خانه مطالب و مقالات امام حسین (ع) پیامهای سیاسی\nاسلام، دينى است كه بعد سياسى آن بسيار نيرومند است. احكامى كه جنبۀ اجتماعى و سياسى دارد و نقشى كه يك مسلمان در قبال موضوع حق و باطل بر دوش دارد، نيز اهميّت مسأله حكومت و رهبرى و دخالت مردم در سرنوشت اجتماعى خويش و نظارت بر روند كارِ حاكمان و مسؤولان امور، گوشه‌اى از اين بُعد را نشان مى‌دهد.\nزمان تقریبی مطالعه : 89 دقیقه\nتاریخ : 12 شهریور 1398\nپيام هاى سياسى\nپيام هاى سياسى (تبيين)\nولايت و رهبرى\nتولّىٖ و تبرّىٖ\nپيروزى خون بر شمشير\nتدبير و برنامه‌ريزى\nاصول انسانى و جنگ\nهر روز، عاشورا\nياد و گراميداشت\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 211)\nفلسفۀ سياسى اسلام و طرح مكتب براى مديريّت جامعه، به صورت «ولايت» است. معيارهاى دين براى زمامداران، ملاك هاى ارزشى است.\nدر دوران پيامبر و ائمّه، حكومت از آنِ آنان است و در عصر غيبت، حق «ولىّ فقيه» كه نمايندگى از معصوم دارد. مبناى تصدّى حكومت، لياقت و توانِ علمى و شايستگى تقوايى است، نه زور. حاكمان نيز در چهارچوب «دين خدا» به ادارۀ امور مى‌پردازند.\nبا اين مقدّمه، عاشورا را حركتى انقلابى بر ضدّ انحراف سياسى و دينى حكّام مستبدّ مى‌بينيم و قيام سيد الشهدا عليه السلام را سرشار از بار سياسى. اسارت مردم در چنگ حكومت ظالمانه و تلاش براى رهايى آنان و سپردن زمامدارى به «امام صالح» به قصد گسترش حق و عدل در جامعه، گوشه‌اى از اين بُعد را نشان مى‌دهد و حركت امام حسين عليه السلام و خاندان و يارانش جهت آگاهى بخشى به توده‌هاى مردم و ترسيم سيماى رهبر شايسته و افشاى چهرۀ واليان بى‌دين و دنياپرست و ستمگر،\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 212)\nگوشه‌اى ديگر را.\nاز اين رو «قيام عاشورا» براى همه آنان كه حق طلب، عدالتخواه، مبارز، مدافعِ مظلوم، جهادگر در راه خدا، شهادت طلب، مصلح اجتماعى‌و آزاد انديش و آزاده‌اند، پيام دارد و به گواهى تاريخ، بنيان بسيارى از نهضت هاى ضدّ ظلم و مقاومت هاى در برابر تجاوز و حركت هايى در راستاى تشكيل حكومت اسلامى بر درس هاى عاشورا استوار بوده است. اگر ماهيّت سياسى و مبارزاتى قيام عاشورا براى جهانيان به خوبى ترسيم شود، در ميان انسان هاى آزاده و ملّت هاى دربند و آزاديخواه، هواداران و شاگردان بسيارى خواهد يافت.\nعاشورا پاسخى به اينگونه سؤال‌ها است كه: حاكم شايسته كيست؟ صفات رهبر مسلمانان كدام است؟ وظيفۀ حكومت در قبال مردم چيست؟ مردم در جامعۀ اسلامى چه حقوق و چه وظايفى دارند؟ با نظام جور چه بايد كرد؟ براى قيام مردمى چه زمينه‌هايى لازم است؟ دامنۀ امر به معروف و نهى از منكر تا كجاست؟ معيارها و مبناهاى ساختار سياسى جامعه چيست؟ ولايت و بيعت چه كسى لازم و تكليف‌آور است؟ و... مسائلى از اين دست.\nاز مهم ترين اصول اسلام، «ولايت» است. ولايت به معناى پذيرفتن رهبرى پيشواى الهى و نيز اعتقاد به اين كه امامان معصوم، پس از پيامبر اسلام، از سوى خداوند بر مردم ولايت دارند. نظام سياسى اسلام و شيوۀ حكومتى دين بر پايۀ ولايت است. «ولىّ خدا» حاكم الهى بر مردم است و\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 213)\nاطاعت او به عنوان «اولى الامر» واجب است.\nولايت، هم يك مسأله عاطفى و درونى نسبت به «اهل بيت» است، هم يك مسأله اعتقادى است؛ يعنى پيشوايى ائمه معصوم را از جانب خدا دانستن و به جانشينى آنان براى رسول خدا عقيده داشتن، هم يك موضوع سياسى است، يعنى شيوه و نظام حكومتى در اسلام، كه در عصر حضور، ولايت امر بر عهدۀ امامان است و در عصر غيبت، متعلّق به فقهاى عادل شيعه است.\nولايت بر مسلمين را امامان، حقّ خودشان مى دانستند و به غاصب بودن ديگران عقيده داشتند، چرا كه اين منصب الهى از سوى خدا براى ائمه تعيين شده است و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نيز بارها آن را اعلام داشته است.\nآنان كه به ناروا بر مسند زعامتِ مسلمين و خلافت و جانشينى پيامبر تكيه زدند، وصيّت و فرمان پيامبر را زير پا گذاشتند. ولايت در اسلام بر پايۀ لياقت و صلاحيّت است و صالح ترين فرد براى زمامدارى مسلمانان امامان معصوم بودند. از اين رو امام حسين عليه السلام فرمود:\n«وَ نَحْنُ اهْلُ الْبَيْتِ اوْلىٰ بِوَلاٰيَةِ هٰذَالْأَمْرِ عَلَيْكُمْ مِنْ هٰذَا الْمُدَّعيٖنَ مٰا لَيْسَ لَهُمْ».1\nما خاندان پيامبر بر تصدى اين‌امر (و خلافت و حكومت برشما) ازاين مدّعيان ناحق، سزاوارتريم.\nعقيدۀ به اين ولايت، انسان مُوالى را در خطّ رهبرى «ولىّ خدا» قرار\n(1) - وقعة الطّف، ص 170، تاريخ طبرى، ج 4 ص 303.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 214)\nمى‌دهد، اگر عشق مى‌ورزد، به ولىّ صالح است، اگر اطاعت و تسليم دارد، نسبت به او است، اگر نُصرت و يارى هم دارد، هديه به پيشواى الهى است و اگر مى‌جنگد، در ركاب و به فرمان حجّت خدا است و اين موهبتى است كه برخى يا اساساً چنين باورى ندارند، يا اگر عقيده به ولايت ائمّه هم داشته باشند، گاهى در عمل از انجام تكليفِ برخاسته از اين «ولايت پذيرى» سر باز مى‌زنند؛ يا در عمل، ولايت ظالمان را گردن مى‌نهند.\nامام حسين عليه السلام در نامه‌اى كه به مردم بصره و بزرگان آن شهر نوشت، از جمله چنين فرمود:\n«پس از آن، خداوند، پيامبرش را به سوى خويش برد، ولى مردم حكومت و خلافت را از ما گرفتند و ما براى جلوگيرى از تفرقه در امّت، چيزى نگفتيم، در حالى كه مى‌دانيم ما براى اين حقِ مسلّم، از كسانى كه آن را عهده‌دار شدند، شايسته‌تر و ذى حق‌تريم... اگر شنواى سخنم باشيد و فرمان مرا اطاعت كنيد، شما را به راه رشد و كمال، رهبرى مى‌كنم.»1\nدر سخنانى كه در برخورد با سپاه حرّ داشت - كه گذشت - امام فرمود:\n«فَاِنَّكُمْ انْ تَتَّقُوا وَ تَعْرِفوُا الْحَقَّ لِأَهْلِهِ يَكُنْ ارْضىٰ لِلّٰهِ»2\nاگر تقوا داشته باشيد و «حق» را براى اهلش بشناسيد، خدا را بيشتر خشنود مى سازد.\nامام، چون «ولايت» را حق خويش مى‌دانست، مردم را به‌سوى آن فرا مى‌خواند و به آن احتجاج مى‌كرد. پس از مرگ معاويه، وقتى والى مدينه\n(1) - تاريخ طبرى، ج 4 ص 266.\n(2) - همان، ص 303.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 215)\nبه دستور يزيد، مى‌خواست از امام بيعت بگيرد، آن حضرت نپذيرفت. به فرزند زبير گفت: هرگز بيعت نخواهم كرد؛ چرا كه امر خلافت پس از برادرم حسن عليه السلام از آنِ من بود كه معاويه چنان كرد (و براى يزيد از مردم بيعت گرفت): «لِأَنَّ الْأَمْرَ كٰانَ لىٖ مِنْ بَعْدِ اخِى الْحَسَنِ عليه السلام...».1\nدر زيارتنامه ها گاهى لعنت بر كسانى آمده است كه ولايت آنان را انكار كردند «وَ امَّةٌ حَجَدَتْ وِلاٰيَتُكُمْ».2 و خطاب به امام حسين عليه السلام بارها تعبير «مولا» به كار رفته است.\nتداوم اين ولايت در عصرهاى پس از عاشورا، گردن نهادن به رهبرى خدايى و تسليم بودن در مقابل اولياء خدا و كسانى است كه در دين براى آنان «ولايت» قائل شده‌اند. اين باور و اعتقاد، بايد همۀ تلاش ها وجهتگيرى‌ها و موضعگيرى هاى انسان را در مسير «ولايت» قرار دهد و حركتِ انسانِ مُوالى، بر محور «ولايت» باشد.\nاز سرمايه هاى مهمّ نهفته در حركت عاشورا، معرفى «رهبرى صالح» به امّت اسلام و افشاى رهبران ناشايست است. فلسفه سياسى اسلام مبتنى بر اين محور است كه عهده‌دار رهبرى جامعه كسى باشد كه صلاحيّت هاى علمى، اخلاقى، حسب و نسب، مديريّت و قاطعيّت در او باشد. شناخت اين شايستگى ها دشوار است و گاهى هم در قضاوت هاى مردم، هوىٰ و هوس يا گرايش هاى خاص، تأثير مى گذارد. گزينش الهى برترين انتخاب است. خداوند براى رهبرى جامعۀ اسلامى امامان معصوم را به جانشينى رسول خدا، تعيين كرده است كه هم «معصوم» اند، هم در\n(1) - مقتل الحسين، خوارزمى، ج 1 ص 182.\n(2) - مفاتيح الجنان، زيارت مطلقه امام حسين، ص 424.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 216)\nجهاتِ الگويى و دارا بودن كمالات لازم، پيشتاز و برتر از همه‌اند. اين خطّ سياسى در مسأله رهبرى از نقاط قوّت و امتياز شيعه است كه براى «رهبر»، ويژگى هاى خاصّى را معتقد است، چه در مورد امامان معصوم، چه نسبت به فقهايى كه در عصر غيبت، عهده دار ولايت امر مى‌شوند.1\nولايت و برائت، از فروع دين و از واجبات عملى اسلام است؛ يعنى با دوستان خدا دوستى كردن و با دشمنان خدا دشمنى كردن و از آنان برائت و بيزارى جستن. «موالات»، «ولايت»، «تولّىٰ» همه از يك ريشه و داراى يك مفهوم است و نشان دهندۀ همبستگى خطّى، فكرى، عملى و سياسى يك مسلمان با رهبران الهى و پيشوايان حق است. كسى كه ولايت دارد، يعنى خدا و رسول و امام را «ولىّ» خويش مى‌داند و با عمل صالح و تقوا و طاعت، به اولياى خدا تقرّب مى‌جويد و با آنان پيوند مى‌يابد.\nبه فرمودۀ امام باقر عليه السلام:\n«لا تُنالُ وِلايَتُنٰا الّٰا بِالْعَمَلَ وَالوَرَعِ»2\nبه ولايت ما جز با عمل و پرهيزگارى نمى توان رسيد.\nزندگى مكتبى يك مسلمان ايجاب مى كند كه خطّ فكرى و سياسى خود را در جامعه و نسبت به حق و باطل مشخص كند و پيرو جناح حق و مطيع «ولىّ خدا» باشد و با دشمنان دين و امامت و رهبرى صالح، ستيز و\n(1) - دربارۀ موضوع ولايت و رهبرى، از جمله در بخشِ «پيامهاى اعتقايد» نيز مبحاحثى آمده است، مراجعه كنيد.\n(2) - وسائل الشيعه، ج 11 ص 196.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 217)\nدشمنى داشته باشد نه آن كه بى طرف بماند. پيوند مرامى با اهل بيت پيامبر، يك تكليف است وبرائت از دشمنانشان يك وظيفه، آن هم نه تكليفى در حدّ شعار و گفتار، بلكه در عمل و رفتار. اين ولايت و برائت، گاهى مسلمان متعهّد را به صحنۀ جهاد و شهادت هم مى‌كشد و باكى نيست، چرا كه در راه خدا است و پاداش دارد. امام رضا 7 فرموده است:\n«كَمٰالُ الدّيٖنِ وِلاٰيَتُنٰا وَ الْبَرٰائَةِ مِنْ عَدُوِّنٰا»1\nكمال دين، «ولايت» ماست و «برائت» از دشمنانمان.\nبه امام صادق عليه السلام گفتند: فلانى دوستدار شما است، امّا در بيزارى و برائت از دشمنان شما ضعيف است و ناتوان. حضرت فرمود:\n«هيهات! دروغ مى‌گويد كسى كه مدّعىِ ولايتِ ماست، ولى از دشمنان ما «برائت» ندارد.»2\nدر عصر امام‌حسين عليه السلام، حق در وجود آن‌حضرت متجلّى بود و باطل در چهرۀ يزيد. يك مسلمان متعهّد، مى‌بايست كه «تولّى» با او و «تبرّى» از دشمنانش داشته باشد. ياران امام، با شجاعت از فرزند پيامبر حمايت ونصرت مى‌كردند و مخالف جبهۀ يزيد و ابن زياد بودند. سخنان و رجزها و اشعارشان اين را نشان مى‌دهد.\nابوالشعثاءِ كندى در رجز خويش هنگام نبرد، چنين مى‌گويد:\nيٰارَبِّ انّىٖ لِلْحُسَيْنِ نٰاصِرٌوَ لِاِبْنِ سَعْدٍ تٰارِكٌ وَ هٰاجِرٌ3\nخدايا من ياور «حسين» و واگذارندۀ «ابن سعد» م.\n(1) - بحار الأنوار، ج 27 ص 58.\n(3) - وقعة الطّف، ص 237.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 218)\nبرير بن خضير نيز اين‌گونه اظهار مى‌كند:\n«اَللّٰهُمَّ انّىٖ ابْرَءُ الَيْكَ مِنْ فِعٰالِ هٰؤُلاٰءِ الْقَوْمِ»1\nخدايا من از كار اين گروه به پيشگاه تو تبرّى مى‌جويم.\nشب عاشورا كه ياران امام، اظهار پشتيبانى مى كنند، «نافع» برخاسته مى‌گويد:\n«نُوٰالىٖ مَنْ وٰالاٰكَ وَ نُعٰادىٖ مَنْ عٰادٰاكَ»2\nبا هر كه دوستدار تو باشد دوستى مى‌كنيم و با هر كه دشمنت باشد، دشمنى مى‌كنيم.\nخطّ تولى و تبرّى تنها در عصر امام حسين عليه السلام نبود. خطّ و مرام او پيوسته در تاريخ هست و اقتضاى تولى و تبرّى، به كار بستن آن با همراهان و هم مسلكان امام و دشمنان او در طول تاريخ است.\nدر زيارتنامه‌هاى معصومين، به ويژه زيارت سيد الشهدا، به صورت مكرّر موضوع تولّى و تبرىٰ آمده و به عنوانِ گامى جهت نزديك شدن به خدا به شمار آمده است.\nدر زيارت امام حسين عليه السلام مى‌خوانيم:\n«اِنّىٖ اتَقَرَّبُ الَى اللّٰهِ بِزِيٰارَتِكُمْ وَ بِمَحَبَّتِكُمْ وَ ابْرَءُ الَى اللّٰهِ مِنْ اعْدٰائِكُمْ»3\nمن با زيارت و محبت شما به خدا تقرب مى جويم و از دشمنانتان به خدا بيزارى مى‌جويم.\n(1) - عنصر شجاعت، ج 1 ص 164.\n(2) - همان، ص 316.\n(3) - مفاتيح الجنان، زيارت امام حسين در نيمۀ رجب، ص 442.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 219)\nهمۀ سلام‌ها، اظهار محبت و دوستى با امام حسين و ائمه معصوم عليهم السلام كه در زيارتنامه‌هاست، نشانۀ «تولّى» است و همۀ لعنت‌ها، عذاب خواستن‌ها، ابراز ناخرسندى از دشمنانشان، گواه «تبرّى» از آنان است و زيارت ها موج مى‌زند از سلام‌ها و لعنت ها. اين نفرين و لعنت، حتّى شامل آنان كه با رضايشان، در صف مخالفان امام قرار گرفتند، مى‌شود. از جمله مى‌خوانيم:\n«لَعَنَ اللّٰهُ قٰاتِلَكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ خٰاذِلَكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ رَمٰاكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ طَعَنَكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ الْمُعيٖنيٖنَ عَلَيْكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ السّٰائِريٖنَ الَيْكَ... وَ لَعَنَ اللّٰهُ اعْوٰانَهُمْ وَ اتْبٰاعَهُمْ وَ اشْيٰاعَهُمْ وَ انْصٰارَهُمْ وَ مُحبّيٖهِمْ...»1\nلعنت خدا بر قاتلان تو، بر آنكه تو را خوار كرد، به تو تير افكند، بر تو نيزه زد، آنان كه بر ضدّ تو يارى كردند، به جنگ تو شتافتند. لعنت خدا بر همۀ ياران و پيروان و كمك كنندگان و دوستدارانشان باد.\nاين اوج برائت و فراگيرى تبرّى را مى‌رساند.\nدر زيارت جامعه و زيارات ديگر از جمله زيارت حضرت عباس 7 است:\n«فَمَعَكُمْ، مَعَكُمْ لاٰ مَعَ عَدُوِّكُمْ، انّىٖ بِكُمْ مُؤمِنٌ وَ بِاَيٰابِكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنيٖنَ وَ بِمَنْ خٰالَفَكُمْ وَ قَتَلَكُمْ مِنَ الْكٰافِريٖنَ»2\nبا شمايم، با شمايم، نه با دشمنانتان. به شما و بازگشت شما ايمان دارم و به مخالفان و قاتلان شما كفر مى‌ورزم.\n(1) - تهذيب الاحكام، ج 6 ص 72.\n(2) - التهذيب، ج 6 ص 76.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 220)\nكسانى كه حسين بن على را يارى نكردند و فرياد استغاثۀ او را شنيدند ولى به نصرت او نپرداختند، مرتكب گناه شدند. اين فرياد «هل من ناصر» پيوسته به گوش مى‌رسد.\nپيام عاشورا اين است كه در ميدان هاى مبارزۀ حق و باطل در هر جا و هر زمان، بى تفاوت نباشيد، بلكه به يارى حق و تولاّى ولىّ خدا قيام كنيد و از پيروان باطل و مخالفانِ امام، تبرّى بجوييد. تا شهادتى كه در زيارت اربعين مى‌دهيد، راست باشد، نه دروغ و شعار، آنجا كه مى‌گويد:\n«اَللّٰهُمَّ انّىٖ اشْهِدُكَ انّىٖ وَلِىٌّ لِمَنْ وٰالاٰهُ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عٰادٰاهُ»1\nخدايا تو را شاهد مى گيرم كه من ولىّ و دوستدار كسى هستم كه با او ولايت داشته باشد و دشمن كسى هستم كه با حسين بن على دشمنى كند.\nامام امّت در تداوم اين خطّ در همۀ اعصار مى‌فرمايد:\n«لعن و نفرين و فرياد از بيداد بنى اميّه - لعنة الله عليهم - با آنكه آنان منقرض و به جهنم رهسپار شده‌اند، فرياد بر سر ستمگران جهان و زنده نگهداشتن اين فريادِ ستم شكن است.»2\nحيات جامعۀ اسلامى به حساسيّت مردم نسبت به احكام خدا و نظارت عمومى در امور واليان و مسؤولان و مردم عادى است. به اين\nمسأله مهم اجتماعى از بُعد مكتب، «امر به معروف و نهى از منكر» گفته مى‌شود كه از واجبات دينى بر عهدۀ هر مسلمان است.\n«معروف»، هر كار نيك و شايسته و خداپسندى است كه در دين به آن دستور داده شده است و «منكر»، هر عمل ناپسند و خلافى است كه شيطان به آن دعوت مى‌كند. اين خوبى ها و بدى ها گاهى در مورد مسائل فردى و جزئى است، گاهى نيز در امور اجتماعى و حكومتى.\nدر قرآن كريم و روايات اسلامى در اهمّيت اين دو فريضه و نقش اصلاحى آنها و زيان ها و مفاسد ترك آن دو تكليف، بسيار سخن گفته شده است و به عنوان «برترين فريضه» به‌شمار آمده كه فرايض و احكام الهى ديگر، در سايۀ امر به معروف و نهى از منكر، قوام و استوارى مى‌يابد. در صدر اسلام، عمل به اين تكليف مهم از سوى مسلمانان واگذاشته شد و مردم به خاطر ترس يا طمع، از تذكّرهاى زبانى و اقدام هاى عملى در اين راه، كوتاهى كردند و در نتيجه، دين به ضعف گراييد و فاسقان مسلّط شدند.\nامام حسين عليه السلام در ضمن بيان انگيزه‌هاى قيام خويش به اين عنصر مهم اشاره دارد؛ آنجا كه مى‌گويد:\n«اُريٖدُ انْ آمُرَ باِلْمَعْرُوفِ وَ انْهىٰ عَنِ الْمُنْكَرِ.»1\nيكى از درس هاى نهفته در اين سخن، آن است كه فريضۀ امر به معروف و نهى از منكر، تنها در تذكّراتى نسبت به بعضى از گناهان جزئى از سوى افراد عادى خلاصه نمى‌شود، بلكه قيام بر ضدّ حكومت ستم و تلاش براى اصلاح ساختار سياسى جامعه و تشكيل حكومتى بر اساس\n(1) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 291.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 222)\nحق و قرآن نيز از مصاديق امر به معروف و نهى از منكر است، آن گونه كه امام حسين عليه السلام، حماسۀ عاشورايى خود را عبارت از همان دانست.\nمرحلۀ قلبى اين فريضه، آن است كه انسان در درون، دوستدار خوبى ها و معروف ها باشد و از منكرات و مفاسد و گناهان بيزار باشد. اين محبت و نفرت قلبى، به زبان هم جارى مى‌شود و در عمل هم تجلّى مى‌يابد. سالار شهيدان نسبت به مرحله قلبى «(هنگام وداع با قبر رسول خدا براى بيرون آمدن از مدينه) مى‌فرمايد: خدايا من معروف را دوست مى‌دارم و از منكر بدم مى‌آيد.\n«اَللّٰهُمَّ وَ انّىٖ احِبُّ الْمَعْرُوفَ وَ اكْرَهُ الْمُنْكَرَ».1\nدر يك مرحله جلوتر، آن حضرت در بيان هاى صريح خويش، يزيد را مردى شرابخوار و فاسق و جنايتكار مى‌داند و پيروان او را ملازمان شيطان و واگذارندگان «طاعت خدا» مى‌شمارد و حكومت اموى را حرام‌كنندۀ حلال و حلال‌كنندۀ حرام معرفى مى‌كند كه بدعت ها را زنده و سنّت ها را ميرانده‌اند. با وجود اين منكرات آشكار در سلطۀ حاكم، شوريدن بر ضدّ او به عنوانِ نهى از منكر، وظيفه است.\nبا اين مبناى دينى است كه امام، بيعت با يزيد را ردّ مى‌كند و آن را مايۀ ننگ مى‌داند و حماسۀ كربلا را پديد مى‌آورد.\nگرچه زبان هاى وابسته به خلافت، «حركت مكتبى» او را نوعى «شورش» و عصيان برضدّ خليفه قلمداد كردند كه مستحقّ سركوبى بود، ولى وارثان شهادت، نبايد پيام خون شهداى كربلا را از ياد ببرند. آنچه در زيارتنامه هاى امام حسين عليه السلام تأكيد مكرّر شده كه:\n(1) - بحار الأنوار، ج 44 ص 328.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 223)\nمن شهادت مى‌دهم كه تو نماز و زكات را بر پا داشتى و امر به معروف و نهى از منكر كردى.\nهمه براى تبيينِ فلسفۀ قيام او است تا رنگ مكتبى آن در هياهوى تبليغات دشمن گم و كمرنگ نشود.\nدر زيارت مخصوصۀ آن حضرت است:\n«اَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَيْتَ عَنِ الْمُنْكَرِ»1\nپيروان فرهنگ عاشورا، با الهام از حماسۀ امام حسين عليه السلام نبضِ پر حركتِ جامعۀ انقلابى‌اند و نسبت به جريان امور و وضعيّت فرهنگى و سياسى حساسيّت نشان مى دهند و با حضور دائم در ميدان امر به معروف و نهى از منكر، عرصه را بر فساد آفرينان تنگ مى‌سازند؛ چون مى دانند كه عقب‌نشينى و سكوت در اين جبهه، پيشروى وگستاخى دشمنان حق و فسادگستران در جامعه را به دنبال دارد. «تذكّر لسانى» حدّاقل عمل به تكليف در اين‌گونه شرايط است و اگر اين فريضه، ترك و فراموش شود، حدود الهى تعطيل شده و احكام خدا مورد تحقير واستهزاء قرار خواهد گرفت.\nامام حسين عليه السلام در مسير راه كربلا، در خطبه‌اى با اشاره به شرايط پيش آمده و اينكه دنيا دگرگون شده و «معروف»، رخت بربسته و به حق عمل نمى‌شود و از باطل دورى جسته نمى‌شود، شوق خود را به لقاء خدا و مرگ شرافتمندانه ابراز مى كند و زندگى در كنار ستمگران را مايۀ نكبت\n(1) - مفاتيح الجنان، زيارت مخصوصه و زيات مطلقه امام حسين عليه السلام، (ص 758، 775، 777). در زيارت وارث هم همين تعبير وجود دارد (ص 427).\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 224)\nمى‌شمارد و چنين شرايطى را زمينه‌اى مساعد براى قيام مى‌داند.1\nسكوت در برابر ظلم و بدعت و انحراف، منكرى بود كه در آن عصر رواج داشت و مردم از ترس جان يا بيم خطرها و ضررها يا به طمع دنيا و دريافت زر و سيم، در مقابل آشكارترين منكرات كه در بالاترين سطوح انجام مى‌گرفت، اعتراض نمى‌كردند. قيام كربلا راهِ «انتقاد از حكومت جور» و «اعتراض عليه ستم» و قيام بر ضدّ طاغوت را گشود و از آن پس، بسيارى از خون شهداى كربلا الهام گرفتند و مبارزات خود را مبتنى و مستند به نهضت حسينى كردند.\nاز بارزترين مفاسد حكومت اموى، ظلم به مردم و ناديده گرفتن حقوق آنان بود و از بارزترين محورهاى قيام عاشورا نيز عدالتخواهى و ستم‌ستيزى بود.\nعدالت، فرمان خدا و رسول است و دامنۀ آن همۀ امور زندگى را در برمى‌گيرد، حتّى رفتار عادلانه ميان فرزندان را. ولى جهت بارز و عمدۀ آن، عدالت اجتماعى و مراعات حقوق افراد از سوى حكومتها است و «حكومت جائر» و «سلطۀ ستم» از زشت‌ترين منكراتى است كه بايد با آن مبارزه كرد.\nامويان هم به اهل بيت پيامبر ستم كردند، هم ميان بندگان خدا رفتارى ظالمانه و روشى براساس طغيان و عدوان پيش گرفتند. تكليف اسلامى\n(1) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 356.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 225)\nهر مسلمان ايجاب مى‌كرد كه با ستم مبارزه كند، بويژه كسى همچون اباعبدالله عليه السلام كه در موضع «امام حق»، تكليف سنگين‌تر و بيشترى داشت. آن حضرت در يكى از سخنرانى‌هاى خويش، با استناد به سخن حضرت رسول صلى الله عليه و آله كه قيام عليه سلطۀ جائرانه را لازم مى‌شمارد، خود را شايسته‌ترين فرد براى قيام جهت تغيير حكومت و ساختار سياسى قلمداد فرمود،1 در سخن ديگرى بنى اميّه را اهل ستم به عترت پيامبر دانست:\n«و تَعَدَّتْ بَنُو امَيَّةَ عَلَيْنٰا»2. و در نامه‌اى كه به بزرگان كوفه نوشت، تكليف و مشخّصۀ امام راستين را حكومت طبق قرآن و قيام به قسط و حق برشمرد:\n«فَلَعَمْرىٖ مَا الْاِمٰامُ الاَّ الْحٰاكِمُ بِالْكِتٰابِ، الْقٰائِمُ بِالْقِسْطِ».3\nدر سخن ديگر، حركت خويش را براى اقامۀ عدل و رفع ظلم از مظلومين و ايمنى يافتن بندگان خدا ياد كرد: «وَ يَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبٰادِكَ».4\nاين هدف، در سخن ديگر ياران امام نيز ديده مى‌شود. مسلم بن عقيل پس از دستگيرى، خطاب به ابن زياد فرمود: ما آمده‌ايم تا به عدالت فرمان دهيم و به حكم قرآن فرا بخوانيم.5\nدر زيارت ابا عبداللّه الحسين عليه السلام نيز مى‌خوانيم: «اَشْهَدُ انَّكَ قَدْ امَرْتَ بِالْقِسْطِ وَالْعَدْلِ وَ دَعَوْتَ الَيْهِمٰا»6. شهادت مى‌دهم كه تو به قسط و عدالت دستور دادى و به اين دعوت كردى.\n(1) - من رأى سلطاناً جائراً... (موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 360).\n(2) - بحارالانوار، ج 44، ص 383.\n(3) - ارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 39.\n(4) - بحارالأنوار، ج 100، ص 37، تحف‌العقول، ص 239.\n(5) - ارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 62.\n(6) - مفاتيح الجنان، زيارت امام حسين عليه السلام در اول رجب، ص 439.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 226)\nماهيّت عدالتخواهى در قيام عاشورا و ظلم‌ستيزى امام حسين عليه السلام سرمايۀ الهام ملّت ما در قيام بر ضدّ طاغوت بود. امام خمينى قدس سره بر اين ماهيّت در نهضت سيدالشهداء عليه السلام تصريح كرده مى‌فرمايد:\nسيدالشهداء سلام‌الله عليه از همان روز اوّل كه قيام كردند براى اين امر، انگيزه‌شان اقامۀ عدل بود».1 سيدالشهدا سلام‌الله‌عليه، كه همۀ عمرش را و همۀ زندگيش را براى رفع منكر و جلوگيرى از حكومت ظلم و جلوگيرى از مفاسدى كه حكومت‌ها در دنيا ايجاد كردند، تمام عمرش را صرف اين كرد و تمام زندگى‌اش را صرف اين كرد كه اين حكومت، حكومت جور بسته بشود و از بين برود.2\nعدالت به معناى برخوردارى همه از حقوق اسلامى و انسانى و رعايت يكسان حق ميان همه و همه را به يك چشم ديدن نيز در نهضت عاشورا متجلّى است. امام حسين عليه السلام روز عاشورا بر بالين همۀ شهيدان حاضر شد، چه جوان خودش و چه غلامش، چه مولىٰ و چه نوكر؛ همه از عنايت آن حضرت برخوردار شدند.\nيكجا رخ غلام و پسر بوسه داد و گفتدر دين ما سيه نكند فرق با سفيد\nاز سوى ديگر، حضرت زينب عليها السلام به يزيد اعتراض كرد كه آيا اين عادلانه است كه خانوادۀ خودت در حجاب و حرم، مستور باشند ولى خاندان پيامبر را با اين وضع، به دشت و بيابان كشانده‌اى كه همه به چهره‌هاى آنان بنگرند: «اَمِنَ الْعَدْلِ يَابْنَ الطُلَّقٰاءِ تَخْديٖرُكَ حَرٰائِرَكَ وَ سَوْقُكَ\n(1) - صحيفۀ نور، ج 20، ص 189.\n(2) - همان، ص 190.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 227)\nبَنٰاتِ رَسُولِ اللّٰهِ سَبٰايٰا؟...»1\nپيام عاشورا، دعوت از انسان‌ها براى تلاش در راه اقامۀ عدل و قسط است كه بدون حيات اجتماعى مبتنى بر عدل، همۀ ارزش‌ها تباه مى‌شود و زمينۀ مرگ دستورهاى دينى و آيين الهى فراهم مى‌آيد. به تعبير حضرت امير عليه السلام:\n«اَلْعَدْلُ حَيٰاةُ الْأَحْكٰامِ»2\nعدالت، مايۀ حيات احكام اسلام است.\nظلم بر محو عدالت سخت مى‌كوشد هنوز\nمبارزۀ «حق» و «باطل» در تاريخ بشرى و در مكتب‌هاى الهى، سابقه‌اى طولانى دارد. باطل، چه در زمينۀ افكار و عقايد، چه در بُعد رفتارى و اخلاقى و چه در محور اجتماعى و حكومتى، به عنوان چيزى بوده كه همۀ انبيا و اوصيا و امامان با آن مبارزه كرده‌اند.\nسنّت الهى نيز بر اين بوده كه با نيروى حق، باطل را نابود مى‌ساخته است: «بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبٰاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَاِذٰا هُوَ زاهِقٌ».3\n(1) بحارالانوار، ج 45، ص 158.\n(2) غررالحكم (چاپ دانشگاه)، ج 1، ص 104.\n(3) انبياء، ايه 18.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 228)\nخدا حق است و شرك و شركا باطل. اسلام حق است و كفر و نفاق، باطل. حضرت رسول صلى الله عليه و آله و امامان عليهم السلام حقّند و مخالفانشان باطل. عدالت و صدق، حقّ است و جور و فريب، باطل. حكومت اسلامى حقّ است و سلطه‌هاى طاغوتى باطل.\nجهاد مسلمانان در زمان پيامبر خدا با پيروان باطل بود و جنگ‌هاى سه‌گانۀ اميرالمؤمنين عليه السلام نيز با گروه‌هاى باطلى بود كه نقاب حق به چهره زده بودند. امام حسين عليه السلام در زمان خويش، با باطلى صريح و آشكار، همچون «حكومت يزيد» روبه‌رو بود و تكليف او مبارزه با اين حكومت فاسد و عملكردهاى متّكى به باطل در جامعه بود.\nسيدالشهدا عليه السلام يكى از زمينه‌هاى قيام خويش را اين فرموده كه: آيا نمى‌بينيد به حق عمل نمى‌شود و از باطل پرهيز نمى‌كنند؟ پس بايد به استقبال شهادت رفت...1\n«بدعت»، مصداق ديگرى از باطل است، يعنى آنچه از دين نيست، به نام دين رواج‌دادن و به آن عمل كردن. حكومت امويان در خطّ زدودن سنّت و احياى بدعت بود و امام، براى مبارزه با اين باطل، قدم در راه جهاد و شهادت گذاشت، چرا كه مى‌ديد سنّت مُرده و بدعت زنده شده است؛ «فَاِنَّ السُّنّةَ قَدْ اميٖتَتْ وَ انَّ الْبِدْعَةَ قُدْ احْيِيَتْ»2 و مى‌فرمود: يزيد، مردى شرابخوار و عيّاش و فاسق است و صلاحيّت خلافت ندارد و كسى همچون من با مثل يزيد بيعت نخواهد كرد.\nاساس نزاع اهل بيت پيامبر و خاندان اموى، تقابل حق و باطل و ايمان\n(1) الاترون انّ الحق لا يعمل به و انّ الباطل لا يُتناهىٰ عنه (بحارالانوار، ج 44، ص 381).\n(2) وقعة الطف، ص 107.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 229)\nو كفر بود، نه خصومت شخصى و خانوادگى. حضرت ابا عبدالله عليه السلام در اين باره فرموده است:\n«نَحْنُ وَ بَنُو امَيَّةَ اخْتَصَمْنا فِى اللّهِ عَزَّوَجَلَّ، قُلْنٰا صَدَق اللّٰهُ وَ قٰالُوا كَذِبَ اللّٰهُ»1\nما و بنى اميّه بر محور «خدا» با هم نزاع كرديم. ما گفتيم: خدا راست گفته است، آنان گفتند خدا دروغ گفته است.\nتلاش براى بازگرداندن خلافت اسلامى و حاكميّت مسلمين به مجراى حق و اصيل خود، و از بين بردن سلطۀ جائرانۀ باطل، صفحۀ ديگرى از اين مبارزاتِ باطل ستيزانه است. امام حسين عليه السلام در اشاره به حقّانيّت خويش و ضرورت خلع امويان از حكومت باطل خود مى‌فرمود:\n«وَ نَحْنُ اهْلُ الْبَيْتِ اوْلىٰ بِوِلاٰيَةِ هٰذَا الْأَمْرِ عَلَيْكُمْ مِنْ هٰؤُلاٰءِ الْمُدَّعيٖنَ مٰا لَيْسَ لَهُمْ وَالسّٰائِريٖنَ فيٖكُمْ بِالْجَوْرِ وَالْعُدْوٰانِ»2\nما خاندان، براى سرپرستى اين امر (و حكومت) بر شما، سزاوارتر از اين مدّعيانى هستيم كه به ناحق، ادّعاى خلافت دارند و در ميان شما به ستم و تجاوز رفتار مى‌كنند.\nامام حسين عليه السلام در منزل بيضه در نطق مهم خود (مَنْ رَأىٰ سُلْطٰاناً جٰائِراً مُسْتَحِلاًّ لِحَرٰامِاللّٰهِ...)3 كلام حضرت رسول را بازگو مى‌كند، كلامى صلى الله عليه و آله كه تكليف مقابله و مبارزه با سلطه‌هاى جائر و آنان را كه پيمان الهى را شكسته\n(1) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 563.\n(2) - وقعة الطّف، ص 170.\n(3) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 360.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 230)\nو با سنّت پيامبر مخالفت مى‌كنند و رفتارى تبهكارانه و ظالمانه دارند، بيان دارد. سپس آن را بر حكومت يزيد تطبيق مى‌كند؛ چرا كه پيرو شيطان و مخالف خدا شده‌اند و دست به فساد و ستم آلوده‌اند. صلى الله عليه و آله در امام، اين نطق مهم، تكليف «باطل ستيزى» را به صورت كلّى و هميشگى روشن مى‌سازد و تصريح مى‌كند كه در برابر قدرت هاى باطل، نبايد سكوت و سازش كرد.\nالهامى كه انقلابيون ايران در نهضت عاشورايى خود از كربلا مى‌گرفتند، دستمايۀ مبارزات آنان با رژيم طاغوت بود. در سال هاى جنگ نيز، رزمندگان حق طلب، به خاطر مبارزه با باطل قدم در ميدان‌هاى جهاد و شهادت مى‌گذاشتند. البتّه كه ميدان مبارزه با باطل، بسيار گسترده‌تر از عمليّات نظامى است. وقتى بروز باطل در صحنه‌هاى سياسى، فرهنگى، اعتقادى، مطبوعات، روابط سياسى و... باشد، آنجا هم بايد با باطل مبارزه كرد، تا حق، روشن و حاكم گردد.\nاز تكاليف مهمّ مسلمانان در حراست از دين و كيان خويش و مقابله با دشمنان، «جهاد» است، كوششى همه‌جانبه و فراگير، به تناسب زمان و شرايط، براى دفع تجاوز يا دفاع از مظلوم و حفظ اسلام و جان و مال مسلمانان.\nاين فريضه، كه از «فروع دين» است، عامل عزّت مسلمين است.\nكربلاى حسينى يكى از مظاهر عمل به اين تكليف دينى بود. جهاد، گاهى بر ضدّ متجاوزان و دشمنانِ خارجى است، گاهى عليه شورشيان و اهل بغى و فساد در داخل. گاهى هم مبارزه با حكومت ظالم است كه كمر به\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 231)\nهدم اسلام بسته است. حتّى در روايات، گفتنِ سخن حق در برابر پيشواى ستمگر نيز «جهاد» به حساب آمده است.\nدر عصر امام حسين عليه السلام، مردم گرفتار حكومت ظالم و فاسدى شده بودند كه براى مقدّسات دينى و نواميس مسلمانان و اسلام عزيز، هيچ حرمتى قائل نبود و اسلام در سايۀ چنان حكومتى در معرض نابودى قرار گرفته بود. تكليف مبارزه با حكومت ستم، امام‌حسين عليه السلام را به موضعگيرى عليه يزيد واداشت و اين كار، مستند به سخن پيامبر بود كه فرموده بود: هر كس حكومت ظالمى را ببيند كه حرام الهى را حلال مى‌شمارد و عهد خدا را مى‌شكند و با سنّت پيامبر مخالفت مى‌كند و در ميان مردم به گناه و طغيان رفتار مى‌كند، اگر با عمل و گفتار بر ضدّ او اقدام نكند بر خداوند است كه او را به جايگاه (و كيفر) ش (يا جايگاه همان ظالم) برساند: «من رأىٰ سلطاناً جائراً...»1\nامام حسين عليه السلام، قيام برچنين حكومتى را واجب مى‌ديد و با امتناع از بيعت با يزيد، به مكّه رفت و از آنجا به كوفه عزيمت كرد، تا شيعيان را در جهاد ضدّ ستم رهبرى كند.\nشيعيان كوفه نيز برهمين اساس، نامه‌هاى دعوت به آن حضرت نوشته و او را به كوفه فراخواندندتا بر محور امامتش، با آل اميّه بجنگند. جهاد حسين بن على عليه السلام براى احياء دين و پاسدارى از حق و عدالت بود و در اين راه، هم خودش و هم يارانش حاضر بودند كشته شوند ولى سلطۀ ظلم را نپذيرند. جهاد او از نوع جهاد با «بغى داخلى» بود. امام در ديدارى\n(1) - كامل، ابن اثير، ج 3، ص 280.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 232)\nكه با فرزدق در مسير راه كوفه داشت، ضمن برشمردن فسادهاى حكومت امويان و تعطيل حدود الهى ورواج ميخوارى و غارت اموال مردم، فرمود: من سزاوارترين كسى هستم كه به يارى دين خدا برخيزم و شريعت مطهّر او را عزيز بدارم و در راه او جهاد كنم تا كلام الهى، برترين شود: «وَ انَا اوْلىٰ مَنْ قٰامَ بنُصرَةِ ديٖنِ اللّٰهِ وَ اعزٰازِ شَرْعِهِ وَالْجِهادِ فىٖ سَبيٖلِهِ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللّٰهِ هِىَ الْعُلْيٰا».1\nبر خلاف تبليغى كه دشمنان اهل بيت مى‌كردند تا قيام امام حسين عليه السلام را نوعى شورش و عصيان برضدّ خليفه قلمداد كنند و از اين رهگذر، كشتن او را جايز شمرند، امامان شيعه اصرار داشتند كه قيام عاشورا را جهاد و امام حسين عليه السلام و يارانش را مجاهدان و شهيدانى معرّفى كنند كه در راه امر به معروف و نهى از منكر و دفاع از دين خدا و مبارزه با بدعتها و براى خدا قيام كردند و شهيد شدند. در زيارتنامه‌هاى امام حسين عليه السلام و شهدا به واژه‌هاى جهاد و شهادت، فراوان برمى‌خوريم. دربارۀ امام حسين عليه السلام، تعبيراتى همچون: «اَلزّٰاهِدُ الذّٰائِدُ الُْمجٰاهِدُ، جٰاهَدَ فيٖكَ الْمُنٰافِقيٖنَ وَالْكُفّٰارَ، جٰاهَدْتَ فىٖ سَبيٖلِاللّٰهِ، جٰاهَدْتَ الْمُلحِديٖنَ، جٰاهَدْتَ عَدُوَّكَ، جٰاهَدْتَ فِى اللّٰهِ حَقَّ جِهٰادِهِ وَ...»2 به كار رفته است. دربارۀ شهداى ديگر نيز اين تعبيرات ديده مى‌شود: جٰاهَدْتُمْ فىٖ سَبيٖلِهِ، اشْهَدُ انَّكُمْ جٰاهَدْتُمْ فىٖ سَبيٖلِ اللّٰهِ، الذّٰابُّونَ عَنْ تَوْحيٖدِ اللّٰهِ. 3\n(1) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 336.\n(2) - در زيارتنامه‌هاى مختلف. ر. ك: مفاتيح‌الجنان، صفحات 418، 423، 425، 441، 444.\n(3) - همان، صفحات 418، 423، 425، 441، 444.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 233)\nبالاترين مرحلۀ جهاد آن است كه كسى خالصانه، با همۀ توان، تا آخرين دم، به نبرد با دشمنان خدا برخيزد، با زبان، با سلاح، با نثار خون و ايثار جان و شهادت. امام حسين عليه السلام و شهداى عاشورا همه به اين مرز كامل جهاد نائل آمدند. از اين رو در زيارتنامه‌هاى امام حسين عليه السلام، مسلم بن عقيل و شهداى ديگر تعبير «جٰاهَدْتَ فِى اللّٰهِ حَقَّ جِهٰادِهِ» ديده مى‌شود، جهادى شايسته و بايسته و كامل.\nعاشورا صحنۀ تجلّى اين تكليف دينى بود. وجوب جهاد عليه كفّار و دشمنان اسلام نيز دستور دين براى همه و در همۀ دوران ها با همۀ دشمنان است. علماى دين نيز در طول قرون، پيوسته پيشگام جهاد با دشمنان اسلام و سلطه‌جويان بر مسلمين بوده‌اند. انقلاب اسلامى ايران يكى از بارزترين حلقه‌هاى جهادى عاشورائيان بر ضدّ طاغوت و طغيان و ستم بود، در سال هاى دفاع مقدّس نيز، رزمندگان اسلام با الهام از عاشورا به دفع تجاوز دشمن و حماسه‌آفرينى‌هاى ستودنى پرداختند.\nعاشورا الهام بخش رزمندگان بود و كربلا مكتب جهاد و شهادت بود. به تعبير امام خمينى قدس سره:\nانقلاب اسلامى ايران، پرتوى از عاشورا و انقلاب عظيم الهى آن است.1\nدربارۀ اينكه قيام ملّت ايران ريشه در آن عاشوراى حماسه‌آفرين دارد، امام امت فرموده است:\nنهضت دوازده محرّم و پانزده خرداد در مقابل كاخ ظلم شاه و اجانب، به پيروى از نهضت مقدّس حسينى چنان سازنده و كوبنده\n(1) - صحيفۀ نور، ج 18، ص 12.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 234)\nبود كه مردانى مجاهد و فداكار تحويل جامعه داد كه با تحرّك و فداكارى، روزگار را بر ستمكاران و خائنان سياه نمودند و ملّت بزرگ را چنان هشيار و متحرّك و پيوسته كرد كه خواب را از چشم بيگانه و بيگانه پرستان ربود.1\nامام امّت، درس هاى جهاد و شهادت عاشورا را براى همه و هميشه مى‌داند و مى‌فرمايد:\nعاشورا، قيام عدالتخواهان با عددى قليل و ايمانى و عشقى بزرگ در مقابل ستمگران كاخ‌نشين و مستكبرانِ غارتگر بود و دستور، آن است كه اين برنامه، سرلوحۀ زندگى امّت در هر روز و در هر سرزمين باشد. روزهايى كه بر ما گذشت، عاشوراى مكرّر بود و ميدان ها و خيابان ها و كوى و برزن هايى كه خون فرزندان اسلام در آن ريخت، كربلاى مكرّر.2\nدامنۀ اين جهاد مكتبى كه ضامن تعالى امّت اسلام است، بسيار گسترده است و مسلمانان جز در سايۀ جهاد، به عزّت نمى‌رسند. حضرت على عليه السلام جهاد را مايۀ عزت دانسته است «وَالْجِهٰادَ عِزّاً للأسلام»3. امام امّت در گسترش اين فرهنگ عزّت‌آفرين مى‌فرمايد:\n«جنگ ما جنگ عقيده است و جغرافيا و مرز نمى‌شناسد و ما بايد در جنگِ اعتقاديمان، بسيج بزرگ سربازان اسلام را در جهان به راه اندازيم.» 4\n(1) - صحيفۀ نور، ج 2، ص 11.\n(2) - همان، ج 9، ص 57.\n(3) - نهج‌البلاغه، فيض‌الاسلام، حكمت 244.\n(4) - صحيفۀ نور، ج 20، ص 236.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 235)\nمقصود از آزمون در اينجا، امتحان كردن ياران و آزمودن همراهان در يك حركت انقلابى و اصلاحى است. وارد يك صحنۀ مبارزاتى شدن، جز با ياران و همراهانى آزموده و امتحان داده، به موفقيّت نمى‌رسد. گزينش همراهان و تصفيۀ نيروها از ناخالصان بى‌انگيزه يا دنياطلب و سست همّت، شرط اميدوارى به نتيجه‌بخشى يك نهضت است.\nآنچه محور اين آزمايش است عبارت است از: اعتقاد واقعى و جدّى نيروها به مبارزه، اطاعت بى‌چون و چرا از رهبرى، تقيّد و تعهّد نسبت به تكاليف و برنامه‌ها، صداقت و خلوص همراهان، توانايى جسمى و رزمى براى نبرد، روحيّۀ قوى براى استقامت تا پايانِ كار.\nامام حسين عليه السلام در طول راه كربلا، چندين بار ياران خويش را آزمود:\nايشان با بازگويى حوادث و پيشامدهاى كوفه و خبر دادن از اينكه اين كاروان به سوى شهادت مى‌رود و پيشگويى شهادت خود و همراهان، افراد بى انگيزه و غير مطيع و دنياپرست را كه به اميد غنيمت، همراه شده بودند تصفيه كرد، تا تنها عاشقان شهادت و خالصان در اطاعت و فداكارى بمانند. چون مى‌دانست كه اگر اين واقعيّات را براى همراهان بيان كند، تنها كسانى با او خواهند ماند كه حاضر به مواسات و ايثار و شهادت در ركاب او باشند.1\nاين فلسفۀ آزمون كه براى جداسازى پاكان از غير پاكان است، در قرآن\n(1) - وقعة الطفّ، ص 166.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 236)\nمجيد نيز آمده است: «... حَتّٰى يَميٖزَ الْخَبيٖثَ مِنَ الطَّيِّبِ»1\nامام حسين عليه السلام در منزل زباله وقتى خبر كشته شدن مسلم و هانى و عبد الله بن بقطر را به ياران خويش داد، فرمود: هر كه مى‌خواهد برگردد.\nدر اين زمان، عده‌اى از دور او پراكنده شدند.2\nبه نقلى امام فرمود: «اى مردم! هر يك از شما كه توان صبر كردن بر تيزى شمشير و ضربۀ نيزه‌ها دارد، همراه ما بماند، و گرنه برگردد!»3\nچنين سخنى را هنگام عزيمت از مكه به سوى عراق نيز در خطبه‌اى فرموده بود كه هركس آمادۀ شهادت است، با ما حركت كند «مَن كٰانَ بٰاذِلاً فيٖنٰا مُهْجَتَهُ... فَلْيَرْحَلْ مَعَنٰا».4\nشب عاشورا، در آن خطبۀ معروف، ضمن تشكر از ياران، فرمود:\nبيعتى بر گردن شما ندارم، هر كه مى‌خواهد برود و از تاريكى شب استفاده كند. اما هيچ يك از ياران آن شب نرفتند.5 حتى وقتى قاسم بن حسن پرسيد كه آيا كشته خواهم شد، امام ابتدا پرسيد كه مرگ در نظر او چگونه است؟ گفت: شيرين‌تر از عسل. پس از اين امتحان موفّقيّت‌آميز بود كه حضرت، بشارت شهادت را به وى نيز داد.6\nحضرت زينب عليها السلام نيز به اين نكتۀ مهم كه يك اصل نظامى به حساب مى‌آيد، توجّه داشت كه شب عاشورا، وقتى امام حسين عليه السلام سرى به خيمۀ\n(1) - آل عمران، آيۀ 179.\n(2) - ارشاد، شيخ مفيد (چاپ كنگرۀ هزارۀ شيخ مفيد)، ج 2، ص 75.\n(3) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 348.\n(4) - كشف الغمّه، ج 2، ص 29.\n(5) - ارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 91.\n(6) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 402.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 237)\nاو زد و اندكى به صحبت با يكديگر نشستند، هلال بن نافع كه بيرون خيمه ايستاده بود، شنيد كه آن بانو از امام حسين عليه السلام مى‌پرسد: برادرم! آيا تصميم و نيّت‌هاى اين اصحابت را خوب، به‌دست آورده و استعلام كرده‌اى؟ من بيم آن دارم كه فردا چون جنگ درگيرد و نيزه‌ها به‌هم بخورد، تو را تنها گذارند! امام فرمود: آرى، به خدا قسم اينان را آزموده‌ام، اينان همه دلير مردانى‌اند كه در راه من با مرگ انس گرفته‌اند، آن گونه كه كودك به سينۀ مادرش مأنوس است.1\nجامعه‌اى كه از معيارهاى اصيل دين و ملاك هاى ارزشى فاصله بگيرد، «فساد» در پيكرۀ آن ريشه مى‌دواند و روابط انسانى و ارتباطات اجتماعى و آنچه ميان حاكم و ملّت پيش مى‌آيد، دچار انحراف از صراط مستقيم مى‌شود. گسترش بى‌بند و بارى و رواج ظلم و حاكميّت پول و حيف و ميل بيت‌المال مسلمين و تعرّض بى‌مورد نسبت به زندگى و مال و جان مسلمانان و نبودن امنيّت و عدالت، گوشه‌اى از اين «فساد اجتماعى» است. راه فساد زدايى نيز اقدام هاى اصلاحى براى متقاعد كردن مسؤولان به رفتار عادلانه و اجراى دقيق قانون و عمل به كتاب و سنّت است. اين نوعى حركت اصلاحگرانه است كه امام حسين عليه السلام نيز در نهضت خويش آن را دنبال مى‌كرد و بر اوضاع نابسامان اجتماع، صحّه نمى‌گذاشت و مهر سكوت بر لب نمى‌زد.\nسيّدالشهداء عليه السلام در سخن معروف خويش، با اشاره به اين هدف\n(1) - مقتل الحسين، مقرّم، ص 265.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 238)\nاصلاحى، خروج خويش را با انگيزۀ «طلب اصلاح در امّت پيامبر» معرفى كرده است: «وَ انّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْأصْلاٰحِ فى امَّةِ جَدّىٖ».1\nدر سخن ديگر نيز حركت خويش را نه براساس نزاع قدرت يا سلطه‌جويى يا دنيا طلبى، بلكه براى آشكار ساختن «معالم دين» و «اظهار اصلاح» در شهرها و امنيّت يافتنِ مظلومان و عمل به فرايض و سنن و احكام الهى دانسته است: «... وَ لٰكِنْ لِنُرِىَ الْمَعٰالِمَ مِن ديٖنِكَ وَ نُظْهِرَ الْاِصْلاحَ فىٖ بِلاٰدِكَ...»2\nاين اصلاحگرى، هم شامل شيوه‌هاى رفتارى حكومت جائر و مسؤولان مى‌شود، هم خصلت ها و عملكرد مردم و امّت را در برمى‌گيرد.\nترغيبى كه امام حسين عليه السلام در يكى ديگر از خطبه‌هايش جهت فداكارى و جانبازى دارد، همراه با ترسيمى از اوضاع اجتماعى آن روز است كه: آيا نمى‌بينيد كه به حق عمل نمى‌شود و از باطل اجتناب نمى‌گردد؟ پس در چنين شرايطى بايد مؤمن (با مبارزه‌اش) مشتاق ديدار خدا باشد؛ چرا كه زندگى در چنين دوره‌اى مايۀ ننگ و عسرت است و مرگ، سعادت است.3\nقيام اصلاحى ابا عبدالله الحسين عليه السلام ريشه در نهضت هاى اصلاحى انبيا داشت و او وارث خطِ صلاح و اصلاح پيامبران بود و در اين راه جان داد تا مفاسد برچيده شود. اين مسأله را از زبان حضرت امام خمينى قدس سره بشنويم كه فرمود:\nتمام انبيا براى اصلاح جامعه آمده‌اند، تمام. و همۀ آنها اين مسأله را\n(1) - مناقب، ابن شهر آشوب، ج 4، ص 89.\n(2) - تحف العقول، ص 239.\n(3) - تاريخ طبرى، ج 5، ص 404 «الا ترونَ انّ الحقَّ لا يُعْمَلُ به...».\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 239)\nداشتند كه فرد بايد فداى جامعه شود... سيدالشهدا عليه السلام روى همين ميزان آمد رفت و خودش و اصحاب و انصار خويش را فدا كرد، كه فرد بايد فداى جامعه بشود، جامعه بايد اصلاح بشود.1\nامام امّت كه قيام خويش را در همين راستا مى‌دانست و با الهام از نهضت عاشورا، بر ضدّ طغيان طاغوت و مفاسد اجتماعى و نابسامانى ها قيام كرد، به پيوند اين حركت با قيام عاشورا اين چنين اشاره مى‌كند:\nسيدالشهدا عليه السلام وقتى مى‌بيند كه يك حاكم ظالمى، جائرى در بين مردم دارد حكومت مى‌كند، تصريح مى‌كند حضرت كه اگر كسى ببيند كه حاكم جائرى در بين مردم حكومت مى‌كند، ظلم دارد به مردم مى‌كند، بايد مقابلش بايستد و جلوگيرى كند، هر قدر كه مى‌تواند. با چند نفر، با چندين نفر كه در مقابل آن لشكر هيچ نبود، لكن تكليف بود آنجا كه بايد قيام بكند و خونش را بدهد تا اينكه اين ملّت را اصلاح كند، تا اينكه اين عَلَم يزيد را بخواباند و همين طور هم كرد و تمام شد... همه چيزهاى خودش را داد براى اسلام.\nمگر ما، خون ما رنگين‌تر از خون سيدالشهدا است؟ چرا بترسيم از اينكه خون بدهيم يا اينكه جان بدهيم؟»2\nاصلاح جامعه از بعد مبانى اعتقادى، خصلت هاى اخلاقى، حاكم ساختنِ معيارهاى ارزشى، ترويج فرهنگ دينى و مبارزه با خرافات و بدعت ها و ستم ها، به نحوى در همان مفهوم «بدعت ستيزى» و پيامِ «احياگرى» هم مى‌گنجد، كه در آن محور، بيشتر مورد دقت و كاوش قرار\n(1) - صحيفۀ نور، ج 15، ص 148.\n(2) - همان، ج 2، ص 208.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 240)\nگرفته است و امام حسين عليه السلام، بُعدى از اصلاح‌طلبى خويش را برمبناى احياى كتاب و سنّت و زدودن بدعت و جاهليّت از افكار و اعمال مردم برمى‌شمارد. (بدعت ستيزى، ص 43).\nهميشه فتح، به معناى پيروزى نظامى نيست. گاهى سلاح مظلوميّت، برنده‌تر از سلاح آهنين و آتشين است و خون شهدا در يك مبارزۀ حق بر ضدّ باطل، پايه‌هاى سلطۀ جور را سست مى‌كند و زمينۀ آگاهى مردم و سپس قيام آنان را فراهم مى‌آورد و جبّاران ظالم، پس از رسوايى، شكست خورده و نابود مى‌شوند. اين مفهوم پيروزى خون بر شمشير است.\nنهضت عاشورا چون برپايۀ حق خواهى و اخلاص و ايمان بود و شهدا براى اداى تكليف الهى و يارى حجّت خداوند، جان خود را فدا كردند، خداوند به حركتشان بركت و آثار فراوان داد و در واقع، آنان پيروز شدند و امويان نابود و فراموش گشتند.\nروزى در مدينه، پس از واقعۀ عاشورا، ابراهيم بن طلحه از امام زين‌العابدين عليه السلام پرسيد:\n«مَنِ الْغٰالِبُ»؟ چه كسى پيروز شد؟ حضرت فرمود:\n«اِذٰا دَخَلَ وَقْتَ الصَّلاٰةِ فَاَذِّنْ وَ اقِمْ، تَعْرِفُ مَنِ الْغٰالِبُ»1\nوقتى كه هنگام نماز فرا رسيد، اذان و اقامه بگو، پيروز را خواهى شناخت!\n(1) - مقتل الحسين، مقرّم، ص 370.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 241)\nاين نشان دهندۀ نوعى ديگر از فتح و پيروزى است كه برتر از فتح نظامى است، و آن ماندگارىِ فكر و انديشه و پيروز شدن منطق و هدف كسى است كه با شهادت خويش، براى اسلام فداكارى كرده است.\nتأثيرى كه شهادت امام حسين عليه السلام و يارانش بر افكار مردم آن روز و بيدارى وجدان‌ها داشت، حتّى بر خانوادۀ خود يزيد و وابستگانش تأثير گذاشت، نشانۀ پيروزى شهادت مظلومانه بر سلاح هاى ظالمان است.\nوقتى همسر خولىِ جنايتكار، به عمل شوهرش و آوردن سر مطهّر امام حسين عليه السلام اعتراض مى‌كند و با او ترك رابطه مى‌نمايد1 ، دليل ديگرى بر همين تأثيرگذارى خون پاك شهيد است.\nدر زيارت امام حسين عليه السلام خطاب به آن حضرت مى‌گوييم:\n«اَشْهَدُ انَّكَ قُتِلْتَ وَ لَمْ تَمُتْ بَلْ بِرَجٰاءِ حَيٰاتِكَ حَيِيَتْ قُلُوبُ شيٖعَتِكَ وَ بِضِيٰاءِ نُورِكَ اهْتَدى الطّٰالِبُونَ الَيْكَ وَ اشْهَدُ انَّكَ نُورُ اللّٰهِ الَّذىٖ لَمْ يُطْفَأْ وَ لاٰ يُطْفَأُ ابَداً...»2\nشهادت مى‌دهم كه تو كشته شدى ولى نمردى، بلكه به اميد حيات تو، دل هاى پيروانت زنده مى‌شود و با فروغ نور تو رهجويان تو هدايت مى‌شوند. گواهى مى‌دهم كه تو آن نور خدايى كه هرگز خاموش نشده و خاموش نمى‌شود. تو آن چهرۀ پايندۀ الهى هستى كه هلاك‌نشده‌اى و از بين نخواهى رفت. شهادت مى‌دهم كه اين تربت، تربت تو است و اين حرم، حرم توست و اين جا شهادتگاه تو است. به خدا سوگند، آنكه تو را يارى و حمايت كرد، خوار نيست\n(1) - اعيان الشيعه، ج 1، ص 612.\n(2) - مفاتيح الجنان، زيارت امام حسين در شب نيمۀ شعبان، ص 443.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 242)\nو به خدا قسم كسى كه تو را نصرت نمود، مغلوب و شكست خورده نيست....\nآنچه دربارۀ شهداى كربلا با عنوان «فوز» و رستگارى و كاميابى مطرح مى‌شود، جلوه‌اى ديگر از اين نوع پيروزى خون بر شمشير است. خطاب به شهداى كربلا مى‌گوييم:\n«اَشْهَدُ انَّكُمُ الشُّهَدٰاءُ وَالسُّعَدٰاءُ وَ انَّكُمُ الْفٰائِزُونَ فىٖ دَرَجٰاتِ الْعُلىٰ»1\nخود امام حسين عليه السلام اظهار اميدوارى مى‌كرد كه شهادتش، خود او را به كرامت و دشمنانش را به خوارى و خفّت برساند و قاتلان از جايى كه فكرش را هم نمى‌كردند، مورد انتقام الهى قرار گيرند: «وَ ايْمُ اللّٰهِ انّىٖ لَاَرْجُوا انْ يُكْرِمَنى رَبّىٖ بِالشَّهٰادَةِ بِهَوانِكُمْ، ثُمَّ يَنْتَقِمَ لىٖ مِنْكُمْ مِنْ حَيْثُ لاٰ تَشْعُرُونَ»2\nدر اثر همان جنايت ها، آتش فتنه در دودمان امويان افتاد و به تيغ ستم خويش نابود شدند. اين سخن امام در روز عاشورا به عمر سعد بود كه:\n«اَمٰا وَاللّٰهِ لَوْ قَدْ قَتَلتُموُنىٖ لَقَدْ الْقَى اللّٰهُ بَأسَكُمْ بَيْنَكُمْ وَسَفَكَ دِمٰائَكُمْ»3، به خدا سوگند، اگر مرا بكشيد، خداوند نيرو و قدرت شما را بر خودتان خواهد افكند و خون هايتان را خواهد ريخت.\nاين منطق، سرلوحۀ مبارزات شيعه بر ضدّ طاغوت ها قرار گرفت و در انقلاب اسلامى نيز امت ما از نثار شهيد و خون باكى نداشتند، چرا كه آن\n(1) - مفاتيح الجنان، زيارت امام حسين عليه السلام در اوّل رجب، ص 440.\n(2) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 501.\n(3) - اعيان الشيعه، ج 1، ص 609.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 243)\nرا زمينه‌ساز پيروزى نهايى بر طاغوت مى‌دانستند. امام امّت نيز كه ماه محرم را ماه پيروزى خون بر شمشير نام نهاد، براساس همين باور و ديدگاه بود. دربارۀ اين ماه خونين فرمود:\n«ماهى كه خون بر شمشير پيروز شد؛ ماهى كه قدرت حق، باطل را تا ابد محكوم و داغِ باطله بر جبهۀ ستمكاران و حكومتهاى شيطانى زد؛ ماهى كه به نسل ها در طول تاريخ، راه پيروزى بر سرنيزه را آموخت... ماهى كه بايد مشت گره‌كردۀ آزاديخواهان و استقلال‌طلبان و حقگويان، بر تانك ها و مسلسل ها و جنود ابليس غلبه كند و كلمۀ حق، باطل را محو نمايد.»1\nدربارۀ اثر بخشى اينگونه مرگ هاى سرخ كه براى ملّت ها سعادت‌آور است، مى‌فرمايد:\nراه و رسم شهادت، كورشدنى نيست و اين ملّتها و آيندگان هستند كه به راه شهيدان اقتدا خواهند نمود و همين تربت پاك شهيدان است كه تا قيامت مزار عاشقان و عارفان و دلسوختگان و دارالشّفاى آزادگان خواهد بود.2\nانسان ها بيش از حرف ها و نوشته‌ها، از اشخاص و عملكردها الگو مى‌گيرند. تأثيرگذارى يك حادثه يا الگوى رفتارى بر انديشه‌ها و عمل هاى مردم، بيشتر از گفتار است. از اين رو در قرآن كريم، كسانى به عنوان «اسوه»\n(1) - صحيفۀ نور، ج 13، ص 225.\n(2) - همان، ج 20، ص 239.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 244)\nمعرفى شده‌اند تا مردم در ايمان و عمل از آنان سرمشق بگيرند.\nحادثه‌هايى هم كه از پيشينيان در قرآن آمده است، به ويژه بخش هايى كه به نيكى ها، ايمان ها، صبرها، مجاهدت ها و اطاعت ها و ايثارهاى فرزانگان اشاره شده، همه براى معرفى الگوست.\nتاريخ اسلام و شخصيّت هاى برجستۀ اسلامى نيز براى مسلمانان در همۀ دوره‌ها الگو بوده است و تعاليم دين ما و اولياء مكتب نيز توصيه كرده‌اند كه از نمونه‌هاى متعالى و برجسته در زمينه‌هاى اخلاق و كمال، سرمشق بگيريم.\nدر ميان حوادث تاريخ، «عاشورا» و «شهداى كربلا» از ويژگى خاصّى برخوردارند و صحنه صحنۀ اين حماسه ماندگار و تك تك حماسه‌آفرينان عاشورا، الگوى انسان هاى حق‌طلب و ظلم‌ستيز بوده و خواهد بود، همچنان كه «اهل بيت» به صورت عام‌تر، در زندگى و مرگ، در اخلاق و جهاد، در كمالات انسانى و چگونه زيستن و چگونه مردن، براى ما سرمشق‌اند. از خواسته‌هاى ما است كه حيات و ممات ما چون زندگى و مرگ محمد و آل محمّد باشد: «اَللّٰهُمَّ اجْعَلْ مَحْيٰاىَ مَحْيٰا مُحَمّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ مَمٰاتىٖ مَمٰاتَ محمّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ».1\nامام حسين عليه السلام حركت خويش را در مبارزه با طاغوت عصر خودش، براى مردم ديگر سرمشق مى‌داند و مى‌فرمايد: «فَلَكُمْ فىَّ اسوَةٌ»2\nنهضت عاشورا، الهام گرفتۀ از راه انبيا و مبارزات حقجويان تاريخ و در همان راستا است. استشهادى كه امام حسين «عليه السلام» به كار پيشينيان مى‌كند،\n(1) - مفاتيح‌الجنان، زيارت عاشورا، ص 457.\n(2) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 361.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 245)\nنشان دهندۀ اين الگوگيرى است. هنگامى كه مى‌خواست از مدينه خارج شود، اين آيه1 را مى‌خواند: «فَخَرَجَ مِنْهٰا خٰائِفاً يَتَرَقَّبُ قٰالَ رَبِّ نَجِّنىٖ مِنَ الْقَوْمِ الظّٰالِميٖنَ»2، كه اشاره به خروج خائفانۀ حضرت موسى از شهر و گريز از سلطۀ طاغوتىِ فرعون و ظلم او است و نشان مى‌دهد كه آن اقدام موساى كليم، مى‌تواند الگو به حساب آيد كه حضرت، آيۀ مربوط به او را خواند.\nقبل از حركت نيز در وصيتنامه‌اى كه به برادرش محمد حنفيّه نوشت و مبنا و هدف و انگيزۀ خروج را بيان كرد، از جمله تكيۀ آن حضرت بر عمل به سيرۀ جدّ و پدرش و پيمودن همان راه بود و نهضت خود را در همان خطّ سير معرفى كرد: «وَ اسيٖرَ بِسيٖرَةِ جَدّىٖ و ابىٖ عَلِىِّ بْنِ ابىٖ طٰالِبٍ»3 و سيرۀ پيامبر و على عليه السلام را الگوى خويش در اين مبارزه با ظلم و منكر دانست. اين شيوه، تضمينى بر درستى راه و انتخاب است كه انسان مبارز، از اولياء دين و معصومين الگو بگيرد و براى كار خود حجّت شرعى داشته باشد. در سخنى ديگر، آن حضرت فرموده است: «وَ لىٖ وَ لَهُمْ و لِكُلِّ مُسلمٍ بِرَسُولِ اللّٰهِ اسْوَةٌ»4 و پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله را اسوۀ خود و هر مسلمان ديگر قلمداد كرده است.\nپيامبر اكرم، دو فرزندش امام حسن و امام حسين عليهما السلام را «امام» معرفى كرده است، چه قيام كنند، چه بنشينند: «اِبْنٰاىَ هٰذٰا امٰامٰانِ، قٰامٰا اوْ قَعَدٰا».5\n(1) - قصص، آيۀ 21.\n(2) - اعيان الشيعه، ج 1، ص 588.\n(3) - بحارالانوار، ج 44، ص 329.\n(4) - وقعة الطّف، ص 201.\n(5) - ارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 30.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 246)\nپس قيام عاشورا نيز در همان خطّ امام و اسوه و الگو بودن امام حسين «عليه السلام» بود و عمل آن حضرت براى امّت مى‌توانست سرمشق و سرخط باشد و مبناى مشاركت پيروان امامت در مبارزه با حكومت يزيد باشد، مبارزه‌اى كه ريشه در جهاد همۀ پيامبران ربّانى و همۀ جهادهاى مقدّس مسلمانان صدر اسلام در ركاب حضرت رسالت داشت.\nدر زيارت مسلم بن عقيل، مى‌خوانيم كه: گواهى مى‌دهم كه تو بر همان راهى رفتى كه مجاهدانِ بدر، در راه خدا رفتند و با دشمنان خدا پيكار كردند.1 اين جمله نشان مى‌دهد كه «شهداى بدر» به عنوان الگويند و شهيدان نهضت امام حسين عليه السلام نيز در تأسى به آنان در خون خويش غلتيده‌اند.\nدر زيارت شهداى كربلا مى‌خوانيم: سلام بر شما ربّانيان، شما براى ما پيشتاز و پيشاهنگ هستيد و ما هم پيرو و ياور شماييم: «اَنْتُمْ لَنٰا فَرَطٌ وَ نَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ وَ انْصٰارٌ».2\nهم‌خطى و هم‌سويى جهادِ رزمندگان با اسوه‌هاى خداپسند كه از سوى مكتب، معرّفى شده است، به آن جهاد، مشروعيّت و قداست مى‌بخشد.\nچون عاشورا «الگو» بود، هم كسانى كه به هر دليلى در آن شركت نكردند، بعدها حسرت و افسوس مى‌خورند، و هم كوتاهى كنندگان نسبت به يارى امام، جزو توّابين شدند و در فكر جبران گذشته برآمدند.\n(1) - مفاتيح الجنان، زيارت مسلم بن عقيل، ص 402.\n(2) - التهذيب، شيخ طوسى، ج 6، ص 76.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 247)\nاين حاكى از شاخص بودن حركت امام است.\nدر تاريخ اسلام نيز، بسيارى از قيام هاى ضد ستم و نهضت هاى آزادى‌بخش، با الهام از حركت عزّت‌آفرين عاشورا شكل گرفت و به ثمر رسيد. حتّى مبارزات استقلال طلبانۀ هند به رهبرى مهاتما گاندى، ثمرۀ اين الگوگيرى بود؛ همچنان كه خود گاندى گفته است:\n«من زندگى امام حسين عليه السلام، آن شهيد بزرگ اسلام را به دقت خوانده‌ام و توجّه كافى به صفحات كربلا نموده‌ام و بر من روشن شده است كه اگر هندوستان بخواهد يك كشور پيروز گردد، بايستى از امام حسين عليه السلام سرمشق بگيريد از امام حسين عليه السلام پيروى كند؟».1\nقائد اعظم پاكستان، محمدعلى جناح نيز گفته است:\nهيچ نمونه‌اى از شجاعت، بهتر از آنكه امام حسين عليه السلام از لحاظ فداكارى و تهوّر نشان داد، در عالم پيدا نمى‌شود. به عقيدۀ من تمام مسلمين بايد از سرمشق اين شهيدى كه خود را در سرزمين عراق قربان كرد، پيروى نمايند.2\nعاشورا، اين پيام را مى‌دهد كه بايد از اين «الگو»، كه در زمينه‌هايى همچون: شجاعت، ايثار، اخلاص، مقاومت، بصيرت، ظلم‌ستيزى، دشمن شناسى، فداكارى، اطاعت از پيشوا، عشق به شهادت و زندگى ابدى، سرمشق است، پيروى كرد؛ چرا كه ماهيّت خود نهضت عاشورا، الهام گرفته از سيرۀ اولياء خدا و عمل پيامبر و على عليه السلام است، و به شهادت تاريخ، خودِ اين حادثه، مهم ترين الگوى مبارزات حق‌طلبانه بوده است.\n(1) - فرهنگ عاشورا، ص 279.\n(2) - همان، ص 279.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 248)\nبارزترين نمونۀ آن، انقلاب اسلامى ايران بود كه درس ها و الگوهاى عاشورا، قوى ترين دستمايۀ جهاد مردم بر ضدّ طاغوت و دفاع رزمندگان در جبهۀ نبرد هشت ساله به شمار مى‌رفت. نبرد و شهادت مظلومانه براى رسوا ساختن ظالم، عمل به تكليف در شديدترين حالاتِ تنهايى و بى‌ياورى، رها نكردن هدف حتّى با كمبود نفرات و شهادت ياران، همه و همه از ثمرات الگوگيرى از عاشورا بود.\nامام امّت، در اسوه بودن عاشورا براى نهضت پانزده خرداد مى‌فرمايد:\nملّت عظيم‌الشأن، در سالروز شوم اين فاجعۀ انفجار آميزى كه مصادف با پانزده خرداد 42 بود، با الهام از عاشورا آن قيام كوبنده را به بار آورد. اگر عاشورا و گرمى و شور انفجارى آن نبود، معلوم نبود چنين قيامى بدون سابقه و سازماندهى واقع مى‌شد. واقعۀ عظيم عاشورا از 61 هجرى تا خرداد 42 و از آن تا قيام عالمى بقية الله ارواحنا لمقدمه الفداء در هر مقطع، انقلاب‌ساز است.1\nاز عاشورا، حتى در زمينۀ تاكتيك ها و كيفيّت مبارزه و سازماندهى نيروها و خط مشى مبارزه و بسيارى از موضوعات ديگر هم مى‌توان الهام گرفت. در اين زمينه هم رهنمود امام خمينى قدس سره چنين است:\nحضرت سيدالشهداء عليه السلام از كار خودش به ما تعليم كرد كه در ميدان وضع بايد چه جور باشد و در خارجِ ميدان وضع چه‌جور باشد و بايد آنهايى كه اهل مبارزۀ مسلّحانه هستند چه جور مبارزه كنند و بايد آنهايى كه در پشت جبهه هستند چطور تبليغ كنند. كيفيّت مبارزه را،\n(1) - صحيفۀ نور، ج 16، ص 219.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 249)\nكيفيّت اينكه مبارزه بين يك جمعيت كم با جمعيت زياد بايد چطور باشد، كيفيّت اينكه قيام در مقابل يك حكومت قلدرى كه همه‌جا را در دست دارد با يك عدّۀ معدود بايد چطور باشد، اينها چيزهايى است كه حضرت سيدالشهدا به ملّت ما آموخته است...1\nسزاوار است كه نهضت عاشورا از ابعاد مختلف، مورد بازنگرى دقيق قرار گيرد و شيوه‌هاى مبارزه، خطوط اصلى تبليغ، عوامل ماندگارى يك حركت انقلابى و ثمربخشى آن در طول ساليان متمادى، و درس هايى كه براى به حركت درآوردن ملّتهاى خفته و خمود در آن نهفته است، تبيين گردد و عاشورا به يك «مكتب» و «دانشگاه» تبديل گردد.\nقيام عاشورا، يك نهضت حساب‌شده و با برنامه بود، نه يك شورش كور و بى‌هدف. براى لحظه به لحظه و روز به روز و مقطع به مقطع آن، دورانديشى و تدبير به كار گرفته شده بود و با پيش‌بينى همۀ احتمالات و صورت هاى حادثه، چاره‌انديشى‌هاى دقيق انجام يافته بود. چه آنچه كه به جبهۀ حق امام حسين عليه السلام مربوط مى‌شود و چه آنچه براى خنثى ساختن توطئه‌هاى دشمن، چنين تدبيرى را مى‌توان ديد.\nويژگى هر حركت مبارزاتى موفق نيز، برخوردارى از برنامه‌ريزى است. حركت عاشورا مى‌تواند براى چنين مبارزه‌اى در دل يك قدرت مسلّط باطل و در شرايط محدود و كنترل هاى دقيق دشمن، الگو به‌شمار آيد.\n(1) - صحيفۀ نور، ج 17، ص 60.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 250)\nبا مرورى به حوادث عاشورا از آغاز حركت امام حسين عليه السلام از مدينه تا پايان ماجرا، به نمونه‌هايى از اين برنامه‌ريزى‌ها و تدبيرها برمى‌خوريم كه اشاره‌وار، از اين قرار است:\n- حفاظت شخصى (در ديدار امام با وليد در مدينه و مراقبت جوانان هاشمى از امام)\n- تعيين نيروى گزارشگر در مدينه براى رساندن اطلاعات لازم به امام (محمد حنفيّه)\n- خنثى كردن توطئۀ ترور امام در مكّه كه قرار بود توسّط عمرو بن سعيد انجام‌گيرد\n- جمع‌آورى اطلاعات از رهگذران و مسافران در طول مسير به سمت كوفه\n- جذب نيروى پشتيبان براى جبهۀ حق، نمونه‌اش زهير بن قين\n- تصفيۀ نيرو از عناصر نامطمئن و بدون انگيزۀ شهادت طلبانه\n- آرايش نيرو در جبهۀ كربلا توسّط امام و كيفيّت نصب خيمه‌ها و استقرار نيروها\n- سازماندهى نفرات خودى و ايجاد مانع نفوذ دشمن به خيمه‌هاى امام\n- مهلت‌خواهى شب عاشورا براى تقويت روحيّۀ معنوى ياران\n- مواظبت در ميدان براى جلوگيرى از غافلگير شدن به دست نيروهاى دشمن.\n- استفاده از پوشش سپاه كوفه براى پيوستن به امام، توسّط برخى از نفرات.\n- در دست داشتن ابتكار عمل در كربلا، از نظر نقطۀ فرود و استقرار\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 251)\n- تلاش براى ايجاد اختلال در تصميم‌گيرى فرماندهان نظامى دشمن\nدر زمينۀ برنامه‌ريزى‌هاى روانى و تبليغى به نفع جبهۀ حق و برضدّ تحرّكات سپاه كوفه و حكومتِ شام نيز به نمونه‌هايى اشاره مى‌شود كه هر يك از اينها مى‌تواند به عنوان يك «تدبير» به‌شمار آيد:\n- نامشروع دانستن خلافت يزيد\n- همراه آوردن شهود براى صحنه‌هاى عاشورا براى گزارشگرى‌هاى بعدى (زنان و اطفال)\n- بهره‌گيرى از حضور زنان و كودكان در تأثيرگذارى عاطفى بر مردم ديگر\n- نامه‌نگارى و پيام‌رسانى به كوفه و بصره و تبيين هدف قيام\n- سنجش افكار و محاسبۀ زمينۀ موجود در كوفه با فرستادن نماينده‌اش حضرت مسلم به كوفه\n- اعلام مشروعيّت حركت خويش و استناد به سخن پيامبر و امر به معروف و نهى از منكر دانستن اقدام خويش\n- بهره‌گيرى عاطفى از مطرح‌كردن پيوستۀ خويش به عنوان فرزند رسول خدا و فرزند فاطمه\n- اتمام حجّت و معرّفى خويش و گرفتن هر بهانه از دست دشمن\n- آماده‌سازى روانى اهل بيت خويش و اصحاب براى رويارويى با حوادث\n- جذب عاطفى حرّ و ياران ديگر\n- جبران كمّيت اندك ياران با كيفيّت آنان و برخوردارى از ياران شجاع و شهادت طلب\n- تقويت بعد معنوى اصحاب با زمزمه‌ها و مناجات هاى شب عاشورا\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 252)\n- خطابه‌هاى مكرّر امام و اصحاب برجسته در عاشورا، براى ايجاد تزلزل در دشمن\n- بهره‌گيرى از رجزهاى حماسى هنگام مبارزه و حملات\n- افشاگرى هاى اسراى اهل بيت در كوفه و شام\n- برگزارى مجالس ياد و سوگ، پس از بازگشت به مدينه\n- تبليغ فرهنگ ذكر و ياد و عزادارى توسّط امامان\nدر دنيايى كه القاء فكر يا مبارزه با يك انديشه يا ترويج يك فرهنگ، با برنامه‌ريزى و تدبير انجام مى‌گيرد و كارهاى بدون برنامه‌ريزى و آينده‌نگرى چندان ثمربخش و مؤثّر نيست، الهام از حادثۀ عاشورا براى بهره‌گيرى از چنين شيوه‌هايى در القاء تفكّر عاشورايى ضرورى است.\nفرهنگ عاشورا و پيام هاى اين نهضت، اگر با تيزهوشى و درايت و برنامه عرضه و تبليغ شود، مى‌تواند در كشاندن مردم به اين خطّ نورانى بسيار مؤثّر باشد.\nهر چند كه جنگ، معمولاً همراه با كشتار و خونريزى و مجروح شدن انسان ها و خسارت هاى مالى و جانى است، امّا مقرّرات ويژه‌اى هم دارد، به خصوص در زمينۀ مسائل انسانى، كه رعايت آنها هم در گذشتۀ دور، مورد توافق بوده است، و هم‌اكنون جزو مقرّرات بين‌المللى و پذيرفته‌شدۀ ميان\n(1) - نمونه‌ها و شواهد ياد شده را به طور مستند و مشروح در «فرهنگ عاشورا» به همين قلم، ذيل مدخلِ «تاكتيك هاى‌نظامى تبليغى» مطالعه كنيد.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 253)\nكشورها است، مثل عدم تعرض به كودكان و زنان و غيرنظاميان، يا پايبندى به قراردادهاى صلح و آتش‌بس، يا عدم استفاده از سلاح هاى كشتار جمعى و ميكروبى و شيميايى، يا مصونيّت جان اسيران و....\nدر فرهنگ دينى، براى اين مسأله، ضوابط متعالى‌ترى ديده مى‌شود و «انسان» از كرامت و حرمت خاصّى برخوردار است.\nدر حادثۀ كربلا، از سوى جبهۀ امام حسين عليه السلام به طور كامل پايبندى و مراعات اصول انسانى ديده مى‌شود، اما كه سپاه كوفه و فرماندهى دشمن، همۀ اصول انسانى را در جنگ، زير پا مى‌گذارند. مثلاً: حملۀ عمومى به يك نفر، تعرّض مسلّحانه به زنان و كودكان، اسير گرفتن زن مسلمان، غارت خيمه‌ها، بستن آب به روى اصحاب امام حسين عليه السلام، بريدنِ سرهاى كشتگان و مثله‌كردن و... همه از جلوه‌هاى رفتار غير انسانى و نقض مقرّرات جنگى بود كه از سوى دشمن انجام گرفت.\nامّا امام حسين عليه السلام در طول حركت خويش، به اصول انسانى و اخلاقى كاملاً پايبند بود.\nهنگام حركت به‌سوى كوفه، وقتى اموال كاروانى وابسته به يزيد را مصادره كردند، حضرت به افراد آن كاروان فرمود: هر كس مى‌خواهد همراه ما به عراق بيايد، كرايه‌اش را مى‌پردازيم و هم صحبتى و همسفرى خوبى با او خواهيم داشت و هر كس هم بخواهد جدا شود، منعى نيست، مى‌تواند برود.1\nدر مسير راه، بارها وضعيّت و سرنوشت كاروان خود را به همراهان گفت، تا بدانند كجا مى‌روند و از چه سرنوشتى استقبال مى‌كنند. وقتى در ميان راه، به سپاه تشنه و از راه رسيدۀ حرّ بن يزيد برخورد، همۀ آنان را\n(1) - وقعة الّطّف، ص 157.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 254)\nسيراب كرد و فرمود حتّى به اسبان آنان نيز آب دهند.1\nروز عاشورا، وقتى شمر متعرّض خيمه‌گاه امام شده بود، مسلم بن عوسجه از امام اجازه مى‌خواست كه شمر را كه از سركشان جبّار بود، با تير هدف قرار دهد. امّا امام نهى كرد و فرمود: دوست ندارم كه آغازگر جنگ باشم «لاٰ تَرْمِهِ، فَإِنّىٖ اكْرَهُ انْ ابْدَأَهُمْ»2\nامام حسين عليه السلام بر بالين همۀ ياران شهيدش، حتّى غلام خود و غلام ابوذر هم آمد و دعايشان كرد. وقتى «جون»، غلام ابوذر كه سياهپوست بود بر خون خويش غلتيد، امام به بالين او آمد و دعا كرد كه: خدايا چهره‌اش را سفيد و بويش را خوش گردان و او را با نيكان محشور كن و ميان او و محمد و آل محمد، شناسايى برقرار ساز.3 اين احترامى بود كه به بردگان و سياهپوستان نيز، به خاطر «انسان» بودنشان مى‌گذاشت. همين برخورد را با غلام تركى كه به ميدان رفت و بر زمين افتاد انجام داد، به بالين او آمد و گريست و چهره بر چهره‌اش نهاد. غلام، چشمانش را گشود و لبخندى زد. آنگاه مرغ جانش به سوى خدا پركشيد.4\nبرخلاف رفتار جبهۀ باطل كه براى انسان‌ها هيچ حقّى قائل نبودند، نهضت عاشورا مظهر ارزشگذارى به حقوق انسانى و حرّيت و آزادگى آنان در انتخاب راه و برخورد شايسته از سوى پيشوا با مجموعۀ زيردستان و يارانش بود.\nامام حسين عليه السلام، حتى كسانى همچون «حرّ» را نيز كه كاروان حضرت را\n(1) - بحارالأنوار، ج 44، ص 375، وقعة الطف، ص 168.\n(2) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 415.\n(3) - اعيان الشيعه، ج 1، ص 605.\n(4) - همان، ص 607، بحارالانوار، ج 45، ص 30.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 255)\nدر محاصره نگه داشت و او را در سرزمين خشك و دور از آب، فرود آورد، پذيرفت و هنگامى كه حرّ، پشيمان شد و توبه كرد و روز عاشورا با نااميدى به سوى امام روى آورد، امام حسين 7 بزرگوارانه او را هم پذيرفت و عذرخواهى او را قبول كرد و پس از شهادتش نيز خود را به بالين او رساند.\nشناخت روشن و يقينى از دين، تكليف، پيشوا، حجّت خدا، راه، دوست و دشمن، حق و باطل، «بصيرت» نام دارد. از صفات شايسته و ستوده‌اى است كه يك مسلمان در زندگى فردى و اجتماعى خود بايد از آن برخوردار باشد. در مبارزات و فعاليت هاى سياسى و اجتماعى و موضعگيرى‌ها، جايگاه بصيرت روشن‌تر مى‌شود. بدون آن، حتى مبارزه و جنگ انسان هم كوركورانه و گاهى در مسير باطل قرار مى‌گيرد. انتخابِ درست نيز بستگى به بينش صحيح و بصيرت انسان دارد.\nحضرت امير عليه السلام از رزمندگان راستين با اين صفت ياد مى‌كند كه:\n«حَمَلُوا بَصٰائِرَهُمْ عَلىٰ اسْيٰافِهِمْ»1، بصيرت هاى خويش را بر شمشيرهايشان سوار كردند. يعنى اگر در ميدان نبرد تيغ مى‌زدند، از روى بصيرت بود.\nحماسه‌آفرينان عاشورا، بى‌هدف و كوركورانه به كربلا نيامده بودند.\nآنان اهل بصيرت بودند، هم نسبت به درستى و حقّانيت راه و رهبرشان، هم به اينكه وظيفه‌شان جهاد و يارى امام است، هم شناخت دشمن و حق و باطل. اين در كلام و شعار و رجز امام و ياران شهيدش مشهود است.\nحتّى آگاهى امام حسين عليه السلام از فرجام شهادت در اين سفر و آگاهانيدن\n(1) - بحارالأنوار، ج 45، ص 87.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 256)\nياران و همراهان به پايان اين قيام، نوعى داشتن بصيرت و دادن بصيرت است، تا انتخاب افراد، آگاهانه باشد. امام خود مى‌دانست كه شهيد خواهد شد (مَا ارٰانِى الاّٰ مَقْتُولاً).1 اين سرنوشت خونين را به ياران خويش نيز خبر داد تا همراهى‌شان از روى بصيرت و آگاهى باشد. شب عاشورا در جمع ياران خويش فرمود:\n«اينان مرا خواهند كشت و همۀ كسانى را كه پيش روى من جهاد مى‌كنند. پس از غارت، خانوادۀ مرا به اسارت خواهند برد. بيم آن دارم كه شما از اينها (شهادت و اسارت) خبر نداشته باشيد، يا بدانيد ولى (از رفتن) شرم كنيد. نيرنگ نزد ما خاندان حرام است. هركس دوست ندارد با ما باشد، بازگردد...».2\nاين براى آن بود كه همراهانش آگاهانه براى شهادت بمانند. در طول راه هم كه مى‌آمدند، از اينگونه سخنان فرمود. به نقل ابو مخنف: حضرت دوست نداشت كه همراهيان با او همراه شوند مگر آنكه بدانند به استقبال چه وضعيّت و سرنوشتى مى‌روند. حضرت مى‌دانست كه اگر آينده را براى آنان روشن كند، تنها كسانى همراهى‌اش خواهند كرد كه حاضر به مواسات، فداكارى و كشته شدن در كنار او باشند.3\nامام، خود به بى‌وفايى مردم آگاه بود، با اين حال، به سوى كوفه حركت كرد تا به تكليف عمل كند. ياران او، علاوه بر بصيرتى كه از كلمات امام در اين مسير فرامى‌گرفتند، خودشان در زندگى اهل تشيخص و شناخت\n(2) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 399.\n(3) - وقعة الطّف، ص 166.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 257)\nبودند. دربارۀ «ابوثمامۀ صائدى» نوشته‌اند كه «بصير بود، از تكسواران عرب و از چهره‌هاى برجستۀ شيعه بود».1\nنافع بن هلال، شب عاشورا پس از سخنان امام حسين عليه السلام برخاست و ضمن اعلام وفادارى گفت: «فَاِنّٰا عَلىٰ نِيّٰاتِنٰا وَ بَصٰائِرِنٰا»2، ما همان انگيزه‌ها و بصيرت هايمان را داريم و از دست نداده‌ايم.\nعابس بن ابى شبيب، وقتى خدمت امام رسيد، به او چنين گفت: سلام بر تو اى ابا عبدالله! خدا را گواه مى‌گيرم كه من بر آيين تو و آيين و خطّ مشى پدرت هستم.3\nپس از ماجراى عاشورا، وقتى در مسجد كوفه، به امام حسين عليه السلام توهين كردند و ابن زياد، شهيد عاشورا را دروغگو خواند، صحابى بزرگوار و روشندل، عبدالله بن عفيف ازدى در مجلس حضور داشت، برخاست و به دفاع از اهل بيت و ردّ سخنان والى كوفى گفت: دروغگو پسر دروغگو تو هستى و پدرت و كسى كه تو را امارت و ولايت داد و پدرش، اى ابن مرجانه! آيا فرزندانِ پيامبران را مى‌كشيد و سخنِ صدّيقان مى‌گوييد؟4\nبُرَير در صحنۀ كربلا وقتى با بعضى از چهره‌هاى خبيثِ سپاه دشمن گفت گو مى‌كرد، گفت: «اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذىٖ زٰادَنىٖ فيٖكُمْ بَصيٖرَةً»5، سپاس خدايى را كه بصيرت و شناخت مرا دربارۀ شما افزون ساخت.\nچه كلام عبدالله عفيف و چه كلام برير بن خضير، نشان‌دهندۀ بصيرت\n(1) - ارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 46.\n(2) - عنصر شجاعت، ج 1، ص 316.\n(4) - همان، ص 266.\n(5) - عنصر شجاعت، ج 1، ص 164.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 258)\nآنان در انتخاب راه و شناخت دوست و دشمن است و با اين سلاح در ميدان مبارزه حاضر شدند.\nامام صادق عليه السلام دربارۀ حضرت عباس عليه السلام با تعبير «نافذ البصيره» ياد مى‌كند كه گوياى عمق شناخت آن شهيد است «كٰانَ عَمُّنَا الْعَبّٰاسُ بْنُ عَلِىٍّ نٰافِذَ الْبَصيٖرَةِ صُلْبَ الْاِيْمٰانِ».1 در زيارتنامه حضرت عباس عليه السلام نيز مى‌خوانيم:\n«وَ انَّكَ مَضَيْتَ علىٰ بصيرةٍ مِنْ امرِكَ مُقتَدِياً بِالصّٰالِحيٖنَ»2 كه شهادت او را از روى بصيرت و براساس اقتدا به صالحان برشمرده است. نيز مى‌خوانيم: خدا را گواه مى‌گيرم كه تو همان راهى را رفتى كه شهداى بدر و ديگر مجاهدان راه خدا پيمودند.3\nدر زيارتنامۀ حضرت مسلم بن عقيل نيز بر همين بصيرت در مبارزه و شهادت و پيمودن راه شهداى بدر و مجاهدان اسلام و اقتدا به صالحان و پيروى از انبيا تأكيد شده است، با تعبيراتى همچون: «اَشْهَدُ انَّكَ مَضَيْتَ عَلىٰ مٰا مَضىٰ عَلَيْهِ الْبَدْرِيُّونَ الُْمجٰاهِدُونَ... وَ انَّكَ قَدْ مَضَيْتَ عَلىٰ بَصيٖرَةٍ مِنْ امْرِكَ مُقْتَدِياً بِالصّٰالِحيِنَ وَ مُتَّبِعاً لِلنَّبِيّيٖنَ»4\nعاشورا به ما مى‌آموزد كه در صحنه‌هاى زندگى، در پيروى ها و حمايت ها، در دوستى ها و دشمنى ها و موضعگيرى ها، براساس شناخت عميق و بصيرت عمل كنيم و با يقين و اطمينان به درستى كار و حقّانيّت مسير و شناخت خودى و بيگانه و حق و باطل، گام در راه بگذاريم.\n(1) - اعيان الشيعه، ج 7، ص 430.\n(2) - مفاتيح الجنان، زيارت حضرت عباس عليه السلام، ص 435.\n(3) - همان.\n(4) - همان، زيارت مسلم بن عقيل، ص 403.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 259)\nاز درسهاى مهمّ عاشورا، شناخت تكليف دفاع از حق و مبارزه با باطل و ستم، در هر جا و هر زمان است. قيام حسينى تكليف خاصّ آن حضرت و يارانش در آن مقطع زمانى خاصّ نبود. تكليفى دينى به اقتضاى آن شرايط و برخاسته از محكماتِ دين بود. هرگاه هر جا نظير آن شرايط پيش آيد، همان تكليف هم ثابت است. حسين بن على عليه السلام حركت خويش را قيام بر ضدّ كسانى مى‌دانست كه ستمگرانه سلطه يافته‌اند، حلال الهى را حرام مى‌كنند، عهد الهى را مى‌شكنند، حدود خدا را تعطيل مى‌كنند و برخلاف سنت رسول خدا صلى الله عليه و آله حركت مى‌كنند. در خطبۀ خويش، اين ويژگى ها را در سلطۀ يزيد، محقّق مى‌دانست و قيام بر ضدّ آن را تكليف، و مى‌فرمود: «فَلَكُمْ فِىَّ اسْوَةٌ»1 در كار من براى شما الگو و سرمشق تبعيّت و پيروى است. پس ماهيّت قيام كربلا در گسترۀ زمين و زمان جارى است و همه‌جا با الهام از اين مكتب، بايد بر ضدّ ستم قيام كرد و در راه آزادى و عزّت فداكارى نمود.\nجملۀ «كُلُّ يَوْمٍ عٰاشُورٰا وَ كُلُّ ارْضٍ كَرْبَلاٰ» حتى اگر حديث هم نباشد، حقيقتى است كه از متن دين و روح عاشورا برمى‌آيد و شعارى است، نشاندهندۀ تداوم و پيوستگىِ خطّ ِ درگيرى حق و باطل در همه‌جا و هميشه، كه عاشوراى سال 61 يكى از بارزترين حلقه‌هاى اين زنجيرۀ طولانى است.\nاينكه در زيارتنامه‌ها به صورت مكرّر اين مضمون آمده كه: من با دوستانتان دوست و با دشمنانتان دشمن و در حال جنگم، با ولىّ شما\n(1) - تاريخ طبرى، ج 4، ص 304.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 260)\nموالات و با عدوّ شما معادات دارم، از خداوند مى‌طلبم كه توفيق خوانخواهى شما را در ركاب پيشوايى راهنما و حق‌گو نصيبم كند و امثال اين گونه تعبيرات، نشانِ تداوم اين جبهه در طول تاريخ است، و گرنه عاشورا به پايان رسيده و دشمنان آن حضرت هم مرده‌اند، پس خصومت با چه كسانى و نصرت در چه جبهه‌اى؟\nدر زيارت حضرت عباس عليه السلام مى‌خوانيم: «اَنَا لَكُمْ تٰابِعٌ وَ نُصرَتىٖ لَكُمْ مُعَدَّةٌ»1 من پيرو شمايم و يارى من براى شما مهيّا است. اين‌هم نشانه‌اى از تداوم عاشورا تا هميشۀ تاريخ است.\nنبرد عاشورا گرچه از نظر زمان، بسيار كوتاه بود، امّا از نظر امتداد، طولانى‌ترين درگيرى با ستم و باطل است و تا هر زمان كه هر آرزومندى آرزو كند كه كاش در كربلا بود و در يارى امام به شهادت مى‌رسيد، امتداد دارد. اين آرزو و اشتياق هم در زيارتنامه‌ها مطرح است: «يٰا لَيْتَنىٖ كُنْتُ مَعَكُمْ فَأَفُوزَ مَعَكُمْ»2\nحضرت امام «قدس سرّه» دربارۀ مفهوم «هر روز عاشورا» فرموده است:\n«اين كلمۀ كل يوم عاشورا و كل ارضٍ كربلا يك كلمۀ بزرگى است...\nهمه روز بايد ملّت ما اين معنى را داشته باشد كه امروز روز عاشوراست و ما بايد مقابل ظلم بايستيم و همين جا هم كربلاست و بايد نقش كربلا را ما پياده كنيم، انحصار به يك زمين ندارد. انحصار به يك افراد نمى‌شود. قضيّۀ كربلا منحصر به يك جمعيّت هفتاد و چند نفرى و\n(1) - مفاتيح الجنان، زيارت حضرت عباس، ص 435.\n(2) - همان، زيارت امام حسين در روزعرفه، ص 453 و زيارت مطلقۀ امام‌حسين، زيارت‌هفتم، ص 430.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 261)\nيك سرزمين كربلا نبوده، همۀ زمينها بايد اين نقش را ايفا كنند.»1\nالهامى كه همۀ مبارزان راه آزادى از كربلا گرفته‌اند و قيام‌هاى عدالتخواهانه و احياگرانۀ دين كه در تاريخ اسلام بوده است، حلقه‌هاى ديگرى از اين مبارزه است و نشان مى‌دهد كه هر روز عاشورا و همه‌جا كربلاست. در انقلاب اسلامى ايران نيز، چه در حماسۀ هشت سال دفاع مقدّس، همين اتصال به نهضت عاشورا منبع حركت‌آفرينى و الهام بود.\nامام خمينى ره دربارۀ اين پيوند در سالهاى دفاع مقدّس فرمود:\nامروز، روز عاشوراى حسينى است، امروز، ايران كربلاست، حسينيان آماده باشيد.2\nو در پيامى به مناسبت هفده شهريور فرمود:\nعاشورا، قيام عدالتخواهان با عددى قليل و ايمان و عشقى بزرگ، در مقابل ستمگران كاخ‌نشين و مستكبران غارتگر بود و دستور آن بود كه اين برنامه سرلوحۀ زندگى امّت در هر روز و هر سرزمين باشد. روزهايى كه بر ما گذشت، عاشوراى مكرّر. بود و ميدانها و خيابانها و كوى و برزنهايى كه خون فرزندان اسلام در آن ريخت، كربلاى مكرّر.» «17 شهريور، مكرّر عاشورا و ميدان شهدا مكرّر كربلا و شهداى ما مكرّر شهداى كربلا و مخالفان ما مكرّر يزيد و وابستگان او هستند. 3\n(1) - صحيفۀ نور، ج 9، ص 202.\n(2) - همان، ج 20، ص 195.\n(3) - همان، ج 9، ص 57.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 262)\nاين جبهه هنوز هم گشوده است. پيروان حسين عليه السلام هر جا كه ميدان دفاع از مظلوم و سركوب ظالم باشد، با الهام از همين درس و پيام، حضور را تكليف خود مى‌دانند.\nگاهى عملى كه در برهه‌اى از زمان انجام مى‌گيرد، در هاله‌اى از ابهام باقى مى‌ماند، يا به‌صورت تحريف شده به ديگران منتقل مى‌گردد، يا كسانى كه دانستن آنان مى‌تواند مؤثّر باشد، بى‌خبر مى‌مانند.\nبراى موفّقيت‌آميز بودن هر حركت انقلابى، بايد «پيام» آن به ديگران برسد و روشنگرى اذهان عمومى، سبب جلب افكار بدان سمت گردد، يا با تبيين ماهيّت يك نهضت، جلوى تحريفها و كتمانها و سوء برداشتها گرفته شود.\nدر نهضت عاشورا از اين عنصر سرنوشت‌ساز، استفاده شده است.\nامام حسين عليه السلام، پيام حركت خود را هنگام بيرون آمدن از مدينه، در ايام اقامت در مكّه، هنگام خروج از مكّه به سمت كوفه، چه با خطابه‌هايش، چه با نامه‌هايى كه براى هواداران و سران شيعه در كوفه و بصره نوشت، چه به نمايندۀ ويژۀ خود - مسلم بن عقيل - كه به كوفه فرستاد، ابلاغ كرد، تا حجّت بر همه تمام شود و كسى بى‌خبر نماند.\nمسلم بن عقيل، نامۀ امام را در كوفه، پس از آنكه گروهى از شيعيان گرد آمدند، در حضور آنان خواند و همه اشك شوق ريختند.1 مسلم، اين كار را پيوسته تكرار مى‌كرد و با حضور هر گروهى جديد، نامۀ حسين بن على را بر آنان باز مى‌خواند.2\n(1) - وقعة الطّف، ص 100.\n(2) - ارشاد، شيخ مفيد، ج 2، ص 41.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 263)\nكسانى در راه اين پيام رسانى جان باختند. از جمله قيس بن مسهر صيداوى بود كه حامل پيام امام و نامۀ او به شيعيان كوفه بود و مأموران ابن زياد او را دستگير كردند و چون حاضر نشد مخاطبان پيام را افشا كند، جان بر سر اين پيام نهاد و به شهادت رسيد.1\nپيام رسانى پس از شهادت امام و ياران، مرحلۀ ديگرى از رسالتِ به ثمر رساندن خون شهيد است، تا دشمنان رسوا شوند و غافلان آگاه گردند و ستمگران نتوانند بر جنايت هاى خويش پرده‌پوشى كنند. نقش اسراى اهل بيت پس از عاشورا، رساندن پيام خون شهيدان بود، چه در برخوردهاى فردى و موضعى و چه به صورتِ سخنرانيهاى عمومى؛ مثل آن چه كه حضرت زينب و حضرت سجّاد در كوفه و دمشق انجام دادند تا همگان بفهمند كه چه جنايتى نسبت به فرزند رسول خدا انجام گرفته است.\nامام حسين عليه السلام در واپسين وداعى كه با زين‌العابدين عليه السلام داشت، ضمن سخنان و توصيه‌هايى كه براى پس از شهادت خود داشت، فرمود:\nفرزندم! از من به شيعيان من سلام برسان و به آنان بگو كه: پدرم غريبانه جان داد، پس بر او ندبه كنيد، و شهيد شد، پس بر او بگرييد.2\nبرنامه‌هاى گسترده‌اى كه در فرهنگ دينى ما وجود دارد و به صورت عزادارى، گريه، نوحه‌سرايى، زيارت قبور شهدا، خواندن متن زيارتنامه، سرودن شعر دربارۀ حادثۀ عاشورا و مظلوميت اهل بيت، سلام دادن به شهداى كربلا هنگام آب نوشيدن و بسيارى از اين‌گونه سنّتهاى دينى، هر يك به گونه‌اى رساندن پيام خون شهدا به ديگران است. بارزترين نقش\n(1) - موسوعة كلمات الامام الحسين، ص 340.\n(2) - همان، ص 486.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 264)\nحماسى حضرت زينب در كربلا همان پيام‌رسانى بود و بدون آن شايد كربلا آن گونه تأثيرگذار و افشاگر نمى‌شد.\nسرّنى در نينوا مى‌ماند اگر زينب نبود\nو اين‌گونه يك نهضت باقى مى‌ماند و اهداف فراموش نمى‌شود، سنّت احياگرى و ياد نيز سبب زنده ماندن پيام مى‌شود و بدون اين‌گونه مراسم، هم اهداف فراموش مى‌شود و هم ماهيّت يك نهضت ممكن است مسخ و دگرگون شود.\nامام خمينى قدس سره در مورد ضرورت اين زنده نگهداشتن‌ها و تنظيم شعائر كه سبب آگاهى جامعه و حفظ محتواى يك قيام در طول تاريخ است، فرموده است:\n«هر مكتبى هياهو مى‌خواهد، بايد پايش سينه‌بزنند، هر مكتبى تا پايش سينه‌زنى نباشد حفظ نمى‌شود... اين نقش، يك نقشى است كه اسلام را هميشه زنده‌نگه داشته، آن گُلى است كه هِى به آن آب مى‌دهند. زنده نگهداشتن اين گريه‌ها زنده نگه داشته مكتب سيدالشهدا را2 و فرموده است: آنچه دستور ائمه عليهم السلام براى\n(1) - از قادر طهماسبى، (فريد).\n(2) - صحيفۀ نور، ج 8، ص 69.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 265)\nبزرگداشت اين حماسۀ تاريخى اسلام است و آنچه لعن و نفرين بر ستمگران آلِ بيت است، تمام فرياد قهرمانانۀ ملّت‌ها است بر سردمداران ستم پيشه در طول تاريخ، الى الأبد.»1\nرسالت وارثان خون شهدا و نسلى كه بازماندۀ پدران انقلابى و رزمندۀ خويشند، سنگين است و آن رساندن پيام آن خون ها و مجاهدت ها و شهادت ها به فرزندان خويش و ملّت هاى ديگر است. نوعى از مفهوم «صدور انقلاب» نيز در همين پيام‌رسانى نهفته است. اين‌گونه است كه بركات يك نهضت، از مرزها مى‌گذرد و الهام‌بخش ديگران نيز مى‌گردد.\n«هر انقلابى دو چهره دارد: خون و پيام... همۀ صحنه‌ها كربلا است و همۀ ماه ها محرّم و همۀ روزها عاشورا. بايد انتخاب كند: يا خون را، يا پيام را. يا حسين بودن را، يا زينب بودن را، يا آن چنان مردن را، يا اين چنين ماندن را.»2\nحادثۀ عاشورا، از يك‌سو بيدارگر وجدان ها و برانگيزانندۀ انسان ها براى مبارزه با ستم و زور بود، از سويى رسواكنندۀ حاكمانى كه از جهل و غفلت مردم بهره مى‌گرفتند و با نام دين، سلطۀ جابرانه و ضدّ دينى داشتند. مظلومان از اين حماسه، درس و پيام مى‌گرفتند و ظالمان از مطرح بودن عاشورا و پيام هايش وحشت داشتند. اين بود كه فعّاليّت كتمان و نسيان و زدودن از يادها از سوى امويان و هم‌خطّان آنان انجام مى‌گرفت و حركتِ\n(1) - صحيفۀ نور، ج 21، ص 173.\n(2) - پس از شهادت، ص 13.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 266)\nيادآورى و ذكر و طرح و تعظيم و تكريم، از سوى اهل بيت پيامبر عليهم السلام انجام مى‌شد تا از يادها نرود و تأثيرگذارى مداوم خود را داشته باشد.\nبرنامۀ ذكر و ياد، خطى‌بود براى مقابله با سياست سكوت و خطّ منزوى‌سازى و بايكوت كه به دست دشمنان حق انجام مى‌گرفت. در راستاى همين «ياد» بود كه بر محور عاشورا و كربلا، فرهنگى پديد آمد كه مجموعه‌اى از سنّت ها را در خود داشت، از قبيل: گريه بر امام حسين عليه السلام، عزادارى، برپايى مجالس و محافل در محرم و عاشورا و در طول سال، تشكيل هيأت هاى عزادارى و دستجاتِ مذهبى، ساختن تكيه‌ها و حسينيه‌ها و برپايى مراسم نوحه‌خوانى، شبيه‌خوانى و تعزيه، برگزارىِ مجالس وعظ و خطابه و منبر و مدح و مرثيه، سقايى و آبيارى تشنگان، زيارت امام حسين عليه السلام و شهداى كربلا چه از دور چه از نزديك، مقدس شمردن تربت سيدالشهدا عليه السلام و سجده بر تربت و ذكر گفتن با تسبيح تربت، استفاده از لقب «كربلايى براى زائران كربلا، سرودن شعر و مرثيه و مقتل‌نويسى بر محور حادثۀ عاشورا و... بسيارى از اين‌گونه مراسم و شعائر كه هر كدام نقشى در زنده نگهداشتن آن حادثه و تبديل آن به فرهنگ عمومى شيعه داشت.\nامامان شيعه نيز به اين گراميداشت و احياى خاطرۀ عاشورا در قالب هاى مختلف، تشويق و ترغيب مى‌كردند. شاعران بزرگى همچون دِعبل، كميت، سيّد حميرى، عبدالله‌بن كثير در زمان ائمه و صدها شاعر برجستۀ ديگر در دوران هاى بعد، با اشعار خود در زنده نگهداشتن مشعل «ياد عاشورا» كوشا بودند.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 267)\nامام صادق عليه السلام به اصحاب خويش فرمود: با يكديگر پيوند و رفت و آمد و ترحّم داشته باشيد، همديگر را زيارت كنيد، به ملاقات هم برويد، مذاكره كنيد و «امر» ما را زنده بداريد: «تَزٰاوَرُوا وَ تَلاٰقُوا وَ تَذٰاكَرُوا وَ احْيُوا امْرَنٰا»1.\nاستفاده از مجالس براى احياى خط ائمه، توصيۀ خود آنان بوده است.\nهمچنين رفتن به زيارت قبر سيدالشهدا عليه السلام كه احاديث فراوان و پاداش هاى عظيم در اين باره آمده است. در سايۀ زيارت، همدلان و همسويان با خط عاشورا گرد هم مى‌آيند و بر سر مزار شهيد، با خون و راه و هدف شهيد پيمان مى‌بندند و از زندگى و شهادت آنان درس و الهام مى‌گيرند.\nبراى زيارت هيچ امامى به اندازۀ زيارت حسين بن على عليه السلام در كربلا، تأكيد و توصيه نشده است. در روايات براى آن پاداشى برابر ده‌ها و صدها حجّ و عمره بيان شده است و راز آن، همان احياگرى زيارت نسبت به فلسفۀ قيام عاشورا و زنده نگهداشتن فرهنگ شهادت و ميثاق با شهيدان است. امام صادق عليه السلام فرمود:\nمَنْ لَمْ يَأْتِ قَبْرَ الْحسينِ عليه السلام وَ هُوَ يَزْعَمُ انَّهُ لَنا شيٖعَةٌ حَتّٰى يَمُوتَ، فَلَيْسَ هُوَ لَنٰا بِشيٖعَةٍ»2\nكسى كه مى‌پندارد پيرو و شيعۀ ماست، ولى تا زنده است هرگز به زيارت قبر حسين عليه السلام نرود، او شيعۀ ما نيست!\nنشانه‌هاى فراوانى است كه در عصر سلطۀ امويان و عبّاسيان حتّى از زيارت تربت امام حسين عليه السلام جلوگيرى مى‌كردند، چرا كه اين كار، نوعى\n(1) - پس از شهادت، ص 282.\n(2) - وسائل الشيعه، ج 10، ص 336.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 268)\nهمبستگى با مرام و آيين عاشورائيان را نشان مى‌داد و زائران را باهم متّحد و برضدّ ستمكاران بسيج مى‌ساخت. ازاين‌رو، خلفاى عباسى نيز تلاش براى محو آثار قبر و پراكنده ساختن مردم از چنين تجمّعى داشتند. به متوكّل عباسى خبرمى‌دادند كه مردم در سرزمين نينوا براى زيارت قبر امام‌حسين عليه السلام جمع مى‌شوند و از اين رهگذر، جمعيت انبوهى پديد مى‌آيد و كانون خطرى تشكيل مى‌شود. او هم مأموران خود را مى‌فرستاد تا مردم را متفرّق و آثار قبر را ويران سازند و در كمين كسانى بنشينند كه به زيارت امام حسين عليه السلام مى‌روند.1 به دستور متوكّل، هفده بار قبر امام حسين عليه السلام را خراب كردند.2 كربلا و تربت خونين سيدالشهدا عليه السلام و فرات و علقمه و... در تاريخ پيوسته منبع الهام و تغذيۀ روحى و فكرى عاشقان آزادى و شرف بوده است و عاشوراى حسينى و مزار سيدالشهدا عليه السلام در اين زمينه نقش عمده‌اى داشته است.3\nسجدۀ بر تربت امام حسين عليه السلام نيز همين يادآورى نسبت به عاشورا و فرهنگ شهادت را داراست. شهيد مطهرى در اين زمينه نوشته است:\n«پيشوايان ما گفته‌اند: حالا كه بايد بر خاك سجده كرد، بهتر است آن خاك، از خاك تربت شهيدان باشد، اگر بتوانيد از خاك كربلا براى خود تهيّه كنيد، كه بوى شهيد مى‌دهد. تو كه خدا را عبادت مى‌كنى، سر بر روى هر خاكى بگذارى نمازت درست است، ولى اگر سر بر روى آن خاكى بگذارى كه تماس كوچكى، قرابت\n(1) - تراث كربلا، سلمان هادى طعمه، ص 34.\n(2) - تتمّة المنتهى، محدث قمى، ص 241.\n(3) - در اين زمينه‌ها ر. ك: «كربلا، كعبۀ دلها» از نويسنده.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 269)\nكوچكى، همسايگى كوچكى با شهيد دارد و بوى شهيد مى‌دهد، اجر و ثواب تو صد برابر مى‌شود.»1\nاينكه از تربت قبر سيدالشهدا، امامان شيعه و حضرت زهرا عليهم السلام تسبيح مى‌ساختند و با آن ذكر مى‌گفتند،2 يا توصيه مى‌كردند كه كام نوزادان خود را پس از ولادت با تربت قبر حسين عليه السلام برداريد: «حَنِّكُوا اولاٰدَكُمْ بِتُربَةِ الْحُسَيْنِ فَاِنَّهٰا امٰانٌ»3 براى همين پيوند دادن با فرهنگ شهادت و ايثار است كه عاشورا جلوۀ بارز آن به‌شمار مى‌آيد.\nبرپايى دسته‌هاى عزادارى و نوحه خوانى ها و سوگوارى هاى سنّتى، از برنامه‌هاى بسيار مهم در زنده نگهداشتن ياد عاشورا است. عاشقان خط حماسى ثاراللّٰه، با تشكيل دستجات و هيئتها و در سايۀ پرچم هاو علامت هاو كتيبه‌ها، عواطف پاك خود را نسبت به امام حسين عليه السلام زنده نگه مى‌دارند و با افراشتن پرچم عزاى حسينى، نوعى همبستگى فكرى، روحى و مرامى با عاشورا پيدا مى‌كنند و در سايۀ آن، درس ها و پيام هاى عاشورا را جاودانه مى‌سازند. امام امّت «ره» مى‌فرمود:\n«ما بايد حافظ اين سنّت هاى اسلامى، اين دستجات مبارك اسلامى كه در عاشورا، در محرّم و صفر و در مواقع مقتضى به راه مى‌افتد، تأكيد كنيم كه بيشتر دنبالش باشند... زنده نگه داشتن عاشورا با همان وضع سنّتى خودش از طرف روحانيون از طرف خطبا با همان وضع سابق و از طرف توده‌هاى مردم با همان ترتيب سابق كه دستجات\n(1) - شهيد (ضميمۀ «قيام و انقلاب مهدى»)، ص 127.\n(2) - بحارالأنوار، ج 82، ص 333 و 341.\n(3) - وسائل الشيعه، ج 10، ص 410.\nپیامهای عاشورا جلد 1 ، (صفحه 270)\nمعظم و منظّم، دستجات عزادارى به عنوان عزادارى راه مى‌افتاد.\nبايد بدانيد كه اگر مى‌خواهيد نهضت شما محفوظ بماند، بايد اين سنّت ها را حفظ كنيد.»1\nجان كلام در همين جملۀ آخر است و پيام عاشورا در مقولۀ «ياد» براى عصر حاضر نيز همين است كه حماسه‌هاى خونين و اميدبخش و انگيزه‌آفرين شهدا را زنده نگاه داريم و به‌هر شكلى، با برنامه‌ريزيهاى حساب شده، موضوع شهادت، رزمندگان، جبهه‌هاى نبرد، تظاهرات و راهپيماييها، مبارزات پيش از انقلاب، شهداى عزيز، آزادگان و جانبازان، عمليات هاى دفاع مقدّس، خانواده‌هاى معظّم شهدا، مزار شهيدان عزيز، شرح حال و زندگينامۀ آنان، فيلمهاى دفاع مقدّس و آثار هنرى، نقّاشى، طرح، پوستر و امثال اين‌گونه مظاهر مربوط به فرهنگ جهاد و شهادت و ايثار را كه همه از «عاشورا» الهام گرفته‌اند به «ياد» آوريم و جزو فرهنگ عمومى مردم سازيم و همانگونه كه عاشورا با همۀ مظاهر و مضامينش در طول قرنهاى متمادى در دل و جان و ذهن و زندگى پيروان امام حسين عليه السلام جاگرفت و با برنامه‌هاى مختلف، زنده ماند،2 ارزش هاى انقلاب و شهادت تاريخ معاصر را نيز، هم به حافظۀ تاريخ بسپاريم تا به آيندگان منتقل شود، هم از اين منابع الهام و حركت آفرينى و ايده‌بخشى، حدّاكثر استفاده را در تربيت نسلى با ايمان، شجاع، عزّتمند و صبور و مقاوم، ببريم.\n(1) - صحيفۀ نور، ج 15، ص 204.\n(2) - بحث گسترده‌تر پيرامون اين موضوع را در مجموعۀ مقالات كنگرۀ امام خمينى و فرهنگ عاشورا (چشمۀ خورشيد، ج 1، ص 113) مقالۀ «سنّتهاى احياگرى، روشهاى پاسدارى از حماسۀ عاشورا و فرهنگ آن در تاريخ فرهنگ اسلامى» مطالعه كنيد.\n(1) - مفاتيح الجنان، زيارت اربعين، ص 468.\n(2) - صحيفه نور، ج 21 ص 173.\nبرگزاری مسابقه کتابخوانی «بر مدار آفتاب » توسط موسسه فرهنگی قرآن و عترت منهاج عشق آباد\nسوالات کل (سوالات مخزن )


دائره المعارف اسلامی طهور - نمایش مطلب : زبان قرآن، زبان فرهنگ محاوره\nزبان قرآن، زبان فرهنگ محاوره\nفارسی 3829 نمایش |\nخداوند متعال در سوره مبارکه طور، آیه 21 می فرماید: «کل امر بما کسب رهین؛ هر کس در گروه کسب و کار خود است.»\nاین "امر" در مقابل "امرئه" نیست، بلکه فرهنگ محاوره این است که از انسان به عنوان مردم یاد شود، نه به عنوان مرد در مقابل زن. وقتی زن و مرد در صحنه انقلاب حضور پیدا کردند، می گویند: "مردم ایران، انقلاب کردند" و یا اگر زن و مرد نسبت به یک مطلبی سوال دارند گفته می شود "مردم" چنین می گویند، این مردم یعنی "توده ناس" نه این که مرد در مقابل زن باشد بنابراین، در این آیه که می فرماید: «کل امر بما کسب رهین» یعنی، هر مردی در برابر کسبش مرهون است و در گرو کار خود است، منظور مرد در مقابل زن نیست، چه این که همین معنا را در آیه ای دیگر با تعبیر «نفس» بیان می کند و می فرماید: «کل نفس بما کسبت رهینه؛ هر نفسی گروگان کاری است که انجام داده است.» (مدثر/ 38) یعنی، هر جائی خواه مرد و خواه زن در برابر کسبش مرهون است. و گاهی تعبیر به "انسان" دارد و می فرماید: «لیس للانسان الا ما سعی و ان سعیه سوف یری ثم یجزیه الجزاء الاوفی؛ نیست برای انسان جز آنچه تلاش نموده است، و نتیجه تلاش خود را به زودی می بیند، سپس هر چه تمامتر پاداش داده می شود.» (نجم/ 39-40)\nبنابراین، مسأله جزا و جریان معاد اختصاص به گروه خاص ندارد، و چون معاد بازگشت به همان مبدأ است، لذا هر انسانی در برابر کارش مسئول است و در اینجا زن و مرد دخیل نیست. در مبدأشناسی و تقرب به مبدأ هم همچنین. اینها تعبیرات معنوی قرآن کریم است.\nگاهی قرآن همین معارف معنوی را بیان الفاظ صریح ذکر می کند، تا به ما بفهماند فرهنگ محاوره اعم از مذکر و مؤنث است و اگر یک وقت به نام مردم مطلبی بیان شد منظور مرد در مقابل زن نیست. آیاتی نظیر آیات سوره آل عمران که در مورد مهاجرت مهاجرین صدر اسلام است از موارد صریح در این معنا است. چون وقتی علی بن ابیطالب- علیه افضل صلوات المصلین – هجرت کرد، فواطم و چند بانوی دیگر هم با حضرت هجرت کردند.\nخداوند تبارک و تعالی در این مورد می فرماید: «انی لاأضیع عمل عامل منکم من ذکر أو أنثی؛ [و فرمود که] من عمل هیچ صاحب عملى از شما را از مرد یا زن که همه از یکدیگرید تباه نمیکنم.» (آل عمران/ 195) یعنی، من کار هیچ صاحب کاری از شما را ضایع نمی کنم چه زن چه مرد، پاداش هجرت شما محفوظ است. زن اگر هجرت کرد مأجور است و مرد نیز اگر مهاجر شد مأجور است. دراین آیه ضمن این که حکم به تساوی زن و مرد در فضیلت هجرت شده است اما لفظ را طوری بیان فرمود که به ما بفهماند اگر سایر الفاظ مذکر بود، منظور مرد در مقابل زن نیست، زیرا در همین آیه کلمه «من ذکر أو أنثی» یا بیان "عامل" است، یا بیان "منکم" در حالی که هم "عامل" مذکر است، هم "منکم". اگر چنانچه "عامل" در مقابل عامله باشد دیگر نمی شود گفت: "عامل من ذکر أو أنثی"، و اگر "منکم" در مقابل "منکن" باشد، دیگر نمی توان گفت: «من ذکر أو أنثی»، پس معلوم می شود که این «عامل» را در مقابل «عامله» و همچنین «منکم» را در مقابل «منکن» نباید معنا کرد و این شاهد خوبی است بر این مدعا که اگر تعبیرات قرآنی به صورت مذکر آمده است براساس فرهنگ محاوره می باشد نه براساس ادبیات کتابی.\nدر سوره مبارکه نحل نیز می فرماید: «من عمل صالحا من ذکر أو اثنی و هو مؤمن فلنحیینه حیاة طیبه؛ هر کس از مرد یا زن کار شایسته کند و مؤمن باشد قطعا او را با زندگى پاکیزه اى حیات [حقیقى] بخشیم.» (نحل/ 97)\nدر این سه آیه لفظ را بیان فرموده که هر سه لفظ به صورت مذکر آمده است، اما در اثنای آیه، خداوند می فرماید: خواه زن باشد خواه مرد، و این نه با قسمت قبل آیه هماهنگ است و نه با قسمت بعد آن، زیرا در اول آیه آمده است "من عمل صالحا" که هر دو لفظ "من" و "عمل" به صورت مذکر بیان شده است، البته ممکن است درباره "من" گفته شود که اعم از زن و مرد است، اما لفظ دوم که "عمل" می باشد مخصوص مذکر است، و بعد در ادامه آیه می فرماید: «من ذکر أو اثنی و هو مؤمن فلنحیینه» که در اینجا نیز لفظ "مؤمن"، و ضمیر "هو" مفعولی در "فلنحیینه" مذکر آمده است، و در حقیقت چهار لفظ مذکر در آیه ذکر شده است.\nبنابراین، باید دید جمله "من ذکر أو اثنی" بیان چیست؟ اگر بیان "عمل" است، که "عمل" فقط مذکر را شامل می شود و ضمیر مذکر بعدی هم که فرمود "فلنحیینه" به خصوص مذکر برمی گردد. پاسخ صحیح آن است که در اینجا ذات اقدس اله می خواهد به ما بفهماند، من که به صورت مذکر تعبیر می کنم براساس فرهنگ محاوره است، نه این که عمل و حیات طیب، مخصوص مرد باشد. بنابراین، نباید به زحمت افتاد که چرا پیامبر اسلام- علیه آلاف التحلیه والثناء – فرمود: "طلب العلم فریضه علی کل مسلم؛ کسب علم و دانش بر هر مسلمانی واجب است." و نفرمود "مسلمه" تا پاسخ داده شود، که در برخی نسخ مسلمه دارد، یا در برخی از روایات "مسلمه" هم اضافه شده است، یا این که بعضی از محدثان "مسلمه" را هم نقل کرده اند. اصلا زحمت سوال را نباید تحمل کرد تا نوبت به زحمت جواب برسد. قرآن کریم در عین حال که ما را به عظمت آن معنا آشنا می کند، ما را به خصوصیت فرهنگ محاوره هم راهنمایی می کند. می فرماید اگر سخن از مذکر است نه برای آن است که وصف، وصف مذکرها است بلکه برای این است که در مقام لفظ اینچنین تعبیر می شود.\nآیت الله عبدالله جوادی آملی- زن در آئینه جلال و جمال- صفحه 92-96\nقرآن تفسیر علوم قرآنی گفتگو برابری زن مرد\nشبهه تبعیت زن در ارزش ها در قرآن\nخلقت انسان فارغ از مذکر و مؤنث بودن در قرآن\nنگاهی به فلسفه مهر در اسلام و غرب\nمقایسه حقوق بشر و قانون خلقت و قانون اسلام در نفقه\nفلسفه نفقه دادن مرد به زن در اسلام\nمهربانی و تأثیرات آن در انسان از نظر قرآن


en کد مطلب: 62127 | تاریخ مطلب: 1398/02/29\nمساله یارانه پنهان و ضرورت اصلاح قیمت حامل‌های انرژی و توزیع عادلانه آن، موضوع جدیدی در اقتصاد ایران نیست و همیشه مطرح بوده است. در آذر 1392 خورشیدی «حسن روحانی» رییس‌جمهوری از کارشناسان و نمایندگان مجلس خواست برای هدفمند کردن یارانه پنهان به ویژه یارانه بسیار بالا انرژی در کشور فکری کنند زیرا یارانه پنهان انرژی در ایران نزدیک بودجه کل کشور است.\nدر همین راستا و پس از توصیه رییس‌جمهوری بسیاری از کارشناسان اقتصادی، نمایندگان مجلس و فعالان بازار سرمایه با انتشار بیانیه‌ای، درخواست «حذف یارانه پنهان» برای تحقق عدالت اقتصادی را از دولت کردند. آنها معتقد بودند که یارانه پنهان، به توزیع ناعادلانه یارانه‌ها منجر می‌شود. به عنوان نمونه در مواقع بالا رفتن نرخ ارز، انگیزه قاچاق در کشور افزایش می‌دهد و این امر فرصت‌های توسعه و رشد را از کشور می‌گیرد.\nدر ادامه این بیانیه آمده است روزانه عددی میان 2 تا سه دلار یارانه پنهان معادل هر ایرانی توزیع می‌شود در حالی که یارانه امکان توزیع یکسان نداشته و میان ساکنان شهرهای بزرگ مانند تهران با افرادی که در شهرهای کوچک، روستاها و حاشیه‌ها زندگی می‌کنند، فاصله قابل توجه به وجود می آید.\nبنابراین در حوزه یارانه پنهان افرادی که بیشترین بهره‌مندی دارند، پرمصرف‌ها هستند و نه طبقه نیازمندان زیرا به اندازه ای که پول می دهند، کالا مصرف می کنند و ابایی از مصرف بی رویه ندارند. همچنین قیمت‌های یارانه‌ای مزیت‌های نسبی در اقتصاد را مخدوش می کند و بهره‌وری در تولید را کاهش می‌دهد و سرانجام به شکل‌گیری یک نوع بازار سیاه و تشویق برای رانت خواری و قاچاق تبدیل می‌شود.\nبا توجه به این تاثیر یارانه پنهان در اقتصاد کشور پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا درباره آسیب شناسی یارانه پنهان و راهکارها برای ساماندهی آن با «هادی حق شناس» کارشناس اقتصادی و نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی به گفت وگو پرداخته است.\n- در ادامه متن گفت وگو را می خوانیم:\n**ایرنا: با توجه به بحث های فراوان پیرامون یارانه پنهان، تعریف شما از این موضوع چیست؟\n***حق شناس: یارانه پنهان در خصوص کالاهای دولتی پدید می آید که به قیمت واقعی عرضه نمی شوند و دهک های پردرآمد بیش از دهک های پایین آن کالا را مصرف می کنند. برای نمونه امروز مصرف بنزین دهک های پردرآمد بیشتر از دیگر قشرها مردم است، چون بخش کم درآمد جامعه خودرو ندارند یا تنها از یک خودرو استفاده می کنند در صورتی که این مساله درباره افراد ثروتمند به گونه دیگری است و هر یک از اعضای این خانوارها خودرو شخصی دارند. به این ترتیب آنها بیشتر از بنزین ارزان یا یارانه پنهان بهره می برند.\n**ایرنا: آیا این مساله تنها به کالاهای خاص مانند بنزین اختصاص دارد یا دیگر مقوله ها را نیز در برمی گیرد؟\n***حق شناس: به غیر از بنزین دهک های بالای جامعه از دیگر یارانه ها پنهان نیز بیشتر استفاده می کنند. به عنوان نمونه می توان به مصرف آب در استخرها اشاره کرد که به طور معمول، افراد متمول از این امکان بهره مند هستند و در حالی که برای هر متر مکعب تصفیه آب در تهران بیش از 2 هزار تومان هزینه می شود و دولت برای هر متر مکعب 600 تومان دریافت می کند، این اختلاف قیمت همان یارانه پنهان است که دهک های پردرآمد بیش از نیازمندان استفاده می کنند، چراکه دهک های پایین از امکاناتی چون استخر محروم هستند.\n**ایرنا: یارانه پنهان چه تغییری در فاصله طبقاتی جامعه ایجاد می کند؟\n***حق شناس: با یک مثال ساده می توان فاصله طبقاتی را که یارانه پنهان ایجاد می کند، نشان داد. برای نمونه در ارتباط با اختصاص تسهیلات بانکی باید گفت که دهک های کم درآمد امکان دریافت وام را به دلیل نداشتن، شرایط لازم چون وثیقه و ضامن، ندارند اما ثروتمندان با بهره برداری از دارایی های خود به راحتی از بانک های دولتی وام های چند میلیاردی می گیرند و این باعث افزایش فاصله طبقاتی میان اغنیا و مستمندان می شود و ثروتمندان روز به روز ثروتمندتر و نیازمندان بیش از پیش به ورطه فقر سقوط می کنند. بدین ترتیب ما شاهد ایجاد و عمیق تر شدن فاصله های طبقاتی در جامعه هستیم که از طرفی قشر غنی بر دارایی های خود می افزایند و مستمندان همچنان، فقیرتر می شوند. با بررسی مطالبات بانک ها می توان دریافت که عمده این مطالبات مربوط به دهک های پردرآمد است یا به بیان بهتر، سهم دهک های پردرآمد بسیار بیشتر از دهک های کم درآمد است.\n**ایرنا: با توجه به این وضعیت دولت چگونه می تواند به دهک های کم درآمد کمک کند؟\n***حق شناس: اگر دولت بتواند قیمت تسهیلات بانکی، فرآورده های نفتی و هر کالایی که عرضه می شود را واقعی کند و قیمت واقعی را از مردم بگیرد در آن صورت می تواند با این دریافتی ها به جامعه هدف مانند دهک های پایین و کم درآمد جامعه خدمت رسانی کند.\nبنابراین دولت باید جامعه هدف را تعیین و قیمت ها را واقعی کند که دیگر یارانه پنهان وجود نداشته باشد یا اینکه مشخص شود چه افرادی از این یارانه ها استفاده می کنند. این اقدام های دولت باعث می شود تا فاصله طبقاتی که با توجه به یارانه پنهان در جامعه ایجاد شده از میان برود.\n**ایرنا: با توجه به شرایط کنونی یارانه پنهان که در جامعه وجود دارد چه اتفاقی خواهد افتاد و راهکار شما در این زمینه چیست؟\n***حق شناس: با توجه به آن که منابع دولت محدود و هزینه های آن هر سال افزایش می یابد در صورت ادامه این روند دیر یا زود کشور به بن بست خواهد رسید و دولت با بحران مواجه خواهد شد بنابراین دولت باید یارانه پنهان را حذف کند. البته می بایست بر این نکته تاکید کرد که دولت منابع حاصل از حذف یارانه پنهان را صرف ایجاد زیر ساخت ها و توانمندسازی دهک های کم درآمد کند و از این درآمد به عنوان منبعی برای افزایش هزینه های جاری بهره نبرد.\nدر پایان باید گفت که اگر این یارانه های پنهان ادامه یابند، مفهوم ساده دیگرش این است که دیگر برای دولت پولی برای ساخت زیرساخت ها نخواهد ماند اما اگر یارانه پنهان حذف شود منابع جدید برای ساخت زیرساخت های کشور به وجود خواهد آمد.\nمنبع: گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ 29 اردیبهشت 1398


اعلام برنامه‌های جدید شرکت زیرساخت\nمدیرعامل جدید شرکت ارتباطات زیرساخت ظهر امروز در مراسم معارفه‌ی خود از اولویت‌های کاری این شرکت یاد کرد.\nبه گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، محمدجواد آذری جهرمی عصر امروز در مراسم معارفه‌ی خود اظهار کرد: رئوس برنامه‌های شرکت ارتباطات زیرساخت و بندهای هفتگانه در حکم وزیر ارتباطات آمده است و مشخص است که در 14 تا 15 ماه باقی‌مانده از دولت یازدهم قرار است چه موضوعاتی را در شرکت ارتباطات زیرساخت پیگیری کنیم.\nوی ادامه داد: مهم‌ترین بحثی که اکنون در دستور کار این شرکت قرار دارد اجرای کامل شبکه‌ی ملی اطلاعات است که در این حوزه مقداری کار بر روی زمین مانده است و ما امیدواریم در کمترین زمان ممکن این امور انجام شود.\nوی با اظهار امیدواری نسبت به راه‌اندازی مراکز تبادل ترافیک داده در سه استان تا پایان خردادماه گفت: از سوی دیگر قرار بر آن است که مدل اقتصادی فعالیت‌های خود را با کمک سازمان تنظیم مقررات تا حدی اصلاح کنیم. در این حوزه برنامه‌های جدی داریم که بر اساس آن‌ها می‌توان این نوید را داد که ظرف کمتر از یک ماه آینده کاهش نرخ ملموس در ارتباطات بین استانی و زیرساخت را شاهد خواهیم بود تا بدین ترتیب به گسترش تولید محتوای بومی کمک کرده باشیم.\nجهرمی همچنین متذکر شد: لازم است ارتباط ما با اپراتورها و بخش خصوصی تنگاتنگ شود و از سوی دیگر شرکت ارتباطات زیرساخت از سودآوری خود چشم پوشی کند. البته ما اعتقادی به ضرر هم نداریم اما بهتر آن است که به نفع صنعت ICT از حجم سود این شرکت بکاهیم.\nوی در پایان با تأکید بر اینکه سیاست دولت جدید سیاست توسعه به منظور اجرای شبکه ملی اطلاعات و عدالت اجتماعی است اظهار امیدواری کرد که در این مدت درآمدهای زیرساخت از طریق ترانزیت بین‌الملل محقق شود و در این مدت همکاری کاملی با بخش خصوصی وجود داشته باشد.\nبرای نمایش تمام اخبار مرتبط با عنوان «اعلام برنامه‌های جدید شرکت زیرساخت» اینجا کلیک کنید.\nمحمد آذری جهرمی در مراسم معارفه اش به عنوان مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت گفت:«من دو درس از آقای خسروی مدیرعامل زیر ساخت گرفتم که یکی صبر و دیگری شجاعت ایشان بود. امیدوارم بتوانم جواب اعتماد وزیر را بدهم.» مدیر عامل شرکت ارتباطات زیرساخت...\nشرکت ارتباطات زیرساخت اعلام کرد: نحوه برقراری خطوط اضطراری برای ارتباطات در زمان بحران\nمهر/ شرکت ارتباطات زیرساخت از برقراری لینک های اضطراری برای ارتباطات مناطق بحران زده خبر داد و گفت: یکی از روش های لینک اضطراری، استفاده از «فیبرهای تاکتیکی» است. مسعودرضا سلطانی مدیرکل پشتیبانی فنی و راه اندازی شرکت ارتباطات زیرساخت در این...\nافزایش ترافیک محتوای داخلی با اعمال سیاست های جدید شرکت زیرساخت فناوری اطلاعات > فناوری اطلاعات و ارتباطات - آمار و ارقام اولیه ارائه‌شده توسط شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات، حاکی از استقبال مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان محتوا از اقدامات سازنده وزارت...\nانتصاب مدیرعامل جدید شرکت زیرساخت\nبه گزارش گرداب، محمود خسروی بیش از ۶ سال معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت بود. طی حکمی که توسط محمود واعظی وزیر ارتباطات ابلاغ شده است وی از این سمت برکنار و محمد جواد آذری جهرمی به سمت معاون وزیر، رئیس هیات مدیره و مدیرعامل...


یک موتور جستوجو برای خودِ خودِ شما / 252181\n«امکان ندارد من این‌قدر خوش‌شانس باشم»، این چیزی است که اندی رابین در سال ۲۰۰۵ با خود می‌گفت. او بیش از یک دهه در شرکت‌های گوناگون فناوری از جمله اپل کار کرده بود و حالا گوگل به خرید اندروید - آخرین ساختة وی- تمایل نشان می‌داد.\nهنگامی که او مشغول بررسی بود تا تصمیم بگیرد که آیا گوگل می‌تواند یک خریدار خوب برای شرکتش باشد یا نه، با چیزی روبرو شد که آن را روال معمول در سیلیکون‌ولی می‌پنداشت: صحبت‌های زیاد بر سر آزادی نامحدود، سود کامل، و مزایای زیاد؛ همان سنتی که بیشتر باعث ناکامی است تا موفقیت.\nاما اکنون رابین برای گوگل کار می‌کند و یک چیز جدید فهمیده است: گوگل با دیگران فرق دارد. هنگامی که از محوطة اداری گوگل در مانتن‌ویو واقع در ایالت کالیفرنیا دیدن می‌کنید، با یک محیط اغواکننده روبرو می‌شوید. این شرکت مثل فروشگاه‌های فناوری به‌نظر می‌رسد و تفاوت‌های آن قابل لمس نیستند. تفاوت در جو و روح این مکان است.\nاگر با چندین نفر از گوگلی‌ها در سطوح و بخش‌های مختلف صحبت کنید، خیلی زود متوجه یک موضوع مشترک خواهید شد: آنها چه سرگرم طراحی تسهیلات جست‌وجو برای یک فرد نابینا باشند و چه مشغول تهیة غذا برای همکاران، احساس می‌کنند که با بقیه فرق دارند، که کارشان می‌تواند جهان را دگرگون سازد.\nدر بیشتر شرکت‌هایی که دچار روزمرگی‌هایی از قبیل کار با پاورپوینت، چارت‌های سازمانی، و مسایل مربوط به بودجه هستند، چنین احساسی وجود ندارد. چیزی که گوگل را از دیگران متمایز می‌کند، این است که پس از ۱۰ سال، هنوز هم می‌تواند با جاه‌طلبی به کارهای ابتکاری بپردازد؛ حتی با این که اکنون بیش از ۱۶ هزار کارمند دارد.\nدر هنگام مصاحبه با متقاضیان کار در گوگل، از آنها پرسیده می‌شود: «اگر برای دگرگون کردن جهان تمام منابع گوگل را در اختیار داشتید، چه کار می‌کردید؟» در گوگل، پرسش‌هایی از این دست، احمقانه یا حتی صوری نیستند: گوگل می‌خواهد بداند؛ زیرا فکر کردن و ساختن در این مقیاس کار گوگل است.\nاز آن گذشته، گوگل شرکتی است که می‌خواهد هر صفحه از هر کتابی که تاکنون در جهان منتشر شده است را به صورت الکترونیکی در بیاورد. چیزی که گوگل را از دیگران متمایز می‌کند، این است که هنوز هم می‌تواند با جاه‌طلبی به کارهای ابتکاری بپردازد.\nشرکت گوگل با ۱۴ میلیارد دلار درآمد سالیانه، به چیزی بیش از یک «شرکت جست‌وجو و تبلیغات اینترنتی» تبدیل شده است. در دیدگاه منحصربه‌فرد گوگل، اطلاعات یک ماده خام است، ماده خامی که باید مورد کاوش، تعریف مجدد، سامان‌دهی، و توزیع جهانی قرار بگیرد. دستیابی به اطلاعات یک الزام است؛ مانند آب پاک.\nایدة اصلی گوگل چیزی نیست جز منظم کردن تمام آن چیزهایی که در ظاهر ناهم‌خوان و نامتجانس به نظر می‌رسند: نقشه‌برداری از تمام جهان، جست‌وجوی وب روی صفحات تلفن همراه، فراهم کردن یک سیستم برای این که به اپیدمی‌ها و فاجعه‌های طبیعی پاسخ بدهد، فراهم کردن انرژی ارزان و تجدیدپذیر، و ...\nبرای نمونه، اندروید تنها یک پلتفرم جهانی برای برنامه‌های تلفن همراه نیست؛ این سیستم‌عامل یک کانال آب جدید است برای زمینی که آب زیادی به خود ندیده. منابعی که گوگل به کارمندان خود اختصاص می‌دهد، حسی از امکان‌پذیری- و تعهد- را به آنها منتقل می‌کنند؛ آنها می‌پرسند: «آیا ما از تمام مزایای آنچه که در اینجا داریم، استفاده می‌کنیم؟» «آیا به‌اندازة کافی کار انجام می‌دهیم؟» و «آیا هر کاری که می‌توانیم، انجام می‌دهیم؟» این‌ها پرسش‌هایی مهم هستند؛ پرسش‌هایی که هر یک از ما بهتر است اغلب از خودمان داشته باشیم.\n● از زبان داگلاس مریل (مدیر ارشد اطلاعات و معاون مهندسی)\nمن از کودکی ناشنوا بودم و به بیماری اختلال در یادگیری یا dyslexic نیز مبتلا هستم. زمان زیادی از دوران کودکی من صرف سر و کله زدن با چیزهایی می‌شد که برای دیگران بسیار ساده می‌نمودند. عادت کرده بودم برای انجام کارها، ابزارهایی پیدا کنم. هنوز هم از پیدا کردن ابزارهایی برای کاوش بهتر جهان توسط مردم، لذت می‌برم.\nامروز صبح که با همکارم سر کار می‌آمدم، رادیو یک آهنگ گذاشته بود و راننده پرسید: «این آهنگ کی عرضه شده؟» من آی‌فون‌ام را درآوردم و با گوگل یک جست‌وجو انجام دادم. این همان چیزی است که باعث شد در گوگل کار کنم؛ این ایده که ما می‌توانیم اطلاعات موجود در جهان را بیابیم و آن را به‌گونه‌ای مفید، در دسترس دیگران قرار دهیم.»\nسازمان‌هایی که مدت زمان زیادی از حضور آنها می‌گذرد، فرهنگ‌های توانمندی دارند. اما تمام جامعه‌شناسان به شما می‌گویند خیلی کم پیش می‌آید که افراد در مورد عناصر فرهنگ‌شان، به صحبت با یکدیگر بپردازند. گوگل صدای بلندی دارد. ما به بحث در مورد راهبرد و این که آیا محصولات‌مان خوب یا بد هستند، می‌پردازیم. ما در مورد هر چیزی با هم صحبت می‌کنیم و می‌خواهیم مباحثه‌های ما به‌گونه‌ای مؤثر تکامل پیدا کنند.\nمن شخصاً یک آدم گوشه‌گیر هستم، اما در اینجا یاد گرفته‌ام مشارکت کنم و به رد و بدل کردن ایده‌ها بپردازم. ما برای محافظت از افرادی که به مباحثه می‌پردازند، سخت کوشش می‌کنیم. فرایند استخدام ما اسطوره‌ای است. ما کمیته‌های استخدامی داریم که کار خود را با دیگر کمیته‌ها هماهنگ می‌کنند.\nیک متقاضی مهندسی به‌طور میانگین با هشت مهندس صحبت می‌کند. پیش از این که استخدام شوم، ۲۰ نفر با من مصاحبه کردند. من از متقاضیانی که مهندس نیستند، می‌پرسم که چگونه می‌توان یک خزندة وب ساخت. پاسخ صحیح اصلاً اهمیتی ندارد. من بیشتر دوست دارم ببینم که فرد به‌خوبی روی مسئله فکر می‌کند؛ زیرا از آنجا که ما یک شرکت نوآور هستیم، لازم نیست افراد بدانند کاری که از آنها خواسته شده، چگونه انجام می‌شود؛ فرد تنها باید از آن سر دربیاورد.»\n● از زبان مات گولتزباخ (مدیر محصول در گوگل‌اِنترپرایز)\n«هنگامی که در آستانه آغاز یک پروژه جدید هستید، معمولاً چه کاری انجام می‌دهید؟ حتماً زمان را با پر کردن کاغذها هدر می‌دهید. اولین صبحی که من در گوگل مشغول به کار شدم، نام و نشانی‌ام را روی یک فرم آنلاین نوشتم و سپس به‌طور الکترونیکی آن را به هر جا که لازم بود فرستادم. طرز کار این شرکت این‌گونه است. آن روز بعد از ظهر به یک جلسه رفتم و از من خواستند سر دربیاورم که چگونه گوگل می‌تواند اِنترپرایز (برنامه‌هایی برای سازمان‌ها) در اروپا را راه‌اندازی کند. به من گفته شد آخر هفته، با یک پاسخ برگردم.\nانگار به من گفته بودند: «هی تازه‌وارد، تو هنوز چیزی در مورد تجارت ما نمی‌دانی و هیچ تجربة بین‌المللی‌ای هم نداری، اما اینجا کسانی هستند که می‌توانند به تو کمک کنند، برو و ببین چطور می‌توانی این کار را انجام دهی.» سپس در چند ماه بعد، گوگل اِنترپرایز اروپا را راه‌اندازی کردیم.»\n● از زبان ماریسا مه‌یر (معاون محصولات جست‌وجو و تجربة کاربری)\nپس از ۱۱ سپتامبر، یکی از پژوهشگران ما با نام کریشنا بارات، در هر روز به ۱۰ یا ۱۵ سایت خبری سرمی‌زد و به‌دنبال اطلاعاتی در مورد این فاجعه می‌گشت. او با خودش فکر کرد که چرا برای این کار یک برنامه نمی‌نویسد. بنابراین، کریشنا- که یک متخصص هوش مصنوعی است- برای دسته‌بندی مقالات خبری، از یک خزندة وب استفاده کرد. او سپس این مقالات را به سرتاسر شرکت ایمیل می‌کرد. من و هم‌اتاقی‌ام نیز این مقالات را دریافت کردیم و به نظرمان رسید که ابزار نوشته شده توسط کریشنا خوب است ولی جا برای بهتر شدن دارد. ما احساس کردیم که می‌توانیم ویژگی‌های بیشتری به آن بیفزاییم و آن را به محصول خوبی تبدیل کنیم.\nاین‌گونه بود که گوگل‌نیوز زاده شد. کریشنا نمی‌خواست یک محصول بسازد؛ او به‌طور اتفاقی این ایده را به ما داد. ما از مهندسان‌مان می‌خواهیم ۲۰ درصد از زمان کاری‌شان را روی هر چیزی که دوست دارند، صرف کنند. ما ایمان داریم که آنها به این ترتیب می‌توانند چیزهای جالبی درست کنند.\nدو نوع مختلف از برنامه‌نویسان وجود دارند. برخی از آنها دوست دارند ماه‌ها و حتی سال‌ها کدنویسی کنند و امیدوارند که روزی بتوانند یک محصول کامل درست کنند. این کار مانند بنای یک قصر است. اپل در این کار استاد است. دیگران ترجیح می‌دهند کار خود را به‌صورت مرحله‌ای انجام دهند و در مراحل بعد، به بهبود و تکمیل آن بپردازند. این کاری است که انجام می‌دهیم.\nدشوارترین بخش در سازگار کردن افراد جدید با فرهنگ‌مان، هنگامی است که یک مهندس نمونه‌ای از کارش را به من نشان می‌دهد و من می‌گویم: «عالی است؛ بزن بریم!» آنها می‌گویند: «اوه، نه، هنوز آماده نیست.» من به آنها می‌گویم: «کار‍ِ گوگلی، یعنی این که محصول را در همان ابتدا در گوگل‌لَبز قرار دهیم و سپس به بهبود آن بپردازیم و رفته رفته متوجه شویم که بازار چه چیزی می‌خواهد و سپس آن را تکمیل کنیم.»\nبرخی از شرکت‌ها فکر می‌کنند طراحی، نوعی هنر است. ما فکر می‌کنیم طراحی، یک دانش است.\n● تی‌وی رامان (پژوهشگر شیوه‌های بهبود دستیابی به اطلاعات)\nمهندسان زیادی در گوگل هستند که در شرکت‌های دیگر نیز به‌عنوان پژوهشگر کار می‌کنند. این باعث می‌شود پژوهشگران نتوانند یک ایده را به‌طور کامل از فرایند پیشرفت آن عبور دهند و به این ترتیب انتقال فناوری به یک مشکل عمده تبدیل می‌شود. اما پژوهش تنها در گوگل انجام نمی‌گیرد. گوگل به‌تعبیری یک انستیتوی آموزش عالی است. نوآوری در کجای گوگل رخ می‌دهد؟ در همه جا؛ زیرا در اینجا همه پژوهش می‌کنند.»\n● ایرنی آیو (مدیر تجربة کاربری)\n«ظرف چند سال، بیشتر کاربران اینترنتی در سرتاسر جهان به وسایلی غیر از رایانه شخصی روی خواهند آورد. به همین علت، ما به پژوهش در این زمینه پرداختیم؛ مدتی به مردم نگاه کردیم و تلاش کردیم سر در آوریم که آنها چگونه از فناوری استفاده می‌کنند.\nسپس به ایدة یادداشت‌های Post-it نگاه کردیم. اگر به هند و چین نگاه کنید، می‌بینید که استفاده از اینترنت در این مناطق کاملاً با ایالات متحده تفاوت دارد. مردم کشورهای آسیایی [هند و چین] تمایل زیادی به جست‌وجو ندارند؛ زیرا نوشتن واژگان برای آنها دشوار است. بنابراین، ما روی برنامه‌ای با نام گوگل‌ساجست (Google Suggest) کار کردیم. این برنامه پیش‌بینی می‌کند که شما به‌دنبال چه چیزی هستید و بنابراین لازم نیست تمام واژه را تایپ کنید. ما تمام اطلاعات لازم را در یک پایگاه داده‌ها قرار دادیم و آن را در اختیار دیگر تیم‌ها نیز گذاشتیم. ما به این طریق با دیگر تیم‌ها ارتباط برقرار می‌کنیم.»\n● جسیکا اوینگ (مدیر ارشد محصول iGoogle)\nگوگل به‌خوبی می‌دانست که دو گروه از افراد وجود دارند: افرادی که دوست داشتند سایت زیاد شلوغ نباشد، ظاهری کلاسیک داشته باشد، و افرادی که می‌خواستند انبوهی از اطلاعات روی آن ببینند: ایمیل، اخبار، آب و هوای محلی، و ... . من و سه مهندس دیگر روی آی‌گوگل (یک صفحة خانگی سفارشی برای گوگل) کار کردیم. من در آن زمان ۲۲ سال داشتم و فکر می‌کردم کار سنگینی است. شش هفته بعد، ما نخستین ویرایش آن را در ماه مه (اردیبهشت) عرضه کردیم. افراد بسیاری راضی بودند و به بهبود آن ادامه دادیم و تا ماه سپتامبر (شهریور)، روی Google.com یک لینک گذاشتیم.\nهنگامی که تیم مربوط به گوگل‌مپس، Street View (عکس‌های ۳۶۰ درجه‌ای) را عرضه کرد، فکر می‌کردیم این باید جالب‌ترین چیزی باشد که تا به‌حال دیده‌ایم. ما که کوشش می‌کنیم از لحاظ نوآوری از یکدیگر پیشی بگیریم، از خودمان پرسیدیم: «چگونه می‌توانیم آی‌گوگل را بهتر کنیم؟» ما به‌جای این که همه چیز را خودمان بنا کنیم، ابزارها و زیرساخت‌هایی می‌سازیم تا بتوانیم جامعة برنامه‌نویسان خارجی را در کار دخیل کنیم.\nما نمی‌توانستیم ابتکارهای همکاران‌مان را باور کنیم. یک پسر دبیرستانی بود که در یک گجت (ویرایش گوگل از یک ویجت) یک جدول تناوبی گذاشته بود. ما هرگز به چنین چیزی فکر نکرده بودیم.\nبعد از خودمان پرسیدیم که چگونه می‌توانیم صفحة خانگی را بهتر شخصی‌سازی کنیم؟ برادر من به‌تازگی صاحب فرزند شده بود. من یک گجت درست کردم که عکس پسر برادرم را روزآمد می‌کرد و بنابراین برادرم می‌توانست ضمن رشد پسرش، عکس او را هم ببیند.\nبه خودمان گفتیم هیچ دلیلی وجود ندارد که تنها برنامه‌نویسان بتوانند محتوا ایجاد کنند. محصول بعدی ما، Gadget Maker نام داشت. اکنون همه می‌توانند یک گجت مانند آن چیزی که من ساختم را درست کنند و آن را برای دوستان‌شان بفرستند.»


خبر، رپورتاژ آگهی یا مقاله\nاین نوع تبلیغات در تمامی درگاه‌های ارتباطی ویدوآل نمایش داده خواهد شد.\nمتن خبر، رپورتاژ آگهی یا مقاله بر اساس اطلاعات ارائه داده شده از طرف مشتری، توسط تیم تولید محتوای ویدوآل تهیه خواهد شد.\nدر حالت پیش‌فرض، ویدئو تبلیغاتی توسط مشتری در اختیار ویدوآل قرار می‌گیرد.\nویدوآل با اخذ هزینه توافقی، توانایی تولید موشن گرافیک یا ویدئو اختصاصی را دارد.\nتصویر یا ویدئو در ابتدای ویدئوها\nدرج تبلیغ به صورت تصویر یا ویدئو حداکثر ۵ ثانیه‌ای در ابتدای تمامی ویدئوهای وب‌سایت.\nاین نوع تبلیغات قابلیت درج لینک ورود به وب‌سایت مشتری را خواهند داشت.\nتعداد اعضاء کانال تلگرام ویدوآل: ۴۶هزار (46k) عضو واقعی\nاز ساعت ۲۲ الی ۱ بامداد\n(یک ساعت پست اول)\nاز ساعت ۲۲ الی ۱۰ صبح\n(۳۰ هزار بازدید)\nمشاهده تلگرام ویدوآل\nتعداد اعضاء پیج اینستاگرام ویدوآل: ۱۲ هزار عضو واقعی\n۲ ساعت تبلیغ ۴۰ هزارتومان\n۳ ساعت تبلیغ ۵۰ هزارتومان\n۶ ساعت تبلیغ ۸۰ هزارتومان\n۱۲ ساعت تبلیغ ۱۸۰ هزارتومان\n۲۴ ساعت تبلیغ ۲۸۰ هزارتومان\n۲۴ ساعت تبلیغ با ریشات ۳۲۰ هزارتومان\nپکیج هفت روزه با تخفیف\nهفت روز ، روزی ۳ ساعت ۲۶۰ هزارتومان\nهفت روز ، روزی ۶ ساعت ۴۵۰ هزارتومان\nهفت روز ، روزی ۱۲ ساعت ۹۰۰ هزارتومان\nپکیج همراه با تخفیف ویژه (پیشنهاد ویژه)\nهفت روز ، روزی ۲۴ ساعت با ریشات ۱ میلیون تومان!\nمشاهده اینستاگرام ویدوآل