Życie zawodowe, a numerologia żywiołów\nZapraszamy do zapoznania się z artykułem "Życie zawodowe, a numerologia żywiołów" przygotowanym przez naszego eksperta Amber.\nNaszą wędrówkę przez życie rozpoczynamy od przywitania się ze światem w konkretnym dniu i godzinie. Z ezoterycznego punktu widzenia - rodzimy się jako konkretny znak Zodiaku, posiadamy swoją liczbę numerologiczną, a naszym patronem stają się nie tylko planety, ale też żywioły. Z naszej daty urodzin możemy odczytać wiele informacji. Dowiemy się o naszych predyspozycjach, możliwych wadach i zaletach, pułapkach i szansach życiowych, a także innych ważnych aspektach naszego teraźniejszego i przyszłego życia. Często informujecie mnie, że Wasz znak Zodiaku do Was nie pasuje, lecz widzicie swój obraz w numerologii lub na odwrót. To jest całkowicie naturalne zjawisko - każdy z nas jest inny i nie każdy kroczy tą samą ścieżką. Dziś skupimy się na życiu zawodowym i żywiołach, lecz nie tych wpisanych w znaki Zodiaku, a tych, które patronują numerologii. Określimy sobie ogólnie jakimi będziemy lub jesteśmy pracownikami albo pracodawcami. Kto sprawdzi się jako lider, a kto jako artysta? Kto ma skłonność, aby zostać pracoholikiem, a kto chętnie ucieknie od dodatkowych obowiązków? Odpowiednio wykorzystana wiedza może nam pomóc w osiągnięciu sukcesu. Jakimi więc pracownikami i pracodawcami są poszczególne żywioły?\nTen gorący żywioł jest patronem numerologicznych Jedynek, Trójek i Dziewiątek. Kiedy dodatkowo należysz do ognistego znaku Zodiaku, wtedy patronujący Ci Ogień może dodatkowo rozbudzać w Tobie poniższe cechy i skłonności. Jest to żywioł odwagi, adrenaliny i działania. Daje ogrom siły, zapewnia ogromne pokłady energii. Jest to także żywioł, który podaruje nam skłonność do ryzyka.\nŻywioł ten to niespotykane nigdzie indziej pokłady energii i chęci do działania. Osoby takie po prostu muszą czuć w życiu dreszczyk emocji i nieraz balansować na krawędzi. Niestety nie zawsze wystarcza im chęci, aby coś dokończyć. Często z wielkim zapałem się w coś zaangażują, a jak już miną pierwsze emocje, to zrezygnują z tego i szukają nowego wyzwania. Są to osoby bardzo pewne siebie, które czasem nie dostrzegają swojej winy, jeżeli coś pójdzie nie po ich myśli. Lubią podejmować decyzje i robią to bardzo szybko. Często dzięki temu zyskują lepszą pracę, czy też pozycję zawodową.\nOgniści są bardzo dobrymi biznesmenami i liderami. Nie boją się wyzwań i ryzyka. Mają łatwość nawiązywania kontaktów, choć nie do końca potrafią je pielęgnować. Widzą potrzeby innych i łatwo dopasowują się do sytuacji związanych z życiem zawodowym. Nie czekają na sprzyjające warunki, tylko chętnie sami je tworzą. Bardzo dobrze odnajdują się w tematach ekonomicznych - bankowych, handlowych, inwestycyjnych, lecz nie jest to dla Nich reguła. Żywioł Ognia sprawia, że lubimy nowości i innowacyjne rozwiązania. Chętnie inwestują zgromadzony kapitał i mnożą dochody. Lubią zdobywać nowe tereny. Motto, które pasuje do charakteru Ognistych brzmi "lepiej żałować, że się coś zrobiło niż żałować, że się tego nie zrobiło".\nZ reguły Ogniści potrafią być agresywni i wybuchowi, jeśli coś pójdzie nie po ich myśli. Najlepiej jak są swoimi własnymi szefami, chociaż bardzo dobrze sprawdzają się także jako liderzy zespołów i pracodawcy. Pomimo swoich niekiedy dziwnych zachowań, bardzo dbają o pracowników, można wręcz powiedzieć, że mając dobry zespół potrafią za każdego skoczyć w ogień. Jako pracownik Ogień sprawdza się bardzo dobrze, jeżeli jest dobrze kierowany i ktoś nad nim dba o dreszczyk emocji oraz nowe zajęcia. Raczej nie jest to typ pracownika biurowego tylko biznesmena z wieloma wyzwaniami.\nJest to patron numerologicznych Czwórek, Szóstek i Ósemek. Kiedy dodatkowo należysz do ziemskiego znaku Zodiaku, wtedy patronujący Ci żywioł może dodatkowo rozbudzać w Tobie poniższe cechy i skłonności. Ziemia jest to żywioł, który skłania nas do analizy wszystkiego, co nas otacza. Budzi w nas potrzebę osiągnięcia stabilności i bezpieczeństwa materialnego, abyśmy mogli twardo stąpać po ziemi. O "ziemistych" czasem mówi się, że są zamknięci w sobie i krytyczni wobec innych, lecz tak naprawdę jest to żywioł bardzo wrażliwy i opiekuńczy. Poczucie bezpieczeństwa w życiu jest fundamentem dla ziemi - wszystko powinno być na swoim miejscu i w odpowiednim czasie. Ziemia planuje, analizuje i szuka dla siebie najlepszej ścieżki, lecz nie jest przy tym tak skłonna do ryzyka jak Ogniści. Ważna dla tego żywiołu jest opieka, którą chcą czuć i podarować innym. Bezpieczeństwo materialne jest fundamentem życia, lecz najważniejsza jest dla Ziemi rodzina.\nŻywioł Ziemi jest znacznie spokojniejszy niż inne - możemy powiedzieć, że jest wręcz refleksyjny. Takie osoby potrafią stać się ostoją dla innych. Z natury są życzliwe i ciepłe, a otaczający ich ludzie wiedzą, że mogą na nich liczyć. Ziemia nie dopuszcza jednak każdego do swojego bliskiego otoczenia - pomimo, że posiada wielu znajomych, to przyjaciół ma jednego lub kilku (tych najlepszych, których darzy zaufaniem). Obowiązkowi, staranni i poukładani Ziemiści są zarówno wspaniałymi pracownikami, jak też liderami czy szefami. Bardzo dobrze sprawdzają się, kiedy zakładają własną działalność.\nŻywioł Ziemi są to osoby bardzo poważane, które na ogół cieszą się dużą sympatią i uznaniem. Oczywiście nie każdy będzie je kochał, ponieważ - jak każdy - mają swoje przyzwyczajenia i wady, lecz większość osób liczy się z ich zdaniem. Są to osoby bardzo opiekuńcze, dające poczucie bezpieczeństwa. Są to także wspaniali doradcy. Bardzo dobrze realizują się w zawodach, w których trzeba otoczyć drugą osobę opieką - takich jak lekarz czy psycholog. Dobrze odnajdują się także w zawodach urzędniczych, polityce, humanistyce czy ekonomii. W zależności od ich pasji i zainteresowań wybierają różnorodne zawody. Z reguły lubią pracować i często robią to dłużej, niż jest to od nich wymagane, ponieważ są bardzo ambitni. Nawet będąc w domu nie do końca odcinają się od pracy i nadal odpowiadają na maile i telefony. Są bardzo zaangażowane w swoją pracę i całkowicie się jej oddają.\nJest to patron numerologicznej Piątki, Szóstki i Jedenastki. Ciekawostką jest, że Szóstka ma dwóch patronów - Ziemię i Powietrze. Kiedy dodatkowo należysz do powietrznego znaku Zodiaku, wtedy patronujący Ci żywioł może dodatkowo rozbudzać w Tobie poniższe cechy i skłonności. Powietrze jest najbardziej kreatywnym, pomysłowym i "ruchliwym" żywiołem. Takie osoby nie lubią ograniczeń, pragną wolności i przestrzeni, aby móc rozwijać skrzydła i wspinać się po drabinie kariery. Nic nie powinno ich zatrzymywać i dławić. Powietrzni posiadają niesamowitą energię, która zachęca ich do działania. Lubią żyć i pracować z wyobraźnią - tak, aby nie żałować czasu, który spędzają w pracy.\nOsoby, którym patronuje żywioł Powietrza często widziane są jako "chodzące z głową w chmurach". Owszem, Powietrzni najbardziej cenią sobie wolność - głównie wolność myśli i tworzenia, lecz sprawy materialne są dla nich równie ważne jak dla innych. Taka osoba jest posiadaczem ogromnej wyobraźni i zapasu kreatywności. Nawiązywanie nowych kontaktów i pielęgnowanie relacji przychodzą im z naturalną lekkością. Zazwyczaj nie przejmują się otoczeniem i jego zdaniem, zwłaszcza jeśli jest to zdanie "mniejszości". Lubią tworzyć, wobec czego najlepiej sprawdzają się w pracy twórczej i wszelkich innowacyjnych ścieżkach rozwoju.\nWedług stereotypu są to najczęściej artyści, tacy jak malarze, poeci, pisarze. Tak naprawdę doskonale odnajdują się również jako architekci, informatycy, doradcy czy pracownicy firm, w których dzieje się i tworzy się "coś ciekawego". Powietrzni to osoby z natury kreatywne, które pragną tworzyć coś nowego. Tworzą swój świat, do którego zapraszają innych. Chętnie biorą udział w różnego rodzaju akcjach realizując przy tym własne pasje. Lubią otaczać się dużą ilością ludzi, a nawet być mentorami dla innych. Niestety ta niczym nieograniczona dusza szukająca wolności nie akceptuje zatrzymania i "stłamszona" w każdej chwili może uciec zostawiając wszystko za sobą.\nJest to patron numerologicznych Dwójek, Siódemek oraz Liczby Dwadzieścia Dwa. Kiedy dodatkowo należysz do wodnego znaku Zodiaku, wtedy patronujący Ci żywioł może dodatkowo rozbudzać w Tobie poniższe cechy i skłonności. Woda jest wnikliwa, bystra i czuła. Ma ona naturalny głód wiedzy i wysoką wrażliwość emocjonalną. Bardzo często posiada niezwykła intuicję, która wytycza jej właściwą ścieżkę życia. Osoby takie z chęcią się uczą i poszukują nowych zagadnień - są ciekawe świata i ambitne. Woda lubi zgłębiać nowe tematy i pragnie być doceniana za swoje dokonania - jest natomiast wrażliwa na krytykę, zwłaszcza tę niekonstruktywną.\nWoda jest żywiołem naukowców, filozofów, tancerzy, aktorów, ale odnajdziemy tu także liderów czy szefów. Osoby takie mogą pracować wszędzie, gdzie będą mogły się realizować. Wodnych mogą doskonale się odnaleźć jako pracownicy laboratorium, biur, urzędów, szkół czy salonów mody lub urody. Te osoby są chłonne wiedzy, często podnoszą swoje kwalifikacje i uczą się języków obcych. Są to wieczni studenci, nigdy nie chcą skończyć nauki - są bardzo wnikliwi i dokładni. Dodatkowo Woda posiada często bardzo wrażliwą intuicję, a niekiedy także zdolności ezoteryczne. Wrażliwość żywiołu może utrudniać Wam pracę, w której spotkacie się ze złymi emocjami. Nie jest Wam pisany zawód komornika, inspektora sanepidu czy windykatora.\nŻywioł Wody wydaje się być bardzo pewny siebie i twardo stąpający po ziemi, lecz w rzeczywistości są to bardzo wrażliwi i emocjonalni ludzie. Bardzo łatwo jest ich skrzywdzić i zrazić do siebie, co łatwo przebaczone nie będzie :)\nCzęsto zastanawiamy się czego oczekujemy od życia - szukamy celu, idealnego partnera i pracy, która da nam spełnienie. Kiedy nie wiemy od czego zacząć - warto rozpocząć od tego, aby poznać samego siebie. Warto w tym celu poznać opis swojego znaku Zodiaku, poznać swoją liczbę numerologiczną i żywioł, który nam patronuje. Dzięki temu możemy "zobaczyć" i wykorzystać wszystkie swoje predyspozycje oraz pracować nad słabościami. Wiedząc o sobie więcej można lżejszym krokiem przejść przez życie i obrać najlepszą dla siebie drogę do celu.\nKażdy z nas jest inny i nie każdy znajdzie się w całości w jednym znaku Zodiaku czy żywiole. Cechy żywiołu mogą się łączyć i uzupełniać. Ważne jest, aby je poznać, żeby móc umiejętnie sobą pokierować. Dobrze jest również rozpoznawać żywioły w innych osobach. Wiedząc jakiego żywiołu jest nasz partner, przyjaciółka, szef możemy odpowiednio do takiej osoby podejść, zrozumieć sposób myślenia i polepszyć kontakt.\nNasze wychowanie i doświadczenia mają silny wpływ na to kim jesteśmy - nie jesteśmy tylko "schematem", który opisuje nasz charakter, lecz to właśnie dzięki niemu możemy siebie bliżej poznać. Jeżeli masz jakieś pytania lub chcesz dowiedzieć się więcej, to zapraszam Cię do rozmowy.


Społeczne i prawne aspekty konfliktów na tle zagospodarowania przestrzennego na przykładzie budowy obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego - PDF\nSpołeczne i prawne aspekty konfliktów na tle zagospodarowania przestrzennego na przykładzie budowy obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego\nDownload "Społeczne i prawne aspekty konfliktów na tle zagospodarowania przestrzennego na przykładzie budowy obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego"\n1 Społeczne i prawne aspekty konfliktów na tle zagospodarowania przestrzennego na przykładzie budowy obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego STRESZCZENIE Niniejszy artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie o źródła powstawania w Polsce coraz większej liczby konfliktów społecznych na tle planowania i zagospodarowania przestrzeni. Opierając się na przykładzie budowy obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego w ciągu drogi wojewódzkiej 719, opracowanie pomaga poznać ich przebieg, zrozumieć przyczyny oraz ocenić działania skonfliktowanych stron przez pryzmat ich skuteczności w łagodzeniu bądź zaostrzaniu konfliktu. Uzasadnieniem formułowanych tez i wniosków są informacje zebrane w trakcie badania kwestionariuszowego, prowadzonego w lipcu i sierpniu 2010 roku na próbie blisko czterystu mieszkańców powiatu grodziskiego. Zaprezentowane i opisane wyniki ankiety pokazują nie tylko stosunek lokalnej społeczności do kwestii budowy obwodnicy, ale rzucają również nieco światła na stan społeczeństwa obywatelskiego mieszkańców Grodziska Mazowieckiego i Milanówka. Całość rozważań została oparta na szerszym kontekście prawnym, społecznym i historycznym, upatrując kluczowej roli tych trzech czynników w procesie powstawania oraz wygaszania i eskalacji konfliktów. Analiza bogatego materiału faktograficznego korespondencji, dokumentów umożliwia prześledzenie konfliktu wokół budowy nowego przebiegu drogi 719 niemal od jego początków, zidentyfikowanie najważniejszych momentów, a także wielowymiarową ocenę działań poszczególnych stron w świetle przytoczonych teorii zachowań społecznych, zaczerpniętych z prac takich autorów, jak m.in. Morton Deutsch, Robert Putnam czy Edmund Wnuk-Lipiński. Fakt, że ogromne potrzeby i zapóźnienia w dziedzinie szeroko pojętej infrastruktury transportowej nie spotykają się w Polsce z równie wielkim zaangażowaniem w ich zaspokajanie może dziwić, zastanawiać i złościć. Najważniejszym powodem takiego stanu rzeczy wydaje się być sytuacja finansowa, ale drugi, nie mniej ważny, to paradoksalnie pośpiech i konsekwencje, jakie on wywołuje. Przygotowywane naprędce oraz w oparciu o niedoskonałe i tworzone ad hoc przepisy, projekty, bez należytej konsultacji i legitymizacji społecznej, budzą kontrowersje, wywołują konflikty i protesty, odwlekając tym samym i opóźniając, nierzadko o długie lata, jak w przypadku obwodnicy Augustowa, rozpoczęcie robót. Konflikt wokół budowy obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego, mimo że jego korzenie sięgają ponad 30 lat wstecz, wybuchł ze znaczną siłą stosunkowo niedawno. Grupa ludzi uznała, że ich interesy są zagrożone, że przyszedł czas na działanie i należy przekonać do tego innych. W tym czasie niektórzy niecierpliwie czekają aż droga w końcu powstanie. Wszyscy razem zaś zmuszeni są znosić korki, hałas i zanieczyszczenie powietrza. Mamy już więc wszystko, co jest potrzebne, by konflikt zaistniał dwie grupy o sprzecznych poglądach. Czy zatem konflikt, niezależnie od jego powodu, traktować należy jako niezbędny etap wszystkich zamierzeń, może jednak bezkonfliktowe przeprowadzenie procesu inwestycyj-\n2 124 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... nego uznać za osiągalny ideał, do którego trzeba dążyć? W niniejszym artykule czytelnik zostanie zapoznany nie tylko z teorią, ale również z prawdziwą sytuacją konfliktu w stopniu pozwalającym na sformułowanie odpowiedzi na powyższe pytania. Społeczne i prawne podłoże sytuacji konfliktowych Społeczeństwo obywatelskie Po zakończonych stosunkowo niedawno przemianach ustrojowych, można łatwo ulec wrażeniu, że wszystko dziś w Polsce jest kwestią sporną, a bez kłótni i sporów nie sposób przeprowadzić jakikolwiek proces inwestycyjny. Jak przekonuje jednak Krystyna Pawłowska, autorka książki Zanim wybuchnie konflikt. Idea i metody partycypacji społecznej w ochronie krajobrazu i kształtowaniu przestrzeni, to pozór oto ujawniły się tłumione konflikty, które zawsze były, a my nie mając doświadczenia, jesteśmy wobec nich bezradni [Pawłowska 2010, 53]. Trzeba uświadomić sobie zatem i przywyknąć do sytuacji, że coraz częściej będziemy mieć do czynienia z sytuacjami, kiedy grupa ludzi (lub nawet pojedynczy obywatele) świadomych możliwości, jakie daje im prawo i w poczuciu zagrożenia swoich interesów, zaczyna ich aktywnie bronić. Niestety, w naszym kraju z wielu różnych powodów, do których to opracowanie w dalszej części szerzej nawiązuje, nie traktuje się takich sytuacji, jak okazji do wypracowania satysfakcjonującego wszystkich kompromisu. Tymczasem, jak pisze Edmund Wnuk-Lipiński, również i konflikt jest szczególną metodą uzgadniania sprzecznych roszczeń [Wnuk-Lipiński 2008, 189]. Jadwiga Królikowska przekonuje zaś, że konflikty społeczne dotyczą spraw, które uważane są za pierwszorzędne pod względem ważności w zbiorowościach, w których się toczą. Nie są też one jednorazowymi aktami, lecz długotrwałymi procesami, które mają swoje utajone i jawne etapy. Termin konflikt społeczny opisuje zatem nie chwilową ekspresję niezgodności interesów, lecz trwanie ich w dłuższym okresie [Królikowska 1996, 16]. Konflikt jest zatem zjawiskiem uniwersalnym i ponadczasowym, który od wieków ma swoje stałe miejsce we wszystkich kulturach i społeczeństwach i na różnych płaszczyznach: politycznej, ekonomicznej, społecznej, interpersonalnej, międzygrupowej i międzynarodowej. Każe to do każdego z nich podchodzić indywidualnie i badać je, łącząc przy tym wiedzę wielu dyscyplin, takich jak psychologia, antropologia, socjologia, politologia i ekonomia [Adamus- Matuszyńska 1998]. Siła, oddziaływanie i przebieg konfliktu zależy w ogromnej mierze od tego, w jakim środowisku się toczy od tego, w jaki sposób i na ile skutecznie różne grupy w społeczeństwie są w stanie artykułować swoje postulaty bądź bronić uznanych przez siebie wartości. Decydują o tym: kultura polityczna, definiowana jako realizowanie czynnego i biernego prawa wyborczego, udział w demonstracjach i organizowanie się wokół celów politycznych oraz kultura obywatelska wraz z kapitałem społecznym, definiowane w kategoriach postaw reprezentowanych wobec innych uczestników życia publicznego. Poziom zaufania, tolerancja, zdolność do współpracy i konsensusu oraz umiejętność myślenia w kategoriach dobra wspólnego, stanowią o niskiej bądź wysokiej kulturze obywatel-\n3 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 125 skiej i opisują poziom kapitału społecznego. Jak pisze Putnam, zarówno zasada opierająca się na wzajemności i zaufaniu, jak i zasada opierająca się na zależności i eksploatacji są skutecznym spoiwem społecznym, choć poziom sprawności instytucjonalnej i obywatelskiej jest w obu przypadkach bardzo różny [Putnam 1993]. Wysoki poziom kultury obywatelskiej, na który składają się znaczny poziom zaufania, poszanowanie norm czy zdolność do tworzenia rozległych sieci kooperacji w drodze do realizacji celów kumuluje się i sprawia, że zachowania te stają się praktyką powszechnie obowiązującą. Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia również w wypadku występowania niskiej kultury obywatelskiej. Brak zaufania do innych, przedkładanie interesu prywatnego ponad zbiorowy, a z czasem eksploatacja i wykorzystywanie innych w celu realizacji interesów partykularnych szybko zakorzeniają się, szczególnie w młodych systemach społecznych i stają się praktyką, z którą trudno walczyć, zwłaszcza metodami wysokiej kultury obywatelskiej postrzeganymi w takiej sytuacji jako słabość i naiwność. Co zatem decyduje o poziomie kultury politycznej i obywatelskiej w społeczeństwie? Badania amerykańskich naukowców Mullera i Seligsona dowiodły, że z uwagi na swoje cechy podstawowe kultura obywatelska funkcjonuje w symbiozie z demokracją. W 1994 roku stwierdzili oni, że demokracja ma silny pozytywny wpływ na rozwój postaw i zachowań charakterystycznych dla kultury obywatelskiej, zaś postawy te nie wywierają przyczynowego wpływu na poziom demokracji [Muller, Seligson 1994]. Innymi słowy, w krajach, w których system demokratyczny ma swoją długą tradycję, poziom kultury obywatelskiej, przejawiający się we wzajemnym zaufaniu aktorów życia społecznego czy zdolności i chęci do współpracy, jest wyższy. Co więcej, obecne są tam procesy kumulacji i wzmacniania wspomniane powyżej; im dłużej przejawy wysokiej kultury obywatelskiej są w społeczeństwie obecne, tym większa narasta presja na ich wzmacnianie i upowszechnianie. Analogicznie w krajach młodej demokracji procesy te nie są jeszcze wystarczająco silne, a wysoka kultura obywatelska, jakkolwiek stale wzmacniana przez system demokratyczny, współistnieje i rywalizuje z brakiem zaufania i partykularyzmem interesów. Przejawy takich właśnie zachowań możemy dostrzec dziś w Polsce. Po latach komunizmu, kiedy nastąpiło niemal całkowite zawłaszczenie sfery publicznej przez państwo, a opozycyjni naukowcy, intelektualiści i aktywiści zwróceni byli w stronę wizji społeczeństwa drugiego obiegu nie tyle przeciwstawionego państwu, co żyjącego obok państwa [Gumkowska 2006, 28], polskie społeczeństwo nadal uczy się demokracji na nowo, a wysoka kultura obywatelska, jakkolwiek stale wzmacniana przez system demokratyczny, współistnieje i rywalizuje z brakiem zaufania, partykularyzmem interesów i zwyczajną prywatą. Wszystko to skutkuje tym, że kultura obywatelska w Polsce wciąż rozwija się wolno, na swej drodze napotykając ciągłe problemy. Według twórców Indeksu Społeczeństwa Obywatelskiego, mniej niż 30% Polaków deklaruje członkostwo w organizacjach pozarządowych, takich jak ruchy religijne, stowarzyszenia społeczne czy związki zawodowe, a jedynie 7,2% podjęło w 2008 roku kontakt z politykami szczebla lokalnego lub centralnego [ESS 2008]. Krótka tradycja demokratyczna, a przez to ograniczona liczba dobrych wzorców i modeli powoduje, że popadamy w różnego rodzaju skrajności, działamy chaotycznie i nie-\n4 126 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... chętnie współpracujemy. Oto mieszkańcy kilku podlaskich gmin w referendum lokalnym zablokowali rozszerzenie granic Białowieskiego Parku Narodowego, na co Ministerstwo Środowiska zareagowało obcięciem dla nich dotacji, a organizacje ekologiczne inicjatywą legislacyjną zmierzającą do odebrania im przywileju samostanowienia w obronie szeroko pojętego interesu publicznego. Brak jest doświadczenia wśród ludzi, wciąż mało zainteresowanych współrządzeniem, ale także brak jest doświadczenia władz w stosowaniu prawa, które im to umożliwia. Powoduje to również niekiedy, że pole gry całkowicie zawłaszczają grupy interesu organizacje, które dążą do zapewnienia sobie wpływu na funkcjonowanie władzy publicznej w zakresie dystrybucji zasobów, nie podejmując jednak działań zmierzających do przejęcia odpowiedzialności za jej sprawowanie [Herbut 2003]. Aspekty prawne W odniesieniu do konfliktów społecznych, prawodawstwo ma znaczenie fundamentalne i razem ze sferą społeczną i obywatelską, wspomnianą wyżej, tworzy ich główną podbudowę, co jest szczególnie widoczne, jeśli chodzi o spory na tle planowania i zagospodarowania przestrzennego. Z jednej strony istnieje bowiem zbiór ustaw i zasad, na podstawie których odbywa się planowanie przestrzenne oraz projektowanie i realizacja inwestycji, z drugiej zaś, szereg dodatkowych reguł, które w różnym stopniu limitują wpływ poszczególnych grup społecznych na te procesy. Prawo w zakresie planowania przestrzennego, które według Krystyny Pawłowskiej powstało z potrzeby godzenia sprzecznych interesów, czyli inaczej: z potrzeby zapobiegania konfliktom [Pawłowska 2010, 53], jest dziś, niestety, w Polsce jedną z głównych ich przyczyn jeśli przepisy, na podstawie których ten proces następuje są niewydolne, to nie tylko rośnie liczba konfliktów, ale także zaostrza się ich przebieg. Po latach PRL-u, kiedy w planowaniu dominujące znaczenie posiadał układ pionowy, działowo-resortowy, w ramach którego zapadały decyzje o kluczowych dla gospodarki inwestycjach, łącznie z ustalaniem ich lokalizacji [Kolipiński, Szulczewska 2010, 13], nastąpiła reaktywacja samorządu, a władztwo planistyczne przeszło w ręce samorządnych gmin. Niestety, plan miejscowy, który mógł stać się skutecznym narzędziem dla uporządkowanego rozwoju jednostek osadniczych i strażnikiem ładu przestrzennego, przez powielany w kolejnych ustawach brak obligatoryjności jego sporządzania, stał się raczej wyjątkiem niż regułą. Co więcej, ustawodawca pozostawił furtkę osobom, które zamierzały inwestować na terenach, na których żaden miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie obowiązywał, ustanawiając decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, której ustawowa konstrukcja przez wielu uważana jest dziś za jedną z głównych przyczyn kryzysu planowania przestrzennego w Polsce. Próbą całkowitego zerwania z planistycznymi reliktami przeszłości, której konsekwencje są i prawdopodobnie będą widoczne jeszcze bardzo długo, było pozbawienie ważności planów miejscowych gmin wykonanych przed 1994 rokiem. Mimo iż przez kolejne lata wielokrotnie awizowano fakt, że stare plany zostaną unieważnione oraz przesuwano ostateczny termin ich unieważnienia, kiedy wreszcie w 2003 roku stało się to faktem, zaskoczenie wśród\n5 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 127 włodarzy gmin było powszechne, a odsetek terenów pokrytych nowymi planami znikomy. Razem z tracącymi ważność planami miejscowymi zniknęła ochrona prawna nad terenami od lat rezerwowanymi pod przyszłe inwestycje. Władze gmin, które to spotkało, albo rozpoczęły starania, by te tereny zagospodarować, kierując się perspektywą zysku, albo będąc pozbawionymi odpowiednich instrumentów prawnych do sprzedaży bądź pozwolenia na budowę na takich działkach odmówić, były do tego niejako zmuszane. Spowodowało to sytuację, w której korytarze rezerwowane dotychczas pod inwestycje zostały zabudowane. W województwie mazowieckim taka właśnie sytuacja zaistniała w przypadku budowy nowego przebiegu drogi wojewódzkiej 719, tzw. południowej obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego, która w wyniku rozlania się miejskiej zabudowy na korytarz i poza niego zaczęła tracić charakter obwodowy, budząc, szczególnie w Milanówku, silny społeczny sprzeciw. Jakby dostrzegając niewydolność przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, coraz chętniej zaczęto wprowadzać do polityki zagospodarowania przestrzennego specustawy, które są tak faktycznie, jak i praktycznie oderwane od ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Fakt, że w chwili obecnej istnieją już specustawy regulujące procedury budowy nowych dróg, linii kolejowych, lotnisk, infrastruktury na turniej EURO 2012, a nawet infrastruktury związanej z budową i uruchomieniem gazoportu w Świnoujściu, najpełniej świadczy o nieporadności władz i świadomości niedoskonałości istniejących przepisów. Jednocześnie w ostatnich latach, głównie z powodu obowiązku dostosowania polskich przepisów do kanonów unijnych, wzrastają możliwości społeczeństwa tak w zakresie konsultacji i opiniowania nowych zamierzeń inwestycyjnych, jak i dokumentów planistycznych i rozwojowych. Zapisami Ustawy z dnia 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko umożliwiono każdemu m.in. składanie wniosków i uwag do przedsięwzięć wymagających udziału społeczeństwa, a organy właściwe do wydawania decyzji w sprawach wymagających udziału społeczeństwa zobowiązano nie tylko do ich terminowego rozpatrzenia, ale także do podawania do publicznej wiadomości szeregu informacji, m.in. o tym, w jakim trybie należy rzeczone uwagi wnosić, a także gdzie i na jakich zasadach można zapoznać się ze zgromadzoną dokumentacją. Ponadto powinny one robić to na tyle wcześnie, by udział społeczeństwa był swobodny i niezakłócony, udowodnienie zaś rażącego naruszenia tych wymogów może skutkować nawet stwierdzeniem nieważności wydanych decyzji. Niestety, 2 lata po wejściu tej ustawy w życie nadal istnieją poważne problemy z jej stosowaniem. Przeprowadzona w 2010 roku przez NIK kontrola zapewnienia społeczeństwu udziału w postępowaniach dotyczących środowiska wykazała, że w blisko 60% kontrolowanych jednostek miały miejsce nieprawidłowości dotyczące prowadzenia publicznie dostępnego wykazu danych o dokumentach zawierających informacje o środowisku, a w co dziesiątej stwierdzono, że pomimo wynikającego z ustawy obowiązku, nie zostały wyznaczone osoby odpowiedzialne za udzielanie informacji o środowisku i jego ochronie [NIK 2010].\n6 128 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... Kontrolerzy stwierdzili także, że tylko w przypadku 41% postępowań w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zastosowano wszystkie określone przepisami sposoby informowania o tym fakcie społeczeństwa. Za przejaw niezrozumienia idei uspołecznienia należy również uznać fakt, że w blisko 65% postępowań w sprawie wydania decyzji dzień ogłoszenia był jednocześnie dniem rozpoczynającym termin na składanie uwag i wniosków [NIK 2010]. *** Przypadek nowego przebiegu drogi wojewódzkiej 719 na obszarze Milanówka i Grodziska Mazowieckiego jest jednym z wielu potwierdzających opisane w raporcie NIK nieprawidłowości. Trwający od ponad ćwierćwiecza konflikt stał się już nawet pewnym fenomenem, a dla naukowców polem doświadczalnym dla zrozumienia konfliktów na tle zagospodarowania przestrzennego w ogóle. Aby jednak dobrze rozpoznać przyczyny sporu, należy przede wszystkim rzetelnie przeanalizować istniejące uwarunkowania. Fakt, że w większości opracowań, a także w mowie potocznej utrwaliła się nazwa obwodnica Milanówka i Grodziska Mazowieckiego powoduje, że drogę tę zaczyna się traktować jako obejście jednego organizmu miejskiego; całość, która przy próbie podziału nie ma szansy bytu. Tymczasem charakter obu miast i nastawienie lokalnych społeczności jest różne, co cały czas należy mieć na uwadze. Otoczenie i kalendarium konfliktu Charakterystyka badanych gmin Milanówek ma powierzchnię 13,52 km 2, którą w 2009 roku zamieszkiwało osób. Miasto Grodzisk Mazowiecki przy zbliżonej powierzchni, 13,19 km 2, zamieszkiwało w 2009 roku osoby [BDR, GUS]. Te różnice mają dziś swoje szczególne odzwierciedlenie w przestrzeni. W Milanówku 70% mieszkańców mieszka w budynkach jednorodzinnych, zajmujących działki o relatywnie dużym arealne, ze znacznym udziałem powierzchni biologicznie czynnej. Ma to swoje korzenie w historii obu tych miejscowości. Dogodny dojazd z Warszawy, doskonałe warunki klimatyczne, duży kompleks leśny i stosunkowo niski koszt działek wszystko to nie tylko przyciągało do Milanówka miłośników niedzielnych wypadów poza miasto, ale i zachęcało osoby z kręgów inteligencji warszawskiej (przemysłowcy, prawnicy, urzędnicy, aktorzy, śpiewacy, artyści plastycy, dziennikarze) do osiedlania się tu na stałe 1. Podobne początki miał także Grodzisk Mazowiecki. Pod koniec XIX wieku oraz na początku wieku XX rozwijał się jako miasto letniskowe i wypoczynkowe już w 1884 roku otwarto tam zakład wodoleczniczy, lecz w Grodzisku Mazowieckim równie szybko zaczął pojawiać się przemysł. Co natomiast jest wspólne dla obu tych miejscowości, to położenie, które determinowało, determinuje i na pewno nadal będzie determinować ich rozwój. Usytuowanie w niewielkiej 1 z dnia 2 listopada 2010 roku.\n7 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 129 odległości od Warszawy, stolicy państwa, centrum życia politycznego i kulturalnego, a także może przede wszystkim ogromnego rynku pracy czyni z obu miast doskonałą lokalizację dla wielu rodzin, co potwierdzają dane statystyczne. Od roku 1995, przy oscylującym wokół zera przyroście naturalnym, w obu miejscowościach liczba ludności wzrosła o kilkanaście procent. Nie ulega wątpliwości, że wypadkową tych procesów jest rosnąca motoryzacja i kongestia na drogach, a podstawowym celem władz miast leżących w pobliżu wielkich aglomeracji powinno być tworzenie takich warunków transportowych i komunikacyjnych, by mieszkańcy mogli w pełni korzystać z bliskości aglomeracji, nie będąc jednocześnie narażonymi na niedogodności związane z ruchem tranzytowym czy zanieczyszczeniem środowiska. Lokalny układ transportowy Podstawowy układ komunikacyjny powiatu grodziskiego, pokazany na Ryc. 1 tworzy dziś sieć dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych oraz 2 linie kolejowe, z czego jedna należy do spółki PKP, a druga stanowi własność spółki WKD. Jeśli analizować sieć drogową powiatu według kategorii dróg, to za najważniejszą należałoby uznać paradoksalnie autostradę A2. Dziś prace nad realizacją tej inwestycji dobiegają końca i według zapewnień inwestora, którym jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, zostaną ukończone do czerwca 2012 roku. Autostrada A2 pobiegnie około 4 km na północ od centrum Grodziska Mazowieckiego i około 3 km na północ od centrum Milanówka (por. Ryc. 1). Na tym obszarze jedyne dogodne dla mieszkańców Grodziska Mazowieckiego i Milanówka włączenie do autostrady powstanie na skrzyżowaniu z drogą wojewódzką 579 w odległości około 4 km na północ od centrum Grodziska Mazowieckiego. Uzupełnieniem sieci dróg krajowych na obszarze powiatu grodziskiego jest droga krajowa nr 8 zwana popularnie trasą katowicką ; biegnie ona w największej części przez tereny gminy Żabia Wola w południowej części powiatu. Oddalenie od granic Milanówka i Grodziska Mazowieckiego o około 10 km powoduje, że jej rola w obsłudze ruchu aglomeracyjnego z tych miast jest niewielka. Kluczową rolę odgrywają w tym względzie 2 drogi wojewódzkie, tj. 579 i 719. Droga wojewódzka 579 jest drogą klasy głównej (G) i w swym dzisiejszym kształcie stanowi swego rodzaju łącznik pomiędzy drogami krajowymi 7 i 8, pełniąc w tym zakresie rolę obwodową dla Warszawy. W skali powiatu pełni ona ważną rolę dla obsługi Grodziska Mazowieckiego. Generalny Pomiar Ruchu z 2005 roku wykazał, że odcinek od Błonia do Grodziska Mazowieckiego przejeżdżało średnio 7480 pojazdów na dobę, a odcinek od Grodziska Mazowieckiego do Radziejowic średnio 4328 pojazdów. Największym natężeniem ruchu charakteryzował się natomiast odcinek na przejściu przez miasto, gdzie ruch wyniósł średnio aż pojazdów na dobę. Porównując to z ruchem na tym odcinku przed i za Grodziskiem Mazowieckim, można wywnioskować, że za ten znaczny wzrost odpowiada ruch aglomeracyjny, wewnątrzmiejski. Na dwóch wspomnianych pozamiejskich odcinkach ruch pojazdów najcięższych (ciężarowych z przyczepami i bez nich) wahał się od 15%\n8 130 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... Ryc. 1. Podstawowy układ komunikacyjny zachodniej części Obszaru Metropolitalnego Warszawy. Źródło: opracowanie własne na podkładzie Google Maps. Przebieg obwodnicy południowej i zachodniej na podstawie danych MZDW w Warszawie, przebieg autostrady A2 na podstawie danych GDDKiA w Warszawie, warianty trasy północnej na podstawie danych Urzędu Miasta Milanówka\n9 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 131 do 19%, zaś na przejściu przez Grodzisk Mazowiecki wyniósł ok. 7%, co potwierdza tezę, że wzmożony ruch na drodze 579 w Grodzisku Mazowieckim wywołuje ruch miejski pojazdów osobowych. Droga wojewódzka nr 719 pełni kluczową rolę nie tylko w zakresie obsługi komunikacyjnej powiatu grodziskiego, przede wszystkim Milanówka i Grodziska Mazowieckiego, przez które biegnie, ale także dla całego Obszaru Metropolitalnego Warszawy. Droga początek swój bierze w Warszawie i biegnie przez Pruszków, Milanówek, Grodzisk Mazowiecki, Żyrardów do miejscowości Kamion. Całkowita długość drogi wynosi blisko 51,7 km i ma ona na części klasę drogi głównej ruchu przyspieszonego (GP), na pozostałej zaś części jest drogą klasy głównej (G). Z biegiem drogi zmienia się także jej przekrój od 2x3 (2 jezdnie, 3 pasy ruchu w każdą stronę) w Warszawie do 1x2 (1 jezdnia, po 1 pasie ruchu w każdą stronę). Fakt, że biegnie ona przez Pruszków, który jest największym miastem zachodniej części Obszaru Metropolitalnego Warszawy, sprawia, że jest szczególnie ważna dla ruchu o charakterze aglomeracyjnym odcinek z Warszawy do Pruszkowa średnio w 2005 roku przejeżdżało blisko pojazdów na dobę [GPR 2005], z czego pojazdy najcięższe stanowiły jedynie ok. 6% tego ruchu. Prawdopodobnie rozwój Milanówka i Grodziska Mazowieckiego nie przebiegłby tak dynamicznie, gdyby komunikacja z aglomeracją była ograniczona tylko do transportu drogowego. Jednakże już w 1845 roku Warszawę i Grodzisk Mazowiecki połączyła linia kolejowa fragment Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej, co całej zachodniej części dzisiejszego Obszaru Metropolitalnego Warszawy dało impuls do rozwoju. Dziś rolę głównego organizatora przewozów na trasie Grodzisk Mazowiecki Milanówek Warszawa pełnią Koleje Mazowieckie. Spółka, która powstała w 2004 roku i jest dziś w 100% własnością Samorządu Województwa Mazowieckiego, szybko przejęła rolę największego przewoźnika kolejowego w regionie i aglomeracji Warszawskiej. Do Milanówka i Grodziska Mazowieckiego od poniedziałku do piątku dojeżdża z Warszawy 55 pociągów. Taka sama liczba pociągów odjeżdża w dni powszednie z Milanówka i Grodziska Mazowieckiego w kierunku Warszawy 2. Obecnie podróż z Warszawy do Milanówka pociągiem osobowym spółki Koleje Mazowieckie zajmuje 31 minut, zaś takim samym pociągiem do Grodziska Mazowieckiego 36 minut. Oferta transportu kolejowego jest wzbogacana przez kursujące po odrębnych torach pociągi spółki WKD, która należy dziś w blisko 73% do Samorządu Województwa Mazowieckiego, w 9% do Gminy i Miasta Pruszków. Pozostałe udziały należą do samorządów Podkowy Leśnej, Grodziska Mazowieckiego, Milanówka, Brwinowa i Michałowic. W 2009 roku pociągi WKD przewiozły ponad 6631 tys. pasażerów 3. W leżących wzdłuż trasy kolei PKP i WKD miastach: Piastowie, Pruszkowie, Brwinowie, Milanówku i Grodzisku Mazowieckim w 2009 roku mieszkało łącznie ponad 135 tys. mieszkańców. Taka liczba ludzi generuje duże potrzeby komunikacyjne. Wydaje się jednak, że odpowiednio skoordynowany transport publiczny, realizowany na drogach i aż dwóch liniach kolejowych, mógłby z powodzeniem te potrzeby zaspokoić. Czy jednak można po- 2 z dnia 5 października 2010 roku. 3 z dnia 5 października 2010 roku.\n10 132 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... wiedzieć, że system transportowy jest wydolny, skoro mamy do czynienia z kongestią drogową, a komfort życia ludzi zamieszkujących przy głównych arteriach daleki jest od ideału? Niewątpliwie brakuje systemowego podejścia do problemu, bo nawet mimo nomenklatury, w której znane i stosowane jest pojęcie system transportowy, elementy systemu, takie jak trasy drogowe, kolejowe, tabor transportowy, układy sterowania ruchem, rozkłady jazdy i rozwiązania taryfowe, węzły transportowe czy parkingi, bywają rozpatrywane w oderwaniu od pozostałych. W tym świetle błędem wydaje się określanie obwodnicy południowej jako być albo nie być dla całego układu komunikacyjnego zachodniej części Obszaru Metropolitalnego Warszawy. Jakie zatem będą atuty obwodnicy południowej? Według STEŚ 4, inwestycja przyniesie m.in.: - poprawę warunków ekologicznych i bezpieczeństwa mieszkańców Milanówka i Grodziska Mazowieckiego, - poprawę bezpieczeństwa ruchu na DW-719, - poprawę przepustowości i płynności ruchu na kierunku Warszawa Żyrardów, - polepszenie komfortu jazdy pomiędzy aglomeracją warszawską a Milanówkiem i Grodziskiem Mazowieckim, - wyprowadzenie ruchu ciężkiego ze ścisłego centrum Milanówka i Grodziska Mazowieckiego, - skrócenie czasu przejazdu i oszczędności ekonomiczne 5. Obwodnica południowa planowana jest jako droga klasy głównej ruchu przyspieszonego (GP), a ruch na niej ma być prowadzony co najmniej na dwóch pasach w każdą stronę. Konsekwencją tego będzie duża przepustowość nowej drogi, lecz także, z drugiej strony, jej dość znaczna eksterytorialność, gdyż dostęp do niej będzie możliwy tylko poprzez węzły na większych drogach. Skrzyżowania z pozostałymi, mniej ważnymi drogami, zostaną rozwiązane w formie bezkolizyjnych wiaduktów. Fakt ograniczonej dostępności do obwodnicy sprawia, że skutecznie dzieli ona tereny położone po obu jej stronach. Jest to argument głośno podnoszony przez jej przeciwników. Historia obwodnicy Próbę rozwoju sieci transportowej zachodniej części Obszaru Metropolitalnego Warszawy, w oparciu o nowy przebieg drogi 719, podejmowano od końca lat 70. XX wieku. Pierwsze, dość szczegółowe zapisy znalazły się w Miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego m. Milanówka do roku 1990, wykonanym na zlecenie Wydziału Urbanistyki i Architektury m.st. Warszawy i przyjętym w latach 1978 i Już wtedy kilkunastoosobowa grupa mieszkańców Milanówka wnioskowała o zaniechanie realizacji inwestycji, argumentując to perspektywą wielu wyburzeń, a także prawdopodobnym naruszeniem równowagi ekologicznej. Zapisy o nowej trasie były powielane w kolejnych dokumentach planistycznych, w tym m.in. w Planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego Milanówka z 1993 roku. Także 4 Studium Techniczno-Ekonomiczno-Środowiskowe. 5 z dnia 30 listopada 2010 roku.\n11 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 133 Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Milanówka z 1997 roku podtrzymuje budowę południowej obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego w celu wyprowadzenia z centrum ruchu tranzytowego. W roku 2001 władze samorządowe województwa mazowieckiego przystąpiły do opracowywania Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego. Obowiązywała wtedy ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym z 7 lipca 1994 roku, która w zakresie partycypacji społecznej była nader uboga. Niemniej jednak w czasie sporządzania dokumentu zainteresowane strony miały szansę zabierać głos znacznie częściej. Wtedy także zaczął narastać rozdźwięk pomiędzy stanowiskami obu najbardziej zainteresowanych samorządów. O ile jeszcze w 2001 roku obaj burmistrzowie zgodnie występowali o możliwie szybką realizację obwodnicy 719 w ciągu rezerwowanego od lat korytarza, to już kilka miesięcy później stanowiska były już bardziej stonowane. Władze samorządowe obu gmin zaczęły sygnalizować, że z biegiem lat projektowana droga 719 bezpowrotnie straciła charakter obwodowy. Zmiany w zagospodarowaniu przestrzennym gmin, a szczególnie Milanówka, z roku na rok stawiały inwestycję pod znakiem zapytania. Przyczyniły się do tego również wspominane zmiany w prawie, w tym szczególnie utrata ważności planów miejscowych uchwalonych przed 1994 rokiem. W jej wyniku powstała sytuacja, w której w majestacie prawa wydano decyzje o warunkach zabudowy, umożliwiając inwestorom budowę na działkach, z których wszystkie, w części lub w całości, leżą w rezerwowanym korytarzu. W sytuacji, gdy plany ogólne utraciły moc, a plan województwa był dopiero w przygotowaniu, zarówno Burmistrz Miasta Milanówka, jak i Samorząd Województwa Mazowieckiego nie zgłosili do projektów decyzji o warunkach zabudowy żadnych uwag. Fakt ciągłego odkładania budowy obwodnicy w czasie spowodował, że przestała ona być traktowana poważnie, a swoista bariera zainwestowania, jaką tworzył rezerwowany korytarz obwodnicy, straciła znaczenie. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego został uchwalony przez Sejmik Województwa Mazowieckiego 7 czerwca 2004 roku. Budowa obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego w ciągu drogi 719 nie została w nim wyszczególniona, lecz znalazła swoje miejsce w ogólnym zapisie: Budowa obejść w ciągach dróg wojewódzkich na obszarach zurbanizowanych dla zmniejszania uciążliwości ruchu tranzytowego (m.in. dla Pruszkowa, Milanówka, Grodziska Maz., Lesznowoli (...) [PZPWM 2004] i kilkunastu innych miejscowości na Mazowszu. Na załączniku graficznym odniesienia są bardziej dokładne, lecz tylko pozornie. Trudno jest bowiem odnosić zapisy zobrazowane na mapie w skali 1: do skali pojedynczych działek czy nawet gmin. Dotykamy w tym miejscu specyfiki planów zagospodarowania przestrzennego województw, które mają w planowaniu przestrzennym szczebla regionu znaczenie pierwszorzędne, przy jednocześnie dość dużym poziomie ogólności i braku statusu aktów prawa miejscowego. Brak jednoznacznie określonej warstwy normatywnej w planach województw sprawia, że nie są one skutecznym narzędziem umożliwiającym rezerwowanie terenów pod perspektywiczne, ponadlokalne inwestycje. Mimo tych wszystkich przeciwności i legislacyjnych kruczków Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Mazowieckiego stał się faktem, a jego zapisy zaczęły przenikać do świadomości mieszkańców Mazowsza i samorządowców różnych szczebli. Można przypuszczać, że po-\n12 134 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... jawienie się tak w tekście (choć niejednoznacznie), jak i w załączniku graficznym zapisów odnośnie realizacji południowej obwodnicy Milanówka było dla przeciwników, dotychczas nieco uśpionych, sygnałem, że zapomniana przez wszystkich rezerwa terenowa może zostać wypełniona szybciej niż mogłoby się to wydawać, zwłaszcza że Samorząd Województwa Mazowieckiego zrobił wiele, nawet więcej niż przewidywała ustawa, by fakt prowadzenia prac nad sporządzaniem planu dotarł do wszystkich zainteresowanych. Aktywacja sporu W efekcie grupa mieszkańców Milanówka już pod koniec 2003 roku rozpoczęła, początkowo u władz swojej gminy, starania, by nie dopuścić do realizacji obwodnicy południowej. Jej członkowie przekazali do Urzędu Miasta Milanówka apel o odstąpienie od realizacji inwestycji, otrzymali następnie pismo, w którym znalazło się m.in takie stwierdzenie: W odpowiedzi na apel mieszkańców południowej części Milanówka w sprawie tak zwanej drogi alternatywnej (południowa obwodnica drogi wojewódzkiej nr 719 ulicy Królewskiej w Milanówku) informujemy Państwa, że sprawa ta nie jest aktualna i wobec tego nie mają Państwo powodów do niepokoju 6. Swoje krytyczne zdanie wyraziła również grupa mieszkańców Grodziska Mazowieckiego, przekazując na ręce burmistrza swoje zastrzeżenia, akcentując m.in. zagrożenie walorów przyrodniczych obszaru, przez który miałaby biec obwodnica, jak również istniejące już częściowe zainwestowanie tego terenu. Od 2004 roku wymiana korespondencji pomiędzy różnymi stronami jeszcze bardziej się nasiliła. Rosła aktywność mieszkańców, lecz linie powiązań opierały się raczej na kontaktach dwustronnych. W kolejnych pismach mieszkańcy zarzucali projektowanej obwodnicy między innymi: - prowadzenie drogi przez tory kolejki WKD i gęsto zabudowane i zadrzewione tereny miasta-ogrodu, - stwarzanie poważnego zagrożenia dla dzieci idących do pobliskiej szkoły podstawowej, nie mówiąc już o zagrożeniu wynikającym z prowadzenia ruchu przez niestrzeżony przejazd kolejowy, - zwiększenie utrudnień w ruchu na drodze wojewódzkiej 719 na odcinku od Pruszkowa do Milanówka 7. Obok głosów sprzeciwu, w korespondencji znaleźć można również głosy poparcia dla budowy obwodnicy. W 2005 roku z apelem o intensyfikację prac nad realizacją obwodnicy południowej wystąpił do Samorządu Województwa Mazowieckiego Komitet Obywatelski Droga Królewska z Milanówka. Obok zwykle niewiele wnoszących do dyskusji polemik, pojawiły się także nowe koncepcje, w tym pomysł obwodnicy północnej, który zrodził się w Urzędzie Miasta Milanówka pod wpływem sprzeciwu mieszkańców Milanówka, dotyczącego południowej wersji przebiegu. Wariant północny obwodnicy rozpoczyna się w tym samym miejscu, co południowy i biegnie na północy, wzdłuż projektowanej autostrady A2. 6 Pismo z dnia 1 grudnia 2003 roku, za z dnia 3 listopada 2010 roku. 7 Pismo z dnia 24 września 2004 roku, za z dnia 3 listopada 2010 roku.\n13 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 135 Niektóre z korespondencyjnych polemik, które rozpoczęły się w 2003 lub 2004 roku trwały przez kolejne lata, nie przynosząc przy tym praktycznie żadnych konkretnych efektów, a czasem wręcz przeciwnie, budząc negatywne emocje. Wydaje się, że w tym czasie władze samorządowe województwa, najbardziej zainteresowane i odpowiedzialne za budowę obwodnicy, konsekwentnie dążyły do jej realizacji, lekceważąc postulaty protestujących i spłycając dyskusję do kilku spotkań informacyjnych. W kwietniu 2007 roku do przeciwników budowy obwodnicy południowej aktywnie dołączyło Stowarzyszenie Przyjazna Komunikacja, od razu przystępując do korespondencyjnej ofensywy i stając się w krótkim czasie jednym z głównych aktorów na scenie konfliktu. Jak sama nazwa stowarzyszenia może wskazywać, nie ograniczyło się ono jedynie do krytyki i oprotestowania obwodnicy południowej, lecz w jednym ze swych pierwszych listów skierowanych zarówno do władz samorządowych miast, jak i województwa zaproponowało rozwiązania alternatywne i poparło realizację północnego wariantu obwodnicy, argumentując to m.in. faktami, iż (...) 2. Po stronie północnej nie ma znaczących kolizji z zabudową mieszkalną i zabytkami (pola), 3. Obwodnica północna byłaby alternatywą dla osób, które nie chcą korzystać z płatnego odcinka autostrady (zgodnie z obowiązującymi przepisami UE) 8. Stanowisko samorządu województwa, mimo wniosków i protestów, nie ulegało jednak znaczącej zmianie. Dobrze obrazuje je treść jednego z pism samorządu województwa do Stowarzyszenia Przyjazna Komunikacja, w którym napisano, że wszelkie wnioski, protesty i skargi do czasu uruchomienia procedury przewidzianej w specustawie drogowej są bezzasadne. Przyznać trzeba, że przyjęte w tej sprawie podejście było niewłaściwe i raczej od początku skazane na porażkę. Jak pisze Banachowicz, działania władz lokalnych powinny mieć charakter prewencyjny i poprzez podejmowanie odpowiednich decyzji powinny wpływać na zachowanie innych użytkowników przestrzeni [Banachowicz 2005, 21]. Odkładanie w ten sposób niezbędnych rozmów na bliżej nieokreśloną przyszłość, prawdopodobnie z nadzieją na uspokojenie, a może uśpienie oponentów, nie jest na pewno skutecznym narzędziem w uspołecznianiu i partycypacji społecznej, co z resztą się potwierdziło. Jak pisze Krystyna Pawłowska, współpraca to zgoda na wspólne szukanie rozwiązania, które zadowoli obie strony [Pawłowska 2010, 51]. Brak chęci podjęcia szerszej współpracy to z kolei zgoda na podejście rywalizacyjne, w którym strony konfliktu często bardziej niż w rozwiązanie spornej kwestii zaangażowane są w kreowanie wygranego i przegranego. Często wynik takiej walki oznacza przegraną dla obu stron [Deutsch 2000]. W 2007 roku, razem z coraz głośniejszą falą krytyki przeciwników wariantu południowego obwodnicy Milanówka i Grodziska Mazowieckiego, w świadomości lokalnych samorządów rosło znaczenie wariantu północnego, przedstawianego jako alternatywny. Na zlecenie władz Milanówka powstało m.in. opracowanie pn. Studium koncepcyjne podstawowego układu drogowego miast: Grodzisk Maz., Milanówek, Brwinów i Podkowa Leśna, w ramach którego specjaliści z przedsiębiorstwa TransEko analizowali różne rozwiązania, w tym istnienie płatnego i bezpłatnego odcinka autostrady A2, realizację zachodniej obwodnicy Grodziska 8 Pismo Stowarzyszenia Przyjazna Komunikacja do władz województwa mazowieckiego, Grodziska Mazowieckiego, Milanówka, Brwinowa i Podkowy Leśnej z 16 kwietnia 2007 roku.\n14 136 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... Mazowieckiego, różne kategorie realizacji obwodnicy w wariancie południowym i północnym oraz modernizacje dróg istniejących. W następnym roku, na zlecenie władz Grodziska Mazowieckiego, ci sami autorzy opracowali Ocenę zasadności budowy południowego odcinka obwodnicy Grodziska Mazowieckiego. Mimo że konkluzja w obu opracowaniach jest podobna i rekomenduje budowę obwodnicy południowej: W przypadku rezygnacji z budowy obwodnicy południowej należy liczyć się z poważnymi utrudnieniami w obsłudze ruchu na osi wschód zachód w związku ze spodziewanym przeciążeniem istniejącej DW 719 9, to wariant północny również w powyższych analizach zyskuje poparcie: funkcjonowanie tej trasy [północnej, przyp. aut.] będzie przyczyniać się do ograniczenia (o ok. 25% z ok do 1070 poj./godzinę/przekrój) natężenia ruchu na ciągu drogowym stanowiącym obecnie drogę wojewódzką nr 719 w porównaniu do sytuacji zaniechania budowy nowej trasy drogowej; będzie to zatem oddziaływanie większe niż w przypadku planowanej południowej trasy drogowej; [pisownia oryginalna, przyp. autora] października 2008 roku zostało zawiązane porozumienie społeczne pomiędzy Burmistrzem Milanówka, Radą Miasta Milanówka i organizacjami pozarządowymi, którzy zobowiązali się między innymi do: (...) 2. Opracowania nowych wariantów obwodnicy/nowego przebiegu drogi 719, zgodnie z obowiązującymi przepisami UE, w szczególności dotyczącymi zgody mieszkańców i wariantowania przebiegu trasy poza południowymi granicami Milanówka; 3. Działania na rzecz uznania tzw. Trasy Północnej za jeden z wariantów obwodnicy/nowego przebiegu dla drogi 719; (...) 11. Fakt zawiązania sojuszu wydaje się być naturalną konsekwencją wobec słabej skuteczności dotychczasowych form aktywności przeciwników obwodnicy południowej i przykładem współpracy w drodze do wspólnego celu. Z drugiej strony nie można jednak zapomnieć, że jak się okaże, liczna w Milanówku grupa zwolenników budowy obwodnicy południowej straciła tym samym oparcie we władzach swego miasta. Z początkiem roku 2009 niektóre inicjatywy, przede wszystkim zapoczątkowane w 2008 roku przez dr Halinę Siemko-Tomaszewską warsztaty interaktywnego planowania, ruszyły zdecydowanie do przodu. W tym samym niemal czasie ogłoszony został przetarg na opracowanie Studium Ekonomiczno-Techniczno-Środowiskowego dla nowego przebiegu drogi 719. Dokument ten, stanowiący jeden z niezbędnych elementów dokumentacji projektowej inwestycji, miał m.in. na podstawie analizy kilku wariantów wybrać ten najkorzystniejszy. Z perspektywy czasu wydaje się, że był to pozytywny zbieg okoliczności, gdyż warsztaty mogłyby być doskonałą okazją do wypracowania wariantów akceptowalnych przez wszystkich. Wypracowane społecznie warianty przebiegu drogi, poddane rzetelnej analizie specjalistów, oszczędziłyby nie tylko pieniądze publiczne, ale także mnóstwo cennego czasu i nerwów, a ewentualny sukces mógłby zachęcić inne samorządy do stosowania tego typu rozwiązań konsultowanie ze społeczeństwem decyzji dotyczących środowiska ma się przyczyniać do podejmowania decyzji optymalnych wypracowanych w oparciu o najlepszą dostępną wiedzę, także wiedzę uczestników procesu; decyzji akceptowanych społecznie, bo podejmowanych wspólnie z oby- 9 Ocena Zasadności Budowy Południowego Odcinka Obwodnicy Grodziska Mazowieckiego, 2008 r. 10 Studium Koncepcyjne Podstawowego Układu Drogowego Miast Grodzisk Maz., Milanówek, Brwinów i Podkowa Leśna, 2007 r. 11\n15 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 137 watelami, przy ich aktywnym udziale [WWF 2007]. Niestety, władze samorządowe wszystkich szczebli jednogłośnie tę szansę zaprzepaściły, zdając się na przewidziane przepisami prawa konsultacje, wskazywane kilka lat temu jako jedyny czas i miejsce na zabranie głosu przez zainteresowanych. Niestety, w przypadku inwestycji drogowych takie fasadowe i sztuczne pseudokonsultacje prowadzone są ustawowo dopiero w momencie, gdy jest zakończony proces tworzenia dokumentacji do uwarunkowań środowiskowych, gotowa jest analiza wielowariantowa, a wariant preferowany wskazany jest przez inwestora. Wpływ społeczny na kształt inwestycji jest tym samym w praktyce niemożliwy [NIK 2010]. Badanie opinii mieszkańców Opis metod badawczych Poznanie charakteru zachowań społecznych i obywatelskich, rodzajów konfliktów społecznych, a także szczególnych warunków ich eskalacji bądź wygaszania, niewątpliwie ułatwia uchwycenie fenomenu konfliktu społecznego jako całości. Każdy konflikt społeczny ma z reguły bardzo indywidualny charakter, a jego poznanie wymaga od badacza szczególnego wkładu pracy, dużej wnikliwości i ostrożności. Pojawienie się w środowisku konfliktu osoby próbującej zachować neutralność i obiektywizm spotyka się zwykle z mniej lub bardziej bezpośrednimi próbami przeciągnięcia jej na którąś ze stron. Podobne zabiegi spotkać można niemal na każdym kroku badania sytuacji, w której 2 strony prezentują odrębne poglądy. Zabezpieczeniem przed tego typu przechyłem na korzyść bądź szkodę którejś ze skonfliktowanych stron jest niewątpliwie badanie kwestionariuszowe, zastosowane na szeroką skalę w tym opracowaniu. Odwołuje się ono bowiem do subiektywnej opinii 378 mieszkańców Milanówka, Grodziska Mazowieckiego i okolicznych miejscowości. W badaniu kwestionariuszowym zebrano opinie 378 osób, z których 216 (57%) stanowili mieszkańcy Grodziska Mazowieckiego, 116 (31%) mieszkańcy Milanówka, a 46 osób (12%) zadeklarowało, że mieszka w innej miejscowości na terenie powiatu grodziskiego, w tym głównie w Książenicach 14 osób oraz Opypach 14 osób. Wśród wszystkich badanych 53% stanowili mężczyźni. Zbieranie ankiet następowało dwiema odrębnymi metodami. Metodą bezpośredniego wywiadu kwestionariuszowego pozyskano 83 ankiety 45 z Grodziska Mazowieckiego, 33 z Milanówka i 5 z innych miejscowości. Respondenci wybierani byli losowo, a wywiad był najczęściej przeprowadzany w miejscu ich zamieszkania. Bezpośredni kontakt z respondentem, oprócz pozyskania pełnej informacji niezbędnej, by wypełnić ankietę, pozwala również obserwować jego zachowanie czy wysłuchać dodatkowych komentarzy. Ankietowani mieszkańcy byli na ogół przychylni i chętnie udzielali odpowiedzi, wykazując się w zdecydowanej większości dobrą lub bardzo dobrą znajomością omawianych zagadnień. Pozostałe ankiety, identyczne w treści i zakresie, wypełnione zostały za pomocą kwestionariusza umieszczonego na stronie internetowej. Dzięki takiemu udogodnieniu możliwe było zebranie w krótkim czasie blisko 300 ankiet. Wydatnie przyczyniły się do tego\n16 138 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... władze Grodziska Mazowieckiego i Milanówka, które zgodziły się umieścić kwestionariusz na swoich stronach internetowych. Należy jednak mieć pełną świadomość, że ankiety internetowe zawierają w sobie znacznie szerszy margines błędu niż kwestionariusze wypełnione w trakcie wywiadu bezpośredniego. O ile bowiem kwestionariusz został zabezpieczony przed kilkukrotnym wypełnianiem z tego samego komputera, to już na przykład weryfikacja deklarowanego miejsca zamieszkania jest prawie niemożliwa. W przeciwieństwie do wywiadów bezpośrednich, które w większości miały miejsce w domu lub przed domem respondenta, kwestionariusze internetowe pozostają dla autora całkowicie anonimowe, niejako wymuszając na nim wiarę w dane w nich zawarte, co wpłynęło również na reprezentatywność próby. Podobnie rzecz ma się, gdy przyjrzymy się, jak odpowiadały poszczególne grupy. Nie można wykluczyć, iż w przypadku kwestionariuszy internetowych mogło dojść do mobilizacji którejś z grup mieszkańców, a przez to próby wypaczenia wyników. Aby zdemaskować ewentualne manipulacje, najważniejsze zmienne zostały zbadane oddzielnie dla ankiet zebranych metodą wywiadu bezpośredniego i ankiet internetowych. Kwestionariusz ankiety zbudowany został z 25 pytań zamkniętych jednokrotnego i wielokrotnego wyboru. Dodatkowo w kwestionariuszu internetowym poproszono, by respondent krótko uzasadnił swój pozytywny lub negatywny stosunek do budowy obwodnicy południowej. Jak się okazało, respondenci chętnie z tej możliwość skorzystali, a część ich wypowiedzi została zacytowana w dalszych akapitach. Analiza wyników Sam kwestionariusz można podzielić na 4 części, mimo że nie było to wyraźnie akcentowane ani sygnalizowane respondentowi. W części pierwszej, aby scharakteryzować zaangażowanie w życie swego miasta, respondent był proszony o odpowiedź m.in. na pytania o uczestnictwo w sesjach rady czy czytelnictwo prasy. Gazeta lokalna, obok Internetu, to bez wątpienia źródło wiedzy najbardziej dostępne i przez to najpowszechniejsze. Uczestnictwo w sesjach rady miasta stanowi bardziej zaawansowaną i wymagającą formę partycypacji i jak pokazało badanie, ten sposób dobrowolnego włączania się w politykę lokalną cieszy się odpowiednio niższą popularnością. Potwierdzają to zebrane dane, według których 85 osób, tj. 22,5% próby, przynajmniej raz brało udział w sesji rady swego bądź sąsiedniego miasta. Częściej z tego przywileju korzystali mieszkańcy Milanówka 33% wobec 19% mieszkańców Grodziska, a także osoby starsze spośród respondentów do 35 roku życia 15%, zaś pośród osób w wieku ponad 35 lat odsetek ten był dwukrotnie wyższy. Wśród czytelników prasy lokalnej zróżnicowanie wiekowe nie jest aż tak widoczne. Jedynie 6% wszystkich respondentów przyznaje, że nie czytuje żadnych lokalnych gazet. Jednym z powodów tak dobrych statystyk może być fakt, że zarówno mieszkańcy Milanówka, jak i Grodziska Mazowieckiego otrzymują bezpłatne informatory bezpośrednio do swoich skrzynek na listy aż 57% badanych deklaruję, że zawsze do nich zagląda.\n17 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 139 Część druga kwestionariusza dotyczyła zwyczajów transportowych respondenta jakie środki transportu preferują mieszkańcy, jak często podróżują? Położenie Milanówka i Grodziska w Obszarze Metropolitalnym Warszawy, wspomniane wcześniej wyniki Generalnego Pomiaru Ruchu, a także może przede wszystkim intuicja obligują, by szczególnie skupić się w tym względzie na dojazdach do i z Warszawy jako najczęściej wybieranej przez mieszkańców destynacji. Najmocniejszym potwierdzeniem teorii, iż Warszawa jest dla mieszkańców Milanówka i Grodziska Mazowieckiego jednym z najczęściej wybieranych kierunków jest fakt, iż jedynie trzech respondentów nie zadeklarowało, iż podróżują do Warszawy jednym z trzech wymienionych środków transportu samochodem, autobusem lub pociągiem, a aż 176 osób zadeklarowało w kwestionariuszu, iż codziennie dojeżdża do Warszawy. Jaki jest cel tych podróży? W kwestionariuszu umożliwiono respondentom wybieranie odpowiedzi spośród, takich jak: praca, nauka, usługi sportu, kultury, rozrywki, zakupy, opieka medyczna oraz cel towarzysko-rodzinny. Mogli oni zaznaczać wiele odpowiedzi, które ostatecznie utworzyły piramidę najczęstszych powodów podróży do stolicy. Wyniki zostały przedstawione w Tabeli 1. Tabela 1. Najczęściej wskazywane przez respondentów powody podróży do Warszawy Wybrane cele podróży Liczba wskazań praca 220 zakupy 212 usługi kultury, rozrywki, sportu 177 towarzysko, rodzinnie 154 opieka medyczna 111 nauka 81 ogółem wskazań 955 Źródło: opracowanie własne na podstawie wykonanych badań Wśród 220 osób deklarujących dojazdy do stolicy w celach zawodowych, 118 pochodzi z Grodziska Mazowieckiego, co stanowi 55% wszystkich respondentów z Grodziska, a 66 z Milanówka, co stanowi 57% wszystkich respondentów z tego miasta. Interesujące i zaskakujące wyniki przynoszą również dane o środkach transportu. Już na wstępie dowiadujemy się bowiem, że to nie samochód, ale pociąg obsługuje najwięcej codziennych dojazdów do stolicy korzystają z niego codziennie 92 osoby (52%), wobec 83 (48%) wykorzystujących do tego celu samochód. Zasadne w tym miejscu wydaje się zatem pytanie, czy zamiast tak bardzo skupiać się na budowie obwodnicy, nie należałoby tych sił i środków przeznaczyć na doinwestowanie przewozów i infrastruktury kolejowej? Wobec faktu, iż zaledwie 5% respondentów w ogóle korzysta z dojazdów do stolicy autobusem można śmiało powiedzieć, że mieszkańcy Grodziska Mazowieckiego, Milanówka i pobliskich miejscowości wyboru dokonują pomiędzy indywidualną komunikacją samochodową i publicznym transportem kolejowym.\n18 140 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA... Dużą popularność transportu samochodowego widać natomiast wśród osób, które w stolicy bywają z częstotliwością raz na tydzień. Spośród respondentów deklarujących, że bywa w Warszawie raz w tygodniu, 77 korzysta z samochodu, podczas gdy z pociągu jedynie 32. Prawdopodobnie można wiązać to z weekendowymi wyjazdami zakupowymi bądź rodzinnymi wyjazdami w celu skorzystania z usług wyższego rzędu (kino, teatr). Nie istnieją natomiast bardzo wyraźne różnice pomiędzy preferencjami środków transportu w podziale na miejsce zamieszkania. Dość ciekawie prezentują się natomiast odpowiedzi osób spoza tych miast. Okazuje się bowiem, że 100%, czyli 46 respondentów, mieszkańców okolicznych miejscowości, korzysta częściej lub rzadziej z samochodu osobowego, by dojeżdżać do Warszawy, a aż co trzeci nie korzysta z kolei w ogóle. Wobec braku zarówno sprawnego transportu publicznego dowożącego i zabierającego pasażerów do i ze stacji kolejowej, atrakcyjnych miejsc do parkowania wokół stacji, a przede wszystkim wobec wciąż niedoskonałej oferty organizatorów przewozów kolejowych, transport szynowy jest dla mieszkańców miejscowości położonych w nieco większym oddaleniu od linii nieatrakcyjny. Stanowi to kolejny przykład braku myślenia kompleksowego o systemie transportowym. Część trzecia kwestionariusza jest najbardziej obszerna i jednocześnie najbardziej skoncentrowana na temacie obwodnicy i trwającego wokół niej konfliktu. Znalazły się w niej pytania mające zarówno sprawdzić wiedzę respondentów na temat planowanej inwestycji, jak i zebrać ich opinie w zakresie jej celowości oraz roli i pozycji władz w procesie jej realizacji. Poproszono również respondentów, aby zadeklarowali, czy kiedykolwiek zabierali głos w sprawie budowy obwodnicy, czy dostali ku temu okazję, a jeśli nie, to czy zabraliby głos, gdyby taką szansę dostali. Na wstępie i wobec faktu, iż ponad 98% respondentów słyszało o planach budowy obwodnicy południowej należy bez wątpienia uznać, że temat ten jest ważny i powszechnie znany w społecznościach obu miast. Jak już wcześniej wspomniano, duża w tym rola władz lokalnych i organizacji, dla których obwodnica stanowi jedną z najważniejszych spraw i które wiele sił i środków poświęcają na jej propagowanie i ukazywanie, w zależności od stanowiska, w dobrym lub złym świetle. Potwierdzeniem tego może być fakt, iż ponad 54% respondentów słyszało, iż organizowano spotkania informacyjne na temat projektu budowy obwodnicy Grodziska Mazowieckiego i Milanówka, a kolejne 24% badanych usłyszało taką informację, ale nie potrafi powiedzieć o niej nic więcej. Dotarcie z informacją do niemal 80% mieszkańców to bez wątpienia sukces, ale połowiczny, jeśli wziąć pod uwagę fakt, ile osób z tych informacji skorzystało. Do zabierania głosu w sprawie budowy obwodnicy przyznaje się bowiem 70 respondentów, co stanowi niecałe 20% wszystkich, ale tylko 26 z tych 70 osób przyznaje, że swój głos zabierali właśnie na spotkaniu informacyjnym. Pozostali mieszkańcy swoją aktywność przejawiali zwykle w ramach dyskusji na forach internetowych oraz podpisując listy i protesty, co samo przez się mówi o ich stosunku do budowy obwodnicy i uzasadnia ich aktywność. Fakt, że obwodnica była planowana od ponad 30 lat pozwala domniemywać, że znaczna część mieszkańców Milanówka i Grodziska Mazowieckiego i bez spotkań informacyjnych\n19 MAZOWSZE Studia Regionalne nr 6/2011 II. Samorząd 141 zna wiele szczegółów przyszłej inwestycji i może mieć ugruntowane zdanie na ten temat, a fakt pojawiających się protestów jest dla nich tylko fanaberią i próbą ochrony własnych interesów, wobec prawdopodobnego ich zagrożenia. Jaka jest zatem opinia o budowie obwodnicy wśród mieszkańców Grodziska Mazowieckiego, Milanówka i okolicznych miejscowości, którzy wzięli udział w badaniu ankietowym? Otóż zwolenników budowy obwodnicy południowej jest 81,5% (308), a przeciwnych jest 15,9% (60) respondentów. Dziesięciu respondentów nie potrafiło określić, czy są przeciwni, czy popierają budowę obwodnicy południowej. Można w tym momencie spierać się o to, czy to dużo, czy mało, lecz zadowalający efekt może dać jedynie szersze spojrzenie i głębsza analiza wyników, na które inne operacje statystyczne mogą rzucić więcej światła. Znamienne jest mianowicie, że spośród mieszkańców Grodziska Mazowieckiego przeciwnych budowie jest 14 osób, co stanowi nieco ponad 7% respondentów z tego miasta, zaś wśród mieszkańców Milanówka przeciwnicy budowy stanowią aż 49% wszystkich respondentów. Aby zabezpieczyć wyniki badań przez zmanipulowaniem, zostały również policzone głosy respondentów w zależności od metody wypełniania kwestionariusza, co przyniosło dosyć zaskakujące rezultaty. Okazuje się bowiem, że wśród osób ankietowanych osobiście tylko 6% deklaruje swoją niechęć dla budowy obwodnicy południowej, a 2 osoby, tj. 2,4%, nie ma sprecyzowanej opinii. Można domniemywać, że pojawienie się ankiet na stronie internetowej Milanówka i Grodziska Mazowieckiego spowodowało mobilizację środowiska przeciwników obwodnicy, co w pewnym stopniu mogło wpłynąć na wyniki badania. Potwierdzenie tego przypuszczenia mogłoby oznaczać, że w rzeczywistości przeciwników budowy obwodnicy południowej jest znacznie mniej, lecz są oni daleko bardziej aktywni od większości. Te dane zdają się potwierdzać wspomniany wcześniej postulat, by obwodnicy Grodziska Mazowieckiego i Milanówka nie traktować jako jednej, niepodzielnej całości. Widać tu bowiem wyraźnie, iż to, co jedni uważają za lekarstwo na trapiące oba miasta korki, inni traktują jako marnotrawstwo środków publicznych, przejaw arogancji władz samorządowych Grodziska i województwa wobec mieszkańców Milanówka, a nawet paranoiczny pomysł z epoki głębokiego komunizmu 12. Jak na tle wszystkich respondentów prezentuje się statystyczny przeciwnik budowy obwodnicy? Na podstawie wykonanych analiz statystycznych, w tym testów Chi kwadrat, nie można stwierdzić, że przeciwnicy budowy obwodnicy dominują wśród którejś z grup w kategorii długości zamieszkiwania w deklarowanym miejscu i wieku. Innymi słowy, wśród przeciwników budowy obwodnicy południowej znajdują się przedstawiciele wszystkich grup wiekowych, a także starzy i nowi mieszkańcy. Co więcej, także struktura wykształcenia respondentów nie daje istotnych podstaw, by wskazać istotne różnice pomiędzy grupami zwolenników i przeciwników realizacji obwodnicy południowej. Także zwyczaje transportowe nie dają podstaw, by przeciwników budowy obwodnicy wyróżnić spośród pozostałych respondentów. Jak pokazały wyniki ankiety, nie są to osoby, które istotnie częściej niż inni wykorzystują w swoich podróżach mniej obciążające środowisko środki transportu zbiorowego, a co więcej, aż połowa zdeklarowanych przeciwników codziennie lub kilka razy w tygodniu bywa w Warszawie samochodem, podczas gdy wśród zwolenników budowy obwodnicy południowej przyznaje się do tego zaledwie 37% badanych. 12 Materiały własne na podstawie wykonanych badań.\n20 Źródło: opracowanie własne na podkładzie Google Maps. Przebieg obwodnic na podstawie danych MZDW w Warszawie Ryc. 2. Rozmieszczenie w przestrzeni respondentów przeciwnych budowie obwodnicy południowej (na podstawie deklarowanej ulicy zamieszkania) 142 SPOŁECZNE I PRAWNE ASPEKTY KONFLIKTÓW NA TLE ZAGOSPODAROWANIA...


Walka o język polski w czasach Odrodzenia/6 - Wikiźródła, wolna biblioteka\nWalka o język polski w czasach Odrodzenia/6\nWalka o język polski w czasach Odrodzenia - 6\nŁacina jeszcze nie zanika; jeżeli przyznaje polszczyźnie pewną równorzędność, nawet większe prawa, to stara się ona w niektórych zakresach osadzić mocno i dla siebie te dziedziny wyłączyć. Jeżeli do tego czasu słyszeliśmy pewne odgłosy walki między dwoma językami, to walka ta w następnych czasach mimo rosnącej samowiedzy polszczyzny nie wstaje i w wielu szczegółach się znaczy. Znaczy się więc w napominaniu do pokonywania trudności w polskim języku, w napominaniu do szanowania tego języka, w pewnej nieśmiałości autorów piszących w ojczystej mowie, a wreszcie w wyrzekaniu innych na zachłanność polszczyzny. Wyrzekano niekiedy na grubość języka polskiego, jego rubaszność; mówiono o nieforemności, niesposobności i »zatrudnieniu« naszej mowy, która na dworskie mówienie, t. j. pewną wykwintność stylu i wysłowienia, długo zebrać się nie mogła. Nikt tak często o tych niedomaganiach polszczyzny nie wspominał, jak ten, który często z niemi się zmagał, a często ich zmóc nie zdołał, — Mikołaj Rej.\nWięc jeżeli w pierwszej połowie szesnastego wieku napotykaliśmy tak często wyznania autorów i drukarzy, że do rozmnożenia pisma polskiego chcieliby się przyczynić, to około połowy stulecia i w drugiej jego połowie napominania, aby Polacy język swój narodowy gorliwszą otaczali opieką, bynajmniej nie milkną, lecz powtarzają się z niemniejszą natarczywością. Snują się one przez wszystkie Reja utwory. W Postylli z r. 1557 jest pełno tych upominań; biada tu Rej nad »czartowskiem« zgnieceniem języka polskiego w kościele, »aby temu prostaczkowie zrozumieć nie mogli«; nad tem, że w kościele katolickim »pienie kościelne i pisma i inne nauki rozlicznemi języki były szafowane«, tylko nie polskim. Przypomnieć warto że w protestanckim obozie często się upominano o wprowadzenie języka narodowego nawet do liturgji, jak to czynił między innymi Modrzewski; że kościół tam uchodził za głównego wroga narodowych języków, z których używania w sprawach religji miały rzekomo wypływać herezje. Szlachta skarżyła się na jednym sejmiku ówcześnie: »ta też nam się wielka krzywda widzi od księży, albowiem każdy naród ma w swym języku pisma, a nam księża każą głupimi być«. Rej w Postylli swej usiłował przekonać króla, że z częstszego używania mowy polskiej wypadnie wielka chwała i korzyść Bogu, królowi i społeczeństwu. W Wizerunku z r. 1558 czytamy znów skargę: »Niedbalszych ludzi niemasz jako Polacy, a coby się w swym języku mniej kochali«. — Wreszcie w Żywocie z r. 1568 znowu czytamy: »wszyscy narodowie językiem swym pisali; jednochmy w swym języku prawie zadrzemali«. Szereg tych utyskiwań moglibyśmy pomnożyć wypisami z innych pisarzy.\nZaczynała się od połowy panowania Zygmunta zwolna poprawa. Ale ci, co po polsku pisali, poczuwają się do obowiązku usprawiedliwiania swego śmiałego kroku. Pewna nieśmiałość autorów często jest widoczna. Uderza aż do połowy wieku ukrywanie nazwisk pisarzy w tytułach pod pseudonimami albo inicjałami. Ani Bielski, ani nawet Rej częstokroć nie wypisywali własnego nazwiska, lub początkowemi literami nieco je przysłaniali. W pismach poruszających sprawy i rozterki religijne taka ostrożność była może potrzebną. A z drugiej strony w materjach religijnych i polemice religijnej język polski się zalecał, jeżeli autor chciał wśród szerszej publiczności znaleźć oddźwięk i zrozumienie. Dlatego też Marcin Kromer, autor piszący zresztą wyłącznie po łacinie, odstąpił od tej zasady w swych pięknych Rozmowach Dworzanina z Mnichem, z lat 1551 — 54, aby skuteczniej zwalczać kacerstwo i aby do tych przemówić, co »łacińskiego pisma nie czytają«. Zapewne teologom i uczonym nie przypadało to do smaku; dlatego później sam Kromer zakrzątnął się około łacińskiego tych Rozmów przekładu. Kiedy Stanisław Orzechowski puścił się na polskie polityczne i kościelne traktaty, znowu to nie podobało się strażnikom Syjonu. Sam Orzechowski mówił w Apologia pro Quincunce (Orichoviana, wyd. Korzeniowski, str. 644): Exsecutionem atque Quincuncem vulgariter, id est patrio sermone, edidi, non sine iusta reprehensione doctorum atque prudentium, qui illos dialogos latine loqui cupiebant ardenter. Między tymi, którzy krok Orzechowskiego ganili, był Stanisław Hozjusz. Hozjusz już wprawdzie zamłodu, według biografji Stanisława Reszki (c. XI), po polsku się nauczył i pisał polskie kazania, ale nie wierzył, żeby trudne tajemnice religji można było w innym języku jak łacińskim roztrząsać, a niedowierzał sposobności języka polskiego. Jeszcze później (l. c., c. XVII) bronił nawet we Włoszech przywilejów łacińskiego języka, latinae linguae principatum.\nStanisław Murzynowski, szermierz protestantyzmu, ogłosił w Królewcu w r. 1550 pismo, napominające do stałości w religji, p. t. Historja żałosna i straszliwa o Franciszku Spierze, który się dla bojaźni ludzkiej prawdy Pańskiej zaparł i dlatego jest na strach świata... skaran. Wyznawał w niem bez ogródki: »Nie wstydzę się dla tego za nie, iż to jest polskie a nie łacińskie«. Inni ubierali tę swoją śmiałość w inne, nie mniej silne słowa. Kiedy biskup Andrzej Zebrzydowski w r. 1548 tłumaczył się z tego, iż do kogoś po polsku napisał, użył słów: Polonus scripsi Polona lingua et ad Polonum. A podobne słowa występują odtąd w podobnych obronach innych autorów prawie jako formułka. Orzechowski, posławszy w r. 1564 swoją rozprawę Quincunx posłom koronnym do Warszawy, mówił w przedmowie do czytelnika: »A jeśliże chcesz wiedzieć, czemu polskim językiem pisarz Quincunxa swego pisał tobie, wiedz, iż przeto, iż on nie chce, aby go czytał Włoch, Niemiec, Francuz, Hiszpan; Polak Polakom pisał, co Polsce zdrowego być mienił«. — Górnicki we wstępie Drogi do zupełnej wolności odzywa się podobnie: Polak Polakom po polsku piszę... aby się co w pośrodek podało, podobnego do poratowania ojczyzny naszej«.\nWięc przedewszystkiem nie chciano dopuścić polszczyzny do teologji i rozpraw religijnych; uważano, że to byłoby prawie profanacją. Teolodzy krakowscy stali na tem stanowisku: res sacras vernacula lingua imprimi debere negant, jak się wyraził magister Andrzej z Kobylina we wstępie do wydania Żołtarza Dawidowego. A przekonanie to dzieliło wielu innych; Hozjusz wątpił, żeby rzeczy teologiczne w narodowym języku wysłowić można, a wątpił (i wątpiono) nawet wtedy, kiedy od połowy wieku następujące po sobie z kolei przekłady Pisma świętego, począwszy od Seklucjanowych aż do Wujkowego, uprzystępniły i wyraziły myśli Pańskie dla ogółu Polaków. Odmawiano językowi polskiemu zdolności wyrażania pojęć wyższych, ogólnych i oderwanych, również uważano go za niesposobny do wykładu naukowego. Czyż Górnicki miał na myśli tę niezdolność narodu do oderwanych pojęć, kiedy w Dworzaninie twierdził, iż »Polacy chcą wszystko brać cieleśnie«? Skargi na niedomagania języka polskiego w tym względzie powtarzają się często. Stanisław Murzynowski pisał około połowy wieku: »Wielu mniema, żeby nie mogła być żadna rzecz pożyteczna a poważna wypisana« w polskim języku. Skarga jeszcze w r. 1578 nie przypuszczał, żeby jakąkolwiek umiejętność można uprawiać po polsku. I w tymże samym roku ks. Hieronim Powodowski, kanonik poznański, w swoim Korabiu zewnętrznego Potopu kładzie predykamenta, czyli kategorje istnienia po łacinie, »których słów naszym polskim językiem, który się więcej kuchnią niż dialektyką bawił, właśnie wyłożyć nie możemy«. I to mówił kaznodzieja znany, który w swych przemowach, zarówno polskich jak łacińskich, dotykał najzawilszych problemów teologji, a mówił tak dlatego, że uprzedzenie stulecia ciężyło jeszcze na narodowym języku. Kiedy w r. 1605 nalegał Dymitr Samozwaniec na swych preceptorów jezuickich, XX. Czyżowskiego i Ławickiego, aby go czegokolwiek uczyli, odparli mu ojcowie, że — ponieważ nie umiał po łacinie — życzenia jego nie zdołają wypełnić; bo wykład jakiejkolwiek nauki w języku polskim natrafiłby na nadzwyczajne trudności. Uprzedzenie przetrwało więc szesnaste stulecie, mimo że już dawno Kalwin w narodowym swym języku o teologji rozprawiał, mimo że n. p. Kromer w swoich Rozmowach ośmielił się do pisma tego »nieco greckich słów a polskich niezwyczajnych i też filozofji wtoczyć« (Rozmowa trzecia, w wyd. Łosia str. 173). Próżne też były biadania Górnickiego w Dworzaninie: »niewiem, czemu tak podle rozumiemy o swoim języku, jakoby łacińskich nauk w się wziąć nie mógł, co się mnie wielkie głupstwo zdaje«. Przesąd, że teologja, filozofja i nauka powinny po łacinie przemawiać, znaczy się po dziś dzień w niektórych objawach; z dawniejszych czasów przypomnieć warto Benedykta Spinozę, co w siedemnastym wieku system swój i pojęcia wyraził po łacinie, a dalej Leibnitza, który w swych dziełach często łacinie dawał pierwszeństwo. Zarówno uniwersytety, jak nawet szkoły średnie przechowały i hodowały przez długie wieki przeświadczenie, że dla nauki i nauczania jedynie stosownego słowa może dostarczyć łacina.\nLudzie nauki i wytwornego wykształcenia uważali ten język za jedynie godny w przemowie i księdze. Według średniowiecznego wyrażenia, język pospolity coram clericis saporem suavitatis non habet. Dlatego dziwić nas może, ale zarazem nie zdziwi, pewien list Andrzeja Patrycego Nideckiego z r. 1564 do Hozjusza. Posyłał on wtedy Hozjuszowi z pewną nieśmiałością świeżo wydrukowanego Satyra Kochanowskiego i powiadał, że ośmielił się na tę przesyłkę, quoniam Illustriss. Dom. V... materna lingua conscriptos libros legere intellexi. Ze strony Hozjusza uchodziło to wyraźnie za rodzaj ustępstwa na korzyść mowy i literatury pospolitej. A jeżeli do wielkich osobistości prawie wyłącznie łacina znajdowała przystęp, to tem bardziej uchodziła ona za jedynie godną, aby rozbrzmiewać w świątyniach i przybytkach Bożych. Trudno więc było wywalczyć dla kazań polskich prawa i uznanie. Dlatego szczególnie w początkach średniowiecza kaznodziejstwo mało się rozwijało; dopiero w trzynastym wieku Dominikanie i Franciszkanie ożywili w zachodniej Europie tę dziedzinę. My jednak spóźnialiśmy się na tem polu. Duchowieństwo polskie nie było dosyć wykształcone, żeby samodzielnie w tej dziedzinie się odznaczyć. Klasztory zaniemczone mogły dostarczyć jedynie niemieckich kaznodziei, a głos niemieckich kapłanów rozbrzmiewał także w miastach, przeważnie niemieckich. Nie pomogły wiele dążenia chwalebne biskupów, jak arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakóba Świnki, który w r. 1285 zarządził, »aby przy każdym kościele katedralnym i zakonnym jakiegobądź miejsca przełożeni szkół koniecznie język polski umieli, iżby po polsku dzieciom pisarzy przekładali«. W piętnastym wieku trochę lepiej dziać się zaczyna: Ostroróg w swem Monumentum występował gwałtownie przeciw zaniemczaniu naszych kościołów. Długosz jednak w bardzo czarnych kolorach przedstawia położenie rzeczy w początku piętnastego wieku: »Rzadko bardzo — mówi — w całym kościele polskim kazano po polsku do ludu, rzadko słyszano kazania objaśniające w sposób uczony prawo Boże, bo dla rzadkości nauki i ksiąg mało było takich, którzyby umiejętnie i odpowiednio kazać umieli, skoro wszyscy Polacy z wyjątkiem nielicznych albo uczonych albo zakonników, w wielkiej części obcego pochodzenia, zwracali się do światowego i świeckiego życia, stronili od nauki i unikali zachodu ewangelicznego nauczania«. Następują potem słowa pierwszorzędnej wagi dla znaczenia uniwersytetu krakowskiego: »Wreszcie założenie krakowskiego studjum usunęło to zaniedbanie i niedostatek, który trwał przez tak długie wieki«. Odtąd kazania polskie zaczęły, według Długosza, rozbrzmiewać nietylko po miastach, lecz i po wsiach całego królestwa. Kazań jednak polskich z piętnastego wieku znamy mało. Działo się tutaj niewątpliwie to, co się działo w całym świecie: kaznodzieja mówił do ludu w narodowym języku, kiedy zaś następnie zamierzył słowa swe ubrać w formę literacką, natenczas przyodziewał je w szatę powszechnego, kościelnego języka i spisywał je po łacinie. Z nazwisk wybija się w Polsce nazwisko Pawła z Zatora. W r. 1454 fundował Zbigniew Oleśnicki stałe beneficium i stanowisko kaznodziei w kościele katedralnym krakowskim. Miał on przemawiać po polsku, a Paweł z Zatora, który słynął już ze swej polskiej wymowy, wstąpił jako pierwszy na to nowe stanowisko.\nOrzechowski dopatrzył się i dosłyszał w swojem pokoleniu wielkiego wzmożenia się wymowy i wymienił ze szczególnem uznaniem Dominikanów: Łukasza Lwowczyka i Malchera z Mościsk. Sam wreszcie o swej wymowie mówił, że swoje kaznodziejskie natchnienia czerpał nie z książek, lecz z głębin myśli i serca wystraszonego o dolę ojczyzny. »To, co się drugdy mówi albo pisze, ja mam nie tak z wielkiego czytania, albo z jakiej osobliwej nauki,... jako z ustawicznego myślenia i z bojaźni wielkiej«. Nie teorje retoryczne, lecz osobiste uczucia zrobiły go mówcą.\nAle choć narodowe języki zdobywały swe prawa na kazalnicy, przyjętym było obyczajem, że przy wielkich i uroczystych obchodach rozbrzmiewał głos kaznodziejski po łacinie. U nas oczywiście takie same panowały porządki; przekonamy się jednak, że często wyłamywano się z pod nich i uświęconej tradycji. Długosz wyraźnie poświadcza, że w r. 1434 na pogrzebie Władysława Jagiełły mistrz Paweł z Zatora miał mowę po polsku, w której wyliczył pobożne i znakomite króla Władysława czyny i wszystkim słuchaczom łzy wycisnął słodką swoją wymową (suo dulci eloquio). Jak się rzecz odbyła na pogrzebie Zygmunta Starego w roku 1548, niezupełnie jest jasnem; wiemy tyle, że biskup Samuel Maciejowski po ewangelji wśród mszy, odprawianej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego, uczynił kazanie, jak u Bielskiego czytamy, »dosyć dobre i długie«. To samo donosi Orzechowski w Annalach i Górnicki w Dziejach w Koronie, lecz różnią się tem, że Orzechowski mówi, iż kazanie to było polskiem, Górnicki zaś, iż łacińskiem. Więc Orzechowski w Annalach nawet przygania ten krok Maciejowskiemu (ks. I, str. 17 w wyd. Działyńskiego), quod polonice... verba fecit quasi ea oratio ad solos Polonos nec etiam ad alienos qui aderant pertineret; sed Samueli ita tum fuerat visum, ut Polonum regem apud Polonos sermone laudaret polono. — U Górnickiego tymczasem czytamy: «Kazanie na mszej wielkiej po łacinie uczynił ks. Maciejowski..., którem tak wzruszył ludzie, iż i ci, którzy nie do końca rozumieli języka łacińskiego, musieli płakać«. Albo tedy miał Maciejowski przy tej okazji dwie mowy, jedną łacińską, drugą polską, jakby można wnioskować z późniejszych wydań Kroniki Bielskiego, albo też mowę, pierwotnie wypowiedzianą po polsku, ogłoszono następnie po łacinie, co spowodowało nieporozumienie u późniejszych dziejopisów.\nStosunki te i pojęcia zarysowały się dosyć jaskrawo przy sposobności wjazdu króla Zygmunta Augusta z Barbarą do Krakowa w r. 1549. Według Acta actorum kapituły krakowskiej, poleciła taż kapituła Piotrowi Myszkowskiemu, aby przyjął królewską parę honorifice aliqua oratione latina..., ita tamen, ut una eademque oratione etiam ipsam coniugem regis... exciperet, quandoquidem indignum visum est professioni et ordini ecclesiastico, ut polonica aliqua oratio, nunquam alias audita, ad ipsam regis uxorem fieri deberet. Otóż Myszkowski niezupełnie się zastosował do tych zleceń: króla powitał wprawdzie mową łacińską, ale do królowej Barbary »uczynił witanie po polsku, dobrze, mądrze i roztropnie, tak iż się wszem podobało«. — Wyraźnie więc uchylano się w tej dziedzinie już chętnie od odziedziczonych a krępujących zwyczajów. A przytem nadmienić warto, że już dawniej przełamywano w tej mierze ustalone porządki. Kiedy Jan Konarski, biskup krakowski, składał w r. 1515 Zygmuntowi Staremu hołd po zwycięstwie nad Moskwą i szczęśliwym do ojczyzny powrocie, uczynił on rzecz do króla po łacinie, a do królowej Barbary wypowiedział polską orację.\nGórnicki, co zawsze usiłował wykazać równe prawa polszczyzny we wszystkich wiedzy zakresach, wykluczył również w swem historycznem dziele łacinę. — Tenże sam Górnicki uprawiał także publicystykę w polskim języku: słusznie mu się wydawało, że głos doradczy w sprawach publicznych, aby był doniosłym i skutecznym, powinien być zrozumiałym dla warstw szerszych. Pierwsi pisarze polityczni w szesnastym wieku, jak Modrzewski i Przyłuski, pisali po łacinie. Rej jednak potrącał o sprawy publiczne po polsku, a Orzechowski i Górnicki postanowili polskiemi pismami wpływać na posłów sejmowych. Ten sam powód skłonił Kochanowskiego do napisania po polsku swych Wróżek i Satyra, który jest najwcześniejszym utworem polskim większych rozmiarów tego poety. Na sejmie warszawskim z r. 1563 miał on zyskiwać stronników dla popierania myśli królewskich i podkanclerzego Piotra Myszkowskiego.\nPozostaje wreszcie list i korespondencja. Oczywiście interesa codzienne, powszednie, załatwiano doraźnem pismem, które nie dbało o literacką wykwintność. Ale poza tem list, zarówno w starożytności jak w czasach Odrodzenia, miewał literackie uroszczenia i powstawał z myślą o nieśmiertelności. Kiedy więc potrącał o rzeczy ważniejsze, lub do dostojnej miał przemawiać osoby, ubierał się wtedy w czasach humanizmu w mowę ozdobną i... łacińską. Odstępowanie od tego zwyczaju, użycie języka polskiego w liście, mówiącym o poważnych sprawach i do poważnej skierowanym osoby, byłoby uchodziło za pewne uchybienie i wykroczenie przeciw formom uświęconym. Język narodowy mógł się pojawiać w listach potocznych, okolicznościowych, dotyczących spraw, które nie miały znaczenia dla potomności, quarum memoriam nolumus transferre ad posteros. Kiedy też Andrzej z Kobylina w r. 1539 wydawał Żołtarz Wróbla i poświęcał go pismem dedykacyjnym Piotrowi Kmicie, usprawiedliwiał on się obszerniej, że w polskim to czynił języku: »Godziło się było po łacinie ten list pisać W. M., jako panu mądremu i owszem (co rzadko się przydawa między wielkimi pany) w piśmie rozlicznem uczonemu. Ale iż to rzecz jest polska, więcej prostym ludziom służąca, przeto miałem na to baczność, aby ten list zalecający nie tylko samym uczonym, ale też pospolitemu człowieku naszego języka był jawny«.\nNie spodobał się ten nowy obyczaj najżarliwszemu szermierzowi o prawa łaciny, Hozjuszowi. Koło roku 1555 wystosował on do Jakóba Uchańskiego, biskupa chełmskiego, obszerne, dziś zagubione pismo, wyrzucające mu pewne skłonności do nowinek i ustępstwa na rzecz innowierców. Uchański zajmował bowiem w sprawie dopuszczenia kielicha przy eucharystji i w sporze o celibat chwiejne i dwuznaczne stanowisko, a stosunki jego przyjazne z Modrzewskim raziły niepomiernie Hozjusza. Uchański nie odpisywał jednak długo; wreszcie wystosował swą odpowiedź w polskim języku. Uchybienie to bardzo obraziło i rozgniewało Hozjusza. Uchański wprawdzie tłumaczył się w swem piśmie, że niedostatecznie włada łacińskim językiem, aby myśl swoją jasno wyrazić. Ale Hozjusz odcinał się, że Uchańskiego polskich usprawiedliwiań i wykrętów nie zrozumiał dokładnie i że łacina byłaby dlań o wiele jaśniejszą. Zaznaczył przytem stanowczo: Aequum quidem fuerat, ut catholicus episcopus catholica hoc est latina lingua scriberet ad catholicum. — Wyraźnie więc i treść i forma pisma Uchańskiego wywołały wielkie niezadowolenie, które się dobitnie ujawniło w słowach przytoczonych.\nOto kilka szczegółów z tej walki językowej. Ludzie popierający polszczyznę i jej używanie napotykali niewątpliwie rozmaite trudności w pełnem wyrażaniu swej myśli, a nie znajdując odpowiednich wyrazów w przekazanym polskim języku, musieli tworzyć nowe, lub zapożyczać się u obcych. Dlatego Kromer w swych Rozmowach Dworzanina z Mnichem (str. 173 w wyd. Łosia) uniewinnia się, iż »się nieco ... greckich słów a polskich niezwyczajnych ... wtaczało«. Dlatego inni zapożyczali się u Czechów. Jan Małecki z Sącza, dawniej krakowski drukarz i wydawca, a potrochu także literat i autor, przesiedlił się w r. 1536 do Prus Książęcych, i zostawszy tu pastorem w Ełku, ogłaszał katechizmy i księgi nabożne dla szerzenia i ugruntowania nowej nauki. Ponieważ zaś wytykano mu niepoprawność polskiego języka i liczne wtręty czeskie, bronił się przeciw tym zarzutom, miotanym głównie przez Jana Seklucjana. W zapale walki posunął się do twierdzenia, że »bez pomocy czeskiego języka i czeskiego Pisma św. ani sposób dokonać przekładu Biblji na polskie, bo język polski nadmiernie jest zepsutym, tak dalece, że nikt nim nie zdoła trafnie i właściwie przemawiać, ktoby języka czeskiego nie był świadomym«. — Wszakże czeskie piśmiennictwo w piętnastem stuleciu wyprzedziło nasze pod względem naukowym, a czeszczyzna nawet za Zygmunta Starego była w częstem u nas używaniu i uchodziła jeszcze w czasach Górnickiego za wykwintny, »pieszczony« język, którym się lubiano popisywać. Wszakże jeszcze Bartosz Paprocki wolał niektóre książki czeskim niż polskim pisać językiem. Inni inaczej sobie radzili w trudnościach. Orzechowski myślał o »bułgarskich« pożyczkach. W Policji Królestwa Polskiego z r. 1566 odzywał się do czytelnika: »Przytem cię proszę, abyś się nie obrażał bułgarskiemi albo nowemi polskiemi słowy, jeśli kiedy na które w czytaniu przyjdziesz, których prze niedostatek języka polskiego w rzeczach tych, które polskim językiem nigdy przedtem w Polsce po polsku traktowane nie były, używać-em musiał. Wszak i w polszczyznę niemieckiemi i łacińskiemi słowy drugdy tego dokładamy, czego polskim językiem wyrazić nie możemy«. — Podobnie Budny w swym przekładzie Biblji oglądał się za prowincjonalizmami, nawet ruskiemi. — Łacina cisnęła się gęsto pod pióra. I stąd powstał ten sposób pisania i mówienia mieszany, zwany dziś makaronicznym. W szesnastym wieku często się on pojawia, potem przez cały nieomal wiek siedemnasty grasuje.\nŁacina więc zawsze pozostała przedmiotem wielkiego poszanowania; uznawano jej wyższość nad językiem polskim. Szermierz polszczyzny, Stanisław Orzechowski, niejedno z swych dziełek wydawał następnie po łacinie, i tę praktykę u wielu stwierdziliśmy pisarzy i mówców. Mowa polska mogła zapewnić wpływ doraźny, łacińska była rękojmią nieśmiertelności. Utwierdziło się także przekonanie, że myśl każda jaśniej, dobitniej w łacinie się przedstawi; wyraził to stanowczo Jan Januszowski przy swojem tłumaczeniu na polskie mowy legata Malaspiny w r. 1596: Wiem — pisał, - że polska mowa z łacińską nie zrówna; tam bowiem słowa na wybór, i co słów, to węzłów, co w polskiem być nie może; a co większa, milsza rzecz zawsze łacińska niż polska.\n↑ Por. Windakiewicz, Mikołaj Rej, Lublin 1922, str. 50.\n↑ »Quod illine velut ex fontibus haeresium rivos profluere suspicantur«, — czytamy w przedmowie do wydania Erazma: De conscribendis epistolis, dokonanego przez Scharffenberga i Wietora w Krakowie r. 1523. Przedmowa ta zwraca się do Jodoka Deciusa.\n↑ Por. teraz Kolbuszewskiego, Postyllografja polska XVI i XVII w., mian. str. 57 i 60.\n↑ Korespondencja Zebrzydowskiego, wyd. Wisłocki, nr. 377.\n↑ Polonus scripsi... (łac.) — Jako Polak pisałem w polskim języku i dla Polaka.\n↑ res sacras... (łac.) — uważają, że treści religijne (święte) nie powinny być drukowane w języku narodowym.\n↑ Przekład czterech ewangelistów Seklucjana, lub raczej Murzynowskiego, wyszedł w Królewcu w r. 1551. W przedmowie do Zygmunta Augusta czytamy, że jedną z chwał tych rządów jest to, »że się dopiero za W. K. M. panowania otworzyło słowa Pańskiego językiem polskim drukowanie«.\n↑ Brückner, Język polski i jego historja, cz. I, str. 80—81.\n↑ W egzemplarzu Bibljoteki Czartoryskich, str. 203.\n↑ coram clericis... (łac.) — w oczach kleru nie ma smaku słodyczy.\n↑ Długosz, Liber beneficiorum, I, 261.\n↑ Por. Lecoy de la Marche: La chaire franc. au moyen âge, Paris 1886, str. 263, i moją Historję Uniw. krak. I, 285 i nast.\n↑ Długosz, IV, 530.\n↑ quod polonice... (łac.) — to po polsku... powiedział, jakby ta mowa do samych Polaków odnosiła się, nie jednak do obcych, którzy byli obecni; tak, a co więcej Samuel wówczas zgodnie z posiadaną wizją, chwalił króla polskiego pośród Polaków słowami polskimi.\n↑ Por. Baliński, Pamiętniki o królowej Barbarze, I, 219 i 222.\n↑ Acta Tomiciana, III, 445.\n↑ Cytuję według wyd. z r. 1564. — Ułoga, tyle co nałóg, niedomaganie.\n↑ Por. Voigt, Die Wiederbelebung des klass. Alterthums II, 422.\n↑ quarum memoriam... (łac.) — których pamięci nie chcemy zachować dla potomnych.\n↑ Pismo Hozjusza czytamy w Hosii Epistulae, nr. 1508. Objaśnienie historyczne tego starcia, które nas wyłącznie pod względem literackim zajęło, dał prof. Kot w dziele Andrzej Frycz Modrzewski, Kraków 1919, str. 139 — 140 i 142.\n↑ W Defensio verae Translationis corporis catechismi in linguam polonicam (rękopis w archiwum państw. w Królewcu, nr. 207).\n↑ Por. ks. dr. Warmińskiego: Andrzej Samuel i Jan Seklucjan, Poznań 1906, str. 199.\n↑ Mecherzyński, Historja języka łacińskiego w Polsce, 1833, strona 34.\n↑ Podobnie działo się w szesnastym wieku we Francji; pisarze zasilali francuski swój język wyrażeniami gwarowemi, nowotworami, nawet pożyczkami z obcych zupełnie języków. Por. o tem znakomite dzieło Ferdynanda Brunot’a, Histoire de la langue française, 1906, II, 174.\n↑ Por. Orichoviana, wyd. Korzeniowski, str. 304.\nTę stronę ostatnio edytowano 3 sie 2012, 10:49.


angielski xbox i polski dubbing w grze demo sciagnietej przez xbox live | XboxForum.pl - Największe Polskie forum o konsolach Xbox One, Xbox 360 i Xbox.\nangielski xbox i polski dubbing w grze demo sciagnietej przez xbox live\nTemat na forum 'Dla świeżaków' rozpoczęty przez Blaine, Czerwiec 1, 2012.\nBlaine Świeżak Świeżak\nWitam, otoz jestem tu nowy, takze jeszcze raz: WITAM\nOtoz kilka dni temu zakupilem xboxa 360 slim z kinect - Anglia, angielski sklep. Ustawilem w menu jezyk polski. Poprzez xbox live sciagnalem wlasnie demo Star Wars na kinecta (piekna sprawa btw ). Ku mojemu zdziwieniu mam polski dubbing. Ktos mi wytlumaczy, czy to znaczy, ze jesli tylko jest dostepne demo z pl, bede je mial domyslnie sciagane?\nI czy jak zakupie w Anglii gre, ktora posiada pl dubbing, napisy, bede mial PL?\nWiem, ze dla Was banalne pytanie, dlatego z gory dzieki za odpowiedz!!!\nBlaine, Czerwiec 1, 2012\nJeśli masz ustawiony region na Polskę, to powinno pobierać gry, DLC z polskim dubbingiem/napisami, oczywiście, jeśli takowe istnieją. Oczywiście, jak kupisz grę z dostępnym językiem polskim, to możesz taki ustawić.\nserdeczne dzieki za odpowiedz!\nNie pobiera wersji PL tylko przy włączeniu gry automatycznie ustawia język PL jeśli gra takowy posiada\nWłaśnie o to mi chodziło - jeśli ma język/dubbing PL, to taki ustawia.\na orientujecie sie moze jak to jest z grami kupionymi w UK i jezykiem polskim?\nMam narazie 6 i zadna nie ma polskiego, tylko w.w Star Wars\nBlaine, Czerwiec 2, 2012\nBlaine napisał: ↑\nTrafiłeś akurat na takie gry, w których nie ma polskiego języka.\nXbox Live Polski Czy Angielski\ndymaas, Wrzesień 20, 2015, na forum: Xbox Live