Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy! - PDF\nDownload "Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy!"\n1 Drogie Koleżanki i Drodzy Koledzy! Trafia do was ostatni w 2012 roku numer Kardiologii Inwazyjnej, oficjalnie już gazety informacyjnej Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych PTK. Mam nadzieję, że zdecydowana większość naszych Czytelników będzie mogła oddać się jego lekturze w okolicach Świąt Bożego Narodzenia Czas tych wyjątkowych Świąt sprzyja refleksjom i wszelkim podsumowaniom. Rok 2012 do łatwych nie należał. Pesymiści wręcz twierdzą, że to ostatni z tych dobrych lat dla naszej specjalności. Osobiście należę raczej do optymistów i wierzę, że tak źle nie będzie i pewne osiągnięcia naszej branży uda się utrzymać. Osobiście rok 2012 zaliczam do ewidentnie udanych. Oczywiście nie ma co ukrywać, że po raz pierwszy na taką skalę NFZ nie zapłacił Nam za nadwykonania, ale z drugiej strony udało się przecież utrzymać poprzednie ceny naszych procedur, a do tego pojawiła się możliwość finansowana IVUS i FFR oraz implantacji wielu stentów DES. Oczywiście, te wcześniej wymienione procedury nie łatwo spożytkować ze względu na przypisanie ich do szeroko pojętej hospitalizacji kardiologicznej, ale i w tej materii odnieśliśmy mały sukces. Centrala NFZ zaleciła swoim Oddziałom dokonywanie przesunięć między składowymi kontraktu. Z własnego doświadczenia wiem, że jest to już praktykowane. W moim przekonaniu rok 2012 to pierwszy od dłuższego czasu, w którym naszemu Środowisku udało się wreszcie coś załatwić. Niewątpliwie zawdzięczamy to Zarządowi Asocjacji, który podjął się dodatkowo reformy systemu certyfikacji (ośrodków i lekarzy) oraz bazy danych. Te ambitne wyzwania zmierzają do realizacji i nie pozostaje nam nic innego, jak trzymać kciuki za tak pracowitego i aktywnego Przewodniczącego Asocjacji i Członków Jego Zarządu. Mam cichą nadzieję, że bieżący numer Kardiologii Inwazyjnej okaże się interesujący. Nie ukrywam, że przygotowując się do funkcjonowania w 2013 roku w formule dwumiesięcznika, poszerzamy grono naszych współpracowników i liczbę stałych działów. Stąd w 4. numerze 2012 roku pojawia się artykuł Profesor Janiny Stępińskiej na temat intensywnej opieki kardiologicznej, który jest niejako zajawką działu poświęconego tej ważnej części naszej pracy, a który będzie prowadzić Pani Docent Beata Średniawa. Reszta przygotowanego materiału mieści się w naszych już Wam znanych działach. Wierzę, że zainteresują Was relacje z TCT, Kongresów AHA i ACCA czy londyńskiego spotkania zastawkowego (PCR London Valve 2012). Może ktoś po ich przeczytaniu uwzględni je w przyszłym roku w swoim kalendarzu spotkań naukowych. Kolega Stanisław Bartuś ciekawie pisze o diagnostyce i leczeniu choroby tętnic obwodowych, a Profesor Piotr Andziak przedstawia punkt chirurga naczyniowego w kwestii leczenia zwężonych tętnic szyjnych. Nie wątpię, że zainteresuje Was przeciekawy przypadek kliniczny pióra Sławka Gołębiewskiego. Dość powiedzieć, iż dowodzi on z jednej strony związku zespołu TakoTsubo z procesem aterotrombozy, a z drugiej faktu, że nie można go bezwarunkowo lekceważyć, zakładając jego łagodny dobrze rokujący przebieg. Rutynowo już znajdziecie teksty w działach prowadzonych przez Kolegów J. Pręgowskiego i T. Pawłowskiego. W dobie ogromnych oczekiwań z jednej strony od przezskórnej denerwacji nerkowej, a z drugiej potrzeby upowszechniania idei cząstkowej rezerwy wieńcowej nic dziwnego, że właśnie te tematy zostały przez Nich wybrane. Do tego ciekawa kontynuacja problematyki rehabilitacji kardiologicznej. Na zakończenie pozwolę sobie w imieniu Redakcji złożyć Wam i Waszym Rodzinom udanego i szczęśliwego roku Życząc miłej lektury, pozostaję z koleżeńskimi pozdrowieniami. Prof. dr hab. n. med. Robert J. Gil Kardiologia Inwazyjna jest gazetą informacyjną wydawaną cztery razy w roku przez VM Media sp. z o.o. VM Group sp.k., ul. Świętokrzyska 73, Gdańsk, tel. (58) , faks (58) Redaktor naczelny: prof. dr hab. n. med. Robert Gil; Zastêpca Redaktora Naczelnego: Artur Krzywkowski Adres redakcji: ul. Romantyczna 22/11, Szczecin tel.: , Prenumerata: W 2012 roku cena dla instytucji z Polski wynosi 136 zł (z zagranicy: 90 EURO), dla odbiorców indywidualnych z Polski 68 zł (z zagranicy: 45 EURO). Istnieje możliwość zamówienia pojedynczego numeru 20 zł. Wpłaty z czytelnym adresem należy przesyłać na konto: Wydawnictwo Via Medica, Fortis Bank Polska SA oddz. Gdańsk, Zamówienia drogą elektroniczną: Reklamy: Należy się kontaktować z wydawnictwem Via Medica, Dział Reklam, ul. Świętokrzyska 73, Gdańsk, tel. (58) w. 196, w. 30, 1\n2 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 Okiem konsultanta Grzegorz Opolski Koniec roku to zwykle czas podsumowań i planów na rok następny. Jaki był 2012 rok dla kardiologii inwazyjnej? Początek zapowiadał się groźnie. Widmo istotnego obniżenia wyceny większości świadczeń. Ostatecznie finał okazał się szczęśliwy. Środki z obniżenia kilku procedur zostały wykorzystane na sfinansowanie nowych świadczeń zalecanych przez aktualne wytyczne, takie jak między innymi FFR. Finansowo bilans zamknął się na zero. Mniej szczęścia miała elektroterapia. Początek roku zaczął się dla niej dobrze wprowadzono do katalogu NFZ możliwość sumowania usunięcia elektrod z implantacją nowego układu i krioablację balonową. W listopadzie zaskoczyła nas nowa Prezes NFZ, obniżając wycenę implantacji ICD i ICD-RT o 14%. Na otarcie łez wprowadzono do katalogu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej odrębne świadczenie dotyczące kontroli implantowanych urządzeń serca ze zróżnicowaniem w zależności od skomplikowania kontrolowanego urządzenia. Bardzo duże znaczenie dla rozwoju nowoczesnej kardiologii inwazyjnej ma ministerialny program Przezskórnego lub z innego dostępu wszczepiania zastawek serca. W ramach dalszego rozwoju programu leczenia wad zastawkowych serca prowadzono działania, mające na celu wdrożenie zabiegów przezskórnej naprawy zastawki mitralnej z użyciem systemu Mitraclip w leczeniu chorych z ciężką czynnościową niedomykalnością zastawki mitralnej. We współpracy z Ministerstwem Zdrowia, Asocjacją Interwencji Sercowo-Naczyniowych oraz Krajowym Zespołem Nadzoru Specjalistycznego w dziedzinie kardiologii opracowano kryteria dotyczące wymagań kwalifikacyjnych ośrodków oraz personelu medycznego do wykonywania tego typu zabiegów. Kolejne dwa programy, które, mamy nadzieję, znajdą się w przyszłorocznych programach finansowanych przez MZ, to: przezcewnikowa nieoperacyjna naprawa zastawki mitralnej (MitraClip) u chorych wysokiego ryzyka oraz denerwacja nerkowa. Oba programy mają szansę wygrać konkurencję i być finansowane w ramach STRATEGMED. Pod koniec roku nareszcie kardiologię dostrzegła Agencja Oceny Technologii Medycznych (AOTM). W połowie grudnia Rada Przejrzystości pozytywnie zaopiniowała hipotermię i biwalirudynę. W kolejności czeka przeznaczyniowe zamykanie uszka lewego przedsionka, leczenie restenozy naczyń wieńcowych za pomocą balonu uwalniającego lek oraz przezcewnikowa nieoperacyjna naprawa zastawki mitralnej (MitraClip) u chorych wysokiego ryzyka. Na początku grudnia Rada Przejrzystości pozytywnie zaopiniowała refundację heparyn drobnocząsteczkowych w terapii pomostowej zamiast antagonisty witaminy K (VKA) lub innych leków przeciwkrzepliwych (niestety uzupełnienia będzie wymagało migotanie przedsionków) u kobiet będących w ciąży po wszczepieniu zastawki i z wadą zastawkową. Duże nadzieje budzi planowane przez AISN PTK wprowadzenie w 2013 roku nowych zasad akredytacji Pracowni Kardiologii Inwazyjnej oraz certyfikacji lekarzy wykonujących zabiegi z zakresu kardiologii inwazyjnej. To jest szansa dla poprawy jakości polskich ośrodków kardiologii inwazyjnej. Chciałbym podziękować Panu Profesorowi Dariuszowi Dudkowi i całemu Zarządowi AISN za współpracę w 2012 roku, za inicjatywę i wsparcie merytoryczne, na jakie zawsze mogłem liczyć. Co przyniesie nam Nowy Rok? Regulatorzy rynku zdrowotnego od kilku tygodni przyzwyczajają nas do tego, że to będzie trudny rok. Przed wielu laty leczył się u mnie starszy, uroczy Pan, który składał mi co roku te same życzenia noworoczne: Panie doktorze, żeby nam się, jak najwolniej pogarszało. Myślę, że środowisku kardiologicznemu będzie przyświecała, tak jak to było dotychczas, mickiewiczowska maksyma: Mierz siły na zamiary, nie zamiar podług sił. Korzystając z okazji, życzę wszystkim czytelnikom oraz pracownikom redakcji czasopisma Kardiologia inwazyjna zdrowych i radosnych świąt w gronie najbliższych oraz Szczęśliwego Nowego Roku. 2\n3 Kongres Transcatheter Cardiovascular Therapeutics (TCT) Miami, Floryda, r. Międzynarodowy Kongres Kardiologii Interwencyjnej Transcatheter Cardiovascular Therapeutics (TCT) zawędrował w tym roku po raz pierwszy na słoneczną Florydę. Jednak wbrew oczekiwaniom jego uczestników, pogoda w Miami nie była tym razem zbyt łaskawa. Mimo wysokiej temperatury powietrza (26 28 C), wiejący silny wiatr i padający obficie deszcz wywołany huraganem Sandy skutecznie zniechęcał wszystkich do odwiedzania okolicznych plaż czy też zwiedzania pięknych okolic. Niewątpliwie z pożytkiem dla samego Kongresu, który zaliczył kolejny rekord frekwencji uczestników... Interwencje przezskórne odpierają huraganowe ataki! Paweł Kleczyński, Jacek Legutko Pierwsze 2 dni (poniedziałek wtorek) były jak zwykle rozgrzewką przed główną częścią obrad, na którą składały się liczne tematyczne sympozja naukowe (każdy znalazł tutaj coś interesującego dla siebie, a poziom prezentacji gwarantował pełną satysfakcję z uczestnictwa), 2-dniowy kurs dla adeptów kardiologii inwazyjnej zakończony egzaminem sprawdzającym oraz kurs dla pielęgniarek i techników. Ponadto równolegle toczyły się sesje prac oryginalnych (ustne i plakatowe). Ze szczególnym uznaniem należy odnieść się do systematycznie wzrastającej liczby doniesień z Polski! Zainteresowanych odsyłamy do specjalnego numeru Journal of the American College of Cardiology, w którym opublikowano streszczenia wszystkich prezentowanych prac. Pozostałe 3 dni Kongresu to właściwe obrady TCT z prezentacjami na żywo zabiegów kardiologii inwazyjnej, transmitowanych z najlepszych światowych ośrodków sercowo-naczyniowych. Toczyły się one równolegle na trzech salach: Main Arena, Coronary Theater i Endovascular/Structural Theater. Aby ułatwić uczestnikom śledzenie obrad, organizatorzy zadbali o transmisje dźwięku i obrazu między poszczególnymi salami. Nie sposób opisać wszystkich wykładów, dyskusji oraz prezentowanych przypadków klinicznych. Dlatego w tym sprawozdaniu pragniemy się skupić na omówieniu najważniejszych badań klinicznych prezentowanych w trakcie sesji Late Breaking Clinical Trials, których wyniki już teraz lub w niedalekiej przyszłości będą decydować o brzmieniu wytycznych i o codziennej praktyce klinicznej. Polskim badaczom uczestniczącym licznie w realizacji programu klinicznego MGuard for Acute ST Elevation Reperfusion (MASTER), szczególnie miło było wysłuchać pierwszych wyników przedstawionych przez Gregga Stone a. Celem badania MASTER było porównanie skuteczności reperfuzji z zastosowaniem stentu pokrywanego siateczką zapobiegającą przenikaniu fragmentów skrzepliny przez ogniwa stentu i dystalnej embolizacji (stent M-GUARD) w porównaniu z klasycznymi stentami BMS lub DES. Do badania włączono 432 chorych ze STEMI poniżej 12 godzin od początku objawów. W grupie chorych randomizowanych do implantacji stentu M-GUARD w porównaniu ze stentami klasycznymi istotnie częściej obserwowano powyżej 70% rezolucji uniesień odcinka ST w zapisie EKG w minut po zabiegu (p = 0,008). W tej grupie chorych wykazano również lepszy przepływ przez tętnicę nasierdziową bezpośrednio po PCI (p = 0,006), a w obserwacji 30-dniowej tendencję w kierunku mniejszej śmiertelności (p = 0,06). Wyniki tego badania przyczynią się niewątpliwie do zwiększenia częstości stosowania stentów M-GU- ARD podczas pierwotnej PCI w zawale serca, zwłaszcza u pacjentów z dużą objętością zakrzepu w tętnicy odpowiedzialnej za zawał. Podczas tegorocznego kongresu TCT stosunkowo dużo uwagi poświęcono zastosowaniu dostępu z tętnicy 3\n4 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 promieniowej w leczeniu pacjentów z zawałem serca. Ivo Bernat ogłosił wyniki badania A Prospective Randomized Trial of Radial vs. Femoral Access in Patients with ST-Segment Elevation Myocardial Infarction (STEMI-RADIAL), w którym porównywano wyniki pierwotnej PCI w zawale serca STEMI wykonywanej z dostępu promieniowego względem zabiegów z dostępu udowego w aspekcie ryzyka powikłań naczyniowych i krwotocznych oraz innych zdarzeń niepożądanych. Randomizacji poddano 707 chorych, a obserwacja trwała 30 dni. Wykazano zdecydowanie mniejszą częstość krwawień i powikłań naczyniowych w miejscu wkłucia u chorych leczonych z dostępu promieniowego (p = 0,0001). Nie wykazano istotnych różnić w zakresie zdarzeń niedokrwiennych (zgon, zawał serca, udar). Istotnie rzadziej w grupie dostępu promieniowego wystąpił łączny punkt końcowy (łączne występowanie zdarzeń niedokrwiennych oraz dużych powikłań krwotocznych) (p = 0,0028). Dostęp od tętnicy promieniowej wiązał się również z mniejszym zużyciem kontrastu podczas PCI oraz z krótszym pobytem chorych na sali intensywnego nadzoru. Wyniki tego badania wskazują na istnienie korzyści z wykonywania zabiegów pierwotnej PCI w STEMI z dostępu od tętnicy promieniowej. Należy jednak pamiętać, że wszystkie zabiegi w tym badaniu wykonywane były przez operatorów bardzo doświadczonych w stosowaniu tego dostępu naczyniowego do zabiegów PCI. Dlatego wyniki badania STEMI- -RADIAL wzmocnią raczej obecnie obowiązujące wytyczne, niż przyczyni się do ich zmiany. Po publikacji wyników badania SYNTAX coraz więcej pacjentów na świecie poddawanych jest zabiegowi stentowania pnia głównego lewej tętnicy wieńcowej z wykorzystaniem stentów DES. Do chwili obecnej istnieje niewiele danych porównujących bezpośrednią i odległą efektywność między różnymi stentami DES w tym konkretnym wskazaniu. Julinda Mehilli przedstawiła wyniki badania Zotarolimus v. Everolimus-Eluting Stents for Treatment of Unprotected Left Main Coronary Artery Lesions (ISAR-LEFT MAIN 2), w którym porównano stenty uwalniające zotarolimus i everolimus. Do badania włączono 650 chorych. Pierwszorzędowy punkt końcowy (zgon, zawał serca 24 października 2012 roku odbyła się Sesja Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i restenoza) w 12-miesięcznej obserwacji nie różnił się istotnie między badanymi grupami pacjentów. Wynika z tego, że obydwa te stenty cechują się podobną skutecznością kliniczną, a decyzja o tym, który z nich zastosować zależy od preferencji i doświadczenia danego operatora. Ciągle nierozwiązanym problemem pozostaje optymalny sposób leczenia restenozy w stencie, zwłaszcza po implantacji stentu DES. Robert Byrne przedstawił wyniki badania Efficacy Study of Paclitaxel-eluting Balloon, -Stent vs. Plain Angioplasty for Drug-eluting Stent Restenosis (ISAR-DESIRE 3), w którym porównano wyniki leczenia restenozy w stencie DES z wykorzystaniem cewnika balonowego uwalniającego paklitaksel (PEB, paclitaxel eluting baloon), stentu uwalniającego paklitaksel (PES, paclitaxel eluting stent) oraz zwykłego cewnika balonowego (POBA, plain old ballon angioplasty). Do badania włączono 402 pacjentów z rozpoznaną restenozą w stencie uwalniającym limus. Pierwotnym punktem końcowym był procent zwężenia w kontrolnej angiografii po 6 8 miesiącach. Okazało się, że stosowanie PEB lub PES w porównaniu ze zwykłym balonem daje lepsze wyniki (p < 0,001), a zastosowanie PEB jest nie gorsze niż zastosowanie PES (p non inferiority = 0,007). Nie było również istotnych różnic w zakresie częstości zgonów i zawałów serca w okresie jednorocznej obserwacji odległej, chociaż najmniejszą ich częstość stwierdzono w grupie leczonej PEB (4,4%). Wyniki tego badania stanowią dodatkowy dowód na skuteczność PEB w leczeniu restenozy w stencie. Dodatkowe korzyści mogą się ujawniać wraz z wydłużeniem obserwacji odległej ze względu na mniejszą koncentrację metalu u pacjentów leczonych PEB, co może skutkować mniejszą częstością późnych i bardzo późnych zakrzepic w stencie. Kwestią sporną nadal pozostaje, u których chorych warto zamykać przezskórnie drożny przewód owalny (PFO, patent foramen ovale). Podczas TCT ogłoszono wyniki 2 dużych badań randomizowanych porównujących korzyści z przezskórnego zamykania PFO w porównaniu z leczeniem zachowawczym. John Caroll zaprezentował wyniki badania Randomized Evaluation of Recurrent Stroke Comparing PFO Closure to Established Current Standard of Care Treatment (RESPECT). W grupie leczenia inwazyjnego PFO zamykano urządzeniem Amplatzer PFO Occluder. Do badania włączono 980 chorych. Okazało się, że przy starannie wyselekcjonowanej grupie pacjentów z udokumentowanym przebytym udarem mózgu bez ustalonej przyczyny i drożnym PFO mogą oni odnosić korzyści z leczenia interwencyjnego. Względne ryzyko wystąpienia ponownego udaru mózgu zmniejszyło się o 46,6 72,2% w zależności od zastosowanej analizy statystycznej wyników. Z kolei Stephen Windecker 4\n5 przedstawił wyniki badania Percutaneous Closure Of Patent Foramen Ovale versus medical treatment In patients with cryptogenic emboliom (PC Trial) z zastosowaniem tego samego urządzenia do zamykania PFO (Amplatzer PFO Occluder). Do badania włączono 414 chorych. Nie wykazano wyższości leczenia przezskórnego nad leczeniem farmakologicznym w zakresie częstości wystąpienia zgonu, udaru mózgu, TIA czy zatorowości obwodowej (p = 0,34). Również wyniki analizy częstości samych udarów (p = 0,14) i TIA (p = 0,56) w obu grupach były podobne. Sprzeczne wyniki tych badań wskazują na konieczność dalszych poszukiwań optymalnych wskazań do przezskórnego zamykania drożnego otworu owalnego, chociaż rola tego typu zabiegów u pacjentów z dobrze udokumentowanym przebytym kryptogennym udarem mózgu budzi chyba mniej wątpliwości. Na zakończenie wypada wspomnieć o silnym polskim akcencie podczas tegorocznego Kongresu TCT. We środę 24 października 2012 roku odbyła się Sesja Asocjacji Interwencji Sercowo- -Naczyniowych Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) dotycząca trudnych decyzji podczas pierwotnej PCI w zawale serca. Zgromadziła ona pełną widownię, składającą się nie tylko z delegatów z Polski. W trakcie sesji przedstawiono 4 przypadki kliniczne obrazujące problematykę stentowania pnia głównego lewej tętnicy wieńcowej u chorego ze wstrząsem kardiogennym, postępowania u chorego z zawałem serca i przeciwwskazaniami do stosowania leków przeciwpłytkowych i przeciwzakrzepowych, udrażniania świeżej okluzji żylnego pomostu aortalno-wieńcowego w zawale serca oraz leczenia chorego z zawałem serca w wyniku zamknięcia początkowego odcinka gałęzi międzykomorowej przedniej, przy współistniejącym zwężeniu pnia głównego lewej tętnicy wieńcowej i chorobą wielonaczyniową. Duże zainteresowanie uczestników sesji omawianą tematyką i żywa dyskusja wskazują, iż polscy operatorzy nadal pozostają światowymi ekspertami w zakresie inwazyjnego leczenia zawału serca i mają wiele do przekazania operatorom z innych krajów Europy i świata. Podsumowując, tegoroczny Kongres TCT wskazuje, iż światowa kardiologia interwencyjna ma się bardzo dobrze. Po chwili bezkrytycznej fascynacji różnorodnymi zdobyczami techniki koncentruje się obecnie na budowaniu ewidencji naukowej dla nowo wprowadzanych technologii i technik zabiegowych i z pewnością pozostanie wiodącą dziedziną w zakresie leczenia schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Nawet huragan Sandy nie był w stanie jej zaszkodzić i mimo niepokojących prognoz pogodowych ominął Miami. Szkoda tylko, że nie oszczędził naszych rodaków licznie zamieszkujących stany Nowy Jork i New Jersey oraz tych, którym przeszkodził w spokojnym powrocie z TCT do domu. Kongres Transcatheter Cardiovascular Therapeutics Miami, Floryda, r. Tegoroczny Kongres TCT większości uczestnikom z Polski dostarczył dodatkowych wrażeń związanych z podróżą. Odlatujących z Warszawy w niedzielę spowiła gęsta mgła, powodując zawieszenie ruchu do godzin popołudniowych i olbrzymie zamieszanie przy stanowiskach głównych operatorów. Plusy i minusy czyli moje wrażenia z pobytu Jarosław Rzezak Ostatecznie, po 7 godzinach niepewności, udało się uzyskać połączenie, okrężną drogą, a to przez Monachium, a to przez Genewę, Londyn itp. Wątpliwy sukces o godzinie znalazłem się w hotelu na lotnisku w Monachium, skąd łączony przez Charlotte do Miami lot był przed południem następnego dnia. Tułając się z bagażem i tubą z plakatami przypominającą haubicę, ostatecznie późnym wieczorem we worek dotarłem do celu. Miła rekompensata na wstępie 28 C i ożywcza bryza. Hotel przy plaży, do centrum kongresowego kilka kroków będzie dobrze. Program Kongresu, jak co roku pęka w szwach. Długa lektura, by wybrać interesujące mnie sesje i ułożyć je w sensowny program dnia. Samo centrum, jak to w Stanach, duże, zagmatwane, trzeba się na nowo 5\n6 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 uczyć rozkładu. Uczestników jakby nieco mniej (lub są w innych, równie atrakcyjnych miejscach). W programie przez cały zjazd przewija się leczenie choroby wielonaczyniowej z bifurkacjami i zwężeniem pnia głównie. Odnoszę wrażenie, że dla kardiochirurga nie pozostawimy za wiele. Dodatkowo, obiecujące wyniki badań ze stentami biodegradowalnymi (badania ABSORB) poszerza pole manewru kardiologa interwencyjnego, zwłaszcza w przypadku konieczności wielokrotnych zabiegów na tętnicach wieńcowych. Przy okazji, warto byłoby uporządkować nazewnictwo stent bywa nazywany rusztowaniem biodegradowalnym, biowchłanialnym, trochę dziwnie to brzmi. Jak co roku, w dziedzinie udrożnień królują Japończycy, udowadniając, że są w stanie otworzyć każde CTO, jakkolwiek przełomu nie było. Swoją droga, skąd oni biorą tak cierpliwych pacjentów, znoszących wielogodzinne zabiegi. Moi chorzy po dwóch godzinach zabiegu wiercą się niemiłosiernie na stole. Ciekawe wyniki z badania ISAR DESIRE 3 (DEB Sequent Please) Roberta Byrne z Monachium. W leczeniu restenozy w stencie uwalniającym lek z grupy limusów, stosując balon uwalniający paclitaxel uzyskuje się nie gorsze wyniki niż w przypadku stentu uwalniającego paclitaxel i lepsze niż w przypadku POBA, co pozwala rekomendować ten sposób terapii w restenozie SES. Przedstawione przez Stone a wyniki badań VERDICT i F1RST nad zwężeniami pośrednimi ustalają punkt odcięcia dla istotnego zwężenia w badaniach FFR ( 0,80) w IVUS odpowiednio 3 mm 2 dla zwężeń poniżej 12,3 mm długości i 2,8 mm 2 dla zwężeń dłuższych niż 12,3 mm. W przelocie udało mi się zarejestrować, że kolejne badanie (AIDA STEMI substudy) nie wykazuje korzyści z podania dowieńcowego IIbIIIa (konkretnie Reo-Pro), natomiast MA- STER TRIAL nie pokazał lepszych wyników w obserwacji 30-dniowej odnośnie MACE w grupie stentów MGuard, poza większą rezolucją odcinka ST. Interesujące były wyniki badania POSEIDON na 400Pts dotyczące CIN nawadnianie przez koronarografią uwzględniające LV EDP daje istotnie lepsze wyniki 59-procentową redukcję ryzyka względnego CIN. Wzrost kreatyniny 0 0,5 mg% lub 25% wystąpił u 5,7%, w grupie kontrolnej u 16,3%. Wysłuchanie przedstawionych przez Ivo Bernata z Czech wyników STEMI Radial, pokazujących istotnie mniej powikłań i skrócenie pobytu w OIOK w leczeniu zawału z dostępu promieniowego przyniosło mi pewną satysfakcję (wprowadzałem tę metodę przed 12 laty). Wiele sesji poświęconych było zabiegom pozawieńcowym. Kolejne badania i obserwacja po zabiegach TAVR (PARTNER Trial) wykazały 26-procentowe zmniejszenie śmiertelności w porównaniu z leczeniem zachowawczym w obserwacji 3-letniej, 33% zmniejszenie hospitalizacji. Daje to metodzie trwałe miejsce w leczeniu na wybranej grupie chorych ze stenozą aortalną. Dynamiczny rozwój obserwuje się w relatywnie nowej metodzie leczenia nadciśnienia tętniczego poprzez denerwację tętnic nerkowych. Pokazano ponad dziesięć urządzeń do denerwacji. Moje zainteresowanie przyciągnęła technika z użyciem balonu z umieszczonymi na nim spiralnie elektrodami, które stabilizuje się w tętnicy poprzez inflację balonu. Podczas prezentacji przedstawiało się to bardzo prosto. Czekamy na wyniki odległe leczenia denerwacją. Na koniec coś, co mnie, nie ukrywam, pozytywnie zaskoczyło. Przedstawiono wyniki dwóch badań z zamykania PFO przy pomocy zapinki Amplatzera u pacjentów po udarze kryptogennym/tia. W obu uzyskano wyniki przemawiające na korzyść tej metody. W The PC Trial (414Pts) po 4 latach obserwacji uzyskano 37-procentową redukcję względnego ryzyka śmierci, udaru i zatoru obwodowego, dla samego udaru RRR po 5 latach wyniosło 8% Z kolei w badaniu RESPECT na 980Pts uzyskano 50% RRR odnośnie udaru. Mając w pamięci opublikowane w NEJM 2012; 366: badanie (co prawda z zapinką STAR- Flex), gdzie na populacji 909Pts nie wykazano przewagi zamykania PFO nad leczeniem farmakologicznym. Czyli jak od wielu lat, nie wiemy ostatecznie, czy leczenie zabiegowe PFO jest jednoznacznie korzystne. Podczas tak bogatego w treści kongresu trudno nie dać sobie chwili wytchnienia, zwłaszcza w tak atrakcyjnym miejscu. Zobaczenie Key West, skąd tylko 90 mil do wolnej Kuby było miłym przerywnikiem. Wydaje się, że organizatorzy przy wyborze miejsca kongresu biorą pod uwagę walory turystyczne, by przyciągnąć, mam wrażenie, malejąca liczbę uczestników. Minusem tych peregrynacji jest konieczność długiego podróżowania, plusy pozostawiam od oceny indywidualnej. Trudno porównywać NFIC i Warsztaty w Warszawie z TCT, ale zawsze podczas pobytu na TCT mam niepokojące uczucie, że jestem na sesjach mniej ciekawych, że coś rewelacyjnego mi umyka, ale jak wybrać przy takiej liczbie sesji. I tu ze spokojem stwierdzam, że już wkrótce w Krakowie spokojnie mogę być na sesji bez poczucia przegapienia czegoś interesującego. 6\n7 American Heart Association Scientific Sessions 2012 Tegoroczne spotkanie American Heart Association (AHA) w Los Angeles Convention Centre (tuż obok legendarnej hali sportowej STAPLES, w której swoje mecze rozgrywa m.in. drużyna Los Angeles Lakers) zgromadziło uczestników z blisko 100 państw. Zorganizowano 376 sesji i przyjęto 4444 abstraktów. W trakcie 5 dni kongresu przedstawiono wyniki 27 potencjalnie przełomowych badań klinicznych, tak zwanych late-breaking clinical trials. Duże wyzwanie Olga Możeńska, Jacek Bil Dla ułatwienia uczestnikom orientacji wyodrębniono 15 tak zwanych ścieżek tematycznych, począwszy od opieki pielęgniarskiej, poprzez metody obrazowania w kardiologii aż do kardiochirurgii. Pierwszy dzień był dniem tzw. early-carrier, w trakcie którego odbywał się intensywny kurs dla adeptów kardiologii interwencyjnej, a pozostała część młodzieży mogła posłuchać wykładów, między innymi: jak odnieść sukces, specjalizując się w kardiologii, jak organizować badania naukowe czy też jak zdobywać środki finansowe na badania. Ponadto można było odwiedzić stoiska firm, od tych typowych należących do firm farmaceutycznych i sprzętowych, poprzez te należące do laboratoriów badawczych aż do zwracającego uwagę wszystkich stoiska grupy badawczej TIMI z Bostonu. Stwarzało to możliwość swobodnej rozmowy z głównymi badaczami grupy TIMI, których zwykle tylko czyta się w najwyżej impaktowanych czasopismach lub słucha na najważniejszych światowych kongresach, jak Marc Sabatin, Elliott Antman, Robert Giugliano czy Jessica Mega. W programie kongresu honorowe miejsce zajmowały wspomniane już late-breaking clinical trials. Ciekawym zagadnieniem była kwestia oznaczania czynności płytek krwi u osób poddawanych zabiegom przezskórnej rewaskularyzacji. Przedstawiono wyniki dwóch badań dotyczących tego problemu: ARCTIC oraz TRILOGY ACS. Badanie ARCTIC przeprowadzono w 40 ośrodkach i włączono do niego 2500 chorych z przewlekłą chorobą wieńcową lub ostrym zespołem wieńcowym bez przetrwałego uniesienia odcinka ST. Chorych randomizowano do grup leczonej standardowo lub do grupy, w której monitorowano czynność płytek (z wykorzystaniem testu VerifyNow) przed zabiegiem angioplastyki z implantacją stentu lekowego oraz 2 4 tygodnie po zabiegu. W badaniu stosowano klopidogrel oraz prasugrel. Po 12 miesiącach obserwacji nie stwierdzono korzyści z rutynowego oznaczania czynności płytek. Prawdopodobieństwo wystąpienia pierwszorzędowego punktu końcowego (zgon, zawał serca, pilna rewaskularyzacja oraz udar niezakończony zgonem) wynosiło, odpowiednio, 31,1% v. 34,6% (p = 0,096), a drugorzędowego (zakrzepica w stencie lub pilna rewaskularyzacja) 4,6% v. 4,9% (p = 0,77). Obecnie trwa druga faza badania ARCTIC-2 oceniająca bezpieczeństwo przerwania podwójnej terapii przeciwpłytkowej po 12 miesiącach w kontekście znanej czynności płytek. Podobne wyniki przyniosła analiza danych z podgrupy badania TRILO- GY-ACS, którego wcześniejsze wyniki przedstawiono już na Kongresie ESC 2012 w Monachium. Celem badania było określenie prognostycznej roli oceny czynności płytek u chorych z ostrym zespołem wieńcowym bez przetrwałego uniesienia odcinka ST i ewentualnego Oznaczanie czynności płytek krwi Fajnie było odwiedzić słoneczne Los Angeles: Hollywood Blvd, plażę w Santa Monica 7\n8 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK studia telewizyjne Warner Bros czy Universal Studios ustalenia punktu odcięcia zwiększonej aktywności płytek (HPR), który identyfikuje chorych wysokiego ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych. U 28% chorych biorących udział w badaniu oznaczano czynność płytek przy pomocy testu VerifyNow przed włączeniem leczenia oraz po 1., 3. i 6. miesiącu, a następnie co 6 miesięcy w ciągu 30 miesięcy obserwacji. Chorzy ci byli leczeni zachowawczo. Stosowano prasugrel (5 lub 10 mg) lub klopidogrel (75 mg/d.) wraz z kwasem acetylosalicylowym (< 100 mg). Główny punkt końcowy stanowił odsetek występowania zgonu z powodu powikłań sercowo- -naczyniowych, zawału serca lub udaru. U chorych z wysoką reaktywnością płytek stwierdzono zwiększone ryzyko epizodów niedokrwiennych. Gdy jako punkt odcięcia HPR przyjęto wartość > 208 odsetek występowania głównego punktu końcowego (p = 0,017), zawału serca (p = 0,087) lub zgonu z jakiejkolwiek przyczyny (p = 0,114) był niższy w grupie osób z niską reaktywnością płytek. U chorych po zawale serca bez uniesienia odcinka ST prasugrel obniżał reaktywność płytek bardziej niż klopidogrel, jednakże częstość występowania złożonego punktu końcowego nie różniła się istotnie pomiędzy prasugrelem a klopidogrelem. Choroba wieńcowa wielonaczyniowa u pacjenta z cukrzycą Ciekawe były również wyniki badania Future REvascularization Evaluation in patients with Diabetes mellitus: Optimal management of Multivessel disease (FREEDOM). Celem powyższego badania było porównanie skuteczności i bezpieczeństwa pomostowania aortalno- -wieńcowego (CABG) v. angioplastyką wieńcową z implantacją stentu lekowego (PCI) u pacjentów z cukrzycą i chorobą wieńcową wielonaczyniową. Do badania włączono 1900 chorych, a średni okres obserwacji wynosił 4,37 lat. Pierwszorzędowy punkt końcowy był złożony i stanowił odsetek występowania zgonu z jakiejkolwiek przyczyny, zawału serca niezakończonego zgonem oraz udaru. Wyniki po 5 latach obserwacji przedstawiały się następująco: pierwszorzędowy punkt końcowy PCI-DES v. CABG 26,6% v. 18,7% (p = 0,005), zawał serca 13,9% v. 6% (p < 0,0001), zgon z jakiejkolwiek przyczyny 16,3% v. 10,9% (p = 0,049), udar 2,4% v. 5,2% (p = 0,034), powtórna rewaskularyzacja 13% v. 5% (p < 0,0001). Ciekawą częścią tego badania była także analiza koszt efektywność obu metod. Początkowo CABG było droższe o 8633 dolarów (p < 0,001) w porównaniu z PCI. Podobne wyniki uzyskano w 5-letniej obserwacji, jednakże w perspektywie długoletniej wydaje się, że korzystniejsze kosztowo jest CABG. Terapia chelatująca Badaniem, które wzbudziło największe kontrowersje, było badanie Trial to Assess Chelation Therapy (TACT). Jego celem była ocena bezpieczeństwa i efektywności chelatacji przy zastosowaniu roztworu EDTA w porównaniu z placebo u chorych po zawale serca. Co ciekawe badanie to było sponsorowane przez amerykański National Institutes of Health (NIH). Do badania włączono 1708 pacjentów, którzy przebyli zawał serca co najmniej przed 6 tygodniami. W trakcie terapii wykonano 40 infuzji z roztworu EDTA v. placebo. Główny punkt końcowy był złożony (zgon z jakiejkolwiek przyczyny, zawał serca, udar, rewaskularyzacja lub hospitalizacja związana z dolegliwościami stenokardialnymi). U chorych poddanych procedurze chelatacji stwierdzono 18-procentową redukcję ryzyka wstąpienia złożonego punktu końcowego w porównaniu z placebo (p = 0,035), u chorych z cukrzycą o 39% (p = 0,002), a u osób po zawale serca ściany przedniej o 37%. Jednakże podkreślono, że konieczne są dalsze badania umożliwiające lepsze poznanie mechanizmów leżących u podłoża korzyści obserwowanych w badaniu przed wprowadzeniem chelatacji do zaleceń. Terapia komórkami macierzystymi Przedstawiono także cały szereg wyników dotyczących wykorzystania komórek macierzystych w terapii chorych z ostrym zawałem serca (badania SWISS AMI oraz NHLBI and CCTRN TIME) oraz u pacjentów z kardiomiopatią niedokrwienną (badania ALCADIA, POSIEDON, SCIPIO). Wyniki powyższych badań są zachęcające, niemniej jednak jeszcze daleko od ogłoszenia pełnego sukcesu. Leczenie hipolipemizujące inhibitory CETP oraz PCSK9 Przedstawiono także wyniki nowych badań dotyczących terapii hipolipemizującej w których stosowano inhibitor białka przenoszącego estry cholesterolu (CETP) dalcetrapib oraz przeciwciała monoklonalne skierowane przeciwko białku PCSK9. W podwójnie zaślepionym kontrolowanym placebo badaniu wzięło udział chorych z ostrym zespołem wieńcowym. Chorych zrandomizowano do grupy otrzymującej 600 mg dalcetrapibu lub placebo. Po okresie obserwacji wynoszącym 36 miesięcy nie stwierdzono istotnych różnic w odniesieniu do częstości występowania twardych punktów końcowych. Co ciekawe, nowym celem terapii stało się białko PCSK9 (proprotein convertase subtilisin kexin 9). W badaniach z ostatnich lat wykazano, że jest głównym elementem regulacji dostępności wą trobowych receptorów dla LDL. Receptory, z którymi związało się białko PCSK9 ulegają endocytozie i degradacji w lizosomach. W ten sposób PCSK9 powoduje obniż enie gę stoś ci receptorów LDL na powierzchni hepatocytów, a tym samym ogranicza iloś ć LDL mogą cych ulec internalizacji i metabolizmowi w tych komórkach. Tak więc wzrost ekspresji PCSK9 pocią ga za sobą wzrost stę ż enia LDL w osoczu, a zahamowanie ekspresji jego spadek. 8\n9 W trakcie kongresu przedstawiono wyniki badań u osób z hipercholesterolemią rodzinną (RUTHERFORD), osób nietolerujących statyn (GAUSS) oraz u osób z wysokimi stężeniami cholesterolu, mimo stosowania wysokich dawek statyn (RN316). Uzyskane wyniki są bardzo obiecujące. Na przykład w badaniu GAUSS stężenie LDL < 100 mg% osiągnęło 7% chorych leczonych placebo + ezetymib, a 90% osób stosujących AMG145 (badany inhibitor PCSK9) + ezetymib. Sesja TIMI Group Oprócz wyników dużych badań klinicznych spośród sesji na sali plenarnej szczególnie interesująca wydała się ta prowadzona przez wręcz legendarnego Profesora Eugene Braunwalda i zatytułowana: Anticoagulant and Antiplatelet Agents in Acute Coronary Syndrome: Who needs what, When and for How Long? Sesję otwierał wykład dr. Roberta Harrington ze Stanford University: Is there a Role for GP IIb/IIIa in the Management of Patients with Acute Coronary Syndromes? w trakcie którego wyczerpująco omówiono historię tej grupy leków ze wskazaniem na potencjalne nowe kierunki rozwoju. Następnie dr Jessica Mega z grupy TIMI (PI badania ELEVATE-TIMI 56 oraz jeden z głównych badaczy ATLAS ACS-TIMI 46 i ATLAS ACS 2-TIMI 51) przedstawiła aktualny stan wiedzy na temat nowych doustnych antykoagulantów. Był to niezwykły wykład, szczególnie gdy weźmie się pod uwagę fakt, że o danym temacie mówi osoba bezpośrednio odpowiedzialna za wyniki badań, które cytują wszyscy pozostali na świecie. Sesję podsumował nie kto inny jak dr Elliott Antman, w wykładzie: Balancing Bleeding and Ischemic Risk in the Acute and Long-Term Setting: State of Art. Również wyjątkowo, szczególnie dla młodego lekarza, było słuchać jak ta osobowość światowej kardiologii omawia własnoręcznie stworzone tabelki, które potem stały się na świecie standardem. Wady zastawkowe Spośród pozostałych sesji bardzo interesujące okazały się wykłady dotyczące problematyki leczenia wad zastawkowych, które obecnie są częścią wspólną kardiologii interwencyjnej i kardiochirurgii. Sesja Complex Valve Surgery, pomimo wczesnej godziny rozpoczęcia (07:30), zgromadziła pełną salę. Dr Michael Borger z Lepizig przedstawiał wyniki ze swojego ośrodka dotyczące wymiany zastawki aortalnej z dostępu małoinwazyjnego oraz aktualną sytuację ogólnoświatową tej techniki, między innymi wyniki zabiegów z wykorzystaniem nowych zastawek: Edwards Intuity, Medtronic Enable (I generacja), Medtronic Enable VPS (II generacja) oraz Sorin Perceval S Suturless valve. Dr Duke Cameron w swoim doskonałym wystąpieniu przedstawił stosowaną w jego Klinice (Baltimore, Stany Zjednoczone) technikę operacji tętniaków aorty z zachowaniem natywnej zastawki aortalnej. Po krótkiej przerwie dr Joseph Woo (Philadelphia, Stany Zjednoczone) pod pretekstem prezentacji Anterior Mitral Leaflet Repair przedstawił swój punkt widzenia na problem, w tym między innymi technikę operacyjną z wykorzystaniem nici NeoCords. Przy tej okazji pokazał przykład współpracy interdyscyplinarnej z neurochirurgami, wykorzystując klips do zamykania tętniaków OUN, jako nieślizgający się dodatek do naprawy pierścienia mitralnego. Wzbudziło to bardzo duże zainteresowanie audytorium. Jednak najciekawszą częścią wykładu dr. Woo okazała się prezentacja stworzonej przez niego techniki operacji zastawki mitralnej z dostępu przez lewą komorę serca. Przy tej okazji słuchacze mieli rzadką okazję oglądać zdjęcia zastawki mitralnej od strony koniuszka serca. Następnie dr Gorav Ailawadi przedstawił, w opozycji do technik kardiochirurgicznych, aktualny stan wiedzy na temat technik małoinwazyjnych w leczeniu niedomykalności mitralnej w zależności od etiologii. Pokazał między innymi: bazujący na technice Alfieriego MitraClip; sztuczne nici ścięgniste NeoChords; urządzenia do przezskórnej plastyki mitralnej z dostępu przez żyły serca: Carillion, Edwards-Monarc, Viacor; imitujący założenie szwów kardiochirurgicznych Mitralign Percutaneous Annuloplasty System; przezskórną annuloplastykę z użyciem systemu Millipede; bazujące na zmianie kształtu lewej komory icoapsys; urządzenia bazujące na przezprzedsionkowej zmianie kształtu pierścienia mitralnego Ample PS3; nowatorską technikę Mitral Cerclage Annuloplasty; aktualną sytuację związaną z konstrukcją przezskórnej zastawki mitralnej (TVMI): EndoValve i CardioAQ. Dotycząca tej samej tematyki fenomenalna okazała się także sesja: Mitral Valve Repair, a w szczególności wykład dr Joanny Chikwe z Maunt Sinai Medical Center na temat kardiochirurgicznych operacji naprawczych zastawki mitralnej ze szczególnym uwzględnieniem technik małoinwazyjnych wykonywanych we współpracy z chirurgami plastycznymi. Stanowiło to kolejny przykład nietypowej współpracy interdyscyplinarnej pokazujący w jakim kierunku być może będą rozwijały się techniki kardiochirurgiczne. Udział w AHA Scientific Sessions 2012 był niewątpliwie dużym wyzwaniem, głównie z powodu ogromu informacji, jakie można było uzyskać, tłumów oraz mnogości sesji. Jednak poza tym fajnie było odwiedzić słoneczne Los Angeles (Hollywood Blvd, plażę w Santa Monica, studia telewizyjne Warner Bros czy Universal Studios) i choć przez krótką chwilę pooddychać tym samym powietrzem i pospacerować tymi samymi korytarzami co Eugene Braunwald, Robert Guigliano czy Elliott Antman. Na zakończenie warto także wspomnieć o polskim akcencie na Kongresie AHA, tj. wykładzie Profesora Piotra Ponikowskiego (4WSK, Wrocław) dotyczącego niedomykalności mitralnej. 9\n10 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 PCR London Valves 2012 W dniach roku londyńskie Qeen s Elizabeth Conference Centre tuż obok Big Bena i Westminster Abbey już po raz trzeci zgromadziło ponad 1300 specjalistów w zakresie leczenia chorób zastawkowych. Kurs jest już oficjalnie uznany przez EAPCI oraz PCR. Tematy budzące emocje Olga Możeńska, Tomasz Kulawik Organizatorzy zwracają uwagę na dwojaki charakter kursu. Z jednej strony ma on spełniać rolę platformy wymiany informacji dla szeroko pojętego heart team z licznymi tak zwanymi live cases oraz taped demonstrations. Z drugiej natomiast zawiera w swoim programie dużo sesji typowo dydaktycznych, na których szczegółowo omawiane są poszczególne techniki interwencji przezskórnych na zastawkach. Ponadto w tym roku po raz pierwszy uczestnicy mieli możliwość zgłaszania abstraktów. Spośród nadesłanych prac za najlepszą uznano pracę Dvira i wsp. pt. Transcatheter mitral valve-in-valve/ /valve-in-ring implantations for degenerative post-surgical valves: results from the global valve-in-valve registry. Praca oceniała tę nową opcję terapeutyczną dla pacjentów po nieudanej operacji kardiochirurgicznej jako alternatywę dla reoperacji. U badanych 70 pacjentów wykonano przezskórną implantację zastawki Edwards SAPIEN z wykorzystaniem dostępu przezkoniuszkowego (60 pacjentów), transseptalnego (7 pacjentów) oraz przez lewy przedsionek za pomocą prawej mini-torakotomii (3 pacjentów) w pozycji mitralnej. Wykazano, że w przypadku zastawki mitralnej technika valve-in-valve/valve-in-ring wykorzystana u pacjentów wysokiego ryzyka w większości przypadków była klinicznie korzystna, jednocześnie zaznaczono konieczność dalszej oceny tej techniki. Tegoroczny kurs był również wyjątkowy ze względu na przypadającą w tym roku 10. rocznicę pierwszego przezskórnego wszczepienia zastawki w pozycji aortalnej przez Alaina Cribiera. Wobec ponad zabiegów TAVI wykonanych od 2002 roku czymś zupełnie wyjątkowym były wspomnienia Profesora Cribiera pierwszego 57-letniego pacjenta, u którego implantował przezskórnie zastawkę aortalną. Pacjent w chwili kwalifikacji do zabiegu był we wstrząsie kardiogennym z istotną dysfunkcją skurczową lewej komory (EF 12%) oraz z licznymi obciążeniami dodatkowymi. Z uwagi na niedrożność pomostu aortalno-udowego oraz obecność nasilonej miażdżycy w naczyniach po przeciwnej stronie dostęp przezudowy był niemożliwy. Ponadto u pacjenta stwierdzono obecność balotującej skrzepliny w lewej komorze serca. Ostatecznie wybrano dostęp przez przegrodę międzyprzedsionkową tzw. antegrade. Profesor wspominał, że wybór tego nietypowego dostępu był dla niego dodatkowym czynnikiem stresowym, jednak sam zabieg opisał jako przebiegający sprawnie, bez nieoczekiwanych powikłań. Zarówno wyniki zabiegu, jak i reakcja świata medycznego przeszły jego najśmielsze oczekiwania. W jego relacji zgodnie z oczekiwaniami w wykonanej u chorego sekcji zwłok (pacjent zmarł 17 tygodni po TAVI z przyczyn niezwiązanych z zabiegiem) nie stwierdzono uszkodzenia ujść tętnic wieńcowych czy zastawki mitralnej, bloku przedsionkowo-komorowego i tylko niewielki przeciek okołozastawkowy. Z tego względu oraz z uwagi na specyfikę kursu głównym tematem było TAVI. Omawiano zarówno problemy z nim związane, jak i to co przykuwało największą uwagę, czyli nowe typy zastawek. Szeroko omawiano temat przecieków okołozastawkowych i przezzastawkowych. W zależności od rejestru szacuje się, że dotyczy on 48 93% pacjentów 10\n11 i jest porównywalny dla zastawek samorozprężalnych i dla tych rozprężanych na balonie. Śladowy lub mały przeciek występuje u większości chorych, jednak za istotny dla rokowania uważa się przeciek okołozastawkowy co najmniej umiarkowany, a ten występuje w zależności od rejestru u 14 21% pacjentów. Wskazano anatomiczne i okołoproceduralne czynniki predykcyjne tego powikłania. Ponadto próbowano wytłumaczyć potencjalne mechanizmy jego występowania oraz przedstawiono aktualne stanowisko na temat technik oceny przecieków okołozastawkowych; za złoty standard uznano angiografię supraaortalną oraz echokardiografię (w szczególność przezprzełykowe badanie 3D). Jednoznacznie wykazano, że występowanie co najmniej umiarkowanego przecieku okołozastawkowego u chorego po TAVI jest niezależnym czynnikiem predykcyjnym zgonu. Jako techniki leczenia tego powikłania rekomendowano: postdylatację implantowanej zastawki, tak zwaną mobilizację implantowanej zastawki, czyli próbę podciągnięcia zbyt nisko implantowanej bioprostezy do góry, implantację tzw. valve-in-valve, zamknięcie przecieku przezskórnie za pomocą urządzeń, jak na przykład AMPLTZER Vascular Plug czy też w ostateczności operację kardiochirurgiczną. Zwrócono uwagę na próby rozwiązania tego problemu przez producentów nowych generacji zastawek, jak na przykład w zastawce SAPIEN 3 dołożono specjalny pierścień u podstawy zastawki, który ma zapobiegać występowaniu przecieku, podobnie postąpili producenci dopiero wchodzących na rynek zastawek, tj. Symetis (Symetis SA, Ecublens, Szwajcaria), Portico (St. Jude Medical, MN, Stany Zjednoczone) czy Sadra (Boston Scientfic, MA, Stany Zjednoczone). Ponadto nowe typy zastawek mają możliwość repozycjonowania, co powinno znacznie zminimalizować liczbę nieprawidłowo implantowanych zastawek ( za nisko lub za wysoko ). Równie ważnym tematem okazało się zapobieganie i leczenie powikłań naczyniowo-mózgowych. Zwrócono uwagę na częstość ich występowania wynoszącą 1,4 3,8% dla izolowanego CABG, 1 4% dla izolowanej operacji jednej zastawki, 4 5% dla CABG + operacja jednej zastawki, a 9,7% dla operacji dwóch lub trzech zastawek. Natomiast dla PCI ryzyko jest ciągle spadające i aktualnie wynosi 0,4%, dla izolowanej BAV 1 2%, a dla TAVI 3 6%, czyli relatywnie wysokie. Zauważono, że większość incydentów naczyniowo-mózgowych występuje w ciągu pierwszych 48 godzin od zabiegu, co sugeruje podłoże zakrzepowo-zatorowe. Ponadto jest coraz więcej doniesień, które wykazują, że postdylatacja balonem i powtarzane kilkakrotnie próby implantacji we właściwej pozycji samorozprężalnej zastawki wiążą się ze zwiększonym ryzykiem udaru niedokrwiennego. Szeroko omawiano potencjalne techniki zapobiegania temu powikłaniu pod postacią urządzeń, takich jak filtr ochronny Shimon Embolic Filter TM (SMT Research and Development Ltd., Izrael), Embrella cerebral protection device (Edwards Lifesciences, CA, Stany Zjednoczone), Claret CE Pro TM Filter (Claret Medical Inc., CA, Stany Zjednoczone), Embol- -X cerebral protection device (Edwards Lifesciences, CA, Stany Zjednoczone). Ponadto zwracano szczególną uwagę na znaczenie tzw. Stroke Team we wczesnej ocenie i leczeniu takich chorych. Oprócz TAVI budzącym wiele emocji tematem były interwencje na zastawce mitralnej. Na to jak duże emocje, wskazuje chociażby wręczenie nagrody za najlepszy abstrakt autorom szczegółowej analizy techniki implantacji zastawek zaprojektowanych do TAVI w pozycji mitralnej u chorych po nieudanej annuloplastyce lub wymianie zastawki mitralnej. Szczegółowo omawiano tematykę potencjalnej przezskórnej zastawki mitralnej. Zwrócono uwagę na problemy, z jakimi borykają się konstruktorzy nowej zastawki, między innymi kompleksową budowę aparatu mitralnego, różnorodną etiologię niedomykalności mitralnej oraz szeroką gamę procedur kardiochirurgicznych będących potencjalnym modelem dla stworzenia nowej mniej inwazyjnej techniki leczenia. Szczegółowo omawiano temat MitraClip, bazując na wynikach już blisko 6000 wszczepionych (do dnia r. 5868) na świecie urządzeń. Zwrócono uwagę na szereg pytań dotyczących MitraClip, na które ciągle nie mamy odpowiedzi. Jednak pomimo że nie ma badań randomizowanych z tym urządzeniem, u chorych, którzy nie są kandydatami do operacji kardiochirurgicznej, szczególnie z funkcjonalną niedomykalnością zastawki mitralnej, nie budzi ono większych kontrowersji. Dyskutowano na temat trwających zarówno w Europie (RESHAPE-HF), jak i w Stanach Zjednoczonych (COAPT) badań randomizowanych porównujących MitraClip z leczeniem zachowawczym u chorych z niedomykalnością mitralną. Bardzo ciekawe dyskusje odbywały się na temat nowych technik przezskórnego leczenia niedomykalności mitralnej, jak urządzenie Carillion (Cardiac Dimensions, Inc., WA, Stany Zjednoczone), system Mitralign (Mitraalign, MA, Stany Zjednoczone), urządzenie Guided Delivery Systems Accucinch (Guided Delivery Systems Inc., CA, Stany Zjednoczone), the Valtech Cardioband (Valtech Cardio, Izrael). Jednak na razie mamy doświadczenie z jedynie kilkuset pacjentami leczonymi tymi technikami łącznie (wobec prawie 6000 leczonych za pomocą MitraClip). Polska miała również swoje akcenty w trakcie tegorocznego PCR Valves 2012 pod postacią abstraktu prezentowanego przez dr Annę Ścibisz z I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM pt. TAVI treated patients in intensive cardiac care unit (ICCU) independent predictors of prolonged length of stay; a single center study oraz prezentacji dr Olgi Możeńskiej z Kliniki Kardiologii Inwazyjnej CSK MSW w Warszawie podczas Interactive Case Corner pt. TAVI complicated by acute pericardiac tamponadę. Zdecydowanie najwięcej słuchaczy gromadziły sesje, na których prezentowano nowe typy przezskórnych zastawek aortalnych: Boston Scientific Lotus, Direct Flow Medical, Edwards Centera Valve, Edwards Sapien 3 Valve, JenaValve, Medtronic CoreValve Evolute valve, St. Jude Medical Portico valve, Symetis Acurate TA valve, na których czołowe światowe i europejskie nazwiska kardiologii interwencyjnej pokazywały kawałek dziejącej się na naszych oczach historii medycyny. 11\n12 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 Kongres Acute Cardiac Care Istambuł października 2012 Międzynarodowy kongres Acute Cardiac Care (ACC) w Istambule był pierwszym kongresem Asocjacji Intensywnej Opieki Kardiologicznej (ACCA, Acute Cardiac Care Association) Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC, European Society of Cardiology), która powstała poprzez przekształcenie się Grupy Roboczej ACC ESC w asocjację w 2012 roku. Poprzednie 3 kongresy odbywały się co 2 lata, ale od bieżącego roku po utworzeniu asocjacji będą organizowane corocznie. Sama asocjacja stała się zaś wielospecjalistyczną platformą posiadającą własne czasopismo oraz rozpowszechniającą materiały informacyjne. Beata Średniawa Program naukowy 3-dniowej konferencji był bogaty, obejmował 40 sesji, w tym sympozja i sesje abstraktowe. Nowością tegorocznego programu był blok sesji interaktywnych z prezentacjami przypadków przez ekspertów, następnie dyskutowanymi ze słuchaczami i podsumowywanymi wnioskami praktycznymi do zastosowania w codziennej praktyce klinicznej. Poruszoną tematykę sympozjów kongresu można podzielić na: zalecenia i postępowanie w ostrych zespołach wieńcowych, intensywną terapię ostrych stanów kardiologicznych, postępowanie w nagłym zatrzymaniu krążenia z uwzględnieniem znaczenia zewnątrzszpitalnych służb ratunkowych, ostrą i przewlekłą niewydolność serca, postępowanie w zaburzeniach rytmu na oddziałach intensywnej terapii. W cyklu sympozjów poświęconych ostrym zespołom wieńcowym, poruszono bardzo istotne kwestie dotyczące odrębności leczenia osób w wieku podeszłym, z licznymi schorzeniami dodatkowymi i niewydolnością nerek. Szczególną uwagę zwrócono na rosnącą liczbę osób w wieku podeszłym z ostrymi zespołami wieńcowymi. Podkreślano, że z jednej strony osoby z dobrą ogólną funkcjonalnością powinny być leczone, tak jak osoby młodsze, natomiast u chorych z rozwiniętym zespołem geriatrycznym należy indywidualnie oceniać korzyści i ryzyko powikłań terapii, minimalizować czas pobytu na oddziałach intensywnej terapii, a działania lecznicze ukierunkować na poprawę jakości życia. W tej grupie chorych należy szczególnie uwzględniać preferencje pacjenta, co do wyboru rodzaju leczenia inwazyjnego lub zachowawczego. Dyskutowany był także problem leczenia ostrego zespołu wieńcowego u chorych z niewydolnością nerek. Zgodnie z obowiązującymi zaleceniami dotyczącymi postępowania z chorymi z NSTEMI i STEMI należy monitorować funkcję nerek przy pomocy wskaźnika egfr. Obniżenie egfr do wartości ml/min zwiększa 3,5-krotnie ryzyko zgonu, a poniżej 30 ml/min 6,3-krotnie. Ponadto przestawiono Rejestr ACTION, w którym w grupie ponad 12 tysięcy chorych leczonych inwazyjnie z towarzyszącą niewydolnością nerek, stwierdzono większy stopień zaawansowania choroby niedokrwiennej oraz powikłań krwotocznych. W zakresie tego zagadnienia zaakcentowano także pozytywną rolę wczesnego wdrażania leczenia nerko- -zastępczego u chorych z rozwijającą się niewydolnością nerek w przebiegu ostrych zespołów wieńcowych. Z zagadnień dotyczących ostrych stanów kardiologicznych i niewydolności nerek także został przedstawiony interesujący wykład dotyczący zespołu 12\n13 sercowo-nerkowego (CRS). Stwierdzono, że ostra niewydolność nerek występuje u 22% pacjentów na oddziałach Intensywnej Terapii Kardiologicznej. Typ 1 CRS to upośledzenie wydolności serca będące przyczyną niewydolności nerek. Wskazano na korzystną rolę ultrafiltracji u pacjentów z opornością na diuretyki doustne oraz przewodnienie spowodowane niewydolnością serca, bez organicznego uszkodzenia nerek. Kolejnym istotnym zagadnieniem była ocena ryzyka i predyktorów krwawień w przebiegu ostrych zespołów wieńcowych. Z zakresu tej tematyki Profesor Andrzej Budaj wygłosił bardzo interesujący wykład. Następne bardzo interesujące sympozjum, któremu przewodniczył Profesor Bernd Boettiger z Kolonii, było poświęcone resuscytacji. Omówiono w nim najpierw jakość zabiegów resuscytacyjnych w wewnątrzszpitalnym zatrzymaniu krążenia. Podkreślono niekorzystne znaczenie rokownicze niewłaściwej intubacji chorych. Przedstawiono także nowe urządzenia do masażu serca, w tym typu LUCAS2 i ich zastosowanie w praktyce klinicznej. Z kolei Doktor John Bro-Jeppesen z Kopenhagi przedstawił aktualny stan wiedzy z zakresu hipotermii terapeutycznej, jako metody neuroprotekcji po nagłym zatrzymaniu krążenia oraz kardioprotekcji u chorych z zawałem serca. Obecnie optymalną metodą jest hipotermia wewnątrznaczyniowa. Ciągle dyskutowany jest dopuszczalny czas jej stosowania po NZK, optymalna temperatura, czas trwania i docelowa temperatura chłodzenia, a rozbieżne wyniki dotyczą rozpoczynania jej w warunkach pozaszpitalnych. O ile hipotermia uzyskała klasę I zaleceń stosowania po NZK u chorych w STEMI, jej zastosowanie jako kardioprotekcja być może zostanie wprowadzone po wynikach randomizowanego badania, które jest w toku CHILL-MI. W zakresie leczenia ostrej niewydolności serca Profesor Piotr Ponikowski przedstawił obiecujące wyniki randomizowanego badania z wazodilatatorem relaksyną Efficacy and Safety of RE- LAXIN for the Treatment of Acute Heart Failure (RELAX-AHF). Sesje Challenging cases Blok 8 sesji interaktywnych prowadzonych w charakterze prezentacji trudnych przypadków klinicznych objął tematycznie bardzo ważne zagadnienia z zakresu intensywnej opieki kardiologicznej i był doskonałym dopełnieniem sympozjów. Jedną z najbardziej interesujących sesji była ta dotycząca ostrych dysfunkcji zastawek serca, w której kolejno omówiono przypadki: chorego z bakteryjnym zapaleniem wsierdzia, pacjenta z ostrą niedomykalnością zastawki mitralnej, chorego ze stenozą aortalną i ostrą niewydolnością serca oraz pacjenta z zakrzepicą wszczepionej protezy zastawkowej. Ostatni przypadek przedstawiała Profesor Janina Stępińska. Sesję prowadził Profesor Christian Vrints, komentując każdy przypadek. Inna sesja tego typu, o której należy wspomnieć, to przypadki chorych ze wstrząsem kardiogennym u młodej osoby, u chorego z ciężką stenozą aortalną oraz w przebiegu olbrzymiokomórkowego zapalenia mięśnia sercowego. W trakcie tych sesji, oprócz komentarzy ekspertów, była możliwość zadawania pytań i poruszania problemów związanych z danym przypadkiem z audytorium. Wielokrotnie gorące dyskusje przekraczały zaplanowany czas sesji. Sesje abstraktowe Na Kongresie ACCA było też forum, na którym można było podzielić się doniesieniami naukowymi podczas 4 plakatowych sesji abstraktowych, moderowanych, podzielonych tematycznie. Spektrum tematyki sesji abstraktowych objęło liczne zagadnienia, w tym między innymi: ostre zespoły wieńcowe, wykorzystanie metod obrazowych w intensywnej terapii kardiologicznej, nagły zgon sercowy, ostrą niewydolność serca i biomarkery martwicy mięśnia sercowego. Całość programu dopełniły 3 ustne sesje abstraktowe. W bogatym programie naukowym aktywnie uczestniczyli wykładowcy z Polski: Profesor Janina Stępińska, Profesor Andrzej Budaj i Piotr Ponikowski, nie zabrakło także doniesień abstraktowych z Polski. Do tego należy dodać egzotyczne miejsce, jakim jest Istambuł, aby w całości przedstawić klimat, w jakim odbywało się to bardzo interesujące wydarzenie. W przyszłym roku Kongres ACCA odbędzie się w Madrycie w dniach października. Gorąco zachęcam do udziału wszystkich zainteresowanych tematyką intensywnej terapii kardiologicznej. Autorka jest Profesorem Katedry Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu oraz Przewodniczącą elektem Sekcji Intensywnej Terapii Kardiologicznej i Resuscytacji Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego 13\n14 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 Zabiegi obwodowe Podstawą jakichkolwiek działań interwencyjnych musi być stan kliniczny chorego oceniony na podstawie badania przedmiotowego i wywiadu. Należy jednak pamiętać, że naszym celem powinna być identyfikacja specyficznych objawów dla poszczególnych drzew naczyniowych. Należy też pamiętać, że chorzy mogą być asymptomatyczni lub zgłaszać niespecyficzne objawy, ale mimo to rokowanie chorych bezobjawowych z chorobą naczyń obwodowych jest równie złe jak chorych objawowych. Interwencje pozawieńcowe czas przełomu Stanisław Bartuś Przytoczone na wstępie fakty pokazują, że konieczne jest prowadzenie badań przesiewowych, szczególnie uzasadnionych w grupach podwyższonego ryzyka wystąpienia chorób sercowo- -naczyniowych, jak pacjenci z chorobą niedokrwienną serca i cukrzycą. Dodatkowe badania laboratoryjne mogą być pomocne jedynie w identyfikacji czynników ryzyka, natomiast w celu potwierdzenia objawów oraz wykonania badań przesiewowych wykonuje się badanie indeksu kostka-ramię (ABI) oraz badanie ultrasonograficzne (USG) z zastosowaniem badania dopplerowskiego. Badanie ABI powinno być wykonywane standardowo, jako badanie przesiewowe we wszystkich gabinetach lekarskich, szczególnie w grupach chorych podwyższonego ryzyka, jak na przykład pacjenci z chorobą wieńcową. Badanie ultrasonograficzne z obrazowaniem Dopplerowskim zalecane jest jako podstawowe badanie obrazowe. Ze względu na jego nieinwazyjność, możliwość oceny stopnia zwężenia tętnicy oraz uwidocznienia morfologii blaszki miażdżycowej często jest badaniem wystarczającym do podjęcia decyzji o leczeniu zabiegowym. Jednak dla potwierdzenia rozpoznania zwężenia lub niedrożności tętnic często konieczne jest wykonanie angiografii tomografii komputerowej (CTA, computed tomography angiography, AngioCT) lub rezonansu magnetycznego (MRA, magnetic resonance angiography). Angiografia tomografii komputerowej jest obecnie powszechnie stosowana do oceny anatomii i ciężkości choroby. Nie zaleca się jej do celów badań przesiewowych. Angiografia rezonansu magnetycznego służy do oceny morfologii i anatomii zmian. Przeciwwskazaniem do niej jest obecność stymulatora serca i ICD, neurostymulatora, implantu ślimakowego, pierwszy trymestr ciąży, ciężka niewydolność nerek. Klasyczna angiografia była w przeszłości uważana za złoty standard, obecnie używana jest prawie wyłącznie w czasie wykonywania procedur wewnątrznaczyniowych. Wskazaniem do wykonania badania angiograficznego naczyń obwodowych i tętnic szyjnych jest więc obecnie jedynie wykonywanie zabiegu endowaskularnego lub rozbieżność pomiędzy dwoma badaniami nieinwazyjnymi wykonanymi w celu kwalifikacji chorego do leczenia zabiegowego (np. pomiędzy USG a CTA). Obrazowanie tętnic miednicy i kończyn dolnych Angiografia tętnic miednicy oraz kończyn dolnych jest obecnie wykonywana w przypadku wykonywania zabiegów terapeutycznych lub rozbieżności w innych metodach diagnostycznych. W pierwszej kolejności bowiem wykonujemy zawsze badania metodami nieinwazyjnymi, takimi jak: odcinkowe pomiary ciśnienia tętniczego, pletyzmografia, laserowa przepływometria doplerowska i DUS. Zarówno jednak DUS, jak i/lub CTA, i/lub MRA powinny być używane do lokalizowania zmian naczyniowych u chorych z miażdżycą kończyn dolnych i przy pomocy w wyborze metody rewaskularyzacji. W wytycznych ESC z 2011 roku podkreśla się ponadto, iż dane z badań obrazowych anatomicznych należy analizować zawsze w połączeniu z testami hemodynamicznymi przed podjęciem decyzji o sposobie leczenia. Badanie angiograficzne wykonywane jest zwykle w dwóch płaszczyznach po selektywnym podaniu kontrastu. Kontrast zwykle podajemy selektywnie do naczynia, które chcemy uwidocznić, co nie zawsze jest możliwe. Dlatego zazwyczaj staramy się wykorzystywać techniki komputerowe, takie jak DSA, w celu uwidocznienia naczyń. Nieselektywne obrazowanie naczyń miednicy wykonujemy w projekcji przednio-tylnej. Bifurkację tętnicy udowej wspólnej (na udową powierzchowna i głęboką) w projekcji bocznej około stopni. Tętnice poniżej więzadła pachwinowego w projekcji PA, ale modyfikujemy je w zależności od ułożenia kończyny i widoczności naczyń. Angiografię aorty wykonujemy przy 14\n15 użyciu cewnika pigtail, zaś pozostałe naczynia poniżej rozwidlenia aorty można uwidocznić cewnikiem JR4.0 o średnicy 4F 6F. Powikłania związane z angiografią tętnic obwodowych kończyn dolnych są rzadkie. Możliwa jest przede wszystkim embolizacja materiałem zakrzepowym, powietrzem oraz dyssekcja, na każde z tych powikłań należy być przygotowanym w celu natychmiastowego leczenia. Strategie terapeutyczne Postępowanie lecznicze powinno obejmować zarówno leczenie choroby naczyń obwodowych, jak i ogólnoustrojowej miażdżycy. Konieczna jest modyfikacja stylu życia, z naciskiem na: zaprzestanie palenia tytoniu, wykonywanie codziennych ćwiczeń (30 min/dzień), normalizację wskaźnika masy ciała (BMI < 25 kg/m 2 ) i włączenie diety śródziemnomorskiej. W tym celu należy realizować cele wyznaczone w poszczególnych wytycznych wcześniej opublikowanych przez odpowiednie towarzystwa naukowe: kontrola ciśnienia tętniczego i osiągnięcie docelowych stężeń cholesterolu frakcji LDL < 2,5 mmol/l (100 mg/dl) (jeśli możliwe < 1,8 mmol/l [< 70 mg/dl]), leczenie cukrzycy (osiągnięcie właściwej kontroli glikemii, HbA1c < 7%). Należy podkreślić, że leczenie pacjentów z chorobą naczyń obwodowych zawsze powinno być prowadzone na podstawie konsultacji wielodyscyplinarnych zespołów, włączając w to (w zależności od lokalizacji zmian) specjalistów z różnych dziedzin, szczególnie neurologów, chirurgów naczyniowych, kardiologów, angiologów czy nefrologów. Angioplastyka tętnic kończyn dolnych Wskazania do wewnątrznaczyniowego leczenia miażdżycy w zakresie kończyn dolnych obejmują zarówno wskazania kliniczne, jak i angiograficzne. Klinicznymi wskazaniami do interwencji są dolegliwości o typie chromania przestankowego poniżej 200 m (lub znacząco pogarszające komfort życia), a także dolegliwości spoczynkowe oraz zmiany troficzne. Wskazania angiograficzne zostały wyznaczone zgodnie z podziałem zmian zaproponowanym przez TASC (Trans- Atlantic Inter-Society Consensus) (ryc.). i obejmują zmiany typu A, B i C (klasa wskazań I/ C) oraz dopuszczają próbę interwencji przezskórnej w przypadku zmian typu D (Klasa wskazań IIB/C). W tej materii doszło do znacznego zbliżenia stanowisk ekspertów z różnych dziedzin i praktycznie próbę zabiegu endowaskularnego należy podejmować u wszystkich chorych niezależnie od typu zmian. Dotyczy to zarówno zmian w odcinku aortalno-biodrowym, jak i udowo-podkolanowym. W zakresie tętnic poniżej kolana również rekomenduje się wykonywanie zabiegów endowaskularnych, jako pierwotnej strategii leczniczej (klasa zaleceń IIa/C). Również i tutaj doszło do znacznego zbliżenia stanowisk towarzystw naukowych i praktycznie zaleca się u wszystkich chorych pierwotną strategię endowaskularną, jako metodę mniej obciążającą dla chorego i poprawiającą wyniki leczenia metodą otwartą, jeśli zajdzie taka konieczność (ograniczenie zakresu amputacji, lepsze gojenie). Nadal jednak utrzymują się kontrowersje związane z leczeniem zmian miażdżycowych w zakresie stentowania tętnic szyjnych (CAS). Do wewnątrznaczyniowego leczenia zwężeń tętnic szyjnych kwalifikują się chorzy z objawowym zwężeniem 50% z grup wysokiego ryzyka chirurgicznego (klasa wskazań IIa/B) lub w doświadczonych ośrodkach wykonujących zabiegi CAS z małą liczbą powikłań (klasa IIb/B). Uważa się, że dla tej grupy chorych pierwotna strategia terapeutyczna powinna obejmować zabiegi chirurgii naczyniowej w przypadku zwężeni pomiędzy 70 99% (klasa zaleceń I/A) oraz pomiędzy 50 69% (klasa zaleceń IIa/A). U chorych z bezobjawowym zwężeniem pomiędzy 60 99% wykonanie jakiejkolwiek rewaskularyzacji powinno być rozważane (klasa zaleceń IIa/A), a wykonanie angioplastyki naczyń szyjnych może być rozważane jedynie w przypadku ośrodka o małej liczbie powikłań (klasa zaleceń II b/b). Dużą kontrowersję wzbudza wśród praktyków niskie sklasyfikowanie użycia urządzeń chroniących mózg podczas zabiegów CAS (klasa IIb/B). Wydaje się, że brak użycia tego typu urządzeń w praktyce może generować dużą liczbę powikłań. Brak jest jednak jednoznacznych badań klinicznych potwierdzających tę tezę, stąd takie zalecenia. W podsumowaniu należy podkreślić, że dokonał się przełom w zakresie interwencji na kończynach dolnych i nikt nie kwestionuje konieczności leczenia endowaskularnego w tym zakresie w pierwszej kolejności. Kwestią dyskusyjną pozostają wskazania do wykonywania tych zabiegów, a także możliwość leczenia chorób naczyń obwodowych przez lekarzy różnych specjalności (angiologów, chirurgów, neurologów, kardiologów), co w wielu krajach jest faktem. W zakresie interwencji na tętnicach szyjnych prawdopodobny dalszy postęp będzie możliwy w przypadku udoskonalenia konstrukcji stentów i/lub przeprowadzenia bardziej rzetelnych badań klinicznych. 15\n16 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 Spojrzenie chirurga naczyniowego Mój komentarz do Wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczących rozpoznawania i leczenia chorób tętnic obwodowych Piotr Andziak Po przeczytaniu Wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczących rozpoznawania i leczenia chorób tętnic obwodowych nasuwa się jedno podstawowe pytanie natury ogólnej: dlaczego kardiolodzy, z definicji mający zajmować się leczeniem chorób serca, przygotowali wytyczne dotyczące leczenia chorób tętnic obwodowych? Trudno znaleźć logiczną i przekonującą odpowiedź na to pytanie. Leczenie chorób tętnic obwodowych leży poza kompetencjami zawodowymi kardiologów. Program specjalizacji w dziedzinie kardiologii nie uwzględnia szkolenia w zakresie rozpoznawania i leczenia chorób tętnic obwodowych. W mojej ocenie wytyczne ESC mają trzy istotne wady. Po pierwsze niezwykle szeroki zakres opracowania, co wyraźnie wpłynęło na jego jakość i było przyczyną pominięcia wielu ważnych zagadnień. W dokumencie tym sformułowane są zalecenia dotyczące rozpoznawania i leczenia zwężeń oraz niedrożności tętnic szyjnych, kręgowych, nerkowych, krezkowych oraz kończyn dolnych i górnych. Dla chorób każdego z wymienionych obszarów układu tętniczego istnieją wytyczne postępowania diagnostycznego i leczniczego opracowane przez europejskie i amerykańskie towarzystwa naukowe zajmujące się leczeniem chorób tętnic i żył obwodowych: chirurgiczne, radiologiczne, angiologiczne, neurologiczne. Są to bardzo obszerne opracowania, liczące zwykle kilkadziesiąt stron, niezwykle szczegółowe i wszechstronne. Nie można tego powiedzieć o wytycznych ESC. Wiele istotnych zagadnień opracowano w sposób pobieżny, skrótowy. Rozdziały poświęcone poszczególnym obszarom układu tętniczego są bardzo zróżnicowane pod względem długości oraz stopnia szczegółowości opisywanych procedur diagnostycznych i leczniczych. Część poświęcona rozpoznawaniu i leczeniu zwężeń tętnic szyjnych liczy 7 stron, tętnic kręgowych 2 strony, tętnic kończyn górnych 2 strony, tętnic krezkowych 2 strony, tętnic nerkowych 5 stron, a tętnic kończyn dolnych 18 stron. Nie można rzetelnie i wszechstronnie przestawić problematyki rozpoznawania i leczenia chorób tętnic kończyn górnych, nerkowych i tętnic trzewnych na dwóch stronach. Dlaczego nie przedstawiono zasad rozpoznawania i leczenia chorób aorty? Drugie to ograniczenie opracowania jedynie do przedstawienia zasad postępowania w przypadku miażdżycy tętnic obwodowych. Autorzy pominęli inne choroby tętnic: tętniaki, rozwarstwienia czy urazy. A to też są przecież choroby tętnic obwodowych. Po trzecie i najważniejsze: wytyczne ESC nie są opracowaniem oryginalnym. Większość zawartych w nich informacji i zaleceń nie różni się od już istniejących, znanych od lat zaleceń wielu innych towarzystw naukowych lub komitetów powołanych w celu przygotowania takich zaleceń. Należy tu wymienić choćby TASC II w części poświęconej rozpoznawaniu i leczeniu niedokrwienia kończyn dolnych czy zalecenia ESVS, SVS oraz ASA/ /ACCF/AHA/AANN/AANS/ACR/ /ASNR/CNS/SAIP/SCAI/SIR/SNIS/ /SVM/SVS w części poświęconej rozpoznawaniu i leczeniu zwężeń tętnic szyjnych. Istniejące, szczegółowe zalecenia określające zasady postępowania diagnostycznego i leczniczego w wybranych, wąskich obszarach układu tętniczego zawierają znacznie więcej informacji. Dlatego posługiwanie się nimi może przynieść więcej korzyści niż korzystanie z tak nierównego i skrótowego opracowania, jakim są wytyczne ESC. 16\n17 Nowe urządzenia, techniki i strategie leczenia ifr nowy, inwazyjny wskaźnik niedokrwienia w pracowniach kardioangiograficznych Tomasz Pawłowski Od czasu pierwszej publikacji w 1996 roku ocena cząstkowej rezerwy wieńcowej (FFR, fractional flow reserve) stała się badaniem coraz częściej wykonywanym, także w polskich pracowniach Kkardioangiograficznych. Wiele badań, w tym wieloośrodkowe, randomizowane badania FAME potwierdziły przydatność tej metody w codziennej praktyce, co zaowocowało wskazaniem klasy I w wydanych w 2010 roku wytycznych ESC dotyczących rewaskularyzacji wieńcowej. Z historii kardiologii inwazyjnej wiemy, że ocena FFR wyparła pomiary dopplerowskiej rezerwy wieńcowej, która z powodu istotnego wpływu parametrów hemodynamicznych (tętno, ciśnienie, wpływ przerostu mięśnia sercowego, itp.) była trudna do wykonania i czasochłonna. Wprowadzenie FFR opierało się na założeniu, że ciśnienie wewnątrzwieńcowe jest liniowo związane z przepływem wieńcowym, pod warunkiem, że opór mikrokrążenia jest stały i nieznaczący. Jednakże podawana podczas badania FFR adenozyna wpływa na opór mikrokrążenia wieńcowego, obniżając zwłaszcza jego składową skurczową. Ponadto należy pamiętać, że adenozyna, jako lek, ma swoje działania niepożądane, wymaga podania dożylnego (zalecany wlew do żyły centralnej), które jest dość kosztowne, a dodatkowo w niektórych krajach badanie FFR nie jest refundowane. W chwili obecnej ocenia się, że jedynie w około 10% wszystkich angioplastyk wieńcowych do ich optymalizacji używa się prowadników ciśnieniowych FFR. Z powyższych powodów od dłuższego czasu trwały poszukiwania innej metody inwazyjnej oceny istotności zwężenia, pozbawionej wspomnianych powyżej ograniczeń. Do takich metod z pewnością należy ocena wskaźnika ifr (instantaneous wave-free ratio), którego znaczenie trudno jest dosłownie przetłumaczyć, jednak można go spróbować określić jako rozkurczowa ocena gradientu ciśnień. Idea tego parametru powstała podczas dokładnej analizy intensywności fali napędzającej przepływ wieńcowy. Okazało się, że w fazie rozkurczu, po upływie 1/4 jego czasu trwania, nie istnieją już żadne siły Rycina 1. Schematyczne przedstawienie krzywych ciśnień rejestrowanych podczas pomiaru ifr z zaznaczonym okresem pomiaru wskaźnika. Poniżej schematyczne przedstawienie analizy intensywności fal przepływu wieńcowego 17\n18 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 wpływające na przepływ wieńcowy. Po zakończeniu relaksacji lewej komory dochodzi do obniżenia napięcia mięśnia sercowego, rozkurczu mikrokrążenia i swobodnego przepływu krwi przez to łożysko. Wtedy też ciśnienie wewnątrzwieńcowe oraz opór mikrokrążenia są na stałym poziomie (ryc. 1). W związku z tym przez okres około 3/4 fazy rozkurczu t.j. około 350 ms panują stałe warunki hemodynamiczne, a co więcej, przy zmieniającej się częstości rytmu serca, mimo że dochodzi do skrócenia fazy rozkurczu, zależności ciśnienia i oporu pozostają stałe. W celu oceny wskaźnika ifr należy do tętnicy wieńcowej wprowadzić prowadnik ciśnieniowy FFR, w sposób podobny jak w przypadku klasycznego badania i po umieszczeniu go w docelowym segmencie tętnicy wieńcowej należy rozpocząć rejestrację krzywych ciśnień. Wykorzystując specjalny program komputerowy, określa się wartość wskaźnika ifr, który nie jest niczym innym jak ilorazem ciśnienia rejestrowanego dystalnie na prowadniku oraz ciśnienia aortalnego. Pierwszym badaniem, które wykazało przydatność nowego parametru była praca opublikowana w Journal of the American College of Cardiology w 2012 roku. Grupa autorów brytyjskich i angielskich wykazała, że istnieje bardzo wysoka korelacja ifr z pomiarami klasycznego FFR, a przyjmując wartość ostatniego wskaźnika jako punktu odniesienia (< 0,80 jako oznaczające niedokrwienie), stwierdzono, że wartość ifr najlepiej korelująca z FFR wynosi 0,83. Co ciekawe zmienność pomiaru była mniejsza niż klasycznego FFR i wyniosła tylko 2% ( w porównaniu do 5%). Kolejne badania pokazują zbliżone wyniki, z doskonałą korelacją pomiędzy ifr a FFR, przy czym w populacji omawianego rejestru punkt odcięcia dla ifr wyniósł 0,89. Na ostatnim kongresie TCT w Miami kilka prac dotyczyło tej nowej metody. Oczywiście w chwili obecnej jest jeszcze wciąż za mało danych, aby uznać, że wskaźnik ifr jest na tyle wiarygodny, by móc zastąpić klasyczne pomiary cząstkowej rezerwy wieńcowej. W dalszym ciągu wymaga wprowadzenia instrumentarium do światła tętnicy wieńcowej, podania heparyny i starannego pomiaru. Do wad podnoszonych przez oponentów metody należy też zależność (podobnie jak FFR) wskaźnika ifr od podwyższonego ciśnienia w prawym przedsionku, a także poddaje się w wątpliwość założenia, że opór mikrokrążenia jest najmniejszy podczas końcowej fazy rozkurczu. Jak wskazują twórcy metody FFR (Pijls i wsp.), poprzednie badania wykazały, że opór naczyniowy jest wprawdzie stały podczas rozkurczu, jednak podczas indukowanej hiperemii i wysiłku fizycznego jeszcze bardziej się on obniża, przez pomiary FFR bardziej odpowiadają rzeczywistości. Ponadto w kilku komentarzach do pracy Sen i wsp. zauważono, że analiza statystyczna i przedstawione wykresy są co najmniej wątpliwe. Z tego też powodu należy podkreślić, że koncepcja ifr jest interesująca, jednak wymaga przejścia takiej samej ścieżki badawczej jak w przypadku FFR, z oceną różnych populacji pacjentów (zmiany pośrednie, przerost mięśnia sercowego, długie rozsiane zmiany miażdżycowe, ostre zespoły wieńcowe itd.). Po przeprowadzeniu szeregu badań być może okaże się, że nowa technika jest przydatna w pracowniach kardioangiograficznych i sprawi, że czynnościowa ocena zwężeń wieńcowych będzie jeszcze bardziej popularna. W chwili obecnej jedna z firm produkujących prowadniki ciśnieniowe rozpoczyna badanie kliniczne, które ma na celu odpowiedź na kilka pytań związanych z praktycznym zastosowaniem metody. Kończą się prace nad stosownym oprogramowaniem, które będzie dostępne komercyjnie i możliwe do zainstalowania na wszystkich produktach Volcano służących do pomiaru FFR, bez konieczności przeprowadzenia modyfikacji sprzętowych. Możliwe jest także przeprowadzenie pomiaru ifr przy pomocy prowadników ciśnieniowych produkowanych przez St. Jude Medical, jednak wymaga to specjalnego oprogramowania, które do chwili obecnej nie jest sygnowane przez producenta prowadników, a jedynie jest wytworem zespołów lekarsko-badawczych. 18\n19 Obrazowanie w kardiologii inwazyjnej Stenoza aortalna (AS) ) jest najczęściej występującą nabytą zastawkową wadą serca i dotyka 2,9 5% populacji powyżej 75. roku życia. Postępowaniem z wyboru w grupie pacjentów z ciężką, objawową AS jest chirurgiczna wymiana zastawki aortalnej (AVR). Wobec nieskuteczności farmakoterapii, pacjenci niekwalifikujący się do AVR, zagrożeni są wysokim ryzykiem zgonu (około 50% w ciągu 2 lat od pojawienia się objawów chorobowych). Rola wielorzędowej tomografii komputerowej w kwalifikacji pacjentów do przezcewnikowego wszczepienia zastawki aortalnej (TAVI) Ilona Michałowska, Maciej Dąbrowski W ostatnich latach alternatywną metodą leczenia dla pacjentów z ciężką stenozą aortalną (AS, aortic stenosis) jest zabieg przezcewnikowego wszczepienia zastawki aortalnej (TAVI, transcatheter aortic-valve implantation). Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2012 roku zabiegi TAVI powinny być wykonywane u pacjentów zdyskwalifikowanych od postępowania kardiochirurgicznego lub pacjentów z wysokim i bardzo wysokim ryzykiem chirurgicznym. Pierwszy zabieg przezskórnego wszczepienia zastawki aortalnej został wykonany w 2002 roku przez Alaina Cribiera. Od tego czasu nastąpił gwałtowny wzrost liczby wykonywanych zabiegów. Do czerwca 2012 roku na świecie wykonano ponad 60 tysięcy zabiegów TAVI. Przy kwalifikacji pacjentów z AS do leczenia inwazyjnego podkreśla się rolę Zespołu Sercowego (Heart Team) składającego się ze specjalistów różnych dziedzin (kardiolodzy, kardiolodzy interwencyjni, kardiochirurdzy, anestezjolodzy oraz specjaliści diagnostyki obrazowej). W czasie procesu kwalifikacji pacjentów do TAVI bierze się pod uwagę szereg anatomicznych uwarunkowań, między innymi wielkość pierścienia zastawki aortalnej, odległość ujścia tętnic wieńcowych od podstawy płatków zastawki, anatomię aorty na całym jej przebiegu i jej odgałęzień, a także wysokość gradientu, powierzchnię ujścia aortalnego, obecność i dystrybucję zwapnień zastawki natywnej i inne. Obecnie do zabiegów TAVI stosuje się 2 rodzaje protez wraz z systemami do ich implantacji: zastawka Sapien XT oraz system Core Valve Revalving. Zastawka Sapien XT to trójpłatkowa zastawka wykonana z osierdzia wołowego rozprężana na stencie kobaltowo-chromowym produkowana w trzech rozmiarach: 23 mm, 26 mm i 29 mm. Zastawkę wszczepia się na poziomie pierścienia natywnej zastawki. Zastawka Core Valve wykonana jest z osierdzia świńskiego zawieszona na samorozprężalnym stencie nitinolowym, produkowana w rozmiarach 23 mm, 26 mm, 29 mm i 31 mm. Wysokość protezy wynosi 5 cm, dolny brzeg protezy pozycjonowany jest poniżej pierścienia zastawki natywnej, w drodze odpływu lewej komory, górny natomiast opiera się o ściany aorty wstępującej. W trakcie zabiegu implantacji protezy szczególną uwagę należy zwrócić na jej pozycję w natywnym pierścieniu aortalnym. W przypadku zbyt wysokiego wszczepienia zastawki może między innymi zwiększać się ryzyko uszkodzenia błony wewnętrznej aorty wstępującej czy przecieku około zastawkowego. Zbyt niska lokalizacja protezy może między innymi zwiększać ryzyko dysfunkcji płatków zastawki mitralnej, zaburzeń przewodzenia, okołozastawkowego przecieku oraz embolizacji protezy do jamy lewej komory serca. Przy wyborze rodzaju i wielkości protezy znaczenie mają wielkość pierścienia aortalnego, anatomia zastawki (liczba płatków, stopień zwapnienia płatków i pierścienia), średnica aorty wstępującej, średnica aorty na poziomie zatok wieńcowych 19\n20 KARDIOLOGIA INWAZYJNA NR 4(8), ROK 2012 Rycina 1. Badanie angio-tk, przekrój poprzeczny, równoległy do zastawki aortalnej, zastawka aortalna trójpłatkowa z masywnymi zwapnieniami Rycina 2. Badanie angio-tk aorty, przekrój czołowy, schemat pomiarów odległości tętnic wieńcowych od poziomu pierścienia aortalnego Rycina 3. Badanie angio-tk aorty, przekrój czołowy, schemat pomiarów aorty Rycina 4. Badanie angio-tk, przekrój poprzeczny, równoległy do poziomu pierścienia aortalnego, pomiar wielkości pierścienia aortalnego i ich wysokość, odległość pierścienia zastawki natywnej od ujść tętnic wieńcowych, jak również droga wprowadzenia systemu. Obydwa, dostępne aktualnie rodzaje protez aortalnych mogą być implantowane z dostępu naczyniowego: od tętnicy udowej wspólnej (TFA, trans-femmoral approach), od tętnicy podobojczykowej (TSA, trans-subclavian approach) lub poprzez bezpośrednie nakłucie aorty wstępującej (DAA, direct aortic approach). W przypadku zastawki Sapien XT może być ona również implantowana przez koniuszek lewej komory (TAA, trans apical approach). Typowo pomiarów pierścienia aortalnego dokonuje się na podstawie badania echokardiograficznego przezklatkowego (TTE) i przezprzełykowego (TEE). Ograniczeniem tych metod jest wykonywanie pomiarów tylko w jednej płaszczyźnie, co może być przyczyną nieprecyzyjnych wymiarów zwłaszcza w przypadku niesymetrycznego kształtu pierścienia natywnej zastawki aortalnej. Wielorzędowa tomografia komputerowa (MSCT, multislice computed tomography) pozwala na precyzyjną ocenę wielkości i kształtu pierścienia aortalnego, obecności ewentualnych zwapnień, a także morfologii zastawki aortalnej. Ponad to pozwala ocenić aortę na całej jej długości, tętnice podobojczykowe, biodrowe i udowe, a więc umożliwia wybór optymalnej drogi dostępu do wprowadzenia systemu i implantacji protezy. Dobór protokołu badania TK przed planowanym zabiegiem wszczepienia zastawki aortalnej zależy od typu aparatu, którym dysponuje pracownia. Zalecane jest wykonywanie tego typu badań na aparatach co najmniej 64-rzedowych, badanie zastawki aortalnej i aorty wstępującej powinno być bramkowane sygnałem EKG, następnie wykonuje się badanie angio-tk aorty brzusznej, tętnic biodrowych i tętnic udowych do poziomu początkowych odcinków tętnic udowych powierzchownych. Kontrast niejonowy podawany jest w żyłę odłokciową w ilości Rycina 5. Badanie angio-tk przekrój poprzeczny, równoległy do zastawki aortalnej, zastawka aortalna dwupłatkowa z masywnymi zwapnieniami Rycina 6. Badanie angio-tk aorty, przekrój czołowy, schemat pomiaru kąta pomiędzy pierścieniem aortalnym a poprzeczną osią ciała Rycina 7. Banie angio-tk aorty, tętnic biodrowych, tętnic udowych masywne zwapnienia w aorcie (aorta porcelanowa) i tętnicach biodrowych Rycina 8. Badanie angio-tk aorty schemat pomiarów szerokości aorty, tętnic biodrowych i udowych 20


4lomza - Polityka - Re: Szpital bez dyrektora\nSzpital bez dyrektora\nAutor: marecki (---.hviv.nl)\nData: 03-12-19 20:19\nDyrektor zlożył rezygnację. I co? To wszystko?\nDoprowadził szpital do bankructwa i tak sobie po prostu odejdzie?\nDyrektor Bałata odchodząc zostawił szpital w bardzo dobrej kondycji. Nieudacznik, który przyszedł po nim już to wszystko zniszczył.\nMam nadzieję, że tym szkodnikiem zajmie sie prokuratura bo to działanie na szkode kilkudziesięciu tysięcy ludzi.\nRe: Szpital bez dyrektora\nData: 03-12-19 20:23\nprawda jest taka że szpital to jest największy kołchoz w łomży\nskonczy sie tym ,że w Łomży zostanie tylko jakiś punkt opatrunkowy prowadzony przez uprawnionych felczerów. Do szpitali trzeba bedzie dojeżdżac.\nData: 03-12-19 20:58\nPo wojnie szpitale pełne były felczerów i działały a dziś pełne są Grodzkich i forsy\nni ma...I który jest lepszy uczciwy felczer z wiedzą czy wyszkolony bez wiedzy ?\nData: 03-12-19 21:13\nCały system ,jest jak auto destrukcja zadłużania 156 baniek miasto w komży ....i co nima odpowiedzialnych?Zapewniam! Wszędzie są pieniądze dla wszystkich ...jak to powiedziała była prem.Szydło.....Wszystko można jeśli jest dobra wola ludzi zarządzających,zawsze można winę zrzucać na wszystko jak nieudacznicy,albo rakiem się wycofać....POPIERAMY jako mieszkańcy łomży postulaty pielęgniarek ,fizykoterapeutów i innych grup w szpitalu na GODNYCH warunkach zapłaty za pracę w cywilizowanych stawkach .Ile zarabiają lekarze w szpitalu jest ich podobno 200 ujawnić oficjalnie ich zarobki........W stosunku pracy w szpitalu.\nData: 03-12-19 21:17\nKażdy się nadaje kto jest z powołania, może być i felczerem aby miał wiedzę i pomagał, a nie szkodził ludziom. Ale facmen niech się nie martwi zastrzyk od wścieklizny załatwimy,a do Tworek w ramach pomocy też podrzucimy😂\nData: 03-12-19 21:20\nI to jest fajne podsumowanie silnego zdenerwowania ...\nData: 03-12-19 21:51\npani Katarzyno no szak pani cud anielica ostoja wszelkiej miłości bliżniego i chodzaca empatia a tu prosze jak doktor mengele zastrzyk i do obozu. Tak wiec moje stwierdzenei ,ze jest pani bardzo aktywnym na forum pisowskim trolem siejącycm neinawiśc i pogzeganie do przemocy jest jak najbardziej zasadne. Zapewne gdybym był zydem to ten zastrzyk dła by mnie pani osobiście sadząc po pani pełnych nienawiści wpisach o zydach.\nDoktor Mengele powiadasz, Hitler i te sprawy? Wybacz ja w tym nie pomogę, ale spytaj kumpla o podobnych poglądach. On tu wspominał i wydzielał ostatnio kto godzien żyć na tym świecie i jak twierdzi dla niektórych ludzi i ich potomstwa szkoda powietrza aby oddychali. Hitler wiecznie żywy jak widać...Ja się nie przyłącze do eksterminacji ludzi w jakikolwiek sposób.\nData: 03-12-19 22:23\nAutor: facmen (---.swiatlowod.avito.pl)Data: 03-12-19 21:51\ntakiemu jak ty to tylko zastrzyk z fenolem\nData: 03-12-19 22:28\nNie zniżaj się do poziomu zbrodniarzy i morderców..\nData: 03-12-19 22:40\nja też się nie zniżam ale jak to personę czytam to mam ochotę iść na stację benzynową i kupić karnister z benzyną\nData: 03-12-19 22:42\nTo nie są żadne metody u cywilizowanego człowieka.\nData: 03-12-19 22:48\nKasia to nadstawiaj policzek jak prawdziwy chrześcijanin\nData: 03-12-19 22:51\nz bydlakiem rozmawia się w jego języku bo inaczej nie zrozumie\nData: 03-12-19 22:55\nI tu się mylisz nie nadstawiam drugiego policzka.. Rób jak uważasz,ja tylko wyraziłam swoje zdanie.\nData: 03-12-19 23:02\nto nie jest cywilizowane forum i to nie są cywilizowani ludzie\npanie rei pan jest na tyle głupi ,że wdeptuje pan w każde ****** robiąc tym niesamowita uciechę ty którzy jednym pociągnięciem pióra mogliby pan zwyczajnie w mig powiem wulgarnie upie..... W pana przypadki milczenie jest nei tylko złotem ale gwarancją bezpieczenstwa panskiej du....\nData: 03-12-19 23:04\ncywilizowany człowiek szanuje wiarę kraj rząd i ludzi którzy ten rząd wybrali\nData: 03-12-19 23:05\nAutor: facmen (---.swiatlowod.avito.pl)Data: 03-12-19 23:03\nData: 04-12-19 00:25\nryj palancie.... bezmozga PiSdo...\nAutor: Rysio (---.centertel.pl)\nDyrektor szpitala go nie zadłużył, szpital jak go przejmował był na minusie! Nojszewskiemu brakowało na prawidłową działalność na rok 2019 10 miliomów złotych! Poprzez roszczenia personelu białego i niemożności wprowadzenia programu naprawczego Dyrektor po prostu powiedział MAM DOŚĆ! Tego palącego się bagna nie da się ugasić, trzeba obserwować jak wypali się samo! Teraz pielęgniarki, laboranci, technicy i inne grupy roszczeniowe mogą sobie protestować między sobą ! Panie Dyrektorze ma Pan jaja by powiedzieć mam DOŚĆ! Szkoda nerwów i mego zdrowia, mam dla kogo żyć!\nData: 04-12-19 08:19\nDe.wotka umie nadstawiać tylko drugi półdupek...


Prestiż. Pismo poświęcone reputacji polskiej gospodarki - Po trzech kwartałach wzrost produkcji przemysłowej\nPo trzech kwartałach wzrost produkcji przemysłowej\nProdukcja sprzedana przemysłu (w cenach stałych) była w okresie I-III kwartał br. o 1,4% wyższa w stosunku do analogicznego okresu 2012 r. (po spadkach odnotowanych w I kwartale i w I półroczu odpowiednio o 2,0% i 0,4%). Niestety, wartość produkcji sprzedanej budownictwa (w cenach bieżących) była o 12,2% niższa w porównaniu z analogicznym okresem ub. roku (przed rokiem wzrost o 3,8%).\nWzrost produkcji wystąpił w 10 województwach, od 11,6% w zachodniopomorskim (przed rokiem wzrost o 7,5%) do 0,5% w świętokrzyskim (przed rokiem wzrost o 1,7%). W pozostałych województwach odnotowano spadek produkcji sprzedanej przemysłu od 4,2% w lubuskim do 1,2% w warmińsko-mazurskim.\nSpadek produkcji sprzedanej budownictwa odnotowano we wszystkich województwach, największy w mazowieckim o 19,0% (przed rokiem wzrost o 10,1%), najmniejszy w kujawsko--pomorskim o 0,9% (przed rokiem spadek o 2,9%). Spadkowi produkcji sprzedanej budownictwa towarzyszył spadek przeciętnego zatrudnienia w budownictwie (przeciętnie o 8,6%), notowany we wszystkich województwach. Najgłębszy spadek wystąpił w województwie lubuskim (o 19,4%), najmniejszy w śląskim (o 4,1%).\nWynik finansowy przedsiębiorstw zwiększył się w skali roku o 1,9% do 82 793,2 mln zł (zysk brutto 99 167,0 mln zł, strata brutto 16 373,8 mln zł). Obciążenia wyniku finansowego brutto w wysokości 12 495,7 mln zł spadły w skali roku o 1512,5 mln zł. Wynik finansowy netto ukształtował się na poziomie 70 297,5 mln zł (zysk netto 86 124,0 mln zł, strata netto 15 826,5 mln zł), wobec 67 229,6 mln zł przed rokiem.\nPoprawę wartości wyniku finansowego brutto i netto odnotowano w 10 województwach, w tym w 8 województwach wzrost wyniku finansowego netto był większy niż wyniku finansowego brutto. Natomiast w województwach: świętokrzyskim, dolnośląskim, śląskim, opolskim, łódzkim i pomorskim, wyniki finansowe brutto i netto były mniej korzystne w porównaniu z trzema kwartałami 2012 r.\nŹródło: Główny Urząd Statystyczny, Informacja o sytuacji społeczno-gospodarczej województw - Nr 3/2013 - grudzień 2013.\ndodano: 2013-12-13 14:04:09


Czy lekarze to głąby? - Forum 2021 - RODZICE.PL\nZamieszczam artykuł o lekarzach, dotyczy między innymi i dzieci, nie po to żeby się oburzać(chociaż też można:)), ale żebysmy konsultowały “wyroki zdrowotne” z różnymi, zaufanymi specjalistami.\nNiech będzie ten artykuł przestrogą. Ja wiem,że są i dobrzy lekarze, z powołania, niestety są też do bani,a tu niestety to jest tragiczne często w skutkach.\nLekarka pediatra, sama już mi poleca róznych specjalistów, stwierdza, że do innych nie ma sensu iść, już lepiej wcale. Więcej szkody niż pożytku.\nZresztą błedy lekarzy odczuliśmy na własnej skórze.\n74 odpowiedzi na pytanie: Czy lekarze to głąby?\nJakie to smutne i bezlitosne….\nSą nawet tacy, którzy nie potrafią czytać zdjęć rentgenowskich, a mimo to diagnozują.\nAaaa to znamy… Teść miał operację płuca. Na skierowaniu napisali mu, że ma rozedmę jednego płuca (powiedzmy prawego), a miał lewego. O mały włos zoperowaliby mu nie to płuco co trzeba. Lekarz zdjęcia rentgenowskiego nie umiał przeczytać 🙁\nA swoją drogą skandal – “łuskowata stopa” – włos się jeży na głowie, jak nieuczciwi potrafią być ludzie, zerujący na ludzkiej niewiedzy i miłości (bo dla dziecka rodzic przecież wszystko zrobi).\na najgorsze jest to że mało pacjentów składa skargi na lekarzy w takich wypadkach\nPrzyznaję.. Nie doczytałam do końca..:(\nJa bym mogła napisać książkę o lekarzach..znam to wszystko nie z autopsji, ale z doświadczenia bardzo bliskiej mi osoby.. Nie cierpię lekarzy, nie ufam im, chodzę, bo czasami muszę.. Niestety..:(:(:(\nJa doświadczyłam błędów lekarzy na dzieciach, na szczęscie poważniejszych skutków brak.\nNiestety tata drogo zapłacił za proste błedy lekarzy, ich niechlujstwo. No i te wszechobecne łapówki, najgorsze jest wtedy gdy od pieniędzy zależy czyjeś życie\nDruga strona medalu też jest taka, że te skargi często są rozpatrywne przez innych lekarzy i czasem z góry skazane na porażke, aczkolwiek warto składać.\nNo i często trudno udowodnić winę, chyba że błąd kosztuje czyjeś życie czy powoduje poważne kalectwo. Dopiero wtedy robi się głośno\nCoraz czesciej sie zastanawiam, czy czlowiek wogole sie liczy, i dlaczego tak sie porobilo, ze pieniadz jest na pierwszym miejscu, kosztem zycia zdrowia, ech….\na ktoś ostatnio pisał na “przedszkolakach”, żeby nie generalizować i nie wydawać osądów o wszystkich przedstawicielach danego zawodu hurtem…\nTeż mam żal do kilku lekarzy (pediatrów głównie, bo z nimi się najwięcej stykam), ale do głowy by mi nie przyszło tak określać wszystkich. Wiem, że to prowokacja – ale jakoś mi nie pasuje.\nMorena, nie generalizuję, zacytuję siebie, w artykule też jest zacznaczone, że nie wszyscy lekarze tak postępują\nJa wiem,że są i dobrzy lekarze, z powołania, niestety są też do bani,a tu niestety to jest tragiczne często w skutkach.\nChciałabym, aby ten artykuł był prowokacją. Gdybym sama nie doświadczyła podobnych błędów, pewnie też bym uważała, że artykuł wyolbrzymia. Niesety nie, mogłabym długo pisać o zaniedbaniach\ngdyby byly kary za zle diagnozy i odszkodowania za bledy lekarskie, to moze by bylo ich mniej.\nDokładnie, trochę media swoje robią, czasem też szukają taniej sensacji, ale dzięki nim też wychodzi więcej spraw na wierzch\nTo ja się dorzucę z Marty “zapaleniem płuc” – jak może czytałyście nasze przygody :/\nBylismy w środę na kontroli – nic jej nie powiedzieliśmy – lekarka zauważyła znaaaczną poprawę, powiedziała, że antybiotyk świetnie zadziałał, żeby go skonczyć i za tydzień Marta może iść do przedszkola, tralalala…. Aż się prosi, żeby jej wykrzyczeć co się o niej mysli i rzucić wynikami na biurko, ech… Na szczęście skierowania, o które mi chodziło, dała….\nChyba że… to cud, panie, cud 🙂\nnam tez pediatra zawsze poleca kogos to kogo lepiej isc.\nJak mlody szedl do szpitala to lekarz tez dal skierowanie nie do wojewodzkiego szpitala u nas w miescie,ale do szpitala 30 km, i faktycznie tam zajeli sie nami baaaaardzo fachowo…po prostu czulam sie jak na wakacjach, zrobili badania o ktorych w naszym szpitalu moglabym pomazyc.\na ja przezylam szok ostatnio!\nposzlam z mlodym do dermatologa, bo ma luszczaca sie skore na glowie, lekarka obadala i obejrzala, podubala itd. mowi, ze wyglada to na zakazenie bakteryjne, ale nic nie przepisze bez badania, oprocz masci by nawilzac skore (robiona w aptece za 5zl), za wizyte zaplacilam 60zl. mamy przyjsc z wynikiem badania czyli za 2 tygodnie, w razie czego mamy dzwonic, skupila sie tez na alergii mlodego, bo skora moze tez byc od niej. A to co mnie zszokowalo to fakt, ze nastepna wizyta bedzie za free, bo jak to lekarka powiedziala, teraz place ale placi sie za leczenie a nei za wizyte i teraz to ona nic nie pomogla jeszcze\nnelly, dobrze że piszesz i o dobrych lekarzach, nie wpadniemy może przez to w skrajności:)\nJa, jak chodzę prywatnie do lekarza, to zawsze szukam najlepszych, żal mi płacić być może za nic.\nMi kiedyś ortopeda chciał zbadać bliźniaków w cenie jednego;)\nhehehe, to nawet calkiem dobrze o nim swiadczy:)\npodobnie jak morena uważam, że nawet sam tytuł posta jest nie fair.\nczy główni księgowi to grubasy?\nczy informatycy to skretyniali okularnicy?\nsłuzba zdrowia to jeden z ulubionych tematów do krytykowania. proponuję się nie leczyć, skoro lekarze to głąby.\nstracilam dwie ciaze wskutek – byc moze – blędu lekarskiego. ale nastepne dwie donosilam pod opieka innego lekarza. do głowy by mi nie przyszlo, zeby formuowac takie pytania.\nwg mnie problem z polska służba zdrowia lezy w systemie, ale ten temat malo ludzi podejmuje. bo najlepiej, zeby bylo za darmo (to przede wszystkim – śmiesznie bedzie, jak prezydent urzadzi referendum). niech ktos sie przyjrzy, jak wyglada system studiow i praktyk. ile trwaja, na czym moga sie uczyć studenci (no przecież niech, nie daj boże, nie oglądają pacjentek w szpitalu, to naruszenie praw).\nale po co ja to pisze? i tak zaraz mnie tu zjedza. a co tam.\nTytuł artykułu podałam, sama na ten pomysł nie wpadłam\nTu się nie zgodzę, dobry lekarz to nie to samo co tylko system\nmam to nieszczescie, ze dosyc czesto spotykam roznych lekarzy – i ja sie zgadzam z tym, ze powalajaca wiekoszosc, to totalne glaby… bezczelni,leniwi, niedouczeni, pazerni na pieniadze…\nz bardziej drastycznych przykladow: moj dziadek. przez kilka dni skarzyl sie na mocne bole w klatce, dretwienie reki,trudnosci w oddychaniu, itp. – codziennie byl w przychodni. coz, “doswiadczony” lekarz z kilkunasto – kilkudziesiecio /?/ letnim stazem stwierdzil, ze moj dziadek ma co najwyzej zapalenie pluc, jest starym histerykiem i ma sie lepiej zajac dzialka, a nie wyszukiwaniem nieistniejacych chorob… kilka dni pozniej zmarl w mieszkaniu. sekcja wykazala, ze mial rozlegly, przechodzony i nieleczony zawal…gdyby chocby konowal zlecil kontrolne ekg /jest w przychodni!!!!/…\nja starcilam ciaze przez zaniedbanie, lenistwo, brak wiedzy lekarza – chcialam go podac do izby – niestety, zadnych dowodow nie mialam /bo jakie i skad?/. gabinet prywatny, popularny wsrod pań, pan doktor typu “czarus”, przystojny – komplemenciki, kawki-srawki, zero wiedzy i ludzkiego podejscia, empatii. kolezanka miala to nieszczescie, iz tez byla jego pacjentka -ciaza bezproblemowa, ksiazkowa, lekarz to znajmoy rodzicow – byl przy porodzie. pojawily sie komplikacje, dziewczyna prosila o cesarke. pan doktor wie lepiej – wyciskal dziecko kladac sie jej na brzuch. urodzila synka silnie niedotlenionego, rehabilitacja trwa do dzisiaj.\nmoja mama – stracila 5-cio miesieczna ciaze i o maly wlos sama nie zmarla. lekarka przez 5 miesiecy wmawiala mojej mamie, ze wlansnie przechodzi… menopauze /miala wtedy 38 lat/,koszmarne bole, tycie,obfiet krwawienia – wszystko to dla pani doktor bylo menopauza… to byla ciaza pozamaciczna. silny krwotok, pogotowie, natychmiastowa operacja – tu tez miala szczescie. na ginekologii dopiero zaczela sie impreza – pan doktor juz byl mocno wstawiony, ale jeszcze dal rade zoperowac… szkoda, ze wycial przy okazji wszystko, co sie dalo wyciac… “mila” pielegniarka pocieszala mojego ojca, ze “zona to i tak miala szczescie, bo pan doktor to tylko po kilku kielichach byl. gdyby zona przyjechala pozniej, to by juz nie mogl operowac”.\nprzykaldow takich – tylko z wlasnego doswiadczenia – mam mnostwo. najswiezszy, to tez zapalenie pluc mojego dziecka. przez 3 pediatrow nierozpoznane, ja oczywiscie bylam “przerwazliwona” mamtka, panikara. niemalze sila maz wydarl skierowanie na rtg pluc /nawet prywatnie u nas nie mozna zrobic dziecku rtg bez skierowania/ – zapalenie, dlugotrwale, ze zrostami..\nczy spotkalam dobrych lekarzy? swiadomych, kompetentnych, odpowiedzialnych – prawdziwych fachowcow? nie. na sile moglabym podciagnac ginekologa, ktory prowadzil moja ciaze z makarym – naprawde dobry fachowiec, kompetentny, kulturalny, majacy zawsze czas dla pacjentki, cierpliwy. ma tylko jedna wade – slepo,glucho i bezgranicznie podporzadkowany ordynatorowi – panu D. /na szczescie juz go nei ma. gwoli scislosci – pan ordynator mial kilka spraw obledy w sztuce lekarskiej, prawomocny wyrok za spowodowanie smierci blizniat tuz po porodzie -pomimo wyraznych wskazan i komplikacji przy porodzie, odmowil cc. byl slynny z tego – “u mnie nie ma cesarek” to bylo jego credo.\npowinien byl uscislic – cc kosztowalo 2 tys. pln. w panstwowym szpitalu.\nProponujesz się nie leczyć…\nJeszcze raz napiszę dokłądniej, co miałam na celu umieszczając ten artykuł.\nNie tyle o krytykę mi chodziło lekarzy, a o ostrzeżeniu, aby nie ufać ślepo lekarzowi.\nDlaczego krytykuje się tak lekarzy…\nBo widzisz, w każdym zawodzie trafiają się ludzie nie na swoim miejscu, ale tutaj skutki błędów, lenistwa sa bardzo brzemienne.\nNo właśnie, cały problem w tym, że nie można zrezygnować z lekarzy, trzeba szukać dobrych specjalistów, bo wierzę że tacy są.\nWiem dobrze, że łapówkarstwo jest bardzo upowszechnione, nie powiesz mi że nie, tata czekała miesiąc na operację, bo nie dalismy łapówki, inni jeden dzień z łapówką. Rzad łapowki operacji jest około 1000zł.\nTak jak pisałam o błędach lekarzy mogę dużo pisać, ale nie chodzi mi aby narzekać.\nJa kiedyś uczyłam gimnazjum matmy, niestety cięzko mi szło, młodzież tam akurat była bardzo trudna. Zrezygnowałam z pracy, bo wiem że żle to robiłam, a matma jest ważna.\nLekarz musi być z powołania, bo tu chodzi o życie ludzkie\nZnasz odpowiedź na pytanie: Czy lekarze to głąby?