GoWikipedia - Hälgelound – Wikipedia\nNathuurnstak (Lange Anna)\nHälgelound (dt. Helgoland) is dät eensichste fräiske Fälsenailound. Ap Hälgelound wäd uk n Oard Fräisk boald, dät Hälgeloundske. Ju Äiloundgruppe Hälgelound un Düne heere siet 1890 tou dät düütske Stoatsgebiet un sunt touhoope ju amtsfräie Meente Hälgelound in n Kring Pinneberg (Släswiek-Holstein). Ju Ailoundgruppe lait fjautich Kilometer foar ju Kuuste un is Deel fon dät düütske Wirtskupgebiet, man nit fon dät Tolgebiet fon ju Europäiske Union un uk nit fon dät düütske Ougoawengebiet. Ap Hälgelound woonje 1.267 Moanskene (2008).\n2.1 1950 bit Däälich\n5 Groote Suune fon Noudfräislound\n6 Ferbiendengen ättter buuten\nDo staile Fälsen fon't Hälgelound.\nHälgelound lait in ju Düütsken Bucht, ungefeer 47 Kilometer wäästelk fon ju Wäästkuste fon ju Hoolichailound Eiderstedt. Ätter dät Suuden wai sunt et 43 Kilometer bit tou Wangerooge. Ju Loage fon Hälgelound in dät geogroafisken Koordinoatensysteem (WGS 84) is 54° 11' noudelke Bratte un 7° 53' aastelke Loange. Wät ju Ferwaltenge angungt is dät Ailound Deel fon dät Buundeslound Släswiek-Holstein, un heert tou dän Loundkring Pinnebierich. Ju Fläche fon dät Haudailound is ungefeer 1 Km². Ju Fläche fon Düne, dät Ailound ieuwenske Hälgelound, bedreecht ungefeer 0,7 Km².\nDät Haudailound wäd historisk maast twiske 'Buppelound' un 'Unnerlound' apdeeld. Siet dät 20. Jierhunnert kon dät Ailound in fieuw Gebiete apdeeld wäide: Buppelound, Unnerlound, Middellound un do in't 20. Jierhunnert apkemen Noudaastlound un Suudhoawen.\nDät Buppelound fon dät Haudailound is dät Deel ap do Fälsen, dät Unnerlound lait suudelk un aastelk fon do Fälsen fuul läiger. Dät Unnerlound is mäd Trappen un n Foarstoul ferbuunden mäd dät Buppelound. Ap ferskeedene Steeden kon me noch do Bombenkrater uut dän Twäiden Waareldkriech sjo. An ju Suudwäästsiede kon me noch dät Resultoat fon ju Sprängenge fon 1947 sjo. Do Briten hieden deer ungefeer 6700 Tonnen Munition spränge läiten un deertruch wuude n groot Deel fon dät suudwäästelke Buppelound fernäild. Deertruch äntstuude deer dät 'Middellound'. Fon dät oolde Bunkersysteem is n Deel bewoard bleeuwen.\nDät Haudailound is gjucht bekoand uum do staile roode Fälsen. Ju Loange Anna is 48 m hooch un stound appe Noudsiede fon dät Haudailound as n Fälstouden gans fräi fon do uur Fälsen. Siet dän Stoarmfloud fon 1720/1721 sunt dät Haudailound un Düne fonnunner tränd.\nAastelk fon't Haudailound, an ju uur Siede fon ju litje Seesträite Reede, lait Düne. Die Oustand twiske disse Ailounde is een bitje minner as een Kilometer. Düne wäd uk dät Badailound of dät Strandailound namd un waas bit tou n Stoarmfloud in't Jier 1721 truch n Natuurdom mäd Hälgelound ferbuunen. Ap't Ailound is n litjen Fluchplats, n Campingplats un uk een Bungalowtäärp anlaid wuuden.\nfon 1652 bit däälich\nHälgelound waas aal in dät 7. Jierhunnert fon Fräisen bewoond. Ätter n Skrieuwen fon n kristelke Missionoar Willibrord waas Köönich Radbod uum dät Jier 700 ap dät Ailound. In jusälge Ättergjucht skrieuwt Willibrord uur dän heedensken God Forsite. Fon 690 bit 714 fersäikede Willibrord do Fräisen ap t Ailound tou missionierjen, man sunner Ärfoulch.\nIn dät Jier 1807 besätte britske Truppen dät Ailound un Hälgelound wäd n Kolonie fon dät Fereenigde Köönichriek Grootbritannien un Irlound. In dät 19. Jierhunnert wäd Hälgelound fon Touristen äntdäkt. Ieuwenske ju Fiskeräi wuude dän Tourismus in dätsälge Jierhunnert loangsam gratter un wichtiger um Jäild mäd tou fertjoonjen. In ju britske Tied roate et Seegefechten ap e Naite fon dät Hälgelound twiske do Düütsken un Dänen, in 1849 mäd Skiepe fon ju Rieksflotte, in 1864 truch do Seestriedkräfte fon Pruusen un Aastriek. 1890 wuude Hälgelound truch dän Ferdraach twiske Düütsklound un Änglound uur do Kolonien un Hälgelound an Pruusen. Hälgelound wuude Deel fon dän Kring Süderdithmarschen in ju Provinz Släswiek-Holstein. Die Ferdraach kreech dän Noomen „Helgoland-Sansibar-Vertrag“. Die Ferdraach räägele do Gebietsansproaken fon dät Düütsken Riek un dät Fereenigde Köönichriek fon Grootbritannien un Irlound in dät kolonialiserten Afrikoa. Deertruch wuude Hälgelound Deel fon Pruusen.\nFoar do Düütsken waas Hälgelound foarallen wichtich as hiere Seefäästenge un ju Noudsee. Ätter 1890 wuude Hälgelound deertruch n wichtich Stöänpunkt foar ju düütske Marine. In n Eersten Waareldkriech roate et 1914 dät eerste un in 1917 dät twäide Seegefecht. Dät Ailound wuude kuut ätter Kriechsbegin evakuiert un ju Befoulkenge kuude eerst 1918 wieruume. Uk in n Twäiden Waareldkriech hiede ju Seefäästenge Hälgelound ne militäriske Funktion. Ap dät Ailound wuude n U-Boot-Bunker baud, et roate Marineartillerie-Batterien, n Luftskutsbunker-Systeem un ap Düne moakeden do Düütsken n Flugplats. Ätter 1945 wüülden do Alliierden nit moor, dät do Düütsken dät Ailound wier bruuke kuuden as Stöänpunkt foar hiere Marine. 1945 moasten aal do Ailoundbewoonere dät Ailounde evakuierje. Do Militäranloagen wuuden 1947 fernichted mäd 6700 Tonen Munition. Ju Muugelkaid, dät ganse Ailound tou fernäilen, wuude fon do Alliierten akzeptiert. Bie ju Sprängenge wuude oaber nit dät ganse Ailound, man alleenich dät suudwäästelke Deel fon dät Buppelound un do Bunkeranloagen fernäild.\n1950 bit Däälich\nDät Buppelound uum 1929/30.\nBit 1952 bleeuw Hälgelound uunbewoond un bloot bruukt as Äiwensteede wier britske Militäärflieger hiere Bomben ousmieten. Ju Befoulkenge lieuwede ap't düütske Fäästlound un bruukte in ju Kommunikatsjoon dät hälgelounder Fräisk un ju düütske Skriftsproake. Do hälgelounder fersoachten mäd ferskeedene politiske Initiativen, dät jo ätter hiere Ailound wieruume doarsten. Deerbie hieden u.u. do Fereende Natione fräiged, dän Paus, dät britske Unnerhuus un ju näie Buundesregierenge. Ap n 20. Dezember 1950 besätten do Heidelberger Studänte René Leudesdorff un Georg von Hatzfeld touhoope mäd Hubertus zu Löwenstein dät Ailound. Ap't Ailound wuuden ju düütske, europäiske un hälgelounder Flaagen deelsät. Ap n 3. Januoar 1951 hoalden do Briten do Ljuude fon't Ailound. Deerätter wuude in Januoar 1951 fon dän düütsken Buunsdäi ju Fräireekenge fon do Briten fräiged. Ap n 1. Meerte 1952 roaten do Briten dät Ailound tourääch. Sietdäm is dän 1. Meerte ap Hälgelound aan Fierdäi.\nNoch in't Jier 1952 wuude een Kommisjoon apgjuchtet foar dän Wierapbau. Sietdäm äntwikkelde foarallen dän Tourismus sik gans stäärk ap't Ailound un wuude dän wichtichsten Weerskupsektor. 1962 wuude dät Ailound stoatelk Anerkoand as Nordseeheilbad.\nSiet 1721 sunt do two Ailounde Düne un Hälgelound fon eenuur skeeden un in ju Skichte roate dät oafte Ploane uum do Ailounde wier mäd eenuur tou ferbienden. 2008 koom aan Ploan uum dissen Wonsk uumtousätten. 2011 wuude een Oustämmenge ap't Ailound heelden uur ju Ferbiendenge twiske do Ailounde. Fon do 1065 gultige Stämme weeren 583 (54,74 %) juun un 482 (45,26 %) foar ju Ferbiendenge.\nKoarte fon Hälgelound, 1909.\nMäd Noomen ap Hälgeloundsk.\nAp Hälgelound wäd Hälgeloundsk boald. Dät is een fon do njuugen noudfräiske Dialekte. Ap dät Ailound wäd ieuwenske dät Hälgeloundske Fräisk uk noch Platdüütsk un Hoochdüütsk boald. Ieuwenske Hoochdüütsk rakt et an ju Ailoundskoule uk aan bitje Unnergjucht in ju hälgelounder Sproake.\nDät 'Friesen-Droapen' is ne moordeegige kulturelle Feranstaltenge, ju ap dät Ailound organisiert wäd fon ju Meente Hälgelound, die Fräiske Räid un dät Buundeslound Släswiek-Holstein. Ju Feranstaltenge wäd alle tjo Jiere heelden. Bie do Aktivitäten gungt dät toun Biespiel uur ju fräiske Musik, Spil of Medien. Do Biedreege kuume uut dät ganse fräiske Woongebiet.\nÄlk Jier wäd in Moai die Hälgelound-Marathon organisiert. Fieuw Runden fon älk 8,4 Kilometer uur dät Buppe- un Unnerlound loope do Deelniemere. Ju Taal fon Deelniemere lait so uum do 200.\nAp Hälgelound rakt et een Foutbalplats mäd Kunstsooden un uk een Loopboan mäd een Sproangkuule. Ju Foutbaloudeelenge VfL Fosite Helgoland is (juust as aal do Fereene uut dän Kring Pinnebierich) Meeglid in n Hamburger Fußball-Verband. Et rakt oaber neen Monskuppe do meespielje in een Liga. Die Gruund deerfoar sunt do hooge Kosten fon ju Uurfoart ätter't Fäästlound. Deeruume spielje do Monskuppe fon dän Fereen bloot fjuundskoppelke Wädstriede.\nSäärke St. Nicolai ap Hälgelound.\nEalwien fon York skreeuw uum dät Jier 800 n eersten Ättergjucht uur dän Besäik fon n kristelken Missionoar Willibrord an dät Ailound, die dät Ailound ungefeer 100 Jiere toufoarne besoacht hiede. In disse Tied wuude dät Fäästlound fon Släswiek-Holstein noch nit fon kristelke Missionoare besoacht. Ealwien häd dät Lieuwend fon Willibrord apskreewen, uum him as hillige tou ruumjen. Dät is oaber nit duudelk, of dät Ailound fon Ealwien uk ächt Hälgelound is. In disse Begjucht wäd uk ieuwen uur ju Religion fon do Ailoundbewoonere un dän God Fosite fertäld, die uurs naargends ärwäänt wäd. Deer wäd uk ne Woaterwälle ap dät Ailound beskreeuwen, weer do Moanskene alleenich sunner tou baalen Woater ruutskäppe kuuden. Muugelk häd Ealwien dät uut ju antike Literatuur hoald. Buuten do skriftelke Wällen fon Ealwein rakt et neen uur Wällen uur ju Uurreligion fon dät Ailound, dät fermoudelk foar ju Missionoartied heedensk waas. Uum 1900 wuude die Hälgelounder God Fosite ap et Ailound as Personifikation fon dät Ailound bruukt, so as uk Germania foar Düütsklound bruukt wuuden is. Willibrord hiede neen Ärfoulch. Eerst uum 791 skuul ju eerste Kapelle truch dän fräisken Biskop Liudger baud weesen. Hie liet uk aal do heedenske Hillichdume, wäid an Fosite, stukken moakje. Ätter ju Reformation roate dät, bit tou dät Eende fon dät 19. Jierhunnert, bloot evangelisk-lutherske Bewoonere ap dät Ailound.\nApstuuns rakt et in ju evangelisk-lutherske Säärkmeenskup ungefeer 870 Moanskene, un do sunt deermäd ne Moorhaid ap dät Ailound. Ap n 29. November 1959 wuude ju evangeliske St.-Nicolai-Säärk, ju ätter dän Skutspatroon fon do Seefoarders un Koopljuude, Nikolaus fon Myra, naamd is, inwäid. In ju roomsk-kathoolske Säärkmeenskup fon Hälgelound rakt et ungefeer 140 Moanskene. Siet ju Inwäienge ap n 27. Juni 1971 häd Hälgelound mäd ju St.-Michaels-Säärk ne kathoolske Säärk ap ju Steede fon ju fröiere Kapelle. Ju Säärke wuude ätter dän Ärtsängel Michael naamd.\nGroote Suune fon Noudfräislound\nJames Krüss is n bekoanden düütsken Skrieuwer fon Bäidensbouke, man hie skreeuw uk in sien oaine Hälgelounder Sproake.\nFerbiendengen ättter buuten\nCommons: Hälgelound – Mediendoatäie\nBunker ap Hälgelound (t-online)\nDüütsk-Hälgelounder Woudebouk. Klik deer in dän Text ap ‘Deutsch-Helgoländisch’.\n↑ Statistikamt Nord: Bevölkerung der Gemeinden in Schleswig-Holstein am 31. Dezember 2008 PDF-Doatäi (blouked ap n 22.04.2010)\n↑ Beckmann, A. & Kusch, R. (2007). Festung, Seebad, Labor, Helgolands Entwicklung nach dem großen Knall. Deutschlandfunk (blouked ap n 26. Januoar 2018)\n↑ Nils Århammar: Die 80-jährige Gerda Rickmers und Familie sind eine Stütze des Halunder. In: „der helgoländer“, November 2017, Siede 24.\n↑ NDR: Gute Bedingungen beim Helgoland-Marathon (blouked ap n 29. Januoar 2018)\nFräiske Ailounde un Soundplatten\nWäästfräiske Ailounde: Tessel - Flielound - Skylge - Amelound - Schiermönkooge\nNit bewoond: Noorderhaaks - de Richel - It Gryn (Griend) - de Kalkman (Engelsmanplaat) - Rif - Simonssound - Rottumerplaat - Rottum - Suudduunen\nAastfräiske Ailounde: Borkum - Juist - Norderney - Baltrum - Langeooch - Spiekerooch - Wangerooge\nNit bewoond: Kachelotplate - Lütje Hörn - Memmert - Minsener Oog - Mellum\nNoudfräiske Ailounde: Hälgolound - Do Halligen - Pellworm - Noudstrand - Amrum - Föhr - Uthörn - Sylt\nNit bewoond: Jungnammensound - Kniepsound - Japsound - Suuderoogsound - Nouderoogsound - Noudstrand\nDeensk: Koresound - Jordsound - Romooge - Mandooge - Faanooge - Langli\nUnnergeen: Bosch - Bant - Buise


Mokassins von Joop! für Frauen\nJoop! Damen Filippa Loafer lfo 1 Mokassin Blau (Darkblue 402) 39 EU\nJoop! Damen flexa Loafer lfo 1 Mokassin Orange 200, 41 EU\nJoop! Damen Filippa Loafer lfo 3 Mokassin, Beige (Taupe 104), 41 EU\nJoop! Damen ismene Loafer lfo 2 Mokassin, Grau (Light Grey 801), 38 EU\nJoop! Damen flexa Loafer lfo 1 Mokassin Orange 200, 39 EU\nJoop! Damen Slipper Schuhe Mokassins echt Leder Halb Loafer\nJoop! Damen Filippa Loafer lfo 2 Mokassin, Schwarz (Black 900), 40 EU\nJoop! Damen Filippa Loafer lfo 3 Mokassin, Beige (Taupe 104), 37 EU\nJoop! Damen flexa Loafer lfo 1 Mokassin Orange 200, 42 EU\nJoop! Damen ismene Loafer lfo 2 Mokassin, Grau (Light Grey 801), 37 EU\nJoop! Damen flexa Loafer lfo 1 Mokassin Orange 200, 37 EU\nJoop! Damen ismene Loafer lfo 2 Mokassin, Blau (Dark Blue 402), 39 EU\n107,82 € 109,26 €\nJoop! Damen flexa Loafer lfo 1 Mokassin Orange 200, 38 EU\nJoop! Damen Filippa Loafer lfo 3 Mokassin, Schwarz (Black 900), 41 EU\nJoop! Damen ismene Loafer lfo 2 Mokassin, Grau (Light Grey 801), 41 EU


Säimaskiene – Wikipedia\nNäddelplatte, Fout un Schuuwer fon ne Säimaskiene\nNe Säimaskiene (dt. Nähmaschine) is n Apparoat, wiermäd me dät Säien fon Göitjen hoolich-automatisk moakje kon.\nUum 1755 wuud in ferscheedene europäiske Lounde fersoacht, ne Maskiene uuttoufienden, ju dät Säien mäd de Hounde ärsätte kuude. Do Äntwiklengen gjuchten sik ap do groote Sniederäie, wier do Sniedergesällen fonsälwen goarnit bliede wieren, dät him so ju Oarbaid uut de Hounde nuumen wuude.\nIn Frankriek roate dät uum 1830 do eerste Maskienen in do Sniederäie. Ju eerste bruukboare Maskiene wuud äntwikkeld fon Barthlemy Thimonnier. Mäd sien Ärfiendenge bekoom hie n Kontrakt foar dät Moakjen fon frantsööske Uniforme.\nIn n Ounfang fon dät 20. Jierhunnert wuud ju Säimaskiene fääre ferbeeterd, wiertruch ju nu uk touhuus fon do Wieuwljuude bruukt wäide kuude. Ne reelle Ferbeeterenge koom truch ju Äntwiklenge fon ju Treedmaskiene, wiel me nu bee Hounde fräi hiede foar dät Säigoud. Deer ieuwenske kreegen do Maskienen moor Muugelkhaide, as dät Moakjen fon ferscheedene Stääke, as Zickzack un Seemen. Leeter koomen do Säimaskienen mäd elektriske Andrieuwenge un däälich sunt do al Komputer-stjuurd.\nOarbaidswiese[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nWo do Strieke uumnonnertou hoald wäide\nNe Säimaskiene foar in ju Huushollenge ferwoant two Träide Jäiden, in Juundeel tou dät Säien mäd de Hounde, wät gewöönelk man een Träid benutset. Een fon do bee Träide is apwinneld ap ne litje Spoule, ju sik in n Bak unner dät Göitjen befint. Ju uur Träid lapt fon ju Jäidenrulle buppe ap ju Säimaskiene truch n Mechanismus ätter ju Näddele. Dät Näddelooge sit ticht bie ju Spitse un ju Näddele gungt ap un deel. Deerbie gungt ju Träid mäd n Strik truch dät Göitjen.\nMäd n ingeniösen Mechanismus wäd dät Strik uum dän uur Träid fon ju Spoule tou hoald, as me ap ju bewäägjende Bielde sjucht. Wan ju Näddele wier hooch gungt, wäd ju Träid strom anleeken, so dät bee uumnonner tou wikkelde Träide die Soom of ju Näid bienonner hoolde. Deerbie drukt n Fout dät Göitjen fääst ap ju Näddelplatte, wierbie twiske do Stääke dät Göitjen n litjen Aantje fääre schäuwen wäd truch dän Schuuwer.\nDie Mechanismus uum ju Spoule tou is kritisk. Dät kon tou loange Strieke reeke, do der uut däT Göitjen hääruutraagje of dät kon Träidbreek reeke. Dät hat dät moderne Jäidensoarten gau ferallerje. Aller Säieljäiden is minner glääd as Jäiden, dät fluks uut n Fabrik kumt. Me kon deeruum ap bääste säie mäd kuuts kooped Jäiden.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 14:26, 12. April 2017.


Museumsiersenboan – Wikipedia\nMuseumsboane sunt Iersenboane, do der mäd historiske Skienenfoartjuuge tou dän Swäk fon ju bedrieuwsfäige Ärhooldenge fon historiske Technologie as uk as Attraktion foar dän Froamdenferkier fon Iersenboanfrüünde bedrieuwen wäide. In Juunsats tou statiske Museumsexponoate wäd so dät Publikum ju Muugelkhaid beeden, ferkiersgeskichtelke Objekte as Damplokomotiven in dän aktive Iensats tou belieuwjen.\nSuch fon ju smälspuurige Taurachboan in dät aastriekske Buundeslound Salzburg\nJu Rheilffordd Talyllyn in Wales\nManöver fon ju Tenderamplokomotive G 3/3 1 Le Doubs bie ju Museumsbahn Blonay–Chamby (BC)\nSuch fon ju "Museumsiersenboan Ammerlound-Seelterlound MAS"\nWoaine fon dän Fereen "Museumseisenbahn Hümmlinger Kreisbahn e.V."\nDie Ferbeend fon Düütske Museums- un Touristikboane, dän do maaste düütske Museumsboanfereene anheere, definiert so: Ne Museums- of Touristikiersenboan is n Iersenboanunnerniemen ätter § 2 (1) AEG, dät bedrieuwen wäd, uum ne Iersenboan(-infrastruktuur) as in ju fergeene Tied tou kriegen, wierhäärtoustaalen of ättertoustaalen, of historiske of spezielle Foarme fon ju Andrieuwstechnik of fon dät Rolmaterioals tou demonstrierjen of tou bedrieuwen un alleenich of foarallen foar touristiske Swäkke, Fräitied- of Bildengsswäcke nutsed wäd.\nAp oafteste wäide ju Ärhooldenge un dän Bedrieuw fon disse Boane fon Fereensmeegliedere in hiere Fräitied eerenamtelk in Iersenboanfereene truchfierd. Dät rakt oawers uk Museumsboane, do der in kommunoale Feroantwoudenge of in ju Bedrieuwsferoantwoudenge foar dän Iersenboanbedrieuw truch Unnerniemen (GmbH, AG) (Bedrieuwssälskuppe) fierd wäide. Die Bedrieuw truch Privoatpersone of Personegruppen (in dän Sin fon ne GbR) is apgruund fon do deermäd ferbuundene Haftengs- un Feroantwoudengsrisiken eer säilden. Knap 300 originoale Damploks kuume alleenich in Düütsklound noch räägelmäitich toun Iensats.\nOuhongich fon do iensätte Foartjuuge un ju Sträkke kon me uk noch twiske Museumsiersenboan un Museumssträitenboan unnerskeede.\nAs waareldwied eerste Museumsboan jält ju smälspuurige Rheilffordd Talyllyn in Wales. Ätter Ienstaalenge fon dän Bedrieuw wuud ju Sträkke 1950 fon ne Gruppe fon Iersenboanfrüünde uurnuumen un as eerste Iersenboansträkke fon errenamtelke Amateure an Steede fon Beroupsiersenboanere bedrieuwen.\nJu eerste Museumsiersenboan fon Düütsklound wuud 1966 fon dän Düütsken Iersenboan-Fereen (DEV) ap ne ige Sträkke in Bruchhausen-Vilsen iengjucht. In dät Jier 1971 noom ju Düütske Sälskup foar Iersenboangeskichte ap ju in ju Tied noch in Räägelbedrieuw ferkierende Jagsttalboan twiske Möckmühl un Dörzbach n Dampfsuchbedrieuw ap, die dän Toacht fon ju Museumsiersenboan uk ätter Suuddüütsklound druug. In ju domoalige Düütske Demokratiske Republik – DDR – äntstuuden unner ju Toake fon dän DMV (Düütsken Modelliersenboan-Ferbeend fon ju DDR) Oarbaidsgemeenskuppe (AGs), do in ne Kooperation mäd ju domoalige Düütske Rieksboan do Kienzellen fon do Traditionsboane (Radebeul, Erfurt Wääst) wuuden, as die Museumsboane in ju DDR naamd wuuden.\nJu eerste Museumsboan fon ju Swaits is ju sik in ju Wäästswaits befiendende Museumsboan Blonay–Chamby (BC). Ju noom an dän 1. Moai 1968 ap ju 1966 fon ju Chemins de fer électriques Veveysans (CEV) ienstoalde, oawers nit oubreekene Boansträkke Blonay–Chamby dän Museumsbedrieuw ap.\nJu eerste Museumsboan fon Aastriek wuud 1974 ap n 3 km loang Räststuk fon ju Gurktalboan in Kärnten gruunded.\nTwiskentiedelk wuuden in moonige Regione fon Europa Fereene gruunded, do der Iersenboanfoartjuuge as uk Sträkken pleegje un somäd foar ju Ätterwaareld ärhoolde.\nSo fiert truch Seelterlound ju Museumsiersenboan Ammerlound-Seelterlound MAS. In de Naite fon Seelterlound fiert noch ju Humlinger Kringboan twiske Wäidelte un Loaten.\nNit aal Fereene un Foartjuuchsammelengen ferföigje uur oaine Sträkken, oafte wäide Boansträkken fon eepentelke Sträkkennätte, deelwiese sunner planmäitigen Personenferkier, of Industrieboane foar Sunnerfoarte nutsed. In moorere Sträitenboannätte wäide, toun Deel ätter Foarplan, Foarte mäd historisk Woainmaterioal truchfierd. Uut Berlin un Hamburg is uk geläägentelken Foarbedrieuw mäd historiske Unnergruundboane bekoand.\n"Museumseisenbahn Hümmlinger Kreisbahn e. V."\nZuletzt bearbeitet am 15. August 2014 um 05:09\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 05:09, 15. August 2014.


Proowen to Hoaten to räden | Läsen un lieren\nProowen to Hoaten to räden\nTOOPFOTUNK: Halp diene Toohiera, daut dee vestonen, woo väl wieet daut es, waut dee lieren, un daut uk nokomen.\nHalp diene Toohiera, sikj selfst to unjasieekjen. Stal soone Froagen, waut dee toom nodenkjen brinjt, daut dee rutfinjen kjennen, woo daut ennalich met an steit.\nHalp dee, aules utem rajchten Senn to doonen. Rod diene Toohiera too, sikj selfst to unjasieekjen, wuarom see goodet doonen. Halp dee to vestonen, daut eena daut doonen saul ut Leew fa Jehova, fa dän Näakjsten un fa daut, waut de Schreft lieet. Jeff de Toohiera Bewies; prädij dee doa nich bloos väa. Brinj dee nich toom schämen, oba see doano, daut dee sikj oppjetrocken feelen un daut dee no de Räd dän Moot haben, äa bastet to doonen.\nWies, daut sikj daut om Jehova dreit. Moak dietlich, woo de biblische Lieren, de Gruntsauzen un Jebooten ons wiesen, woo Gott es un woo hee ons leeft. Halp diene Toohiera, dän Wensch to kjrieen, sikj daut to unjastonen, woo Jehova denkjt un woo see am kjennen toom Jefaulen läwen.\nDenkj doaraun, daut Jehova dee es, waut de Menschen trakjt. Bruck sien Wuat, om de Toohiera toom haundlen to brinjen.\nBruck Froagen, wan du kaust, daut du enwoascht, waut dien Toohiera soo rajcht jleeft. Doatoo motst du dänjanjen beoobachten un horchen, woo dee rät. Oba sie jeduldich. Dee mott ieescht Vetruen kjrieen, ea dee die aules krakjt sajcht, waut dee denkjt un feelt.\nWoo kaust du diene Toohiera halpen, aules utem rajchten Senn to doonen?\nWiedaschekjen Wiedaschekjen Proowen to Hoaten to räden\nLäsen un lieren – Proowen to Hoaten to räden


Iek häbe altied gjucht!\nWäl kwädt “iek häbe altied gjucht”, die kricht äärger. Dät begriepe boalde alle Ljude un dät mout ja uk. Uurs kriege do Ljude ständich äärger un dät kon nit wese. In do Medien oget dät uurs. Et faalt mie ap dät do Medien in do fergene Jiere eensiediger wuden sunt. Un do Medien häbe altied gjucht?!\nIn do maaste wäästeuropäiske Medien is ju Wareld gjucht eenfach wuden. Präsident Obama waas goud, Präsident Trump waas ferkierd. Un häbe do Medien bie dät Koronafirus altied n Ferskiel moaked twiske Skeptiker un Lööchener? Koronarägele sunt goud, Kritik is ferkierd! Dät arabiske Foarjier wude in do Medien uk gjucht positiv deerstaald, man wo fuul Chaos un Kriech roate et sietdäm in ju arabiske Wareld?\nNu rakt et dän läipen Kriech inne Ukraine. Foar do Moanskene deer is dät pure Horror. Deeruur mouten wie ja uk nit diskutierje. Iek fiende dät oaber interessant tou wieten wieruum et Kriech rakt. Foar mie is ja kloor dät Ruslound in dissen Kriech die Aggressor is, man wo is dät sowied kemen? Häd dät goarniks ma dät ‘EU-Ukraine-Assoziierungsabkommen 2014’ tou dwoon? Of ma dät ‘Partnership for Peace’ Program fonne NATO? Wäkke Rulle spielden do ekstremgjuchte ukrainiske Milizen? Un do anti-russiske Sproakgesätse? Kon iek sukke Froagen noch stale?\nInne Skoule häbe iek leerd uum Probleme uut ferskedene Perspektiven tou bekiekjen. Wan wie begriepe wollen wät so loos is, mouten wie uk do Details un Nuancen un foarallen ju Geskichte bekiekje. Foar do Medien brängt dät nit fuul ap, toanke iek. Foar do ‘Einschaltquoten’ gungt et dälich uum Emotione un eenfache Kontraste. Un dät kon gefoarelk wese, wan et bloot noch ‘Gouden’ un ‘Kwoden’ rakt. Sukke eenfache Kontraste un Fäindbielden kanne iek bloot uut Diktaturen. Fillicht mouten wie uus loangsoam Suurgen moakje?\nPublisierd in'n General-Anzeiger fon'n 7. Moai 2022\num Mai 07, 2022\nMout dät wier Foarjier wese?\nDer fröhliche Frühling, oder doch eben nicht?\nDät is wier Foarjier. Uum’t Huus umetou wäide do Plonten wier gräin un do Bloume fangen an tou woaksjen. Do Fugele sjunge un baue hiere Nääste. Do Moanskene drinke bute ap ju Terrasse hieren Koafje un konnen do eerste Sunnenstroalen genäite. Ju Moaitied is ju fluchste Jierestied.\nAppe Keländer begint ju Moaitied ap’n 21. Meert un duurt bit tou dän 21. Juni. Appe astronomiske Keländer begint ju Moaitied ap’n 20. Meert. Dan duurt die Dai un ju Noacht allerwegense appe Wareld gliek loang. Disse Dai wädt dät Äquinoktium naamd, ap Düütsk ‘Tagundnachtgleiche’. Bie do hedenske Fräisen wude dät Foarjier-Äquinoktium groot fierd. Disse Jierestied broacht dät näie Lieuwend. Näie Koolwere, Loumere, Faargere un ap’t Fäild kiene do Fruchte. Dälich fierje wie dät hedensk-kristelke Fäst Paasken fermoudelk n bitje leter as do oolde Fräisen.\nJu Moaitied is oaber nit foar älkuneen ju fluchste Jierestied. Nit alle Moanskene konnen ju Tieduumstalenge goud ferdrege un uurswäkke Moanskene häbe Hobräits (Heuschnupfen). Un dan rakt et ja uk noch Moaitiedswuregaid. Dät is neen Kroankhaid, man die Stofwiksel stoalt sik uume. Dät kostet ja Energie un moaket wurich.\nWät noch so aal in’t Foarjier passiert is ju Tounoame fon Suizid. Dät ‘Statistisches Bundesamt’ registriert alle Fälle pro Jier un Mound. Alledege stierwe in Düütsklound ungefeer 25 Moanskene truch Suizid. Hier stierwe also moor Ljude truch Suizid as truch Ferkiersmalöäre, Drogen of HIV! In do Mounde Moai un Juni is ju Antaal juust noch n bitje hagger as uurs. Et is nit dudelk wieruum dät so is. Wäl Suizidtoachte häd of aan koant ma sukke Toachte, kon – of skäl – altied bale ma ju ‘Suizidprävention bei der TelefonSeelsorge‘ (www.telefonseelsorge.de, 0800 1110111 of 0800 1110222).\nPublisierd in'n General-Anzeiger fon'n 23. April 2022\nHollywood in Seelterlound?\nTied foar dän eersten Film ap Seelterfräisk!\nIn mien Bäidenstied kemen boalde aal do grote Filme uut Hollywood. Dät roate Filme so as Terminator, Robocop un Home Alone (Kevin - Alleine zu Haus). Do Filmpromis kemen uk bloot uut Amerika of jo wieren uutwonderde Europäer so as Arnold Schwarzenegger un Jean-Claude van Damme. Dät wieren do Hälde fon do tachentiger un njugentiger Jiere.\nIn do fergene twintich Jiere wude ju Antaal fon europäiske Filme ferdubbelet. Disse Äntwikkelenge sjucht me allerwegense in Europa, uk in Düütsklound. In jusälge Tied wude uk ju Antaal fon düütske TV-Programmen gratter. Un Hollywood häd sogoar Konkuränts kregen fon Bollywood.\nIn do fergene fieuw bit tjoon Jiere rakt et oaber noch ne näie Äntwikkelenge. Do junge Ljude moakje hiere Videos säärm. Deerätter wädt dät Video beoarbaidet un hoochleden ap YouTube. Un deer rakt et n poor junge Ljude, do moor Foulgere häbe as do düütske Medien. Do düütske Vlogger Paluten (4,4 Millionen Foulgere), Pamela Reif (8,8 Mio.) un BibisBeautyPalace (5,9 Mio.) häbe ap YouTube moor ‘Follower’ as Der Spiegel (1,33 Mio.) un Bild (1,04 Mio.).\nEt rakt noch neen grote YouTube-Kanoale ap Seelterfräisk un Noudfräisk, man do wäästfräiske Kanoale Omrop Fryslân (24.000 Foulgere) un ‘De Fryske Vlogger’ (11.000) wiese uus dät et mugelk uum Videos in litje Sproaken tou moakjen! Ju ‘fräiske Filmindustrie’ häd 2020 sogoar two Filme moaked. In Noudfräislound wude ‘E krouf bai e Wiidou’ moaked. In disse Film wäide sogoar fieuw Sproaken boald! Also Hoochdüütsk, Platdüütsk, Deensk, Suudjutloundsk un Noudfräisk. In Wäästfräislound waas ‘stjer’ in Oktober 2021 sogoar die maastbesoachte Film!\nDetsämber 2021 wude bekoand moaket dät die Inuit-Film ‘Angakakusajaujuq’ foar n Oscar nominiert wude. Also fillicht mouten wie do litje Filme loangsoam moal ietenst nieme. Fillicht wädt et nu uk Tied foar dän eersten Film of TV-Serie ap Seelterfräisk?\nPublisierd in'n General-Anzeiger fon'n 26. Meert 2022\num März 26, 2022\nDo Fräisen in do Medien...\nBie do Nordstories fon’n NDR sjuch iek altied wier dosälge Bielden. Fräisen ma Gummistöäwele, Skäipe appe Diek un ju Teeseremonie mout uk noch wese... Altied wier jusälge antiquariske un stereotypiske 'Berichterstattung', wan dät uur do Fräisen gungt.\nAnalooch deertou skuul ne Seendenge uur do Swaben so uutsjo: Ljowe litje Monljude ma n runden Bjoorbuuk, do juust as do sogen Dwärge ju ganse Wiek inne Fabrik oarbaidje, un do ap’n Sneeuwende ma fluggen roden Soken Bjoor drinke un Broadwuste iete. "Schaffe, schaffe, Häusle baue."\nOf uur do Bayern, do in Lederhosen un BMW ma Löwenbräu un Paulaner ätter dät Oktoberfest wai fierje. Of uur do Ljude uut do näie Buundeslounde, do in hieren Trabant Spreewaldgurken iete un Coca Cola noch altied as hieren Systeemfäind sjo.\nMe kon sowät uk bie do Uutloundere moakje. Fransosen do bloot Crossaints iete un Roodwien drinke, Turken ma traditionelle Klodere un Houd appe Kop. Of uur Afrikoaner, do altied noch as Nomaden inne Savanna lieuwje.\nDo maaste Fräisen oarbaidje dälich in modärne Beroupe, bloot n poor oarbaidje noch altied ap’t Lound. Wieruum skäl dät nit eenfach n Program uur do modärne Fräisen reke? Of is dät niks besunners? Wie häbe in Seelterlound heel wät besunners! Uus oaine Sproake in do Bäidenstune un Skoulen tou Biespil.\nMe kon eenfach n Program uur fräiske Bäidene moakje, do Noudfräisk of Seelterfräisk bale. Un dät skuul dan nit ‘dät lääste Bäiden in’t Täärp’ wese, wät Seeltersk bale kon. Me kon eenfach wiese dät ju seelter Sproake n modärn Kommunikationsmiddel is.\nUn fillicht kon die NDR uk do fräiske Organisatione fräigje, also do Organisatione do sik iensätte foar ju fräiske Sproake un Kultuur, of jo meemoakje wollen? Uur uus un ma uus. Dät heert sik daach logisk oane?\nPublisierd in'n General-Anzeiger fon'n 12. Meert 2022


Moanske äärgje die nit – Wikipedia\nMoanske äärgje die nit\nDät Spielbrääd fon Moanske äärgje die nit\nMoanske äärgje die nit (fon Düütsk Mensch ärgere Dich nicht; ängelsk: Ludo) is n Bräädspil foar twäin bit säks Spielere.\nDie Uursproang fon dät Spil lait in Indien. Ne fereenfachte Version fon dät traditionelle indiske Spil Pachisi wuud 1896 unner dän Noome Ludo in Groot-Britannien uutbroacht.\nSpielräägele[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nBie dit Spil häd älke Spieler fjauer Spielsteene, do ne Runde uur dät Brääd moakje mouten uum sicher een fon do Eendfäilde tou beloangjen. Wan n Steen eenmoal ap Eende is, kon er nit moor fersät wäide. Wäl dät ap eerste mäd aal Steene glukket, häd dät Spil wonnen.\nÄlke Spieler häd Steene fon n uur Faawe, n oain Startfäild (S) un n oain Eendfäild (ju faawige Riege fon fjauer), wier Steene fon uur Spielere nit kuume duuren. Dät Brääd häd two Sieden, een foar hööchstens fjauere Spielere un een foar hööchstens säks Spielere. Do Spielere smiete ätter de Riege mäd n Doobel un mouten aan Steen gjuchtsuume uur ju Taal Fäilde ferschuuwe, ju die Smiet ounrakt. Wan n Steen ap n Fäild kumt, wier al n uur Steen stoant, dan wäd die lääste Steen sloain un mout wier fon näien ounfange.\nWan me n säks smieten wäd, dan mout me - wan deer - n näien Steen in dät Spil brange. Uk duur me dan nochmoal smiete, wierbie me dan mäd dän juust in dät Spil broachte Steen smiete schäl, mäd de Gefoar n uur oainen Steen tou sloon.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 15:01, 8. Meerte 2013.


Laser is ne ängelske Oukuutenge, ju der stoant foar (light amplification by stimulated emission of radiation), wät ap Seeltersk uursät "Luchtferstäärkenge truch ju stimulierde Emission fon Stroalenge” hat. N Laser is ne Reewe ju n quantenmechanisken Effekt, nämmelk stimulierde Emission, anwoant uum n kohärenten Stroal Lucht tou lääwerjen. D. h. do Woogen sunt in Phase (in Stap) un deer is neen Interferenz. Lucht fon n Laser is oafter parallel un monochromatisk, man dät jält nit foar aal Typen Lasere.\n5 Soarten Lasere\nUursicht[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nLasere wikselje in Grööte fon mikroskopiske Diodelasere (buppe) mäd ferskeedene Anweendengen, bit foutbaalfäild-groote Neodymium Glääslasere (unner), do der bruukt wäide foar inertial confinement fusion, Käädenwaffen-Unnersäikenge un uur physiske Experimente bie hooge Energie-Tichtegaid.\nAlgemeene Luchtwällen as ju elektriske Gloilaampe stroalje Photone in aal Gjuchten uut, gewöönelk uur n wied Spektrum Woogelaangten. Do maaste Luchtwällen sunt uk nit kohärent, dät hat: do Woogen sunt uut Phase un also rakt dät deer Interferenz twiske do Woogen.\nIn Kontrast stroalet n Laser Photone uut in n äängen, goud definierden Beend uum n Luchtstroal tou bilgjen. Dät Lucht is oafte bolde monochromatisk, wät uut ne eenpelde Wooge of Faawe bestoant, gjucht kohärent un oafte polarisierd is.\nWäkke Typen Lasere, as do “Faawestoflasere” un “vibroniske Fääststof-Lasere” konnen Lucht produsierje uur ne wied Beräk fon Woogelaangten. Ju Oainskup moaket do oaind foar dät Ärreegjen fon gans kuute Luchtpulse in ju Gröötenoardninge fon ne Femtosekunde (10-15 Sekunde).\nLaserlucht kon uk ne hooge Intensität beloangje, wäil sofuul dät dät Stäil un uur Metalle sniede kon. Die Luchtbunnel die der fon n Laser uutstroald wäd, wiest oafte ne gjucht litje Ouwiekenge (d. h. do Woogen blieuwe parallel, sogoar uur loange Oustande). Woogen mäd perfekte parelle Boanen konnen nit moaked wäide infoulge Diffraktion, oawers n Laserstroal wol sik fuul minner spreede as Lucht fon aal uur uur Luchtwällen. N Stroal die der fon n litjen Laboratorium-Laser ärreeged wäd, as die Helium-Neon Laser (HeNe Laser) wol sik spreede tou ne Truchmäite fon sowät 1.6 Kilometer, wan dät fon ju Äide bit ap ju Uurfäche fon de Moune skiend wäd. Wäkke Lasere, foarallen do Hoolichlaiter-Lasere, ärreegje Stroale, do der ne fuul gratter Spreedenge wiese, foarallen infoulge fon hiere litje Grööte. Sun ouwiekenden Luchtbunnel kon oawers uumbilged wäide tou n parallelen Bunnel truch Anweendenge fon ne optiske Linse.\nLuchtbunnele fon nit-Laser-Wällen konnen oawers nit ap ju Wiese in n parallelen Bunnel uumewonneld wäide.\nN Laser kon uk funktionierje as n optisken Ferstäärker, wan die mäd dät Lucht fon n uur Wälle bestroald wäd. Dät ferstäärkede Signoal kon gjucht äänelk weese an dät Iengongssignoal as beleeken ap Woogelaangte, Phase un Polarisation. Dät Phänomen häd fuul Anweendengen in optiske Kommunikation.\nDie Uutgong fon n Laser kon kontinuierelk weese, ne konstante Amplitude hääbe of kon uk pulsierjend weese.\nN Dye laser, die der bie do Starfire Optical Range foar LIDAR un laser guide star Experimente bruukt wäd, is oustämd ap ju Natrium D lienje un wäd ferwoand uum Natrium-Atome in ju Natrium-Loage fon ju Atmosphäre tou ärreegjen.\nDie Laser gruundet sik ap ju Oainskup, dät ärreegede Elektrone fon n Atom, do der in ne Boane traale mäd ne haagere Energie as normoal, touräächfaale ätter ne läigere Boane un deerbie n Photon uutstroalje.\nWan dät Photon n uur Atom träft in dänsälge ärreegede Toustand, dan wol dät Elektron in dät Atom uk touräächfaale ätter dän läigere Energie-Toustand un uk n Photon uutstroalje, dät der in Phase is mäd dät eerste Photon usw. Wan dät n Atom träft mäd dät Elektron al in dän läigere Boan, dan kon dät Photon absorbierd wäide un dät Eleketron apstat ätter dän haagere Boane un also haagere Energietoustand. Me kon also ne Samlenge Elektrone hääbe, wieroun ju Meerhaid Elektrone in dän haagere Energietoustand is, wät dan muugelk moaket, do Elektrone touglieketied touräächfaale tou läiten ätter dän Gruundtoustand, wiertruch dan n stäärken Luchtpuls uutstroald wäd. Do so ärreegede Photone sunt dan in Phase un ju Woogelaangte, ju der ju Energiedifferenz äntspräkt twiske do Eleketroneboane, is jusälge. Dät Lucht is also monochromatisk.\nDie Laserstroal wäd also ärreeged truch dät Lucht in dät Laser-Medium wai un wier reflektierje tou läiten twiske parallele Speegele. Do Atome fon dät Medium wäide dan aal ätter dän haagere energetiske Toustand ärreeged truch ju Touföigenge fon externe Energie truch Bestroalenge mäd ne uur Faawe Lucht, truch elektrisken Stroom of truch ne chemiske Reaktion. Dät Resultoat is n ferstäärkeden Luchtbunnel, die der uut ju 'Resonanzkoomere' äntkumt, deertruch dät een fon do Speegele deelwiese truchläitend moaked is.\nJu Theorie fon Quantenmechanik kon anwoand wäide ap dät Laserphänomen, wan uk do maaste Lasertypen eer experimentel äntwikkeld wuuden sunt.\nDie eerste wierkjende Laser is fon Theodore Maiman 1960 bie do Hughes Research Laboratories in Malibu, Kalifornien moaked wuuden.\nMaiman häd n Robinkristal mäd Lailampe as Energiewälle ferwoand uum n rood Laserlucht mäd ne Woogelaangte fon 694 Nanometer tou ärrreegjen.\nLasersicherhaid[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nUk Lasere mäd läige Intensität konnen gefoorelk weese foar n Moanske sien Oogene. Ju Kohärenz un läige Luchtspreedenge betjuude, dät dät Lucht truch dät Ooge tou n gans litjen Tuddelk ap ju Näthäid fokussierd wäide kon, wät in Sekunden lokoal Baadenjen un duurhaften Skoade as Foulge hääbe kon.\nLaserlucht fon bestimde Woogenlaangte kon Katarakte feruurseekje un sogoar ju Flüssegaid in dät Ooge toun Sjooden brange. Infrarood- un Ultravioletlasere sunt besunners gefoorelk, deeruum dät Lieuwend sien Blinkreflex, ju dät Ooge beskutset juun uungewoonelk häller Lucht, bloot wierket, wan dät Lucht sichtboar is. Klassifikation foar Sicherhaid fon Lasere geböärt ätter ju Woogenlaangte un ju maximoale Uutgongsenergie as foulget:\nKlasse I: Ap sik sicher. Neen Muugelkhaid ap Oogenskoade. Dät kon weese in Fal fon ne gans läige Laistenge (in dän Fal is Oogenskoade sogoar ätter uurenloange Beljuchtenge nit muugelk) of uk in Foulge fon n Gehüüse, dät in Bedrieuw nit eepenmoaked wäide kon sunner dät die Laser sik ouskaltet (as gewöönelk dän Fal is mäd Compact Disks / CDs).\nKlasse II: Die Blinkreflex fon dät moanskelke Ooge wol Oogenskoade toufoarkuume. Do maaste Laserpointere sunt in ju Kategorie, mäd Uutgongsenergie láiger as 1 bit 5 Milliwatt.\nKlas IIIa: Äänelk an Klasse IIIb, man foar groote Bunnel-Truchmäiten, sodoane dät ju Pupille bloot Klasse II Luchtmassen truchläite kon. Lasere in ju Klasse sunt maast gefoorelk in Kombination mäd optiske Instrumente, do der ju Bunnelktruchmäite annerje konnen.\nKlasse IIIb: Kon Oogenskoade feruurseekje as die Stroal fluks in dät Ooge skient of fluks in dät Ooge reflektierd wäd. Dät is algemeen fon Anweendenge foar Lasere mäd Uutgongsenergie fon 5 Milliwatt bit tou moorere hunnert Milliwatt.\nKlas IV: Gjucht gefoorelk; sogoar indirekte Ferspreedenge fon dät Lucht fon dän Bunnel kon Oogen- of Häidskoade feruurseekje. Dät is foarallen fon Anweendenge foar Lasere fon moor as eenige Milliwatt. Lasere in disse Klasse hääbe gewöönelk n Uutgongsenergie fon moorere hunnert Milliwatt of sogoar moor.\nJu Laistenge fon do buppenaamde Lasere rakt bloot ruuge Anhaltspunkte, dan ju Klassifisierenge honget uk ou fon ju Woogenlaangte fon dän Laser un deerfon of die Laser n pulsierjenden of anduurjenden Uutgong häd. Die Iensats fon Laser-Skutbrille, wan in ju Klasse IIIb un IV ferwoand, wäd tringend rät.\nSoarten Lasere[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nLasere wäide anwoand foar visuelle Effekte bie ne Musikuutfierenge (n Lasershow.)\nHeNe (543 nm un 633 nm)\nArgon(-Ion) (458 nm, 488 nm of 514.5 nm)\nKoolestofdioxidlasere - wäide industriel anwoand foar Sniede- un Lask-Swäkke, mäd Uutgongsenergie bit 100 kW.\nKoolestofmonoxidlasere - mouten köild wäide un sunt uutergewöönelk kräftich, mäd Laistengen bit tou 500 kW.\nExcimer Gaslasere, produsierje ultraviolet Lucht un wäide anwoand in ju Hoolichlaiter-Häärstaalenge un foar LASIK Oogenoperation.\nOafte anwoande Lasertypen foar Dermatologie, mäd deerbie wächhoaljen fon Tattoos, Moale un Hiere:\nPulsierjenden Diodenmatrix (810 nm)\nlittik: Anweendenge foar Laserwiesere, Laserdrukkere un CD/DVD-Spielere;\ngratter: Industrielle Diodelasere stounde tou Ferföigenge foar Sniede- un Lask-Oarbaid mäd Uutgongsenergie bit 10 kW.\nKwantum Kaskade Lasere\nNeodium-dotierde YAG Lasere (Nd:YAG), n kräftigen infrarood-Laser, die der anwoand wäd foar snieden, laskjen en beskriftjen fon Metalle un uur Materialien.\nErbium-dotierden YAG, 1645 nm\nThulium-dotierden YAG, 2015 nm\nHolmium-dotierden YAG, 2090 nm, n kräftigen infrarood-Laser, wierfon dät Lucht explosionsoardich absorbierd wäd fon woateränthooldende Geweeuwen in Loagen bit n Millimeter tjuk. Dät wäd gewöönelk pulsierjend benutsed in Luchtwoogenlaiter foar chirurchiske Reewen uum Lieden-Uurflächen wierhäärtoustaalen, Karies fon Tuske wächtouhoaljen, Krebsgeweeuwe tou ferdunstjen un Njuuren- un Gallensteene tou fernäilen.\nTitan-dotierde Saphir (Ti:Saphir) Lasere, n goud oustämboaren Infrarood-Laser, die der foar Spektroskopie ferwoand wäd.\nErbium-dotierde Faserlaitere, n Oard Lasere, do der bilged wäide uut paasjend moakede Luchtwoogenlaitere. Do wäide anwoand as Ferstäärker in optiske Kommunikationsreewen.\nCommons: Laser – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie\nEncyclopedia of Laser Physics and Technology - ängelske Websiede uur Lasertechnologie un Physik\nweltderphysik.de - düütske Websiede uur Lasertechnologie\nrepairfaq.org - ängelske Websiede mäd techniske Dokumentatione\n↑ Disse Klassifisierenge is in do USA gebruukelk. Ju äntspräkt ju oolde düütske ätter DIN VDE 0837. Däälich jält EN 60825-1\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 22:10, 8. August 2021.


Wäästfräislound uut dän Waareldruum gesäin | Seelterfräisk un fuul moor - Part 2\nWäästfräislound uut dän Waareldruum gesäin\n9. Februar 2012 Fräislound, Wietenskup un UumewaareldPyt\nDeegeloang hääbe Fräiwilliger uut Täärpe un Stääde un sogoar dät Militär Snee skäuwen uum dän 200 KM loangen Sköäwelwai tou ruumjen foar dän groote “Alwen Stääde Toach” in Wäästfräislound. Sogoar Sköäweler uut Amerikoa wieren deerfoar tourääch keemen. Man nu fjust dät do lääste Deege daach nit genouch un is dät aal outäld, mäd bloot noch ne litje Hoopenge foar leeter dit Mound.\nMan nu konnen do Ljuude sik daach n bitje traaste an ju froaie Noachtbielde fon dän Wai ju dän Ruumfoarder André Kuipers moaked häd uut de Ruumstation ISS. Do maaste Stääde kon me deerap düütelk sjo. Buppe midde ljucht düütelk ju Haustääd Ljouwert (Leeuwarden) ap, wier die Toach ounfangt. Suudwäästelk deerfon sjucht me ju twäide Stääd Snits (Sneek), wier die Toach dan wai gungt. Fääre ätter t Suude sunt Drylts (IJlst) un Sleat (Sloten, 750 Ienwoonere) man gans swäk. Dan gungt dät gans ätter ju suudwäästelke Timpe, wier Starum (Stavoren) lait un dan noudelk deerfon Hylpen (Hindelopen, mäd ne apaate Sproake) un Woarkum (Workum). Dät wieren bit 1800 Stääde mäd Waareldhonnel, do der leeter iensliepen sunt. Dan gungt dät ätter Boalsert (Bolsward), wät me wäästelk fon Snits sjucht, un dan noudwäästelk ätter Harns (Harlingen, uk däälich noch n wichtigen Hoawen).\nWan die Toach bit sowied maast truch Gäärslound ron, dan kumt nu n Geegend mäd maast Äkkerlound. Eerste gungt dät wier ätter dät Aaste ätter Frjentsjer (Franeker) un dan eerste noudelk un dan fääre ätter Dokkum gans in dät Noudaaste. Dät lääste Stuk, fon Dokkum ätter Ljouwert, is dät stuurste foar do 16.000 Sköäweler, do dan wuurich wäide. Deerbie passierje jo twäie ju Buurskup Bartlehiem, wierbie iek apwoaksen bän un ju nu ne waareldberüümde Alwenstäädebrääch häd.\nDo groote Luchtsteeden in dät Aaste un dät Suudaaste sunt do näiere Täärpe Drachten un It Hearrenfean (Heerenveen mäd deerbie De Jouwer), do der neen oolde Stäädgjuchte hääbe un also nit in dän Toach apnuumen sunt.\n(Wälle fon ju Bielde: ESA/NASA)\nTräft Asteroide 2005 YU55 ju Moune?\n8. November 2011 Algemeen, Wietenskup un UumewaareldPyt\nMäiden Midwiek skjut ne Asteroide mäd 400 Meter Truchmäite bie de Äide loangs. Ap n Oustand fon 325.000 Kilometer wol ju de Äide sicher nit roakje, man wät wan ju de Moune träft?\nÄtter NASA is ju Asteroide sicher naan Gefoor foar de Moune. Wan ju Asteroide de Moune uk träft, ju Moune blift in hiere Boane uum de Äide tou, man sicher kricht ju dan n gans grooten Kroater deerbie. Wan ju Asteroide ienslacht mäd hiere 50.000 KM/Uure, dan lät ju n Kroater fon fjauer KM Truchmäite ätter.\nJu Boane fon de Asteroide is al jiereloang bekoand. Ätter Bereekengen fon NASA is ju Uutsicht ap Iensleek man littek: kiek man ap ju Bielde, wo ju sik bewääget.\nFräisensäärke in Room restaurierd.\n31. Oktober 2011 Fräislound, KultuurPyt\nÄtter tjo Jiere intensive Oarbaid is ju Restauration fon ju Säärke fon do Fräisen in Room kloor wuuden. Dät is fergeene Sundai fierd mäd ne Misse, ju der apdrain wuud fon Biskup Ad van Luyn. In Bieweesen fon dän Kommissar (Regierengspräsident) fon Wäästfräislound John Jorritsma un sin Foargunger Ed Nijpels, nu Foarsitter fon dän Foarstand fon do Fründe fon ju Fräisensäärke in do Niederlounde, wuud n Toanksteen änthüld.\nJu Restaurierenge fon ju middeloarlike Säärke, ju sik ap n Steenwurp Oustand fon dän Päitersplats fint, häd uungefeer 1 Millione Euro kosted.\nÄlken Sundai wäd deer ne Misse ap Holloundsk ouheelden. Eenige Deege in n Wiek sunt uk Besäikere wäilkeemen. Ju Fräisensäärke stoant ap ju Steede wier do Pilgere sik siet dät oachte Jierhunnert ansiedelden, uum muugelkst ticht bie dät Grääf fon Petrus (die Päitersdom) tou weesen.\nDät Oargel uut dät achtiende Jierhunnert is wier in Oardnenge broacht fon Pietro Corna uut Bergamo. Die wäästfräiske Organist Liuwe Tamminga häd fergeene Fräindai n Konzert roat in ju Fräisensäärke.\nN Toansteen foar Jens Emil Mungard\n24. Oktober 2011 Fräislound, Kultuuradmin\nDit Jier wuude aal ne Sträite ätter dän bekoande Noudfräiske Dichter un Wierstandshäld naamd. In dät Konsentrationsleeger Sachsenhausen, weer hie stoorf, is nu n Toanksteen foar him inwaid. Nais foon diling skrieuwt:\nORANIENBORJ – Leeste fraidi wörd önjt tånkstää foont kontsentratsjoonslooger Sachsenhausen awt noorden foon Berliin en tånkstiinj for e bedjüsenste nordfrasche dachter Jens Emil Mungard inwaid. Jens Mungard wus 1939 as politiische gefångene ma e numer 1955 eeftert kz Sachsenhausen inwised än störw deer di 13. februaar.\nProfessor Thomas Steensen snååked önj sin reede amt bewääged laawen foon Mungard. Awfoorie häin e diräktor foon e stifting Brandenburgische Gedenkstätten, Prof. Dr. Günter Morsch än e formoon foon e Friisk Foriining, Jörgen Jensen Hahn e tånkstün ma korte reede ääm mååged. E schunger Kalle Johannsen heet e eeftermadi ma frasche sunge en rååme dänj, deeruner uk dåt foon ham fertuund Mungard-dacht Ströntistel.\nMa da uurde We hoowe, dåt we as Friisk Foriining ma üüs initsjatiiwe en baidråch lååste köön, deerma et douen än hooneln foon Jens Mungard rucht wjardid wårt, slüütj Jörgen Jensen Hahn e tånkstün.\nNe Sträite foar Jens Mungard\n11. Oktober 2011 Fräislound, Kultuuradmin\nKAIREM – Ap dät noudfräiske Ailound Sal is kuutens n besunner Sträitenoomeskild aphonged. N Paat fon ju Bahnhofstraße in dät Täärp Kairem (Keitum) hat siet Eende Moai nämmelk Jens-Mungard-Wai. Nu ne Sträite ätter dän bekoande Noudfräiske Dichter naamd wuuden is, is n Wonsk fon ju Fräiske Bewäägenge eendelk Wuudelkhaid wuuden.\nJens Emil Mungard koom sälwen fon Kairem ap Sal, dät noudelkste noudfräiske Ailound, dät ap Ailoundfräisk Söl naamd wäd un ap Düütsk Sylt hat.\nMungard waas nit bloot n bekoanden Dichter, hie waas uk fäl juun de Nazi-Ferwaltenge un waas n fräisken Strieder mäd dät ganse Haat. Ap Sölring, dät Fräiske fon Sal, moakede hie moonich Gedicht ap ju Fräiegaid un juun do Nazis. Hie wuud ferskeedene Moale fäästnuumen un wier fräilät. 1938 kreech hie n Skrieuwferbod, wät hie ignorierde mäd do Woude: “Wan jo dät wollen, dan mouten jo mie do Fingere ouhaue.” Mungard wuud wier fäästnuumen un stoorf, ätter dät hie two Jiere gefangen seeten hiede in dät Konsentrationsleeger Sachsenhausen.\nWan Mungard in Noudfräislound uk as Dichter un Wierstandshäld eerd wäd, so is sien fäl Ientreeden foar dät Fräiske foar Politiker bit nu Gruund weesen, neen Sträite ätter him tou naamen, so mäldet die Pastor Jon Hardon Hansen fon Kairem. Hie kwäd “Mungard waas n Tiesel in dän Fout fon Ljuude, do der nit wüülen dät ju fräiske Sproake un Kultuur tou hiere Gjucht koomen. Hie häd sik altied sät juun Moanskene, do him ferbjoode wüülen, sik sälwen tou weesen.”\nHansen kwäd fääre: “Iek hoopje dät Mungards Lieden n Offer weesen is, dät nit ferjeeuwens waas. Iek hoopje, dät älkuneen die der bie dät Noomeskild “Jens-Mungard-Wai” loangs gungt, dät Gjucht ferdäägenje wol uum as Noudfräise ap Sal ap sien oain Ailound sik sälwen tou weesen.”\nMELT-Projekt in Brussel\n6. Oktober 2011 Fräislound, Kultuur, PolitikPyt\nDät MELT-projekt, uur dät Leeren fon Minnerhaidssproaken in ju Periode foar ju Skoule, wäd ap n Tuunsdai 6. Oktober 2011 ousleeten mäd ne Konferenz in Ty Cymru (dät Walisiske Huus) in Brussel. MELT stoant foar Multilingual Early Language Transmission. Tou do Spreekere heert ju wäästfräiske Deputierde (Provinsioalminister) Jannewietske de Vries.\nDät Mercator Europäiske Kundesentrum foar Moorsproakegaid un Sproakeleeren fon ju Fryske Akademy in Ljouwert, as MELT-Projektfierder in Wäästfräislound, as uk do Deelniemere uut ju Bretagne, Wales un Swedisksproakich Finlound, kiekje tourääch ap two produktive Jiere. So koom der n litje Informationsbouk uur Moorsproakegaid foar do Oolden, as uk n Fierder mäd praktiske Biespiele un theoretiske Unnerstutsenge foar do Jüfferske (Kindergärtnerinnen). Bee sunt ferföichboar in oachte Sproaken. Ferskeedene Paatäien wieren in do fjauer Sproakegebiete beleeken bie ju Uutfierenge fon dät Projekt in n Praxis. In Wäästfräislound waas dät dät Sentrum foar fräisksproakige Bäidenbetjouenge (SFBO).\nMercator häd fääre n Unnersäikengsrapport touhoopestoald. Deeroun wäd ju aktuelle Literatuur uur dät Leeren fon moor Sproaken bienunner sät un wäide Modelle fon moorsproakige Apluukenge bespreeken. In dät Rapport sunt uk Biedraage apnuumen fon träi internationoale Experte ap dät Gebiet. Do Publikatione kuume online ap ju MELT website (www.meltproject.eu).\nIn hiere Eepengsrääde bie ju Konferenz diskutierde Deputierde Jannewietske de Vries do Anfangsjiere un dät Woaksen fon dät SFBO siet 1989. Dät rakt apstuuns moor as hunnert twosproakige of fräisksproakige Iengjuchtengen. Ju Deputierde begjuchte uk uur uur Resultoate fon ju wäästfräiske Sproakepolitik: ju Sproaketaaske ju do Oolden kriege bie ju Gebuurtsärkläärenge, dät Tomke-projekt un dät Projekt Berneboel, dät meend is foar dän Uurgong fon Bäidenstuune ätter ju Gruundskoule.\nDät MELT_Projekt is ne Initiative fon dät Network to Promote Linguistic Diversity (NPLD) un dät wäd unnerstutsed fon ju Europäiske Kommission.\nTwosproakige kriege leeter Alzheimer\n13. September 2011 Algemeen, Wietenskup un UumewaareldPyt\nNe Kanadiske Studie häd hääruutfuunen, dät twosproakige Ljuude leeter Alzheimer kriege. Ju Differenz bedrächt bit tou fieuw Jiere.\nAlzheimer is ne Demenzärkroankenge, bie ju Gedächtnisferljus un die Ferljus fon uur kognitive Fäigkaide in n Faandergruund stoant. Moorsproakegaid skient ju Brainge ne kompensatoriske Muugelkhaid tou reeken, beeter mäd disse Kondütsjen uumetougungen.\nFoar ju Studie wuuden 211 Patiente mäd ne fermoudede Alzheimer-Ärkroankenge unnersoacht. Bie do 102 Twosproakige wuud ju Diagnose “Alzheimer” leeter stoald. Buutendät kloageden disse Patiente uk fuul leeter uur so eerste Symptone. Uk dät leeter Leeren fon ne Froamdsproake häd positive Effekte.\nNoudfräisen hääbe Nood foar Outoach fon do Suldoate\n11. September 2011 Algemeen, Fräislound, PolitikPyt\nHÜSEM – Plaande Ärspoarengen bie dät Ferdäägenengs-Ministerium hääbe fon uunferwachtede Siede Juunweer kriegen, nämmelk fon do Noud-Fräisen. Die Foarstand fon dän Kring Noudfräislound häd bie dän Ferdäägenengsminister Thomas de Mazière juun do Ärspoarengen protestierd. Die Kring Dithmarschen häd dätsälge moaked.\nIn Noudfräislound sunt 4100 Suldoate stationierd. Dät is fuul moor as in uur Geegende fon fergliekboare Grööte. „Un dät skäl uk,“ kwäd die noudfräiske Loundräid Dieter Harrsen. „Noudfräislound un Dithmarschen wäide stäärker as uur Geegende bedrain fon Stoarmfloude. As do Suldoate ferswiende, nimt dän Gefoor foar ju Wäästkuste stäärk tou. Ne Katastrophe is dan bolde nit moor tou fermieden.“\nBielde: Stoarmfloud Hambuurich 1962 (Wikipedia) http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Datei:Hamburg_Sturmflut_005.jpg&filetimestamp=20070213212849\nDo Sorben wollen n oain Parlemänt\n29. Juni 2011 Politik, SeelterloundSorbenadmin\nBUDYŠIN – Do Sorben häbbe n Petition in Internet hoochleden uum Stöän tou aaskjen foar n oain sorbisk Parlemänt, dän Sorbisken Sejmik. Do Sorben sunt so as do Fräisen, Dänen un Sinti un Roma ne nasjoonoale Minnerhaid in Düütsklound. Do Sorben woonje in do Buundeslounde Brandenbuurich un Saksen. Deertruch hääbe jo nit een Ferwaltengseenegaid, un dät is wät do Sorben jädden hieden. Ap ju Websiede www.serbski-sejmik.de (wier Moanskene ju Petition unnerteekenje konnen) is die Deelfaal fon dät Sorbisk ätter de Wende, alleenich gratter wuuden. N oain demokratisk köärd Parlemänt skäl fielicht hälpe konne wan’t uum politiske, kulturelle un bildengslainhaide gungt.\nAp ju Websiede stound:\n„Das sorbische/wendische Leben lässt sich nicht länger in derzeitigen Strukturen zukunftsfähig gestalten. Deshalb muss den Sorben/Wenden möglich sein, ihre politischen, kulturellen und Bildungsangelegenheiten progressiv in Form eines demokratisch gewählten sorbischen/wendischen Sejmik zu gestalten.“\nTwosproakige Skilder in Kärnten\n10. Juni 2011 Kultuur, SeelterloundKärntenadmin\nKLAGENFURT – In dät aastriekse Buundeslound Kärnten wäd disse Wiek fon ju FPK ne Foulksoustämmenge uur twosproakige Steedskilder (Düütsk-Slowenisk) moaked. Ju FPK is ne oukleeuwenge fon ju FPÖ, ju Paatäi fon Jörg Haider. In 1972 wuude fon anti-sloweniske düütsksproakige Kärnter do twosproakige Steedskilder wächhoald. Ju Oustämmenge duurt bit tou n 17. Juni.\nWääst-Fräisen skrieuwe moor Fräisk\n8. Juni 2011 Kultuur, SeelterloundFräisk, Fryslânadmin\nLJOUWERT – Do Fräisen in ju wääst-fräiske Provinz Fryslân skrieuwe moor Fräisk. Dät stound in n Unnersäik fon ju Provinz. In 1967/80 kuude uungefeer 10 prosänt fon ju Befoulkenge in hiere oaine Sproake skrieuwe, in 2011 is dät 30 prosänt.\nHier konnen jie dät Unnersäik fiende (PDF)\nFerounstaltenge an n Upstalsboom tou Pingster\n20. Mai 2011 Kultuur, Seelterloundadmin\nJu Ferounstaltenge toun „hoochsten interfräisken Fierdai“ tou Pingster is düt Jier ap n 14. Juni (Täisdai), fon Klokk 18 ou juust an n Upstalsboom in Aurk-Rahe (Aastfräislound).\nUur Pingster wol dät n wied Kultuurprogramm (middeloalersken Marsk toun Upstaalsboom, Heerleeger, Määrketdrieuwen, Goddestjoonst uas.) reeke. Naiere Informationen fon Midde Februoar ou unner: http://www.marsch-zum-upstalsboom.de.vu\nUumfroage in ju EU: Skällen Plastik-Ienkooptaasken ferbeeden wäide?\n19. Mai 2011 Politik, Seelterlound, Wietenskup un UumewaareldH1\nDät Probleem is al loange bikoand:\nWät me ienkooped häd, dät däd me in n billigen af sogoar kostenloosen Plastikpüüt, un uumdät die niks wäid is, nimt me sik älk moal wier n näien un smit do oolde oafter wääge.\nDät lat tou uunnöödich fuul Kreepelgöitjen.\nJu Europäiske Komission is nu oun’t uurlääsen, wät deerjuun däin wäide kon. Me toankt uur een Bistjuurenge un sogoar uur n Ferbood fon düsse Plastikpüüte ätter.\nNu rakt dät een Uumfroage, wier do EU-Buurgere oane fräiged wäide, wät jo deer fon hoolde.\nUurdeel juun Demjanjuk\n12. Mai 2011 Algemeen, Politik, SeelterloundDemjanjuk, Fernäilengs-Leeger, Iwan, Iwan Mykolajowytsch Demjanjuk, John, John Demjanjuk, Konzentrations-Leeger, Kriechsfangde, Kriechsfangden, KZ, Mykolajowytsch, Nazi-Düütsklound, Nazi-Tied, Skillersmon, Sobibor, SS, Ukraine, UkrainerH1\nDie 91-jierige John Demjanjuk – uurspröängelk Iwan Mykolajowytsch Demjanjuk – wude ap n 12. Moai wäägen Biehälpe toun Moort in n KZ in 27.900 Falle tou fieuw Jiere Pieson feruurdeeld. Dät Uurdeel is noch nit gultich, un ju Unnersäikengshaft is al foarbie, un uumdät me fon dän oolden Mon nit fermouded, dät hie fljuchtje wol, is hie bit tou dät Gultichmoakjen fon’t Uurdeel nu wier ap fräien Fout.\nDemjanjuk waas toufäärme ukrainisken Kriechsfangden un wierkede ätters – hie koom dan in ju SS – bie do Nazis in’t Fernäilengs-Leeger Sobibor as Skillersmon.\nJu Ferdäägenge kritisiert ju Feruurdeelenge – jo meene, dät Demjanjuk – wan hie uurhaud in dät KZ wierked häd – as Kriechsfangden deertou twoangen wude. Ju Ferdäägenge kändigede al een Revision oun.\nResultoat fon ju Köär in Finlound\n18. April 2011 Politik, Seelterloundadmin\nFINLOUND – Ju Nationoale Sammlengs-Paatäi (konservativ) häd ju finniske Köär knap foar do Sosjoaldemokroaten un do gjuchtsradikoale Europa-Skeptikere „Weere Finnen“ wunnen. Do weere Finnen häbe oaber fjauer Moal so fuul Stämmen kreegen as bie ju lääste Köär.\nJapan: 27.000 Doode un fermisde\n8. April 2011 Algemeen, SeelterloundÄidbieuwjen, Fukushima, Kroasjewierkadmin\nTOKIO – Fjauer Wieke ätter dät stäärke Äidbieuwjen un dänTsunami lait ju Toal fon Doode un Fermisde uur 27.000. Tuunsdai moakeden do Dreeguunere bikoand dät 12.608 truch ju Natuurwalt stuurwen sunt. 15.073 sunt noch fermisd. Do Dreeguunere sunt disse Wiek appe Naite fon dät Käädenkroasjewierk Fukushima bigind mäd dät Säiken ätter Offere.\nWaareldhonnels-Groi litjer as fergeen Jier\n7. April 2011 Seelterlound, WirtskupWaareldhondel, Waareldhondelsorganisation, Waareldhonnel, Wirtskup, WTOadmin\nGENF – Ätter een Woarskauenge fon ju Waareldhonnels-Organisation WTO wol die Waareldhondel bloot 6,5 prosänt groie. Dät is minner as do 14,5 prosänt in’t fergeene jier. Dät skrift ju WTO in hiere Waareldhonnels-Ättergjucht ju Tuunsdai in Genf publisiert is. Do ferwachtede 6,5 Prosänt sunt daach moor as die jierelke Groi fon in n Truchsleek 6 Prosänt twiske 1990 un 2008.\nToal-Projekt: Jäild foar two Jiere rakt dät al\n4. April 2011 Algemeen, Kultuur, Seelterloundadmin\nDo Bäidenstuune un woarskienelk uk two Skoulen in’t Seelterlound skällen fon Suumer ou twotoalich wäide. Dät Lound, ju Meente un deer sittende Firmen Stöäne finanziell dät Modellprojekt toun Ärhoold fon dät Seelterske.\nSeelterlound – Goude Ättergjucht foar aal do Seelter: Dät Jäid foar dät Modellprojekt „Dät Seelterlound as Modellregion foar äddere Moortoaligaid“ stoant – touminst foar do fäärme bee Jiere. Ounlaid is dät Projekt, dät do Bäidenstuune un woarskienelk do Litje Skoulen in Skäddel un Struukelje twotoalich wäide lät, foar fjauer Jiere. It bigint in Suumerdai.\nJäild reeke dät Läichsaksiske Ministerium foar Wietenskup un Kultuur un ju Meente Seelterlound. Ju Meente häd deerfoar je fjauerduusend Euro foar touken fjauer Jiere in dän Huushoold ienstaald. Mee in’t Bood sitte ju Aastfräiske un ju Ooldenbuurichske Loundskup, buppedät bideeligje sik in Seelterlound sittende Firmen un ju Bitoalenge fon dät Projekt, dät junge Seelter ädder un ap ju Toukumst kiekjend Seeltersk biebrange skäl.\n„Sobolde jo sik deer inne Loage tou sjo, skällen jo biginne, mäd do Bäidene Seeltersk tou baalen.“\nDeer waas n wichtigen Stap mäd däin in ju Moite fon do Seelter uum hiere säildene Toal, uumdät dät Siel fon dät Konsäpt is, do Bäidene räägelmäitich mäd ju oolde fräiske Toal tou konfrontierjen. Hoast häbe nit moor as n Toalkontakt häärstaald wäide kuud, kwä Meeinitiatorske Ingeborg Einhaus uut Wietsound. Ju Koasterske oun ju Litje Skoule Skäddel fraut sik, dät dät Jäid deerfoar toukweeden is – foarallen in Tonk fon Stefan Meyer, dän Biapdraagden foar Platt un Seeltersk bie ju Ooldenbuurichske Loundskup.\nIn een Wiekeendeseminoar, kwä Einhaus, häbe do Seeltersk-Koastersken sik straksene oarich mäd hiere Regionoal-Toal uutnunnersät. Fon Suumer ou wäide do Apluukere un Koastere skould. „Sobolde jo sik deer inne Loage tou sjo, skällen jo biginne, mäd do Bäidene Seeltersk tou baalen.“ Immersion hat dät pädagogiske Konsäpt – as fonsäärm leere do Bäidene Seelterfräisk. Man Ingeborg Einhaus bitoont, dät dät sik noch aaltied uum een fräiwillich Bod honnelt.\nSonde umsirkelt toun fäärmen Moal n Merkur\n31. März 2011 Wietenskup un Uumewaareldadmin\nTou n fäärmen Moal in ju Geskichte fon de Ruumtefierd sirkelt een Sonde um dän Planet Merkur. Ju Fierd fon MESSENGER waas 7,9 Milliarden Kilometere loang un häd 6,5 Jiere duurd. Ju Sonde häd 315 Millionen Euro kostet un skäl dän binnenste un litste Planet fon us Sunnesysteem binne tweelich Mounde studierje.\nRebellen wieruume in Ajdabiyah, Brega un Ras Lanuf\n27. März 2011 Algemeen, Politik, SeelterloundGaddafi, Muammar al-Gaddafi, Ras Lanufadmin\nLibyen – Do Rebellen hääbe in dät Noudaaste fon Lybien ju Stääd Ajdabiyah wier ärobert. Dät kwad die Näisseender al-Jazeera ätter Uuttällengen fon do Rebellen. Ju Stääd Ajdabiyah lät uungefeer 160 Kilomter suudelk fon Bengazie un waas fon n 16. Februoar bit tou n 13. Meerte bisät fon do Rebellen. Do Rebellen hääbe nu Unnerstütsenge uut ju Lucht fon do Allierten. Dät wuude eerst muugelk ätter dät die FN-Seekergaidsräid ap n 17. Meerte bisleeten hiede dät internationoal Iengriepen gjucht waas.\nBrega un Ras Lanuf sunt uk wier in apstoundiske Hounde. Do internationoale Luchtoungriepe häbe him holpen.\nNeen Ferbiendenge moor tou ju Ruumtesonde Stardust\n26. März 2011 Seelterlound, Wietenskup un UumewaareldNASA, Ruumfoart, Ruumsonde, Ruumtefierd, Ruumtesonde, Stardustadmin\nJu amerikoanske Ruumtesonde Stardust häd ap n Oustand fon 312 Millione Kilomter hiere lääste Signoale ätter ju Äide wai ferstjuurd. Kuut deerfoar waas hieren Raketenmotor foar’t lääste Moal started wuuden, uum foar äänelke Projäkte in ju Toukumst fääst tou staalen, wo gau in suk een Sonde ju Fjuurenge uutgungt.


1812: Do sloaine Räste fon Napoleon sien Grande Armée kuume fon Aaste uur ju Äi Memel un roakje Aastprüüsen. Bloot 5.000 fon in't Foaren 500.000 Suldoaten hääbe dän Ruslound-Fäildtoach mäd dät Lieuwend uursteen.\n1815: Ätterdät die Portugiesiske Köönich al sänt Jiere in Brasilien residiert, wäd ju portugiesiske Kolonie Brasilien nu amtelk mäd dät Muurlound Portugal gliekstoald. Dät rakt nu een Fereend Köönichriek fon Portugal, Brasilien un do Algarven. Ju Haudstääd wäd dät Brasilioanske Rio de Janeiro.\n1880: Ju Buurenrepublik Transvaal ferkloort unner dän Noome Suudafrikoanske Republik hiere Uunouhongegaid fon Grootbritannien. Die Fäärme Buurenkriech begint.\n1946: Die Iroan äroobert ju Republik Kurdistan, ju somäd nit moal n Jier bestounden diede. Ju Region is däälich Deel fon ju iroanske Provinz Wääst-Aserbaidschan\n1951: In Württembierich-Baden, Baden un Württembierich-Hohenzollern stämt ju tou kjoosen begjuchtede Befoulkenge in uur een Fereenigenge fon do tjo Lounde tou een Buundeslound ou. Dät wäd mäd groote Moorhaid annuumen un dät näie Buundeslound Baden-Württembierich wäd leeter ap dän 25. April 1952 gruunded.\n1790: Leopold I. fon Belgien\n1836: Ernst von Bergmann, düütsk-baltisken Chirurg un Professor fon ju Medizin\nÄtter dän gregorioanske Kalänner is die Gebuursdai fon dän Kunstler Wassily Kandinsky die 16. Dezember 1866. Domoals goolt oaber in Ruslound noch die julioanske Kalänner, ätter dän dät die 4. Dezember waas.\n2001: Stefan Heym, düütsken Skrieuwer\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 16:05, 16. Meerte 2019.


Woo eena sikj fa Jehova siene Zeijen äare Toopkomes reedmoaken kaun\nWan du met eent von Jehova siene Zeijen de Bibel studieescht, dan jeist du daut secha aul verhäa derch, waut jie studieren woaren. Soo kaun eena daut uk fa de Toopkomes doonen. Daut schauft aulatoop väl bäta, wan eena daut em verut plont, wanea eena sikj reedmoaken well.\nDaut faustsaten, wua un wanea eena studieren well. To woone Tiet best du daut weinichste aufjelenkjt? Zemorjes ver de Oabeit ooda zeowes, wan de Kjinja ieescht em Bad sent? Wan du uk nich lang studieren kaust, wurscht du die doawäajen kjennen een bät Tiet nämen un doa nuscht loten mank komen. Sieekj die eene ruje Städ, un switsch daut Rädio, Tellewizhen un Fon ut, soo daut du nich von irjentwaut aufjelenkjt woascht. Ea du aunfangst to studieren, wudd daut goot sennen to bäden. Daut woat die halpen, diene Trubbels to vejäten un die met Gott sien Wuat auftojäwen (Filippa 4:6-7).\nWieed ooda Saza tieekjnen un Auntwuaten reedmoaken. See ieescht mol, von waut daut Kapitel ooda de Artikjel sikj haundelt. Doatoo wurscht du ieescht mol kjennen äwa dän Tietel nodenkjen un seenen, woo de Äwaschreften doa biepaussen. Besee die uk de Bilda un de Wadaholungsfroagen; dee kjennen die uk halpen to vestonen, om waut daut jeit. Doahinja läs eenselwies de Varzh von daut Buak un de Froagen, waut doatoo jehieren, un sieekj no de Auntwuaten. Läs die uk de Bibelvarzh no, waut doa aunjejäft sent, un see, woo dee met daut tooppaussen, waut em Buak steit (Aposteljeschicht 17:11). Wan du de Auntwuat fa de Froag ieescht hast, dan tieekjen dee Wieed ooda Saza, waut die halpen, de Auntwuat wada to finjen. Soo kaust du bie de Toopkomes de Haunt opphäwen un eene korte Auntwuat met diene ieejne Wieed jäwen.\nWan du die jieda Wäakj fa aul daut reedmoakst, waut bie de Toopkomes derchjenomen woat, dan woascht du emma mea von de Schreft lieren un diene jeistelje “Schauzkoma” emma volla moaken (Matäus 13:51-52).\nWaut kaun eena doonen, daut eena sikj fa de Toopkomes reedmoaken kaun?\nWoo kaun eena sikj eene Auntwuat reedmoaken?\nMoak die soo fa daut Wachtturm-Studium ooda fa daut Bibelstudium von de Vesaumlunk reed, aus daut opp dise Sied utjelajcht woat. Moak fa daut näakjste Toopkomen met dienen Bibelliera toop eene Auntwuat reed.\nWiedaschekjen Wiedaschekjen Woo kaun eena sikj fein fa de Toopkomes reedmoaken?\nWoo kaun eena sikj fein fa de christelje Toopkomes reedmoaken?


De Markus Breef, Numma 62 - Andrew & Deanna Friesen\nDe Markus Breef, Numma 62\nToom Läsen: Markus 12:28-34\n“Dan kjeem een Schreftjelieeda, un hieed von waut see sikj unjahilden, un aus hee sach, daut hee eene goode Auntwuat jejäft haud, fruach hee Jesus, woont von aul de Jebooten daut wichtichste wia. Jesus säd to am: Daut wichtichste es dit: “Horch, oo Israel, de Har ons Gott es de eensja Gott, un du saust dän Harn, dienen Gott, vom gaunzem Hoaten, met gaunze Seel, met aule Jedanken un aul diene Krauft goot sennen“. Dit es daut wichtichste Jeboot. Daut tweede es dit: “Du saust dienen näakjsten soo goot sennen, aus die selfst“. Doa es kjeen jratret Jeboot aus dise.\nDe Schreftjelieede säd: Daut es scheen, Liera. Du hast de Woarheit jesajcht. Wiels doa es een Gott un doa es sest kjeena aus hee; un am met gaunzem Hoaten, met gaunze Seel, met aule Jedanken un aule Krauft goot sennen, un sienen näakjsten soo goot sennen aus sikj selfst, es wichtja aus aule Brauntopfa, ooda irjent een Opfa.\nAus Jesus sach, daut hee eene jescheide Auntwuat jeef, säd hee to am: Du best nich wiet auf vom Gottesrikj.\nVon dan aun woagd sikj daut kjeena, am waut to froagen.“\nVondoag see wie woo daut es wan een Mensch deit Jesus eene Froag aunstalen, onen am proowen fausttobinjen en siene Wieed. Dit es een gooda bewies daut nich aule Schreftjelieede wieren schlajchte Menschen. Wan de mieeschte uk jäajen Jesus wieren, doa wieren oba emma noch een Poa waut werkjlich wullen von am lieren. Dis Schreftjelieeda kjemt no Jesus, un aus hee hieed daut Jesus jeef eene goode Auntwuat to de Saduzäa, fruach hee selfst eene Froag.\nDit waut wie vondoag läsen passieed fuaz no däm daut Jesus de Saduzäa haud eene Auntwuat jejäft. Wie haben aul jeseenen, woo de Juden hauden jeprooft toom Jesus faust binjen en siene Wieed, oba dise Froag vondoag es aundasch. Dis Schreftjelieeda frajcht am eene iernste Froag, un well uk eene iernste Auntwuat haben. Jesus sitt dit, un daut es wuarom hee to am sajcht daut hee nich wiet auf es vom Gottesrikj, en Varsch 34.\nDe Froag waut Jesus jeft eene Auntwuat too es dit: Waut es daut wichtichste Jeboot? En aul de Schreften waut Gott haft Menschen jejäft, woone Jeboot es daut gaunz wichtichste? Jesus siene Auntwuat kjemt von 5 Mose 6:4-5, un daut sajcht soo aus dit: “Horcht, jie Israeliten: De Har, un de Har auleen, es ons Gott. Jie sellen däm Harn junen Gott met jun gaunzet Hoat goot sennen, un met june gaunze Seel, un met aul june Krauft.“ Daut tweede Jeboot waut Jesus sajcht kjemt von 3 Mose 19:18, un daut sajcht, “Du saust nich Rach eewen, ooda irjent waut jäajen diene Metmenschen haben. Du saust dienen Noba soo goot sennen aus die selfst: Ekj sie de Har.“ Jesus sajcht, daut wie sellen Gott goot sennen met aules waut wie haben un sennen, un ons Noba soo goot sennen, aus wie ons selfst goot sennen. Dise beid Jebooten sent de wichtichste.\nWaut meent daut dan, toom Gott goot sennen? Daut meent eefoch, daut wie sellen Leew haben fa Gott. Wie sellen am leewen, noch dolla aus wie irjent een Mensch doonen, molrajcht dolla aus onse Fru ooda Kjinja ooda Breeda ooda Sestren; Gott mott Numma 1 sennen bie ons. Un dee Leew mott utjeläft woaren, wiels aundasch es daut nich woare Leew. Wie sellen Gott vom Hoaten leewen, un en onse Jedanken am lowen un Iea jäwen, un en aules waut wie doonen, daut to siene Iea doonen. Dit es waut daut meent toom met aule Jedanken un met aul onse Krauft am goot sennen. Daut meent daut aules waut wie feelen, un aules waut wie denkjen, un aules waut wie doonen, saul fa Gott sennen, toom am Leew wiesen un Iea brinjen.\nUn waut meent daut, toom onsen näakjsten soo goot sennen aus ons selfst? Daut meent, en aule Loagen, daut wie daut doonen waut onsen näakjsten jefelt. Daut meent am ooda ar halpen, wan see Trubbel haben, onen to grumsoagen. Daut meent daut krakjt soo sea aus wie fa ons selfst proowen goodet to finjen, doo wie uk fa dän näakjsten. Un, daut meent uk eene Leew haben, fa de Menschen romm ons. Un nich bloos daut, oba fa aule Menschen. Wiels wie sent aula, en Gott sien Bilt jemoakt, un jieda Mensch es onsen näakjsten.\nDise beid Jebooten sent de wichtichste, un aule aundre Jebooten enne Schreft wiesen ons woo wie dise beid Jebooten sellen utläwen. Wan wie daut kunnen doonen, waut Jesus hia säd, dan wudd hee nich han must komen, oba wie kjennen daut nich. Daut es ommäajlich, met menschliche Krauft dise beid Jebooten utläwen soo aus wie sellen. Dis Schreftjelieeda jeft eene goode Auntwuat trigj no Jesus, un sajcht daut dise Jebooten sent wichtja aus aule Opfa, waut wie jäwen kjennen, un hee es rajcht. En 1 Samuel 15:22 sajcht Samuel to Kjennich Saul daut Gott velangt väl leewa aus brauntopfa, daut wie am horchen, un doonen waut hee sajcht. “Un Samuel säd: Jefaulen däm Harn de Opfa soo sea aus am jehuarsom sennen? Kjikj. Jehuarsom es bäta Opfa. No am horchen es bäta aus Bockfat opp een Aultoa.“ Dis Schreftjelieede Maun vondoag kjand de Schreft, un hee wist waut et meend; dit es wuarom Jesus to am sajcht, daut hee nich wiet auf vom Gottesrikj es.\nOba hee wia noch nich gaunz bat doa. Hee must noch een Dinkj aunnämen, un daut es daut Jesus nich bloos de Woarheit räd, oba daut hee de Woarheit es. Jesus sajcht de Woarheit, wiels hee es de Woarheit, de Wajch, un daut Läwen; dit steit en Johanes 14:6 jeschräwen. Jesus es dee waut dise beid Jebooten haft onen Fäla jehoolen; hee läwd dise beid Jebooten gaunz ut. Hee leewd ons soo sea, daut hee sien ieejnet Läwen jeef, daut wie kjennen Fräd haben met Gott. Derch siene Jnod woa wie seelich, un derch sienen Doot aum Kjriez sent wie jerat. Hee es Gott selfst, un hee stunt opp vom Doot; wan hee sajcht daut wie am sellen goot sennen, dan mott wie daut doonen. Hee jeef sien Läwen opp fa ons; woo kjenn wie am nu aufsajen? Well wie Jesus leewen met aules waut wie haben, un onsen näakjsten soo goot sennen aus wie selfst. Well wie vesieekjen, daut wie aundre behaundlen, aus Gott ons haft behaundelt, met an vejäwen, un goot sennen, un Leew bewiesen.


Europäiske Union - Howling Pixel\nJu Europäiske Union of EU is ne internationoale Organisation, ju der bestoant uut 28 europäiske Stoaten. Dät is ne politiske un wirtskaftelke Union mäd 500 Millionen Ienwoonere.\nFlaage fon ju Europäiske Union\nWoalspruch: In varietate concordia\n(Latiensk: Fereenigd in Ferskeedenhaid)\nNationoalhymne: An ju Fraute\nIenwoonere 500 Million\nFrankfurt an n Main\nGrootste Stääde London\nFierdai 9. Moai\n- Suumertied UTC 0 bit +2\nUTC 1 bit +3.\nJu Europäiske Union häd soogen Institutione:\nDät Europäiske Parlemänt in Straasbuurich un Brussel. Dät Generalsekretariat is in Luxembuurich. Dät Europäiske Parlemänt wäd as eensige europäiske Institution fluks fon do Ienwoonere fon ju EU wääld.\nDie Europäiske Räid in Brussel. Ju bestoant uut do 28 Regierengsleedere fon ju Europäiske Union, aan Foarsittende en dän Foarsittende fon de Europäiske Kommission.\nDie Räid fon ju Europäiske Union in Brussel un Luxembuurich. Dät is ju Legislative fon ju Europäiske Union.\nJu Europäiske Kommission in Brussel is n supranationoal Organ fon ju Europäiske Union. In dät politiske Systeem fon ju EU nimt ju Kommision de Exekutive woar.\nDät Europäiske Gjuchtshoaf in Luxembuurich is ju judikative Gewalt in ju EU.\nDät Europäiske Reekenhoaf in Luxembuurich ferdüütsket älk Jier an ju Europäiske Union wo dät Jäild ferwoand wuuden is.\nJu Europäiske Sentroalbank in Frankfurt an n Main is ju gemeensoame Wäärengsbehöörde fon do Meeglid-Stoaten fon ju Europäiske Wäärengsunion un bildet mäd do nationoale Sentroalboanke fon do EU-Stoaten dät Europäiske Systeem fon do Sentroalboanke.\nÄtter dän twäide Waareldkriech wüülen do Lounde fon Europa freedelk touhoope lieuwje un sik ekonomisk stöäne. In 1950 lait die franktsööske Buutenminister Robert Schuman n politisken un wirtskaftelken Plan foar europäiske Touhoopoarbaid foar. In 1952 äntskeede Düütsklound, do Niederlounde, Italien, Belgien, Frankriek un Luxembuurich sik tou dät Stiftjen fon ju Europäiske Koole un Stäil Meenskup (EKSM).\nIn 1957 unnerteekenje do Meeglid-Stoaten dän Ferdraach fon Room tou dät Stiftjen fon ju Europäiske Wirtskaftelke Union (EWU) un ju Europäiske Atommeenskup (Euratom). Nu wäd dät ne europäiske Meenskup foar Koole, Stäil un foar dän Honnel. Mäd Euratom skuul ne meenskuppelke Äntwikkelenge tou freedelke Nutsenge fon Atomenergie statfiende. In 1967 wuude dän Fusionsferdraach teekend, deertruch wuuden EKSM, EWU un Euratom Orgoane fon do Europäiske Meenskuppe (EM).\nIn dät Jier 1992, mäd dän Ferdraach fon Maastricht, wuud die Noome fon do Europäiske Meenskuppe annerd tou Europäiske Union (EU). Mäd dät Unnerteekenjen fon dän Ferdraach waas dät nit bloot moor ne politiske un wirtskaftelke Union (Koole, Stäil un Hondel), man uumfoatede ju uk Seeken as ne meenskuppelke Wäärenge, Justiz, Buutenpolitik un Seekerhaidspolitik. Die Ferdraach fon Maastricht wuude in 1997 annerd truch dän Ferdraach fon Amsterdam, un in dät Jier 2000 truch dän Ferdraach fon Lissabon. Sietdäm Fedraach fon Amsterdam treede ju Tjo-Suulen-Struktuur in krääft.\nMäd dät Schengen Uureenkoomen sunt do Skeede twiske do 13 Meeglid-Stoaten eepen, do Moanskene konnen nu fräi raisje fon dät eene Meeglid-Lound tou dät uur Meeglid-Lound sunner Uutwies. In 2002 kriege 12 Meeglid-Lounde ne meenskuppelke Munte, mäd dän Noome Euro.\nAn n 13. Dezember 2007 wuude die Ferdraach fon Lissabon fon do 28 EU Regierengsleedere teekend. Die Ferdraach uurnoom n groot Deel fon dän EU-Ferfoatengsferdraach, die der 2005 in Referenden in Frankriek un Niederlound ouliend wuuden waas. Insteede fon dän EU- un EWU-Ferdraach tou ersätten, wuuden do Ferdraage bloot annerd. Een fon do Seeken in dän Ferdraach fon Lissabon waas ju gjuchtelke Fusion fon EU un EWU.\nEenhaidelkeEuropäiske Akte 1992\nEuropäiske Gemeenskuppe Tjo Suulen fon ju Europäiske Union\nEuropäiske Atomgemeenskup (EURATOM) → ←\nEuropäiske Koole un Stäil Meenskup (EKSM) Ferdraach 2002 uutron Europäiske Union (EU)\nEuropäiske Wirtskaftsgemeenskup (EWG) Europäiske Gemeenskup (EG)\n→ Justiz und Binneret (JI)\nPolizielle un justizielle Touhoopeoarbaid in Stroafseeken (PJTS) ←\nEuropäiske Politiske Touhoopeoarbaid (EPT) → Gemeensoame Buuten- und Sicherheitspolitik (GBSP) ←\nMilitärbündnis Westeuropäiske Union (WEU)\nFerdraach 2010 be-eended\nDo 28 Meeglid-Stoaten fon ju Europäiske Union hääbe mädnunner n Gruundgebiet fon 4.324.782 km2 un dät roate uungefeer 500 Millione Ienwoonere in 2009. Mädnunner ferträt ju Europäiske Union ju grootste Ökonomie fon de Waareld, dät soogende grootste Territorium fon de Waareld mäd n Antaal Ienwoonere ap Steede tjo.\nJu Europäiske Union wäd begränsed fon 22 uur Lounde.\nJu Europäiske Union häd 28 Meeglid Stoaten:\nFoar do Gebiete, do der ouhongich sunt fon EU Meedglid-Stoaten, rakt dät besunnere Räägelengen.\nDo EU Meeglid-Stoaten Dänemark, Frankriek, Groot-Brittanien un do Niederlounde hääbe buuteneuropäiske Gebiete: t.B. do Falklound Ailounde (GB) un Martinique (FR).\nIeuwenske do buuteneuropäiske Gebiete rakt et in Europa Gebiete, do der ouhongich sunt fon EU Meeglid-Stoaten: t.B. Isle of Man un Gräinlound.\nDo Stoaten do der jädden Meeglid wäide moaten in ju EU sunt kandidoat Meeglid-Stoaten. Deerbie wäd dän Unnerskeed moaked twiske do Kandidoate un muugelke Kandidoate.\nKandidoate sunt Mazedonien, Kroatien un ju Turkäi.\nMuugelke Kandidoate sunt Albanien, Ieslound, Montenegro un Serbien.\nKosovo is nit fon aal do EU Meeglid-Stoaten anerkoand, deertruch häd Kosovo ne besunnere Rulle.\nWan me ju Europäiske Union as ne Eenhaid betrachtet, dan häd ju EU die grootste Wirtskaft fon de Waareld, mäd n Brutobinnenloundskprodukt fon 12,427,413 Millione USD in 2005. Me ferwachtet, dät ju Wirtskaft fon ju EU woakse skäl wan deer noch moor Lounde Meeglid wäide. Ju Wirtskaft fon do näie Meeglid-Stoaten is stuuns oaber gammelch. Ju EU häd n meenskuppelken Binnenmäärked un siet 2002 rakt et dän Euro as ju meenskuppelke Wäärenge. 164 fon do 500 grootste Bedrieuwe ap de Waareld hääbe hieren Sit in ju EU.\nN Binnenmäärked is n Gebiet, wier et neen Skeede rakt as et sik uum Weere, (oarbaidssäikende) Moanskene, Tjoonstlaistengen of Kapitoal honnelt. Ju Europäiske Union bildet, touhoope mäd Ieslound, Liechtenstein un Norwegen (fereenigd in ju Europäiske Fräihonnelassoziation) dän Europäiske Wirtskaftsruum. Mäd ju Swaits teekende ju EU 1999 soogen Bilateroale Ferdraage. Ju EU häd uk ne oaine Tolunion. In dät Gebiet wäd neen Tol fräiged. Ju Europäiske Tolunion häd een meenskuppelk Toltarif mäd Lounde fon buuten ju EU. Ieuwenske ju Europäiske Tolunion existiert ne apaate Tolunion fon ju EU mäd Andorra, San Marino un ju Turkäi.\nFerbiendengen ätter buuten\nEU Amt für Veröffentlichungen - Interinstitutionellen Regeln für Veröffentlichungen\nWällen, Anmäärkengen un Ätterwiesengen\nN Paat fon dän Text ap disse Siede of ne allere Version fon disse Siede kumt fon ju Websiede fon dän Europäisken Union\n↑ Prässemäddeelenge fon Eurostat, 15. Dezember 2008: Eine halbe Milliarde Einwohner in der EU27 am 1. Januar 2009\n↑ CIA Factbook - European Union blouked 12. Moai 2008 (ängelsk).\nDie eerste Januoar is die eerste Dai in dän gregorioanske Kalänner un somäd in uus Kultuurruumte Näijier. Deer blieuwe noch 364, in Skaltjiere 365 Deege bit tou dät Jierseende.\n21. -- 22. -- 23.Jiere: 1979 - 1980 - 1981\n1983 - 1984 - 1985 -\nBerlin is ju Haudstääd fon Düütsklound. Ju Stääd häd 3,4 Millionen Ienwoonere un is ju grootste Stääd fon Düütsklound, un ju füüftgrootste Stääd in ju Europäiske Union. In dät Stäädgebiet befiende sik do Äien Spree un Havel, as uk ferskeedene litje Äien un taalrieke Meere. In dät 13. Jierhunnert wuude foar dät eerste Moal uur Berlin skrieuwen in ne Uurkunde. Fon 1961 bit 1989 waas Berlin in twäin Deele deeld truch ju Berliner Muure.\nBrussel is ju Haudstääd fon Belgien. Deer woonje uungefeer 1 million Moanskene. Die Haudsit fon dän Europäiske Union un NATO sunt in Brussel.\nDüütsklound (Bundesrepublik Deutschland) is n Lound in Middel-Europa. Ju Haudstääd is Berlin un die Buundeskansler fon ju Republik is sänt 2005 Angela Merkel.\nDüütsklound is sänt 1950 Meeglid in ju Roat fon Europa un sänt 1955 fon ju NATO. Aast-Düütsklound waas fon 1955 bit 1990 Meeglid fon dät Warschaupakt. Düütsklound is uk n Meeglid in ju Europäiske Union. Sänt 1973 is Düütsklound Meeglid fon do Fereende Natione.\nDie Euro is ju Wäärenge fon ju Europäiske Wäärengsunion un is ju Wäärenge fon 19 europäiske Lounde (Stound: 2015), do touhoope ju Euro-Soone bildje. Die Euro-Wäärengskode is „EUR“.\nDät Europäisk Parlemänt (uk wäil Europarlemänt) is dät direkt wäälde Parlemänt fon dän Europäiske Union. Dät Europäisk Parlemänt häd sien Sit in Straasbuurich un Brussel. Do Woale sunt älke fieuw Jier.\nEuropäiske Haudstääd fon Kultuur\nJu Europäiske Haudstääd fon Kultuur (fon 1985 bit 1999 Europäiske Stääd fon Kultuur) is ne Stääd wäkke köärd is truch ju Europäiske Union foar een Kalännerjier. Ju Stääd kricht deermäd ju Muugelkaid uum siksälwen kulturel tou präsentierjen un organisiert deerfoar taalrieke kulturelle Feranstaltengen. Siet 2008 wäd die Tittel Europäiske Haudstääd fon Kultuur toumindest an tou europäiske Stääde ferreeket.\nDie Europäiske Räid is n Instituut fon dän Europäiske Union. In die Räid sunt do Stoats- un Regierengsliedere fon do EU-Meedglide un dän Foarsittende fon de Europäiske Kommission. Alle säks Mounde kricht n uur EU-Meedglid de Räidfoarsit. Die Foarsittende roupt dän Europäiske Räid two moal in höölich Jier bienunner. As dät nöödich is kon dän Foarsittende fräigje uum n uungewöönelke Träffen fon de Europäiske Räid.\nÄtter Artikkel 15 fon dät EU-Ferdraach:\nDie Europäiske Räid is wät uurs as dän Räid fon ju Europäiske Union un de Räid fon Europa.\nDät Korniske (Kernowek, dt. Kornisch) is ne keltiske Sproake, ju der bit sowät 1800 boald wuude in Cornwall (Kernow), die suudwäästelke Punkt fon Änglound. Die woarskienelk lääste Moanske die ju Sproake baalen diede, waas Dorothy Pentreath, ju 1778 stuurwen is.\nUum 1900 äntwikkelde die Geleerde Henry Jenner dät “Eenhaids-Korniske”, dät sik basiert ap wäkke middeloalerlike Tjooterstukke un wierap Robert Morton Nance dan 1958 n Leerbouk Cornish for All skreeuw.\nNu däälich rakt dät sun 250 bit 300 Ljuude do der Kornisk slonk baale konnen un wäkke jungere sunt deeroun bilingual ängelsk/kornisk apleeken (13 Familien in dät Jier 2000). Et rakt uungefeer 3.000 Ljuude do der Kornisk oarich baale konnen. Kornisk wäd bruukt in Rundfunk, Saitengen un in wäkke Filme. 2002 häd ju Europäiske Union dät Korniske as eepentelke Minnerhaidssproake anärkoand.\nDät alles wäd wäil kritisierd, deeruum dät ju Sproake fielicht toun Haaldeel uuttoacht is. Fonsälwen moasten foar aal näie Seeken näie Woude fuunen wäide (Sproakuutbau), man uk genöigje do oolde Wällen nit, uum ju ganse Grammatik tou rekonstruierjen.\nLieste fon Haudstääde\nHier rakt et een Uursicht fon ferskeedene Haudstääde.\nLitauen (litauisk Lietuva) is n Stoat in Europa un ju suudelke fon do tjo baltiske Stoaten.\nLitauen is siet dän 1. Moai 2004 Meeglidstoat fon ju Europäiske Union.\nJu Republik Malta (maltesisk: Repubblika ta' Malta) is n suudeuropäisken Ailoundstoat in dät Middelmeer.\nAp n 1. Moai 2004 wuude Malta Meedglid fon ju Europäiske Union. Siet dän 1. Januoar 2008 häd Malta die Euro as nationoale Munte.\nMünchen is ne Stääd in Düütsklound un Haudstääd fon Buundeslound Beieren. Deer woonje ungefeer 1.4 Million Moanskene (2011). Dät is ju tweelftgrootste Stääd in ju Europäiske Union un ju träädgrootste Stääd fon Düütsklound.\nJu Slowakäi (slowakisk: Slovensko) is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Bratislava un die Präsident fon ju Republik is siet 2014 Andrej Kiska.\nAp n 29. Meerte 2004 wäd ju Slowakäi NAFO Meeglid än dän 1. Moai 2004 Meeglid in de Europäiske Union. Ap n 1. Januoar 2009 kreech ju Slowakäi dän Euro.\nSpanien is n Lound in dät Suudaaste fon Europa. In dät Noudaaste gränset Spanien an Frankriek un Andorra, in dät Wääste an Portugal. Spanien is sänt 1986 Meedglid in ju Europäiske Union.\nTjo Suulen fon ju Europäiske Union\nDo Tjo Suulen fon ju Europäiske Union wuuden mäd dät Ferdraach fon Maastricht 1992 ienfierd as ne Beskrieuwenge fon dät politiske System fon ju EU.\nTruch dät Ferdraach fon Lissabon 2007 (2009 in Krääft) wuuden do Suulen touhoopefoatet un in ju EU uumsät. Deertruch kon dän Tjo-Suulen-Struktuur nit moor as Beskrieuwenge foar dän politisken Struktuur fon ju EU bruukt wäide.\nZypern (griechisk: Κυπριακή Δημοκρατία/ tursk: Kıbrıs Cumhuriyeti/ äng., nl. Cyprus) is n Ailound in dät Middelmeer. Aleer waas dät gjucht truchmisked fon Griechen un Turken bewoond. Däälich lieuwje (ätter Ferdrieuwengen un Flucht) in dät Noude foaraaln Turken un in dät Suude foaraaln Griechen, dät Noude häd sik as Turske Republik Noudzypern faktisk uunouhongich moaked, man dät wäd in do Fereende Natione fon neemens buute ju Turkäi anärkoand.\nZypern is siet 1. Moai 2004 n Lidstoat fon ju Europäiske Union.


De Markus Breef, Numma 86 - Andrew & Deanna Friesen\nDe Markus Breef, Numma 86\nToom Läsen: Markus 16:14-20\n“Nohäa leet Jesus sikj von de Alw seenen, aus see eeten. Un hee schull an, wäajen äaren Ongloowen, daut see dee nich jejleeft hauden, dee am jeseenen hauden, no däm daut hee oppjestonen wia. Hee säd to an: Got en de gaunze Welt nenn un prädicht aule Menschen daut Evangelium. Wäa doa jleeft un jedeept woat, woat seelich woaren; wäa oba nich jleeft, woat vedaumt woaren. Un waut dee uttieekjnen woat, dee doa jleewen, es dit: See woaren en mienem Nomen beese Jeista utdriewen, un en onbekaunde Sproaken räden. Un wan see Schlangen hauntieren, ooda Jeft drinkjen, daut woat an nuscht schoden; dee woaren de kranke de Henj opplajen, un dee woaren jesunt woaren.\nUn aus de Har Jesus met an jerät haud, wort hee em Himmel nenjenomen, un sad sikj bie Gott to de rajchte Haunt dol. Dan jinjen see rut un prädijden aulawäajen. Un de Har wirkjt met an un bekjraftijd daut Wuat derch Wundatieekjens, dee doaropp foljden.“\nVondoag läs wie woo de Jinja äa Gloowen ejentlich mol stoakj woat. Ea Jesus storf, hauden see am emma kunt fiesisch seenen, un see kunnen siene Krauft seenen jiedats mol waut hee een Wunda deed, un wäajen dise Dinja jleewden see aun am. Oba aus Jesus ieescht faustjenomen wort, veschwunk äa Gloowen, un see wisten nich mea wua han. See wieren bat aum Enj. Un wiels äa Gloowen wia soo schwak, kunnen see daut nich aunnämen wan aundre an daut vetalden daut Jesus vom Doot oppjestonen wia. See hauden am emma jeseenen, un see sagen am nu nich; dit meend hee must doot sennen!\nOba Jesus lat an nich doa onen Hopninj. Hee kjemt no an, un stoakjt äa Gloowen wada. Hee leet sikj von de Jinja doa fiesisch seenen un haundlen, un hee deit dit uk derch sienen Heiljen Jeist. Hee rät noch eemol to de Jinja aula, un hee deit an schullen fa äa Ongloowen; oba doamet daut hee dit deit, stoakjt hee äa Gloowen! Dit es woo Gott met siene Kjinja schauft. Wan Gott siene Kjinja beschwichten deit, daut es emma soo daut see woaren stoakja em Gloowen woaren, un een jratra velangen haben aun Gott. Hee deit daut nich toom ons beleidjen, oba toom ons stoakja moaken em Gloowen. Dit es waut de Schriewa von Hebräa uk sajcht, en Hebräa 12:6-7. “ ‘Wäm de Har goot es, däm trakjt hee trajcht, un brukt Schläaj bie jiedren Sän, dän hee oppnemt.‘ Nämt daut aun aus Belierunk! Gott behaundelt junt soo aus Säns. Wua es een Sän, dän de Voda nich stroft un trajchthalpt?“\nNoch een Wajch woo Jesus siene Jinja stoakjen deit, vondoagschen Dach uk noch, es derch sienen Jeist. Oba ea wie no daut kjikjen, well wie seenen waut Jesus to siene Jinja hia sajcht. Hee jeft an hia de Oppgow von daut Evangelium vekjindjen en de gaunze Welt, un hee sajcht an uk waut vonne Wunda hee woat doonen derch de Jinja äa Zeichnis fa am. Jesus moakt daut uk kloa woo daut steit met dän Gloowen, wiels hee sajcht, daut wäaemma jleeft un jedeept woat, woat seelich, oba wäa nich jleeft, woat vedaumt woaren. Wan wie bloos no daut ieeschte Poat horchen, hieet sikj daut soo aus wan jedeept sennen haft een Poat aun de Seelichkjeit; oba wie motten aules toop nämen toom de Seelichkjeit rajcht vestonen.\nDe ieeschte Stoop, toom seelich woaren, es toom jleewen aun Jesus. Jedeept woaren kjemt lota, un kjemt bloos wiels wie jleewen. Dit es kloa, wiels Jesus schrift daut wäa nich jleeft woat vedaumt woaren. Aulsoo, wan eena jleeft, es de Taulfe dan woa, oba wan eena nich jleeft, halpt de Taulfe nuscht. Jedeept sennen onen Gloowen halpt kjeen Mensch; daut halpt bloos wan de Gloowen ieescht doa es. Daut es bäta toom daut soo aus dit vestonen: Wäa aun Jesus jleeft, woat seelich woaren, un dee doa aun Jesus jleewen woaren sikj uk deepen loten, wiels wie bewiesen dän Gloowen aun Jesus met woo wie jehuarsom sennen to Jesus. Jedeept woaren es een Bewies daut wie haben Busse jedonen; oba jedeept sennen auleen woat ons nich seelich moaken. Wie woaren jedeept wäajen de Schreft sajcht daut wie sellen jedeept sennen, nich wiels wie jleewen daut jedeept woaren woat ons seelich moaken.\nEn Aposteljeschicht 2:37 sajcht daut soo aus dit: “Petrus säd to an: Kjieet om un lot junt aula en Jesus Christus sienen Nomen deepen, daut junt de Sinden vejäft woaren. Dan woat Gott junt dän Heiljen Jeist schenkjen.“ Hia kjenn wie seenen, daut de ieeschta Stoop es toom ons om kjieren, un dan toom ons deepen loten. Dän Doop es woo wie bewiesen, daut wie woara Gloowen haben. Daut es de ieeschta Stoop waut wie nämen, wan wie ieescht Kjristen sent, un ons gaunzet Läwen nohäa es uk een Bewies, daut ons Gloowen woa es.\nJesus sajcht uk waut de Tieekjens sent, waut siene Jinja uttieekjnen woaren. Dit meent nich onbedinjung, daut jieda Mensch waut Jesus deit nofoljen woat aul dise Dinja doonen, oba daut wuaemma Jesus siene Jinja sent, woaren soone Tieekjens aus dise uk sennen. Dit es besondasch de Woarheit fa de ieeschte Jinja, un wie kjenn läsen von soone Wunda soo aus dit en Aposteljeschicht. Daut wichtichste Poat von waut Jesus hia sajcht, es daut Menschen Jesus siene Jinja woaren sennen; aul daut aundret kjemt lota. Daut wichtichste Dinkj, waut irjent een Mensch kaun doonen, es toom Jesus sien Jinja woaren, un am nofoljen. Wan eena daut ieescht haft jedonen, dan kjemt de Taulfe, un dan komen uk de aundre Tieekjens von een Nofolja sennen. Wie woaren perseenlich nich aula dise Tieekjens seenen ooda beläwen, oba Gott haft de jebrukt toom siene Kjoakj buen, un hee kaun wada wan hee soo well.\nEkj well junt bloos noch eemol Moot too spräakjen, toom de Entscheidunk moaken toom Jesus nofoljen, wan jie nich aul haben. Jesus kjeem to Welt toom de Sindenschult von de Welt betolen, un derch sienen Doot aum Kjriez haft hee daut jedonen. Aules waut äwablift es toom aun am jleewen. Doot daut Vondoag! Lot daut nich toch.


Reema 1 REIMER;NIV - Paul, Jesus Christus sien Sklow, - Bible Gateway\nApostel 28Reema 2\nReema 1 Reimer 2001 (REIMER)\n1 Paul, Jesus Christus sien Sklow, beroope aus en Apostel, bestemt fa Gott sien Evanjeelium;\n2 [daut hee ferhaea fesproake haud enne Heilje Schreft derch siene Profeete]\n3 Fonn sien Saen, dee fonn Doft sien Staum kjeem nom Fleesch,\n4 oba met Macht beteakjent wort aus Gott sien Saen no daem Jeist de Heilichkjeit derch sien oppstone fom Doot;\n5 derch daem wie Jnod en daut Apostelaumt jekraeaje habe tom Jehuarsaum emm Gloowe mank aule Felkje omm sien Nome haulwe.\n6 Jie sent uk mank dee, dee beroope sent enn Jesus Christus;\n7 Aun aul dee, dee enn Room sent, daen Gott leef haft, dee Heilje jenant sent. Mucht Jnod en Fraed fonn Goot onns Foda en fonn daem Herr Jesus Christus met ju senne.\n8 Tom easchte dank ekj mien Gott derch Jesus Christus fa junt aule, wiel enn aule Welt woat fonn jun Gloowe jeraet.\n9 Dan Gott, daem ekj enn mien Jeist deen em Evanjeelium fonn sien Saen, es mien Zeij, woo ekj enn eent fonn junt raed enn mien Jebaed.\n10 Emma enn miene Jebaed prache ekj auf ekj feleicht nu boolt ne goode Reis kaun habe, no Gott sien Wele, no junt to kome.\n11 Dan mie felangt daut junt to seene, daut ekj junt ne jeistlije Gow kaun met deele, daut jie muchte jejrint woare,\n12 Daut heet, daut ekj met junt toop kaun jetreest woare derch daen Gloowe daen wie toop habe.\n13 Ekj wel junt oba nich em Dunkle lote, Breeda, daut ekj foaken jeplont haud no junt to kome daut ekj mank junt uk waut Frucht kunn habe so aus mank aundre Felkja, oba ekj wort bottt nu emma jehindat.\n14 Ekj sie en Schuldna aun de Grieche uk de Utlenda, aun dee Kluake uk dee, dee nich Kluak sent;\n15 Doaromm, so wiet us mie daut aunbelangt sie ekj iewrich uk junt enn Room daut Evanjeelium to praedje.\n16 Dan ekj schaem mie nich met daut Evanjeelium, dan daut es dee Krauft Gottes aul dee seelich to moake dee doaraun jleewe, de Jude daut easchte en uk de Grieche.\n17 Dan doarenn es Gott siene Jerachtichkjeit jeoppenboat fom Gloowe tom Gloowe, so auset jeschraewe steit, "Dee Jerachte saul derch sien Gloowe laewe".\n18 Dan Gott sien Oaja es fom Himel jeoppenboat jaejen aulet Gottloose en Onnjerachtichkjeit enn Mensche, dee enn Onnjerachtichkjeit de Woarheit bedrekje.\n19 Dan waut fonn Gott to weete es, es mank an jeoppenboat worde.\n20 Dan dee Dinje dee nich to seene sent, naemlich Gott siene eewje Krauft en Gottheit, sent doch goot to festone derch daut waut hee erschaufe haft, so daut see oone enschuldjunk sent.\n21 Wiels, aus see Gott kjannde, deede see am nich feharliche aus Gott, weare am uk nich dankboa, worde stolt en aeare Jedanke, en aeara Hoate Jedanke worde enne Diestanes enenn jefeat.\n22 See jeewe faea daut see Kluak weare, oba muake sikj selfst to Noare,\n23 en enndade Gott siene onnfejenklijche Harlichkjeit enn ne aenlichkjeit fonn fejenklijche Mensche, en Faejel, en feehabeensche Tiere, en krupende Kjraeta ennen.\n24 Doaromm jeef Gott an han derch aeare Loste en aeare Hoate, daut see enn Onnreinichkjeit sikj aeare Kjarpa unjarenaunda to Schaund brochte.\n25 See habe Gott siene Woarheit je-endat to Laeajes, en ha daut waut ershaufe es aunjebaet leewa aus daem dee daut erschaufe haft, dee opp eewich jesaejent es. Amen.\n26 Doaromm jeef Gott an enn aeare schentliche Losst han, dan sogoa aeare Frulied habe daen natearliche Ommgank met Mana je-endat no daut waut jaeajen daut natearliche es;\n27 en uk dee Mana ha daen natearlichen Ommgank met de Fru felote, en brenne enn aeare Losst eena tom aundra, Mana ha Ommgank met Mana, en driewe daut waut schaunthauft es, en ha enn sikj selfst dee Strof jekraeaje fa aea Ertum, so auset sull senne.\n28 En jrod so aus see nich wulle Gott en aeare Jedanke hoole, haft Gott an hanjejaeft daut see en faulscha Senn ha, daut to doone waut nich Schekjlijch es.\n29 See sent foll Onnjerachtichkjeit, Boosheit, Jiets, Beeset, sent aufjenstich, foll Mort, Striet, sent hinjarikjsch, ha beese Raed, sent Laejna,\n30 see spotte, hause Gott, sent Frajch, Onnfeschaemt, puche sikj, finje aula haunt ut meeha beeset to driewe, sent Elre onnjehuarsaum,\n31 ha kjeen Festentnes, sent nich to fetruea, oone Leew, ha kjeen Erboarme.\n32 En wan see uk Gott siene Ordninj weete, daut dee, dee soont aungone daem Doot fedeene, daut nich bloos doch doone, oba unjastete aundre dee daut aungone.


De Väastaunt von de ieeschte Christen\nEen Breef vom Väastaunt woat väajeläst\nEn daut 1. Joahundat wieren “de Apostel un Eltestasch en Jerusalem” aus Väastaunt aunjestalt (Aposteljeschicht 15:2). Daut wia eene kjliene Grupp Mana, waut wichtje Sachen fa aule Vesaumlungen von de jesaulwde Christen entscheiden deeden. Dee unjasochten Gott sien Wuat, leeten sikj von Gott sienen Jeist leiden un deeden dan aulatoop entscheiden (Aposteljeschicht 15:25). Krakjt soo deit de Väastaunt daut vondoag dän Dach uk.\nDerch dän fieet Gott sienen Wellen ut. De jesaulwde Breeda vom Väastaunt unjasieekjen iernstlich Gott sien Wuat un haben väl Erfoarunk met jeistelje Sachen un uk woo ons Woakj derchjefieet saul. Dee komen jieda Wäakj toop, om to seenen, waut de Breeda en de veschiedne Lenda brucken. Un soo aus en daut 1. Joahundat jeft de Väastaunt vondoag dän Dach uk biblische Aunwiesungen derch Breew, reisende Oppsechta un derch aundre Breeda. Daut halpt sea, daut daut mank Gott siene Deena nich Spoolungen jeft, oba daut dee en Eenichkjeit toopschaufen (Aposteljeschicht 16:4-5). De Väastaunt sitt doano, daut doa jeisteljet Äten reedjemoakt woat, daut daut Prädichtwoakj fein wiedakjemt un daut Breeda fa besondre Oppgowen aunjestalt woaren.\nDee lat sikj von Gott sienen Jeist leiden. De Väastaunt lat sikj von Jehova, dän hechsten Harscha, leiden un uk von Jesus, daut Haupt von de Christenvesaumlunk (1. Korinta 11:3; Efeesa 5:23). Dee jleewen nich, daut see de Wieets äwa Gott sien Volkj sent. Toop met aul de aundre jesaulwde Christen gonen dee “daut Laum [Jesus] hinjaraun, wuaemma daut hanjeit” (Openboarunk 14:4). Fa dän Väastaunt es daut väl wieet, wan wie fa an bäden.\nWäa wia bie de ieeschte Christen de Väastaunt?\nWoo lat de Väastaunt sikj vondoag dän Dach von Gott leiden?\nLäs Aposteljeschicht 15:1-35. Doa kaust du seenen, woo de ieeschte Christen äa Väastaunt derch Gott sien Wuat un dän heiljen Jeist eene Oneenichkjeit oppem kloaren brocht.\nWiedaschekjen Wiedaschekjen Woo schauft de Väastaunt vondoag dän Dach?


Diego María de la Concepción Juan Nepomuceno Estanislao de la Rivera y Barrientos Acosta y Rodríguez, kuut: Diego Rivera (bädden ap dän 8. af 13. Dezember 1886 in Guanajuato; stuurwen ap dän 24. November 1957 in Mexiko-Stääd) waas aan bikoanden mexikoansken Moaler fon ju Moudeerne. Hie skäl kreoliske, ruske un indioanske Foaroolden häbe, man fielicht kwad hie dät uk bloot so. In sien Bielden ferwierkede hie uk sien kommunistiske Uurtjuugenge. Hie waas twäie mäd Frida Kahlo ferhilked.\nDeele fon do Fresken unner ju Biteekenge "Epos fon dät mexikoanske Foulk", äntsteen twiske 1929 un 1935 in dän Palacio Nacional.\nUk uut dät "Epos fon dät mexikoanske Foulk": "Mexiko däälich un mäiden". Wan me ju Bielde toufäärme in sien Symbolik bikikt un ätters in dän Touhoopehong fon dät heele Kunstwierk sjucht, is tou ärkannen, wäkke Hoopenge Rivera mäd dän Komunismus ferbindt. Do Bielden deerfoar wiese dän Kamp twiske Azteken, un noch deerfoar wiese jo do Azteken mäd hier Moanskenoffer. Man mäd düsse Bielde lät Rivera do Ljuude positiv in ju Toukumst kieke.\n"Die Moanske foar ju Paad-Skiere" (1934 in dän Palacio de Bellas Artes in Mexiko-Stääd) - düsse Bielde is moald ätter dän atheistiske Toacht, dät die Moanske säärm dän Loop fon ju Waareld stjuurje kuude.\n"Wäl iete mai, skuul wierkje" - düsse Bielde lät säildsoam: Hier wäd juust aan Kunstler ferhäuwen, un dät unner dän Titel "Wäl iete mai, skuul wierkje" is fielicht säärm-kritisk, man fielicht uk een Kritik oun Ljuude, do so toanke.\nZuletzt bearbeitet am 6. November 2012 um 20:45\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 20:45, 6. November 2012.


Biologiske Invasion – Wikipedia\n(Fäärelaited fon Invasionsbiologie)\nDer Noudamerikoanske Waask-Boar tält tou do Neozoa\nAs biologiske Invasion beteekent me in't meene do truch Moanskene bewierkede Uutspreedenge fon een invasive Oard in een Rebät. Düsse wäd fon't Buundes-Natuurskuts-Gjucht, stöänt ap ju EU-Feroardenge Nr. 1143/2014 fon't Europäiske Parlemänt un dän Räid fon dän 22. Oktober 2014, definierd as een „eine gebietsfremde Art, deren Einbringung oder Ausbreitung die Biodiversität und die damit verbundenen Ökosystemdienstleistungen gefährdet oder nachteilig beeinflusst;“ Mäite is somäd nit dät nasjonoale Skeed, man ju Ruumte fon een natüürelke Lieuwends-Meenskup.\nDo nit ienheemske Lieuweweesen naamt me Neobiota, me unnerskat Dierte (Neozoen), Plonten (Neophyten) un Pilze (Neomyceten). Neobiota konnnen invasiv weese, man jo mouten dät nit.\nDie Invasions-Begriep sälwen wäd fon wäkke kritisk säin, uumdät die Begriep uut dän militärisken / kriegerisken Beriek kumt un somäd negativ konnotierd is. Rien uut natuurwietenskuppelke Perspektive kon dät ientringen fon Neobiota nit positiv of negativ bewäided wäide, dät Boantje fon do Natuurwietenskuppere is een wäid-fräie, empiriske Beskrieuwenge.\nDo invasive Spezies konnen unner wäkke Bedingengen do Ökosysteme feruurje un heemske Oarde fertringe. Jo konnen ju Biologiske Fuulfoold fon een Lieuwendsruumte wieder moakje of uk litjer.\nDän Uutsleek foar een Ienoardenge fon suk aan Foargong is dät Ferbrangen fon do Lieuweweesen in ju näie Lieuwendsruumte truch dän Moanske. Dät natüürelke Foartringen fon Neobiota wäd nit as biologiske Invasion bekieked. Man uk dät honget fon ju Perspektive ou. Rien ökologisk bekieked moaked die Gruund fon ju Ferbrangenge naan Unnerskeed.\nBiologiske Invasionen wäide ärfoarsked fon ju Invasionsbiologie. Düt Deelrebät fon ju Biologie häd sik uut ju Adventivfloristik äntwikkeld. As Begruunder fon ju Invasionsbiologie jält die britiske Ökologe Charles Sutherland Elton mäd een Fereepentelkenge in't Jier 1958.\nKiek uk bie[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nNeobiota: Düssen Artikkel änthoaldt een heele Riege fon Biespiele.\n↑ http://pflanzengesundheit.jki.bund.de/dokumente/upload/ee640_vo2014-1143_invasive_arten_de.pdf (PDF).\n↑ Charles S. Elton: The ecology of invasions by animals and plants. Methuen, London 1958.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 15:17, 3. Juni 2018.