تحقیق کیفی Qualitative research ... 2 کامل\nنکات مهم در انتخاب نمونه\nانواع نمونه گیری هدفمند(purposeful sampling)\n1. نمونه گیری نوعی(typical)\n2. نمونه گیری بی همتا(unique)\n3. نمونه گیری دارای گوناگونی بالا(maximum variation)\n4. نمونه گیری راحت(convenience)\n5. نمونه گیری گلوله برفی(snowball)\n1) نمونه گیری نوعی: در مواردی که نمونه ما میانگین پدیده مورد مطالعه است و نمونه غیر نوعی, حداقلی و حداکثری, منحرف یا شدید نیست. استفاده از پروفایل دانش آموز فارغ التحصیل دبیرستان که فرد میانگین یا نوعی است یا کسی كه با این پروفایل تناسب دارد در این مقوله قرار می گیرد.\n2) نمونه گیری بی همتا: در مواردی که ویژگیهای استثنایی فرد مورد نظر شماست مانند دانش آموزی که قهرمان ورزشی است از این نمونه گیری استفاده می شود.\n3) نمونه گیری دارای گوناگونی بالا: در مواردی که در نظر دارید نمونه شما دارای ویژگیهای فراوان و گوناگونی در پدیده مورد مطالعه باشد از این نوع نمونه گیری استفاده می شود. در نظریه مبنایی این نوع نمونه گیری کاربرد فراوان دارد, چون شما می خواهید از داده هایی که استقرا می کنید به نظریه برسید به نحوی که تمام اعضای دارای آن ویژگی مورد مطالعه را پوشش دهد تا نظریه بتواند آن را شامل شود. مثلا در میان فارغ التحصیلان شما به دنبال آنهایی می گردید که در گستره وسیعی ویژگیهای مورد نظر تحقیق را داشته باشند.\n4) نمونه گیری آسان: در مواردی که مسئله وقت, پول, دسترسی به نمونه و موارد مشابه مطرح است شما از نمونه گیری آسان استفاده می کنید. یعنی از نمونه هاييکه راحت تر در دسترستان هستند بهره می گیرید. مثلا بچه های خودتان یا دوستانتان را انتخاب می کنید. این نمونه گیری از لحاظ داده ها فقیر است و با تحقیق کیفی چندان تناسبی ندارد.\n5) نمونه گیری گلوله برفی, زنجیره ای یا شبکه ای: این نمونه گیری شایعترین نمونه گیری در تحقیقات کیفی است. در این نمونه گیری , شما مشارکت کننده یامشارکت کنندگانی انتخاب می کنید و از طریق آنها و با توجه به ویژگیهایی که مورد نظرتان هست به مشارکت کنندگان بعدی می رسید. پاتون می گوید : "با پرسش از شماری از افراد در باره کسانی که می شود با آنها صحبت کرد, گلوله برفی بزرگ و بزرگتر می شود تا آن جا که شما مواردی را که از حیث اطلاعات غنی هستند, انباشته می کنید" (patton, 2002, p. 237)نمونه گیری دیگری نیز هست که در برخی طرحهای تحقیق کیفی از آن استفاده می کنند و در آن در آغاز کل نمونه انتخاب نمی شود ، بلکه یک نمونه ابتدایی انتخاب می شود و سپس داده ها محقق را به سند دیگر و مشارکت کننده دیگر رهنمون می شود.\nتعداد نمونه مورد نظر\nدر تحقیقات کیفی نمونه گیری تا حد اشباع انجام می شود ولی توصیه می شود که حداقلی از تعداد نمونه را به طور ابتدایی در طرح خود در نظر بگیرید که بعدا ممکن است این نمونه افزایش یابد.\nدر مصاحبه گروهی افرادباید تعدادشان بین شش تا ده نفر باشند . به موضوع مصاحبه آشنا باشند و ترجیحا همدیگر را نشناسند.اين نوع مصاحبه بیشتر در باره موضوعاتی جواب می دهد که زندگی روزمره گروه موضوع مورد مصاحبه است و معمولا در باره آن حرف می زنند. البته از قبل نمی توان کارآمدی روش ر ا پیش بینی کرد ولی در مورد مسائلی که شخصی است و به بیان احساس شخص بر می گردد احتمالا جواب نخواهد داد/94\nنکاتی که باید در مصاحبه مراعات شود\n1. انجام مصاحبه آزمایشی 2. پرهیز ار کاربرد اصطلاحات تخصصی در مصاحبه\n3. اطمینان از فهم پرسشهای مورد مصاحبه\nانواع پرسشهای مطرح شده در مصاحبه\n1. پرسشهای ناظر بر رفتار و تجربه فرد: مثال: یک روز کاری ات را به عنوان مدیر بگو معمولا چطوری می گذرد؟ از صبح تا شب برای من بگو چه طوری می گذرد؟ (پرسش از یک دانشجو یا مدیر یا زن خانه دار)\n2. پرسشهای ناظر بر بیان عقاید و ارزشها: نظرت در مورد این که مسئولان اجرایی باید لیدر هم باشند چیست؟ (نظرت در مورد این که معاون آموزش باید بر کار معلم نظارت کند, چیست؟\n3. پرسشهای ناظر بر بیان احساس: احساست در مورد این مسئله چیست؟ مصاحبه گر معمولا منتظر پاسخهای عاطفی مانند نگرانی, خوشحالی, ترس, اعتماد و ... است.\n4. پرسشهای ناظر بر دانش: این پرسشها دانش مصاحبه شونده در باره یک موقعیت را جست و جو می کند.\n5. پرسشهای حسی: این پرسشها شبیه پرسشهای ناظر بر رفتار و تجربه به نظر می رسند ولی بیشتر ناظر بر این است که چه چیزی شنیدی, دیدی, لمس کردی و ...\n6. پرسشهای جمعیت شناختی و ناظر بر پیشینه فرد: پرسشهای مربوط به سن, درآمد, میزان تحصیلات, سابقه کار و...) البته پرسشهایی که مرتبط با موضوع می باشند باید پرسید و نه هر پرسشی را.\nمریم سخن پاتون را نقل می کند که به نظر وی نباید پرسشهایی را مطرح کرد که بیشتر ناظر بر چرایی هستند چون مصاحبه شونده را به تامل وا می دارد و ممکن است که مصاحبه قطع شود. ولی مریم با این موضوع موافق نیست و به نظر وی می توان به باور ها و افکار مصاحبه شونده بیشتر پی برد. مریم انواع پرسشها را به چهار دسته تقسیم می کند:\n1. پرسشهای فرضی: فرض کنید که شما معاون آموزشی بودید با معلمان چطور برخورد می کردید و یا چگونه بر آنها نظارت می کردی.\n2. پرسشهای موذیانه(Devil’s advocate questions) : اگر یک عده بگویند که معاون آموزشی باید از مدارس حذف شود, شما چه می گویید؟\n3. پرسشهای آرمانی: اگر قرار بود شما برنامه دوره کارشناسی ارشد را طراحی می کردید , چه نکاتی را در مورد برنامه این دوره مدنظر قرار می دادید؟\n4. پرسشهای تفسیر گرانه: در واقع با این پرسشها برداشت خود از مصاحبه را بازبینی می کنید. من درست فهمیدم که ... این پرسشها زمینه را برای گفتن اطلاعات, عقاید و احساسات مجددا فراهم می کند.\nپرسش خوب پرسشی است که باز باشد و داده های توصیفی را بخواهد این گونه پرسشها می توانند از این قبیل باشند.\n1. به من در باره زمانی بگو که ...\n2. یک مثالی می شود برایم بزنید\n3. می شه کمی بیشتر در باره این موضوع بگویی\n4. شبیه به چی بود وقتی که....\nاز پرسشهایی که در آن چند مسئله مطرح می شود اجتناب کنید. مثلا نپرسید شیوه تدریس, نحوه برخورد استادان و نحوه ارزشیابی آنها چطور بود. احتمالا مصاحبه شونده می ماند که در باره کدام یک پاسخ بدهد. از پرسشهای جهت دار پرهیز کنید. مثلا اگر از کسی بپرسید مشکلات عاطفی شما پس از دست دادن شغلتان چه بود. ممکن است کسی دچار مشکل عاطفی نشده باشد و شما فرض خود را بر او تحمیل می کنید.\nپرسشهایی که جواب آنها نه یا آره است نیز پرسشهای خوبی نیستند. مثلا شما از برنامه کارگاه راضی بودید ؟ شما از معاون آموزشی خود رضایت دارید؟ ولی پرسشهایی ماننداین که شما از کدام قسمت برنامه کارگاه راضی بودید؟ کدام رفتار معاون آموزشی برایتان جالب است ؟ اطلاعات بیشتری را عرضه می کند.\nبرخی از حرکات و نشانه ها می تواند مصاحبه شونده را به گفتار بیشتر ترغیب کند. مثلا گفتن عباراتی مانند: خوب, آهان ,سکوت, سرتکان دادن. پاره ای پرسشهای ساده نیز مانند چه کسی؟ کی؟ کجا؟ نیز مانند چه کسی جز شما آن جا بود؟ بعدش شما چه کردید؟ چه وقت این اتفاق افتاد؟ شما وقتی این اتفاق افتاد کجا بودید؟\nیا برخی پرسشها که به تامل وا می دارد مانند: منظورتان چیست؟ کمی بیشتر می شود در باره آن صحبت کنید. میشه کمی بیشتر توضیح بدهید.\nبهتر است که پرسشها ابتدا نوشته شود تا با اعتماد به نفس بیشتری در اولین مصاحبه ها , مصاحبه کرد. البته نظم پرسشها بستگی به خودتان دارد. می شود پرسشهای جمعیت شناختی را ابتدا مطرح کرد. البته برخی پرسشها که ممکن است خصوصی باشند مثلا در مورد دختران ایرانی که در آموزش و پرورش هستند تاهل و تجردشان, یا میزان درآمد ممکن است مصاحبه را با امتناع روبرو کند. برخی پرسشهای خنثی می تواند در ابتدا مطرح شود. می شود گفت کمی در باره خودتان صحبت کنید. خودتان را می شود معرفی کنید و کمی هم در باره خودتان حرف بزنید.\nپرسشها بهتر است کم تر باشند و در عین حال باز پاسخ باشند. این طوری فرصت شنیدن بیشتر فراهم می شود./103\nرابطه مصاحبه شونده و مصاحبه کننده\nدکستر معتقد است در تعامل بین مصاحبه کننده و مصاحبه شونده سه عامل وجود دارد:\n1. شخصیت و مهارت مصاحبه کننده\n2. نگرش و جهت گیری مصاحبه شونده\n3. تعریف این دو از موقعیت برخی گفته اند اگر مصاحبه کننده با مصاحبه شونده قرابتی داشته باشد مصاحبه بهتر پیش می رود. مثلا زن با زن, نسل جوان با جوانان, معلم با معلم .... چون با موقعیت مصاحبه شونده آشناست. ولی این مسئله قطعی نیست. گاه این قرابت باعث می شود بسیاری مسائل را نبیند چون برایش بدیهی است یا آن که از پیش جهت گیری هایی داشته باشد که بر مصاحبه تاثیر بگذارد.\nثبت و نوشتن مصاحبه\nثبت مصاحبه بسیار مهم است . برخی از ضبط دیجیتالی استفاده می کنند که این بسیار مناسب است و نقاط ضعف و قوت را مشخص می کند. پاره ای علاوه بر ضبط به یادداشت برداری می پردازند. این امر بخصوص در مواردی که به علائم غیر کلامی توجه می شود مفید است. برخی عادت به هر دو کار دارند. ولی رونویسی کامل بیانات مصاحبه شونده درست نیست چون ارتباط را مختل می کند. در مواردی که ضبط مشکل است و نوشتن هم رابطه را مختل می کند باید پس از انجام مصاحبه بلافاصله همه مطالب را نوشت. پیاده کردن کامل نوار مصاحبه گرچه خوب و ایدآل است ولی وقت گیر است و بسیاری این کار را نمی کنند. می توان کسی را استخدام کرد و او نوار را پیاده کند ولی چون او ممكن است با اصطلاحات آشنا نباشد به صورت خوبی این کار انجام نشود. بهتر است مصاحبه های اول را خودتان پیاده کنید گرچه پیاده کردن مطالب می تواند مفید باشد و اگر کسی این کار را انجام دهد مي تواند زمان بیشتری را برای تحلیل مصاحبه اختصاص دهد.\nدر فرمت مکتوب مصاحبه باید نکاتی را در نظر گرفت. مکان و زمان مصاحبه و شخص مصاحبه شونده. در این فرم می توان صحبت های یکی از دو نفر را ایتالیک کر د که راحت تر بتوان آن را خواند و حاشیه ای هم برای یادداشت های مصاحبه کننده گذاشت. می توان بین یادداشت یک خط فاصله گذاشت ولی بین یادداشت مصاحبه شونده و مصاحبه کننده دو فاصله گذاشت./110-114\nنوشتن گزارش تحقیق کیفی(فصل دهم)\nنوشتن گزارش تحقیق کیفی شایدیکی از سخت ترین مراحل این تحقیق باشد. برخی نویسندگان پست مدرن انواع ارائه گزارش ها مانند نمایش, نقاشی, ایفای نقش و .. را پیشنهاد کرده اند ولی ما در این فصل بر گزارش سنتی یعنی گزارش مکتوب تاکید داریم. در نگارش گزارش تحقیق کیفی باید ابتدا ببینیم که گزارش برای چه کسی تهیه می شود. سیاستگزاران, مشارکت کنندگان در تحقیق, اعضای هیات علمی داوری گزارش, موسسه تامین کننده بودجه تحقیق و امثال اینها. لذا در عین این که فرمت اولیه ای تهیه می شود ولی باید با توجه به مخاطبان تاکید گزارش متفاوت باشد. انتخاب محور گزارش\nمحور گزارش منوط به مخاطبان نوشته , هدف اصلی تحقیق و سطح انتزاع مطالب در خلال تحلیل داده هاست. اگر مخاطبان شما خوانندگان یک نشریه باشند و تحقیق شما در باره آموزش ساکنان یک مرکز رفاهی برای آموزش کامپیوتر باشد، ممکن است در باره مزایای ورود کامپیوتر به این مراکز گزارش کنید و یا راهنمایی هایی در باره انجام این کار ارائه کنید. گزارش به شکل با زبان غیر فنی ارائه می شود. اگر گزارش برای اعضای کمیته داوری رساله دکترا باشد، محور گزارش هدف تحقیق مثلا راهبردهای شناختی بکار گرفته شده در یادگیری کاربرد کامپیوتر توسط مشارکت کنندگان تحقیق خواهد بود و تحقیق بر متدولوژی ئ تحلیل و تفسیر یافته ها متمرکز خواهد شد.\nرئوس کلی گزارش تحقیق\nابتدا عناوین گزارش خود را مشخص کنید و سپس آن ها را منظم کنید و بر اساس این طزح گزارش خود را ارائه کند. گزارش مقدمه ای لازم دارد که به نحوی خوانندگان را با کلیات طرح تحقیق آشنا کند.\nمن معمولا شماره صفحاتی را که باید در نظر بگیرم مشخص می کنم. اگر برای نشریه ای می خواهم گزارشم را بفرستم که حداکثر 14 صفحه مقاله را می پذیرد یک صفحه به مقدمه اختصاص می دهم و سپس چهار صفحه برای اولین عنوان در شرح گزارش و به همین ترتیب تعداد صفحات را مشخص می کنم. البته این صفحات در موقع نوشتن تغییر می کند و بستگی به این دارد که شما به هر بخش چه میزان توجه دارید؟\nنقشه کلی نوشتن ما را برای نوشتن آماده می کند ولی هیچ چیز مانند خود نوشتن به نوشتن کمک نمی کند. نوشتن خود موجب اتفاقی می شود. بسیاری از محققان معتقدند که نوشتن خود نوعی تفکر و اندیشیدن است(Becker, 2007; Wolcott, 2001).(Becker, 2007; Wolcott, 2001). نوشتن " فرایند اجتماعی بازگشتی است که نویسندگان را در بسط و وضوح بخشیدن به افکارشان کمک می کند و مراوده و ارتباط آن ها را با مراحل متوالی صورت بندی اندیشه , بازخورد و تجدید نظر میسر می کند". (lofland, Sno, Anderson, & Lofland, 2006, p.222) لافلند و همکاران (2006) مي گويند:" فعالیت نوشتن خود محور بحث را مشخص می کند و آن جه را سعی در گفتن آن دارید شکل می دهد و بصیرت های تازه ای را ایجاد می کند که موجب بسط چیزهایی که باید بگویید می شود به طریقی که از قبل پیش ببینی نمی کردید.(ص229)\nاز همین رو De (1993) نوشتن را "ابزار دیگری در جعبه ابزار تحلیلی ما می داند". بخصوص" از خلال چالشی که در ارائه خود به دیگران داریم می توانیم به روشن شدن و انسجام مفاهیم و روابطی که در تحلیل خود لحاظ کرده ایم, کمک کنیم"(p.237)\nالبته ممکن است در حین نوشتن متوقف شویم و نتوانیم نوشتن را ادامه دهیم. این به معنای قفل شدن ذهن است. در این موارد می توانیم چند روش را برای شکستن این قفل ذهن استفاده کنیم. ابتدا به مواد تحقیق مجددا مراجعه کنیم دوم در باره آنها بنویسیم. قطعا نوشتن بهتر از نانوشتن است. خود این مسئله ممکن است به شکستن این قفل کمک کند. سوم می توان تاریخی برای تکمیل بخشی از گزارش تعیین کرد. این تاریخ مشوقی برای نوشتن و باز شدن مانع ذهن خواهدبود. چهارم می توان در باره این موضوع به دوستی نامه نوشت. با او شروع به مکاتبه کرد و حتی گفت و گو با او را ضبط کرد. این امر به رفع مانع ذهنی نوشتن كمك مي كند.\nاز موانع دیگر نوشتن ترس از مورد انتقاد قرار گرفتن است که دانشجویان ممکن است از آن بیم داشته باشند. این ترس ممکن است به خاطر این باشد که فکر می کنند نوشتن را بلد نیستند یا این که تنها یک راه درست و روش صحیح برای نوشتن وجوددارد. پیشنهاد ما این است که شما اولین ویرایش نوشته خود را بنویسید و سپس آن را به دوستان و حتی مشارکت کنندگان در تحقیق بدهید تا در باره آن نظر بدهند بدین وسیله در وقت هم صرفه جویی می کنید و از داوری دیگران برای بهتر شدن کارتان بهره می برید و به تدریج گزارشتان شکل می گیرد.\nبه هر حال با تقسیم اجزای گزارش نوشتن آن ساده تر می شود. برای این کار نخست تمام موادی را که باید از آن ها استفاده کنید, گردآوری کنید. سپس مخاطبان خود را مشخص کنید. آنگاه محور بحث خود را معلوم کنید. بعد از آن که محور بحث مشخص شد, طرح کلی گزارش را تدوین کنید. در نهایت شروع به نوشتن کنید. طرح کلی در حین نوشتن گزارش به تدریج مي تواند بازبینی شود و اصلاح گردد.\nمحتوای گزارش تحقیق کیفی\nطرح مشخصی برای تعیین محتوای گزارش وجود ندارد و سبک های مختلفی در گزارش تحقیق کیفی وجود دارد. به هر حال این امر بسته به هدف و مخاطبان شماست . مخاطبان عادی قطعا خیلی علاقمند به بحث های متدولوژیک نیستند. در حالی که همکاران و محققان حوزه کار شما این امر را مهم می دانند . بهترین چیزی که من پیشنهاد می کنم ارائه عناصر اصلی بخش های کیفی گزارش ها و گزینه های در دسترس برای مدیریت بخش های مختلف گزارش است.\nعناصر گزارش تحقیق کیفی\nگزارش تحقیق حتی در پست مدرن ترین شکل آن باید فضای کلی تحقیق را نشان دهد. Tienrney’s (1993) در گزارش تحقیق مردم نگارانه و داستانواره خود در باره سیاست رفع تبعیض دانشگاه با نقل قول از سیاست دانشگاه شروع می کند در این نقل قول بیست و هفت کلمه ای در آغاز گزارش ما حداقل می دانیم که تحقیق در دانشگاه برگزار می شود و به شکلی به بحث تبعیض مربوط می شود. .\nدر مطالعات موردی موقعیت تحقیق یا مکان تحقیق و یا مصاحبه توصیف می شود . در برخی گزارش ها که فقط مصاحبه ابزار گردآوری داده هاست توصیف کلی نمونه به صورت کلی در بخش روش تحقیق ارائه می شود. حتی برخی گزارش ها خصوصیاتی از مصاحبه شوندگان را ارائه می کنند.\nبه صورت کلی در بخش روش تحقیق, چگونگی انتخاب نمونه, گردآوری داده ها و نحوه(روش) تحلیل آن ها و نحوه اطمینان از روایی و پایایی عنوان می شود. در گزارش تحقیق کیفی بخشی اضافی هم وحود داد که در آن محقق آموزش هایی که دیده است, تجربه ها, جهت گیری های فلسفی, سوگیریهایش را توضیح می دهد. مثلا Abramson(1992) در گزارش تحقیق خود در باره سوگیریهای شخصی برخی به معیار های زیر در باره کیفیت ارائه داده های تحقیق اشاره کرده اند مانند تاثیر آن در افزایش دانش, جنبه هنری, جنبه بازاندیشانه آن(reflexivity) , تاثیر آن در افراد از حیث عاطفی و اجتماعی.\nولی بهتر آن است که گزارش را در حین تدوین بر اساس مقولات, تم ها یا نظریه ای که از تحلیل داده ها به دست آمده است سازماندهی کرد. به طور کلی بخش یافته های تحقیق با مقدمه ای کلی در باره یافته ها شروع می شو و سپس هر بخش از یافته ها که شاملنقل قول هایی از مصاحبه یا یادداشت ها یا ارجاع به مدارک است پیگیری می شود. نمونه صفحه 249 نمونه ای خلاصه شده از تحقیقی در باره مشتریانی کم سواد و نحوه رفتار انها در بازار است. در بخش بحث و نتیجه گیری شما به مقایسه یافته ها با نتایج تحقیقات پیشین, بیان نتایج کلی و نتیجه مشخصی که تحقیق شما به همراه داشته است اقدام می کنید.\nجایگاه بخش های اساسی\nبخش های مختلف تحقیق به حسب مخاطبان شما جایگاه خود را می یابند. مثلا خواننده عادی علاقه ای به بخش روش تحقیق ندارد و برخی از محققان کیفی این بخش را در ملحقات می آورند. مطالعات کیفی در نشریات علمی یا فصل های کتاب بحث روش تحقیق را اغلب در مقدمه مسئله و یا بلافاصله پس از آن می آورند. بخش ادبیات تحقیق باید در آغاز گزارش قار گیرد آن جا که مسئله تعریف می شود. در بخشی که کارهای پیشین مرور می شود در بخشی که اختصاص به نتایج تحقیق دارد. البته این را در ذهن خود داشته باشید که گروه مخاطب شما و نیز تعداد صفحات مورد نظر در تصمیم گیری موثر است.\nدر ارائه مطالب از چارت و نمودار هم می توان برا ی نشان دادن ارتباطات میان مفاهیم استفاده کرد. البته این نمودار ها باید دارای ویژگیهای زیر باشند.\n1- در جایی که نزدیک به بحث هستند و در متن قرار داده شوند.\n2- تا حد امکان ساده و تعداد آنها زیاد نباشد.\n3- ساده و در حدی باشند که به خواننده در فهم مطلب كمك كند.\n4- به خواننده کمک شود که چگونه متن را بخواند.\nسهم هر یک از اجزای توصیف و تحلیل در گزارش چقدر باید باشد؟ من گاه در داوری مقالات نشریات به مقالاتی بر می خورم که برای نکته های نه چندان مهم, نقل قول های فراوان آورده اند و برای نکته های اساسی بحث خود اندگ اشاراتی را ذکر کرده اند . در مورد شمار نقل قول ها و تحلیل ها باید به تعادلی دست یافت بهتر است که نقل قول ها با فاصله اندک از یکدیگربیایند و دنبال هم ردیف نشوند. اریکسون بین توصیف خاص و کلی و تفسیر شرح گونه تمایزقائل می شود. این سه عنصر در فرایند تحلیل داده ها وحدت می یابند. و می توانند "عناصر اصلی گزارش تحقیق باشند" (p.149) . یعنی داده های خام به عنوان توصیف خاص ارائه می شوند. و سطوح بالای انتزاع به عنوان شرح و تفسیر می آیند. توصیف خاص شامل نقل قول مصاحبه شونده ها و نقل هایی از میدان تحقیق و تصاویر روایی زندگی روزمره است " که درآن تصاویر و صداهایی از آن چه که گفته شده و انجام شده توصیف می شوند." توصیف عام از آن رو ضروری است که به خواننده بگوید که آیا تصاویر و نقل قول هاي نمونه نوعی داده ها همچون کل هستند. " ناتوانی در شرح این الگوهای توزیع – برای ارائه تعمیم در بدنه اصلی-احیانا جدی ترین کاستی در اغلب گزارش های تحقیقات میدانی است(Erickson, 1986, p. 151) شرح تفسیرگرانه سومین عنصر در گزارش تحقیق کیفی است که چارچوب فهم مورد را بیان می کند و توصیفات کلی بر اساس آن بحث می شود.\nاریکسون البته در نسبت توصیفات و تفسیر بحث می کند و تعادل بین آنها در گزارش تحقیق را کار دشواری می داند که به نظر او پس از آزمایش و خطا های زیاد می توان به درجه ای از آگاهی در این زمینه دست یافت.خواندن گزارش های منتشره و نیز مشاوره با محققان این قلمرو می تواند به درک درست این نسبت کمک کند./256\nانتشار گزارش تحقیق\nخط کلی آن است که گزارش شما بر اساس ارائه به اسپانسر, خواننده عادی, متخصصصان و .. باید تهیه شود.\nپاتون نیاز به تحقیق در پاره ای گزارش ها بخصوص گزارشهایی که تاکید بر ارزشیابی کلی یا اقدام پژوهش را دارد ضروری نمی داند. به نظر او گزارشهای این حوزه " تاثیری کمتر از تعاملات رو در رو با کسانی که علاقمند به استفاده از نتایج تحقیق هستند, دارد" (p. 510). مسلما ارائه شفاهی در شکل سخنرانی, پرسش و پاسخ, کنفرانس مطبوعاتی و مانند آن به هدف ارتباط و انتشار نتایج برخی تحقیقات کمک می کند. در واقع یافته های تحقیق باید در شکل فیلم, ویدیو یا ارائه تصویری عرضه شود.\nانتشار مقاله در نشریه نیز کمک می کند محقق با فرمت, سبک و رویه های نشریه آشنا شود. پاره ای از نشریات این حوزه به قرار زیرند.\nگزارش های مطالعات موردی\nگزارش مطالعات موردی, می تواند به دو شکل نوشته شود. یک شکل آن است که ابتدا توصیف بیاید و پس از آن تحلیل و تفسیر ارائه شود و دیگر آن است که توصیف و تحلیل و تفسیر شما با یکدیگر توام باشد. نمونه اول کار Houle (1984) است که در فصل آخر آن تعمیم هایی در باره یادگیری که از مطالعه های موردی اخذ شده ارائه می شود. نمونه دوم تلفیق توصیف و تصاویر با تفسیر است. کار Abramson(1992) مطالعه موردی در باره Russian immigrant grandfather می باشد. Stake(1995) می گوید گزارش مطالعه موردی معمولا جایی میان قصه گویی و گزارش تحقیق سنتی قرار می گیرد. به نظر استیک توسعه گزارش های مطالعه های موردی اغلب یکی از این مسیر ها را می پیماید: تحول تقویمی یا زیستنامه ای مورد؛ دیدگاه محقق در باره چگونگی آشنایی با مورد؛ یا توصیف یک به یک چند عنصر اصلی مورد. (صفحه 127). طرح کلی گزارش مطالعه موردی\nتصویر اولیه: من می خواهم خوانندگانم بدون واسطه تجربه ای جایگزین را درک کنند و از مکان و زمان تجربه حسی را به دست بیاورند.\nتعیین مسئله : مقصد و روش تحقیق: اگر چه اغلب خوانندگانم به روش من اهمیت نمی دهند. من می خواهم نحوه ورود به مسئله تحقیق, هویت خود و مسائلی را که فکر می کنم به درک مسئله کمک می کند, به خوانندگانم بگویم.\nتوصیف روایی و تفصیلی برای تعریف مورد و موقعیت: من می خواهم داده های نسبتا غیر قابل مناقشه ای را ارائه کنم اما کاملا بدون تفسیر ولی توصیفی که آنها تصور کنند خود در موقعیت بوده اند. اگر من داده های مناقشه برانگیزی برای ارائه داشته باشم احتمالا به آنها ارائه می کنم به عنوان ديدگاه های یک مدعی یا شاهد.\nبسط موضوع: گاه احتمالا در میانه راه من چند مسئله کلیدی را بسط می دهم نه برای تعمیم بلکه برای فهم پیجیدگی مورد. در این جاست که اغلب من به تحقیق ديگر نزدیک می شوم یا به فهم خود از موارد دیگر.\nشرح مفصل توصیفی, اسناد, نقل قول ها, مثلث سازی داده ها: برخی از مسائل نیاز به تحقیق بعدی دارند. این باید جایی برای داده های تاییدی تجربی باشد. من نشان خواهم داد که چگونه تحقیق را برای تایید مشاهدات انجام داده ام( مثلث سازی های من ) نیز آن چه که در ابطال آنها انجام داده ام.\nدعاوی: قصد من فراهم آوردن اطلاعاتی است که خوانندگان با آن دانش خود در باره مورد را بازبینی کنند و یا حتی تعمیم های موجود در باره این موارد را اصلاح کنند. با وجود این از طریق ارائه مشاهدات نسبتا بی وقفه من آن چه را که فکر می کنم درک من از مورد است جمع بندی می كنم و نیز این که چگونه تعمیم های من در باره مورد به لحاظ مفهومی تغییر کرده است و یا در همان سطح تایید شده است.\nتصویر پایانی: من می خواهم نکته ای تجربی را بیان کنم . یادآوری این نکته به خواننده گزارش که این گزارش صرفا مواجهه شخصی با یک مورد پیجیده است.\nبرگرفته از Stake(1995, p.123)\nBogdan and Biklen(2007) ده پیشنهاد مفید را برای تحلیل داده ها در حین جمع آوری آنها مطرح کرده اند.\n1. مطالعه خود را محدود بکنید. هر چه اطلاعات شما در یک زمینه بیشتر و عمیقتر باشد امکان تحلیل بهتری وجود دارد.\n2. نوع مطالعه خود را مشخص کنید. شما باید تصمیم بگیرید که در صدد توصیف کامل یک موقعیت هستید یا آن که می خواهیدنظريه توليد كنيد.\n3. پرسشهای تحلیلی را بسط دهید. کمی پس از این که وارد حوزه کارتان شدید مشخص کنید از پرسشهای کلی که مطرح کردید کدام با موضوع تناسب دارند و کدام بی تناسبند. 4. بر اساس یادداشت های پیشین و مشاهدات خود , روش جمع آوری اطلاعات را طراحی کنید.\n5. تفسیر های زیادی بر مشاهدات خود بنویسید.\n6. یادداشت های زیادی برای خودتان از آن چه که یاد می گیرید بنویسید. این یادداشت ها, زمانی برای اندیشیدن در باره موقعیت و چگونگی ارتباط آن ها با نظریه , روش و مسائل اساسی تر را مطرح می کنند.\n7. برخی ایده ها و تم ها را می توانید با مشارکت کنندگان مطرح کنید. مثلا وقتی با آگاهان کلیدی صحبت می کنید فقط شنونده نباشید بلکه از آنها چیزهایی در باره الگوی خود بپرسید.\n8. پس از مدتی که در حوزه پژوهش کار کردید به ادبیات تحقیق مراحعه کنید.\n9. با استعاره ها, تمثیل ها و مفاهیم بازی کنید.\n10. از وسایل دیداری استفاده کنید.\nچه موقع باید مصاحبه را تمام کرد؟ یا مشاهدات را متوقف کرد. این مبتنی بر پاره ای ملاحظات تئوریک و عملی است. برخی از آنها عبارتند. تمام شدن منابع, اشباع مقوله ها, ظهور تنظیمات و قواعد(احساس یکی بودن. اگر به این رسیدیم که اطلاعات جدید بسیار دور از هسته اصلی مقولاتی است که تاکنون پیدا شده اند و به صورت مفیدی به مقولات اضافی مفید کمک نمی کند می توان از ادامه مصاحبه خود داری کرد.\nاز همان مصاحبه اول شروع به کدگذاری کنید. این کد ها می توانند کلمات, حروف, اعداد, عبارات, رنگ ها و یا ترکیبی از آنها می باشند. شما ممکن است در اولین مصاحبه احساستان این باشد که مقولات یادتان است ولی بعد از ده مصاحبه و گذشت چند ماه همه چیز از یادتان خواهد رفت./173\nدرست از همان موقع که مصاحبه می کنید و آن ها را خودتان یا کسی دیگر پیاده می کند, شرح و تفسیر را آغاز کنید. در حاشیه مصاحبه ها یا در یادداشت هایتان این کار را انجام دهید این مرحله ای است که بعدا به تحلیل شما بسیار کمک می کند./174\nحتما یک مجموعه درست کنید که همه اطلاعاتتان در آن جمع شود و در عین حال سازماندهی شده باشد. هیچ چیز بدتر از این نیست که داده های محقق گم شود. بهتر است از ابتدا فایل الکترونیکی و یا هارد کپی از داده هایتان داشته باشید.\nتحلیل داده ها کاری به مراتب سخت تر از گردآوری آنهاست. به نظر من رفتن به کلاس هم انسان را قادر به تحلیل داده ها نمی کند بلکه باید عملا درگیر و وارد آن شد. این کار استقرایی و تطبیقی است یعنی همان چیزی که گلاسر و استراوس(1967) بر آن تاکید داشتند البته در نظریه مبنایی، ولی به نظر من در همه انواع آن باید این کار ا انجام داد.\nهدف تحلیل داده ها\nفرایند تحلیل داده ها با هدف معنی بخشیدن به داده ها انجام می شود. این کار مستلزم تحلیل, تقلیل و تفسیر شنیده ها و مشاهدات محقق است. تحلیل داده ها فرایندی پیچیده است که مستلزم رفت و برگشت بین قطعات عینی داده ها مفاهیم انتزاعی, بین استدلال قیاسی و استقرایی, بین توصیف و تفسیر است. این معانی یا ادراکات یا بینش ها یافته های یک مطالعه را تشکیل می دهند. یافته ها می توانند در شکل تحلیل های توصیفی , تم ها یا مقولاتی که از دل داده ها در آمده اند باشند یا در شکل الگو ها و نظریه هایی که داده ها را تشریح می کنند. هر یک از این اشکال سطوح مختلف تحلیل را نشان می دهند که گستره آنها از توصیف های ساده عینی تا انتزاعات منتهی به ساخت نظریه در سطوح بالا ست./176\nدر تحلیل داده ها شما با واحد هایی سرو کار دارید که باید آن ها را به مقولاتی تقسیم کنید. این واحد ها باید واجد اطلاعات باشند و تفسیر بردار باشند. در مقام مثال فرض کنید که شما یک مغازه مواد غذایی دارید که در آن 200 نوع مواد غذایی است. شما در این فروشگاه غله دارید که وقتی با پرتقال آن را مقایسه می کنید از یک جنس نیستند. خوب حالا شما دو دسته دارید که آیتم بعدی شما در داخل یکی از این ها قرار می گیرد یا ممکن است قرار نگیرد. با ادامه این فرایند به انتخاب شما آیتم ها در مقولات قرار می گیرند. ممکن است شما آن ها را به مقولات مواد تازه, منجمد, کنسرو شده یا بسته بندی شده تقسیم کنید. یا ممکن است شما بر اساس رنگ, وزن یا قیمت آن ها را تقسیم کنید. یا آن که بر اساس مقولاتی که در عرف فروشگاه معمول است مانند گوشت, لبنیات, مواد تولیدی,مواد کنسروی و .. تقسیم کنید. خود این مقولات زیر شاخه هایی دارند مثلا مواد تولیدی مقولاتی مانند میوه ها سبزیجات و میوه ها خود شامل مرکبات و غیر مرکبات, بومی و غیر بومی و .. دارند. از خلال مقایسه این انگاره ها به صورت استقرایی انگاره ها پیدا می شوند.\nفرایند گام به گام تحلیل\nدر این بخش از مقوله سخن می گوییم که در بسیاری از متن های مرتبط با تحلیل داده ها سرو کار دارد.. از نظر من مقوله همان تم, الگو, یافته یا پاسخ پرسش تحقیق است. مهمترین نکته این است که قبلا هم گفتم تحلیل داده ها باید همزمان با گردآوری آن ها انجام شود./178\nپس از اولین مصاحبه یا مشاهده , در کنار یادداشت خود شروع به کدگذاری آزاد می کنید . مثل همان کاری که در فروشگاه خوار بار فروشی انجام شد. در این کار شما ممکن است از همان عبارات مصاحبه شونده استفاده کنید. نمونه ای از مصاحبه با زنی که بیکار بود و یک زن موفق تاجر شده بود در ص 179 به همراه کدگذاری آن آمده است. در این مصاحبه , زن تاجر می گوید که من موقعی که دستیار فروشنده بودم رفتار های او را کپی می کردم مثل لبخند زدن به خریدار, از خواهرم که تجربه بیشتری داشت یاد می گرفتم, از طریق عمل برخی چیز ها را یاد گرفتم. زنان دیگر که شغلی مشابه من داشتند در حین مسافرت چیزهایی به من یاد دادند. خوب در کنار این مصاحبه مفاهیمی مانند کپی کردن از دیگران, خواهر, دانش مشترک(common sense) , زنان دیگر, از طریق کدگذاری به دست آمده است که این کار همان کدگذاری آزاد است و ممکن است شما مقوله ای بسازید که به آن کدگذاری محوری می گویند یا کد گذاری تحلیلی و مقوله ای با عنوان " یادگیری از دیگران" بسازید. پس از این که مصاحبه دوم را انجام دادید. شما شروع به کد گذاری آزاد آن می کنید و در حالی که در ذهن مقولات قبلی را دارید مجددا به کدگذاری این مصاحبه می پردازید . مقولات از نظر گلاسر و استراس حیاتی متفاوت از داده ها دارند و توسط محقق ساخته می شوند.181/\nطبقه بندی مقولات و داده ها\nشما در جریان تحقیق مقولات خود را بازنگری می کنید و آنهایی را که جامعترند و بیانگرترند انتخاب می کنید. هر مقوله ای می تواند زیر مقوله داشته باشد. می توانید در یادداشتی جداگانه مقوله ها را بنویسید. مقوله های یادگیری از عضو خانواده(خواهر), یادگیری از زنان دیگر و امثال اینها در نهایت در ذیل مقوله یادگیری از دیگران در مصاحبه با زن تاجر قرار گرفت.\nهر یک از داده ها در ذیل مقولات مربوط به آنها قرار می گیرند. می توانید از فایل های رایانه ای برای این کار استفاده کنید داده های یک مقوله را در داخل آن قرار دهید. البته بهتر است هر داده را با اسم مصاحبه شونده و یا شماره ای مشخص کنید که بعدا اگر خواستید به اصل مصاحبه مراجعه کنید بتوانید این کار را با سهولت انجام دهید.\nدر مرحله ای که شما کار استقرایی تان تمام شد، پس از آن شما به مقولاتی دست می یابید و تصویر روشنتری از کار پیدا می کنید. در این مرحله کار قیاسی انجام می دهید و باید ببینید این مقولاتی که ساخته اید با داده های شما تطبیق دارند یا نه. این جریان رفت و برگشت میان این دو روش است.د رمدل زیر فرایند منطق تحلیل داده ها نشان داده شده است./183\nآغاز کاملا استقرایی کشف\nنیمه راه استقرایی و قیاسی(هردو) کشف و تایید\nخاتمه اصولا قیاسی آزمون و تایید\nنامگذاری مقوله ها\nنامگذاری مقوله ها را می توان از طریق سه منبع انجام داد: خود محقق, مشارکت کنندگان تحقیق, ادبیات تحقیق. گرفتن ایده از مشارکت کنندگان مانند این که در تحقیقی کارمندان بیمارستانی که اطفال دارای مشکلات حاد را نگهداری می کرد والدین را به سه دسته خوب, نه چندان خوب و مشکل ساز تقسیم می کردند. ادبیات تحقیقات قبلی هم می تواند منبع مقوله سازی باشد ولی این کار به نظر استراس و گلاسر موجب آن می شود که در قید این مقولات بمانید و نتوانید به مقوله سازی های جدید بپردازید و عملا تولید ایده و نظریه صورت نگیرد. مقولاتی که ساخته می شوند باید معیار های زیر در باره آن ها مراعات شود.\n1. مقولات باید پاسخگوی پرسشهای تحقیق باشند.\n2. مقولات باید جامع باشند به نحوی که همه داده های مهم و متناسب در یک مقوله یا زیر مقوله قرار بگیرد.\n3. مقوله باید منحصر به فرد باشد. یک داده باید در یک مقوله قرار گیرد و در چند مقوله واقع نشود.\n4. مقوله باید حساس باشد. نامگذاری مقوله باید در حد امکان در باره داده حساس باشد و فرد بیرون از تحقیق معنی آن را متوجه شود.مثلا مقوله زمان به اندازه مقوله مدیریت زمان معنی دار نیست.\n5. مقولات باید کاملا همخوان باشند. مثلا در همان مثال فروشگاه مواد غذایی نباید اقلام را به تولیدی, کنسرو شده و میوه تقسیم کرد. چون کنسرو و میوه خود قلم تولیدی محسوب می شوند. در تحقیق قبلی که به دنبال فرایند تبدیل زنی بیکار به زنی تاجر بود. سه نوع مقوله یادگیری تمیز دا\nمشخصات فردي: رحمت اله خوارزمی رحیم آبادی شماره تلفن : 09113349348 Researcher\n& Clinical Guide In CCLD Dehkhoda "Correction Center For\nLearning Disorders" –Guilan-Iran مرکز تحقیقات علوم رفتاری ایران www.bric.orq.ir مرکز اصلاح و درمان اختلالات یادگیری ایران www.ccld.orq.ir مرکز تحقیقات آموزشی www.iranedu.orq.ir\nموضوعات مرتبط: تحقیقات آموزشی، پرو‍زه تحقیقاتی، روش تحقیق، تحقيق كيفي Qualitative Research، جزوه روش تحقیق علمی وروش تحقیق عملی\n[ دوشنبه بیست و چهارم مهر ۱۳۹۱ ] [ 5:40 ] [ مدیر گروه ] .:


تلاوت مجلسی زیبای استاد غلوش سوره احزاب تلاوت مجلسی زیبای استاد غلوش سوره احزاب: دانلود تلاوت مجلسی فوق العادهبسیار زیبای استاد راغب مصطفی غلوش سوره احزاب آیات 38 50 . زيباترين تلاوت ها استاد راغب مصطفی غلوش زيباترين تلاوت دانلود احزاب آیه21الی34 . برای مشاهده مطلب انتخابی، بر روی لینک زیر کلیک نمایید\nدانلود ماندگار ترین تلاوت ها از مشهورترین قاریان جهان، دانلود تلاوت سوره مبارکه احزاب از غلوش احزاب از غلوش دانلود تلاوت سوره ، دانلود Persian Persian طارقبلد آیات 1 الی 18 توسط غلوش تلاوت مجلسی سوره احزاب آیات 21 تا 34 با راغب مصطفي غلوش احزاب 38 50 http media iribtv ir Audios AudioGallery دانلود تلاوت های استاد محمد .\nدانلود تلاوتهای استاد راغب مصطفي غلوش؛ دانلود تلاوت مجلسی فوق العادهبسیار زیبای استاد راغب مصطفی غلوش سوره احزاب آیات 38 50 . مطالب مرتبط - Related Content\nخودشیفتگی یا نارسیسیسمخودشیفتگی مدیرانخودشیفتگی مزمنخودشیفتگی خاقانیخودشیفتگی به انگلیسیخودشیفتگی درمانتکیه مددکارشناسی ارشد بدون پایان نامه پیام نورخبرگزاري ايسنا نزديك اموزش ومال منو پاک میکنی مال بقیه168903دلیلتصاویر وضعیت دسربرهتعداد نظامیانیاعدامات حلبجةشاهدان یهوه ویکیپدیاعلی اكبر حكمی زادهکتاب اسرار هزارساله علی اکبر حکمی زادهجواب خودازمایی زبان فارسی سوم دبیرستان انسانیپاسخ خودازمایی های زبان فارسی سوم انسانیپاسخ خودآزمایی ادبیات فارسی سوم انسانی\nنتائج الباکلوربا لولاية غرداية - انسانی پاسخ نامه سوالات کنکور95 - پاسخ سوالات ازاد 95 - موعد ظهور نسب الثانوية العامة فالسلطنة - طريقة الکشف عن نتايج البکلوريافي الجزائر2017 - نتائج الباکالوريا 2017 بثناويات الجزائر - اشعاردرموردامام زمان ع -


همگرایى، تفاهم و همگامى مشترک جهان اسلام، وابسته به عوامل متعدد درونى و برونى بوده و هست. اصول همیشه مشترک بین مسلمانان، همانند: اصل بنیادى توحید، نبوت، وجود قرآن کریم، منافع بازار مشترک اقتصادى، سیطره ى دین اسلام در عصر ظهور و جهانى سازى، کنگره ى عظیم جهانى حج، فروعات دین چون نماز با اقسام متنوع، بیت المقدس به عنوان قبله ى اول مسلمین و مسئله ى حیاتى قدس در بین مسلمانان، از عوامل اصلى همگرایى در جهان اسلام است. شاید بتوان گفت که بیشتر عواملى که در همگرایى و بنیاد و بنیان هاى تقریب مذاهب اسلامى نقش دارد، به طورمستقیم و یاغیرمستقیم، ریشه در ابعاد گسترده و جهانى دین اسلام دارد. در شرایط کنونى، وظیفه ى مهم متفکّران اسلامى، عالمان و نخبگان مراکز مهم دینى و دانشگاهى شیعه و سنّى، و نیز احزاب و تشکّل هاى اسلامى جهان اسلام، آن است که با آسیب شناسى عوامل هم اندیشى بیش از هر چیز به امر تقویت و جهت دهى افکار عمومى ملّت هاى اسلامى به سمت عدالت طلبى، اسلام خواهى و وحدت امّت اسلامى بپردازند. در این نوشتار با برشمردن عوامل اساسى همگرایى هم چون؛ یکتاانگارى، دین و شریعت اسلام ناب، اصل وجود کتاب مقدس، شخصیت جهانى پیامبراسلام صلى الله علیه و آله و ابعاد گسترده سیره و سیرت حضرتش، کنگره جهانى حج، خلق مذاکره ومناظره هاى علمى میان اندیشمندان و متفکران فِرق ومذاهب اسلامى، جهت رفع یا کم کردن اختلافات در مسائل تشنج زا، سیره عملى وگفتار اهل بیت علیهم السلام به عنوان ثقل اصغر که هریک مى تواند در جهت همگرایى، هم اندیشى وهمگامى مشترک جهان اسلام نقش تعیین کننده اى داشته باشند، به چگونگى دلالت این عوامل بر همگرایى نیز پرداخته شده است.\nدر ادامه ى بیان و تشریح هرعامل، تلاش شده پیشنهاد و راهکار کاربردى براى تقویت بیشتر آن عامل یا رفع موانع برسر راه آن بیان گردد. با توجه به اینکه بررسى ریشه ها و اسباب همگرایى ملازم با شناخت ریشه هاى واگرایى و تشنج زا در بین فرقه ها و مذاهب اسلامى است، از این رو در بخشى از این مقاله به بررسى مواردى از این قبیل، چون: عدم تکفیر و تفسیق خصوصا در مسئله ى مهم خلافت و جانشینى پس از نبى اکرم صلى الله علیه و آله اختصاص یافته است.\nدر پایان نگاهى بسیار کوتاه به آثار و نتایج همگرایى که خود مقاله اى مستقل مى طلبد شده است.\nکلیدواژه ها: همگرایى همبستگى، جهان اسلام، امةً واحدةً تقریب مذاهب اسلامى، اخوة، ألفت.\nبررسى عواملى که مى تواند در همگرایى و انسجام امت اسلامى، نقش سازنده، تعیین کننده و سرنوشت ساز ایجاد کند، بدان حد اهمیت دارد که جزو نیازهاى حیاتى و آنى ماست و نیاز به استدلال ندارد. زیرا گذشته از آموزه هاى دینى و تکالیف ملى و عقلانیّت سیاسى و خردمندى، امّت مؤمن مسلمان هم؛ این را مى خواهد که هیچ کس انسجام اسلامى را به هم نزند و عوامل همگرایى را سست و تضعیف ننماید تا با حفظ توان بالقوّه و بالفعل امّت اسلامى و با جلوگیرى از هدر رفتن نیروهاى انسانى و منابع غنى طبیعى، در پرتو هم اندیشى و همگرایى به سرعت به اهداف بلند و والاى اسلامى دست یافته و عزّت و پیروزى بزرگ جهان اسلام را نظاره گر باشیم.\nاگر امّتى بخواهد زندگى سعادتمند و شرافتمندانه اى درعصر جهانى شدن داشته باشد، و پیشرفت عظیم در عرصه هاى گوناگون تکنولوژى، صنعت، فراصنعت و حیات خود ایجاد کند باید روح همفکرى و همگامى مشترک را در خود تقویت و بباوراند.\nچرا که قطره چون شد متصّل به هم، دریاست\nزقطره هیچ نیاید ولى چون دریا گشت\nهرآنچه نفع تصوّر کنى در او، آنجاست\nانسجام اسلامى دنیاى اسلام؛ که زاییده ى شناسایى و تقویت ریشه ها و اسباب همگرایى است بدان سان اهمیت دارد که امیر مؤمنان مکرّر در دوران حکومت علوى اش رسما اعلان نمودند که: نقد حکومت و حتى مخالفت با آن پذیرفتنى است تا آنگاه که انسجام و وحدت مسلمین شکسته نشود.\n«اتحاد ملى» و «انسجام اسلامى» دو اصل مهم از اصول بنیادى جوامع اسلامى و دو حلقه اتصال از حلقه هاى زنجیره ى ثبات نظام هاى اسلامى است که متأسفانه به دلایلى در جهان اسلام خصوصا بین دول اسلامى کمرنگ شده است و باعث وارد شدن آسیب هاى فراوانى در عرصه هاى مختلف؛ بر نظام هاى اسلامى و جهان اسلام شده است.\n«انسجام اسلامى» یعنى ملت هاى مسلمان جهان با هم، با تکیه بر مشترکات دینى، متحد و همگام باشند.\nبنابراین واژه «انسجام» کلمه اى است که بالاتر از مسئله وحدت است؛ زیرا اگر وحدت در اندیشه، فکر، نیت وقلب است؛ انسجام یک وحدت رویه اى را در عمل و عکس العمل بیرونى تداعى مى کند.\nاز این رو، انسجام اسلامى نه تنها در عرصه داخلى بلکه با تأکید بیشتر در عرصه منطقه و بین المللى جهان اسلام مدنظر مى باشد. با توجه به توطئه استکبار جهانى براى ایجاد تفرقه نژادى، مذهبى و ملى بین کشورهاى اسلامى، انسجام اسلامى یک شعار کلیدى است و ما امروز در منطقه خاورمیانه و سطح بین المللى به شدت به آن نیازمندیم. آنگاه که تمام مجموعه مذاهب و فرقه هاى اسلامى، ارتباط خود را با نگرشى بر محوریّت دوراندیشى و چشم انداز روشنى از آینده بر مبناى مشترکات همه جانبه یکدیگر تنظیم کنند، شاهد بلوغ سیاسى و رشد اخلاقى و معنوى در کشورهاى اسلامى خواهیم بود. مسؤلان جهان اسلام، سازمان کنفرانس اسلامى، متفکران جهان اسلام، به ویژه علماى شیعه و اهل سنت باید با همفکرى و همگرایى در جهت حفظ انسجام اسلامى که عامل مهم اقتدار هرچه بیشتر امت اسلامى است، بکوشند و در جهت خنثى سازى توطئه ها علیه جهان اسلام طراحى هاى لازم را انجام دهند.\nجغرافیاى سیاسى اسلام\nمجموع مساحت جهان اسلام نزدیک به 23 میلیون کیلومتر مربع است که این مساحت، معادل یک چهارم کلّ خشکى موجود در جهان (149 کیلومتر مربع) مى باشد، بیش از یک چهارم جمعیّت بشر یعنى بیش از یک میلیارد و سیصد میلیون نفر مسلمانند. کشورهاى اسلامى بیش از دو سوّم منابع نفتى و یک چهارم منابع گازى و یک دهم منابع آهن و بسیارى از معادن دیگر همچون طلا و مس جهان را با نسبت هاى متفاوتى در اختیار دارند. طبق گفته ى دانشمندان، موقعیت جغرافیایى جهان اسلام در کره ى زمین به مثابه ى قلب جهان است و منابع انسانى موجود در جهان اسلام نزدیک به یک چهارم جمعیّت جهان است. همه ى این منابع، جهان اسلام را به یک نیروى داراى توان رقابت با سازمان ها و اتّحادیه هاى اقتصادى بزرگ جهان تبدیل کرده است. مرزهاى فرهنگى دنیاى اسلام نیز، بخش وسیعى از جهان را در برگرفته است. از سوى دیگر، سازمان کنفرانس اسلامى بعد از سازمان ملل و سازمان کشورهاى غیرمتعهّد، با عضویّت 57 کشور اسلامى، بزرگ ترین سازمان بین المللى است. از نظر استراتژیک هم، جهان اسلام در حیاتى ترین نقطه کره ى زمین؛ یعنى مرکز خشکى هاى زمین و تلاقى راه هاى خشکى و دریایى قرار گرفته است. علاوه براین، کشورهاى اسلامى از تونس در شمال غربى ترین نقطه ى آفریقا تا اندونزى در جنوب شرق آسیا و از قیرقیزستان و قزّاقستان در شمال آسیا تا زنگبار در جنوب شرق آفریقا مجموعه اى به هم پیوسته است. در این میان هیچ کشور غیراسلامى به جز کشور کوچک و ساختگى اسرائیل وجود ندارد. از نظر تاریخى هم در حدود بیش از 13 قرن، این مجموعه سرزمین ها و ملّت ها با سابقه ى تمدّنى کهن و پویا؛ و اعجاب انگیز براى غربى ها، یک امّت واحده بوده اند.\nبنابراین از نظر جغرافیایى، تاریخى، سیاسى و دینى، ضرورت همگرایى جهان اسلام حقیقتى است غیرقابل انکار؛ ولى درحال حاضر کشورهاى اسلامى از نظر اقتصادى، سیاسى، فرهنگى و علمى آموزشى علاوه بر عقب ماندگى، در گسستگى بسیارى از همدیگر قرار گرفته اند. وابستگى سیاسى، اقتصادى، علمى و فرهنگى اغلب کشورهاى اسلامى به کشورهاى استعمارى و امپریالیستى، بیش از همبستگى در بین کشورهاى اسلامى است.\nآرى! بسیار شگفت آور است که مسلمانان در صدر اسلام با دست خالى امّا با چنگ به ریسمان الهى و اطاعت از قرآن و پیامبر صلى الله علیه و آله و انسجام و همدلى توانستند بر قواى دو امپراطور بزرگ ایران و روم غلبه نمایند، ولى امروز، با داشتن این همه امکانات، هر روز قطعه اى از پیکر کشورهاى اسلامى با یورش دژخیمى، از تن جدا مى شود. مقام معظّم رهبرى در این باره بیان مى دارند که:\n«ما حرفمان این است اى مسلمانان عالم! در هر کجاى دنیا که هستید اگر شما با هم دشمنى و مبارزه و جنگ نکنید و دشمنان تان و دوستان تان را بشناسید، وضع زندگى شما با آنچه که امروز هست، تفاوت خواهد کرد. امروز به علّت دشمنى دشمنان اسلام و سیاست ها و قدرت هاى بزرگ جهان به وسیله ى دولت هاى دست نشانده، کشورهاى اسلامى غالبا دچار فقر و وابستگى و تشتّت هستند؛ در حالى که اگر شما باهم باشید و نیروهاى تان را علیه یکدیگر مصرف نکنید، این نیرو، قدرت عظیمى است که از آن مى شود براى بهتر کردن دین تان و دنیاى تان استفاده کنید».\nاز این رو؛ ایجاب مى نماید یک بار دیگر با بازخوانى سیر تاریخى وقایع جهان اسلام از صدر تاکنون، عوامل واگرایى و همگرایى امّت اسلامى را مطالعه کرده و نقاط ضعف و قوّت را دریابیم و در تقویّت عوامل همگرایى امّت و دولت هاى اسلامى بکوشیم.\nدانشمندان و جامعه شناسان براى ایجاد انسجام و همگرایى در جامعه، عواملى را مانند زبان، ملیّت، جغرافیا، فرهنگ و... مطرح کرده اند؛ ولى اسلام، گرچه این عناصر را نادیده نگرفته، امّا این عوامل عناصر اصلى نیستند. بدین جهت که این عوامل، ظاهرى و صورى اند. گواه متقن برآن، همانا جنگ هاى داخلى و قومى جامعه است.\nشهید مطهّرى رحمه الله مى فرماید:\n«... مسلمانان مایه وفاق هاى بسیارى دارند که مى تواند مبناى یک اتّحاد محکم گردد. مسلمانان؛ همه خداى یگانه را مى پرستند و همه به نبوّت رسول اکرم صلى الله علیه و آله ایمان و اذعان دارند. کتاب همه قرآن؛ و قبله ى همه کعبه است. مسلمین همه از یک نوع جهان بینى برخوردارند و یک فرهنگ مشترک دارند و در یک تمدن عظیم وبا شکوه وسابقه دار شرکت دارند. وحدت در جهان بینى، در فرهنگ، در سابقه ى تمدّن، در بینش و منش، در معتقدات مذهبى، در پرستش ها و نیایش ها، در آداب و سنن اجتماعى به خوبى مى تواند از آن ها ملّت واحد بسازد و قدرتى عظیم به وجود آورد [که در تعامل با قدرت هاى جهانى از مؤلفه هاى تعامل و هم سنگى قدرت برخوردار باشند.] خصوصا این که در متن اسلام براین اصل تأکید شده است. مسلمانان به نص صریح قرآن برادر یکدیگرند و حقوق و تکالیف خاصّى آن ها را به یکدیگر مربوط مى کند...».\nبا توجّه به مطالب بالا و تتبّع در قرآن و روایات، مى توان عوامل و محورهاى اتّحاد و همگرایى در بین امّت اسلامى را این گونه بیان نمود:\n1 ـ نقش شریعت و دینمدارى در همگرایى\nدین مبین اسلام بلکه تمام ادیان توحیدى همان اصل وحدت بخش است و زمینه ى اشتراکات و همگرایى امّت را فراهم مى سازد که اگر نباشد، اختلافات فردى، جامعه را از هم مى پاشد.\nدین، به انسان ها اجازه مى دهد که افراد، بر تمایلات خودخواهانه فائق آیند و به خاطر عشق به هموطنانشان، فراتر از خودخواهى عمل کنند و این (دین) همان شیرازه ى نیرومندى است که افراد جامعه را با یک کیش و نظام عقیدتى مشترک، به همدیگر پیوند مى دهد. دین؛ سنگ بناى سامان اجتماعى است. از آن رو که دین اسلام، کامل ترین ادیان براى هدایت بشریّت است، روشن است که بهترین معیارها و محورها را براى وفاق اجتماعى و همبستگى امّتش پیشنهاد مى دهد، بلکه فراتر از این، پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله، همه ى ادیان توحیدى را به وحدت و انسجام میان ادیان مى خواند.\nقرآن براى آن که اثر شگفت انگیز و معجزه آساى دین اسلام را در ایجاد انسجام و همگرایى مسلمانان بیان کند، مسلمانان را به یاد وضعى که پیش از اسلام داشتند مى اندازد و مى گوید:\n«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّه جَمِیعا وَلاَ تَفَرَّقُوا وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللّه عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانا وَکُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا...».\nو همگى به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید مگر شما همان مردمى نبودید که باهم دشمن بودند و میان طوائف و قبایل تان همیشه جنگ هاى خونین برپا بود و به یکدیگر بر سر موضوعات پوچى مثل نژاد و جمعیت قبیله و ثروت و غیر این ها فخر مى فروختید، این خدا بود که نعمت دین اسلام را به شما عطا فرمود و دل هاى همه ى شما را مثل براده هاى آهن به سوى آهن رباى پر قدرت الهى (اسلام ناب محمّدى صلى الله علیه و آله) جذب کرد و میان شما الفت و محبّت و برادرى و برابرى برقرار نمود و به سبب دین اسلام شما را یکپارچه کرد، و با سلاح دین، بر جهان کفر و استکبار فائق آمدید.\nاز این روست که امیرمؤمنان على علیه السلام، در نکوهش کوفیان که به یارى محمّد بن ابى بکر در مصر نشتافتند، مى گوید:\n«اما دین یجمعکم و لاحمیة تشحذکم ...».\nآیا دینى که شما را جمع متحّد سازد نیست؟ آیا غیرتى نیست که شما را به تلاش اندازد؟! این گفتار، بدان اشاره دارد که از ذاتیّات دین اسلام انسجام بخشیدن و همگرایى نمودن پذیرفتگان آن است، پس شما کوفیان دین را معتقد قلبى هستید و لکن دین مدار نیستید.\nعلاّمه محمّدتقى جعفرى قدس سره، منشأ حقیقى اتّحاد و انسجام و همگرایى امّت اسلامى را «دین» دانسته و مى نویسد:\n«آن چه مى تواند حیات انسانى را در این جهان هستى داراى فلسفه و هدف قابل قبول نماید دین است، اصول و مبادى کلّى که متن دین الهى را تشکیل مى دهند، همواره در طول تاریخ متّحد بوده اند. بنابراین مبناى وحدت امّت اسلامى همان دین فطرى انسانى است».\nدین مقدس اسلام که بر مبناى متین عقلانى استوار است، با توجّه به رسالت خطیر جهانى مسلمین و با عنایت به انبوه دشمنان و مخالفان ایشان، اساس جامعه ى اسلامى را بربنیان مستحکم و استوار انسجام و یکپارچگى و هم اندیشى امّت، بنا نهاده و تمام مسلمانان را به عنوان یک امّت مى خواند.\nهمبستگى و همگرایى، عامل پیوند قلوب آحاد مسلمانان است که علیرغم داشتن علایق، سلایق، زبان و نژادها، جهان اسلام را به یکدیگر متّصل مى کند که در اسلام، محور این همگرایى دین و ارزش هاى دین است. بنابراین، شریعت اسلام به عنوان مجموعه قوانین الهى که براى هدایت بشریّت از سوى خداوند بر پیامبر خاتم صلى الله علیه و آله نازل شده، یکى از عوامل مهم همبستگى و همگرایى امّت و جهان اسلام است. پرسشى در اینجا مطرح مى شود که: اصولاً دین اسلام چگونه مایه ى وحدت و همبستگى مسلمانان سراسر دنیا است؟!\nسه احتمال قابل بررسى است:\nالف) آن که دین، همه را به همگرایى فراخوانده و بهره گیرى از دستورات دین عامل اتحاد کشورهاى مسلمان است.\nب) آن که هرگاه دشمنان، اسلام را نشانه گرفتند و مقدّسات آن را زیر سؤال بردند، مسلمانان سراسر جهان، متّحد شده و از مقدّسات دفاع و پاسدارى مى کنند.\nج) آن که داشتن (دین واحد)، عامل وحدت است.\nبنابر هر سه احتمال، دین محور وحدت و همگرایى است. بنا به گفته ى مفسران، (حبل اللّه ) در آیه ى وحدت و همگرایى «و اعتصموا بحبل اللّه جمیعا و لاتفرقوا ...» به کامل ترین مصداق یعنى «اسلام» تفسیر شده است. نقش اساسى دین اسلام در ایجاد أخوت و همگرایى میان مسلمانان، نخبگان، رهبران و دولت مردان آنان، به قدرى بردشمنان و استعمارگران، مهم و گران است که براى نفوذ خود به کشورهاى اسلامى، بیشترین سعى خود را جهت تضعیف دین اسلام به کار گرفته اند. گاهى با حربه ى ناکارآمدى دین در عرصه ى جامعه و سعادت دنیوى بشر؛ و تقابل آن با علم و صنعت؛ گاهى با تز جدایى دین از سیاست و حکومتدارى (سکولاریزم)، گاهى با معرفى دین به عنوان «افیون ملّت ها»؛ گاهى با القاء این تفکّر خطرناک که علل عقب ماندگى و انحطاط مسلمین، دین بوده است، به جنگ روانى، تبلیغاتى و رسانه اى با دین برخاسته اند. اما غافل از این که وعده ى پیروزى جهانى شدن دین اسلام را شارع مقدّس بیان کرده اند که انّ وعداللّه حقٌّ.\n2 ـ توحید\nیکى از اصلى ترین و مهم ترین عوامل همگرایى در جوامع اسلامى و ملل مسلمان، توحید و اعتقاد به وحدانیّت و یگانگى خداوند است. یکتاپرستى و توجه به پروردگار واحد احد، شرک دینى را که پرستش غیر اوست از بین مى برد؛ چنان که شرک اجتماعى که حکومت غیرخدا بالاستقلال نه بالاذن و تبعیّت از غیر خداست نیز به وسیله ى یکتاپرستى از میان رخت مى بندد. اصل توحید، همان ایمان به خداوند است که قلب هاى مؤمنان را به هم مهربان و هم سو مى کند که گویا همه ى آن ها روح واحد دارند. قرآن کریم، مرزهاى جغرافیایى، نژادى، قومى و ملّیتى و... را لغو نموده و تنها ایمان به خداوند را به عنوان مرز عقیدتى بیان نموده است:\n«انما المؤمنون أخوة ...».\nامام خمینى قدس سره، منادى وحدت امّت اسلامى، همواره همه ى اقشار جامعه اعمّ از شیعه و سنّى، کرد و لر، ترک و بلوچ، فارس و عشایر با قومیّت هاى مختلف را به وحدت کلمه زیر پرچم توحید فرا مى خواندند و مى فرمود:\n«مسلمانان در مذاهب گوناگون، دشمنان مشترک دارند، آنان در عین آزادى عقیده و بیان، و آزادى در انتخاب مذهب براساس عقل و منطق، همه در زیر پرچم توحید و رسالت محمّد صلى الله علیه و آله، هم عقیده اند و آیین مقدّس اسلام در جهان دشمنان بسیار دارد، مسلمانان باید براى حفظ اسلام و دست آوردهاى آن، در برابر دشمنان، در یک صف باشند و با اتّحاد ملّى و انسجام مکتبى، از کیان و عظمت خود نگهبانى کنند. پر واضع است که اگر آن ها در داخل جمعیت خود به صورت گروه هاى پراکنده درآیند، دشمن استعمارگر از تفرقه ى آن ها سوء استفاده کرده و به آن ها آسیب شدید مى رساند. به عنوان مثال اگر مسلمانان در برابر اسرائیل که دشمن شناخته شده و خون خوار اسلام و مسلمین است، یکپارچه و متّحد باشند، هرگز این مولود نامشروع آمریکا نمى تواند به غصب و تجاوز خود ادامه دهد».\nپس، مى توان نتیجه گرفت که یکتاانگارى معرفتى، منجر به هم اندیشى و هم سان سازى رویه هاى فکرى، عقیدتى، رفتارى خواهد شد؛ و همین امر علیرغم پذیرش تنوّعات سلیقگى و ذهنى، بستر را براى همگرایى کل نگرانه با اتّکاء به «توحید» فراهم مى آورد.\nیکى از عوامل همگرایى و هم اندیشى امّت اسلامى مى تواند ایمان به پیامبر اکرم صلى الله علیه و آلهو نام مقدّس و یاد آن حضرت باشد. وجود نبى مکرّم اسلام صلى الله علیه و آله، بزرگ ترین مایه ى وحدت و انسجام، در همه ى ادوار اسلامى بوده و امروز هم مى تواند باشد. چون اعتقاد مسلمانان به حضرتش با چاشنى عاطفه و عشق آحاد مردم مسلمان به آن وجود أقدس توأم است. از این رو، مرکز و محور عواطف و عقاید همه ى مسلمانان است و همین، یکى از موجبات انس دل هاى مسلمانان و نیز دیگر فرق اسلامى با یکدیگر به حساب مى آید. در مجموعه ى دین هیچ نقطه ى دیگرى وجود ندارد که این طور از همه ى جهات عقلى، عاطفى، روحى، معنوى و اخلاقى مورد قبول، توافق و تفاهم همه فرق و آحاد مسلمانان باشد. قرآن، کعبه، عقاید و فرایض مشترکند، امّا هرکدام از این ها یک بعد از شخصیّت انسان را به خود متوجّه مى کند. ولى آن چه که همه ى مسلمانان بر روى آن از لحاظ فکر و اعتقاد و مهم تر، از لحاظ عاطفى و احساس، تفاهم و اشتراک دارند وجود مقدّس پیامبر خاتم صلى الله علیه و آله است. در صدر اسلام، مسلمانان مانند پروانه دور شمع وجود آن حضرت مى گشتند و وجود پیامبر صلى الله علیه و آلهمسلمانان را مانند دانه هاى تسبیح به هم پیوند مى داد. مسلمانان صدر اسلام، آن چنان پیامبر را دوست مى داشتند که در جنگ ها براى حفظ جان آن حضرت از یکدیگر سبقت مى گرفتند. دشمنان اسلام از وجود پیامبر صلى الله علیه و آله به عنوان مهره ى اتّحاد و عامل همبستگى مسلمانان وحشت داشتند؛ از این رو در جنگ احد براى ایجاد اختلاف، شایعه کردند که پیامبر صلى الله علیه و آله کشته شده است. در عصر حاضر نیز دشمن در تهاجم و توطئه ى فرهنگى علیه اسلام، یکى از محورهایى را که در دستور کار خویش قرار داده، اهانت به این رکن رکین اسلام است. اهانت سلمان رشدى مرتد و کشیدن کاریکاتور در روزنامه ى دانمارکى و... در اهانت به ساحت مقدّس پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله، بیان گر همین واقعیت است. امّا خشم و موضع گیرى یکپارچه ى جهان اسلام، نشان داد که مسلمانان نمى توانند اهانت به ایشان را تحمّل کنند. از این رو این نقطه ى مرکزى و قطب محورى را باید بزرگ شمرده و از تمام ابعاد، تمرکز به آن را تشدید کرد. گرچه اختلاف در مسئله ى روز میلاد پیامبر صلى الله علیه و آله که بدین جهت، هفته ى وحدت شکل گرفته، از موارد اختلافات بسیار جزئى است و شاید این مسئله به نوعى هماهنگى و انسجام بهتر مسلمانان را بهم بزند. امّا اگر در دنیاى اسلام نسبت به این مسئله ى تاریخى که چندان جنبه ى عقیدتى ندارد یک مرجعى به وجود بیاید تا در این باره بررسى کند و قراین و شواهد و مدارک تاریخى را مورد بررسى و تحقیق قراردهد و در این باره قضاوت نماید و بالاخره یک طرف را که احتمال حق بودنش قوى تر است بگیرد و در نتیجه یک روز را به نام پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله جشن و میلاد داشته باشند خیلى بهتر و با شکوه تر است. این گونه قدم هاى مثبت که مى توان آن را در مورد قصه تلخ رویت هلال اوّل ماه رمضان و عید فطر به کار گرفت آثار عملى مهمّى را مى تواند در انسجام بخشیدن به همگرایى جهان اسلام داشته باشد. در گذشته از وسایل ارتباطى جدید: رادیو، تلویزیون و... خبرى نبوده و هر کس، بى خبر از جاهاى دیگر به وظیفه اش عمل مى کرد. اما امروز که همه ى مسلمین مایل اند در مورد روز اوّل ماه مبارک رمضان، روز عید فطر و نماز وحدت بخش آن و غیره هماهنگ حرکت کنند، این اختلافات خیلى ضرر دارد. در مورد حج نیز وضع به همین صورت است و اختلاف در تعیین اوّل ماه مشکل ساز است. به جاى این که ما از این مناسبت ها بیشترین استفاده را ببریم، گاهى متفرّق و متضرّر مى گردیم و دعواها و اختلافات تجدید مى شوند. اگر شک نداریم که جهان اسلام همواره به پیامبر مکرّم صلى الله علیه و آله، عشق مى ورزند و او را از فرزندان و نوامیس خود بیشتر دوست دارند «النبى اولى بالمؤمنین من انفسهم». او پدر امّت ونبیّ رحمت و سراپا رأفت و مهربانى است، در این صورت اگر در خانواده اى، فرزندان و أخلاف بزرگ خانواده باهم اختلاف و نزاع کنند، بى گمان ملالت و غبار غم را برقلب بزرگ خاندان نشانده و روح آن را آزرده اند. اکنون آیا وقت آن نرسیده که مسلمانان با فشردن دست یکدیگر و قلوب پیوسته و امّت واحده شدن در برابر اجتماع اتحادیه ى اروپا و استکبار علیه جهان اسلام، خاطر و قلب وجود پیامبرى که خداوند تنها به خاطر ارسال و انزال این نعمت بر مسلمانان و مؤمنان منّت مى نهد و او خود، نسبت به امّت اسلام «حریص علیکم» بود و در طول رسالت خویش آن قدر براى تعالى جامعه ى اسلامى و جهانى سازى اسلام کوشید که خداوند فرمود:\n«طه * مَا أَنْزَلْنَا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى».\nخاطرش را شادمان سازند؟! پیامبر اسلام مکرّر از زبان قرآن خطاب به جامعه ى اسلامى مى فرمود:\n«و اعتصموا بحبل اللّه جمیعا و لاتفرقوا ...».\nو چه زیباست بدانیم که برخى از مفسّران در تفسیر مصداق این آیه گفته اند: مقصود از «حبل اللّه » پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله است. این سخن، کلام حقّى است؛ زیرا خداوند دستور مى دهد:\n«و اطیعوا اللّه و رسوله و لاتنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم ...».\nو از خدا و فرستاده ى او «در فرامین مولوى آنها» فرمان برید و باهم نزاع و ستیزه مکنید که سست و بیمناک مى گردید و تسلّط و حکومت تان از بین مى رود. پیامبر صلى الله علیه و آله در روایتى جهان اسلام را هشدار مى دهند که:\n«ما اختلف امة بعد نبیها الاّ ظهر اهل باطلها على اهل حقها».\n«لاتختلفوا فان من کان قبلکم اختلفو فهلکوا».\nاز منظر پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله که خود در جهت همگرایى نقش مهمّى دارند، هیچ عاملى نباید اتّحاد و همبستگى امّت اسلامى را خدشه دار کند و با هرآنچه که باعث تفرقه و سستى اعتقادات و دین مى شود باید مبارزه کرد حتى به قیمت تخریب مسجد ضرّار که در پوشش دین و مسجد علیه دین و مسجد برخاسته بودند. این حرکت پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله نشان از اهتمام جدّى آن حضرت به وحدت امّت اسلامى دارد. بنابراین وجود پیامبر صلى الله علیه و آله و سیره و سیرت ایشان عامل پیوند اجتماعى و انسجام اسلامى است که آحاد افراد جامعه ى مسلمین را علیرغم داشتن علایق، سلایق ونیازها، به یکدیگر متصّل مى کند.\nاین جا پرسشى اساسى مطرح مى گردد و آن این که: ما نیز معتقدیم که همه ى مسلمانان، وجود پیامبر صلى الله علیه و آله را قبول دارند؛ امّا در رویکرد برون دینى، هرفرقه از فرق گوناگون مسلمانان (73 فرقه) براى اثبات عقیده وایدئولوژى خویش، به بخشى یالایه اى ازسیره ى پیامبراسلام صلى الله علیه و آله تمسّک مى کنند، در این صورت راه حلّ مشکل چیست؟ در این صورت چگونه پیامبر صلى الله علیه و آله مى تواند یکى از عوامل اصلى همگرایى جهان اسلام بوده باشد؟\nدر پاسخ سؤال مطرح شده، به اجمال مى گوییم:\nاوّلاً: ملاحظه مى شود که حتى علیرغم وجود متن مشترک و ریشه هاى مشترک ادیان توحیدى، مواردى از اختلاف بین ادیان به ظهور رسیده است.\nثانیا: همان گونه که در آینده به تفصیل خواهیم گفت؛ اختلاف نظر و برداشت هاى متفاوت؛ یک پدیده ى ضرورى در مسائل نظرى است که از آن به (اختلاف معقول) یاد مى کنیم. با این حال همواره تعدادى از اصول کلّى در مسائل نظرى، چه در قلمرو علوم و چه در فلسفه و اخلاقیّات و حقوق و اقتصاد و سیاست و چه در هنر و ادبیّات و غیر این ها مورد اتّفاق همه ى صاحب نظران قرار مى گیرند. اگر اختلاف نظرها در تفسیر و تطبیق آن اصول کلّى دور از غرض ورزى ها و بازیگرى هاى تصنّعى باشد، نه تنها هیچ گونه ضررى براتّفاق نظر در آن اصول کلّى مشترک وارد نمى آورد، بلکه موجب دقّت و گسترش بیشتر در معارف مربوط و برخوردارى بهتر از آن اصول کلّى مى گردد. تاریخ اسلام، در همه ى مسائل نظرى شاهد اختلاف آرا و عقاید بوده است و این اختلاف، تا آن جا که بر اصول کلّى مشترک اخلالى وارد نیاورده، رایج و مورد استقبال بوده است و حتى به عنوان یک امر ضرورى تلقّى شده است. حتى در اصول کلّى مشترک مثل توحید، نبوت، رهبرى بعد از پیامبر صلى الله علیه و آله، معاد، صفات خداوندى و قرآن نیز مباحث نظرى فراوان مطرح شده و نه تنها اغلب موجب آن نشده که متفکّران اسلامى یکدیگر را تکفیر کنند، بلکه عامل گسترش وعمق معارف حکمى وکلامى نیز گشته است. امّا اختلاف نظر در فروع مورد اتّفاق، مانند نماز، روزه، حج، جهاد، ابواب گوناگون اقتصاد و کیفرها (حدود و دیات) و غیر آن که بسیار فراوان و رایج اند، بدیهى تر از آن است که نیازى به بحث و تحقیق داشته باشد.\n4 ـ کتاب مقدس\nقرآن کریم، نور هدایت، مایه نجات و صلاح و اصلاح جوامع بشرى و معجزه ى جاوید پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله یکى از عوامل مهمّ همگرایى و اتّحاد اسلامى است. گرچه برخى از اندیشمندان و مفسّران در تفسیر جزئى برخى از آیات، اختلاف نظر واختلاف در مصداق داشته و برداشت هاى متفاوت نه متضاد دارند، امّا اصل وجود قرآن به عنوان کتاب واحد، مورد قبول و اتّفاق جهان اسلام و مسلمین بوده و خود محور و عامل هم اندیشى و همگرایى آنان است. در قرآن، نیز از این کتاب الهى به عنوان عامل وحدت یاد شده است. چنان که در برخى از تفاسیر، مانند «المیزان» «تفسیر ابن کثیر» و «تفسیر الکبیر»، مقصود (یکى از مصادیق مهم و روشن) از «حبل اللّه » در آیه ى «و اعتصموا بحبل اللّه جمیعا و لاتفرقوا» به خود «قرآن» تفسیر شده است که براین اساس، این آیه صریحا چنگ زدن به معارف و دستورالعمل هاى قرآن را عامل اتّحاد و انسجام مسلمانان دانسته است. بر همین اساس، پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله از قرآن و عترت به عنوان دو امانت گران بها یاد کرده است. «ویلیام گلادستون» نخست وزیر سابق انگلیس در سال هاى میانى قرن نوزدهم در مجلس عوام انگلیس گفته بود:\n«تا زمانى که مسلمانان از قرآن پیروى مى کنند، سیاست خارجى ما پیروزى چشمگیرى ندارد و باید کتاب قرآن را که وسیله ى وحدت مسلمین است از آنان بگیریم».\nامام خمینى قدس سره فرمودند:\n«قدرت هاى شیطانى مطالعه کردند و دیدند که قرآن کتابى است که اگربه آن عمل شود باید فاتحه ى غارتگرى آنان خوانده شود».\nهرگاه قرآن و آیات معارف بلند آن از سوى دشمنان تهدید شود، یا به ساحت مقدّس آن کوچک ترین تعرّض و اهانتى گردد، همه ى مسلمانان پکپارچه و با جان و مال و تظاهرات جهانى از آن دفاع و پاسدارى مى کنند. از سوى دیگر قرآن علاوه برآن که خودمحور انسجام مسلمانان است همواره آنان را به همگرایى در تحقّق آرمان ها، توانمندى ها و شایستگى هاى قدرت جهان اسلام به عنوان برترین و کامل ترین دین الهى فراخوانده است که این دعوت نقش بنیادى در همبستگى و وحدت گرایى دارد. وحدت و یکپارچگى مسلمانان و لزوم اتّحاد و اتّفاق کلمه میان ایشان از اصول و تعالیم فرهنگ قرآنى است. در آیات بسیار متعدّدى از این کتاب روشن گر، ضرورت وحدت و همگرایى دنیاى اسلام را یادآور شده و با واژگان مختلفى توصیه و تأکید شده است. نیز در موارد بسیارى با تعابیر متفاوتى به نفى و نهى از عوامل اختلاف و تفرقه پرداخته و با بیان علل و اسباب اختلاف و جدایى؛ مسلمانان را به انسجام و یکپارچگى دعوت کرده که جملگى بیانگر اهتمام ویژه ى اسلام به این امر بسیار مهم استراتژیکى و کلیدى در عرصه هاى جهانى و بین المللى است. برخى از این واژگان عبارتند از: و اعتصموا امة واحدة اخوة الّف بین قلوبکم امة وسطا رابطوا تعاونوا مودة و رحمة و... . نیز در جهت نفى و نهى از پراکندگى و تفرقه میان مسلمانان به تعابیرى چون: لانفرق فرقوا لاتنازعوا اختلفوا تقطعوا لاتفسدوا احزاب شیعا  و امثال این ها برمى خوریم.\nاین در حالى است که این کتاب سعادت گر جوامع بشرى، نه تنها امّت اسلامى، که اهل کتاب را به اتّحاد و همبستگى بر محور توحید فرا خوانده، آنان را توصیه به اجتناب از تفرقه مى کند، قرآن کریم در باب دعوت اهل کتاب به اتّحاد، خطاب به پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مى فرماید:\n«قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّه وَلاَ نُشْرِکَ بِهِ شَیْئا...».\n«بگو اى اهل کتاب، بیایید به کمک کلمه مشترک میان ما و شما اتّفاق داشته باشیم و آن این است که جز خدا را نپرستیم و چیزى را شریک او قرار ندهیم...».\nاین آیه ضمن بیان ریشه ها و علل و اسباب پیدایش عوامل تفرقه افکن و جدایى امّت هاى خداپرست که اعتقاد مبتنى بر کفر و نفاق و عبودیّت غیرخدا و اطاعت اله ها از قبیل رنگ، جنس، شعب، ملّیت و نژاد عوامل تفرقه اند به آنان اعلان مى فرماید که همه ى شما در اصل توحید، خود را مشترک مى دانید؛ پس ادیان الهى با اتّحاد و همبستگى خویش این اصل مشترک را پاس داشته و در برابر دشمنان خدا و ادیان الهى؛ امّت واحده شوید.\n5 ـ مکّه ى معظّمه و همگرایى\nمکّه ى مکرّمه محل پیدایش دین مبین اسلام و مرکز تجلى حق و یقین، بهترین مکان مقدس روى زمین براى تجمع مسلمین و خانه ى خدا در کعبه است و همه ساله مسلمانان در مراسم حج، از مشرق و مغرب در آنجا حضور مى یابند. حج، محل التقاى مسلمانان جهان و با معنویت ترین جایگاه براى ایجاد برادرى و همدلى میان آنان و مظهر ارتباط و الفت آن هاست. مکّه ى معظّمه و فصل حج به حق یک فرصت طلایى تاریخى را براى موفقیت یک طرح همکارى و هم بستگى میان مسلمانان تشکیل مى دهد. چون در آن جا همه ى اختلافات قومى، رنگ، نژادى، ملّى و مالى، مذهبى و غیره کاملاً رنگ باخته و ذوب مى شوند و همه ى مؤمنان در آن جا در دریاى سفید واحدى با هم شنا مى کنند و در آن هرچه بیشتر مى توانند در زمینه هاى روحى و عقیدتى، اجتماعى سیاسى، و فقهى علمى با هم نزدیک شوند. شاید براى گردآورى این شمار از مسلمانان با این تنوّع در مکان واحدى، میلیاردها دلار نیاز داشته باشد که در آن مسلمانان یکدیگر را ببینند و اعمال واحدى را بدون اختلاف چندانى در آن، انجام دهند. ما مسلمانان تنها یک اردوگاه سالانه و میلیونى داریم که مى تواند با تشویق گفتگو و هم صحبتى، روابط دوستى میان همه ایجاد نماید و منجر به کاهش تشنّج و ایجاد کیان بزرگترى میان آن ها بشود. اهداف اساسى کنفرانس حج، که در آن جا مسلمانان از همه ى سرزمین هاى جهان گردهم مى آیند، آن است که مردم با یکدیگر آشنا شده و اوضاع یکدیگر را جویا شوند و در مسائل سیاسى و اوضاع اجتماعى و اقتصادى و عقیدتى باهم بحث کنند و مشکلاتى که با آن روبرو هستند به بحث گذارده و براى ارائه ى راه حل نهایى آن مشکلات بر پایه ى منافع اسلامى تلاش جدّى از خود نشان دهند. این همان سخن خداوند است که مى فرماید:\n«لیشهدوا منافع لهم ...».\nتا شاهد منافع ملّى و بین المللى براى خود باشید. حج به تنهایى آن فصلى نیست که احساس عمیق به وحدت بزرگ اسلامى را ایجاد کند؛ بلکه «قبله» نیز چنین نقشى را ایفا مى کند، آن گونه که یک مسلمان به هنگام اقامه نماز تصوّر مى نماید که او یکى از میلیون ها نفرى است که به چنین قبله اى و به سوى «بیت اللّه الحرام» ایستاده است. گذشتگان با یک جمله ى کوتاه، وحدت این امّت را توصیف کرده اند که مسلمانان را «اهل قبله» نامیده اند، چون همگى به سوى یک قبله نماز مى گزارند و این «قبله» فصل مشترک همگان است. آرى! مسلمانان نخستین، حج را وسیله اى براى معارفه وبررسى هاى دینى و سیاسى و اجتماعى قرار مى دادند که این روش، پیروى از پیامبر صلى الله علیه و آله و پیشوایان و اصحاب بوده است. پیامبر صلى الله علیه و آله خطبه ى وداع؛ که در آن خلاصه دقیقى از احکام اسلامى را بیان نموده، در عرفه ایراد کرده است. پیشوایان امّت اسلامى، نیز خود ریاست فصل حج را «امیر الحاج» برعهده مى گرفتند. علماى حدیث، فقها و متکلّمان نیز، از فرصت حج و «کنگره ى عظیم حج» براى مبادله ى روایات و مسائل فقهى و کلامى باید بیش از پیش بهره مند شده و از آثار مثبت آن در راه وحدت و همگرایى مسلمانان استفاده ببرند.\n6 ـ اختلاف معقول آرى؛ تکفیر و تفسیق نه\nدر مکتب اسلام، به پرهیز از اسائه ادب حتى نسبت به کفّار و مشرکان به خاطر بیم از توهین آن ها به اعتقادات و دین ما، توصیه شده است. خداوند متعال مى فرماید:\n«وَلاَ تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّه فَیَسُبُّوا اللّه عَدْوا بِغَیْرِ عِلْمٍ...».\n«و آن ها را که کفّار به جاى خدا مى خوانند (مانند بت ها و اجنّه) دشنام ندهید که آن ها نیز از روى عداوت و نادانى به خداوند دشنام دهند...».\nاختلاف نظر یک پدیده ى ضرورى در مسائل نظرى و پدیده اى طبیعى در مسائل عقیدتى است؛ آن گونه که، اختلافات نظرى در بین صاحب نظران یکى از بدیهى ترین پدیده هاى معرفت پویاست. این پدیده به قدرى شایع است که نمى توان حتى دو متفکّر صاحب نظر در یک رشته ى واحد را پیدا کنید که آن دو، در همه تعریفات و مواد استدلال و روش در همان رشته، اتفاق نظر داشته باشند. این؛ همان اختلاف معقول است که پیامبر صلى الله علیه و آلهفرمود: «اختلاف امتى رحمة»، اختلاف نظر در میان امّت اسلام مایه ى رحمت و پویایى است. در چنین اختلافاتى باید با سعه ى صدر برخورد نمود و هیچ یک دیگرى را تکفیر و خارج از اسلام تلقّى نکند. با چنین دیدگاه و رویکردى است که مثلاً کتاب «تجرید الاعتقادات» تألیف خواجه نصیرالدین طوسى از بزرگ ترین عالمان شیعه مورد شرح ملاّ على قوشجى از علماى معروف اهل سنّت قرار گرفته و کتاب «المحجة البیضاء» ملاّ محسن فیض کاشانى از مشاهیر علماى شیعى در شرح و تحقیق «احیاء العلوم» غزالى از نامى ترین علماى تسنّن تألیف و نگاشته شده است.\nبنابراین در طریق وصول به وحدت معقول، نخستین گام، همانا وسعت یافتن دیدگاه متفکّران و شخصیّت هاى بزرگ اسلامى است و عامل اساسى این توسعه ى دیدگاه ها، رهایى از چارچوب تنگ و تاریک تعصّب غیرمنطقى مى باشد. از آن جا که اختلاف عقیده و دیدگاه در غیراصول دینى، به ایمان آسیبى نمى رساند و شخص را از اسلام خارج نمى سازد، فقها و دانشمندان طراز اوّل جهان اسلام، با تأکید براصول دین و تکیه بر مشترکات موجود میان مذاهب اسلامى به صراحت اعلام مى دارند که اختلافات فرعى و جزئى موجب کفر یا خروج از دین نمى گردد تا کسى به خود اجازه ندهد با حربه ى تفاوت دیدگاه عقیدتى، دیگران را متهّم به تکفیر و تفسیق نماید و چه بسا جان و مال و خون او را مباح بشمارد. از این رو با مطالعه و نگاه به آثار اندیشمندان مصلح مسلمان شیعه و سنّى درمى یابیم که یکى از عوامل مانع همگرایى و هم اندیشى و برداشتن اختلافات، همانا قصّه ى تلخ تاریخى تکفیر و تفسیق مذهبى، مذهب دیگر را و مسلمانى، مسلمان دیگر را دانستن است. استاد محمّد السعدى در کتاب «التکفیر فى المیزان القرآن و السنة» مى گوید:\n«تکفیر مردم، آن ها را اصلاح نخواهد کرد و مشکلات شان را حل نمى کند وآن ها را به راه راست ودرست باز نمى گرداند. بلکه برعکس، این تکفیر، موجب تخریب چهره هاى دین و نفرت مسلمانان و همه ى مردم از آن شده و به شیطان کمک مى کند تا آن ها را پس از ناامید کردن فریب دهد».\nامام ابوالحسن اشعرى بنابه نقل احمد بن زاهر سرخسى، از نزدیک ترین یاران وى، در هنگام وفاتش یاران خود را جمع مى کند و مى گوید:\n«شاهد باشید براین که من هیچ یک از اهل قبله را به خاطر گناهى تکفیر نمى کنم، زیرا همگى آنان به معبود واحد و یگانه اى توجّه دارند و اسلام تمامى آن ها را در برمى گیرد».\nشیخ الاسلام مخزومى از امام شافعى همین مضمون را نقل مى کند. ابن عیینه نیز مى گوید:\n«اگر درندگان گوشت مرا بخورند برایم گواراتر است از این که با عداوت کسى که به وحدانیّت خداوند متعال و نبوّت محمّد صلى الله علیه و آله اعتقاد دارد از بین بروم».\nبراین اساس باید از فرهنگ تکفیر و انتساب فسق به دیگران از سر تعصّب در جامعه ى اسلامى پرهیز کرد.\nو این فرهنگ تکفیر و تفسیق یک فرهنگ خطرناک و مرموز نفوذى در اندیشه ى اسلامى است که مى توان بدعت گذار این تفکّر را مربوط به خوارج نهروان دانست.\nبراى رسیدن به همگرایى در سطوح خرد یا کلان آن نیازمند توجه به چهار مؤلّفه یا شاخصه اى است که در جامعه شناسى نظم، تحت عنوان «چهار ت» مطرح است که عبارتند از:\n1 ـ تفاهم نمادى؛\n2 ـ تنظیم سیاسى؛\n3 ـ تنظیم اجتماعى؛\n4 ـ تعمیم ساختارى.\nسپس، برداشتن گام هاى چهارگانه در این حوزه ها، جهت وصول به همگرایى، در گرو قبول شخصیّت متقابل کنشگران توسّط یکدیگر است. این احترام به هویّت متقابل در قالب گروه هاى مختلف مذهبى در شاخصه هاى ذیل و در دو گروه آرایه هاى شکلى و آرایه هاى محتوایى از اهمیت برخوردارند.\nآرایه هاى شکلى شامل مسایلى چون موارد ذیل مى گردد:\nـ پرهیز از تکفیر، تفسیق و انتساب بدعت به یکدیگر.\nـ پرهیز از مؤاخذه ى یکدیگر در لوازم رأى در صورت روشن نبودن ملازمه.\nـ پذیرفتن عذر یکدیگر در موارد مختلف.\nآرایه هاى محتوایى را مى توان مواردى این چنین برشمرد:\nـ آزادى انتخاب مذهب.\nـ آزادى پیروان مذاهب در اعمال شخصیه.\nـ آزادى مذاهب مختلف در بیان نظام مند دیدگاه هاى خود.\nـ آزادى تعاملات درون گروهى و میان گروهى مذاهب در صحنه ى تعامل با شرایع دیگر و... .\nعدم جواز تکفیر در مسأله ى خلافت و امامت\nاکنون مى گوییم: یکى از مواردى که همواره اختلاف برانگیز بوده و در برخى مواقع، افراد یا گروه هاى تند و افراطى از شیعه و سنّى، به صورت آگاهانه یا جاهلانه، از روى تعصّبات و احساسات غیرمعقول و غیرمنطقى، دامن به آن زده و با حرکات ناشایست و ناشیانه ى خود، به آسیاب دشمن آب ریخته و باعث خسارات جبران ناپذیرى بر پیکره ى اتّحاد ملّى و انسجام و همگرایى مسلمانان شده اند، مسئله ى خلافت و جانشینى پس از رسول اکرم صلى الله علیه و آله بوده است. لازم است بدانیم که: اگر بخواهیم دایره ى آموزه هاى دین مقدّس اسلام را تعیین کنیم، در ذیل دو عنوان کلّى مسائل اعتقادى و عملى مى گنجد که هرکدام زیر عنوان هاى دیگرى هم دارند.\nمسائل اعتقادى خود به دو بخش ضرورى و غیرضرورى یا فرعى تقسیم مى شوند [آن گونه که تقسیم مسائل فقهى هم، چنین است] هر کدام از این ها احکام جداگانه دارند، که نمى توان همه را یکسان دید و یکسان دانست. در مسائل اعتقادى ضرورى یا همان که در لسان متکلّمان به اصول دین نام گرفته است، جایى براى اختلاف نظر نیست. مرز اسلام و کفر، باورمندى به همین امور است؛ ایمان به خدا، معاد، نبوّت عامّه و خاصّه. بنابر آیات قرآن، خروج از دین و اسلام وقتى است که شخص آن چه از جانب خداى متعال نازل شده را قبول نداشته باشد:\n«وَمَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِمَا أَنزَلَ اللّه فَأُوْلَئِکَ هُمْ الْکَافِرُونَ».\nلذا خروج از اسلام زمانى صورت مى گیرد که مخالف ضروریّات دین باشد.\nدر مسائل غیرضرورى و نظرى مجال اختلاف نظر هست و نمى توان کسى را ملزم به قبول یک تفسیر خاص کرد. در این صورت بر فرض اثبات نادرستى یک تفسیر یا برداشت که به صورت روش مند انجام گرفته، راهى براى تکفیر وجود ندارد و نمى توان به خاطر بیان نظرى که به نظر خطا مى رسد، صاحب نظر را تکفیر کرد. یکى از مسائلى که به اجماع مسلمانان جزو اصول دین نیست مسئله ى خلافت وامامت است، حتى شیعه که آن را جزو اصول مى داند، برآن است که امامت مربوط به مذهب است نه اصول دین. به عنوان نمونه علّامه شریف الدّین، در این باره مى نویسد:\n«قد اجمع اهل القبله على آنهالیست من اصول الدین ...».\nآن گونه که عالمان سنّى هم چون امام غزالى (م 505 ق)؛ سیف الدّین آمدى و تفتازانى این گونه اظهار کرده اند:\n«و اعلم ان الکلام فى الامامة لیس من اصول الدیانات ... و لاخفاء فى ان ذلک (مباحث الامامة) من الاحکام العملیة دون الاعتقادیة».\nاز میان فقهاى برجسته ى شیعه و اندیشمندان شیعى در قرن بیستم، شخصیّت هایى نظیر امام خمینى قدس سره و شهید محمّدباقر صدر، در منابع فقهى شان، به این مسئله پرداخته و انکار مسئله ى امامت را خروج از اسلام نمى دانند.\nامام خمینى قدس سره مى گوید:\n«امامت به معنایى که نزد امامیّه وجود دارد از ضرورت هاى دین نبوده چون «ضرورت ها» عبارت از امور واضح و بدیهى از نظر همه ى طبقات مسلمین مى باشند و شاید ضرورت از نظر بسیارى برخلاف آن باشد ... علاوه براین که جزو اصول مذهب اند و منکر آن از مذهب خروج کرده نه از اسلام».\nنظیر این سخن را در کلمات شهید صدر مى توان یافت.\n7 ـ گفتگو، سلاحى براى خلق گفتمان و همگرایى اسلامى\nیکى دیگر از عوامل همگرایى، هم اندیشى و همگامى مشترک شناخت فکرى و عقیدتى مسلمانان نسبت به یکدیگر است. از آنجا که گویند «تعرف الاشیاء بأضدادها»، در این مقال نیز بایسته است عوامل و ریشه هاى واگرایى و تفرقه را شناخت تا آن گاه با پیاده نمودن و اجراى نقطه ى عکس آن، به همگرایى میان مسلمانان دست یابیم. با این بیان کوتاه، مى گوییم که: یکى از مسائلى که موجب شده است تا میان مسلمانان، جدایى بیفتد، بى اطلاعى آنان از آموزه هاى مذهبى یکدیگر و ناآگاهى آنان نسبت به تعالیم و احکام فقهى و فرعى مذاهب اسلامى است. در واقع همین جهل و بى خبرى مسلمانان و نخبگان فکرى از مبانى فقهى کلامى مذاهب اسلامى، زمینه ساز تصوّرات نادرست، اوهام و بدگمانى هاى فراوانى در میان مسلمانان نسبت به همدیگر شده است. امیر مؤمنان على علیه السلام که رفتار سیاسى اجتماعى اش بهترین الگو براى مسلمانان است تا در صورت اختلاف نظر با مقدم داشتن مصلحت همگان، راه تساهل و تسامح و معاشرت نیکو را در پیش گیرند و به منظور حفظ اصول اسلام و ارزش هاى دینى از بدیهى ترین و مهم ترین جایگاه و منافع زودگذر و آنى خود چشم بپوشند و اختلافات فرعى را در مقابل اهمیت بسیار زیاد بنیان جامعه ى اسلامى و همگرایى جهان اسلام نادیده بگیرند مى فرماید:\n«و انما انتم اخوان على دین اللّه ، ما فرق بینکم الاخبث السرائر وسوء الضمائر، فلاتوازون و لاتناصحون و لاتباذلون و لاتوادّون».\n«همانا شما برادران دینى یکدیگرید؛ چیزى جز درون پلید و نیّت زشت شما را از هم جدا نساخته است. نه یکدیگر را یارى مى دهید و نه خیرخواه یکدیگرید و نه چیزى به یکدیگر مى دهید و نه به یکدیگر دوستى مى کنید».\nدر این صورت است که نتیجه ى آن تهمت ها و افتراها به یکدیگر و در مواردى حتى یورش مسلحانه وکشتار بى رحمانه یکدیگر شده است. این امر باعث پیدایش نفاق و چند دستگى و ضعف و زبونى مسلمانان گشته است. به عبارتى؛ مسلمانان ضعیف اند، چون پراکنده اند و پراکنده اند، چون نسبت به عقاید و افکار همدیگر نادانند. امام خمینى قدس سرهنیز مى فرمود:\n«من مى خواهم مصالحه و صلح بدهم بین این طوایف؛ و بگویم همه ى این ها یک چیز مى گویند... گاهى اختلافى که بین اهل نظر و اهل علم حاصل مى شود به این جهت است که زبان هاى یکدیگر را درست نمى دانند،[ توان برقرارى ارتباط و مفاهمه ى زبانى یکدیگر را به دلایل مختلف ندارند.] هرطایفه اى یک زبان خاصّى دارد. سه نفر بودند؛ یک فارسى، یک ترک و یک عرب. این ها راجع به نهارشان بحث کردند که چه بخوریم؛ فارس گفت: انگور، عرب گفت: خیر، عنب، ترک گفت: ما این ها را نمى خواهیم، ما اوزوم مى خواهیم. این ها اختلاف پیدا کردند، براى این که زبان یکدیگر را نمى دانستند. یک نفر دیگرى که هر سه زبان را مى دانست، گفت: من مى دانم غذاى شما چیست. رفت و انگور آورد و همه گفتند: بله، ما همین را مى خواستیم».\nبنابراین یکى از عامل هاى همگرایى این است که مسلمانان با خردورزى و فهم و منطق درست، نسبت به همدیگر شناخت پیدا کنند والبته نخستین کسانى که باید به این شناخت، دست یابند، علما و اهل فکر و نظر از هر دسته اى از مسلمانان اند و دست یابى به این شناخت و به آموزه هاى مذهبى یکدیگر، راهى جز گفتگو، مناظره و همکارى علمى و جدال احسن ندارد.\nسیّد جمال الدّین اسدآبادى نیز معتقد بود ابتدا خود علما و رهبران جامعه ى اسلامى از بلاد مختلف، در سطوح جهان، با هم مجتمع و مرتبط و متّحد شوند و به وحدت اسلامى در سطح رهبرى، شکل بدهند. او مى گفت:\n«علما، خطبا و پیشوایان و وعاظ هر یک از کشورهاى اسلامى، با یکدیگر ارتباط پیدا کنند و براى تجمّع خویش در اطراف جهان مراکز ارتباط و مشاوره به وجود آوردند تا براى ایجاد وحدت میان مسلمین دراین مکان ها جمع شوند و براى وحدت شئون اسلامى از احکام قرآن و مفاد احادیث صحیح کمک بگیرند تا به مقامى برسند که قرآن و دیانت اسلامى براى آنان تعیین کرده».\nنیز مى گوید با تشکیل مجمع عمومى مسلمانان، یکى از کارهاى این مجمع و مجتمع علما و صاحب نظران اسلامى این است که:\n«دعوت کنندگان و سخنرانانى به نقاط دوردست بفرستند و با کسانى که نزدیک تر هستند ملاقات و مذاکره کنند و از احوال بعضى از مسلمانان در مورد دین و ملیّت آنان آگاه باشند و یااین که از عوامل پریشانى و ضررهایشان مطّلع شوند».\nبنابراین گفتگوى علمى و منطقى بین مذاهب اسلامى، موجب تحقّق نظام منسجم فکرى نظرى، روش مند و قوّت اندیشه ى اسلامى مى شود.\nبه منظور تحقّق گفتگوى بین مذاهب شایسته است به مفهوم و معناى گفتگو و برخى لوازم و مقتضیات فرهنگ گفتگو و آداب و اصول آن اشاره اى کوتاه بشود.\nگفتگو برخلاف جدال که یک معنا و بار منفى دارد ابزارى نیرومند براى ایجاد روابط و پیوندهاى اجتماعى و زمینه اى مشترک براى جنبش سیاسى، اجتماعى، اندیشه اى و اقتصادى است. گفتگو همان بازگشت کلام و سخن میان طرفین است به گونه اى که سخن از طرف اوّل به طرف دوّم منتقل شود، سپس به طرف اوّل باز مى گردد بى آنکه شنونده یا ناظر متوجّه شود که میان طرفین چیزى دال بر خصومت وجود دارد. پس گفتگوى منطقى، روش و اصولى دارد که چنان چه رعایت نشود به جدال تبدیل خواهد شد. قرآن کریم، بندگانى را مژده مى دهد که گفته ها را مى شنوند و از بهترین آن ها پیروى مى کنند.\n« فَبَشِّرْ عِبَادِی * الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُوْلَئِکَ الَّذِینَ هَدَاهُمْ اللّه وَأُوْلَئِکَ هُمْ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ».\n«بشارت باد آن هایى را که سخنان را گوش فرا مى دهند و از بهترین آن هاپیروى مى کنند، آن ها هستند که خدا هدایت شان کرده و آنها صاحبان خردند».\nدر گفتگو بنابر مفاهیم آیه ى مزبور، مى بایست سه مرحله را که مترتّب بر یکدیگرند مورد توجّه قرار داد تا گفت وشنودها اثربخش و کارکرد همگرایانه را به دنبال داشته باشد. این مراحل سه گانه عبارتند از:\nالف) تبلور فضاى تبادل نظرها وگفته ها براى انسجام بخشیدن به گفت وشنود و موارد اختلاف.\nب) شنیدن و دل سپردن به گفتار با حسن نیّت و آگاهى یافتن از نکات و نیکوترین گفتگوها بدون پیش داورى ارزش مدارانه.\nج) پذیرش وتسلیم شدن در برابر سخن حقّ و حقیقت و پیروى از بهترین گفتارها.\nبنا بربینش قرآن و سیرت نبى اکرم صلى الله علیه و آله و اهل بیت علیه السلام و سایر پیامبران الهى، علاوه برتوجّه به مراحل بالا، آن گاه به مطلوبمان که همدلى و همفکرى و همگامى مشترک بین فرقه هاى اسلامى است دست مى یابیم که آداب گفتگو و مناظره را رعایت کرده باشیم. اهم این آداب را مى توان موارد ذیل شمرد:\n1 ـ هم ترازى و مساوى بودن طرفین مناظره (برخوردارى از جایگاه تساوى علمى و فهم زبان همدیگر).\n2 ـ شنیدن ادّعا و تأمّل در آن « فَبَشِّرْ عِبَادِی * الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ ...».\n3 ـ حاکمیّت فضاى علمى و پرهیز از عاطفه، احساسات، تعصّب و نفى مطلق اندیشى.\n4 ـ آغاز گفتگو با نکات مثبت مشترک و استفاده از آن در مناظره.\n5 ـ پرهیز از طعن یکدیگر و دشنام و تحقیر و نیز پرهیز از سیاسى کردن گفتگو و سیاست زدگى.\n6 ـ شروع و پایان گفتگو با آرامش و نتیجه بخشى و... .\nرعایت این اصول و آداب، آن چنان اشخاص و اندیشمندان را؛ اهل حق و انصاف به بار مى آورد که منادى و طلایه دار اتّحاد و انسجام اسلامى، جناب شیخ بزرگوار مرحوم شلتوت مى گوید:\n«من در دانشکده ى شریعت، به صورت تطبیقى تدریس مى کردم و در یک مسئله آرا و دیدگاه هاى تمام مذاهب اسلامى را مطرح مى نمودم و چه بسا در میان آن ها، مذهب شیعه برجستگى بیشترى داشت و من، در موارد زیادى رأى مذهب شیعه را به خاطر دلیل قانع کننده ى آن، ترجیح مى دادم و حتّى در مسائل زیادى مطابق آن مذهب فتوا دادم، از جمله در مورد وقوع سه طلاق با یک لفظ که در مذهب سنّى درست و در مذهب شیعه نادرست است و در قانون احوال شخصیه هم گنجانیده شده است».\nپس براى وصول به همگرایى جهان اسلام، لازم نیست که دستورات یک مذهب خاص بر دیگران تحمیل شود یا تمام مذاهب در یکدیگر ادغام شوند و چیز سوّمى پدید آید.\nبلکه مى بایست مسلمانان و رهبران فکرى شان اندیشمندان حوزه و دانشگاه در مسائل فرعى اختلافى، به جاى این که نسبت به افکار و آراى همدیگر موضع منفى و بدبینانه داشته باشند، بایسته آن است تا براساس اصول اسلام، ضمن احترام به دیدگاه هاى یکدیگر و ارزیابى خوش بینانه، این مسائل را با نقد و تحلیل علمى و اقامه ى دلیل و برهان، نقض و ابرام نمایند و البته چنین تعاملى به تقویت مبانى اخوت دینى و تلطیف روح برادرى اسلامى مى انجامد، زیرا تعمّق در مباحث، روشن مى کند که اختلافى که امّت واحده را از یکدیگر جدا نموده بسیار کوچک تر و حقیرتر از آن است که به چنین فرجامى بیانجامد؛ افزون براین که، با علم و گفتگوى علمى مى توان بسیارى از اختلافات را براساس حقّ و انصاف از میان برداشت و به اتّفاق نظر در مسائل فرعى و حدّاقل به آگاهى و شناخت از افکار و دیدگاه هاى همدیگر دست یافت.\nسخن آخر در این بخش آن که: در عصر جهانى شدن ارتباطات، گفتگو و مذاکره هاى پیاپى و استمرار بخش متفکّران اسلامى در زمینه ى موضوعات متنوّع عقیدتى، کلامى، سیاسى و اجتماعى و اقتصادى مى تواند کارآمدترین و بهترین راهکار براى تبدیل فرهنگ مشاجره و اختلاف به مصالحه و تفاهم قلمداد شده و روزنه ى امید درخشانى براى رهایى از بحران کنونى و چالش هاى سرنوشت سازى که تاکنون جهان اسلام در کلّیه ى زمینه ها با آن روبه رو بوده، ایجاد نماید که در این صورت با ایجاد زمینه ى تفاهم و حلّ مشکلات با همکارى و همدلى، گام هاى مؤثّرى در روند بیدارى و اتّخاذ تصمیمات سرنوشت ساز براى ایجاد جامعه ى انسانى بر پایه ى اصول اسلامى بردارد.\nآنچه از جمع بندى اجمالى نسبت به آنچه که تاکنون در این مختصر به عنوان «برخى از عوامل همگرایى جهان اسلام» ذکر شد نکاتى چند بدست مى آید که اهم آن عبارت است از:\n1 ـ تأکید بر اصول و نقاط مشترک\nهمان گونه که گفته شده است جهان اسلام داراى اصولى مشترک و پذیرفته شده اند که بالاتفاق مورد قبول تمام مسلمانان است و هیچ گونه اختلافى در کلیت آنها میان مسلمانان وجود ندارد. اهم این اصول ـ که هریک مى تواند یکى از عوامل اثر بخش در همگرایى جهان اسلام باشد ـ عبارت اند از:\n1 ـ ایمان به خداوند متعال؛\n2 ـ ایمان به حضرت محمد بن عبداللّه صلى الله علیه و آله به عنوان خاتم النبیین و پیامبر الهى؛\n3 ـ ایمان به قرآن بعنوان کتاب مقدس آسمانى؛\n4 ـ ایمان به کعبه بعنوان قبله مسلمانان؛\n5 ـ ایمان به شریعت اسلام بعنوان کامل ترین و آخرین دین الهى؛\n6 ـ ایمان به ضروریات دین؛\n7 ـ ارزش ها و شعائر اسلامى مشترک؛\n8 ـ منافع مشترک فرهنگى و اقتصادى و سیاسى؛\n2 ـ حفظ وحدت و همگرایى با وجود اختلافات معقول\nتوجه به این نکته لازم است که اختلافات جزئى در فروع را آن قدر با اهمیت و بزرگ جلوه ندهند تا به هم اندیشى و همگرایى آنان آسیب وارد نماید. زیرا اختلاف بمعناى تفاوت درک در مسائل فرعى با حفظ وحدت در اصول، منجر به پیدایش اختلاف در دل ها و دودستگى در صفوف و راهى براى فساد و بى عدالتى نخواهد شد مگر آنگاه که با تعصّبات و احساسات نامعقول و جهل و نادانى توأم گردد.\n3 ـ آثار و نتایج همگرایى\nاندیشه وحدت و همگرایى مسلمانان جهان آثار و نتایج گوارایى را در عرصه هاى مختلف فردى، اجتماعى، امنیتى، سیاسى و اقتصادى در منطقه خاورمیانه بلکه در سطح بین المللى به ارمغان آورده که توجه بیش ازپیش و بازگو کردن آن آثار؛ خود مى تواند در تقویت این مهم نقش بسزایى داشته باشد و البته بیان معرفى و پرداختن به آثار و نتایج سازنده همگرایى و همگامى جهان اسلام خود مقاله اى مستقل مى طلبد که از ظرفیت این مختصر خارج است.\n4 ـ سیره اهل بیت علیهم السلام (ثقل اصغر) محور وحدت و همگرایى\nبا نگرشى واقع بینانه و ایده آل، یکى ازمحورهایى که مى توان از آن بعنوان عامل همگرایى جهان اسلام نام برد اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام سیره و رفتارشان و سخنان آن پیشوایان و رهبران راستین مسلمانان مى باشد که به تعبیر مولى الموحدین على علیه السلام:\n«هیچ کس در حفظ وحدت امت پیامبر و الفت آنان به یکدیگر، دلسوزتر از من نیست».\nزیرا آنان مترجمان وحى و شارحان قرآن و در امتداد خط رسالت و نبوت قرار دارند.\nسؤال و توهمى که اینجا برذهن مى آید این است که بسیارى سنت و سیره ائمه اطهار علیهم السلام را مانع بزرگ نزدیکى و همگرایى مسلمانان تلقى مى کنند بااین تصور که موضوع سنت اهل بیت علیهم السلام در واقع ایجاد منبع دیگر تشریع در مقابل سنت نبوى صلى الله علیه و آله است و بدیهى است که اختلاف منابع به اختلاف نتایج منجر مى شود؟\nنقد و پاسخ این توهم اجمالاً آن است که: ایمان به سنت اهل بیت علیهم السلام نه تنها با تمسک جستن به سنت وسیره نبوى مخالفتى ندارد بلکه به معناى تحکیم سنت نبوى و پالایش آن از ناخالصى هایى است که در مسیر نقل آن ممکن است عارض گردد و مفاد آن درست بر عکس جلوه دهد. آن گونه که از نبوت دین اسلام و توحید به «حبل اللّه » یاد شده از اهل بیت علیهم السلامهم حتى در سخنان عالمان و رهبران غیرشیعى به «حبل اللّه » یاد شده است. امام شافعى مى گوید:\n«آل النبى ذریعتى و هم الیه وسیلتى ارجوبهم اعطى غدا بیدى الیمین صحیفتى».\n«خاندان پیامبر دستگیر من هستند آنان وسیله تقرب من به خدایند امیددارم به خاطر آنان فرداى قیامت نامه عملم را به دست راستم بدهند».\nپرداختن به شیوه و روش اهل بیت علیهم السلام براى حفظ وحدت و انسجام همگرایى مسلمانان آنچنان گسترده و پردامنه است که این هم نیز جاى خود و مقاله اى دیگر را مى طلبد.\nپایان بحث آن که: امتى که داراى اتحاد و انسجام اجتماعى اسلامى است و با وحدت و همدلى به هم نوعان خویش در هر نقطه اى از دنیا که باشد کمک کرده و همواره حضور فعال در صحنه هاى اجتماعى دارد؛ دشمنانش جرأت نفوذ در چنین جامعه اى را ندارند. زیرا نه بایک حکومت و ملت که با یک امت واحده باید مبارزه کنند.\nبنابراین این ثبات سیاسى برآمده از این اتحاد و انسجام اسلامى و همگرایى آنان حربه اى بسیار کارآمد در صحنه هاى بین المللى شده و دشمنان پیدا و پنهان جهان اسلام از طمع ورزى ها بازداشته مى شوند.\nافزون براین ها قدرت نفوذ اسلام «همانند صدر اسلام» در تغییرات سیاسى و فرهنگى و حتى اقتصادى دنیا بیشتر شده و اعتبار جهانى شریعت اسلام روزافزون گشته و جاذبه این دین مبین جهانى مشتاقان حقیقت را به خود فرا خواهد خواند و وعده الهى که علو اسلام بر سایر ادیان است عملا به ظهور مى انجامد.\nسخن آخر آن که: امروزه بر رهبران دولت مردان و مجریان جهان اسلام است که علاوه برتقویت و استمرار بخشیدن به سازمان کنفرانس اسلامى و مجامع گفتگو و مذاکره هاى عالمانه ى علمى در پى تشکیل اتحادیه کشورهاى اسلامى (ایالات متحده اسلامى) در مقابل اتحادیه اروپایى و ایالات متحده آمریکا بوده باشند. چون که راه برون رفت که در پرتو آن مى توانیم پراکندگى مسلمانان را به اتحاد در درون یک دولت تبدیل کنیم تشکیل ایالات متحده اسلامى است. اگر در این مورد یک نظرسنجى انجام دهیم درمى یابیم که مسلمانان در این مورد متحدند.\n2 ـ نهج البلاغه، ترجمه: محمّد دشتى، لاهیجى، چاپ دوّم، 1380 .\n3 ـ جغرافیاى سیاسى جهان اسلام، عزّت اللّه عزیزى، سازمان حوزه ها و مدارس خارج از کشور، تهران، چ 1، 78.\n4 ـ الیواقیت و الجواهر، عبدالوهّاب شعرانى، بى تا.\n5 ـ صحیفه ى نور، امام خمینى قدس سره، تهران، مؤسّسه ى تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره.\n6 ـ کنزالعمال فى سنن الاقوال والافعال، متقى هندى، مؤسسه الرسالة، بیروت، 1409 ق.\n7 ـ استراتژى وحدت در اندیشه ى سیاسى اسلام، احمد موثّقى، دفتر تبلیغات اسلامى، چ 2 ، پاییز 1375 .\n8 ـ شش مقاله، مرتضى مطهّرى، صدرا، تهران، چ 16 ، 1382 .\n9 ـ الفصول المهمة فى تألیف الامة، عبدالحسین شرف الدّین الموسوى، دارالزهرا، بیروت.\n10 ـ کتاب الطهارة، امام خمینى قدس سره، مؤسّسه ى اسماعیلیان، قم، 1410 ق.\n11 ـ بحوث فى شرح العروة الوثقى، محمّدباقر صدر، مرکز الابحاث و الدراسات التخصیصة للشهید الصدر، قم، چ 1 ، 1381 ش .\n12 ـ شرح المقاصد، تفتازانى، تحقیق و تعلیق، عبدالرحمن عمیره.\n13 ـ المسند، امام احمد بن حنبل، بیروت، دار صادر.\n14 ـ المیزان فى تفسیر القرآن، سیّدمحمّدحسین طباطبائى، قم، مؤسّسه النشر الاسلامى.\n15 ـ تفسیر ابن کثیر (تفسیرالقرآن الکریم)، اسماعیل بن کثیر، بیروت، دارالمعرفة ، 1412 ق.\n16 ـ تفسیر الکبیر (تفسیر فخر الرازى)، محمّد بن عمر، مصر، قاهره، عبدالرحمان محّمد، 1357 ق.\n17 ـ الاقتصاد فى الاعتقاد، الامام الغزالى، تعلیق و مقدّمه: د.على بوملحم، دارالمکتبة الهلال، بیروت، لبنان، ط 2 ، 1421 ق.\n18 ـ غایة المرام فى علم الکلام، سیف الدّین آمدى، تحقیق وتعلیق: حسن محمود عبداللطیف، قاهره، احیاء التراث الاسلامى.\n19 ـ عروة الوثقى، سیّدجمال الدّین اسدآبادى، ترجمه ى زین العابدین کاظمى خلخالى، تهران ، بى تا.\n20 ـ دعوة التقریب، جمعى از نویسندگان، مصر، المجلس الاعلى لشئون الاسلامیة، 1991 .\n21 ـ استراتژى تقریب مذاهب اسلامى، جمعى از نویسندگان، مجمع جهانى تقریب مذاهب اسلامى، تهران، چ 1 ، 1384 ش.\n22 ـ مجمع البیان فى تفسیرالقرآن، فضل بن حسن طبرسى، دارالمعرفة.\n . نهج البلاغه، خ 169 ، ص 324 .\n . عزیزى، عزت اللّه ، جغرافیاى سیاسى جهان اسلام، فصل هشتم و نهم.\n . مطهرى، مرتضى، شش مقاله، صص 5 ـ 4 با اندکى تصرف.\n . مائده: 3 .\n . آل عمران: 64 «قل یا اهل الکتاب تعالوا الى کلمة سواء بیننا و بینکم الاّ نعبد الاّ اللّه ولانشرک به شیا...».\n . ترجمه ى روان، نیز ر.ک: انفال: 63 .\n . نهج البلاغه، خ 180 ، ص 343 ، ترجمه ى محمد دشتى.\n . موثقى، احمد، استراتژى وحدت در اندیشه ى سیاسى اسلام، ج 1 ، ص 12 و 20 .\n . مجمع البیان، ج 2 ، ص 365 ؛ روح البیان، ج 2 ، ص 72 .\n . آل عمران: 63 ؛ انبیاء: 92 .\n . موسوى خمینى، سید روح اللّه امام خمینى قدس سره، صحیفه ى نور، ج 19 ، ص 2 و 46 .\n . احزاب: 6 .\n . انا و على ابوا هذه الامة.\n . انبیاء: 107 «و ما ارسلناک الا رحمة للعالمین».\n . آل عمران: 164 .\n . طه: 1 ـ 2 .\n . انفال: 46 .\n . کنزالعمال، ج 1 ، ص 184 ، ج 9 ، ص 92 .\n . همان، ص 77 ، ج 4 ، ص 89 .\n . جعفرى، علامه محمدتقى، مقدمه ى استراتژى وحدت در اندیشه هاى سیاسى اسلام تلخیص و اقتباس، ج 1 ، ص 26 .\n . المیزان فى تفسیر القرآن، ج 3 ، ص 127 .\n . تفسیر ابن کثیر، ج 8 ، ص 397 .\n . تفسیر الکبیر، ج 3 ، ص 127 .\n . مسند احمد، ج 1 ، ص 14 و 17 .\n . یونس: 19 .\n . بقره: 143 .\n . آل عمران: 200 .\n . مائده: 2 .\n . روم: 21 .\n . بقره: 136 .\n . انعام: 159 .\n . بقره: 213 .\n . مؤمنون: 53 .\n . اعراف: 56 .\n . زخرف: 65 ؛ احزاب: 22 .\n . آل عمران: 64 .\n . حج: 28 .\n . انعام: 108 .\n . شعرانى، عبدالوهاب، الیواقیت والجواهر، ج 2 ، ص 141 ، مبحث 58 ، بى تا.\n . همان، ص 142 .\n . شرف الدین موسوى، عبدالحسین، الفصول المهمه فى تالبف الأمة، ص 44 ، دارالزهراء، بیروت، لبنان.\n . مائده: 44 .\n . شرف الدین، عبدالحسین، الفصول المهمة فى تألیف الامة، ص 153 .\n . غزالى، الاقتصاد فى الاعتقاد، تعلیق و مقدمه، د. على بوملحم، ص 253 ، بیروت، دارالمکتبة الهلال، ط 2 ، 1421 ق.\n . آمدى، سیفخ الدین، غایة المرام فى علم الکلام، تحقیق و تعلیق، حسن محمود عبدالطیف، ص 363، قاهرة، احیاء التراث الاسلامى،\n . تفتازانى، شرح المقاصد، تحقیق و تعلیق عبدالرحمن عمیر، ج 5 ، ص 297 .\n . امام خمینى قدس سره، کتاب الطهاره، ص 441 .\n . صدر، محمدباقر، بحوث فى شرح العروة الوثقى، ج 3 ، ص 315 .\n . نهج البلاغه، خ 113 ، ص 218 ، ترجمه ى محمددشتى، نیزجهت مطالعه ى بیشتر ر.ک: همان، خ 141 .\n .اسدآبادى،سیدجمال الدین، عروه الوثقى، ج 1، صص 122 ـ 121، ترجمه ى زین العابدین کاظمى خلخالى.\n . همان، ص 122 .\n . زمر: 17 ـ 18 .\n. جمعى ازنویسندگان، دعوه التقریب باتاریخ ووثایق،ص 45، مصر، المجلس الاعلى لشئون الاسلامیة،1991.\n . الصواعق المحرفة، ابن حجر، ص 108 .\n . توبه: 33 ؛ فتح: 28 «هوالذى ارسل رسوله بالهدى و دین الحق لیظهره على الدین کلّه ولوکره المشرکون».\nکد مقاله: 211\nهمگرایى همبستگى جهان اسلام امةً واحدةً تقریب مذاهب اسلامى اخوة ألفت\nتعداد بازدیدها: 90071


خالا جان | آنا\nدر همسایگی‌مان پیراسته زنی زندگی می‌کند که از وقتی شناختمش همین شکلی بوده که هست. پارسال سکته کرد و یک طرف بدنش سر شد، خودش ولی قبول نداشت سکته کرده می‌گفت سویوخ ووروب ال گولوم گورویوب :) خدا بیامرزد خاله‌تان را :) و جمیع رفته‌گان را.\nاین ارجاع هایی که کردی خیلی منو گرفت کسی که بوی آب بدهد گفتن آستاناز شلوغدی یادش گرامی\nمادربزرگ مامان منم میگفت در رو که باز میذارید هی چی سرما ازش میاد جمع میشه میره تو پای من.\nسلام چقدر زنده بود اين متن. باباي ما هم يک خالاجان داشت که بچه نداشت و شوهرش هم مرده بود. آن طرف حياط خانه ي مادربزرگم زندگي مي کرد. با بچه ها ميانه ي خوبي نداشت. ولي به طرز عجيبي مرا دوست مي داشت. هنوز هم براي حسين که لي لي لي حوضک مي خوانم به ترکي و با عبارت او مي خوانم. او هم به شدت سرمايي و تميز و با سليقه بود. به شدت به يادش افتادم. خدا همه ي خالاجان ها را رحمت فرمايد و زنده هايشان را حفظ کند.


کاهش هزینه چاپ با 12 روش 100% کاربردی در فرایند کاهش هزینه چاپ تبلیغات کسب و کار شما!\nاهمیت و نقش بسته بندی در رشد یک کسب و کار\nدر این مطلب قصد داریم ۱۲ روش کاهش هزینه چاپ را برای شما عزیزان بیان کنیم تا بتوانید هم هزینه های چاپ درون سازمانی و هم هزینه های چاپ برای انجام امور تبلیغات و بازاریابی و ساخت بروشور و غیره را کاهش دهید. شرکت آریا هنر در این زمینه با در اختیار داشتن بهترین دستگاه ها و پیشرفته ترین تکنولوژی ها و قیمت های بسیار مقرون به صرفه همراه شماست.\n1. کاهش هزینه چاپ اقدامی مهم در جهت کاهش هزینه های سازمانی\n2. ۱۲ روش برای کاهش هزینه چاپ\n2.1. ۱- چاپ سیاه و سفید:\n2.2. ۲- دو صفحه را در یک صفحه بگذارید:\n2.3. ۳- حاشیه صفحات را کمتر کنید:\n2.4. ۴- از فونت مناسب استفاده کنید:\n2.5. ۵- فقط مواردی که به آن نیاز دارید را پرینت بگیرید:\n2.6. ۶- از تنظیمات پیش فرض استفاده کنید:\n2.7. ۷- چاپ دو رو (Duplex) را فراموش نکنید:\n2.8. ۸- از کاغذ معمولی استفاده کنید:\n2.9. ۹- شرکت مناسب را انتخاب کنید:\n2.10. ۱۰- به شکل حجم بالا سفارش ثبت کنید:\n2.11. ۱۱- تا حد امکان از رنگ های کمتر استفاده کنید:\n2.12. ۱۲- گرماژ و نوع کاغذ را هوشمندانه انتخاب کنید:\n3. شرکت آریا هنر، بهترین انتخاب برای افزایش کیفیت و کاهش هزینه چاپ\nکاهش هزینه چاپ اقدامی مهم در جهت کاهش هزینه های سازمانی\nهزینه چاپ در هر کسب و کاری به خصوص در یک شرکت چاپ و بسته بندی یکی از اجزای جدایی ناپذیر محسوب می شود چرا که همه آنها به دلایل مختلف مثل پرینت فرم های استخدام، چاپ برگه های مختلف، چاپ برگه های وظایف کاری و غیره به دستگاه چاپ نیاز دارند و چنانچه این شرکت ها برای بازاریابی مایل باشند از دستگاه های حرفه ای برای ساخت بروشور، کاتالوگ، هدایای تبلیغاتی و غیره استفاده کنند باید یکسری هزینه های چاپ نیز بابت برونسپاری پرداخت نمایند.\nپس همانطور که مشاهده می کنید منظور از هزینه چاپ در هر کسب و کار مجموع هزینه هایی است که هر شرکت بابت نیازهای روزانه و روتین خود بابت چاپ موارد مختلف باید پرداخت کند و هم هزینه هایی که باید بابت برون سپاری سایر کارهای چاپی به شرکت ها بپردازند.\nاین موارد کاملا طبیعی است و کم و زیاد در هر شرکتی شاهد آن هستیم اما مسئله ای که در این قسمت می خواهیم در مورد آن صحبت کنیم، روش هایی است که می توانید به کمک آن هزینه های کلی چاپ خود را کاهش دهید که توضیح دادیم این هزینه ها مربوط به چه مواردی است. این روش ها بخصوص برای کاهش هزینه چاپ از نوع افست که مختص تیراژ بالاست (چاپ افست) بیشتر مفید خواهد بود با این حال برای هر نوع چاپی کاربرد دارد.\nبه همین دلیل در این مقاله قصد داریم با ارائه راهکارهای مختلف به شما کمک کنیم تا یکی از هزینه های دائمی شرکت های کارتن سازی ارزان و چاپ و بسته بندی یا کسب و کار خود، یعنی همان هزینه چاپ را تا حد زیادی کاهش دهید مخصوصا که امروزه هزینه کاغذ در انواع مختلف، تونر و جوهر، تعمیرات دستگاه ها، تعداد زینک، گرماژ کاغذ مصرفی، استفاده اختیاری از رنگ های پنجم مثل طلایی و نقره ای بسیار بالا رفته است.\n۱۲ روش برای کاهش هزینه چاپ\nچطور هزینه چاپ سازمانی یا شرکتی خود را کاهش دهید؟\nهمانطور که گفتیم در این مطلب قصد داریم به بیان روش های مختلف و مؤثر در جهت کاهش هزینه های چاپ بپردازیم که هر کسب و کاری با آن سروکار دارد:\n۱- چاپ سیاه و سفید:\nقطعا می دانید که چاپ به شکل رنگی بسیار هزینه برتر از چاپ سیاه و سفید است و در برخی موارد هزینه آن تا ۸ برابر بیشتر می گردد و اگر هم خودتان در شرکت چنین دستگاهی داشته باشید، نیاز به زمان و مصرف برق بیشتری است. پس مواردی که نیاز دارید جزئیات خاصی را نشان دهید و تفاوتی نمی کند حتما چاپ سیاه و سفید را انتخاب کنید.\n۲- دو صفحه را در یک صفحه بگذارید:\nبرخی مواقع که قصد دارید موارد چاپی را در داخل شرکت یا سازمان استفاده کنید، چنانچه امکان آن وجود دارد، هر دو صفحه را داخل یک صفحه بگذارید و با این کار تا ۵۰% هزینه های جانبی و مصرف کاغذ را کاهش دهید.\n۳- حاشیه صفحات را کمتر کنید:\nچه قصد داشته باشید که موارد چاپی خود را درون سازمان یا شرکت خود استفاده کنید یا در شرکت های چاپ و تبلیغات سفارش ثبت کرده باشید، توصیه می کنیم تا حد امکان، حاشیه صفحات را کاهش دهید. به عنوان مثال به طور پیش فرض در مایکروسافت ورد، حاشیه ها ۱٫۲۵ اینچ تنظیم شده و شما آن را به ۰٫۷۵ اینچ کاهش دهید. با این کار مصرف کاغذ تا ۴٫۷۵% کمتر می شود و این در چاپ افست که تیراژ بالاست، عدد قابل توجهی می شود.\n۴- از فونت مناسب استفاده کنید:\nشاید برایتان خیلی جالب باشد که حتی نوع فونت نیز در میزان مصرف تونر دستگاه پرینت و در نتیجه هزینه چاپ مؤثر است به نحوی که اگر متنی را به شرکت ها می دهید که انگلیسی است (مثل شرکت هایی که در بخش صادرات فعال هستند و نیاز به تهیه بروشور، کاتالوگ و غیره به زبان انگلیسی دارند)، فونت های Century Gothic، Ecofont و Time New Roman از همه موارد مصرف کمتر و فونت Arial از همه مصرف بیشتری دارد.\n۵- فقط مواردی که به آن نیاز دارید را پرینت بگیرید:\nگاهی اوقات شرکت و سازمان های مختلف برای تهیه گزارش کارها و تحقیقات خود نیاز دارند تا مطلبی را از سطح اینترنت پرینت بگیرند. در این مواقع علاوه بر متن اصلی، کلیه حاشیه ها و غیره نیز پرینت گرفته می شوند. پس بهترین کار این است که تنها بخشی که به آن نیاز دارید را انتخاب کرده و سپس روی گزینه Print کلیک کنید تا مصرف کاغذ به شدت کمتر شود.\n۶- از تنظیمات پیش فرض استفاده کنید:\nدر مواقعی که هدف شما از چاپ، استفاده های شخصی درون سازمانی است و یا برای انجام امور بازاریابی نیاز ندارید هزینه چاپ را با پرینت و چاپ با تنظیم پیش فرض دستگاه کاهش دهید. چون هر چقدر کیفیت چاپ را بالاتر ببرید هزینه های جانبی افزایش پیدا می کنند.\n۷- چاپ دو رو (Duplex) را فراموش نکنید:\nدر مواردی که امکان چاپ دو صفحه در یک کاغذ وجود ندارد می توانید از چاپ دو رو استفاده کنید. به عنوان مثال برای فروشگاه های لوازم خانگی که کاتالوگ یا بروشور برای مدل های یخچال خود تهیه می کنند، هزینه چاپ را می توانند با پرینت پشت و رو کاهش دهند. اما محصولاتی که نشان دادن آنها در ابعاد بزرگ چندان لزومی ندارد می توانند چندین محصول را در یک صفحه چاپ کنند تا هزینه ها به شدت کاهش پیدا کند.\nکاهش هزینه چاپ با انتخاب های هوشمندانه و حذف موارد غیر ضروری\n۸- از کاغذ معمولی استفاده کنید:\nبرخی شرکت ها جهت کاهش هزینه چاپ خود بسته به نیاز از کاغذ گلاسه و یا معمولی و غیره استفاده می کنند. مثلا برای بروشور از کاغذ گلاسه استفاده می کنند اما برای انجام تبلیغات به شکل تراکت از کاغذ معمولی در سایز کوچک کمک می گیرند. در واقع در جایی که نیاز نیست هزینه های خود را زیاد نمی کنند.\n۹- شرکت مناسب را انتخاب کنید:\nحتی انتخاب شرکت مناسب جهت چاپ نیز بسیار اهمیت دارد چون به کمک دریافت مشاوره رایگان می توانید بهترین نوع کاغذ، گرماژ (Grammage) کاغذ مصرفی، نوع رنگ ها و غیره را انتخاب کنید تا هزینه چاپ شما کاهش محسوسی پیدا کند.\n۱۰- به شکل حجم بالا سفارش ثبت کنید:\nبا توجه به اینکه در حجم بالا چاپ افست بسیار مقرون به صرفه تر است نسبت به چاپ دیجیتال و هم اینکه در تعداد بالا مشمول تخفیف نیز خواهید شد، سفارشات خود را با حجم کم ثبت نکنید و بهتر است که کلیه سفارشات خود را یکجا ارسال کنید. شرکت آریا هنر در این زمینه بیشترین تخفیف را در بین شرکت های رقیب می دهد.\n۱۱- تا حد امکان از رنگ های کمتر استفاده کنید:\nبرخی مواقع شرکت ها نیاز دارند که از تنوع رنگی بالایی استفاده کنند مثلا طلایی یا نقره ای را به عنوان رنگ پنجم به کار بگیرند که این مورد بیشتر در مورد چاپ نمودارها و اینفوگرافیک ها رخ می دهد. اما در سایر موارد که نیاز وجود ندارد، از همان پالت رنگی پایه برای کاهش هزینه چاپ استفاده کنید.\n۱۲- گرماژ و نوع کاغذ را هوشمندانه انتخاب کنید:\nگرماژ (Grammage) فاکتور بسیار مهم در سنجش میزان کیفیت ورقه چاپی مورد استفاده است به نحوی که وقتی صحبت از گرماژ ۱۳۵ می شود یعنی هر ورق از این کاغذ در متراژ ۱ متر مربع، ۱۳۵ گرم وزن دارد که هر چقدر بالاتر باشد، کاغذ ضخیم تر خواهد بود. لذا اگر سفارش حجیم دارید می توانید تا حد امکان که ضربه به کیفیت کار شما نمی زند و مشتریان نیز کماکان جذب آن خواهند شد، گرماژ و نوع کاغذ مصرفی را، اقتصادی انتخاب کنید. در اکثر مواقع گرماژ ۸۰ بهتر از همه است.\nالبته در نظر داشته باشید چنانچه در داخل سازمان یا شرکت خود، دپارتمانی مخصوص کارهای چاپی دارید بهتر است از افرادی حرفه ای و کاربلد در این زمینه استفاده کنید چرا که هم باعث کاهش هزینه چاپ می شوند و هم شرکت های چاپ در کار کردن با آنها راحتتر هستند و نتیجه و کیفیت نهایی کار کاملا وابسته به انتخاب های شما خواهد بود.\nشرکت آریا هنر، بهترین انتخاب برای افزایش کیفیت و کاهش هزینه چاپ\nکسانی که به فکر انتخاب شرکت چاپ با سابقه و حرفه ای هستند که ضمن گرفتن مشاوره رایگان و انتخاب بهترین گزینه ها بتوانند بهترین کیفیت چاپ را با کمترین هزینه دریافت نمایند، شرکت آریا هنر پایان جستجو های شماست.\nما در شرکت طراحی چاپ بسته بندی آریا هنر با در اختیار داشتن بهترین و پیشرفته ترین دستگاه ها و استفاده از تکنولوژی های نوین که در جهت افزایش کیفیت و کاهش هزینه چاپ هستند خود را به عنوان یکی از شرکت های برتر در این زمینه معرفی کرده ایم و با بیش از ۱۰ سال سابقه درخشان و تجربه کار با شرکت ها و سازمان های بزرگ، به گزینه انتخاب قابل اتکایی تبدیل شده ایم. شما عزیزان می توانید نمونه کارهای ما را در سایت مشاهده نمایید.\nکاهش شدید هزینه چاپ با شرکت چاپ و بسته بندی آریا هنر\nسینا احمدخانی زرندی گفت:\n1399/09/09 در 21:45\nسلام شبتون بخیر خسته نباشید میگم به تیم پرانرژی آریا هنر\nخیلی عالی بود واقعا لذت بردم و استفاده کردم. ممنون از اینکه بلاگ بروزی دارید. انصافا چه موضوعاتی رو دست کم میگیریم تو چاپ.\n1399/09/23 در 13:56\nسیامک ستوده گفت:\nمررسی از بلاگ فعال و خوبتون واقعا به کارم اومد دست همه عوامل درد نکنه\nمورد ۱۱ درمورد با کاهش هزینه چاپ یکم سخته اما شدنیه!


واحدهای سنگ شکن در زغال سنگ pathanamthitta روسی تولید کننده درک توانایی تولید قوی ، قدرت تحقیق پیشرفته و خدمات عالی ، شانگهای واحدهای سنگ شکن در زغال سنگ pathanamthitta روسی تأمین کننده ارزش ایجاد می کند و برای همه مشتری ارزش ایجاد می کند.\nگرفتن واحدهای سنگ شکن در زغال سنگ pathanamthitta روسی قیمت\nواحدهای سنگ شکن در زغال سنگ pathanamthitta روسی مقدمه\nبخش مواد فک زغال سنگ روسی - aquabros . ده ها نوع معدن در بامیان کشف و سروی شده است "معادن سروى شدۀ باميان، دارای مواد مفیده کشور . أعرف أكثر. سنگی بر گوری. فک میکردم یک سری انسان اون ور المپیاد پشت میز نشستن که یک سری انسان دیگه ...\nهیدرولیک سنگ شکن روند. تفاوت بین سنگ شکن هیدرولیک و مخروط تولید کننده سنگ شکن روند تولید در سنگ شکن های فکی عمل خرد کردن ادامه مطلب 20 January 1979 جلوگیری از تولید کنندگان سنگ . فروش در اینجا\nهند تولید آهن سنگ شکن هند سنگ شکن زغال سنگ سنگ. شکن سنگ . دریافت قیمت; طراحی بورد مدار است - fa. شیلی روسیه سنگ خرد سنگ خرد کردن سنگ. فرش 300tph فرز گیاه عمودی غلتک موبایل خرد کردن شکن. برای آسیاب ماشین آلات آسیاب جدید استفاده ...\nواحدهای سنگ شکن در زغال سنگ pathanamthitta روسی رابطه


کوتینیو: بارسا؟ می‌خواهم سال‌ها در بایرن بمانم\nفیلیپه کوتینیو هرچند با قراردادی قرضی و یک ساله از بارسا به بایرن پیوسته ولی قصد دارد سال های بیشتری برای مونیخی ها بازی کند.\nورزش سه: فیلیپه کوتینیو هرچند با قراردادی قرضی و یک ساله از بارسا به بایرن پیوسته ولی قصد دارد سال های بیشتری برای مونیخی ها بازی کند.\nجمعه شب بود که خبر توافق اولیه بارسا و بایرن برای انتقال قرضی فیلیپه کوتینیو منتشر شد و به تایید هر دو باشگاه نیز رسید. کوتینیو روز گذشته وارد مونیخ شد و در تست های پزشکی این باشگاه شرکت کرد و امروز انتقالش رسمی شد.\nستاره برزیلی با قراردادی قرضی و یک ساله راهی بایرن شده و مونیخی ها علاوه بر 8.5 میلیون یورویی که به بارسا پرداخت خواهند کرد، دستمزد این بازیکن را نیز تقبل کرده اند. در قرارداد کوتینیو بند خرید 120 میلیون یورویی نیز گنجانده شده است.\nکوتینیو در مراسم معارفه خود به عنوان بازیکن جدید بایرن گفت:« در بارسلونا اوضاع مطابق میلم پیش نرفت ولی بارسا دیگر موضوعی مربوط به گذشته است.\nحالا اینجا در بایرن هستم و می خواهم سال ها برای این تیم بازی کنم. میل و انگیزه بالایی دارم و می خواهم با بایرن همه جام ها را ببرم. دوست دارم به تیم برای موفقیت های بیشتر کمک کنم.»\nکوتینیو ادامه داد:« در بارسا بر تجربیاتم اضافه شد و جام هایی را نیز بردم. خیلی چیزها در بارسلونا یاد گرفتم ولی از حالا تمرکزم روی بایرن خواهد بود. پیشنهاد بایرن وقتی رسید و زمانی که برایم از پروژه های باشگاه گفتند، دیگر یک ثانیه هم تردید نکردم. با رافینیا و تیاگو در مورد بایرن صحبت کردم و توصیه های خوبی نیز گرفتم.»\nپست بازی:« به شخصه دوست دارم در پست شماره 10 بازی کنم ولی هر جا مربی بگوید بازی خواهم کرد.»


آمریکا تحریم‌های جدید علیه سوریه تصویب می‌کند - تابناک | TABNAK\nمقام‌های آمریکایی از تصویب تحریم‌های جدید علیه دولت سوریه خبر دادند.\nکد خبر: ۶۸۸۰۰۴\nتاریخ انتشار: ۰۴ ارديبهشت ۱۳۹۶ - ۲۰:۳۶ 24 April 2017\nبه گزارش ایلنا به نقل از آسوشیتد‌پرس، دو مقام آمریکایی از صدور تحریم‌های جدید علیه دولت سوریه خبر دادند.\nاین مقام‌های آمریکایی که نخواستند نامشان فاش شود اعلام کردند این تحریم‌های تا پایان امروز-دوشنبه- تصویب می‌شود.\nآمریکا در حالی علیه سوریه تحریم‌های جدید تصویب می‌کند که کمتر از یک ماه از حمله موشکی ایالات متحده به پایگاه هوایی دولت سوریه می‌گذرد.\nآمریکا به بهانه مقابله با حمله شیمیایی سوریه به منطقه «خان شیخون» در ادلب، پایگاه هوایی سوریه را بمباران کرد.


دلم می خواست مثل بیژن باشم! | kar-online - کار آنلاین\nفرخ نگهدار در گفتگو با "اخبار روز"\nاما هر سر دبیر - علاوه بر این حقوق - مسوولیت هم دارد. سردبیر مسوول است در برابر اعتراض ها یا فشارهایی که از خارج بر او وارد می شود پاسخگو باشد. سردبیر باید از تصمیم های خود دفاع کند. فقط در دیکتاتوری ها سردبیرها حق دارند هرچه را که به صلاح خود می دانند، حتی اگر یقین کنند که پوچ و سراسر جعل، منتشر کنند و به هیچ کس هم در باره تصمیم خود پاسخگو نباشند.\nاخبار روز: اخیرا مقاله ای در اخبار روز انتشار یافت که مسائلی را در ارتباط با فعالیت های سیاسی شما مطرح کرده بود. در این ارتباط می توانید توضیح خلاصه ای از نحوه ی رابطه ی خود با بنیانگذاران فدائیان، بیژن جزنی، حمید اشرف و ... برای خوانندگان ما بدهید؟\nمن از سال ها قبل گاه به گاه در باره نحوه ارتباط خود با بنیان گذاران فدائیان، بیژن جزنی، حمید اشرف و ... به تفصیل یا به اجمال نوشته ام و یا گفته ام. و همیشه گفته ام و نوشته ام که با کمال میل همیشه و همه جا آماده ام به هر پرسشی در باره این نوشته ها و گفته ها پاسخ گویم. نشریه اخبار روز نیز از شمول این گفته نه تنها خارج نیست، بلکه نظر به بستگی آن با تاریخ فدایی مقدم نیز هست.\nنخستین دیدار - آخرین دیدار\nاخبار روز: جالب است آقای نگهدار! شما ما را متهم به «تردید» و «تزلزل» کرده اید... بنابر این لطفا مواردش را هم خودتان شرح دهید...\nاخبار روز: شما با توجه به این که خود را از قدیمی ترین یاران بیژن جزنی و حمید اشرف می دانید، تا به حال چندین مرتبه مطرح کرده اید که آگر آن ها زنده بودند، همین راهی را می رفتند که شما رفته اید. چنین ادعایی از جمله موضوعات چالش برانگیز است. هیچ یک از جریانات چپ، گروهای چندگانه فدائی "اقلیت"، "اکثریت" و...تا به حال چنین ادعایی نکرده اند، چرا شما چنین ادعایی را مطرح می کنید؟\nبرای من بسیار سهل است که بفهمم در دوران حدت یابی اختلاف اقلیت و اکثریت بیژن نه به شیوه اقلیت رفتار می کرد و نه به شیوه اکثریت. اگر بیژن بود بسیار بعید بود که شاخه های اصلی شاگردان او، چه در جناح اقلیت بودند و چه در اکثریت، او را ترک کنند. من موثرترین چهره های اقلیت (به جز توکل) را خیلی خوب می شناسم، و از ارادت عمیق آنان به بیژن مطلعم. موثرترین کادرهای اکثریت نیز همیشه در وجود خود چنین تعلقی را حس کرده اند. همه ما او را و حسن ضیاء ظریفی را قبول داشتیم. من در تمام این ۵۰ سال حتی برای یک لحظه هم نتوانسته ام تصور کنم که اگر بیژن بود - اگر حمید و احمد و عزیز و سعید و حسن عباس و محمد بودند - من یا دیگر مسوولین اکثیریت، راه خود را از آنها جدا می کردم. من همین شناخت را از حیدر، حمید، مصطفی، همایون، پرویز، حماد، مستوره، و بسیاری از فداییان اقلیت دارم. آنها بسیار بعید بود که به بیژن پشت کنند.\nپنجشنبه, آوریل 23, 2015 - 23:08