I. Рўмончилиқда таржима\nАсрий адабиётға янгидан кира бошлағон халқлар адабиётнинг рўмон қисмини таржима билан очқонлар. Яъни қайу бир халқнинг адабиётида яхши рўмон бўлса, уни таржима билан халқни ва ёзувчиларни у йўлга ўргата борғонлар. Сўнгра-сўнгра ундай рўмонларнинг тақлидини ўз ҳаётлариға уйдириб чиқора борғонлар.\nЎзбеклар билан ҳаёт шериги ва маданият ўртоғи бўлғон рус адабиётида бу кайфият ўн еттинчи асрнинг ярмидан бошлаб ўн тўққузинчи асрнинг авваларигача — Пушкиннинг “Руслан ва Лудмила” номли асари чиққанча(1821)ға қадар давом эткан. Бу замонғача рус адабиёти Ёврупо адабиётини таржима ва тақлидлар билан бу кунги оламшумул вазиятга ҳозирлик кўрган.\nII. Ўзбек адабиётида рўмон\nЎзбек янги адабиётининг ҳали юртмачоқ ҳолда бўлғонини айтишка ҳам ҳожат йўқ. Айниқса, рўмончиликда ҳеч бир турли ҳозирлиғи ва тажрибаси йўқдур. Ўзбек адабиётининг рўмон жиҳатида таржимачилик ҳам сўнг замонғача бошланмағон эди. Ярим асрдан ошиқ русларнинг руҳли ва аслий адабиётлари билан ёнма-ён яшағонимиз ҳолда у адабиётдан ўзбек тилига ҳеч рўмон ўтмаган. У чексиз файз, ирфон денгизидан баҳра олмоқ учун йўл очилмағон.\nСўнг замонғача ўзбек адабиётида рўмон номиға “Баҳордониш”, “Юсуф-Зулайхо” ва бошқалар каби ишқий, дин, қаҳрамонлик, вафокорлиқларниғина ғоя қилғон хаёлий эски асарлардан бошқа бир нарса йўқ эди. Унинг каби асарлар ўз даврларига кўра бирор рўмон бўлсалар-да, ҳозирғи замоннинг эҳтиёжиға ярарлик қобилиятлари ҳеч йўқ бўлиши билан баробар, зарарлик ҳам эдилар. Демак, ўзбек янги адабиёти табиатини тасвир қилувчи асрий рўмончиликда ҳеч ҳозирлиқ ва ҳеч тажриба ўткармаган эди. Ўзбек адабий вазияти бу даражада бўлғон замонда Жулқунбойнинг оригинал бўлғон “Ўткан кунлар” рўмони чиқмишди. Орадан беш-олти йил ўткандан кейин “Меҳробдан чаён” рўмони-да тарқалди.\n“Меҳробдан чаён” ёлғуз Жулқунбойнинг иккинчи асари эмас, балки ўзбек янги адабиёти учун ҳам иккинчи рўмон эди. Ҳамза Ҳакимзоданинг “Миллий рўмон” номли кичик бир асари бўлса-да, унга бу кунги рўмончилиқ шароитида рўмон демак тўғри бўлмасди. Янги рўмон ва ҳикояларға муштоқ-чанқоғ бўлғон давримизда “Ўткан кунлар”и билан танилғон Жулқунбойнинг “Меҳробдан чаён”и жуда ҳам шошилиб кутилар эди ва жуда аҳамият билан қаршуланғони-да кўрилди. Бу ҳол бир даража табиий ҳам эди. Чунки биринчи асарида анча муваффаққият кўрсаткан Жулқунбойдан бир неча йил сўнгра чиқодиғон асарининг яна ҳам комил ва гўзал бўлиши керак эди. Локин “Меҳробдан чаён” у истаклар-орзуларға жавоб бера олмади. Унинг “Ўткан кунлар”га нисбатан ҳам анча кучсиз ҳолда чиққанини бошдаёқ айта оламиз.\nIII. Рўмоннинг хулосаси\nАсарни нуқта-нуқта танқид қилишдан бурун унинг бир хулосасини тақдим била ўқувчиларнинг диққатларини яна бир дафъа рўмон устига тортамиз: “Меҳробдан чаён”нинг энг катта ва ёқимли қаҳрамони Анвардур. Ҳамма воқеа унинг атрофида айланади.\nАнвар камбағал бир оиланинг ташланди ва кенжа боласи. Кичик бола экан ота ва онасидан етим қолади. Опасининг қарамоғида ўн бир ёшқа етганда поччасининг оғирсиниши сабабидин Солиҳ маҳзум уйига боқинди ва сиғинди бўлиб киради.\nСолиҳ маҳзум каби риёчи, виждонсиз, хоин, хасис, аҳмоқ, лақма бир киши қўлида ва тарбиясида Анвар ахлоқли, виждонли, шоир, ёзувчи, мафкурачи, сахий, яъни жуда ҳам комил бир киши бўлиб етиша боради(?).\nАхлоқли ва яхши маълумотли бўлиш соясида Худоёрхоннинг бош мирзоси Ражаббек Мирзоға ёқади. Ражаббек воситаси билан ўрда мирзоларидан бўлиб олади. Вазифасида содиқлиғи ва холислиғи хонға ҳам ёқади. Ражаббекдан сўнгра бош мирзолиқ Анварга берилади.\nАнвар бош мирзолиқни жуда истиғно ва кўнгилсизлик билан дўстлари ва Солиҳ маҳзумнинг ялиниш ва зўрлашлари билан қабул қилғон бўлади. Анвар бу мансабга: “Бундай булғанч муҳитда ташлашлиқ вазифани ўз устимга олишдан ҳазар қиламен” (47 с.), деярлик даражада кўнгилсиз ва бу сўзни бир ифлос закотчи олдида сўзлайдиган даражада жасур бўлади. (?)\nМирзобоши бўлғондан сўнгра-да эски содда одатини бузмайди, ғурур ва такаллуф асари кўрсатмайди. Ўрда одатича ҳаракат қилмоғи сабабли Ўрда мирзолари қошларида унча менсимагани каби Султонали мирзо каби холис дўсти томонидан ҳам танқидға учрайди.\nАнвар бош мирзо бўлғонда ҳам қоронғу қолғон бир сабаб (Раъноға бўлғон ишқ ёки яхшилиққа қилғон вафо?) билан Солиҳ маҳзумнинг таъсири остида туради. Солиҳ маҳзумнинг ифлослиғи ва аҳмоқлиғи ўзига маълум бўлғони ҳолда, унинг далолати билан Абдураҳмон домла каби ўз душмани бўлғон бир кишини била туриб мирзолиққа олади. Сўнгра уни бекор қилиб адоватини қувватлантиради.\nЁшлиқдан бошлаб ўзи билан баробар ўсган Солиҳ маҳзумнинг қизи Раъно билан қаршима-қарши кўнгил боғлашадилар. Бу Раъно ҳам Анвар каби шоир, ахлоқли, маълумотли, закий, жасур бир дилрабо. (Тўғриси, Солиҳ маҳзум каби ифлос бир типнинг тарбиясидан иккинчи дафъа бу дилрабонинг етишиши бир муаммо?) Оила орасида Анвар билан Раъно фотиҳалик саналадилар. Анвар ва Раъно балоғатға етишган бўлсалар-да, оила ичида баробар кўришиб, ўйнашиб, ёлғуз ерларда баробар қолиб юраберадилар(?). Муҳитдаги одат ва қаттиқ таассуб хилофида бўлғон бу ҳаракат ҳеч бир томондан танқид ва қаршулиққа учрамасдан давом этади. Қиз билан йигитнинг бирлашишларига оилада ҳеч бир қаршулиқ йўқ. Балки бирлашишлари истанилади. Локин ошиқ ва маъшуқ тўй-никоҳ масаласини бир фожеани кутган каби ҳеч бир сабабсиз ва иттифоқ билан тааххирга туширадилар. Бу тааххир натижасида Анварнинг ишқ рақиби ва мансаб душмани бўлғон Абдураҳмон домла ва бошқа душманлари бирлашиб қизни хонға олдириш учун фитна очадилар. Бу фитнанинг шакли қоронғу қолмиш бўлса-да, қизнинг хон тарафидан сўралиши ва Солиҳ маҳзумнинг бу ҳолға фахр билан рози бўлиши кўрилади. Қизни хонға узатув замонида ошиқ ва маъшуқ баробар давлат ва мансаблардан кечиб биргалашиб қочадилар.\nБу қочиш билан ўрдадан Анварнинг алоқаси узилади. Тадбир билан Султонали мирзони ўз ерига мирзобоши қилиб кетади. Лекин Анварнинг душманлари Абдураҳмон, Шаҳодат, Калоншоҳ мирзо Султоналига ҳам қарши ишлайдилар. Бу ишларнинг туси қоронғу қолмиш бўлса-да, натижада Султонали мирзонинг Анварга баримта бўлиб қолғони ва охир Анвар ерида ўлумга ҳукм қилинғони кўрилади.\nБу хабарни Анвар сақланғон ерида эшитиб тоқат қилолмайди. Ўзи учун бир дўстнинг қурбон бўлишини истамайди. Ортиқ ишқини, ёрини ва ўзини вафокорлик йўлида фидо қилади, ўзи таслим бўлиб дўстини қутқармоқни мақсад қилиб олади. Ёнида бўлғон ёрини алдағонсимол бир ҳолда бошқа томонға юбориб ўзи хонға таслим бўлади.\nХудоёрхон уни ўз олдиға чақириб сўроқ қилади. Анвар хоннинг саволиға бошданоқ маъюсона жавоблар бера бошлайди. Ўлумга чиқорилиб турғон замонда, “Сизда адолат борми? Жаноб?” сўзи билан Худоёрдан адолат тилаб Султонали мирзонинг ўз кўзи олдида озод қилинувини сўрайди ва тиралиб туриб олади. Бу сўздан Худоёр инсофқа келади. Жаллодларни тўқтатиб Султонали мирзони келтиришга буюради. Султонали келтирилгунча Анвар хон олдида тўхтаб қолади. Султоналининг озодлиғини кўргандан сўнгра-да Анвар ўз қўлини боғлатади. Бу замон хоннинг олдидағи домлалардан бири туриб хондан афв сўрайди. Хон қабул қилмайди. Анвар хонға ва мусоҳиблариға таъзим қилғондан сўнгра жаллодлар билан чиқади.\nБозорда халқ орасида жаллоднинг пичоғи Анварнинг бўғзиға борғон чоқда Анвар ўз акаси Қобил томонидан ҳужум билан қутқорилади. Бир неча кун сўнгра Худоёрхон тупроғидан ошиқ ва маъшуқ баробар чиқадилар.\nАсрий рўмончилиқда эски “рўмантик” (хаёлий рўмончилик) даврининг асослари битгандур. У даврнинг “идиёлизм”и ерига “реализм ва натурализм” асослари қўйилғондир. Яъни белгили бир ғоя ва мақсад билан турмуш — ҳаётдағи воқеаларнинг бўлғонлари каби тасвир этмак асоси қабул қилинғондур. Бу кун асрий рўмонлар учун қуйидағича асос шартларни кўзда тутмоқ албатта керак саналади:\n1. Рўмондағи воқеаларнинг чин ва ҳақиқатга ўхшашлари, воқеаларнинг тусларида сунъийлик ва ғайритабиийликнинг сезилмаслиги.\n2. Рўмондағи шахсларнинг ўрнак ва ишларининг яшаб турғон турмушда учрашлари, яъни типларнинг характерларининг зеҳнларга яқин бўлишлари.\n3. Руҳий таҳлил ва табиий тасвирларда андоза — ўрталиқ (эътидол) бўлиши, яъни қоронғу бир таҳлил қандай тўғри бўлмаса муболағалиқ тасвир ва таҳлиллар ҳам шундай тўғри бўлмайди.\n4. Рўмоннинг мавзуи билан яқин алоқаси бўлмоғон ва ёки бўлса-да рўмонни бўш ерга узайтирадиғон тасвир ва таҳлиллардан сақланмоқ.\n5. Воқеаларнинг бошдан-оёққа тўғри тобора куч олаборғон таъсир билан сакта ва аризасиз бориши, воқеаларнинг бир-бирларига боғланиб боришлари.\n6. Воқеаларнинг ораларида ёзувчининг ҳеч кўринмаслиги, яъни ёзувчининг ўз тилидан изоҳ, ишорат ва танбеҳлар кўрсатмаслиги.\n7. Рўмоннинг умум руҳидан бирор ибрат ва дарснигоҳи сезилиши.\nМавзу баҳсимиз бўлғон ва хулосаси тақдим қилинғон “Меҳробдан чаён” у шартларга мувофиқ тусда ёзилғон комил бир асарми? Ёки камчиликлари борми? Бу саволларға сўнгғи сўзларимиз жавоб ўрнида тизилиб борадилар.\n“Меҳробдан чаён” тус ва тузилиш томонидан “янги” рўмон сифатига эга бўла олади. Унинг баъзи мувофиқ ва оригинал жиҳатлари бор: мавзуи халқнинг зеҳниятидан узоқ эмас. Бу ҳол рўмоннинг англашилиқ бўлишиға ёрдам эткан. Тили сучук, адоси тотли ва жумла тузилишлари енгилдур. “Сафо келдингиз, бош устига, алайҳига” каби ўзбекча бўлмағон таъбирлари бўлиш билан баробар, омма тилига анча яқинлашқон бир услуб билан ёзилғон.\n“Ҳой етди, ҳуй етди, икки коски тўй кетди” каби омма, халқ мақолларини ўрунлиқ ерларда ёпишдуриб кетиши тақдирға лойиқ жиҳатлардур.\nРўмон қаҳрамонларидан Солиҳ маҳзум, Оғача ойим, аскиялар, қирқ қизлар каби типларни яхши кўрсаткан. Уларнинг типларини табиий демак мумкин.\n“Меҳробдан чаён” унинг каби баъзи яхши кайфиятларга эга бўлмоқ билан баробар, унга бош-оёқ тўкис, тўрт кўз тугал бир рўмон дейиш, албатта, шошилиброқ берилган юзаки бир ҳукм бўлиб қолади. Чунки бу асарга рўмончилиқ шартлари ва усули ва адабиёт қоидалари билан қарағанда анча катта камчиликларни кўрмак мумкин. Зотан, рўмончилиқда таржима ва таржима даври ўткармаган бир муҳитда бирдан-бирга комил бир рўмоннинг чиқуви мушкул бир ишдур.\nБунинг каби асарларнинг усталаридан бетарафона ва холис тусда усул ва қоида айнаклари билан қараб танқидларнинг юрушлари рўмончилик навъининг камол ва тараққийси учун ёрдам қила борадилар. Ва ҳозирда ягона рўмончи бўлиб танилғон истеъдодли ёзувчини огоҳ қилиш керак бўлади. Бунинг билан асарининг иккинчи табъи ва ёки ёзадиғон бошқа асарида ҳозирда кўрилган камчиликларнинг йўқола бориши мумкин. Бизда бу андиша билан “Меҳробдан чаён”да камчилик деб ўйлоғон нуқталаримизни кўрсатиб ўтмакчи бўламиз.\nV. Мафкура жиҳати\nҲозирги кунда ҳар бир асар, хусусан, адабий ва ижтимоий асарларда мафкура жиҳати жуда ҳам зийраклик билан текширилади. Бунинг билан маданиятда орқада қолғон ва фикрий йўлда ўсиб етмаган бир халққа фикрий ташвиш ва бузуқлик берадиган ҳолларға йўл қўймаслиқ учун саъй қилинади. Бу яхши. Асосли ва идиалний бир тадбир.\nЛокин янги мафкура ва янги йўлнинг руҳ ва моҳиятини англаб ва уни ҳазм қилиб ва унга комил тусда риоя қила бориш учун илмий ва адабий кучлар кифоя қилмай турадилар. Бу йўлда кучланиб ва кучаниб, тақлид билан қилинғон ишлар кўплари муваффақиятли чиқмоғонларини кўрамиз.\nБу кайфиятни “Меҳробдан чаён” асарида ҳам кўрамиз. Асар эгаси рўмонини янги мафкурага хизмат қилдирмоқчи ва унга риоя билан ёзмоқчи бўлғон. У ўз муқаддимасида “...Иккинчи тарафда мазкур қора куч уламо алайҳига чиқиш, меҳнаткаш камбағалларнинг ахлоқ, сажия, оила, турмуш, бир-бирига алоқаси ва самимияти...” каби сўзларни ёзади. Бундан рўмонға синфий бир ранг бермакчи бўлғони кўрилади.\nЛокин бу хоҳиш ва истак қуруқ даъво ҳолида қолғон. Амалда ўзини кўрсата олмоғон. Ёзувчининг ўзи-да бу ҳолни сезган: “Уларнинг хон ва уламоға қарши исёни табиий — шаърийдур. Чунки ундан ортиғи сохта бўлиши билан баробар китобнинг қадрини туширар эди” дейди. Бу сўз билан ўтмишдаги синфий курашнинг шу даража ва шу зеҳниятдан ошиқча бир кайфиятга эга бўлғонини сўзлаб ўзини маъзур кўрсатмакчи бўлади.\nДемак, Жулқунбой асарининг синфий тусда бўлғони ва унга ўзбек тарихининг ҳазми кўтарган даражада синфий тусни бера олғони даъвосидадур. Ҳақиқатда бўлса асарда синфий тус ҳеч кўринмайди. Ҳатто ўзбек тарихида ва турмушида мавжуд бўлғон қадаринда тасвир қилишға ҳам муваффақият кўрсата олмайди. Мени асарнинг мафкура жиҳатидан баҳс этувга боғлағонда бу сўнгғи нуқта бўлди.\nБу сўзларимизни қуруқ даъво ҳолида қолдирмаслиқ учун “Меҳробдан чаён”нинг ўзига мурожаат қиламиз:\n1. Асарнинг марғуб қаҳрамонларидан Сафар бўзчи бор. Бу камбағал типдур. Сафар бўзчи Анварни ёқлаб Абдураҳмон имом ва Самад бўқоқ каби ифлос типлар билан муноқашаларда бўлғонини кўрамиз. Локин у муноқашаларға камбағаллиқ ва руҳонийлиқ кураш рангини бериш мумкин эмас. Чунки Сафар бўзчини ҳамма ҳаракати икки қари бўзнинг Анвар томонидан пора — ришват учун олинмағони атрофида туғилиб туради: “Икки қари бўзни олмағони рост” деб Самад бўқоқ билан ижакилашади, имом билан кекирдак керишади. Агар орадағи курашнинг бош сабаби ва иллати бу бўлса, Сафар бўзчи бошқа бир ифлос кишидан ҳам шундай бир яхшилиқ ва эҳсонни кўрса унга ҳам тарафдор бўлиши мумкин, инсонлик зеҳни Сафар бўзчининг кайфиятидан курашнинг камбағаллиқ ҳисси билан бориши ҳеч бир турлик чиқариб ололмайди. Сафар бўзчининг оғзидан бир-икки ерда Анвар тўғрисида “фуқаропарвар” сифати айтилган бўлса-да, биринчидан, бу сўз ўринсизрак ерда аҳамиятсиз тусдагина айтилади. Асл муноқашанинг кўпинча фазлу камол атрофида айланиб қолиши у икки калима сўзнинг бор аҳамиятини ҳам йўқотиб юборғон. Бунинг билан баробар “фуқаропарвар” сифати бир хон, бир бек, бир улуғ руҳоний ва бир катта бойға ҳам берилиб кетган маълум сифатларнинг биридур. Бу сифат уларнинг ғурур ва кибрларини қитиқлаб ва юқори табақа эканларини сездириб туради.\nТарихимизда бундай сифатларни олғон хонлар ва қанча беклар ва қанча руҳонийларни кўрамиз. Кечалари шаҳарни айланиб учраган муҳтожларга ёрдамлар қилиб юрган подшоҳларни биламиз. Бунинг билан у аристукрат синфи пралетар синфидан бўлиб қоладиларми? Юз марта йўқ. Балки, у кайфият уларнинг яна ҳам уста ва айёр тулки эканларини кўрсатувчи бир кайфиятдур.\nХулоса рўмоннинг қувватли камбағал типи бўлғон Сафар бўзчининг ҳаракатларидан синфий кураш сезгиси берарлик бир кайфият англашилмайди.\nҲолбуки, Сафар бўзчи тилидан Анварни ёқлашда “ўзи камбағалдан чиққан, қаттиқликларни кўб-кўб кўрган, етимлик ила ўсган, унинг учун бизлар каби камбағалларга кўб қайишади, бизнинг қаттиқ аҳволимизни яхши билгани учун юраги ачийди, бунинг мисолларини унда кўб кўрамиз...” каби ўзбек халқи орасида шуурсизча ва руҳдагина бўлғон исёнларни кўрсатувчи сўзлар сўзласа эди ва энг қувватли иллат ва сабаб бунинг каби сўзлар бўлса эди, албатта, бир даражада бўлсин синфий ҳис берилган бўлар эди. Бу шакл яна ҳам табиий, яна ҳам чуқурроқ сезги берур эди.\n2. Абдураҳмон домла (“Меҳробдан чаён” шудур), Шаҳодат муфти, Калоншоҳ мирзолар Анварга қаршу эдилар. Локин қаршулуқнинг боши ва энг кучли иллати “хотун талаш”, мансаб талашдур. Сўнгра мубоҳасада Анварга юклатилган айбнинг ҳамма куч ва қуввати фазлу камол мубоҳасасидур: “Ўрда ичида шунчалиқ оқил ва донолар туриб ётқон бир фурсатда таҳсил кўрмаган нодон бир гўдакка бундай улуғ бир вазифа валлоҳи аълам топширилмас деб ўйлаймен. Бу вазифани уҳда қилмоқ учун кўп гап керак. Аввало аҳли солим, сониян таҳсили том лозим, ваҳоланки, сиз айткан йигит ўткан саналар Солиҳ маҳзумда савод ўқиб биздан ҳижча ўрганиб юрар эди. Баҳарҳол бу хабарға ақл бовар қилмайди” (78-саҳифа). Биз Абдураҳмоннинг бу сўзларидан фазлу камол мубоҳасасидан бошқа нимани англаймиз?\nАбдураҳмон домла Солиҳ махзумнинг қизини Анвар олиш эҳтимолиға кўра уни жек кўради. Сўнгра Анвар томонидан мирзоликдан ҳайдалиши у жекни адоватга айлантириб юборади.\nШаҳодат муфти, Калоншох мирзолар Анварнинг ўрниға ўзларини лойиқ кўрадилар, чунки мирзолиқдағина умр ўтказиб келганлар, унинг учун Анварга душманликлари табиий деярлик даражададур.\nМана бу уч мутаффиқ киши Анварга айб ақтарадилар. Топқон айблари ҳам нодонлиқ, таҳсилсизликдир.\nЎртадаги курашнинг бош иллати бунинг каби шахсий адоватлар ва фазлу камол тортишмачоғи бўлса, энди курашнинг икки имом, икки муфти яна аллақандай икки золим ва ифлос ораларида ҳам бўлмоғи жуда мумкин, балки жуда кўбдур.\nБу мақомда бу уч киши томонидан Анварга яна ҳам табиий, Анварнинг ҳолиға зид тушмайдиган, ўрда маросимларига мувофиқроқ бўладиғон ва ўрта халқнинг чиркин ишларига яна аралашадирғон ва айни замонда синфий ҳис берувчи маълум ва машҳур сабаблардан сайлаш керак эди. Масалан: “Анвар пас ва тексиз бир кишидир, чилласи чироқ кўрмаган, назари пастдир. Солиҳ маҳзум каби яна бир паст одам эшигида қаттиқ панжшанба нон еб, кўртик кўриб ўсган бир сиғинди етимдир. Ўрда маросимларига ҳеч лойиқ бўлолмайди. Бундай паст кишини шундай улуғ ўринға ўткариларми? Хусусан, у ўринға мустаҳиқлар ва муносиб кишилар турғонда” каби сўзлар билан айбламак мумкин эди. Бунинг каби маълум сўзлар халқнинг зеҳнига яна ҳам яқин, қулоғиға яна ҳам ошна, айни замонда синфий бир сезги берувга қобилиятли бўлар эдилар ва айни замонда табиий ҳам эдилар. Чунки эскида бир мансаб бериладиган бўлғонда бу мансабга лаёқатни фазлу камолда ақтарилмас эди.\nЭнг аввал шуҳрат, ижтимоий аҳвол ва насаб суриштирилар эди. Бунинг учун битмас, туганмас интиригалар ўйнанилар эди. Тубан синфдан бирининг фазлу камол ва ахлоқи билан кўтарилиши хонлиқ даврларида йўқ эди. Ҳамда у даврга бу кайфият ярашмас эди.\n3. Рўмоннинг улуғ ва севимли қаҳрамонларидан бири Султонали мирзодур. Унинг ижтимоий мавқеи тамом қоронғу қолғон. Унинг ўз сўзидан ҳунарида ихтисоссизрак, катта мансабларга чиқа олишдан умидсизрак, фақат оқ кўнгул, ахлоқли бир киши бўлғони сезилади. Локин Анвар билан бу қадар жонажон, қил ўтмас ва жон фидо дўст бўлиб қолишининг сабаби тамом қоронғу, уни ҳеч бир ердан сезмаймиз.\nҲолбуки, бу икки дўстнинг мунчалиқ қаттиқ боғланишлариға кучли сабаблар кўрсатиш керак эди. Масалан: “Султоналининг фақир оиладан бўлиши, ўрдадаги асилзода маъмурлар, муфтилар, шоирлар билан яқинлаша олмаслиғи, улар ўз оралариға уни олмаслиқлари, бу ҳоли билан Анвар билан шерик ва бир вазиятда бўлғони...” каби кайфиятларни сабаб қилиб кўрсатиш керак эди. Бунинг билан бир синфга мансуб икки киши иккинчи синф қаршусида бирлашган бўлар эдилар. Бу ҳол ҳам табиий ва воқеийликдан узоққа кетмас эди.\n4. Худоёрхон суҳбатида аскиялар-артистлар тамошо берадилар. Улар бекларни, мударрисларни, ўрда аҳлини, ҳатто хоннинг ўзини турлик оғир ва маънидор сўзлар билан масхара қиладилар. Хоннинг энг яқин бир мударрисининг маҳаллийчилик сирини очиб шарманда қиладилар.\nМодомики аскиялар бунчалиқ жасорат қила оладилар, уларнинг ўюнларидан яна ҳам маънидор нуқталар олинса бўлмас эдими? Масалан, мударрисни маҳаллийчилик билан ўз шаҳрларини ёқламоқ ва қўлламоқ билан айблайдилар. Мударриснинг бу ҳоли ерида уни синфий бир тусда бўлғон айбини олмоқ лозим эди. Яъни бек ва бой болаларини эркалаб қабул қилиш, ҳадя келтирмаган камбағал болаларини мадрасага қабул қилмайин касб ўрганишга далолат қилиб қайтариш ҳоллари билан айбламак жуда мумкин эди. Бу тус ҳам табиий бўла олади. Чунки хон олдида бундай тамошо берилиб ўтганини у даврни кўрган бир неча кишилардан неча дафъа эшитган эдим.\n5. Анварнинг Қобил номлиқ бир акаси пайдо бўлади. Унинг икки адад ишчи йўлдоши ҳам бўлади. Булар ҳам Худоёрнинг феълини ёқтирмайдилар. Локин Худоёрнинг хонлиғини эмас, ёмон хон бўлғонини сўзлаб сўкадилар: “Бу хон эмас, даюс” сўзи ерида “хон ва бекларнинг ҳаммаси шунақа даюс” демайдилар. У қадар сўзни деган Раҳим бу сўзни деялмас эдими? У сўз табиий воқеий бўлади-да, бу сўз ғайритабиий ва ғайривоқеий бўлармиди?\nРўмонда бунинг каби аҳволни яна кўрмак учун йўллар бор. Бу қадар ҳам бир фикр берарлиқ бўлғони уларнинг изоҳидан кўз юмдик.\n“Меҳробдан чаён” ўз муқаддимасида “мумкин қадар синфий бўлишға уринғони”ни билдирса-да, ва табиий бўлғон қадар эскидаги синфий аҳволни кўрсатганини хабар берса-да ҳақиқатда, эски турмушда шуурсиз тусда давом эткан ва бор бўлғон синфий сезгиларни том мавзулари келганда ҳам кўрсата олмайин ўткан. Модомики, рўмон, синфий бўлишқа уринғон албатта ундай нуқталарға эътибор қилмаслиғи улуғ камчиликлардан саналади. Рўмон ёзувчисининг янги мафкурага руҳан таниш ва йўлдош бўлиб етмаганини очиқ изоҳ этади. Қуйида рўмоннинг тузилишидаги камчиликларини кўрсатканда ҳам бу кайфиятка далолат қилурлиқ нуқталарға учрай оламиз.\nVI. Тузилиш хатолари\nРўмончиликда риояси лозим бўлғон шартларнинг бири бу эди: воқеаларнинг орасида ёзувчининг ҳеч кўринмаслиги лозим. Ёзувчининг сўз орасида ўқувчиларға хитоб қилиб ўз тилида сўзлар қўшиши ҳеч тўғри бўлмайди. Асрий рўмончиликда бу кайфият жуда катта айбдур. Рўмон ёзиш усулидан хабарсизлиқ саналади. Ёзувчида бу ҳол “хаёлий рўмончилиқ” замоналаридаёқ тугаб кетган.\n“Меҳробдан чаён”да бу кайфият жуда кўб ерда ва жуда очиқ ҳолда кўринади. Улардан бир қисмини ўзича ва бир қисмларини ишоратлар билан қайд этиб ўтамиз:\n1. “Мунинг можароси эса қуйидағичадур: Туркистон хонлиғи тарихидан хабардор кишиларга маълумдурки” (саҳифа,8).\n2. “Юқорида ўқувчиларға бир даража англашилғон бўлса керакки... ҳар ҳолда бизнинг мундаги вазифамиз маҳзумни таҳлил қилиш эмас балки...” (14-саҳифа).\n3. “Шу ергача бир неча саҳифаларни махдумнинг таърифи билан тўлдирдиқ. Эҳтимолки, домланинг ғийбатини ҳам қилдик ва қилармиз...” (19-саҳ.).\n4. “Бу ақчалар хусусида кейин сўз бўлади” (21-саҳифа).\n5. “Муҳтарам ўқувчини қаҳрамонларимизнинг бир қисми билан таништиришни шу ерда тўхтатаиз...” (26-саҳифа).\nБунинг каби сакта сўзлардан йигирма ерда қайд этканман. Буларнинг ораларида шундай узун ва ўрунсиз тушганлари борки, у ерни ўқуғон вақтда инсон асарни рўмон эмас, жиддий бир асар бўлғонини ўйлаб қолади. Бундай жуда ўрунсиз бўлиб тушкан сакталардан бири-да 95-нчи саҳифададур.\n“Меҳробдан чаён” ёзувчиси ўқувчиларға масаланинг англашилмай қолишини андиша қилади. Унинг учун танбеҳ ўрнида шундай изоҳотларни бергиси келади.\nБу шакл қай тусда бўлса-бўлсин, рўмончиликда жуда катта айбдур. Асрий ва реалист рўмонларда ҳукмлар воқеанинг бошиға ҳавола қилиниб қўйиладилар. Ёзувчилар ўз тилларидан ҳеч бир нарсани сўзламайдилар, ўзларини тамом ўртадан чиқарадилар.\nРўмонда бу кайфиятнинг хунуклик даражаси саҳнада туриб ўйин орасида халққа қараб, хато қилиб сўзлаб кетган артистнинг ҳаракатидан ҳам кучли саналади. Бу кайфият ҳунарсизлик аломати саналади. Эски ҳикоя китобларидаги: “Шу ерда ҳодиса..., энди бир шингил сўзни доғулидан эшитинг...” каби сўзларға ўхшағон бу кайфиятнинг янги рўмонларда бўлишлари ҳеч тўғри эмас.\nVII. Ғайритабиий жиҳатлари\nРўмондаги воқеаларнинг табиий тусда бўлишлари кераклигини рўмоннинг шартларидан санағон эдик.\n“Меҳробдан чаён”да ундай ғайритабиий ҳолларни анчағина учратдик. Бу ҳолни биз рўмоннинг бир неча қаҳрамонларида кўрамиз:\n1. Анвар каби “олим, шоир, ахлоқли, виждонли, тарбияли, мафкурачи, жасур” бир киши Солиҳ маҳзум каби “риёчи, мунофиқ, виждонсиз, хасис, аҳмоқ...” бир кишининг тарибиясидан етишади. Яна бу Солиҳ маҳзум тарбиясидан Раъно каби “олима, шоира, виждонли, тарбияли, жасур, озод фикрли” бир қиз ҳам етишади. Бу иккисининг бу тусда комил бўлишлариға ҳеч бир тур турлик бошқа таъсир кўрсатилмайди. Буларнинг тарбияларини “тикондин гул, аридан бол” чиққанини мисол келтириб ғайбий таъсирларгагина боғлағони кўрилади.\nБу ҳол тарбиянинг таъсиридан ва идеянинг идеяга таъсир қилишидан хабарсизлик натижасида туғилғон бир кайфиятдур. Солиҳ маҳзум каби ифлос типдан Анвар ва Раъно каби икки комил шахсларнинг чиқувлариға инонмоқ учун “аътой ғайбий, фазли илоҳий”га инонмоқ ижоб этади. Шу ҳолда Анвар ва Раъно каби комил типларнинг Солиҳ маҳзум тарбиясидан етишишлари тамом ғайритабиий бир ҳолдур.\nБу ғайритабиийликка йўл қўймаслик учун уларнинг тарбияларига бошқа бир таъсир яратиш керак эди ва ёки Солиҳ маҳзумни улар билан савияда баробар, кулфат ва фалокатда шерик бўлғон севикли типлардан қилиб кўрсатиш лозим эди. Зотан, етим Анварни тарбиясига қабул қилиш билан унинг яхшилиги бошланғон эди.\n2. Сафар бўзчи асардаги изоҳотнинг ифодасига кўра содда, билимсиз ва лекин тоза кўнгил бир киши. Бундай содда бир кишининг Абдураҳмон имом ҳужрасидаги сир сўзларни олдирув учун ўйноғон рўли тамом ғайритабиийдур. Чунки у рўлни ўйнамоқ учун Сафар бўзчининг катта бир сиёсий ва тажрибада-да бир қўмитачи бўлиши лозим бўлади.\nБу воқеадан кейин ҳам Сафар бўзчининг соддалиқ типида қолиши у ғайритабиийликни яна қувватлаб тушади.\n3. Том бир эски оила ва эски одат ва анъаналардан фойдаланиб турғон Солиҳ маҳзум оиласида Анвар билан Раънонинг муносабатлари тамом ғайритабиийдур. Чунки рўмондағи воқеанинг замони замонимиз эмасдур, таассуб анъана ва одатларнинг ҳукм сурган замонидур. У замонда икки етишган йигит ва қиз ўртада никоҳ раво бўлған ҳолда қизнинг қочмасдан юриши, хусусан, уларнинг фотиҳалиқ бўлғонлари маълум бўлғон замонда у кайфиятнинг давом этиши мумкин бўлмағон бир даражададур.\nЙигит ва қизни фотиҳалиқ эканлари хорижда маълум бўлмаса, балки Солиҳ маҳзумнинг бу ҳам киши билмас ишларидан биридур демак мумкин эди. Локин бу ҳол ҳар томонда, ҳатто ёш болалар ораларида ҳам маълум. Масалан, Раънонинг укаси “миллатанинг хотини” деб Раънони сўкади.\nШу ҳолда Солиҳ маҳзум ҳеч бўлмаса юртнинг маломатидан андиша қилиб Раънони Анвардан узоқ тутиши лозим бўлар эди. Бу ҳол ўрниға Анвар билан Раъно тамом озода қўйилғон. Кечалари, кундузлари ёлғуз боғ ва ёлғиз ҳовлиларда ёлғиз қолишадилар. Бунга на оила тарафидан ва на маҳалла, қавму-қариндошларнинг таъналари таъсиридан ҳеч монеъ йўқ. Локин ўзлари эскидаги ахлоқ зеҳниятига тамом садоқат кўрсатиб жинси муносабат бошламайдилар. Бизча, бу кайфият эски турмуш шароитига нисбатан тамом ғайритабиийдур.\n4. Анвар дўсти Султоналини ўлумдан қутқариш учун ўзи хонға таслим бўлади. У тўғрида ишқ ва ёрни фидо қилади. Бу кайфият бизга ошиқ ва бир даража инқилобчи Анвар эмас, балки эски ҳинд адабиётидаги ва “баҳоридониш” ҳикояларидағи вафони ҳар нарсадан юқори тутғон вафодорни кўрсатади.\n“Меҳробдан чаён” севимли қаҳрамони учун бу тусдаги вафокор муносиб эмасди. Балки ўзи хонға таслим бўлғонда дўсти билан баробар қурбон бўлишини тушунган, ўз акаси Қобилнинг таклифини қабул қилиб дўстини тадбир билан қутқариш йўлини ўйлаган, бул бўлмағон тақдирда интиқом учун фурсат кутган инқилобий фидокор керак эди. Ўзини пичоқ остидан қутқарғунча ўзи ҳам бошқалар билан баробар дўстини пичоқ остидан қутқариши ёки бу замон баробар ўлиб кетиши яна ҳам муносиброқ тушар эди.\n5. Анвар Худоёрхонға таслим бўлади. Хон уни ўз олдиға ундаб сўроқ қилади. Бу ҳолнинг Анвар тилидан бир неча жумла жонли сўз сўзлатмоқ учун яратилғони сезилиб туради. Бу ҳол бошқачароқ яна ҳам табиийрак тусда бўлиши керак эди. Анварнинг хонға қаршу сўзлаган сўзларида берган жавобларида ва кўрсатган ҳаракатида ҳам табиийлик йўқ. Сунъийлик сезилиб туради.\nХудоёр Анварни ўлимга ҳукм қилғон замонда Анвар чексиз бир қувватга эга бир киши эмиш каби ҳокимона бир вазият олади. Хоннинг адолатига мурожаат қилиб Султонали мирзонинг озод қилинишини талаб қилади ва тиралиб туриб олади.\nХон ҳам инсофға келиб Султоналини Анварнинг кўз олдида озод қилдиради.\nБу кайфият золим бир хонға нисбатан тамом ғайритабиийдур. Чунки бу мақомда Худоёрға Султоналини ҳам баробар ўлумга юбориш яна ҳам муносиброқ бўлур эди. Бир хонға ярашадиғон ҳол бу эди. Қўллари қонли бир хон шу замонғина кўзларда жонланар эди.\nБу замон Анварнинг хонға қарши ҳар бир истаганини сўзлаб чиқиши яна ҳам табиийроқ бўлур эди.\nБу нуқталар каби бошқа нуқталарда ҳам диққат қилинса эски турмуш шароитиға нисбатан анча ғайритабиийликлар учрайдилар.\n1. Абдураҳмон домланинг “меҳробдан чаён” бўлиши қийинлиқ билан англашилади. Агар Абдураҳмонға бир-икки ерда “чаён” дейилмаган бўлса эди воқеанинг боришидан ва унинг ўйнағон рўлларидан “чаён” деб қабул қилиш мушкул эди.\nВоқеа рўмоннинг аввалида Бухорода қўлдан-қўлға нозу ишва сотиб юрган Абдураҳмон номлиқ бир болани яхшигина таниймиз. Унинг охирида фазлукамолиға мағрур бир домла бўлиб қайтишдағи аҳволини-да яхши англаймиз. Локин Абдураҳмоннинг у аҳволи “меҳробдан чаён” бўлишиға сабаб бўладиғон аҳвол эмасдур. Бунинг билан баробар у аҳвол Абдураҳмоннинг ёшлиқ чоғида бўлади. Рўмон ёзувчининг мўътариза сўзлари қаторида “Таассуфки, бузғон эдилар” дегани каби Абдураҳмон бошқаларнинг адаштиришлари билан у бузуқ маиший йўлга ўргатилган эди. Зоҳирий, жисмоний ва маиший, хусусан, ёшлиқ чоғидағи бузуқ аҳволнинг у шахснинг табиатига ҳар бир жиҳатдан ҳоким бўлиб қолиши ҳеч бўлмағон гап. У аҳволнинг асл табиатга таъсир қилишини ҳеч бир олим ва ҳеч бир фаннинг айтиши у ёқда турсин, ўйламаган-да. Шунчалик борки, агар биз Абдураҳмоннинг сўнгги аҳволини яхши таниғон бўлсақ эди, у аҳвол ҳам бизга ёрдамчи маълумот бўла олардилар.\nЛокин Абдураҳмоннинг сўнгги фаолияти ва рўли қоронғу тусда қолиб кетади. Унинг тилидан нақл этилган сўзлар фитна ва фасод бўлишдан кўра тадбир ва зако сезгисини берадилар. Айни замонда, унинг ўйнағон рўли Шаҳодат муфти ва Калоншо мирзоларнинг рўлларидан ошиқча бўлмайди.\nБизча, Абдураҳмоннинг қизни хонға хабар бердириш нуқтасини жуда очиқ ва тафсил билан англатилиши керак эди. Солиҳ маҳзум каби иккинчи даражадаги қаҳрамонға бир неча фасл айирган рўмоннинг бу энг керакли нуқтаға-да бир-икки саҳифани бериши керак эди.\nСўнгра Анвар қочқондан сўнгра Султонали мирзони ҳам бадном қилиш учун ариза ва унинг усуллари, мазмуни керакли ва жонли нуқталар эдилар. Улар қоронғу қолиб кетадилар. “Чақангиз сийқа эмасми” учун махсус фасл берган ва Шаҳид закотчи каби воқеада рўли бўлмағон бир кишига узун изоҳот бағишлағон рўмоннинг “Меҳробдан чаён” белгилаш учун ҳам бир неча фасл бермаги керак эди.\nМана, Абдураҳмон каби катта қаҳрамоннинг том фаол бўларлиқ замонидағи қоронғу қолғон ҳоли рўмон учун каттагина сакта ва аризадур.\n2. Султонали мирзонинг уйига Анвар Раънони олиб боради. Бундан сўнгра воқеа ҳатланиб кетилади. Бирдан-бирга Султоналини тунқатор ёнида чақимчи ва хоин ҳолда кўрамиз. Бу ҳол шундай бир тусда кўрсатиладики, Султонали Анварга чиндан хиёнат қилғон.\nСўнгра рўмон бу сактани сезади. Айрим бир фасл билан Султоналини оқламоқчи бўлади: “Биз ўтган 51нчи фаслда Анвар билан Раънони Султоналининг дарбозасида қўйиб 52нчи фаслга сакраган эдик. Шунда чала қолғон бир неча аҳволни ҳозир айтиб кечмасак муҳтарам ўқувчиға Султонали масаласи бир оз англашилмай қоладиғон кўринади” бошламаси билан у хатони тузатиб ўтмакчи бўлади. Аввалги туҳматини бу ерда Султонали устида отмоқчи бўлади.\nБу ҳол жуда очиқ сакта ва аризадур. Султоналининг бирдан-бирга хоин тусига ўтиб кетишидан “ногиҳон тушкан тўғондан қаёққа оқарини билмай шошиб қолғон оқин сув” каби зеҳнлар ўз оқим ва интизомларини йўқотиб қўядилар.\nСўнградан қилинғон тузатишда “ҳайтдан кейин сурма” навъидан бўлғон ва келишмаган бир кайфият. Айниқса, уни ёзувчининг ўз тилидан нақл қилинғон тусда англатилиши катта хатоларидандур.\n1. Рўмонда кўрсатилган типларнинг кўрсатилишлари турли зид ҳоллар ва кучсиз кайфиятларни кўрсатадилар. Солиҳ маҳзум, ўрда қизлари, аскиялардан бошқа типларда камчиликлар жуда кўб. Энг катта қаҳрамон Анвар инқилобчими? Ошиқми, мафкурачими? Ёки ҳар нарсани дўст учун фидо қилувчи “вафокор”ларданми? Белгилаб бўлмайди. Бу сифатларнинг ҳар бирига Анварнинг эга бўлғон нуқталарини турлик ерда кўриб турамиз. Рўмон бу сифатлардан қайси бирини Анварга асосий фикр қилиб бергани қаронғу. Воқеа тўғри келган тусда ўзгариб, аралашиб кетаберади.\nАнвар каби фикрли, тадбирли, доно киши учун Солиҳ махзум каби ифлос типнинг доимо таъсири остида бўлмағон бир кайфият. Ундай бир кайфиятни зарур кўрсатувчи бирор нуқта йўқ.\n2. Раъно типда йўқ бир нарсадур. Ўзбек эски ҳаётида мунчалик ўзига эга, маъшуқи билан оиласи кўзида ойларча бирга қолиб мумонеъат кўрмаган бир қизни хаёлдағина яратмоқ мумкин. Эски “Баҳоридониш”да ҳам типни мунчалиқ хаёлий қилиб қўймайди.\nСўнгра Раънони мунчалиқ фидокор, вафокор ошиқ билганимиз ҳолда, Анвардан айрилган замонда унинг ҳажрини тараннум қилмайди. Балки Анварнинг фалокат замонида ёнида туриб тасалли бермаганини хотирлаб хафа бўлади. Бу ҳол бизнинг шоира, жасур, яна аллақандай сифатлар билан таниғон Раъномизға ярашмайди.\n3. Энг кучли, ёмон ва золим тип қилиб Худоёрхонни жонлантирмоқ лозим эди. Лекин хоннинг шахсияти жуда бузуқ кўрсатилган. Худоёр гоҳ “Онангиз арабми?” деб мирзоларни арабчани кўб ёзғонлари учун итоб қилади. Демак, бунда миллий сезги кўрсатилмакчи бўлинади. Гоҳ русларга қарши кучлик кўринмак учун маданий ишлар кўрувни лозим кўради. Демак, Худоёр мудаббир ватанпарвар бир сиёсий (?).\nГоҳ фазлу камолини тақдир қилиб ўз ўрдасининг маросимлариға риоя қилмайин Анварни мирзобоши қилади. Демак, Худоёр ҳақиқатчи.\nГоҳ Анварни ўлумга ҳукм қилғонда унинг талаби бўйинча инсофқа келиб Султонали каби ноҳақ ерга зиндонға тушган кишини озод қилади. Демак, Худоёр адолатчи. Ва Анварга берилган жазода адолат тақозоси. Ҳоказо...\nРўмон ёзувчиси балки буларни билиб ва шуур билан қилмайди. Унинг мақсади балки Худоёр типини золим ва ифлос қилиб кўрсатмакдур. Буни кўрсатувчи ерлари-да бор. Локин у у кайфиятларнинг ўз мақсадига зид тушишларини англая олмайди.\nБизча, хоннинг типи доимо зулм ва қон билан бўёлғон бўлиши керак эди. Уни доимо қизларнинг олдида, доимо ғафлатда кўрмагимиз керак эди. Анварнинг талаби билан Султоналини инсофқа келиб озод қилиш эмас, балки Султоналини-да қўшиб жаллодға топшириши керак эди. Чунки Худоёр бир дафъа Султоналини бадгумон билан зиндонға солмишди. Анвар уни ёқламоқ билан у гумонни қувватлаб тушган эди. (Зотан, хонға данус қилғон Абдураҳмон ва шериклари бу эҳтимолларни тушинган эдилар. Уларнинг бизга қоронғу қолғон аризаларида албатта уларни айтган бўлишлари керак.)\nШу замондағина қўллари қонли зулм ҳайкали бўлғон бир хонни гавдалантирмак мумкин эди. Шу замондағина бир хон типи яратилғон бўлар эди.\nБунинг каби рўмоннинг кўб типларига синчиклаб қаралса, кўб ярашмағон ва бир-бирига тўғри келмаган ҳоллар кўрилиб турадилар.\nРўмоннинг воқеаларида чуқур маъно йўқ. “Ўткан кунлар” рўмонидағича “Тошкент — Фарғона орасида чўл, биёбонларда ёлғуз фироқни тушинган”, “дабдабали қиёфа билан қиз юртининг атрофида висолни ўйлаган”, “фалокат замонида ёрини қуруғлағон” Отабек ҳолидағи чуқур маъноларнинг ишларини биз “Меҳробдан чаён”да кўролмаймиз. “Отасининг ва анъананинг таъсири билан узун замон жудолиқ мотамини тутқон”; “ёрини ўлумдан қутқармоқ учун қалъа беги дарвозаларида азоблар тотқон ва тадбирлар ҳозирлағон” Кумушбибининг кайфиятининг мисолини “Меҳробдан чаён”да учрата олмаймиз.\nАнвар билан Раъно доимо висол ичида юрадилар. Никоҳнинг таъхири, айрилишнинг туғилиши ҳеч сабабсиз ва маъносиз суратда туғилғон бир кайфиятдур. Бунинг каби анчагина ҳоллар рўмонда ғиромий кайфиятларнинг бўлмағонларини кўрсатадилар. Ғиромий кайфият эрса рўмон учун лозим эди, шарт эди.\nХулласки: “Меҳробдан чаён” тили, услуби, янги рўмон бўлиши ва ёлғуз-ёлғуз қарағонда баъзи тақдирға лойиқ нуқталарға эгалик эътибори биландур. Сийрак жиҳатларга эга бўлса-да, асл рўмончилиқ шартлари ва усули жиҳатидан қарағонда унинг ҳар бир фаслида ва ҳар бир типида ва ҳар бир воқеасида хато ва камчиликлар кўбдур. Ғоя ва мафкура эътибори билан-да белгили бир йўл тута олмағон. Ўзининг даъвосича, “мумкин қадар синфий бўлиши” масаласи-да қуруқ даъво ҳолида қолғон.\nБу ҳоллар билан баробар мавзуи гўзал ва бир даража ишланғон бўлғониға кўра асослироқ бир тузатиш билан гўзал рўмон бўла олишини айтмак мумкин. (Битди).\nБошқармадан: Мақолани фикр олиш йўли билан босамиз.\n“Шарқ ҳақиқати” газетаси, 1929 йил, 1 — 2 апрель.\n«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2008 йил 16-17-сонларидан олинди.


«Буларнинг барчасидан шунчалик чарчадимки...». Буюк инсонларнинг ўлими олдидан айтган сўнгги сўзлари (фото) - Daryo\n12:59, 18.09.2021 39839\nКўпчиликка ўлим арафасидаги инсоннинг кўзига нима кўриниши ёки нима дейиши қизиқ туюлади. Эҳтимол, бу жумлалар ким учундир ҳикмат, умр сўнгида айтиб олинадиган илинж ёки ҳаётда қандай яшаш лозимлиги ҳақида насиҳат бўлар.\nФрэнк Синатра: «Мен ўзимни йўқотяпман...»\nАсосий касби киноактёр бўлган Фрэнк Синатра, шунингдек, қўшиқчи ва шоумен ҳам бўлган. У 1998 йилнинг 4 май куни 82 ёшида Лос-Анжелесда миокард инфаркти туфайли вафот этган.\nБоб Марли: «Ҳаётни пулга сотиб ололмайсан»\nBob Маrley аnd The Wаilers гуруҳи асосчиси, таниқли мусиқачи Боб Марли Ямайкада туғилган. 11 нафар фарзанднинг отаси 1981 йил 11 майда саратон касаллиги туфайли касалхонада дунёдан кўз юмган.\nРафаэл Санти: «Бахтлиман»\n«Сикстин мадоннаси» картинаси билан машҳур бўлган рассом 1520 йил 6 апрель куни 37 ёшида нафас олиш тизими яллиғланиши ва юқори тана ҳароратидан вафот этган.\nКарл Маркс: «Сўнгги сўзларни ҳаётида етарлича гапира олмаган аҳмоқлар айтади»\nКарл Гейнрих Маркс — немис файласуфи, социолог, иқтисодчи, ёзувчи, шоир, сиёсий журналист, тилшунос, жамоат арбоби, тарихчи. Фридрих Энгельснинг дўсти ва ҳаммаслаги, у билан «Коммунистик партия манифести»ни ёзган. «Капитал» асари муаллифи 1883 йил 14 мартда 64 ёшида ўпка яллиғланишидан вафот этган.\nУинстон Черчилль: «Буларнинг барчасидан шунчалик чарчадимки...»\nБританиянинг давлат ва сиёсат арбоби, 1940—1945 ва 1951—1955 йилларда Буюк Британия бош вазири, захирадаги аскар, журналист, ёзувчи, рассом, Британия академиясининг фахрий аъзоси, адабиёт бўйича «Нобель» мукофоти лауреати 1965 йил 24 январда инсультдан ўлган.\nЛеонардо да Винчи: «Мен Худони ва одамларни ҳақорат қилдим, ахир асарларим орқали ўзим интилган юксакликка эриша олмадим»\nУйғониш даврининг буюк рассоми, ҳайкалтарош, меъмор ва олим, ихтирочи, ёзувчи, мусиқашунос Да Винчи 1519 йил 2 май куни 68 ёшида Клос-Люс қалъасида шогирдлари ва энг яхши асарлари қуршовида вафот этган.\nНаполеон Бонапарт: «Франция, армия, армия раҳбари, Жозефина»\nФранцуз императори, замонавий француз давлатининг пойдеворини қўйган қўмондон ва давлат арбоби 1821 йил 5 май, шанба куни, соат 17:49 да касалликдан вафот этган. Ўлимидан олдин алаҳлаб, тушунарсиз сўларни айтган.\nЛучано Паваротти: «Мен мусиқа учун яшалган ҳаётни ажойиб, деб ҳисоблайман ва айнан шунинг учун ҳам унга бутун борлиғимни бағишлаганман»\nХХ асрнинг иккинчи ярмидаги энг машҳур опера хонандаларидан бири. Лучано Паваротти 2007 йил 6 сентябрь куни эрталабки соат 5 да, 72 ёшга тўлишидан бир ой олдин, Модена шаҳридаги уйида ошқозон ости бези саратонидан вафот этган.\nЖорж Оруэлл: «Эллик ёшида ҳар ким ўзига муносиб ўринга эга бўлади»\nБританиялик ёзувчи, журналист ва публицист. Унинг асарлари ёзиш услуби, тоталитаризмни танқид қилиш ва демократик социализмни қўллаб-қувватлаши билан ажралиб туради. «Молхона» асари муаллифи 50 ёшга ҳам тўлмай, 47 ёшида Лондонда сил касаллигидан вафот этган.\nВладимир Набоков: «Бир капалак яқинлашиб келмоқда»\nРоссия ва Америка ёзувчиси, шоир, таржимон, адабиётшунос ва энтомолог. Адабиёт бўйича бир неча бор «Нобель» мукофотига номзод бўлган.\n1975 йил июль ойида Набоков Швейцария тоғларида капалаклар йиғиш пайтида йиқилиб тушади, бу эса ёзувчининг соғлиғига жиддий путур етказади, оқибатда ёзувчи икки йил ўтиб — 1977 йил 2 июлда дунёдан кўз юмади.\nИсаак Нютон: «Дунё мени қандай қабул қилганини билмайман. Мен ҳар доим ўзимни денгиз бўйида ўйнаб, чиройли тошлар ва чиғаноқларни қидириб юрган болакайга ўхшатардим, ўша вақтда кўз олдимда ҳақиқатнинг буюк океани номаълумлигича ястаниб ётарди»\nИсаак Нютон — инглиз физиги, математик, механик ва астроном, классик физика асосчиларидан бири, физик қонунлар асосчиси. У Лондон яқинидаги Кенсингтон шаҳрида 1727 йил 20 мартда кечаси уйқусида ҳаётдан кўз юмган.\nБенжамин Франклин: «Ўлаётган одамга ҳеч нарса енгиллик беролмайди».\nАмерика Қўшма Штатлари асосчиси 84 ёшида ўлим тўшагида ётганида, нафас олиши осон бўлиши учун ўрнини ўзгартирмоқчи бўлган қизига юқоридагидек жавоб берадию, вафот этади.\nМашҳур детектив романлар муаллифи боғда дам олиб ўтирганида тўсатдан хотинига ўгирилиб: «Сен мўъжизасан» дейди ва кўкрагини чангаллаган ҳолда вафот этади.\nЭрнест Хемингуэй: «Хайрли тун, мушукчам», хотинига шу сўзларни айтиши биланоқ ёзувчи бошига ўқ узади.\nЭдит Пиаф: «Ҳаётда қилинган барча аҳмоқликлар учун жавоб беришга тўғри келади»\nМашҳур француз хонандаси ва кино актрисаси 1963 йил 10 октябрь куни 47 ёшида жигар етишмовчилиги туфайли юзага келган аневризма туфайли дунёдан кўз юмган.\nҚулоғини кесиб ташлаган Ван Гог, оч қолган Шуберт, ёлғизликда ўлим топган Рембрандт — қашшоқликда вафот этган буюк даҳолар (фото)\n14:39, 29.09.2021 208435\n18:58, 08.10.2021 73986\n17:23, 20.10.2021 32172\n12:00 Бугун 379\n11:49 Бугун 2402\n11:47 Бугун 2534\n11:29 Бугун 2681\n20:37, 22.10.2021 114792\n14:18, 23.10.2021 61283\n22:36, 22.10.2021 58327\n22:15, 22.10.2021 56624


Алмазбек Атамбоевга умрбодлик имтиёзлар берилди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nАлмазбек Атамбоевга умрбодлик имтиёзлар берилди\nАввалроқ, 2017 йилнинг 15 октябрь куни Қирғизистонда президент сайлови ўтказилгани ва амалдаги Президент Алмазбек Атамбоев ўз лавозимини тарк этганидан сўнг нима билан шуғулланишини маълум қилгани ҳақида хабар берган эдик.\nАлмазбек Атамбоев сайлов участкасига келиб, овоз берганидан кейин журналистларнинг саволларига жавоб берган. Давлат раҳбари аввалгидек ўз ижодини давом эттириши ҳақида айтиб ўтган эди.\nҚирғизистоннинг собиқ президенти Алмазбек Атамбоев “Ала-Арча” деб номланган давлат қароргоҳини кеча, 12 декабрь куни мамлакатнинг янги Президенти Сооронбай Жээнбековга бўшатиб берди ва у ўша ерда жойлашган бошқа дала ҳовлига кўчиб ўтди.\nБу хабарни Қирғизистон президенти девони ишлар бошқарувчиси Турусбек Коеналиев ҳам тасдиқлаган. “Ала-Арча” давлат қароргоҳида энди, Президент Сооронбай Жээнбеков яшайди ва ишлайди. Бу қароргоҳда қисқа муддатда кичик таъмирлаш ишлари ҳам амалга оширилган. Шунингдек, у, “Президентнинг янги қароргоҳи ва уйи навбатдаги истиқомат қилувчилар учун тайёр”, деб қўшимча қилган.\nЖорий йилнинг 24 ноябрида Алмазбек Атамбоев президентлик ваколатини топшириб, собиқ президент мақомига эга бўлган эди. Бу мақом Атамбоев ва унинг оиласига бир қатор имтиёзлар беради ҳамда улар бу имтиёзлардан умрбод фойдаланишлари мумкин. Хусусан, Атамбоев Қирғизистон ҳудудида умрининг охиригача давлат қўриқлаш хизматидан фойдаланиши мумкин. Собиқ президентга давлат дала ҳовлиси умрбод фойдаланиши учун берилади.\nЯшаш жойи, транспорт ва бошқа хизматлардан собиқ Президент текинга фойдаланади.\nДавлат бюджетидан қуйидагилар учун маблағ ажратилади:\n- мамлакат ичидаги вакиллик мақсадидаги сафарлар учун;\n- хорижий давлатларга қилган сафар харажатларини қоплаш учун;\n- собиқ президент ва унинг оиласи учун махсус тиббий, санатор-курорт ва бошқа маиший хизматлар учун;\n- давлат суғуртаси.\nБош саҳифа » Дунё » Алмазбек Атамбоевга умрбодлик имтиёзлар берилди\n23:02 Кетиш олдидан. Атамбоевлар давлат мукофотига лойиқ кўрилди\n08:57 Атамбоев: ҳалоллик ва демократия АҚШда ҳам йўқ


Мусулмон Халқ дорилфунуни-ЎзМУ - Ўзбекистон миллий университети\nМиллатпарвар жадидлар Россияда февраль инқилоби амалга ошганидан сўнг Туркистонда пайдо бўлган демократик эркинлик шароитида рус демократ зиёлилари билан ҳамкорликда университет ташкил этиш ҳаракатида турган бир пайтда октябрь давлат тўнтариши юз берди ва янги совет ҳукумати – Туркистон Халқ Комиссарлари совети тузилди. Ушбу ҳукуматнинг 1918 йил 16 мартдаги Тошкентда Туркистон халқ университетини ташкил этиш ҳақидаги Маориф Халқ Комиссариатига берган буйруғида фақат рус ва рус тилида сўзловчи аҳолининг олий таълимга бўлган эҳтиёжи қондирилиши эътиборга олинди. Мусулмонларнинг бу соҳадаги эҳтиёжи ва жадидларнинг университет ташкил этиш борасида қилган амалий ишлари эътиборга олинмади. Ушбу буйруқ асосида рус зиёлилари жадал ишга киришади. Бундан хабар топган Мунавварқори Абдурашидхонов 9 апрель куни замонавий олий таълим тарафдорлари бўлган жадидларнинг фаол гуруҳини ўз уйига тўплаб, вазиятни тушунтириб, университет ташкил этиш ғоясини ўртага қўяди.\nЙиғилганлар унинг раҳбарлигида 9 кишидан иборат “Мусулмон халқ дорилфунунининг ташкилот комиссияси”ни туздилар. Бу комиссия ҳукуматнинг қарорига қарама-қарши равишда демократик руҳда тузилган эди. Шунинг учун ҳам комиссия асосан икки йўналишда, яъни ўзини ҳукуматга тан олдириш ва бевосита дорилфунунни ташкил этиш каби ишлар билан машғул бўлди.\nТашкилот ҳайъати жуда тезлик билан ишга киришиб, миллий олий таълим ўчоғи – Мусулмон Халқ дорилфунунини ташкил этиш йўлида бир ойдан сал ортиқ вақт ичида ўнта мажлис ўтказади. Шу йили 2 майда ўтказилган 7-мажлисида Туркистон Халқ университети шўроси ва Туркистон Халқ Маорифи Комиссариати томонидан Мусулмон Халқ дорилфунунининг ташкилот комиссияси расман тан олинганлиги маълум қилинади. 3 май куни Ташкилот комиссиясинииг навбатдан ташқари кенгайтирилган мажлиси бўлиб, унда Мусулмон Халқ дорилфунуни раҳбарияти (“идора ҳайъати”)га сайлов бўлади. Мунавварқори Абдурашидхонов раис (ректор), Исо Тўхтабоев раиснинг биринчи муовини, Бурхон Ҳабиб раиснинг иккинчи муовини, Абдусамиқори Зиёбоев хазинадор, Мухтор Бакир саркотиб этиб сайланади.\nМусулмонлар учун дорилфунун очилишини руслар учун очилган Туркистои Халқ университети раҳбарияти ҳам қўллаб-қувватлаб ёрдам бериб туради. Унинг мудири профессор О.В.Попов Мусулмон халқ дорилфунуни ташкилот комиссиясининг 8-мажлиси (6 май)да қатнашиб: “бундан кейин дорилфунунни иккинчи деб эмас, балки биринчи дорилфунун деб атамоқ керак”, - дейди. Шундан сўнг Мусулмон Халқ дорилфунуии Туркистон Халқ университетига шўъба қилиб бирлаштирилади.\nМунавварқори Абдурашидхонов раҳбарлигидаги комиссиянинг меҳнати самараси ўлароқ, 1918 йил 12 май шанба куни Мусулмон Халқ дорилфунунининг “расми кушоди”– расмий тантанали очилиш маросими бўлиб ўтади. Эски шаҳардаги Викула Морозовнииг собиқ дўкони жойлашган бинодаги тантана ҳайъатидан ҳукумат аъзолари, халқ комиссарлари, мусулмон ва рус халқ дорилфунунларининг раислари (ректорлари) ва бошқалар жой оладилар.\nМунавварқори Абдурашидхонов қисқа нутқ сўзлаб, йиғилишни очиб беради. У ўз нутқида мусулмонлар чоризм даврида ярим аср қулликда яшагани, озодлик катта талафотлар эвазига қўлга киритилганини алоҳида таъкидлайди. Шу билан бирга, у “Халқнинг илмга кўп зиёда муҳтожлигини... қонларини тўкиб олған ҳурриятидан сўнг туркистонликларга ҳам ўқимоққа имкон топилгани” ҳақида тўхталади. Шундан кейин Мунавварқори ҳарбийларга хос усулда йиғилганларни ҳуррият шаҳидларини хотирлаб бир неча дақиқа сукут сақлашга чақиради. Шу пайтда аскарий мусиқа марши чалинади. Сўнгра мусулмон ҳуррият шаҳидлари учун Самиқори афанди тарафидан Каломи Шарифдан, уларнинг хотирасига фатво, оятлар ўқилади.\n1918 йилнинг 12 май санаси миллат эҳтиёжига айланган дунёвий олий таълим маскани пайдо бўлган, бугунги Миллий уииверситетнинг асоси яратилган муборак кун бўлиб тарихга киради.\nМиллий уйғониш даврининг буюк алломаси Маҳмудхўжа Беҳбудий ўзининг “Ойина”! журналида муштарийларнинг Туркистонда дунёвий олий миллий таълим истиқболи ҳақида берган саволига жавоб бериб, “Тошкентдаги Мунавварқори мактаби мана шундай олий таҳсилга замин бўла олиши мумкинлигини айтган эди”.\nМусулмон халқ дорилфунуни очилишини ўша даврдаги таниқли олим А.А. Диваев қувонч билан шундай ифодалайди: “Мана бугун Тошкентда Мусулмон дорилфунуни очилиши тантанасида қатнашишга муяссар бўлдик. Туркистон учун тонг отди, ёруғ қуёш балқиди... Яшасин Туркистон халқининг таянчи ва умиди бўлган ўқув юрти”.\nМусулмон Халқ дорилфунуни 15 та илмий-ижодий, маданий-маърифий ва демократик мусулмон уюшма ҳамда ташкилотлари вакилларидан иборат 45 кишилик кенгаш томонидан бошқарилди. Унинг илмий-ижодий ва педагогик жамоаси тез орада 299 кишига етади. Шундан 22 таси олий диний мадрасаларни, 2 таси Россия университетларини битирган эдилар. Уларнинг орасида ўнлаб таниқли жадид шоир ва адиблари, жадид мактаби ва дарсликлари асосчилари, 20 га яқин турли хил соҳа вакиллари бор эди.\n1. Олий босқич: беш йиллик дорилмуаллимин – ўқитувчилар институти.\n2. Ўрта босқич: касб-ҳунар ўргатувчи ҳар хил махсус курс ва тўгараклар, масалан, эркаклар учун рассомчилик, дурадгорлик, хотин-қизлар учун бичиш-тикишни ўргатиш ҳамда болалар боғчаси учун тарбиячилар тайёрлаш.\n3. Қуйи босқич: “Ибтидоий шўъба” (бўлим). Бунинг ўзи 15 ёшдан кичик бўлмаганлар қабул қилинадиган бўлим бўлиб, уч гуруҳга бўлинади:\n1) саводи бўлмаганлар;\n2) олдин эски мактабда ўқиб саводи чиққан, аммо дунёвий илм-фанлардан хабари бўлмаганлар;\n3) ибтидоий (бошланғич) “рушдий” жадид мактабини битириб янада чуқурроқ билим олмоқчи бўлганлар.\nДорилмуаллиминнинг “расми кушоди” – очилиш маросими 1918 йил 31 майда бўлиб ўтди. Бу тантанали йиғинга таниқли олим Абубакр Диваев раислик қилди. Биринчи бўлиб дорилмуаллиминнинг яқинда сайланган раиси (ректори) Мунавварқори Абдурашидхоновга сўз берилади. У жамоатчиликни табриклаб, ўз шодлигини изҳор қилади.\nДорилмуаллиминнинг илмий-педагогик жамоаси ўша даврдаги етук педагог ва дунёвий илмларнинг билимдонларидан ташкил топади. Унда маҳаллий “қадим” мактаби ва мадрасаларни тугатганлар учун биринчи тайёрлов синфи, тажрибаси кам бўлган, усули жадид мактабларини эндигина битирганлар ва бошланғич макгаб ўқитувчиларига иккинчи тайёрлов синфлари ташкил қилинади.\nСентябрь ойига келиб, дорилмуаллиминда илгаридан эски мактабда ишлаб келган 36 муаллим, усули жадид мактабларини яқинда тугатганлардан 56 киши, рус-тузем мактаби ва анъанавий “қадим” мактабларида ўқиганлардан 78 киши таҳсил олади.\n1918 йил 31 майдан унинг махсус газетаси “Халқ дорилфунуни” чиқа бошлайди. Тўрт ой давомида газетанинг жами 15 та сони босилди. Бу газета совет даврида ўзбек тилида чоп этилган дастлабки газета бўлди. Унинг асосий шиори “Яшасин илмий инқилоб, яшасин халқ маорифи” бўлган.\nСовет ҳуқумати Мусулмон Халқ дорилфунунини дастлаб расман тан олишга мажбур бўлса-да, унга нисбатан душманлик сиёсатида бўлди. Унинг ҳақиқий миллий олий ўқув юрти даражасига ўсиб чиқишига имкон бермади. Ўша 1918 йилнинг кузига келиб, Мусулмон Халқ дорилфунуни ва унинг асосчилари коммунистик қатағоннинг дастлабки қурбонлари бўлишди. Тарихий ҳақиқат республика Биринчи Президеити Ислом Каримовнинг 2000 йил 28 январдаги “Тошкент Давлат университети”га “Ўзбекистон Миллий университети мақомини бериш тўғрисида”ги Фармони билан тикланди. Унда “Ватан ва миллат тараққиёти йўлида фидойилик кўрсатган жадид зиёлиларимизнинг буюк хизматларини эътироф этиш”га алоҳида урғу берилиб, “университетнинг асосчилари жадид зиёлилари, унинг ташкил этилган санаси эса 1918 йил 12 май” деб белгиланди.\nБиринчи Президент Ислом Каримовнинг буюк мутафаккир ва ўз вақтида миллатимиз фидойиси бўлган Мунавварқори Абдурашидхонов ҳақидаги ушбу сўзлари ёшларимизда фахр ва ғурур ҳисларини уйғотди: “Тошкент университети” 1920 йилда Россиядан келган вакиллар томонидаи эмас, балки 1918 йилда фидойи маърифатпарвар Мунавварқори Абдурашидхонов ташаббуси билан Туркистон Халқ миллий дорилфунуни сифатида фаолият бошлаган. Бу ҳаракатни бутун жамиятимиз, айниқса, ёшларимиз билиши керак, деб ўйлайман. Бу тарихий воқеа университет пештоқига алоҳида лавҳа қилиб ёзиб қўйишга муносиб”.


Газета Норма маслахатчи / 2016 год / № 05 / Ҳуқуқий саводхонлик\nКасбий фаолиятим давомида мулкнинг қайси турлари нотариал тасдиқланиши лозим деган савол билан менга кўп мурожаат қилишади.\nУшбу саволга жавоб беришдан олдин мулк қандай бўлишини тушуниб олишимиз керак. Фуқаролик кодексининг (ФК) 83-моддасига мувофиқ мулк кўчар мулкка ва кўчмас мулкка бўлинади. Кўчмас мулк жумласига ер участкалари, ер ости бойликлари, бинолар, иншоотлар, кўп йиллик дов-дарахтлар ва ер билан узвий боғланган бошқа мол-мулк, яъни белгиланган мақсадига номутаносиб зарар етказмаган ҳолда жойини ўзгартириш мумкин бўлмайдиган объектлар киради.\nКўчмас мулк жумласига кирмайдиган мол-мулк кўчар мулк ҳисобланади.\nҚонун ҳужжатларида белгиланишича, кўчмас мулкка эгалик ҳуқуқи ва бошқа ашёвий ҳуқуқлар, бу ҳуқуқларнинг вужудга келиши, бошқа шахсларга ўтиши, чекланиши ва бекор бўлиши давлат рўйхатидан ўтказилиши керак (ФКнинг 84-моддаси 1-қисми). Кўчар мулкка бўлган ҳуқуқларни рўйхатдан ўтказиш талаб этилмайди, қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.\nТаъкидлаш жоизки, мол-мулкнинг ўзи эмас, балки унга доир битимлар нотариал тасдиқланиши лозим. Демак, ФКнинг 110-моддаси 2-қисмига мувофиқ қуйидаги ҳолларда битимларни нотариал тасдиқлаш шарт:\nБитимлар бир тарафлама, икки тарафлама ёки кўп тарафлама бўлиши мумкин. Битим тузиш учун қонун ҳужжатларига ёки тарафларнинг келишувига мувофиқ бир тарафнинг хоҳиши зарур ва етарли бўлса, бундай битим бир тарафлама битим ҳисобланади. Икки тарафлама битим ёки кўп тарафлама битим тарафларнинг хоҳиш билдириши орқали шартнома кўринишида тузилади (ФКнинг 102-моддаси).\nФуқаролик ва Уй-жой кодекслари, шунингдек бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда қуйидаги шартномаларни нотариал тасдиқлаш шартлиги белгиланган:\nипотека тўғрисидаги шартнома, шунингдек нотариал тасдиқланиши керак бўлган шартномага мувофиқ олинадиган мажбуриятларни таъминлаш юзасидан кўчар мол-мулкни ёки мол-мулкка бўлган ҳуқуқларни гаровга қўйиш тўғрисидаги шартнома (ФКнинг 271-моддаси 3-қисми; «Гаров тўғрисида»ги Қонуннинг 11-моддаси 2-қисми; «Ипотека тўғрисида»ги Қонуннинг 12-моддаси 1-қисми);\nқонун ҳужжатларида белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим бўлган автомототранспорт воситаларининг олди-сотди шартномаси, Ҳукумат томонидан белгиланган ҳоллар бундан мустасно (ФКнинг 386-моддаси 4-қисми);\nуй, квартира, уйнинг ёки квартиранинг бир қисмини сотиш шартномаси (ФКнинг 488-моддаси 2-қисми; УКнинг 14-моддаси 2-қисми);\nкорхонани сотиш шартномаси (ваколатли давлат органининг қарорига биноан танлов (тендер) асосида тузиладиган корхонани сотиш шартномаси) (ФКнинг 490-моддаси 1-қисми);\nайирбошлаш шартномаси. Унга нисбатан тегишинча олди-сотди тўғрисидаги қоидалар қўлланади. Башарти, қонун ҳужжатларида муайян мулк олди-сотдиси шартномаси нотариал тасдиқланиши тўғрисидаги талаб белгиланган бўлса, у ҳолда бундай мулкка доир алмаштириш шартномаси ҳам нотариал тасдиқланиши лозим (ФКнинг 497-моддаси 2-қисми);\nқонун ҳужжатларида белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим бўлган кўчмас мулкни ва автомототранспорт воситаларини ҳадя қилиш шартномаси (ФКнинг 504-моддаси 5, 6-қисмлари; УКнинг 14-моддаси 6-қисми);\nрента шартномаси, шунингдек кўчмас мол-мулкни рента тўлаш шарти билан бошқа шахсга беришни назарда тутадиган шартнома (ФКнинг 513-моддаси);\nумрбод таъминлаш шарти билан уй-жой (уйнинг бир қисми), квартирани бошқа шахсга бериш шартномаси (ФКнинг 531-моддаси 3-қисми; УКнинг 14-моддаси 4-қисми);\nқонун ҳужжатларида белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим бўлган автомототранспорт воситаларини ижарага бериш шартномаси (ФКнинг 565-моддаси 2-қисми);\nфуқаролар ўртасида тузилган бино ёки иншоотни ёхуд унинг бир қисмини ижарага бериш шартномаси (ФКнинг 574-моддаси 3-қисми);\nкорхонани ижарага бериш шартномаси (ФКнинг 580-моддаси 1-қисми);\nфуқаролар ўртасида тузилган уй-жойни ижарага бериш шартномаси (ФКнинг 603-моддаси 2-қисми; УКнинг 86-моддаси 3-қисми);\nфуқароларнинг васиятномалари (ФКнинг 1124-моддаси 2-қисми).\nБитимлар назарда тутилаётган шартноманинг бир тарафи талабига кўра ёки томонлар тасдиқлаган муайян бир ҳужжатда ушбу шарт белгиланган бўлса (масалан, МЧЖ уставида жамият устав фондидаги улушнинг олди-сотди ёки бошқага ўтказиш шартномаси нотариал тасдиқланган бўлиши кераклиги тўғрисида шарт мавжуд бўлганда), нотариал тасдиқланиши керак.


Demir/Mir Store ëпилишидан олдинги кўриниши.\nМустақил Ўзбекистондаги либерал иқтисоднинг ўзига хос рамзига айланган Demir супермаркетлари яқин келажакда Тошкентда қайта иш бошлаши мумкин. Demir Holding эгаси Аҳмат Демирнинг Тошкент билан музокараларидан яхши хабардор манбаларга кўра¸ шахсан президент Мирзиëев топшириғи билан бу турк ширкатининг Ўзбекистон билан можароси ҳал этилган. Аҳмат Демирнинг Ўзбекистонга қайтаëтганини тасдиқлаган Тошкентдаги бизнес тизимларидаги мутасадди¸ унинг эски мол-мулкини қайтариб бериш деярли имконсиз эканини билдирди.\nАҳмат Демир Тошкент офисини қайта очиш тараддудида\nОзодликка маълум бўлишича¸ Туркия Ташқи ишлар вазири Мавлуд Човушўғлининг 25-27 апрель кунлари Тошкентга қилган сафари давомида унга бир гуруҳ турк тадбиркорлари ҳамроҳлик қилган.\nУлар орасида¸ ўтмишда Ўзбекистонга сармоя ëтқизиб¸ сўнгра Ўзбекистон ҳуқуқ тизимларининг турли айбловлари ортидан бизнесини ташлаб кетишга мажбур бўлган туркиялик йирик тадбиркорлар¸ хусусан¸ Demir Holding эгаси Аҳмат Демир ҳам бўлган.\n“Аҳмат Демирни Ўзбекистонга шахсан президент Мирзиëев таклиф қилди. Президент ҳукуматга унинг¸ қолаверса¸ яна бошқа турк ширкатларининг Ўзбекистон билан можароларини ҳал қилиш вазифасини қаттиқ топширгани ортидан прокуратура¸ Адлия вазирлиги¸ Мулк қўмитаси, Тошкент шаҳар ҳокимлиги ва бошқа идоралар Демир билан музокара ўтказди. Унинг тортиб олинган мол-мулкини қайтиб бериб¸ зарарини қоплаш юзасидан келишувга эришилди. Demir Holding қайта иш бошлаганидан кейин унга катта имтиëзлар берилиши ваъда қилинди. Аҳмат Демир қайтиш қарорини олди ва ҳозирда Тошкентда иш бошлашга ҳозирланмоқда”¸ деди Озодликнинг турк тадбиркорлари билан музокаралар жараëнига яқин манбаси.\nБу суҳбатдошнинг айтишича¸ Аҳмат Демирнинг Тошкент марказидаги Grand Mir меҳмонхонаси ва бошқа мулклари қайтиб бериладиган бўлган.\nҲозирча Тошкент ҳукумати ва турк тадбиркорининг бу келишувига оид расмий хабар йўқ.\n“Турк бизнесини қайтараман деб¸ бошқа инвесторни хафа қилиш тўғри бўлмайди”\nАҳмат Демирнинг Ўзбекистонга қайтаëтганини тасдиқлаган Тошкентдаги бизнес тизимларидаги мутасадди¸ унинг эски мол-мулкини қайтариб бериш деярли имконсиз эканини билдирди.\n- “Demir кетганидан кейин Grand Mir меҳмонхонаси¸ Demir супермаркетлари биржа орқали сотилган. Уни бошқа инвесторлар сотиб олган. Масалан¸ Grand Mirни россиялик олигарх Илҳом Шокиров сотиб олган¸ Demir супермаркетлари Корзинкага айланган. Энди туркларнинг ишончини қозониш учун бу тадбиркорлардан қонуний сотиб олган мулк ва бизнесини тортиб олишса¸ бу ҳам талончилик бўлади. Турк инвесторини хурсанд қиламан деб¸ бошқасини кидать қилишса¸ икки ўн беш бир ўттиз бўладику! Шунинг учун¸ тушунишимча¸ Аҳмат Демир ва бошқа турк инвесторларига Тошкент ҳокими бошқа ер ва бошқа объектларни таклиф қилган ва улар бунга рози бўлган”¸ деди Тошкентдаги музокараларга яқин Озодликнинг иккинчи манбаси.\nМустақил Ўзбекистонда иш бошлаган илк турк ширкатларидан саналувчи Demir Holding 1992 йилда Тошкентда офис очган ва кўп ўтмай савдодан бошланган бизнесини тўқимачилик¸ қурилиш ва туризм соҳасига кенгайтирган эди.\n1995 йилда Тошкент марказида Demir супермаркетининг очилиши катта воқеа бўлган ва МХХ бош қароргоҳи (Сайилгоҳ кўчаси) нинг ëнгинасидаги бу супермаркет тез орада ўз пештахталарида сотилган сут¸ мева шарбатидан то совунга қадар Ўзбекистонда ишлаб чиқаришни йўлга қўйган ва турк матбуотининг ëзишича¸ 7 мингга яқин одамни иш билан таъминлаган йирик ҳолдингга айланган эди.\n2003 йилнинг 3 май куни президент Ислом Каримов Аҳмат Демир гуруҳи томонидан янгидан қурилган Grand Mir (аввалги Россия) меҳмонхонасининг очилишида шахсан қатнашган ва Demir Holding ишига “энг юқори баҳо – 10 балл” берганини айтган эди.\nDemir¸ кейинчалик Mir Store бўлиб номланган супермаркетлар 2010 йил охирида назорат тизимлари текшируви баҳонасида ëпилиб¸ қайта очилмади.


Украина Тошкент – Киев авиақатновини қайта тиклаш тарафдори\n10:59 08.12.2016 (Янгиланган 11:04 08.12.2016)\nУкраина расмийлари фикрига кўра, икки мамлакат орасида тадбиркорлик алоқаларини йўлга қўйишда тўғридан-тўғри авиақатнов йўқлиги халал бермоқда.\nТОШКЕНТ, 8 дек — Sputnik. Украина Ўзбекистон билан авиақатновни қайта тикламоқчи деб хабар қилди Sputnik мухбирига Тошкентдаги Украина дипломатик ваколатхонаси ходими.\n“Яқинда Украида бизнес вакилларининг Тошкентга уюштирган сафари чоғида тадбиркорлар Ўзбекистондаги ҳамкорлари билан иқтисодий алоқа ўрнатишга тўғридан-тўғри авиақатновлар йўқлиги халал бермоқда. Ушбу муносабат билан Украиналик ҳамкорлар ушбу қатновларни қайта тиклашга таёр. Бунинг учун икки томон учун ҳам иқтисодий мақбул бўлган ечим топиш керак”, — деди элчихона вакили.\nВакилнинг сўзларига қараганда, бугунги кунда Украина авиакомпаниялари Россияга парвозларни бутунлай бекор қилгани туфайли, Ўзбекистондан Украина орқали Россияга учувчи транзит йўловчилар муаммоси энди бўлмайди.\nУкраина товарлари Ўзбекистонга бутунлай келмай қолиши мумкин\nЎзбекистон Ҳаво йўллари Тошкент – Киев йўналишида ҳафтасига битта парвоз етарли деб ҳисоблайди.Украина авиакомпанияси эса фикрига, битта парвоз тадбиркорлар учун унча қулай бўлмайди ва иқтисодий жиҳатдан ўзини оқламайди.\nУкраина томон фикрига кўра, парвозлар биринчи ярим йилда иқтисодий фойда келтирмасада, кейинчалик ўзини оқлайди.\nУкраина томон ушбу масала баҳорда Тошкентда бўлиб ўтадиган давлатлараро комиссия мажлисида ҳал қилнишига умид билдирди.\nЭслатиб ўтамиз, ўтган йили украина томони Ўзбекистон Ҳаво йўллари парвозларига берилган рухсатномани бекор қилган эди. Бунга жавобан Тошкент ҳам “Украина Халқаро авиалиниялари” рухсатномасини бекор қилди.\n15:21 19.01.2021 (Янгиланган 15:22 19.01.2021)\nТОШКЕНТ, 19 янв - Sputnik. Ортиб бораётган ички истеъмол талабини қондириш учун табиий газ импортини йўлга қўйишга рухсат берилди, дуб хабар қилди “Ўзтрансгаз” АЖ матбуот котиби Шаҳноза Равшанова АОКАда бўлиб ўтган брифингда.\nТалимаржон ИЭС: 2та буғ-газ қурилмасида тўхташ юзага келди\nСир эмаски бугунги кунда Республика истеъмолчиларини газ билан таъминлашда муаммолар мавжуд. Ушбу муаммоларга турли сабаб ва асослар бор. Ўтган йилда қабул қилинган "Табиий газ ва электр энергиясини сотиш механизмларини такомиллаштириш тўғрисидаги" президент қарорига мувофиқ ушбу муаммолар ҳал қилина бошланди.\nБиринчидан, 2021 йил охирига қадар табиий газнинг йирик улгуржи истеъмолчилари газни биржадан тўғридан-тўғри сотиб олиш ҳуқуқига эга бўлади.\nИккинчидан, ортиб бораётган ички истеъмол талабини қондириш учун табиий газ импортини йўлга қўйишга рухсат берилди.\nЛекин, газни импорт қилиш учун газ транспорти тизимни модернизация қилиш талаб этилади. Буни амалга ошириш учун Ўзтрансгаз томонидан махсус лойиҳа ишлаб чиқарилган. Унга кўра АЖ 400 кмдан ортиқ газ қувурини қуриши, таъмирлаши ва реконструкция қилиши талаб этилади.\nБугун соат 15:00 дан бир қатор газ тўлдириш шохобчалари ишини тўхтатади\nАйни дамда ушбу қурилиш ишларини амалга ошириш учун газ қувурларига алоқадор 10та ташиклотнинг 400 нафарга яқин пайвандчилари аттестациядан ўтмоқда. Жараёнга тажрибали хорижий мутахассисларни таклиф қилиш ҳам назарда тутилган.\nМаълумот учун, “Ўзтрансгаз” АЖ Республикада газни транспорт қилиш вазифасини бажаради. Унинг 14та ҳудудий ташкилоти ва 8 мингдан ортиқ ходимлари бор. Ўтган йил аҳолига 40 млрд куб метр табиий газ етказиб берилган.\n2020 йилнинг 1 июлидан бошлаб “Ўзтрансгаз” АЖ фақат тўғридан тўғри газ таъминоти тизимига уланган, ИЭСлар, Иссиқлик таъминоти тармоқлари ва Ўзкимёсаноат каби ташкилотларга табиий газ етказиб бериш билан шуғулланади.\n“Худудгазтаъминот” АЖ эса, тақсимлаш газ таъминоти қувурларига уланган улгуржи истеъмолчилар, АГТКШ, ғишт, цемент ва оҳак ишлаб чиқарувчилар ҳамда аҳолига бевосита газ етказиб бериш билан шуғулланади.\n11:56 19.01.2021 (Янгиланган 12:06 19.01.2021)\nТОШКЕНТ, 19 янв — Sputnik. Ўзбекистон Евроосиё иқтисодий иттифоқига (ЕОИИ) аъзо бўлган давлатлар бозорларида тўлақонли иштирок этиш учун миллий техник тартибга солиш меъёрларини уларнинг талабларига мослаштириш бўйича ишларни жадаллаштиради. Бу ҳақда президентнинг 2021 учун Давлат дастури тўғрисидаги фармони лойиҳасида айтилган.\nЙил давомида амалга оширилиши режалаштирилган амалий чора тадбирлар:\nЕОИИ техник регламент талабларини қабул қилиш;\nЕОИИ мамлакатларида қабул қилинган 26 та техник регламентлар асосида махсус техник регламентларни ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш;\nБу билан ишлаб чиқариладиган маҳсулотларнинг рақобатбардошлигини ошириш назарда тутилмоқда.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ Россия ҳукумати раисининг ўринбосари Алексей Оверчук ЕОИИ келажакда Ўзбекистон иттифоқнинг тўлақонли аъзоси бўлишига умид билдираётганини маълум қилган эди.\n2020 йил 11 декабрь куни Ўзбекистон ЕОИИда кузатувчи мақомини олди. Кузатувчи мақоми мамлакатга мажлисларда иштирок этиш, миллатлараро тартибга солишнинг интеграциялашув муаммоларини муҳокама қилиш ҳуқуқини беради. Кузатувчи мамлакатлар қарор қабул қилиш ҳуқуқига эга эмаслигига қарамай, Евросиё иттифоқи ҳамкор мамлакатлар учун янги имкониятлар очмоқда.\nМирзиёев Олий ЕОИИ кенгашининг йиғилишида иштирок этади


Kutubxona - Said Ahmad. Iqbol chiroqlari (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Said Ahmad. Iqbol chiroqlari (hikoya) / Kiril\nАсар номи Иқбол чироқлари (ҳикоя)\nИқбол чироқлари (ҳикоя)\nДарё шамолидан сесканган отнинг бадани дириллаб кетди. Жиловни бўш қўйиб юбордим.\nЧакмонини елкасига ташлаб, қумғон тагига ўт қалаётган паромчи чол от дукурини эшитиб ўрнидан турди:\n— Келинг, меҳмон, йўл бўлсин?\n— ГЭСга ўтмоқчи эдим.\nЧол соқолини тутамлаб дарёга қаради:\n— Сув қутириб келяпти, паромни чирпирак қилиб олиб кетади.\n— Йўғ-э, ишим жадалроқ эди-ку, а!\n— Эрталабгача сабр қилинг. Ҳозир чой қайнайди, чақчақлашиб тонг оттирамиз.\nНоилож отдан эгарни олиб, сувлиғини чиқардим-да, ёввойи жийдага боғладим.\nЧол вақирлаб қайнаб турган қумғонга кўк чой солиб дамлади. Будкага кирдик. Будканинг ичи анчагина кенг эди. Унинг бир томонида арқон каравот, иккинчи томонида эса тахтаси рандаланмаган қўполгина скамейка. Деворга газета ва журналлардан йиртиб олинган турли суратлар ёпиштирилган. Чол тошчироқнинг пилигини кўтарар экан, менга қарамай сўради:\n— Қорин қалай, меҳмон?\n— Қўшқўноқда овқатланарман деган умид билан йўлга чиқа берган эдим.\nЧол менинг жавобимни кутмай дераза олдига қўйилган оёғи айри столча устига белбоғини ёзиб, қозикдаги тугундан нон ва қанд олиб қўйди.\n— Чойни майдалаб туринг, саватдан хабар олиб келай. Чол чиқиб кетди. Пиёлага чой қуйиб, девордаги суратларни тамошо қила бошладим. Аллақайси бир журналдан йиртиб олинган бир сурат менга жуда таниш туюлди, фонарни суратга яқинроқ олиб бордим. Эгнига комбинезон кийиб, қўлига электросварка шчитини ушлаб турган пайвандчи қизнинг кулиб турган юзи менга жуда таниш эди. Бу бир вақтлар мени, шоирона қилиб айтган-да, ўзига асир қилган Иқбол эди. Чол кирди.\n— Балиқ илинмабди. Сув нотинч-да. Балиқлар юзага чиқмайди.\nЧол билан анчагача у ёқ-бу ёқдан гаплашиб ўтирдик. Соатга қарадим, бирдан ошибди.\n— Уйқунгиз келди-ёв, жой қилиб бераман, дам олинг. Чол беланчакка ўхшаш арқон каравотга кўрпача ёзиб, чопонини буклаб ёстиқ қилиб берди-да, фонарни кўтариб чиқиб кетди. Ечиниб ёнбошладим. Фикру хаёлим Иқболда эди.\nХаёл мени Иқбол билан ўтказган кунларга етаклади. Кўз олдимга тоғ қоялари, дарё тўлқинлари, азамат ГЭС биноси келди.\nЧол қоронғида тимирскиланиб нимадир олиб чиқиб кетди. Дарёнинг нариги қирғоғида чақин чақди. Унинг кўкимтир-пистоқи шуъласи осмонда сузиб юрган пастак булутларни ҳам ёритди. Озроқ вақт ўтгач, бояги чақин тез-тез такрорланаверди. Туриб деразадан ўша томонга қарадим. Гулхан ёнида тўр ямаб ўтирган чол менга ўгирилди.\n— Ухламадингизми, меҳмон, шуълага қараяпсизми? Қўшкўноқда ГЭС қуришяпти. Бу электрпайванднинг шуъласи.\nИқбол ҳам ўша вақтда ГЭСда пайвандчи эди. Дарё бўйидаги тош уйим деразасига ҳам худди шунақа шуъла тушиб, менга уйқу бермасди. Туни билан тош қўпориб, тонг отгунча Иқбол ҳақида ўйлардим.\nКечқурунлари икковимиз чўлга чиқиб кетиб, осмонда аста-секин кўз очаётган саҳро юлдузларига тикилиб ўтирардик. Атрофимизда ўт-ўланлар силкинар, чигирткалар чириллар эди. Шундай кечаларнинг бирида Иқболга юрагимдаги гапларни айтдим. У жим ўтириб ҳаммасини тинглади. Ҳали ой кўтарилмагани учун унинг юзида, кўзида қандай ўзгаришлар бўлаётганини билолмадим. У жавоб бермади. Ёнма-ён юриб тунги смена ишлаб турган участкага қараб йўл олдик. Қизлар землянкаси олдига етганимизда, у қўлимни одатдагидан кўра қаттиқроқ қисиб хайрлашди. Ё, балки, менга шунақа туюлдими, ҳали-ҳали билолмайман.\nОрадан уч кун ўтгач, Иқбол тунги сменага ишга ўтди. У ГЭСнинг азамат пештоқларида темир парчаларини бир-бирига пайванд қилар, электрод таёқчасидан чақнаган учқун пастга қараб гўё нурли томчи бўлиб тўкилар, унинг шуъласи чўлнинг олис-олисларигача ёритарди.\nКуни билан бош тўғонда тош кўпориб чарчашимга қарамай, чўл оралаб тўрт километрлик йўлни пиёда босиб, ГЭС қурилишига борардим. Йўлни Иқбол чақнатган кўкимтир нур ёритиб турарди. Темир шотига тирмашиб Иқбол ишлаётган бетонли деворга кўтарилардим-да, унинг ёнида ўтириб, чақнаган нурдан ёшланган кўзларимни кепкам билан тўсардим. Иқбол жуда чаққон ишларди. Прораб «халақит берасан» деб неча марта мени девордан қувиб туширар, мен эса яна тирмашиб чиқаверардим. Шу девор устида, чўл шабадаси унинг сочларини тўзғитиб турган бир пайтда, кўзни олувчи кўкимтир нур орасида биринчи бор унинг юзидан ўпиб олганман. Иқбол аразлагандек менга ер остидан ғалати қилиб бир қаради-ю, яна электродни темир парчаси устига қўйди. Учқун чақнади, унинг қўли билинар-билинмас титраганини сездим. Ҳали-ҳали билолмайман, унинг вужудидаги бу титроқ ғазабданми, ё ҳаяжонданми... Шу кундан бошлаб Иқбол хаёлчан бўлиб қолди. Мендан ўзини олиб қочар, учрашган онларимизда юзимга тик қарай олмас эди.\nЭкскаватор машинистига ёрдамчи бўлиб олдим. Ишлар кўпайиб қолди. Кечаси курсга қатнайман, кундуз экскаватор бошқараман, шу кунлар Иқболдан анча узоқлашиб қолдим.\nУчастка агитпунктида курс машғулоти бўлаётганда фелдшер хотин мени имлаб чақирди. Чиқдим. У қўлимга бир қоғоз тутқазди. Шошиб ўқидим. Унда шу гаплар ёзилган эди.\n«...Касалхонадаман, вақтингиз бўлса бир келиб кетсангиз. Иқбол».\nКасалхонага югурдим. Касаллардан суриштирдим. Мени палатага олиб киришди. Бу ерда оқ халат кийган, юз-кўзи дока билан танғиб ташланган бир аёлдан бошқа ҳеч ким йўқ эди.\n— Мана, Иқбол! — деди ҳамшира.\nОқ дока орасидан менинг номимни айтган овоз чиқди. Бу Иқболнинг овози эди.\n— Иқбол! Нима бўлди?!\nИқбол янги йўлга кирган болалардек деворни ушлаб турмоқчи бўлди.\nТез бориб унинг қўлидан ушладим. Каравот қирғоғига ўтирдик.\n— Электрод учқуни кўзимга сачради. Иқболнинг овози титради. Унинг бошини силадим.\n— Мени дераза олдига олиб боринг, — ялиниш оҳангида деди Иқбол.\nУнинг айтганини қилдим.\n— Ҳаво очиқми? — дея сўради у.\n— Ҳаво очиқ, юлдузлар чақнаяпти, — дедим.\nУ узоқ жим туриб қолди. Деразадан қўлини чиқазиб гўё ёмғир ёғяптими, йўқми, билмоқчи бўлгандек панжаларини ёйди.\nСварка аппаратида чақнаган нур Иқболнинг юзига чулғанган оқ докаларни ҳам кўкимтир тусга киритган эди.\n— Наҳот, умрбод кўр бўлиб қолсам-а?\nВрач мени ҳайдаб чиқаргунча унинг олдидан жилмадим.\nОрадан бир ҳафта ўтгач, Иқболни Тошкентдаги кўз клиникасига олиб кетишди. Мен эса армияга жўнаб кетдим.\nСўнгги бор Иқбол билан учрашган куним ҳали эсимдан чиқмайди. Армияга жўнаш олдидан унинг ҳолидан хабар олгани Тошкентга тушдим.\nЭрта куз эди. Клиника ҳовлисидаги дарахтларнинг барги сарғайган, кекса дуб баргларигина кўк эди.\nИқболнинг билагидан ушлаб, гулзор четидаги скамейкага олиб келдим. Ўтирдик. Иқбол тимирскилаб қўлимни топди-да, узоқ жим туриб, кейин хўрсиниб қўйди.\n— Кетяпман денг... Кетиш олдида сизни ўз кўзим билан кўролмадим. Қани энди, кўзим очила қолса-ю бир кўрсам. Ҳарбий формада қанақа экансиз.\n— Кўзингиз очилади, — дедим унга руҳ берувчи оҳангда.\n— Профессор ҳам шундай деди, балки кўнглимни кўтариш учун айтгандир.\nМен унга профессор билан гаплашганимни, у менга ҳам худди шундай деганини айтдим.\n— Жуда кутилмаган ҳодиса бўлди-да, шундай уста пайвандчи, наҳотки бепарволик қилиб, кўзга учқун сачратиб олсангиз.\nИқбол қўлимни яна маҳкамроқ қисди. У чўлда, ойдин кечада бирга яшашни таклиф қилганимда жавоб ўрнига қўлимни худди шундай қисган эди.\n— Биласизми, ўша куни қўлим ва кўзим ишда эди-ю...\nУ гапиролмай энтикди.\nЖуда ғалати бўлиб кетдим. Айни замонда кўнгилни ҳам шодлантирувчи, ҳам эзувчи бу гапдан гангиб қолдим.\n— Иқбол!.. — гапимни тугатолмай сапчиб ўрнимдан туриб кетдим. Нима қилишимни билмай турган еримда серрайиб қолдим.\n— Кўзим очилади, — деди Иқбол ишонч билан. — Яна кўришамиз. Фақат тезроқ кўзим очилса-ю, боғларни, майсаларни, одамларни кўрсам. Ҳаётнинг, табиатнинг қанчалар чиройли эканини энди яхшироқ сездим. Чунки ҳозир уларни кўз билан эмас, юрагим билан кўриб турибман. Чўлларда чақнаган чироқларни кўряпман. Тезроқ, тезроқ кўзим очилса. Кўзларимга танғилган докаларни йиртиб ташлаб, ҳаётга қарасам дейман.\n— Кўзингиз очилади. Албатта очилади, яна учрашамиз, бирга турмуш қиламиз. Ана ўшанда сиз чўлларда комбинезон кийиб юрмайсиз. Менинг уйимда, худди маликалардек ясаниб, шоҳона ҳаёт...\nИқбол қўлини шарт тортиб олди. Назаримда, кўнгилсиз бир воқеа эсига тушиб қолгандек сесканиб кетди. Ё менга шундай туюлдимикин? Ҳали-ҳали билолмайман.\nШу куни Иқбол билан қош қорайгунча гаплашиб ўтирдим. У менга оқ йўл тилади. «Кутаман, Самад ака» деди-ю, муомаласи сал совуқроқ кўринди, бу гап юракдан эмас, шунчаки айтилганга ўхшади. Кетдим. Кўз олдимда Иқболнинг оқ докага чулғанган қиёфаси қолди...\nОрадан беш йил ўтди. Шу орада унга ёзган ўнлаб хатларимга жавоб ололмадим. Охири Иқболнинг изини йўқотдим. Мана, дарё суви шовиллаган ойдин кечада, паромчининг будкасида унинг суратига термилиб ўтирибман. Олисда Иқболни эслатувчи яшил нур чақнаб турибди. Унинг ўткир нури дераза ойнасидан ўтиб уй деворидаги суратларни ҳам гоҳо лип-лип ёритиб қўяди. Иқбол ҳаёт экан. Нима учун шунча хатларимга жавоб бермади? Ахир, мен унга бирон ёмон гап айтмагандим-ку.\nУнинг суратига термилиб бирга кечирган кунларимизни, бир-биримизга айтган илиқ-иссиқ гапларимизни сўзма-сўз хотирладим. Бироқ айтилган гапларда биронта ҳам ножўяси йўқ эди.\nҚани энди учрашсак. Ўша вақтда айтганимдек, маликалардек...\nЭсладим! Иқболнинг иззат-нафсига, ғашига теккан нарса энди аён бўлди. Қизиқ, киши ўзининг хатосини сезиши шунчалар қийинми? Нечун шу пайтгача бу нарса ёдимга тушмади? Нега? Гугурт чақиб Иқболнинг суратига қарадим. Унинг ҳозирги ҳолати мен тасаввур қилган маликадан минг марта афзал эди. Ўз бахтини ўзи ярата оладиган киши ўзгадан бахт кутмайди. Иқболни мендан совутган нарса ҳам менинг шу бир оғиз ножўя гапим эди. Гугурт чўпи охиригача ёниб қўлимни куйдирди.\nДемак, Иқбол ҳаёт, унинг кўзлари аввалгидек равшан. Бироқ у ҳозир қаерда! Эр қилганмикин? Ким экан у бахтли йигит? Мумкин эмас! Ишонмайман.\nҚани энди, уни ҳозир шу топда кўрсам, ўша кўкимтир нур ичида бир кўрсам. Ҳу ўша чўлларда чақнаган кўкимтир чақин шуъласида у ҳақда хаёл сурсам... Ёшликни, биз ишлаган ўша азамат қурилишларни эсласам, бирга орзу қилганимизча яшасак...\nҚайдасан, қайдасан, Иқбол?!\nАста-секин тонг ёриша бошлади. Кийиниб ташқарига чиққанимда чол паром кетида эшкак буриб, дарёнинг қоқ ўртасида нариги қирғоққа қараб кетарди.\nОтни эгарладим. Устига иккита юк машинасини ортган паром ортга қайтди. Чолнинг оппоқ соқоллари шамолда силкинар, енглари билагигача шимарилган бақув-ват қўллари эшкакни эпчиллик билан бошқариб келарди.\nТуни билан чақин чаққан томондан энди қуёш кўтарилди. Кечаси кумушдек товланган дарё суви сарғимтир тусга кирган эди.\nПаромдаги машиналар қирғоққа чиқиб, шағал бости-рилган йўлдан моторларини гуриллатиб кетишди.\n— Ота, бир илтимосим бор эди, айтсам, хўп дейсизми?\nЧолни будкага бошлаб кирдим-да, девордаги суратни менга беришини сўрадим.\n— Э, мендан сўраб нима қиласиз, ўзидан сўранг-да.\n— Ўзини беш йилдан бери тополмайман.\n— Мендан сўраб қўя қолмабсиз-да.\n— Танийсизми?! Ҳозир қаерда у?!\n— Қизиқсизми? Ўз қизимдек бўлиб қолган бир кишини танимай жинни бўпманми? Кечаси билан Қўшқўнокда чақмоқ чақиб чиққан ўша сиз қидирган Иқбол-да. Бу атрофдагилар кечаси шунақа чақмоқ чақиши билан дарров: «Иқбол чироғи ёнди» дейишади, соатингиз неча? Етти бўлдими, ҳозир ўзи ишдан қайтиб қолади. Мана шу паромда уйга ўтади. Қани, уйга олиб кетай.\n— Эр қилгани йўқми? — дея шошиб сўрадим ундан. Чол қўл силтади.\n— Назаримда, эрга чиқмоқчи эмасга ўхшайди. Не-не йигитлар киши қўйди. Кўнмайди. Хотин-халажнинг гапига қараганда, аллақайси ГЭСда ишлаганда бир йигитга кўнгил берган эмиш. Йигит бевафолик қилганмиш, ундай десам, кимни кутади?! Хуллас, бу тўғрида бир нима дейиш қийин...\nЧол мендан сўрамай отнинг эгарини олиб сувлуғини бўшатиб қўйди. Мен тўнгакка хотиржам ўтириб папирос чека бошладим.\nДарё ҳамон шовиллар, чол сув ўртасида тўлқинлар билан олишиб, қуёш чиқаётган қирғоққа томон интилар эди.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Said_Ahmad._Iqbol_chiroqlari_(hikoya)_/_Kiril&oldid=5566" dan olindi


Пойтахтимизда «English Law Day in Tashkent» ҳалқаро форум бўлиб ўтмоқда » Новости Узбекистана сегодня: nuz.uz\nНовости Узбекистана → ҲУҚУҚШУНОС МАСЛАҲАТИ → Пойтахтимизда «English Law Day in Tashkent» ҳалқаро форум бўлиб ўтмоқда\n17-10-2019 16:42 0 608 Рейтинг0 Чоп этиш\nЖорий йилнинг 17—18 октябрь кунлари Тошкент шаҳрида юристлар, вазирликлар ва идоралар мутахассислари, инглиз ҳуқуқи соҳасидаги миллий ва хорижий экспертлари жам бўлади. Пойтахтимизда «English Law Day in Tashkent» («Тошкентда инглиз ҳуқуқи») халқаро конференцияси бўлиб ўтмоқда. Форум Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ташаббуси билан ташкил этилди.\nХусусан, давлатимиз раҳбарининг фармони билан Адлия вазирлигига «Навоий» ЭИЗ» ҳудудида иш юритишда инглиз тилидан фойдаланиб, инглиз стандартлари, тамойиллари ва нормалари асосида «Навоий» ЭИЗ» иштирокчилари ўртасидаги муносабатларни тартибга солишни назарда тутувчи алоҳида ҳуқуқий режим ўрнатиш бўйича таклифлар киритиш вазифаси топширилган эди.\nБиринчи кун «English Law Day in Tashkent» мавзусидаги халқаро конференция форматда бўлиб ўтади. Унда инглиз ҳуқуқидаги сўнгги ўзгаришлар, хусусан, инглиз ҳуқуқини халқаро арбитраж билан қўшилиши ва сингдирилиши бўйича иш юритишда қўллаш масалалари муҳокама қилинади. Тадбир Англия ва Уэльс юристлар жамияти (The Law Society of England and Wales) ва Буюк Британиянинг Ўзбекистондаги элчихонаси ҳамкорлигида ташкил этилади.\nИккинчи кун Ўзбекистон Адлия вазирлиги томонидан “Ўзбекистонда инглиз ҳуқуқи нормаларини жорий этиш истиқболлари” мавзуидаги халқаро конференция форматида ўтказилади. Анжуман иштирокчилари континентал ҳуқуққа эга мамлакатларда инглиз ҳуқуқини жорий этишнинг долзарб масалалари, хусусан бу соҳада хорижий мамлакатлар тажрибаси ва Ўзбекистон истиқболларини муҳокама қиладилар.\nИштирокчиларни ўз ҳудудларида инглиз ҳуқуқидан фойдаланувчи мамлакатлар тажрибаси билан Гросс,МФЦА бошқаруви маслаҳатчиси Игорь Рогов, МФЦА Суди аппаратининг регистратори ва раҳбари Кристофер Кэмпбелл-Холт, «Norton Rose Fulbright» халқаро юридик фирмасининг катта юристи Саймон Кох каби экспертлар ва ҳуқуқшунослар ҳамда Буюк Британия юридик доира вакиллари жалб қилинган.\nМаълумот учун: Қозоғистон, ХХР, БАА, Сингапур ва бошқа мамлакатларда инглиз ҳуқуқидан фойдаланиш амалиёти йўлга қўйилган. Жорий йилнинг июнь ойида Адлия вазирлиги делегацияси Қозоғистонга ташрифи доирасида «Астана» Халқаро молия марказининг инглиз ҳуқуқини тадбиқ этишга доир тажрибасини ўрганди. Ташриф якуни бўйича ушбу тизимни «Навоий» ЭИЗ» ҳудудида жорий этиш бўйича таклифлар тайёрланди.\nБундан ташқари, адлия вазири Р. Давлетовнинг 2019 йил 25—28 июнь кунлари Лондон шаҳрига ташрифи доирасида ҳам Буюк Британиянинг тегишли ташкилотлари билан қатор учрашувлар ташкил этилган эди. Уларда Ўзбекистон раҳбарининг республикамиз ҳудудида инглиз ҳуқуқини жорий этишга доир ташаббуси муҳокама қилинган эди.\nАдлия вазирлигининг жамоатчилик билан алоқалар бўлими


А.РАДЖАБОВ: "ЭЗГУ ОРЗУЛАР САРИ" » Зарафшан - Министерство города\nЗарафшан - Министерство города » ЯНГИЛИКЛАР » А.РАДЖАБОВ: "ЭЗГУ ОРЗУЛАР САРИ"\n31-12-2019, 23:12 BahhTeeuz 445 0\nШу кунларда ҳар биримиз ўз ҳаётимизда ўчмас из қолдирган 2019 йил билан хайрлашиб, эзгу қадамлар билан кириб келаётган 2020 йилни кўтаринки кайфият ва яхши ниятлар билан қарши олмоқдамиз.\nФурсатдан фойдаланиб, бутун шаҳримиз аҳлини ушбу қутлуғ айём — Янги йил байрами билан чин қалбимдан самимий табриклайман.\nДарҳақиқат, бугун барчамиз ўз якунига етаётган 2019 йилни зўр қувонч ҳамда эзгу таассуротлар билан кузатар эканмиз, “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили” шаҳримиз аҳли учун ниҳоятда омадли келганини, унинг замирида барча соҳа вакилларининг улкан хизматлари мужассамлигини мамнуният билан эътироф этаман.\nБиргина бунёдкорлик соҳасини олиб қарайдиган бўлсак, шаҳар аҳолиси, хусусан, ўз яшаш шароитларини яхшилашга муҳтож оилалар учун 45 хонадонли, 8 та кўпқаватли уй-жойлар ўз эгаларига топширилди. Шунингдек, аҳолини маданий ҳордиқ олиши учун шароитларни яхшилаш мақсадида Марказий кон бошқармаси маблағлари ҳисобига Фавворалар сайлгоҳининг барпо этилиши нафақат шаҳримиз кўркига кўрк қўшди, балки кўпмиллатли ҳамшаҳарларимизнинг қувончига асос бўлди.\nДарҳақиқат, мамлакатимизнинг барча ҳудудларида бўлгани каби, бугун навқирон шаҳримизда ҳам юрт равнақи йўлида кенг кўламли яратувчанлик ва бунёдкорлик ишлари олиб борилаётганлигини мамнуният билан эътироф этиш лозим.\nЖумладан, жорий йилнинг ўтган даврида шаҳримизда биргина давлат бюджети маблағлари ҳисобидан 7 та ижтимоий объектлар яъни, 2 та умумтаълим мактаблари ва 4 та маҳалланинг янги бинолари ҳамда 1 та давлат шерикчилиги асосидаги боғчада қурилиш ишлари олиб борилди. Барча умумтаълим мактабларида капитал реконструкция ва мукаммал таъмирлаш ишлари олиб борилди. Шунингдек, 8 та оилавий боғча барпо этилиб, болаларимиз ихтиёрига топширил аҳоли фаровонлигини оширишга хизмат қилади.\nЭнг қувончлиси, кириб келаётган 2020 йилда муҳтарам Президентимизнинг шу йил 17 ноябрдаги "Ўзбекистон Республикасининг 2015 йилги Инвестиция дастури тўғрисида"ги қарори асосида биргина вилоятимизда қарийб 1,5 триллион сўмлик инвестициялар ўзлаштирилишининг режалаштирилганлиги мамлакатимизнинг барча ҳудудлари каби вилоятимизда ҳам улкан бунёдкорлик, модернизациялаш ишларининг йилдан-йилга барқарор ўсиб, қамровининг янада кенгайиб бораётганлигини кўрсатади.\nЎтиб бораётган 2019 йилга “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожланиш йили” деб ном берилиб, шу асосда қабул қилинган давлат дастури доирасида шаҳримизда ҳам бир қатор ишлар амалга оширилди ва амалга оширилмоқда.\nХусусан, Хитой инвестицияси иштирокида “Централ Азия Шенг Веи Лонг” ҚК тўғридан-тўғри инвестиция ҳажми 135 млн АҚШ долларини ташкил қилувчи цемент заводи қурилиши бошланди. Ушбу лойиҳа тўлиқ амалга оширилиши натижасида жами 300 дан зиёд янги ишчи ўринлари ташкил қилинади ва шаҳар экспорт салоҳияти кескин кўтарилади ҳамда шаҳримиз бюджетига солиқ тушуми сезиларили даражада ортади.\nБундан ташқари “Ан Шун Макс конструкшион Зарафшан” МЧЖ шаклидаги Ўзбекистон-Хитой қўшма корхонаси ташкил этилди. Натижада 5 миллион долларлик хорижий инвестициялар ўзлаштирилиб мармар плиталар ишлаб чиқариш ва экспорт қилиш имконияти вужудга келди.\n“Амесса-Зарафшон текстиль” Ўзбекистон-Туркия қўшма корхонаси томонидан ишлаб чиқарилаётган тикув-трикотаж маҳсулотлари океанорти мамлакатларига экспорт қилинмоқда. Бугунги кунда мазкур корхонада 300 нафар хотин-қизларимиз муқим иш жойларига эга бўлишди.\nШу йилнинг ўзида Хитойнинг “Shaanxi Yangling Fengao Fаrmiпg Co.ltd” билан умумий қиймати 3 миллион АҚШ долларилик меморандум имзоладик. “Zhejiang Riwa Group Co.ltd” компанияси билан шаҳримизда пигмент бўёқлар ва уларнинг ярим маҳсулотларини ишлаб чикарувчи кимё заводини қуриш бўйича 50 миллион АҚШ долларилик келишувга эришилди. Зарафшон шаҳрида мармар ва гранит тошларини қазиб олиш борасида ҳам “Xi Sheng Jin Kou Shi Cai Co.ltd” компанияси билан 5 миллион АКШ долларилик инвестицион келишишув имзоланди. Шу билан бирга ХХРнинг Урумчи шаҳрида “Xinjiang cloud computing information technology Co.ltd” компанияси билан қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқаришга мўлжалланган 5 миллион АҚШ долларига тенг лойиҳани амалга ошириш ҳақида ҳам битими имзоланди. Ушбу лойиҳалар 2020 йилда амалга оширилади.\nФурсатдан фойдаланиб, яна бир бор барчангизни кириб келаётган Янги — 2020 йил билан чин юракдан самимий табриклайман.\n11-08-2018, 10:58 Сиёсат


6 сентябрь куни Ўзбекистонда кутилаётган об-ҳаво маълумоти\nТошкент шаҳри. Республика Гидрометеорология марказининг хабар беришича, 6 сентябрь куни пойтахтда ҳаво бироз ўзгариб туради, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан секундига 5-10 метр тезликда шамол эсади. Кечаси 12-14 даража илиқ, кундузи 25-27 даража иссиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилояти. Ҳаво бироз булутли бўлади, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан секундига 7-12 метр, баъзи жойларда секундига 15-20 метр тезликда шамол эсади. Кечаси 12-17 даража илиқ, кундузи 23-28 даража иссиқ бўлади.\nҚашқадарё ва Сурхондарё вилояти. Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик бўлмайди. Шарқдан секундига 7-12 метр, баъзи жойларда секундига 15-20 метр тезликда шамол эсади. Кечаси 15-20 даража илиқ, кундузи 28-33 даража иссиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудлари. Ҳаво бироз булутли бўлади, баъзи жойларда қисқа муддатли ёмғир ёғиши мумкин. Ғарбдан эсаётган шамол йўналишини ўзгартириб, шарқдан секундига 7-12 метр тезликда эсади. Кечаси 6-11 даража, кундузи 15-20 даража илиқ бўлади.


Одам - Бу нима? - Онлайн Тиббий Энциклопедия MedLife.Uz\nОдам – барча жонзодларнинг энг юқори поғонасида турадиган мавжудот, ижтимоий жараёнлар субъекти. Одам ижтимоий меҳнат асосида шаклланган тафаккур ва нутққа эга бўлиши, меҳнат қуроллари ясаши ва атроф муҳитга фаол таъсир кўрсата олиши билан бошқа тирик мавжудотлардан фарқ қилади. Одамни антропология фани ўрганади.\nОдамнинг ҳайвонлардан фарқи. Зоология системасига кўра, Ҳозирги онгли одам (Ношо sapiens) тури хордалилар тили, сут эмизувчлар синфи, приматлар турқумига киритилади. Бош миясининг йириклиги, тирноқларининг ясси бўлиши, бош бармоқларининг бошқа бармоқлари қарама-қарши қўйилиши, скелет ва аъзоларнинг тузилиши, она қорнида ривожланиши, рудимент ва атавистик белгиларнинг ўхшашлигига биноан, одам одамсимон маймунлар оиласига киритилади. Бундан ташқари, одам билан одамсимон маймунларнинг касалликлари ва паразитлари ҳам ўхшаш.\nОдам одамсимон маймунлардан оёқларининг қўлга нисбатан узунлиги, умуртқа поғонасида бўйин, кўкрак, бел, думғаза эгиклари ва товон гумбазининг бўлиши, чаноқ суягининг кегайганлиги, кўкрак кафасининг олдинги томондан яссиланганлиги, оёқ бармоқларининг бир қатор жойлашганлиги ва бошқа(лар) морфологик белгилари билан фарқ қилади. Маъноли нутққа эга бўлиши туфайли одам бош мия ярим шарлари пўстлоғининг нутқ билан боғлиқ қисмлари кучли ривожланади; товуш ҳосил қилувчи аппарат одам учун ўзига хос тузилишга эга. Бош скелети мия қисмининг юз қисмига нисбатан йирик бўлиши, танасида жунларнинг йўқолиб кетиши ҳам одам учун хос белги ҳисобланади.\nОдамнинг келиб чиқиши ва тарихий ривожланиши тўғрисида турли фикрлар ва нзариялар мавжуд. Одам билан боғлик қад. ривоялар ва қад. диний китобларга кўра, Одамато ва Момоҳаво Ер юзидаги дастлабки одамлар бўлган. Зардуштийлик динида одам табиатнинг бир бўлаги, унда вужудга келган ва яна унга қайтади дейилади. Ислом динига кўра, худо «ўзининг энг эрка ва эркин бандасини тириклик оламига сардор қилиб юборган», яъни одамни лойдан ўзининг ердаги ўринбосари (хлифаси) сифатида яратиб, унга ўз руҳидан жон ато этган, унга ақл-идрок берган. Табииёт фанларининг ривожланиши билан одамнинг пайдо бўлиши тўғрисида илмий фикрлар пайдо бўла бошлади. Француз олими Ж. Ламарк биринчи бўлиб одамнинг пайдо бўлишини умумий тарзда тушунтириб берди. Унинг фикрича, одам дарахда яшашдан ерда юришга ўтган маймунсимон аждодлардан келиб чиққан. Инглиз олими Ч. Дарвин одамнинг пайдо бўлиши муаммосини эволюцион нуқтаи назардан талқин қилиб, одам билан одамсимон маймунлар узоқ умумий аждодга эга эканлигини кўрсатиб берди. Унинг фикрича, антропогенезда ҳам биологик омиллар, яъни яшаш учун кураш, ирсий ўзгарувчанлик ва табиий танланиш амал қилади. Лекин, кўпчилик олимларнинг фикрича, антропогенезда биологик омиллар билан бир қаторда ижтимоий омиллар (ижтимоий ҳаёт, ижтимоий меҳнат), айниқса, унинг сўнгги босқичларида катта аҳамиятга эга бўлган.\nТик юришга ўтиш одам эволюциясида ҳал қилувчи аҳамият касб этади, чунки тик юриш туфайли қўллар таянч вазифасидан озод бўлиб, меҳнат қуроллари ясаб, уни ишлатадиган аъзога айланган. Меҳнат қуролларининг пайдо бўлиши эса одам тафаккурини кенгайтирган, унинг табиатга қарамлигини камайтирган. Меҳнат фаолиятининг ривожланиши билан антропогенезда биологик омиллар таъсири камайиб, ижтимоий омиллар аҳамияти орта борган.\nАнтропогенезда ижтимоий ҳаёт катта аҳамиятга эга бўлган. Одам аждодлари азалдан тўда бўлиб яшашган. Қўл меҳнат аъзосига айлана бориши билан улар жамоа бўлиб яшашга ўтишган, яъни биргаликда овга чиқишган, ўзларини ҳимоя қилишган; болаларини тарбиялашган, уларга ҳунар ўргатишган. Оловнинг кашф қилиниши, овқатни пишириб ейилиши одам жағ суяклари ва чайнаш мушаклари вазнни камайтириб, жағларнинг ҳаракатланишини осонлаштирган, нутқнинг ривожланиши учун имкон яратган. Маъноли нутқнинг пайдо бўлиши эса одам тафаккурини кенгайтирган; одамлар ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг тезлашувига олиб келган. Бу жараёнлар туфайли, бош миянинг вазни, катта ярим шарлар пўстлоқ қисмининг сатҳи ортган, натижада онг, тафаккур ва нутқ ривожланган. Тахминларга кўра, дастлабки одамлар бундан 1-2 млн. йил илгари, ҳозирги одам бундан 40 минг йил илгари пайдо бўлган.\nОдам эволюциясининг асосий йўналишлари. Мезозой эрасида ҳашаротхўрлар орасидан парапитеклар (маймунсимон ҳайвонлар) ажралиб чиққан. Улардан кейинчалик ярим маймунлар, маймунлар ва дриопитеклар (дарахтда яшовчи маймунлар) келиб чиққан. Иқлим совиб, ўрмонларнинг сийраклашиб бориши билан дриопитеклар ерда яшашга ўтишган. Одам пайдо бўлишининг 1-босқичи маймунсимон ҳайвонларнинг 2 оёқда юришга ўтишидан иборат. Бу босқичда олдинги оёқлар таянч вазифасидан озод бўлиб, қўлга айланган. Худди шу йўл билан австралопитеклар (жан. маймунлар) келиб чиққан. Улар бундан 3-5 млн. йил илгари Жан. ва Шарқий Африка ҳамда Жан. Осиёда яшаган. Антропогенезнинг 2-босқичи онгли равишда меҳнат қуроли ясашга ўтишдан иборат. Энг қад. одам питекантроплар (маймун одам лар) бундан 1 млн. йил аввал яшаган. Улар скелети қолдиқлари Ява ороли, Африка ва Жан. Европадан топилган. Питекантроплар тўда бўлиб, ғорларда яшашган; жуда содда тош қуроллар ясашган; оловдан фойдаланишган. Улардан кейинроқ яшаган синантроплар (хитой олами) ва неандерталлар тош ва суякдан қурол ясашни билишган, ҳайвон терисини ёпиниб юришган. Уларнинг бош мияси питекантропларга нисбатан йирикрок бўлган. Неандерталлар скелети қолдиқлари дастлаб Германиянинг Неандетал дарёси яқинидан, кейинчалик Африка,\nОсиёдан, жумладан, Сурхондарё водийсидаги Тешиктош ғоридан топилган. Неандерталлар бундан 150 минг йил аввал тахм. 100 кишидан иборат гуруҳ бўлиб, ғорларда яшашган. Энг сўнгги неандерталлар бундан 28 минг йил илгари ҳозирги одамлар орасида яшаган. Улар имо-ишоралар ва оддий сўзлар ёрдамида мулоқот қилишган; тош, суяк ва ёғочдан меҳнат қуроллари ясашган. Неандерталлар орасида дастлабки меҳнат тақсимоти пайдо бўлган, деб тахмин қилинади.\nҲоз. одамлар (кроманьонлар)нинг дастлабки вакиллари бундан 30-40 минг йил аввал пайдо бўлган. Улар дастлаб Франция жан. даги Кро-Маньон қишлоғидаги ғордан топилган. Кроманьонлар бўйининг баландлиги (180 см), мия қутиси ҳажмининг катталиги (160 см3), пешонасининг кенг ва тик бўлиши, қош усти бўртиғининг бўлмаслиги, иягининг ривожлаганлиги билан синантроп ва питекантроплардан фарқ қилади. Улар уруғ ва жамоа бўлиб яшаган; бошпана қуришни, ҳайвонлар терисидан кийим тикишни билишган; нутқи ривожланган. Кроманьонлар Ҳоз. Одамлар билан бирга ақлли одам турига киради.\nАқлли одам тури Ер юзида кенг тарқалган, лекин бир текис тарқалмасдан, популяциялар (ирқлар)ни ҳосил қилган. Кроманьонлар даврида меҳнат қуролларининг янада такомиллашуви сунъий яшаш муҳитининг яратилиши туфайли одам эволюциясида биологик омиллар таъсири кескин камайиб, ижтимоий омиллар таъсири кучаяди. Антропогенез жараёнида серпуштлик камайиб, жинсий балоғатга етиш секинлашди, болалик даври ва одамнинг умри узайди. Ҳозирги одамнинг пайдо бўлиши билан табиий танланишнинг тур ҳосил қилиш функцияси ҳам тугади. Лекин одам жисмоний тилининг турғунлиги нисбий бўлиб, тур доирасида морфология ва функциялар турли йўналишда ўзгариб туради. Агар бу хилдаги ўзгаришлар онтогенезнинг тезлашуви билан боғлик бўлса, акселерация дейилади. Ҳоз. даврда тиббиёт фанларининг ривожланиши одам организмини клонлаш ва унинг генофондини ўзгартириш билан боғлиқ бўлган ижтимоий ва этник масалаларни ўртага ташламокда.\nАнатомо-физиологик хусусиятлари. Одам танаси ҳам барча хордалилар сингари 2 томонлама симметрияга эга бўлиб, бош, бўйин, тана, оёқ ва қўлларга бўлинади. Бу бўлимлар ҳам яна тегишли қисмларга ажратилади. Хусусан, бош бўлими мия қутиси ва юзга, тана – кўкрак, қорин ва орқага, қўл – елка, тирсак, билак ва панжага; оёқ – сон, тизза, болдир ва панжага бўлинади. Одам танаси бичимида ёш, жинс ва шахснинг ўзига хос хусусиятлари намоён бўлади. Масалан, эркаклар танаси нисбатан йўғон ва йирик, чаноғи тор, елкаси кенг; аёллар танаси, аксинча, нозик, калта, чаноғи елкага нисбатан кенгроқ бўлади. Тана тузилишининг долхморф (дароз), брахиморф (калта), улар ўртасида мезоморф (ўрта бўй), астеник (новча, хипча, озғин), гиперстеник (семиз, пакана), нормостник (нормал) тиллари мавжуд.\nОдам танаси тери билан қопланган. Тери организмни ҳимоя қилади, айириш ва ҳароратни бошқариш фаолиятида ҳам иштирок этади. Скелет таянч функциясини бажаради, организмга шакл бериб туради. Суяклар, уларни туташтриб турувчи пайлар ҳамда мушаклар билан бирга таянч-ҳаракат тизимини ҳосил қилади. Одам скелети калла (мия қутиси, юз), тана (умуртқа поғонаси, қовурғалар, тўш), қўл (елка, билак, тирсак, панжа), оёқ (сон, катта ва кичик болдир, оёқ панжаси), елка камари (ўмров, курак) ва оёқ камари (чаноқ) сувларидан иборат. Таянч-ҳаракат тизими таянч, танани тик тутиш, ҳаракатланиш ҳамда ҳимоя (мия қутиси, умуртқа поғонаси, кўкрак қафасини ҳосил қилувчи, чаноқ суяклари) фаолиятини бажаради. Калла суяги мия қутиси ва юз бўлимига бўлинади. Мия қутиси пешона, иккитадан тепа ва чакка, энса, понасимон ва ғалвирсимон юз суяклари бир жуфтдан юқори жағ ва ёноқ, бурун, кўз косаси суякларидан иборат. Юқори ва пастки жағлар тишлар билан биргаликда оғиз бўшлиғини ҳосил қилади. Калла суягининг юз қисмида чайнаш мушак лари; кўз, бурун ва оғиз атрофида мимика мушаклари жойлашган. Умуртқа поғонаси 33-34 та умуртқадан иборат бўлиб, бўйин (7 та умуртқа), кўкрак (12), бел (5), думғаза (5), дум (4-5) бўлимлари бор. Думғаза ва дум умуртқалари ўзаро ҳаракатсиз, бошқа умуртқалар чала ҳаракатчан қўшилади. Кўкрак умуртқалари, 12 жуфт қовурғалар ва тўш сулги кўкрак бўшлиғини ўраб турадиган кўкрак қафасини ҳосил қилади. Кўкрак бўшлиғи пастки томондан диафрагма орқали қорин бўшлиғидан ажралган. Кўкрак қафаси девори ички томондан юпқа плевра парда билан (қ. Нафас), ўпка ҳам худди шундай плевра билан қопланган. Кўкрак бўшлиғида юрак, йирик қон томирлари, ўлкалар, уларга келувчи трахея, бронхлар, қизилўнгач жойлашган. Кўкрак қафаси деворининг олдинги қисмини кўкрак мушаклари қоплаб туради. Кўкракнинг чап ва ўнг томонида сут безлари бўлади. Қовурғаланинг умуртқалар ва тўш сулги билан ярим ҳаракатчан бирикканлиги ва қовурғалар орасидаги мушакларнинг қисқариши сабабли кўкрак кафасининг кенгайиши ва торайиши натижасида нафас олиш содир бўлади. Бел умуртқалари, кейинги қовурғалар ва чаноқ суягининг олдинги уйига қориннинг сербар мушаклари бирикади. Қориннинг олдинги ва ён деворлари мушаклардан иборат. Бу мушаклар ички аъзоларни ушлаб туради ва қорин прессини ҳосил қилди. Қорин бўшлиғини юқоридан диафрагма, пастдан чаноқ сулги чегаралаб туради. Диафрагма остида жигар ва ўт пуфаги, улардан чапроқда ошқозон ва талоқ, пастрокда ингичка ичак жойлашган. Ингичка ичакни ўнг, чап ва юқори томондан йўғон ичак (чамбар ичак) ўраб туради. Қорин бўшлиғи деворини ички томондан юпқа қорин пардаси қоплаб олган. Қорин бўшлиғининг орқа томонида, бел умуртқалрининг 2 ёнида бир жуфт буйрак жойлашган. Умуртқа поғонасига параллел равишда унинг чап томонидан қорин аортаси, ўнг томонидан пастки ковак вена ўтади. Қорин бўшлиғининг пастки қисми чаноқ бўшлигига айланган. Унда қовуқ, тўғри ичак ва ички жинсий аъзолар (аёлларда бачадон, тухумдонлар ва найлар; эркакларда простата бези, уруғдонлар ва уруғ ўтказувчи найлар) жойлашган. Одам қўлининг жуда мураккаб ҳаракатлар қилишга мослаганлиги бўғимларнинг цилиндрсимон, шарсимон, чиғирсимон ҳаракатчан бирикиши ва уларни ҳаракатга келтирадиган мушакларнинг хилма-хил тузилишига боғлиқ.\nЭмбрионал ривожланиши. Ота ва она жинсий ҳужайраларнинг қўшилиши, яъни оталанишдан кейин ҳосил бўлган зигота 2 жинснинг белгиларига эга бўлади. Зигота бўлинишга киришиши билан эмбрионал ривожланиш бошланади. Уруғланишдан сўнг б кун ўтгач, муртак бачадон бўшлигига ўтиб, унинг шиллиқ пардасига ўрнашиб олади. Эмбрион пардаси ва бачадон деворидан йўлдош шаклланади. Эмбрион киндик орқали йўлдош билан туташган бўлади. Йўлдош орқали она организми билан эмбрион ўртасида моддалар ва газлар алмашинуви содир бўлиб туради. Одамнинг она қорнида ривожланиши ўртача 280 кун, яъни 9 ойдан кўпроқ давом этиб, бола туғилиши билан тугалланади. Шу даврнинг дастлабки 8 ҳафтаси муртаклик (эмбрион) даври, қолган қисми ҳомила даври дейилади (қ. Ҳомиладорлик). Эмбрионлик даврида муртак пардалари ҳосил бўлади, йўлдош шакллана бошлайди, бўлғувси ҳомиланинг тўқималари ва аъзолари шаклланади; ҳатто улардан айримлари ишлай бошлайди (1-ой охирида эмбрион юраги ишга тушади). Эмбрион бўйи 2 мм га етганида унинг ўқ аъзоси – хордаси ва нерв тизимининг асоси бўлган нерв найи юзага келади. Бир вақтнинг ўзида эмбрион варақлари ҳам шаклланиб, этодермадан нерв тизими, сезги аъзолари, тери эпителийси, оғиз бўшлиғи ва орқа ичак эпителийси; мезодермадан юрак, қон томирлари, скелет, мушаклар, айириш ва жинсий аъзолар; эндодермадан овқат ҳазм қилиш тизими, ҳазм безлари, нафас аъзолари ҳосил бўлади. Ривожланишнинг 5-ҳафтасидан бошлаб қўл ва оёқ,\n7- ҳафтада бармоклар шакллана бошлайди,\n8- ҳафтада эмбрион ташқи кўринишдан одамга ўхшайди; бу даврда унинг бўйи 4 см, оғирлиги 4-5 г бўлади. 9-ҳафтада эмбрион аъзоларининг шаклланиши тугалланади. Шу даврдан бошлаб эмбрионлик даври тугалланиб, ҳомила даври бошланади. Ҳомила тутилгандай сўнг одам чақалоқлик, гўдаклик, болалик, ўспиринлик, етуклик, қарилик, кексалик даврларини ўтади. Болалик даврининг узоқ давом этиши, жинсий балоғатга етиш даврида бўйига ўсишнинг тезлашуви одам шахсий ривожланишига хос хусусият ҳисобланади. Болалик даврининг одам умрига нисбати 1 : 5 га тенг бўлади. Одамда жинсий диморфизм тананинг умумий ўлчами ва айрим қисмлари пропорциясида (аёлларда чаноқнинг, эркакларда елканинг кенглиги), тана айрим қисмларининг ривожланиши (аёлларда тери ости ёғ қаватининг, эркакларда скелет ва мушакларнинг яхши ривожланганлиги ҳамда мушак толалари ва ёғ ҳужайраларининг йирик бўлишига намоён бўлади.


Миланда Путин Порошенко ва Меркел билан учрашади\nБугун Италиянинг Милан шаҳрида “Европа-Осиё” форумининг саммити бошланади.\nМазкур форумга Европа ва Шимолий Осиёдаги 51 давлат аъзо бўлган. Анжуманда Европа ва Осиё давлатлари раҳбарлари, Европа Иттифоқи расмийлари, шунингдек, Россия президенти Владимир Путин ҳам иштирок этади.\nФорум доирасида 17 октябрь куни Путин украина президенти Петро Порошенко билан музокаралар ўтказиши назарда тутилган. Германия канцлери Ангела Меркел Миланда Путин билан Украина муаммосига боғлиқ масалаларни муҳокама қилишини билдирган.


Президент Тошкентни йирик молия марказига айлантириш бўйича стратегия зарурлигини таъкидлади\nПрезидент Тошкентни йирик молия марказига айлантириш...\n21.12.2018 19:04 0 1307\nБугун 21 декабрь куни Халқ депутатлари Тошкент шаҳар кенгашининг навбатдан ташқари сессияси бошланди. Президент матбуот хизматининг хабар қилишича, ушбу сессияда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев нутқ сўзлади.\nТошкент шаҳрида 2017 йили ялпи ҳудудий маҳсулот 5 фоизга ўсгани қайд қилинди. Жорий йилда бу кўрсаткич 8,1 фоизни ташкил этмоқда. Шунингдек, жорий йил якуни бўйича саноат маҳсулоти ишлаб чиқариш ҳажми 9,2 фоизга, қурилиш ишлари 11,6 фоизга, хизмат кўрсатиш 10,5 фоизга ўсиши кутилмоқда. Бу мамлакатимиз бўйича энг юқори кўрсаткичлардандир.\nПрезидентимиз Тошкент шаҳрини ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш бўйича муҳим йўналишларни кўрсатиб ўтди. Тошкент шаҳрини йирик ишбилармонлик ва молия марказига айлантириш бўйича стратегия ишлаб чиқиш зарурлигини таъкидлади.\n- Бугунги глобаллашув даврида иқтисодиётга инвестицияларни фаол жалб этиб, бизнес учун қулай шароитлар яратиб бераётган шаҳарлар жадал ривожланмоқда. Тошкент шаҳрини юқори технологик саноат маҳсулотлари ишлаб чиқарадиган, банк, молия, суғурта ва бошқа замонавий хизматлар кўрсатадиган йирик халқаро марказга айлантиришимиз зарур. Шаҳар атрофи саноат зоналари, шаҳар ичи эса инновацион ҳудуд бўлиши керак, - деди Шавкат Мирзиёев.\nИжтимоий соҳа, қурилиш ва коммунал тармоқларни ривожлантириш, аҳоли ва туристлар учун қулайликларни ошириш бўйича ҳам истиқболдаги муҳим вазифалар белгиланди, дейилади хабарда.\nШавкат Мирзиёев Тошкент молия\nЖамият бугун, 16:35\nЖамият Кеча, 22:37