Отаназар Матёқубов. Тэд Левин - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанСанъатОтаназар Матёқубов. Тэд Левин\nЧоп этилган 17.07.2012 17.07.2019 МуаллифZiyouz.uz\nҲозирги вақтда мусиқашунос Тэодор Грейг Левин фақат мусиқа оламидагина эмас, балки кўпгина соҳаларда, маданият оламида ҳам машҳурдир. Гап шундаки, унинг тадқиқотлари бутун бошли бир йўналишга асос солмоқда. Бу фанга аниқ таъриф бериш ҳозирча мушкул. Олимнинг тадқиқотларини анъанавий “мусиқашунос”, “фольклоршунос”, “шарқшунос-мусиқашунос”, “мусиқалог” ёхуд “этномусиқалог” сингари анъанавий қолиплар билан тавсифлаб бўлмайди. Бу тушунчалардан фарқли ўлароқ, Тэд Левин жорий этилаётган илмий услубини “учинчи йўналиш” ёки “учинчи йўл” деб атаган маъқулроқ.\nМаданиятшунослик, этнопсихология, антропология соҳаларига йўналтирилган тор ёндашувларга қараганда у танлаган йўл табиийлиги, ҳаётга яқинлиги билан ажралиб туради. Олим мавҳум услубий йўриқларни четлаб ўтган ҳолда мусиқанинг ўзидан келиб чиқади, мусиқа тўғрисидаги фикр мусиқа маданиятининг ажралмас таркибий қисми эканлиги ҳақидаги қоидага амал қилади. Мусиқий тафаккур эса мусиқий рисола, китоб, маъруза, тадқиқот тарзида зуҳур этиши мумкин ва жузъий назар, буткул назария ёки концепцияни ифодалайди. Бироқ улар мусиқий тафаккурнинг фақат муайян бир қисмидир холос. Унинг бошқа, ниҳоятда катта қисми бўлса айсбергнинг сув ости бўлаги сингари кўздан пинҳон, инсон менталитетига сингиб кетган бўлиб, яширин, лекин албатта мавжуд бир борлиқ сифатида юзаки қарашда назарга тушмайди. Бу борлиқнинг ич-ичига кириш, моҳиятига йўл топиш ниҳоятда машаққатли. Зеро мусиқани қалбдан идрок этмоқ учун ўша маданиятга мансуб бўлмоқ даркор. Фақат узоқ вақт давом этадиган кўриш, эшитиш ва психологик кузатиш жараёнидан сўнггина бу менталитетнинг табиатини ҳис қилмоқ, ундан кейингина воқеа-ҳодиса моҳиятига мос сўз ва ифодалар топмоқ мумкин. Бу ҳолларнинг барчасида тадқиқотчининг шахси, унинг салоҳияти, билим доираси, ранг-баранг ва турли-туман фактларнинг ягона ўзагини топа олиш қобилияти ҳал қилувчи омилдир.\nБундай ёндашувда тадқиқотга мавзу танлаш пировард мақсад эмас. Масаланинг ечими, унинг жанрини (мақола, диссертация, монография ва ҳ.к.) олдиндан белгилаб олиш ғоят мушкул ва кераги ҳам йўқ. Бу ҳолда тадқиқотчининг ўлжасини сотиб, фойда олиш устида бош ҳам қотириб ўтирмайдиган овчига ўхшатиш мумкин. Чинакам овчи учун ўлжа эмас, ов жараёнининг ўзи, ундан олинадиган завқ-шавқ, шайдойилик муҳим. Мақсад битта  руҳий эҳтиёжини қондиришдан иборат холос.\nУзоқ минтақа мусиқаси, дунёнинг бу чеккасидаги маданиятни ўрганаётган олим учун ушбу замин кишиларининг мусиқа олами, қандай ҳолларда оҳанглардан завқланишини билиш муҳимдир. Мусиқанинг ички механизми, табиати, ижродаги одатлари, кишилар куй-қўшиқ ҳақида ўйга берилганида фикр-хаёлидан нималар кечиши, бу мураккаб руҳий жараёнда машшоқнинг ўрнини, тингловчилар билан мулоқотини, бошқа сўз билан айтганда, асл анъаналар муҳитида мусиқа қандай яшаётганини ўрганиш зарурдир.\nТэд биринчи китоби “Худонинг юз минг шайдоси” (Марказий Осиёга мусиқий саёҳат)ни 1966 йилда чоп этди, тез орада тадқиқот мутахассис ва зиёлиларнинг эътирофига, шов-шувларга сазовор бўлди. Мусиқа илмида эса бундай ҳодиса камдан-кам учрайди. Ҳозиргача бу китоб уч марта нашр этилиб, умумий адади 50 минг нусхадан ошиб кетди. Матн оддий, ҳаммабоп тилда ёзилган, айни чоқда фикрлар лўнда ва чуқур. Муаллиф бўлар-бўлмасга илмий калималарни тиқиштиришдан қочиб, қимматли фактлар, хулосаларни қизиқарли тилда баён этишга эришган. Бу эса асарнинг ўқишли бўлишига олиб келган. Натижада тадқиқотни талаба ҳам, мусиқадан узоқроқ одам ҳам, мусиқа мутахассиси ҳам бирдай иштиёқ билан ўқийди. Китоб мазмунини гапириб ўтиришнинг ҳожати йўқ, албатта. У кейинги вақтларда тобора кўпроқ қизиқиш уйғотаётган бизнинг минтақа маданиятининг номаълум жиҳатларини ёритгани учун ҳам мароқ билан ўқилади.\nАйни чоқда Левин кўп йиллардан буён янги китоблар устида ҳам ишлаяпти. Сўнгги пайтда Тэднинг эътибори Мўғулистон ва Тува мусиқасига қаратилган. Бу тадқиқот ҳозирча шартли равишда “Тоғлар куйлайдиган ўлкада” деб номланган ва тамомила янгича ёзилмоқда.\nМарказий Осиё, жумладан, Бухоро, Самарқанд, Хоразм, Шаҳрисабз, Термиз, Хўжанд, Тошкент, Бойсун, Буюк ипак йўлидаги қадимий маданият ўчоқларидир. Эндиликда бу ерга бутун жаҳондаги сайёҳлар келмоқда. “Худонинг минг бир шайдоси” китобида муаллиф ўз олдига фақат бой меъморий ва бадиий меросигина эмас, балки бетакрор мусиқий хазинаси билан машҳур бўлган бу қадимий замин маданияти ҳақида қизиқарли, айни чоқда, ишонарли ҳикоя қилиб бериш, китобхонларда минтақа мусиқасига қизиқиш уйғотиш ва намуналар тинглаш (китобга СD диск илова этилган) имкониятини бериш вазифасини қўйган. Бу ишнинг уддасидан чиқиш учун, энг аввало, муаллифнинг ўзи материални “ҳазм” қилиши, унинг моҳиятини теран англаб етмоғи лозим эди.\nМўғулистон ва Тува ҳақидаги китоб ҳам, гарчи турли соҳалардаги замонавий илмий изланишларга монанд бўлса-да, мақсаднинг мутлақо бошқача ва ноёб эканлиги, яъни инсоннинг табиат, мусиқа олами билан ўзаро боғлиқлиги, у билан уйғунлашиб қўшилиб кетишини кўрсатиш вазифаси қўйилганлиги билан ажралиб туради. Мусиқа табиат оҳанглари билан қай йўсинда уйғунлашиб кетади, “табиатни тинглаш” деб атайдиган ҳодисанинг сир-асрорини очиш мумкинми, инсон оҳанг воситаси орқали ташқи дунё билан қандай мулоқот қилади – бу ва шу сингари кўплаб саволларга заминнинг қайси минтақаси маданиятидан аниқроқ ва тўғри жавоб топиш мумкин? Тэд Левин турли халқларнинг мусиқий анъаналарини чоғиштириб, Шарқий Сибир ва Мўғулистоннни, Тува, Ўқутистон ва Хакасия минтақасини танлади. Бу ерларда эски “хумай” яъни бўғиздан куйлаш (ички овоз) услуби ҳамон яшаб келмоқда. Бу ноёб ҳодисани ўрганиш учун мазкур минтақада ажойиб имконият бор. Зеро, бу ерда анъанавий мусиқа ҳали — ҳозиргача ижро этилмоқда. Унга талаб катта. У замон билан ҳамнафас яшамоқда. Тадқиқотчи бу оламга кириша олса бас.\nБироқ, асосий мушкулот ҳам худди шунда. Бу мусиқа ижодкорлари қалбига йўл топиш осон эмас. Бу ўринда узоқ вақт давомида сабр-тоқат билан эҳтиёткорона ишлаш талаб этилади. Мазкур заминнинг бахши ва шомонлари тадқиқотчининг самимийлигига ишонсагина ўзи учун энг муқаддас бўлган санъатининг нозик сирларини ошкор этиши мумкин, холос. Бундан ўн беш  йигирма йиллар муқаддам Тэд бахшилар қалбига йўл излаб, нечоғли машаққат чекканини яхши эслайман. У Ўқутистон ва Туванинг оғир об-ҳаво шароитида имкон борича узоқроқ яшашга, маҳаллий аҳоли билан қийинчиликларни баравар тортишга, қўлидан келганича уларнинг оғирини енгил қилишга интилар эди. Шу тариқа давомли мулоқотлар дўстликка айланарди.\nМусиқа оламига чуқур кириб борган олим “хумай” усулини ўрганиб олди, хонандалар билан жўровоз бўлиб куйлайдиган даражага эришди. У кейинроқ Америкада бўғизда куйлаш усули ишқибозларини тўплаб, “Уйғун хор” (ҳар бири икки хил овоз бериш қобилиятига эга бўлган саккиз ижрочидан иборат) ансамбл ташкил этди Бу ансамбл билан Парижда концертлар берди, тувалик хонандаларнинг бой мамлакатларга сафарларини уюштирди. Гуруҳнинг Америка сафари ниҳоятда муваффақиятли ўтди.\nИлгарилари Тэд ўзбек мусиқачиларига ҳам ана шундай ғамхўрлик қилганига ўзим гувоҳ бўлганман. У 90-йиллар бошида анъанавий мусиқамизнинг АҚШдаги концертларини уюштиришга бош-қош бўлганди. Ўзбекистонлик ижрочилар бу ерда илгарилари ҳам концертлар беришганди. Бироқ улар, одатда, расмий ҳайъатлар таркибида боришганди. Оммавий концертлар бўлса ўшанда илк бор ўтказилди. Бунда реклама, билет сотиш ва олдиндан белгиланган дастур асосида концерт намойиш қилиш иши барча қоидаларга амал қилган ҳолда ташкил этилди. Тэд бу ташаббусини АҚШ Осиё жамиятининг қўллаб-қувватлашига муваффақ бўлди. Бу жамият Осиё санъатини тарғиб қилиш билан шуғулланадиган нотижорат ташкилот эди. Жамиятнинг ўн қаватли ҳашаматли биноси Манхэттеннинг нуфузли ерида жойлашган бўлиб, зўр концерт залларига эга. Маданий дастурлар, жумладан, бизнинг дастуримизнинг мувофиқлаштирувчиси Бэата Гордон эди. Барча раҳбарлик иши бўлса, Тэднинг зиммасига тушди, Ўзбекистондан бўлса, камина ташкилотчилик қилди.\nКонцерт арафасида Тэд билан Вашингтондаги Смитсониян институтининг кўмагида “Бухоро  Марказий Осиёнинг мусиқа чорраҳаси” номли CD  диски ҳамда “Марказий Осиё мусиқа усталари” аудиокассетасини тайёрладик. Ўша пайтлари аудиокассеталар кенг тарқалган бўлиб, компакт-дисклар эндигина бозорга кириб келаётган эди. Умуман, анча мўъжаз бу аудиокассетага Турғун Алиматов, Муножот Йўлчиева ва Қаҳҳор бахши ижросидаги куй-қўшиқлар ёзилганди. Тэд банкдан қарз кўтариш ҳисобига диск ва кассетани чиқарди. Ўшанда унинг тўнғич қизи туғилган бўлиб, маблағ масаласида анча қийин аҳволга тушиб қолганди. Бироқ бу вазият унинг бизга беғараз ёрдам кўрсатишига зиғирча ҳам таъсир кўрсатгани йўқ. У кассета ва дискларни сотишдан тушган пул билан қарзни узишни мўлжаллаб, била-кўра таваккалга қўл урди. Таваккал қилиб янглишмаган экан  дисклар ва кассеталар қўлма-қўл бўлиб кетди.\nКонцерт ўтказишга ажратилган маблағ камлиги боис, ижрочиларни танлашга алоҳида талабчанлик билан ёндошилди. Бунда, энг аввало, ижрочиларнинг юксак профессионал маҳорати ва имкониятлари ҳисобга олинди, албатта. Турғун Алиматов, унинг ўғли, доирачи Илҳом Икромов, хонанда Муножот Йўлчиева, унинг устози ва созандаси Шавкат Мирзаев, раққоса Дилафрўз Жабборова ва муқобил ўлароқ, ўзининг антиқа услуби билан катта муваффақият қозонган қашқадарёлик Қаҳҳор бахши гуруҳ иштирокчилари бўлишди.\nИжрочилар ва уларнинг дастурини танлашдан ташқари, ўзига хос матбуот хабарномасини тайёрлаш менинг чекимга тушди. Америка мусиқашунослигининг ўзига хослигига илк бор дуч келганим учун ҳам бор-йўғи тўрт саҳифалик ахборотномани тайёрлаш учун ўнлаб вариантлар тайёрлашга тўғри келди. Бу ерда мутлақо бошқача мезонлар, қарашлар мавжуд эди. Кенг ва бой маълумот бериш бу ерда биринчи ўринда туради. Энг аввало, психологик жиҳатдан қизиқ “калит” топиш лозим эди, сўнг матнни мантиқан оддий ва ҳаммабоп баён этишга эришиш талаб қилинарди. Бу ишни Тэднинг ўзи бемалол уддалай оларди. Шундай булса-да, у бу вазифани менга топширди. Чунки у мени Америка талаблари билан яқиндан таништириш ниятида эди. Йиллар давомида бизда шаклланган ифода улуби, мажозий тил америкаликларга мутлақо ёт. Шу боисдан Америка тингловчилари менталитетига ёқиб тушадиган тўғри йўлни топиш учун кўп изланишга тўғри келди. Тэднинг бундай тутумини ва ниҳоятда талабчанлик қилганининг боисини кейинчалик, ўзбек мусиқаси ҳақида маъруза ўқиш учун мени Америка университетларига таклиф эта бошлаганларидан кейингина тушуниб етдим.\nТэд, шунингдек, Турғун ака, Муножот ва бошқа ижрочилар билан ҳам жиддий шуғулланди, уларни концертга тайёрлади. Натижа эса зўр бўлди! АҚШдаги концертлардан кейин Муножот билан Шавкат Мирзаев Парижга учиб кетишди. Уларнинг Парижда муваффақият қозонишларига ҳам Тэд сабабчи булди. У Франциядаги таниш-билишларига қўнғироқ қилиб, қўллаб-қувватловчи гуруҳ ташкил қилишни илтимос қилди. Сўнг Муножотнинг катта концертини уюштириш учун Тэд Парижга махсус учиб борди, хонандани таништириш маросимида нутқ сўзлади.\nЙиллаб кўрсатган шундай жонбозлиги туфайли Тэд ўз кишимизга айланди. Бу унинг гражданлик ва инсоний фазилатларига берилган энг яхши баҳодир. У дўст олишнигина эмас, беришни ҳам билиши лозимлигини доим эсда тутади, ниятлари самимий эканлигини ўз фаолияти давомида исботлайди. Зеро, ана шундагина қалбга ҳам, касбнинг сиру асрорига ҳам йўл топиш мумкин. Китоб, тадқиқот мисоли бир дарахт, унинг теран томирлари табиий шароитдан, муҳитдан озиқ олади.\nКитоб узоқ вақт давомида яратилади. Кунлаб, ойлаб хотира дафтарига турли-туман, катта-кичик воқеа-ҳодисалар, далиллар, кўрилган-кечирилганлар тушириб борилади, қораламалар қилинади. Китоб пишиб етилиши, муаллиф ёзмасдан туролмайдиган ҳолга тушиши керак. “Қўл қалам истар, қалам эса қоғоз…”  Пушкин илҳом ҳолатини ана шундай аниқ таърифлаган. Фақат бизнинг замонамизда қалам ва қоғоз ўрнини компьютер эгаллаган, холос. Бу беқиёс, кўпинча машаққатли меҳнат, руҳ ва идрокнинг шижоати ҳеч қандай қолипларга сиғмайди. Мақсад  шунчаки бир асар ёзиш эмас, балки халқлар ва элатлар табиати билан мулоқотга киришишнинг асрий, ўзига хос сиру асрорини ўқувчига етказишдир. Тэд менга ўз китобини ҳадя этаркан, “Биз дунёдан ўтамиз, лекин дўстлигимиз тарихи мангу қолади…” дея дастхат ёзгани бежиз эмас. “Дўстлигимиз тарихи” деганда у ҳамкорликдаги ишимиз натижаси бўлган китобни кўзда тутган эди.\nДарҳақиқат, муносабатларимизнинг гўзал бир тарихи бўлганидек, унинг ғалати муқаддимаси ҳам бор. Тэд амалиёт ўташ учун Тошкентга келган эди. Дастлаб унинг туриш-турмуши ва хулқ-авторида диққатимизни тортган нарса ташқи кўриниши бўлди. Биз унинг кичик ёзув машинасида ўн бармоғи билан ниҳоятда тез ёза олишини, турли техника воситаларини миридан-сиригача билишини ва, албатта, ишчанлигини кўриб қойил қолгандик. У вақтни иш ва ҳордиқ деб иккига бўлиб ўтирмасди. Тэднинг ички дунёси, ғоявий қарашлари, тўғрисини айтганда, аввалига бизни бироз ҳадиксиратди. Биз нуқул баҳслашардик. Бу икки дунё  эркин демократия билан марксча-ленинча дунёқарашнинг ибтидоий шаклдаги зиддияти ифодаси эди. Кейинчалик орадан анча йиллар ўтгач, мен уни АҚШда инсон ҳуқуқлари камситилаётганига оид далиллар билан мот қилишга уринганимни эслаб, кулишиб юрадиган бўлдик. Лўнда қилиб айтганда, биз ўша вақтлари касбда дўст бўлсак-да, ғоявий жиҳатдан ўзаро рақиб эдик. Менинг қатъий эътиқодим йиллар ўтиб, аста-секин эриб борди.\nТэднинг бир ишидан кейин биз бир умрга дўст бўлиб қолдик. Бу иш менга руҳий жиҳатдан қаттиқ таъсир қилган эди. Амалиётни ўтаб, юртига қайтиб кетгач, Тэд Тошкентга яна келиш учун нималар қилмади дейсиз. У гоҳ сайёҳлар гуруҳини кузатиб келар, гоҳида таржимонликка ёлланар, хуллас, юртимизга келиш учун ҳар қандай ишни қилишга тайёр эди. Бир гал у укаси  биолог Эндрюс (Андрей) билан таътилини ўтказиш учун Тошкентга келди. Эндрюс ҳам русчани жуда яхши билади. Тэд бу пайтлари кекса Галина Лонгиновна Герус-Козловскаянинг мухлисига айланганди. Анна Ахматова бу аёлга вақтида “Шаҳризода” деб ном берган Галина Лонгиновна ҳақиқатан фақат ташқи қиёфаси жиҳатдангина эмас, балки кўп тилларни билиши, ажойиб сухандонлиги билан ҳам Шаҳризодага ўхшарди. У Пастернак, Станиславский, Максим Горький, Герберт Уэльс каби кўпгина машҳур шахслар билан учрашиб, ҳамсуҳбат бўлган эди. У кўрган-билганларини, хотираларини шундай берилиб ҳикоя қилардики, киши беихтиёр бу аёл Пушкин, Лермонтов, Маяковскийларнинг саргузаштларига бевосита шоҳид бўлган бўлса керак деб ўйларди. Галина Лонгиновна Тэдни шунчалик мафтун этгандики, у укаси билан бутун таътилини бу аёлнинг суҳбатига бағишлади. Тэд кун бўйи уй ва ҳовлини супуриб-сидирар, антиқа овқатлар пиширар, оқшомлари бўлса, флейтада куйлар чалиб берарди. Мени Галина Лонгиновна билан айнан Тэд таништириб қўйди. Кейинчалик бу гўзал аёл бутун оиламизнинг яқин дўсти бўлиб қолди. У билан бўлган мулоқотлардан кўнглимиз баҳра олар, дунёқарашимиз кенгаяр, бирорта китобдан топиб бўлмайдиган янги маълумотлар олар эдик.\nБетиним илмий иш оралиғида Тэд учун жисмоний меҳнат ва спорт ҳордиқ чиқариш воситаси эди. Бу борада унинг тенги йўқ. Кўп соҳаларда у қобилияти ва билағонлиги билан бизни ҳайратга солар эди. Масалан, ҳали талабалик чоғларидаёқ Тэд Канадада кичкинагина томорқа сотиб олиб, у ерга уйча қурган, бўш вақт топди дегунча боғчасини обод қилиш билан шуғулланган.\nШахснинг бундай уйғун камол топишининг сабаби оила ва маълумотидир. Тэднинг отаси Жозеф Левин Сикаго университетининг профессори бўлиб, компьютер ишига асос солган машҳур математик олимлардан биридир. Онаси  Малий Левина бўлса Миннесота университети ва коллежи ўқитувчиси, пианиночи. У ўғлини роял чалишга ўргатиб, мусиқа қобилиятини ривожлантирган, унинг Горовиц сингари машҳур санъаткор бўлиб етишишини орзу қилган. Тэд скрипка чалишни мустақил ўрганган. Тэднинг мутлоқ эшитиш қобилияти бор, хотираси туғма. Бироқ вақт ўтиши билан ундан Горовиц чиқмаслиги маълум бўлди. Унинг қобилияти бошқа соҳада юзага чиқди. Марказий Осиё ва Афғонистон маданияти бўйича мутахассис, педагог, профессор Марк Слобин тиришқоқ талабани ўзига жалб қилди. Тэдга энг кучли таъсир кўрсатган ўқитувчи опера санъати мутахассиси, Америка мусиқашунослик мактабининг раҳбари Геролд Пауэрс бўлди. Шарқ маданиятлари орасидан, айниқса, Ҳиндистон уни жуда қизиқтирарди. У Ҳиндистонда анча яшаб, ҳақиқий гурудан (устоздан) мусиқа сабоғи ҳам олган. Устозларининг фотиҳасини олган Тэд Тошкент консерваториясига амалиёт ўташ учун келган эди.\nУ олдинига бу ердаги турмуш тарзига кўника олмай юрди. Маиший қийинчиликлар эмас, балки асосан бегона, сохта қарашлар унга халақит берарди. Бироқ буларга эътибор бермай, ақл-идрокини ишга солиб асосий масалага киришди  мусиқа қозонида қайнай бошлади. Созандалар билан дўстлашди. Тэд бор пулини саёҳатга, пластинка ва китоблар сотиб олишга сарфларди. Китоб ва пластинкалар арзон эди. Бироқ Тэд мусиқа ва мусиқа усталари билан мулоқотга берилгани учун китоб ўқишга вақт тополмасди. Оқшомлари бўлса у ёзув машинкасида мақолаларини ёзар, кундалик дафтарига қайдларини туширар эди. Рус тилини яхши билган Тэд ўзбекчани ҳам тушунадиган бўлди. Ватанига қайтгач, у китоб ёзишга киришди. Олим “Инсон учун энг қимматли нарса  вақт, уни оқилона сарфлаш керак” деб такрорлашни хуш кўрарди. Ўзи ҳам шунга риоя қилади.\nТошкентда яшаб турган Тэд кўп сайёҳат қилди, Бухоро, Самарқанд, Хоразм, Фарғонада бир неча марталаб бўлди. Бу ўлкалар мусиқасининг ўзига хос хусусиятларини яхши ўрганди. Мусиқага самимий, беғараз иштиёқи туфайли кўп дўстлар ва ҳамфикрлар орттирди. Кейинчалик ҳам имкон топди дегунча Ўзбекистонга келиб турди. Натижада Принстон университетида “Ҳозирги Ўзбекистон мусиқасида Бухоро Шашмақоми анъаналари” номли диссертацияни ҳимоя қилди. Диссертацияда қатор принципиал хулосалар қилинди, бироқ совет мусиқашунослиги уларни тан олмади.\nЭнг аввало, Тэд Левин, мақом  импровизация деган фикрни инкор этди. 70-йилларда кўпчилик ҳинд мусиқаси билан шуғулланар эди. Аксарият олимлар, жумладан, Пауэрс ҳинд мусиқаси табиатига импровизация хос деган фикр тарафдори эдилар. Шундан келиб чиқиб, мақом ҳинд рагасига турдош деб қараларди. Тэд бўлса, мақомлар узоқ вақт давомида шаклланган, сараланган ва маълум қоида тусига киритилган матндир деган қарашни илгари сурди. Бир томондан қараганда, куй ва оҳанглар нотага туширилмагани учун мусиқа қолипга солинмагандек кўринади. Бироқ нота ёзувининг йўқлиги мақомнинг ўзи йўқ деган маънони билдирмайди. Бу ҳолда мусиқани асраб, авлодларга етказишнинг бошқа йўли мавжуд эканлигини инобатга олмоқ даркор. Ҳақиқатан ҳам ўзбек мақомлари “устоздан-шогирдга” ўтиш йўли билан асрлар мобайнида созандалар хотирасида сақланиб келмоқда. Кейинчалик Тэд бу масалага модаллик тушунчасини киритди. Гарчи Пауэрс модаллик ҳақидаги улкан тадқиқот муаллифи бўлса-да, Тэднинг мақом табиати ҳақидаги фикрлари уни шунчалик қизиқтириб қолдики, 70-йиллар охирида унинг ўзи мақомларни тадқиқ қилишга киришди. Душанбада шарқнинг афсонавий созандаси Барбаднинг 1400 йиллигига бағишланган анжуманда Пауэрс қилган “Халқаро Сегоҳ тўғрисида”ги ажойиб маъруза кўпчиликнинг ёдида. У структурализм таҳлил услубиятини ишлаб чиқди. Кичик Осиёдан тортиб Марказий Осиё-ю, Ҳиндистонгача бўлган минтақалардаги Сегоҳларнинг умумий моделини тузди, бирлаштирувчи ва оригинал жиҳатларни конкрет мисоллар асосида исботлади.\nТэднинг диссертациясида яна бир дадил фикр ўртага ташланди. Унга кўра, том маънодаги Шашмақом  ҳашаматли сарой санъати, расман унга давлат мақоми берилган, япон мусиқасидаги императорлар саройида расм этилган Гагаку сингари асрлар бўйи ўз услубини қатъий сақлаб келмоқда.\nЛевиннинг учинчи тезиси классификацияга зиддир. У мақомлар ўзбек-тожик вариантидан иборат эмас, аксинча Хоразм, Бухоро ва ФарғонаТошкент мусиқасининг услубий тафовутлари бор деган фикрни ёқлади.\nДиссертация фактлар, нозик кузатишларга бойлиги, хулосаларнинг асосли эканлиги билангина эмас, балки ўз пафоси, баёнининг ҳарорати билан ҳам ажралиб турарди. Тадқиқотнинг ҳар бир калимасида жонли мусиқа оҳанглари жўш уриб тургандек туюлади.\nЎз фаолиятининг бошидаёқ Тэд мақом бўйича мутахассис бўлиб қолишнинг ўзи етарли эмаслигини яхши тушунган эди. Мақомотни илмий таҳлил қилиш учун у мусиқани ижрочи ўлароқ қалбдан ҳис этмоғи лозим эди. Натижада олим дуторда мақом куйлари ижро эта оладиган даражага эришди. У мақомларнинг айрим йўлларини билади. Тадқиқот мавзуси билан бу қадар чуқур шуғулланиш унинг бошқа қизиқишларини сўндиргани йўқ, асло. Тэд 70-йилларнинг охирларидан бошлаб асосан тўрт мусиқий йўналиш: бўғиздан куйлаш минтақаси бўлган Ўрта Осиё; Мўғулистон ва Тува; грузин мусиқаси ва Стравинскийдан кейинги рус авангард мусиқаси билан шуғуллана бошлаганди. Тэд Стравинский асарларида фойдаланган асл мусиқа манбаларини  рус халқ қўшиқларини таҳлил қилиб чиқди. Кейинроқ у фольклоршунос Дмитрий Покровский билан Стравинский асарларидаги халқ қўшиқларининг прототипларини излади. Хуллас, турли минтақалар, турли фольклор анъаналари, турли менталитетлар бир олим томонидан ўрганилди.\nИзланиш борасида Тэд тиним билмайди. 80-йилларнинг охирида у Туркманистон саҳролари, Зарафшон дарёси ирмоқлари, Ягноб музликлари томонига сафар қилди. Бу ерларда вақт гўё тўхтаб қолгандек туюлади, қадимий мусиқа оҳангларини эшитиш ва ёзиб олиш мумкин. Ягнобликлар тилида қадимий сўғд тили элементлари сақланиб қолган ягона элатдир. Йўл йўқлиги сабабли бу ерга тамаддун неъматлари деярли кириб бормаган. Бир сўз билан айтганда бу макондаги замонавий қишлоқларда аллақачон йўқ бўлиб кетган нарсалар сақланиб қолган.\nОлдинига китоб ёзиш нияти йўқ эди. Асосий мақсад мусиқий материал тўплашдан иборат бўлганди. Тэд сафарга ҳозирланар экан, ўша заминнинг ўзига хос хусусиятлари баён этилган китобларни кўп ўқиди. Натижада у ернинг мусиқасини эшитмасданоқ, унинг шуурида бу мусиқанинг асосий хусусиятлари тўғрисида муайян тасаввур шаклланиб улгурди. Шунинг учун ҳам куй-қўшиқларини эшитиш, ўз тасаввурини реал оҳангларга чоғиштириш жуда қизиқ бўлди. Тэд куй-қўшиқларнинг оригиналлигига тан берди, ҳақиқий санъат ҳеч қандай қолипларга сиғмаслигига яна бир бор ишонч ҳосил қилди.\nБу вақтга келиб у мусиқашунослик ҳаётидан тобора узоқлашиб бораётган эди. Тэд бу тор қолиплардан қочишга ҳаракат қилди. Университетда у мусиқашуносларга эмас, бошқа соҳа талабаларига дарс бера бошлади, уларга мусиқанинг афзалликларини тушунтирди. “Мусиқашунос – маънавий маданиятнинг мусиқа соҳасидаги йўлбошловчисидир”,  дейди олим мусиқанинг моҳиятини тушунтираркан. Тэд мутахассислар илғаши мумкин бўлган мураккаб масалаларни ҳам оммабоп ва оддий ҳамда қизиқарли қилиб тушунтириб бера олади. Шунинг учун ҳам турли мутахассисликка ўқитаётган талабалар Тэдни яхши кўришарди.\nИзланишларининг оригиналлиги, юксак илмий салоҳияти туфайли эса Тэд мусиқашуносликда таниқли сиймо бўлиб қолди.\nБироқ, шуни таъкидлаш даркорки, Тэд янги типдаги мусиқашуносдир, уни бу соҳанинг олдинги олимларига қиёслаш мумкин эмас. Тэднинг иш услубиёти фақат кабинетда ўтириб ишлаш билан чекланмайди. Китоб таҳлилиётчиси бўлиш билан бир қаторда Левин, айни чоқда, менежер ишбилармон, футуролог ҳамдир.\nЗамонавий, корчалон мутахассис сифатида Тэд ўз иши (худди бошқа исталган бир иш каби) молиявий масалага боғлиқ эканини яхши билади. Маблағ ундириш, пул топиш учун у турли даражадаги корчалонлар билан музокарага киришаркан, уларни ишонтира олади, оқилона йўллар излаб топади. Аммо фаолият доираси нечоғли кенг бўлмасин, Тэд доим мусиқашунос бўлиб қолаверади. У мусиқашунослик ижтимоий фан экан, мусиқашунос ижтимоий фаол бўлиши керак, унинг фаолиятига ижтимоий эҳтиёж бўлиши даркор, деб ҳисоблайди.\nМусиқа асосларини билишнинг ўзи ҳозирги мусиқашунос учун етарли эмас. Бугунги кунда назария  мусиқани тингловчига яқинлаштириш воситаларидан биридир. Бу ўринда қош қўяман деб кўз чиқариш керак эмас. Кўр-кўрона ёдлаб олинган дуо сингари ҳаддан ташқари илмийлаштирилган, ҳаётдан узилган таълимот ҳам мусиқанинг сеҳрли ҳиссиёт оламига киришига ёрдам бермайди. Бу ерда илмнинг вазифаси  жадал ўзгараётган воқелик, ижтимоий онг ва, албатта, мусиқани ҳисобга олган ҳолда санъатнинг объектив ривожланиш қонуниятларини ечишдан иборат. Ҳозирги хонанда ёки созанда бир мавсумнинг ўзида Нью-Йорк, Токио, Рим, Тошкент, Берлин ёхуд Душанбада концерт бераркан, ўз дастурига мухлисларининг қандай муносабатда бўлишига бефарқ бўлолмайди, албатта. Турли-туман менталитет ва анъаналар мусиқага ошно бўлишга, ижрочи билан томошабиннинг ўзаро мулоқотига, фикр олишувига тўсқинлик даркор. Бу жараёнда мусиқашуноснинг роли, айниқса, муҳим. Мусиқашунос миллий, ижтимоий ва ёш тафовутлари ўртасига қўйилган кўприк вазифасини бажаради. Мусиқашунос ўз фикрини нақадар гўзал, доноларча, ташбеҳларга бой ва ўз вақтида айта олсагина, мусиқа ҳақидаги сўз мусиқий маданиятнинг таркибий қисмига айланади.\nТэднинг фаолияти ХХ1 асрда талаб қилинаётган мезонларга тўла жавоб беради. Бир томондан, Тэд жуда оддий, мослашувчан, зиёли, иккинчи томондан эса, шунчаки маълумот тўплаш билан чекланмайди, балки у тўхтовсиз ҳаракатда, изланишда. Юқорида номлари тилга олинган кўпгина созандалар сингари, унинг учун билиб олинган нарсаларнинг энди қизиғи йўқ, бу босиб ўтилган босқич, холос. Олимнинг фикр-ўйлари, хатти-ҳаракатларида ғайритабийлик оқилоналик билан ажабтовур бир тарзда уйғунлашиб кетган. Аслида, у ҳамма нарсани олдин ўйлаб ва режалаштириб олган. Бироқ истиқбол яққол кўриниб турган ҳолатда ҳам у тўсатдан бошқа нарсага қизиқиб қолиши, ўз изланишлари йўналишини ўзгартириб юбориши ҳеч гап эмас. Бир нарсага иштиёқманд бўлдими, ўз ниятини рўёбга чиқариш учун у ҳеч нарсадан қайтмайди.\n1991 йилнинг ёзида биргаликда Ягнобга қилган сафаримиз чоғида худди шундай бўлганди. Бу ўлка сир-асрорга тўла, афсонавий мамлакатга ўхшарди, назаримизда. Қўлимизда йўл топиш учун иккита харита бор эди.\nБир ўқитувчи ҳиммат кўрсатиб, бу хариталардан бирини бизга ҳадя қилганди. Иккинчи харита бўлса Пентагондан олинганди. Бироқ, ҳар иккала харита номукаммал бўлиб чиқди. Йўл-йўлакай бу хариталарга қўшимча ва ўзгартиришлар киритдик ( сўнг Тэд бу харитани ўз китобига киритди). Барибир сафар жуда қизиқ ўтди. Музликка томон кетарканмиз барча эски қишлоқлардан ўтдик. Бироқ, деярли ҳеч кимни учратмадик, чунки аҳоли аллақачонлар водийга кўчиб ўтган экан. Аммо бу жойларнинг сиру асрорларини ошкор этиши мумкин бўлган кишини учратишимизга ишонардик. Ниҳоят, бу атрофда обрўли кишилардан бўлган мулла Нурбобони учратиб, қувончдан бошимиз кўкка етди.\nУ билан тил топишиш осон бўлмади. Нурбобо Ягнобнинг саводли, илм-маърифатли кишиларидан экан. Бир вақтлар Ягнобда зиёли кишилар кўп бўлган. Қалин қор тушгани учун ҳар йили олти-етти ой Ягноб ташқи дунёдан мутлақо ажралиб қолади. Бундай кезлари эркаклар китоб кўчириш билан шуғулланган. Шу касб-кор туфайли қишлоқдагилар ёппасига саводхон бўлганлар. Масжид қишлоқнинг маданий маркази бўлган. Совет ҳокимияти бу ерда фақат 30-йилларнинг ўрталарига келибгина, яъни бошқа қишлоқлардан анча кейин ўрнатилган.\nЎшандан буён кўп ўзгаришлар бўлган. Кўчки баҳонаси остида бутун аҳолини мажбуран водийга кўчиришган. Ўт об-ҳаво шароитига кўниколмай кўпчилик ўлиб кетган. Маҳаллий аҳоли жуда кам қолган. Нурбобонинг ўзи ҳам Зафарободда яшаб, пахтакорлик қилар экан. Лекин синглисини кўриш учун Ягнобга тез-тез келиб тураркан. У оппоқ соқоллари кўксига тушган, 80 ёшдан ошган нуроний, бироқ ҳали тетик қария, бир сакраб отга минади.\nУ қишлоқда ҳар соҳада, жумладан мусиқа борасида ҳам мўътабар устозлардан ҳисобланади. Лекин, тўғрисини айтганда, ўттиз йилдан ошибдики, қўлига соз олмаган. Орадан шунча йил ўтгач, бизнинг ёнимизда ўтириб, қўлига дўмбирани олди, ўтган-кетганларни эслаб, хўрсиниб қўйди. Кўз ёшларини артди, сўнг кўпдан бери ғамгусору меҳр кўрмаган ёш боладай энтикиб, беғубор жилмайди. Бироқ, қалбини очишга рағбат кўрсатмади. Биз ҳам буни ҳис қилиб турардик.\nЛекин ҳарнечук тил топишдик. Бу воқеа шундай юз берди. Меҳмоннавозлик юзасидан бизларнинг шарафимизга Нурбобо 70 ёшдан ошган укасига қўй сўйишни буюрди. Мен таржимон сифатида бу ҳақда Тэдга айтдим, ўзимни бўлса иштаҳа қитиқлай бошлаган эди. Тэд бироз ўйлаб турди-да, бундай деб жавоб қилди: “Муллага айтгин, қўзини сўйгунча мени сўйсин”. У сўзма-сўз таржима қилишни сўради. Нурбобо ҳайрон қолди. У ҳайратланиб: “Мана ҳақиқий эътиқодли одам, худонинг севган бандаси!” – деб хитоб қилди. Сўнг атрофдагиларга деди: “Бундай кишиларга ёрдам қилмаслик гуноҳи азим!” Шундан кейин бобо биздан айрилмади, доим бирга бўлди, охирида эса кетишимизга ҳам рухсат бергиси келмади.\nСафаримиз қариётган эди. Йўл тайёргарлигини кўраётган бир паллада тоғлар ортидан вертолёт келиб қолди. Мен кўйлагимни силкий бошладим. Вертолёт қўнди, бироқ у ерга етиб боргунча ярим соат керак эди. Нурбобонинг отига нарсаларимизни юкладик. Бобо, укаси, синглиси ва йўлбошчимиз Нормурод бизни вертолёт ёнигача кузатиб боришди. Вертолётчилар Ягнобга картошка ва кўзиқорин олиб кетиш учун тез-тез келиб тураркан. Бу ерда тупроққа ўғит солинмайди, шу боис ҳосил табиий ва тоза бўлади. Қолаверса, ягнобликлар учун картошка савдоси ягона тирикчилик манбаи.\nВертолётда ҳаммамиз водийга, Анзобга учиб бордик. Бу ерда бизни колхоз раиси кутиб олди. Аммо Нурбобонинг биздан ҳануз айрилгиси келмасди. У гапга тушиб кетар, куйлар, ягноб-тожик тилларида шеърлар ўқир, ҳикояларининг кети узилмасди. Нурбобонинг турган-битгани хазина экан.\nБошқа бир вазиятда ҳам Тэднинг феъли намоён бўлганди. Ягнобга кетаётганда Шаҳристон қишлоғида биз тўсатдан шомонларга дуч келдик. Бу қишлоқда хотинлар ҳам, эркаклар ҳам, деярли ҳар икки кишидан бири бахшилик йўлида даволаш билан шуғулланар экан. Олдинига бахшилар бизни яқинлаштиришмади, бегонасирашди, қочиб юришди. Бироқ биз уларнинг кўнглини топишдан умидвор эдик. Бир неча бор уларнинг ҳузурига бордик, бироқ кимдир симсиз телефон орқали уларга дарҳол хабар берар ва ҳар гал тополмай қайтардик.\nҲеч кутилмаганда омадимиз чопди. Бир куни ёмғир шаррос қуйиб турган пайтда тентираб юрганимизни кўриб, раҳми келган Меҳринисо деган бир аёл ёнимизга келди, машинага ўтириб, оҳистагина сўз бошлади. Пировардида, у кейинги ҳафта учрашувни ташкил қилишга ваъда берди. Хуллас, Меҳринисо дугоналарини ўз касбининг сиру синоатларини бизга кўрсатишга кўндирибди. Шу тариқа бир-биримизни тушуна бошладик. Бунда ҳайдовчимиз Абдураҳмон ҳам жонбозлик кўрсатди. Биз даволаш жараёни ва ундаги ирим-сиримларгача батафсил ёзиб олишга ҳаракат қилардик. Сибирдаги шомонлар ўз ҳунарини ящириб ўтиришмайди, улар ҳамма нарсани очиқ-ойдин сўзлаб беришади, керак бўлса, томошабинларга ошкора намойиш қилишади. Уларнинг осиёлик ҳамкасблари бўлса, бу ишни пинҳона қилишади. Ў амалдорлардан қўрқишгани учун, ёки касби тақозоси кўра шундай қилишади. Шунинг учун ҳам “кўч” маросимини, унинг мусиқий оҳангларини, сўзларини ёзиб олар эканмиз, бизнинг илтимосимизни ерда қолдирмаган бахшиларнинг самимийлигига тан бердик. Ўзувларимизни шу ернинг ўзидаёқ таҳлил қилар, эътиқодга оид сўзларни шаҳарлар, ноаниқ аралашган калималарни аниқлар, усулларнинг изчиллиги, мантиқийлигини текширар эдик.\nЕвропада ўша кезлари мусиқа билан даволаш усули расм бўлганди. Шу мавзуда биз тўплаган бой материал билан бемалол арзон обрў орттириш мумкин эди. Австрия ва Германиядаги кўпгина ноширлар бу соҳадаги маълумотлар учун катта пул тўлашга тайёр эдилар. Осиёдан ноёб материаллар тўплаган Тэд Левин мўмай даромад олиши турган гап эди. Бироқ, бундай қилиш асосий мақсадга хиёнат бўларди. Олим тамагирликни хаёлига ҳам келтирмади. Унинг учун энг муҳими – тадқиқот эди. У иккинчи даражали мақолалар, манфаатлар устида бош қотирмасдан, асар устида узоқ ва жиддий ишлади. Кузатиш, умумлаштириш, қайд қилиш, ҳиссиётга берилмай ақл-идрок билан ишлашга тайёр олим Тэд бу эътиқоддан ҳеч қачон чекингани йўқ. “Худонинг юз минг шайдоси” китоби дунё юзини кўргач, Тэд машҳур бўлиб кетди. Бироқ, бундан аввал ҳам у барча учун керакли инсон эди. Дўстлари, шогирдлари, маслакдошлари унинг суҳбатини интиқлик билан кутишарди. Лекин китоб чиққач, Тэднинг фаолиятига дунёнинг нариги чеккасидаги ҳамкасблари ҳам қизиқиб қолишди.\nЗамонамизнинг атоқли виоланчел ижрочиси Йо Йо Ма билан танишув ана шундай рўй берди. “Худонинг юз минг шайдоси”ни ўқиган бу жаҳоншумул созанда айни мавзу устида бош қотираётган, руҳан яқин одами топилганидан бениҳоя шод бўлди. Уларни қизиқтирган масаланинг моҳияти “жаҳон мусиқаси” деб аталган турфа, жонли жараёндан хийла узоқлашиб кетган қараш  яъни мусиқани хос ва оммабоп дея иккига бўлиб қарайдиган нуқтаи назар эскириб қолганлигидан иборат эди. Йо Йо Ма Марказий Осиё ҳақида Тэд ёзган нарсаларни мароқ билан ўқиди. Ҳиндистон, Хитой, Японияга қараганда ҳали анча номаълум бўлган Марказий Осиё маданияти маънавий жиҳатдан ниҳоятда бойдир. Минтақалараро Буюк Ипак йўлининг ўқ нуқтасидаги буюк тамаддунлар ўзаро рўбарў келади. Муаллиф фикрлашининг оригиналлиги, далиллиги, янгилиги, масалага ўзгача ёндашув китобни қизиқарли қилган омиллардир. Тайёр андозалардан қочиб, бу маданиятнинг ўзига хослигини идрок этиш йўлидан борилганлиги асарнинг ўзига хослигини, пировардида, муваффақиятини таъминлаган.\nЕтакчилик, пир-устозлик, пайғамбарлик даъво қиладиган бошқа муаллифлардан фарқли ўлароқ, Левин, қадимий муқаддас қадамжоларга йўл олган зиёратчини эслатади. Тазарру, ўзини англаш йўлида ташланган ҳар бир қадам муаллифни кашфиётларга, бинобарин, ҳақиқатга етаклайди.\nБошқа жиҳатдан қараганда, бу ҳаётнинг қувонч ва ташвишлари, ҳазил ва мутойибалари, ғайритабиийликлари тўғрисида қилинган эркин ва самимий хикоядир. Бу ҳолат Йо Йога мақул эди. У танишиш, бевосита суҳбатлашиш учун Тэдни излай бошлади. Мусиқачининг ўзи жуда тавозели киши бўлиб, миллий, анъанавий руҳда тарбия олган. Йо Йо Ма асли хитой, лекин Францияда туғилган. Париж консерваториясини виоланчел синфи бўйича тамомлаган, кейинги вақтда Нью-Йоркда истиқомат қилади. У ўз маънавий оламида яшайдиган романтик бир киши. Бундайлар ҳақида кўпинча “у бу дунёнинг одами эмас” дейишади. Горовиц, Бернстайн, Растрапович каби буюк сиймолар билан бир қаторда туришга лойиқ бу мусиқачини америкаликлар, айниқса, ёшлар яхши кўришади ва қадрлашади.\nЙо Йо Ма билан Тэд феъл-атвори турлича бўлгани учун ошнолашгунларига қадар бироз вақт ўтди. Кейин бир-бирини яхши тушунадиган бўлиб қолишди. Икковлон “Буюк Ипак йўли” деб номланган улкан лойиҳа устида бош қотира бошлашди. Бу лойиҳа Япония–Венеция–Париж–Нью-Йорк ва Вашингтонда мусиқа фестиваллари ўтказишни кўзда тутарди. Якунловчи концерт Америка Президентининг қароргоҳи – Оқ уй олдидаги боғда ўтказилиши ва унда Буюк Ипак йўлининг жаҳонга машҳур юлдузлари куй-қўшиқ ижро этиши назарда тутилган.\nАсрлар давомида тўпланган куй-қўшиқларни ижро этишгина эмас, айни чоқда янги репертуарни ҳам тайёрлаш  фестивалдан кўзда тутилган мақсадларнинг биридир. Шу мақсад йўлида жойлардаги истеъдодли бастакорларга буюртма беришга қарор қилинди. Улар замонавий воситалар ёрдамида европа ва маҳаллий мусиқани мумтоз даражада уйғунлаштиришлари мақсад қилинган.\nБундан тўрт йил муқаддам Тэд бастакорларга буюртма берди. Ўзбекистондан ватандошларимиз Мустафо Бафоев ва Дмитрий Янов-Яновский, Тожикистондан Толиб Шоҳидий ва Алишер Латифзода, Озарбайжондан Фарангиз Ализода ва Жавоншер Куливер, Эрондан Кейхон Кўлхўр, Мўғулистондан Би Шаровлар бу шарафга ноил бўлишди. Дастлабки синовлар муваффақиятли ўтди.\nБу лойиҳанинг бошқа бир муҳим жиҳати  унинг мутахассислар, ғаройибот ишқибозларига эмас, балки ҳозирги кун мусиқа мухлисларига мўлжалланганидир. Ташкилотчиларнинг кузатишича, классик мусиқа эшитишни хуш кўрадиган тингловчилар бор. Уларнинг диди консервативроқ. Бироқ, бунинг сабаби шундаки, улар кўп ҳолларда ўз мусиқий ҳис-туйғулар оламини янги таассуротлар билан бойитиш имкониятидан маҳрумлар. Янгилик томон дадил интиладиганларни “учинчи йўл” ишқибозлари дейишади. Тэд бу ўринда ўзбекча “янги йўл” калимасини ишлатади. Бироқ бу йўл қарор топиши учун йўлбошловчи лозим. Бизнинг мусиқачиларимиз айни йўлбошловчилик вазифасини ўтайдилар.\nБугунги концерт маросимларига кўпинча янги бир жиҳат тингловчилар билан мулоқот жорий этилмоқда. Йо Йо Ма ҳам концертнинг муайян бир ўринда томошабинлар, кўпинча ёшлар билан мулоқотга киришади. Созанда энг оддий деталлардан бошлаб, тингловчини аста-секин мусиқанинг нозик жиҳатларини англаш томонга йўналтиради.\nМасалан, Йо Йо Ма америкалик тингловчиларни виолончелга ўхшаш мўғул торли мусиқа асбоби  маринхур билан таништиради. Бу соз гарчи товушига кўра европалик оғайнисига ўхшаса-да, унинг ўз тембри, ўз оҳанги, бетакрор жилолари бор. Қиёслаш, таққослаш жараёнида улардан ҳар бирининг ўзига хос жиҳатлари ойдинлаша боради. Янги материални бу тариқа тушунтириш тингловчини мафтун этади, энди у маринхур ҳақидаги маълумотларни излаб қолади.\nБошқа мусиқа услубларини таништиришда ҳам созанда ана шу усулни қўллайди. Бу ишнинг муайян бир андозаси йўқ. Умумий тамойил мусиқани ҳавола этишнинг янги йўлларини тинимсиз излашдан иборат. Кашфиёт бевосита залда ўтирган тингловчилар билан ҳамкорликда амалга оширилади.\nСанъатда назариябозлик қилиш, режалаштириш, ноёб лойиҳалар таклиф этиш мумкин  эндиликда бу билан ҳеч кимни ҳайратга солиб бўлмайди. Йо Йо Ма билан Тэд Левин ўртага ташлаган ғоя бўлса жуда оддий, табиий ва ниҳоятда долзарбдир, ундан кўзда тутилган мақсад эса турли маданиятларга мансуб кишиларни яқинлаштиришдан иборат. Бироқ ишга жиддий ёндашган барча қатнашчилар ўз истеъдодини, маҳоратини тўлиқ намоён қилган тақдирдагина лойиҳа муваффақият қозониши мумкин, холос. Ишнинг моддий жиҳати ҳам муҳим. Бу ўринда лойиҳа асосчиларининг нуфузи кўп нарсага боғлиқ. Ижодий лойиҳаларни молиявий таъминлашнинг бутун жаҳонда мавжуд системасига кўра маблағ ўз соҳасида муайян мавқега эга бўлган кишиларгагина ажратилади. Йо Йо Ма билан Тэд Левиннинг билимдон мутахассислиги, ижодий имкониятию қудрати бу иш муваффақиятининг гаровидир. Бу ишда таваккалчилик ҳам бор, албатта. Омад боқмай қўйиши ҳам эҳтимолдан ҳоли эмас. Йо Йо Ма билан Тэднинг ҳамкорлигида тингловчилар ўртасидаги юксак обрў-эътибор билан ишбилармонлик, кенг ақл-идрок, мусиқа оламидаги энг янги маълумотларга эгалик каби фазилатлар уйғунлашиб кетган. Уларнинг ўзаро дўстлиги, бир-бирини тўла тушунишлари ва бир-бирига ишончи бу фазилатларини янада кўпайтиради.\nМусиқашуноснинг феъл-атвори унинг ташқи қиёфаси ва қизиқишларида ҳам кўзга ташланади. Тэд билан илк танишувдаёқ кўзга ташланадиган нарса  ўз устидан истеҳзо қила олишидир. У бир вақтлар Лениннинг ҳайкалчалари ва суратларини йиғиш билан шуғулланган эди. Тэд қаерда бўлмасин, қишлоқдами ёки шаҳар вокзалидами “доҳий”нинг ҳайкалига кўзи тушса бас, дарҳол суратга оларди. Бу ҳайкалларнинг кўпчилиги бадииятдан йироқлиги билан изоҳланиш мумкиндир эҳтимол. Ана шу нусхаларни тўплаш эса, бемаънилик устидан кулиш. Шуниси характерлики, Тэд бу ишни қайта қуриш замонидан анча илгари бошлаган эди. У, ҳатто ўз фамилияси устидан кулишга қодир инсон. Ўзбекистонга келганидан кейин у ўз исмини ўзбекчага “таржима қилиб”, “Худойберган”га айланди, фамилиясидаги учинчи ҳарфни “н”га алмаштирди. Шу тариқа у ҳазиллашиб “Худойберган Ленин” дея имзо чекиб юрди. Расмий учрашувларда унга русча мурожаат қилишса, у ҳеч кутилмаганда ўзбекча жавоб қайтарарди. Шу билан ўртадаги совуқчилик, эҳтиёткорона муомала барҳам топарди, қўярди. Ўша замонларда ажнабийларга эҳтиёткорона муомала қилиш қоида тусига кирган эди. Бироқ Тэд нописандлик билан қилинган муомалага тоқат қилолмас, инглизча расмий дипломатик тилга ўтарди.\nТэд кийинишда ҳам гоҳо гўё тўпорилик қилар  пахталик камзул кийиб, галстук тақиб юрарди. Америкада қандай хоҳласанг шундай кийин  ҳеч кимнинг иши йўқ. Совет Иттифоқида бўлса, бу ғалати, айниқса, пахталик камзул сталинча қатағонлар замонини эслатади. Хоразмга борганимизда Тэдга пўстин ва чўгурма ҳадя қилгандик. Тэд уларни Европада кийиб юрди.\nТэд моҳир ошпаз. Хитой таом санъатини, ўзбекча ва ҳиндча овқат пиширишни билади. Таом тайёрлашда моҳир ошпазлардек аниқ ва чаққон ишлайди. У йигирма дақиқадаёқ дастурхон тузаб ташлайди. Талабаларини уйида ўзбекча жиҳозланган меҳмонхонасида кўрпачада ўтириб қарши олади. Қўлда палов ейишни ўргатади, кўк чойнинг лаззатию фойдасини тушунтиради. Ҳиссиётчанлиги, хушфеъллиги учун Тэд ўзидан кичиклар қалбига тез йўл топа олади, уларнинг муаммоларини тез илғаб, ёрдам беришга шошилади.\nДўстлар, созандалар билан муносабатда ҳам Тэд ҳамиша самимий, кўнгли очиқ. Зеро созандалар ҳам нимаси биландир болаларга ўхшашади  сохтакорликни, ғаразни тез фаҳмлайдилар. Миллионерлар билан мулоқотда ҳам Тэд доимо самимий. Зотан, руҳшунос учун самимийлик ва кўнгли очиқлик қалб калитидир.\nОлимнинг ўз вақтини беҳуда, зое кетказмаслиги ҳақида юқорида айтган эдик. Ишга муккасидан кетган Тэд оиласидан алоҳида яшайди, унинг рафиқаси бошқа жойдаги университетда дарс беради. Бироқ Тэд ҳафтада бир марта 300 километр йўл босиб, хотини ва қизини кўриб келади. Тэд миннатдорлик ва узоқ вақтлар яқинларидан айрилиқда қолгани учун узр сўраш маъносида ўз китобини уларга бағишлаган. У ҳатто узоқ йўлда ҳам бекор кетмайди. Машина рулини бошқариб кетаркан, мусиқа эшитади, йиғилган аудиоматериалларни таҳлил қилади. Йўл уни янги фактлар йиғишдан, китоб ўқишдан чалғитса-да, унинг шуури доим иш билан банд бўлади.\n1988 йили Америкага илк бор келганимизда бизнинг ишимизни оқилона уюштириш билан бевосита Тэднинг ўзи шуғулланди. Ўн кун мобайнида тўхтовсиз ишладик, машғулотлар бир дақиқа ҳам тўхтамади. Ундан кейинги ўн кун мобайнида эса Тэд маза қилиб дам олишимиз учун барча ишни қилди – биз камбағалларнинг оқшомги қовоқхоналарию табиий, саранжом-саришта хўжалиги бўлган деҳқон(мармом)лардан тортиб, ҳашаматли саройлари, кемаларию, самолётлари бўлган миллионерларнинг меҳмони бўлдик. Бироқ серҳашам саройларни кўрсатаркан, Тэд истеҳзо билан: “Бу ерда нима истасанг бор, фақат бирорта китоб йўқ” дерди ва бор гап аён бўларди, қўярди.\nАмерика фуқароси ва ўзбек заминининг ошифтаси бўлган Тэд Левиннинг қиёфаси, фаолиятининг қирралари қисқача ана шундай. Унинг беғараз ёрдами, ҳаракати туфайли ўзбек мусиқаси дунёга борган сари кўпроқ танилмоқда ва муваффақият қозонмоқда. Тэднинг Ўзбекистон мусиқа юлдузлари қаторидан жой олишининг сабаби ҳам шунда.\nЯқинда электрон почта орқали Тэддан мактуб олдим. У кейинги режалар тўғрисида саволларимга жавоб йўллаганди. Олдинги мактубларига ҳечам ўхшамайдиган бир ҳолат мени ҳайратга солди. Тэд фикран мен билан сўзлашаётган бир паллада мактубимни олганини ёзган эди. У гарчанд мистикага ишонмайдиган ашаддий реалист, амалиётчи бўлса-да, бу ҳол унга қаттиқ таъсир кўрсатган. Мактуб ҳам, афтидан, шу ҳолат таъсирида бўлса керак, одатдагича қисқа эмас, батафсил ёзилган бўлиб, ҳар бир сатридан ҳарорат уфуриб турарди. Бу ғайриодатий ҳолнинг сабаби мени макубнинг охирини, Тэд “Буюк Ипак йўли” лойиҳасидаги раҳбарлик ишидан сўнг, ниҳоят Тува ҳақидаги китобни битказиш учун университетга, илмий ишга қайтмоқчи эканлиги тўғрисида ёзган сатрларни ўқиганимда тушуниб етдим. Икки йил олдин Тэд била-кўра туриб бу ишни тўхтатган, чунки ўйлаган режаларини рўёбга чиқариш ва, албатта, пул ишлаш имкони пайдо бўлган эди. Биз олим бизнес билан шуғулланишдан воз кечмаслиги тўғрисида кўп фикрлашганмиз. Чунки бу иш ўз ниятларини амалга ошириш имконини беради, бундан ташқари, киши бировнинг қўлига қарамайдиган бўлади. Пул осмондан тушмайди. У яхши ниятлар қоғозда қолиб кетмаслиги, ўйлаган режаларини рўёбга чиқариш учун зарур. Очилиб кетган пайтлари Тэд ундан яхши бизнесмен чиқиши мумкинлиги ҳақида гапириб қоларди. Дарҳақиқат, Тэддаги куч-ғайрат, тил топиша олиш хусусияти, вақтни тежай билиш, ўзининг ва шеригининг куч имкониятларини тўғри баҳолай олиш қобилияти унга, шубҳасиз, муваффақият келтирган бўларди. Бироқ мусиқашунос-тадқиқотчилик ишига муҳаббат бошқа нарсалардан устун бўлгани учун Тэд ўз касбига содиқ қолди.\nМактубни ўқиб бўлгач, хаёлга толдим. Иккаламиз чарчаган ҳолда камин олдида оҳиста мусиқа тинглаб ўтирганимизни эсладим. Мен оромкурсида, Тэд бўлса гилам устида чордона қуриб ўтирардик. Сукут узоқ вақт давом этди. Сўнг Тэд кутилмаганда ҳозир шу паллада ўзининг бой эмаслигига эҳтимол илк бора афсусланаётганини айтиб қолди. Агар пулим кўп бўлганида турли гиламларни сотиб олган, уларнинг ранги, нақшидан завқланган, сўнг эса ҳаммасини болалар уйи ва талабаларга ҳадя қилган бўлардим, деди у. “Гилам  инсон юксак дунё билан бевосита бирлашадиган санъатнинг маҳсули,  деди у.  Шу мўъжазгина парчада қанчадан-қанча йўл бирлашиб кетган, уларнинг боши ҳам, охири ҳам чексиз!” Тэд гиламнинг бўёқлари, ажойиб гулларидан узоқ завқланди. Гиламни нуқул бир хил иш  уй иши билан шуғулланадиган аёллар тўқиса-да, унда оламнинг турфалиги акс этишини ёдга олди. Шунинг учун ҳам бу қўли гул тўқувчиларнинг қўшиғига лоқайд қолиб бўлмайди. Бу қўшиқларда ҳам тасаввурга сиғмайдиган нафосат, гўзаллик ўз ифодасини топган. Бундай гўзаллик ичида яшаган инсондан бахтлироғи бормикан?! Бу суҳбатни эсларканман, кўпинча ёнимизда, шундоқ биқинимиздаги гўзаллик ва нафосатни кўрмаслигимиз, ҳис қилмаслигимиз, ҳаяжонланмаслигимиздан афсусландим. Мактубни қайта-қайта ўқирканман, фақат гўзаллик олами ичида яшайдигангина эмас, балки бу гўзалликдан дунёнинг нариги чеккасидаги нотаниш кишиларни ҳам баҳраманд қилишга интиладиган инсон билан дўст бўлиш имконини бергани учун менда тақдирдан бениҳоя миннатдорчилик туйғуси жўш уриб кетади.\n«Жаҳон адабиёти» журнали, 2004 йил, 6-сон\n← Аввалги Аввалги Ҳамза Муҳаммад Буқрий. Сафо айвони (роман)\nКейинги → Кейинги: Габриэль Гарсиа Маркес. Ошкора қотиллик қиссаси (қисса)


Келишилган ўйинларга қарши кураш олиб бораётган 8 та мамлакат / CHAMPIONAT.asia\nКелишилган ўйинларга қарши кураш олиб бораётган 8 та мамлакат\n22 сен 17:40\nАйни пайтда жаҳоннинг кўплаб мамлакатларида футбол можароси ҳисобланган келишилган ўйинларга қарши кураш бошлаб юборилган.\nБундай келишилган ўйинлар нафақат ўша давлатнинг ички футболи ривожига, балки жаҳон футболининг ривожига ҳам салбий таъсир кўрсатмасдан қолмайди. Қуйида келтириб ўтадиган мақоламизда шундай келишилган ўйинларнинг ташкилий ишлари билан шуғуланиб келган ва ҳозирда ўз қилмишлари учун жавоб бераётган Дан Таннинг қомоққа тушишидан олдин бўлган воқеалар хусусида маълумот келтириб ўтамиз.\nВей Ди – Хитойда келишилган ўйинларга қарши курашувчи шахс Дан Тан тўғрисида қуйидаги фикрларни келтириб ўтади.\nЭнг муҳими биз катта шов-шувга сабаб бўлган Италия ёки Туркиядаги келишилган ўйинлар ҳақида эмас, балки шундай келишилган ўйинларни қарши курашишни ҳеч кимга билдирмаган ҳолда олиб борган мамлакатлар ҳақида гапиришимиз керак. Бундай мамкатларда асосан Дан Тан бошчилигидаги осиё синдикат иш олиб борган. Ўтган ҳафта Сингапурда қўлга олинган ушбу шахс замонамизнинг энг катта футбол жиноятчиларидан саналар эди.\nХитойда энг катта антикоррупцион гуруҳ, футбол ҳокимияти бошига 58-ёшли Вей Ди келганидан сўнг бошланди. Анелька ва Дрогбаларни ўз сафига қўшиб олган “Шанхай Шеньхуа”да текширув олиб борилганидан сўнг, клубдан 2003 йилги чемпионлик унвони олиб ташланди ва яна 12 та клубга турли хилдаги жарималар солинди. Бундан ташқари синчковлик билан олиб борилган текширув натижасида 33 та футболга алоқадор бўлган шахслар (футболчилар, ҳақамлар...), футболдан умрбод дисквалификация қилинган бўлсалар яна 25 нафар шахс 5 йилга футболдан четлатилди.\nАнглиянинг The Guardian газетаси Хиойда бўлиб ўтган текширув натижасидан келиб чиқиб, 2009 йилда ушбу мамлакатда 30 фоиз ўйинлар келишув асосида ўтказилганини ёзган. Бунга футболчилар маошининг камлиги асосий сабаб қилиб кўрсатилган. Газетанинг ёзишича, ўшанда футболчилар бир ойда 200 фунтдан кўп маош олишмаган бўлишса, келишилган ўйинлар учун уларга 5000 фунтгача маблағ тўланган.\n2013-йилнинг ёз мавсуми\nЎзининг оқилона сиёсат олиб бораётганлигини кўрсатиш учун, мамлакатнинг 4 дивизион вакили “Сирисанска Кербуран” бошқа клубларга намуна бўла олди. Клуб раҳбарияти виждонан “Кваршеденс” клубига қарши бўлиб ўтган ўйин (1:5), келишилган ёки келишилмаганлигини текшириш мақсадида мамлакат ҳуқуқ тартибот органларидан клубда текширув ўтказишни сўради.\nГап шундаги швециядаги букмекерлик компаниялари, ушбу ўйинда “Сирианск Кербуран”нинг мағлубияти учун олдиндан жуда катта маблағ қўйилгани сабабли, одамлардан пул олишни тўхтатиб қўйишган. Бироқ текширув натижалари ўйин кўнгилдагидек ўтганини тасдиқлаган.\nЧехия ва Словакия\n2013 йилнинг сентябрь ойи\nЧехияда 12 нафар шахсга Словакияда эса 7 нафар шахсга келишилган ўйинларни ўткагани учун айблов қўйилган. Бундан ташқари яна 20 нафар ўйинчилар гумондор саналиб, сўров пайтида қўмитага ора-сира келишаяпти. Ҳуқуқ тартибот органларининг тахминий баҳосига кўра, жиноятга алоқадор бўлган осиё синдикати бу мамлакатда 19 та ўйинни қалбакилаштирган. Бундай ишларни амалга ошириш учун бу гуруҳ, ўйинчиларга умумий ҳисобда 210 минг евро сарфлаган бўлса, қалбаги ўйинлардан 950 минг фойда кўрган.\nБу можарога нафақат қуйи лига клублари балки “Теплице” каби Чехиянинг олий лига вакили ҳам аралашган.\n“Келишилган ўйинлар ҳақидаги биринчи хабарлар бундан 11 ой олдин кела бошлади ва шундан буён биз мазкур иш бўйича тергов олиб бораяпмиз”- дейилади ҳуқуқ тартибот органларининг аризасида.\nМамлакат суди, осиё синдикатининг турли хил савиядаги 32 та ўйинни уюштирганликда айбдор деб топди. Буларга юқори дивизион клублари ўртасидаги 11 та ўйин, қуйи дивизион клублари ўртасида бўлиб ўтган бир қатор ўйинлар, Финляндияда ўтказилган 3 та ўйин ва Италияда бўлиб ўтган 1 та ўйинлар кирган. Ушбу жиноятга алоқадор 45 нафар шахс ва шу жумладан келишилган ўйинларнинг ташкилий ишлари билан шуғуланувчи 17 сентябрь куни қўлга олинга Дан Тан айбдор деб топилган. Барча айбдорларга 2 йилдан 26 йилгача қамоқ жазоси тайинланган.\n2013 йилнинг баҳор-ёз ойлари\nУч нафар ливанлик ҳакамлар Осиё конфедерациялар кубоги баҳсида Сингапурнинг “Тампинс Роверс” ва Ҳиндистонинг “Ист Бенгал” клублари ўртасидаги ўйиндан керакли натижа чиқариб беришлари учун жиноятчилар билан битим тузишган. Ушбу жиноий иш натижасида бош ҳакам 6 ойга озодликдан маҳрум этилган бўлса, ёрдамчи ҳакамлар 3 ойга қамоқ жаҳосига маҳкум этилганлар.\n“Менга ташкилотчилар томонидан тегишли кўрсатма берилди. Шу билан биргаликда 20-30 тача видео тасмалар юборилди ва шу асосида ўйинни бошқариш тартиби кўрсатиб берилди. У ерда қайси қарорларни бекор қилиш ёки қабул қилиш кўрсатиб қўйилган эди”, - дейди ўйин бош ҳаками Али Саббах.\nЎтган ҳафта охирларида Мельбурн шаҳри ҳуқуқ тартибот органлари Австралиянинг иккинчи дивизионида ишлайдиган бир нафар мураббийни ва 9 нафар ўйинчини қўлга олишган. Бу можаронинг асосий сабабчиси маҳаллий “Жануб юлдузлари” клуби эди. Ҳозирда бу иш бўйича 4 нафар футболчи озод этилган бўлса қолганларига жазо тайинлаган. Бу футболчилар катта пул эвазига ўйин натижасига етарлича таъсир ўтказишган ва кўплаб ҳолларда гол ўтказиб юборишган. Ташкилотчилар букмекерлик компанияларидан 2 миллион доллардан кўпроқ маблағ ишлаб олишган бўлишса, ўйинчиларга бир неча минг харажат қилишган холос. Мазкур иш юзасидан тергов жароёни давом этмоқда.\n2010-2011 йиллар давомида ўтказилган 21 та ўйин натижалари кўра олиб борилган текширувдан 41 нафар футболчи спортдан дисквалификация қилинган. Лекин кейинчалик уларнинг ярмига 2 йилдан 5 йилгача синов муддати берилган ва улар футболга қайтишлари мумкин.\nКореяда бундай ўйинчиларни бир жамоадан 3-4 тадан қўлга олишган (шундай воқеа “Санджу Сангму” клубида содир бўлган эди). Умрбод футболдан дисквалификация қилинган ўйинчилардан бири Ли Гюн Хван унга қўйилган айбловни кўтаролмай 2012 йилнинг апрель ойида ўз жонига қасд қилган.\nsports.ru сайтидан Муродов Миразиз таржимаси.


Қамоқдаги ҳуқуқ фаоли ўз жонига қасд қилди\n13 май 2021, Тошкент вақти: 14:59\nБекободдаги қамоқхонада жазо муддатини ўтаётган ҳуқуқ фаоли Абдурасул Худойназаров ўз жонига қасд қилган. “Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамияти маълумотига кўра, Абдурасул Худойназаров қамоқхонадаги қийноқларга чидай олмай ўзини ўлдирмоқчи бўлган. Кузатувларга кўра, Ўзбекистон қамоқхоналарида маҳбусларга нисбатан қийноқлар мунтазам давом этаётир. Ҳуқуқ фаоллари маҳбусларга жисмоний қийноқлар билан биргаликда руҳий қийноқлар ҳам қўлланиши ҳақида хабар қилади.\nАбдурасул Худойназаров қамоқхонадаги қийноқларга чидай олмай ўзини осиб ўлдирмоқчи бўлган. Бу ҳақда “Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамияти раҳбари Васила Иноятова “Озодлик”ка маълум қилди.\n“У ўз жонига 1 сентябрда қасд қилган. Байрам муносабати билан буларга жуда қаттиқ чоралар қўллашган. Уларни карцерларга қамашган. Ўзига нисбатан бўлаëтган шунақа ноҳақликларни баëн қилиш учун вилоят прокуратурасига мурожаат қилган лекин унинг бу мурожаатига қарши “Агар яна бир марта ëзадиган бўлсанг¸ ўласан” дейишган. Кейин мен барибир буларни қўлида ўлиб кетар эканман¸ кел ўзимни-ўзим ўлдирай деб ўз кўйлагига ўзини камерадаги шипга осган. Бир тасодиф туфайли тирик қолган. Хириллашидан уйғониб кетган камерадоши унинг кўйлагини кесиб уни аранг ўзига келтиришган. Шунда ҳам бир тиббий ëрдам кўрсатиш¸ муолажа қилишни хаëлларига ҳам келтиришмаган. Уни ўрнига ўлиб кетсанг бўлмасмиди¸ деган дашномларни қилишган. Буни устига калтаклашган. Буни устига¸ мана кеча аëли бориб келибди¸ ўшандан бери унга нисбатан қаттиққўллик чораларини қўллашаяпти. Очлик эълон қилган. Бир кун камерада бўлса¸ бир кун жазо изоляторида экан”.\nАбдурасул Худойназаров “Эзгулик” жамиятининг Ангрен шаҳар бўлимини бошқарган. У товламачилик ва фирибгарликда айбланиб¸ тўққиз йил муддатга озодликдан маҳрум қилинганди.\nВасила Иноятовага кўра, Абдурасул Худойназаровга нисбатан қамалган кунидан бошлаб мунтазам қийноқлар қўлланиб келинмоқда.\n“Унинг ўз жонига қасд қилиши биринчи ҳолат эмас. Икки уч марта шунақа нарса қайтарилган. Қамалганидан бери унга ўтказилаëтган тазйиқлар¸ қийноқлар шу даражадаки¸ мен буни ўз кўзим билан кўриб қамоқхонага бориб ўзи билан ҳам гаплашиб келганман. Баданидаги кўкларни кўрганман. Бугунги кунда унинг аҳволи жуда ҳам оғир. Кеча президент аппаратига¸ жазони ижро этиш бош бошқармасига¸ республика прокуратурасига унга нисбатан қийноқларнинг тўхтатилиши¸ тиббий ëрдам кўрсатилиши кераклиги хусусида расмий хат топширдик”.\nАбдурасул Худойназаров сингари қамоқхонада қийноқларга учраётган маҳбуслар кўпчиликни ташкил қилиши ҳақида маълумотлар мавжуд.\nВасила Иноятовага кўра, қамоқхонада қийноқларга учраётган шахсларнинг рўйхати жуда узун.\n“Санжар Умаровда ҳам худди шунақа ҳолат.Ундан ташқари Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари жамияти Самарқанд вилояти¸ Иштихон тумани бўлимини раиси Норбой Холжигитовни ҳам аҳволи жуда оғир. Айнан шу жамиятни Сирдарë вилояти бўлими раиси бўлган Аъзамжон Фармоновга ҳам қийноқлар қўлланилмоқда. Уларга қийноқлар қўлланилишидан мақсад уларнинг бугунги сиëсий тузумга бўлган танқидий қарашларини синдириш¸ уларни руҳан синдириш”.\nЎзбекистон қамоқхоналаридаги қийноқлар бўйича мониторинг ўтказаётган ҳуқуқ фаолларига кўра, уларнинг қийноқлар борасидаги чиқишлари маҳаллий ва халқаро ташкилотлар томонидан деярли эътиборсиз қолдирилмоқда. Ўзбекистон ҳукумати эса мамлакатда қийноқлар қўлланилишини ҳар доим инкор қилиб келади.


Андрей Шипилов: "Ҳакамлар нимага бундай қилишди ва бунга ким жавоб беради?" / CHAMPIONAT.asia\nАндрей Шипилов: "Ҳакамлар нимага бундай қилишди ва бунга ким жавоб беради?"\n25 сен 19:46\nТеглар : "Металлург"Андрей Шипилов\nСуперлиганинг 17-туридан ўрин олган "Металлург" - "Локомотив" (2:2) учрашувидан сўнг мезбонлар бош мураббийи Андрей Шипилов ўз фикрлари билан ўртоқлашди.\n"Локомотив" билан ўйинга жиддий тайёргарлик кўргандик. Чунки бугун қийин ўйин бўлишини кутгандик. "Локо" ҳар доим кучли бўлган ва шундай бўлиб қолади.\n"Локомотив"да 38-дақиқада қулай вазият юзага келди ва бундан фойдалана олди.\nНегадир, ҳужумчиларимиз кўп вазиятларда ўйиндан ташқари ҳолатда қолиб кетишяпти. Иккинчи бўлимда ўз ўйинимизни кўрсата олдик ва голлар урдик, бироқ яна кераксиз голни ўтказиб юбордик.\nНега 4 дақиқа қўшилганини тушунмадим, жуда кўп тўхталишлар бўлди, шунча ўзгаришлар бўлди. Ўйнагани беришлари керак эди. Ҳакамлар нимага бундай қилишди ва бунга ким жавоб беради?\nМенимча, дуранг адолатли натижа бўлди ва футболчиларимизга эътироз йўқ.\n"Локомотив"нинг ўйин услуби ўзгарганми? Нима деб ўйлайсиз?\nТемур Кападзе келганидан сўнг барчаси ўз жойига тушди.\nНега Камолиддин Тожиев майдонга тушмади?\nЧунки унда 4 та сариқ карточка бор эди, шу сабабли ўйинни ўтказиб юборди. Агар дисквалификация бўлмаганида, майдонга тушган бўларди, менга Тожиевнинг ёши муҳим эмас, унинг ўйинига қаранг.\nҲар 3-4 кунда битта ўйин ўтаётгани жамоанинг жисмоний ҳолатига қанчалик таъсир кўрсатяпти?\nЎйлашимча, бу фожиа эмас. Асосий муаммо – тиғиз тақвим вақтида 10 кунлаб "паузалар" кузатилиши. Бу ҳақиқий муаммо. Футболчилар машғулот қилишяптими, ўйинга тушишяптими, бошқа муаммо кузатилмайди деб ўйлайман.\nСаламат Қутибоевнинг жамоадаги ўрни қандай?\nУ жамоа етакчиларидан бири. Саламатни анчадан бери биламан, у сифатли футболчи.\n"Металлург" жамоаси кучли жамоаларга қарши ўйинда ютади ёки дуранг ўйнайди, аутсайдерларга қарши ўйнашга қийналади.\nЭътибор берган бўлсангиз, "Андижон" ва "Бухоро" билан ўйинларда яхши натижа кўрсатганмиз, ўша пайтда улар аутсайдер ҳисобланишарди. Демак, биз аутсайдерлар билан ёмон ўйнаймиз деб бўлмайди.\n"Металлург" - "Насаф" учрашувидан ГАЛЕРЕЯ 15\nРўзиқул Бердиев: "Кучли рақиб майдонида ғалаба қозониш ҳамиша ёқимли" 64\n"Металлург" - "Насаф" учрашувидаги голлар ва хавфли вазиятларни томоша қилинг 22\nCoca Cola Суперлига. Рўзиқул Бердиев четлатилган ўйинда "Насаф" Бекободда ғалаба қозонди ва иккинчи ўринга чиқди 164\n25 сен 20:41:30\nХар 3-4 кунда уйин буляпти жамога бу канака таьсир киляпти? А. Шипилов: уйлашимча бу фожия эмас.\nАгар шу савол Кончелскийга берганда борми Бу катта фожия деб бошларди гапни охирида Нумон Хасановни айибдор килиб гапни тугатарди\n25 сен 20:55:22\nХар 3-4 кунда уйин буляпти жамога бу канака таьсир киляпти? А. Шипилов: уйлашимча бу фожия эмас. Агар шу савол Кончелскийга берганда борми Бу катта фожия деб бошларди гапни охирида Нумон Хасановни айибдор килиб гапни тугатарди\nBohona yana bittaga kupaydi Hokim ketti bizga qattiq tasir qildi deb ham gapiradi endi )))))))))))\n25 сен 22:08:47\nMani fikrim xaftada 2 marta oʻyin qilish kerak. U kubok. Oʻyinimi boshqami farqi yoʻq\n25 сен 21:30:30\nСавол: нимага сен доима Пахтакорга 3-0 ютказасан бу дунё кайтар дунё, Сенинг хам командадаги футболчилар хам Акаларинга карши уйинда гурурларинг йуколиб колади ? Кугирчаксан . Сен бировларди мухокама килишга хакинг йук чунки узинга бок.\n25 сен 20:56:47\nКанчелскисни кандай алокаси бор бунга,Канчелскис ва Нумон муносабатлари емонлашишида купрок Нумон айбдор чунеи у биринчи булиб бошлаганди тош отишни\n25 сен 19:54:54\nsabab aylanadi urguladi 3-4 klub joyini bermaydi shukur kil penalti ili qizil yuq\n25 сен 19:54:52\nKimga qanaqa o'yin qilishni judaaa yaxshi bilasizlar....\n25 сен 20:01:49\nBizni futboldagilar o'zini farishtadek ko'rsatib oqlashini oldida artistlarni piari ham yo'lda qopketadi\n25 сен 20:45:19\nБу бошқа мавзу, Кончельскисни тиқиштирманг!


Кўчадан пул топиб олдим — Зикр аҳлидан сўранг\nКўчадан пул топиб олдим\nСаволлар › Кўчадан пул топиб олдим\nаброржон сўради 9 ой аввал\nАссалому алайкум! Кечаси дўконга чиққандим. Кўчада кетаётсам ерда 10 000 сўмлик пул ётибди. Атрофга қарасам хеч ким йўқ. Халиги пулни уйга олиб қутига солиб қўйдим. Бу пулни нима қилсам бўлади. Илтимос маслахат беринглар. Эгасини барибир тополмайман\nТопиб олинган нарса, агар уни топиб олган одам эгасига қайтариб бериш учун олганига гувоҳ келтирган бўлса, омонатдир.\nИсҳоқ ибн Роҳавайҳ ўзининг «Муснад» номли китобида Иёз ибн Ҳаммоддан ривоят қилади:\n«Ким йўқолган нарсани топиб олса, адолатли кишини гувоҳ қилсин. Кейин уни беркитмасдан, бир йилгача эълон қилсин. Агар эгаси келса, келди. Бўлмаса, у Аллоҳнинг моли бўлади ва кимга хоҳласа, ўшанга беради», дедилар».\nГувоҳликка, ким йўқолган нарсани сўраб юрган бўлса, менга айтиб юборинглар дейиш кифоя қилади.\nШу ҳолда топиб олган киши бировнинг нарсасини омонатга ушлаб турган кишининг ҳукмида бўлади ва у билан бўладиган муомала омонат ушлаб турган одамга қилинадиган муомала каби бўлади.\nЙўқолган нарсани кўрганда олиш мандубдир. Уни олинмаса, хоиннинг қўлига тушиб қолиш хавфи бор.\nАкс ҳолда, йўқолган нарсанинг эгаси топиб олувчининг қайтариш учун олганини рад қилса, тўлаб беради.\nАгар топиб олган киши бировни гувоҳ қилмаган бўлса ва эгаси билиб қолганда, бу нарсани эгасига қайтариб бериш учун олган эдим деса – ю, молнинг эгаси, йўқ бу еб кетиш учун олган деб туриб олса, топиб олган тўлаб беради. Шу билан бирга, хоин ҳисобланади. Топганини эълон қилганда, молни эгасининг рухсати билан омонатга ушлаб турган одам ҳукмида бўларди ва мол ҳалокатга учраса, тўлаб бермас эди.\nЙўқолган нарса ҳақида уни топиб олинган жойда ва одамлар жамланадиган ерда, энди эгаси сўраб келмаса керак дейдиган ва бузулиб қоладиган муддатигача эълон қилинади – да, сўнгра садақа қилиб юборилади. Агар эгаси келиб қолса, хоҳласа садақани тасдиқлайди, хоҳласа топиб олганга тўлатиб олади.\nТопиб олинган нарса, таом, мева ва шунга ўхшаш нарсалар бўлса, айниб қолишига қараб эгасини кутилади. Топиб олинган нарса, айнимайдиган нарса бўлса, эгасини кутиш ҳақида фуқаҳоларимиз икки хил ижтиҳод қилганлар.\n1. Имом Муҳаммад, Молик, Шофеъий ва Аҳмадлар бир йил кутилади, деганлар.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам топиб олинган тилло ёки кумуш ҳақида сўралди.\n«Унинг идиши ва боғичини танит. Сўнгра бир йил кут. Агар эгасини топмасанг, уни ишлатиб юборавер. Бас, у сенинг ҳузурингда омонатга қўйилган нарсадек бўлиб қолсин. Агар қачон бўлса ҳам бир кун талаб қилувчиси келса уни анга адо эт», дедилар».\nДемак, йўқолган нарса, эгасини кутиш учун таъйин қилинган вақтдан кейин ҳам топиб олувчи кишининг мулкига айланиб қолмас экан. Қачон эгаси пайдо бўлса ва талаб қилса, унга тўлаб бериш керак бўлар экан. Аммо садақани тасдиқласа, савобини олади.\n2. Имом Абу Ҳанифа кутиш муддати йўқолган нарсанинг миқдорига қараб турлича бўлади, деганлар.\nБир дирҳамни бир кун. Уч дирҳамдан бир дирҳамгачани бир ҳафта. Ўн дирҳамдан уч дирҳамгачани бир ой. Ўндан кўп бўлса, бир йил эгасини кутади.\n«Ким кичикроқ нарса; арқон, дирҳам, ёки шунга ўхшаш нарса, топиб олса, уни уч кунгача танитсин, агар ундан ортиқроқ нарса бўлса, олти кун танитсин, эгаси келса, келди, келмаса садақа қилиб юборсин», дедилар».\nАҳмад, Табароний ва Байҳақий ривоят қилган.\nАгар топиб олинган нарса данак ёки анорнинг пўчоғи каби эгаси одатда ахтармайдиган нарса бўлса, эълон қилмасдан ишлатиб юборса бўлаверади. Аммо эгаси талаб қилишга ҳақлидир.\nТопиб олган киши топиб олинган нарса учун ҳокимнинг изнисиз сарф харажат қилган бўлса, эҳсон ўрнида бўлади. Агар изн ила қилган бўлса, эгасининг зиммасига тўлов бўлади.\nТопиб олинган нарса ҳайвон ва унга ўхшаш сарф – харажат талаб қиладиган нарса бўлса, топиб олган киши унга ҳокимнинг рухсати ила сарф қилса, эгаси чиққанда тўлатиб олади. Бунга ҳокимнинг изни ҳужжат бўлади. Агар ҳокимнинг рухсатини олмаган бўлса, тўлатиб олишга ҳақи йўқ.\nҚози манфаати бор йўқолган нарсани ижарага қўяди ва фойдасини ўша нарсанинг ўзига сарфлайди.\nАгар манфаати йўқ нарса бўлса, фойдали бўлса унга нафақа сарфлашга рухсат беради. Фойдали бўлмаса, сотиб юборади.\nЙўқолган нарса ижарага қўйиб бўлмайдиган, унинг учун сарф харажат қилишга арзийдиган бўлса, эгасига тўлатиб олиш ниятида уни ушлаб туриш учун сарф қилишга ҳоким рухсат беради. Аммо йўқолган нарса арзимаган нарса бўлса, уни сотиб қийматини сақлаб қўйилади ва эгаси чиққанда унга берилади.\nЙўқолган нарсанинг фойдасига нафақа қилган одам, нафақасини қайтариб олиш учун уни бермай туришга ҳақли. Агар бермай туришдан кейин йўқолган нарса ҳалокатга учраса, нафақа ҳақи соқит бўлади.\nАгар йўқолган нарсанинг эгасилигини даъво қилувчи унинг аломатларини баён қилиб берса, унга уни топшириш ҳалол бўлади. Ҳужжатсиз қайтариб бериш вожиб бўлмайди.\nТопиб олган киши фақир бўлса, топилган нарсадан ўзи фойдаланса, жоиз. Бой бўлса, фақир ота-онасига, бола-чақасига ёки куёв-келинига садақа қилса, жоиз.\n«Мухтасари Виқоя»да зирк қилинмаган баъзи маълумотларни ҳам тақдим қилишга ижозат бергайсиз.\nЗайд ибн Холид ал-Жуҳаний розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Ким йўқолган нарсани танитмай ўзиники қилиб олса, залолатга кетувчидир», дедилар».\nМуслим ва Аҳмад ривоят қилган.\n«Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб топиб олинган нарса ҳақида сўради. Бас, у зот:\n«Идишини ва боғичини танит. Уни бир йил танит, агар эгаси келса, келди, бўлмаса у сеники», дедилар.\n«Йўқолган қўйчи?» деди у.\n«У сенга ёки биродарингга ёки бўрига», дедилар.\n«Йўқолган туячи?» деди у.\n«У билан сенинг нима ишинг бор. Унинг ичгани суви бор. (Юргани) оёғи бор. Сувга бориб, дарахтлардан еб, эгасига учрагунча юраверади», дедилар».\nГоҳида йўқолган нарса жонли ҳайвон бўлиши ҳам мумкин. Бу ҳолатда унинг ҳукми ўша ҳайвоннинг қандоқ ҳайвон эканига қараб турлича бўлади.\nМисол учун, йўқолган ҳайвон қўй бўлиши мумкин. Бу ҳақда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўровчи киши ҳам сўради. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам йўқолган қўй топиб олган кишига, унинг эгасига ёки бўрига қолиши мумкинлиги айтдилар.\nДемак, қўй ўзини ўзи эплай олмайдиган, бўрига ем бўлиб кетиш ёки шунга ўхшаш ҳолатга тушиш эҳтимоли кучли бўлгани учун уни топган одам дарҳол омонат шаклида сақлаб қўйиши, танитиши керак. Агар эгаси чиқса беради, чиқмаса ўзига қолади. Лекин бўрига ем бўлмаслиги керак. Тайёр мол зое кетган бўлади. Қўй, эчки ёки шунга ўхшаш ўзини ҳимоя қила олмайдиган ожиз ҳайвонлар ҳам ушбу ҳукм тахтига дохил бўлади.\nЭнди йўқолган ҳайвон туя бўлсачи? Унга тегилмайди. У ўзини ўзи эплайди. Емини топиб ейди, сувини топиб ичади. Шунга ўхшаш ўзини ўз эплайдиган, хавф хатардан қочиб ёки учиб қутилиб кетадиган қуён ёки кабутар каби жониворларга ҳам тегилмайди. Эгаси топиб ўзи олмагунча юраверадилар. Бу гап имом Моликка оиддир.\nАммо ҳанафий уламолар мазкур ҳайвонларни ҳам топган одам олиши вожибдир. Ҳадисда йўқолиш хавфи бўлмаган ҳайвонлар кўзда тутилган дейдилар.\nБоғлар орасидан оқадиган ариқ ва сойларда оқиб келган меваларни олиш ҳалолдир. Шунингдек, шаҳардан ташқаридаги дарахтларнинг тагига тушиб қолган меваларни олиш ҳам ҳалол. Чунки, бу нарсаларни ташлаб қўйилса, эгасига тегмасдан бузилиб қолиши турган гап. Валлоҳу аълам!


Патриция Флор: минтақа муаммолари юзасидан очиқ мулоқот бўлди - BBC Uzbek - Mintaqa\nПатриция Флор: минтақа муаммолари юзасидан очиқ мулоқот бўлди\nСўнгги янгиланиш 7 декабр 2012 - 15:50 GMT\nОврўпо Иттифоқининг Марказий Осий бўйича вакили Патриция Флор, минтақа мамлакатларидаги ислоҳотлар учун вақт талаб этилади, дейди.\nОврўпо Иттифоқининг Ташқи сиёсат бўйича вакили Кэтрин Эштон Марказий Осиё давлатларига сафар қилиб қайтди.\nОврўпо Иттифоқининг ташқи ишлар вазири сифатида кўрилган шахснинг Марказий Осиёга сафари иттифоқнинг минтақага эътибори ортиб бораётганини кўрсатади.\nБунга бир сабаб - Оврўпо Иттифоқининг Марказий Осиёдаги йирик энергия заҳираларига бўлган эҳтиёжи бўлса, иккинчи сабаби - Афғонистонга боғлиқ муаммолардир.\nАммо, бошқа томондан, инсон ҳуқуқлари вазияти абгор бўлган Марказий Осиё билан ҳамкорлик Оврўпо Иттифоқи учун бош оғриғи ҳамдир.\nУстига-устак минтақа давлатлари сув ва энергетика масалаларида катта келишмовчиликларга эга.\nПатриция Флор Кэтрин Аштон сафарига ҳамроҳлик қилган Оврўпо Иттифоқининг Марказий Осиё бўйича вакилидир.\nБи-би-си ундан ушбу ташриф давомида Роғун ва Қамбарота каби зиддиятли лойиҳаларга минтақа давлатларининг муносабатлари ўзгараётганини кўрдингизми, деб сўрадик.\nПатриция Флор: Тарафлар сув тақсимоти масаласида анчадан буён бир мавқеъни маҳкам тутиб келишаяпти. Биз ўртадаги фарқни аритиш мақсадида Бишкекда Марказий Осиё мамлакатлари вазирлари учрашувини ташкиллаштирдик. Унда муаммо юзасидан жуда очиқ мулоқот бўлиб ўтганига гувоҳ бўлдим. Менимча, бу жуда яхши аломат, чунки ҳаммага маъқул ечимни топиш учун мулоқот ўтказиш кераклигини барча яхши тушуна бошлаган.\nБи-би-си: Масалан, Роғун ГЭСини қуриш масаласида ҳамма Жаҳон Банки ҳисоботига қараб турибди. Ҳисобот хулосалари қандай бўлишига қараб, келишувга эришилади деб ўйлайсизми?\nПатриция Флор: Тожикистон ва Қирғизистонда мавжуд йирик гидролойиҳалар бўйича Оврўпо Иттифоқи мавқеъи шундайки, бундай лойиҳаларга баҳо беришдан олдин мустақил ва бетараф экспертларнинг хулосасига эҳтиёжингиз бўлади. Гидроиншоотлар қурилаётган жойлар сейсмик фаол ҳудудлар ҳисобланади. Шунинг учун илк навбатда зарурий текширувлар ўтказилиши керак. Аммо иккинчи томондан, агар бу лойиҳалар қўшниларингизга хуш келмаса ва минтақа манфаатларига таъсир кўрсатса, у ҳолда норози қўшнилар билан маслаҳат учрашувлари ўтказишингиз керак.\nБи-би-си: Оврўпо Иттифоқининг Марказий Осиё давлатлари билан муносабатларида энг оғриқли нуқта инсон ҳуқуқлари ҳисобланади. Баъзи кузатувчиларга кўра, Оврўпо Иттифоқи вакилининг Тошкентда қилган баёнотида инсон ҳуқуқлари деярли тилга олинмаган. Бу Оврўпо Иттифоқининг инсон ҳуқуқлари масаласида бир неча йилдан буён олиб бораётган мулоқоти натижаси амалда ҳеч қандай натижа бермаганини англатадими? Чунки ҳар гал инсон ҳақлари масаласи кўтарилса, Тошкент "тўнини тескари кийиб олади". Бу гал ҳам шундай бўлдими?\nПатриция Флор: Йўқ, аслида мен вазият сиз айтгандай деб ўйламайман. Мен инсон ҳуқуқлари масаласида 6 ноябр куни Брюсселда Ўзбекистон билан бўлиб ўтган диалогга гувоҳ бўлдим. Ўзбекистон Адлия вазирлигидан бўлган вакиллар бу масалада биз билан бир кун давомида мулоқот қилишди. Мен, шу маънода, диалог йўқ, деб айта олмайман. Мен яна бир нарсани алоҳида таъкидлаб ўтмоқчиман: Марказий Осиёга сафаримиз чоғида у ердаги барча давлатлар вакиллари қонун устуворлиги, мамлакатни тўғри идора қилиш ва демократия уларнинг ўзлари учун, мамлакатларининг ривожланиши учун жуда ҳам зарурлигини айтишди. Улар бунинг учун уларга вақт керак бўлиши, уларнинг ўзлари ўз йўлларини топишлари лозимлигини айтишди ва биз бу нуқтаи назарни инобатга олдик. Аммо биз уларга ҳуқуқий тизимни ислоҳ қилишда ҳамкорлик ва ёрдамга, бунинг учун зарур бўлса, мутахассислар билан таъминлашга ва алоқадор шахсларни тайёргарликдан ўтказишга ва ўз тажрибамизни баҳам кўришга тайёрлигимизни билдирдик.\nБи-би-си: Бизга вақт керак, биз ўз йўлимизни ўзимиз топишимиз керак, деган гаплар кўп йиллардан буён гапириб келинади. Лекин, шу ўринда савол туғилади: Яна қанча вақт керак? Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари айтмоқчи, ҳар куни инсон ҳақларини поймол этувчи мамлакатларга Оврўпо Иттифоқи яна қанча муҳлат бериши керак?\nПатриция Флор: Биз бу жараёнлар ҳақида тарихий тажрибаларга таяниб гапирамиз. Мен олмонияликман ва биз Олмониянинг бирлаштириш тажрибасига эгамиз, бундай ишларни амалга ошириш учун вақт керак. Марказий Осиё давлатлари билан ҳамкорлик қилишда биз учун бу жараёнларни тезлаштириш албаттаки манфаатли. Қонун устуворлиги ва инсон ҳуқуқлари ички барқарорликка боғлиқ, минтақанинг тинч бўлишини эса барча истайди. Зеро хорижий сармояларни жалб этишнинг асосий омилларидан бири бу. Шундай экан, инсон ҳуқуқлари аҳволини яхшилаш барчанинг манфаатига хизмат қилади.


ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ СУДИҚИДИРУВДАГИ ФИРИБГАР ВА НИҲОЯТ, ҚЎЛГА ОЛИНИБ, ҚОНУНИЙ ЖАЗОГА ТОРТИЛДИ from\nМарҳамат туманида яшовчи Жаҳонгир Иноқов (исм-шарифлар ўзгартирилган) жорий йилнинг 2 июнь куни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идора ходимлари томонидан қўлга олиниб, Фарғона шаҳридаги 10-сонли тергов ҳибсхонасига келтирилди. Бу бежиз эмас, албатта. Чунки у бундан икки йил муқаддам такроран оғир жиноят содир этиб, терговдан яшириниб юрган ва шу боис унга нисбатан қидирув эълон қилинганди.\nТакроран дейишимизнинг сабаби шундаки, Ж. Иноқов жиноят ишлари бўйича Қизириқ туман судининг 2018 йил 17 августдаги ҳукмига кўра, Жиноят кодексининг 168-моддаси 2-қисми «б», «в»-бандлари (бир гуруҳ шахслар томонидан олдиндан ўзаро тил бириктириб, компьютер техникаси воситаларидан фойдаланган ҳолда содир этилган фирибгарлик), 28,211-моддаси 1-қисми (пора беришга далолат қилиш) билан айбдор деб топилиб, 2 йилу 6 ой муддатга ахлоқ тузатиш иши жазосига тортилганди. Аммо жазо муддатини ўтаётган дастлабки ойдаёқ — 2018 йил сентябрь ойида Жаҳонгир жиноий шериклари Ҳожиакбар Солибоев (Ҳ. Солибоев 2018 йил 3 декабрда вафот этган) ва Малоҳат Тожибоева (унга нисбатан жиноят ишлари бўйича Фарғона шаҳар судининг 2019 йил 16 декабрдаги ҳукми билан жазо тайинланган) билан яна фирибгарликка қўл уради.\nГап шундаки, ўшанда учовлон ҳамтовоқ Асака туманидаги 58-умумтаълим мактаби ўқитувчиси, ўрта махсус маълумотли Б. Рустамованинг Андижон давлат университетининг махсус сиртқи бўлимига ўқишга киролмаганидан хабар топишади.\n— Ҳозир суперконтракт учун қўшимча ўринлар ажратиляпти. Биз сизни Фарғона давлат университетининг махсус сиртқи бўлимига ўқишга жойлаб қўйишимиз мумкин. Фақат бир йиллик контракт пулининг беш бараварини берсангиз бўлди, — дейишади улар оғиз кўпиртириб.\nЎқишга киролмай, тушкун кайфиятда юрган аёл уларнинг ёлғон гапига лаққа ишонади. Натижада Фарғона давлат университети ўқув биноси олдида махсус сиртқи бўлим учун белгиланган контракт тўловининг 5 баравари эвазига 1 500 АҚШ доллари ва 2 785 000 сўмни Малоҳат ва унинг шериклари қўлига тутқазади.\nШундан сўнг фирибгарлар Б. Рустамова ўқишга қабул қилингани ҳақидаги маълумотнома ва берган пуллари гўёки «O’zsanoatqurilishbank»нинг Фарғона филиали орқали контракт учун тўланганлигини тасдиқловчи квитанцияларни сохталаштиришиб, унга беришади. Алдов йўли билан қўлга киритилган 1 500 АҚШ доллари ва 2 785 000 сўмни эса, ўзаро тақсимлаб, шахсий эҳтиёжларига сарфлаб юборишади.\nБуни қарангки, ҳамкасбининг қўлидаги сохта маълумотнома ва банкнинг тўлов ҳужжатини кўриб, 58-мактабнинг олийгоҳга киролмаган яна бир ўқитувчиси Ф. Абдуллаева ҳам шошиб қолади.\n— Сиз танишларингиздан илтимос қилиб кўринг, менга ҳам ёрдам беришсин, — дейди у Б. Рустамовага.\nБу эса, фирибгарларга жуда қўл келади. Оқибатда улар Қува тумани марказида ва Фарғона шаҳридаги «Атлас» кўнгилочар маскани ёнида учрашиб, Ф. Абдуллаевани ҳам осонгина тузоққа илинтиришади. Фақатгина бу мижоз сал озроқ — 1 300 АҚШ доллари ва 2 700 000 сўм миқдорида пул беради. Бироқ Ф. Абдуллаевага талабалик бахти насиб этмайди. Қўлига теккани сохта университет маълумотномаси ва банк квитанцияси бўлади, холос.\nЧунки Жаҳонгир, Малоҳат ва Ҳожиакбар унинг пулларини аллақачон ўртада тақсимлаб, жиғилдонларига уришганди.\nШундан сўнг фирибгарлар тилга олинган мактабнинг Андижон давлат университетига ҳужжат топшириб, омади чопмаган ўқитувчилари Ф. Ваҳобова, Н. Содиқова ва А. Маматқуловаларни ҳам юқоридаги усулда лақиллатиб, 3 900 АҚШ доллари ва 8 355 000 сўм нақд пулларини қўлга киритишади.\n— Ўқишни янги йилга яқин бошлайсизлар, — дея фирибгарлар уларни ишонтиришади.\nБинобарин, соддадил муаллималар 2018 йил декабрь ойининг охирларида Фарғона давлат университетига — дарс машғулотларига қатнашиш учун боришади. Ҳатто 3 кун ўқишади ҳам. Лекин факультет маъмурияти ректорнинг буйруғи ва гуруҳ журналида исм-шарифлари қайд этилмагани боис, уларни дарсдан четлаштиради. Шундагина жабрланувчилар алданганларини англаб етишади. Бу пайтда эса, Ҳ. Солибоев вафот этганди. Шунинг учун бояқишлар Ж. Иноқов ва М. Тожибоевага қонуний чора кўришни сўраб, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилишади.\nПировардида айбдорларга нисбатан жиноят иши қўзғатилади.\nДарҳақиқат, ўтказилган судга оид техник экспертизанинг 2019 йил 7 июлдаги 43-сонли ва суд-хатшунослик экспертизасининг 44-сонли хулосасида Ф. Абдуллаева, Ф. Ваҳобова, Н. Содикова, А. Маматқулова ва Б. Рустамованинг номига 2019 йил 18 январь куни 103, 104, 105, 106, 108-рақамлар билан расмийлаштирилган маълумотномалардаги ФарДУ сиртқи бўлими бошлиғи Р. Шукуровнинг имзоси қалбакилаштирилгани, шунингдек, «O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Farg’ona davlat universiteti sirtqi bo’limi» деган ёзувдан иборат муҳри ҳамда штампи бошқа муҳр ва штамп орқали босилганлиги ўз аксини топган. Қолаверса, университетнинг 2019 йил 28 август кунги 1-2223-сонли ва «Ўзсаноатқурилишбанк» Фарғона минтақавий филиалининг шу кунги 03-1-04/2132-сонли маълумотномаларида Б. Рустамова, Ф. Абдуллаева, Н. Содиқова, Ф. Ваҳобова ва А. Маматқулова номига бир йиллик контракт тўлови учун умуман пул ўтказилмаганлиги қайд этилган.\nАммо юқорида қайд этганимиздек, Жаҳонгир Иноқов ўша пайтда терговдан қочиб, яширингани туфайли унга нисбатан қидирув эълон қилинади. Жорий йил июнда қўлга олингач эса, унга нисбатан тергов ҳаракатлари давом эттирилади. Ж. Иноқовнинг мазкур ҳолатга оид қилмишлари жиноят ишлари бўйича Фарғона шаҳар судида кўриб чиқилди. Пировардида судланувчи Жиноят кодексининг 168-моддаси 3-қисми «б»-банди, 228-моддаси 2-қисми “а”, “б”-бандлари билан айбдор деб топилиб, қонуний жазога маҳкум этилди.\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, пандемия туфайли бу йилги тест синовлари ҳар йилгидан кечроқ — сентябрь ойида ўтказилди. Бинобарин, айни пайтда ҳам кўплаб абитуриентлар ўқишга киролмай, табақалаштирилган контракт тўловини амалга ошириб ўқиш истагида юришибди. Шундай экан, уларни «қаҳрамон»имиз сингари фирибгарларнинг ҳийла-найрангларидан огоҳ этиб қоламиз.\nФарғона шаҳар судининг судьяси\nХозирда сайтда – 220:\nмехмонлар – 200\nботлар – 20


Қўлимиз кўксимизда саломлашайлик — Фарғона шифокори\nУниверситетда тактиль алоқа (одамлар билан қўл бериб кўришиш, қўлларни силкитиш орқали саломлашиш, бошни-бошга, елкама-елка уриштириш) қилишни ман этиш ҳақида буйруқ бердим. Шунда менга жуда кўп одамлар телефон қилди: мулозимлар, танишларим ва дўстларим. Университет ҳовлисига киришим билан кимдир жиддий, яна кимдир жилмайиб, қўлини кўксига қўйиб саломлашди. Хуллас, кўпчилик менга яхши фикрларни айтишди, баъзи одамлар ҳатто аския ҳам қилишди. Сўнг ўйланиб қолдим: Нимага бундай муносабат бўлди? Нимага оддийдек туюлган бир жиҳатга шунча қизиқиш?\nҲар биримиз ўзимизни, фарзандларимизни, талабаларимизни асрашимиз, зарур чораларни кўришимиз керак деб ўйладим ва шунинг учун ҳам бу буйруқни чиқардим. Аммо бунинг замирида бошқа нарса ётибди, назаримда. Одамларимизнинг ирсий (яъниким генетик) хотирасига менимча XVII аср келди, гўё. Ота-боболаримиз, аждодларимизнинг қандай кўришишиб саломлашиши бирданига гавдаланди кўз олдида.\nТарихий фильмларни кўрар эканмиз, туркий миллатга мансуб одамлар, айниқса, ёши улуғлар бир-бири билан салом алик қилганида ўнг қўлини чап кўксига қўйиб кўришганининг гувоҳи бўламиз. Буюк боболаримиз Амир Темур, Мирзо Улуғбек, Навоий, Бобур ҳам миниатюраларда ўнг қўли юраги устида турганлигини кўришимиз мумкин.\nМАВЗУГА ОИД: Японияда, Осиёнинг бошқа кўплаб мамлакатларида бўлгани каби, саломлашиш мулойим таъзим сифатида қабул қилинади. Қоида бўйича сиз қанчалик кўп ҳурмат қилсангиз, шунчалик кам эгилишингиз керак. Ёшлар ва мақоми пастроқлар эса катталарга нисбатан таъзим қилаётганларида кўпроқ эгилишлари лозим.\nБир-икки кун мен ҳам ҳамкасбларим, дўстларим, талабаларим билан шундай кўришдим ва бу одат қандай гўзал ва ажойиб эканлигини кўрдим, юрагим тубидан самимий ҳис этдим. Ота-боболаримиз кўришганда тўғри саломлашишган экан, деган мустақил фикрга ҳам\nкелдим. Шарқона саломлашиш энг гўзал ва чуқур маънолидир. Қадим Шарқ деганида японлар, корейслар, хитойликларнинг тавозели ритуалла-аробийлар, форсийлар ва туркий оламларнинг дабдабали саломлашув маросимларини ёдга оламиз. Бунда қанча лутф, маданиятимиз, қадриятларимиз акс этган экан-а. Замонавий этикетга ҳам нақадар мос…\nЎйлаб қарасам, бу одат фақат бизда эмас, тарихий рус фильмларида ҳам рус зодагонлари\nшундай кўришган экан, яъни уларнинг князь ва боярлари кўришганда, танишганда, саломлашганда ниятлари поклиги ва самимийлигини ифодалаш учун тактиль усуллардан эмас, ўнг қўлни юрагининг устига қўйишган, бошини эгиб таъзим қилишган. Демак, бу одат жуда қадимий эканлигини билдиради.\nАслида қўл бериб саломлашиш бизнинг маданият эмас, балки унинг тарихи Қадимги Юнонистон ва Вавилонга бориб тақалади. Тарихий манбаларда ёзилишича, қўл бериб кўришиш милоддан аввалги 5-8 асрда тарқалган. Икки рақиб кураш пайтида қўлида қуроли йўқлигини кўрсатиш учун билагини бериб кўришаётган пайтида қўлини силкитиш анъанаси бўлган. Яъни, рақибларни билагида жанг кийимини ичида қурол бор ёки йўқлигини англатган. Ўрта асрларда бу анъана йўқ бўлиб кетган. XVII асрга келиб эса қўл бериб саломлашиш яна насроний дини протестантлар мазҳаби бўлмиш Квакерлар томонидан қўллаб-қувватланган. Мақсад ҳамма тенг ҳуқуқли эканлигини кўрсатиш. Кейинчалик бу динга боғлиқ бўлмаган ҳолда Англияда оммалашган. Бизга эса бу одат Оврўпо ва чор Россиясидан етиб келган. Бугун ўйланиб қолдим: дунё борган сари тораймоқда, глобаллашув чегараларни ағдарди.\nБугун дунё аҳолиси етти миллиардга етди.\nАммо Она заминимиз ҳудуди ўша-ўша, ибтидоий даврдан бери кенгаймади. Бу вирусга ҳам қарши даво топилар яқинда, аммо Инсониятни яна қанча нотаниш вирус, пандемиялар, мутациялашган мураккаб касалликлар кутмоқда экан?\nБуни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди!\nАммо бунга менинг бир оддий жавобим бор: биз бу каби вирусларни йўқ қилиш, унга қарши курашиш учун ўз қадриятларимизга қайтишимиз ва амалда қўллашимиз керакдир.\nМасалан, кимдир билан саломлашганда қўлни узатмай, уни юрагимиз устига қўйишдир, хайрлашганда ҳам шундай, меҳр кўрсатмоқчи бўлсак, кўксимизга икки марта енгилгина уриб қўйсак, жудаям чиройли кўринади. Соғлиқни сақлаш учун ҳам яхши, шахсий гигиена учун ҳам. Хуллас, ҳикматсиз эмас.\nҚўлимизда қурол ҳам йўқлигини билдиради.\nАссалому алейкум, Сизга саломатлик тилайман!\nҚўлим кўксимда. Сиз ҳам қўшилинг бизга…\nЎзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети ректори, “Фарғона ҳақиқати” газетаси учун махсус, Тошкент.\n← Коронавирус: Фарғонада аҳвол қандай? (видео)\nБолалар коронавируснинг яширин ташувчиси бўлиши мумкин(ми)? →\n31.05.2019 fsh.uz 511\nПрезидент қарори: Фарғонада тиббиёт институти ташкил этилади\n03.12.2020 fsh.uz 604\n27.12.2019 fsh.uz 342


ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ СУДИЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ СУДИДА УЧРАШУВ from\n– Одил судлов тизимини таъминлаш фуқароларнинг судларга бўлган ишончини оширишга хизмат қилади, – дейди В. Агеев. – Бугунги кунда Ўзбекистонда Президент Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида суд ҳокимиятини ислоҳ қилишга алоҳида аҳамият қаратилмоқда. Амалга оширилаётган ўзгаришлар эса суд ҳокимияти мустақиллиги ва шаффофлигини таъминлашдаги саъй-ҳаракатларда ўз ифодасини топмоқда. Ташриф давомида суд ишларини кўриб чиқиш ва уларни тақсимлаш, электрон ахборот тизими, давлат органлари билан маълумот алмашиш тартиби бўйича тажриба алмашиш имконига эга бўлдик.\nХозирда сайтда – 232:\nмехмонлар – 210


Интерактив давлат хизматлари порталида нотариуслар қабулига онлайн ёзилиш мумкин | Uzbekistan Today\nБош саҳифа / Рукн архиви / Интерактив давлат хизматлари порталида нотариусл...\nХизматдан бутун Ўзбекистондаги юридик ва жисмоний шахслар фойдаланиши мумкин. Қабулга ёзилиш учун махсус формани тўлдириш, унда хизмат тури, санаси, аниқ вақти, нотариал идора ва бошқа маълумотлар киритилиши лозим.\nМурожаат қилувчи белгиланган вақтда келмаса, қабул умумий тартибда ёки қабул вақтини қайта белгилаш йўли билан амалга оширилади. Белгиланган вақтда бошқа шахсни қабул қилиш мумкин эмас.\nUZINFOCOM Марказидан қайд этилишича, Адлия вазирлиги хусусий нотариуслар қабулига онлайн ёзилиш имкониятларини ҳам ишлаб чиқмоқда.


Россияда "Миллионлар марши" ўтказилади\n27 январ 2021, Тошкент вақти: 11:55\nБугун Россиянинг бир қатор шаҳарларида мухолифатнинг “Миллионлар марши” ўтказилади.\nМосквада маҳаллий вақт билан соат 13 да бошаланадиган намойиш сўллар ва либераллардан иборат икки колоннага бўлинади. Намойишда биринчи марта Коммунистлар партияси ҳам иштирок этиши хабар қилинди.\nНамойишчилар муддатидан олдин парламент ва президентлик сайловини ўтказишни, сиёсий репрессияларни тўхтатишни ва сиёсий маҳбусларнинг озод қилинишини талаб этади.\nПетербургда эса мухолифат партияларининг ўзаро келиша олмагани туфайли бирданига учта “Миллионлар марши” ва иккита митинг ўтказилади.


Европага Россия гази келмай қўйди\nЧоршанба куни Европанинг 10 давлатидаги газ ўлчагич кўрсаткичлари нолга тушди ва Россиядан газ мутлақ келмай қолганини кўрсатди.\nМосква ва Киев ўртасидаги ўзаро газ жанжали авжга чиқиб бораëтган чоршанба куни Европанинг Россия газига қарам бўлган 10 давлатига газ келиши мутлақ тўхтаб қолди.\nҲаво ҳарорати –10 даражадан пастда қолаëтган чоршанба куни Австрия¸ Чехия¸ Руминия¸ Словакия ҳам Россиядан газ келиши мутлақ тўхтаб қолганини эълон қилдилар.\nБундан аввал 100 фоиз Россия газига қарам бўлган Болгария Россиядан газ келиши бутунлай тўхтагани боис мамлакатда фавқулодда энергетик бўҳрон юзага келганини эълон қилган эди.\nСаноқли кунга етадиган фавқулодда газ заҳираларини ишлатишга ўтган Болгария ҳукумати мактаб ва боғчалар ва муҳим бўлмаган завод-фабрикаларни ëпишга мажбур бўлди.\nАксар Европа ҳукуматлари каби¸ Москва-Киев жанжали ўртасида гаровда қолаëтган расмий София ҳам томонларни зудлик билан можарони ҳал этишга чақирмоқда.\n- Бутун Европа Иттифоқи¸ хусусан жануб-шарқий Европа давлатларининг Газпром ва Украина ўртасидаги можарода гаровда қолаëтгани очиқ кўриниб турибди. Бу икки томон 2009 йилги газ келишувида муросага кела олмаяпти ва бизни гаровда ушлаб турибди. Бу мутлақ қабул қилиб бўлмас ҳолдир¸ деди Болгария бош вазири Сергей Станишев 6 январ куни.\nСешанба кундан бошлаб Украина ҳукумати ўз ҳудудлари орқали Европага газ етказиб бераëтган тўрт транзит қувуридан учтасини ëпиб қўйди.\nЧоршанба куни эса¸ сўнгги – тўртинчи қувурнинг ҳам кўзи бекитилди ва шу билан Европага сотиладиган Россия газининг 80 фоизи ўтувчи Украина йўли мутлақ тўсилди.\nУкраина газ расмийлари можаронинг кескинлашиб бораëтгани учун газ беришни тўхтатиб қўйган Россияни айбласа¸ Россия томони Украина ҳукуматининг Европага мўлжалланган газни ўғирлаëтгани ўзини шундай қарорга мажбурлаганини таъкидламоқда.\nГазпром матбуот котиби Сергей Куприянов 7 январ куни бутун айбни Киев зиммасига қўйди.\n- Украинанинг Нафтогаз ширкати томонидан Европадаги истеъмолчиларга мўлжалланган транзит газидан янги йил бошидан бери ўғирланган газ ҳалигача қайтарилгани йўқ.\nБунга қўшимча равишда¸ кейинги 24 соат ичида¸ техник эҳтиëжлар учун¸ деган баҳона билан Нафтогаз Европага мўлжалланган яна 21 миллион куб метр газни ўғирлаб олди.\nБундай вазиятда бизнинг газ таъминотини яна 21 миллион куб метрга қисқартиришдан ўзга чорамиз қолмади¸ деди Газпром матбуот вакили.\nЕвропадаги 10 давлат Россиядан келаëтган газ мутлақ тўхтаб қолганини билдирган бўлса¸ Туркия ва Болқон давлатлари ҳам Россия гази ҳажмининг кескин камайганини эълон қилди.\nМожаронинг узоқ муддатга чўзилишидан қўрққан Сербия ҳукумати турар-жой биноларини иситиш учун ажратилаëтган газ миқдорини сезиларли равишда камайтирди.\nСараево газ ширкати расмийси Адис Салкичнинг айтишича¸ Боснияда табиий газга муқобил ëнилғи манбаларига кўчиш жараëни бошланган.\n- Газнинг йирик истеъмолчилари ва муқобил ëнилғига ўтиш имконига бор барча ширкатлар бу жараëнга ўтди ëки ўтиш арафасида турибди¸ деди Босния газ ширкати расмийси.\nЕвропа Иттифоқининг мувофиқлашган ëнилғи сиëсати ҳақидаги баëнотларга қарамай¸ иттифоқ давлатлари ўз билганларича совуқ қишда газсиз қолмаслик йўлларини изламоқдалар.\nЕИ га президентлик қилиш навбатини қабул қилган Чехия ҳукумати¸ маълумотларга кўра¸ Россия билан бир томонлама музокара бошлаган ва газни Белорус ва Полша ҳудудларидан ўтувчи Ямал йўналишида импорт қилишга уринмоқда.\nГаз бўҳрони оқибатида Европа пойтахтларидаги совуқ ҳаво янада совуқлашиб бораëтган бир кезда¸ Москва ва Киев расмийлари ўртасидаги навбатдаги сўзлашувларнинг пайшанба куни бўлиши кутилмоқда.\nАммо томонларнинг сўзлашувлар арафасида бир-бири шаънига қилаëтган баëнотлари¸ пайшанба куни уларнинг бирор муросага келишдан анча йироқликларини кўрсатмоқда.


Халқаро Амнистия иснон ҳуқуқлари ташкилоти Туркияни "кўпинча ўтмишда қийноқлар остида олинган маълумотларга асосланадиган суд маҳкамаларини олиб бораётганликда" айбламоқда.\nАмнести Интернейшнл бугун эълон қилган баёнотида айтилишича, Туркиянинг террорчиликка қарши қонунига кўра айбланаётганларнинг баъзилари, 1993 йилда олинган маълумотларга асосланиб, суд қилинмоқда.\nТашкилотга кўра, Европа инсон ҳуқуқлари суди Туркия хавфсизлик идоралари томонидан қамалган баъзи одамларнинг қайта судланиши ҳақида қарор чиқарган. Туркия қонунчилиги ҳам бундайларнинг қайта судланишига рухсат беради.\nЛекин, дейилади Амнести Интернейшнл баёнотида, қайта судланаётганларни кўпинча улар устидан аввалги ҳукмни чиқарган судья ва прокурорлар қайта суд қилади. Натижада, айбланувчиларнинг иши эски маълумотларга асосланиб кўриб чиқилади ва яна ўша эски ҳукм чиқарилади.


ИнтерФУТБОЛ :: Ислоҳотлар зарурати регламентдан устун ёхуд «ИнтерФУТБОЛ»газетасининг 89-сонида\nДемак, газетамизнинг 89-сонида нималарни ўқиш мумкин?\n- Ислоҳотлар зарурати регламентдан устун\nНиҳоят, ЎФФ футболимизда туб ислоҳотларни бошлади. Дастлаб мутахассислар ва бошқарув тизимлари ходимларини алмаштириш, ҳакамлар ишини холисона баҳолаш кўринишида кўзга ташланган ўзгаришлар олий лига форматини янгилаш бўйича чиқарилган қарор мисолида янада дадиллик касб этди...\n- «Локо» шошилмаяпти, шекилли…\nСўнгги тур шарҳи, статистик рақамлар, фактлар...\n- Янги форматга ўтамиз…\nИслоҳот бошида. Камида 2-3 мавсумдан буён журналистлар ва мутахассислар томонидан таъкидлаб келинаётган масалага ниҳоят, эътибор қаратилди...\n- «Қуруқ» ҳафта\nЁХУД ЛЕГИОНЕРИМИЗНИНГ СЎНГГИ ҲАФТАСИ\n- Атиги битта ўйин\nҲа, биттагина ўйин учун бутун бошли термага янги бош мураббий тайинлангани футбол тарихида кўп учрамаса керак. Одатда, бундай вақтларда ёрдамчи мураббийлардан бирига мурожаат қилинарди. Аммо Ўзбекистон миллий жамоаси мураббийлар штабининг охирги йилларда орттириб олган «обрў»си инобатга олинса, ЎФФ томонидан қабул қилинган қарорни тушуниш мумкин...\n- Ҳошимбек Шокиров: «Меҳнатларимиз саробга айланди»\nФарғона вилоятининг иккинчи жамоаси «Истиқлол» ўз майдонида «Ғаллаорол»дан 6:1 ҳисобида устун келди. Ушбу ютуқ сабаб «Истиқлол» 73 очко билан турнир жадвалида иккинчи ўринни эгаллади. Биз сўнгги тур учрашувидан сўнг «Истиқлол» клуби тўпурари, жорий мавсум 15та гол уришга эришган ҳужумкор ярим ҳимоячи Ҳошимбек Шокировдан интервью олдик.\n- Олий лига сари қадам\n«Цементчи»нинг муваффақияти баҳонасида аввалги мавсумлар қуйи лигадан кучлилар қаторига қўшилган жамоалар ҳақида тўхталамиз. Табиийки, олий дивизион дебютантларининг илк уринишда қандай ўйин ва натижа кўрсатишгани статистика ихлосмандларини етарлича қизиқтиради.\n- Гол уриш баробарида…\n- Эдвин Ван Дер Сар: «Новчалигим сабаб дарвозага қўйишган»\n«МЮ» тарихида ёрқин из қолдирган афсонавий дарвозабон Эдвин ван дер Сар 47 ёшга тўлди. FourFourTwo шу баҳона икки мамлакат биринчилигида 8 марта олтин медаль ютган, шунингдек, ЧЛда 2 бора ғолиб чиққан Голландия футболи фахрларидан бирини суҳбатга чорлаб, унга ўз ўқувчиларидан тушган саволлар билан мурожаат қилди.\n- Бебош футбол қироли\nДИЕГО МАРАДОНАНИНГ 7та МОЖАРОЛИ ҲАРАКАТИ\n- Маркус Берг янги тарихга тайёр\nМаркус Берг - Швеция миллий жамоасининг ЖЧ-2018 саралаш босқичидаги энг яхши тўпурари...\n- чл. гуруҳ босҚичи. 4-тур\nРЕКОРДЛАР, ФАКТЛАР, РАҚАМЛАР\n- Уго Льорис: «Ҳар бир учрашув алоҳида имтиҳон!»\n- МУХЛИС МАКТУБИ: Футболимиз Қадами\nФутбол мухлисининг иши шундай - гоҳ қувонади, баъзан аламдан ёнади. Лекин ҳар қандай ҳолатда ҳам, севимли жамоасидан юз ўгирмайди. Мана, ЎФФнинг янги раҳбарияти кенг ислоҳотларни пайсалга солмаяпти...


Парламент сайлови натижаларидан норози бўлиб намойишга чиққан ва асосий ҳукумат биноси – Оқ уйни эгаллаган қирғизлар гулхан атрофига тўпландилар, 6 октябр, Бишкек. [VYACHESLAV OSELEDKO/AFP]\n1991 йилги Совет Иттифоқи парчаланишидан кейин ўтган қарийб 30 йил ичида Москва халқаро саҳнадаги мавқеини мустаҳкамлаган бўлса-да, расмий жиҳатдан унинг сафида бўлган яқин-атрофдаги мамлакатларда қайта авж олган низолар ва тарихий қаршилик ҳаракатлари нотинчлик ва можаролар билан советча намунадаги диктаторлар учун хавф туғдирмоқда.\nҲокимиятни сақлаб қолиш учун зўр бериб курашаётган авторитар лидерлар советлардан кейинги Россиянинг таъсирида шаклланган ёқимсиз тизимларни ҳимоя қилмоқдалар – Кремл билан келишиб ишлаш, «маъмурий ресурсларни» ишга солиб, сайлов натижаларини ҳукуматпараст партиялар фойдасига ҳал қилиш ва ҳаётнинг ҳамма соҳаларини қамраб олган коррупция.\nУлар ёрдам сўраган вақтда Россия президенти Владимир Путин икки ёқимсиз танлов қаршисида қолади: «биринчиси – жамоатчилик норозилигига учраш хавфи остида иттифоқчи давлатни қўллаб-қувватлашга рози бўлиш, иккинчиси – қўшни режимларни ўз ҳолига ташлаб қўйиш билан низонинг бутун минтақа бўйлаб тарқалиб кетиши эҳтимоли ва ўз (Россиянинг) заифлигини эътироф этишдир», деб ёзган эди ўтган ҳафта Financial Times.\nМосквадан мустақил сиёсат юритишга ҳаракат қилган постсовет давлатлар эса Россия қўшинларининг бузғунчилиги ва ҳатто босқинига қарши курашишга мажбур бўлишган.\n7 октябрь куни расман тан олинмаган Тоғли Қорабоғ республикасининг асосий шаҳри – Степанакертдаги ҳаво ҳужумларидан вайрон бўлган уй олдида турган қария. Арманистон ва Озарбайжон баҳсли яна минтақа учун жанг қилмоқда. [ARIS MESSINIS/AFP]\nПрезидент сайлови натижаларига қарши норозилик намойиши чоғида тиканли симлар ортида турган Беларус аскарлари, 30 август, Минск. [TUT.BY/AFP]\nБеларус: тинч намойишлар ва уларнинг бостилиши\nБеларус президенти Александр Лукашенко 1994 йилдан бери ўз давлатини темир мушт ва советча авторитаризм билан бошқариб келади.\nЛукашенконинг 9 август кунги президент сайловида 80 фоиз овоз билан ғалаба қозонгани ҳақидаги баёноти унинг бошқарувига қарши тарихий норозиликларни келтириб чиқарди, сайловдан кейинги ҳар дам олиш кунлари кўчалар унинг истеъфосини талаб қилаётган намойишчиларга тўлди.\nНамойишлар сайловдан кейин бир неча ой ўтиб ҳам, полициянинг шафқатсиз тазйиқлари, таниқли ва кўзга кўринган мухолифатчиларнинг ҳибсга олиниши ёки қувғин қилинишига қарамай тугагани йўқ.\nЛукашенко беқарор иттифоқчи бўлса-да, Москва учун муҳим фигура ҳисобланади, Путин эса Белоруссияни Россия ва НАТО ўртасидаги буфер ҳудуд деб билади.\nИкки давлат раҳбарлари 14 сентябр куни Россиянинг Сочи шаҳрида яккама-якка музокаралар ўтказдилар.\nПутин жанговар ҳолатдаги Беларус лидерини қўллаб-қувватлаб, унга 1,5 миллиард долларлик кредит ваъда қилар экан, Лукашенко ҳам Москва билан алоқаларни мустаҳкамлашга ваъда берган.\nЛукашенко Путинга ўзини «муносиб тутгани» учун миннатдорчилик билдирар экан, Беларус «катта оғаси билан яқин бўлиши ва барча масалаларда ҳамкорлик қилиши» кераклигини айтган.\nШундай бўлса-да, Путиннинг қўллови беғараз эмас.\nАгар кенг миқёсли норозиликлар туфайли Беларус режими қулайдиган бўлса, «кейинги навбат Россияники бўлади», деб огоҳлантирган Лукашенко 8 сентябр куни Россия телевидениесига берган интервьюсида.\nУчрашув Россияда август ойи охирида мухолифатчи Алексей Навалнийнинг заҳарланишидан кейин мухолифат лидерлари томонидан рамзий ғалаба деб эълон қилинган маҳаллий сайловлар ортидан ўтказилган.\nТоғли Қорабоғ: Совет даврига бориб тақалувчи можаро\nСовет Иттифоқи 1920-йилларда Арманистоннинг Тоғли Қорабоғ вилоятининг катта қисмини Озарбайжон ҳудуди этиб белгилаган.\nБу чора унинг Совет иттифоқидаги миллатларни мувозанатдан чиқаришга қаратилган «бўлиб ташла ва ҳукмронлик қил» стратегиясининг бир қисми эди – унга кўра, Совет республикаларида битта муайян этник гуруҳ ҳукмронлик қилувчи ҳудудлар ичида бошқа миллий озчилик яшовчи анклавлар ташкил этилган.\n1991 йилда Совет Иттифоқи парчаланганидан сўнг, СССР тарафидан ҳудудий анклав шаклида қолдирилган «секин портловчи бомбалар» туфайли Қирғизистон-Ўзбекистон, Қирғизистон-Тожикистон ва Тожикистон-Ўзбекистон ўртасида чегара можаролари авж олган эди.\nСовет Иттифоқи парчаланганидан бери, Арманистон томонидан қўллаб-қувватланадиган Қорабоғдаги бўлгинчилар ва Озарбайжон ўртасида низолар 30 мингга яқин одамнинг ҳаётига зомин бўлган.\n1994 йили Арманистон воситачилигида эришилган сулҳ натижасида арманлар қўлловидаги расман тан олинмаган республикага асос солинди.\nРоссия режими Арманистон билан ҳам, Озарбайжон билан ҳам яхши муносабатда бўлса-да, муаммони сиёсий жиҳатдан ҳал қила олмади. Айрим кузатувчиларнинг тахминича, у ҳар икки томонга ўз таъсирини ўтказиш учун можаронинг янада авж олишини хоҳлаётган бўлиши ҳам мумкин.\nЎнлаб йилларга чўзилган муваффақиятсиз музокаралардан сўнг ўтган ой охирида минтақада яна жанглар бошланди ва Озарбайжон Туркиянинг кўмаги билан Қорабоғни эгаллашга қарор қилганини айтди.\nҚирғизистон: такрорланаётган инқилоблар\nҚирғизистон барча Марказий Осиё давлатлари орасида энг демократик ва айни вақтда энг беқарор мамлакатдир.\nАвторитаризм, коррупция ва сайловларнинг сохталаштирилишига қарши курашган мамлакат 2005 ва 2010 йилларда икки президентни ҳокимиятдан ағдариб ташлаган инқилобларга гувоҳ бўлган.\n2010 йилда Қирғизистон жанубидаги этник ўзбек озчиликлари шафқатсиз зўравонликларга дуч келган эдилар.\nМамлакатни бир неча йил ўртача барқарорлик билан идора қилган собиқ президент Алмазбек Атамбоев 2017 йилда ўз ўрнини россияпараст шериги Сооронбай Жеенбековга бўшатиб берди.\nЎтмишдошининг таъсиридан чиқиб кетишга уринган Жеенбеков 2019 йилда иттифоқдоши Атамбаевнинг уйида полиция рейдлари ўтказиб, уни қамоққа олганидан сўнг, ўзаро муносабатларга путур етган.\n2019 йилдаги учрашувлар давомида Путиннинг бу икки лидерни яраштиришга қаратилган уринишлари самара бермаган.\nБу ойда парламент сайловларида овозларнинг сотиб олинганига оид кенг кўламли айбловлар ортидан шиддатли тўқнашувлар юзага келди, намойишчилар ҳукумат биноларини эгаллаб олишди ва мамлакат Марказий сайлов комиссияси сешанба (6 октябрь) куни сайлов натижаларини бекор қилишидан аввал Атамбаевни озод қилишди.\nБу инқирозни Қирғизистонда ўз ҳарбий базасига эга Россия ва қўшни Хитой диққат билан кузатмоқда.\nИюн ойида Кремл ўз авиабазасидаги учиш-қўниш йўлагини Россия ҳудудининг бир қисми деб эълон қилиши ортидан маҳаллий аҳоли ва сиёсатчиларнинг жиддий эътирозига учраган эди. Март ойида эса қирғизистонлик таҳлилчилар Россиянинг Қирғизистон ҳудудида ҳаво ва ракеталарга қарши мудофаа тизимларини жойлаштириш мақсадини шубҳа остига олганлар.\nҚирғизистоннинг Хитойга қарамлиги ҳам кучайиши мумкин – яқинда Жеенбеков коронавирус пандемиясининг иқтисодий оқибатларини юмшатиш учун Пекиндан олинган 1,8 миллиард долларлик қарзни (мамлакат ташқи қарзининг 40 фоизидан ортиғи) узиш муддатини узайтиришни сўраб, Хитой Эксимбанкига мурожаат қилган.\nПекин Марказий Осиёнинг коронавирус оқибатларига қарши курашидан ўзининг геосиёсий ва иқтисодий мақсадларини амалга ошириш учун фойдаланмоқда, дейди кузатувчилар.\nУкраина: Москванинг Ғарб билан қарама-қаршилиги\n2014 йилда Украинадаги Ғарбга мойил халқ ғалаёнлари Россиянинг Қрим ярим оролини аннексия қилишига йўл очди ҳамда мамлакат шарқида Киев ҳукумат кучлари ва Москва қўлловидаги айирмачилар ўртасида бугунги кунгача давом этаётган урушнинг бошланишига сабаб бўлди.\nПутин Украинага Россия қўшинларини («яшил одамчалар») жойлаштириш билан НАТО ва Европа Иттифоқи собиқ Совет давлатларининг кўнглини овлашни тўхтатиши керак, деган аниқ мужда йўллади.\nФранция ва Германия бошчилигидаги тинчлик музокаралари кўп жиҳатдан бошиберк кўчага кириб қолган бўлса-да, 2019 йилда Владимир Зеленскийнинг Украина президенти этиб сайланиши 13 минг кишининг умрига зомин бўлган можарони тўхтатиш бўйича музокараларга долзарб тус берган.\nРоссия ва Грузия ўртасидаги муносабатлар, шунингдек, 2008 йилда Москванинг Грузия ичидаги икки норасмий республикани тан олиши билан тугаган қисқа урушдан кейин ҳам кескинлашган. Россия қўшинлари мамлакат ҳудудининг 20 фоизини эгаллаган.\nШунингдек, Россиянинг аралашуви туфайли Молдова лидерлари ҳам ўз мамлакатларининг бир қисми устидан бошқарувни йўқотганлар. Москва 1990 йилги урушдан кейин ажралиб чиққан тор мамлакат – русийзабон Приднестровьенинг катта қисмига тинчликпарвар кучларни жойлаштирган. Кремл Приднестровьенинг айирмачи амалдорларни қўллаб-қувватлаб келади.\nБу намойишларнинг ҳаммасига Россия ҳомийлик қилмоқда\nҲаммаси йўриқномаларда бўлгани каби баён қилинган\nАвторитар режимлар бир-бирини ҳимоя қилади.\nРоссиянинг ўзида Хабаровск Путинга қарши қарийб 2 ойдан бери намойиш ўтказмоқда. Айримлар уларга Хитой ҳомийлик қилаётганини айтмоқда.


Неймар «ПСЖ» билан келишувга эришди\n16:35 / 22.07.2017\n«Барселона» ҳужумчиси Неймар Франциянинг «ПСЖ» клубига ўтишга тайёр бўлиб турибди ва парижликлар билан шахсий шартнома борасида келишувга эришди, дея хабар беради ESPN FC.\nМанба берган хабарга кўра, бразилиялик футболчи «ПСЖ» раҳбариятига ҳам уларнинг жамоасига ўтишни истаётгани ҳақида хабар берган. У француз клубининг «Барселона»га Неймар трансфери учун 222 млн еврони товон пули сифатида тўлаши кераклигини англатади.\n25 ёшли Неймар отаси билан бирга «ПСЖ» вакиллари билан бир неча кундан бери музокаралар олиб борган. Томонлар футболчининг йиллик маоши 30 млн евродан иборат бўлган тўрт йиллик шартнома имзолаш бўйича келишувга эришишган. Футболчининг ўзи ҳам агар жамоасини алмаштирадиган бўлса, бунинг эвазига катта пул ишлаб олади.\nАгар Неймарнинг трансфери амалга ошса, бу футбол тарихидаги рекорд бўлади. Ҳозирда бу рекорд «Манчестер Юнайтед» футболчиси Поль Погбага тегишли бўлиб, жамоа унинг учун «Ювентус»га 105 млн евро (бонуслар билан 110 млн евро) тўлаганди.