N Gespräk mäd Ken Ho uur t Seeltersk – Foundation Operation X for languages, cultures and perspectives\n28 Feb 2019 1 Mar 2019 Operation X\nN Gespräk mäd Ken Ho uur t Seeltersk\nDyami Millarson (DM): Tou wäkke fräiske Toalfemielje heert dät Seeltersk? Wofúul Moanskene rakt et, do noch Seeltersk bale kanne, un goaruut fljutend? Wier et hieruur neen näie Unnersäikengen rakt, läit wíete wät du fon ju Toal ferwachtjend bääst. Meenst du, dät Seeltersk n truuijede Sproake is? Wieruum?\nKen Ho (KH): Tou ju aastfräiske Toalfemielje heert dät Seeltersk. Dälig leeuwt man, dät dät Seeltersk ju eentsigste aasterfräiske Toal is ju noch bestoant. Man dät leeuwe iek nit heel un aal. Iek toanke, dät dät Schiermonnikoogsk ook n Aastfräiske Toal is, wan ook ju mäd de Tied ienflouden fon dät Wäästfräisk un dät Holloundsk heeuwed häd.\nWät ju Toale fon Balere ounbeloanget do seeltersk fljutende spreke,rakt et fillicht uum fieuw hunderd herume. Bloot do allere Ljudene konne ju Toal fljutend bale. Iek ferwachtsje, wan iek ätter Seelterlound wai gunge, dät do Bäidene, ook wan jo dät Seeltersk bale konne, fúul Düütsken ienfloud in hiere Uutsproake, Wouden un so wät deerhäär wieze skälle. Bloot bie do oolde Ljudene skäl dät Seeltersk weze wät ju Toal wuddelk is. Oaber hier sitte juust wät Hoaken an. Do oolde Ljudene sunt aal oold, un do konne nit so loange teeuwe of et wädt tou leet. Deeruum toanke iek dät dät Seeltersk n truuijede Toal is.\nDM: Wier wädt Seeltersk boald? Beskrif do geografiske Määrkmoale fon dät Gebied in t Eempelde. Wäkke baalwiezen rakt et in dät Seeltersk? Wo loange wädt dät Seeltersk hierumetou boald? Koast wät uur ju Geskichte fon t Aastfräisk in dusse Region fertälle?\nKH: Dät Seeltersk wädt in ju Meente Seelterlound boald. Seelterlound bifindt sik in dän Loundkring Kloppenburig in dät Búundeslounde Läichsaksen in Düütsklound. Fröier wud dät Seelterlound heel un aal umfoated fon Foanen. Et lait ap n Soundailound dät bloot mäd ju truchläzenge fon do Foanen tougungelk wuden is. Bisunder is ju Seelter Äi, ju fon dät Sude ätter dät Noude wai fon Seelterlound fljut. Deeruum is deer twäin Foanen äntstuden, tou wíeten ju Wäästfoan un ju Aastfoan. Ju Foankolonie Idafeen wäästelk un ju Foanmeente Elisabethfeen aastelk fon Seelterlound läze Tjugenze ou fon ju foanerieke Geskichte fon Seelterlound. Binne dät Seeltersk rakt et sowät trjo Baalwiezen, do in do Búurskuppen Romelse, Strukelje un Skäddel in Seelterlound tou fienden sunt. Deeruum hete jo dät Romelster Seeltersk, dät Strukeljer Seeltersk un dät Skäddeler Seeltersk. Iek skäl in mien unnersäikenge ättergunge, of dusse trjo baalwiezen truch sien brukere fóar fon jusälge Toal of trjo ferskeden Toale heelden wäide. In Sedelsbíerig is et n Tik uurs. Man kwädt, dät jo Skäddeler Seeltersk deer bale. Man dät wol iek noch ättergunge truch apnoames tou moakje fon hiere Sproake.\nUursproangelk kemen do Ljudene uut dät Aastfräislound fon dälig ätter Seelterlound wai, un dät fröieste dät dut geskaag, waas uum 1100 Jíer herume. Deeruum kud man kwede, dät dät Seeltersk al 900 Jïere boald wuden is. Dät baalgebied fon t Aastfräisk waas fröier fúul gratter. Fóar 1600 wud dät Aastfräisk noch boald fon Groningerlound bit tou dät Lound Wursten. Man dan wud die Ienfloud fon t Läichdüütsk gratter. Deerieuwenske roate et Stoarmfloude, do do baalgebieden fon et Aastfräiske gratstendeels fernäild häd. Ju eentsigste Uutnoame waas et Seeltersk, dät bewoard blíeuwen is wiel et ap n Soundailound boald wädt. Dät et nit so mäkkelk tou beräkken waas, moaket dät dät Seeltersk minder fon do uur Toale truuijed wuud bit lässens.\nDM: Wät is ju Religjoon fon do Seeltere fon dälig? Hääst du fóar ju Unnersäikenge fon hier Foulksglove wät úrig? Wät bääst du ferwachtsjend fon sukke Unnersäikenge? Wät hääst du leerd uur ju seeltersk Kultuur?\nKH: Sietdäm Seelterlound kristen moaked wude, binne do Seeltere katoolsk. Man wanner Seelterlound in dät lääste Jíerhunderd epen moaked wude ätter ju butenwareld mäd ju Truchläzenge fon do Foanen un Anläzenge fon ju Íerzenboane, kemen uur kristelke Religjoonsmeenskuppe fon bute wai hier tou Lounde. Ieuwenske do lutterske un fräisäärkelke Meenskuppe, rakt et dälig säärm ne Moskeenmeenskup in Seelterlound. Dut is wisse aiske interessant. Trotsdäm wol iek unnersäike wät fóar Religjoon do Seelter fröier hieden. In uur Wouden, wol iek dän uursproangelke Glove fon do Seeltere kannen lere. Iek toanke dät et hier nit fúul úrig is, oaber et skäl interessant weze. Ju Seelter Kultuur kanne iek noch nit goud mäd ju Seelter Toal, uumdät iek ook noch nit genoug uur dät Seeltersk wíete. Dät eentsigte dät iek nu kwede kon, is dät ju Kultuur aiske moanskelk is.\nDM: Wan bääst du begonnen uum dät Seeltersk tou leren? Wieruum hääst juust nu ounfangd, dät tou dwoon? Wät diest du toufóar?\nKH: Dät waas in Februoar wan iek begon, dät Seeltersk tou leren. Dät Seeltersk lere iek, wiel iek lääste Jíer dät wäästfräiske Toalen do boald wäide in dät Hollound oumoaked häbe. Dut Jíer wol iek mäd dät Aastfräisk un dät Noudfräisk beginne. In Januoar leerde iek dät Groningersk, n Läichdüütske Toal mäd fräiske Ienflouden un wierhoalde dät Skiermonnikougisk, n Toal mäd aastfräiske Määrkmoale, ju iek in 2018 leerd häbe. Iek häbe et so ploaned, dät iek do trjo namde Toale mädeenuur glieke kon.\nDM: Meenst du dät Seeltersk n faine Toal is? Wieruum? Ontwoudje eerdelk un reke n Toale fon 1 bit 10 wo fain dät Seeltersk is. Wät moaket n Toal toankst du fain?\nKH: Dät Seeltersk fiende iek wäil fain. Litje Wouden as “tou”, “ju”, “man”, “mee” en Wíerkwouden as “sjo”, “kume”, “leeuwe”, “líeuwje” moakje ju Toal in degelk Gespräk aiske fain. Iek reke ju Toal n sogen. N Toal is fain, wan ju n bisundere Uutsproake häd.\nDM: Wät sunt do Wouden, do Uutdrukkenge un do Lude deer du maaste mäd appe hääst? Hääst du ook n grammatiske Oainskup fon dät Seeltersk, ju du fain findst?\nKH: Wouden so as “stúur”, “swíede”, “aiske”, “läip” sunt heel bisunder. Dät Woud “Oost” betjudt n litjen Rien, die säks wieken fóar of ätter 25 Juli geböärt. Dät häd tou moakjen mäd ju Wiezigaid fon Búren. Uur Biespile sunt “biïete” un “bifrete”. Wan aan n uur biïet of bifret, betjudt dät man dät Ïeten fon n uur wägnimt un apiet. Iek kon mie aal fóarstale wät fóar Gezichtuutdrukkenge man häd as hie dät kwädt. Noch n uur Biespil. Ju Uutdrukkenge “Pot is nooit so skeeuw, dät deer naan Däksel ap paset” wist, dät älkeneen ook n uur fiende kon die jädden mäd him umegunt. Dät is toanke iek, n wichtige líeuwenswiezigaid. Iek fiende do ‘u”, “ou”, “ju” un uur Lude do in ju Bäterkaante fon de Mule uutspreken wäide, fain. Dusse Lude moakje dät Seeltersk bisunder. Toun bispiel boalt me, “Ju gjuchte Gjuchte.”, deerin do trjo u Lude bääteenuur foulgje.\nDM: Wo hääst du Seeltersk leerd? Mäd wäkke Metoade hääst du leerd, dusse Toal tou balen un tou skrieuwen? Skuust du ju leermetoade oun uur anbifele? Läze dien Ontwoud uut.\nKH: Iek fersäike so fúul Biespilen in dät Seelerske tou fienden un tou lezen. Iek hied ju Biebel in dät Seeltersk, un deermäd begun iek do passoazjes tou lezen, do iek aal kan. Hier un deer koom iek Wouden un Uutdrukkenge toumäite do mie oun Wäästfräisk un Holloundsk toanken däd. Dät hat, dät iek aal dät wät iek aal weet fon uur Toale, bruke. Deeruum fäng iek oun, dät wät dät Seeltersk un uur Toale mädeenuur gemeen häbe tou leren, un bloot deerätter leerde iek dät bisundere oun dät Seeltersk. Man n Uutnoame sunt Wouden do aiske oafte bruukt wäide, so as “bale” un “kwede”. Oun dusse Oard Wouden moaste iek mie fon Anfang oun woane. Un dan blift deer nit fúul úrig as bloot fúul tou lezen un tou skríeuwen.\nDM: Wieruum hääst du dät Seeltersk leerd? Is dät nit roar dät n käärdel uut Hongkong Seeltersk lere wol? Leeuwst du, dät du dät Seeltersk rädje koast?\nKH: Dät Seeltersk lait Tjugenze ou fon ju aastfräiske Toalfemielje. Iek bän ap Säik deerätter wät dät Fräiske so Fräisk moaket. Deer häbe iek fúul fóar úrig. Deeruum is dät so, wan dät Seeltersk ferdwint, deer een Toal minder fon wäide skuul ju mie deerbie hälpt uum dät Fräisk kannentouleren. Iek hoopje dät iek dät Seeltersk rädje kon touminsten truch dät n näi líeuwen tou reken ap dät Nät. Iek skäl artikelen skríeuwe in dät Seeltersk, dät et n oain Plats in ju virtuelle Wareld kriege skäl.\nDM: Du koast nu Seeltersk bale un skrieuwe. Du hääst dät in kute Tied leerd. Leeuwst du, dät du aal alles uur dät Seeltersk waast of rakt et noch fúul tou leren? Du hääst wät úrig fóar ju Ferbíendenge fon alle Fräiske Toale. Wät häd dät Seeltersk die uur dät Fräisk ingrotengansen leerd? Reke oun, wieruum dät Seeltersk fóar dien fräiske Studie wichtig is.\nKH: Deer is wisse noch fúul moor tou leren uur ju Seelter Toal, Kultuur un Geskichte. Dät Wäästfräisk, dät Aastfräisk un dät Noudfräisk stomme fon dät Ooldfräisk ou. Dät betjudt, dät jo jusälge Wuttel häbe, un mäd ju Tied häbe jo sik ätter ferskeden Gjuchte wai heruutmoaked. Deerum is dät fóar mie interessant, uum tou sjoon, wäkke näie Oainskuppen tou Biespil dät Seeltersk ounnúmen häd. Buppedäm sjo iek ook wo dät Düütsk ap Seeltersk ienfloud heeuwed häd. Fóar älke Fräiske Toal, sjo iek ätter two Dingere, tou wíeten, (i) hiere säärm Äntwikkelenge un (ii) do Ienflouden do uur Toale uum hier herume ap hier häbe. Toun Bispiel, dät Wäästfräisk stoant unner dän ienfloud fon dät Holloundsk. Dät moaket dät dät Wäästfräisk Holloundske Wouden tou bruken begint, so as “leuk”. In dät Seeltersk wädt dät Woud “Spoas” bruukt in jusälge Betjudenge. Dät lät ätter dät Düütske Woud “Spaß”. Wuddelk rakt et dät Woud “Oarigaid” in dät Seeltersk, un dät däd mie toanken oun dät Wäästfräiske “aardichheid”. Deermäd kon iek säärm fääststale, dät dät Woud “Oarigaid” of “aardichheid” Fräisk is, wilst “leuk” in dät Wäästfräisk un “Spoas” in dät Seeltersk moor fon dät Holloundsk und dät Düütsk is. Dusse Fergliek lät mie wíete wät in älke fräiske Toal ächt fräisk is. Dät is wichtig fóar mien fräiske Studie.\nPrevious Der Wert der Verschriftlichung des Kantonesischen und anderer Minderheitensprachen\nNext Spoken on the Island of Fosite, Holy Cows and a Sacred Well


Organeum – Wikipedia\nDät Organeum in Weener in dät aast-fräiske Reiderlound is n Kultuur- un Bildengssäntrum mäd n Museum foar Musikinstrumänte, foar allen Oargele. Dät wuud 1997 fon Harald Vogel gruundet un tjoond ju Äärfoarskenge fon ju noud-wääästdüütske Oargelloundskup. Siet 2002 is Winfried Dahlke die Laiter fon dät Organeum. Die aastfräiske Kultuurruum mäd ju Oargelloundskup Aastfräislound is aan fon do riekste Oargelloundskuppe fon ju Waareld mäd moor as 100 Instrumänte uut sjoogen Jierhunnerte. In dät Organeum stounde so'n 21 Musik-Instrumänte.\nDät Organeum in Weener\nDät Organeum was eerste n Iengjuchtenge fon ju Aastfräiske Loundskup un is siet 2006 n Instituut fon ju "Aastfräisloundstiftenge" fon ju Aastfräiske Loundskup, fon ju evangelsk-reformeerde St.-Georgs-Säärke in Weener un fon ju Stääd Weener. Dät Oargelsäntrum wäd uk stutsed truch dän "Förderkreis Organeum in Weener e.V.“. Sit fon dät Organeum is ne oolde Stäädvilla uut 1870 in ju Stääd Weener. Tichtebie in ju St.-Georgs-Säärke in Weener stound ne historiske "Arp-Schnitger-Oargel" uut 1710.\nTruch ju Nouddüütske Oargelakademie sunt in Touhoopeoarbeid mäd dät Organeum in Weener do Oargele däälich ap ju ganse Waareld bekoand. Deer wäide jierelks Konzerte ferounstalted un dät rakt dät Festival "Musikalischer Sommer in Ostfriesland".\nDät Organeum kon besäiked wäide un der kon me uk ap ju Instrumänte spielje.\nDo Instrumänte fon dät Organeum (düütsk)\nListe fon do historiske Oargele in Aastfräislound (düütsk)\nLieste fon do Oargele in dän Loundkring Aurk (düütsk)\nLieste fon do Oargele in Oamde (düütsk)\nLieste fon do Oargele in dän Loundkring Wittmund (düütsk)\nCommons: Organeum Weener – Sammelenge fon Bielden, Filme un Heerdoatäie\nZuletzt bearbeitet am 14. August 2018 um 12:31\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 12:31, 14. August 2018.


De Markus Breef, Numma 49\nToom Läsen: Markus 10:1-12\n“Jesus veleet doa un jinkj un de judaische Jäajent aun de aundre Sied Jordan. Un wada kjeem väl Volkj no am, un hee lieed an, soo aus hee emma deed. Doa kjeemen eenje Farisäa am to vesieekjen, un fruagen am auf een Maun sikj met rajcht von siene Fru scheeden kunn. Hee säd to an: Waut sajcht Moses sien Jesaz?\nSee säden, Moses haud daut tojeloten, daut een Maun siene Fru kunn eenen Scheedungsbreef schriewen un ar gonen loten. Dan auntwuat Jesus an un säd: Moses schreef junt dit Jesaz bloos wiels jie em Hoat vehoat sent un soo schwoa to belieren sent; oba aus Gott aum Aunfank aules moaken deed, muak hee eenen Maun un eene Fru. Doawäajen woat een Maun Voda un Mutta veloten, om met siene Fru toop to sennen, un dee twee woaren een Fleesch woaren soo daut see nich mea twee, oba een Fleesch sent. Waut Gott jebungen haft, saul de Mensch nich uteneen leesen.\nAus see wada bennen wieren, fruagen siene Jinja am wada äwa dise Sach. Un hee säd to an: Wäa sikj von siene Fru scheeden deit un eene aundre friet, brakjt siene Ehe met ar; un wan eene Fru sikj von äaren Maun scheeden deit un eenen aundren friet, brakjt see de Ehe.“\nVondoag komen wie bat een sea wichtjet Teema, wua doa väl onkloarheit es enne Welt, un uk mank väle Kjoakjen. Doa sent soo väl veschiedne Wäaj waut Menschen sikj haben utjedocht toom aun daut Ehe läwen naun kjikjen daut väle Menschen finjen daut schwoa to weeten waut de Bibel sajcht doawäajen, oba en onse Schreftstäd vondoag es daut kloa. Ekj hop wie kjenn kloarheit finjen äwa dit Teema vondoag.\nDaut ieeschte Dinkj waut ekj well sajen vondoag äwa dit es daut wie sullen proowen toom vestonen von wua de Farisäa komen en äare Jedanken. Jesus deit wada de Menschen lieren, soo aus hee emma deed, un de Farisäa komen un stalen am ne Froag väa. See motten sikj nich senn gaunz eenich jewast doaräwa, wiels aundasch wudden see am nich jefroacht haben. Oba see froagen am, auf daut rajcht es fa een Maun sikj von siene Fru to scheeden. Jesus, soo aus hee foaken deit, auntwuat met sien ieejna Froag, un frajcht an waut daut enne Schreft sajcht.\nSee sajen daut Moses leet daut too, daut een Maun kunn sikj von siene Fru scheeden, wan hee ar een Scheedungsbreef jeef. Jesus steit dit uk too, daut Moses dit leet, oba hee lat de Farisäa nich toch doa en äare Jedanken. De Juden hauden daut soo to dee Tiet, daut eena kunn siene Fru een Scheedungsbreef jäwen fa sea kjlienet, soo aus ne Moltiet vebrennen, un daut daut wia eene woare Uasoak toom ar gonen loten. Oba Jesus es dit nich goot. Dit es nich woo daut saul sennen.\nEen Dinkj waut mie sea wieetvoll es von Jesus siene Lia, es daut am wia daut nich goot, bloos de Räajlen selfst lieren. Hee deed uk emma de Uasoak doa hinja lieren, daut Menschen kjennen vestonen waut daut es waut Gott jefelt. Moses leet daut too, daut de Juden sikj kunnen scheeden von äare Frues, oba opp eene aundre Städ sajcht Gott, en Maleachi 2:16, “Mie äakjelt Ehescheeden,“. Gott es jäajen Ehescheeden wiels daut es een Bunt bräakjen, un daut meent daut jeit jäajen Gott sien Karakta. Gott kaun nich lieejen. Aus Kjristen, sell wie sträwen toom soo läwen aus Gott daut jefelt.\nJesus sajcht gaunz kloa, daut Ehescheeden es nich Gott sien Wellen, un aum Aunfank muak hee eenen Maun un eene Fru. See wieren jemoakt, eena fa dän aundren, un see wieren een Fleesch. Dit es waut en daut Ehe läwen passieet. Maun un Fru, no Gott sienem Plon no, woaren een Fleesch sennen. Gott haft dee toop jebungen, un wie sellen daut nich uteneen scheeden. Daut hieet sikj gaunz eefoch! Un wan wie vom aunfank aun em Ehe läwen uk sträwen dit no to komen, jeit daut uk to doonen, met Gott siene Help.\nJesus sajcht uk daut wan Ehescheedunk passieet, un dan de Maun ooda de Fru sikj fresch befrieen, es daut Ehebräakjen. Eent von de Tieen Jebooten es, “Doot nich Ehebruch begonen,“ en 2 Mose 20:14. En Matäus 5:32 sajcht Jesus, “Oba ekj saj junt: Daut wäaemma sikj von siene Fru scheeden deit, buta wäajen Ehebruch, dee veuasoakt, daut see eene Ehebräakjarin woat; un wäa sikj ar friet, brakjt uk de Ehe.“ Hee sajcht mol rajcht daut aundre Frues met orreine Jedanken aunkjikjen es aul Ehebruch, en Matäus 5:27. Daut Haupt von aul dit es, daut wuaemma mäajlich, sell wie sträwen de Ehe to hoolen; wiels doabennen doo wie Gott ieren. Wan daut uk bat doa kjemt, daut et Ehescheedunk jeft, sullen dee wäa sikj scheeden uk nich vesieekjen fresch to befrieen, wiels doa bennen es uk Ehebruch. Daut Haupt, es daut wie nich no daut kjikjen waut ons selfst woat tofräd moaken, oba leewa no daut kjikjen waut Gott woat Iea brinjen. Een rajchtet Eheläwen brinjt Gott Iea, wiels daut haft hee soo jemoakt.\nOba ekj well daut uk nich bloos doa toch loten. Väle Menschen sent sea schwoare Tieden derch jegonen, un väle Menschen haben Ehescheedunk derch jegonen. Fa aul dee, saj ekj noch dit: Gott haft noch emma Leew fa die. Gott kaun Sind schlajcht lieden, oba hee leeft die noch mea aus daut. Hee leeft die soo sea, daut hee sienen eensjen Sän schekjen deed, toom aum Kjriez stoawen fa die, daut du kaust jemeenschoft haben met am. Daut Bloot von Jesus Christus reinicht von aule Sind, un doa es uk noch Jnod fa die. Soo lang aus du läfst, kaust du noch trigj dreien no Gott, un hee wauscht aul diene Sinden wajch. Un wie aundre, well wie dee uk Jnod schenkjen, soo aus Gott ons Jnod jeschonken haft, wiels wie haben jenuach Sind en onse ieejne Läwes fa waut ons de Jnod fält. Kjeena kaun jerajcht ver Gott stonen, buta dee wäa Jesus jerat haft, aus daut de basta Mensch es, ooda de oajchsta Sinda. Ons fält daut aula, aun Gott siene Jnod.


Poapskenbleede – Wikipedia\nAan Äntwurf foar ne seelter Foone bruukt tjo Poapskenbleede as Symbol foar do tjo Täärpe. Ju Foone fon dän Seelter Buund häd sogoar soogen deerfon. Do Wäästfräisen hääbe siet sowät 1890 ne Foone mäd soogen Poapskenbleede, do do soogen Seelounde symbolisierje skällen. Do blaue un wiete Boanen sunt dan dät Woater un ju roode Faawe tjut deerap wai, dät do Bleede noch in t Woater uumhooch woakse, also noch jung sunt. Al fuul laanger häd ju Provinz Groningen in hiere Woapen two Fjoondel mäd Poapskenbleede foar fräiske Uumelounde. Die Gebruuk mout oawers al uut fuul allere Tieden stamme, dan in dät ooldhoochdüütske Nibelungeläid wäd boald fon "Heer Walter fon Seelounden", die ne Foone mäd "Seeblätter" hied.\nFoone fon dän Seelter Buund.\nJu wäästfräiske Foone.\nWoapen fon do Groninger Uumelounde.\nSeelter Siegel ätter Sello, mäd fielicht Poapskenbleede in n Bäätergruund.\nWoapen mäd Poapskenbleede bie Poute, Tecklenbuurich.\nJu Ferbiendenge mäd Seelterlound lät also modern, man daach rakt et Uumstände, do der uurs wai wiese. In sien Bouk "Saterlands ältere Geschichte und Verfassung" beskrift Georg Sello nämmelk dät Seelter Siegel, dät hie in Lübeck apfuunen hiede. Deerap sjucht hie ju bekoande Figuur, man in ju Bäätergruunde swieuwje litje Dingere (so tou sjoon 12 Stuk), dät kuuden Bloumen weese, man uk Iemen. Ap ju Teekenge deerbie is wääld foar Bloumen, man dät waas goud wan dät noch moal in Lübeck ätterkieked wäide kuude, of dät fielicht daach Poapskenbleede sunt.\nWoapen fon Ait\nWoapen fon dän Loundkring Kloppenbuurich\nDät Woapen fon ju Provinz Groningen\n1 Woapene uut Tecklenbuurich un dät Uumelound\n1.1 Oolde Woapene\n1.2 Woapen fon däälich\n2 Tecklenbuurich un uur Gebiete\nWoapene uut Tecklenbuurich un dät UumeloundBearbeiten\nNoch wät uurs rakt et, dät uk ätter Seelterlound waiwiest. Dät is, dät uk ju Stääd un Groafskup Tecklenbuurich Poapskenbleede in sien Woapen häd. Wie wieten dät Seelterlound tou Tecklenbuurich heerd häd, bit dät him 1400 ounuumen wuude. Me kon sik dan foarstaale, dät do Tecklenbuurger Groafen dät Poapskenblääd fierden uum tou wiesen, dät jo oolde Gjuchte in "Fräislound" hieden. Deerfon häd uk dät Woapen fon ju seelter Noaberstääd Ait sien two Poapskenbleede. Die Ienfloud fon ju oolde Groafskup Tecklenbuurich sjucht me fääre nit bloot in ju Foone un dät Woapen fon dän Loundkring Kloppenbuurich, man uk noch in do Woapene fon dän oolden Loundkring Tecklenbuurich un deeroun do Meenten Ladbergen un Lienen un fon dän näienen Kring Steinfurt un deeroun ju Meente Lotte.\nWoapen fon dän Groaf fon Tecklenbuurich, uum 1200\nWoapen Groafskup Tecklenbuurich ätter 1589\nOolde Loundkring Tecklenbuurich (bit 1974), häärd nu tou dän Loundkring Steinfurt\nWoapen fon däälichBearbeiten\nDät Woapen fon ju Stääd Tecklenbuurich mäd do Poapskenbleede, do n bitje tou Haate ferteekend sunt\nTecklenbuurich un uur GebieteBearbeiten\nIeuwenske do Ferbiendengen mäd do Fräislounde bit tou dät Jier 1400 hieden do Tecklenbuurger Beluukengen mäd uur Gebiete un Groafskuppe, so as mäd Bentheim un fääre ätter dät Suude wai. Dät keem truch Hilkeräi un Äärwerai. In 1699 sünt do Groafen fon Tecklenbuurich un Bentheim uutstuurwen un dät Äärwe geen ätter Solms. Dät kon man uk sjoo aan do oolde Woapene, ap do Woapene fon Solms (Hessen) wiese Poapskenbleede ap Ferbiendengen mäd Tecklenbuurich.(Hier läite dät Haate, daach in wäkke allere Bielden sunt dät moor Poapskenbleede).\nWoapen Groaf Arnold IV.(1562-1606) fon Bentheim un Steinfurt, 1589


Jier: < · 1941 · 1942 · 1943 · 1944 · 1945 · >\nGregorioansken Kalänner 1943\nArmeensken Kalänner 1392\nChineesken Kalänner 4639 – 4640\nÄthiopisken Kalänner 1935 –1936\nHebräisken Kalänner 5703 – 5704\nIroansken Kalänner 1321 –1322\nIslamisken Kalänner 1362 –1362\n10. Januoar: Ju Roode Armee begint in dän Ferloop fon ju Slacht fon Stalingrad mäd een Groot-Offensive, ju leeter tou ju Uurwinnenge uur ju ienseetelde düütske 6. Armee fiert.\n2. Februoar: Do Düütske ferljoose ju Slacht fon Stalingrad juun ju Sowjetunion.\n20. Februoar: In Mexiko äntstoant die Vulkoan Paricutín. Ätter aan Dai is hie tjoon Meetere, ätter träin Deege füüftich un däälich 424 Meetere uur ju uurspröängelke Boudemhööchte fon 2376 Meetere.\n22. Februoar: Horst Köhler, fon 2004 tou 2010 tou die njuugende Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound\n29. September: Lech Wałęsa, polnisken Politiker, Gewierkskupsmon un Nobelprieswinner foar dän Free.\nIn ju Düütske Geskichte is dät Jier 1888 as Träikaiserjier bekoand.\n21. -- 22. -- 23.Jiere: 1947 - 1948 - 1949\n1951 - 1952 - 1953 -\nDie twountwintichste Februoar is die tjounfüüftichste Dai in dän gregorioanske Kalänner, somäd blieuwe deer noch tjohunnerttweelich Deege (in Skaltjiere sunt dät tjohunnertträttien) bit dät Jierseende tou.\nHorst Köhler (* 22. Februoar 1943 in Heidenstein, Generalgouvernement, däälich Skierbieszów, Polen) waas fon 2004 bit 2010 die njuugende Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound.\nJan Tjittes Piebenga (Frjentsjer, 4. April 1910 - Ljouwert, 3. Dezember 1965) waas n wäästfräisken Koaster, Journalist un Skrieuwer.\nPiebenga waas n Bakkerssuun uut ne Huushollenge fon 12 Bäidene. In 1929 wuud hie Koaster un oarbaidede eerste as Koaster in Nijemardum un was dan Laiter fon ju Skoule in Aldegea.\nÄtter 1940 waas hie aktiv juun do Nazies un wuud Redakteur fon dät illegale Blääd ‘De Wachter’. Hie waas siet 1943 Redakteur fon dän Ljouwerter Kurier un ätter dän Kriech Haudredakteur fon ju Ljouwerter Krante.\nPiebenga waas n uurtjuugeden Fräise, die oawers uk jädden uur dät Skeed fon Fräislound kiekje moate. So raisede hie ätter Norwegen, Ieslound, un do Färöer, man uk ätter do Fereende Stoaten fon Amerikoa, Suriname un do Niederloundske Antillen, Noud-Afrikoa un de Turkäi. Hie waas Früünd fon Israel. Hie skreeuw fuul Artikkele, Geriemsele, Geskichten un Wierke foar dän Unnergjucht. Hie was Redakteur fon It Heitelân (1938-1942, 1946-1947) un De Tsjerne (1946).\nIn Frjentsjer un uk in Aldegea sunt do "Jan Piebengasträite"n ätter him naamd.\nAp dän Fräisenkongress 1955 in Auwerk häd hie ju Rääde "Wir Friesen" heelden. Dät waas n grooten Skok foar alle Fräisen, as Jan Piebenga ap 3. Dezember 1965 truch n Autouungluk stuurwen is.\nLech Wałęsa [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa] (* 29 September 1943 in dät Täärp Popowo bie Lipno /Kujawien-Pommern, Polen) is n polnisken Politiker, Gewierkskupsmon un Nobelprieswinner foar dän Free.\nWałęsa häd ne Fäkuutbildenge as Elektriker besoacht un häd 1980 ne wichtige Rulle spield bie do Straike in Danzig (Pools: Gdansk). Hie waas aan fon do Meegruundere un twiske 1980 un 1990 uk die Foarsitsende fon ju uunouhongige polniske Gewierkskup Solidarnosc ("Solidarität"). Ätter ju Bekoandmoakenge fon dän Beleegerengstoustand in 1981 is Wałęsa as aan fon ju kommunistiske Paatäi hiere skäärpste Juunspielere unner Huusarrest broacht, man 1982 wier fräilät.\nAs aan fon do fierende Ljuude unner ju Periode fon politiske Uumwalterenge häd Wałęsa ätter sien Woal tou dät Amt fon Stoatspräsident ju politiske un wirtskaftelke Uumbildenge fon n sozialistisk Systeem tou n demokroatisk fräi-Määrked-Systeem (ju sonaamde Trääde Polniske Republik) organisierd. In dät Jier 1998 is Wałęsa as Foarsitsende fon ju Christen-Demokroatiske Paatäi wääld wuuden, ätter dät him al 1983 dän Nobelpries foar dän Free touärkoand waas.


Woo eena waut opp eene aundre Sproak finjen kaun | JW.ORG-Help\nWan du eene Sproak lieescht ooda fa wäm, waut eene aundre Sproak rät, opp jw.org waut opp siene Sproak sieekjen west, jeft daut dree Mäajlichkjeiten, woo du daut doonen kaust.\nDe Websied opp eene aundre Sproak stalen\nEenen Artikjel opp eene aundre Sproak stalen\nEen Buak, Heft, Blaut ooda aundret opp eene aundre Sproak sieekjen\nWan du opp dän Knups toom Sproak utwälen drekjst, kjemt doa eene List väa met aul de Sproaken, waut daut opp jw.org jeft.\nEn dise List steit biesied jieda Sproak eent von dise Tieekjens:\nOpp dise Sproak jeft daut de Websied jw.org (ooda weens een Poat von dee). Drekj opp dän Nomen von dee Sproak, wan du de Websied opp dise Sproak stalen west.\nOpp dise Sproak jeft daut de Websied noch nich, oba daut jeft Bieekja un aundret toom raufloden. Drekj opp dän Nomen von dee Sproak, wan du seenen west, woone Bieekja un aundre Sachen daut opp dee Sproak jeft.\nDit Tieekjen bediet, daut dit eene Finjasproak es.\nDe mieeschte Sachen, waut et opp Finjasproak jeft, sent Videos.\nWan du bloos no Finjasproaken sieekjen west, dan tieekjen daut Hokje bie Bloos Finjasproaken wiesen.\nDaut jeft aul Bieekja ooda aundret opp hundade Sproaken. Daut du eene jewesse Sproak bosja finjen kaust, kaust du eent von dit doonen, waut hia aunjejäft es:\nWäl die eent von de Sproaken ut, waut du daut mieeschte brukst: Gaunz bowen opp de List von de veschiedne Sproaken stonen de vea Sproaken, waut du daut latste opjemoakt hast.\nSchriew dän Nomen von de Sproak en dän Kausten nenn: Schriew de ieeschte poa Latren von dise Sproak doa nenn, entwäda opp diene Sproak ooda opp dee Sproak, waut du sieekjen west. Wan diene Websied biejlikj opp Plautdietsch jestalt es un du dee opp Enjlisch stalen west, kaust du doa entwäda “Enjlisch” ooda “English” nenschriewen. Äwadäm, daut du de Latren doa nenschrifst, woaren en de List bloos noch dee Sproaken väakomen, wua dee Latren bennen stonen.\n1. Mäajlichkjeit: Daut schauft bloos opp dee Sieden, waut dän Kausten haben Läs opp.\nGo no dän Artikjel, waut du läsen ooda fa wäm sieekjen west. Dan drekj opp dän Kausten biesied Läs opp un doa wäl die en de List de Sproak ut. (Wan dee Sproak, waut du sieekjst, nich en dän Kausten bie Läs opp väakjemt, jeft daut disen Artikjel opp dee Sproak noch nich.)\nHanwies: Wan bie Läs opp en de List von de Sproaken biesied eene Sproak Uarenspiekers aufjebilt sent, meent daut, daut daut dän Artikjel opp dee Sproak uk oppjeschnakt jeft.\nWan du dän Kausten Läs opp brukst, om eenen Artikjel opp eene aundre Sproak to stalen, woat bloos de Artikjel opp eene aundre Sproak jewäsen. De äwaje Websied blift opp dee Sproak, opp waut dee wia.\n2. Mäajlichkjeit: Wan de Sied, wua du best, nich dän Kausten Läs opp haft, dan kaust du opp dän Knups Sproak utwälen drekjen, om de gaunze Websied opp eene aundre Sproak to stalen. Wan daut de Sied, waut du läsen west, opp dee Sproak jeft, woat dee doa jroz väakomen. Wan daut de Sied nich jeft, woat de Aunfangssied von de Websied väakomen.\nSieekj en BIEEKJA UN MEA. Dan wäl die en dän Kausten toom Sproak utläsen eene Sproak ut un drekj opp dän Knups Sieekjen.\nWäajen daut doa miere hundat veschiedne Sproaken jeft, wurscht du kjennen de ieeschte poa Latren von de Sproak, waut du sieekjen west, en dän Kausten toom Sproak utläsen nenschriewen. Äwadäm, daut du de Latren doa nenschrifst, woaren en de List bloos noch dee Sproaken väakomen, wua dee Latren bennen stonen.\nWan daut opp dee Sproak, waut du jewält hast, väl Bieekja ooda aundre Sachen jeft, komen dee nich aula bie BIEEKJA UN MEA väa. Daut du seenen kaust, waut daut opp dise Sproak sest noch jeft, kaust du uk opp aundre Städen sieekjen, biejlikj bie BIEEKJA, HEFTA UN BLÄDA ooda bie TIETSCHREFTEN.\nWan daut eene jewesse Sort Bieekja ooda aundret opp dise Sproak nich jeft, dan woaren doa Links väakomen fa dee Sachen, waut daut opp dise Sproak jeft.\nWiedaschekjen Wiedaschekjen Woo kaun eena waut opp eene aundre Sproak finjen?\nWoo kaun eena Bieekja un aundret oppe Websied finjen?


Thermostoatkroane – Wikipedia\nThermostoatkroanen as Dusch-, Boadewonne- of Waaskdiskkroanen reeke ne konstante Temperatuur fon dät outappede Woater, unouhongich fon ju Lufttemperatuur un fon dän Druk in do Woatertoufuurlaitengen.\nPrinzip fon ne Miskkroane: WW = Woormwoater, KW = Kooldwoater, MW = Miskwoater\nThermostoat-Duschkroane fon ju Fa.Grohe in n Truchsnit\nJu Woormwoatertemperatuur kon bit ap ne Ouwiekenge fon aan Groad Celsius fon ju Skältemperatuur konstant heelden wäide. Uut Sicherhaidsgruunde hääbe do Thermostoate an dän Ienstaalring n Speerknoop, die der ap 38 ̊C ienstoald is.\nMoonige Thermostoate hääbe noch ne Woaterknooptaste, ju dän Truchflus ap 50 % begränset. Dät rakt deertou Sunneruutfierengen, in do ju Miskkoomer buute fon Kooldwoater uumspäild is, so dät ju Kroane fon buuten altied köil blift.\nIn dät Binnere hääbe do Miskthermostoate n Räägelder, die der fon Miskwoater uumspäild wäd. Die Räägelder bestoant äntweeder uut Bimetalträid, ju der tou n skruuffoarmigen Feeder wikkeld wuude, of ne mäd Paraffin fälde Kapsel, n sonaamd Woaks-Dienstof-Element. Bee Räagelderoarde fiere bie Temperatuurannerengen proportionoale Laangtenannerengen uut, wierbie ju Uutfierenge mäd Bimetalträid grattere Räägelweege beskrieuwe kon. Annerje sik do Touflusbedingengen (Temperatuur, Masse), so verskuft sik die Räägelder un eepent beluukengswiese slut Slitse fon do Woorm- un Kooldwoatertoulooplaitengen.\nZuletzt bearbeitet am 28. Februoar 2017 um 16:14\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 16:14, 28. Februoar 2017.


Wulf – Wikipedia\nN Europäisken Wulf (Canis lupus lupus) in Fangenskup\nOard: Wulf (Canis lupus)\nDie Wulf (Canis lupus) is een Oard fon do Roowdierte. Dät rakt fuul Unneroarde, do sik bienaist aal gjucht liekje, man besunners do domestisierde Unneroarde (Huund, Dingo un aal sowät) hääbe n apfaalend uur Phänotyp. Wulwe sunt truch moanskelke Ferfoulgenge in groote Deele fon hiere histooriske Lieuwendsruumte uutstuurwen, man däälich stounde jo in ful Lounde unner Natuurskuul, sodät jo sik wier moor un moor uutspreede.\n1.1 Wieruutspreedenge in Europa, besunners Düütsklound\n2.1 Biespiele foar ferskeedene wüülde Unneroarde\n4 Wulf un Moanskene\n4.1 Fäindskup un Uumetoanken\n5 Anmäärkengen un oankelde Ätterwiese\n6 Uur Wällen\n6.2 Wällen uut dät Internet\nLieuwendsruumte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nrood:hier is hie uutsturwen\nJu Koarte is uut dät Jier 2007, sänt düsse Tied häd sik die Wulf wier fääre uutspradt.\nDie Wulf hiede aleer een groote Lieuwendsruumte in Europa, Noudamerikoa, Asien un Noud-Afrikoa, man hie is däälich in fuul Rebätte truch moanskelke Fäindskup uutstuurwen. Dät niepe Foarkuumen fon Wulwe (aleer un däälich) is bee ap ju links stoundende Koarte tou sjoon. Tou beoachtjen is deerbie, dät bloot natüürelke wüülde Wulfs-Foarkuumen ienteekend sunt, man neen ferwüülderde domestisierde Wulwe (as t.B. Dingos, Näiguinea-Dingos un ferwüülderde Huunde, do je uk oaintelk een Unneroard fon dän Wulf sunt).\nWieruutspreedenge in Europa, besunners Düütsklound[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nMan die Wulf stoant däälich in fuul Lounde unner Natursküül, wiertruch hie sik wier uutspreede kon. So kumt ju Nominatfoarm Canis lupus lupus fon Aastpolen un ju Wäästpolnisk-Aastdüütske Population ätter t Wääste. In ju Lausitz roate dät in (2010) al soogen Wulfsfamieljen, ätterdät in 2000 ätter sowät 150 Jiere wier Wulwe in Düütsklound tou Waareld keemen wieren. Uk bie Altengrabow (Saksen-Anhalt) rakt dät een Wulfsfamielje, die Foar fon do litje Wulfsbäidene wude oaber in n Juni twoduusendnjuugen dooddäin. Daach kuuden fieuw litje Wulfsbäidene uurlieuwje, wät uungewöönelk is: Normoal stärft dän Haaldeel fon do Bäidene, uk wan jo fon bee do Oolden fersuurged wäide. Düsse Wulfsbäidene hääbe noch nit moal groote Bruure un Sustere, do der meehälpe konnen. In dät Gestrich ron oaber uk n Montje hääruume, dät dan mäd ju Muur n näi Poor gruundede. In 2010 roate dät wier litje Wulwe bie Altengrabow, wiertruch dät nu wier Hoopenge ap een duurhoafte Population in Saksen-Anhalt rakt. Oankelde Dierte rakt dät uk uurswain in Düütsklound, bisunners in Brandenbuurich un Mecklenbuurich-Foarpommern, oaber uk in Bayern, Läichsaksen un twisketruch uk in Hessen, man die hessiske Wulf is 2011 stuurwen. In Noudrhien-Wäästfoalen wuude Eende 2009 uk n Skäip fon n Wulf dooded, mäd genetiske Unnersäikengen is dät nu ätterwiesd. Me weet oaber nit, af dät n näien Wulf is af nit wildääge diesälge, die der uk in Hessen bekoand waas. Aan Wulf kon je fier loope. In Rhienlound-Palts wude in't Foarjier 2012 aan Wulf fotografierd, man die is bolde ätters illegoal doodskeeten wuden. Ju italieniske Unneroard Canis lupus italicus, deerfon roate dät uum 1970 bloot noch 100 Dierte in ju Region fon do Abruzzen in dän Apennin, kuude sik, ätterdät ju 1976 skutsed wuude, wier uutspreede un is däälich nit bloot moor in Italien, sunnern uk in Deele fon do frantsööske Alpen, un dän Kanton Wallis in ju Swaits tou fienden. Aan italienisken Wulf, die in Bayern ienwonderje wüül, wuude oawers fon n Auto dooded. Man dät rakt wier n italienisken Wulf die uum't Skeed twiske Aastriek un Bayern hääruumelapt, die häd uk al eenige Harte dooded, un kumt wäil uut ju Swaits af is toumindest uur ju Swaits deer wai keemen, hie wuude nämmelk in ju Swaits uk al ätterwiesd.\n2011 is die hessiske Wulf stuurwen, man deerfoar koomen wier Wulwe ätter Läichsaksen wai. Ap dän Troppenäiwengsploats Munster in ju Lüünebuuriger Heede wuden in 2012 indäid junge Wulwe bädden, dät is nu ju fäärme Wulfsfoamielje in do oolde Buundeslounde. In 2013 kreech ju fäärme läichsaksiske Wulfsfoamielje wier Bäidene, buppedät äntstuude in dän Loundkring Lüchow-Dannenbierich een twäide Wulfsfoamielje, un dät äntwikkelde sik in do kuumende Jiere so fääre. In 2013 sunt foar dät fäärme Moal sänt loange Tied wier junge Wulwe in't Älsass tou Waareld keemen.\nIn 2016 moaste die eerste Wulf in Düütsklound, aan fon do musterske Wulwe, amtelk tou't doodskjooten fräiroat wäide, uumdät hie Moanskene apfaalend nai keemen wier un eepenbeer sien natüürelke Skjou ferlädden hiede. Weerskienelk waas hie illegoal fodderd wuuden.\nUnner ju Wiele häd sik die Wulf oaber fääre uutspreede kuud. Duurhoafte Populatsjoone rakt dät (Stound 2016) in Läichsaksen, Mecklenbuurich-Foarpommern, Saksen-Anhalt, Brandenbuurich un Saksen. Oankelde Wulwe rakt dät uk in Thüringen un Släswiek-Holsten, aan oankelden Wulf rakt dät in Rhienlound-Palts un aan Bayern, uk in Baden-Württembierich sunt in't Jier 2015 al twäin Wulwe truch dän Sträitenferkier uum't Lieuwend keemen, wildääge rakt dät deer uk noch wäkke moor.\nDie Wulf is ju grootste Oard in ju Familie Canidae. Hie häd normoal een Kop- un Rumploangte fon 1 - 1,60 Meeter un een Stäitloangte fon 35 - 56 cm. Dät rakt oawers uk litjere Dierte, toun Biespiel bie do Unneroarde Canis lupus arabs un bie dän Huund (Canis lupus familiaris), wierbie ju Domestikation in gans fuul ferskeedene Varianten tou sjoon is. Ju Sweeregaid fon dän Wulf is uk bie do ferskeedene Unneroarde gjucht unnerskeedelk, do Montjen (20-80 kg) sunt oawers normoal sweerer as do Wieuwken (18-55 kg). Normoal is die Wulf ap sien Bupperkaante ljoacht bruun af gries un swot sprinkelch, ju Unnerkaante is normoal jeel bit wiet. Man deer rakt dät uk Unnerskeede twiske do ferskeedene Unneroarde: So kon me uk wiete af swotte Wulwe sjo, in moonige Unneroarde is dät sogoar normoal!\nBiespiele foar ferskeedene wüülde Unneroarde[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\ndie Italieniske Wulf (Canis lupus italicus)\nDie Europäiske Wulf (Canis lupus lupus)\nJu arktiske Unneroard (Canis lupus arctos)\nFoamieljen-Oardenge[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nAan Foamieljenferbeend fon Wulwe in dän Yellowstone-Natsjonoalpark (USA). Dät rakt uurigens genetiske Waiwiesengen, dät dät swotte Fäl, dät wäkke Wulwe fon wäkke Noudamerikoanske Populatsjoonen häbe, truch Ienkjuusenge fon Huunde äntsteen is.\nWulwe lieuwje in Foamieljen-Ferbeende, dät hat, dät sik een Poor bieldet, dät maasttieds touhoopeblift, bit deer aan fon dood is. Wulfs-Tieuwen konnen, uurs as do maaste tomme Huunde, bloot insen in dät Jier dreegend wäide. Do kriege Bäidene un lieuwje deermäd een Sät Tied touhoope. Die Foamieljenferbeend is goud foar een beetere Joagd, Ferdäägenge juun Fäinde un juunsiedich Woormhoolden in Winterdai. In ju fräie Natuur is dät maasttieds freedelker. Do junge Wulwe blieuwe bie hiere Oolden un hälpe bie ju Apluukenge fon do litje, so loange as jo wollen. Wan jo nit moor wollen, säike jo sik een oain Rebät un loope deer mongs moorere hunnert Kilomeetere tou, wät uurigens ju Intucht ferminnert un foar ju Uutspreedenge fon dän Wulf suurget.\nKommunikatsjoon[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nKampjende Wulwe. Tou oachtjen is ap Gestik un Mimik fon do bee.\nWulwe konnen, wät jo fäile un wät jo wollen, goud in sjuunelke un heerbeere Teekene uutdrukje, do unnerskeedelk stäärk weese konnen un uk kombinierd wäide konnen. Dät sik aan Wulf meedeele kon, is foar him lieuwendswichtich: Wan Wulwe kampje, kon die swäkkere sik reeke, dan lät him die stäärkere in Raue. So gungt aan Kamp twiske twäin Wulwe säilden mäd läipe Foulgen uut. Hier sunt wäkke Biespile:\nWipstäitjen is een positiv Teeken. Die Wulf moaket dät, wan hie sik fraut, wildääge uur een goud Ieten af uur aan Fjuund, dän hie begröitje wol.\nDän Stäit twiske do bääterste Beene ientoukniepen betjudt maasttieds Nood.\nDo Ooren antoulääsen, betjudt maasttieds Nood.\nNoose un Ansicht kruljen däd die Wulf maast, wan hie dul is.\nWan sik die swäkkere Wulf ätter aan Twist dän stäärkere rakt, duukje jo sik joop deel un kjoope sun bitje, as aan litjen Wulf. Mongs lääse jo sik ap dän Pukkel un miege deerbie. Die swäkkere Wulf ferhoaldt sik also bäidensk un feruurseeket so, dät die stäärkere Wulf him skierlikket, as een Wulfs-Muur dät mäd hiere Bäidene däd. So wäd ätter aan Stried Skieregaid moaked.\nJunge Wulwe gunge oafter mäd ju Snuute an ju Snuute fon groote Wulwe, wan jo wät tou ieten wollen. Do groote Wulwe ferstounde dät, uurreeke sik un fodderje do litje.\nSnoagens huulje do Wulwe so luud, dät dät bit tou füüftien Kilomeetere fier tou heerjen is. Dät tjoont deertou, uur Wulwe tou tällen "hier bän iek" blw. "hier sunt wie". Aan Foamieljenferbeend huult, uum uur Foamieljenferbeende uut dät Rebät tou hoolden. Fääre fäästiget dät ju Sälskup fon do Wulwe, do touhoope huulje. Aan oankelden Wulf, die huult, däd dät, uum mäd een paasjend Juunuur een Poor tou bieldjen.\nJauerjen: Smeert un aal sowät.\nGnoarjen: Die Wulf is dul.\nUurs as Huunde blikje wüülde Wulwe säilden, jo dwo dät maasttieds as litje Bäidene, man uk nit so oafter as junge Huunde. Dät Ansicht tou ferluuken, is in ju Kommunikatsjoon fon junge Wulwe ful wichtiger. Dät Huunde so oafter blikje, wude truch ju moanskelke Tucht begunstiged, uumdät Moanskene Luud-Kommunikatsjoon maasttieds beeter ferstounde as Mimik.\nJunge Wulwe bruuke do Teekene oafter in't Spil. Deer is dät aal nit so iedenst tou niemen.\nJoagd[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nJoagjende Wulwe fersäike, hiere Büüte so ientousluuten, dät ju nit moor wäch loope kon. Jo griepe dan fon aal do Sieden an. Oafter is dät so, dät sik die Foamieljenferbeend apdeelt. Wäkke ferstopje sik sinnich ainewainde un uurswäkke drieuwe dät Büütediert ap do luurjende uumetou.\nWulwe mäd aan dooden Hart\nWulwe freete as typiske Roowdierte Flask. Wät foar een Flask aan Wulf frät, honget deerfon ou, wät dät deer rakt, wier hie lieuwet, kon also gjucht unnerskeedelk weese. Fon 2001 bit 2009 wuden in ju Lausitz 2000 Wulfsköätele unnersoacht. Bie do Lausitzer Wulwe moakede dät Räi mäd 52,1 Prosänt dän grootste Deel fon ju Kost uut, ätters koom die Rood-Hart (24,7 Prosänt), dan dät Wüüldswien (16,3 Prosänt), die Hoase (3,4 Prosänt) fääre do Neozoa Dam-Hart (1,5 Prosänt) un Muffel-Skäip (0,7 Prosänt). Nutsdierte moakeden bloot 0,8 Prosänt fon ju Kost uut. Dät Muffel-Skäipe bloot suk aan litjen Deel fon ju Kost uutmoakeden, lait deer oun, dät do Wulwe do al stäärk ferminnerd hieden. Dät is deertruch tou ferkloorjen, dät jo bie aan Wulfs-Angriep nit gau wächloope, sunnern ljauer juun do Wulwe kampje, do maasttieds dän Kamp winne. Do uurige 0,5 Prosänt wäide in ju Statistik mäd "uurswät" anroat; Wulwe fange toumäts uk Fiske, Foakse un litjere Suugedierte as Muuse, un wan me dät Ferhoolden fon tomme Huunde bekieket, kon me sik uk foarstaale, dät do toumäts Plonten-Materioal, t.B. Moage-Ienhoold fon Räie af Fruchte, freete. Wan Wulwe Hunger häbe, freete do uk Oas af Kreepelgöitjen fon Moanskene. Angriepe fon wüülde Wulwe ap Moanskene koomen in Europa in do lääste füüftich Jiere bloot njuugen moal foar, fieuw moal kuude as Uurseeke ju Dullegaid fääststoald wäide.\nWulf un Moanskene[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nFäindskup un Uumetoanken[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nSkilleroatsje uur ju Fäindskup twiske Wulf un Moanske, moald fon Alfred Wierusz-Kowalski uum 1890\nJu Huunderasse Karakatschan kon n Koppel Skäipe juun groote Roowdierte (sogoar Boare) ferdäägenje\nDie Wulf is truch moanskelke Ferfoulgenge in groote Deele fon sin oolden Lieuwendsruum uutstuurwen, uumdät sin Roup as freeselk Diert läip uurdrieuwen wude. Aaldät wüülde Wulwe bong sunt un wüülderjende Huunde fuul freeselker sunt, rakt dät bit däälich Ljuude, do der aaskje, dät me do wier ienwonderjende Wulwe fluks wier uutroodje skäl. Natuurskutsere moakje deerfoar foarallen oolde Soagen uur dän "läipen Wulf" feroantwoudelk. Oafte wäide Wulwe illegoal jeegerd, so 2007 uk aan fon twäin eerste läichsaksiske Wulwe in dän Loundkring Lüchow-Dannenbierich.\nN Hinder foar ju algemeene Duldenge fon dän Wulf is, dät hie Skäipe frät: N Wulf, die normoal Wüüld joaged, wät sik gefoarelk tou Weer sätte kon, toun Biespiel Harte un Wüüldswiene, fraut sik, wan uungefoarelke Büüte tou fienden is, besunners, wan ju ienricheld is un nit gau loope kon. Sun Skäip is also n fluch Mäil foar n Wulf, un wan dät moorere Wulwe sunt, as dät normoal so is, wäide uk moorere Skäipe dooded. Dät grootste Problem skäl in düssen Faal weese, dät do uur Skäipe nit wächloope konnen un so do Wulwe truch hieren Jaachtinstinkt oafte automatisk fuul moor Skäipe doodje, as jo bruuke. Düt Problem kon me oawers lööse: Een Elektroteenelse is goud juun Wulwe, me kon se deermäd ouskräkke, aaldät jo springe konnen: Do Wulwe wieten nit, dät jo springe moutene, uum deeruur tou kuumen. Man deertou mout ju Teenelse aaltiede Stroom leede, uk wan neen Skäipe deer sunt, uurs hääbe do Wulwe gau neen Oangst moor foar ju Elektroteenelse. Noch beeter is dät, wan do Skäipe fon n Iesel af Huunde beskutsed wäide. N Iesel is möidich un stäärk un gript n Wulf fluks kiesjend un kampjend oun. Huunde sunt nit aaltiede goud, uum n Koppel Skäipe tou skuulen. N Huund, die je uk een Unneroard fon dän Wulf is, häd sälwen n Jaachtinstinkt un mout stäärk, broaf un an sien Apjääfte woand weese. Dät rakt ferskeedene Huunderassen, do der besunners goud as Skuts foar n Koppel Skäipe sunt, toun Biespiel ju Rasse Karakatschan: Disse Rasse uut Bulgarien häd een goude Taktik, nämmelk ferdeele jo sik in two Gruppen. Ju eene Gruppe häd ju Apgoawe, ätter bääten tou sicherjen, ju uur Gruppe lapt foaruut un wan deer n Roowdiert is, gript ju dät fluks oun.\nWan do Skäipe goud skuuld sunt, frät die Wulf daach ful ljauer wüülde Dierte. Wan jo daach Nutsdierte freete, wäd die Skoade maasttieds fon dän Stoat betoald. In ju Lausitz sunt do Wulwe deeruum neen groote Probleme moor foar do Skäipere, wäkke fraue sik indäid, dät dät säildene Diert sik wier uutspradt.\nDomestikation[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDie Wulf wuude foar loange Tied tom moaked, wanner dät niep waas, lät sik nit kweede, deer rakt dät unnerskeedelke Ansichte. Truch Domestikation äntstuuden trjo näie Unneroarde: Die Huund (Canis lupus familiaris) un do bee sänt loange Tied wier ferwüülderde Unneroarde Dingo (Canis lupus dingo) un Näiguinea-Dingo (Canis lupus hallstromi).\nBie düsse Unneroarde, do hieren Uursproang in ju Tommoakenge häbe, is noch nit fääststoald wuden, af ju Iendeelenge in düsse träin Unneroarde gjucht is:\nWüüld wudene un hoolich wüülde Huunde, do Dingos un Näiguinea-Dingos liekje, rakt dät uk uurswain ap ju Waareld, t. B. die Carolina Dog in Noudamerikoa, die wildääge mäd do Indioanere uur ju Bering-Loundbrääch keemen is.\nMan wildääge häbe uk do woanelke Huunde, do in ju Unneroard Canis lupus familiaris ienoardend wäide, ferskeedene Uursproange. Wääruume skuulen nit Moanskene an ferskeedene Steeden ap dän Toacht keemen weese, Wulwe tom tou moakjen?\nAnmäärkengen un oankelde Ätterwiese[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\n↑ "bädden" is een oolde Foarm fon "gebooren"\n↑ "fäärme" is een oold Seelter Woud foar "eerste". "Eerste" kumt juust so uut dät Ooldfräiske, man fermoudelk koom dät truch düütsken Ienfloud, dät dät so oafter bruukt wäd un dät Woud "fäärme" bloot noch aiske säilden tou heeren is.\n↑ Artikkel uur ju Köätel-Unnersäikenge ap ju NABU-Internätsteede\n↑ Artikkel uur Muffel-Skäipe fon dät "Thüringer Forstamt Stadtroda"\n↑ "Dullegaid" wäd woanelk mäd "Bosheit" uursät, man in suk aan Touhoopehong betjudt dät "Tollwut"\n↑ — (Memento fon dät Originoal fon dän 23. Oktober 2012 in't Internet Archive) Info: Der Archivlink wuude automatisk ienföiged un noch nit uurpröiwed. Jädden pröiwje dät Originoal un dän Archiv-Link ätter ju Ounwiesenge un nieme düssen Beskeed ruut.@1@2[[Foarloage:Webachiv/IABot/Skriptfehler: Ein solches Modul „URLutil“ ist nicht vorhanden.]] NABU-Artikkel uur aan Skäip-Hoolder in ju Lausitz\nUur Wällen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nProfessor Dr. phil. Irenäus Eibl-Eibesfeldt: Liebe und Hass Zur Naturgeschichte elementarer Verhaltensweisen R. Piper & Co. Verlag, München 1970\nWällen uut dät Internet[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\n„Willkommen Wolf“ – N Projekt fon dän NABU foar ju Akzeptanz fon dän Wulf in Düütsklound, ap Düütsk\nEen Siede mäd aktuälle Informatione uur do Wulwe in ju Lausitz (fon ju Siede „Wolfsregion Lausitz“, ap Düütsk)\nEen Koarte fon dän Lieuwendsruum in ju Lausitz, uk fon ju Siede „Wolfsregion Lausitz“\nstuuns.com, ju Seelterske Näis-Siede, uur do Wulwe in Läichsaksen\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 18:19, 13. November 2021.


Aastfräiske Loundskup – Wikipedia\nSit fon ju Aastfräiske Loundskup in Aurk\nDo Loundskuppe fon Läichsaksen\nDät Upstalboomswoapen fon 1678\nJu aastfräiske Flaage\nDät Gebiet fon ju Aastfräiske Loundskup\nJu Aastfräiske Loundskup (de: Ostfriesische Landschaft) is een fon do historiske soogen Loundskuppe, do dät in Läichsaksen noch rakt. Ju uumfoatet do tjo aastfräiske Loundkringe Aurk, Lier un Wittmund un ju aastfräiske Stääd Oamde. Die Sit is in Aurk.\nDät is ne stoatelke Iengjuchtenge un wäd uk dät kulturälle aastfräiske Parlamänt naamd. Do 49 Meegliedere fon dät Parlamänt wäide truch Kringdai-Meegliedere fon do 4 aastfräiske Loundkringe köärd. Ju aastfräiske Loundskup häd ju grootste wietenskuppelke Bibliothek fon Aastfräislound.\nDo hääbe dät traditionälle Woapen un ju traditionälle Flaage fon Aastfräislound (swot, rood, blau). Deer is n Loundskup-Präsident, die foar 6 Jiere köärd wäd un n Direktor as Laiter. Die Präsident is siet 2002 Helmut Collmann. Die Direktor is Dr. Rolf Bärenfänger.\nLieste fon do Präsidente fon ju Aastfräiske Loundskup\nWebsiede fon ju Aastfräiske Loundskup\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 20:49, 24. Januoar 2021.


Vertellsel - Kuaken | Plattgesagt\nÄin't van muin Frubbe iare Hobbys is dat Iaden, dat doöt se gäirn. Dat günne ik iar auk, denn se hät äin grauden Haupen van geoen Äigenskopen. Et gifft auk viälet, wat se geot un gäirne doöt, blaut dat Kuaken, dat haiert nich doteo. Dat magg se gar nich, auk wenn se nau seo gäirne ett. Owwer, teominnst säggt se dat jümmer, dat Kuaken alaine, dat is jo gar nich seo laige. Nai, dat Upruümen un rajjen maken, dat is jümmer seo viäl Arbäid. Un wenn man dat Schnibbeln, Schillen un Putzen vorhiar un dat Upruümen un rajjen Maken donoh tohaupe nimmt un sik dänn nau iawerleggt, datt ollens wat diu kuaket häs, in kördester Tuit wuir upgiäden is, na, dänn launt dat ollens doch gar nich. An'n Läiwsten schmitt muin Frubbe dänn auk wat innen Backuaben, datt blaut nau backen odder warm maket waiern mott.\nInne Flimmerkissen dogiägen is dat Kuaken jo oll lange in Meode kuomen. Wenn diu ianerns in'ne Flimmerkissen kicks, waiert do kuaket wat dat Tuüg hault. Do nütten auk de viälen Programme niks, de et vandage innen Fernsäin gifft - kuaket un backen waiert ollerwiagen. Mol metenanner mol giägenanner, mol gifft et en onniket Middag, mol gifft et Keoken. Stumps uppen Scheppe un in'n Togg send de Köcke an'n Wiark. Do kanns diu ollet fuinen, wat man inne Küöken seo trechte maken kann.\nDe Köcke innen Fernsäin häwwet owwer äinen bannig grauden Vordäil: se küönt Teller, Pödde un Pannen briuken os se witt, upruümen un rajjen maken müöt se dat nich. Dat müöt dänn an'n Enne annere Luüe deon, de nau doteo nich mol geot betalt waiert.\nDe Kuakshows innen Kuikkassen, de bekickt sik muin Frubbe owwer binoh jäiden Dagg. Un dat fuine ik niu wuir sunnerbor, wuil se sümst nich Kuaken magg. Un no de Show mott ik iar auk nau de Reseppe out'n Internet outdrucken, domedde se de sammeln kann.\nOwwer do maket jiu ninne Suargen, de Reseppe waiert blaut inne Trecke packet, routhalet waiern se do wisse nich mäihr.


Fljooger – Wikipedia\nJu litje Cessna 172 is die maastbaude Fljooger-Typ\nAan Airbus A380, däälich die grootste Fljooger\nAs Fljooger (düütsk: Flugzeug) beteekent me een Luchtfoartjuuch, dät sweerer as Lucht is un buppedät sien Apdrift truch nit-rotierjende Dreegeflakten kricht. Deermäd unnerskat sik n Fljooger eerstens fon n Luchtskip, dät lichter as Lucht is un twäidens fon aan Hoochskruuwer, wier do sik traalende Rotorbleede sälwen do Dreegflakten sunt.\n1.1 Gliedere un eerste Fersäike mäd Dampmaskienen\n1.1.1 Biespilbielden foar Gliedere un Damp-Fljoogere\n1.2 Eerste ärfoulchrieke Propeller- un Düsen-Fljoogere\n1.2.1 Bielden fon ärfoulchrieke äddere Propeller- un Düsenfljoogere\nGliedere un eerste Fersäike mäd Dampmaskienen[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nIn 1804 begon die Änglounder George Cayley, eerste Gliedfljoogere tou bauen, wier hie Dierte oanesätte.\nDie eerste bemonde Glied-Fljooger wuude tou Begin fon't 19. Jierhunnert fon dän Ulmer Snieder Albrecht Ludwig Berblinger baud. Hie testede sien Räidskup in aan Wienbierich, die ieuwenske goaldelke Thermik uk Terassen hiede, do as Start-Rampen tjoonden. In 1811 wüül'er sien Ärfiendenge ju Eepentelkhaid foarfiere. Me wees him een uungoadelke Steede mäd koolde Faalwiende oun, wier'er uur ju Donau fljooge skuul. Ätterdät hie ju Foarfierenge moorere Moale oubriek, uumdät hie do uungoadelke Wiendferhooldnisse bemäärkede, wuude hie ap n 31. Moai 1811 fon n Dreguuner ounjoaged. So hied'er noch nit moal ju noodige Start-Gauegaid. Hie fäl in'e Donau, fon Fiskere ruutleeken, wuude uutlaached un as Löägener beteekend un stoorf achtien Jiere leeter äärm un minoachted. Eerste in 1986 testede me aan Ätterbau fon ju Reewe, un foont uut, dät ju wuddelk gliede kuude - oun Steeden mäd beetere Thermik.\nGeorge Cayley waas ärfoulchrieker. In 1849 baude hie biespilswiese aan Glied-Fljooger, wier aan Wäänt oanesiet. Die Glieder waas oaber noch mäd ne Fessel oun'n Boudem fäästmoaked. Hie baude noch moor ferskeedene Modelle, fon Eendäkkere bit tou Tjodäkkere, aal Glied-Fljoogere.\nDie Russe Alexander Fjodorowitsch Moschaiski waas die eerste, die aan Fljooger mäd Dampmaskiene baude. Deer unnernoom hie twiske 1882 un 1886 moorere Fersäike mäd. Die Fljooger koomen fon dän Boudem wäch, man ferloos in'e Foulge oun Gauegaid un sakkede wier ou. Hie baude noch een ferbeeterde Foatenge, man kuude dän näie Fljooger nit moor tästje uumdät'er inne Twisketied stoorf. Ätter een näiere Unnersäikenge fon 1982 hiede ju ferbeeterde Foatenge fljooge kuud, man dät hiede foar ju histooriske Fljooger-Äntwikkelenge uk neen Betjuudenge moor.\nGratteren Ärfoulch hieden foar't eerste bloot Glied-Fljoogere. Otto Lilienthal baude fon 1891 oun Glied-Fljoogere, tästede do uk mäd eenigen Ärfoulch, man bie aan Fersäik in 1896 roate dät daach aan Uunfaal un Lilienthal stoorf.\nMan Alexander Moschaiski waas nit die eensige, die ap dän Toacht mäd ju Damp-Maskiene koom. Uk Clément Ader uut dät okzitoanske Tolosa (frantsöösk: Toulouse) baude aan ädderen Damp-motorisierden Fljooger, ju Éole, un testede ju ap n 9. Oktober 1890. Hie koom füüftich Meetere wied, man bloot 20 cm hooch. Een ferbeeterde Foatenge, ju Éole III of Avion III, koom in't Jier 1897 300 Meetere wied, man uk nit haager.\nBiespilbielden foar Gliedere un Damp-Fljoogere[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nBerblingers Konstruktsjoons-Skizze fon sin Glieder\nAan Glieder fon Cayley, Skizze fon 1852\nOtto Lilienthal in 1895\nAder sien damp-bedrieuwene Avion III, tested in 1897\nEerste ärfoulchrieke Propeller- un Düsen-Fljoogere[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDo ängelske Bruure Wilbur un Orville Wright bauden dän eerste Motor-Fljooger, die foar't ounduurjende Fljoogen bruukt wäide kuude. Ap n 17. Dezember 1903 waas die eerste ärfoulchrieke Test. In'e Foulge roate dät moor un moor Ärfiendere, do Motorfljoogere konstruierden.\nAp n 25. Juli 1909 waas Louis Blériot die eerste, die mäd aan Fljooger, sien Blériot XI, fon Frankriek ätter Änglound koom.\nDie eerste Waareldkriech 1914 bit 1918 broachte ju Fljoogertechnik uk noch in Foart. Foar dän Kriech wuuden masse näie Fljoogere äntwikkeld un baud, sodät sik ju Technik eendgultich truchsätte kuude. Bit do wieren dät aal Propeller-Fljoogere.\nMan die Twäide Waareldkriech broachte uk sien Näierengen. In 1939 wuude foar dät Militär fon Nazi-Düütsklound die eerste Düsen-Fljooger äntwikkeld, ju Heinkel He 178. Moor Fljoogere mäd ju näie Technik, so as ju Messerschmitt Me 262, foulgeden.\nÄtter dän 2. Waareldkriech sätten sik groote Düsenfljoogere uk in'e zivile Luchtfoart truch. Do groote Ferkiers-Luchtskiepe fon'e Foarkriechstied fersakkeden in ju Betjuudengsloosegaid, uumdät dät nu groote Fljoogere rakt.\nBielden fon ärfoulchrieke äddere Propeller- un Düsenfljoogere[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDie Wright Flyer fon 1903]]\nJu Blériot XI, 1909]]\nDie düütske Kriechsfljooger Fokker Dr.I in dän 1. Waareldkriech\nJu Messerschmidt Me 262 fon 1943, aan fon do eerste Düsenfljoogere\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 13:00, 6. Meerte 2018.


Marble::GosmoreRunner Class Reference\nInheritance diagram for Marble::GosmoreRunner:\nGosmoreRunner (QObject *parent=0)\nvirtual void retrieveRoute (const RouteRequest *request)\nPublic Member Functions inherited from Marble::RoutingRunner\nSignals inherited from Marble::RoutingRunner\nProtected Member Functions inherited from Marble::RoutingRunner\nDefinition at line 23 of file GosmoreReverseGeocodingRunner.h.\nMarble::GosmoreRunner::GosmoreRunner ( QObject * parent = 0 )\nDefinition at line 72 of file GosmoreReverseGeocodingRunner.cpp.\nMarble::GosmoreRunner::~GosmoreRunner ( )\nDefinition at line 81 of file GosmoreReverseGeocodingRunner.cpp.\nvoid Marble::GosmoreRunner::retrieveRoute ( const RouteRequest * request )\nDefinition at line 204 of file GosmoreRoutingRunner.cpp.\nvoid Marble::GosmoreRunner::reverseGeocoding ( const GeoDataCoordinates & coordinates )\nDefinition at line 86 of file GosmoreReverseGeocodingRunner.cpp.


Rainefoone (Dryopteris) – Wikipedia\nÄchte Rainefoone (Dryopteris filix-mas)\nRainefoone (in Strukelje Neederkruud) hääbe neen Bloumen, wier Säide oun bilded wäide. Deeruum heere jo nit tou do Säidplonten. Wäil hääbe jo Wuttele, n Stam un Bleedere un jo plontje sik fout truch Spuure. Do Rainefoone sunt do maast primitive Plonten do n wuudelk vaskulär System (also fon Saplaitengen) äntwikkeld hääbe. Dät sunt kruudoardige Plonten do uut n Wuttelstok äntspringe. Bie do maaste Soarten is die Wuttelstok n kjoopend Stuk Steele unner de Gruunde.\nJu Soarte Dryopteris filix-mas kumt foar in ljoachte, fuchtige Loofbuske un uk loangs Slootkaante un Gruppen. Ju wäd uk heelden as Sierplonte.\nDo Bleedere sunt hööchstens 1,5 Meter loang. Ju Bläädsteele is bedäkt mäd bleekbruunske Skubben. Dät Blääd kon bestounde uut bit 35 litje Deelbleedere, man maasttied sunt dät 20 bit 30. Älk Deelblääd bestoant wier uut Slippe mäd ouruundede, soagede af tuskfoarmige Toppe, man immer sunner Stiekelpunkte.\nDo Spuuren sitte in litje Spuuredöisen. Litje Gruppen deerfon bildje Spuurehoope (do Sori), do der in two Riegen sitte. Älke Sorus is oudäkt mäd n njuurenfoarmich Däkflüüs (Indusium). Fluks as do Spuuren riep sunt, skrämpt dät Indusium touhoope un kuume do Spuuren fräi, maasttied in n Juli af August.\nDie Wuttelstok fon ju Rainefoone wäd wäil bruukt as Middel juun Beendwurrme.\nZuletzt bearbeitet am 1. Dezember 2016 um 13:41


Ruinen, bääte Kukulcán sien Pyramide\nChichén Itzá is een fon do betjuudendste Ruinensteeden ap dät Hoolichailound Yucatán in Mexiko. Ju Ruinenstääd lait sowät 120 Kilomeetere aastelk fon Mérida in dän Buundesstoat Yucatán. Dät honnelt sik uum een oolde Stääd fon do Itzá, een Maya-Foulk. Twiske dät oachte un dät alfte Jierhunnert hiede ju Stääd Chichén Itzá een groote uurregionoale Betjuudenge, man Doaten fon archäologiske Uutgreeuwengen tjuude deer ap wai, dät dät in ju Midde fon dät 13. Jierhunnert mäd ju Stääd tou Eende geen. Däälich rakt dät Ruinen ap een Flakte fon 1547 Hektoar, deermäd is dät een fon do grootste Funst-Steeden in Yucatán.\nJu oolde Stäädmidde wäd fon toalrieke monumentoale Bauwierke iennuumen, do n religiösen un politisken Bäätergruund hieden. Besunners bekoand is monken do Bauwierke Kukulcán sien Pyramide, een groote Stappen-Pyramide, ju goud ärheelden un deelwiese uk wier ap Steede broacht is.\nDie Noome fon ju Stääd kumt uut dät Mayathan (ju Maya-Sproake fon Yucatán) un betjudt „An'n Rant fon dän Sood fon do Itzá“. Die Noome ist touhoopesät uut do tjo Woude chi’ („Muule, Rant, Ouger“) ch’e’en („Sood“ of „Hööle mäd Woater“) un itzá (Oainbeteekenge fon dät Foulk, dät deer lieuwde). Mäd dän Sood waas ju woaterfierende Doline (Cenote) meend, ju däälich as Cenote Sagrado bekoand is.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 13:41, 17. Juli 2018.


Sies – Wikipedia\nEmmentaler Sies uut de Swaits\nSies wäd je moaket fon Molk.\nAal ätter wo fat me dän Sies hääbe wol, wäd eerste minner of moor Fat ouroomd. Dan wäd Strämsel touföiged, wät je fon Läbbe (Koolwermoagen) moaked wäd. Truch ju Wierkenge fon dät Strämsel skeede sik Oaiwiete ou, do der dan as ne tjukke Loage (dän Wrungel) ap ju Molk lääse. Ju Wrungel wäd dan stukken snieden un in n Douk in n Siesfät laid. Dät Sieswoater wät dan fon ju Molk uurblift, hat ju Woaie, ju der an dät Fäi fodderd wäd. Däälich kon me deer uk Droanke foar Moanskene un sogoar Konstruktionsmaterioal (Casolith) fon moakje.\nAp dät Siesfät kumt dan n Däksel ap un deer wäd in ne Siesprässe grooten Druk ap sät, sodät ju lääste Woaie deeruut lapt. Dan ätter n poor Uuren wäd die Sies uut dät Fät hoald un in n Druugeskap toun druugjen sät. Dan ätter ne bestimde Tied, aal ätter wo ‘oold’ me dän Sies mai, kumt die uut dät dät Skap un is kloor. Bie Sies toun ferhonneljen kon deer uk noch ne Koarste fon Woaks of Plastik uumetou kuume.\nSiesmoakjen in dät Seelterlound[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nÄtter Vk220R (apnuumen uum 1884) un Ale332R (1975) wuud in Seelterlound naan Sies moaked. Uut do Fäkuutdrukke Läbbe, Strämsel, Wrungel bie Minssen (1845) lät sik oawers ouleede, dät dät Siesmoakjen toumindest in Skäddel bekoand weesen is.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 14:55, 8. November 2015.


Die eerste Dai fon min eerste Bisäik in Hongkong – Foundation Operation X for languages, cultures and perspectives\n8 Feb 2019 10 Feb 2021 Operation X\nDie eerste Dai fon min eerste Bisäik in Hongkong\nÄtter n loangen Fluug koom iek tougjuchte in Hongkong. Bie de Loundenge hied iek al ne Skau fon do Wulkenkrabere ap do mäd Bome bidäkte Bíerige kríegen. Iek noom fluks mien Baggoazje in ju Hounde un wiel as aan fon do Eersten dän Flieger ferläite. As die Tunnel mäd dän Flieger ferbúunden waas, gröitede iek ju indiske Fliegermonskup un waas bliede, failig in Hongkong ankemen tou wezen. Iek foulgede liekuutwäg ju Masse, uum tou wíeten, wierwai iek gunge moaste. Min eerste Iendruk waas, dät die Fluughauenge groot waas un fúul Technologie hied. Iek waas nit fertrjoud mäd ju Funksjoonwieze fon dän internasjonoale Fluughauenge fon Hongkong. Do Rultrappen wieren stiep un die Blik ätter unnern moakede mie tatterg, uumdät iek Hachtedräid häbe. Iek heerde wierhoalede Stämmen (Seendengen) uut do Múre, do ap Kantonesisk, Ängelsk un Mandarin boalden. Wät mie ferdatterede, waas, dät iek as in n Fergnöigengepoark in n Sugwoain stiege moaste. Ju Foort mäd dän Sugwoain skeen ne Eeuwigaid tou dúurjen.\nAs iek ankoom, moaste iek noch dän Tol fon dän Fluughauenge truchlope. Iek waas fertumeld, wät ätterdäm tou dwoon waas, man ätterdeem iek dän Boudel n Skoft biööged hied, wude mie düdelk, dät do Wachtriegen fóar Uutloundere un Stoatsburgere apsoart wieren un iek n Formular uutfulle moaste. Iek ferstude dät Formular nit wuddelk, dan dut waas mien eerste Moal allännig buten Oiropa. Iek waas biroisk, uumdät iek ne Fräige hied, wo iek wät uutfuule skuul, daach iek hied nemens, uum dät tou fräigjen un iek moaste toumoakje, uumdät iek mien Baggoazje ouhoalje moaste (iek hied Oangst, dät iek mien Baggoazje ferljoze kude). Noch n uur Probleem waas, dät iek niks ap mien Hoandtelefoon ättergunge kude, wier mien Hondtelefoonakku ätter mien Raize fon moor as 24 Úre ferstoorven waas. Somäd bisloot iek, in ju Riege tou stounden un dän Tolamtsmon tou fräigjen, wo dät Formular kräk uutfuld wäide mout. As iek äntelk an de Riege waas, ferstount dät Tolamtswieuwmoanske mien Fräige nit un deeruum ferwees ju mie tou hiere Kallieber. Iek moaste sitte gunge ap n Boank (et lieket wäil n Stroafboank) un moaste loange teeuwe. Iek fäilde as in ju Häftenze. Sjo kude iek, wo alle Ljúdene ätter buten genen, um hiere Baggoazje outouhoaljen. Dut moakede mie aiske bisúurged uum mien Baggoazje. Dät dúrede so loange un iek frezede, dät mien Baggoazje ferlädden gunge kude. Mien Wúrigaid bigon sik tou wiezen. Dusse wierkommende Wúrigaid häbe iek al langer unner do Líede, wier iek Kuuttíermsündroom häbe, daach ju loange Raise hied mie uurdemäite wúrig moaked, un deerum waas iek tüdelig, ferhämmeld un oangstig. Somäd besloot iek, ju Telefoonnummer fon min Früünd Ken Ho antoureken, uum mie bie dän Tolamt tou hälpen. Et lukte him, dän Boudel tou ferdüütskjen, un boalde kreeg iek n Stämpel ap mien skriftelke Formular, deermäd iek wättig Hongkong oungunge kude. Iek skoot in ju Baggoazjehalle, um mien Baggoazje outouhoaljen. Iek kude mien Baggoazje nit sjo un dät liet mie dät Doanste freezje. Iek toachte: Wät skuul iek dwo, wan iek mien Baggoazje ferlädden häbe? Iek toachte tourääg an ju Unnerfíendenge fon mien Oolden in Näisäilound fon dän 1. Meerte 2003, fóar hoast 14 Jíere an dän 8. Februoar 2017. Iek waas so wúrig fon ju Raise ätter Näisäilound andeel, dät iek niks fon ju ferläddene Baggoazje wiste, dou iek in dän Mäiden fon 2. Meert apwoaked waas, daach mien Oolden hieden mie deerfon fertäld un et hied in do touken Dege fúul Groape touwaibroachte. Iek skudderede un griezelede, wilst iek deerap toachte, dät iek dätsälge in Hongkong bilíeuwje kude. Dan saag iek bamstie mien Baggoazje un fäilde mie as die glukkelkste Mon in de Wareld. Iek greep t fluks un ferliet ju Baggoazjehalle, as iek tou ju Ounkumenshalle geeng.\nMien foulgjende Probleem waas, wo iek min Früünd fíende kude. Iek hopede, dät iek him fluks sjo kude, ätterdeem iek in ju Ounkumenshalle geen waas. Dut waas daach nit die Faal. Iek kude fäile, dät mien Oangst un Biesteräi wier apflamje, man iek bisloot, rauelk tou blieuwen un Räid tou skafjen. Iek bisloot, dät iek n Wai fíende moaste, mien Houndtelefoon so gau as et gungt ap tou leden. Somäd geeng iek in n Winkel, in dän Akkus ferklopped wuden. Die Käärdel in dän Winkel bood mie oun, n dreegboare Akku fóar 70 Oiro tou koopjen. Iek hied dät Gefäil, dät die Käärdel mie tou fúul Jeeld aprekenede, daach iek hied uk dät Gefäil, dät iek neen uure Kere hied, wiel iek ielig waas un nit teeuwe kude. Iek waas goar uuntoufree, dät iek 70 Oiro fóar ne Akku toalje moaste, ju in Hollound bloot 20 Oiro koastje skuul (un iek wiste ook, dät sukke Elektroniek in Oaziën fúul goudkoper weze skuul). Iek luud mien Houndtelefoonakku mäd ju dreegboare Akku ap, foont kostenloze WLAN un stjúrede min hongkongske Früünd n Stuk af wät Ättergjuchte ap Skype. Wie foonten eenuur, deelden n Stuk af wät Woude fon uus menelke Uunfree un geengen ätterdäm ätter buten. As iek mie an dän Fluughauenge as Fangene fäild hied, so fäilde iek mie bute as n fräien Mon. Ju woorme Sunne bigröitede mie un iek rook tropiske Ruke un saag tropiske Ploanten un Bome. T waas, as waas iek wier in Näisäilound ounkemen. Iek fäilde in dussen Ogenblik dät grootste Gluk. Iek waas in ne näie Wareld ounkemen. Iek wiel wät bilíeuwje in Hongkong. Dät Sunnenskienweder liet mie goud fäile. Et waas so freedsoam un heerlik buten. Dät waas wisse Loopdaiweder. Wilst wie ap dän Bus wachteden, saag iek ju Wareld uum mie tou. Iek kwaad tou mie säärm: ‘Somäd is dusse tropiske Oud Hongkong!’ Iek waas 2003 kuut ap dän suudkoreoanske Fluughauenge fon Intsjon (Incheon) wezen, daach 2017 waas iek tou dät eerste Moal buten n Fluughauenge in Oaziën un dät waas mien eerste Moal, uum in Hongkong tou wezen. Ju Foort mäd dän Bus moakede mie swiddelig, wiel iek nit gjucht íeten hied. Buppedeem skeen ju Busfoort ne Eeuwigaid tou dúurjen. Iek fersoachte, dät mie fain as múgelk tou moakjen un mie ap t Ounsicht fon t Umelound tou läzen. Iek moate dät, dän gehele Nattúur fon Hongkong uut et Busfinster tou sjoon un hied mie deerap spitsed, Hongkong tou biwonderjen. Iek hied mie mäd goude Sinne fäld, uum dusse lääste Raize outoukonnen. Iek noom alles fon Hongkong híerkleen woar un dät fäl mie ap, dät die Nattúur fon Hongkong dän fon Näisäilound so gleek. As wie ounkemen, bruukte iek n Ogenblik, uum fon ju Busfoort aptouhoaljen. Iek wiel daach so gau as dät gungt ienkume. Iek hied mie uur ju Uutsicht spitsed, dät in dät Húus fon min Früünd in Hongkong blieuwe kude, wiel iek wiste, dät iek deertruch in dussen froamde näie Oud failiger fäile kude. Mie waas et düdelk, dät iek loangsoam fougje moaste, un n Mon in dän Flieger hied mie al kweden, dät et enige Tied dúurje skuul, bit iek in Oaziën ap t Äit un Wäit woand wuden waas, dan dät roate fúul Kroankhaiden un Ferfulengen, juun do iek múgelkerwieze nit bistoundig waas. Iek noom dussen Räid tou Haten un bisloot, in dän Loop fon do louken Mounde alles swíede bidääftig ountougungen. Iek toachte deeruur ätter, wiel iek aphoalede. Dusse Sinne hieden mie holpen, min Krit un mien Sälvenfertrjouen touhopetouskousterjen, sodät iek min Früünd kwede kude, dät wie färegunge kuden. Wie wieren uumroaten truch Wulkenkrabere, wät mie wäil ankoom. Min Früünd wonede mäd sien Oolden ap dät Oailound Ap Leei Tsjau (Ap Lei Chau), een fon do äängst bifoulkede Oailounde fon de Wareld. Wie kemen toulääst in n gräinen Poark un iek moate dät aiske, dussen Nattúur middemoanken do grote Wulkenkrabere tou sjoon. Iek moakede enige Bíelden, um tou biwiezen, dät iek in Hongkong ounkemen waas. Ätterdäm moaste iek nödig in t Fjauerkaant un dät diede iek ook. Wilst iek sükig ap Bääd lieg, moakede iek noch ne kute Fiedeo fóar uus Foar, mäd ju iek an him meedeelde, dät iek mie kroank fäilde un dannig tou waas, man iek waas failig in Hongkong ounkemen. Dän 8. Februoar 2017 waas min eerste Dai in Hongkong. Nu, an dän 8. Februoar 2019, is dut zeküür twäin Jíere häär. Wät fljugt ju Tied!\nPrevious Saterlandic, Part 2: Is Saterfrisian Endangered?\nNext Us kulinêre syktocht fan 2017


Eedgreeuwen – Wikipedia\nEed (dt. Torf) wuude greeuwen foar oaine Fjuurenge un tou n Ferkoop. Däälich wäd dät wäil maasttieds industriell moaked, toun Biespil in n Wäästfoan af Aastfoan.\nEedgrääb an ju Elisabethfeentjer Sträite, Roomelse, 1963\nIn't Wurzacher Ried (Baden-Würtembierich) wudde bit 1997 Eed greeuwen as fröier un aleer\nSplinteed un Swoteed\nEedgreeuwe fröier in Hollound\n1 Oubunkje un greeuwe\n4 Koarje un suchje\n5 Apbreeke un waalje\n6 Bältje un lääwerje\n10 Ferbiendenge ätter buuten\nOubunkje un greeuweBearbeiten\nEerste wuude oubunked, dät hat dät me ju buppeste Loage fon de Foan - dät Bunkeed of Grieseed - ougreeuwen diede un do Bunkstukke in dät oolde Eedgrääb smeet. Eerste dan koom me ap dan eegentelke Foan. Wan me foar dän Froast tou fuul oubunked hiede, dan ferfroos die blootlääsende Foan tou Smuus, wät nit bruukt wäide kuude. Dät waas träiderch (Taaks) un dät Taaks wuud wäil fon do Wänte rooked, bit jo der sljucht fon wuuden.\nFoar dät Greeuwen wuud dät Eedgrääb (ju Putte) mäd dän 3,07m loange Stok oumeeten in Bratte fon 2,70m (32 Sooden). Sun Eedmuure hat Woodenje of Boank. Foar älke Lichtenge (Steede wier me gräft) waas n Greeuwer. Die waas dan eerste mäd dän Stikker tougong. Eerste stikkede hie dät in e Bratte fon do Sooden un dan miet er dät ou ap Laangte fon do Sooden, sun 30 cm. Deerätter wuud mäd de Stikker deer bääte loangs stikked un dan koom die Joager. Dät waas n holtenen Spoade mäd n lieken Steele. Deer wuud mäd unner loangs stat un dan klappeden se dät so ap de Koare ap, of eerste ap dät Holt.\nTwäin Sooden geenen ap n Joager. Deer heerde uk noch n kruumen Joager tou; die noom man wan man do unnerste Sooden noom (ju Unnerlichtenge). Dät buppeste Eed waas hoolich gries un swot un wuude Splinteed naamd; dät Unnerste waas aal Swoteed; dät waas dät bääste Eed. Dät Eedgreeuwen fröier, dät waas n stuure Oarbaid.\nGreeuwer in de Eedputte\nReewen tou dät Eedgreeuwen\nan dän Waal kippe, anbunkje, apbreeke, aphaue, aplääse, bältje, Boank m., Bunkeed n., Bunkstukke pl., Buppelichtenge f., deeran kippe, deerjuun haue, Eed n., Eedbält m., Eedgrääb n., Eedkoare f., Eedputte f., Eedwoain m., fläie, Foan m., foarbunkje, Glaise pl., greeuwe, griepe, Grieseed m., groote Ringe f., Gruundsoode m., Holt n., Hooldaiwierksbält m., ienlääse, in de Lääge kippe, Joager m., Kiploore f., kippe, Kläm n., Kop m., kruume Joager m., Leeger n., lieke Joager m., litje Ringe f., Loage f., oubunkje, oumeete, Oundoabe m., ounlääse, oustikje, Plonke f., Prikke f., Rim n., Ringe f., ringje, Sätfuurke f., sätte, Skäärsoode m., skuuwe, Sleek n., Sleekfäild n., Smuus m., Soode Eed m., Splinteed n., Spreedenje f., stikje, Stikker m., Stok m., Stuuke m., stuukje, suchje, Swoteed n., truchfläie, truchringje, Unnerlichtenge f., uumekippe, uumesloo, uurlääse, uutkoarje, uutsuchje, Waal m., waalje, wächkoarje, Woodenje f.\nKoarje un suchjeBearbeiten\nDeerätter wuud dan dät Eed fon dän Koarder mäd de Sätfuurke ap de Koare sät un wächbroacht ätter dat Sleek. Mäd de Koare, dät waas tjukseljen. Un dan moasten deer immer Plonken wailaid wäide, dät dät Koarrääd je nit ounsakjen diede.\nÄtter sowät 1918 moakeden se Glaise; do bauden se sukke litje Kiplooren (Eedwoaine). Sun Woain deer geenen 32 Sooden ap; in two Riege koom dät dan ap dän Woain. Un dan suchede die deermäd wäch un dan wuud eerste n Loage (Leeger) laid: twäin Sooden apnunner. Un dan koom deer aan Skäärsoode twäärs uur un deer wuud dät Eed mäd dän Woain juun uumekipt. Dan stuud dät so hoolich skeeuw ap.\nDät waas maastens Räägel, die dät kuude, die gruuf n hoolich Daiwierk deeges. Dät sunt 15 (eegentelk 16) Stok un n Stok dät sunt füüftien Sooden hooch un 32 Sooden in de Bratte deer uurhäär. Oafte däd me dät mäd träi Mon: die Eene bunket foar un ätter, die Uur däd dät Greeuwen un die Trääde mout dät Eedsuchjen je moakje. Dät Sleek häd n Laangte fon 1 Stok foar älke Fout (0,30m) Jüpte.\nApbreeke un waaljeBearbeiten\nWan dät Eed in dät Sleek andruuged waas, moaste dät apbreeken wäide. Dan wuud die eerste Soode foarwäch nuumen un wuud deer buppe ap laid. Die Twäide, die Trääde un die Fjoode uk noch. Un wan dät dan sowied andruuged waas, dan wuud dät in n Waal moaked. Dan wuuden immer twäin Sooden ieuwenskenunner laid un dan aan deer twäärs foar. So geen dät bit die Waal sun Meeter hooch waas. Un wan dät dan druugede, dan wuud dät läiger. Wan dät dan noch nit goud waas, dan wuud dät uk noch wäil moal truchfläid, aal wo dät Weeder waas.\nWan dät gans wäite Jieren wieren, dan wuud dät insteede fon waald uk stuuked. Foar sun Stuuke wuud ounfangd mäd fjauer Sooden in Fjauerkaant mäd groote Ruumten deertwiske, dät dät hol waas un die Wiend deer truch kuude. Dan wuud so immer haager baud bit n gouden Meeter. Noch eenfacher wieren Ringe: twäin Sooden ieuwenskenunner mäd twäin deer twäärs ap, uk wier mäd Twiskenruumten. Dät apbreeken wuud maast fon Wieuwljuude däin, älken Mäiden deerwai.\nBältje un lääwerjeBearbeiten\nWan dät Eed druuch waas, dan wuude bäälted. Dan wuude n Kring moaked foar n fjoodendeels Daiwierksbäält of n hoolwen Daiwierksbäält. Un hoolwe Daiwierksbäälte moasten genau 17 Sooden hooch weese un dan mäd n Truchmäite fon n Stok loang. Do Bäälte wuuden dan ferkooped.\nLeeter wai dieden se t an n Waggon lääwerjen un dan fierden se dät mäd n grooten Woain mäd de Hoangst uut de Foan. Bie de Boan stuuden dan Ställoasjen, deer geen dät dan so bie uumhooch. Dan dieden se dät Eed in sukke Kroiten, do wuuden mäd twäin Mon drain en deer geenen se dan sun Ställoasje mäd hooch un kipten dät in dän Waggon oun. Un dan wuud deer noch sun Hööchte uurfläid, dan moast die Waggon 20.000 Puund weege.\nEed ap n Woain\nBierich mäd Eedmul (gjuchts\nDäälich wäd dät Eed maast mechanisk greeuwen un dan feroarbaided tou Eedmul (de. Torfstreu), t.B. in dät Mulfabrik bie Roomelse. Dät fint Ferweendenge as Gruundferbeeternge bie Tuunkeräie, in Medizin un Kosmetik un dan as Aktivkoole un sogoar tou Textilien.\nAp YouTube sünt fuul Fideos uur ju traditionelle un ju moderne maskinelle Eedgreeuweräi tou fiende. Hier ne Uutwoal:\nFideo: Grieseed - Fon die Foan bit tou riepe Tomoaten\nFideo: Skouliere fersäike dät Eedgreeuwen in't Foangebied Hohe Venn, Belgien\nNe Foan-Iersenboan in dät "Teufelsmoor" bie Augustendorf\nFideo: Eedgreeuwe in Schottlound as fröier un aleer\nFideo: Traditionell Eedgreeuwe ap Shetlound\nFideo: Traditionell Eedgreeuwe\nFideo: Maskinell Eedgreuwe in Brockzetel\nFideo: Maskinell Eedgreuwe\nFideo: Moderne Swoteedgreeuweräi\nFideo: Eedgreuwe in Irlound\nFideo: Maskinell Eedgreeuwe in Lettlound\nFideo: Eed wächfiere\nFoan- un Feenmuseum Elisabethfeen\nSchweißtreibende Arbeit mit eigenem Torfgeschirr (NWZ)\nZuletzt bearbeitet am 22. Juni 2019 um 04:15\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 04:15, 22. Juni 2019.


Cajun Frantsöösk – Wikipedia\nCajun Frantsöösk (bietiede naamd Louisiana Regional Frantsöösk ) is een fon tjo Variatäte of Dialekte fon ju frantsööske Sproake do der foarallen boald wäide in dän U.S. Stoat Louisiana, foarallen in do suudelke Meenten. Uur Louisiana frantsööske Dialekte sunt Napoleonic Frantsöösk un Colonial of Plantation Society Frantsöösk, do der foarallen boald wäide in Orleans, St. Bernard, St. Tammany, St. Charles, St. John the Baptiste, Jefferson, West Bâton-Rouge, Pointe-Coupée, Avoyelles, St. Mary, Iberia, Assumption, un St. Landry Meenten. Cajun Frantsöösk is nit dätsälge as Louisiana Creole.\nGewöönelk wäd ounnuumen, dät Cajun Frantsöösk bolde gans stamt fon Akadisk Frantsöösk so as dät boald wuude in ju frantsööske Kolonie Akadien (wät liech in wät nu do Kustenprovinze sunt fon Kanada un in dän U.S. Stoat Maine).\nCajun unnerskat sik fon Frantsöösk in Uutsproake, Woudskat un Intonation.\n1 Meenten wier Cajun Frantsöösk uursproangelk boald wuude\nMeenten wier Cajun Frantsöösk uursproangelk boald wuude[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nIn 1755 (unner dän Frantsoosen- un Indioanekriech), wuude sowät 75% fon ju Akadiske Befoulkenge fon ju kanadiske Provinz Nova Scotia deportierd in wät oafte naamd wäd ju Groote Ferdrieuwenge. Moonige fon do siedelden sik wier an in Louisiana, un gruundeden deer hiere Kultuur un Sproake. Truch ju Akadiske Sproake stamt Cajun uursproangelk fon do Dialekte fon Anjou un Poitou in Frankriek (sjuch Poitevin-Saintongeais). Disse Äärwe had wäkke archaiske Woude in dät Dialekt bääte lät, t.B. crevette ("Gernoat") wäd uutspreekena as chevrette.\nMäd de Tied wuude Cajun ju fäästigede Sproake fon fuul Meenten in Louisiana wäästelk fon ju Mississippi Äi. Cajun wuud nit bloot boald fon Cajun Ljuude man uk fon uur ethniske Gruppen do der woonden in Akadisk besiedelde Gestriche. Kreolen, indianiske ethniske Gruppen as do Houma, Chitimacha, Bayougoula, Tunica-Biloxi, Atakapa, Opelousa, Okelousa, un Avoyel leerden truch dät Touhoope-Woonjen in do suudelke Meenten fon Louisiana eendelk uk dät Cajun frantsööske Dialekt. Wäkke Kreole un Indiane boalden al frantsöösk eer do Akadier in Louisiana kuumen dieden.\nDie Uutdruk "Cajun" wäd wäil oulat fon ju ängelske Uutsproake fon dät frantsööske Woud “Acadien”. Wäkke Cajuns naame sik "Cadiens" of "Cadjins" ap Frantsöösk. Ju eerste Skrieuwwiese is oulat fon ju frantsööske Skrieuwwiese “Acadien” un ju twäide is ne Annaierenge, ju der frantsööske Phonetik bruukt bie ju Uutsproake in Cajun Frantsöösk. “Cadien” is ju frantsööske Skrieuwwiese, ju do cajun Akademiker ap ljooste bruuke; "Cajun" is n ängelsk Woud, wier jo nit fuul fon hoolde. Dät Haudgestrich wier Cajun Frantsöösk boald wäd, naame do Acadiana (nit tou fertuuskjen mäd Acadia, wiermäd dät Gestrich in Kanada un Maine meend wäd, wier Akadisk Frantsöösk boald wäd). Cajun Gestriche bildje bietiede Partnerskuppe mäd Akadier in Kanada, do der frantsööske Koastere seende uum ju Sproake in de Skoule tou unnergjuchten.\nIn 1984 publizierde Jules O. Daigle, n katoolsken Gäistelke, A Dictionary of the Cajun Language, dät eerste Woudebouk fon dät Cajun Frantsööske.\nToun Deel uursät ätter \nTest-Wikipedia in Cajun Frantsöösk\nTerrebonne Meente French Online!\nDät näie Woudebouk\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 23:56, 8. Oktober 2021.


Die ferseerde Ängel (Hugo Simberg uum 1905)\nDie Dood un die Doodengreeuwer (Carlos Schwabe, uum 1895)\nDie Droom (Pierre Puvis de Chavannes, 1883)\nIenhoolde un ToankenBearbeiten\nDo Kunstlere fon dän Symbolismus wüülen dät Unnerbewisde uutdrukje, jo wüülen Bielden mäd seeliske Jüpte moakje. In do Wierke fon dän Symbolismus rakt dät besunners fuul Motive uut ju antike Mythologie un uk biebelske Allegorien. Uur Theemen sunt Droom un Ekstase, wät Moanskene föile, wät nit tou ferkloorjen is, Kroankhaid, Dood, Sände un Liedenskup, dät Apwiesen fon gäistige Wuddelkhaid, Phantasie, Vision, Halluzination, Meditation un Äntfiendenge.\nDo Symbolisten stoalden juust so heerdelk dät "Skeene, Eedle un hoochstoundende" in dän Sin fon do Präraffaeliten deer, as uk ju "tjuusterge Siede" uum do Themenkomplexe Sände, Eros, Verräid, Dood un Düüwel. Motive fon ju eerste Gjuchte sunt Ängele, Höiden-Idyllen, Religiöse Deerstaalengen juust so as riene un küüske Wieuwljuude, maasttieds in loange, wiete Kloodere. Typiske Fertreedere sunt Pierre Puvis de Chavannes, Maurice Denis, of Michail Wassiljewitsch Nesterow un Michail Alexandrowitsch Wrubel.\nDüssen Artikkel foutet grootstendeels ap ju düütsksproakige Wikipedia.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 11:48, 3. Juni 2018.


Loundbrääch fon Panama – Wikipedia\nLoundbrääch fon Panama\n(Fäärelaited fon Lound-Äängte fon Panama)\nJu Loundbrääch fon Panama of die Isthmus fon Panama is ne Lound-Äängte in dän middelamerikoanske Stoat Panama, ju Ferbiendenge fon Noud- un Suudamerikoa. Ju Loundbrääch tränt dän Atlantik, nieper ju Karibiske See fon dän Pazifik.\nJu Loundbrääch äntstuude foar sowät trättien Millionen Jiere, as two tektoniske Ploaten touhoope-skuppeden. Deerbie wuude ju Pazifiske Ploate sinnich unner ju Karibiske Ploate taaid. Ju Äntstoundenge fon ju Lound-Äängte waas n betjuudend geologisk Geböärnis, uumdät ju in besunnere Wiese tou ju Äntstoundenge fon dän Gulfstroom biedruuch.\nÄtter ju Loundferbiendenge kuuden Dierte-Oarde twiske Noud- un Suudamerikoa wikselje. Dät beteekent me as Grooten Amerikoansken Faunen-Uuttuusk.\nIn't Jier 1501 wuude ju Loundbrääch fon dän Spoanier Rodrigo de Bastidas fuunen. Die eerste, die der twäärs uur Lound truch koom bit ätter dän Pazifik, waas Vasco Núñez de Balboa in 1513\nUum sien besunnere geografiske Oainskuppe roate dän sänt dät 16. Jierhunnert Ploane, oun ju Steede n Kanoal tou bauen, uum fon dän Atlantik gauer in dän Pazifik tou kuumen. Deer wuude oaber foar loange Tied niks uut, eerste in 1881 is me mäd dän Bau fon dän Panamakanoal ounfangd, die dan in 1914 kloor waas. Truch dän Kanoal is die Seewai fon ju US-Aastkuste ätter ju US-Wäästkuste uum n Haaldeel ferminnert.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 17:48, 25. Juli 2016.


Besuchstunden en Jehova siene Zeijen äare Offiz en Enjlaunt\nWoo kaust du die aunjäwen? Wan jie weinja aus 20 Menschen sent, dan drekj opp dän Knups “Jeff weinja aus 20 Menschen aun”. Wan jie mea sent, dan fon ons em verut toom ons weeten loten, daut doa 20 ooda mea Menschen opp eemol komen wellen.\nKjemmat sikj om daut biblische Liawoakj von Jehova siene Zeijen en Enjlaunt, Irlaunt un opp Malta. Dee kjemmat sikj uk doarom, daut doa biblische Bieekja opp veschiedne Sproaken äwasat woaren, biejlikj Finjasproak (Enjlaunt), Irisch, schottischet Gälisch un Waliesisch (Kiemrisch). Hia woat uk Audio un Video oppjeschnakt.\n“Onse Jeschicht”: En dise Utstalinj es to seenen, woo daut mol met daut Prädichtwoakj en Enjlaunt un Irlaunt aunjefongen haft un veraunjekomen es.\n“De Bibel en Enjlaunt”: En dise Utstalinj sent besondre Biblen to seenen un doa woat jewäsen, woo daut äwa de Joaren veraunjekomen es met daut Bibel äwasaten.\nDe Aufdeelungen von daut Betel en Enjlaunt: Doa es to seenen, waut doa en dit Betel jedonen woat, un doa kaun eena uk Videos to kjikjen.\nWiedaschekjen Wiedaschekjen Offizen un Besuchstunden: Enjlaunt\nOffizen un Besuchstunden: Enjlaunt


1 Tesaloon 2 REIMER - Dan jie weete selfst, Breeda, daut onns - Bible Gateway\n1 Tesaloon 2\n1 Tesaloon 11 Tesaloon 3\n1 Tesaloon 2 Reimer 2001 (REIMER)\n2 Dan jie weete selfst, Breeda, daut onns Enngank bie junt nich emmsonst wea,\n2 oba no daem daut wie ferhaea jelaede haude, en onns schlacht behaundelt wort enn Filipe so aus jie weete, wea wie driest enn onns Gott junt daut Evanjeelium to brinje unja fael Kaumf.\n3 Onnse Femoninj wea nich enn Faela, uk nich enn Onnreinheit, uk nich enn Lest,\n4 oba soo aus Gott onns weat acht daut Evanjeelium auntofetruhe, soo raed wie, nich Mensche tom jefaule, oba Gott, dee onnse Hoate unjaseakjt.\n5 Dan wie kjeeme nich met Schmeichelwead, soo aus jie weete, uk nich met en hinjarikschje Senn enn Jiets - Gott es onns Zeig -\n6 en sochte uk nich Ea fonn Mensche, nich fonn junt uk nich fonn aundre,\n7 wan wie uk aus Christus siene Apostel daut haude kunnt; oba wie weare Saunftmuetich mank ju, so aus ne Mutta aeare eajne Kjinja besorcht.\n8 Aulsoo, enn Leew junt jaeajenaewa, freid onns daut junt nich bloos daut Evanjeelium met to deele, oba uk onnse eajne Seele, wiel jie onns leef weare jeworde.\n9 Dan, Breeda, jie behoole onns Bemeaje enn onnse Oabeit; wie oabeide Dach en Nacht daut wie nich wudde ne Laust senne opp irjentwaem, daut wie junt Gott sien Evanjeelium praedje kunne.\n10 Jie sent onnse Zeij, Gott uk, woo opprechtich en heilich en oone Schult wie weare mank daen dee jleewe,\n11 so aus jie weete daut wie en jieda eena fonn junt, so aus en Foda siene Kjinja,\n12 femont en jetreest ha, en jezeicht ha daut jie soo laewe sulle auset sikj fer Gott jeheat, dee junt to sien Rikj en siene Harlichkjeit beroope deit.\n13 En doaromm dank wie Gott uk oone Enj, daut aus jie daut Wuat fonn Gott daut jie fonn onns heade, aun neeme, neem jie daut nich aun aus en Menschewuat, oba so auset enn Werklichkjeit es, en Waut fonn Gott daut uk oabeit enn junt dee jleewe.\n14 Dan jie, Breeda, worde Nofolja fonn Gott siene Jemeente dee enn Judaea enn Christus Jesus sent, wiel jie ha fonn june eajne Laundeslied daut naemlijet jelaede aus jane uk fonne Jude;\n15 dee beides, daem Herr doot muake, uk dee Profeete, en juage onns rut, en jefaule Gott nich, en sent jaejen aulamaun fientlich,\n16 en omm aeare Sindemot opptofelle, waeade see onns to dee Heide to raede daut dee sikj bekjeare kjenne. Dan dee Rach es opp an jekome bottem Enj.\n17 Wie oba, Breeda, weare en kortet Stoot fonn junt jenome, kjarpalich, nich emm Hoat, weare so fael iewrija met en grootet Felange junt to seene.\n18 Doaromm wull wie no ju kome, - ekj, Paul - beides eemol, en uk tom tweedemol, oba de Soton haft onns fehindat.\n19 Dan waut es onnse Hopninj, oda Freid, oda Earekroon? Sent jie nich wan dee Herr Jesus kome woat?\n20 Dan jie sent onnse Ea en Freid.


Italieenske Sproake – Wikipedia\n(Fäärelaited fon Italienisk)\nItalienisk is heert tou ju romoanske Takke fon do Indoeuropäiske Sproaken. Dät is Amtssproake fon Italien, ju Swaits, ju Vatikoanstääd, San Marino un dän Souveränen Malteser-Orden. Juust so as aal do romoanske Sproaken stommet dät Italieenske fon dät Vulgär-Latienske ou, ju leete Uumgongssproake fon dät Latienske. Ju Standard-Sproake fon dät italieenske gruundet sik ap dän toskanisken Dialekt fon ju Stääd Florenz (Firenze). Dät kumt fon groote florentienske Dichtere in't Middeloaler, so as Dante Alighieri (1265-1321), die besunners grooten Ienfloud hiede.\nEen oold italieensk Woudebouk\n2.1 Dät Uus Foar\n3 Italieensk un sien Noaber-Sproaken\nJu italieenske Gjuchtskrieuwenge speegelt dän Luudstound äänelk as ju spoanske of ju rumäänske gjucht niep wier, man dät rakt in't Italieenske neen truchgungende Känteekenge fon ju betoonde Sälwe.\nWäkke Seeken sunt daach tou beoachtjen, uum een ferkierde Uutsproake of Skrieuwenge tou fermieden:\nDie Boukstäf G wäd foar tjuusterge Vokoale (a, o, u) as n gewöönelk [g] uutboald, man foar ljoachte Vokoale (i, e) as stämhoaft dsch (IPA: [ʤ]).\nBiespil foar g + tjuustergen Vokoal: il gorgonzola (n speziellen Sies) mäd [g]: [gorgonˈdzɔla].\nBiespil foar g + ljoachten Vokoal: il gennaio (die Januoar) mäd [ʤ]: [ʤen'najo].\nUutnoamen rakt dät, man do wäide besunners känteekend: skäl een G foar aan ljoachten Vokoal as n [g] uutboald wäide, mout deer n H twiske. Skäl een G foar aan tjuustergen Vokoal as [ʤ] uutboald wäide, mout deer n I twiske.\nBiespil foar gh + ljoachten Vokoal: i spaghetti mäd [g].\nBiespil foar gi + tjuustergen Vokoal: il gioco (dät Spil) mäd [ʤ]: ['ʤɔko]\nJu Bouksteeuwenfoulge gl klingt so äänelk as een [l], dät mäd n [j] fersmolten is, also een palatoal L [ʎ].\nBiespil foar gl: tagliare (sniede) mäd [ʎ]: [taʎ'ʎare].\nJu Bouksteeuwenfoulge gn klingt so äänelk as een [n], dät mäd n [j] fersmolten is, also een palatoal N [ɲ].\nBiespil foar gn: gnomo (Gnoom) mäd [ɲ]: [ˈɲɔmo].\nBie dän Boukstäf C is dät deelwiese so äänelk. Een C wäd foar tjuusterge Vokoale (a, o, u) as n [k] uutboald, man foar ljoachte Vokoale (e, i) as n stämloos tsch (IPA: [ʧ].\nBiespil foar c + tjuustergen Vokoal: la corona (ju Kroune) mäd [k]: [ko'rona].\nBiespil foar c + ljoachten Vokoal: il cinema (dät Kino) mäd [ʧ]: ['ʧinema].\nUutnoamen rakt dät bie C uk, man do mouten juust so uk känteekend wäide: Wan n C foar n ljoachten Vokoal as [k] uutboald wäide skäl, mout deer n H twiske; skäl een C foar n tjuustergen Vokoal as n [ʧ] uutboald wäide, mout deer n I twiske:\nBiespil foar ch + ljoachten Vokoal: la chiesa (ju Säärke) mäd [k]: ['kjɛza].\nBiespil foar ci + tjuustergen Vokoal: la ciabatta (1. die Huusskou, ju Slurre / 2. een speziell Wietbrood) mäd [ʧ]: [ʧa'batta]\nJu Boukssteeuwenfoulge [sc] wäd foar tjuusterge Vokoale [sk] uutboald, man foar ljoachte Vokoale as n düütsk sch [ʃ].\nBiespil foar sc + tjuustergen Vokoal: il scandalo (ju Skonde) mäd [sk]]: ['skandalo]].\nBiespil foar sc + ljoachten Vokoal: la scimmia (die Oape) mäd [ʃ]: [ˈʃim.mja].\nDät Uus FoarBearbeiten\nItalieenske Uursättenge, as ju in'e kathoolske Liturgie bruukt wäd:\nSeelterske Uursättenge (in düsse Foatenge bloot foar düssen Artikkel ärstoald)\nUus Foar, die du in dän Heemel bäst\nDin Noome skäl hilliged wäide,\nDien Riek skäl kuume,\nDin Wille skäl skjo, as in dän Heemel, juust so ap ju Äide.\nReek uus däälich uus deegelk Brood,\nUn ferreek uus uus Skäild,\nSo as wie ferreeke uus Skäildigere,\nUn fiere uus nit in Fersäikenge,\nMan befräie uus fon dät Kwoode.\nItalieensk un sien Noaber-SproakenBearbeiten\nSproaken un Dialekte in Italien\nItalieensk-sproakige Minnerhaide rakt dät truch Migratsjoon un Kolonioalismus allerweegense in ju Waareld, man do maaste lieuwje in Italien (mäd do bee litje Noaberlounde San Marino un Vatikoanstääd, un uk in dän italieensken (uurspröängelk lombardisken un rätoromoansken) Deel fon ju Swaits (dät is die Kanton Tessin un Deele fon Graubünden).\nDät uurspröängelke Rebät fon ju Italieenske Sproake in dän äängeren Sin lait in ju Midde un dät Suude fon dät Italieenske Hoolichailound un ap Sizilien, uumdät een heele Riege fon romoanske Varietäten, do in Italien of ju romoanske Swaits boald wäide, as oaine Sproaken tou bekiekjen sunt. Dät Arpitoanske (of Franko-Provenzoalske), dät Oksitoanske, dät Rätoromaniske, dät Ladiniske un dät Furlaniske (of Friauliske) sunt seeker oaine Sproaken. Dät Sardiske, dät Korsiske, dät Venetiske un uk do Gallo-Italieenske Varietäten (Piemontesisk, Lombardisk, Ligurisk, Emilioansk-Romagnoolsk) in dät Noude wäide uk maasttieds as oaine Sproaken bekieked. Gallo-Italieenske Sproak-Ailounde rakt dät uk in Suud-Italien, näämelk in ju Region Basilicata un ap Sizilien. Uk dät Sizilioanske wäd apgruunde fon sien oolde literariske Traditsjoon fon wäkke as oaine Sproake bekieked, man dät is wät striediger.\nNit-romoanske Sproaken sunt wäide uk in Italien, deelwiese as Sproak-Ailounde midde monken italieenske Dialekte, boald.\nSo wäide in't Noude düütske Dialekte boald. Dät sunt dan deelwiese baieriske Dialekte. Ieuwenske Suudtirol un n poor uur Rebätte loangs dät noudaastelke Skeed hääbe do baieriske Sproakailounde in dän Trentino besunnere Dialekte: Dät Zimbriske in Lusern is besunners ooldwaareldsk, un dät Fersendoaleriske (of Mocheniske, italieensk: Mócheno ätter "mochen" foar "moakje") heert uk noch tou do baieriske Dialekte. In dät Noudwääste, tichte bie dät Skeed tou dät Swaitser Wallis, wäide uk Walliser-Düütske Dialekte boald. Dät sunt neen baieriske Dialekte, man Alemanniske, nieper: Hoochstallemaniske. Do Walliser-Düütske Sproak-Rebätte lääse oaber nit tichte bie dät italieenske Kääden-Rebät, man fuulmoor in Noaberskup tou dät Aostoanske, dän Arpitoansken Dialekt fon dät Aosta-Doal un uk wäil dät Piemontesiske un dät Lombardiske.\nLoangs dät Skeed tou Slowenien wäd uk Slowenisk boald. Dät Resioanske, dät junner in dät Resia-Doal boald wäd, wäd maasttieds as Slowenisken Dialekt bekieked, uk wan dät een oaine Literatuur-Sproake uutbilged häd. Uurs ne slawiske Sproake is dät Molise-Slawiske, dät fon sowät 2500 Ljuude in tjo Täärpe fon ju italieenske Provinz Campobasso boald wäd. Dät heert tou dän Serbo-Kroatisken Komplex.\nIn dät Suude fon Italien sunt uk griechiske un Albaniske Sproak-Ailounde. Die Uursproang fon do Griechen in Kalabrien un Apulien is striedich. Wäkke kweede, dät kumt noch fon antike ooldgriechiske Kolonien, wäkke kweede, dät is aal man uut dät Middeloaler. Do Albaner in Italien sunt in moorere Befoulkengs-Woogen fon dät leete Middeloaler bit in't oachtienste Jierhunnert ätter Italien keemen. Do Italo-Albaner baale - wan jo hiere oolde Sproake noch hääbe - maasttieds aan Toskisken Dialekt. Ap do tosksiske Dialekte foutet uk ju Albaniske Skrift-Sproake, man daach sunt do Italo-Albanere foar Albanere uut Albanien stuur tou ferstounden, uumdät ju Sproake uur do Jierhunnerde n oainen Wai nuumen häd.\n↑ Berloco 2018, s. 111\nBerloco, Fabrizio (2018), The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition, Lengu, ISBN 978-8894034813, https://books.google.it/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false\nSimone, Raffaele (2010), Enciclopedia dell'italiano, Treccani\nPalermo, Massimo (2015), Linguistica italiana, Il Mulino, ISBN 978-8815258847\nZuletzt bearbeitet am 31. Oktober 2019 um 08:10\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 08:10, 31. Oktober 2019.


Wiehnachten 1939  wi wärn in dütt Johr jüst ümtrocken vun de Mathildenstraat in Ellerbek na de Schönbarger Straat 97 in Wellingdörp  dor kreeg ik mien eersten Sleeden. Gegenöver vun uns Wahnung wär de Kuchelstraat, dat wär fröher mol een Ballastbarg west. He harr so an de 6% Steigung un wär so an de 60 m lang. Juchhei, dor kunn wi fix rodeln. Blots wi müssen heel good oppassen, dat wi nich över den Börgerstieg op de Straat susen. Af un to käm denn ok en Schupo vörbi un verkloorn uns de Gefohr.


Luchtjier – Wikipedia\nDie Twäärssnit fon dät Andromeda-Stiernsystem is 140.000 Luchtjiere\nDie Conedook ap 2.700 Luchtjiere fon de Äide, fotografierd fon dät Hubbleteleskop.\nN Luchtjier, Symbol lj, (Ängelsk: light-year, Symbol: ly) is n Laangtemäite ju der bruukt wäd in ju Astronomie. N Luchtjier is die Oustand die der Lucht in Vakuum oulait in ju Tied fon een Jier ätter ju äidske Kalänner. N Luchtjier is neen Eenhaid fon Tied, as me fon dän Noome toanke kuud.\nJu seküüre Definition fon n Luchtjier is die Oustand die der n Photon oulääse wüül in ne fräie Ruumte, uuneendelk wied wääge fon älked Sweerkraftfäild un älked magnetisk Fäild in een Julianisk Jier (365,25 Deege fon älk 86 400 Sekunden). Deeruum dät ju Luchtgauegaid in Vakuum definierd is as exakt 299 792 458 m/s is n Luchtjier seküür 9 460 730 472 580 800 m, in runde Taale 9,46 × 1015 Meter, 9,46 Petameter af 9,46 Billionen Kilometer. N Luchtjier is uk soowät gliek an 63 241 Astronomiske Eenhaid (AE).\nDät Luchtjier wäd oafte ferwoand uum die Oustand tou Stiernen, Stiernsysteme un uur Objekte in ju Waareldruumte antoutjuuden. In ju Astronomie wäd foar sukke Oustande oawers oafter die Parsek ferwoand, die der beskrieuwen is as die Oustand wierap n Objekt ne Parallaxe fon een Boogensekunde generiert as dät observierde Objekt sik uur aan astronomisken Eenhaid ferskuuwen däd, lood ap ju Sichtlienje fon dän Woarniemer. N Parsek is bolde gliek an 3,26 Luchtjier. Die Parsek wäd ljauer ferwoand deeruum dät die eenfacher oulat wäide kon uut woarnuumene Fakte. Buute wietenskuppelke Kringe wäd oawers maast die Eenhaid Luchtjier ferwoand.\nEenhaide relatierd an dät Luchtjier sunt ju Luchtuure, ju Luchtminute un ju Luchtsekunde, die Oustand die der dät Lucht touräächlait in Vakuum in bäätnunner ne Uure, ne Minute un ne Sekunde. N Luchtminute is gliek an 17 987 547 480 Meter, af soowät 18 Millionen Kilometer. Een Luchtsekunde is 299 792 458 M.\nEenige Fakte[Beoarbaidje | Quelltext bearbeiten]\nDie Oustand twiske ju Äide un ju Moune is uungefeer 1,3 Luchtsekunden.\nDie Oustand fon ju Sunne ätter ju Äide is 8,3 Luchtminuten.\nIn n Juli 2012 siet die Voyager 1 al ap 121 AE (=18 000 000 000 Km) fon uuse Sunne, afwäil 0,002 Luchtjier.\nJu naistbie stoundende Stiern buute uus Sunne, Proxima Centauri, is 4,22 Luchtjiere fon hier.\nDät Zentrum fon uus Stiernsysteem, ju Molksträite, is soowät 28 000 Luchtjiere fon hier. Die Truchmeeter fon ju Molksträite is soowät 100 000 Luchtjiere.\nDät naistlääsende uur groote Molksträitesysteem, die Andromedadook (M31) stoant sun 2,2 Millionen Luchtjiere fon uus oawe.\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 17:30, 11. August 2016.


Benutser Diskussion:Zylbath – Wikipedia\nwäilkeemen ap ju seelterfräiske Wikipedia. Iek hoopje dät wie in ju Toukumst noch moor seelterske Biedreegen fon die leesen konnen. Uus Wikipedia is noch gans littik un uursichtelk. Bloot een poor Sieden stounde in uus Gallerie, man deer kon me wäil n gouden Iendruk kriegen, wo dät Seelterske uutsjucht. Seelterfräisk heere koast du ap YouTube un bie dän Artikkel Autonavigation. Iek hääbe ju Siede uur Facebook ätterkieked un n bitje korrigierd. Gans goud baale un skrieuwe kon iek dät Seelterske uk nit (B1-B2 uungefeer).\nWan iek dät seelterske Woud nit fiende kon bruuk iek monges n wäästfräisk Woud. Iek moakje dät nit alleenich, uk in ju Uursättenge fon dät Näie Tästamänt un do Psoolme (Marron Fort) wäide Leenwoude uut dät Wäästfräiske bruukt. Dät Seelterfräiske un Wäästfräiske hääbe fuul gemeenskuppelkaide, un dan kon me sukke Woude uk bruuke, sunner dät do Woude uunnatüürelk foarkuume. Wan do Woude oaber uunnatüürelk wäide kon me dät düütske of ängelske Begriep uk altied bruuke. Of me kon fersäike, dät froamde Woud in ju seelterfräiske Gjuchtskrieuwenge tou skrieuwen. Iek fersäike immer ap tou paasjen bie dät bruuken fon Neologismen. Foar Hubschrauber wuude moal Hoochtraller ap Seeltersk ferweendet. Dät Woud waas eenfach lachhaft foar do maaste Seelter, un dan mout me fielicht kiekje of dät nit beetere Uursättengen rakt. Do maaste Seelter kweede in sukke Fällen eenfach 'Hubschrauber', oaber wan me dät düütske Woud nit bruuke wol, kon me tou Biespil uk noch 'Helikopter' skrieuwe.\nDien Foarsleek uum ne näie Siede foar Neologismen (Wierksteede foar seelterfräiske Neologismen?) tou moakjen fiende iek super. Ju lääste Tied bän iek hier oaber nit so fuul aktiv, man iek kiekje noch räägelmäitich.\nGröitnis --Kening Aldgilles (Diskussion) 08:06, 28. Feb 2014 (UTC)\nJu Lieste unner hied iek al moaked eer iek saach, dät Kening die uk al oantwouded hiede. Sicher hiest du uk al ju Siede Wikipedia:Hälpe bie ju seelter Sproake fuunen. Noch n Wink: Tiedwoude kriege sälwständich un bääte tou immer n -n deerbääte. Also: dät Leeren, tou leeren.\nDisse Lieste is moaked wuuden mäd ju Säike-Funktion ap []\nWerbung = Wierwenge [nit belaid]\nWiedergabe = Wiergoawe\nHallo / Moin = Moin\nFehler = Failer\nkenntlich = kantelk (kuud me kweede ätter eenmoalich: erkenntlich = ärkantelk)\nDank = Tonk, danke = tonkje\nsozial = sozioal\n-tiell = [nit belaid, -ziell=-ziell, -ziel!!]\nDiskussion = [nit belaid]\nüberhaupt = überhaupt\nleider = laider\nzum Beispiel = toun Biespil\nInternet = Internät\nounlieuwe = [nit belaid]\nGröitnis, Pyt Doatum is 29.12.2014 (12.31)\nDisse Siede wuude toulääst annerd uum 11:32, 29. Dezember 2014.