieszkańców. Problem ten dotyczy słabo rozwiniętej sieci gazowej i uwidacznia się głównie na obszarach wiejskich. O niezadowalającej sytuacji w zakresie funkcjonującej instalacji gazowej, świadczy już chociażby fakt niekompletności i wybiórczości dotyczących jej danych. Ostatnie dostępne dane o długości czynnej sieci gazowej pochodzą z 2005 roku. Wówczas w całym Ch-CzMOF łączna długość funkcjonującej instalacji gazowej wynosiła niecałe 165 km. Infrastruktury do przesyłu gazu nie ma wcale na obszarze gmin Konarzyny i Brusy, nie najlepiej sytuacja wygląda również w gminach Chojnice i Człuchów. Zgodnie z danymi GUS, aktualnie jedynie około 30% mieszkańców Ch-CzMOF korzysta z sieci gazowej (ryc. 9). W porównaniu z woj. pomorskim jest to wartość dwukrotnie niższa. 100% 75% 50% 25% 0% Rycina 9. Dynamika wskaźnika udziału osób korzystających z sieci gazowej w ogólnej liczbie ludności. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. [W4] Niewielki potencjał surowcowy (14 pkt.). pomorskie Ch-CzMOF Następną z kolei wskazaną słabą stroną jest niewielki potencjał surowcowy obszaru. Nieduża zasobność w surowce mineralne uwarunkowana jest jego przeszłością geologiczną. Badany teren jest obszarem polodowcowym ukształtowanym przez najmłodsze zlodowacenie bałtyckie. Tworzą go rozległe piaszczyste pola sandrowe, powstałe w wyniku nagromadzeniu znacznych\n12 ilości piasków i żwirów przez wody roztopowe wypływające spod czoła lodowca. Przeobrażenia dokonane przez lodowiec, spowodowały, że na analizowanym obszarze występują jedynie surowce skalne. Według Planu zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego z 2009 roku, na terenie Ch-CzMOF zlokalizowane są jedynie czwartorzędowe złoża kruszyw naturalnych i powstałe w holocenie złoża kredy jeziornej (ryc. 10). z powiatu chojnickiego: Charzykowskiego i Wegner, które są zanieczyszczane głównie przez wody Strugi Jarcewskiej. Rycina 11. Mapa stanu czystości jezior w woj. pomorskim. Źródło: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska: Raport o stanie środowiska w Województwie Pomorskim w 2012 roku Szanse Rycina 10. Mapa zasobów naturalnych woj. Pomorskiego. Źródło: Plan zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego (2009). [W5] Zły stan czystości niektórych jezior (14 pkt.). Ostatnią zdiagnozowaną słabą stroną jest zły stan czystości niektórych jezior. Jeziora w Ch-CzMOF nie są w najlepszej kondycji, niepokojący jest stan zwłaszcza zespołu jezior człuchowskich. Największe z kompleksu, jezioro Rychnowskie, ma wody III klasy czystości. Pozostałe dwa jeziora: Szpitalne (Urzędowe) i Miejskie, zgodnie z badaniami przeprowadzonymi w 1997 roku mają wody pozaklasowe. Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku w latach poddał ocenie stan wód powierzchniowych na terenie województwa. Z obszaru Ch-CzMOF zbadano Jezioro Urzędowe i Charzykowskie. Stan ekologiczny obu z nich wskazano jako umiarkowany, natomiast stan ogólny jako zły (por. ryc. 11). Dla obu zbiorników wyznaczono również Współczynnik Schindlera, który pozwala określić wpływ otoczenia na jezioro. Im wyższy współczynnik, tym wpływ jest większy i tym większa podatność zbiornika na potencjalną degradację. Analizowane jeziora zostały zakwalifikowane do środkowej kategorii tj. są umiarkowanie podatne na degradację. Problem dotyczy także jezior W trzeciej kolejności zostaną przedstawione szanse Ch- CzMOF w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna, tzn. wszystko to, co stwarza dla Ch-CzMOF szansę korzystnej zmiany i jest zlokalizowane poza jego obszarem. W ramach pogłębionej diagnozy sektora zidentyfikowano 4 szanse, uporządkowane według nadanego im znaczenia dla rozwoju Ch-CzMOF: Szanse w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna : 1. Wsparcie finansowe z Unii Europejskiej w zakresie środowiska; 2. Rozwój rynku energii odnawialnej (przede wszystkim energetyki wiatrowej, słonecznej i biomasy); 3. Rozwój innowacyjności dla energetyki i środowiska oraz wdrażanie Idei Inteligentnych Miast (Smart Cities); 4. Rozwój rynku zbytu dla rolnictwa ekologicznego\n13 Poniżej zostanie przedstawione pogłębione i opisowe uzasadnienie identyfikacji zbioru poszczególnych szans Ch-CzMOF w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna. [O1] Wsparcie finansowe z Unii Europejskiej w zakresie środowiska (37 pkt.) Najwyżej punktowaną szansą dla rozwoju sektora środowiska i infrastruktury komunalnej na obszarze Ch- CzMOF jest możliwość uzyskania pomocy finansowej z Unii Europejskiej. Największym unijnym źródłem dofinansowania inwestycji z zakresu środowiska jest Fundusz Spójności. Warto zaznaczyć, że od momentu przystąpienia do Unii w 2004 r. Polska otrzymała najwięcej środków z tego źródła wśród wszystkich członków. Głównymi odbiorcami pomocy w ramach Funduszu Spójności są jednostki samorządu terytorialnego i tworzone przez nie związki gmin. W nowej perspektywie finansowej w ramach Funduszu Spójności, Polsce przyznano 82,5 mld euro, z czego największą kwotę przydzielono Programowi Infrastruktura i Środowisko (ryc. 12). Program ten oferuje pomoc w dostosowaniu do norm unijnych w zakresie realizacji wielu inwestycji służących ochronie środowiska np. budowa kanalizacji, wodociągów, oczyszczalni ścieków, stacji uzdatniania wody, zakładów utylizacji i recyklingu odpadów, modernizacja ciepłowni i elektrowni, a także unowocześnienie zakładów przemysłowych z punktu widzenia ochrony środowiska. Istotnym argumentem za podkreśleniem tej szansy jest również duży udział obszarów chronionych w ogólnej powierzchni Ch-CzMOF. Obszarom tym dedykowano bowiem niektóre priorytety POIiŚ, a w wielu konkursach uzyskały one znaczne preferencji przy wyborze projektów do dofinansowania. [O2] Rozwój rynku energii odnawialnej (przede wszystkim energetyki wiatrowej, słonecznej i biomasy) (25 pkt.) Rycina 12. Podział Funduszy Europejskich dla Polski na programy krajowe w latach Źródło: Rycina 13. Dynamika wskaźnika skumulowanej powierzchni kolektorów słonecznych zainstalowanych w Polsce w latach [tys. m 2 ]. Źródło: Raport Energia Odnawialna w Polsce (2012). Drugą z kolei ważną szansą dla Ch-CzMOF jest rozwój rynku energii odnawialnej, który w ostatnim czasie w Polsce rozwija się bardzo dynamicznie. Jak sygnalizuje Ministerstwo Środowiska w najbliższych latach należy spodziewać się jego dalszego i jeszcze szybszego rozwoju. Coraz większa powszechność wykorzystywania alternatywnych źródeł energii związana jest nie tylko z rozwojem innowacyjnych rozwiązań, ale także z licznymi pro\n14 gramami wsparcia, które pozwalają na pozyskanie dofinansowania na tego typu przedsięwzięcia. Duże znaczenie ma także rosnąca świadomość ekologiczna społeczeństwa oraz wzrost cen energii konwencjonalnej. Jak zdiagnozowano wcześniej, obszar Ch-CzMOF posiada predyspozycje zwłaszcza dla rozwoju energetyki wiatrowej, słonecznej i pochodzącej ze spalania biomasy. Inwestowanie w energetykę odnawialną skutkuje nie tylko stricte korzyściami ekologicznymi, związanymi np. z poprawą stanu środowiska, ale także pozytywnym wpływem na lokalne społeczności, przyczyniając się np. do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa energetycznego, czy tworzenia nowych miejsc pracy. [O3] Rozwój innowacyjności dla energetyki i środowiska oraz wdrażanie Idei Inteligentnych Miast (Smart Cities) (25 pkt.). Tak samo ważną szansą dla Ch-CzMOF jak rozwój energii odnawialnej, jest rozwój innowacyjności dla energetyki i środowiska oraz wdrażanie Idei Inteligentnych Miast (Smart Cities). W Regionalnym Programie Strategicznym sprawy te są wyzwaniem w zakresie energetyki i środowiska dla całego regionu pomorskiego. W obszarze innowacyjności chodzi zwłaszcza o wdrażanie takich rozwiązań i technologii środowiskowych, które przyniosą przede wszystkim pozytywne efekty ekologiczne, ale także ekonomiczne i społeczne. Innowacje w zakresie środowiska mają powodować ograniczenie z jego korzystania m.in. poprzez inwestowanie w odnawialne źródła energii, wprowadzanie energooszczędnych technologii i ograniczanie emisji. Z kolei Idea Inteligentnych Miast jest jednym z kluczowych projektów dla przyszłości energetyki w Unii Europejskiej i wiąże się z realizacją pakietu klimatyczno-energetycznego. Jej celem jest przekształcenie europejskich miast w jednostki bardziej wydajne i zrównoważone. Jednym z komponentów inteligentnego miasta jest inteligentne środowisko (smart environment), w obszarze którego nadrzędnym celem rozwoju jednostek jest zwiększanie efektywności korzystania z zasobów w celu podniesienia jakości życia mieszkańców. Chodzi głównie o wdrażanie inteligentnych systemów energetycznych oraz taką organizację transportu publicznego, który będzie oszczędny i przyjazny środowisku. [O4] Rozwój rynku zbytu dla rolnictwa ekologicznego (14 pkt.) Rycina 14. Powierzchnia upraw użytkowanych zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym w Polsce w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ostatnią wskazaną szansą dla Ch-CzMOF jest postępujący rozwój rynku zbytu dla rolnictwa ekologicznego. Powierzchnia rolniczych upraw ekologicznych w Polsce rośnie z roku na rok (ryc. 14). Zgodnie z danymi Ministerstwa Środowiska w 2002 roku udział rolnictwa ekologicznego w całkowitej powierzchni upraw rolnych wynosił zaledwie około 0,3%, obecnie jest to około 3,2%. Wzrastająca produkcja ekologiczna jest odpowiedzią na zmieniającą się strukturę popytu na rynku. Konsumenci preferują naturalne produkty wysokiej jakości, za które są skłonni zapłacić wyższą cenę. W Ch-CzMOF funkcjonuje aktualnie 47 gospodarstw ekologicznych, o łącznej powierzchni 675,5 ha. Za rozwojem rolnictwa ekologicznego na badanym obszarze przemawiają dobre ku temu warunki, tj. rozdrobniona struktura agrarna, duże zasoby siły roboczej na wsi i niski stopień zanieczyszczenia środowiska. Uprawy ekologiczne przede wszystkim wpływają pozytywnie na środowisko naturalne, ale dają również możliwość połączenia produkcji rolnej z agroturystyką. Gałąź rolnictwa ekologicznego cieszy się dużym zainteresowaniem ze strony Unii Europejskiej, a co za tym idzie wsparciem w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Istnieją możliwości eksportu żywności ekologicznej na\n15 rynek unijny, na którym polskie produkty odznaczają się dużą konkurencyjnością cenową Zagrożenia Jako ostatnie zostaną przedstawione zagrożenia Ch- CzMOF w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna, tzn. wszystko to, co stwarza dla Ch-CzMOF niebezpieczeństwo zmiany niekorzystnej i jest zlokalizowane poza jego obszarem. W ramach pogłębionej diagnozy sektora zidentyfikowano 2 zagrożenia, uporządkowane według nadanego im znaczenia dla rozwoju Ch-CzMOF: mimo iż w tym czasie długość sieci kanalizacyjnej praktycznie się podwoiła, to i tak jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Z kolei długość sieci wodociągowej zwiększyła się jedynie o 17%. Oczywistym jest, że samorządy będą musiały sukcesywnie poprawiać dostępność do infrastruktury komunalnej, choć koszty tego rodzaju inwestycji są bardzo dużym obciążeniem dla gmin i często przerastaj ich możliwości finansowe wodociągi Zagrożenia w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna : 1. Wysokie koszty rozbudowy i modernizacji sieci wodociągowej i kanalizacyjnej; 2. Rosnąca presja inwestycyjna na obszary cenne dla zachowania zasobów przyrodniczych i ciągłości korytarzy ekologicznych; kanalizacja Poniżej zostanie przedstawione pogłębione i opisowe uzasadnienie identyfikacji zbioru poszczególnych zagrożeń Ch-CzMOF w obszarze strategicznym Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna. [T1] Wysokie koszty rozbudowy i modernizacji sieci wodociągowej i kanalizacyjnej (58 pkt.). Pierwszym, najważniejszym zagrożeniem są wysokie koszty rozbudowy i modernizacji sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Jak już wcześniej wspominano, w Ch- CzMOF występuje problem niedostatecznie rozwiniętej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, który dotyczy zwłaszcza obszarów wiejskich. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy są wysokie koszty modernizacji i budowy tej infrastruktury. Najkosztowniejszymi elementami systemów zaopatrzenia w wodę oraz usuwania i unieszkodliwiania ścieków są układy sieci przewodów, ich koszt stanowi od 80 do 90% wartości całego systemu. Jeśli spojrzeć na rozwój sieci wodno-kanalizacyjnej w Ch-CzMOF w latach (ryc. 15), widać, że Rycina 15. Rozbudowa sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na obszarze Ch-CzMOF w latach [km]. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. [T2] Rosnąca presja inwestycyjna na obszary cenne dla zachowania zasobów przyrodniczych i ciągłości korytarzy ekologicznych (40 pkt.). Drugim co do znaczenia zagrożeniem jest rosnąca presja inwestycyjna na obszary przyrodnicze. Jak już wspominano kilkakrotnie, badany teren charakteryzują cenne walory przyrodnicze. Analizowany obszar nie tylko oferuje wysokiej jakości środowisko życia, ale i atrakcyjne miejsce wypoczynku dla turystów. Jego wartość nie jest jedynie istotna z punktu widzenia mieszkańców i turystów, jest także cenna dla zachowania naturalnych ekosystemów. W Ch-CzMOF przebiegają korytarze ekologiczne i łączniki rangi ponadlokalnej (ryc. 16), które stanowią schronienie dla zwierząt i szlaki komunikacyjne dla wielu gatunków fauny. Zachowanie ich ciągłości ma\n16 kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania środowiska. Na terenie Ch-CzMOF występują także główne szlaki wędrówek i przebywania ptaków. W wyniku coraz większej presji antropogenicznej na środowisko, bardzo często dochodzi do utraty siedlisk i wymierania gatunków, co jest największym zagrożeniem dla zachowania przyrodniczej bioróżnorodności obszaru. Rycina 16. Ciągi i płaty ekologiczne o znaczeniu ponadlokalnym w Województwie Pomorskim. Źródło: 3. Cele rozwojowe Sektorowy Plan Działań Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna, podobnie jak pozostałe SPD zakłada trzystopniową, hierarchiczną strukturę kierunków działań, uzupełnioną o propozycje projektów do realizacji (w perspektywie do 2030 r.). Strukturę tę tworzą: cel główny, cele operacyjne oraz działania, przy czym cel główny i cele operacyjne są łącznikiem między ogólną częścią strategii a SPD. Jako główny cel SPD Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna przyjęto: CEL GŁÓWNY: Ochrona i poprawa jakości środowiska przyrodniczego Uzasadnienie: Przedstawiony powyżej cel główny jest sprawą priorytetową z punktu widzenia zabezpieczenia ponadprzeciętnych walorów przyrodniczych Ch-CzMOF (por. mocne strony w ramach diagnozy) oraz stanowi nierozłączną część procesu jego rozwoju na różnych polach. Zakres celu głównego koncentruje się na środowisku jako zintegrowanym systemie, regulowanym w celu zachowania go w określonej kondycji, lub którego kondycję należy polepszyć. Poprzez ochronę środowiska rozumie się najczęściej podjęcie (ochrona aktywna) lub zaniechanie (ochrona pasywna) działań, umożliwiających zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. Działania te polegają w szczególności na racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu jego zasobami zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Należy przez to rozumieć rozwój realizowany z uwzględnieniem prawa człowieka do zdrowego życia w harmonii ze środowiskiem oraz poszanowaniem praw przyrody, który będzie uwzględniał potrzeby rozwojowe i środowiskowe, zarówno współcześnie żyjących, jak i przyszłych pokoleń. Elementem ochrony przyrody jest także przeciwdziałanie zanieczyszczeniom, polegające na ograniczaniu wprowadzania szkodliwych substancji do powietrza, wód i gleb, które oprócz negatywnego wpływu na kondycję ekosystemów, stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia ludzi. Zmniejszanie presji na środowisko możliwe jest m.in. dzięki ograniczaniu energochłonności gospodarki poprzez wdrażanie nowych technologii i podniesienie innowacyjności. Cel główny poza ochroną środowiska podkreśla również poprawę jego jakości, co należy interpretować jako przywracanie elementów przyrodniczych do stanu właściwego poprzez rekultywację obszarów zdegradowanych (por. słabe strony w ramach diagnozy). W zakresie zachowania i przywracania wartości środowisku ważnym aspektem jest współpraca jednostek Ch-CzMOF dbających o edukację ekologiczną społeczeństwa i zapewnienie szerokiego dostępu do informacji o środowisku. Cel główny Ch-CzMOF w zakresie SPD Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna opiera się na stworzeniu takich warunków zarządzania środowiskiem, które spełnią wymogi zrównoważonego rozwoju, a także zapewnią wyższą jakość życia mieszkańców i zwiększą atrakcyjność turystyczną obszaru, przy zabezpieczeniu\n17 środowiska przyrodniczego dla przyszłych pokoleń. Zaplanowane cele, działania i projekty określone są dla poszczególnych dziedzin ochrony środowiska szczególnie ważnych z punktu widzenia Ch-CzMOF, tj. stosunków wodnych i jakości wód, gospodarki odpadami, jakości powietrza oraz ochrony przyrody, w tym różnorodności biologicznej i krajobrazowej. Cel główny SPD Środowisko przyrodnicze i infrastruktura komunalna zostanie osiągnięty poprzez realizację 4 celów operacyjnych: CELE OPERACYJNE: 1. Zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i poprawa efektywności energetycznej; 2. Rozbudowa i modernizacja systemów dostarczania wody, odprowadzania ścieków i gospodarowania odpadami; 3. Poprawa jakości środowiska i zmniejszenie poziomu emisji zanieczyszczeń; 4. Prowadzenie efektywnej edukacji ekologicznej Każdy z celów operacyjnych został uszczegółowiony poprzez sformułowanie działań zmierzających do jego osiągnięcia. Liczba działań w ramach każdego z celów jest różna i wynika z zakresu merytorycznego danego celu. Do określonych celów operacyjnych sformułowano również zbiór proponowanych projektów. Zbiór ten nie stanowi zamkniętej, wyczerpującej całości. Jest on natomiast pewną propozycją katalogu przedsięwzięć, które zbliżą Ch-CzMOF do osiągnięcia danego celu Cel operacyjny nr 1: Zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i poprawa efektywności energetycznej Uzasadnienie wynikające z diagnozy: Pierwszy cel operacyjny zakłada przejście na gospodarkę niskoemisyjną przy zapewnieniu zrównoważonego rozwoju, tym samym realizuje założenia polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Odnosi się on zwłaszcza do rozwoju niskoemisyjnych źródeł energii, czyli do zwiększenia wykorzystywania źródeł odnawialnych w Ch- CzMOF, który dysponuje w tym zakresie znaczącym potencjałem. Analizowany teren posiada predyspozycje dla rozwoju energetyki alternatywnej opartej zwłaszcza na sile wiatru, promieniowaniu słonecznym i dostępie do zasobów biomasy (por. mocne strony w ramach diagnozy). Drugim ważnym aspektem jest poprawa efektywności energetycznej Ch-CzMOF, czyli inaczej mówiąc zwiększenie energooszczędności na jego obszarze. Chodzi zwłaszcza o stosowanie bardziej wydajnych technologii w celu zmniejszenia ilości energii potrzebnej do dostarczania produktów i usług. Działania podejmowane w ramach celu pierwszego, mają przyczynić się przede wszystkim do redukcji emisji CO2, a także do poprawy bilansu energetycznego i zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego obszaru. Zgodność z celami Strategii Rozwoju Województwa Pomorskiego i Regionalnymi Programami Strategicznymi: POMORSKIE 2020: Cel operacyjny 3.2. Bezpieczeństwo i efektywność energetyczna : Kierunek działań Wsparcie przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej ; Kierunek działań Wsparcie przedsięwzięć z zakresu wykorzystania odnawialnych źródeł energii ; Kierunek działań Rozwój systemów zaopatrzenia w ciepło i zwiększanie zasięgu ich obsługi ; EKOEFEKTYWNE 2020: POMORZE Priorytet 1.2. Poprawa efektywności energetycznej : Działanie Poprawa efektywności energetycznej i poszanowania energii w budownictwie mieszkaniowym, budynkach i obiektach użyteczności publicznej oraz w sektorze przedsiębiorstw ; Działanie Budowa nowych źródeł oraz poprawa sprawności przetwarzania energii w centralnych, lokalnych i indywidualnych źródłach ciepła ; Działanie Poprawa sprawności przesyłu i dystrybucji energii oraz gazu ; Działanie Poprawa efektywności energetycznej systemów oświetlenia i innych systemów elektroenergetycznych. Priorytet 1.3. Zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii\n18 Działanie Rozwój źródeł odnawialnych ; Działanie Rozwój instalacji służących do produkcji paliw z surowców odnawialnych. na dziedzictwa kulturowego ; Wskaźniki produktu: Liczba wybudowanych i zmodernizowanych jednostek wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł odnawialnych; Liczba budynków wykorzystujących odnawialne źródła energii; Liczba budynków objętych termomodernizacją; Liczba odbiorców energii elektrycznej, cieplnej i gazowej podłączonych do nowo wybudowanej lub zmodernizowanej sieci; Wskaźniki rezultatu: Działania: Dodatkowa roczna produkcja energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł odnawialnych; Zmniejszenie emisji CO2 do atmosfery; Ilość zaoszczędzonej energii cieplnej i elektrycznej w wyniku termomodernizacji; Długość wybudowanej i zmodernizowanej sieci elektroenergetycznej, ciepłowniczej i gazowej, w tym na obszarach wiejskich; Działanie 1.1. Rozbudowa oraz modernizacja infrastruktury przesyłu energii i gazu; Działanie 1.2. Budowa i rozwój instalacji służących dystrybucji i odbiorowi energii ze źródeł odnawialnych; Działanie 1.3. Promowanie ekologicznych instalacji grzewczych; Działanie 1.4. Rozwój energetyki solarnej; Działanie 1.5. Wspieranie rozwoju energetyki wiatrowej; Działanie 1.6. Zwiększenie pozyskiwania energii z biomasy; Dla osiągnięcia celu operacyjnego 1. Zwiększenie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i poprawa efektywności energetycznej należy dążyć do realizacji 6 rodzajów działań, tj. działań dotyczących budowy: 1) infrastruktury przesyłu energii i gazu, 2) instalacji służących dystrybucji i odbiorowi energii ze źródeł odnawialnych, 3) ekologicznych instalacji grzewczych oraz rozwoju energetyki 4) solarnej, 5) wiatrowej i 6) związanej z wykorzystaniem biomasy. Projekty kluczowe, rekomendowane do realizacji w ramach Zintegrowanego Porozumienia Terytorialnego: Poprawa efektywności energetycznej oraz rozwój OZE w Chojnicko-Człuchowskim Miejskim Obszarze Funkcjonalnym (działania 1.2., 1.3., 1.4. i 1.5.). Uzasadnienie: Przedsięwzięcie stanowi grupę silne powiązanych projektów; zarówno będących w trakcie realizacji, jak i takich które dopiero będą realizowane w Ch-CzMOF. Zasadniczym przedmiotem przedsięwzięcia jest modernizacja i wymiana systemów oświetlenia ulicznego i innych systemów elektroenergetycznych na energooszczędne. W ramach poprawy efektywności energetycznej, komplementarnie do tych działań, podjętych zostanie szereg czynności termomodernizacyjnych w budynkach i w obiektach użyteczności publicznej. Całe przedsięwzięcie zakłada również wykorzystanie potencjału Ch-CzMOF w obszarze odnawialnych źródeł energii, przede wszystkim jeśli chodzi o energię słoneczną i wiatrową. W części termomodernizowanych obiektów zaplanowano podłączenie instalacji fotowoltaicznych i wiatrowych, z których pozyskane ciepło i energia elektryczna wykorzystywane będą na bieżące potrzeby jednostek. Budowa i modernizacja przyłączy, sieci i węzłów cieplnych w Człuchowie (działanie 1.1.). Uzasadnienie: Na projekt składa się kilka komplementarnych działań polegających na budowie, rozbudowie i modernizacji zespołu urządzeń technicznych służących do transportu energii cieplnej w Człuchowie. Przedsięwzięcie wpłynie głównie na poprawę sprawności energetycznej przesyłu i dystrybucji energii cieplnej na obszarze miasta. Zastosowanie nowoczesnej technologii doprowadzi do znacznego ograniczenia strat cieplnych i zmniejszenia zużycia energii elektrycznej. Pozwoli to na obniżenie kosztów wytwarzania ciepła i doprowadzenie do oszczędności w jego produkcji. Poza zwiększeniem efektywności energetycznej,\n19 inwestycja pozwoli na wyższe bezpieczeństwo i niezawodność dostaw ciepła do odbiorców, którym zostanie zapewniona wysoka jakości świadczonych usług. Modernizacja i rozbudowa linii energetycznej w Zielonym Parku Przemysłowym Cierznie i SE Zagórki (działanie 1.1.). Uzasadnienie: Projekt ten związany jest ściśle z realizacją jednego z celów SPD Gospodarka i turystyka, dot. nowych inwestycji. To przedsięwzięcie ma na celu dostosowanie infrastruktury przesyłu energii do potrzeb i wymagań funkcjonujących na tym obszarze Słupskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Obszaru Cierznie (Zielony Park Przemysłowy) oraz Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Obszar Człuchów. Jest to przedsięwzięcie kluczowe dla uruchomienia potencjału lokalizacyjnego tych stref, których aktualny, niewielki poziom zainwestowania jest wynikiem m.in. braku odpowiedniej infrastruktury energetycznej. Pozostałe propozycje projektów: Rozwój energetyki solarnej i ekologicznych instalacji grzewczych w gospodarstwach domowych poprzez wdrażanie projektów dofinansowujących mieszkańców (działania 1.3. i 1.4.). Potencjalni partnerzy przy realizacji projektów: jednostki samorządu terytorialnego, gminne przedsiębiorstwa komunalne, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa, operatorzy systemów dystrybucyjnych, uczelnie i jednostki sfery B+R, Agencja Rozwoju Pomorza, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Centrum Park Chojnice Sp. z o.o, Szpital Specjalistyczny w Chojnicach, Słupska i Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna. Potencjalne źródła dofinansowania: Zintegrowane Porozumienie Terytorialne, programy operacyjne UE, środki jednostek administracji rządowej (Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju, Ministerstwo Środowiska), środki podmiotów prywatnych Cel operacyjny nr 2: Rozbudowa i modernizacja systemów dostarczania wody, odprowadzania ścieków i gospodarowania odpadami Uzasadnienie wynikające z diagnozy: Drugi cel operacyjny zakłada rozbudowanie i modernizację systemów wodociągowych i kanalizacyjnych. Z diagnozy obszaru wynika, że infrastruktura systemu dostarczania wody i odprowadzania ścieków rozwinięta jest w zakresie niewystarczającym (por. słabe strony w ramach diagnozy). Podstawowe potrzeby wszystkich mieszkańców Ch-CzMOF w tym zakresie nie są zaspokajane, konieczne jest zatem rozbudowanie sieci, zwłaszcza na terenach wiejskich. Z kolei pod pojęciem modernizacji należy rozumieć wszelkie zabiegi, które mogą udoskonalić działanie istniejącego układu sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Działania te mają przyczynić się przede wszystkim do ograniczenia jego energo- i kapitałochłonności oraz obniżenia możliwości występowania awarii. Drugi aspekt celu odnosi się do systemu gospodarowania odpadami, który po zmianach prawnych w poszczególnych jednostkach Ch-CzMOF funkcjonuje stosunkowo dobrze (por. mocne strony w ramach diagnozy). Wyzwaniem stojącym przed Ch- CzMOF jest stworzenie zintegrowanego systemu gospodarki odpadami, który doprowadzi do ograniczenia składowania odpadów komunalnych oraz zwiększenia pozyskiwania surowców wtórnych na jego obszarze. Zgodność z celami Strategii Rozwoju Województwa Pomorskiego i Regionalnymi Programami Strategicznymi: POMORSKIE 2020: Cel operacyjny 3.3. Dobry stan środowiska : Kierunek działań Rozwój systemu odbioru i oczyszczania ścieków komunalnych oraz wód opadowych i roztopowych ; Kierunek działań Rozwój kompleksowych systemów zagospodarowania odpadów komunalnych ; EKOEFEKTYWNE POMORZE 2020: Priorytet 3.1. Poprawa stanu środowiska : Działanie Ograniczanie emisji zanieczyszczeń do wód w zlewniach, poprawa jakości wód ;\n20 Działanie Zapobieganie powstawania odpadów oraz stworzenie warunków do maksymalizacji ilości selektywnie zbieranych odpadów ; Działanie Rozwój infrastruktury do odzysku i recyklingu odpadów, w tym odzysku energetycznego oraz przywracanie terenom zdegradowanym wartości użytkowych Wskaźniki produktu: Długość wybudowanej i zmodernizowanej sieci kanalizacji sanitarnej; Długość wybudowanej i zmodernizowanej sieci wodociągowej; Liczba wybudowanych, zmodernizowanych lub rozbudowanych oczyszczalni ścieków; Pojemność wybudowanych i zmodernizowanych zbiorników retencyjnych; Liczba wybudowanych i zmodernizowanych spalarni i składowisk odpadów; Pojemność składowisk odpadów; Liczba osób objęta selektywną zbiórką odpadów; Wskaźniki rezultatu: Działania: Liczba osób przyłączonych do sieci kanalizacyjnej; Liczba osób przyłączonych do sieci wodociągowej; Przepustowość wybudowanych oczyszczalni ścieków; Przyrost przepustowości zmodernizowanych oczyszczalni ścieków; Powierzchnia terenu objęta ochroną przeciwpowodziową; Ilość oczyszczanych ścieków; Ilość odpadów poddanych odzyskowi; Działanie 2.1. Poprawa gospodarki wodami opadowymi i roztopowymi; Działanie 2.2. Zmniejszenie dysproporcji w dostępie do sieci kanalizacyjnej; Działanie 2.3. Rozbudowa systemu oczyszczania ścieków; Działanie 2.4. Budowa systemu przydomowych oczyszczalni ścieków; Działanie 2.5. Prowadzenie i udoskonalanie wspólnego zakładu zagospodarowania odpadów; Dla osiągnięcia celu operacyjnego 2. Rozbudowa i modernizacja systemów dostarczania wody, odprowadzania ścieków i gospodarowania odpadami należy dążyć do realizacji 5 rodzajów działań, tj. działań dotyczących 1) poprawy gospodarki wodami opadowymi i roztopowymi, 2) rozbudowy sieci kanalizacyjnej, 3) systemu oczyszczania ścieków, w tym 4) przydomowych oczyszczalni ścieków oraz 5) współpracy w zakresie zagospodarowania odpadów. Projekty kluczowe, rekomendowane do realizacji w ramach Zintegrowanego Porozumienia Terytorialnego: Rozwój infrastruktury do odzysku i recyklingu odpadów w ramach ZZO Nowy Dwór (działanie 2.5.). Uzasadnienie: Inwestycja jest komplementarna z już zrealizowanym przedsięwzięciem budowy Zakładu Zagospodarowania Odpadów w Nowym Dworze (gmina Chojnice), który został oddany do użytku pod koniec 2012 roku. Niniejszy projekt jest uzupełnieniem obecnie funkcjonującej technologii zakładu o rozbudowę instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów oraz o linie do selektywnej zbiórki odpadów. Jego realizacja przyczyni się przede wszystkim do zwiększenia poziomu odzysku szerszego zakresu frakcji odpadów, czego efektem będzie możliwość przekazania większej ich ilości do recyklingu. Działania te są ważne z punktu widzenia ochrony środowiska Ch-CzMOF, spowodują zmniejszenie zużycia surowców naturalnych oraz ograniczenie ilości odpadów, a tym samym zaoszczędzą miejsce na składowiskach. Poprawa gospodarki wodami opadowymi i roztopowymi na terenie MOF Chojnice - Człuchów (działanie 2.1.). Uzasadnienie: Kolejny projekt obejmuje rozbudowę oraz modernizację systemów gromadzenia, oczyszczania i odprowadzania


Hybrydowe rozwiązania w dystrybucji e-commerce | E-logistyka | E-commerce & Digital Marketing\nWpływ na to ma wiele czynników, ale jednym z głównych są rosnące wymagania konsumentów. A te zmieniają się błyskawicznie.\nJeżeli przyjrzymy się pierwszej „generacji” logistyki e-commerce, to można zauważyć, że realizowane są podstawowe potrzeby, a towary dostarczane są na adres domowy – idealne rozwiązanie dla firm kurierskich, bazujących na usłudze „door-to-door”, czyli „od drzwi do drzwi”. Początkowo czas dostawy potrafił być dosyć długi, jak również koszty dostawy były wysokie. Sektor kurierski nastawiony był na obsługę B2B, czyli wysyłka przez firmy do firm – i tak poukładana była strona operacyjna. Oczekiwania klientów biznesowych i osób fizycznych były diametralnie różne: firmy oczekiwały dostaw w godzi- nach „biznesowych” (czyli w ciągu dnia), z kolei klienci indywidualni chcieli dostaw poza godzinami biznesowymi. Powodowało to – przy początkowo niewielkim strumieniu dostaw – wysokie koszty takich dostaw, jak również ich sporą nieregularność (oczekiwanie, że pojawi się liczba paczek uzasadniająca dostawy na danym obszarze).\nDruga generacja przyniosła nowe rozwiązania, nakierowane z jednej strony na niższe koszty dostaw, jak również na skrócenie czasu dostawy, jednocześnie oferując klientowi wybór czasu i miejsca dostawy. Pojawiły się wtedy pierwsze paczkomaty, można też było odbierać przesyłki w punktach stacjonarnych.\nŹródło: Magazynowanie i Produkcja nr 1/2019


featured – Aparaci\nParis est la grande salle de lecture d’une bibliothèque que traverse la Seine – Walter Benjamin (fr. Paryż jest wielką biblioteką, przez którą przepływa Sekwana) Słowo Paryż uruchamia lawinę skojarzeń. W ekspresowym tempie w naszej podświadomości zmieniają się obrazki jak w kalejdoskopie. Przesuwamy się od kawiarenki, gdzie pracowała Amelia, przy akompaniamencie Non, je ne regrette rien Edith Piaf, by zatrzymać się Więcej…\nZ Paweł Kołnierzak, 2 lata 8 miesięcy przed\nBergamo oraz Como, czyli jak zakochaliśmy się w Lombardii\nOd podróży do Bergamo dzieliło nas zaledwie 60 zł. Tyle bowiem kosztował bilet do raju. Wystarczyło tylko wrzucić na głowę kapelusz i zapuścić Felicita. Co znajdziemy w Bergamo? Prawdziwe Włochy. Wąskie, kręte uliczki, którymi będziemy leniwie spacerować, kawę z widokiem na Alpy i niesamowity spokój. Zatem festina lente! Na miejsce swojego żerowania, dinozaury upatrzyły sobie Bergamo. A nam ślinka ciekła na widok Więcej…\nZ Emilia, 2 lata 8 miesięcy przed\nLizbona- miasto ze snu na 7 wzgórzach\nAny Portuguese town looks like bride’s finery – something old, something new, something borrowed, and something blue. – Mary McCarthy, Letter, 1962 Choć na chwilę postawić nogę na balkonie Europy, to całkiem inne przeżycie niż się tego spodziewałam. Lizbona to taka druga Barcelona, myślałam przed podrożą, tylko na końcu Europy. Posługują się przecież językiem prawie hiszpańskim, mają takie same ciepłe lata i tu Więcej…\nZ Emilia, 3 lata 1 rok przed\nComic Con, czyli zlot fanów komiksów i fantastyki pierwszy raz odbył się w Polsce w dniach 1-4 czerwca. To jedno z takich wydarzeń, na które obydwoje chcieliśmy się wybrać od zawsze. Chociaż opinie co do imprezy wydają się być podzielone (wielu krytykuje polski Comic Con za typowo popkulturowy charakter), my musimy przyznać, że bawiliśmy się przednio. A co nam szczególnie się Więcej…


PE przyjął rezolucję krytykującą Polskę za projekt ustawy o edukacji seksualnej. MEN odpowiada - Forsal.pl\nPE przyjął rezolucję krytykującą Polskę za projekt ustawy o edukacji seksualnej. MEN odpowiada\n14 listopada 2019, 19:00\nTreści z zakresu seksualności są przekazywane uczniom w ramach przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie, począwszy od IV klasy podstawówki. Trudno więc mówić o zakazie edukacji seksualnej w szkołach – poinformowała w czwartek PAP rzecznik ministerstwa edukacji Anna Ostrowska, komentując rezolucję PE.\nParlament Europejski przyjął w czwartek w Brukseli rezolucję krytykującą Polskę za projekt ustawy o edukacji seksualnej. Chodzi o obywatelski projekt nowelizacji Kodeksu karnego, przygotowany przez inicjatywę "Stop pedofilii". PE wezwał w dokumencie, aby polski parlament wstrzymał się od przyjęcia proponowanych przepisów i "zapewnił młodzieży dostęp do kompleksowej edukacji seksualnej".\nOstrowska podkreśliła, że treści z zakresu seksualności, płciowości, małżeństwa i rodziny są przekazywane w ramach przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie.\n"Przedmiot jest w ofercie polskich szkół i ma swoje podstawy programowe, trudno więc mówić o zakazie edukowania młodych ludzi w tym zakresie. Zagadnienia te jednak poruszane są w połączeniu z zagadnieniami dotyczącymi dojrzewania społecznego, emocjonalnego czy fizycznego młodego człowieka" – oświadczyła.\nDodała, że zajęcia z wychowania do życia w rodzinie prowadzone są w szkołach obligatoryjnie od IV klasy szkoły podstawowej, potem w liceum, technikum lub w szkole branżowej. Za ich wprowadzenie i realizację odpowiada dyrektor szkoły. Nie są one obowiązkowe dla ucznia: nie ma z nich ocen, a decyzja o chodzeniu na zajęcia należy do rodzica lub pełnoletniego ucznia.\n"Dobrowolność uczęszczania na te zajęcia wynika z poszanowania konstytucyjnego pierwszeństwa rodziców w wychowywaniu, zgodnie ze swoimi wartościami i przekonaniami. Szkoła ma przede wszystkim wspierać rodzica w jego zadaniach wychowawczych, również w wychowaniu seksualnym" – podkreśliła.\nRzecznik MEN poinformowała, że zagadnienia związane m.in. z rozwojem i z rozmnażaniem człowieka, dopasowane do wieku, uczniowie poznają również na lekcjach przyrody (IV klasa szkoły podstawowej) czy biologii (w pozostałych klasach).\nOstrowska zwróciła uwagę, że skrytykowany w rezolucji projekt ustawy, przygotowany przez inicjatywę obywatelską "Stop pedofilii", mówi o karaniu za promowanie zachowań pedofilskich.\n"Nie jest to kryminalizacja edukacji, ale zakaz promowania pedofilii. Projekt został skierowany do dalszych prac w komisjach sejmowych. O tym, czy zostanie on przyjęty i w jakim kształcie, zdecyduje polski parlament i następnie prezydent państwa" – stwierdziła.\nOdniosła się też do stanowiska frakcji Europejskich Konserwatystów i Reformatorów do projektu rezolucji PE, przygotowanego przez skrzydło socjalistów.\n"Podkreślono w nim, że zgodnie z traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Unia musi w pełni szanować +odpowiedzialność państw członkowskich za treść nauczania i organizację systemów edukacyjnych+, a jednocześnie spoczywa na niej zadanie wspierania, uzupełniania i koordynowania rozwoju edukacji" – przytoczyła.\nZaznaczyła, że "polskie społeczeństwo i polskie władze mają pełne prawo i obowiązek do tego, aby zorganizować system oświaty, w tym elementy dotyczące edukacji seksualnej, zgodnie z demokratyczną wolą większości. Co istotne, priorytetem polskiego społeczeństwa i naszych władz jest ochrona dzieci przed wszelkimi treściami, na które nie są przygotowane oraz przed wykorzystywaniem seksualnym. Respektowane jest także prawo rodziców do wychowania swych dzieci zgodnie ze swymi przekonaniami i wartościami" – oświadczyła.\nZdaniem autorów obywatelskiego projektu "Stop pedofilii" jego celem ma być "zapewnienie prawnej ochrony dzieci i młodzieży przed deprawacją seksualną i demoralizacją". Zdaniem posłów PO-KO prawdziwą intencją projektodawców jest zakazanie prowadzenia edukacji seksualnej w Polsce, a efektem wprowadzenia przepisów będzie karanie nauczycieli, edukatorów seksualnych i lekarzy.\n>>> Czytaj też: Polska z drugim najwyższym wzrostem PKB w UE. Wyprzedzają nas tylko Węgry\nPE świat Unia Europejska\nTargowica oszalała z nienawiści.\nRadykalna opozycji tylko jedna rzecz w głowach.


Maleje liczba stacji autogazu w Polsce - Nafta\nMaleje liczba stacji autogazu w Polsce\nNa koniec 2013 roku na polskim rynku działało 5520 punktów tankowania autogazu - wynika z najnowszego raportu Polskiej Organizacji Gazu Płynnego (POGP). To o 1,4 proc. mniej niż rok wcześniej.\nW szczytowym okresie popularności autogazu w Polsce, w okolicach 2008 roku, na krajowym rynku funkcjonowało blisko 6800 stacji autogazu, co było ewenementem na skalę światową. Blisko połowę z nich stanowiły tzw. samodzielne moduły autogazu, czyli stacje sprzedające wyłącznie gaz płynny. Jednak od końca poprzedniej dekady zaczął się systematyczny trend spadkowy pod względem liczby punktów tankowania LPG. Optymalizacja sieci sprzedaży wymuszona była kalkulacją efektywności ekonomicznej. W ciągu ostatnich pięciu lat z rynku zniknęło niemal 1300 tego typu stacji, prawie jedna piąta wszystkich placówek działających w 2008 roku.


Jak zmierzyć okno? Właściwy pomiar okien | Blog DAKO\nOdpowiednio dobrane okna to gwarancja ich szczelności, estetycznego wyglądu oraz bezawaryjnego i sprawnego działania przez lata. Dlatego tak istotny jest właściwy pomiar okien: czy to przed ich montażem w stanie surowym, czy przed wymianą stolarki na nową. Choć cel pomiarów jest taki sam – doskonale dopasowane nowe okna, to jednak nieco inaczej sam proces pomiaru wygląda, w zależności od tego co tak naprawdę mierzymy: okna czy otwór okienny.\nJak wspomnieliśmy wyżej, zazwyczaj pomiaru okien (a nie otworu) dokonujemy wtedy, gdy chcemy dotychczasową stolarkę wymienić na nową, ale nie tylko. Wymiary istniejącego już okna będą potrzebne także wtedy, gdy planujemy dokupienie osłon okiennych zewnętrznych lub wewnętrznych, montaż moskitier w wersji statycznej lub zwijanej do kasety wraz z roletą czy wymianę samych tylko skrzydeł, bez usuwania i wymiany ościeżnicy.\nW zależności od sytuacji, w której mierzymy okno, samo wykonanie pomiaru będzie się nieco różnić. Możemy potrzebować wymiaru samych skrzydeł istniejącego już okna, skrzydeł i ościeżnicy w celu ich wymiany lub pomiaru wnęki okiennej w celu wstawienia okna w nowopowstałym budynku. W każdej z wyżej wymienionych sytuacji mierzymy inną część okna lub budynku i musimy pamiętać o innych zasadach, które dany pomiar charakteryzują.\nNajczęściej spotykane otwory okienne to tak zwane węgarkowe i bezwęgarkowe. Od tego, który z tych otworów posiada inwestor, zależy to, jak będzie wyglądał ostateczny pomiar. Węgarek jest pionowym elementem, który znajduje się przy otworze okiennym albo drzwiowym, który uzyskuje się przez wysunięcie cegieł lub dodanie specjalnych słupków. Jest on oparciem dla ościeżnicy. Przy oknach węgarkowych i bezwęgarkowych zaleca się zachować inną szerokość luzu pomiędzy murem a oknem. Przy oknach węgarkowych szerokość ta powinna być o kilka milimetrów mniejsza.\nCoraz więcej inwestorów jest świadoma tego jak ważny jest montaż okna. Na nic wybór stolarki o najlepszych właściwościach termoizolacyjnych jeśli popełnione zostaną błędy przy montażu okien, zwłaszcza w obszarach podparapetowych. Jeśli decydujemy się na okna z parapetem – wewnętrznym lub zewnętrznym, lub jednym i drugim, to do całościowego wymiaru wnęki okiennej musimy dodać odpowiedni wymiar. Obecnie wiodącym trendem jest montaż tak zwanych ciepłych parapetów, czyli rozwiązań, dzięki którym unikamy powstawania niepożądanych mostków termicznych. Ciepły parapet to po prostu specjalne kształtki podparapetowe wykonane z materiału termoizolacyjnego, takiego jak, np. styropian. Ich zastosowanie determinuje pozostawienie odpowiedniego wymiaru pod oknem, tak zwanego „luzu montażowego”. Oczywiście nie każdy inwestor musi decydować się na ciepłe rozwiązanie kształtki podparapetowej i można wybrać tradycyjne rozwiązanie, czyli wypełnienie szczelin podparapetowych pianką poliuretanową. Jednak należy pamiętać, że rozwiązanie to nie gwarantuje utrzymania termoizolacji na właściwym – optymalnym poziomie. Co ważne, zarówno wybierając ciepły parapet, jak i tradycyjny, luz montażowy pozostaje na tym samym poziomie i wynosi od 3 cm do 5 cm, co oznacza, że taki wymiar należy odjąć od całościowego wymiaru wnęki okiennej.\nPrzy pomiarze samych skrzydeł okiennych inwestor ma nieco bardziej ułatwione zadanie. Bez względu na to, do jakich celów wymiary są potrzebne, np. czy to wymiana samych skrzydeł, czy montaż wewnętrznych osłon okiennych, pomiarów można dokonywać bezpośrednio, bez konieczności bez uwzględniania dodatkowych aspektów, takich jak miejsce na montaż parapetu, piankę montażową itp.\nPomiar ościeży — jak zmierzyć wnękę okienną?\nOścieże to wnęki okienne, w których w przyszłości będą zamontowane okna. Ich pomiaru dokonujemy w celu montażu nowej stolarki bądź wymiany już istniejącej, ale tylko w sytuacji, gdy stare okna są wypaczone i nie nadają się do dokładnych pomiarów. Najprostszą sprawą jest wykonanie pomiaru w nowopowstałym budynku w stanie surowym. W zwykłej najczęściej spotykanej wnęce bezwęgarkowej należy zmierzyć szerokość i wysokość ościeży. Zarówno szerokość jak i wysokość mierzymy dokładnie w kilku miejscach, a w przypadku rozbieżności bierzemy pod uwagę najmniejszy wymiar. Kolejnym krokiem jest odjęcie kolejno około 3 cm od szerokości ościeży, oraz około 5 cm od wysokości. Wymiar, jaki pozostaje to wymiar okna, jakie będzie właściwe do naszej wnęki okiennej. Odstęp pomiędzy oknem a ościeżem nazywany jest luzem. Umożliwia on poprawne ustawienie okna w ościeżu, uszczelnienie połączenia i zamontowanie podokienników, czyli parapetów: zewnętrznego oraz wewnętrznego.\nPomiary ościeża należy przeprowadzić już po wyrównaniu brzegów i podłoża wnęki, ale zanim mury zewnętrzne zostaną otynkowane. Jeśli wymierzymy ościeża przed wyrównaniem, może się okazać, że podczas wyrównywania ścianek doszło do jakichś zmian w wymiarach, a w tym przypadku nawet milimetr może mieć duże znaczenie. Błąd, nawet niewielki przy wykonywaniu pomiarów może skutkować złym dopasowaniem okna do wnęki okiennej, co z kolei może mieć wpływ na powstawanie wypaczeń, mostków termicznych, wilgoci czy pleśni. Źle zwymiarowane okno wpłynie też na całokształt estetyczny budynku, po prostu niepasujące okna nie tylko działają źle, ale także wyglądają nieestetycznie.\nWymierzenie okien nie jest zadaniem łatwym. Dlatego też nie zaleca się wykonywać pomiaru samodzielnie, ponieważ jak wskazaliśmy powyżej, efekty mogą mieć wpływ na całokształt inwestycji i spowodować duże straty ekonomiczne, znacznie przewyższające koszty samej stolarki. Zdecydowanie rekomendowanym rozwiązaniem jest skorzystanie z usług profesjonalnej ekipy, najlepiej zalecanej przez producenta okien. Warto mieć na uwadze, że w każdym salonie sprzedaży DAKO, przy zamawianiu okien dla inwestycji, inwestor może skorzystać z możliwości darmowego pomiaru przed montażem.


Szklarski Alfred - Edukacja w ŚwiatKobiety.pl\nArtykuły na temat: szklarski alfred\n...Alfred Szklarski - pisarz, autor powieści przygodowych. Urodził się 21 I 1912r. w Chicago jako syn polskich imigrantów. W 1928 r. po śmierci matki przyjechał wraz ze starszą siostrą do Polski. Studiował dyplomację na Akademii Nauk Politycznych w Warszawie, którą ukończył w 1938 r.\nSzklarski kolejną postacią w plenerowej galerii\nPisarz Alfred Szklarski jest kolejną postacią upamiętnioną przez płaskorzeźbę w Galerii Artystycznej na Placu Grunwaldzkim w Katowicach. Związany przez lata z tym miastem autor serii o przygodach Tomka Wilmowskiego został wybrany przez mieszkańców w plebiscycie.\nCórka Alfreda Szklarskiego: Podróżami były dla niego książki\nBiurko, maszyna do pisania, kanapa, fotele, zbiór książek, pamiątki i kolekcja fajek Alfreda Szklarskiego. To wszystko można zobaczyć w gabinecie pisarza, który odtworzono w Bibliotece Śląskiej w Katowicach. Wszystkie sprzęty książnicy udostępniła rodzina pisarza.\nDzisiaj Alfred Szklarski skończyłby 100 lat\nDokładnie 100 lat temu urodził się Alfred Szklarski - pisarz, żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego. Znany przede wszystkim jako autor cyku powieści o przygodach Tomka Wilmowskiego.\nKatowiczanie wybiorą kolejną postać do plenerowej galerii\nKompozytor Henryk Mikołaj Górecki, reżyser Janusz Kidawa czy pisarz Alfred Szklarski - to niektórzy z 12 związanych z Katowicami ludzi kultury, spośród których wybrana zostanie postać, upamiętniona w tym roku w plenerowej miejskiej galerii.\nPogrzeb Kazimierza Kutza: Reżyser zostanie pochowany 28 grudnia w Katowicach\n..., Wojciech Kilar, Stanisław Ligoń czy Alfred Szklarski. oprac.\nW piątek pogrzeb Kazimierza Kutza\n..., kompozytorzy Henryk Mikołaj Górecki i Wojciech Kilar, dziennikarka i wicemarszałek Senatu Krystyna Bochenek czy pisarz Alfred Szklarski.\n35 grobów zniszczonych na cmentarzu w Katowicach\nHenryk Mikołaj Górecki, pisarz Alfred Szklarski, rodzice ks. Jana Twardowskiego i senator Krystyna Bochenek, która zginęła w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem.\nAbp Zimoń wzywa do modlitwy po profanacji cmentarza\n..., pisarz Alfred Szklarski, rodzice poety ks. Jana Twardowskiego i senator Krystyna Bochenek, która zginęła w katastrofie smoleńskiej.\nTusk był prymusem: Miał tylko jedną trójkę. Z matematyki\nWychowawczyni Donalda Tuska twierdzi, że przyszły polityk i premier miał duszę humanisty. Zawsze uwielbiał grać w piłkę nożną. I nieraz pozdzierał sobie kolana na naszym boisku - mówi Lilianna Płoszaj, dyrektor podstawówki w Gdańsku. Razem ze świadectwem z ósmej klasy, szef rządu dotarł w nagrodę książkę Alfreda Szklarskiego "Tomek wśród łowców głów". Z chemii, czy z fizyki Donald Tusk miał...\nDyskusje na temat: szklarski alfred\nRe: Kornel Morawiecki skomentował expose syna\ndaro - Zrozum Jedno Wałęsa nie bał się działać . W tamtym czasie ludzie znikali po obu stronach ,i po stronie komuny i po stronie Solidarności . Po stronie komuny , zapadali na zawał serca , albo umierali po ciężkiej chorobie . A po stronie solidarności znikali i do dzisiaj nie wiadomo co z nimi . A byli też tacy jak Jarosław Kaczyński , co to morda w kubeł i cicho siedzieli . A dzisiaj strugają bohaterów . I obrażają porządnych Ludzi takich jak nasz Wałęsa .\nWłaśnie to jest w tym najsmutniejsze . Jak PiS-owcy przerobią Szpitale na kościoły i pozostanie już się tylko modlić o zdrowie . Bo to do tego wszystko zdąża , tylko zaślepieńcy z PiS-u tego nie widzą . Zobaczą jak już będzie całkiem po ptokach .\n*** Czesław Miłosz, który uwielbiał opisy przyrody dostał NOBLA. Alfred Szklarski piszący książki przygodowe uwielbiał wstawiać opisy przyrody. Czyżbyś był AntyEkolog i przeszkadza ci przyroda.?\nSzklarski to Alfred,nie Edmund.\nMiejsce zbrodniarza prędzej czy później jest w więzieniu.\n, że Alfred Szklarski zmarł zanim napisał ostatnią część... O walce o niepodległą i wolną Polskę...(...)... Do Książek Pana Szklarskiego wracam średni raz w roku i czytam po kolei całą serię... Moja Córeczka ma teraz 5 lat, ale wiem jedno... Kiedy będzie jeszcze trochę starsza, dostanie ode mnie te


Konserwacja drewna. Jak odnawiać drewniane meble ogrodowe i elementy małej architektury? - Ogród - Muratordom.pl\nAby meble ogrodowe, a także parkany, altany i nawierzchnie terasów służyły długie lata, konserwacja drewna powinna być przeprowadzana regularnie. Drewno można malować, lakierować lub impregnować. Zobacz, jakie wybrać środki do drewna i jak prowadzić prace konserwacyjne.\nDrewno to elegancki i wdzięczny materiał konstrukcyjny i dekoracyjny. Aby jednak cieszył oko przez długie lata, musi być odpowiednio zabezpieczony i konserwowany\nZima nie jest łaskawym okresem dla drewnianych płotów, ogrodowych mebli i altan. Na wiosnę często nie wyglądają one za dobrze i wymagają renowacji. Przez cały rok z resztą narażone są na szkodliwe działanie wody, promieniowania słonecznego, owadów i grzybów. Dawny blask przywróci im szlifowanie, a następnie ponowne malowanie lub impregnacja.\nMeble takie konserwujemy rzadko, ponieważ w złą pogodę i poza sezonem są schowane do jakiegos pomieszczenia. Jeśli jednak widać na nich ślady zniszczenia, do odnawiania używa się przewaznie olejów barwiących, olejowosków, impregnatów dekoracyjnych lub lakierobejcy.\ntekst: Michał Mazik Przeczytaj dodatkowo:


Sprzedam dom : Otwock , 634 m2, 1600000 PLN, 6 pokoi - Domiporta.pl\nDom 633,54m2, 6 pokoi Otwock\n2 525,49 zł/m2 1 600 000 zł\nDom na sprzedaż Otwock - 633,54m2\nCena za m2 2 525,49 zł/m2\nPowierzchnia całkowita633,54 m2\nPowierzchnia działki1 854 m2\nZapraszamy do Otwockua do zakupu budynku Budynek jest w zabudowie bliźniaczej i jego powierzchnia użytkowa wynosi 633,54m2 (2x 316,77 m2). W skład każdego z segmentów wchodzi: Parter – wiatrołap, pokój, kuchnia, hol, spiżarnia, łazienka, salon z jadalnią, kotłownia, garaż; Piętro – hol, 2 pokoje, 2 łazienki, garderoba, korytarz, 2 pomieszczenia gospodarcze; Poddasze – gabinet, łazienka, lobby. Dodatkowo lobby na poddaszu jest niemal 60-metrowe, z kominkiem, bufetem i wyjściem na 2 balkony- miejsce do rekreacji i wypoczynku. Sufity na poddaszu są podwyższone co pozwala na swobodne poruszanie się. Na parterze znajdują się wyjścia na front i tył domu, salon z kominkiem i doświetloną światłem dziennym jadalnią oraz dodatkowym pomieszczeniem mieszkalnym (np. na gabinet). Budynek jest usytuowany na działce nr 28/2 w obrębie 96, o powierzchni 1854 m2, która ma dostęp do oświetlonej drogi publicznej o nawierzchni ziemnej. W otoczeniu znajdują się tereny leśne i parkowe, starodrzew oraz nowe domy jedno- i wielorodzinne. Nieruchomość położona jest 1,6 km od ścisłego centrum miasta i 1 km od miejskiego ratusza i stacji kolejowej. W odległości 900 m znajduje się park miejski a 300 m dalej supermarket natomiast do najbliższego sklepu spożywczego jest kilkadziesiąt metrów a do przychodni zdrowia 800. W niedalekim sąsiedztwie znajduje się również apteka i szkoła. Dostępne są instalacje elektryczna, gazowa, wodociągowa i kanalizacyjna. Podana cena jest ceną netto. Serdecznie zapraszam do kontaktu. Treść niniejszego ogłoszenia nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu Kodeksu Cywilnego. Oferta wysłana z programu dla biur nieruchomości - asariWEB\nNumer oferty: 1042/4790/ODS\n185 m2 1,1594 ha 7 11 730 zł/m2\nPrzedstawiamy Państwu dom typu Świdermajer + piękną działkę 11 594 m2 przy rzece w Otwocku - Świder. WIĘCEJ ZDJĘĆ DOMU NA NASZEJ...\ndom Otwock, Świder, Górna\n240 m2 0,0470 ha 6 3 708 zł/m2\nUsytuowana w pięknej willowej części Otwocka połowa bliźniaka, otoczona zielenią przy cichej ulicy z doskonałym dojazdem. W okol...\n351 m2 0,5111 ha 10 4 387 zł/m2\ndom na sprzedaż 351m2\n| Do sprzedaży nieruchomość w centrum Otwocka o powierzchni 5111 m 2 . Nieruchomość zabudowana jest budynkiem mieszkalnym wiel...\ndom Otwock, Centrum\n240 m2 0,0681 ha 5 4 042 zł/m2\nIdealny dom dla rodziny pragnącej spokoju i ciszy. Główne atuty nieruchomości: • bliskość komunikacji miejskiej • cicha i spok...\ndom Otwock, Otwock\nJestem zainteresowany szczegółami oferty opublikowanej na domiporta.pl. Dom Mazowieckie, Otwock Powierzchnia: 633,54 m2 Cena: 1 600 000 PLN Proszę o kontakt\nOgłoszenie nr 1042/4790/ODS\nWitam, poproszę o więcej zdjęć oraz rzut nieruchomości opublikowanej na domiporta.pl. Dom Mazowieckie, Otwock Powierzchnia: 633,54 m2 Cena: 1 600 000 PLN Proszę o kontakt


Pierwsze damy zawsze w cieniu pierwszych sekretarzy? Nie całkiem [SŁYNNE ŻONY PRZYWÓDCÓW] | Dziennik Zachodni\nPierwsze damy zawsze…\nPierwsze damy zawsze w cieniu pierwszych sekretarzy? Nie całkiem [SŁYNNE ŻONY PRZYWÓDCÓW]\nTomasz Szymczyk 23 lutego 2014, 12:45\nJovanka Broz była czwartą żoną wieloletniego przywódcy Jugosławii. Po jego śmierci władze zamknęły ją w areszcie domowym titoville.com\nŻony przywódców krajów komunistycznych często żyły w cieniu mężów. Sprawdziliśmy, kim były. W Chile żyje Margot Honecker, a w Tiranie wdowa po Enverze Hodży. Niedawno zmarła Jovanka Broz\nZnany dowcip mówi, że najczęstszą przyczyną rozwodów jest... małżeństwo. W rzeczywistości jako powód rozejścia się małżonków często podaje się tzw. niezgodność charakterów. Trudno o niej mówić w przypadku dygnitarzy europejskich państw komunistycznych, którzy wiązali się z kobietami podzielającymi ich polityczne sympatie. Mimo że od upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej mija w tym roku 25 lat, żyjące dawne pierwsze damy nie pozwalają dziś powiedzieć złego słowa nie tylko na swoich małżonków, ale i na słusznie miniony ustrój. Przeczytajcie, kim były małżonki komunistycznych dygnitarzy.\nW dalekim Chile mieszka dzisiaj 86-letnia Margot Honecker, żona byłego przywódcy byłej Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Nie była ona jedynie towarzyszką życia Ericha Honeckera. Przez 26 lat pełniła funkcję ministra oświaty NRD. "Fioletowego smoka" - jak z racji koloru farbowanych włosów pogardliwie nazywali ją obywatele - we wschodnich Niemczech mało kto lubił. Po upadku muru berlińskiego zarzucono jej rozdzielanie rodzin i odbieranie dzieci dysydentom.\nNiemców, nawet tych o poglądach lewicowych, oburzył wyemitowany w 2012 roku na antenie ARD wywiad z wdową po Honeckerze (ten zmarł w 1994 roku). Stwierdziła wówczas m.in., że istnienie Stasi było uzasadnioną koniecznością, a śmierć osób uciekających do Berlina Zachodniego nazwała głupotą, bo "nikt przecież nie musiał wspinać się na mur". #- To tragiczne, że już nie ma tego państwa - powiedziała o NRD. Do RFN wrócić nie zamierza. Nie przeszkadza jej to pobierać emerytury, która wynosi ponoć 1,5 tysiąca euro miesięcznie. Pozwała też zjednoczone Niemcy o odszkodowanie za zabrany jej majątek, ale przegrała proces. Zdanie niemieckiego sądu potwierdził potem Europejski Trybunał Praw Człowieka.\nWielkie polityczne ambicje miała również Elena Ceausescu, żona wieloletniego dyktatora Rumunii. W stworzonej przez Securitate propagandzie była naukowcem światowej sławy. Przed wojną rzeczywiście pracowała w laboratorium chemicznym, ale - jak mówią plotki - prawdopodobnie jako sprzątaczka. Skończyła bowiem ledwie cztery klasy szkoły powszechnej. Jeszcze w styczniu 1989 roku PWN wydało książkę "autorstwa" Eleny Ceausescu o polimeryzacji izoprenu...\nElena i Nicolae pobrali się w 1946 roku. W czasach komunizmu towarzyszkę Ceausescu odmłodzono o trzy lata, bo "Słoneczko Karpat" nie chciało, aby wszyscy wiedzieli, że żona jest od niego o 3 lata starsza.\nOd początku lat 70. Elena Ceausescu zajmowała liczne stanowiska w Rumuńskiej Partii Komunistycznej, od 1980 r. była już I wicepremierem. Rumuni nie znosili jej za ograniczenie kontroli urodzeń czy zaprzeczanie istnieniu AIDS w Rumunii. Do towarzyszki naukowiec w jej ojczyźnie przylgnęło też przezwisko "Codoi", co w języku rumuńskim jest podobno słowem niecenzuralnym. Ponoć podczas jednego z "wykładów" Elena Ceausescu tak właśnie miała przeczytać symbol dwutlenku węgla - CO2 (dwa to po rumuńsku doi).\nElena Ceausescu podczas rumuńskiej rewolucji w 1989 roku podzieliła los swego męża. Nagranie z procesu i egzekucji pary satrapów obiegło cały świat.\nZamknięta przez wiele lat przed cudzoziemcami Albania powoli staje się celem letnich wypraw turystów. W albańskiej stolicy - Tiranie - mieszka nadal 92-letnia Nexhmije Hodża, wdowa po wieloletnim komunistycznym przywódcy Albanii. Enver Hodża aż do śmierci #w 1985 r. realizował stalinowski model państwa. Ten przedwojenny pracownik albańskiego konsulatu w Brukseli i nauczyciel francuskiego w liceum nie zdecydował się na budowę dróg, bo do kraju mogliby nimi dotrzeć wrogowie. Mieszkańcy Albanii nie mogli mieć samochodów, nosić dżinsów ani słuchać rocka i jazzu. W 1967 roku w kraju zamknięto też wszystkie kościoły, cerkwie i meczety. Albania była też bodaj ostatnim europejskim krajem, w którym pojawiła się kolorowa telewizja.\nPoglądy męża całkowicie popierała żona. Była m.in. szefową Albańskiego Związku Kobiet oraz Instytutu Studiów Marksistowskich przy Albańskiej Partii Pracy. Do dzisiaj jest zresztą główną obrończynią pamięci o mężu.\nW 1991 roku została aresztowana, a dwa lata później skazana na 9 lat więzienia za nadużycia władzy. W 1997 roku na mocy amnestii opuściła jednak więzienie. Wydała wspomnienia "Moje życie z Enverem".\nUczesz się na Jovankę\nW październiku 2013 r. w Belgradzie zmarła Jovanka Broz, żona wieloletniego przywódcy Jugosławii Josipa Broz Tito. Czwartą żoną Tity została w 1952 r. Poznała go w czasie wojny, gdy Niemcy uderzyli na bośniacki Drvar, chcąc pojmać szefa komunistycznej partyzantki.\nSwoją drogą, po wojnie w Jugosławii nakręcono film "Desant na Drvar".\nNa temat tego, w jaki sposób Jovanka Broz została pierwszą damą socjalistycznej Jugosławii krąży wiele plotek. Początkowo miała być pielęgniarką i sekretarką Tito. Ten potrzebował jednak małżonki. Względnie udane pożycie trwało jednak tylko do początku lat 70. Co się wówczas stało? Jovanka opowiadała, że chciała oddzielić męża od ludzi, którzy mieli mu szkodzić. Efekt? Odseparowano ją od Tity. Przeciwnicy mówili, że miała aspiracje stać się jugosłowiańską Eleną Ceausescu oraz że prezydentowi Jugosławii podstawiło ją NKWD.\nDziś już nie dowiemy się prawdy. Jeszcze za życia męża Jovankę umieszczono w areszcie domowym, choć telewizyjne nagrania z pogrzebu Tity pokazują ją zapłakaną.\nPo śmierci męża pozbawiono ją całego majątku, uznając go za mienie państwowe. Pełne prawa obywatelki Serbii uzyskała dopiero niedługo przed śmiercią. Zgodnie z jej wolą, pochowano ją przy Ticie w jego mauzoleum - Domu Kwiatów. Mieszkańcy Bałkanów długo pamiętać będą jej uśmiech i fryzurę "na Jovankę".\nSekretarz w żałobie\nNie wszystkie małżonki sekretarzy partii komunistycznych chciały się angażować w życie publiczne. Nie wszystkie też siedziały w domu, niektóre pozostały przy swoich zawodach. Jako chirurg przez cały czas po wojnie pracowała Mara Malejewa, żona bułgarskiego dyktatora Todora Żiwkowa i członkini Bułgarskiej Partii Komunistycznej. Malejewa zmarła w 1971 roku na raka, większą aktywistką okazała się natomiast jej córka Ludmiła. Córka dyktatora skończyła historię sztuki i w latach 70. kierowała sferą kultury w socjalistycznej Bułgarii. Ludmiła Żiwkowa popełniła samobójstwo na początku lat osiemdziesiątych. Oficjalna partyjna wersja głosiła, że zmarła na zawał serca. Dopiero po śmierci córki dyktatora zaczęło się mówić o jej związkach z ezoteryką i medycyną konwencjonalną.\nGdyby nie związek z ostatnim komunistycznym prezydentem Czechosłowacji, być może nadal żyłaby Viera Husakova. Dla Gustava Husaka zakończyła swoje poprzednie małżeństwo, ten jednak ożenił się z nią, gdy został prezydentem, podobno na polecenie Leonida Breżniewa. Dwa lata po ślubie Husakova złamała rękę podczas pobytu w Bardejovie. Ponieważ była żoną prezydenta, nie mógł się nią zajmować byle kto. Zapadła więc decyzja o przewiezieniu jej do Bratysławy. Przy złej pogodzie samolot miał trudności z wylądowaniem. Zginęła cała załoga, łącznie z Husakovą.\nPolskie ślady na Kremlu\nMało kto wie dzisiaj, że na terenie Polski urodziła się żona Nikity Chruszczowa. Nina Chruszczowa przyszła na świat w 1900 roku w ukraińskiej rodzinie Kucharczuków w wiosce Wasylów, dziś położonej w powiecie Tomaszów Lubelski. Przed I wojną światową uczyła się nawet w gimnazjach w Lublinie i Chełmie. Potem żyła już tylko w ZSRR. Do końca życia mówiła jednak swobodnie po polsku. Polakom swoje imię zawdzięcza podobno Wiktoria Breżniewa. Gdy słyszała zarzuty, że jest Żydówką, odpowiadała zawsze, że jej imię jest polskie.


Hiszpania Formigal - Panticosa\nTyrolka w Valle de Tena\nPrognoza pogody - Formigal - Panticosa\nChcieliby Państwo poczuć ile pobyt nocą w górach może przynieść adrenaliny i satysfakcji? Jeśli tak, jest to idealna aktywność dla Państwa!\nGdy zapada zmrok, a wyciągi w ośrodku zatrzymują się, góry stają się jeszcze bardziej dzikie. W tym momencie wszyscy chętni udają się w stronę wyciągu i z 8-osobowego krzesła podziwiają malejące światła Formigal. Po osiągnięciu szczytu nadchodzi pora na kolację w ekskuzywnej restauracji Cantal, gdzie można posmakować obfitego i wykwintnego włoskiego jedzenia z przyjaciółmi.\nKiedy wszyscy są już syci, nadszedł czas na moment kulminacyjny wieczoru – nocny wyścig trasą narciarską na sankach. Niemalże 2,5 kilometrowy zjazd zachwyci każdego.\nHotel&Spa Fun Aragon Hills\nNowoczesny hotel w miejscowości Formigal, basen, spa.\nHotel w miejscowości Formigal, basen, spa.\nHotel w miejscowości Formigal, spa, basen.\nHotel w centrum Formigal, basen, sauna.\nKompleks hotelowy w Panticosa, spa termalne.


Panasonic Lumix DMC-G3 - pierwsze wrażenia - Swiatobrazu.pl\nPanasonic Lumix DMC-G3 to nowy aparat bezlusterkowy zaprojektowany w systemie Micro 4/3. Zapraszamy do lektury wniosków po pierwszym kontakcie z tym ciekawym produktem!\nObecnie ważną gałęzią rynku sprzętu fotograficznego jest rozwój systemowych aparatów bezlusterkowych. Urządzenia te, łącząc jakość obrazu lustrzanki z niewielkimi gabarytami aparatów kompaktowych, stanowią rewolucyjne rozwiązanie. Coraz więcej amatorów zaczyna korzystać z tego rodzaju aparatów. Można wyróżnić kilka systemów w tej grupie - jednym z nich jest system Micro 4/3, wykorzystywany przez Olympusa i Panasonica. Właśnie to tego systemu należy aparat Panasonic Lumix DMC-G3.


Diolaze XL nowy wymiar depilacji – Estetyczny magazyn 1/2020 - SHAR-POL dystrybutor sprzęt i urządzenia medyczne sprzedaż\nLaser DiolazeXL – nowy wymiar depilacji\nJednym z pierwszych laserów, które znalazły zastosowanie w medycynie estetycznej był laser aleksandrytowy do depilacji (w Polsce pierwszy raz użyto go, dzięki flrmie Shar-Pol w 1998r.). Od tego czasu zarówno w konstrukcji jak i oprogramowaniu urządzeń wiele się zmieniło. Nie zmienił się natomiast mechanizm działania depilacji laserowej. Jest on ściśle podporządkowany naturalnej fizjologii włosa. Polega na pochłanianiu promieniowania Iaserowego przez melaninę łodygi włosa. W wyniku tego powstaje ciepło, które uszkadza mieszek włosowy i komórki macierzyste biorące udział w procesie wzrostu nowych włosów.\nW Polsce dominują fototypy o włosach w kolorach od jasnego do ciemnego, z przewagą jasnych. Z tego względu, w naszym obszarze geograficznym najefektywniejsze i najbezpieczniejsze są lasery emitujące światło o długościach fali od 755nm do 810nm.\nŚwiatło lasera jest monochromatyczne, tzn. ma tylko jedną, okreśIoną długość fali -jeden kolor.\nLasery o długości fali 755nm\nLaser 755nm charakteryzuje się wysokim powinowactwem do melaniny, To wyższe pochłanianie energii światła przez melaninę przekłada się na lepszą efektywność epilacji jasnych i cienkich włosów. Mniej melaniny jest potrzebne do uzyskania odpowiednio wysokiej temperatury brodawki włosa. Pierwsze lasery o długości 755nm (aleksandrytowe) były wykonane na ciele stałym.\nLasery o długościfali 810nm\nPoczątkowo lasery diodowe emitowały tylko światło o długości 810nm. Rozwój technologii umożliwił konstrukcję laserów pracujących w oparciu o różną długość faI. Urządzenia te mają dużą moc, która jest wymagana w zabiegu depilacji. W porównaniu z laserami wykonanymi na ciele stałym, są lżejsze i mają mniejsze wymiary. Laser o długości fali 810nm (w porównaniu z tym emitującym światło długości 755nm) charakteryzuje się niższą absorpcją w stosunku do melaniny. Pozwaia jednak uniknąć uszkodzeń ciemniejszej skóry i powstawania zmian barwnikowych. Ponadto sięga głębiej w skórę, dobrze sprawdza się na grubszych, ciemniejszych włosach i można go stosować nawet na lekko opalonej skórze.\nLasery o dlugości 755+810nm\nZ punktu widzenia skuteczności depiIacji istotnym krokiem w rozwoju laserów było opracowanie w 2017 r. przez izraelską firmę Inmode lasera emitującego równocześnie (w jednym impulsie) światło o dwóch długościach fali 755 i 810nm. Laser DiolazeXL jest jedynym na świecie tego typu urządzeniem. Dzięki technologii, DiolazeXL może usunąć włosy w każdej fazie wzrostu, również te położone zbyt głęboko dla lasera aleksandrytowego i te zbyt cienkie i jasne dla lasera 810nm. Kombinacja dwóch długości fali, sprawia, że działanie DiolazeXL jest bezpieczniejsze dla skóry, również tej opalonej, w porównaniu z laserem aleksandrytowym. Wysoka, choć bezpieczna moc i duży obszar działania aplikatora lasera Diolaze XL podczas emisji impulsu oraz komfortowy dla pacjentów system chłodzenia skóry sprawia, że zabieg trwa bardzo krótko i nie wymaga wielokrotnego powtarzania.\nZalety lasera Diolaze XL\nbrak ryzyka oparzenia\nwiększa skuteczność – grzanie mieszków płycej i głębiej położonych\nmniejsza ilość koniecznych do wykonania powtórzeń zabiegu, co pozwala zaoszczędzić czas i pieniądze pacjentki\nmożliwość rozbudowy o inne procedury z zakresu medycyny estetycznej\nEVOLVE marki InMode to bezobsługowy zabieg modelowania sylwetki 3D. Ta popularna wśród amerykańskich gwiazd procedura kompleksowo odmładza i wyszczupla ciało. Wykorzystuje trzy zaawansowane technologie: termolizę redukującą tkankę tłuszczową i zmniejszającą cellulite, temiczne obkurczanie kolagenu napiunające wiotką skórę oraz stymulację EMS do wzmocnienia napięcia i siły mięśni. Właściwości urządzenia doskonale wpisuje się w światowe trendykreujace dystans społeczny, wymagają bowiem tylko niewielkiego zaangazowania osoby wykonujacej zabieg.


forum.zgorzelec.info • Wyświetl temat - Mieszkanie w Gorlitz\nMieszkanie w Gorlitz\nTytuł: Mieszkanie w Gorlitz\n: 08 lut 2008, 13:36\nMam pytanie czy ktoś z Was wie jakie trzeba spełniać warunki aby wynająć mieszkanie u sąsiadów zza rzeki?? Jaki mniej więcej mają tam ceny i czy to łatwe dla nas Polaków czy stwarzają jakieś trudności? Z góry dzięki za info.\n: 08 lut 2008, 16:17\nMyślę, że Alex jest najbardziej poinformowany.... Sam jestem ciekaw... Alex? Słuchamy...\n: 08 lut 2008, 18:17\nNo tak własnie czekam na jego odezw\n: 08 lut 2008, 20:02\nMieszkanie, jak mieszkanie, ale słyszałem, że całkiem tanio można kupić dom na wsi w okolicach Goerlitz. Cana w przeliczeniu na PLN, to nawet 40-50 tys. Czyli znacznie taniej niż kawalerka w Zgorzelcu.\n: 09 lut 2008, 10:37\nto moge potwierdzić a dodać trzeba ze sama transakcja jest i łatwiejsza i tańsza niż w Polsce\nOstatnio zmieniony 09 lut 2008, 11:15 przez bog180, łącznie zmieniany 1 raz\n: 09 lut 2008, 11:00\nA ten dom to w stanie użytkowania czy też do kapitalnego remontu??\n: 09 lut 2008, 11:14\nno z cenami to kolega moze troche za optymistycznie poszedł ale mozna to poogladać w necie. Są strony z ofertami róznych immobilien.\n: 09 lut 2008, 14:03\nJadzia... a ty do mnie nie masz numer telefonu ? Przecież wiesz że ja wiem i że powiem, ale tym razem to nie za bardzo bo jest weekend i nie ma mnie przed komputerem. Jak wyczekasz do poniedziałku to popiszę więcej\n: 09 lut 2008, 16:38\nNo widzisz numer mam Aluś do Ciebie, ale szczerze mówiąc to nie chciałam Ci głowy zawracać bo wiem jaki z Ciebie zapracowany facet Poczekam aż znajdziesz chwilkę by napisać w końcu nie pali mi się.\n: 10 lut 2008, 21:11\noto co musisz mieć lub zrobić:\n1- umowa najmu mieszkania\n2- przedstawiasz ją w Görlitz w Ausländerbehörde + wypełniasz formularz, który otrzymasz na miejscu wraz z załączonym zdjęciem\n3- potwierdzenie posiadania ubezpieczenia (druk e100 wydawany przez NFZ na żądanie) i w moim przypadku potwierdzenie posiadania "odpowiedniego wynagrodzenia" z wykonywanej pracy (pewnie chodzi o ustrzegnięcie się przed "dziadowaniem") niestety jaka kwota jest minimalna to mi nie wiadomo, ale chodzi o to że z tych pieniędzy możesz się utrzymać w Niemczech.\n4- jak załatwisz wszystkie sprawy w tym pokoiku (co nie jest zbyt skomplikowane) to idziesz do wielkiego pomieszczenia obok gdzie jest "Anmeldewohnamt" czy jakoś tak i dajesz umowę najmu i otrzymujesz zameldowanie w postaci druku Anmelde-Bestaetigung\n: 10 lut 2008, 22:16\nA może ktoś wie ile kosztuje średnio wynajecie mieszkania w Görlitz ?\nTakiego powiedzmy 50-60 m i do tego jakie są średnie opłaty za media.\nZ tego co słyszałem dośyc tanie jest jest kupno mieszkania w Görlitz. Szlyszałem ze mozna podobno kupić mieszkanie juz za 15K euro\nPrzy obecnych cenach w Zgorzelcu moze to juz byc konkurencyjne, tylko jakie pózniej sa opłaty ?\nOstatnio w Gazecie Wyborczej był artykuł o tych kontrolach i autor był bardzi nie pocieszony ze nie ma współpracy miedzy mieszkancami naszych miast no i ze Polacy nie chcą korzystac z oferty wynajmu pieknie wyremontowanych mieszkan To jak to jest z tym wynajmem ?\n: 11 lut 2008, 8:35\n: 11 lut 2008, 9:21\nNo właśnie a jakie są mniej więcej koszty utrzymanaia (media??) No ju ż nie będę pytała ile Alex płaci\n: 11 lut 2008, 10:41\nśmieci, woda, prąd, ogrzewanie itp wychodzi mi miesięcznie około 80 ojro\n: 11 lut 2008, 23:34\nPodejrzewam ze admin nie będzie podawał ile płaci za mieszkanie za Nysą, ale może w wolnej chwili zrobił by jakiś temat o możliwości zakupu lub wynajmu mieszkania w Goerlitz.\nCeny u nas zaczynają być kosmicznie i jakaś alternatywa by sie przydała.\nNie każdy zna niemiecki i moim zdanie przydał by sie jakiś artykuł, gdzie, jak i za ile.


Sportowiec Płocki: Derby Płocka bez emocji. Nadwiślanin znów w żakach\nPod koniec zimy w poprzednich derbach, w tej samej salce Zespołu Szkół Kupieckich 7:3 wygrał Nadwiślanin i utrzymał się w lidze bez większych problemów. Victoria natomiast zaliczyła spadek, ale dzięki reorganizacji i udanym barażom szybko udało się jej powrócić do grona drugoligowców. Po dokonaniu znaczących wzmocnień zawodnikami z województwa łódzkiego i z... Nadwiślanina, widać, że Victoria nie chce zmarnować tak ciężko wywalczonego powrotu na ten szczebel rozgrywek.\nTymczasem męski zespół Nadwiślanina zdaje się być pogrążony w głębokim kryzysie. Z podstawowego składu, który decydował o obliczu zespołu w poprzednim sezonie, został tylko jeden zawodnik. Po wycofaniu drużyn występujących w III i IV lidze, wydawać by się mogło, że nie będzie kłopotów kadrowych. Jednak, jak się okazało, udane występy w II lidze wymagają większego ogrania zawodników na wyższym poziomie, a tego, mimo prezentowania znacznych umiejętności, widać brakuje nadwiślanom. Czy jednak zdążą nabyć tego ogrania na tyle wcześnie by zdołać utrzymać się w lidze - to podstawowe pytanie, jakie stoi przed tym zespołem.\nW takiej sytuacji niczym zaskakującym była najwyższa możliwa wygrana Victorii w derbach. Zawodnicy Nadwiślanina wygrali w meczu jedynie pięć setów i tylko jeden pojedynek - Piotra Lichockiego (Nadwiślanin) z Michałem Bułą zakończył się po pięciu setach. Młodszy z braci Lichockich był najbliżej z zawodników Nadwiślanina zdobycia honorowego punktu dla drużyny za wygranie pojedynku. Gra Lichockiego z Bułą była też bodaj najbardziej emocjonująca w meczu. Zawodnik gospodarzy prowadził już 2:1 w setach, ale dwie ostatnie partie przegrał na przewagi (11-13 i 10-12).\nPo tej porażce na koniec drugiej serii gier tuż przed pojedynkami deblowymi z zawodników Nadwiślanina uszło jakby powietrze i rozpierzchły się wszelkie nadzieje na uzyskanie przyzwoitego chociaż wyniku. Ostatecznie po 2,5 punktu za zwycięskie gry zdobyli dla Victorii: Sebastian Kopacki, Michał Buła, Kamil Łażewski i Andrzej Wawrzyniak.\nPo siedmiu kolejkach Victoria zajmuje w tabeli II ligi siódme miejsce z dorobkiem ośmiu punktów, Nadwiślanin jest na ostatnim, 16. miejscu. Następna runda rozgrywek odbędzie się już w przyszłym roku.\nTymczasem w rozegranym w Warszawie II WTK żaków, dla rocznika 2001 i młodszych, Nadwiślanin Płock wystawił jedną z liczniejszych ekip. Ilość nie przerodziła się jeszcze w jakość, ale dla wszystkich małych płocczanek i płocczan był to pierwszy start w zawodach rangi wojewódzkiej. Wśród dziewcząt najlepiej spisała się Zuzanna Raichman zajmując miejsce w przedziale 9-12, a wśród chłopców Jakub Woliński (miejsce 21-24.). Pozostali zajmowali następujące miejsca: Alicja Kwiecień (13-16.), Aleksandra Adamska (17-20.) i Julia Niedzielska (25-27.) oraz wśród chłopcy: Cezary Nowacki i Igor Modzelewicz (25-32.) oraz Jakub Żmijewski (41-44.).\nAutor: Sportowiec Płocki o 21:20


Grohe Minta Touch Stojąca Chrom 31360001 - Bateria kuchenna, typ Stojące - Opinie i ceny na Ceneo.pl\nGrohe Minta Touch Stojąca Chrom 31360001\nElektroniczna bateria kuchenna GROHE MINTA TOUCH DN15 chrom 31360001\nGROHE MINTA TOUCH - BATERIA KUCHENNA STOJĄCA ELEKTRONICZNA JEDNOUCHWYTOWA Z WYCIĄGANĄ WYLEWKĄ CHROM - 31360001\nGrohe Minta Touch Jednouchwytowa bateria kuchenna elektroniczna, chrom 31360001 - odbiór osobisty: Kraków, Warszawa, 29-Innych-Miast\nFranke za 1000 zł = Koc Gratis\nGROHE.Minta Touch Elektroniczna jednouchwytowa bateria zlewozmywakowa, DN15 chrom 31360001 +OFERTA DO WYCZERPANIA ZAPASÓW\nGrohe Minta Touch, Elektroniczna jednouchwytowa bateria zlewozmywakowa, DN15 chrom (31360001)\nMinta Touch Bateria zlewozmywakowa elektroniczna, 31360 001, Grohe\nGrohe Minta bateria kuchenna Chrom 31360001\nBateria kuchenna GROHE MINTA TOUCH uruchamianie przeplywu wody zmieszanej na dotyk, chrom 31360001\nGrohe Minta Touch bateria kuchenna samoczynna chrom - 31360 001\nGrohe Minta bateria kuchenna Chrom 31360001 - Odbiór w ponad 800 miastach!\nGROHE 31360001 GROHE 31360001 Minta Touch sink L-spout pull-out spray\nGROHE Minta Touch elektroniczna jednouchwytowa bateria zlewozmywakowa DN15. Jeeli szukasz baterii ktra zrewolucjonizuje Twoje codzienne przygotowywanie posikw, poznaj zatem GROHE Minta Touch i zapomnij o tustych ladach na wylewce czy dwigni. Dziki innowacyjnej technologii EasyTouch, moesz uruchomi strumie poprzez dotknicie korpusu wierzchem doni.Takie rozwizanie pozwoli Ci uchroni powierzchnie przed zabrudzeniami, gdy masz rce pokryte panierk lub ciastem.W trosce o bezpieczestwo najmodszych i osb starszych zadbalimy o to, by dotykowo by uruchamiany tylko przepyw wody zimnej. Jeli chcesz...\nFranke Garo onyx 115.0275.339\nTeka IC 915 Black 33915020N\nBlanco Tivo-S-F chrom 518410\nFerro Titania Iris 92091.0\nTeka ARK 938 BLACK 23938120N\nKludi Logo Neo 37 913 05 75\nGrohe Eurosmart chrom 32224002\nPolecane Wysepka kuchenna Wylewka kuchenna Ramki owalne Krone Stolik Retro\nNajpopularniejsze Kaminer Malatec Zestaw narzędzi w walizce 186 el Mexen Felix 120x140 (890-120-003-01-00) System przesuwny do drzwi, 2 m., drzwi max. 45kg Wolfcraft Do Zaznaczania/Trasowania Wf5221000 Kratki THOR 8\nWybrane Kernau opinie 2019 Bateria kuchenna z elastyczną wylewką fitness ferro Bateria kuchenna na dotyk Hansgrohe focus Grohe minta touch