Erkin A'zam. Suv yoqalab (kinoqissa)\nErkin A'zam. Suv yoqalab (kinoqissa) ( 6256 marta o'qilgan) Chop etish\nAbdulAziz 28 Avgust 2010, 12:21:11\nHajmi: 309 Kb\nAnsora 30 Avgust 2010, 15:38:13\n«ЖАННАТ ЎЗИ ҚАЙДАДИР»\n(«Шарқ» НМАК Бош таҳририяти, Тошкент — 2007)\nКенг-мўлгина ҳовли. Уч томон иморатнинг ўртаси баланд ишком. Ишкомдан нарёғи куюк дарахтзор боғ.\nСаратоннинг охирлари. Саҳар чоғи.\nЎнг қанотда саф тортган олди очиқ ошхона, омбор, сомонхонаю сайисхоналар тарафдан тош терилган йўлка бўйлаб олтмиш беш ёшлардаги девқомат, важоҳатли бир одам келмокда. Елкасида узун ок яктак, қўлида мис обдаста — хилватда таҳорат олиб қайтмоқда.\nУ қўлидаги обдастани ишком остидаги супа четига қўйиб, цемент зинапоядан тўрдаги уйга кириб кетади.\nИчкаридан номоз ўқиётгани эшитилади.\nЭнди ўша кишини супа лабида чўнқайиб ўтирган ҳолатда кўрамиз. Супа пойида тик турган хотини Мусаллам опа обдастани баланд кўтариб, оҳиста жилдиратиб сув қуймоқда. Сув томчилагандек имиллаб тушади.\nЭр ана шу сувга тикилиб алланималарни пичирлайди — кеча кўрган тушини сўзламоқда.\nУ пичирлаётир, лекин биз эшитамиз:\n— Тавба... Ажаб туш! Йигитлик даврим эмиш. Мана шу супада худди мана шу тахлит чўнқайиб ўтирган эмишман. Тепамда отам, норози, танбеҳ бераётганмиш: «Тутни нимага кесдинг, бесўроқ? Сену мени тўйдириб, кийдириб турган дарахт шу эди-ку! Болалигингда ўзинг шохма-шох тирмашиб тут териб юрардинг... Ҳе, ноинсоф!» Раҳматли нимадан норози экан, қизиқ... Кампир, — дейди у кейин бошини кўтариб хотинига, — шу супанинг ўртасида тут-мутимиз бормиди, эслайсанми?\n— Тут? — дейди Мусаллам опа анқовсираб, бўшаган обдастани беихтиёр кўкрагига босаркан. — Тутимиз ҳув ана — боғнинг этагида.\nЭр энсаси қотгандек унга бир назар ташлаб, ўрнидан қўзғалади.\nУ супадан тушиб, вазмин босиб боғ сари йўналади.\nМусаллам опанинг қўлидаги обдаста ерга тушиб кетиб, шарақлаб қопқоғи очилади, тагида қолган бир-икки томчи тўкилади.\nМана, уй эгаси, қўли орқасида, боғини айланиб юрибди. Бир-икки дарахтнинг олдида тўхтаб, танасини силаб-силаб қўяди, шохларига назар солади.\nДов-дарахт барг ташлай бошлаган. Баъзилари сувсизликдан қувраб-қовжираб қолган. Ер тарс-тарс ёрилиб ётибди. Хуллас, ташландиқ бир манзилнинг ўзгинаси!\nБоғ кезаётган одам, ниҳоят, этакдаги қўшни деворга туташиб ўсган бужур тут тагига келади.\nБаҳайбат дарахт қариб, тепа шохлари қуриб ётибди. Худди кўкка қўл чўзиб фарёд чекаётган мотамсаро кампирга ўхшайди.\nУнга тикиларкан, уй эгаси хомуш бош чайқайди:\n— Бу эмас...\nҲикоямиз қаҳрамони мана шу киши — Болта Мардон.\nБолта Мардон дарвозахона олдида, бир қўлида икки букланган қамчи, хуржунлари қаппайган қашқа отининг жиловидан тутиб бетоқат бўлиб турибди.\nУ «сиёсат» либосида, бошида сомон шляпа!\n— Чақир энди! — деб дағдаға қилади ошхона оғзида енгининг учини тишлаб шумшайган хотинига.\nМусаллам опа бизга кўринмаётган тарафдаги аллакимларга жонҳалпида, таҳлика аралаш ишора қилади: бўлинглар, бўлинглар, балога қоласизлар!\nЧап қанотдаги кўркам иморатдан кўзларини ишқай-ишқай ўртанча ўғил — Қодир чиқиб келади. Қовоқлари шишган, жиғибийрон. Орқасидан кўҳликкина хотини кўринади. Унинг қўлида сигарет билан гугурт.\n— Шанба куниям тинчлик йўқ экан-да! — деб тўнғиллайди Қодир, йўл-йўлакай кўйлагини эгнига иларкан. — Балога қолган — сурнайчи! Анови тошкентлик боди қани? Кенжа Ботир! Бой-чи, бой?\n— Биз тайёр, ака! — дейди «ота уй»нинг зинапоясида турган Ботир керишиб.\nУ кечагина келган — Тошкентдан атай чақиртирилган! Кийим-бошида, навқирон қиёфасида шунга яраша бир оҳор. Лекин ўзи хомуш, ўйчан.\n— Бойваччангниям айтдингми? — деб сўрайди Болта Мардон ҳамон жонсарак бир кўйда турган хотинига ўқрайиб.\nЧап томон девор узра юксалган ҳашаматли қўшни шийпонда тўнғич ўғил — Амирнинг бўй-басти кўринади.\nУ спортча кийимда, қўлидаги тошларни ўйнатиб машқ қилмокда.\n— Ҳа, дада, тўйга тайёргарликми? — дейди кенжа укасига кўз қисиб.\n— Боғнинг аҳволини кўр, ўғлим! — дейди Болта Мардон дафъатан шаштидан тушиб. — Дарахтнинг ҳам жони бор ахир, қарғайди.\nАмир қўлидаги тошларини аста қўйиб, панжарага суянади.\n— Шунгаям овора бўлиб юрасизми? Тўрт-беш мошина сув юбораман — олам гулистон-да!\n— Бирор мошина бензин ҳам қўшиб юборсанг зиён қилмасди! — дейди Қодир пичинг билан.\n— Ия, Қодирбой, бош оғрияптими дейман, — дея ака ҳам ачитмоқчи бўлади.\n— Бензин сабилнинг ҳиди ёмон-да, оғримоқ тугул, бирдан айлантириб ташлайди бошни!\n— Ҳа бўлди, бўлди энди! Аравакашлигингизни билинг сиз! — дейди Амир укасини жеркиб. — Тўрт-беш мошина сув нима бўпти, дада! Овора бўлиб сув ёқалаб юрманглар дейман-да.\nБолта Мардоннинг фиғони чиқиб кетади:\n— Ота-бобонг мошинада сув ташиб томорқа суғорганми, инсон?!\n— Сизлар билан борардим-у, — дейди Амир бўшашиб, — бугун Термиздан каттамиз келмоқчи. Кечқурун уйда...\n— Бормасанг — борма! Мен сени не ниятлар билан дўхтирликка ўқитиб эдим-а. Эсиз, эсиз!\n— Дада, мен ўғрилик қилаётганим йўқ-ку!\n— Унисини билмадим-у, лекин дунёда шундай касб-ҳунарлар бор: ўғрилик қилсанг-қилмасанг — ўғрига ўхшайверасан!\n— Ҳеч шу феълингиз қолмади-қолмади-да, дада. Эрталабданоқ одамни...\n— Ҳаҳ, сени замонга боқ деб ўргатган отангга лаънат! — дейди Болта Мардон аччиқ билан отини дарвоза томон етаклаб.\nАмир шийпонида сўппайганча қолади.\nБолта Мардон отда, одатланганидек, савлат тўкиб боряпти. Елкаларида белкурак, икки ўғил орқасидан келяпти.\nОта-болалар сув ёқалагани жўнаган.\nМуйилишдаги супачада бир мўйсафид деворга суяниб, мудрагандек бир кўйда ўтирибди. Ёз кунида бошида ярғоқ телпак. Кўзи кўрмайди — ожиз. Ўзича минғирлаб хиргойи қилади. Ўзича маст. Ажабо, нимадан сархуш экан у? Зулматда ўтаётган умридан қандай бир нур топди экан?\n(Дарвоқе, бу кўҳна зотни биз «Эркак» фильмида ҳам учратганмиз.)\nБолта Мардон жиловни тортади — от тўхтайди. Отлиқ чўнтагидан олган пулни буклаб, орқада келаётган ўғли — новча Ботирга тутқазади-да, чол тарафга имо қилади: элтиб бер.\nМўйсафид хиргойидан тўхтаб, пайпаслаб пулни олади. Қорачўғи сўник кўзларида, чечак изидан бужур-бужур юзида жилмайишга ўхшаш бир ифода зоҳир бўлади.\n— Раис, ўзингизми?\n— Ўзим, ўзим, Ҳамро бобо.\n— Бу йигит кенжангиз, шундайми? Хув Тошкандларда ўқийдиган, а? Келган экан-да? Ҳа балли, балли.\n— Топдингиз, топдингиз! — дейди Болта Мардон Ботирга ғолибона кўз қисиб.\n— Яхши жойлардан ато этсин, омин! — дея дуо қилади мўйсафид. Сўнг бармоқлари орасидаги пулни тўлғаб сўрайди: — Буни нима қилай, раис?\n— Хўрозқанд олиб ейсиз, Ҳамро бобо! Кеча денг, раҳматли отам, ошнангиз, тушимга кирибди. Бир тиловат қилиб қўярсиз. Ирими-да.\n— Тиловат иримига эмас, чин ихлос билан қилинади, раис!\n— Биламан, биламан. Биз сизга ишонамиз-да, Ҳамро бобо.\n— Сувга балиқ ташламоққа отланибсиз-да? Болта Мардон яна кенжа ўғлига маъноли қараб қўяди: кўрдингми, авлиё бу чол!\n— Сувдан балиқ тутмоққа, Ҳамро бобо!\n— Мен бошқа гапни айтаётибман, рчис. Хизр алайҳиссалом билан Мусо алайҳиссалом бир ёққа кетаётиб эдилар. Хизр алайҳиссаломнинг қўлларида қорни ёриб тозаланган, тузланган бир балиқ бор экан. Шу нимарса ариқдаги сувга тушиб кетибдию балиқ жонланиб, кўзлари шартта очилибди! Хўш, бунисига нима дейсиз?\n— Худонинг қудрати-да.\n— Шундай, шундай. Сув келтиргану сувни кўрганнинг йўли ойдин бўлади, раис. Сув — ёруғлик. Ҳув нақлдаги «Яхшилик қилгину сувга от — балиқ билар, балиқ билмаса — холиқ билар» деган гаплар қофияси учунгина айтилмаган!\n— Бўлди, бўлди, энди тушундим, — дейди Болта Мардон.\nЧол қўлидаги қоғозни беписандгина ёнбошига ташлаб, дуога қўл очади:\n— Умрингизга барака берсин, Болтабой, омин! Болта Мардон ҳам юзига фотиҳа тортиб, эгар қошидан жиловни бўшатади. От йўлга тушади.\nЙўл кескин сўлга — тоғ тарафга қайрилган жойда, серсоя гужум тагида бир чорпоя бор. Унда мудом беш-ўн бекорчихўжа тўпланиб олиб, ўртада бир чойнак чой, дунёнинг ишларидан ҳангамалашиб ўтиради. Давра — олақуроқ: етмиш яшар мудроқи чол ҳам шунда, турмуш ташвишларидан ҳориган аёлмандроқ кексаю кечагина ҳарбий хизматдан қайтган қирчиллама йигит ҳам шунда.\nҲангаматалаблар ўтган-кетганни тўхтатиб гапга тутишади, ўзларича маслаҳату насиҳат беришади. Бозорлиқ кўтарган биров-ярими шуларнинг ёнида тин олиб, бир дам нафас ҳам ростлайди. У кетгач, шўрликнинг изидан муҳокамаси бошланади.\nБу ерни гўё бир қўлбола чойхона дейсиз. Чой кўпинча яқин атрофдаги бирор ҳовлидан чиқади. Шуни майдалаб гап сотишади.\nБундай манзил ҳар қишлоқ, ҳар бир гузарда топилади.\nБолта Мардонни кўриб давра жонланади.\n— Йўл бўлсин, раис бобо? Бундай, лашкар тортиб...\n— Боғ-роғ қувраб қолди, Жумақул, — дейди отлиқ беҳафсала. — Шунга бир коризга — қулоқбоши томонга ўтиб келай.\n— Бу йил сув масаласи чатоқ, — дейди Жумақул — коржомага ўхшаш якранг либос кийган ўртаяшар киши. — Менинг ҳам чорбоғим қақраб ётибди.\n— Юринг бўлмаса, билла-билла сув ёқалаймиз.\n— Қулоқбошида Ўрин Жага ўтирибди деб эшитаман. У баттолдан сув сўраб бўлмас. Раиснинг тоғаси!\n— Сувни пуллаб ётганмиш занғар! — дея луқма солади ёшроқ бир киши. — Ҳеч балодан тап тортмайди у. Уч марта камалиб чиққан расво бир қирриқ-да!\n— Эски ошномиз экан-да, — дейди Болта Мардон беозор кулиб отининг биқинига ниқтаркан. — Бермай кўрсин-чи!\n— Ҳай, сиз отдасиз-ку, Болта ака, юзингиздан ўтолмас, — деб қўяди Жумақул.\nҲалиги билағон гап қўшмай туролмайди:\n— Жага отлиқ тугул, отаси тирилиб келсаям танимайди!\nБолта Мардон кетади-ю, одатдагидек, изидан гапи қолади.\n— Неча йил довруқ солиб даврон сурган одамнинг аҳволини кўринг — сув ёқалайман деб юрибди бугун!\n— Ҳали бақувва-ат. Сиёсатини қаранг!\n— Сиёсат қиладими, қилмайдими, даври ўтди-да энди. Ҳамманикиям шу, жўра.\n— Лекин ўғиллари жой-жойини топган. Амири — бензинга хўжайин...\n— Дўхтирликни ташлаб, азза-базза бензинфуруш бўлиб кетди-я шу одам? Қойил-э, шеримард!\n— Анови бегонасираброқ турган пасон — кенжасими? Тошкандда ўқийди-я? Сал кўпроқ ўқиб юбормадими шу бола? Ё у ёқда...\n— Аспирант у, аспирант, — деб қўяди билағон. — Олим!\n— Ҳа-а, қаранг. Бўладиганнинг боласи-да!\n— Раис синглиси билан қуда бўлмоқчи деб эшитдим. Майрам беванинг қизини мана шу ўғлига олиб бермоқчи шекилли.\n— Шаҳар кўрган бола — кўнармикан?\n— Кўнмай қаёққа борарди, укам? Раиснинг феълини биласан-ку!\nЯхшиямки, шу пайт кўчадан авлодлик бир одам ўтиб қолади. Жумақулнинг ошнаси экан.\n— Хў-ў, Чорибой! — деб чақиради у. — Бир майдон оёқ илиб кети-инг. Зўр гурунг бўляпти бу ерда!\nКўктош гузари биқинидаги баланд яланглик гавжум. Аксарияти қизил-яшил, гулдор либосли хотин-халаж, бола-бақра. Бир тўдаси оналарини жавратиб берироқда копток тепиш билан овора. Қий-чув авжида.\nБилмаган, яхшилаб қарамаган одам бу ерда ё бир топилмас матоҳ сотиляпти, ё мўлтони маймунини ўйнатяпти, деб ўйламоғи тайин. (Дарвоқе, яланглик четида майда-чуйда сотадиган бир-иккита қўлбола дўконча ҳам бор.) Андак зеҳн солиб қаралса, манзара аён бўлади. Гирд-атрофдаги анови турли-туман аравачаю эшак-уловни кўряпсизми? Тунука челакларнинг тақирлашию мис кўзаларнинг жаранг-журунгини эшитяпсизми?\nҲа балли, бу ерда сувга навбат турилибди! Бу теварак-жавонибда бирдан-бир сув қувури мана шу.\nМуздек чашма суви, чучук сув, зилол сув, ичаман десангиз — кепқолинг! Буни ҳам елимшишаларга солиб, бирор шоввоз бизнес бошлаб юбормагунича қониб-қониб ичиб қолинг!\nБир лаҳза шу манзарага маълул боқиб турган Болта Мардон отининг сағрисига аччиқ қамчи солади. От ҳам жаҳл билан йўртоқлаб кетади.\nОртда қолган ўғиллардан ўртанчаси кенжасига нимадир дея яқинроқдаги дўкончага қараб чопади.\nБотир ҳаллослаб отга етиб олганида боядан бери бирор дафъа орқасига ўгирилиб қарамаган ота сўроқлаб қолади:\n— Аканг қаёққа кетди?\n— Сигарети қолмаган эканми, — деб гап бошлайди-ю, акасини «сотиб» қўяётганини сезиб, тилини тишлайди Ботир. — Йўқ-йўқ, чанқабди. Кока-кола ичмоқчи. Ҳозир етиб келади, дада.\nТоғдаги булоқлардан томчилаб йиғилган сув кориз орқали ўтиб мана шу шоҳариққа тушади. Этак-даги каттакон қишлоқ, боғ-роғлар асосан шу ариқдан сув ичади. Сув коризнинг поёнидаги кўлсимон даҳанадан таксимланади. Демак, тақсимотчи мироб ҳазилакам одам эмас. Айниқса, йил қурғоқ келган ёз ойлари у раисдан олдинги бўлмаса-да, кейинги арбобга айланади.\nБундай мойли жойга одатда раисга яқинроқ, ишончли одам ўтиради. Ҳозир бу ерда Ўрин Жага хўжайин. Мироб ҳам, арбоб ҳам ўзи.\nҚишлоқда уни кўрган катта-кичик зир титрамаса ҳам, бир сесканиши бор. Важоҳати чатоқ-да. Кўзлар чақчайган, ўқдек тешаман деб туради. Башарани ҳар хил чандиғу тиртиқ «безаган». Оёқ-қўл ва баданнинг-ку соғ жойи йўқ — ватанга муҳаббатдан тортиб беҳисоб ишқ жафоларигача турли йўсинда ифодасини топган. Юрганда бўйнини ичкари тортиб, худди ҳозироқ муштлашувга киришиб кетадиган каби, муштлари кўкракда шай, хезланиб, атрофга безовта аланглаб юради. Қисқаси, ўтган асрнинг эллигинчи-олтмишинчи йилларидаги худо урган безорини кўрмадим деманг!\nЎрин Жага қулоқбошини расмона қароргоҳга айлантириб олган. Берироқда, улкан чинор соясида зангори стол-стул — ошхонаники. Стол устидаги магнитофондан Шерали сайраб ётибди. Чинор танасига қозиқ қоқилиб, илгичдан ўтказилган кийим-кечак шунга осиб қўйилган; орасида гулдор галстук ҳам кўринади. Фақат телевизору телефон етишмайди, холос.\nБош мироб — Ўрин Жаганинг ўзи, эгнида тўр майка, қўллари бошига ёстиқ, буклама каравотда ялпайиб ётибди. Ким келди, нима деяпти, итмисан, битмисан — парвойи фалак!\nБолта Мардон, қўлида букланган қамчи, унинг тепасида турибди.\n— Жага иним, нима, мени танимай қолдингми? — дейди ажабланиб.\n— Ўзингиз тушунган одамсиз-ку, раис бобо! Сув маккага кетяпти. Маккажўхори — давлатники. Сиёсий масала! Раис валломати келсаям бир қатрасини бермайсан, деган. Тамом!\n— Болта Мардонга-чи?\n— Болта Мардоннинг даври ўтган!\n— Ўтмайди! Тур, даҳанани оч!\n— Ҳазиллашманг, раис бобо! Закунни бузяпсиз!\n— Закунчи! Закунни мендан ҳимоя қиласанми? Сен-а?! Ё пирим-эй...\n— Раислар бузади-да закунни!\nҚони қайнаб кетган Болта Мардон қамчисини сермайди:\n— Тур-э жойингдан! — Сўнгра бурилиб, хуржундан қовун-тарвуз олаётган ўғилларига амр қилади: — Бор, даҳана-паҳанасини бузиб ташлайсан!\nЭлликдан ошиб қолган одам, эчкидек сакраб ўрнидан туради. Каравоти тагидаги белкуракни олиб, уларга қарата милтиқ ясайди:\n— Тўхта — отаман!\nҲам кулгили, ҳам хавфли вазият! Ўрин Жага кутилмаганда белкуракни бир ёнга улоқтиради-да, Болта Мардонни қучоқлаб олади:\n— Сизга йўқ деб бўладими, раис бобожон! Кўр бўламан-а! Охирги сафар сиз орага тушмаганингиз-да, турмада чириб кетардим. Аммо-лекин, ҳамма ишнинг қонун-қоидаси бор, ўзингиз биласиз-ку!\n— Шундан келмайсанми, касофат! Сувни оч, кейин гаплашамиз.\nҚодир отасининг кўзини шамғалат қилиб, қўйнидан олган газетага ўроғлиқ алланимани каравотдаги кўрпачанинг орасига тиқиб қўяди.\nПастга — қишлоққа кетадиган ариқнинг оғзи тошу чим билан шиббалаб ташланган. Ака-ука, қўлларида белкурак, оёқяланг бўлиб олиб шуни бузмоқда.\nЎрин Жага чаққон сакраб уларнинг ёнига тушади.\n— Нари тур-э, салага! — дея ака-укани икки ёққа суриб, белкуракни ўзи қўлга олади.\nДаҳана кенг очилиб, шоҳарикдаги сувнинг тенг ярми издиз босиб кетган новсимон ўзандан шарқираб пастга оқа бошлайди.\n— Бўладими, раис бобо? — деб сўрайди мироб белкурагини қўлдан қўймай. — Ёки бу ёғини ҳам...\n— Бас, бас, Ўринбой, — дейди кулиб тепада турган Болта Мардон. — Бор экансан-ку!\nБош миробнинг қароргоҳида қўлбола зиёфат. Қовун-тарвуз сўйилган, нонлар ушатилган. Помидор-бодринг, яхна гўшт.\nЖаганинг қўлида ароқ қуйилган пиёла.\n— Биргина қўл кетадими, раис бобо? Хў-ўв даврларингизни эслаб-да, ба нияти шифо...\n— Боя ўзинг айтдинг-ку, бизнинг давримиз ўтган!\n— Хай, хай, бенават. Қодир болага рухсат берарсиз бўлмаса?\n— Қодир... — Болта Мардон ўртанчасига таънаомуз боқади. — Ўзи билади. Ёш бола эмас энди.\nҚодир ҳамшишасига қараб титрай-қақшай қўл тўлғайди: йўқ, йўқ, кейин!\n— Буларингиз сиздан қўрқяпти, раис бобо. Бўлмаса-ку, ўлгудай ичса керак, — дейди Ўрин Жага ва қўлидаги пиёлани баланд кўтариб: — Бўпти, бизга оқ фотиҳа беринг. Ол, Ўрин Жага! Ё ҳаёт, ё ўлим! — дея ичиб юборади. Пиёлани ҳидлаб ўзича «газак» қилгач: — Кечирасиз-да, раис бобо, — деб қўяди.\n— Майли, майли. Ёшлиқда бўлади-да. Сенам бора-бора одам бўлиб кетарсан, Ўринбой.\nБу гапни мақтов билиб, Ўрин Жага жез тишларини кўрсатиб илжаяди.\n— Шу, сизнинг даврингиз ажаб зўр даврлар экан-да, раис бобо!\n— Нимаси зўр экан?\n— Сув жонивор сероб эди-да. Оқи-иб ётаверарди.\n— Нимага шундай эди-я, Жага иним? — дейди Болта Мардон уни эрмак қилгандек.\n— Файзли одам эдингиз-да.\n— Нима, энди, раисликдан бўшаб, бефайз бўлиб қолдикми?\n— Йўғ-э! Ҳаммаёқни ёш бола босиб кетдими дейман-да. Манови Самарга ўхшаган мишиқилар!\n— Раисингни айтяпсанми? Нима қипти уни, туппа-тузук-ку!\n— Раис эмиш! Жипириқ! Ўзимнинг қўлимда катта бўлган.\n— Сенинг қўлингда ўсганлар раис бўлиб кетаверса, ҳазилакам одам эмас экансан, Ўринбой! Билмай юрарканмиз-да.\n— Нима деяпсиз, раис бобо, Тошкентларда паханлик қилганман-а! У ёғини ўзингиз биласиз...\nШу орада Ўрин Жага яна бир пиёласини уриб олади.\nБотир нарироқда, миробнинг каравотида бир парча қоюзга алланимани ёзибми, чизибми, ўйчан ўтирибди.\n— Се-ен, Жага иним, кайфингни суриб ётавер, — дейди Болта Мардон қўзғалиб. — Биз энди сув ёқалаб кетдик.\n— Пешингача оқса бўлар?\n— Кечгача деявер энди, Ўринбой!\n— Ий, ий, ий! Бир боққа-я?\n— Ўша боққа бошқа боғлардан ўтиб борадими, ахир! Ёки ўзгинанг мошинада элтиб берасанми?\n— Э, бўлди-и, раис бобо! Бир оғиз сўзингиз! Керак бўлса — сув эрталабгача сизники! Самар-памари капейка менга!\n— Ҳай, ҳай, Ўринбой, инсоф қилинг! — дейди Болта Мардон кулиб, отининг бошини ҳовли-боғлар томон бураркан.\n— Дада, мен ҳозир етиб бораман, — дейди Қодир. — Ўрин акамизда бир гапим бор эди.\n— Қолиб кетма, бола!\nИкки улфат шоша-пиша бир пиёладан ичадилар.\n— Қолган сувниям ағдариб берайми? — дейди Ўрин Жага мардликдан жўшиб.\n— Йўғ-э, раис кепқолса!.. Макказорга кетаётган экан ўзи...\n— Макка эмиш! Давлат эмиш! Ўзининг ҳув адир этагидаги ўғринча экинзорига оқиб ётибди, билдинг! Бобойларнинг даври бошқача эди, братан, бошқача! Сенлар билмайсан — салагасанлар-да. Болта Мардон деб қўйибдилар, Болта Мардон! Дамида ош пишарди-я! Сув-ку сув, керак бўлса, жонимни ҳам беришга тайёрман мен бу одамга!.. Олсанг-чи!\nСувчилар боя келган катта кўчаларини қўйиб, энди ҳовли-томорқа, боғу боғот оралаб сув ёқалаб кетадилар.\nБу ишнинг турган-битгани даҳмаза! Сувни ундирганингиз-ку бир сари, кейин уни то томорқангизга етказиб боргунча жонингиз ҳалқумингизга келади. Кўпчиликнинг боғ-роғи, экин-тикини сув кўрмай қуриб-қовжираб ётибди. Ҳовлисининг ичидан сув ўтдими, бас, уни ким боғлаб келди, қандай бошлаб келди — суриштириб ўтирмай пайкали томон буриб олаверади: қўлингдан келганини қил! Сув ҳеч кимнинг шахсий мулки эмас. Худо ато этган неъмат у. Эгам уни ҳаммага баробар улашади. Сув — текин. «Сувтекин» деганлари ҳам шундан. Демак, у — халқники! Мен ҳам халқман, халқнинг бир бўлагиман. Бор, ишингни қил!\nСув ёқалаганнинг олдида ана шундай машмашаю можаролар, гоҳо ёқа бўғишишлар, уриш-жанжал, ҳатто ундан-да баттарлари йўл пойлаб туради.\nХўш, собиқ бўлса-да, раис бобомиз сув ёқаласа, қандай бўлар экан?\nЙўқ, бошланиши силлиқ кечади. Ҳарҳолда, қулоқбошига яқин жойлар, нари-бери сув кўрган. Бир ҳовлидагина андак тўхтамоққа тўғри келади: айқириб оқаётган сув қўшни пайновдан чиқишда сустлашиброқ қолган экан.\n— Ҳў сув ўғриси, ўзингни кўрсат бундай бир! — деб бақиради Болта Мардон отдан бўйлаб.\nБотир дарров бориб деворга тирмашади.\n— Шошма, ўзи келар.\nДарҳақиқат, девор оша майкачан бир йигит кўринади. Биров сўз сўрамасданоқ таваллога тушиб, бидирлай кетади у:\n— Э, э, раис бобо! Ассаломалайкум. Сув сизданмиди? Билмабмиз-ку. Биздан ўтибди-да, узр. Ўтган дафъа томорқани суғорганда бир пайкалгина қолган эди. Худо берди деб, шунга буриб қўйибман-а сувингизни. Сизники эканини билганимда, ўлайки агар...\n— Бўпти, бўпти, ўзингни бос. Бизнинг ошна қалай? Сал тузукми ишқилиб?\n— Ётибдилар, — дейди йигит бирдан маъюс тортиб. — Ўша соз, ўша аҳвол. Оёқда жон йўқ-да.\n— Сўраб, салом айтиб қўй. Йўл тушганда бир кирарман.\n— У кишиям сизни кўп гапирадилар. Армияда билла бўлган экансизлар-да... Ия, Ботирбойми? Кўрмабман, қаранг. Гуноҳ қилган одам мана шундай довдираб қолади, ҳа. Ўқишлар битай деб қолдими?\n— Раҳмат, раҳмат, — деб қўяди Ботир ҳафсаласизгина.\n— Раис бобо, мен ҳозироқ сувингизни қўйиб юбораман!\n— Ҳовлиқма, бола. Бир пайкалгина, деяпсан-ку. Қониб олсин, қўявер. Гуноҳ дейсан — бу ёқда бир ариқ сув оқса-ю, у ёқда ер қақраб ётса, гуноҳ бўлмайдими?\n— Э яшанг-э, раис бобо! Раҳмат.\nМожаро олдинда экан.\nЭтаги деворсиз — чангалзор бир боққа мўралаганларида олтмиш ёшлардаги миқти бир одам, ўспирин невараси енида, апил-тапил экинларига сув тараб ётибди.\n— Ие, ҳормасинлар, ҳормасинлар! — дея отда чангалзорни ёриб ичкари киради Болта Мардон. — Кафан текин деб ўлавериш экан-да, Бозорбой?!\nБозорбой деганлари ўгирилиб уни кўради-ю, аммо сап-сариқ башарасида бирон бир ўзгариш сезилмайди. Индамай бурилиб ишини қилаверади.\n— Энди сувга хўжайинлик қилишлари қолган экан-да, қуллуқ бўлсин! — дейди у бир оздан кейин тўнғиллаб. — Сув — элники, ҳамманики!\n— Элники бўлса, ҳамманики бўлса, уйингда сасиб ётмай, чарвингни эритиб ўзинг қулоқбошига чиқиб келмайсанми?!\n— Ў-ў раис, катталигингни бошқага қиласан, хўпми? Давринг ўтди сенинг! — дейди Бозорбой белкурагига энгак тираб. — Ё, мени қаматиб юборганинг эсингдан чиқдими?\n— Сен ўзингни ўзинг қаматгансан, банда! Бир йилдаёқ омборни шилиб, шип-шийдам қилганинг учун, нима, кўкрагингга орден тақсинмиди?!\nШу пайт ҳаллослаб етиб келган Қодир, бир ғайратига ўн ғайрат қўшилган чоғи, тўппа-тўғри Бозорбой томон хезланиб қолади.\nБотир бир чеккада индамай кузатиб турибди.\n— Бу ёққа ўт, тентак! — дейди Болта Мардон ўғлидаги ўзгаришни пайқаб жаҳл билан. — Манови ариқни тўс! Бир қатраям ўтмасин! Сув бериб бўпман мен бу хумсага!\nАка-ука бир-бирига қўймай ишга киришиб кетади.\n— Замона зўрники бўлди, э худо! — дейди бўшашиб қолган Бозорбой жаврашга тушиб. — Нима, мен бечоранинг хаққим йўқми? Мен сув ичмайманми?\n— Ичарсан, — дейди Болта Мардон чангалзор қўрадан чиқатуриб. — Мен ўлгандан кейин!\n— Тезроқ ўл бўлмаса!\n— Оғзингни юм-э, энағар! — Қодир белкурагини кўтариб Бозорбойга ташланмоқчи бўлади.\n— Қайт! — дея чангалзорни қамчилайди Болта Мардон. — Олдимга туш! Ҳе, ҳайвон! Индамаса... Сен, ўғлим, бирпас шу ерда қараб тур, — дейди сўнг Ботирга тайинлаб.\nКучлар нисбатидан алами келибми, Бозорбойнинг ўспирин невараси улар ортидан кесак отиб қолади.\nБобоси белкурагини пуштага отиб, уй томон юради.\nМана, сув ёқалашнинг ҳангомасига ҳам етиб келдик. Томошанинг қизиғи бу ёқда экан.\nЁнма-ён икки ҳовли. Эгизакларники: олдингиси — Ҳусанники, кейингиси — Ҳасанники. Ака-уканинг иккаласи ҳам бамаъни, ўқимишли йигитлар.\nБолта Мардон отда, девор оша индамайгина кузатиб турибди.\nЎртадаги пастак деворни эшак қилиб миниб олган атлас кўйлакли аёл қўшни ҳовлига қараб шанғилламоқда:\n— Сув менинг ҳовлимдан ўтса-ю, аввал сизникини суғорсинми? Ҳо-о, бекорларни айтибсиз!\nҚўшни ҳовлида белини рўмол билан танғиб олиб супа лабидаги жомда кир юваётган аёл билакларидан совун кўпигини сидираркан, муроса қилолмай овора:\n— Сизлар яқиндагина суғорган эдиларинг-ку, Кароматой? Мана, меникини қаранг — қақраб, тақрон бўлиб ётибди!\n— Керак бўлса, ҳар ҳафта суғораман! Ҳа-а, алам қиляптими? Солиқчига тегиб олинг эди, бўлмаса!\n— Иби, оғзингизга қаранг, овсинжон, бу нима деганингиз?\n— Оғзим жойида, деганим — шу! Меники қолиб, сув бекордан-бекор сизникига ўтиб кетаверар экан-да? Анойингни топибсан!\n— Ўзи келиб турган сувга ҳам солиқ сол бўлмаса!\n— Ҳой келин, туш девордан! — дейди ниҳоят Болта Мардон сабри тугаб. — Айб эмасми? Ким айтади сенларни бир қориндан тушган икки ака-уканинг хасми деб! Сен қайсисиники ўзи?\n— Ҳусанбойники, — деб жавоб қилади қўрқа-писа девордан сирғалиб Каромат. — Ҳусан солиқчини биласиз-ку, раис бобо!\n— Хўш, айт-чи, Ҳусан каттами, Ҳасанми?\n— Сув меникидан ўтади-ку, раис бобо!\n— Сен кейин ичасан!\n— Иби, раис бобо, сув — кичикдан эмасми?\n— Бу маталингни бориб энангга айтасан, қизим! Тушундингми? Гап шу: аввал Ҳасан ичади, кейин — сенлар! Сенинг эринг ундан кейин туғилган... — Шунда Болта Мардон, ўзи кутмаганда, беихтиёр хотирага берилиб кетади: — Отаси чойхонага чикиб жар солган — «ўғил кўрдим» деб. Унинг изидан укаси чопиб борган — «ака, яна биттаси бор экан» деб. Роса хангома бўлган. Кечқурун, пода қайтар маҳали эди. Мен эндигина райондан келиб идорамнинг эшигини очаётувдим. Адашмасам, анови космонавт хотин осмонга учган кун эди. Ҳа-ҳа, шунга митингкага бориб эдим. Райкўм бобо «Шу куни туғилган қизининг исмини ким Валентина қўйса, суюнчисига — кажавали битта «ИЖ» мотоцикли!» деб эълон қилган. Буни эшитиб эгизакларнинг отаси бир эмас, икки карра афсусланган. Мана, кўриб турибмиз, бекорга афсусланмаган экан у шўрлик...\nДарвозахонада кўринган Ҳусан солиқчи икки ҳатлай келадию хотинини билагидан тортиб четга отади:\n— Бу ёққа ўт-э, энағар! Узр, раис бобо. Қўл тегмайди боққа қарагани. Иш кўп.\n— Майли, майли, Ҳусанбой, солиғингни йиғиб бўл-чи, рўзғоргаям вақт топарсан, — дейди ачитио Болта Мардон. — Ўргилдим-э, Валентина, — деб қўяди кейин ғудраниб ўзича.\nОтлиқ девор ёқалаб бораркан, юқорироқдаги бир ҳовлидан шовқин-шабохун эшитилади. Орасида Қодирнинг ҳам овози бор.\n— «Сув сенинг шахсий мулкингми? — деб чинқиради кимдир. — Ҳаммаям одам! Ҳуқуқи тенг!»\n— «Ҳуқуқинг тенг бўлса, ўзинг опке сувни!»\n— «Раисга бораман!»\n— «Э, менга деса, худога бормайсанми!»\n— Ҳай, нодон-а! Астаъфурулло! — деб қўяди Болта Мардон.\nКаттакон бир ёнғоқнинг тагига келганларида девор бузиғидан дарахтлар оралаб супада ўтирган тўрт-беш киши кўринади.\n— Шўрлик Омонбойнинг таъзияси, — дейди Болта Мардон Ботирга қараб. — Босиб ўтсак бўлмас.\nШу чоқ, қўлида узун хивич, Қодир келиб қолади.\n— Сен болани орқада қолдириб бўлмас экан, — дейди ота норози оҳангда. — Олдинга ўтасан энди. Ботирбой, сен бир юқори ўрлаб, анови Бозор касофатникидан хабар ол-чи. У баччағарга ишониб бўлмайди. Эски ўғри-да.\n— Ундан беридагисини айтмайсизми! — дейди Қодир жони чиқиб. — Дамин калнинг хотинак ўғли. Ашула муаллими бор-ку, ўша. Қарасам, сувни ҳовузчасига буриб ўтирибди. «Ҳа, кранингда ҳам сув бордир?» десам, «Болалар кўлда чўмилишни яхши кўради» эмиш! «Чўкиб кетса нима бўлади?» деганимни биламан — «Гапинг бунча совуқ, алай-балай» деб роса чинқирди. «Ўзинг совуқ, ўзинг чўкиб ўл, ҳе, эркакка ўхшаган!» деб сувни аранг ағдардим-а бу ёққа!\nЎғилларини икки тарафга йўллагач, Болта Мардон отининг жиловини эгар қошига маҳкамлаб, пастак дарча томон юради.\nТўрда ўтирган рангпар, иягида тўрттагина мўй тиккайиб турган оқ қалпоқли қори бола тиловатини тугатгач, юзга фотиҳа тортилади.\n— Болтабой, шу, отдалигингизда кўп савоб ишлар қилдингиз-у... — дея сўз бошлайди бир чол.\nМарҳумнинг бесабр, бефаросатроқ ўғли гапни илиб кетади:\n— Тўғри айтасиз, бобо. Отам раҳматлини ҳам бир ўлимдан опқолганлар. Ичаклари буралиб колганда мана шу киши мошиналарида Термизга оборганлар. Шундай, а, раис бобо?\n— Эсда йўқ экан, жиян, — деб қўяди Болта Мардон.\n— Эслаб кўринг, эслайсиз. Ўзим билла борганман-ку!\n— Балки. Иш биланми, мажлис-пажлисгами кетаётган бўлсам керак-да.\n— Бу ернинг дўхтири «ўлади» деган одам, мана, қаранг, яна ўн беш йил яшадилар. Ўн беш йил-а!\n— Худо раҳматига олсин, — дейди Болта Мардон. Бояги чол бошлаган гапини унутмаган экан:\n— Шунча йил отда юрдингиз-у, сув масаласини бир ёқли қилмадингиз-да, Болтабой!\n— Анови тоғни тешиб, Дурдаранинг суви шундай бир эндириб юборилса — олам гулистон эди-я! — дейди сира жим ўтиролмайдиган таъзиягир. — Ҳашар йўли билан ҳам битирса бўларди. Ҳамма чиқарди, кафилман агар! Бойнаги Қурбон қўнғирот ҳам депутатлик даврида бу ишга бир киришди-ю, кейин охирига етказмасдан ташлаб қўйди. Уни яна бир бор сайлаганимизда, ким билсин, балки...\nБолта Мардон секин уҳ тортиб қўяди — индамайди.\n— Айтишга осон-да, Набибой, — дейди чол. — Мана, бугун тоққа ҳашар тугул, тўрт-беш тангадан тўплаб берамиз денг, қани, неча пул йиғиларкан?\n— Пули бўлмаса, битини берсинми, бобо? — деб луқма ташлайди ёшроқ бир киши.\n— Раис унда коммунист эди, — дейди қишлик мовут шляпа кийган кексароқ одам салмоқ билан сўз бошлаб. — Юқоридан сўрамай иш қилолмасди. Ўзидан билиб бирор юмушни бошлаган одамнинг калласи кетмасаям, ҳарқалай, омон қолмасди. Тўғри айтяпманми, Болтабой?\nБолта Мардон вазмингина бош ирғаб қўяди.\n— Шу масалани ҳал қилмаган эканмиз-да, қаранг, — дейди хўрсиниб ниҳоят. Сўнг синиқ кулимсираб қўшади: — Халқ қийналсин, халққа ёмон бўлсин, кейин бир куни бизни лаънатласин деганмиз шекилли-да... — У гапини якунламай, ўгирилиб таъзиягир ўғилдан сўрайди: — Бобо неча кун ётди?\n— Ётганлариям йўқ ҳисоби. Кечқурун сал инқиллаб туриб эдилар, эрталаб туриб кўрсак...\n— Елдай келиб, селдай кетгани шу-да одамзоднинг, — дейди чол ривоят охангида. — Умр деганлари — ҳув арикдаги сувдай гап. Ўтади-кетади.\nБефаросат таъзиягир бу гал ҳам қўшилади:\n— Қани денг ўша сув! Бу йил қурғоқ келди-ку! Шу вақт Ботир пайдо бўлиб, супага чиқиб тиззалайди.\nЯна тиловат. Яна фотиҳа.\n— Ўзингизни овора қилибсиз-да, раис, — дейди гурунгчи чол. — Ўғилларними чиқарсангиз бўларкан бу ишга.\n— Мана, ўғиллар ҳам юрибди сув ёқалаб.\n— Ҳа, шундайми? Барака топсин.\nБотир қайтиб Бозор сариқникига қоровулликка жўнайди.\nБолта Мардон отини ўз ҳолига қўйиб, боғ-боғот оралаб кетаётир.\nЖийдазордан ўтаётганида қандайдир чорбоғ этагидан қиқир-қиқир кулги эшитилади. Жувон кишининг овози.\nОт жилови тортилади. Қулоқлар динг!\n— «Эсимдан ҳам чиқиб кетган...»\n— «Хат-пат ёзиб турадими ишқилиб? Пул-мул дегандай?..»\n— «Кўп бўлди — ҳеч гап йўқ».\n— «Кайфини суриб юргандир-да. Сен бу ёқда мана шу боғдай қовжираб ётибсан...»\n— «Бўлди-бўдди! Анови ялмоғиз кепқолади ҳозир!»\n— « Ялмоғизим».\n— «Кўрса — кўрар! Келин керак бўлса, ўғлини топиб келсин! Чорбоғини суғориб турган бўлсак...»\n— «Бўлди, бўлди, жо-он Қодир ака...» Қарс!\nДевор оша қарсиллаб қамчи тушади.\n— Ўт бу ёққа, жувонмарг!\nЖувон ўзини жийдазорга уради, каловланиб қолган Қодир эса девор кемтигига ёпишади.\nБолта Мардон гуноҳкор ўғлини олдига солиб, қамчи сермаб бораётир.\nҚодир гандираклайди, юз-бошини чангаллаб олган.\n— Уялмайсанми, ҳайвон? Бировнинг хасми бўлса...\n— Эри йўқ. Россияга кетган, — деб ғўлдирайди Қодир ўзини оқлашга уриниб. — Ўзи...\n— Бунинг гапини! Ҳе, номард! Биров сенинг хо-тинингга ҳам... Нима қилардинг, а, итвачча?!\n— Икковиниям сўйиб ташлардим! — дейди бирдан овози титраб Қодир.\n— Ҳа-а, йигит экансиз-да! Нима, бошқалар ердан чиққанми?!\nҚодир шартта бурилиб чўккалайдию ўзини юзтубан ташлайди.\n— Дадажон! Тавба қилдим, дадажон!\nБолта Мардон отдан бир ёнга қийшайиб, аямай ўғлининг яғринига қамчи солади.\n— Лаънат сендай фарзандга! Қодир беўхшов ҳўнгиллаб йиғлайди.\n— Тавба қилдим, дадажон!\nБир лаҳза бояги ҳолатда қийшайиб қолган ота чап кўксини сийпалай-сийпалай қаддини ростлайди.\n— Тур ўрнингдан, — дейди бирдан бўшашиб, ҳорғин овозда. — Қулоқбошидан хабар олиб кел. Сувнинг шашти пасайгандай...\nЖийдазор. Бояги гуноҳкор жувон бир пуштада шумшайибгина ўтирибди. Тиззаларини қучоқлаб олган. Йиғидан кўзлари қизарган.\nУ ердан кўмир бўлагига ўхшаш қоп-қора алланимани олиб, заранг пуштага йирик-йирик қилиб ёзади:\n«Энди нима бўлади»\nБир зум ўйлангач, охирига сўроқ аломати ва иккита нуқта қўшиб қўяди.\nЗулфиянинг уйи. Чоққина ҳовли. Ҳаммаёқ ораста, саранжом-саришта.\nАйвон лабида оёқларини осилтириб омонатгина ўтирган Болта Мардон устунга суяниб пинакка кетган. Бир қўлида шляпа. Қамчиси ерга тушиб ётибди.\nБу ҳолатни кўрган одамнинг негадир раҳми келади.\nҲовлига югуриб кирган дуркунгина қорача жувон — Зулфия таққа жойида тўхтайди.\n— Иби, дадажон, қачон келдингиз? Болта Мардон эринибгина кўзини очади.\n— Дарвозада отингизни кўриб, чопдим. Қачон келдингиз?\n— Бу нима юриш? Ҳаммаёқ очиқ-сочиқ... — дейди қовоғини уюб Болта Мардон.\n— Меҳрибон дадажонимдан! — Зулфия чопа келиб отасини қучоқлаб олади, чўлпиллатиб ўпа кетади. — Дорига чиқувдим. Вой, Жаҳонгир уйда эди-ку, ичкарида дарс тайёрлаётувди. Чарчаб, ухлаб қолган-да. Кўп дарс қилади шу бола!\n— Каттанг кўчама-кўча тўп тепиб юргандир?\n— Йў-ўқ, ақлли у. Чизган чизиғимдан чиқмайди. Икковиям! Дарсга кетган. Тушдан кейин ўқийди-ку, иккинчи смена. Ўзим ҳалигина мактабдан келиб, биррав...\n— Дорихонада нима қилиб юрибсан?\n— Ўтим оғрийди, дада, биласиз-ку. Шунга фебихолми деган янги дори чиқибди. Айб ўзимда. Ҳар балони аралаштириб еявераман. Хай, ўйламанг, тузалиб кетар. Ўзингиз яхшимисиз? Энам? Мактабдан бўшаёлмайман денг, дарсим кўп. Сув ёқалаб юрганмишсиз? Шу иш сизга нима керак, дада?\n— Тирикчилик-да, қизим. Ўзинг қалайсан? Қийналмаяпсанми ишқилиб?\n— Зўр! Қийналсам — мана, сиз борсиз. Муртини болта кесмас акаларим, укаларим бор! Худога шукр, ҳеч нимадан камчилигим йўқ. Ҳаммаси зўр! Айтгандай, Ботирбой кептилар. Куёвбола. Тўйни қачон бошлаймиз энди?\n— Аввал укангни кўндирайлик-чи. Эрингдан хат-хабар борми?\n— Бир йилгинаси қолди, дадажон. Ҳадемай кеп-қолади, худо хоҳласа. Барига анови тоғлик ошнангизнинг арзандалари айбдор! Ўша балони бунга келтириб берар экан-да. Сақлаш учун. Мен, гўрсўхта, ҳеч гапдан бехабар юраверибман. Ўзи, биласиз-ку, унақа нарсаларни оғзига олмасди. Ҳатто попирис ҳам чекмаган. Майли, бунисиям бор экан-да пешонамизда.\n— Пешонанг... — дейди Болта Мардон алланечук эзилиб. — Ҳаммасига мен айбдорман, қизим.\n— Иби, нимага? Қиз махлуқ — палаҳмоннинг тоши, дер эдингиз ўзингиз. Эсингиздами? Ўша палаҳмондан отдингиз — мана шу ҳовлига келиб тушдик! Бўлди. Ҳаммаси яхши, худога шукр... Сиз буларни кўп ўйламанг, дадажон, хўпми?\n— Хўп, хўп, Зулфинжон. Сенинг гапингни икки қилиб бўлармиди?\n— Ҳаҳ, дадажонимдан!\nЗулфия отасининг пинжига кириб олган, худди эркатой қизалоқдек, гоҳ унинг бет-бошини силайди, гоҳ маҳкам қучоқлаб ўпади.\n— Уят! — дея бир маҳал жойидан сакраб туради у. — Бу ўтиришимни қаранг! Даҳанама-даҳана чопиб, очиққансиз. Ҳозир гўшт қовуриб келаман!\n— Йўқ, йўқ, тамадди қилиб олганман, — дейди Болта Мардон ўрнидан қўзғалиб. — Даҳаналарни айланмасам бўлмайди, қизим. Дарвоқе, томорқанг сув ичганми?\n— Барака топкур қўшнимиз, ҳув Ҳакимбой жўрангизнинг ўғли-да, тунов куни сув боғлаб келган экан. Кўллатиб суғориб олдим.\n— Ҳа-а, маладес. Полвон қиз!\n— Кечқурун ўтаман, дада. Амирбойингизникида яна зиёфат эмиш-ку. Термиздан меҳмон келармиш.\n— Ҳар балодан хабардор-а бу шайтон!\n— Йўқ, боя Азизбек келиб кетди. Янгам айттириб юборибдилар. Манти тугишга қарашарканман. Ботирингизни кўрмаганимга ҳам қанча бўлди!..\nОдатдагидек, Болта Мардон отда. Магазиннинг ёнида қаққайган қўлбола дорихона олдида турибди.\n— Вой, боягина қизингиз — Зулфия опам сўраган эдилар-а шу дорини, - дейди қош-кўзи бўялган сотувчи қиз.\n— Кейин оларман, дедилар. Пуллари етмади шекилли. Хай, насия олиб кетаверинг, десам — кўнмадилар.\n— Шундан тўрт-бештасини ўраб бер!\nБолта Мардон Зулфиянинг дарвозаси олдида отининг жиловидан ушлаб турибди.\n— Ҳа дадажон, тинчликми? — дейди ҳовлидан югуриб чиққан Зулфия.\nНегадир унинг кўзлари қизарган.\n— Йиғлаган кўринасан, қизим? Нима бўлди?\n— Бармоғимни ари чақиб олди!\n— Шунгами? Кап-катта аёл-а! Қани, кўрсат-чи. Зулфия қўққисдан отасининг бўйнига осилиб йиғлаб юборади.\n— Сизни соғиндим... Соғиниб кетдим, дадажон! Беихтиёр Болта Мардоннинг ҳам ўпкаси тўлиб келади.\nОта-бола бир-бирига ёпишиб йиғламоққа тушади. Қоғозга ўралган дори оёқ остида...\nБу дунёнинг ғавғоси бунча кўп! Болта Мардон қамчисига ияк тираб, кишибилмас, эр-хотиннинг машмашасига қулоқ тутган.\nҚутичадеккина ҳовли. Қаровсизроқ. Усти-боши кир-чир уч-тўрт болакай, ота-онанинг дийдиёсига тамоман бепарво, нимадир ўйин билан машғул.\nЭр — афт-ангори қорамойга белангандек бир барзанги — супа лабида чўнқайиб ўтирибди. Кетмонси-фат кафтлари билан қулоғини бекитиб олган.\n— Ҳў-ў, бас қил энди! Қулоқ-мияни еб қўйдинг-ку, энағар! — деб қўяди ҳар замонда дўриллаб.\nАйвоннинг тагида, бир қўлида супурги, бирида латтадек ҳилвираб турган аллақандай қоғоз — муштдеккина хотин ҳовлини бошига кўтаргудек чинқираётир:\n— Майли, келиб ўтирсин — мана ҳовли, мана жой! Лекин манови етимчаларингни судраб мен қай гўрга борай, айт?!\n— Оббо-о! Нима деяпти-я бу шанғи?!\n— Биламан — ўша! Ўша суюқоёқдан бошқа ҳеч ким қилмайди бу ишни! Мана шу ўйилгур кўзларим билан ўзим кўриб эдим-а! Ҳу, холангнинг тўйида, Боғболода, сенга муқом қилиб ўйнагани, сенам кўзингни лўқ килиб ўша манжалақига тикилиб ўтирганинг эсингдан чикдими? Ҳа-а!..\n— Эҳ, худойим-эй! Қаёқдан топдинг-а бу гапни?\n— Бўлмаса, нимага шунча жойдан оқиб келган бу сабил менинг ҳовлимга, менинг ариғимга етганда илиниб қолади?\nШундагина можаронинг пайновини англаган Болта Мардон бу ёкдан туриб ҳайқиради:\n— Бўлмаса, ариқ-париғингни тозалаб қўйгин-да, мусулмон!\nЭру хотин серрайиб қолади.\n— Ҳой келин, қанақа қоғоз экан ўзи у? Бу ёққа бер-чи!\nЭр шўрликка бирдан жон киради — ирғиб туриб хотинининг қўлидаги ҳилвираб, бир чети юлиниб қолган шум қоғозни оласолиб, девор оша Болта Мардонга узатади.\nБинафша бўёқ чапланиб кетган қоғозга қоқ ўртасидан камон ўқи ўтган юрак тасвири туширилиб, тагига «Барибир сени яхши кўраман!» деб ёзилган экан.\n— Бу қоғоз меники, — дейди Болта Мардон илкис бош кўтариб. — Мен ёзганман буни!\nЭр-хотин бир-бирига қараб қолади.\n— Иби, раис бобо, ростданми? — дейди бадрашк хотин бирдан бўшашиб. — Сиз?.. Уят бўлмайдими?\n— Яхши кўриш уят эканми? Нима, мен одам эмасманми? Сенинг эрингга бировлар хат ёзар экан-у, менга ёзмайдими? Ёки мен бировга ёзолмайманми? Гап бундай, келин: бўлмаган жойдан ғавғо қўзғаб ўтиргунча, эрингга қара, бола-чақангга, манови ҳовли-жойингга қара! Тушундингми? Ўзингга ҳам бир назар ташлаб қўйсанг зиён қилмас!\nБолта Мардон шартта бурилиб бу ердан жиларкан, ҳалиги қоғозни нарироқда ўз хаёллари билан банд бўлиб турган Ботирга узатади:\n— Сеникимиди? Боя қулоқбошида бир нимани ёзиб-чизиб ўтиргандай кўринувдинг...\nДевор ортидаги машмашадан унча бехабар Ботир қоғозни олиб кўз ташлайдию дув қизаради ва уни кафтида ғижимлаб, ариқда қувлашмачоқ ўйнаб оқаётган сувга тикилиб қолади.\nЭгасизмикан, ташландиқ бир ялангликдан ўтаётиб ота-бола бирдан тўхтайди. Уларнинг диққатини ғалати бир ҳол жалб этган.\nДеворлари емирилиб нурай бошлаган ғариброқ ҳовлининг бурчак девори остидаги мўридан дам-бадам аллақандай мис кўза кўриниб, сувга тўлгач, ғойиб бўлади.\nБотир отасига саволомуз, таажжуб билан боқади. Отда ўтирган Болта Мардоннинг кўзи девордан ичкарида.\nОртидан қараса навжувонлардек хипчагина кўринадиган, аслида ёши хийла ўтинқираган бир аёл кўзасини тўлдириб ўрнидан туради-да, майиша-майиша элтиб дарахтларининг тубига қўяди.\nБу ҳол учинчи бор такрорлангач, Болта Мардон Ботирга:\n— Шу ҳовлига озроқ сув оч, ўғлим, — дейди. — Анови кўк тошни суриб қўйсанг кифоя.\nБотир отасига малолли қарайди:\n— Бунақада эртагаям сув бормайди ҳовлимизга!\n— Айтган ишни қил!\nБолта Мардон отидан тушиб, уни букри беҳига боғлайди-да, ўғлига «Сен пастлаб боравер» дея, ўзи ажиб бир чаққонлик билан девор кемтигидан ошади.\nСувга қайтиб келаётган аёл уни кўриб, қўлидаги кўзаси тушиб кетади. Бир сесканиб, шоша-пиша рўмолининг учи билан оғзини тўсиб олади.\n— Иби, ака, сизми? Ассаломалайкум, — дейди ғалати бир титроқ билан.\n— Бормисан, Шарофат?\n— Шукр, шукр, ака.\n— Боғни хароб қилибсан-ку?\n— Нима қилай, ака, бенаво бир бева бўлсам...\n— Неча йил бўлди... ўлганига?\n— Шу йил кузакда беш йил бўлади.\n— Ёмон одам эмас эди. Мўмин-қобилгина.\n— Яхшими, ёмонми, худо раҳмат қилсин энди. Болта Мардон девор тагида занглаб ётган эски белкуракни олиб, у ер-бу ердан сувга йўл очмоққа киришади.\nБир маҳал нафас ростлаш учун қаддини кўтариб, беихтиёр уй тарафга назар ташлайди. Қарайдию турган жойида қотиб қолади: ажаб манзара!\n— Ётавба-а!.. — дейди ёқасини очиб туфлаб қўяркан. — Бу не синоат бўлди экан? Худди кеча тушимга кирганининг ўзгинаси-я!..\nПастак кулбадан берирокдаги лойсупа ўртасида баҳайбат бир тут бўй чўзган эди!\n— Танасининг айрилиги ҳам ўша-ўша, каваги ғорнинг оғзига ўхшашлиги ҳам... Ё қудратингдан!\nТалай замон шу тахлит ҳуши оғиб турган Болта Мардон ниҳоят:\n— Шарофа-ат, — дея, нима қиларини билмай шу атрофда шох-шабба териб юрган аёлни чақиради. — Бирпасгина шу супангда ўтирсам майлими?\n— Иби, бу нима деганингиз, ака? Юринг, уйга киринг.\n— Йўқ, Шарофат, менга шу ер маъқул, — дейди Болта Мардон. Кейин ўзи ҳам кутмаган бир гап оғзидан чиқиб кетади: — Энди уйингга кирдим нима, кирмадим нима!..\nАёл унга аянчли бир қараш қилиб, кулбасига кириб кетади.\nСупага келиб жойлашган Болта Мардон анграйиб тутга тикилгани тикилган. Тарвақайлаган шохларига қарайди, кавагини кўздан кечиради.\nАёл уйдан бир коса қатиқ билан дастурхон кўтариб чиқади.\nМеҳмоннинг олдига дастурхон ёзгач, бориб лой-сувоқ айвонининг бир чеккасида муштдеккина бўлиб ўтиради. Одатдагидек, рўмолининг учи билан даҳанини тўсиб олган.\nБолта Мардон қатиққа нон тўғраркан, ўзига ўзи гапиргандек сўзланади:\n— Шу қишлоқда мен кирмаган, мен кўрмаган ҳовли-жой йўқ деб юрардим. Ажабки, бу уйга бирор марта бўлсин қадам босмаган эканман. Худди балоси бордай, қочиб ўтардим-а...\n— Жанозасига келди деб эшитиб эдим-ку?\n— Келганман, келганман. Дарвозахонадан қайтиб кетиб эдим.\n— Бунинг устига, худойим бизни тирнокдан ҳам қисди денг. Эл-улусга бундай бир тўй-маърака ҳам қилолмадик... — Ҳасратлари эскиб битганми, аёл бирдан чеҳраси ёришиб, орзумандлик билан сўрайди: — Кенжангизни уйлантирдингизми, ака? Боя кўриб эдим, сув ёқалаб юрган экан. Бир йигит бўптики!..\nБолта Мардон унга ўқдек тикилади:\n— Шу бола сеники бўларди, Шарофат... Аёл титрагудек бўлиб ўрнидан туради.\n— Гапирманг, ака, гапирманг!\n— Тузингга рози бўл, Шарофат. Мана, энди армоним қолмади.\n— Эски савдоларни қўзғаб нима қиласиз, ака! Тақдиру пешона денг. Сизда қандай армон бўлсин? Шердай-шердай ўғилларингиз бор, қизингиз бор. Ўзингиз шунча йил элнинг бошида юрдингиз. Ҳозир ҳам бировдан каму камчилик жойингиз йўқ...\n— Тўғри айтасан, Шарофат, шундай. Ўзига шукр!\n— Бояги кампир ким эди, дада? Ҳовлисига кирдингиз-ку?\n— Э, бир ғариб шўрлик-да, ўғлим...\nБолта Мардон қийшайиб, ер бағирлаб ўсган йўғон бир токнинг танасида ўтирибди. Ботир отасига рў-барў, ертокнинг баланд пуштасида чўнқайган.\nСувлиғидан халос бўлган қашқа нарироқда ер искаб юрибди.\n— Ботир, гап бундай: шу, аммангнинг қизига кўнглинг бўлмаса, очиқ айтавер, тўй қолади! Бирон карми, кўрми топилар унгаям. Кўнглингга қара, болам! Лекин уйлансанг, шундай бировини топиб хотин қилгинки, сира-сира жонингга тегмасин! Неча йил ўтса ҳам! Буниси энди ҳар кимгаям насиб этавермайди, албатта. Бўлмаса, бу савдо — бир умрлик азоб. Шу гапим эсингиздан чиқмасин, Ботирбой!\nКенжа Ботир таажжубда қолган. Ота хомуш, сўзида давом этади:\n— Тағин бир гап, ўғлим. Эртага бир кун орқамда қолмасин-да. Сен энди ёш бола эмассан, билиб қўйганинг маъқул. Нолиган — ношукур дейдилар. Энангни айтаман-да, яхши хотин. Ювош. Мана, сенларни туғиб берди, катта қилди. Ўзим ҳам ундан бирор ёмонлик кўрмадим. Лекин кўнгил курғур ҳе-еч... Билмадим — нимага... — Болта Мардон дафъатан ҳушёр тортади. — Бўлди, турдик. Сен анови кўприкнинг нарёғидаги ҳовлидан бир хабар ол-чи...\n— Уйгаям яқинлашиб қолдик, дада. Бу сувингиз қачондан бери тинмай оқиб ётибди. Ҳаммаёғимизни босиб кетган бўлмасин тағин!\n— Майли, ўзинг биласан, Ботирбой.\nКимсасиз бир сайҳонлик. Узоқда отини етаклаганча Болта Мардон ёлғиз кетиб бораётир.\nУ тобора олислаб, аллақандай дарахтзор ичида кўздан ғойиб бўлади.\nАмирнинг данғиллама ҳовлиси.\nМармар бассейнга шариллаб сув тушяпти.\nҲовлида чопа-чоп авжида. Кўпчилиги ёш-яланг, келин-кепчак. Алланималарни кўтариб у ёқдан-бу ёққа ўтишади.\nҲовли ўртасидаги, зиёфат дастурхони ҳозирланаётган баланд шийпон зинапоясидан, икки қўлида икки ликобча, Зулфия чиқиб бораётир.\nУ четланиб, юқоридан тушиб келаётган янгаси — Амирнинг семиз хотинига йўл бўшатади.\nЭтакроқдаги ўрик тагида пичоғини тишлаб олган қассоб йигит муштуми билан сидира-сидира, дарахт шохига осилган қўйнинг терисини шилмоқда.\nБоғнинг хилватроқ бурчагида нозик мехмонлар ташрифига атаб янги «иншоот» пайдо бўлган. Атрофи рангдор сунъий чарм билан тўсилган бир жой. Тепасига сув бочкаси ўрнатилган. Замонавий ҳожатхона.\n— Вот, хозяин, прими, — дейди ичағонлиги башарасига битиб қўйилган найнов уста ичкарига мўралаб турган Амирга.\nУ осилиб ётган чилвир ипни пастга тортиб кўрсатади — шиғиллаб унитазга сув тўкилади.\n— Маладес, Генка, маладес! — дейди Амир устанинг елкасига қоқиб ва орқасида турган ўғлининг қўлидан газетага ўроғлиқ бир нимани олиб унга тутқазади. — Бизнинг ҳожатхоналар уларга тўғри келмайди-да, — деб уқтиради анқайиб қолган ўғлига. — Қоғозни анови ерга қўйиб қўй.\nКейин Амир бояги чилвирни ўзи тортиб кўради. Шиғиллаб пастга сув тушади.\nҚўлбола ҳожатхонадан чиққан сув қўшни ариққа қараб оқади.\nБассейн тўлай-тўлай деб қолган...\nКўчада отини етаклаб келаётган Болта Мардон эрталабки кўзи ожиз мўйсафиднинг ёнидан ўтади.\n— Бахайр, Болтабой! Мурод ҳосилми ишқилиб?\n— Бир нави, Ҳамро бобо!\n— Хотиржам бўлинг, бўтам, ўқилди. Худо хоҳласа, ижобат бўлгай!\n— Бу дейман, сувлар ҳам энди бир-бирига қўшилиб-аралашиб кетгандир-а, Болтабой?\n— Нима деганингиз, бобо, тушунмадик-ку?\n— Баҳри уммонга куйилганда ҳам аралашмайдиган жаннат сувини айтаман-да. Орада ҳарирдек бир нимарса бўлармиш — қўшилмоққа, айнимоққа қўймасмиш шу. Агар аралашса, билингки, рўзи қиёмат яқин! Эски китобларда шундай ёзилган, та-ғин ким билсин!\n— Бўлса бордир, ким билсин!\nБу ерда ҳозиргина бир можаро кечгани аён.\nСочлари ҳурпайган, шопмўйловининг ярми юлиниб масхара бир қиёфага кирган ёқавайрон Ўрин Жагани икки-уч мелиса мошина томон судраб бораётир.\nПастда — сарбанддаги кўлчада бет-боши ҳўл, кийимлари шалаббо бир кимса сув кечиб юрибди. Самар раис. Бир қўлида шляпа, иккинчисини пахса қилиб у банди этилган миробга дўқ ураётир.\nМелисаларнинг чангалидан халос бўлмоққа уриниб ўзини ҳар ёққа отаётган Ўрин Жага ҳам, кўзлари ола-кула, ўзича нимадир деб бақиради, ўтаётиб аламидан супа лабида турган аллақандай алюмин идишни (канистр) бир тепиб ағдаради. Идишнинг оғзи сустроқ буралган эканми, ундан сизган сарғимтир суюқлик (бензин шекилли) ариққа қараб оқа бошлайди.\nМошинага чиқиш олдидан банди қўлидаги сигаретни елкаси оша чертиб юборади. Лаҳза ўтмай ўша томонда аланга кўтарилади.\nБолта Мардон дарвозасига яқинлашганда аравачали бир мотоцикл тўхтаб, ундан Қодир тушади. Мотоцикл кажавасига йирик-йирик қилиб «ВАЛЕНТИНА» деб ёзилган ва ўша космонавтнинг скафандрдаги расми солинган.\n— Қулоқбошидан келяпман, — дейди у саросимада. — Жагани милиса олиб кетибди. Раис билан ёқалашиб, сувга итариб юборган экан. Ҳозир қулоқ-бошида раиснинг ўзи...\n— Ҳай, улар — эт билан тирноқ. Битишиб кетар, — дейди Болта Мардон алланечук бепарво.\n— Дада, кечиринг. Мактабда шу қизга кўнглим бор эди...\n— Кўнгил берган одам шундай сўгшайиб қоладими?!\n— Нима — ўзим? — Болта Мардон ўғлига ўқраяди. — Ота деганинг пайғамбар бўптими!..\nШу вақт дарвозадан Ботир кўринади. Ташвишманд.\n— Дада, эртага яна чиқамиз шекилли. Сув ёқалаб...\nБолта Мардон чурқ этмай, отини етаклаб ичкари кириб кетади.\nАка-ука бир-бирига тикилиб қолади. Қодир чўнтагидан сигарет чиқаради.\n— Менгаям беринг битта, — дейди Ботир.\n— Чекмас эдим...\nТонгги манзара такрорланади.\nАна, Болта Мардон, қўлида обдаста, йўлка бўйлаб таҳорат олиб қайтаётир...\nМана, ичкаридан номоз овози...\nҲовли кимсасиз — ҳамма қўшни ҳовлида.\nАна, елкасида тўн, Болта Мардон ёлғиз боғ оралаб юрибди...\nДарахтдан холироқ жойга чиқиб, осмонга тикилади у. Осмонни булут босган. Тунд. Нотинч.\nМана, ниҳоят, уй эгаси боғ этагидаги, Амирнинг ҳовлисидан чиқадиган ариқ бўйида...\nСув пайновдан бир қулочча бери ўтгану қуриб қолган!\nБир муддат шу ҳолга тикилиб турган одам, иягини қашлай-қашлай нари кетади.\nУ тағин дарахт оралашга тушади...\nТеварак қоронғилаша бошлаган...\nҚўшни ҳовли ёп-ёруғ, чароғон.\nШийпонда аллақачон зиёфат бошланган.\nТўрда — сипо кийинган силлиқ-силлиқ меҳмонлар. Олтмишларга яқинлашган тепакал киши — «асосий катта» ўртада ўтирибди. Ёнида ўта замонавий либосдаги сулув бир жонон. Қизими, ё?..\n— Бассейн тайёр, Алишер ака!\n— Яшанг, Амирбой, қойил!\nЎша ҳовлидаги ошхона.\n— Дадам бечора бир ўзлари ўтирган бўлсалар кераг-а, эна? — дейди пиёз арчиётган Зулфия ташвишланиб.\n— Аввали оқшомданоқ ётиб олиш одатлари бор, — дейди Мусаллам опа. — Айниқса, бугун, чарчаб келган бўлсалар...\nБотир ўша ҳовли дарвозаси олдида турибди. Ёлғиз. Сархушроқ. Қўлида телефон, Тошкент билан гаплашмоқда.\n— Мен ҳам... Жуда! — дейди у эҳтирос билан.\n— Нигор! Айтинг-чи, бир куни келиб жонингизга тегиб қолмайманми?\n— Неча йил ўтса ҳам-а?\n— Унгаям бирон карми, кўрми топилармиш. Дадам айтдилар.\n— Йўқ, тушунмадингиз. Шундай бир нақл бор. Бизда.\n— Индин. Ҳа, эртадан кейин бораман...\nҚоронғида боғ кезиб юрган одам ногаҳон мункиб кетадию бир дарахтни қучоқлаб олади. У дарахт танаси бўйлаб сирғала-сирғала ерга ўтириб қолади. Сўнг секин орқага кетиб, ерга чалқанча чўзилади. Муаллақ қолган қўллар бир зум титраб тургандек бўлади-да, шалоп этиб икки ёнга тушади.\nҚўшни шийпондан ёғилаётган бир тутам нур очиқ кўзларни ёритиб, чўғдек яллиғлантириб юборгану улардан қайтган ғайритабиий бир шуъла тепадаги, шамолда қалтираётган япроқлар аро ялт-юлт этиб аксланади...\nДарахт баргларини шитирлатиб, ёмғир шивалай бошлайди.\nҚўшни шийпон. Базм авжида.\n— Саратонда ёмғир-а! Чудо, чудо! — дейди «асосий катта» кафтларини бир-бирига уриб, қувнаб. — Кавказ! Настояший Кавказ! Что там Кавказ — жаннат! Жаннат-а!\n— Атай заказ қилганмиз-да, ака!\n— Қойил, Амирбой! Яшанг!\n— Зўридан битта бўлсинми, Алишер ака? — Амир пастдаги чорпояда ўтирган санъаткорларга қараб ҳайқиради: — Бошла, Жума!..\nВишиллаган шамол аралаш ёмғир кучайгандан кучаяди. Гўё қоронғи дарахтзор қаърида чўзилиб ётган жасадни сувга кўмиб юбормагунча қўймайдигандек...\nҚўшни ҳовлида янграган ялла ёмғир шовқинини босиб кетгудек...\nЮрак туйгуларим айтаман сизга,\nЎзим ўсма қўяй шўх қошингизга.\nАразламанг, жоним, аразламанг...\nЁмғиру тўзонга басма-бас, боғ-боғот оралаб қоронғида ёнарқурт мисоли яллиғ таратиб бир илон судралади.\nСув ўрнига ариқда олов оқаётир, олов...\nМарҳумни дафн этган тобуткашлар кўчани тўлдириб қайтмоқда.\nКечаги кундан бизга таниш-нотаниш кўпчилик шу сафда. Ана — маҳмадана таъзиягир ўғил; ана — отаси бемор ётган «сув ўғриси»; ана — бир соат ичида туғилган Ҳасан билан Ҳусан; ана — бировларга ўлим тилайдиган баднафас Бозор сариқ; ана — гурунгга ишқибоз чол, бекорчи танбал Жумақул, рашкчи хотинидан дакки еган эр...\nЎрин Жага тўдадан четрокда — бир ўзи келаётир. Мўйловсиз. Таниш қийин. У дам-бадам енги билан кўзёшларини артиб қўяди.\nЙўлнинг ярмига келганда саф бошида бораётган ҳассакашлардан бири — марҳумнинг кенжа ўғли ногаҳон акаларидан ажралиб, бир тор кўчага кириб кетади.\nБуни кўрган биров-ярим узрли ҳолга йўйиб, аҳамият бермайди.\nБизга таниш ҳовли.\nЎртасида қари тут ўсган супанинг бир четида тиззаларини қучганча боққа қараб кечаги аёл ўтирибди. Эгнида кўк кўйлак — мотам либоси.\nҲовлига кирган йигит аста келиб аёлнинг кифтига қўл теккизади.\nАёл оғир қўзғалиб жойидан турадию йигитнинг елкасига бош қўяди.\n— Бандалик экан-да, болам...\nЙигит беихтиёр тепага қараб, бургутдек қулоч ёзган улкан тутга тикилиб қолади.\nҚадимий тут унинг кўз ўнгида яшнаб турган азамат бир дарахтга айланади...


БУХОРОГА ТАЪЗИМ АЙЛАГАН ҲУКМДОР | Buxoro yoshlari gazetasi\nБухоро қадим замонлардан буён маданият ва маърифат, илмли ва донишманд кишилар жамланган шаҳар сифатида шуҳрат қозонган. Қай бир салтанат ёхуд империя бўлмасин, шаҳар маъмурий марказ ва пойтахт бўлиб хизмат қилган. Турк хоқонлиги, Сомонийлар сулоласи даври ва бошқалар шулар жумласидандир. Айниқса, Темурийлар даврида Бухорога алоҳида эътибор қаратилган. Давлатимиз раҳбари Бухоронинг 2500 йиллик юбилейи тантанасида сўзлаган нутқида, “Бухоро Темурийлар даврида гуллаб яшади. Жаҳон майдонида энг мўътабар шаҳарлардан бири даражасига кўтарилган Бухоро ҳам диний, ҳам дунёвий илмлар маркази сифатида ном қозонди”, деган фикрларни билдирганди.\nТемурийлар салтанатининг пойтахти Самарқандга ҳам масофа ҳамда маънавий жиҳатдан яқин бўлган Бухорога Темур ҳар гал ташриф буюрганида, дарвоза олдида отдан тушиб, Арккача пиёда борган. Бу унинг азиз авлиёларга ва волидайи муҳтарамаси Тегинабегим Моҳни дунёга келтирган шаҳарга нисбатан юксак ҳурмати ифодасидир. Бухорога Самарқанддан кейинги иккинчи марказ, деб қаралиб, у ерда шахсан Темурнинг амру-фармони билан саройлар, масжидлар, хонақоҳлар, савдо расталари ва бошқа иморатлар барпо этилган. Шарқ ва Ғарбни боғлаб турувчи Буюк Ипак йўли чорраҳасида жойлашган Бухоро катта савдо ҳунармандчилик марказига айланади.\nТемур ва ундан кейинги темурий ҳукмдорлар даврида Бухорода илмий ва адабий ҳаёт равнақ топиб, бухоролик олиму фузалолар салтанат маънавий муҳитида катта аҳамият касб этишган. XIV аср охири XV бошларида Бухорода Носир Бухорий, Муҳаммад ал-Бухорий, Хўжа Исмат Бухорий, Саъдуддин Тафтазоний, Муҳаммад Порсо каби алломалар яшаб ижод этганлар.\nАмир Темурнинг Бухоройи Шариф ҳақида ғамхўрлик қилганини XIV асрдан то ҳозирга қадар авлоддан авлодга ўтиб келаётган бир ривоятдан англаш мумкин. Соҳибқирон 1387 йили Шероз шаҳрини эгаллагандан сўнг, бу шаҳарнинг энг забардаст шоири ҳисобланмиш Ҳофиз Шерозийни ўз ҳузурига чақиртириб, қуйидаги машҳур матлаи билан бошланадиган ғазални эслатади:\nАгар он турки шерози ба даст орад дили моро, Ба холи ҳиндуяш бахшам Самарқанду Бухороро.\nАгар кўнглимни олсайди ўшал Шероз жонони, Қора холига бергумдир Самарқанду Бухорони.\n“Ҳофиз” лақаби билан машҳур шоир Шерозий ўз ғазалининг шу байтида Амир Темур бутун умри давомида куч-ғайратини ишга солиб обод қилган Самарқанд ва Бухоро шаҳарларини ўзи яхши кўрган жононнинг бир дона қора холига бериб юбормоқчи бўлган эди. Ғазални ёзган шоирнинг бундай тантилиги, сахийлигидан дарғазаб бўлган Соҳибқирон дарҳол уни топиб келишларини буюради. Бу вақтда ёши олтмишлардан ошган, устига эски жанди кийган, аҳволи ночор шоирни Амир Темур ҳузурига олиб келишганида у шоирга норози оҳангда:\n– Мен Самарқанд билан Бухоронинг донғини кўтариш учун қанча мамлакат ва халқларни забт этсаму, сен уларни қандайдир бир жононнинг битта холига туҳфа қилиб юборсанг! Бунга қандай ботиндинг? – дейди.\n– Эй, соҳибқирон! – дебди бунга жавобан шоир. – Эгнимдаги жандамга, аҳволимга қара! Шундай исрофгарчилигим мени охири шу аҳволга солиб қўйди-да!\nШоирнинг Соҳибқирон олдида ўзини йўқотмай, ҳазил билан шундай чиройли, ҳаққоний жавоб қилгани Амир Темурга хуш келиб, шоирга инъом-иноятлар қилган ва у яна ўз уйига қайтиб кетган экан. Бу мисолда ҳақиқат парчаси шундан ибоатки, Темур Самарқанд билан баробар Бухоро обрўйи, мавқеи, шуҳратини кўтариш учун катта хизматлар қилган.\nАмир Темур даврида Бухорода кўплаб обидалар барпо этилган. Намозгоҳ масжиди, Чашмаи Аюб, карвонсарой, работлар ва бошқалар. Аҳамиятлиси, Темур вафотидан кейин ҳам Бухорога эътибор сусаймаган. Айниқса, Соҳибқироннинг суюкли невараси Мирзо Улуғбек шариф шаҳарнинг илмий-маърифий қимматини янада юксалтириш мақсадида қатор ишларни амалга оширган. Бу ўлкада ўз номи билан иккита мадраса бунёд эттирган. Булар, 1417 йилда Бухоро шаҳрида қурилган Улуғбек мадрасаси ҳамда 1433 йилда Ғиждувонда барпо этилган Улуғбек мадрасаларидир.\nАмир Темур ўз давлатини жаҳоннинг буюк салтанатлари қаторига қўшган экан, Бухорони ҳам бу жаҳоний шуҳратга эришувида ўзининг бор куч ва имкониятларини сафарбар этган.\nПредыдущая записьМАДАНИЙ МЕРОСГА ЭЪТИБОР – ЖАМОАТЧИЛИК ДИҚҚАТ МАРКАЗИДАСледующая записьАБАДИЯТГА МУҲРЛАНГАН СИЙМО


18:21 / 08.03.2016\nБугун 8 март халқаро хотин-қизлар кунида Facebook’даги “Водители Ташкента” ҳамда “Водители Ташкента (Drivers.uz)” гуруҳи аёл ҳайдовчиларнинг Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати ходимларига миннатдорчилик билдирилган хабарлари билан тўлди.\n“Кутилмаган ва ёқимли совға! Мен ҳужжатларимни тутқазмоқчи бўлсам, йўл назоратчиси мени байрам билан табриклаб турибди”, – деб ёзди ходимларнинг эътиборидан хурсанд бўлган ҳайдовчи аёллардан бири.\n“Ходимлардан бири мени қизил чироқда ўтиб кетганлигимни айтиб турганида, бошқаси гул бериб табриклади. Кичик совға-ю, бироқ жуда ёқимли”, – деб изоҳ қолдирди гуруҳ аъзо бўлган ҳайдовчи аёл.\n“Қизларжон, менимча улар ҳамма ёқда! Мен доимгидек ҳужжатларимни тутқазмоқчи бўлсам, улар гул беришди. Бугун бироз қоидани бузсак бўладиганга ўхшайди. Бизнинг кунимиз!” ,– деб изоҳ қолдирган ҳайдовчи аёллардан бири.


“Арал самалы”ның дәўири өтти ме? Клуб Про-лигадағы жүрисин даўам етеди – Kar24.uz\n07.10.2021 254 views0\nСоңғы ўақытлары клубымызға байланыслы “Қарақалпақстанға үлкен футбол керек емес пе? Ол бир жыл шыдап бере алды…” деген ҳәр түрли гәплер ҳәм клуб Про-лигадағы өз жүрисин тоқтатты деген мағлыўматлар айтылып, халқымыз дыққат итибарында болып тур. Буннан соң адамлар арасында бир түсиник пайда болды “клубымыз енди Про-лига ойынларына қатнаспайды…” Бул қәте пикир, 2-октябр күни жолланған хатта У-14-16-18, ҳәттеки тийкарғы қурамда мийман ойынларында қатнаса алмаўы мүмкин делинген. Бул хат ким тәрепинен, не мақсетте жиберилгени бизге қараңғы.\nҲүрметли, Қарақалпақ футбол ассосациясы мәлимлеме хызмети бул мәселе бойынша өзлериниң социаллық тармақлардағы каналлары арқалы толық түсиник бериўин сорап қаламыз. Ҳәттеки, бул хабарды да өзимиздиң “ПФК АРАЛ САМАЛЫ” деп аталыўшы рәсмий каналдан емес, ал басқада каналлардан еситип атырмыз. Бул бойынша кейинрек және тоқталып өтемиз…\nЕнди тийкарғы мәселеге келсек Арал самалы клубымыз Про-лигадағы жүрисин даўам етеди ҳәм нәўбеттеги ушырасыўды Янгиер клубына қарсы өз үйинде 12-октябр күни өткереди. Айырым дереклерден келген мағлыўматларға тийкарланып айтыўымыз мүмкин, клубқа жоқарыдан қаржы ажыратылмағанлығы себеп жаслар қурамы мийман ойынларына бара алмай атыр ҳәм сол себепли ойын өткере алмайды! Журналист ҳешқандай шешим қабылламайды яки ҳүким шығармайды. Жуўмақ шығарыў өзиңизге енди…\nKar24.uz сайтында шыққан мүрәжат шешилди: Тақыятастағы көпирде оңлаў ислери алып барылды


Жамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Эркак ва аёл мияси ўртасидаги фарқ аниқланди\t11:02, 19 апрель 2016\tСуррей Университети биологлари миянинг уйқу ва бедорликка жавоб берувчи циркад маромининг бузилиши эркаклардан кўра, кўпроқ аёл миясига кучли таъсир қилишини, натижада меҳнат самарадорлигининг тушиб кетишини аниқлашди, деб хабар беради “Мail.ru” нашри. Бу асосан тунгги навбатчиликда қолувчи ҳамширалар, қўриқлаш ва полиция хизмати ходимларига тегишли. Тадқиқот натижалари ҳақида Proceedings of the National Academy of Sciences журналида мақола чоп этилди. Тадқиқотда 16 нафар эркак ва 18 нафар аёл иштирок этган. Улар табиий ёруғлик ва қоронғилик тушмайдиган хоналарга жойлаштирилган. Натижада миядаги уйқу ва бедорлик циклида ўзгаришлар пайдо бўлган. Бедорликнинг ҳар уч соатида иштирокчилар берилган вазифаларни бажариб, ўзларининг аҳволи ҳақида – уйқусизлиги, кайфияти, бирор ҳаракат учун сарфлаган кучи ҳақида ҳисобот ёзишган. Уларнинг диққати, моторикаси ва хотираси текшириб борилган. Иштирокчилар уйқуга кетган пайтда тадқиқотчилар уларнинг мия фаолиятини электроэнцефалограмма ёрдамида ёзиб олишган. Натижалар суткалик циклнинг ўзгариши эркаклардан кўра, аёлларнинг миясига кучли таъсир қилишини кўрсатди. Олимларнинг фикрича, эркак ва аёл мия фаолиятининг ўртасидаги фарқ ҳар икки жинс вакили миясининг субъектив ва объектив кўрсаткичларини кенг миқёсда ўрганиш, нейробиологик илмий тадқиқотлар ўтказиш учун асос бўла олади.


Тошкентда ҳуқуқ-тартибот органларининг иқтисодий ислоҳотлардаги иштироки муҳокама қилинди\n09:11 / 09.09.2015\nКеча Тошкентда “2015-2019 йилларда иқтисодиётни янада ислоҳ қилиш, структур қайта тузиш ва диверсификациялаш дастурини реализация қилишда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар роли ва масъулиятини ошириш тўғрисида” мавзуидаги семинар бўлиб ўтди.\nТадбир президентнинг “Хусусий мулкни, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ишончли ҳимоя қилиш, уларнинг ривожланишига қўйилаётган тўсиқларни бартараф этиш тўғрисида”ги фармонини амалга ошириш механизмлари муҳокамасига бағишланди.\nИштирокчилар тадбир давомида иқтисодий ислоҳотларнинг 2015-2019 йилларда иқтисодиётни янада ислоҳ қилиш, структур қайта тузиш ва диверсификациялаш дастури билан боғлиқ янги босқичини муҳокама қилишди. Бу жараёнда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар жойларда назорат ишларини юритиб, дастурда кўзда тутилган чора-тадбирларнинг сўзсиз амалга оширишини таъминлаши лозимлиги таъкидлаб ўтилди.\nКонференцияда Ўзбекистон бош вазирининг биринчи ўринбосари Рустам Азимов чиқиш қилди.\nШунингдек, Ўзбекистон бош прокурори Ихтиёр Абдуллаев тадбир доирасида чиқиш қилиб, тадбиркорлар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасида прокуратура олиб бораётган ишлар хусусида гапириб ўтди. Унинг таъкидлашича, прокуратура ҳузурида ишонч телефонлари ташкил этилган бўлиб, у орқали тадбиркорларга зарурий ҳуқуқий ва амалий ёрдам кўрсатилмоқда.\nБундан ташқари, у идора олдида турган ушбу йўналишдаги кейинги ишларга қисқача тўхталди.


Шимолий Корея етакчиси Apple компьютерларини хуш кўришда гумон қилинмоқда\n06:57 / 13.02.2016\nИнтернет фойдаланувчилари Шимолий Корея етакчиси Ким Чен Инни фотосуратларда мамлакатнинг қуролли кучлари томонидан ишлатилувчи компьютерлар қуршовида кўришга кўникиб қолишган. Бу компьютерлар ташқи кўринишидан одатда оддийгина дизайнга эга офис компьютерларидир.\nБироқ Kotaku нашрининг таъкидлашича, Ким Чен Ин АҚШга нисбатан нафратланиши ҳақида гапиришига қарамасдан, Apple компанияси компьютерларини хуш кўришининг бир қатор исботи мавжуд.\nМисол учун, 11 февралда Reuters ахборот агентлиги мухбири Жеймс Пирсон Шимолий Корея етакчисининг MacBook Pro ноутбуки олдида ўтиргани фотосурати билан бўлишди.\nШунингдек, Ким Чен Ин АҚШ компаниясининг бошқа техникаси ёнида ўтиргани тасвирланган бошқа фотосуратлар ҳам мавжуд.\n2014 йилда Gizmodo портали ҳам Шимолий Кореянинг шахсий Red Star операцион тизими Mac OS операцион тизимини майда-чуйда жиҳатларигача такрорлашига эътиборни қаратганди.\nGizmodo фикрича, Ким Чен Иннинг Mac’ни хуш кўриши унга отасидан ўтган. Шимолий Кореяда сафар қилишга муваффақ бўлган Google директорлар кенгаши раиси Эрик Шмидт Шимолий Кореянинг собиқ президенти Ким Чен Ир билан "ноутбуклар борасида бир хилда дидга эга эканликларини" сўзлаб берганди. Улар учрашган вақтларида иккаловлари ҳам 15 дюймли MacBook Pro ноутбукидан фойдаланишар эди.


Маърифат боғининг боғбони – устоз | O'zLiDeP\nМаърифат боғининг боғбони – устоз\nУрганч шаҳридаги 7-сонли умумий ўрта таълим мактабида “Маърифат боғининг боғбони – устоз” мавзусида маънавий-маърифий тадбир бўлиб ўтди. Унда O‘zLiDeP Хоразм вилоят Кенгашининг Сиёсий таълим маркази раҳбари С.Очилов, партия Урганч шаҳар Кенгаши аппарат раҳбари Д.Жуманиязовлар шарафли касб эгалари бўлмиш устоз-мураббийларни 1-октябр Ўқитувчи ва мураббийлар куни байрами муносабати билан қутладилар.\n- 33 йилдан бери шу мактабда ишлаб келмоқдаман, - дейди ўқитувчи Хадича Рахимова. – Партия билан ҳамкорликда тадбирлар, учрашувлар ва турли мавзулардаги очиқ мулоқотлар ўтказиб келамиз. O‘zLiDeP Хоразм вилоят Кенгаши ходимлари томонидан биз, устозларга билдирилган эътибордан жуда хурсандман. Келгусида биз тарбиялаётган фарзандларимиз ҳам сиёсий жиҳатдан етук, билимли, доно, дунёқараши кенг бўлишига ишонаман.\nТадбирда партиямиз фаоллари бўлган устоз-мураббийларнинг бир гуруҳига O‘zLiDeP вилоят Кенгашининг ташаккурномаси ва эсдалик совғалари топширилди.\nҚ.Эшқораева Навоий вилояти, Учқудуқ тумани ижрочи котиб2018-10-03 15:00:04\nУстозларни табриклаш, уларга ҳар доим миннаддорчилигимизни билдириб борсак бу уларга ёш авлодга билим ва тарбия беришда янада куч ва қувват бағишлайди , уларни руҳлантиради. Устозларни олдида ҳаммамизнинг қарзимиз ниҳоятда кўп. Шунинг учун уларга доимо таъзимдамиз.\nРахманова Гульнара УзЛиДеП тахтакупир туман Кенгаши ижрочи котиб 2018-10-03 08:32:10\nБайрам мунасабати билан биз хам Хоразмлик устозларимизни табриклаймиз. Фарзандларни тарбиялашда, илм ва билим сирларини ургатишда чарчаманг! Сизларга соглик саломатлик тилаймиз


"Қирол Лир" китоби, Уильям Шекспир\nҲар бир халқнинг маънавияти ўзга халқлар адабиёти, санъатидан баҳраманд бўлиш орқали қувватланиб боради. Бу борада эса бадиий таржиманинг аҳамияти беқиёсдир. Шекспирнинг шеърий услубдаги драмаларининг қисқартирилиб, насрий услубда таржима қилиниши қувонарли ҳолат. Ўқувчи насрий баённи ўқир экан, унинг содда ва лўнда эканлигига гувоҳ бўлади. Бу эса қисқа фурсат ичида Шекспир маҳоратидан баҳраманд бўлишга сабабчи бўлади. Драмаларда тирикликнинг устуни - яхшилик, меҳр-оқибат, ишонч, одамийлик, вафо, муҳаббат эканлиги ўз аксини топган.\nҲикмат уммонининг дурлари\nУзбекская классическая музыка Кн.2\nЎзбек халқ ижоди ёдгорликлари. 19-жилд. Сумбул қуш. Сеҳрли эртаклар\nОдатнома. Биринчи китоб


Мисрдаги миллий меҳмондорчилик - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Янгиликлар Ўзбекистон янгиликлари Мисрдаги миллий меҳмондорчилик\nЎзбекистон делегациясининг Миср давлатида бўлиб турган сафари доирасида олийгоҳларда таълим олаётган ўзбекистонлик талабалар ва меҳнат қилаётган ватандошлар учун меҳмондорчилик ташкил этилди. Дастурхонга она-Ватандаги миришкор деҳқонлар томонидан етиштирилган сархил мевалар – узум, анор, олма ва писта, бодом, ёнғоқ каби қуруқ мевалар тортилди. Энг асосийси заминимиздан олиб борилган масаллиқлар асосида миллий таомлар тайёрланди. Ушбу самимий учрашув ва меҳмондорчилик талаба-ёшларнинг хотирасида бутун умрга муҳрланиб қоладиган бўлди.\nҚоҳирадаги “Хилтон” меҳмонхонасининг шинам тантаналар залида ташкил этилган дастурхонга тортилган неъматлар бир оздан бўлса-да, она заминдан келган олма-анор ва узум барчани ватанга бўлган соғинчини бир оз бўлсада босди. Дастурхон атрофидагиларга бир-икки донадан узум донаси тегган бўлса-да, бу донанинг бир узум шодасидан кўп лаззат бахш этди. Бу доналар гўё халқнинг пешона тери томчилари, ватан ва миллат тараққиёти йўлида оналарнинг шодлик билан тўккан кўз ёшларига ўхшар эди. Ҳуддики, мусофирчиликда юрган инсонларни она-Ватан кутаётганига ишорадек бўлди.\nВатандошларнинг мурожаатига муфтий Усмонхон Алимов ҳазратлари ҳудди ўз фарзандларидек ёндошиб, самимий суҳбатлари барчада ажиб бир таассурот қолдирди. Муфтий ҳазратлар бутун зал бўйлаб, талабаларнинг қизиқтирган савол ва муаммоларига қулоқ тутдилар. Барча саволлар ва муаммолар эшитилди, айримлари жойида, мураккаби эса тез фурсатда ҳал этиладиган бўлди.\nМуфтий ҳазратлари ушбу талабаларни Ўзбекистон халқи кутаётгани ва диний-маърифий соҳани такомиллаштиришда уларга эҳтиёж юқори экани таъкидладилар. Ўз навбатида талабалар ҳам она-Ватанга ва миллатга хизмат қилиш катта бахт экани, ал-Азҳар каби минг йиллик кўҳна илм даргоҳида олган илму маърифатларини дин равнақи ва ватан тараққиёти учун сарфлашга тайёр эканларини изҳор қилишди.


05:36, 21.07.2020 // 12889\nБАА ўзининг космик зондини биринчи бор Япониядан туриб Марсга учирди (видео)\nБААнинг «Умид» номли космик зонди Япониянинг H-IIA ракета-ташувчиси ёрдамида Танэгасима оролидаги космодромдан Марсга учирилди. Ракетани учириш жараёни Twitter орқали тўғридан-тўғри трансляция қилинди.\nФото: Twitter / HopeMarsMission\nРакета Тошкент вақти билан 20 июль соат 02:58 да учирилган.\nМаълумотларга кўра, «Умид» зонди 15 июль куни учирилиши керак бўлган, бироқ ноқулай об-ҳаво шароитлари сабаб қолдирилган эди. Хусусан, Японияда бир ҳафтадан ортиқроқ вақт давомида кучли ёғингарчилик содир бўлган.\nКосмик зонд араб олимлари ва муҳандислари томонидан яратилган бўлиб, унга иккита қуёш батареялари, кўп каналли камералар, шунингдек, инфрақизил ва ультрабинафша спектрометрлар ўрнатилган.\nЗонд Марс атмосферасининг юқори қатламларини тадқиқ этади, шунингдек, сайёра атрофида айланиб, ундаги иқлим ўзгаришини кузатади. Ҳисоб-китобларга кўра, зонд Марсга 2021 йилнинг февралида — БААнинг давлат сифатида ташкил этилганига 50 йил тўлиши муносабати билан нишонланадиган байрам арафасида етиб боради.\nЭслатиб ўтамиз, Ой ва Марсга учиши керак бўлган SpaceX ракетасининг апрель ва май ойларидаги синовлари муваффақиятсиз якунланган эди.\n13:50 Кеча // 94308\n21:17, 15.01.2022 // 88058\n22:10, 15.01.2022 // 76621\n19:35 Кеча // 73210\n14:09 Кеча // 67751


Бувайдада энг обод боғча\n09.01.2019 Муаллиф Камола Полвонова\nБувайда туманида 12-сонли мактабгача таълим муассасасининг эски биноси “Обод қишлоқ” Дастури доирасида мукаммал таъмирланиб, фойдаланишга топширилди.\nТаъмирлаш ишларига 538 млн. сўм маблағ сарф этилди. Боғча 180 нафар болаларни қамраб олиш имконига эга бўлиб, 40 нафар тарбиячилар фаолият юритмоқда.\nМактабгача таълим муассасамиз биносининг замонавий, кўркам қиёфа касб этиши янги йилга зўр туҳфа бўлди, – дейди мудира Одинахон Эргашева. – Болаларимизнинг ҳам шодлиги чексиз. Байрамга бағишланган тадбирлар қувончига қувонч қўшмоқда. Улар учун масканда барча шароитлар яратилган бўлиб, тасвирий санъат, рақс, гимнастика, рус ва инглиз тиллари тўгараклари мунтазам фаолият олиб боряпти. “Ватан – муқаддас, уни ҳимоя қилиш шарафли бурчдир” шиори остида ташкил қилинган ватанпарварлик бурчаги эса она-юртга меҳр-муҳаббатини кучайтириш, жасур фарзандлар бўлиб камолга етишларида аҳамиятлидир.\n« Хизмат кўрсатишда сифат ва самарадорлик\nЧиройли гол соҳиби »


Ҳис-туйғуларингиз вақт ҳамда тақдирнинг синовларига бардош бера оладими? Батафсил... Янги шарх қўшиш АГАР “ШОПОГОЛИК КАСАЛЛИГИ”ДАН ҚУТУЛОЛМАЁТГАН БЎЛСАНГИЗ...\nМазкур буржда туғилганлар фаол, ёқимтой ва эҳтиросли бўлишади. Жозибалари билан жуфтларини мафтун этишлари айни ҳақиқат. Батафсил... Янги шарх қўшиш АҚЛМИ Ё ҲИССИЁТ: ҚАЙ БИРИ УСТУН?\nЯна эрингиз рашк қилдими? Яна овқатдаги кўп солинган тузни деб жанжал кўтардими? Яна «нега бола иштонини тескари кийиб юрибди?» Батафсил... Янги шарх қўшиш НИКОҲ УЗУГИ ТАНЛАШНИНГ 8 ОЛТИН ҚОИДАСИ\nТурли геометрик шакллар ва учли тошлар билан безатилган узукларни танламаганингиз маъқул. Ахир уни фақат тўй куни эмас, бошқа кунларда ҳам тақишингизга тўғри келади. Батафсил... Янги шарх қўшиш ОМАД ЧАҚИРУВЧИ ТЕЛЕФОН РАҚАМИНГИЗ БЎЛИШИНИ ИСТАЙСИЗМИ? Бу жуда осон! Астрологларнинг фикрига кўра, телефон рақамининг охирги сони психологияда ўзига хос ўринга эга. Батафсил... Янги шарх қўшиш БУРЖИНГИЗГА ҚАРАБ, ЛИБОС ТАНЛАНГ!\nОила қурганига энг камида1-2 йил бўлган жуфтликлар қуйидаги тестни ечиб кўришлари мумкин. Батафсил... Янги шарх қўшиш ЎЗИНГИЗНИ ҚАНЧАЛИК ЯХШИ БИЛАСИЗ?\nУшбу тестни АҚШлик машҳур психотерапевт Альберт Эллис ишлаб чиққан. Унинг ёрдамида ўзингизни янада чуқурроқ англашингиз, муаммоларингизнинг сабаб ва ечимини тушунишингиз мумкин бўлади. Батафсил... Янги шарх қўшиш ЯХШИ ИШЛАШНИ ИСТАЙСИЗМИ?! ТАЪТИЛГА ЧИҚИНГ! Замонавий ҳаёт тарзи ҳар биримиздан максимум қувват, доимиий эътибор ва диққатни талаб этади. Биз 24 соат давомида ҳамма ишга улгуришга интиламиз, Батафсил... Янги шарх қўшиш Бошқа мақолала...\n9 ХИЛ КЎРИНИШДАГИ ДАРАХТДАН ЎЗИНГИЗГА ЭНГ ЁҚҚАНИНИ ТАНЛАНГ! ҚАҲВАГА ҚАРАБ, ФЕЪЛИМИЗНИ АНИҚЛАЙМИЗ!\nБУРЖИНГИЗГА ҚАРАБ... ХАФА ҚИЛМАЙМИЗ!


Қозоғистон орқали контейнерлар транзити 25 фоизга ошди NUR-SULTAN. Kazinform – 2021 йилнинг 10 ойи якунларига кўра, контейнерларнинг Қозоғистон орқали транзит ташилиши 880 минг йигирма фут эквивалентини (ЙФЭ) ташкил этди. Бу 2020 йилнинг шу даврига нисбатан 25 фоизга кўпдир, дея хабар беради Kazinform «Қозоғистон темир йўли» МК» АЖ матбуот хизматига таяниб.\nҚозоғистоннинг «Томирис» фильми Минск кинофестивалида намойиш этилади NUR-SULTAN. Kazinform - Қозоғистоннинг «Томирис» фильми 27- «Лістапад» кинофестивалида намойиш этилади, деб хабар беради Kazinform.\nКоронавирус: Дунёдаги эпидемиологик вазият қандай NUR-SULTAN. Kazinform - Коронавирус тарқалишининг олдини олиш бўйича идоралараро комиссияси дунёдаги эпидемиологик вазиятни кўриб чиқди, дея хабар беради Kazinform.\nҚозоғистонда коронавирусга қарши тўлиқ эмланганлар сони 8 млнга яқинлашди NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда коронавирусга қарши вакцинанинг биринчи компонентини олганлар сони 8 631 201 нафарга етди, дея хабар бермоқда Kazinform ҚР Соғлиқни сақлаш вазирлигига асосланиб.\nТуркистонликлар Ўзбекистоннинг балиқ етиштириш тажрибасини ўргандилар NUR-SULTAN. Kazinform - Туркистон вилояти ҳокими ўринбосари Рашид Аюпов балиқчилик тармоғини ривожлантириш ва уни ҳудудда қўллаш тажрибасини ўрганиш мақсадида Ўзбекистон Республикасига амалий ташриф билан келди, деб хабар беради Kazinform Туркистон вилояти ҳокимлиги матбуот хизматига таяниб.\nҚозоғистонлик боксчи WБО чемпионлик камарини нокаут билан ҳимоя қилди. ВИДЕО NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонлик профессионал боксчи Жанибек Алимханули (10-0, 6 КО) Лас-Вегасда (АҚШ, Невада штати) бўлиб ўтган бокс кечасида рингга чиқди, дея хабар бермоқда Kazinform.\nКеча Қозоғистонда 1047 кишида коронавирус аниқланган, соғайганлар эса ундан кўпроқ NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистондаги 20 ноябр соат 23:59даги эпидемиологик вазиятга кўра, ПЗР текшируви натижаларига кўра 1047 кишида коронавирус аниқланган, дея хабар бермоқда Kazinform coronavirus2020.kzга ҳавола билан.


Актобеда ота-онасиз яшаётган 6 нафар болани топишди (Фото) | Мулоҳаза қила оладиганлар учун.\nАктобеда ота-онасиз яшаётган 6 нафар болани топишди (Фото)\nНоябрь 10, 2016 от mulohaza в Фото-Нигоҳ // 0 Комментариев\nҚозоғистоннинг Актобе шаҳри, чекка қишлоқдаги қуриб битказилмаган уйда 6 нафар бола яшайди.\nАйни вақтда уларга ҳеч ким ғамхўрлик қилмаяпти, улар ўзлари кун кечиришмоқда.\nЁрдам бераётган кўнгиллилар болалар ҳақида одамлар эътиборини тортиш мақсадида ижтимоий тармоқларда бу ҳақида ёзишди.\nБолаларнинг кичкинаси ярим ёшдан ошган, каттаси 16 ёшда, улар ота-онасиз мустақил, иситиш воситалари йўқ уйда ҳаёт кечиришмоқда.\nЎзларининг айтишича, уларнинг отаси ҳозирда касал хонада, онаси эса анчадан буён Қозоғистон жанубида ишлаётган экан.\n«Болалар уйда ёлғиз. Биз илк бор учратганимизда улар оч ва совуқда қолгандилар. Ҳатто ҳеч кимдан ёрдам сўрамай жимгина ўтиришганди. 8 ёшли қизалоқ хамир қориб, нон ёпмоқчи бўлиб ҳаракатда эди…» — дейди кўнгиллилардан бири.\nҒамхўр одамлар ёрдам беришмоқда!\n«Ҳамма имкон қадар ёрдам беряпти, кимдир озиқ — овқат, гўшт маҳсулотлари олиб келса, яна кимдир ўйинчоқлар, иссиқ кийим олиб келяпти.» — дейди Эрбўлат Дархон.\nМақола 1 139 марта ўқилган\tКомментировать Отменить ответ\tВаш электронный адрес не будет опубликован.КомментарийИмя*


13:43 / 08.12.2016\nДонишмандлардан бири бундай дебди: «Ҳар кунги бажарган ва бажара олмаган амалларинг, бесамар ўтган вақтинг сенга кўрсатиб турилса, бой берган вақтингни ўйлаб, ғам-ғуссага ботардинг. Лекин Аллоҳ таоло шундай бир тадбир қилиб, сени бу ҳолни кўришдан маҳрум этди. Тасалли ва таскин учун дунёнинг балою офатлари орасига лаззат ва завқни жойлаб, сени ана шу лаззат ва завқ билан машғул этди. Агар билсанг, аслида дунё қалампирдан ҳам аччиқроқ. Бироқ ҳар нарсани билгувчи Зот уни шу тариқа ширин нарсалар билан қориштириб қўйди. Дунёнинг сабабларини сифатлашга уринган одамни Ўз ишлари билан ҳоритди. Дунёнинг ажойиботлари ўткир бир воиз айтган таъсирли сўзлардан ҳам кўпдир».\nҲикоят қилинишича, бир кун Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) қўлларига учта таёқ олдилар. Бирини олдиларига, иккинчисини ёнларига қўйдилар. Учинчи таёқни эса узоқ бир ерга отиб, шундай дедилар: «Манави олдимдаги – инсон, ёнимдагиси – ажал. Анави узоққа отганим эса орзу-ҳавасдир. Инсон ўзидан жуда узоқларда бўлган орзу-ҳавасларга етишмоқчи бўлиб, узлуксиз ҳаракат қилади. Лекин ажал яқинроқ бўлгани учун, инсон орзу-ҳавасга етишмасдан аввал ажал унинг ёқасидан олади».\n23:40 / 03.06.2018


Денис Иванков терма жамоани танлайдими ёки "Насаф"ни?\n6 сентябрь, 2018, 12:35\nЯнгиланган Ўзбекистон миллий терма жамоасининг мураббийлар штаби орасидан биргина ўзимизда ишлаётган мутахассислар орасидан Денис Иванков жой олганини яхши биласиз. “Насаф”нинг дарвозабонлар бўйича мураббий ҳисобланган Иванков миллий терма жамоада ҳам ўз ишини бажармоқда.\nТажрибали мутахассис SPORTS.uz муҳбири билан бўлган суҳбатда терма жамоа ёки "Насаф" деган саволга қуйидагича жавоб берди:\n- Бундан кейин ҳам “Насаф”даги ишингизни яна давом эттираверасизми? Ёки фақат терма жамоада ишлайсизми?\n- Клубга керак бўлар эканман, “Насаф”даги ишимни ҳам давом эттиравераман. Агар клубда ёки терма жамоада ишлашим масаласи кўндаланг қўйиладиган бўлса, бундай вазиятда ҳаммасини раҳбарият билан ҳал қилишимизга тўғри келади.\nДенис Иванков билан уюштирилган суҳбатнинг тўлиқ матнини тез орада сайтимиз орқали ўқишингиз мумкин. Биздан узоқлашманг!


Опубликовано: 19.03.2016 15:36 | Печать | E-mail\nБахт! Сизнинг кўмагингизга муҳтож бўлган кишиларга шодлик улашиш, уларнинг қалбига хурсандчилик киритиш – бахт. Ўша инсоннинг сиз ҳақингизда Аллоҳ таолога чин дилдан қилган дуосини дунёларга алишмайсиз, албатта. Бу – бахт. Агар сиз бирор кишининг оғирини енгил қилсангиз, ўша инсон сизга ўз дўстлиги ва муҳаббатини изҳор этади.\nБу – бахт. Ҳақиқий бахт –ўзгалар бахтли бўлишига, ўзгалар табассумига сабаб бўлишингизда. Саодат ва хурсандчиликнинг қадр-қиммати – ўзгалар хурсандчилигига сабаб бўлишингизда. Имом Молик раҳматуллоҳи алайҳдан қайси амални яхши кўриши ҳақида сўрашганида у киши: “Мусулмонлар қалбига шодлик киритиш ва уларнинг ташвишларини ўз зиммамга олиш”, – деб жавоб берган эканлар.\nАгар биз ҳам ниятимизни холис, Аллоҳ таоло учун қиладиган бўлсак, Аллоҳ томонидан буюк ажрга эга бўламиз. Бунга мисол қилиб Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳуни келтириш мумкин. У киши мусулмонларга бош бўлганларидан кейин маҳалладошларидан бўлган бир аёл: “Абу Бакр энди бизга сут тарқатмайди”, – деганида Абу Бакр розияллоҳу анҳу: “Ундай эмас, менинг сизларга бош бўлишим олдин қилиб юрган ишимни ўзгартириб юбормайди”, – деган эканлар.\nУмар розияллоҳу анҳу ҳам айрим ёши улуғ бева аёлларнинг ҳолидан хабар олиб турар, улар учун кечаси қудуқдан сув олиб келиб берар эканлар. Бир тунда Талҳа розияллоҳу анҳу кундузи ҳолидан хабар олиб турадиган бир аёлнинг уйига Умар розияллоҳу анҳунинг кириб кетганларини кўриб қолибдилар. Ўша уйда юмушларини бажара олмайдиган кўзи ожиз бир кампир яшар экан. Талҳа розияллоҳу анҳу ўша кампирдан: “Бу киши сизнинг олдингизда нима иш қилади?” – деб сўраганларида ҳалиги кампир: “У фалон пайтдан бери менинг ҳолимдан хабар олиб туради, менга керакли нарсаларимни олиб келади ва менга азият берадиган нарсаларни ташқарига чиқариб ташлайди”, – деб жавоб берди. Талҳа розияллоҳу анҳу: “Онангнинг бахтига омон бўлгур, Талҳа! Умардан қолган ишларга эргашиб юрган экансан-да, янада кўпроқ яхшилик қилмайсанми?!” – дея ўзларини койиган эканлар.\nЖаъфар ибн Муҳаммад Содиқ розияллоҳу анҳу: “Аллоҳ таолонинг наздида бир мўмин кишининг оғирини енгил қилиш ҳар бирига юз минг дирҳам сарфлаб йигирма марта қилинган ҳаж савобидан ҳам маҳбуброқдир”, – деганлар.\nШу ўринда бир нарсани алоҳида таъкидлаб ўтиш мақсадга мувофиқ бўлади: Биз ўзгаларга ёрдам бериб, уларнинг эҳтиёжларини қондирар эканмиз, ажру савобни фақатгина Аллоҳ таолодан кутишимиз керак. Бу борада бизнинг шиоримиз “яхшилик қил ва уни денгизга улоқтир…” деган ҳикматли сўз бўлмоғи лозим.\nАқлли инсон ўзгалар эҳтиёжини ўзининг шахсий эҳтиёжларидан устун қўяди. Модомики биз ўзгалар ёрдамида эканмиз, Аллоҳ таоло бизнинг ёрдамимизда бўлади. Биз учун қай бири яхши эканини ўйлаб кўрайлик! Бундай яхши ишлар сабабли жамиятдаги инсонларнинг бир-бирига нисбатан меҳр-муҳаббати ортади, дўстлик ва меҳр арқонлари мустаҳкам боғланади. Ким савоб умидида ўзгаларга ёрдам қўлини чўзса, Аллоҳ таоло унга ҳам ёрдам берадиган кишини ҳозирлаб қўяди.\nШундай экан, биз имконимиз борида кўпроқ яхшиликлар қилиб олайлик. Сизнинг яхшилигингиз катта-кичиклигининг аҳамияти йўқ. Муҳими, у ўзгалар қалбига шодлик олиб кирсин, ўзгалар юзида у сабаб табассум пайдо бўлсин. Зеро, зарра миқдоридаги яхшилик ҳам Роббимиз ҳузурида мукофотсиз қолмайди!\nўқитувчиси Фазлиддин Сувонов


Бухорода автобус ҳалокатида камида 3 киши ҳалок бўлгани айтилмоқда\nБухоро шаҳрининг Абдухолиқ Ғиждувоний кўчасида йўловчи автобусининг йўлни таъмирловчи автогрейдерга бориб урилиши оқибатида камида 3 киши ҳалок бўлгани ва ўттизга яқин одам оғир аҳволда касалхонага ётқизилгани айтилмоқда. Автобус чоршанба куни маҳаллий вақт билан эрталаб соат ўнлар атрофида ҳалокатга учраган. Озодлик эга бўлган маълумотга кўра, шаҳар ҳокимияти Шанхай ҳамкорлик ташкилоти саммити меҳмонлари келиши сабаб йўлларни шошилинч таъмирлашга киришган, йўналишдаги автобус ҳайдовчилари эса йўл таъмирланаётгани ҳақида огоҳлантирилмаган.\nБухоро шаҳар ҳокимиятидаги Озодлик манбаларига кўра, шаҳарда 7-йўналишда қатновчи автобус сешанба куни йўлни таъмир қиладиган автогрейдер билан тўқнашиб кетган.\nАвария оқибатида автобуснинг олд қаторида ўтирган йўловчиларнинг аксарияти оғир жароҳат олган.\nБухородаги автобус ҳалокатида ҳалок бўлганлар ва жабрланганлар орасида ёш болаларнинг ҳам борлиги айтилмоқда.\n- Ҳозир ШҲТ саммити деб ҳокимият йўлларни ремонт қилишга киришган. Ишлар шу даражада шошилинч бўляптики, автобус ҳайдовчилари ҳам огоҳлантирувсиз қолган. Йўлни ремонт қилишга киришишдан олдин автобуслар у ерга қўйилмаслиги керак, - деди Бухоро шаҳар ҳокимиятидаги Озодлик манбаси.\nБухоро шаҳар касалхонаси мулозими автобус ҳалокатида жабрланган 28 одам шифохонага ётқизилгани, улардан икки нафарининг аҳволи оғир эканини айтди:\n- Ўша куни 28 кишини қабул қилиб олдик. Оғир аҳволда келганлари бўлди. Уларга вақтида шошилинч тиббий ёрдам кўрсатилди. Ўлганлар бор-йўқлигини билмаймиз, - деди ўзини таништирмаган мулозим.\nБироқ, исми сир қолиш шарти билан Озодликка гапирган шифокорлардан бири бу автоҳалокатда уч киши ҳалок бўлганини айтди:\n"Уч киши ҳалок бўлган. Лекин негадир бу ҳақдаги информацияни сир сақлашяпти", деди шифокор.\nБухоро вилояти Ички ишлар бошқармаси мулозими автобус ҳалокатида ўттизга яқин одам жароҳат олганини тасдиқлади, Лекин, мулозим, қурбонлар борлигини тасдиқламади.\nШаҳар марказий касалхонасидан олинган маълумотга кўра, автобус ҳалокатида жароҳатланганлардан ўн нафарига биринчи ёрдам кўрсатилиб, уйига жавоб берилган. Уч нафари эса жонлантириш бўлимида оғир аҳволда қолмоқда. Жароҳатланганлар орасида ёш болалар ҳам борлиги айтилади.\nЎзбекистонда йўловчи автобусларнинг аварияга учраш ҳолатлари учраб туради.\nЖумладан 2012 йилда Сирдарё вилояти Оқолтин туманида йўловчи автобуси ҳалокатга учраши оқибатида 4 одам ҳалок бўлган, бир қанча одам жароҳатланган эди.


“Китобхонлик ҳафталиги”га марҳамат! » «Қўшчинор» газетаси\nДемонстрационный сайт » Асосий янгиликлар » “Китобхонлик ҳафталиги”га марҳамат!\nАхборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги, Ёшлар ишлари агентлиги, Маданият вазирлиги ва Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг апрель ойининг биринчи ҳафтасини Ўзбекистонда “Китобхонлик ҳафталиги” этиб белгилаш тўғрисидаги таклифи маъқулланган. Шу муносабат билан 5-9 апрель кунлари туман ахборот кутубхона маркази ходимлари ва ХТБ ҳамкорлигида “Китобхонлик ҳафталиги” тадбирлари ўтказилади.\nСизни ушбу ҳафталик давомида 5 апрель куни соат 10:00 да 21-умумтаълим мактаб фаоллар залида, 6 апрель 31-умумий ўрта таълим мактаб биноси ва туман ахборот-кутубхона биносида, 7 апрель 34-умумий ўрта таълим мактаб биносида, 8 апрель 15-умумий ўрта таълим мактаб биносида ва туман ахборот-кутубхона биносида, 9 апрель 30-умумий ўрта таълим мактаби ва Қалқон “Жасорат” мактабида бўлиб ўтадиган тадбирларга таклиф этамиз.\nХалқ депутатлари Тойлоқ туман кенгашининг навбатдаги 24-сессияси бўлиб ўтди


Гаровдаги Captiva вақтинча МИБ ҳовлисидан жой олди - Zamin.uz\nГаровдаги Captiva вақтинча МИБ ҳовлисидан жой олди\nМажбурий ижро бюроси Наманган туман бўлими томонидан банклар фойдасига ундирув билан боғлиқ ҳужжатлар ижросини таъминлаш борасида тегишли чора-тадбилар кўрилмоқда. Хусусан, куни кеча олиб борилган ижро ҳаракатлари давомида тижорат банкида гаров сифатида қўйилган Captiva русумли транспорт воситаси топилиб, вақтинча тортиб қўйилди.\nАниқланишича, фуқаролик ишлари бўйича Янгиқўрғон туманлараро судининг 2021 йил 25 март кунидаги қарорига кўра жавобгар жамиятдан даъвогар Ипотека банк АТИБ Наманган вилоят филиали фойдасига 822.705.296 сўм кредит қарздорликни ундириш кўрсатиб ўтилган. Ундирув жамият ва 4 нафар фуқароларнинг Malibu 2, Captiva, Lacetti ҳамда Nexia 3 автотранспорт воситаларига қаратилган ва бошланғич нархлари белгиланган.\nМазкур ижро ҳужжати Бюронинг Наманган туман бўлими иш юритувига олинган ва давлат ижрочиси томонидан қарор қабул қилиниб, тарафларга юборилган. Ихтиёрий муддат ичида жамият мутассаддилари кредит қарздорликни бартараф этишмайди. Шундан сўнг мажбурий ижро ҳаракатлари олиб борилиб, гаровдаги транспорт воситаларини тортиш ишлари олиб борилади.\nКуни кеча олиб борилган ижро ҳаракатлари давомида Captiva хатланиб, Бюронинг Наманган туман бўлими ҳовлисидан жой олди. Ҳозирда суд қарорида кўрсатиб ўтилган қолган транспорт воситаларини хатлаш давом этмоқда. «Замин» янгиликларини «Вконтакти»да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Жамият » Гаровдаги Captiva вақтинча МИБ ҳовлисидан жой олди


TIB.UZ / Системали қизил волчанка - TIB.UZ\nTIB.UZ Шифокор маслаҳати Системали қизил волчанка\nСистемали (тизимли) қизил волчанка – оғир кечадиган сурункали касаллик бўлиб, қон томирлари, тери, барча ички аъзолар бириктирувчи тўқимасининг шикастланиши билан кечади. Бу касаллик кўпинча ёшларда (айниқса, аёллар ва қизларда), касалликка мойил бўлган кишиларда учрайди. Системали қизил волчанка касаллигида ички аъзоларнинг зарарланиши асосий ўрин тутади.\nКасалликнинг келиб чиқишида РНК гуруҳига тааллуқли секин таъсир қилувчи вирус асосий сабабчи ҳисобланади. Касаллик пайдо бўлишида ирсий мойиллик, ревматизм ва баъзи аллергик касалликлар билан оғриш, беморлар қонида қизамиққа қарши антитаналар борлиги, касаллик авж олишида ташқи муҳит таъсири, физиотерапия муолажалари, қуёш нури, дори-дармонлар қабул қилиш алоҳида ўрин эгаллайди.\nВирус таъсирида (баъзан вирусга қарши антитаналар таъсирида) шу касалликка мойиллик мавжудлигида иммунологик жавобни бошқариш ўзгаради: Т-лимфоцитлар камайиши ва В-лимфоцитлар фаоллигининг ортиши – гуморал иммунитетнинг фаоллигини оширади. Беморлар аъзои баданида назорат қилиб бўлмайдиган, ҳар хил тўқималарга, тана оқсилларига қарши антитаналар пайдо бўлади. Биринчи босқичда иммун бирикмалар пайдо бўлади ва улар аъзолар ва тўқималарда жойлашади (хусусан, майда қон томирларда), бу бирикмалар аъзоларни жароҳатлантиради ва иммун яллиғланишга олиб келади. Яллиғланиш ва бириктирувчи тўқиманинг зарарланиши натижасида янги антигенлар пайдо бўлади, бунга жавобан яна антитаналар кузатилади, шу тариқа касаллик сурункали кечади.\nСистемали қизил волчанка касаллигида барча аъзолар ва тўқималар зарарланади. Томирларда ва капиллярларда яллиғланиш кузатилади. Бириктирувчи тўқимада фибриноид некроз ривожланади, бу фибриноид парчаланган ДНК моддаларига бой бўлади. Ички аъзоларда қон томирларидаги ўзгаришлар билан бир қаторда лимфоид ва плазматик тўқималарнинг ичига ботган жойлари кузатилади. Баъзи аъзолардаги морфологик ўзгаришлар системали қизил волчанкага хос бўлиб, айниқса, талоқнинг марказий артериясида периферик склероз, буйрак коптокчаларида қон томирларининг қалинлашуви натижасида пайдо бўлган симга ўхшаш тугунчалар, юрак қопқоқлари ва эндокарднинг яллиғланиши билан ифодаланган волчанка эндокардити кўринишида ўтади.\nКасалликнинг кечиши бўйича ўткир, ўртача ўткир ва сурункали давом этадиган турлари мавжуд.\nКасаллик ўткир кечганда тез бошланади, кўп аъзолар жароҳатланади. Тез орада буйрак, юрак, ўпка, жигар ва марказий асаб тизими ҳам зарар кўради. Касаллик қайталанаверади, қисқа вақт ичида бемор ҳалок бўлиши мумкин.\nЎртача ўткир кечишда касаллик тери (дерматит) ва бўғимларнинг (полиартрит) жароҳатланишидан бошланади, бу ҳолат аста-секин бошқа аъзоларга ўтиб, полисерозит ривожланади. Касалликнинг авж олиши 5-6 йилдан сўнг бошланади, клиник белгилари кўп бўлади.\nСурункали кечишида касаллик аста-секин бошланади. Баъзи аъзолар билинар-билинмас, баъзилари кучли, йиллар ўтиб эса барча аъзолар зарарланади.\nКасаллик белгилари ҳар хил бўлиб, аста-секин зўрайиб боради. Асосан 3 та «катта» белгиси билан ифодаланади: дерматит (терининг яллиғланиши), полиартрит (бўғимлар яллиғланиши), полисерозит (ҳар хил аъзолар сероз қаватида яллиғланиши, суюқлик йиғилиши).\nСистемали қизил волчанка кўп белгили касаллик бўлиб, тез ривожланиши, иккиламчи инфекция қўшилиши, салбий оқибати билан бошқа касалликлардан ажралиб туради. Касалликнинг клиник манзарасида аксарият бирор белги устунлик қилади. Касаллик кўпинча бўғимлар зарарланиши билан бошланади.\nБўғимларнинг зарарланиши (люпус артрит) деб аталади. Системали қизил волчанка билан оғриган деярли ҳамма беморларда ўткир ва сурункали артрит, полиартралгиялар кузатилади. Кўпинча бармоқлар, кафт, тизза, тўпиқ бўғимлари шикастланади. Ўткир яллиғланиш турида бўғимларда шиш, терисида қизариш, қаттиқ оғриқ, тошмалар пайдо бўлганлиги, бўғимлар қийшайиб, ҳаракати чегаралангани билан ифодаланади. Зарарланган бўғимлардаги оғриқ ва шиш орасида боғлиқлик бўлмайди. Кўпроқ тизза, тақим, билак, панжа бўғимлари зарарланади. Ўткир люпусартритда турғун бўғим етишмовчилиги кузатилмайди. Сурункали люпусартритда бўғимларда касаллик бошлангандан 10-15 йил ўтгач бўғимларнинг кўриниши ўзгаради, анкилоз ривожланади. Бўғимларнинг яллиғланиши носимметрик бўлиб, бўғим ўзгаришлари сезилар-сезилмаслиги, мускуллар ва суякларда яллиғланиш мавжудлиги билан ажралиб туради. Бўғимлар рентген нури ёрдамида текшириб кўрилса, майда бўғимлар эпифизида остеопороз белгиси, баъзан бўғим субхондриал пластинкасининг юпқаланганлиги аниқланади. Синовиал парда биопсияси ёрдамида ўткир ва ўртача ўткир синовит белгиларини топиш мумкин. Бўғимлардаги каби тери қопламларида ҳам касаллик белгилари топилади. Бурун усти ва ён атрофида қизил рангли «капалак нусха» тошмалар пайдо бўлади. Теридаги ўзгаришлар турлича кўринишда, турли турғунликдаги яллиғланиш белгилари билан кечади. Бу яллиғланиш қуёш нури, совуқ ҳаво, шамол каби таъсирлардан сўнг кучаяди. Бемор юзидаги «капалак нусха» қизиллик марказга яқинлашган сари кучайиб, яққоллашиб боради, тери ўзгаришлари бўйин, тўш, қўл ва оёқнинг кийим беркитмайдиган очиқ қисмида (балиқ тангачаларига ўхшаш гардишли эритема) ҳам кузатилади. Теридаги ўзгаришлар оғиз бўшлиғида, қаттиқ танглай энантемаси, стоматит, лаб бичилиши, тошмалар кўринишида ҳам учрайди. Беморлар тезда озиб кетадилар, сочлари тўкилади, ўчоқли каллик, соч толаларининг мўртлиги ривожланади. Тирноқлар мўртлашиб, синувчан бўлиб қолади, тери ва шиллиқ пардаларда трофик ўзгаришлар, яралар пайдо бўлади.\nСистемали қизил волчанка билан оғриган беморларнинг аксариятида сероз шиллиқ пардалар яллиғланиши (полисерозит) кузатилади. Плевра, перикард зарарланиши кўпроқ, қорин бўшлиғидаги шиллиқ парданинг зарарланиши эса камроқ учрайди. Шиллиқ пардалар яллиғланиши қуруқ ва серозли, серозфибринли, фибринозли суюқлик тўпланиши билан ўтиши мумкин. Беморларни эхокардиография қилганда юракнинг ташқи пардасида сероз ёки серозфибринли суюқлик борлиги аниқланади. Системали қизил волчанка учун турли аъзолар шиллиқ пардалари оралиғида суюқлик йиғилиши хосдир. Серозитлар қисқа вақт давом этганлиги сабабли беморларни текширганда плевроперикардиал чандиқлар, плевранинг ўчоқли қалинлашгани асосида ташхис қўйилади. Юрак қон-томирлар тизимининг зарарланиши системали қизил волчанка учун жуда хос белги бўлиб, люпус кардитда миокард ва эндокард зарарланади. Миокардит ўчоқли ёки ялпи бўлади. Бемор юрак уриши, ҳансирашдан шикоят қилади. Панкардит – юрак барча қаватларининг бирданига зарарланиши деярли учрамайди. Перикардит ва нотипик сўгалсимон Либман-Сакс эндокардити эхокардиографияда аниқланиши мумкин. Қуруқ перикардитда тўш суягидан чапроқда 3-4-қовурға оралиғида перикард ишқаланиш шовқини эшитилади. Либман-Сакс эндокардити учун юрак чўққисида дағал систолик шовқин ва I тоннинг сусайиши, ўпка артериясида II тон кучайиши характерлидир. Волчанка эндокардити юрак иллати – митрал қопқоқлар етишмовчилигига олиб келади.\nРейно белгиси системали қизил волчанканинг бошланғич давридаёқ кўринади, бу томирларнинг тизим яллиғланиши натижасидир. Бу касалликда қўл совиши, оқариб, кўкимтир тус олиши, увишиши, бармоқлар қорайиб, некрозга учраши мумкин. Беморларда гломерулонефрит ривожланиб, қон босимининг кўтарилиши, ангиопатиялар, мия қон томирларининг жароҳатланиши ривожланиши мумкин.\nСистемали қизил волчанка 2-4 йил давом этгач, ўпка зарарланади – люпус пневмонит. Беморларда нафас қисиши, қуруқ ёки балғамли (баъзан қон аралаш) йўтал, ҳансираш, кўкрак қафасида оғриқ бўлиши каби белгилар, ўпканинг пастки бўлакларида майда пуфакчали нам хириллашлар, крепитация эшитилиши кабилар билан ифодаланади. Рентген нури билан текширилганда ўпка тасвири шаклининг ўзгариши ва кучайиши, диафрагманинг юқори жойлашганлиги, гардишли ателектазлар кўриниши мумкин. Баъзан ўпканинг зарарланиши пневмосклерозга, ўпка ва ўпка-юрак фаолиятининг етишмовчилигига олиб келади.\nСистемали қизил волчанка касаллигида беморларда кўпинча буйраклар зарарланиши – люпус нефрит кузатилади. Люпус нефрит гломерулонефрит, нефротик белги, сийдикда ўзгариш кўринишида, кортикостероидлар ёрдамида даволанган беморларда қисман пиелонефрит кўринишида намоён бўлади. Системали қизил волчанка касаллигида буйракларда бўладиган ўзгаришлар шу касалликка хос бўлиб, радиоизотоп ренография, буйракларни пункция қилиб текшириш ёрдамида тасдиқланади.\nОвқат ҳазм қилиш аъзоларининг системали қизил волчанка туфайли зарарланишида диспептик белгилар, баъзан қорин оғриши ва қорин пардасининг зарарланганлиги кузатилади. Бу касалликда баъзи беморларда гепатит бўлади, гепатит тез-тез қайталаниб туради (асосий касаллик фаоллашган даврда). Натижада жигар ва талоқ катталашади.\nБаъзан системали қизил волчанка билан оғриган беморларда Шегрен белгиси учрайди, бу белги «қуруқ» белги деб ҳам юритилади. Бунга кўз шиллиқ пардасининг қуруқлиги, қуруқ стоматит, қулоқ олди ва пастки жағ безларининг яллиғланиб катталашиши киради. Марказий ва периферик асаб тизимининг зарарланиши – нейролюпус – бош мия ва унинг қобиқлари қон томирларининг зарарланиш белгилари билан ифодаланади. Қизил волчанка астеновегетатив белги: беҳоллик, тез чарчаш, бош оғриши, уйқу бузилиши, кўп терлаш, ҳаяжонланиш ёки тушкунлик, хотиранинг пасайиши билан кечиши, алаҳлаш, галлюцинациялар, полиневрит, кўндаланг миелит, менингоэнцефалит белгилари кузатилиши мумкин. Баъзан қуёнчиқ тутқаноғи, руҳий ўзгаришлар аниқланади.\nБеморларда кўпинча ташқи лимфа безлари катталашади, пайпаслаб кўрилганда оғриқ сезилмайди. Тез чарчаш, озиш, камқувватлик ривожланади. Барча беморларда тана ҳарорати кўтарилади. Бундай беморларга антибиотик ва сульфаниламидлар ёрдам бермайди, глюкокортикоидлар яхши таъсир кўрсатади.\nҚизил волчанка касаллиги ўткир кечганда касаллик беморнинг қисқа муддат ичида ўлими билан тугайди. Беморларнинг аҳволи касаллик туфайли ривожланган ўпка ва буйрак етишмовчилиги натижасида оғирлашади. Касаллик ўз вақтида аниқланиб, тўғри ва тўлиқ даволанганда беморлар 10 йил ва ундан ортиқ муддат яшашлари мумкин.\nСистемали қизил волчанкада даволаш тадбирлари касалликнинг кечиши, фаоллик даражаси, висцерал белгилар, беморнинг умумий иммунологик ва биологик ҳолатига кўра белгиланади. Касалликнинг ўткир даврида беморлар касалхонада даволанадилар. Уларга витаминларга бой озиқ-овқатлар, глюкокортикоид гормонлар берилади. Бу касалликда беморлар сиҳатгоҳ ва курортларга юборилмайди. Касаллар ўзларини қуёш нури таъсиридан, шамоллашдан, ҳар хил зардоблар олишдан, физиотерапевтик муолажалардан эҳтиёт қилишлари керак.\nЎткир Шаропов, тиббиёт фанлари доктори, профессор\n'Системали қизил волчанка' have 1 comment\nli class="comment even thread-even depth-1" id="comment-3078">\n11.10.2017 @ 10:49\nSalommani 12 yoshli qizim 1 oy oldin kasal bõlib qoldi.isitmasi kõtarilib ketdi.badaniga qizil toshma toshdi.toshma isitma tushmagani sari kõpayib ketdi.toshma teri ostida edi.butun badanga yoyilib ketdi.Shifokorlar isitmasini 1 sutkada zõrğa tushirishdi.keyin qichisha boshladi..kõp shifokorlar tekshirishdi lekin xaligacha aniq tashxis qõyishmadi.qizimni 2-3 yildan beri oyoq qõllari oğrib turardi.oğriq kõchib yurardi.kuchli emas tezda õtib ketardi.tomoği xam tez tez oğrib qolardi.bir necha bor revma probaga qon topshirdik revmatizm chiqmadi.keyin isitma tushgach qayta chiqmadi.toshmalari keta boshladi.toshma 5-6kunda yõqoldi.yuzida kapalaknusxaga õxshash qizillik xam bor edi.labi bichilgan edi.shifokorlar qizil valchankaga shubxa qilishdi.toshmalar yõqolganligi yuzidagi kapalak nusxa xam ketganligi uchun.tasdiqlanmadi.xozir qizimni axvoli yaxshi.lekin qorni va oyoqlarini son qismida biroz pigmentatsiya qolgan.iltimos mutaxassislar menga yordam bering.qizimda bu oğir kasallik bor yõqligiga ishonch xosil qilushim kerak.kunu tun shu xaqda õylayapman.qizil valchankada yuzdagi babichka yõqoladimi yoki turadimi.javob uchun oldindan raxmat.