تاریخ انتشار: ۱۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۳۶ بعد از ظهر\nآدمیان را از رویاهاشان میتوان شناخت همچنانکه پیامبران را؛ ودرین رویاهاست که پیامبری چهره می نمایاند نه در تشریعات که نصیبه های نازل نبوت اند.\nمحمد : ۱۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۱۰ بعد از ظهر\nبه نظرم در این بخش مقاله موضوع را بهتر باز کردید جناب سروش\nقدر مسلم نمی شود از نظریات شما در این خصوص گذشت و به انتظار ان می مانیم تا تمام شدنش\nمن از خوانندگان خواهش می کنم از بعضی از سوالات ابتدایی و انکار امیز و ابتدایی بگذرند و به گونه ای اظهار نظر نکنند که گویی سروش تا بحال قران را نخوانده است و بخواهند مقدمات قران را به شما یاداور کنند.\nبه خوانندگان یاداوری می کنم که سروش اگر نه همه قران اما بخش عمده ای از ان را احتمالا حافظ است و به زبان عربی تسلط دارد و عمری را با متون اسلامی گذارنده است و بر شرح و بسط انها صدها سخنرانی و نوشته دارد .\nمطلقا منظورم دقاع از این نظریه نیست فقط توضیح می دهم که شما را به خدا اجازه دهید سوالهای جدی تر به چشم بیاید\nبنده خدا : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۰۶ قبل از ظهر\nبا سلام و تبريک حلول ماه مبارک رمضان\nبسيار بسيار تامل برانگيز و خواندنی بود ..مثل هميشه.\nاما مشکل اين جاست که چنين خوابگزاری را در عصر حاضر بايد از کجا پيدا کرد ؟؟؟؟\nخداقوت مومن .\nم. طاهر : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۰۶ قبل از ظهر\nسینما در قرآن:\nدر بر گیرنده ۳ نکته، ۲ تذکر، و یک درس برای آقای دکتر سروش گرامی\nآنچه در اینجا می آید قطعه پایانی متنی است که در "ارسال نظر" ذیل بخش نخست از این مقال قرار دادم و هنوز در سایت جرس منعکس نشده است، ولی برای روشن ساختن شیوه روایی قرآن کریم کفایت می کند.\nدرس پیشنهادی به آقای دکتر سروش گرامی: فیلم نامه نویسی\nنمونه های سه گانه ای که خود آقای دکتر سروش در مقال جدید خود آورده اند (نگاه کنید به پاورقی های ١٧، ١٨، و ٢٠ ذیل بخش نخست مقال آقای دکتر سروش) بهترین شاهد برای زیبایی هنری سبک روایت گری قرآن از رویدادهای گذشته و آینده است. اهل هنر و بویژه هنر هفتم که با فیلم نامه نویسی آشنایی کافی دارند، این سبک را به خوبی می شناسند. هر بیننده ای هم می تواند صحنه های روایت گری بسیار هنرمندانه ای را در فیلم های سینمایی به خاطر بیاورد که در آنها از شیوه "بازگشت به گذشته" (Flash Back) و یا "عبور به آینده" (Flash Forward) برای توصیف و شرح زمینه های قبلی رویدادها و یا سرنوشت آینده شخصیت های داستان فیلم استفاده شده است.\nندرتا ممکن است پس از "عبور به آینده" (مثلا ٧ سال بعد) و پیش از بازگشت به زمان حال، شاهد یک "بازگشت به گذشته" (مثلا ٣ سال قبل از آن زمان آینده که هنوز ٤ سال پس از زمان حال خواهد بود) باشیم که زمینه رویدادهای جاری در آن آینده ای که با "عبور به آینده" تصویر شده است را بر بیننده روشن می سازد.\nبدین ترتیب دریچه های زمانی مختلفی پی در پی باز می شوند و رفت و برگشت در بین این زمان های متفاوت گاه بیننده فیلم (و یا خواننده روایت داستانی) را به حالت تعلیق در زمان در می آورد، و از طرفی همین سیال شدن روایت در زمانهای گوناگون بر جذابیت ماجراها می افزاید. بدیهی است اگر بیننده از نیمه راه به تماشای فیلم (یا خواندن داستان) بنشیند، نخواهد دانست که رویدادها در کدامیک از دریچه های زمانی قرار گرفته اند و سیر رویدادهای فیلم یا داستان چه پیوندی با یکدیگر دارند. آنگاه این روایت های تصویری بیشتر شبیه رویاهای پراکنده راوی ماجرا (نویسنده فیلم نامه) و یا داستانی بی سر و ته (که کار یک کودک یا نویسنده مبتدی و بی تجربه است) جلوه خواهد کرد.\nآشنایی با سبک نگارش فیلم نامه ها و به ویژه هنر به کارگیری دریچه های زمانی مختلف و گاه متعدد از راه "بازگشت به گذشته" (Flash Back) و "عبور به آینده" (Flash Forward) و یا تلفیقی از این دو زمان بندی در روایت گری رویدادها، همان درسی است که به آقای دکتر سروش پیشنهاد باید کرد، بدان امید که داستان های قرآنی را از ابتدای روایت هر داستان و با در نظر داشتن دریچه های زمانی مختلف و گاه "تو در تو" که در هر داستان گشوده می شود پی گیرند و نه تنها کار تفسیر و تاویل آیات قرآن کریم بر ایشان سهل و هموار گردد، بلکه از "رویاهای رسولانه" خودشان هم خلاصی یابند.\nبا آرزوی سلامت، نشاط، و پیشرفت روز افزون برای آقای دکتر سروش گرامی.\nابوذر : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۳:۲۴ قبل از ظهر\nبا سلام.اینکه میبایست از معنای ظاهری آیات به معناهای باطنی قران سلوک کرد مورد وفاق تمام عارفان و صوفیان و حتی فقیهان این تمدن بوده و هست. نظر و تاکید به رویا بودن قران به هیچ روی نظری بدیع نیست. حال سوال چنین است که چگونه به قطع و یقین میتوان گفت که در مقام مثال پیامبر همان جبراییل بوده است(جبرئیل هم همان محمّد(ص) بود که دررؤیای قدسی بر خود او چون فرشته ظاهر شد و به او همان را داد که خود از پیش داشت. محمد(ص) تعبیر جبرئیل بود).چرا که خواب انگارانه دیدن قران لزوما چنین نتیجه ای نمیدهد.نکته مهم تنها انست که آیا به ساخت کلی معنایی قران و روح حاکم بر ان در تفسیر پایبند بمانیم(فقیهان) و یا اینکه به مانند کثیری از عارفان وسالکان ،بی پروا و شجاعانه تفسیر و تاویل های حتی کاملا مغایر با قران را نیز معتبر بدانیم وتجربه معرفتی و معنوی خود را نیز سوار بر قران کنیم و یا ارج نهیم.نمونه ان تفاسیر که مورد عجب بسیاری بوده است نطر ابن عربی در باب ایمان فرعون و نجات وی از عذاب آخرت ویا در ستایش ابلیس و مسایل بسیار سخت دیگر در باب شفاعت و...(کتاب تصوف اسلامی نوشته نیکلسون)... ارا و نظریات حلاج و عین القضات همدانی درنهایت چنین چالشی هستند.با تشکر فراوان از دکتر سروش\nفرشيد : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۱۸ قبل از ظهر\nوقتي ما رابطه ي محمد (به عنوان يك انسان) با ماوراء را بپذيريم؛ كيفيت اين رابطه و تجربيات ديني او، ديگر چندان اهميتي نخواهد داشت. چه اين برقراري ارتباط در بيداري بوده باشد و يا در خواب و بشكل رويا؛ توفير و تفاوتي در ايمان به نبوت وي، براي پيروانش ايجاد نميكند و مطرح كردن اين بحث ها، هيچ دردي را دوا نخواهد كرد و مشكلي را برطرف نخواهد نمود. تنها تاثير اينگونه مباحث، تحريك متعصبين مذهبي و متحجرين بهانه جو براي ايجاد بلوا و جنجال است.\nرسول : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۳۵ قبل از ظهر\nاکنون کمی صحبت شماواضحتر شداینکه بحث درباره شکل بروز وحی است نه خود وحی اما در ادامه من به این مناقشه ذهنی رسیدم که ما خود خدائیم (انا الحق) ویا ما خود جبرئیلیم(در بحث به ایرادهای که گرفته بودیم که قل در قران امده و بیان شما که متذکر شده اید که براساس جای خدا نشستن توسط حضرت محمد است) و در اساس جبرئیلی ویا شیطانی با وجود خارجی وجود ندارد این وجود همانا میتواند یک روح یاهرچیزی دیگر باشد که وجود ندارد و خود درونی ماست و جایی بیان میدارید که پیامبر جای خدا نشسته و گقته بگو ...پس بالطبع پیامبر میتواند جای شیطان هم بنشیند و دراینجا است که باز میگوئید پیامبر از نوع مستمع نبوده و خود حادثه رادیده است که شیطان به دستورخدا بر تعظیم عمل نکرد حال چگونه پیامبر هم توانسته خدا بوده هم شیطان و هم جای خود این تشویش را چگونه میتوان پاسخ گفت دیگر انکه حال فرض کنیم پیامبر برجای خدا نشسته و بر شیطان تقاضای تعظیم برانسان(ادم) کرده حال انکه خود اصالتاانسان بوده و فاصله بین نفس مغرور خود در تقاضای تعظیم شیطان برنوعی همچون خود و نفس خدایی خود چگونه درک میشود چگونه میتوان درک کرداین دستور صحیح بوده یا غلط فرض برخدابودن کرد یا هوای نفسانی پیامبر؟؟؟؟ ودر نهایت نقد بعدی برمیگردد که خوب این تعابیر چگونه به صحیح حاصل شود جایی که حتی پیامبر خدا در تاویل ان دچار اشتباه می شود (سر بریدن اسماعیل توسط ابراهیم )و نکته بعدی اینکه دوباره درخواب (وحی میشه به ایشان )می بیندکه اشتباه کرده وباید یک قوچ را باید سر ببرد و حالا از کجا باید بداند که منظور از قوچ ،قوچ است و نه چیزی دیگر و نه سر هردو هم اسماعیل و هم قوچ و یا تعبیر اسماعیل و قوچ هر دو بیانگر مثلا بار مسافرت بستن است نه اساسا سربریدن چیزی و..... و حالا با این شرایط دگر انسانها چه کنند در صورتی که دگر هیچ معیار و سنجه ای وجود ندارد تا راستی ازمایی شود که تعبیر من صحیح است یا تعبیر شما؟؟؟؟؟؟؟؟مطالبتان بسیار ارزنده و محرک ذهن است که بسیار به ان نیازمندم اقای دکتر اگر امکان دارد پاسخهای خود را بیشتر بازکنید تادرک بهتر بیابیم باشد که در راه رستگاری ثابت قدمتر شویم\nهمنشین بهار : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۵۱ قبل از ظهر\nسلام بر شما و بر آقای دکتر سروش\nبا این یادآوری که ما از قماش رؤیاهایمان هستیم، توجه شما را به نکات زیر جلب می‌کنم:\n۱- در عهد عتیق، (به جز آنچه در باره موسای کلیم گفته شده که خداوند چهره به چهره با او صحبت کرد (سفر اعداد فصل ۱۲ آیه ۶ تا ۸)، رؤیا (ظرف) و کلام الله (مضروف) است. رؤیا وسیله انتقال وحی به اکثر پیامبران بیان می‌شود (سفر پیدایش فصل ۱۵ آیه ۱، اشعیا فصل ۲۹ آیه ۷، ایوب فصل ۳۳، آیات ۱۴-۱۶)\n۲- کتب متأخرتر عهد عتیق کمتر به رؤیا بها می‌دهند و گاه رؤیا را با کابوسهای پریشان که اشرار به آن دچار می‌شوند یکی می‌گرفتند. (اشعیا فصل ۲۹ آیه ۸، ایوب فصل ۲۰ آیه ۸، جامعه فصل ۵ آیه ۶)\n۳- در آئین پروتستان رؤیا (به شرطی که با حکمت و جوهر تعالیم الهی تضاد نداشته باشد) می‌تواند از جانب خداوند باشد تا اراده او از طریق نبی (کسی که رؤیا را گرفته است) انجام شود .\n۴- در قران واژه های «رؤیا»، «منام»، «بشرا» و «حلم» به رؤیا و خواب اشاره دارند.\n۵- تجربه رؤیا با تجربه بیداری یکی نیست. تجربه رؤیا نامنظم است اما تجربه بیداری شفافیت و پیوستگی دارد. به قول رنه دکارت «حافظه نمی‌تواند خواب‌های ما را به یکدیگر یا به کل مسیر زندگی مان مربوط کند، در حالی که وقایعی که در حال بیداری برای ما اتفاق می‌افتند دارای اتحاد می‌باشند.»\n۶- رؤیا را باید بر اساس آنچه هنگام بیداری «بیاد می‌آوریم» فهمید. رؤیا تجربه‌ای نیست که هنگام خواب رخ دهد.\n۷- تجربه رؤیا به اندازه تپش قلب و اثر انگشت، منحصر به فرد است. رؤیا صورت گرفتن معانی، تجسم ایده آل ها، و بود شدن آن چیزی است که می‌خواهیم باشد.\nکاش همیشه خواب هامان پر از رؤیا بود، افسوس که نیست. رؤیا خود نوعی زندگی است. صدای وجدان ما است...\nشهراد : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۴۶ قبل از ظهر\nبا سلام و تشکر از بازتاب نوشته های سنگین و رنگین حضرت سروش. یک سوال داشتم و آن این که آیا شرح دکتر سروش بر مثنوی تکمیل و منتشر شده است یا نه؟ چون در سایت منتشر کننده ی آثار ایشان چیزی در این مورد ندیدم.\nیگا نه : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۳۲ بعد از ظهر\nابراهيم : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۳:۵۵ بعد از ظهر\nبا سلام. اگر چنين باشد كه شما مي فرماييد آنگاه جاي تعجب است كه پيامبر كه خود مالك و آفريننده ي روياهاي رسولانه اش بوده است چرا سعي نكرده است در مرحله ي بيان روياهايش به كلام، آنها را با ترتيبي منطقي و معنادار به دنبال هم بچيند و چه اصراري داشته اند كه حتما آيه اي را به دنبال آيه اي بياورند كه هيچ ارتباطي به آن ندارد در حاليكه استعاره ها و مجازهاي بيان و ديگر زيبايي هاي هنري-كلامي قران بسيار آگاهانه چينش شده اند. در چنين سطحي از مكاشفه ي رسولانه محال است كه آفريننده ي متن به ترتيب آيه هايش توجهي نكند. مگر اينكه فرض كنيم كه پيامبر اين آيات را كلمه به كلمه و با همين ترتيب كاملا مشخص در روياهايشان ديده اند. در اين جا ديگر شما سر از نظريه ي "طوطي" در مي آوريد. خواه اسمش را بگذاريد وحي از جانب خدا يا القا كلمات از جانب جبراييل يا روياهاي رسولانه. در عمل تفاوتي نمي بينيم. البته من هم مثل شما با نظريه ي "طوطي" مخالفم ولي منظور اصلي ام اين است كه نظريه ي روياهاي رسولانه ي شما نمي تواند گسستگي آيات قران را توضيح دهد. اين امر قطعا دلايل تاريخي سياسي اجتماعي خاص خود را دارد. با تشكر\nآرش : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۳۵ بعد از ظهر\nقلبم داشت از جا کنده می شد استاد. دلم خیلی گرفت چقدر محاسنتون سفید شده. خدا شما رو برای ایران زنده نگه داره. چشم وچراغ روشنفکرایین. خدایا ضالمان رو به ما مسلط نکن\nپرویز نمینی : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۴۳ بعد از ظهر\nزبان حال همه آن کسانی که در طول تاریخ , بعد از محمد ص مشتاقانه در پی کشف راز و رمزها و پرسشهای نهفته میان خود و قرآن و زبان وحی بودند و لیکن پاسخشان را نه در تفسیر متکلمان و نه تشریح متشرعان نیافتند! و بار سفر به سرزمین جاودانگی بستند! حال این نسل بجا مانده از سلف خویش پس از چهارده قرن تشنگی چشمه آبی یافته است! شرابی طهور تا\nانیچنین شاهد به عرش نشاندن پیامبر عزیزتر از جانش باشد که در غربت کلام مفسران و متشرعانش گرفتار بوده است! آری چنین مقامی برای پیامبر گرامی ما شایسته است که جانش با خدا در آمیزد و در این یگانگی هر دو از یک دهان سخن بگویند و کلامشان بشود قرآن!\nچه غم است که این خدمت بزرگتان به پیامبر خدا و خدای پیامبر توسط کوته نظران راست نیاید که همانا امیدوارم از دست خود پیامبر شراب طهور بنوشید! انشالله حضرتعالی نیز تبلوری از این فرمایش خدا و پیامبر باشید که مولانا اینچنین می سراید:\nما کتاب و معجرت را حافظیم\nبیش و کم کن را ز قران دافعیم\nتو نترس از نسخ دین ای مصطفی\nهومن : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۳۵ بعد از ظهر\nبراستی که تعبیر و تحلیلی دقیق از رویا نمودید.\nبلاشک خواب و رویا زبان بیداری نیست حال اگر قبول کنیم که وحی نیز نه تنها خصوصی، درونی، غافلگیرانه و رویاگونه است پس مانند رویا نیاز به تعبیر دارد. بدیهی است که با قبول این پدیدارشناسی منکر حقیقتِ وحی و تقبّل ِ نبوّت نمیشود بل عالمانه تفتیش میگردد.\nآری عشق وصال کجا و عشق فراق کجا و درجات گوناگون ارتقای روح را میتوان درک و فهم کرد.\nشاه آن باشد که از خود شَه بود\nنی به مخزنها و لشگر شَه شود\nهستی او دارد که با هستی عدوست (مولوِی)\nدکتر سروش عزیز مشتاقانه منتظر ادامه مقاله هستم.\nدریا : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۵۴ بعد از ظهر\nبا درود فراوان خدمت آقای دکتر سروش، سوالم این است که چرا با گذشت 1400 سال هیچ کدام از مفسرین قرآن به این نکته پی نبرده اند؟ و اینکه این برداشت از وحی با برداشت قبلی شما در مقاله "طوطی و زنبور" منافات دارد یا خیر؟ ممنون\nصادق : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۰۹ بعد از ظهر\nوقتي ما رويا را تا آنجا عظمت و اعتبار مي‌بخشيم كه آدمیان و پيامبران را از رویاهاشان باز می‌شناسيم، معلوم است كه اگر قيد رسولانه به رويا بزنيم، رويا به وحي متصل شده و صفت آسماني و غيبي پيدا مي‌كند و اصناف و انواع روياهاي متعالي و غير متعالي هم پيدا مي‌شود. اما بر چه اساس و مبنايي رويا بايد اين همه اهميت و ارزش پيدا كند؟! واقعيت اين است كه رويا امري كاملا زميني، فيزيكي و تحت تاثير فعل و انفالات شيميايي ذهن است و تقسيم‌بندي‌هاي هستي‌شناسي متافيزيكي براي رويا و خيال، مانند «ملكوت» و «جبروت» كاملا اعتباري، انتزاعي و تصنعي است.\nامروزه بشر ثابت كرده كه رويا ديدن و وارد شدن در عالم «هپروت» و «خيال» نيازي به خوابيدن و خواب ديدن ندارد. از زمان جنگ جهاني دوم كه آلمان‌ها قرص‌هايي براي تشجيع سربازان خود به هنگام نبرد به آنها مي‌خوراندند، اساس توليد انواع مواد رونگردان صنعتي فراهم آمده و افراد با استفاده از اين مواد در عالم «بيداري» براي خود «بهشت» و «جهنم» و عوالم و درجات هستي خلق مي‌نمايند.\nبنابراين هر آنچه به «روان» انسان بر مي‌گردد، تابعي از شرايط جسمي و فيزيكي اوست و ربطي به خودسازي، همت، رياضت و خوردن آب حيات و ... ندارد. از نظر علم روانشناسي، روياها در عين حال كه از پيچيده‌ترين موضوعات ذهني و عصبي هستند، اما بخودي خود بازتاب دهنده«امر قدسي» و «وحي» نمي‌باشند زيرا حتي نوع تكامل يافته رويا در انسان، نشات گرفته از بسياري از عقده‌ها و آمال‌هاي سركوب شده است. آدميان آرزو دارند كه ظالمان مجازات شوند(جهنم) و عدالت پيشگان و درست كاران اجرشان ضايع نشود(بهشت) لذا «غيب» نياز ناخودآگاه انسان است و غيبگويان نيز به همين دليل نزد غيب باوران، ارزش و اعتبار دارند.\nخوابگزاري و تعبير خواب نيز منحصر به برداشت‌ها و پيشگويي‌هاي ديني و غيبي نيست و امروزه انواع تعبير خواب‌هاي علمي وجود دارد كه مي‌تواند قلمرو ذهني و شخصيتي غيب باوران و غيبگويان(رسولان) را در كنار ديگر ساحت‌ها و قلمروهاي ذهني و رواني تقسيم بندي كرده و ارزيابي نمايد. مراد از بيان اين مطالب آن بود كه به جناب دكتر سروش ياد‌آوري نمايم كه نمي‌توان به آساني ميان زميني كردن «وحي» و «قدسي» كردن رويا و روان پيوند وثيقي برقرار نمود.\nM. R. Jabbarzadeh : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۳۲ بعد از ظهر\nواقعا تامل برانگیز بود ...\nابراهیم : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۵۴ بعد از ظهر\nبا سلام مجدد. در ادامه ی حرفهایم و در جهت دقیق تر کردن آنها باید عرض کنم که منظور من از گسستگی ها در آیات قران، حتی آن شوریدگی ها و آن ناسازه ها و بی نظمی هاو حفره های موجود در آن نیست. که این ها اتفاقا از ویژگی های مکاشفه های پیامبرانه و پیامبر گونه اند. منظور این جانب، پرش های غیر منطقی و بی دلیل از آیه ای به آیه ی بعدی است که با هیچ استدلالی سازگار نیست و نمونه ی مشابهی هم در این سطح و یا نزدیک به آن ندارد. حتی در مثنوی مولوی هم شما هرگز نمی بینید که مثلا بیتی کاملا بی ربط به موضوع یکدفعه ظاهر شود. بلکه اگر هم مثنوی آزادانه از این سو به آن سو میرود این را به طور پیوسته انجام میدهد. بگذریم که مثنوی کتاب شعر است و قالب شعر و قافیه، تنگناهایی ایجاد می کند که نثر ایجاد نمی کند. با اینحال در عمیق ترین مکاشفات خود هم، مولانا، حواسش به وزن و قافیه و ساختار داستانش هست. حتی اگر مفتعلن مفتعلن او را بکشد و یا دلدارش بگوید که به قافیه نیندیشد...! چرا آفریننده ی قران چنین نباشد؟ با وجودی که دارد رویای رسولانه می بیند، حواسش به قافیه و زیبایی های ادبی و ساختار روایی متن هم هست (و باید هم باشد!). در ضمن، مقایسه ی قران و مثنوی کمی می تواند اشکال برانگیز باشد از این جهت که مثنوی را باید در چارچوب سنت های ادبی، عرفانی و روایی زمان خودش در نظر بگیریم و قران را هم باید در چارچوب سنت های روایی، دینی زمان خودش بررسی کنیم. به طور کلی این بخش از نظریه ی شما راه را بر کنجکاوی های عقلانی برای کند و کاو های تاریخی و تحقیقات زبانشناسیِ تاریخی به منظور حل معمای گسستگی آیات قران می بندد و اصلا صورت مساله را پاک می کند...\nمثلا فرض کنیم کسی کشف کند که اگر آیه ی دهم از سوره ی (آ) را که اتفاقا در سوره ی (آ) به طرز بی ربطی ظاهر شده است و قافیه ی دیگری دارد، ما بین آیات بیست و پنجم و بیست و ششم از سوره ی (ب) قرار دهیم که اتفاقا با آنها هم قافیه است و ارتباطی منطقی مابین آن دو آیه به وجود می آورد به طوری که فهمی کاملا جدید حاصل می شود، در این صورت یا باید فرض کنیم که نعوذ بالله پیامبر بسیار آدم گیجی بوده است یا اینکه دنبال پاسخ این پرسش بگردیم که چرا-بعدا- جای آن آیه عوض شده است... با عرض پوزش بسیار وارادتمند شما\nحقیقت گرا : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۱۰ بعد از ظهر\nبه نظر من تعبیر قرآن به خواب، گرچه نیاز به تفسیر و مشکلات آن را حل می کند ولی از طرف دیگر ما را نیازمند "خوابگزاری" می نماید که مشکلات آن کمتر نیست. شما می گویید: "دریغا که ما در عصری زندگی می‌کنیم که رؤیا اهمیت پیشین و دیرین خود را از دست داده است، با شنیدن واژۀ رؤیا آدمیان به یاد خواب‌های آشفته و پریشان می‌افتند و همه را چنین می‌انگارند. این جفای بزرگی بر حقیقت است." من اگر این جمله اخیر را می نوشتم به جای "دریغا" می نوشتم "چه خوشبختیم" و به جای "جفا" هم می نوشتم "خدمت". شما احتمالا می دانید خوابگزاری یک روش علمی نیست و بنابراین قطعا نمی تواند به عنوان منبعی مطمئن برای شناخت حقیقت به کار گرفته شود. به نظر من این دیدگاه شما نه دردی از کسانی که به قرآن باور دارند دوا می کند نه دردی از کسانی که به آن انتقاد دارند.\nسید محمد مرتضوی : ۱۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۲۵ بعد از ظهر\nبا سلام... هر چند بیانات استادم را چنان والا می بینم که چون منی را توان نظر نیست اما توجه به این مهم ضروریست که بنا بر تصریح قرآن( همان رویای جامعی که از هر حیث بیداری جمعی عالم و انعکاس رویاهای انبیاء پیشین است) هر پیامبری را مصدق پیامبران قبل خود میداند و این شاید به ذهن متبادر گردد که در هر ظهوری پیامبری با رویایی حضور دارد که رویایش جملگی خوابهای انبیای پیشین خود را منعکس می سازد و الا تصدیق بدون تنبّه و اشراف، در بیداری انبیاگونه، ممتنع است.یعنی اگر رسولی بر پیشینیان خود تصدیق نمود باید یقین کرد که خواب موخر انعکاسی از مقدم را نیز به همراه داشته است. و در ثانی این مهم در بیان مباحثی که دکتر پیرامون پلورال بودن و اکسکلوسیو بودن ابراز میدارند چگونه است؟ آیا یقین حادث در خواب موخر، تالی تلو یقین به مقدم نیست؟ آیا یقین بر پیامبری عیسی ـ علی نبینا و علیه السلام ـ که به خود و شریعت خود و قواعد منتج از رویای بیدارگونه عیسوی فرامیخواند ملتزم روی گردانی یا تزاحم با یقین بر پیامبری موسی ـ علی نبینا و علیه السلام ـ است؟ اگر چنین است که پلورایته بی مفهوم است چرا که با وقوف بر صد(100)، محدودیت در نود(90) بلاتوجیه است که : چون که صد آمد، نود هم پیش ماست.\nو اگر چنین نیست پس کلیت بحث مخدوش است که حیطه حرکتی هر نبی، فرض جامعیت آن بر مقدم را بیانگر نیست... و چه باید گفت و چگونه جمع نمود بین این اضداد را ؟\nم. طاهر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۲۶ قبل از ظهر\nقطعه پایانی این متن را پیشتر و اکنون آنرا از ابتدا و در ۶بخش به نظر می رسانم، با این یادآوری که اشارات این متن به قسمت اول مقال « محمّد(ص): راوی رویاهای رسولانه (۱)» باز می گردد.\n۵ تیر ماه ۱۳۹۲ - ۱۷ شعبان ۱۴۳۴ - ۲۶ ژوئن ۲۰۱۳\nبا مروری بر مقال جدید آقای دکتر سروش تحت عنوان "محمد (ص): راوی رویاهای رسولانه" که برای اولین بار روز ٢٨ خرداد ١٣٩٢ در فضای مجازی زیب انتشار یافت و خلاصه دو جمله ای بالای آن در مدت کوتاهی (کمتر از یک هفته) تبدّل شگرفی را به خود دید ، بسیاری از مشتاقان و پیروان ایشان، و برخی نقادان و اندیشه پژوهان دیگر به یکباره به تکاپو در آمدند.\nاز دیدگاه های گوناگون در بخش نظرات ذیل مقال گرفته تا برخی انتشارات دیداری-شنیداری که در همان بخش نظرات هم انعکاس یافت، همگی نشان از پویایی و آمادگی ذهن اندیشمندان و پژوهشگران داشت.\nسوالات فراوان و نقدهای همه جانبه نه تنها موجب دگرگون شدن خلاصه دو جمله ای ابتدای متن  گردید، بلکه دشواری های به کرسی نشاندن این مقال جدید آقای دکتر سروش را نیز به سرعت عیان ساخت.\nگذشته از اینکه هدف آقای دکتر سروش در قسمت بندی و نشر این مقال در بندهای جداگانه چیست (که فقط بخش اول آن تا کنون نشر یافته)، و وزن کشی احتمالی که ایشان در نگارش و نشر مابقی داستان به خرج خواهند داد تا از بازنویسی و واپس زدن در ادعاهای مطروحه پیش گیری شود، یاد آوری ٣ نکته، بیان ٢ تذکر، و سفارش به گذراندن ١ واحد درسی به ایشان در همین ابتدای کار خالی از لطف نخواهد بود.\nشهامت و پایمردی آقای دکتر سروش را که به میمنت و مبارکی و پس از قریب به ٤٠ سال ممارست در "مرید" بودن از پیله ای که به دور خود تنیده بود به در آمده و عزم "مراد" گشتن کرده اند را باید به فال نیک گرفت. این حرکت فرخنده و دگردیسی محتاطانه از همان ابتدای مقال و با دست بردن در بیتی از مولانا که ده ها سال مراد و قطب بلامنازع ایشان بوده (و هست)، هرچند با دستی لرزان و زبانی پوزش خواه به انجام رسیده باشد، گواه گویایی از تهور و تمایل ایشان برای بیرون رفتن از زیر یوغ اندیشه های کهن است و جای تقدیر و تشویق دارد.\nآقای دکتر سروش بهتر از هر کس می داند که به قول مراد سابقش جناب مولوی:\nاما چگونه می توان این مقال جدید را نشانی از آبناک شدن اندیشه ایشان دانست، جایی که به دفعات و از سوی کسانی که بعضا حتی خود را خوشه چین اندیشه آقای دکتر سروش می دانند به چالشی عمیق کشیده شده و سوابق دور و نزدیک این اندیشه در نزد مفسرین و قرآن پژوهان بیان گردیده است. به نظر نمی رسد حاصل قریب به ٤٠ سال پیله خوابی و تنیدن آن همه تارهای ظریف و لطیف بر گرفته از آثار مولوی و سایر عرفا و مشاهیر ادب و فلسفه به نتیجه مطلوب رسیده و دوران دگردیسی اندیشه آقای دکتر سروش را کامل کرده باشد.\nم. طاهر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۲۸ قبل از ظهر\nقول معروفی است که می گوید:\nو اگر آقای دکتر سروش در مدتی کمتر از یک هفته ناچار شده است معرفی مقال جدید خودش را که در دو جمله خلاصه شده بود به کلی دگرگون سازد  و هنوز همه این مقال نشر نیافته از در توضیح و توجیه نظرات خود درآید، آنگاه که این مقال به آخر برسد چه مقدار باید در گفته ها و اندیشه های خودش بازنگری کند تا دست کم مورد قبول دوست داران و پیروان خود ایشان قرار گیرد، چه رسد به اندیشمندان صاحب نظری که نقد و کنکاش عمیق و دقیق آنها ممکن است پر کاهی هم از این خرمن ٤٠ ساله باقی نگذارد. و البته آیندگان هم در راهند و معلوم نیست چه وزنی بر این خرمن بار خواهند ساخت که هنوز برداشت اولیه آن به پایان نرسیده دستخوش چنین توفانی از نقد دوستان و هم فکران آقای دکتر سروش گردیده است. جا دارد به آقای دکتر سروش گرامی خاطر نشان شود که:\nو ای کاش ایشان چند صباحی (یا چند سالی) دیگر به مهیا کردن اسباب بزرگی خویش ادامه می دادند که مریدان را چنین بی برگ و نوا نسازند.\nاما ٢ تذکر در مورد شیوه بررسی و تفسیر آیات قران (صرف نظر از اینکه این آیات را "بسط تجربه نبوی" بدانند و یا "رویاهای رسولانه" بخوانند) نیز لازم می نماید، که شاید در ادامه راه و نگارش دنباله این مقال برای آقای دکتر سروش مفید واقع گردد. هرچند این دو تذکر ممکن است تکرار مکررات به نظر آید و یا برخی افراد این موارد را اظهر من الشمس بدانند، ولی عنایت خاص در این دو تذکر به مثال هایی است که آقای دکتر سروش در مقال خود آورده اند، و امید می رود با این مصادیق که از نوشتار خود ایشان بر گرفته شده، مقصود بهتر حاصل اید.\nتنظیم و ترتیب آیات قرآن، به گونه ای که در چاپ های مختلف آمده، هرچند با اندکی اختلاف نظر در روایات گوناگون همراه باشد، همواره مورد توجه و تأکید مفسران قرآن قرار داشته و همانند هر متن دیگری، آیات قران را نمی توان به بندها و یا فرازهای متعدد تقسیم کرده و هر یک را جداگانه و بدون در نظر آوردن بقیه آن آیه تفسیر کرد. نمونه زیر از متن نوشتار آقای دکتر سروش  کاملا گویای نوعی گزینش تعمدی، هرچند کودکانه و ناشیانه است که در آن فقط فراز آخر از آیه ١١٤ سوره طه ، آن هم با حذف یک کلمه از ابتدای این فراز  مورد استناد قرار گرفته است. اگر این آیه را بطور کامل بخوانیم که می فرماید:\nفَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ۗ وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِن قَبْلِ أَن يُقْضَىٰ إِلَيْكَ وَحْيُهُ ۖ وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا [٢٠:١١٤]\nبه سادگی می توان دید که مقصود نگارنده (خداوند متعال) آن است که در دریافت مفاهیم قرآن تعجیل و شتاب نباید داشت و به پیامبر توصیه می کند که: وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا - بگو (یعنی چنین دعا کن و از خداوند درخواست کن) پروردگارا بیافزای بر دانش من.\nم. طاهر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۳۰ قبل از ظهر\nچنانچه روند گفتگوی پیامبر با خداوند متعال را از ابتدای آیه در نظر بگیریم، مفهوم این درخواست برای فزونی دانش و اختصاص داشتن این درخواست به نزول تدریجی قرآن نیاز به هیچ توضیح و تفسیری ندارد، چه رسد به خوابگزاری.\nاما آقای دکتر سروش تنها فراز آخر آیه را، آن هم با حذف کلمه "قل" که از جانب خداوند بیان شده است، مورد استناد قرار داده تا مفهوم دلخواه خودش را بر آن بار کند. حال اگر روش کارهای ایشان بر این سیاق باشد که مفاهیم دلخواه خودشان را با بریدن سر و ته آیات به استخدام در آورده و برای نیل به مقصود استفاده کنند، باید در همه برداشت های آقای دکتر سروش، نه تنها از قرآن کریم بلکه از اندیشه همه نگارندگانی که مقاله ها و کتاب هایشان مورد استناد ایشان بوده، تردید جدی وارد کنیم.\nداستان های متعددی در قرآن نقل شده که بسیاری از آنها شرحی است از سرگذشت اقوام و انبیاء گذشته تا پیش از بعثت حضرت رسول اکرم، و برخی نیز شرح رویدادهایی است در آینده (از جمله در صحرای محشر و روز قیامت). بدیهی است هرگونه درک صحیح و برداشت آموزنده از این داستان ها مستلزم آنست که همه داستان از ابتدا تا انتها مورد توجه قرار گیرد. هرچند فرازهای خاصی از یک داستان بیشتر مورد تاکید و نظر نگارنده (خداوند متعال) بوده باشد، مقدمه چینی و شاخ و برگی که بر پیکره داستان پیچیده می شود، به درک کامل و دقیق مفهوم اصلی کمک خواهد کرد. چنین روشی حتی برای نویسندگان مبتدی و تازه کار هم روشن و مبرهن است. حال چگونه می توان در سه نمونه ای که آقای دکتر سروش از قرآن به شهادت طلبیده اند (نگاه کنید به پاورقی های ١٧، ١٨، و ٢٠ ذیل مقال آقای دکتر سروش که به ترتیب مربوط است به آیات ١١٢-١٢٠ از سوره مائده، ٦٨-٧٤ از سوره زمر، و ١ از سوره واقعه) داستان را از میانه راه بر گرفته و مقدمات آن را نادیده انگاشت.\nدر سوره مائده شرح داستان از آیه ١٠٩ آغاز می شود که توصیف روزی است که خداوند انبیاء را در یک جا گرد آورده و با همه آنها سخن می گوید:\nيَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ ۖ قَالُوا لَا عِلْمَ لَنَا ۖ إِنَّكَ أَنتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ [٥:١٠٩]\nإِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَىٰ وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا ۖ وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنجِيلَ ۖ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي ۖ وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي ۖ وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَىٰ بِإِذْنِي ۖ وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنكَ إِذْ جِئْتَهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَٰذَا إِلَّا سِحْرٌ مُّبِينٌ [٥:١١٠]\nوَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ [٥:١١١]\nم. طاهر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۳۳ قبل از ظهر\nإِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَن يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِّنَ السَّمَاءِ ۖ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ [٥:١١٢]\nاین آیات شرح رویدادهای روزی است در آینده که در آن روز خداوند همه پیامبران را گرد آورده و آنها را خطاب قرار خواهد داد (آیه ١٠٩). سپس حضرت عیسی (ع) را مورد توجه قرار داده، نعمت هایی که بر او و مادرش ارزانی شده بود یادآوری کرده و به واکنش بنی اسرائیل در رد نبوت وی اشاره خواهد کرد (آیه ١١٠). پس از آن به او متذکر می شود که به حواریونش هم وحی فرستاده که ایمان بیاورند به خداوند و پیامبرش، و آنها نیز بدان اقرار ورزیده بودند (آیه ١١١). [باید توجه داشت که همه این ها در آینده روی خواهد داد و خداوند در آن روز وقایع دوران رسالت حضرت عیسی (ع) را به او خاطر نشان ساخته و برایش بازگو می کند به گونه ای که همه انبیاء دیگر هم ناظر و شاهد این گفتگو خواهند بود. با خواندن این آیات، گویی در دادگاه عدل الهی هستیم و آنچه در آن دادگاه خواهد گذشت، پیش چشمان ما قرار می گیرد.]\nآیات ١١٢ تا ١١٨ شرح رویدادهایی است از دوران زندگی حضرت عیسی (ع) که خداوند در آن روز به یاد وی خواهد آورد تا سایر انبیاء هم بشنوند. سپس در آیه ١١٩ خداوند تلویحا به صدق گفتار حضرت عیسی (ع) اشاره می کند که در آن گردهم آیی انبیاء [در آن روزی که در آینده خواهد بود] موجب رضایت باری تعالی و فوز عظیم برای حضرت عیسی (ع) خواهد شد. آیه ١٢٠ هم نتیجه گیری انتهای سوره است که یادآوری مجددی است بر اینکه همه آسمان ها و زمین و آنچه در آنهاست ملک خداوند است و او بر همه چیز توانست.\nدر این شیوه بیان قرآنی و شرح رویدادهای آینده (آخرت) و وقایع گذشته (این جهان) که البته حالت تصویرپردازی هم بر آن مترتب است، درسی است (برای آقای دکتر سروش گرامی) که در زیر به آن پرداخته خواهد شد.\nدر این مورد نیز تنها آیات ٦٨ تا ٧٤ از سوره زمر مورد استناد آقای دکتر سروش قرار گرفته اند. حال آنکه داستان از آیه ٦٧ شروع می شود که خداوند می فرماید:\n[مشرکان] قدر و جایگاه خداوند را در پایه و مقدار اصلی و حقیقی خودش درک نکرده و به رسمیت نشناخته اند در حالی که روز قیامت همه زمین در قبضه دست و قدرت الهی است و آسمانها همچون رشته ای بر دست خداوند پیچیده و در اختیار اوست، خداوندی که ستوده و منزه است و برتر از هر چیز و هرکس که با او شریک گردانند.\nاینجا هم تصویری از روز قیامت را برای ما به نمایش در می آورد که شرح رویدادهایش در آیات بعدی پی گرفته می شود. وصف دمیده شدن در صور برای دو نوبت [آیه ٦٨] و بقیه ماجرا در حقیقت نوعی نگارش روایت گونه است که با "بازگشت به گذشته" دریچه زمانی محدودی از گذشته را درون آن تصویری که از روز قیامت در آیه ٦٧ به نمایش گذاشته بود، بر ما می گشاید.\nم. طاهر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۳۵ قبل از ظهر\nاین تصویر پردازی و "بازگشت به گذشته" همان درسی است که پیشتر هم در ارتباط با "نمونه اول" بدان اشاره رفت و در ادامه (پس از ذکری از "نمونه سوم" ایشان) برای امعان نظر آقای دکتر سروش به تفصیل خواهد آمد.\nدر این نمونه، سوره واقعه از ابتدا مورد توجه آقای دکتر سروش قرار گرفته است بدون آنکه توجه داشته باشند که در این سوره همه چیز از روز قیامت آغاز می شود. یعنی در همان ابتدا با صحنه ای از آینده روبرو می شویم که در آن تصویری از قیامت بر ما گشوده می شود و بلافاصله در یک "بازگشت به گذشته" رویدادهای منتهی به روز قیامت برشمرده می شود که چه بر سر کوه ها و کل زمین آمده و به آنجا رسیده که انسان ها به سه دسته تقسیم خواهند شد. این روند که به گونه ای تصویری در آیات ٨ تا ٤٨ برای خوانندگان توصیف شده، سیر رویدادها را برشمرده، و به جایی می رسد که برای آن سه دسته از انسان ها آنچه سزاوارش هستند فراهم می شود.\nاما صحنه در آیات ٤٩ و ٥٠ در زمان حال [که زمان نزول وحی به حضرت رسول است] روی می دهد. یعنی از توصیفی از روز قیامت که در ابتدای سوره با نوعی "عبور به آینده" شروع شده بود، به زمان حال [دوران زندگی پیامبر اکرم] باز می گردد و خداوند متعال به پیامبر امر می کند که به ناباوران یاد آوری کن که گردهم آیی در روز موعود بدون تردید صورت خواهد پذیرفت و به آنها بگو چه سرنوشتی برای گمراهان تکذیب گر رقم خواهد خورد، که باز هم نوعی "عبور به آینده" است (و این "عبور به آینده" نیز در درس پیشنهادی به آقای دکتر سروش مورد اشاره قرار خواهد گرفت).\nروی هم رفته در همه این نمونه های سه گانه نوعی روایت گری توصیفی از رویدادهای آینده و گذشته به تصویر کشیده شده است و بنا به ضرورت بارها از شیوه "بازگشت به گذشته" و یا "عبور به آینده" و گاه نیز یک "بازگشت به گذشته" در حین روایت گری رویداد های آینده بهره گرفته شده است. این شیوه روایت گری توأم با "بازگشت به گذشته" و "عبور به آینده" زیبایی هنرمندانه متن قرآن را دو چندان می افزاید که برای درک بهتر آن باید درسی از عالم هنر هفتم و شیوه نگارش فیلم نامه [سناریو نویسی] بر گرفت.\nنمونه های سه گانه ای که خود آقای دکتر سروش در مقال جدید خود آورده اند بهترین شاهد برای زیبایی هنری سبک روایت گری قرآن از رویدادهای گذشته و آینده است. اهل هنر و بویژه هنر هفتم که با فیلم نامه نویسی آشنایی کافی دارند، این سبک را به خوبی می شناسند. هر بیننده ای هم می تواند صحنه های روایت گری بسیار هنرمندانه ای را در فیلم های سینمایی به خاطر بیاورد که در آنها از شیوه "بازگشت به گذشته" (Flash Back) و یا "عبور به آینده" (Flash Forward) برای توصیف و شرح زمینه های قبلی رویدادها و یا سرنوشت آینده شخصیت های داستان فیلم استفاده شده است.\nم. طاهر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۳۷ قبل از ظهر\n[ارسال به سایت جرس: سه‌شنبه ۱۸ تیر ۱۳۹۲ ]\n١. متن خلاصه در بالای مقال آقای دکتر سروش ابتدا به این صورت درج شده بود:\nقرآن، «خواب‌نامه»ای است که زبانش، زبانِ بیداری نیست، بلکه زبانِ خواب است و آن را معادل زبانِ بیداری گرفتن، خطایی مهلک و عظیم است\nکه پس از یک هفته به شکل زیر در آمد:\nآن‌چه دراین مقال می آیدهستی‌شناسی خیال و حضرات خمس ومعرفت شناسی آن‌ها نیست، بل پدیدار شناسی خیال و بیان ویژگی‌های روایت رؤیاهاست\n٢. پاورقی ٣ ذیل مقال آقای دکتر سروش چنین است:\n . همۀ این‌ها را می‌توان مدلول و معلول و مستفاد و مستنبط از دعای پیامبر دانست که: رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا (طه، ۱۱۴).\nنازی : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۳:۳۹ قبل از ظهر\nاین سخنان وادامه دادن به آن هیچ سودی برای بشریت ندارد. اینکه پیامبر در خواب یا بیداری وحی را دریافت کرده است اصلا مهم نیست اگر چه عقل مسلم به بیداری سهم بیشتری میدهد زیرا انسان باید هوشیار باشد بیدار باشد زنده باشد تا حقایق را دریافت کند و تعالی پیدا کند. اینگونه صحبت کردن باعث میشود کسانی که قرآن و پیامبر را الگوی عملی خود قرار میدهند دیگر برای پیشرفت خود و جامعه و تعالی آن به سمت حقیقت بیشتر در خواب و رویا باشند تا مشغول فعالیت هایی باشند که پیامبر با مجاهدات خود اسلام را ایجاد کرد توسعه داد و تقویت نمود. این ها نه درخواب بلکه در عین بیداری بود. وقتی قران میگوید افلا تعقلون افلاتتفکرون آیا انسان باید در خواب و رویا تعقل کند و تفکر کند؟ وقتی نماز انسان با خواب باطل میشود جای چه بحثی است که وحی در خواب و رویا بر پیامبر نازل شده. وقتی شراب موجب این میشود که انسان از فضای تعقل و تفکر و هوشیاری باز بماند و بیداری را از انسان میگیرد و به همین دلیل نیز حرام شده، دیگر معنی ندارد که وحی در رویا و خواب به پیامبر نازل شود. این بیانات جز پایین آوردن مقام پیامبر و کوچک شمردن قرآن و مسخره کردن آیات نیست.من از دکتر سروش تقاضا دارم بیشتر تعقل کنند و از خواب بیدار شوند. فضای تعقل در بیداری است نه خواب. پیامبر زمانی به پیامبری برگزیده شد که صاحب اخلاق شد ودر خواب نبود.\nيک خواننده : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۳۲ قبل از ظهر\nبا سلام وتقدير\nمطالب جامع است ولی يک سوالی که در مورد سوره مائده مهم است اينکه دقيقا در کدام آيه در مورد حيله ی زنان سخنی به ميان آمده ؟ ترجمه ی قرآن بنده که از بهاء الدين خرمشاهی است من چنين آيه ای به چشمم نخورد که به لفظ حيله ی زنان اشاره کرده باشد ....!! البته بود که در مورد ازدواج سخن به ميان آورده ولی از حيله ؟...لطفا جواب دهيد .\nامیر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۵۵ قبل از ظهر\nچرا پیامبر اعظم خود با پیروانش ماهیت رویاگونه قرآن را واگویه نکرد و آنان در طول 23 سال حیات پیامبر با قرآن معامله کتاب قانون کردند؟\nآیا با یکی دانستن جبرئیل با خود پیامبر و نفی مسخ به بوزینه و ... درجهان متافیزیکی می ماند؟\nمیرناصر بوذری : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۵:۳۶ قبل از ظهر\nآیا تمام آیات رویای نبی هستند؟\nآیا آیاتی که در قرآن رویا معرفی می شوند واجد چنین اوصافی (و یا بالاتر) می توانند باشد؟\nآیا بر اساس شعر معروف"اسلام به ذات خود ندارد هیچ عیب - هر عیب که هست از مسلمانی ماست" می توان در تحلیل اخبار دین و تحلیل های اجتماعی و تاریخی مسلمین این تفاوت را قائل شد که دین حقیقی نزد خدا است و ما تنها دینداری می کنیم و هر تعداد نقص و اشکال و تخلف هست نیز نه بر دین حقه آسمانی و معهود که بر رفتار و گفتار و کردار ما انسان های با هم مساوی است؟ و با این توضیحات و با استقبال از اصل نسبیت معرفت دینی در تجزیه و تحلیل مسائل دو کلمه دین و دینداری را جدا از هم بکار برده و عملکرد تمامی مومنین و مسلمین و حکام دوره های مختلف تاریخی پس از حیات نبی مکرم (ص) را با عنوان دینداری ایشان نام برده و بدین ترتیب امید بیشتری هم به بخشش و عفو ذات اله یگانه در قیامت و روزهای سخت سوال و جواب برای خودمان داشته باشیم ان شاء الله.\nاصغر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۲۸ قبل از ظهر\nدر مقاله ای که خواندم اولا اثبات عقلی بر دلالت موضوع نمیبینم بلکه استدلال ضعیفی به روش (رد نقیض) انجام شده است. که قابل اتکا نیستند. به علاوه اینکه قرآن در عالم غیر بیداری به پیامبر (ٌص) نازل گردیده نمی تواند قرآن را بیان رویاهای پیامبر نماید.\nمهمتر از همه این است که شما از الفاظی مانند رویا استفاده میکنید که پس از قبول نظر، خواننده را ناخودآگاه به رویاهای بشری پیوند میدهد و اطمینان از صدق کلام را کاهش میدهد. همانطور که بعضی در تمسخر برخی اظهارات می گویند حتما در خواب دیده ای. می خواهم بدانم که منظور شما از رویابودن قرآن چیست؟ اینکه رمزو رازی در کلام قرآن وجود دارد را همه ازجمله خود قرآن تاکید دارند. اما توجه فرمایید که تاکنون همه مسلمانان در پایان قرائت قرآن "صدق الله (علی) العظیم" می گفتیم. آیا ازاین پس باید بگوییو پیامبر خواب درستی دید؟ متاسفانه من ضرورت طرح این موضوع را از این بخش مقاله درک نمیکنم.\nامیر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۲۸ قبل از ظهر\n"آیا شکافتن دریا و دیدن اژدها در خواب همان دیدن اژدها و شکافتن دریا در بیداری است؟ این‌ها همه محتاج تعبیرند تا معنای مستقیمی بیابند وگرنه، در چاه ویل تکلّفاتی خواهیم افتاد که پیامشان را مخدوش می‌کند."\nسوال: یعنی آنچه که در رویا و خواب دیده شده واقعا رخ نداده و محتاج تعبیر خواب است؟ یعتی واقعا دریا شکافته نشده و اژدهایی در کار نبوده است؟\nسوال: انسان معمولا رویاهای خود را بیاد نمی آورد و یا بسیار مبهم آنها را بیاد می آورد.چرا پیامبر رویاهای خود را بیاد داشت؟\nسوال: اگر ابراهیم در تعبیر خواب خود در ذبح اسماعیل به خطا افتاد به گونه ای که خداوند با فرستادن قوچ این خطا را نشان داد ، پس تعببر سایر احکام مانند مجازات قاتلان و محاربان که دست و پاهاشان باید قطع شود و یا حکم سارقان و قطع دستانشان ویا احکام جزایی در تورات که جان در برابر جان و چشم در برابر چشم، و بینی و گوش و دندان در مقابل بینی و گوش و دندان، نیز اشتباه بوده و تعبیر دیدن این احکام در رویا چیز دیگری است؟ و همجنین در مورد سایر احکام اصولا تعبیر خواب در مورد احکام چه صورت دارد؟ آیااین احکام در زمان پیامبر اجرا شده اند؟ اگر بلی، پس چگونه خداوند پیامبر را در زمان اجرای این احکام از تعبیرصحیح آنها همچون ابراهیم آگاه نساخت و از اجرای آنها جلوگیری نکرد؟\n"و البته درک معنای آن‌ها هم جز با نگاه خوابگزارانه و غیرمورّخانه میسّر نیست."\nسوال: آیا نمونه ای از این نگاه خوابگزارانه وغیر مورخانه به قران در عالم واقعی وجود دارد. آیا جنابعالی بعنوان واضع صریح این نظریه قادر هستید حتی در مورد فقط یکی از آیات این تعبیر خوابگزارانه را صراحتا بفرمایید یا کسی را سراغ دارید؟\nپریسا : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۳۲ قبل از ظهر\nکمترین لطف مقالات و مطالب دکتر عبد الکریم سروش این است که انسان را وادار به تعقل و تفکر و تدبر می نماید . در حوزه هر زمان مقاله ای از سروش مطرح می شود ولوله ای در میان اساتید و طلاب ایجاد می شود و این چیز کمی نیست . سروش می تواند در همان آمریکا متنعم باشد و روزگار به خوشی بگذراند ولی در آن غربت دست به قلم می برد تا پرده ای دیگر از غفلت آدمیان و مسلمانان بزداید . خداوند قلم و اندیشه و وجودش را حفظ نماید .\nطلبه ای از مدرسه حقانی قم المقدسه\nfarzad : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۲۲ بعد از ظهر\nباسلامي گرم و آرزوي طول عمر براي دكتر سروش\nراستش من اگر چه با اين تحليل مشكلي ندارم ولي آيات فقهي در اين تحليل چگونه توجيه ميشوند ؟ آيا انها هم روياي نبي است ؟ يا ايشان همانگونه كه قبلا" فرموده ايد بار دنياي مردم را به دوش كشيده اند؟\nمجتبی : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۰۵ بعد از ظهر\nلطفا بفرمایید آیا پیامبر خود نیز بر این راز واقف بود و یا همچون ابراهیم خود را مجری رویاها و نه تعبیر آن میدانست؟ به این مغنی که آیا خود هرگز به خواب گذاری دست زد و یا همان تصوری را از رویاهایش داشت که طرفدارانش تا زمان حال دارند؟ چراکه قراین نشان میدهد پیامبر و اصحاب نزدیکش هیچکدام چنین برداشتی از وحی نداشته اند و خود را عاملان عینی وحی میدانسته اند.\nو دیگر اینکه آیا رویاهای پیامبر همه از یک جنس بوده و ارزش یکسانی دارند وبه تعبیری دیگر آیا همه آنچه را شما رویا میخوانید را باید به یک اندازه جدی گرفت؟\nآرش : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۱۵ بعد از ظهر\nبا سلام خدمت دوستان و آقای دکتر سروش گرامی\nپیشنهاد من به آقای دکتر سروش این است که مقاله علمی بنویسد. برگشت به همان حرف (شبه) عرفانی ایشان و این که جایی می رسد که پیامبر همان را می گوید که خدا می گوید، در اندیشه ورزی گامی به جلو نیست. این کار ایشان یک نمونه دیگر از سخنرانی های «ذوقی» است تا یک کار پژوهشی عقلانی!\nاگر آقای سروش در نوشتار در دست هنوز به مرحله ای نرسیده است که بتواند نتایج مطالعه خود را در یک پاراگراف در همان بخش نخست مقاله و در نخستین سطور مقاله بیان کند، نشانه آن است که سخن عقلانی جدید برای گفتن در چنته نیست!\nدر قرآن بارها توسط خدا به پیامبر هشدار داده شده است. چه در مواردی که شاید سخت گیری های پیامبر نسبت به مردم زیاد بوده است و چه مواردی که خطر تحت تاثیر دیگران واقع شدن بوده... تا جایی که پیامبر دیگران را رانده و امید دادن ها... و غیره.\nاز طرف دیگر اگر پیامبر همان حرف خدا را می زند پس فرق بین آیات قرآن و سخنان حضرت پیامبر چیست. مسلما بین محمد و محمد رسول الله فرق است.\nمکانیزم وحی به «روح» و «الروح» بر میگردد. اگر ما درباره روح دانشی کسب کردیم به این پرسش هم پاسخ داده خواهد شد. اما خود قرآن می گوید ما درباره روح چندان نخواهیم دانست. پس به گمان من پرسشگری درباره مکانیزم وحی وقت تلف کردن خواهد بود.\nشگفتی من از آن است که چرا آقای دکتر سروش آیات «رویا» و «وحی» را بررسی نمی کند. در هر کار علمی برای موضوع مورد نظر ایشان نخست باید از مطالعه این آیات شروع کرد.\nجواد : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۳:۲۱ بعد از ظهر\nآن آقایی که گویا تازگی دو اصطلاح flash back ,flash forward یاد گرفته وچنان ذوق کرده که مرتبا آنهارا به کار می برد ومیخواهد معلم وار آنرا بهمگان بیاموزد، خوبست اولا خودش قدری تواضع بیاموزد واز درس دادن این نکات ساده پیش پا افتاده به دکتر سروش دم نزند وثانیا وقتی از خزینه داغ غرور بیرون آمد توجه کند که محمد قرآن را در بیداری وهشیاری ننوشته تا اگاهانه flash back ,flash forward بزند.همه حرف سروش اینست که قرآن محصول حالت رویا گونه است واین آقابه او درس سناریو نویسی در بیداری میدهد!\nسید محمد رضا موسوی : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۲۹ بعد از ظهر\nالبته پاسخ مستدل اقای سروش توسط اهل فن داده خواهد شد . اینجانب به این نکته بسنده میکنم که ای کاش ایشان حداقل ظواهر قران را می فهمید شاید نکات زیر تا حدی به روشن شدن موضوع کمک کند\nالف)خداوند درایات متعددی به پیامبر خطاب وحتی عتاب میکند واورا انذار میدهد وفاعل را خود قرار میدهد\nب)نزول یکباره قران بر قلب مقدس پیامبر با کدامیک از توجیهات ایشان مطابقت دارد\nمحمد جواد : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۳۵ بعد از ظهر\nآقاي دكتر داريوش شايگان كه همچون آقاي دكتر عبدالكريم سروش روشنفكر ديني نيستند، در كتاب زير آسمان‌هاي جهان مطلبي را بيان كرده‌اند كه بيان آن از جانب ايشان بعنوان فليسوف، تمدن‌شناس و متفكري برجسته لطف ويژه‌اي دارد. ايشان مي‌گويند زماني كه من نقش مترجم را در گفتگوهاي فلسفي و كلامي هانري كربن اسلام شناس فرانسوي و مرحوم علامه طباطبايي (ره) فيلسوف نامدار اسلامي ايفاء مي‌كردم، شبي در تهران و در منزل مرحوم دكتر اميرحسين جهانبگو درشميران به خود جرات دادم و بواسطه خصوصيتي كه با علامه طباطبايي پيدا كرده بودم، از ايشان درباره حقيقت «روح» پرسيدم. علامه طباطبايي بدون آنكه توضيحي به من بدهند دست من را در دستان خود گرفت و يكباره ديدم كه من و علامه طباطبايي از كالبد خودمان جدا شده‌ايم و مشغول تفرج و سير در محيط اطراف خود در درون شهر هستيم. دقيقا نمي‌دانم كه اين حالت بر ما چه مدت مستولي بود اما هنگامي كه به داخل همان اتاق برگشتيم از بالا ديدم كه جسم من در كنار علامه طباطبايي نشسته و در اين لحظه بود كه من به خود آمدم در حاليكه ديدم علامه طباطبايي همچنان به يك نقطه خيره شده است. در واقع ايشان اولا در عالم بيداري به تجربه شخصي خود از حقيقت روح و شناخت و عرفاني كه به آن نائل شده اشاره و اين تجربه و مكاشفه را براي ما روايت مي‌كند ثانيا در عظمت شخصيت مرحوم طباطبايي(ره) مي‌گويد كه او اتصال معنوي دائم و به روايت امروزي ما آنلاين به غيب داشت. سوال من از جناب سروش بزرگوار اين است كه حال چه استبعادي دارد كه رسول گرامي اسلام در مرتبه بالاتري همين پيوند روحي را با جهان غيب داشته باشد و مثلا با چشم دل ببيند كه فرشتگان هم به ياري جهادگران اسلام آمده‌اند؟! چه دليلي دارد كه جناب آقاي دكتر سروش براي توجيه نظريه خود بگويند كه پيامبر(ص) واقعيت را با خيال و خواب در هم مي‌آميخت و به تعبير ما در بيان واقعيات خيالبافي و اغراق را هم داخل مي‌نمود.\nمحمد جواد : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۳۷ بعد از ظهر\nاين مطلب را هم اضافه بايد بكنم كه نكاتي كه آقاي صادق يكي از كامنت گزاران در باره جنبه‌هاي روانشناسي رويا و خواب اشاره كرده‌اند، از اهميت زيادي برخوردار است. به تعبير ايشان قدسي كردن رويا تلاشي وارونه ازسوي جناب دكتر سروش در مقابل كوشش‌هاي فكري فراوان وي براي قداست‌زدايي از متن كتاب مقدس و بشري كردن وحي مي‌باشد تا آنجا كه قرآن را صريحا «خوابنامه» پيامبر و «انكشاف‌هاي خيالي» او مي‌خوانند.\nبدون شك تعيين مرزهاي ميان سودا و خوابزدگي، خيالبافي، توهم، مشتبه‌شدن امر غيرواقعي، پريشان خيالي و كابوس با روياهاي متعالي كه تصعيد ذهني خواسته‌ها و آرزوهاي دور و دراز و دست نيافتني مي‌باشد، بسيار دشوار است و چنانچه العياذ بالله پيامبران را انسان‌هاي غرق رويا و خيال معرفي كنيم از نظر روانشناسي آنها را در دسته افراد متوهمي قرار داده‌ايم كه در شناخت امور گرفتار مبالغه‌گويي، اغراق، تناقض و پريشان‌گويي هستند. بنابراين تمام داستان، اين است كه نخست چرا كسي بنام پيامبر و رسول ادعاي دانستن غيب مي‌كند و ديگر اينكه ابزار شناخت و راه دستيابي وي به حقايق غيبي چيست؟ و بالاخره اينكه وي به چه سطحي از غيب و حقايق غيبي رسيده است؟جناب آقاي دكتر سروش در پاسخ به اين سوالات، خواب و رويا را بعنوان جواب يافته‌اند و براي تثبيت و تحكيم پاسخ خود ادله‌هايي را از عقل و نقل و شواهدي از خود قرآن ارائه مي‌كنند\nمحمودي : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۳۷ بعد از ظهر\nبه عنوان کسي که با کليت بيان قران اشنايي دارم بايد بگويم که پذيرش ديدگاه اقاي سروش بسيار مشکل است و تناقض جدي با صراحت بسياري از آيات قران دارد. دوستي گفته‌اند ه سروش حافظ بخش زيادي از قران است و قران شناس، پس ما بايد تلاش کنيم رمز سخن ايشان را دريابيم نه اينکه دنبال مچ‌گيري باشيم!\nسخن من اين است که ظاهر بسياري از آيات قران نشان از آن دارد که مستقيما از سوي خداوند ديکته شده است و پيامبر فقط واسطه صالح رساندن پيام بوده‌اند. صريح چند آيه همين است که تو مأمور ابلاغ هستي، بدون کم و زياد پيام را ابلاغ کن!\nنمي‌دانم آقاي سروش چرا با صراحت تکليف اين آيات را روشن نمي‌کنند؟ آيا مقصودشان اين است که شيوه رابطه وحياني پيامبر با خداوند اصل پيام الهي را دچار تغيير کرده است؟ در صورتي که ظاهر آيات اين است که سخن، سخن خدا است نه رسول.\nفقط يکبار زحمت بکشند از واژه رؤيا را تعريف جامع و مانعي ارائه کنند تا بحث شفاف‌تر شود. جابجا وام گرفتن از مولانا مشکلي را حل نکرده است.\nنکته ديگر اين که آيا اين قرائت شما باعث نمي شود که ما رسولان، پيامبران رؤياها (با بار معنايي متعارف نزد عموم) شناخته شوند و بشر پيروي از رؤياپردازان را بر نتابد؟\nاگر پاسخ آري باشد، تکليف من يک نفر با بحث شما روشن مي‌شود. امااگر پاسخ شما اين باشد که قران همچنانب به عنوان يک ثقل عظيم قابل اتکا است و بحث در سازوکار وحي است، بايد پرسيد فايده طرح اين موضوع پر از ابهام و متناقض با ظاهر آيات قران در چيست؟\nاين پرسش را نه از روي انکار نظريه‌پردازي و گشودن دريچه نوين براي شناخت پيامبر و قران، بلکه به نظرم معطوف به آشفتگي بحثي است که مطرح نموده‌ايد.\nabozar : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۰۶ بعد از ظهر\nبه نظر بنده کلیه نظرات دکتر سروش خصوصا این صحبتشون کاملا تحت تاثیر افکار عرفانی جناب مولوی _ ابن عربی و حافظ است . اقای سروش اگر طبق توصیه قران ورود و خروج صادقانه ای در قران میداشتند و پیش از انکه با فکر اثبات شده ان هم از نوع عرفانی در نزد خودشان به قران رجوع داشتند قطعا چنین برداشتی از ایات قران منتج نمیشد ... سوال دیگر اینکه هدف اقای سروش از طرح این موضاعات چیست ؟ ایا هدفی جز این میتواند داشته باشد که یک تجربه دینی در سایر افراد به قول خودش مستعد ایجاد نماید و نهایتا نمونه هایی چون مولانا و... را پدید اورد و حال این بزرگان هیچ دردی از دردهای اسلام و کلا جوامع انسانی را علاج نکرده اند ایا این هدف غایی اقای سروش است ؟ از طرفی اگر یک دید کلی به ایات قران داشته باشیم خواهیم دریافت که اکثر ایات در رابطه با حقایق جهان اطراف ماست از جهان فیزیکی تا حیات که یک جزش جوامع انسانیست در حقیقت ایده اقای سروش بیشتر به برداشت کنایی استعاری و به طور کلی ماورایی حتی نسبت به ایات محکم است ... خلاصه اینکه ما اگر ما بخواهیم هدف نهایی و ماحصل این نظریه سروش را دریابیم یک چیز گنگ ومبهمی خواهد بود ...\nDal Ghak : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۳۹ بعد از ظهر\nدر اثبات مدعای آقای دکتر سروش الی ماشاءالله روایت و حدیث و اشعار مولانا بکار رفته ولی از خود آیات قرآن استفاده ی چندانی نشده است. چطور است که ایشان آیات احکام را "نصیبه‌های نازل نبوّت"" می دانند" .....؟ آیات خداوند هم نازل است؟ نقش جبرائیل هم موید دیگری است بر اینکه قرآن با واسطه بر قلب پیامبر نازل شد.\nنرگس شاه نسب : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۰۲ بعد از ظهر\nکامنت ها را که خواندم متوجه یک مطلب شدم و آن اینکه اکثر قریب به اتفاق کامنت گزاران هنوز مطلب استاد را هضم نکردند و مصادیقی ازآیات قرآن شریف را ذکر نموده اند که مثلا با توجه به این تفکر استاد ، چگونه می توان این آیه و یا آن آیه را توجیه نمود !! حرف استاد مصداق کل بر کل است نه جزء بر کل و در ثانی این سلسله مقالات استاد هنوز چند قسمت دیگر در پی خواهد داشت و یقین دارم در قسمت های دیگر پاسخ غیر مستقیم را به شبهات خواهند داد . لازم به ذکر است که مقالات قبلی که استاد در مورد بشری بودن متن قرآن والزام وحی به آن در قالب ( طوطی و زنبور ) نگاشتند هنوز ندیده ام کسی جواب مستدل بدهد و حتی مکارم شیرازی و سبحانی وی را پاسخی در خور ندادند و طفره رفتند و حتی یکی از فرماندهان سپاه چون جوابی نداشت گفته بود سروش مرتد شده !!! در هر حال باید به انتظار نشست تا ببینیم استاد در قسمت های بعد چه خواند فرمود و یقینا کشف المراد پژوهنگان خواهد بود ....\nم. طاهر : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۳۱ بعد از ظهر\nمسوول محترم بخش نظرات\nمحبت بفرمایید بخش اول از متنی که تحت عنوان "سینما در قرآن" ارسال کرده بودم و ظاهرا از قلم افتاده، در اینجا درج فرمایید. علاوه بر نکات مطرح شده در آن، نبود بخش اول موجب نارسایی برخی نکات در بخش های بعدی نیز می گردد.\nآرش : ۲۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۵۳ بعد از ظهر\nقابل توجه مجتبی و سایر دوستان\nسلام بر شما. با دو مثال تلاش می کنم فرق بین «رویای» پیامبران و «وحی» به پیامبران را روشن تر کنم:\n1) رویای حضرت ابراهیم در عزم ذبح فرزندش\n2) رویای حضرت محمد قبل از فتح مکه درباره پیروزی\nاما قبل از آن برای نمونه به نساء:163 دقت می کنیم که جنس «وحی» به همه پیامبران یکی می باشد:\nإِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ..\nما همچنانكه به نوح و پيامبران بعد از او وحى كرديم به تو وحى كرديم و به ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و اسباط و عيسى و ايوب و يونس و هارون و سليمان وحى نموديم ...\nپس در آیه بالا دیدیم که همانطور که به حضرت ابراهیم «وحی» شده است به حضرت محمد نیز «وحی» شده است.\nحال به دو نمونه آیات مربوط به «رویای» حضرت ابراهیم و «رویای» حضرت محمد دقت می کنیم؛ تا دریابیم چرا نباید «وحی» به حضرت ابراهیم و دیگر پیامبران شامل حضرت محمد را با «رویای» آن ها در خواب اشتباه گرفت.\nیکم- رویای حضرت ابراهیم\nچکیده داستان ابراهیم در ذبح فرزندش این که در صافات: 102 ابراهیم به فرزندش می گوید: در «خواب» می بینم که می خواهم تو را ذبح کنم: قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي ««أَرَى»» فِي ««الْمَنَامِ»» أَنِّي أَذْبَحُكَ\nاما در قربانگاه و درمرحله ای که فرزند ابراهیم هنوز ذبح نشده است خدا ندا می دهدکه «قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا» (صافات:105).\nمی توان تعامل خدا با ابراهیم از طریق «وحی» را درباره «رویای» ابراهیم در «خواب» مبنی بر ذبح فرزندش به خوبی مشاهده کرد. ابراهیم در خواب ندیده است که فرزندش را ذبج کرده است. بلکه در خواب می دیده که می خواهد فرزند خود را قربانی کند. در قربانگاه ندا می گوید که این به حقیقت پیوست. می توان گفت دغدغه های ابراهیم در بیداری مثلا عشق زیاد به فرزند و دغدغه شرک که نکند او را مثل خدا دوست دارد، در خواب (منام) به سراغش می آید و در رویا می بیند که می خواهد پسرش را ذبح کند... که با ندای وحی عملی نمی شود.\nدوم- رویای حضرت محمد\nدر جریان فتح مکه پیامبر در رویا دیده است که پیروز می شوند و به مسجدالاحرام وارد می شوند. در آیه فتح:27 گفته شده است خدا رویای حضرت محمد را در پیروزی محقق می کند. اینجا نیز می توان گفت دغدغه های حضرت پیامبر قبل از فتح مکه در خواب به سراغش می آید و می بیند که پیروز شده اند. خدا برای دادن روحیه به آن ها گفته است انشالله رویایت عملی خواهد شد و پیروز می شوید. در این مثال نیز به راحتی می توان فرق «رویای» پیامبر را با تعامل خدا از طریق «وحی» (فتح:27) با پیامبر درباره رویای پیامبر مشاهده کرد. رویا بازتاب دغدغه های یک فرمانده است در شب جنگ و به خدا ربطی ندارد. اما خدای عالم بر آشکار و نهان می داند که پیامبر چنین خوابی دیده است او را امیدوار می کند اما هنوز هم با قید ان شاالله!\nلَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيَا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِن شَاء اللَّهُ\nامید است توانسته باشم فرق بین «رویا» و «وحی» را با دو مثال بالا درباره حضرت ابراهیم و حضرت محمد روشن تر کرده باشم.\nabbas : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۵۶ قبل از ظهر\nآذر : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۲۲ قبل از ظهر\nبنده با خواندن نظر ات دکتر سروش از سويي و خواندن کامنت ها از سويي ديگر فقط مي توانم بگويم به ياد اين دو شعر زير افتادم که هر کدام از دريچه ای مصداق دارد . اما همچنان به نظربنده بهترين کار اين است که از قضاوتهای زود هنگام چه مثبت و چه منفی بر حذر باشيم .وفقط به شيوه ی گفتگوهای نيکو (آنچنان که پيام مهم مصلحانه و وحدت بخش قر آن است) اقدام شود نه تکفير و تقديس .\n1 - به قول حکيم بزرگ خيام عزيز\nميترسم از آنکه بانگ آيد روزی ای بی خبران راه نه آن است و نه اين\n2 - دوست دارد يار اين آشفتگی کوشش بيهوده به از خفتگی\nيک خواننده : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۴۷ قبل از ظهر\nلطفا اگر ممکن است کامنت های تکراری را نگذاريد\nقربانی : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۵۵ قبل از ظهر\nدراین بخش به نظر می اید دکتر جواب اشکالات قبلی را داده -فکر می کنم حوزویان بدون غرض این مقاله را منافی با فهم قبلی ندانند اما اشکالی که وجود دارد این است که آیا جبرییل یکسره نفس پیامبر وشانی از شئون اوست اگر این طور است چرا سئون دیگری مانند انزال علم بر سایر بندگان یا شان رکن اربعه بودن درکنار میکاییل واسرافیل وعزراییل برای او قائلند انها را ارکان اربعه میدانند وفرشتگان بسیاری تحت امر انها\nنسرین : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۵۸ قبل از ظهر\nمراجعه به کتب تفسیر خواب فروید وروانشناسی علمی جدیدبرای تعبیر وتحلیل خواب هاوحتی وحی بسی مفیدتر است از ابن سیرین که مبتنی بر علوم قدیمه است\nامیر : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۲۹ قبل از ظهر\nخدمت استاد: این بحث در بخش، از یک موضوع کلامی و اعتقادی خارج شده و شکل ذوقی و شاعرانه گرفته است. سخن بر سر خوبی و بدی آن نیست اما ماهیت اعتقادی و دینی خود را تاحدی از دست می دهد و به ایهام شاعرانه ای تبدیل میگردد که هیچ مرزی ندارد.\nدودیگر اینکه در این تعبیر رویاها به شدت به تاویل اسماعیلیه نزدیک شده اید. آنها نیز چنان آیات قران را تاویل می کنند که گویی خوابی را تعبیر می نمایندو هیچ جزیی از این رویا/آیه را به معنی حقیقی خود نمی گیرند تا آنجا که مریم را همان ناطق و عیسی را حجت می خوانند.\nبه یاد دارم که شما در دروس مثنوی/ دفتر دوم به این نوع تاویل که حد یقفی ندارد، خرده گرفته اید.\nاما ایا این نوع تعبیر رویاها نبوی پایان و قلمرویی دارد؟\nاحمد : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۳۴ قبل از ظهر\nدکتر سروش جان خوب امدی همین طور هم ما را ببر ...\nدر توضیح این سوال که این حرف ها به درد چه می خورد به دوست گرامی باید عرض کنم که این مسائل دقیقا برای کسانی است که این سوال و ابهام برایشان بوجود امده است. اگر ما مسئله آدم و حوا برایمان سوال نیست، اگر احکام فقهی و اسلامی که به ما رسیده است را همه را همه زمانی بدانیم و هیچ سوالی هم برایمان مطرح نیست حق با شماست و این حرفهای اقای سروش هم بیهوده است.\nاما و اما و اما من دو مورد را ذکر می کنم تا سوال ایجاد شود:\nاول:اکنون فقها براین فتوی داده اند که چون حکم اعدام در ملاء عام موجب وهن اسلام است جایز نمی باشد. تاکنون در این مورد اندیشیده اید که چگونه است که حکمی که نص صریح قرانی است را موجب توهین و آبرو بری اسلام دانسته اند و بر آن مهر توقف زده اند!\nدومین مثال: آقای هاشمی چهار پنج سال قبل در نامه ای به اقای خامنه ای از ایشان خواستند که موضوع ارث بردن زنان از عرصه و نه فقط از اعیان املاک ماترک را که پایه محکم فقهی ندارد را حل کنیم و زنان بتوانند هم از عرصه و هم از اعیان املاک ارث ببرند و به این ظلم هزار ساله که به زنان روا شده است پایان دهیم! شما باور می کنید که به این صراحت گفته شود حکمی که هزار سال است بعنوان حکم خدا بوده و مقدس بوده و مومنین آنرا در کمال ایمان اجرا می کرده اند ظلم و ستم بوده است!!و آقای خامنه ای هم با این نظریه موافق بودند و خواستند که روال قانونی و شرعی آن طی شود!\nخب ریشه این ظلم و ستم ها چیست؟\nسروش به ما اموخت که دین تاریخی است و قران هم در سطح بشر و بشری و تاریخی است و احکام الهی و فقهی به راحتی می توانند با ملاک عدالت و مفید و موثر بودن به روز شوند چرا که از اول هم به روز بودند اما به آن روز و آن دوران نه به امروز و این دوران!!\nار نظر من انقدر این موضوع مهم است که بهتر است قم و نجف تعطیل شوند و مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان هم تعطیل شوند و پس از حل شدن این موضوع و درک ریشه ای وحی و قران باز گشایی شود یعنی کاری که بیهوده در حق دانشگاهها انجام دادند به حق و بجاست که در حوزه ها انجام دهند و نام آنرا اگر خواستند انقلاب دینی و نو کردن باور و ایمان بگذارند.\nسروش جان منظر ادامه مطلب هستیم\nبهرام : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۰۵ قبل از ظهر\nبا درود بر دکتر سروش\nمشتاقانه تفسیرهاف نظرهای شما را از سال ها پیش پیگیر هستم و بخشی از جستجوگری خودم را در این هستی، مدیون راهنمایی های جنابعالی هستم.سعی می کنم تمرکزم را بیشتر بر تفسیرها و سخنرانی ها چندسال اخیر متوجه کنم چرا که احساس می کنم خود شما مسیر تکاملی را به شدت و با تمام جسارت در حال پیمودن هستید. با این حال دو مطلب اخیر در باره محمد(ص) را شاید مثل بسیاری از همفکران دیگر، از قبل ترها منتظر بودم. احساس می کنم شما به دلیل بسیاری از محدودیت ها و خطوط قرمز اجتماعی و فکری، از بیان فراوان مطالب و حقایق دیگر خود را محروم کرده اید و یا همچنان در حال پیمودن مسیر دانش و تکامل و شناخت بیشتر خود هستید. در هر دو حال، به شدت منتظر مطالب یا سخنرانی های جدید از شما هستم و باور دارم که کسی بهتر و پربارتر از شما شایسته تفسیر حقایق مولانا را ندارد و نیست و امیدوارم حقایقی را که خود به آن دست می یابین با شفافیت بیشتری برای دیگران بازگو نمایید.\nمهدی 2 : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۰۶ قبل از ظهر\nبا درود به دکتر سروش و خوانندگان مقاله\n:-کدام معنا از رویا مورد نظر سروش است؟آن رویا که با خواب هم معناست ...اگر آری این نکته لازم به ذکر است که پدیده خواب دیدن چگونگی آن ,زمان آن,انواع آن توسط دانشمندان مورد بررسی قرار گرفته و مباحث علمی روشن و اتبات شده وجود دارد.ما اساسا آن چیز یا مفهومی را در خواب میبینیم که در گذشته خود یا دیده ایم یا در موردش شنیده ایم یا تصور و تصویزی از آن داریم مثلا قبل از اختراع تلویزیون کسی در خواب تلویزیون نمیدید یا نمیشنید.خوابها تعبیر ندارند بلکه تفسیر و تحلیل دارند که فروید در این زمینه نظرات خوبی دارد. کسی که در روز واقعه بدی را شاهد بوده شب کاووس میبیند وکسی که نگران فرزند خوداست در خواب او را میبیند که مثلا تصادف کرده...خواب یک فرآیند مغزی است.آیا رویا به معنای چیزی است که در زمان حال وجود ندارد و در ذهن کسی می اید مثلا رویای براداران ویلبر رایت که روزی به هوا پیمایی بدل شد\nبه نظرمیزسد منظور سروش معنای دوم یعنی دیدن ان چیز که نیست یا دیگران نمیبینندمثلا قیامت ,فرشتگان,جهنم وعذابهایش و...متاسفانه دکتر روایت داستانهای پیامبران پیشین را هم در رویاهای محمد می گنجاند حال انکه تمامی پیامبران به جز خود محمد پیامبران قوم بنی اسراییلند و در تورات داستانهایشان قبل از پیامبر آمده بوده و در قران هم امده.اقای سروش باید بگویند که ایا همه قران روایت رویاهای محمد است؟ ایا ان ایه که میگوید ای مردم اگر برای خوردن غذا به خانه پیامبر خوانده شدید زودتر از موعد نروید و غذا را که خوردید پراکنده شوید و وقت وارد شدن ناگهان وارد نشوبد...با زنان پیامبر که سخن میگویید صدای خود را نازک نکنید که دلهایشان به گناه میل نکند...(سوره احزاب)یا ان ایات که در مورد نماز و روززه و خمس وزکات و ارث و ...است را هم در رویا دیده...چرا پیامبر قبل از چهل سالگی این رویا ها را نمیدید؟چگونه شد که بعد از بیرون آمدن از غار حرا این رویا ها را دید؟ایا جوابهایی را که به سوالهای مردم میداد را هم در رویا میدید؟مثلا وقتی از او می پرسیدند مرده چگونه زنده می شود و قران (محمد)پاسخ میدهد به امر خدا یا در چند جا (با عصبانیتی) که شما دلهایتان سیاه است و به گناه میل دارد و اگر هر جوابی بدهیم باز نمیپذیرید.ایا پس از هر سوال پیامبر سفری رویایی میکرد و در رویا جواب را می یافت وبه مردم میگفت؟\nدکتر فراموش کرده اند که قران به این ترتیب نبوده و ایه و سوره به این شکل بعد از پیامبر و توسط دیگرانی چون علی و عمرو قرا و حافظان قران جمع اوری و تدوین شد.این پراکندگی ایات از این روست نه از رویا گونه بودن و خوابنمایی و ...\nایا همه انبیا پیشین هم رویا میدیده اند و با خدا و عالم بالا ارتباطی نداشتند؟پس اساسا این خدایی که به گفته قران فرستنده انبیا است کیست ؟اگر انبیا با او یا فرشتگانش در ارتباط نبودندو انچه میگفتند در رویا دیده بودند نتیجتا همه یک خدا را نمیدیده اند؟\nسروش عزیز به ما بگوید که ایا پیامبر در دیدن این رویاها اختیاری داشته یا نه؟مثلا چرا در رویا ندید که" خداوند کسانی را که انسان دیگری را برده خویش کرده بودند از پا در جهنم آویزان کرده بود در حالی که به برده هایش التماس میکرد که او را ببخشند؟\nدر آخر از آقای سروش دعوت میکنم به این گفته حافظ بسیار بیندیشند:"چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند"\nمحسن : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۳۴ قبل از ظهر\nپس از داروین و فروید و کشفیات بزرگ روان شناسی و نورولوژی و ژنتیک در گشودن رمز و رازهای مغز ادمی چنین سخنانی تلف کردن اوقات گران بهای مردم اند.\nدر جستجوی کتاب آفرینش : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۱۹ قبل از ظهر\nسلام...خدمت دوستان و جناب سروش ...\nشما را به عنوان استاد خویش قبول دارم و رویا های رسولانه شما را ارج می نهم...\nاگر به ترازوی خرد بسنجیم ... که میزان نیست...\nاما "مذهب عشق از همه دین ها جداست"\nباید دست کودک عقل را به دامان پر فروغ سالک عشق بیاویزیم\nشاید راه مسدود سیر عقلانی دینداران هم به غرش آسمانی عشق ، بشکافد و جهانی نو پیش روی مومنان جهاد گر بگذارد...\nو شما هم انشا الله از پیش گامان این سپاه خیل مذهب عشق هستید...\nاما سوالی صفحه غبار گرفته خاطر مومنان را می خراشد...\nاینکه چون رویا منحصر به فرد است به عبارتی رویای محمد برای خویش و رویای من هم برای خودم...\nپس چرا باید لزوما رویای محمد تعبیر شود و سرمشق آدمیان باشد...؟\nاگر محمد رویایی دیده بود برای خودش نگه میداشت ...\nچرا آدمیان را در این خواب های قدسی اش سهیم کرد و بر آن تاکید کرد که برهان است و شفای دل است و مومنان باید به آن و خوابگزارانش (حدیث ثقلین) تمسک جویند...؟\nرویای من هیچ ارتباطی با شما ندارد و من هم حق ندارم رویایم را به شما تحمیل کنم...زیرا دنیای من با شما فرق دارد و تجربه های دینی و خواب های قدسی من هم خاص دنیای من است .\nاما محمد چنین رفتاری نداشت و قرآن یا به عبارتی رویا هایش را سرلوحه کار و سلوک آدمیان قرار داد...و چالش برانگیز تر آنکه برای تمام قرن ها ملاک و میزان معرفی کرد...\nنمی شود من قرآن را کنار بگذارم به علت اینکه خواب های1400 پیش است و رویاهای خود را پیش گیرم و به صیقل دادن آنها بپردازم...؟چرا باید رویا های محمد که دنیایی دیگر داشت و جهانی متمایز در زندگی من نقشی داشته باشد؟\nچرا من نباید رویا هایم را بنویسم و چیزی کامل تر رویاهای محمد معرفی کنم...؟همچنانکه او رویاهاش را کامل تر از رویا های انبیاء پیش از خویش خواند...\nخواهشمندم در بخش سوم این مقال، گریزی مبسوط به این موضوع بزنید بلکه مرغ فکرتمان آرام گیرد...\nبی نام : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۳۶ قبل از ظهر\nبنده بعداز خواندن کامنت ها از يک سو و خواندن متن اصلی از سويي ديگر\nاين دو شعر زير برايم تداعی شد\n1 - قومی متفکرند اندر ره دين قومی به گمان قتاده در راه يقين\nميترسم از آنکه بانگ آيد روزی ای بي خبران راه نه آن است ونه اين\nبه دوستان خواننده پيشنهاد ميکنم بدون پيش داوری ها نظر دهند چه بسا تکفير و تقديس هيچ يک گفتگوی نيکویی که قرآن به آن توصيه فرموده نباشد\nالله واعلم بالصواب\nكامران : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۵۴ قبل از ظهر\nدر اينكه قرآن يك روايت است و راوي آن پيامبر مي‌باشد، ترديدي نيست. پيامبر هنگامي كه پيامي را از خدا و حقيقت هستي روايت مي‌كند، پيام رسان و راوي پيام و مفهومي است كه بدان دست يافته است. اما مسئله اصلي نحوه دستيابي وي به اين پيام و مفهوم است. پيامبر خود نحوه كسب و دريافت چنين پيامي را «وحي» مي‌داند و در مقابل كساني بر سر حقيقت گفته‌هاي وي، احتجاج مي‌كنند، استدلال مي‌نمايد كه او فرقي با ديگر انسان‌ها ندارد مگر اينكه به وي «وحي» مي‌شود. در واقع پيامبر فرق خود را با انسان‌هاي ديگر در نحوه خواب ديدن و يا نوع روياهايش تعريف نمي‌كند. وحي در لغت عرب به معناي تعليم پنهان، رمزي و سريعي است كه ازطريق الهام و القاء به روح و جان كسي كه وسعت فهم و استعداد درك و جذب آن را دارد، صورت مي‌گيرد و البته وحي مراتبي هم دارد. بنابراين مهمترين ويژگي وحي «غير‌عادي» و پنهان و مكشوف بودن آن از عامه انسان‌هاست. پيامبران برخلاف همه انسان‌ها و برخي موجودات زنده ديگر كه توان ديدن خواب و رويا را دارند، ادعا مي‌كنند كه وحي الهي را نيز دريافت مي‌نمايند. در باره اينكه دريافت وحي با «ناهشياري» و بروز حالتي غير‌عادي همراه است، اين نكته در متون و احاديث ديني بارها آمده است اما آن ناهشياري كه بر اثر ارتباط با غيب و شهود و مكاشفه آن صورت مي‌گيرد، با حالت بي‌حسي و ناهشياري كه در نتيجه خواب رفتن و خواب ديدن رخ مي‌دهد و فعاليت‌هاي ذهني تابع شرايط «عادي» جسم و روان انسان‌ها است، فرق دارد.\nآيه 50 سوره مباركه انعام به نكته ديگري نيز اشاره مي‌كند و آن نكته اين است كه پيامبر خود فرشته و ملك نيست و مستقيما نمي‌تواند اسرار غيبت را از طريق توانائي‌هاي روحي و ذهني‌اش كسب كند. «قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ ۚ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ ۚ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ » لذا پيامبر صرفا دريافت كننده وحي و پيام الهي است. آنچه آقاي دكتر سروش مي‌گويند اين است كه پيامبر پيامي را دريافت نمي‌كند و به اين تعبير به او وحي نازل نمي‌شود. او خواب و رويا مي‌بيند و از طريق خواب و رويا به حقايق هستي دست پيدا مي‌كند و البته تحت تاثير شرايط ذهني‌اش خواب‌ها و روياهايش هم تغيير مي‌كند و لذا روايت‌هايش تغيير كرده و گاهي متناقض هم مي‌شود. او خواب مي‌بيند كه خدا به او مي‌گويد اين را بگو و اين را بكن و نه چيزي بيشتر و همان خواب را هم روايت مي‌كند. بنابراين فرق در همين دو معنا از روايت و زبان روايت است. يك معنا، روايتِ پيام و وحي الهام‌شده «الهي» در بيداري است و ديگري روايتِ رويايي است كه «خودش» در خواب ديده است.\nعلى : ۲۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۲۴ بعد از ظهر\nسخنان جناب سروش مستلزم تعرىف جدىدى از مفهوم توحىد در مقابل تعرىف عوامانه و سنتى از مفهوم توحىد است.بهتر است اىشان با استفاده از اندىشه خود و بزرگانى همچون ملاصدرا و حتى اموزه هاى عرفانى بزرگان اشراق اىن سرزمىن مفهوم توحىد را بسط داده تافکر و عقل ومنطق بتواند تعرىف جدىد اىشان از رابطه بىن انسان(در اىنجا حضرت رسول) و خداوند را راحت تر هضم نماىد\nﻋﺮﻓﺎﻧﻴﻴﺎﻥ : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۰۰ قبل از ظهر\nﺁﻗﺎﻱ ﻋﺒﺪاﻟﻜﺮﻳﻢ ﺳﺮﻭﺵ ﻋﺰﻳﺰ\nﺩاﺳﺘﺎﻥ ﺩاﺳﺘﺎﻥ ﺣﺴﻴﻨﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﭘﺪﺭاﻥ ﻣﺎ ﺑﺮ اﻭ ﻣﻴﮕﺮﻳﺴﺘﻨﺪ\nو ﺩﺭ ﺭﻭﺯ ﺷﻬﺎﺩﺗﺶ ﻫﺮ ﺳﻨﮕﻲ ﺭا ﻛﻪ ﻛﻨﺎﺭ ﻣﻴﺰﺩﻱ ﺧﻮﻥ ﻣﻴﺠﻮﺷﻴﺪ\nﻫﻨﻮﺯ ﺑﺴﻴﺎﺭﻱ ﺁﺭاﻣﺶ ﺧﻮﺩ ﺭا ﺩﺭ ﺧﺪاﻱ ﻣﻴﻴﺎﺑﻨﺪ ﻛﻪ ﺩﺭﻳﺎﻫﺎ ﺭا\nﻣﻲ ﺷﻜﺎﻓﺖ و ﺗﻜﻪ اﻱ اﺯ ﺁﺳﻤﺎﻥ ﺭا ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺸﺮﻛﻴﻦ\nﻓﺮﻭﺩ ﻣﻲ ﺁﻭﺭﺩ\nاﻳﻦ ﻣﻌﺠﺰﻩ ﻛﻪ ﮔﻞ ﻏﻨﭽﻪ ﻣﻴﻜﻨﺪ ﻛﺎﻓﻲ ﻧﻴﺴﺖ\nﺩﻭﺳﺘﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﮕﺮاﻥ ﻋﻮاﻗﺐ اﻳﻦ ﺗﻔﺴﻴﺮﻧﺪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﻧﮕﺎﻫﻲ\nﺑﻪ ﻭﺿﻌﻴﺖ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻥ و ﺗﺎﺭﻳﺦ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻴﻨﺪاﺯﻧﺪ\nحسن : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۲۸ قبل از ظهر\nبا سلام خدمت دکتر سروش و دوستان عزیز\nمن چندین سال هست که آثار ایشان را مطالعه میکنم و هر بار میوه ای نیکو از گلستان پرثمر این مرد بزرگ میچینم.\nبه نیکی میدانم که ایشان عاشقانه پیامبر گرامی اسلام را دوست دارند و تلاش دارند تا ما را نیز از آن مواجید نابی که داشته اند بهره ای برسانند.\nاما درک و فهم مطلب اخیرشان برای من مشکل می باشد. اگر زبان قرآن را بکلی زبان خواب و رویا بدانیم پس تکلیف آیات احکام همچون ارث و نکاح و ... چه میشود؟\nبه نوبه خودم از خداوند منان برای ایشان طول عمر با عزت و برکت خواستارم.\nاحمد شهاب شکوهمند : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۳۵ قبل از ظهر\nعالیست جناب آقای دکتر ، رویا های جناب عالی هم به لحاظ زیبایی شناسی ، زیباست.\nاما رویا های بنده بیان میدارند که (ادامه دارد) را نمی دانم... !!\nhasan : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۱۴ قبل از ظهر\nبا سلام فقط بحث اینجاست که خواب رویا حجت نیست و با چنین نظریه ای بنظر میرسد که حجیت قرآن از بین می رود....\nممنون از آقای دکتر سروش\nهمچو دوست : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۱۷ قبل از ظهر\nابتدا ذکر دو نکته ضروری است:\n1) فلسفه نمیدانم و با آگاهیهای کلامی و ... آشنایی ندارم. اما مطالب علیرغم دایره لغات وسیع ، بالنسبه بلکه غالب برایم قابل فهم است. مثلا"این عبارات را می فهمم : سکینه و بهجت یقین ، شهود نصرت خدا ، در کام کشیدن و در کام بردن ، طلب یقین و اطمینان ، پارادوکس و تناقض ، نظم قرآن پریشان است ، سوخته جان و روانان دیگرند ، واقعیت ـ خیال ، خواب ـ بیداری ، ...\n2) نوعی درگیری در تطبیق آموره های دینی و عادات مذهبی با شرایط روز بشر به مفهوم عام از مشکلات عدیده ام است.\nاز باب اینکه یافته های آن حضرت والا و استاد گرانقدر را با درونیات خود منطبق یافتم " ایرادی نیست " .\nو به همین صداقت درون سوگند که مطالب آورده شده ( آنطور که من می فهمم بدون دخالت عامدانه ) درست است.\nشکرت ای خدا ، برای او سلامتی می خواهم.\nامین : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۵۰ قبل از ظهر\nچون نیک بنگری ، تجربه و منظور استاد از خواب و رویا با آنانی که دیگران به او اشکال میکنند تفاوت فراوان دارد . و این گونه امور تا قیامت برای کسی که آنرا تجربه نکرده قابل فهم نیست . پس فقط بخوان و برو جلو و بقیه هم تقصیری ندارند و از ظن خود حرفها را میفهمند . این امور اگر برای اکثریت قابل هضم باشد دیگر چه لزومی که دکتر سروش بگوید . اینهمه سخنرانی مقاله و بحث در کانال های خارج و داخل فراوان ، و اکثر هم میفهمند . این حرفها مال آینده هست . وقتی قانون جاذبه و کروی بودن کشف شود .\nاسحاق : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۴۱ قبل از ظهر\nمن چند وقتی هست که دچار یک سری تضادهای درونی با خودم و وجدانم و با اعتقاداتم شدم.من با خوندن این مقاله که خیلی قابل تامل است این سوال برام پیش اومد که آیا با این برداشت از قرآن جای نظرات شخصی در آیات باز نمیشه؟آیا این باعث تزلزل در ایمان نمیشه؟\nkarim kyvani : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۵۷ بعد از ظهر\nشخصی هندوانه دزدیده و داشت میخورد فردی گفت هندوانه دردی حرام است نخور ان فرد جواب داد من به حلال و حرام بوذنش کاری ندارم به خاطر خنکی اش میخورم حلا ما هم نوشته های آقای سروش را فقط به خاطر ادبیاتش میخوانیم و بهره میبریم.با تشکر\nابراهیم : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۴۰ بعد از ظهر\nباز هم سلام! یادآوری می کنم که در دو کامنت قبلی ام، دغدغه ام مساله ی گسستگی آیات قران و رابطه اش با نظریه ی رویاهای رسولانه ی شما بود. در ادامه ی مطلب آنچنان که برای خودم هم دارد بهتر روشن می شود عرض می کنم که اگر ما قران را دست کم به عنوان یک متن ادبی که از جوششی درونی و رویا وار برخاسته است در نظر بگیریم آیا می توانیم فرض کنیم که قران دارای سبک مخصوص به خود است؟ جواب: بله! قطعا چنین است. اصلا شاهکار بودن یک اثر هنری دقیقا به این معنی است این اثر خود سبکی جدید را بنیان می گذارد که قطعا غیر قابل تقلید است. مثلا هیچکس نمی تواند مانند وان گوک در سال های 1888-1889 نقاشی بکشد و هیچکس نخواهد توانست مانند باخ، سوییت های ویلونسل بنویسد یا مانند حافظ غزل بگوید. سبک شناسان خبره با دیدن یک تابلو نقاشی می توانند تشخیص دهند که آیا تابلو مذکور کار رافائل هست یا نه. قران هم قطعا چنین است. وان گوک و داستایوسکی انسانهای مجنون وار و شوریده ای بوده اند که حالاتشان خیلی شبیه پیامبر اسلام بوده است و با اینکه رد این شوریدگی و جنون در آثارشان هویداست ولی این آسیبی به سبک نزده است که حتی، خود بخشی از سبک است. به نظر اینجانب در مواجهه با مساله ی گسستگی آیات قران یک رهیافت مهم می تواند رهیافت سبک شناسانه باشد. با این رهیافت ما می توانیم تشخیص دهیم که آیا مساله ی گسستگی در فلان آیه و سوره آیا مربوط به سبک قران است یا یک دستکاری بعدی است. مثلا در بررسی یک اثر هنری باستانی، سبک شناسان و باستان شناسان باید بتوانند تشخیص دهند که کجای آن اثر اصیل است و کجاها احتمالا در مرمت های بعدی افزوده شده اند. این کار را در مورد قران هم باید انجام بدهیم که در این صورت زبان شناسی یکی از مهم ترین ابزارهایمان خواهد بود. مانند کامنت دوم ام باز یک رویداد فرضی را مطرح می کنم. اگر در بررسی زبانشناسانه ی قران معلوم شود که یک تحول گرامری تدریجی در قران مشهود است که است بنا بر دیگر شواهد در زبان عربی تخمین زده شود که مثلا برای چنین تحولی دست کم دویست سال زمان نیاز بوده است، آن وقت نظریه هایی برای گسستگی آیات قران مطرح خواهد شد که باعث خواهد شد که نظریه ی شما در این قسمت کوتاه بیاید. پس به نظر من بهتر است از همین اول کوتاه بیاید و در پی توجیه همه ی گسستگی های موجود در قران نباشد که بعدا در مواجهه با پیشرفت های تحقیقات تاریخی و قرانی و زبانشناسی یکباره دچار همان سرنوشت نظریه های سنتی و بطلمیوسی! نشود... ارادتمند\nقلم : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۰۸ بعد از ظهر\nنظرات را که میخواندم ایرادات بسیاری وارد شده بود و هرکدام ارزشمند.به احتمال بسیار زیاد از بین آنها یکسری گزینش میشوند و سپس به شکلی عرفانی‌وارانه و غیر علمی در بخشهای دیگر مقاله دکتر و البته ضمنی پاسخ داده خواهند شد(البته شاید)\nبسیاری مریدوارانه با نظر سروش برخورد کرده‌اند و طبعا آن را پیش پیش پذیرفته‌اند.متاسفانه جریانی که در این حوزه سروش به آن دامن میزند هیچ کمکی به حوزه قرآن‌پژوهی آن هم از منظر علمی نمیکند.سخنان آشفته صوفی مسلکانه و مشحون از ابیات زیبای پارسی که مقاله‌ای علمی را نمی‌ماند.عطااله مهاجرانی در سالروز تولد؟سالگی سروش بعد از ستایش گفته بود که: «دیگر وقت آن است که او کار عمرش را بکند.پزوهشی سنگین و منسجم در باب مثنوی یا جستاری علمی و جامع در حوزه قرآن»..گمان میکنم این سخن از سخنان صادقانه‌ای بوده که در کمال ادب به سروش گفته شده و بایسته است که به آن گوش دل بسپارد.\nاین استاد خوش قلم با ذهن و حافظه‌ای سرشار از داده‌های علمی و شبه علمی، چندان به نقدها نظری ندارد و گاه‌گاه انتقادات را با سیاست در هم میآمیزد و و راه مباحثه علمی است که به بن بست میرسد..طبیعی است که کسی چون او فرصت خواندن این نظرات را نداشته باشد..اما نوشتنش اثر پروانه‌ایش را خواهد داشت.\nسروش _ تا آنجا که من پیگیری کرده‌ام _ هر چند وقت یکبار نظرش را تغییر میدهد.اما چون قالب بیان بیشتر شعروارانه است تا علمی، کشف آن مانند تعبیر خواب دشوار می‌شود.\nروزی تجربه وحی را تجربه شاعرانه می‌داند.سپس از همه شاعران به مولانا بسنده میکند و روزی دیگر آن را رویاوش..و اینبار فراموش میکند که مولانا در بیداری سخن میگفت.اما سروش نمیگوید که محمد در خواب سخن میگوید.میگوید محمد در خواب میبیند و در بیداری میخواند! اگر بگوید در خواب سخن میگوید شباهتی با مولانا نخواهد داشت و نظرش ایرادات بسیاری میابد.اگر هم بگوید فقط در بیداری رویاها را به رشته سخن میکشد، انبوه احکام و شرایع _که او نصیبه نازل نبوت میداند_ داستانی منسجم مثل داستان یوسف،احوالات روزمره که در آیات متبلور شده‌اند و...را چه کند؟؟!! با گزینش چند آیه که به فضاهای وهمی و رویا گونه نزدیکند نمیتوان به حاق حقیقت رسید. من اساسا نه مبلغ شریعت مداریم نه مدافع آسمانی بودن وحی.در عین اینکه درد دین دارم و معنویت (وشاید اخلاق) را چون او مهمترین کارکرد دین میدانم.اما زمان مدیدی را گذارده‌ام بر پژوهشی در یافتن منشا این تجربه خاص.هربار که سروش سخنی میگوید او را دورتر از مسیر علمی میابم.تا جایی که گاهی نقد کردن آنرا کاری عبث میبینم.\nقلم : ۲۲ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۱۲ بعد از ظهر\n..اینجا مجال نگارش همه حرفها نیست که مجالی میطلبد و مقالی..اما خلاصه باید بگویم که محمد صدا میشنید.صدا، صدای کیست نمیدانم؟؟..اما میدانم که اینقدر به تاویل و تعبیرهای عجیب و غریب دامن زدن ماهیت این صدا را گنگ‌تر میکند.اگر سروش افسوس میخورد که در عصری میزید که رویا رنگ خودش را باخته،من حیرانم که چرا او تجربه گاه‌گاه انسانی را فراموش کرده؟! دقت کنید..حتی بیمارهای شیزوفرنیک هم صدا میشنوند.منشا آن را کاری ندارم.امکانش مد نظر من است.روزی موسیقیدانی به من میگفت گاهی صدای موسیقی در گوشم غوغا میکند.بسیاری از ما این صدا را شنیده‌ایم.نمیخواهم بگویم منشا این صدا با صدای وحی که محمد میشنید یکسان است.اما این تجربه را شبیه‌تر میدانم به تجربه محمد تا آنچه سروش میگوید.\nمن هیچ مشکلی نمیبینم در پذیرش نظر سروش و هیچ هراسی ندارم اگر با پذیرش آن روایتی مخدوش شود یا تعریفی دگرگون گردد.مشکل آنجاست که او هیچ تعریفی از رویا به دست نمیدهد.فقط گزینش میکند خوابهایی را که کمی شباهت دارند با کمی از تجربه‌های عرفانی یا آیات قرانی.از یکسو خوابوار بودن قرآن را دلیلی میبیند بر پریشانی متن و سپس مدعی میشود که قران همه حاصل رویاست.و تلفیقی از خواب و بیداری نیست.خوب، آیات منسجم قرآنی را چه کنیم؟ سوره‌های یکپاره را چه میکند؟(به چند جزء آخر قرآن بیشتر دقت کنید)\nخلاصه تکلیف باید روشن شود؟اگر محمد در خواب میدید و در بیداری فقط بازگو میکرد این پریشانی غیرمنطقی است!! محمد میتوانست متن خوابهایش را بازگو کند و در عین حال توانا بود که آنها را انسجام بخشد.اگر سروش به منقولات استناد میکند که محمد در رویایش فرشتگان را میبیند با دهها پر..بایستی محمد این را نیز در قرآن بیاورد.اما سیر سخن در قرآن معقولتر آز آن مینماید که اینها در آن بگنجد(البته میپذیرم که اینها مصداق و مستند میخواهد که مجالش اینجا نیست هرچند خوانندگان خود ناآشنا نیستند با قران)\nسروش گا‌ه‌گاه تجربه وحی را به چیزی شبیه میکند و سپس آنقدر آن را از عناصر و عرضیات آن مشابهات تزکیه مینماید که فقط نامی از آن میماند.حالا تجربه وحی را رویاوش میداند اما این خواب با همه خوابهایی که خوانندگان تجربه کرده‌اند و میشناسند متفاوت است(در غیر علمی بودن همین بس) و پیش پیش نقد میکند که عوام از واژه خواب و رویا، کابوسهای پریشان و اضغاث احلام به یادشان می‌آید...سخن را کوتاه کنم که او نیز هربار ناخواسته به جایی میرسد که تجربه نبوی محمد را محدود به او مینماید...فقط اسمش اسم مشبه‌به است..\nک.محمدی : ۲۳ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۲۴ قبل از ظهر\nبا عرض ادب و احترام خدمت دانشمند محترم جناب آقای دکتر سروش.\nدر نهایت امر اگر ما ادعای مطرح شده یعنی رویا بودن وحی را بپذیریم چه نتیجه ای از آن می خواهیم بگیریم آیا برداشت ما نسبت به این متن دچار تحول بنیادین خواهد شد و آیا بین تعبیر و تفسیر از متن تفاوت بنیادین وجود دارد. به هر حال ما با متنی سروکار دایم که باید آن را بفهمیم و مهم برداشت و درکی است که ما از آن داریم و این موضوع که ما به صدق این متن اعتقاد داریم.این موضوع که در سوره های قرآن وحدت موضوعی وجود ندارد و در هر سوره آیات پشت سر هم موضوعات مختلف و پراکنده ای را بیان می کنند در قرآن کاملا مشهود است. ولی در کنار آن می توان انسجام و زیبائی کلام را در هر آیه بصورت جداگانه دید. از لحاظ ادبی و قواعد و دستور زبان و زیبائی کلام ویژگیهای قرآن منحصر به فرد است که همگان به آن اذعان دارند. حال اگر این کلام در رویا توسط ÷یغمبر دیده شده است کار تنظیم درست و محکم این کلمات را چه کسی انجام داده است. این امکان وجود دارد که در خواب یا رویا واقعه ای را ببینیم اما گزارش آن نیز به شکلی خاص و آن طور که در قرآن وجود دارد برای پیغمبر گرامی اسلام که هیچگونه سابقه ادبی قبل از نبوت نداشته است امکانپذیر بوده است. بله می توان پذیرفت که واقعه ای در رویا دیده شده است اما چطور میتوان تشخیص داد که چه کسی این رویا را و با چه توانمندی این واقعه را به شکلی کاملا منسجم و دارای اصول و قواعد ادبی روایت کرده است.\nدر مورد شباهت شاعری و پیغمبری و اینکه شعر نیز به شعرا الهام میشود موضوعاتی ابته نه در این مقاله ولی در جایی دیگر از استاد گرامی مطالبی شنیده ام. ولی به نظر من شعرا دارای سابقه و پیشینه ادبی می باشند و در تنظیم شعر و متن خود از فن بیان و قواعد ادبی شاعری بهره مندند که پیغمبر ان دارای چنین سابقه و توانمندی نبوده اند. مثلا در مورد حافظ جایی از جناب استد شنیده بودم که فرموده است آنچه از شعر جا مانه نیمی از آنچیزی است که سروده است و نیمی را به جهت تصحیح ادبی به آب ریخته است.ولی د رمورد کلام وحی همگان اذعان دارند که چنین تصحیحی صورت نگرفته است و آنچه هست همان است که نازل شده است( شکل رویا یا الهام و ..)\nقبول اینکه آیات قرآن با این قدرت و ویژگیهای کلامی و ادبی کلمه و کلمه و خط به خط در رویا دیده شده باشد بسیار سخت است. درخواب می توان حادثه یا رویداد یا اتفاقی را مربوط به زمان گذشته یا آینده دید ولی نمی توان متن گزارش این حادثه را هم کامل و دربست در خواب دید. اینجاست که باید کسی این رویا دیده شده را گزارش و روایت کند و از یک اتفاق هم تنها به یک شکل نمی توان گزارش تهیه کرد و ممکن از اتفاق واحد گزارشهای متفاوتی را توسط اشخاص مختلف و یا توسط یک شخص در زمانهای مختلف ارائه داد. ولی در متن قرآن ما هیچگونه دوئیت و تناقضی نمیبینیم و این رویا تنها به یک شکل و تنها به یک شکل با ویژگیهای منحصر به فرد خود بیان شده است.پس میتوان اینطور نتیجه گیری کرد که کسی این رویا را در یک شکل خاص که نام آن را وحی گذارده اند تعریف و روایت کرده است. به نظر نمی آید که پیامبران نعوذبالله توان اینکار را داشته باشند مگر اینکه این جملات نیز به همین شکل به آنها الهام شده باشد. نه اینکه خودشان با ذهن خودشان رویائی را هر طور خواسته باشند روایت کرده باشند.\nصادق صادقی : ۲۳ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۲۱ بعد از ظهر\nبا سلام اقای سروش بفرمایید با این معلومات و اطلاعات دینی و قران پژوهی و مذهبی شما / تکلیف چیست ؟ وحی بوده یا نبوده؟ ایا این رویا بینی به گفته جنابعالی جنبه الهی دارد یا نه؟\nایا با این مبحث /اساس دین اسلام و پیامبر زیر سوال نمی رود؟ با تشکر\nDal Ghak : ۲۳ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۵۶ بعد از ظهر\nبا خواندن نظر یکی از دوستان عرض می شود\nکجای قرآن راجع به ارثیه ی املاک برای زن صحبتی کرده؟\nکجای قرآن راجع به قصاص در ملا عام صحبت کرده؟\nفلذا از آنجا که این دو مساله که حوزه ها نسبت به حذف آن اقدام می کنند مصداقی از قرآن نداشت حذف آن درست تر است. با این حساب دلیل آقایان برای پذیرش نسبی بودن کلام الهی و ارتداد از آیات قرآن صحت پیدا نمی کند. والعاقبه للمتقین\nبهاران : ۲۳ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۴۵ بعد از ظهر\nبا سلام خدمت استاد گرامی جناب دکتر سروش و تمامی دوستانی که کامنت گذاشته اند.\nاین مقاله را در همان ساعت اولیه انتشار مطالعه کردم و اکنون پس از گذشت 5 روز نظر کامنت میگذارم. هرچند تمایلی به دادن نظر نداشتم زیرا منتظر قسمتهای بعدی مقاله بودم، اما به جهت طرح برخی از مسایل توسط دوستان و خود مقاله چند نکته ای را یادآور میشوم. نظرات بنده به معنای تایید همه نظرات دکتر سروش نیست، اما بیان واقعیتی است که خوب است دوستان بدانند. \nبرای تفسیر(یا تعبیر)آیات قران و تجربه های پیامبر اسلام (ص) فردی مانند علی (ع) نیاز است تا قرآن ناطق شود. برای تفسیر متنوی شخصی مانند دکتر سروش لازم است و برای تفسیر صحبتهای دکترسروش، بزرگانی از حوزه و دانشگاه در اندازه سروش لازم هستند تا بفهمند منظور نظرات او چیست. تاکنون نظرات متعددی در بوته نقد آثار وی منتشر شده است اما این نظرات ردکننده و مستدل و متقن ارائه نشده¬اند. برای تایید این صحبت به نقدهای ارائه شده در 20 سال اخیر به نظرات و نوشته های دکترسروش بیاندازید تا موضوع روشن شود. در اوایل دهه 70 آنطور که منتشرشده بود بزرگانی خواستند با او مناظره کنند اما وی مناظره همزمان با دو بزرگ یکی از حوزه علوم نقلی و دیگری از حوزه علوم عقلی و پخش مستقیم مناظره و بدون سانسور را داشت که تاکنون جوابی داده نشده است.\nبنابراین تاکید میکنم کسی در عصر حاضر ایران از نظر سواد و قدرت استدلال و تسلط کامل و بی نظیر به علوم نقلی و عقلی، علوم حوزوی و فلسفه و عرفان و کلام، شعر و ادبیات فارسی و عربی و متون انگلیسی، فنون زبان و.. و سبک نگارش متون ادبی و فارسی به مانند دکتر سروش نیست! به آثار و سخنرانیهای او مراجعه کنید و قضاوت کنید. سبک نگارش فارسی او توسط برخی از دیگر نویسندگان اقتباس شده است هر چند به طور ناقص! او اندیشمند و روشنفکر دینی است که نظرات جدید و صحبتهای نو او برای درک بهتر نیاز به زمان طولانی(شاید 10 تا 20 ساله)دارد. حتمااگر بر وی جفا نمیشد و در ایران امکان حضور و بحث و تبادل نظر آزادنه بیشتری داشتند. حتما ما هم اکنون دکترسروشی به مراتب سروش تر! میدیدم واز نظراتش بیشتر و کاملتر بهره مند میشدیم.پس دوستانی که یادآوری ایات قران یا آموزش سناریونویسی در کامنتها راه انداخته اند خوب است به آثار قبلی و این مقاله چندین بار رجوع کنند و جنبه ادب و انصاف نگاه دارند و نظر علمی را با نظر علمی پاسخ دهند!وگرنه سکوت پیشه کنند. \nبهاران : ۲۳ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۴۷ بعد از ظهر\nاما در خصوص خود مقاله ! \n1. اگر بپذیریم که بنا به فرموده پیامبر گرامی اسلام (ص) "مردم در خوابند و وقتی میمیرند بیدار میشوند" و همچنین "خواب (انسانها) برادر مرگ است" و به بیانی دیگر مکاشفه انسان و برخورد با حقایق هستی این عالم پس از مرگ برای انسانها رخ میدهد باید قبول کنیم که ما انسانها (بشر) همگی در خوابیم و فقط در عالم مکاشفه یا رویا (خواب) بیدار میشویم. بنابراین پیامبران نیز در عالم رویا باید "بیدارتر" و "هشیارتر" از عالم شهود و بیداری ظاهری باشند. بنابراین شاید اگر نام قران را "بیدارنامه" یا "هشیارنامه" بگذاریم که انسانها را "بیدار و هشیار" میکند به ذهن نزدیک تر باشد و قبولش راحتتر.\n2. بنا به منظور مقاله ! خداوند در محمد جلوه میکند و محمد (ص) به پروردگار خود آنقدر تقرب میجوید که خدایی میشود. طبق این نظریه محمد (ص) آنقدر برای ما مسلمانها بزرگ و بزرگتر خواهد شد و آنوقت مفهوم اشرف مخلوقات بودن و پذیرش امانت الهی روشن تر میشود. محمد (ص) این بار امانت الهی را پذیرفت و تجربه خود را با دیگران در میان گذاشت. \n3. اگر محمد (ص) در زمان خود "رویاهایی" دیدند و آیات قران شکل گرفت و این تجربه ای بود مربوط به آن زمان، چنانچه پیامبر گرامی اسلام (ص) در زمان فعلی به بعثت میرسیدند و میخواستند قرآن بیاورند، متن قرآن با آنچه که موجود هست در بخشهایی متفاوت میشد؟ \nاصفهانی : ۲۳ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۱۲ بعد از ظهر\nاین نظریه درباره وحی خواستگاهش مربوط به مسیحیت است و دکتر سروش حرف جدیدی نمی زند سخنانی از ویتگنشتاین؛ کتز؛ هیک؛ نینیان اسمارت؛ فوت؛ وین رایت؛ استیفن کاتس و . . . را مجددا برایمان نوشته اند وحی در مسیحیت بیشتر بر این رهیافت مبتنی است و نظر آباء کلیسا درباره وحی به مسیح چنین است\nکتاب علم و دین ایان باربور ص131 و ویلیام هورده در کتاب راهنمای الهیات پروتستان ص63-96\nاین تلقی از وحی در قرن بیستم در مسیحیت پروتستان وسیعا رواج یافت رهیافت فوق مورد استقبال بعضی از محققان مسلمان معاصر قرار گرفت شیخ محمد عبده بعد از بیان تعریف معروف وحی نظر خود را در رسالة التوحید نقل از الوحی المحمدی ص35 بیان می کند اقبال لاهوری هم از این تفکر استقبال کرد (محمد اقبال لاهوری احیای فکر دینی در اسلام ص146-149) دکتر سروش هم همین حرف ها را مطرح کرد (عبد الکریم سروش بسط تجربه نبوی و صراط های مستقیم) جناب شبستری هم به تبع (ایمان و آزادی ص57) احمد نراقی هم کذالک (رساله دین شناخت ص59و 86) اما این دیدگاه مسیحیت قابل تحلیل و بررسی است و اشکالاتی به آن مطرح که باید مفصل بحث شود\nآرش : ۲۳ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۲۰ بعد از ظهر\nیادآوری به مبالغه های کامنت گذار با نام بهاران:\n«برای تفسیر(یا تعبیر)آیات قران و تجربه های پیامبر اسلام (ص) فردی مانند علی (ع) نیاز است تا قرآن ناطق شود. برای تفسیر متنوی شخصی مانند دکتر سروش لازم است و برای تفسیر صحبتهای دکترسروش، بزرگانی از حوزه و دانشگاه در اندازه سروش لازم هستند تا بفهمند منظور نظرات او چیست. تاکنون نظرات متعددی در بوته نقد آثار وی منتشر شده است اما این نظرات ردکننده و مستدل و متقن ارائه نشده اند. برای تایید این صحبت....»\nاین نوشتار نشان داد که دکتر عبدالکریم سروش «دانش» قرآنی کافی برای ارائه نظریه در این باره ندارد. داشتنِ «اطلاعات» زیاد مساوی داشتن «دانش» نیست. از طرف دیگر ایشان از منظر «روش» و مهارت در پژوهش در این نوشتار، متاسفانه در قد و قامت یک دانش آموخته کارشناسی (در هر رشته ای) هم ظاهر نشده است تا چه رسد یک دکترا.\nهمانطور که در کامنت دیگر گفته شد، مقاله نوشتن درباره «رویا» های پیامبر بدون وارسی و واکاوی آیات قرآن درباره «رویا» و «وحی» فاقد ارزش می باشد. دکتر سروش باید متوجه باشد که در استدلال و به جای استدلال عقلانی، آویختن قبا به اشعار مولوی و حافظ و دیگران؛ راز عقب ماندگی اندیشه ورزی در ایران است. دکتر سروش می تواند در حوزه «ذوق» هر چه دلش می خواهد بگوید و یا شعر بسراید. اما جایی که با «ذوق» وارد حوزه اندیشه ورزی می شود، باید با اندیشه وارد شد و به او یادوراری کرد که «روش» او درست نیست.\nامید است به کامنت دو مثال قرآنی درباره یک «رویای» حضرت ابراهیم و یک «رویای» حضرت محمد و فرق آن با «وحی» توجه کنند و از آن سرسری نگذرند!\nاین «عرفانی» که چون «آچار» فرانسه در بزنگاه استدلال عقلانی ..وارد می شود، به گمان من بیش از این کاربرد ندارد. لبه های این آچار پوسیده و زنگ زده است. کسی مخالف عرفان و ذوق نیست. اما یادآور ی می شود که خود قرآن برای به «تعقل» واداشتن مخاطب قریش بود که مهارتشان در راهزنی و شعر بود!\nنگار : ۲۴ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۵۲ بعد از ظهر\nاراده خداوند در رویا بودن قران چگون است و اینکه روایت گری پیامبر با توجه به کیفیت راویت گری قران چگونه قابل توجیه است و در آخر این شیفت پارادایمی شما به چه کار می آید؟\nقاسم : ۲۴ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۵۷ بعد از ظهر\nجناب آقای م. طاهر\nمن شرح نقد جنابعالی به این مقاله ی آقای دکتر سروش را خواندم. من فعلا قصد طرفداری یا انتقاد از نظرات جناب دکتر سروش در خصوص وحی را ندارم( هر چند که مشتاقانه پیگیر آنها هستم) ولی از نوشته های جنابعالی چنین برمی آید که شما قرآن را با یک فیلم نامه و راوی قرآن را با یک فیلم نامه نویس اشتباه گرفته اید. آنچه که جناب دکتر سروش سعی در بیان آن دارند توضیح فضای حاکم بر وحی و زبان آن و قرابت ویژه ی آن با عالم رویا ست. شما آنچنان مستغرق عالم فیلم و فیلمنامه نویسی شده اید که همه چیز را از همان منظر کوچک می بینید.\nدر عالم وحی هیچ تفاوتی بین دیدن و شنیدن و حس کردن و رویا و بیداری وجود ندارد. عالم وحی از هر جنس که باشد همه حضور محض است و زبان خاص خود را دارد. مگر در سوره ی طه نمی گوید" اذ اوحینا الی امک ما یوحی ..." هنگامی که بر مادرت وحی کردیم که او را (فرزندت را) در جعبه ای قرار ده و او را در آب رها کن تا آب او را به ساحل امن ببرد. در این آیه ما نمی دانیم که چگونه به مادر موسی وحی شده است. آیا او در خواب دیده است؟ یا این ایده را کسی از نزدیکان به او اشاره کرده ویا هنگامی که سردرگم و نگران از آمدن مأموران فرعون و کشته شدن فرزندش به این سوی و آن سوی خانه چشم می دوخت تا راه فراری پیدا کند ناگهان چشمش به جعبه ای می افتد که مدتهاست بی استفاده در گوشه ی خانه افتاده است و این ایده (وحی در قالب یک فکر) به ذهنش خطور می کند که برای رهایی فرزند از خطر باید او را در آن جعبه قرار دهد و امواج نیل بسپارد به امید آنکه فرزندش رهایی یابد.\nکی یتیم طفل خرد بی گناه\nچون رهی زین کشتی بی ناخدای ...\nآری در عالم وحی درک از همه ی حواس به یک اندازه اعتبار دارد و آن چه دیده می شود(چه در خواب و چه در بیداری) و آنچه شنیده می شود و حس می شود و درک می شود همگی یکسان هستند.\nعلی : ۲۴ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۵۸ بعد از ظهر\nمن واقعا متءسفم برای آقای سروش که حتی اندک اشاره ای به آیاتی که به عین خلاف نظرات ایشان را می رساند نکرده و علنا این متن صریح قرآن را نقض کرده اند که قرآن را خداوند بر پیامبر قرائت کرده و از او خواسته آن قرائت را منتقل کند.\nسوره قیامت آیات 16 الی 19:\nلا تُحَرِّکْ بِهِ لِسانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ18ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ\n16) زبان خود را ( وقت نزول قرآن ) بدان حرکت مده که به خواندنش شتاب کنی ( پیش از تمام شدن وحی شروع به خواندن مکن ، یا مجموع قرآنی که یک دفعه در قلبت به ودیعت نهادیم ، پیش از رسیدن موعد ، سوره ها یا آیه های آن ، چیزی از آن را به زبان میاور ) . [ نظرات / امتیازها ]\n17) به یقین بر عهده ماست جمع کردن آن ( در سینه ات ) و خواندن آن ( بر تو ، و خواندن تو بر مردم ) . [ نظرات / امتیازها ]\n18) پس چون آن را خواندیم از قرائت آن پیروی کن. [ نظرات / امتیازها ]\n19) سپس بیان ( حقایق و اسرار ) آن نیز بر عهده ماست.\nبهاران : ۲۴ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۳۰ بعد از ظهر\nدر خصوص نظرات اخیر کامنت گذار با نام آرش:\n1. نظرات ارائه شده در کامنت مبالغه نبود بلکه حقیقتی است که درک آن نیاز به لطف الهی دارد. اگر مورد خلافی است خوب بود ارائه میشد تا وزن مبالغه بودن یا حقیقت بودن آن روشن میشد.\n2. کامنت ارائه شده در خصوص خود مقاله نبود و تایید یا ردی بر آن نیاورد، اما چرا حقایق آن آرش نامی را عصبانی کرد و مجددا نقد مقاله را در پاسخ کامنت بنده آورد، الله اعلم.\n3. اما به ایشان توصیه میکنم، مقاله را مجددا مطالعه کنند و به جای تخریب و سفسطه، اصل موضوع را به نقد دراورند تا همانطوریکه در کامنت گفتم، مجددا داستان قدیمی نقد نظرات دکتر سروش زنده نشود!\n4. شاید ایشان تازه به وادی نظر خوانی و رد نظرات بزرگان راه یافته اند که اینگونه عجولانه همه نظرات مخالف خود، حتی کامنت دهندگان را بدون دلیل رد میکند! و این جز معنای لجاجت چیز دیگری نیست! به هر حال به ایشان یاد آور میشوم:\nکار پاکان قیاس از خودمگیر/ گرچه باشد در نبشتن شیر شیر\nيک خواننده : ۲۵ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۲۹ قبل از ظهر\nبه نظرات آقای قاسم و کامنت گذار اخير به نام بهاران بسيار نزديکم وبسيار خوشحال و اميدوارم که دکتر سروش اين پروژه را هر چه پخته تر به اتمام رسانند . و اين که پيش از موعد به او بتازند جز نشان تنگ نظری و کفران نعمت به عالم ايمانی نمي بينم نمي گويم عالم دينی چون پذيرش يک دين ضرورتا با وجود ايمان ملازم نيست. چنان که قرآن هم فرموده که اسلام آوردن با ايمان آوردن يکی نيست .\nآراز : ۲۵ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۲۸ قبل از ظهر\nمنظورتان را از غار اقلاطونی متوجه نشدم؟ آیا به تفکر افلاطون اشاره دارد؟\nآراز : ۲۵ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۳۶ قبل از ظهر\n"شک نیست که همۀ قرآن زبان واحد دارد: یا زبان بیداری است یا زبان خواب؛ نه غیر این دو است و نه آمیزه‌ای از این دو."\nچرا در این مطلب شک نیست؟ شاید آمیزه ای از هر دو باشد. استدلال آورده نشده است.\nطاها : ۲۵ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۵:۴۳ قبل از ظهر\nبطلان نظریات دکتر سروش برای کسی که با قرآن و معانی آن مانوس باشد خیلی واضح است.\nخود قرآن در آیاتی پیامبر را از تهمت "کاهن بودن" و "شاعر بودن" مبرا می داند.\nمسلمانان صدر اسلام میان رویاهای پیابر و سخنان عادی پیامبر و متن وحی تفاوت قائل می شدند و تک تک کلمات وحی را مقدس می شمردند و حتی حروف مقطعه قرآنی را در متن قرآن حفظ کردند و هیچ کدام از ائمه حتی مولای عارفان امام علی که قطب عرفاست ادعا نکرده است آنان هم تجربه ای وحیانی شبیه تجربه وحیانی پیامبر داشته اند و به عکس پیامبر در احادیث تاکید می کند که بعد از من نبی ای نخواهد بود.\nآیا درک اینکه وحی از جنس الهام شاعرانه نیست برای دکتر سروش خیلی سخت است؟ چرا دکتر سروش به جای تدبر در قرآن با پیش داوری سراغ قرآن می رود\nنمی دانم چرا دکتر سروش در پی این پروژه است که بلایی که مسیحیان بر سر کتاب مقدس خود آوردند را به سر قرآن بیاورد و البته.....\nمجید : ۲۶ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۳:۰۴ بعد از ظهر\nبا درود خدمت جناب استاد و صاحبنظران گرامی و همینطور تشکر از سایت جرس جهت درج نظرات حقیر:\nسپاس از صداقت دکتر که به صراحت فرمودند: "هستی شناسی عالم ملکوت و اثبات وجود جهانهای نامشهود با قلم ایشان به غایت بیگانه است" اما ای کاش هرگز چنین نمی فرمودند!\nاگر صحبت صرفا برسر روش نزول وحی باشد تئوری ایشان را می توان(بااغماض)پذیرفت و این نظریه مشکل ناسازگاری قرآن و علم روز را تا حد زیادی رفع می کند،در نیت خیر ایشان نیز ابدا تردیدی نیست، اما ایراد کار آنجاست که مسائلی از این دست صددرصد (نه حتی یک درصد کمتر) کاملا به هم وابسته هستند به دیگر سخن آنکه هر گاه بخواهیم در مقابل تئوری سنتی راهی نو بگشاییم لاجرم باید تکلیف بقیه مفاهیم غیرمادی چون ابلیس،جن،فرشتگان،...و از همه مهمتر جهان آخرت(معاد و کیفیت آن) را به وضوح روشن کنیم،اینکه آیا اصلا معادی در کار هست؟ و اگر بله جسمانیست یاروحانی ؟ یا اینکه داستان آفرینش اگر به شکل سنتی خود صرفا تمثیل و رویا بوده، پس اصل آن چیست و اگر بر اساس تکامل انواع(نظریه داروین) صورت پذیرفته پس نقش خدا در این میانه چگونه تعریف می گردد؟ باز هم جسارتا معروض می دارم که "خداوند نباید از گزاره های کاذب استفاده کند"\nو اگر همه وحی رویا بوده و مصداق عینی در دنیا و آخرت ندارد پس حقیقت چیست؟! نمی توان به این سوالات پاسخ نداد این کار به این می ماند که مریضی را نزد پزشک حاضقی برند و دکتر پس از معاینه بگوید:همه معالجات سابق بر خطا بوده اما حال چه باید کرد من نمی دانم!!\nحقیر حدس میزنم که جناب استاد در واقع تعریفی دگر از ذات باریتعالی قائل هستند ،چیزی شبیه به آنچه به "وحدت وجودیان" نسبت داده میشود، در کلام استاد دقت کنیم:\n"نه تنها خدا، درپیامبر بود که پیامبر در خدا بود و هر چه می‌اندیشید، اندیشه او بود. و این جز بدان سبب نیست که خدای موحّدان، بی‌فاصله و بی‌حجاب در کائنات و ممکنات حاضر است و جمیع ممکنات وکائنات هم در اوست. جهان، الاهی است."\nحال اگر قرائتی را که حقیر عنوان کردم (وحدت وجودیان) با عنایت به بعضی قرائن دیگر ...به جان کلام استاد نسبت دهیم آنوقت ماجرا به کل صورتی دگر می یابد:\nخدا وند در واقع بازتاب همین جهان مرئیست که حال به گونه ای در وجود پیامبران تجلی یافته(وحی)و ایشان تجربه یا رویای خود را که در هرصورت آن نیز از جنس همین جهان است برای مردم بازگو کرده اند...در اینصورت البته نیازی به پاسخ به سوالاتی از قبیل آنچه آمد(چگونگی معاد،ماجرای آفرینش و...)نخواهدبود ودر واقع محلی از اعراب ندارد! و این به زعم راقم این سطور یعنی "تقلیل ایمان به فقط نگرش معنوی" به عبارت بهتر انسانها دو دسته می شوند: آنانکه جهان مادی را بدون نیاز به مفهوم خدا پذیرفته اند و دیگر آنانکه جهان مادی را با مفهومی به اسم خدا که آن نیز جدای از همین دنیانیست قرین می کنند ، به این ترتیب بیش از آنچه گفته آمد(بازتاب هستی و نه آفریننده آن که دنیای دیگری نیز پس از این برایمان تدارک دیده(!)...) چیزی از خدا باقی نمی ماند هرچند به این صراحت نخواهیم بدان اعتراف کنیم......\nعلیرضا اطمینان : ۲۶ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۱۹ بعد از ظهر\nبا سلام مجدد محضر استاد گرامی دکتر سروش\nبسیار زیبا و خواندنی بود. مطالبی که نوشته بودید از سالها قبل مورد عقیده من هست. من هم معتقدم که پیامبر داستان انبیاء پیشین را دیده است و راوی است. هر جا که میفرماید: اذ - اذا - واذکر - واذکر فی الکتاب... تماما یادآوری مشاهدات عرفانی و به تعبیر حضرتعالی راوی رؤیاهای شیرین پیامبرانه ی خویش است. قرآن در واقع حاصل لحضات ناب وصال با محبوب و ارتباط با عالم بالاست. آیات قرآن در واقع ارمغان سیر معنوی پیامبر است و پیامبر در مکاشفات عرفانی خویش( دامنی پر کرده هدیه ی اصحاب را). آیه نور در واقع مشاهده ی رؤیاگونه پیامبر از توحید باری است.\nکتاب انسان در عرف عرفان علامه حسن زاده در بر دارنده نکات دقیقی در این معنی است.\nاما در کامنت ها یکی از دوستان اشاره ای به flash back , forward در فیلمنامه ها کرده بود که بسیار برایم جالب بود. در قرآن هم مصادیق فراوانی از این گسست ها دیده میشود. مثلا در سوره ی طه در اوایل سوره داستان موسی ع بزیبایی هر چه تمامتر به تصویر کشیده شده است : و هل اتیک حدیث موسی ...و فیلم را از مواجهه ی قدسی موسی با درخت آتش و مبعوث شدن او برسالت آغاز میکند و بعد از آن بر میگردد به اول داستان : و لقد مننا علیک مرةاخری...و سخن از مادر موسی می آورد. من هر وقت سوره ی طه را می خوانم یاد فیلمهای الخاندرو گونزاله ایناریتو می افتم.\nمنتظر بقیه مقاله ی شما هستم.\nم. طاهر : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۵:۴۰ قبل از ظهر\nبه دوست گرامی "قاسم"\nبا سپاس از نکته سنجی شما، چند تذکر را تقدیم می دارم.\nآیا "م." نمی تواند جای مریم، مینا، معصومه، محبوبه، و .... بنشیند؟ چرا "م. طاهر" را "آقا" فرض گرفته اید؟\n[از باب مزاح و مطایبه عرض کردم که قدری بر دقت نظر خود بیافزایید، و امیدوارم شوخ طبعی ادیبانه بنده را به بزرگواری فیلسوفانه خودتان ببخشید!]\nاز کجای نوشته بنده بر می آید که تمام قرآن را باید به مثابه یک فیلم نامه دانست؟\nاشاره بنده تنها به داستان های قرآن است که به شرح رویداد های گذشته و آینده پرداخته و در نمونه هایی که آقای دکتر سروش در بخش اول از مقال خود آورده بودند مورد استناد قرار گرفته بود. آیا به نظر جنابعالی ایرادی دارد اگر سبک نگارش قرآن در بخش هایی که به روایت گری سرگذشت پیشینیان و یا وصف رویدادهای قیامت پرداخته است، به سیاق فیلم نامه نویسی بوده باشد؟ البته بنده در کنار فیلم نامه نویسی از داستان نویسی هم نام برده ام که گاه سبک مشابهی پیدا می کند و نویسنده از دریچه های زمانی متفاوت برای جذاب تر شدن داستان بهره می گیرد.\nاما می دانید که فیلم نامه نوعی داستان نویسی توصیفی است و در آن رویدادها به شکل تصویری روایت می شوند تا تهیه کننده و کارگردان بتوانند صحنه ها را تجسم کرده و باز سازی کنند. سبک روایت گری قرآن در مورد برخی داستانهای گذشتگان و یا رویدادهای آینده از چنین روشی پیروی می کند که خواننده را به پیگیری ماجراها راغب تر ساخته و گاه دریچه های زمانی مختلفی را نیز می گشاید که بسیار هنرمندانه و زیباست.\nجنابعالی ابتدا فرموده اید "... قصد طرفداری یا انتقاد از نظرات جناب دکتر سروش ..." را ندارید ولی بلافاصله در جمله بعدی مقال دکتر سروش را "... توضیح فضای حاکم بر وحی و زبان آن ..." دانسته اید. آیا بهتر نیست وصف این مقال را به خود آقای دکتر سروش واگذار کنیم؟ خود ایشان اصرار دارند که ماهیت وحی را بر ما روشن ساخته اند که از جنس "رویاهای رسولانه" است و نیاز به خواب گزاری دارد. اگر شما "فضای حاکم بر وحی" را رویاگونه می دانید، آنرا به حساب خودتان درج بفرمایید و ما هم از نظرگاه جنابعالی بهره مند خواهیم شد. همانگونه که در پاراگراف دوم به بعد دیدگاه خودتان را ارائه کرده اید و حداقل بنده با این دیدگاه موافقت بیشتری احساس می کنم.\nآخرین جمله از متن حضرتعالی نه تنها رد کامل نظریه "رویاهای رسولانه" آقای دکتر سروش است، بلکه بسیار مقبول تر و منطقی تر هم هست. البته به جز آن پرانتزی که باز کرده اید و امیدوارم آنرا بکلی حذف کنید، چرا که خواب دیدن نه تنها پدیده ایست تابع حالات روحی و دغدغه های فکری هرکس در امور روزمره زندگی خودش، بلکه خداوند متعال نیازی نداشته است که آنچه می تواند در بیداری به پیامبرانش وحی کند در عالم خواب به آنها انتقال دهد.\nدانش اموز دهه 60 : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۵:۴۵ قبل از ظهر\nچرا انتقادهای تند و بنیادی که از سروش مطرح می شود، منتشر نمی شود. ایا نمی خواهید صدای منتقدان واقعی ایشان را به او برسانید\nبگذارید سروش متوجه شود پروژه ای که دنبال کرده است فقط در حال و هوای جمهوری اسلامی می تواند نفس بکشد و بنیادش بر تفکر اصیل استوار نیست\nشاید حالا که سروش چند سالی است در فضای آزاد تنفس می کند و به ناب بودن اندیشه های دیگران پی برده است متوجه شود که اسلام در جمهوری اسلامی و شیعه خلاصه نشده است.\nبگذارید بداند که هر چه او از مثنوی مراد می کند الزاما ان چیزی نیست که مولوی گفته و مولوی دهها و صدها بیتی دارد که سروش نمی تواند حتی آنها را در محافل عمومی بخواند چه برسد به انکه اینگونه مثتنوی را خط قرمز اندیشه بداند\nبگذارید بداند که از راه خلاصه یک کتاب نمی شود به اصل کتاب پی برد شاید جامه ی تذهیب را از تن احیا دراورد\nبگذارید بداند ...\nبگذارید بدانند مسئولیت کتاب های بینش دینی در دهه 60 با انهاست .. کتابهایی که خودشان دیگر کمترین جملات و کلمات ان را قبول ندارند و به خورد یک نسل دادند\nبگذارید بدانند ... شاید تجدید نظر خود را رسمی اعلام کردند\nمحمد بوشهری : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۴۱ بعد از ظهر\nبا درود فراوان بر جلوه حق جناب دکتر سروش\nسوالی که ذهن مرا درگیر کرده این است:پس این گفته قرآن که هذا بیان لناس چه میشود؟ اکثر مردم عوام هستند و ظاهر آیات را میفهمند پس تکلیف آنها چیست؟آنها که تفسیر خواب نمی دانند و به معبر دسترسی ندارند چه باید کنند؟\nham : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۱۱ قبل از ظهر\nسلام علیکم دوستان عزیز با عرض خسته نباشید\nخواستم عرض کنم فرمایشاتی که جناب دتر سروش در این دو مقاله فرموده اندرا استاد بنده 4 سال پیش با دقت و موشکافی بیشتری برای اینجانب شرح داده اند . اما بی کسی دردی گران است ................... با کمال احترام\nقاسم : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۱۳ بعد از ظهر\nبرادر گرامی جناب آقای م. طاهر\nبسیار خرسندم از این که با فرد فرهیخته ای مانند جنابعالی هم کلام هستم هر چند که رخصت دیدار دست نداده است ولی شادمانی خود را مخفی نمی کنم و برای جنابعالی و همه ی دوستان فرهیخته سلامتی و سعادت آرزو می کنم.\nاما این که چرا جنابعالی را آقا فرض کردم به دلیل شیوه ی نگارشتان و تحکمی که بر نوشتارتان حاکم است فکر می کنم به درستی گمان کردم که صاحب قلم باید آقایی بزرگوار باشد. لطافت قلم بانوان را در نوشته ی وزین جنابعالی نیافتم. همچنین مراتب مزاح و شوخ طبعی جنابعالی را ستودم. نیز تأکید می کنم که متأسفانه من فیلسوف نیستم و سخن گفتن به سبک و سیاق فیلسوفان را نمی دانم. من پزشکی هستم که در گوشه ای از این کره ی خاکی به امر طبابت مشغول ام و تلاش می کنم دردی از آلام دردمندان را تسکین دهم. اما این امر هیچ گاه موجب آن نشده است که از مطالعه و تحقیق در امر دین به ویژه قرآن عزیز غافل باشم چرا که با آن مأنوس ام. و به قول حافظ شیراز " هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم".\nمن به هیچ وجه در مقام مجادله نیستم و از آن به شدت پرهیز می کنم. تذکر این حقیر نیز از سر دلسوزی بود. به هر حال فرد محققی چون دکتر سروش در حال ارائه ی نظری است که هنوز آن را به اکمال بیان نکرده است و به دنبال فرصتی است تا آن را با ما در میان بگذارد. این جانب ضمن آن که نقد همه ی ناقدان بی غرض را می ستایم از همه ی عزیزان و بزرگواران درخواست می نمایم که صبوری کنیم تا کلام استاد منعقد شود و ما نیز تحلیل هایمان را در فرصت مناسب ارائه دهیم.\nامیدوارم به زودی فرصت آن را بیابم که مقاله ی کوتاهی در خصوص مکانیسم خواب و رویا ارائه نمایم به امید آنکه بتواند به فهم بهتر موضوع ارائه شده از سوی جناب دکتر سروش کمک کند.\nدر پایان به این نکته اشاره می کنم که با در نظر گرفتن همه ی مقالات و سخنرانی های آقای دکتر سروش و نیز دو مقاله ی اخیر ایشان در خصوص وحی، به نظر این جانب ایشان سعی دارند مکانیسم وحی و فضای حاکم بر وحی را توضیح دهند. ایشان در مقاله ی اخیرشان به مه آلود بودن و وهم آلود بودن فضای وحی و رویا اشاره ی ستقیم داشتند.\nقاسم : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۳۶ قبل از ظهر\nبا اهدای سلام و درود فراوان به همه ی دوستان\nمی خواستم در خصوص مجموعه ی مقالات و سخنرانی های جناب دکتر سروش (حفظه الله) پیرامون وحی که تا کنون به انتشار رسیده و علاقمندان نیز آن را پیگیری می کنند؛ نکته ای را با دوستان عزیز در میان بگذارم.\nبی تردید موضوع وحی یک امر درون دینی است و از این حیث معتبر و قابل بررسی است. زیرا در برون دین، کسانی که اعتقادی به آسمان و ملکوت ندارند آن را توهم و شعر می پندارند و پیامبر را که مدعی اتصال به آسمان و دریافت وحی است شاعر و مجنون می خوانند.\nاما در درون دین و بعد از آنکه یک مومن به آسمان و عالم ملکوت ایمان می آورد و پیامبر را به پیامبری می پذیرد و او را واجد دریافت وحی و رابطه ی آسمان و زمین می پندارد؛ آنگاه تمام گفته های وی را سخنان خدا تلقی می کند و آن را حجیت آور و واجب الاطاعه می داند. خواه این سخنان در خواب و یا بیداری بر پیامبر نازل شده باشد و یا پیامبر آن را طوطی صفت تکرار کرده باشد و آنچه استاد ازل گفته است را بگوید و یا زنبور وش دریافت های وحیانی را در هاضمه ی پیامبری اش به عسلی گوارا تبدیل کند و در جان مومنان بریزد تا شفایی بر جانهای آنان باشد.\n" آمن الرسول بما انزل الیه من ربه والمومنون کل آمن بالله و ملائکته و کتبه و رسله ..." . آری هم پیامبر خود به آنچه که بر او نازل شده است (چه در خواب و چه در بیداری و چه سماعی و یا بصری) ایمان دارد و هم مومنان آن را با جان و دل پذیرفته اند.\nاما مباحثی که جناب استاد سروش و سایر محققان و متفکران در خصوص وحی بیان می کنند و آن را بدون چشم داشت و منت با ما درمیان می گذارند؛ افق های تازه ای را در مقابل چشمان ما می گشاید و به ما کمک می کند تا قرآن را از زوایای دیگر نیز بنگریم و آن را بهتر فهم و درک کنیم. به نظر این جانب این فرصتی است که در اختیار ما مومنان به وحی گذاشته شده است تا در قرآن عزیز از منظری دیگر تدبری مجدد کنیم و از این بحر بی کران و عمیق گوهرهای ناب هدایت صید نماییم.\nرویا تجربه ای است آشنا که ما را در فهم تجارب نبوی و انشاءالله مشارکت در آنها یاری می دهد.\nاز تحمل و بزرگواری همه ی شما سپاسگزارم\nحلاج : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۰۵ بعد از ظهر\nآقای دکترسروش سلام\nکثرت نظرات نشانه تشنگی مامخاطبین درشنیدن پاسخ شما به سوالات ماست. این سوالات برای مابدلیل کم بهره یابی بهره بودن ما مخاطبین عادی ازدیدودانش فلسفی پیش آمده.مطمئناپاسخ بسیاری ازآنهارامیتوان درمنابع دیگریافت،بعضی درکتب آموزشی مبانی فلسفه،بعضی درآرای بزرگان وبعضی درآثارخودشما.ولی ازآنجاییکه شمادراین سلسله مقالات اقدام به گردآوری وارایه مجموعه منظمی ازنظریاتتان درباب وحی-وشایددرمقالات بعدی کلیات کلام اسلامی-نموده ایدبسیارمفیدمیشوداگردرکنارآن،مجموعه ی به همت خودیانزدیکانتان ازاشکالات مطرح شده وپاسخهای حضرت عالی جمع آوری گرددتاهم ایرادات ما فلسفه نادانان رفع شودوهم اشکالات فلسفه دانان پاسخ داده شود.\nاما نکاتی که برای خودمن محل اشکال هستند راباشمامطرح می کنم:\n1-بارها فرمودیدکه بایدکلام جدیدارایه کردوتعاریف نوی ازمجموعه معتقدات–مانندخداووحی- بیان کرد.سلمنا.ولی چراحضرت عالی ازوحی شروع کردید؟ایکاش ازچندپله عقب تروبه فرموده خودتان ازخدا،انسان،نفس،روح،جن،شیطان،آفرینش وامثال آنهاشروع میکردیدتامابهمراه شمابه پیش آییم.\n2-فرمودیدکه((مفسّران وحی رامسموعات نبیّ می‌پنداشتند،ولی اینک معلوم می‌شود که مرئیّات اوست))شایدحضرت رسول ((شنیدن از زبان خداوند))را درخواب میدیدند؟اگر بتوان اینگونه بیان کرد((به چشم دیدن))و((خواب دیدن پدیده شنیدن))چه تفاوتی دارندوکدام برتراست؟\n3-بیان داشتید((نه تنها خدادرپیامبربودکه پیامبردرخدابودو هر چه می‌اندیشید،اندیشۀ او بود.و این جزبدان سبب نیست که خدای موحّدان،بی‌فاصله و بی‌حجاب درکائنات و ممکنات حاضر است و جمیع ممکنات وکائنات هم در اوست.جهان،الاهی است.))آیا این وحدت تنهامخصوص پیامبران و عارفان است یاهمه کائنات اینچنین اند؟دراین صورت ارتکاب اعمال خداناپسندانه چگونه است؟\nچراماچنین رویاهایی که نماداتحادما-بعنوان بخشی ازکائنات-باخداونداست رابخاطرنداریم؟\n4-این وحدت باخطای احتمالی ابراهیم خلیل درتعبیر رویای خودچگونه قابل توجیه است؟\nدریک سخنرانی درسالهای گذشته به یک روایت نه چندان محکم اشاره کردیدکه پیامبر به خرماکاران فرمودندشمادر اموردنیایتان ازمن داناترید.این نادانستن ها باآن اتحاد عمیق باسرچشمه علوم و آگاه به همه امورچگونه جمع می شود؟\n5-اگر کائنات-یاحتی عرفا- باخداوندچنین اتحادی دارندآیامیتوان گفت که خداوندبدون عرفاناقص است؟ یعنی خداوندناقص بوده وباآفرینش کائنات کامل می شود؟\nسوالات من ادامه دارد ولی برای ارایه نظرات سقف حرف در نظر گرفته شده...\nحلاج : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۰۸ بعد از ظهر\nسوالات من ادامه دارند\nحلاج : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۱۱ بعد از ظهر\nمهدى : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۳۶ قبل از ظهر\nبا سلام و سپاس فراوان از جناب دكتر سروش گرامى\nتحليلي بسيار دل انگيز و البته تامل برانگيز .سوالى كه براى حقير پيش امد اين است كه بر پايه اين نظريه چنانچه بپذيريم كه قران زبان واحدى دارد يعنى زبان خواب و با در نظر گرفتن اين موضوع كه هر شخصى و من جمله حضرت رسول خوابى مختص به خود را دارد آنگاه وجود روايت هاى مشابه در ميان متون كتب مقدس چگونه مي تواند تفسير گردد.با عرض تشكر مجدد و آرزوى بهروزى بختيارى بيشتر براى استاد گرامى.\nعلی : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۴۴ قبل از ظهر\nبه نظر من انتشار عمومی اینگونه مباحث،به صلاح نیست یا حداقل باید با مقدمات بسیار گفته شود.آقای سروش اگر بیمی از تکفیر مفتیان ندارند باید بیم آن را داشته باشند که ایمان بسیاری از انسانها با شنیدن چنین حرفهای بی مقدمه ای خراب می شود. همه که آنقدر مطالعه و دانش ندارند تا این مباحث را بفهمند یا چه بسا ایمانشان پالایش شود. انسانهای طالب شناگری را نباید بدون مقدمات و تمرین در ساحل، به بهانه یاددان شنا به امواج خروشان دریا سپرد و غرقشان کرد.\nاحمد شماع زاده : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۳۵ قبل از ظهر\nسخنی با دکتر: آن دسته از دوستداران شما که فرضیه شما را قبول ندارند بیش از دیگران از رویارویی تان با قرآن رنج میبرند و میگویند دکتر سروش با آن سوابق درخشان و پایداریهای تحسین برانگیز چرا و به قیمت چه چیزی فرضیه ای را ارائه کرده که اگر درست هم میبود دردی را دوا نمیکرد... قرآن مفاتیح نیست. قرآن بر زمین زننده است و آنگاه دشمنانت بیشتر شاد میشوند. صادقانه عرض میکنم بیا و بیش از این ادامه مده تا بیش از این دشمن شاد نشوی که ما دوست نداریم دشمنانت شاد شوند. باید افزود که فرضیه شما به گوساله سامری میماند. هنگامی که حضرت موسی از سامری میپرسد چرا مردم را به گمراهی کشاندی پاسخ داد: من بصیرتی یافتم که دیگران توانا بر آن نیستند. مشتی از اثر پای تو را برگرفتم و با آن چیزی ساختم که نفسم برایم آراسته بود.\nخوانندگان و نقدکنندگان عزیز میبینند که جای قرآن پژوهان در این میان خالی است یا با نام مستعار مطالبی نوشته اند در حالیکه آنان باید بیشتر در اینجا مشارکت میکردند. به نظر میرسد آنان در فرضیه دکتر سروش آنقدر چاله و حفره دیده اند که سرگردان شده و ترجیح داده اند وقت خود را تلف نکنند. ولی اگر بتوان در برابر همه نابجاگوییها و حتا اهانتها مانند "تخت خداوند بر دوش..." سکوت کرد در قسمت دوم مسائلی مطرح شده که بویژه برای جوانان خواننده ای که به مباحث کلامی- عرفانی- علمی و فلسفی آگاهی و در فلسفه بافی! سررشته ندارند منحرف کننده است و دستکم وظیفه انسان دوستانه حکم میکند که باید در مورد برخی نکته ها روشنگری کرد:\n1- اگر از دکتر سروش پرسیده شود چگونه پیشگوییهای قرآن مانند موضوع "جسد فرعون" میتواند به رؤیای رسول اکرم آمده باشد پاسخی خواهید شنید که رسول اکرم را در حد "نوستر آداموس" پایین خواهد آورد. چنانکه فرضیه ایشان پیامبر اکرم را در حد "ادوارد کیس آمریکایی" پایین آورده است. زیرا همان پروسه ای را که ادوارد کیس اجرا میکرد فرضیه ایشان به رسول اکرم نسبت میدهد. او هم به خواب میرفت و "کاتب وحی!" او که همسرش بود سخنان او را به هنگام خواب مینوشت. او هم بسیاری از بیماران لاعلاج را از سراسر گیتی شفا داد. بیشتر شفاهای جسمانی و بعضا شفای روحی. با این حال آنقدر انسان والایی بود که ادعای پیامبری نکرد. روح پرفتوحش شاد باد.\nبا عرض پوزش نظر به اینکه مطلب طولانی است و بخش نظرها نمیپذیرد مجبورشدم آن را در سه بخش بفرستم.\nاحمد شماع زاده : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۳۹ قبل از ظهر\n2- دکتر سروش با هدفی آیه ای از قرآن را آورده که از قضا در آن آیه پروسه وحی شامل چهار عامل و یک نتیجه گیری میشود:\nنَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ؛ عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ؛ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ. (روح‌الامین این قرآن را به زبان عربی بر قلب تو وارد کرده است)\nاگر در ترجمه دقت کنید میبینید که دکتر سروش "تا از منذرین باشی" را حذف(مصادره به مطلوب) کرده و نتیجه گیری را از میان برداشته تا بتواند سخن خود را بر کرسی نشاند. زیرا نتیجه گیری خواسته خداوند را میرساند که در قرآن منظور نظر ایشان خداوند سخنگو و نتیجه گیر نیست.\nو اما چهار عامل:\nاولین عامل: سخنگو(خداوند) است.\nدومین عامل: قرآن است که دکتر سروش در اینجا ظاهرا در باره آن چیزی نمیگوید ولی پیشتر گفته بود که قرآن چیزی جدای از "روایت رؤیاهای رسولانه" نیست. بنابراین عامل دومی نیز وجود ندارد.\nسومین عامل: روح الامین است که دکتر سروش او را هم از میان برمیدارد و میگوید که رسول اکرم خود روح الامین نیز بوده است.\nعامل چهارم: مخاطب(رسول گرامی) است.\nبا حذف سه عامل و نتیجه گیری- از پروسه وحی چه باقی میماند؟\nشیر بی یال و دم و اشکم که دید همچو شیری را خدا هم نافرید\nچه چیزی نازل شده؟ چه کسی نازل کرده؟ توسط چه کسی نازل شده؟ از همه مهمتر اینکه وقتی خداوند میگوید روح الامین آنرا بر قلب تو نازل کرده معنایش این است که دریافت وحی "ادراک قلبی" است و نه "ادراک دیداری" یا رؤیایی!! که پایه فرضیه دکتر سروش بر آن نهاده شده. بدین ترتیب این آیه فرضیه ایشان را به چالشی عمیق میکشاند که نجات از آن کار آسانی نیست.\n3- چهارم. علاوه بر مأثورات ومنقولات که خواب انبیاء را وحی میدانند...\nاین را میگویند مغالطه از نوع زیرکانه:\nالف- میان "خواب انبیاء را وحی دانستن" که حدیث است و "وحی را خواب انبیاء دانستن" که دکتر سروش مدعی آن است تفاوت از زمین تا آسمان است. مانند آن است که بگوییم زمین جزئی از منظومه شمسی است(درست) و یا بگوییم منظومه شمسی جزئی از زمین است!!(نادرست).\nب- حدیث "خواب انبیاء وحی است" خود مبتنی بر آیات قرآن و نمونه بارز و مشهور آن یعنی خواب حضرت ابراهیم پیرامون ذبح اسماعیل است که دکترسروش با نقل سخن "محی الدین عربی" آن را هم بی پایه میپندارد. یعنی ایشان به چیزی استناد میکند که در جای دیگر خود آن را نفی کرده است!!\nاز این دو مورد متوجه میشویم که فرضیه ایشان نه تنها مستدل نیست که بسیار هم بی انسجام است.\nاحمد شماع زاده : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۴۲ قبل از ظهر\n4- هیچ موجودی نیمتواند کیهان و برخی بخشهای آن را ببیند.\nدکتر سروش چون پژوهشی در زمینه کیهانشناسی قرآنی ندارد(که شاید به همین دلیل به چنین فرضیه ای رسیده) نادیدنیهایی همچون "عرش و کرسی" را و "جن و فرشتگان" را در یک ردیف قرارداده و همه را به رؤیت رسول اکرم رسانده است. همین موضوع بنیان فرضیه ایشان را برمیافکند. زیرا:\nبرخی اجزاء کیهان مانند "عرش" و نیز "شکل کیهان" نادیدنی هستند که نه تنها عرفا و کیهانشناسان بلکه حتی وجودی چون محمد(ص) که به معراج رفته و علی(ع) که میگوید من به راههای آسمان از راههای زمین آگاهترم آنها را ندیده اند. دلیلش هم روشن است زیرا همه آدمیان و جنیان و فرشتگان در درون کیهان قرارگرفته اند و تنها ذات خداوندی است که جزئی از کیهان نیست و درون آن قرار ندارد بلکه بر کیهان و از جمله "عرش" که منبع تغذیه کیهان است اشراف دارد. بنابراین:\nتنها کسی که بر کل کیهان و از جمله عرش و کرسی احاطه علمی و ایجادی دارد خداوند متعال است و بس. و تنها با کلام خداوند یعنی همین قرآن است که میتوان به چیستی آنها پی برد و بس. انسان حتا اگر پیامبر اکرم باشد کیهان را- شکل آن را و بخشهای آن را نمیتواند تصورکند چه برسد که ببیند آنهم در رؤیا!! و نه در معراج. آن حدیث از پیامبر اکرم که نسبت عرش به کرسی و کرسی به عرش را به خوبی روشن میکند باز هم از آیات قرآنی که گفتار خداوند است گرفته شده است.\nپس "قرآن کریم یقینا کلام خداوند است" که در آن حقایق و واقعیتهای نادیدنی را با مثالهایی قابل فهم برای ما روشن کرده و نمایانده و بارها به ما سفارش کرده که از هرچیزی در این قرآن مثالی آورده ام تا آگاه شوید. بنابراین قرآن نمیتواند روایت باشد بویژه روایت رؤیاها مگر راوی را به جای خداوند متعال قراردهیم که آنهم شرک است.\nبرای آگاهی بهتر و بیشتر مقاله های "شکل کیهان در قرآن"(نگارش جدید)- "سازمان کیهان در قرآن"- "مهبانگ در قرآن"- "مهنورد در قرآن" و نیز "اشاره های قرآنی و پرسشهای انسانی" که همگی در محیط وب(اینترنت) موجودند قابل توجه و امعان نظرند.\nمهدی : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۳۲ قبل از ظهر\nبا عرض سلام و سپاس فراوان از جناب دکتر سروش\nتحلیلی نو و تامل برانگیز بود.سوالی که برای این حقیر مطرح گردید این است که چنانچه بپذیریم قران زبان واحدی داردکه همانازبان خواب می باشد و با در نظر گرفتن این نکته که رویای هر شخصی منجمله رسول گرامی اسلام امری شخصی و منحصر به فرد می باشد آنگاه وجود روایت های مشابه در میان کتب مقدس جگونه میتواند تفسیر گردند.مشتاقانه منتظر انتشار ادامه مطلب از طرف استاد گرامی می مانیم.\nعادل کردستانی : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۳۰ بعد از ظهر\nعرض سلام و ادب دارم خدمت استاد گرامیم\nامیدوارم هرجا که هستید به سلامت باشید و از پروردگار محمد (ص) و مومنان در این ماه مبارک درخواست سعادت و( البته اگر خودتان مایل باشید)، شهادت برایتان دارم.\nاستاد از مطلبتان مثل همیشه بهره ها بردم اما در این مطلب تازه پرسش های برایم جوشیده که دوست دارم جوا ب آن ها را از شما بشنوم یا بخوانم ویا اگر خدا قسمت کند حضوری ببینمتان حال چه در عالم واقع یا چه در عالم رویا!\n1-چرا خود خداوند یا پیامبر (ص) به صراحت در قرآن یا در احادیث نبوی از رویایی بودن کلام وحی بر پیامبر (ص) سخن به میان نیاورده اند؟ تا زودتر و بهتر می توانستیم قرآن را تعبیر یا تفسیر می کردیم!\n2- آیا این ثابت کردن یا شدن رویای بودن کلام وحی ، رویا یا خواب را به عنوان منبع معرفتی یا به قول فقها ادله ای از ادله ی احکام به حساب می آورد؟ اگر بله ! چگونه ؟ واگر خیر چرا؟\n3- آیا خداوند یا جبرئیل نمی توانند به زبان عربی فصیح یا هر زبان دیگری صحبت کنند؟ تا زبان پر رمز و راز رویا را برای هدایت بندگان برگزینند؟ آیا این بازی با بندگان نیست؟\n4- چرا در قرآن رویایی پیامبر (ص) از امام زمان و مهدی صحنه و حضوری و لو اندک نیست؟ وحاکمان ولایت مدار مملکتما ن چه خواب ها و چه رویاهایی به نام امام زمان و مهدی و نایب و ولی فقیه مطلقه برایمان ندیده اند؟ که نتنها به ما کرد زبانان اهل سنت رحم نکرده اند بلکه به فارس زبانان شیعی مذهب هم رحم نمی کنند! اگر مطابق خواب و رویایه آنها عمل نکنند.\nنمیدانم این سوالات را می خوانید یا نه ولی کاش می توانستم از طریقی سوالاتم را به شما برسانم تا پاسخش را از خود شما بشنوم.\nم. طاهر : ۰۱ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۱:۵۵ قبل از ظهر\n1. امیدوارم به قول معروف "خدا از زبانت بشنود" و بنده را از فرهیختگان قرار دهد، اما نگارش وزین و محکم لازمه اندیشمندی است و به زن یا مرد بودن بستگی ندارد. حافظ هم – جسارتا عرض می کنم – بهتر بود بگوید:\nیا سخن دانسته گو ای شخص عاقل یا خموش\n2. فیلسوف بودن می تواند از نوع حرفه ای نباشد. پزشکی که در اندیشه تسکین آلام دردمندان است، با حافظ انس دارد، وسنجیده در بحث وارد می شود، نیز در این وادی قدم می زند. [با نظر به متن بعدی شما (قاسم : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۳۶ قبل از ظهر ) این امر مشهودتر می شود. آنجا که بسیار هنرمندانه سر جناب دکتر سروش و مقال جدیدش را با پنبه بریده اید و در پرانتز هم حفظه الله را آورده اید که خوش قلبی خودتان را نشان دهید. دوست گرامی، اگر همگان این باور را به اتفاق نظر می پذیرفتند که "... تمام گفته های وی را سخنان خدا تلقی .... و آن را حجیت آور و واجب الاطاعه... " بدانند دیگر این همه آسمان و ریسمان بافتن و قرآن را "بسط تجربه نبوی" یا "رؤیاهای رسولانه" خواندن لازم نبود. این جماعت هفت قرن یا بیشتر است که « ...فی کل واد یهیمون» گشته و هنوز نمی دانند راهی که به دنباله روی از مراد و مفتی و قطب عالم عرفانشان می پیمایند "... به ترکستان است" و جز سرگشتگی بیشتر، ارمغانی از این سفر برای کسی نخواهند آورد.]\n3. دکتر سروش اما، خود به این نظر سنجی دامن زده است. شما به مناسبت پزشک بودنتان (حتی اگر تخصص و تجربه ویژه ای در روانشناسی نداشته باشید) به راحتی تشخیص می دهید که اگر ایشان چنین چیزی را در نظر نداشت، این مقال را در جرس نشر نمی داد، آن هم در بخش های چندگانه و با فاصله زمانی چند هفته ای! ایشان می توانست این متن را در سایت خودش قرار دهد و یا در جلسات درس یا سخنرانی ارائه کند که تنها شاگردان و مریدانش، و نیز متخصصین این رشته با آن دست و پنجه نرم کنند. به نظر می رسد آقای دکتر سروش (همچون همیشه) از این حواشی آمیخته با جنجال و احیانا مجادله بر انگیز بیش از ابراز نظرات خودش محظوظ می گردد و چندان صبوری ما را نمی پسندد. پس ایشان را از این حظ خلسه آور محروم نفرمائید!\nم. طاهر : ۰۱ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۱:۵۸ قبل از ظهر\nدنبالۀ: به دوست گرامی "قاسم"\n4. در بین نظرات ارائه شده می توانید اشارات چندی به سوابق این نظرگاه به اصطلاح جدید ایشان را بخوانید که حتی به شکسپیر هم نسبت داده اند، و جز آنکه مفروض بدارید که آقای دکتر سروش به تازگی یک وحی غیبی – مثلا از جنس وحی به مادر حضرت موسی (ع) – را تجربه کرده و ناگهان دانش جدیدی در امر وحی برایش حاصل شده باشد، راهی نمی ماند جز آنکه ایشان دیدگاه برخی گذشتگان را که در اشعار مولوی هم انعکاس یافته بازگو می کند، و گفته های پیشین خود را یا فراموش کرده یا نادیده می انگارد. بررسی نهایی این مقال و هدف اصلی ایشان از پیش کشیدن این دیدگاه را به روزی که نشر آن به اتمام رسیده باشد وا می گذارم (هرچند نشانه هایش از همان ابتدای مقال - و بویژه با تغییر ناگهانی و فاحش پیش درآمد دو جمله ای آن - در دست بود).\n5. جدا از آنچه از مقال آقای دکتر سروش ممکن است بیاموزیم، نظرات ارائه شده توسط دوستان هم بسیار ارزشمند است و گاه نکات جدیدتری از آنها مستفاد می شود. این یکی را مرهون "جرس" هستیم و جای سپاس فراوان دارد.\nآرش : ۰۱ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۳:۰۸ بعد از ظهر\nمثال دیگر رویای حضرت پیامبر\nدرباره آیه فتح:27 و رویای پیروزی پیامبر پیش از فتح مکه بحث شد. رویای دیگر پیامبر در آیه اسراء:60 آمده است. در این «رویا» خدا چیزی را به پیامبر نشان داده («أَرَيْنَاكَ») که برای آزمایش و هشدار بوده است؛ همانطور که درخت معلونه را برای هشدار و ترساندن مردم در قرآن ذکر کرده است.\nهشدار درخت زقوم سه بار در سوره های دخان و واقعه و صافات آمده است. درخت زقوم درختی است در جهنم که از آن آتش می روید و میوه های آن مانند کلّه شیاطین است و جرای ظالمین می باشد: إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِّلظَّالِمِينَ (صافات:63).\nپیامبر خوابی دیده است. خدا که بر همه چیز احاطه دارد به پیامبر با آیه اسراء:60 وحی کرده است که این رویا که به تو نشان دادیم برای فتنه (آزمایش و تنبیه) بود. اینجا توجه دکتر سروش و دوستان دیگر را به دو نکته مهم زیر در رابطه با بحث «رویا» جلب می کنم:\n1) استفاده از فعل «اریناک» برای «رویا»: وَمَا جَعَلْنَا ««الرُّؤيَا»» الَّتِي ««أَرَيْنَاكَ»». هر دو از ریشه « ر أ ي» هستند. به بیان دیگر در آیه نیامده است که در «رویا» به تو «وحی» کردیم!\n2) رویای مورد بحث «جعل» است و فرق دارد با نزول کتاب که «امر» است و با «وحی» توسط «الروح» انجام می شود.\nمی توان گفت پیامبر خوابی دیده است ترسناک که خدا آن را از طرف خود می داند و به پیامبر می گوید آن چه در خواب به تو نشان دادیم هشدار بود. خواب فردی پیامبر مانند خواب های دیگران مختص هر فرد است که در اثر دغدعه های او بوده است!\nدر آخر آیه نیز تاکید شده است که هشدار با آن درخت ملعون مردم را نمی ترساند و بر طغیان آن ها می افزاید! یعنی هشدارهای قرآن درباره عذاب جهنم در مخاطب پیامبر بی اثر بوده است!\nوَمَا جَعَلْنَا الرُّؤيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِّلنَّاسِ\nوَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي القُرْآنِ\nخلاصه این که از یک پژوهشگر نظریه پرداز انتظار می رود دقیق تحلیل کند. جعل رویا و رویت رویا یک مقوله است (رای). وحی و امر و روح مقوله دیگری است. اگر خدا نتواند بین جعل خواب و «امر» وحیِ کتاب تفاوتی قائل باشد هر کسی می تواند رویاهای خود را پیامبرانه به مردم قالب کند!\nhossein : ۰۳ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۲:۳۳ بعد از ظهر\nپس تکلیف نزول تدریجی و یکپارچه قرآن چه میشود؟؟؟\nیعنی میتوان این گونه تصور کرد که پیامبر(ص) ابتدا جز جز قرآن را خواب دیده اند و بار دیگر همان خواب ها را یکپارچه دیده اند(بدون هیچ گونه تغییری)؟\nمحمد : ۰۴ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۴:۰۳ قبل از ظهر\nعمرت دراز باد مرد خدا\nعلی : ۰۵ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۸:۳۱ قبل از ظهر\nبا عرض سلام و خسته نباشید نظر همه ی عزیزان را به ایات 18 تا 32 سوره ی مدثر جلب می کنم:\nاو(برای باطل کردن دعوت قرآن)اندیشید(و انرا)سنجید(18)پس مرگ بر او باد چگونه سنجید؟(19)باز هم مرگ بر او باد چگونه سنجید(20)آنگاه نظر کرد(21)سپس چهره در هم کشید(22)آنگاه از قرآن روی برگرداند و تکبر ورزید(23)پس گفت:این قرآن جز جادویی که از جادوگران پیشین حکایت شده چیزی نیست(24)این جز سخن بشر چیزی نیست(25)به زودی او را در سقر درآورم(26)و تو چه می دانی سقر چیست(27)(آتشی است که)نه چیزی را باقی می گذارد و نه رها می کند(28)پوست بدن او را دگرگون می کند(29)بر آن نورده نفر گمارده اند(30)و ما گماشتگان آتش را جز فرشتگان قرار ندادیم و شماره ی آن را جز برای کافران مقرر نکردیم تا اهل کتاب(با توجه به هماهنگی قرآن با کتابشان)یقین(به حقایق آخرت)پیدا کنند و بر ایمان مومنان بیافزاید و اهل کتاب و مومنان (در حقانیت قرآن تردید نکنند)تا بیمار دلان و کافران بگویند خدا را از توصیف گماشتگان آتش به (19 نفر) چه هدفی است این گونه خدا هر که را بخواهد گمراه می کند و هر که را بخواهد هدایت می کند و سپاهیان پروردگارت را جز خود او نمی داند و این قرآن فقط مایه تذکر و پند برای بشر است(31)این چنین نیست(که کافران می پندارند که این حقایق افسانه است)سوگند به ماه(32)\nامیر : ۱۱ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۱:۰۹ قبل از ظهر\nبا سلام به دوستان و دکتر سروش عزیز\nاز وقتی مقالات شما رو با این موضوع خوندم-خوندن قران برام لذت بخش شده...میتونم ارتباط برقرار کنم با ایات...سالها دوری میکردم از قران خوندن چون مواردی رو میدیدم که ازارم میداد و پاسخی براش نداشتم...این متن فوق العاده منو به قران نزدیک کرد.احساس میکنم پاسخ همه سئوالهایم یکجا داده شد.بیصبرانه منتظر ادامه ان هستم.\nسپاس فراوان از استاد بزرگواردکترسروش عزیز\nطاهره علیزاده نایینی : ۱۲ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۸:۵۳ قبل از ظهر\nجناب آقای دکتر عبدالکریم سروش، با عرض سلام و تحیت خدمت جنابعالی و دعای خیر برای اینکه مسائلی موجب نگردد که خسر الدنیا و الآخره بشوید!\nدو مقاله تحت عنوان «محمد (ص) راوی رویاهای رسولانه» را در جرس مطالعه کردم. جناب آقای دکتر سروش با کمال تأسف به یاد کتاب «بیست و سه سال» علی دشتی افتادم که چهل سال پیش، در بیروت چاپ و پخش شد. من آن کتاب را که می خواندم (البته در جریان چگونگی چاپ و هدف تألیفش نیز بودم) کم مانده بود که واقعاً دچار جنون شوم و با گریه های بلند در بالکن محل اقامتمان فریاد می زدم که بر سر قرآن و دین پیامبر چه خواهد آمد، با این همه توهین ها و نسبت های دروغی که بر پیامبر وارد شده بود. همراه و همدم من به جهت ایمان به خدا و اعتقاد راسخ به اینکه قرآن کلام وحی است، گفت: چرا خودت را باخته یی؟! و آیه یی از قرآن را برایم قرائت کرد که انَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ(حجر 9). البته تلاوت این آیه در آن زمان و نیز بعد از آن پیوسته از نگرانی هایم کاسته و با ایمان و اطمینان ما نیز سعی کرده ایم در حد و به سهم خود از تمامیت و کاملیت قرآن دفاع کنیم. حال می پرسم آقای دکتر این ها چه مطالبی است که شما در این زمینه نوشته اید؟! هدفتان چیست؟! آیا همان هدف علی دشتی است؟! شما را چه شده که این چنین قرآن و پیامبر را زیر تازیانه افکار شخصی خود قرار داده اید؟! ما با ایمان به همان یک آیۀ قرآن که اِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ به راه خود ادامه داده و مطمئن هستیم شما نیز از این طرز تفکر خود نسبت به خدای بزرگ و پیامبرش و قرآنش پشیمان خواهید شد و خداوند شما را ببخشد!\nالبته من یک قرآن پژوه نیستم اما مؤمن به آن هستم! کسی که فقط همان یک آیه قرآن را مطمح نظر قرار داده به این اعتقاد که قرآن کلام حق و وحی است، و از جانب خدا بر پیامبرش نازل شده، و با این هدف که زندگی انسان مزین به اخلاق سفارش شده در قرآن کریم باشد.\nچه خوب بود می توانستم بر اساس حدیث نبوی که اَمت الباطل بترک ذکره عمل کنم، ولی نتوانستم! و این آیه در نظرم آمد که: يا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ مَا يأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يسْتَهْزِئُونَ (يس 30).\nآقای دکتر آیا واقعاً خودتان به این مطالب ایمان دارید؟ آنها را حق می دانید؟ گفتار خود را برتر از قرآن می دانید؟ کاش به وضوح می گفتید چه هدفی را دنبال می کنید!!\nجناب دکتر سروش خیلی تعجب می کنم، شما را چه شده؟! نکنده شما خود این مطالب را در خواب می بینید و سخن شما هم معبّر و گزارشگر خواب نیاز دارد؟\nیا خوف این را داشته اید که جوانانی مانده باشند که اعتقاد به خدا و پیامبر در ضمیرشان باقی مانده باشد، و اراده تان بر این باشد که آنها را نیز از این ته مانده ایمان آزاد سازید؟!\nبه نظر من تمام اندیشه تان این است که چگونه و با چه قلمی قرآن و پیامبر مرسل از سوی خدای صاحب همه کائنات را زیر سؤال ببرید و این چنین تازیانه کفر و ناحق را بر پیکر خدا و قرآن و پیامبرش وارد سازید!!\nشهاب : ۱۵ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۴۸ بعد از ظهر\nسوال1: ایا با استناد به رویای رسولانه ی رسولی در ختم رویاهای رسولانه جلوی رویاهای رسولانه ی ایندگان گرفته شدنی است؟\nسوال2: ایا ممکن نیست رسول دیگری در فتح مجدد این باب رویایی روایت کند؟واگر چنین رویایی روایت شود ملاک ارجحیت چیست؟\nسوال3: تفاوت وحی رسولانه و وحی ولایی چیست؟\nحجت : ۲۹ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۶:۳۴ بعد از ظهر\nباسلام.هركسي اين مطلب را ميخواند از او ميخواهم كه اين را نيز به اقاي دكتر سروش برساند و بعد جوابي را هم مبني بر اينكه او خوانده به من ارسال كند. وحي زبان پيامبر است ولي زبان پيامبر به خدا قسم زبان خداست.وحي زبان پيامبر است ولي زبان پيامبر به صورت مستقيم زبان خداست،بدون مجاز خداوند اگر بخواهد حرف بزند ،به زبان حضرت ختمي مرتبت حرف مي زند و راهي جز اين ندارد.خداوند براي حرف زدن تنها يك راه داشته است و ان زبان حضرت ختمي مرتبت بوده است.بهترين زباني كه خداوند براي سخن گفتن و حرف زدن خودش انتخاب كرده است زبان حضرت ختمي مرتبت است\nپیمان : ۰۹ شهریور ۱۳۹۲, ساعت ۴:۲۵ بعد از ظهر\nباسلام لطفا به استاد سروش اطلاع دهید بیصبرانه منتظر ادامه مقالات رویاهای رسولانه هستیم با آرزوی توفیق\nاحمد : ۱۷ شهریور ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۳۴ قبل از ظهر\nشاید نتوان بسادگی از دست این بیت مولانا گریخت که :\n"این جهان یک فکرت است از عقل کل ..."\nانگار ما خود رویای خداوندیم و او با رویای خود هر بازی که می خواهد می کند!\nبار هستی و درد بودن را بدوش رویایش (ما) انداخته تا از تنهایی اش رها شود.\nمحمد هم انگار از رویاهای شیرین خداوند است و آنچه از او به ما می رسد جز کلماتی ترجمه شده از گفتگوی خدا با رویای خویش نیست.\nشما و دکتر سروش را بشارت می دهم.\nبار عبث آگاهی از از این رویاهای مغرورانه خداوند را از دوش خود بردارید. بزودی خود در رویای دیگری ظاهر می شوید. حتی اگر به شیرینی یا تلخی محمد نباشید...\nمقراض تیز تناقض - عبدالکریم سروش\nمحمّد(ص): راوی رویاهای رسولانه - عبدالکریم سروش