Икки идора - икки хил муносабат\n03 декабр 2020, Тошкент вақти: 20:02\nАкмал Саидов ва у етакчилигидаги марказ¸ Ўзбекистондаги инсон ҳуқуқлари вазиятини Ғарб танқидларидан ҳимоя қилишга астойдил уриниб келади.\nГап инсон ҳуқуқлари билан шуғулланадиган Ўзбекистоннинг икки расмий идораси: Ўзбекистон республикаси Олий Мажлисининг инсон ҳуқуқлари бўйича вакили – Омбудсман ҳамда Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари миллий маркази устида боради.\nЖорий ҳафтада бу икки ташкилот вакиллари билан гаплашишга ҳаракат қилдик.\nУлардан биринчиси – Омбудсман идораси ўзининг оммавий ахборот воситалари учун мутлақо ёпиқ эканлигини намойиш қилган бўлса, иккинчи идора - Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари миллий маркази вакиллари ҳар қандай саволга жавоб беришга тайёр эканликларини намойиш қилди.\nМарказнинг етакчи мутахассисларига Сиз тингловчини қизиқтириши мумкин бўлган саволлардан кўпчилигини бердик. Олганимиз жавобларни эшиттиришга қўйишдан олдин, келинг Омбудсман билан гаплашишга қилган ҳаракатимизу бу ҳаракатдан чиққан натижа билан танишинг.\nЎзбекистон парламенти ҳузуридаги инсон ҳуқуқлари бўйича вакил – Омбудсман институти 1995 йили, Олий Мажлиснинг биринчи сессиясида таъсис этилган.\nМазкур идорани 1995 йил декабридан буён Сайёра Рашидова бошқариб келади.\nОмбудсман тўғрисида гапириш фикри эса, мана бу хабар туфайли пайдо бўлди.\n2008 йили Ўзбекистон республикаси Олий Мажлисининг инсон ҳуқуқлари бўйича вакили –Омбудсман фуқаролардан тушган 9962та аризани кўриб чиқди.\nБу маълумот Олий Мажлис Конституциявий ҳуқуқ ва эркинликлар бўйича комиссиясининг куни кеча ўтказилган мажлисида эълон қилинди.\n"Мажлисда ҳисобот маърузаси билан чиқиш қилар экан, Омбудсман Сайёра Рашидова ўтган йили келиб тушган 9962 та аризадан 5383 таси вилоятлардан, 69 таси аҳлоқ тузатиш муассасаларидан олинганини, 2370 киши такроран мурожаат қилганини маълум қилди", дейилади расмий маълумотларда.\nДемак, биз Ўзбекистон Омбудсманининг йиллик ҳисоботи мазмуни билан яқинроқ танишмоқчи бўлдик.\nМақсадимиз жўн, саволларимиз оддий эди.\nЎзбекистонликлар Омбудсманга мурожаат қилар экан, уларнинг арз-ҳоллари, асосан, қандай масалалар билан боғлиқ?\nҚайси вилоятдан кўпроқ, қайсинисидан озроқ ариза тушди?\nНима учун йил давомида келиб тушган 9962 та аризанинг қарийб ярми фақат Тошкент шаҳрига тўғри келди?\nНима учун 2370 киши такроран мурожаат қилди? Бир мартада масаласини ечиб беришга Омбудсман ожизлик қилаяптими?\nШу ва шунга ўхшаш саволларимизга жавоб олишга икки кун уриндик. Омбудсман идорасининг ўзини таништирмаган хушмуомала ходими узоқ чайналганидан сўнг кейинроқ сим қоқишимиз мумкинлигини айтди-ю шу билан телефонларини узди-қўйди.\nБиз бошқача йўл тутишга қарор қилдик .....ва мавзу ўзгариб кетди.\nҲа, айтганча, Омбудсман идорасининг бир ходими жавоб берди. Фақат бу ҳақда кейинроқ айтамиз.\nЎзгариб кетган мавзу будир: оддий ўзбекистонлик Омбудсманга мурожаат қилиб, муаммосини ҳал қилиши осонми?\nБунинг деярли иложи йўқ, деган хулосага келдик, мазкур идоранинг вилоятлардаги ваколатхоналари билан боғланишга уриниб.\nАндижон давлат тиббиёт институти ректори Мамазоир Хўжамбердиев Омбудсманнинг Андижон вилоятидаги вакили.\nЖаноб Хўжамбердиевга телефон қилдик.\nОзодлик: Бу Мамазоир ака Хўжамбердиевми?\n- Бу офисию аммо ҳозир бу киши бу ерда ўтирмайди. Кейин у киши Андижон давлат тиббиëт институтининг ректори.\nАсосий иш жойига телефон қилдик.\nОзодлик: Домла яхшимисиз?\n- Йўқ¸ Мамазоир Аҳмедович йўқ эди.\nОзодлик: Мен у кишининг Омбудсманлиги бўйича телефон қилаëтган эдим. Омбудсманга сизнинг алоқангиз йўқми?\n- Йўқ алоқам йўқ.\nҚўлимизда Омбудсманнинг вилоятлардаги вакиллари рўйхати. Уларнинг мутлақ ҳаммаси "остонаси баланд" давлат идораларининг соҳиблари.\nҚорақалпоғистонники республика Конституциявий назорат қўмитаси раиси, Сурхондарёники Давлат мулк қўмитаси ҳудудий бошқармаси бошлиғи, Сирдарёники ўрта-махсус ва профессионал таълим бошқармаси бошлиғи; ректорлар, проректорлардир Омбудсманнинг вилоятлардаги вакиллари.\nБаъзи вилоятлардаги вакилларнинг эса, асосий иш жойини ўзгартирганига анча бўлган, уларни шу кунда қаердан топиш мумкинлигини собиқ ҳамкасблари ҳам билмайди. Масалан, Хоразмдаги вакил Марат Юсуповни.\nОзодлик: Ало ассалому алайкум. Марат Матëқубович билан гаплашсам бўладими?\n- Ҳа улар бўшадиларку.\nОзодлик: Ҳозир у киши қаерда ишлаяпти?\n- Ҳозир билмайман.\nОмбудсманнинг Сурхондарё вилоятидаги вакилининг ҳам шу кунда қаерда ишлашини собиқ ҳамкасблари билмайди.\nОзодлик: Бу Сурхондарë вилоятими?\n- Сурхондарë вилояти давлат мулк бошқармаси.\nОзодлик: Муҳиддин Ўроқович билан гаплашсам бўладими?\n- Акажон кечирасиз. Муҳиддин ака ўтган йили ишдан кетган эдилар. Шу билан Омбудсман ҳам шу киши билан кўчиб кетди. Лекин қаерга кетганларининг адресларини билмаймиз. Бу бўйича бизга ҳеч қандай маълумот ташлаб кетмаганлар. У кишини деярли бир йил бўлди кўрганимиз ҳам йўқ.\nОзодлик: Сиз Омбудсменга ишингиз тушиб қолса нима қиласиз? У кишини қандай топасиз?\n- Биринчидан тушмасинку¸ энди билмадим. Уйини биламиз¸ уйига борсак керак.\nОмбудсманнинг мутлақ барча вилоятлардаги вакиллари билан боғланишга уриндик. Иш вақти бўлганига қарамай, биронтасини ҳам топиб бўлмади.\nБиргина Сирдарё вилоятидаги вакилнинг ёрдамчиси билан гаплаша олдик. У кишидан сўрадик.\nОзодлик: Омдбудсман 9962 кишининг аризасини кўриб чиқибди. Шу муносабат билан сизларга битта савол бермоқчи эдим. Шу аризалардан қанчаси Сирдарë вилоятига тўғри келди?\nЁрдамчи бироз ҳужжатларини ўрганиб чиққач, жавоб берди:\n- 2008 йил давомида 42 мурожаат келиб тушган.\nОзодлик: Бу вилоят бўйича шундайми?\n- Ҳа¸ вилоят бўйича.\nОзодлик: Одамлар асосан қандай идоралар¸ қандай шахсларнинг устидан арз қилишади? Одамларни нима қийнаяпти?\n- Асосан уй-жой ва коммунал хизмат билан боғлиқ масалалар.\nОзодлик: Уй-жой билан боғлиқ масалалар деганда қандай тушуниш керак? Уларнинг уй-жойга бўлган ҳуқуқини ҳокимият вакиллари бузганми ëки милиция бузганми? Нима деб мурожаат қилишади?\n- Коммунал хизмат кўрсатишдаги муаммолар бўйича.\nОзодлик: Мана ариза келиб тушди. Сизлар уни қандай ҳал қиласизлар?\n- Бу масала бўйича Рустам аканинг ўзи билан маслаҳатлашинг.\nОмбудсманнинг Сирдарё вилоятидаги вакили Рустамбек Турдиевнинг ўзини Алишер, деб таништирган ёрдамчиси берган телефонга қўнғироқ қилдик. Телефонини вакил очмади.\nЭътибор беринг: Омбудсманнинг ҳисоботида, 2008 йили вилоятлардан ҳаммаси бўлиб 5383 та ариза тушгани айтилган. Бу рақам 12та вилоятга бўлинса, ҳар бир вилоятга ўртача қарийб 450тадан ариза тўғри келади.\nСирдарё вилоятида эса, ҳозир эшитганингиздай, 42 та ариза тушибди. Ўртача кўрсаткичдан 10 марта оз.\nБундай тафовутнинг сабаби турлича бўлиши мумкин: ё Сирдарёдаги вакил яхши ишламайди ва одамлар тўғри Тошкентга боради арз қилиш учун, ёки Омбудсман Сайёра Рашидовага қўл остидаги ходимлари нотўғри информация берган.\nМақоламизни бошлаётиб Омбудсманнинг Тошкентдаги бош қароргоҳи ходимларидан бири охир-оқибат телефон гўшагини кўтарди, деган эдик. Кўтарилган телефон Омбудсманнинг "ишонч телефони", деб эълон қилинган.\nОзодлик: Бу Омбудсменнинг ишонч телефоними?\n- Пост милицияси эшитаман.\n- (баландроқ овозда) Пост милицияси¸ эшитаман.\nОзодлик: Ҳа¸ Омбудсменнинг пост милициясими?\nДемак, Омбудсманнинг "ишонч телефони"га қўнғироқ қилган оддий ўзбекистонлик милиционернинг "қўлига тушар" экан.\nМақоламизни шу жойда тугатиб қўйсак ҳам бўлар эди.\nСиз тингловчи, "воҳ!", дер эдингиз, "қаранга!", дер эдингиз.\nЛекин бундай қилсак, постда турган милиционерга жабр қилиб қўйган бўламиз. Чунки кейин милиционер билан ўртамизда мана бу гап ҳам бўлиб ўтди-да:\nОзодлик: Бу номер интернетда “ишонч телефони” деб берилганда.\n- Шу номер берилган. Сиз ҳозир 239 82 07 га телефон қилинг. Бу хатлар бўлими. Ўша ерга мурожаат қиласиз.\nОзодлик: Фуқаролар телефон қилса ҳар доим сиз кўтарасизми?\n- Бу номер бизларга берилган. Фақат мана шу пост олади.\nДемак, Омбудсманнинг "ишонч телефони"ни фақат милиция ходими кўтаради. Каминанинг мухбир эканлигимни билдирганим учундир балки, милиционер "эриб" бошқа телефонни берди. Эримасачи?\nҲай, 239 82 07 га қўнғироқ қилдик.\n(узоқ вақт гудок кетди ва телефон гўшагини ҳеч ким кўтармади)\nЎзбекистон инсон ҳуқуқлари миллий маркази ҳам худди Омбудсмандек давлат органи.\nБироқ бу тузилма ходимлари ҳеч қандай шартларсиз, иддао-фироқ, аччиқ-тирсиқларсиз қўнғироқ қилишимизгаёқ саволларимизга, бу саволлар ўзлари учун қанчалик нохуш бўлмасин, жавоб бера бошладилар.\nЎзбекистон инсон ҳуқуқлари миллий маркази Ўзбекистон президентининг 1996 йил 31 октябридаги фармони билан таъсис этилган.\nМазкур идорага Акмал Саидов етакчилик қилади.\nБиринчи суҳбатдошимиз Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари миллий маркази таҳлил ва тадқиқотлар бўлими етакчи мутахассиси Руфина Хусниярова.\nДемак, Хусниярова хоним билан суҳбатимиз мана бундай бошланди.\nОзодлик: Тингловчиларимиз орасида Инсон ҳуқуқлари Миллий маркази билан Омбудсман ўртасидаги фарқни билмайдиганлар ҳам бўлиши мумкин. Шунинг учун Миллий марказнинг мақсад ва вазифаларидан бошласак гапни.\nР. Хусниярова: Омбудсманнинг асосий вазифаси аҳоли аризаларини кўриб чиқишдир. Миллий марказ ҳам шу иш билан шуғулланади, бироқ бу унинг асосий вазифаси эмас.\nМиллий марказ давлат органи бўлиб, унинг асосий вазифаларидан бири БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича Ўзбекистон қўшилган ҳужжатлари қоидаларининг мамлакатда ижро этилиши юзасидан миллий маърузалар тайёрлашдир.\nШунингдек, жамиятда инсон хукукларини кенг тарғиб этиш, мавжуд муаммолар ва ечимини кутаётган турли масалалар юзасидан таҳлил ва тадқиқот ишларини амалга ошириш, фуқаролардан келиб тушаётган ариза ва шикоятлар билан ишлашдир.\nОзодлик: 2008 йилда фуқаролардан қанча ариза келиб тушди?\nР. Хусниярова: Ҳозир даб-дурустдан бу саволингизга жавоб беролмайман. Ҳужжатларни кўришим керак.\nОзодлик: Аризалар миқдорини айтолмасангиз, балки уларнинг характери тўғрисида айтарсиз, одамлар, асосан, нимадан арз қилади?\nР. Хусниярова: Бу саволингизга ҳам бир нарса деб жавоб беришим қийин, чунки бундай масалалар билан бошқа махсус бўлимлар шуғулланади.\nОзодлик: Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари ҳимояси билан шуғулланадиган нодавлат ташкилотлари ҳам бор. Миллий марказ улар билан ҳамкорлик қиладими?\nР. Хусниярова: Ҳамкорлик қиламиз. Маърузаларимизни тайёрлаш учун улардан информация оламиз. Нодавлат ташкилотлари билан биргаликда турли тадбирларда қатнашамиз.\nОзодлик: Айнан қайси ташкилотлар билан ҳамкорлик қиласиз?\nР. Хусниярова: Хотин-қизлар қўмитаси, Сен ёлғиз эмассан, Ўзбекистон нодавлат ташкилотлари ассоциацияси, Соғлом авлод учун жамғармаси, Фуқаролар ташаббусларини қўллаб-қувватлаш маркази каби ташкилотлар билан ҳамкорлик қиламиз.\nОзодлик: Тилга олганингиз ташкилотлар ҳукумат сиёсатини қўллаб-қувватлайдиган уюшмалардир. Улардан бирига президентнинг қизи етакчилик қилади. Лекин айни пайтда Ўзбекистонда бошқа бир қатор инсон ҳуқуқлари ташкилотлари ҳам борки, уларнинг вакиллари Сиз вакили бўлган Марказни ҳамда Омбудсманни оддий фуқаро ташвишларига бефарқликда айблаб келади. Бунга нима дейсиз?\nР. Хусниярова: Нимаям дердим. Бизникига ўхшаган органларга бўҳтон ёғдиришнинг йўли кўп. Шунинг учун ҳам мен бу саволга жавоб бермайман.\nХусниярова хоним жавобини беролмаган саволларни Марказнинг таҳлилий бўлими етакчи мутахассиси Фарида Бакаевага бердик.\nОзодлик: 2008 йил давомида Миллий марказга одамлардан қанча ариза келиб тушди?\nФ. Бакаева: Мурожаатлар ҳақидаги масала билан бошқа бўлимимиз шуғулланади. Шу бўлимга мурожаат қилишингиз керак.\nОзодлик: Сизлар Ўзбекистондаги инсон ҳуқуқлари билан боғлиқ вазиятни таҳлил қиласизлар экан. Шу масалада 2008 йил қандай келди? Инсон ҳуқуқлари масаласида нималарга эътибор беришга тўғри келди? Кейинги йиллар учун қандай тавсиялар бор? Ҳозирги кунда Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари аҳволи қандай?\nФ. Бакаева: Ўтган 2008 йилнинг бошқа йиллардан фарқи Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси 60 йиллигига бағишланганида бўлди. Марказимиз мана шу санани нишонлашга бағишланган дастурни амалга оширишда иштирок этди.\nБу дастур президент Каримовнинг фармони билан тасдиқланганидан хабарингиз бордир. Йил давомида ўтказилган мониторинг доирасида 4та миллий маъруза тайёрладик.\nБу маърузалар БМТнинг тегишли қўмиталарига жўнатилган ва улар шу кунда ўрганилмоқда. Улар ўрганилиб чиқилганидан сўнг мамлакатимизга керакли тавсиялар берилар, деган умиддамиз.\nОзодлик: Булар ҳаммаси яхши албатта, лекин биласизки, БМТнинг инсон ҳуқуқлари қўмитаси қамоқхоналарида қийноқлар қўлланади, деб Ўзбекистонни айблаган, халқаро ташкилотлар Ўзбекистонда судланганларга, айниқса диний мотивлар билан айбланганларга нопропорционал жазолар белгиланади, деб танқид қилиб келади. Бунга нима деб жавоб берган бўлардингиз?\nФ. Бакаева: Қийноқлар ҳақида сўз борганда, давлат ҳокимияти шунга йўл қўйиб бераяпти ёки қийноқларга бевосита алоқаси бор демаслигимиз керак. Одатда, қийноқлар конкрет шахслар томонидан амалга оширилади.\nОзодлик: Кейинги 1 ёки боринг ана, 3 йил ичида неча одам қийноқ қўллагани учун жазоланди?\nФ. Бакаева: Йўқ, бунақа маълумотларни беролмайман.\nОзодлик: Бундай маълумот Сизда йўқми ёки бу махфий маълумотми?\nФ. Бакаева: Йўқ, бу махфий маълумот эмас. Айнан менда бундай маълумот йўқлигини айтаяпман¸ холос.\nОзодлик: Ўзбекистондаги мустақил ҳуқуқ ҳимоячилари таъқиб қилади, деб ҳукуматни айблаб келади. Кейинги йилларда 10дан зиёд ҳуқуқ ҳимоячиси товламачиликда айбланиб қамалди ҳам. Мана шу вазият юзасидан бирон нима дея оласизми?\nФ. Бакаева: Мустақил ташкилотлар жуда кўп арзланишини биламан. Ҳукумат таъқиб қилади, деб ўзбекистонлик ҳуқуқ ҳимоячиларигина арз қилишмайди. Бундай кўриниш бошқа давлатларда ҳам бор.\nЎша сиз айтаётганлар – Толиб Ёқубов бўладими, Васила Иноятова бўладими, бошқаларми, негадир арз қилиб ўзимизнинг давлат структураларига бормайди, арз-додларини фақат чет элликларга айтишади.\nБош прокуратура бор, Омбудсман бор, қолаверса Миллий марказимизнинг жамоатчилик қабулхонаси бор. Уларга арз қилишсин.\nОзодлик: Кейинги йилларда меҳнат мигрантлари билан боғлиқ муаммолар жуда кучайиб кетди. Улар ишлаб юрган мамлакатларида мутлақо ҳимоясиз қолгани ҳеч кимга сир эмас. Уларга Ўзбекистоннинг элчихоналари ёрдам берганига оид биронта ҳам воқеани эслолмаяпман.\nБу йўналишда Ўзбекистон ҳукумати бирон иш қилаётганидан хабарингиз борми? Хусусан, Сиз вакили бўлган Марказ бу масала билан шуғулланадими?\nФ. Бакаева: Бу нафақат бизнинг Марказ, балки Меҳнат ва ижтимоий ҳимоя вазирлиги, ташқи ишлар вазирлиги шуғулланаётган долзарб масаладир.\nШу кунларда миграция масалаларини тартибга соладиган қонун лойиҳаси ишлаб чиқилмоқда. "Ташқи меҳнат миграцияси тўғрисида"ги қонун лойиҳаси тайёрлаб қўйилган.\nХуллас, мигрантлар билан масалаларнинг кўпчилиги мен айтаётган ҳуқуқий база яратилгач¸ ҳал бўлади. Лекин масаланинг бошқа жиҳати ҳам бор: кўплаб фуқароларимиз бошқа давлатга иш излаб борар экан, ўз ҳуқуқларини билмайди.\nОзодлик: Балки бу масалада Москва билан, Остона билан икки томонлама шартномалар тузиш пайти келгандир? Шу йўналишда, балки, бирон иш қилинаётгандир?\nФ. Бакаева: Ҳа, қилинаяпти. Томонлараро даражада иш қилинаётганидан хабарим бор. Конкрет нима иш қилинаётгани тўғрисида, шартномалар матнини тузиш ишида иштирок этмаганим учун бир нарса деёлмайман. Лекин ҳаракат борлиги аниқ.\nЯқинда биз бу масалада махсус конференция ҳам ўтказдик. Унда миграция муаммосининг энг чигал масалалари муҳокама қилинди ва унда кўплаб яхши таклифлар ўртага ташланди.\nЎзбекистон инсон ҳуқуқлари миллий маркази таҳлил бўлими етакчи мутахассиси Фарида Бакаева билан суҳбатлашдик.\nБакаева хонимдан олдин худди шу ташкилотнинг бошқа ходими Руфина Хусниярова ҳам саволларимизга жавоб берди.\nБу иккала хонимдан олдин бошқа идора - Омбудсман тўғрисида ҳикоя қилдик ва ўша ҳикоямиздан Омбудсманнинг Миллий марказдан фарқли ўлароқ фавқулодда ёпиқ ташкилот эканлигига гувоҳ бўлдик.\nБиз бир нарсани тушунмадик. Иккала идора ҳам Ўзбекистонники. Иккаласи ҳам битта масала – инсон ҳуқуқлари билан шуғулланади. Лекин бири жамоатчилик учун муайян даражада очиқ, иккинчиси – мутлақо ёпиқ.


11 январь, 2017, 20:05\nХабарингиз бор, айни пайтда “Бухоро” клуби Тошкентда кишки йиғинни олиб бормоқда. Жамоа йиғини, ўзгаришлар ва етакчилар билан боғлиқ масалалар борасида клуб бош мураббийи Жамшид Саидов SPORTS.uz сайти учун интервью берди.\nЖамшид ака “Бухоро”нинг тайёргарлик жараёни ҳақида маълумот бериб ўтсангиз?\n- “Бухоро” Тошкентдаги йиғинни январдан бошлади. Эрталаб “Обод” стадионида машғулотлар ўтказсак, кечки пайт “НБУ-Осиё” ўйингоҳида шуғулланамиз.\nДастлабки ўртоқлик ўйинимиз “Бунёдкор” ўринбосарлар жамоасига қарши ўтказдик. Жамоа таркиби ҳали тўла эмас. Бугунги ўйинда асосан ёшлар майдонга тушди. Ҳозир уларга имконият бермоқдамиз. Етакчилар эса секин-аста клубга келиб қўшилишмоқда.\n“Бунёдкор” билан ўйин бизнинг дастлабки ўртоқлик учрашувимиз эди. Энди “Нефтчи” ва “Обод” билан ҳам назорат баҳслари ўтказамиз. Шундан сўнг бу босқичдаги йиғинимиз якунланади. Сўнгра 3 кунга футболчиларга жавоб берамиз. Кейин эса яна Тошкентда йиғиламиз.\nЎтган йилги ўйинлари орқали “Бухоро” кўпчиликда яхши таассурот қолдирди. Шундай экан янги мавсумда бу жамоанинг мақсади борасида барча бирдек қизиқмоқда. Шу ҳақда тўхталиб ўтсангиз?\n- Айни пайтда аниқ шу бизнинг мақсадимиз деб айта олмайман. Лекин биз камида ўтган йилги натижани такрорлашга ҳаракат қиламиз. Ҳозирда бизда раҳбариятда ўзгаришлар бўлди. Шунинг учун ҳали аниқ бир мақсад борасида маълум қилинмади. Лекин биз ҳаммаси яхши бўлади деб умид қиламиз.\n“Бухоро” клуби сардори ҳисобланган Шавкат Саломов Малайзиянинг “Т-Тим” жамоаси йиғинида иштирок этди. Унинг келажаги борасида мухлислар қизиқишмоқда. Айтингчи, Саломовни янги мавсумда ҳам “Бухоро” сафида кўрамизми?\n- Буни вақт кўрсатади. Олдиндан бир нарса дейиш қийин. Кеча Азиз Ибрагимов Чехиядан келди. Бугун у жамоа билан бирга. Ўртоқлик ўйинида ҳам иштирок этди. Шавкат Саломов ҳам кеча Малайзиядан қайтди. У билан гаплашиб олишимиз керак. Биз нафақат Саломовни балки, клубнинг барча етакчиларини олиб қолишга ҳаракат қиламиз. Бизнинг асосий вазифамиз ўтган йилги жамоа ўзагини сақлаб қолиш.\nЯнги мавсум олдидан “Бухоро” ўз сафига легионер ҳам қўшиб олиши мумкинми?\n- Албатта, 2016 йил “Бухоро” футболи савиясини кўтардик. Шунинг учун янги мавсумда ҳам янада яхши натижалар кўрсатишга интиламиз. Биздан мухлислар янада кўпроғини кутишмоқда. Албатта, биз уларга муносиб жавоб беришни истаймиз. Қолаверса, ОЧЛга жамоани олиб чиқишни хоҳлаймиз. Бу барчанинг орзуси.\nБиз ўтган мавсумнинг биринчи даврасида легионерларсиз ҳаракат қилдик. Иккинчи мавсумда эса Вадим Чемиртанни қўшиб олгандик. Лекин у яқинда “Бунёдкор”га ўтиб кетди. Биз шундай футболчи топишимиз учун вақт керак. Легионер масаласида шошиш керак эмас. Биз чет-эллик футболчини чақиришдан олдин унинг натижаларини яхшилаб кўриб чиқамиз. Чемиртан ҳам ҳудди шу тарзда бизнинг клубга келиб қўшилганди. Аммо ҳозирча легионер масаласи бизнинг кун тартибимиздан ўрин олмаган.\nАгар “Бухоро” легионерларга эҳтиёж сезса, бу қайси чизиқ футболчиси бўлиши мумкин?\n- Ҳозир жамоа тўлиқ ҳолда йиғилса кейин қандайдир тўхтамга келишимиз мумкин. Тўғри, барча чизиқларда муаммолар бор. Ҳимоя, ярим ҳимоя ва ҳужумда ҳам. Биз янги мавсум учун рақобатбардош жамоа шакллантиришимиз керак. Шунинг учун ҳар бир позицияга кучли футболчилар керак.\nЖамшид ака, биз учун вақт ажратганингиз учун раҳмат. “Бухоро” клубига янги мавсумда ҳам омад тилаб қоламиз.


Вадим Абрамов: 3-4 ўйиндан кейин керакли формага кириб оламиз\n13 июнь, 2020, 21:31\nТеглар:Суперлига | Қўқон-1912 | Бунёдкор | Вадим Абрамов\n“Бунёдкор” ва “Қўқон-1912” жамоалари ўртасидаги Coca Cola Суперлиганинг 4-тур учрашуви якунлангач, “қалдирғочлар” устози Вадим Абрамов ҳам матбуот анжуманида кўриниш берди. Абрамов баҳс ҳақидаги фикрларни билдириб ўтди:\n“Узоқ танаффусдан кейин футболни соғинган эдик. Ўйинда ташаббусга эга бўлдик дея оламан. Айниқса, биринчи таймда яратган вазиятимиздан кейин рақиб яхши ҳимоялана олди. Иккинчи таймда ҳам ўз ўйинимизни кўрсата олдик ва якунда ғалабани қўлга киритдик”.\n– Бугун ҳужумга нуқта қўйишда муаммолар кўп бўлди\n– Якуний ўй билан хулосани майдонда футболчи чиқаради. Бу уларнинг қарорига боғлиқ. Катта танаффусдан кейин, менимча, ёмон футбол кўрсатмадик. Тўғри, баъзи вазиятларда йигитларнинг қарор чиқаришида камчиликлар бўлди. Аммо бу умумий ҳолатга ёмон таъсир ўтказмади, деб ўйлайман.\n– Жамоа яхши формага кириб олиши учун қанча вақт керак?\n– Машғулот ўйини билан расмий учрашувларни фарқи бор. Ўйлашимча, 3-4 ўйиндан кейин керакли формани йиғиб оламиз. Бугун эътироз бўладиган кўп жиҳатлар ҳам шу каби камчиликларга боғлиқ. Умуман, ҳамма клублар ҳозир бир хил вазиятда. Бугун “Барса”ни ҳам қандай ўйин кўрсатишига гувоҳ бўламиз.\nЖалолиддиновнинг кетиши, Суперлиганинг қолдирилиши ва миллий терманинг таркибидаги кутилмаган ўзгаришлар Абрамовнинг режаларига қанчалик таъсир кўрсатмоқда?\nВадим Абрамов: Имкон туғилса, Жалолиддиновни ижара асосида бўлса ҳам "Бунёдкор"да тўп суришини истардим\n"Қўқон-1912" жамоаси коронавирусга тест топширди


«Турк гилами»: сайёҳлар мамлакатга қанча пул олиб келяпти? - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Янгиликлар Дунё янгиликлари «Турк гилами»: сайёҳлар мамлакатга қанча пул олиб келяпти?\nЧоп этилди Avgust 6, 2019 «Турк гилами»: сайёҳлар мамлакатга қанча пул олиб келяпти?da fikr bildirishni o'chirish\nТуркия статистика институти маълумотига кўра, Туркия ҳудудида сайёҳлар сарфлаган пуллар 2019 йилда 12,6 млрд. долларга етди. Бу ҳақда «Regnum» ёзмоқда.\nЮқоридаги маблағнинг 9,7 миллиарди шахсий харажатларга, қолганлари турли сайёҳлик пакетларининг ичида — транспорт, жойлашув ва экскурсияларга сарфланган.\n«Anadolu Ajansı» агентлиги ёзишича, туристлар пулининг 12 фоизи ёки 1,548 млрд. долларни кийим-кечак ва пойабзалга ишлатган. Тиббий хизматларга эса 537 млн. доллар кетган. Деярли шунча пул (545 млн. доллар)га сувенир ва совға-саломлар сотиб олинган. Туркиядан олиб кетилаётган энг қиммат совға — гилам, туристлар бунинг учун 2019 йилда 52 млн. доллар сарфлашга улгуришди.\nБевосита турк фуқароларининг хорижга чиқишига тўхталадиган бўлсак, таъкидланишича, 2019 йили мамлакат фуқароларининг чет мамлакатлардаги харажатлари 2018 йилдагига нисбатан 21 фоизга қисқариб, 2,1 млрд. долларни ташкил этган.


Ҳукумат ҳимоясидаги монополист деҳқонни синдирмоқда\nБугун Ўзбекистон бозорларидаги аксар мевалар¸ мамлакат ичидаги ерларнинг асосан пахтачилик ва ғаллачиликка берилгани оқибатида¸ Эрондан келтирилмоқда.\nЎзбекистон ҳукуматининг мамлакат ички бозорини ҳимоя қилиш сиёсати мева-сабзавот етиштириш билан шуғулланиб келган юз минглаб деҳқонни тирикчилик ўтказишнинг бошқа усулларини излашга мажбур қилмоқда.\nАндижонлик Иброҳимжон ака билан худди шу мавзуда ўтган йили ҳам гаплашган эдик.\nУ кишини яна безовта қилишимизга баъзи манбаларнинг Ўзбекистон Республикаси Божхона қўмитаси матбуот хизматига таяниб 21 апрель куни берган хабари туртки бўлди.\nАйтилишича, божгирлар кейинги кунларда мамлакатдан ғайриқонуний олиб чиқиб кетилаётган умумий қиймати 25 миллион сўмлик бир неча тонна пиёз, бодринг, помидор, анор ва бошқа маҳсулотларни ушлаб қолган.\nАйни пайтда божхона ходимлари республикага ғайриқонуний олиб кирилган 32 миллион сўмлик олма ва нокни мусодара қилган.\nБу хабар, табиийки, республикадан мева-сабзавотни олиб чиқишнинг қонуний йўли қандай, деган саволни пайдо қилди ва уни божгирларга беришга уриндик.\nРеспублика Bожхона қўмитаси телефонларини биров кўтармагач, Андижон вилоят Bожхона бошқармаси билан боғландик. Бошқарма вакилининг жавоби бундай бўлди:\n- Ака, бунақа маълумотлар телефонда берилмайди.\nОзодлик: Энди аҳоли билиб қўйгани яхшида шунақа маълумотларни. Эртага контрабандист бўлиб қўлга тушиб ўтирмасди.\n- Контрабанда олиб чиқиш ҳеч кимга рухсат берилмаган.\nОзодлик: Контрабанда билан олиб чиқишга ҳеч бир замонда¸ ҳеч бир маконда рухсат берилмаган. Контрабанда жиноят. Қонуний йўл билан ким ва қандай олиб чиқиши мумкин? Шу ҳақда маълумот бериш мумкинку.\n- Шартномаси бўлса олиб чиқадида уни.\nОзодлик: Шартномани ким билан тузади?\n- Партнëрлар билан тузиладида.\nОзодлик: Масалан¸ Россиядаги партнëри билан шартнома тузса¸ олиб чиқса бўлаверади-а? Масалан андижонлик ...\n- Сизга телефонда тушунтириб бера олмайман ака. Сиз экономистмассиз. Сиз ҳам яхши тушунмайсиз буни ҳозир сизга гапириб берганим билан.\nОзодлик: Оддий андижонлик помидорфуруш икки тоғора олиб чиқиши мумкинми¸ йўқми?\n- Идорага келсангиз¸ анақалари нима қилинади ака¸ дейди Андижон вилоят Божхона бошқармаси хизматчиси.\nАндижон вилоят Божхона бошқармаси хизматчисини бекор қийнабмиз.\nБуни Божхона қўмитаси сайтига кириб билдик.\nСайтнинг “Савол-жавоб” саҳифасидаги жавоблардан бири айнан бизни қизиқтирган мавзуда экан.\nЎқиб билдикки, Ўзбекистондан мева-сабзавот экспорт қилиш ҳуқуқи фақат икки ташкилотга – “Ўзулгуржисавдоинвест” ассоциациясига ва “Матлуботсавдо” ҳиссадорлик жамиятининг ҳудудий тузилмаларига берилган.\nБу тартиб Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси 2008 йил, 8 майда қабул қилган 93-қарор билан жорий этилган.\nБожхона сайти жавобидан ангашиладики, тилга олинган икки монополистдан бошқа ҳеч ким республикадан ташқарига мева-сабзавот олиб чиқа олмайди.\nИкки монополист ҳатто экспорт учун олинадиган божхона тўловларидан ҳам озод қилинган.\nИккитагина ташкилотга бундай шароит яратиш коррупцияга кенг йўл очиб беришини тахмин қилиш учун мутахассис бўлиш шарт эмас.\nДемак, оддий андижонлик, боя айтганимиздай, икки тоғорагина помидорни ёки олтиариқлик икки қопгина бодрингни қўшни Қирғизистон ёки Тожикистонга олиб чиқиб сотиш ҳуқуқидан маҳрум. Қонунга биноан, у контрабандачига айланади.\nКелинг энди, Совет даврида помидор етиштириб, Россияга олиб чиқишга "ихтисослашган" Андижондаги қишлоқлардан бирида яшовчи Иброҳимжон ака билан суҳбатни тингланг.\nОзодлик: Сиз яшаб турган қишлоқда битта мавсумда қанча юк чиқарди тахминан?\nИброҳимжон ака:15-20 та группа бўларди. Ҳар битта группа энг кам уч КамАЗ юк олиб борарди. Олтита-ўнтагача етказганлар ҳам бўларди. Боринг учтадан ҳисоблайлик. Ҳар биттаси 10 тоннадан бўлганда ҳам¸ 10 тонналик машиналарга одамлар кам юкларди¸ 14-15 тонна юк сиғадиган машиналарга юкланарди. Битта группанинг ўзи 45 тонна юк олиб чиққандан кейин ҳисоблайверинг. 450-500 тоннадан ортиқ юк чиқиб кетарди ҳар йили Совет даврида. Бу асосан помидор маҳсулотлари.\nОзодлик: Бу фақат сизнинг қишлоғингиздан-а?\nИброҳимжон ака: Ҳа. Бундан ташқари мева пишгандан кейин мева олиб бориларди. Масалан¸ олча¸ олма¸ нок¸ шафтолига ўхшаган нарсалар. Хуллас бир йилда 500 тонна юк чиқиб кетардида.\nОзодлик: Сизнинг қишлоғингиздан.\nИброҳимжон ака: Ҳа¸ албатта.\nОзодлик: Кейинги йилларда қанча чиқаяпти?\n- Ўтган йили чиққан бўлса¸ 10 тоннадан бўладиган бўлса¸ 50 тонна нарса чиқдида¸ дейди Иброҳимжон ака.\nДемак, суҳбатдошим Иброҳимжон ака яшайдиган қишлоқ аҳолиси Россияга мева-сабзавот олиб бориш имконидан деярли маҳрум бўлди. Бу қишлоқдан экспорт ҳажми Совет давридагига қараганда, 10 мартага қисқариб кетган. Ўтган йили чиқарилган тахминан 50 тоннали юк ҳам, афтидан контрабанда қилинган.\nНатижа нима бўлди? Андижон бозори тўлиб қолдими?\nСовет давридаям бўш турган эмас, дейди Иброҳимжон ака. Ҳозир эса, баъзи маҳсулотлар ўта арзонлаб кетганки¸ деҳқоннинг меҳнатида маъно йўқолиб қолмоқда.\n- Ўтган йили бодринг ҳаддан ташқари арзон бўлди. 1000 сўмга уч кило ҳам¸ тўрт кило ҳам бўлди. Помидор ҳам ўтган йил бодрингсифат бўлган¸ дейди Иброҳимжон ака.\nЎтган йили Ўзбекистон бозорларида сабзи ҳам “ит емас” даражада арзонлаб кетган, килоси 50 сўмгача тушиб кетган эди.\nНатижада деҳқоннинг меҳнат қилишга рағбати қолмаяпти, дейди Иброҳимжон ака.\n- Нарсалар билан бозор тўлиб кетгани йўқ. Tўлиб кетмаслигининг ўзининг сабаби бор. Чунки одамлар аввал оддий каркас қилиб туриб¸ плëнка ëпишиб¸ ичини иситмасдан ҳам март ойидан бошлаб экилган нарсалар эртароқ чиқарди. Мана шунақа қилиб ҳам кўп маҳсулот экиларди. Бурун экилмаган хўжалик бўлмасди. Аввалгига ўхшаб ҳамма 2000-3000-5000 талаб помидор¸ турп экиш йўқ бўлиб кетган ҳозир¸ дейди Иброҳимжон ака.\nЎзбек деҳқонию боғбони кетмонини улоқтириб юбораётгани Божхона қўмитасининг лавҳамиз бошида келтирганимиз маълумотидан ҳам кўриниб турибди.\nЭътибор беринг: мамлакатдан олиб чиқиб кетилаётганда ушлаб қолинган мева-сабзавот 25 миллион сўмлик, олиб кирилаётганда мусодара қилинган мева-сабзавот 32 миллион сўмлик.


Ҳушёр туринг! Ўзбекистонга Кавказдан совуқ ва...\n02.01.2018 21:33 0 248\nЎзгидромет маълумотига кўра, 4-5 январ кунлари Кавказ минтақасидаги нам ва нисбатан совуқ ҳаво оқимлари Ўзбекистон ҳудудига кириб келиши кузатилади. Бу ҳақда ФВВ ахборот хизмати хабар берди.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилоятига совуқ ҳавонинг кириб келиши натижасида, ҳарорат кечаси 0-5 даража совуқ, кундузи 2-7 даража илиқдан 3 даража совуққача пасайиши ва ёғингарчилик (ёмғир, қор) бўлиши кутилмоқда. Шамол ғарбдан 7-12 м/с (25-43 км/с) тезликда эсади.\n«Қамчиқ» довонида об-ҳаво ўзгарувчан, вақти-вақти билан қор ёғади, ҳаво ҳарорати кечаси 3-8 даража совуқ, кундузи 0-5 даражагагача совуқ бўлади. Шамол ўз йўналишини ғарбдан шарқ томонга ўзгартириб, 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с (54-72 км/с) гача кучайиши мумкин.\nЎзбекистон ФВВ қиш совуқ уруш об-ҳаво\nЖамият 01/08, 19:02


Lack of access rights - File 'http:/storage.kun.uz/source/7/GP7UJKEdoiVp2Hmek57mWeasOydx0U36.jpg'\nЎзбекистон вакили барча раундларда устунлик қилди - биринчи раундда 14:1 ҳисоби қайд этилгач, ғолиб масаласи амалда ҳал бўлганди. Якунда Рашидов 28:5 ҳисобида ғалаба қозониб, финалга чиқди ва камида кумуш медални нақд қилди. Бу Ўзбекистон тарихида илк бор таэквондочи Олимпия ўйинлари финалига чиқишидир. Қолаверса, шу вақтгача ўзбекистонлик таэквондочилар Олимпиадаларда совриндор бўлмаганди.\nМаълумот учун, турнирга 17-рақам остида сараланган Улуғбек Рашидов илк босқичда малилик Сейду Фофанадан (38:17) устун келди. Нимчорак финалда эса шу вазннинг биринчи рақамли вакили - жанубий кореялик Ли Де Ҳунни сенсацион равишда мағлуб этди (21:19). Чорак финалда эронлик Мирҳошим Ҳуссайн (34:22) таслим этилди.


Туркманистон қамоқларидан озод қилинган 61 ўзбекистонлик ватанига қайтарилди\n29 октябр 2020, Тошкент вақти: 13:37\nЎзбекистонга қайтарилган амнистия қилинган махбусларни чегарада текшириш жараёни. ИИВ сайтидан олинган сурат.\nТуркманистондаги қамоқхоналарда жазо муддатини ўтаётган 61 нафар ўзбекистонлик амнистия асосида озодликка чиқарилди ва Ўзбекистонга қайтарилди. Бу ҳақда 21 май куни Ички ишлар вазирлиги маълум қилди.\nОзод этилганларнинг 59 нафари эркак ва 2 нафари аёл. Улардан 1 нафари Тошкент шаҳри ва 1 нафари Навоий вилоятидан, 2 нафари Бухоро, 3 нафари Тошкент, 5 нафари Қашқадарё, 25 нафари Хоразм вилояти ва 24 нафари Қорақалпоғистон Республикасида яшовчи фуқаролардир.\n“Улар карантин тартиб-қоидаларига тўлиқ риоя этилган ҳолда Бухоро вилояти Олот туманидаги Божхона чегара пости орқали Республика ҳудудига киритилиб, Тошкент вилояти Юқори Чирчиқ туманида жойлашган 14 кунлик махсус карантин сақлаш жойига жойлаштирилди”, дейилади хабарда.\nВазирликнинг билдиришича, озод этилганлар орасида Ўзбекистон ҳудудида қидирувда бўлган 5 нафар шахс ҳам бор. Улардан 3 нафари Хоразм вилояти ва 2 нафари Қорақалпоғистон Республикасида яшаган.\nВазирлик қидирувда бўлган 2 нафар қорақалпоғистонлик махсус конвой автомашинаси билан яшаш жойи - Қорақалпоғистон Республикасига жўнатилганини ҳам билдирди.\nАввалроқ Туркманистон давлат матбуоти 15 май куни ўтказилган ҳукумат йиғинида “жиноий ҳаракатларидан самимий афсусда бўлган” 1 минг 192 нафар Туркманистон ҳамда 210 нафар хориж фуқаросини озод этиш қарори қабул қилингани тўғрисида хабар берганди.


Россиянинг разведкачи кемаси Сурия қирғоқларига йўлланди\n17:55 / 05.10.2015\nРоссия ҳарбий денгиз кучлари Болтиқ флотига тегишли “Василий Татишчев” разведкачи кемаси Балтийскдан йўлга чиқиб, Ўрта Ер денгизининг шарқий қирғоғига, Сурия томонга йўл олди. Бу ҳақда Интерфакс агентлиги хабар бермоқда.\n“Василий Татишчев” Россиянинг Ўрта ЕР денгизидаги кемалар гуруҳини тўлдиради.\n“Кема йўналишига кўра топшириқларни бажаради. Унинг экипажи Суриядаги ва қўшни давлатлардаги, шунингдек, ҳудудий сувлардаги вазиятни кузатиб боради”, - маълум қилди қуролли кучларнинг вакили агентлик билан суҳбат чоғида.


Навоий вилоятининг олис овулларида тиббиёт муассасалари, умумтаълим мактаби очилди » "Навоий вилоят мехнат Бош бошкармаси"\nНавоий вилоят мехнат Бош бошкармаси » Янгиликлар » Навоий вилоятининг олис овулларида тиббиёт муассасалари, умумтаълим мактаби очилди\nЎзбекистон мустақиллигининг 26 йиллиги муносабати билан Навоий вилоятининг энг олис туманларида барпо этилган замонавий уй-жой ҳамда ижтимоий объектларнинг фойдаланишга топширилгани ҳудуд аҳолисининг кайфиятига янада кўтаринкилик улашиб, улар ҳаётида туб бурилиш ясади.\nХусусан, вилоятнинг Учқудуқ ва Томди туманининг олис овулларида тиббиёт муассасалари, умумтаълим мактаби, мактабгача таълим маскани, замонавий уй-жойларнинг очилиш маросими ташкил этилди.\nАйниқса, давлат раҳбарининг жорий йил 25 апрелдаги “Навоий вилоятининг олис чўл туманлари аҳолиси турмуш даражасини янада оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори узоқ овулларга замонавий инфратузилмани олиб кириш, ҳудуд аҳолисига муносиб турмуш шароитларини яратишга хизмат қилмоқда.\nМазкур ҳужжат вилоятнинг Учқудуқ, Томди, Конимех туманларида яшаётган 80 мингдан ортиқ турли миллат вакилларининг фаровон ҳаёт кечириши, оғири енгил қилишда кенг имкониятлар яратмоқда. Бу ҳудудларда асосан, қозоқ ва ўзбек миллатига мансуб аҳоли қўним топган. Чорвачилик, йилқичилик ривожланган овулларда икки миллат вакиллари аҳил-иноқ, қуда-анда бўлиб яшаб келмоқда.\nУчқудуқ туманининг “Жузқудуқ” овули энг олис ҳудудлардан. Ҳудуд ёшларининг замонавий шароитларда таълим олиши учун 2-умумий ўрта таълим мактабининг янги биноси фойдаланишга топширилди.\nТаълим масканининг тантанали очилиш маросимида Қозоғистоннинг Ўзбекистондаги фавқулодда ва мухтор элчиси Эрик Ўтембаев ва бошқалар иштирок этди. Ўзбек ва қозоқ миллатининг аҳилликда яшаб, Ватан равнақи учун биргаликда меҳнат қилаётгани бундай эзгу ишларнинг янада самарали бўлишида муҳим омилдир.\nЯнги мактабга Қозоғистоннинг Ўзбекистондаги элчихонаси ва Республика Қозоқ миллий маданий маркази томонидан зарур ўқув жиҳозлари, планшет ҳамда 300 дона қозоқ тилидаги адабиётлар топширилди.\nОвулга рақамли телевидение сигналини қабул қилиш мосламаси ўрнатилиб, миллий каналларимизни томоша қилиш имконияти яратилди. Тез орада ҳудудга интернет алоқаси йўлга қўйилиб, мактаб ўқувчилари виртуал оламдан самарали фойдалана бошлайди.\nШу куни “Жузқудуқ” қишлоқ врачлик пунктига “Damas” русумли тез тиббий ёрдам машинаси топширилди. 2000 йилда қурилган тиббиёт муассаси реконструкция қилиниб, “Саломатлик-2” лойиҳаси асосида зарур тиббий ускуналар билан жиҳозланган.\nОвулда 30 ўринли мўлжалланган 2-сон “Қуёшжон” номли мактабгача таълим муассасасининг “Бобек” 4-филиали тўлиқ реконструкция қилиниб фойдаланишга топширилди. Эндиликда масканда 7 нафар тарбиячи овул болаларидан доим хабардор. Жажжилар масканининг 60 ўринли концерт зали замонавий фортепиано билан жиҳозланган бўлиб, турли байрам тадбирларини ўтказишга мўлжалланган.\nДавлат раҳбарининг юқоридаги қарорига асосан, овулдаги бўшаб қолган ва эгасиз 4 турар жой замонавий кўринишга келтирилиб, ихтиёрий равишда кўчиб келадиган уй-жойга муҳтож оилаларга текин берилди.\nТомди тумани марказида ҳам тантанали байрамона тадбирлар бошланди.\nТумандаги 12-сон болалар мусиқа ва санъат мактаби ёш истеъдодларни тарбиялашга хизмат қилади. Замонавий маданият масканининг очилиши минглаб иқтидор эгаларини кашф этиш имконини беради. 55 ўринли мактабда 6 тўгарак фаолияти йўлга қўйилди. Ёшлар халқ чолғулари, хореография, дутор, эстрада йўналишларида санъат сирларини пухта ўрганади. 6 нафар ўқитувчи ёшларнинг иқтидорини намоён этиши учун ўз меҳнатини аямайди.\nТуман марказидаги 2 қаватли турар жой биноси тўлиқ таъмирланиб замонавий кўриниш фойдаланишга топширилди. Уй-жойга муҳтож, меҳнатга лаёқатлилик даражаси чекланган 3 оила янги уйларга кўчиб кирди.\nТомди туманининг энг олис ҳудудларидан бири – “Ўтемурат” овулида бугунги шароит аввалгисидан мутлақо фарқ қилади. Туман марказидан 170 километр узоқликда жойлашган аҳоли пунктида 140 хонадон яшаб келмоқда.\nОвулдаги 8-умумтаълим мактабининг тўлиқ реконструкция қилиниб янги ўқув йилига фойдаланишга тоширилгани ҳудуд аҳолиси ва ёшлар учун муносиб совға бўлди. 190 ўринли мактабнинг синф хоналари янги ўқув жиҳозлари билан таъминланди. Мактабга Қозоғистоннинг Ўзбекистондаги элчихонаси ва Республика Қозоқ миллий маданий маркази томонидан зарур замонавий ўқув жиҳозлари ҳамда 250 дона қозоқ тилидаги адабиётлар топширилди.\n“Ўтемурат” қишлоқ врачлик пункти ҳам тўлиқ таъмирланган замонавий бинода фаолият бошлади. Қарийб бир минг 700 аҳолига хизмат кўрсатадиган муассасанинг овулдан 8 ва 20 километр олисда жойлашган “Оққовоқ” ҳамда “Пирша” филиаллари ходимлари ҳам аҳоли саломатлиги йўлида меҳнат қилмоқда.\nОвулда истиқомат қилаётган чорвадор Серикбай Сагатов муносиб хизматлари учун 2003 йилда Биринчи Президент фармони билан “Ўзбекистон Қаҳрамони” унвони билан тақдирланган. Бугун эл ардоғидаги нуроний фарзандлари ва невараларини комил инсонлар этиб вояга етказмоқда. Энг улуғ, энг азиз байрам арафасида Серикбай Сагатов ҳолидан хабар олиниб, совға-саломлар улашилди.\nПухта амалиёт – бандликнинг муҳим омили\nМамлакатимиз тинчлиги ва барқарорлигининг мустаҳкам қал&# ...\nСамарқанддаги ногиронларни реабилитация қилиш маркази 109,500 д ...\nҚўрғонтепа “Мурувват” ногирон болалар учун интернат уйида янги ...\n“Косонсой” санаторияси хақида тўлиқ маълумот


Ўзбекистон 15:30 / 07.11.2019 23348\nБугун, 7 ноябрь куни, Халқ таълими вазирлиги биносида тизимда амалга оширилаётган ўзгаришлар, кейинги режалар ва соҳага оид бошқа масалаларга бағишланган пресс-брифинг ўтказилди.\nАнжуманда тизимдаги янгиликлар билан бир қаторда йиғилиб қолган муаммолар ҳам ўзаро муҳокама этилди. Жумладан, Шерзод Шерматов ўқувчиларнинг таълим олишга бўлган иштиёқини кучайтиришнинг аҳамияти, шунингдек, тарбияда мадҳиянинг ўрни ҳақида фикр билдирди.\n«Мадҳияни тўлиқ биладиганлар орамизда жуда кам. Кўплаб тадбирларга борганимда мадҳиямиз янграйди. Шунда атрофни кузатаман. Афсуски, озчилик инсонлар мадҳияни айта олади. Мадҳиядан ор қилиш керакмас, ғурурланиш лозим. Гап мадҳияда эмас. Асосий масала тарбияга бориб тақалади. Фарзандларимизни келажакда тарбияли қилиб етиштиришимиз керак. 25 йил давомида тарбия чеккада қолиб кетди. Ўқитувчилар пахта терди, қурилишга борди. Шунинг натижасида етишиб чиққан авлод ўз фарзандларини тарбия қилишини кутяпмиз. Болаларга мактабда ҳам тарбия беришни кучайтиришимиз лозим.\nАгар мактабда маънавият дарслари ўз вазифасини тўғри бажарганида ҳозирги аҳволга келиб қолмасдик. Бу йўналишда таълим беришда бўшлиқлар кўп, янгича ёндашувларни қўллайдиган экспертларга муҳтожмиз. Уларни қаердан топамиз? Албатта, ўзимиз жалб қилишимиз керак, хориждан келтирмаймиз-ку? Кўпчилик мадҳияни ёмонлаяпти. Майли, айтишмасин. Шу билан фарзандимиз тарбияли, ватанпарвар бўлиб қоладими? Ватанпарварлик кўрсаткичлари болаларимизда анча паст. Хўш, нима қилиш керак? Вазият ёмон эканлигини ҳаммамиз биламиз. Бизга ҳолатни ижобий томонга ўзгартиришга ёрдам берадиган таклифлар, замонавий тарбияни ўқитадиган экспертлар керак. Четдан туриб салбий фикр билдириш осон. Жараённи яхшилашга ҳисса қўшиш эса бошқа масала», дея унинг сўзларини келтирмоқда Kun.uz мухбири.\nБундан аввалроқ Ўзбекистондаги барча умумтаълим мактабларида II чоракдан бошлаб дарс ва машғулотлар давлат мадҳиясини куйлашдан бошланиши ҳақидаги хабардан кейин ижтимоий тармоқда турли эътирозлар билдирилганди.


Жанубий Корея Ўзбекистонда автомобиллар учун газ баллонларини ишлаб чиқаради - Автомобильные новости UZ - Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nЖанубий Кореянинг Young Shin Tech компанияси Ўзбекистонда автомобиллар газ баллонларини ишлаб чиқаришни йўлга қўймоқчи. Бу ҳақда Sputnik агентлиги Жанубий Кореянинг Ўзбекистондаги элчихонаси маълумотига асосланиб хабар берди. Икки мамлакат ушбу лойиҳани ҳаётга татбиқ этиш бўйича ўзаро тушуниш тўғрисидаги меморандумни имзолаган бўлиб, айни вақтда янги заводнинг жойлашадиган ўрни ва техник-иқтисодий асослари муҳокама қилинмоқда. Мазкур лойиҳани молиялаштириш 100 фоиз Жанубий Корея томонидан амалга оширилади. Лойиҳанинг барча жиҳатларини ишлаб чиқиш 2016 йилнинг ўрталарида якунланади. Янги ишлаб чиқариш қуввати катта эҳтимол билан “Навоий” эркин индустриал иқтисодий зонасидан ўрин эгаллайди. Заводда пропан ва бутан газларида ҳаракатланувчи автомобиллар учун мўлжалланган газ баллонлари ишлаб чиқарилади. Келгусида унинг маҳсулотлари МДҲ мамлакатларига, биринчи навбатда Россияга экспорт қилинади. 2017 йилнинг охирига қадар Ўзбекистондаги 74 минг автомобилга газ баллони ускуналари ўрнатилиши режалаштирилган. Аввалоқ, «Ўзавтосаноат» томонидан GM Uzbekistan буюртма бўйича газ баллонларини ишлаб чиқариши хабар берилган эди. 2014 йилнинг ўрталарида “Навоий” ЭИИЗда ўзбек-италиан қўшма корхонаси — Avtosanoat — Landi Renzo иш бошлаган эди. Унда йилига 25 мингта сиқилган газ етказиб бериш учун ускуна жамламаси ишлаб чиқарилмоқда. Хабарларни э-майл орқали олинг: Категория: Автомобильные новости UZ Нашли ошибку?


http://karinform.uz/ > Баспа ушын > Алиментлерди алдын ала төлеў тәртиби ҳаққындағы реже (устав) тастыйықланды\nhttp://karinform.uz > Ja'miyet > Алиментлерди алдын ала төлеў тәртиби ҳаққындағы реже (устав) тастыйықланды\nАлиментлерди алдын ала төлеў тәртиби ҳаққындағы реже (устав) тастыйықланды\nҲүкиметлик қарар тийкарында Алиментлерди алдын ала төлеў, сондай-ақ, алимент төлеў миннетлемесин тәмийинлеў бойынша гиреў шәртнамасын дүзиў тәртиби ҳаққындағы реже (устав) тастыйықланды. Бул ҳаққында Әдиллик министрлигиниң «Ҳуқуқий ахборот» каналы мәлим етти.\nРежеге (устав) муўапық, мәмлекетлик орынлаўшысы жумыс жүргизиўинде болған орынлаў ҳүжжети бойынша қарыздар тәрепинен өндириўшиге алиментлерди алдын ала төлеў есабынан көшпес ямаса көшер мүлк, сондай-ақ, басқа қымбат баҳалы буйым усыныс етиўи мүмкин.\nАлиментлер суммасын алдын ала төлеў ямаса алиментлер төлеў миннетлемеси бойынша гиреў дүзиў тек ғана қарыздардың алимент төлемлеринен қарыздарлығы болмағанда әмелге асырылады.\nАлимент төлеў бойынша гиреў шәртнамасының дүзилиўи алимент төлеўши шахсқа белгиленген Өзбекстаннан шығыўын ўақытша шеклеўди алып таслаў ушын тийкар болады.\nАлиментлерди алдын ала төлеў бала ержеткенге шекем ҳәр қандай дәўир ушын әмелге асырылады.\nБуның ушын пуқаралық ислери бойынша судқа арза менен мүрәжат етиледи.\nАрзаға Мәжбүрий орынлаў бюросының районлық (қалалық) бөлими тәрепинен берилген алимент төлемлеринен қарыздарлығы болмағанлығы ҳаққында мағлыўматнама, сондай-ақ, мәмлекетлик атқарыўшысының алдын ала төлеў белгиленген алиментлер суммасын есаплаў ҳаққындағы қарары қосымша етиледи.\nАлдын ала төлеў белгиленген алиментлер суммасы болса тийисли формула бойынша есапланады.\nСондай-ақ, усы қарар тийкарында алиментлерди төлеў миннетлемесин гиреў тийкарында тәмийинлеў тәртиби белгиленип, оған бола ҳәр қандай мүлк гиреў предмети болыўы мүмкин екенлиги белгиленди.\nБунда гиреў баҳасы ең кем айлық мийнет ҳақының еки жүз елиў есесинен кем болмаўы керек.\nАлимент төлеў миннетлемесин гиреў тийкарында тәмийинлеў ҳаққындағы гиреў шәртнамасы нотариал тәртипте тастыйықланады.


— Мустақиллик арафасида оила қурганмиз. Рўзғорнинг илк йиллари ҳаёт оғир эди, эртадан кечгача ишлар эдиму топганим сира икки бўлмасди. Худди шу пайтда Президентимиз ташаббуси билан бизга ўхшаган минглаб кишиларга томорқа бўлиб берилгач, рўзғоримизга барака кира бошлади, — дейди риштонлик фермер Муқимжон Қодиров. — Томорқамга нима эксам, мўл-кўл ҳосил олдим. Дарахтлар шохлари эгилиб-эгилиб мева тугди. Шуларни кўриб, ўзимча шукр қилиб, қувониб юраверибману асл сабабини чуқур ўйламабман.\nКейинроқ ўйлаб қарасам, бошланган ислоҳотлар замирида, энг аввало, инсон манфаатлари устувор этиб белгиланган экан. Барча саъй-ҳаракат, эътибор одамларнинг фаровон ҳаёт кечириши учун қаратилган. Бугун юртимиздаги файзу баракага гувоҳ бўлиб, кеча ким эдигу бугун ким бўлдик, дея мушоҳада қиламан.\nКўпни кўрган, умр бўйи мактабда ёшларга таълим-тарбия берган фарғоналик ўқитувчи Тўхтасин ота Юсуповнинг ҳикматига қаранг:\n— Отам далада деҳқон эди, тиним билмасди. Ёзда қовун-тарвузларни кўтариб келиб қоларди. Бола эканмиз-да, уйимиздаги тартиб, ота ташиб келган ризқ қайдан келиб қолаяпти, булар учун отамиз қанча заҳмат чеккан, деб ўйламас эканмиз. Ҳозир қаранг, ҳар тараф фаровон, мўл-кўллик, неваралар “Ҳаёт доимо шунақа тўкин, ўз-ўзидан шунақа бўлиб келган”, дейишмаслиги учун доимо ўгит бериб туришга ҳаракат қиламан. Турли мисоллар келтираман, ўз кечирган кунларимиздан ҳикоя қилиб бераман.\nҚувасойнинг чекка бир қишлоғида Одилжон ака деган бир киши бор. У киши истиқлол қадри, ватанпарварлик туйғуси ҳақида шундай дейди:\n— Бир маҳаллар бақалоқ печкада доим кўмир тутаб ёнадиган, қишу баҳорда чакка ўтадиган мактабларда ўқиганмиз. Ўқитувчиларимиз ҳам этик кийиб юришарди, чунки кўчалар лой-ботқоқ бўларди. Қийшиқ-синиқ тахта парталар эсимда қолган. Мактабда турли фанлар ўтилса ҳам, у фанлар келажакда нимага керак бўлишини билмасдик. Мактабни битирганлар жуда узоқларга ҳарбий хизматга кетишар, қайтиб келишганидан кейин ўша ёқлардаги машаққатлар, хўрланишлардан ҳикоя қилиб беришар, сўнгра ҳамма қатори далага ишга чиқиб кетаверар эдилар. Қобилиятли тенгдошларимиз анчагина эди, ҳозир ҳам биз тенгилар орасида механиканинг олтин қоидасини, тенгламаларни ёддан биладиганлар бор. Ўша истеъдодлилар ҳам турмуш машаққатлари орасида йўқ бўлиб кетаверарди. Бугун болаларимга қарайман, мендан юз чандон кўп билимга эга, чет тилларда бийрон гапиришади. Кеча биттаси халқаро фан олимпиадасида қатнашаман деб китоб кўтариб юрибди. Чекка бир қишлоқнинг боласининг шаштини қаранг! Шунга севинаман.\n— Озод ва обод мамлакат кишиларга фаровонлик, тинчлик-осойишталик деган неъматни ҳадя этди. Мен яна шуни айтган бўлардимки, мустақиллигимиз булардан ташқари, кишиларга ўзлигини, истеъдодини рўй-рост намоён қила олиш имкониятини ҳам тақдим қилди, — дейди хатирчилик олима Гулноз Сатторова. — Кимдир меъморчиликда, кимдир деҳқончиликда, кимдир муҳандисликда истеъдодли бўлиши мумкин. Истиқлол ана шуни рўёбга чиқаришга шароит яратди. Кечагина ишлаб кун кечирай деб юрган кишилар эдик, бугун яратувчанликдан, бунёдкорликдан, истиқболдаги улкан тараққиётлардан гапирмоқдамиз.\nБахтни ҳар ким ҳар хил тушунади. Ким учундир бахт — бир парча нонини бола-чақаси билан тинчгина баҳам кўриш, ким учундир бехавотир ухлаб, соғ-омон тонг оттиришдир.\nБетакрор, ягона Ўзбекистонимизда эса бахтнинг маънолари ҳам ўзгача юксалиб туради. Кечагина далаларда сув тараб, “Ҳа энди, мен заҳмат чексам, роҳатини болаларим кўрар... Қора қозоним қайнаб турса, шу бахт-да”, деб юрган кишилар эдик, бугун эса юртимиз фаровон, обод, ҳар томонда бунёдкорлик, ривожланишлар... Осмонимиз мусаффолигини, шу бахту саодатимизни юзлаб фидойи эр йигитларимиз кечани-кеча, кундузни-кундуз демай қўриқлаб турибди. Эл обод, болалар замонавий даргоҳларда ўзлари истаган фанларини ўқишмоқда, яъни бахтли яшаш учун керакли ҳамма шароит рўёбга чиқди. Фикр юритиб кўрайлик: атиги йигирма тўрт йилда ҳаёт қанчалар ўзгарди? Кеча ким эдинг, бугун кимсан? Энди элга сенинг меҳнатингдан ташқари, тафаккур қувватинг, билиминг зарур, сенга ўша фазилатларингга қараб қадр-қиймат берилади. Шуларни тушунганимдан бери ичимда кўтаринки бир севинч, ажойиб бир шукрона бор.\n— Қишлоғимиз олдидан катта сув ўтган, кўприк йўқ эди, — дейди Риштон туманининг Авазбой қишлоғида яшовчи саксондан ошган Акрам ота Мадвалиев. — Бош урмаган жойимиз қолмаса-да, биров кўприк қуриб беришни ўйламас, ҳар йили одамлар тўпланиб, ёғоч устига тупроқ ташлаб омонат кўприк қурар, кузга бормасдан бузилиб кетаверарди. Қаранг, биттагина кўприк қуриш учун рухсат олиш ҳам жуда мушкул бўлган. Эсласам, юрагим орқага тортиб кетади. Бутун ҳосили қайларгадир кетадиган, фақат кун кечириши учун имконият берилган, тарихидан, анъаналаридан, ўзлигидан жудо қилинган бир элни кўз олдингизга келтиринг-а! Оталаримиз бошдан кечирган кунларни, улар айтиб берган ҳикояларни ўйласам, юрагим ачишиб кетади. Келажагида бир қатим нур кўринмайдиган ўша даврларда бутун бошли халқ “болам-чақам” деб чидайверган экан-да. Шукр мулоҳазаю муқояса билан бўлади. “Ким эдигу ким бўлдик?” деган гаплар менинг хаёлимда адоқсиз манзараларни ҳосил қилади. Айни ёшлик маҳалларимизда охири кўринмас далаю шудгорлардаги, қиш қаҳратонларидаги меҳнатларимизни ўйлайман. Ҳақиқатан ҳам, мустақиллик бизга берилган бебаҳо неъматдир. Ҳар кунимда “Ризқимизни мўл қилиб бергин, юртимизни паноҳингда сақлагин, тинчлигимизни, бахту саодатимизни абадий қилгин”, деб дуо қиламан.\nҚорақалпоғистонлик тиббиёт ходими, олий тоифали шифокор Анвар Ражабов шундай дейди:\n— Илгари болаларимиз бугунгидай етук, комил бўлиб улғайишлари учун етарли шароитлар йўқ эди. Сабаби, уларнинг камолоти учун ота-онасидан бошқа ҳеч ким қайғурмасди. Ота-она бечора нимаям қилсин, қайси боласига диққат айирсин? Соғлиғига қарасинми, уст-бошигами, ўқишигами? Мустақиллигимизнинг илк йиллариданоқ фарзандлар камолига алоҳида эътибор кўрсатилди. Юрт келажаги шулар қўлида, булар бизлардан кўра доно, ақлли ва албатта бахтли бўлишлари шарт, деган даъват ҳар бир ота-онанинг кўнглидан жой олди. Шундан кейинги амалий ишларга диққат қаратсангиз-чи? Соғлиқни сақлаш, таълим тизимлари тубдан ислоҳ қилинди, она ва бола, соғлом бола каби дастурлар мамлакат миқёсида амалга оширилди.\nЎтган йили Президентимиз “Ўзбекистонда озиқ-овқат дастурини амалга оширишнинг муҳим захиралари” мавзуидаги халқаро конференциянинг очилиш маросимида айтган сўзлари ҳеч эсимдан чиқмайди. Давлатимиз раҳбари ўшанда генлари ўзгартирилган маҳсулотларга тўхталиб, фарзандларимиз соғлиғи ҳақида ёниб гапирган эдилар. Ўйлаб қарасам, гап фақат гени ўзгарган озиқ-овқат маҳсулотларида эмас экан. Гени ўзгарган маҳсулот инсон вужудида ақл бовар қилмайдиган ўзгаришларни содир этиши мумкин. Моҳиятидан, яъни жавҳаридан ўзгарган ғоя ва фикрлар-чи? Улар инсон шахсиятини, мазмунини ўзгартириши ҳақида ҳам ўйлаб қолдим. Мана шундай кенг кўламли, ҳар томони чуқур ўйланган амалий ишлар оқибатида бугун болаларимизга боқиб, қувонаман: ҳар йигитларки, тоғни толқон қиладиган, илмга чанқоқ, элим-юртим деб ёнадиган шижоатли авлод кўз ўнгимизда вояга етди. Ҳар қизларки, интилишда, қобилиятда йигитлардан кам эмас, ҳам жисмонан, ҳам маънан соғлом ақли бутун авлод.\nБундай мисолларни кўплаб келтириш мумкин. Гап юртимизда амалга оширилаётган кенг миқёсли ўзгаришларнинг энг чекка ҳудудлардаги кишиларни ҳам тўлқинлантираётгани, келажакка ундаётгани ҳақида бормоқда.\nШундай фикрлар бу йилги энг улуғ, энг азиз байрамимизнинг “Бетакроримсан, ягонасан, она Ватаним — Ўзбекистоним!” эзгу шиори ҳақида ҳам айтилди. Юртимиз, ҳақиқатан ҳам, бетакрор ва ягона, аммо у бетакрорлик нафақат табиатига, ер-сувига, иқлимига хос, балки ўз маънавий қиёфаси, тарихи, шонли анъаналари ва албатта, юрт келажаги учун амалга оширилаётган чуқур мазмунли, кенг кўламли ишлар борасида ҳам бетакрордир. Бетакрорлик тараққиёт йўлимизнинг ўзига хос модели сифатида дунёнинг ривожланган ўлкалари томонидан рўй-рост тан олинганида ҳамдир.\n— Бетакроримсан, ягонасан деб суюкли кишига айтилади, — деб жилмаяди кекса муаллим Тўхтасин ота Юсупов. — Ахир, Она — ягона, фарзанд, ёр ягонадир. Бу сўз замирида жуда самимий, улкан меҳру муҳаббат бор. Бугун мана шундай кўркам, фаровон, жўшиб турган обод юртга бундай изҳор сўзларини айтмай бўладими?!\nАлбатта, айтилади-да. Чунки арзийди. Арзиганда ҳам шунақанги арзийдики! Мана шунинг учун ҳам бу шиор юртдошларимиз қалбидаги самимий туйғулар билан уйғундир.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Самарқандда гуллар байрами\tБуюк тарихимиз кўзгуси »


Сирдарёда ўғрилик туҳматига қолган эркак қўшнисини пичоқлаб қўйди\nСирдарёлик Эркин Вализода йигирма ёшига қадар уч марта судланган ва синов муддатида бўлгани учун қўни-қўшнилари унга шубҳа билан қарай бошлади. Бу охир-оқибат жиноят содир этилишига олиб келди. Воқеа тафсилотлари “Даракчи” газетасида баён қилинди.\nВализоданинг қўшниси, банкда масъул ходим бўлиб ишлаб келган Раҳимжон Самадовнинг уйидан пул йўқолганида у қўшнисини гумон қила бошлади. Бу гап маҳаллага тарқаб кетди. Вализоданинг уятдан бош кўтара олмай қўйган рафиқаси Гулноза уйни ташлаб кетди.\nБундан омадсизликлардан жаҳли чиққан Вализода қўлига пичоқ олиб, қўшнисининг уйига йўл олди. У Раҳимжонни калтаклаб, елкасига пичоқ санчди. Қўни-қўшнилар ёрдамга келиб, Эркинни тўхтатиб қолишди.\nВоқеа жойига етиб келган ИИБ ходимлари жиноятчининг ёнидан 1.9 гр марихуана ҳам топишди.\nНатижада Эркин Вализода яна бир бор суд қилиниб, 11 йилга озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм қилинди.


Валентина Ивашева. Жеймс Жойс - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётВалентина Ивашева. Жеймс Жойс\nЧоп этилган 21.01.2020 30.06.2019 МуаллифZiyouz.uz\nXX аср бошларида ғарб модерн адабиётига тааллуқли умумий анъаналар ирланд адиби Жеймс Жойс ижодида ўзининг ёрқин ифодасини топди. Декадент адабиётига хос ижтимоий пессимизм ғоялари худди шу ёзувчи асарларида ўз чўққисига кўтарилди. Ялпи инкор этиш руҳида ривожланган Жойс ва бошқа қатор адабий оқим вакиллари ижоди ўртасидаги ғоявий ҳамда формал ўхшашлик мавжудлигининг сабаби ўз-ўзидан равшан. ХХ аср адабиёти тарихида, хусусан, 20-йилларда Европа декадентларини илҳомлантирган ва уларга мураббийлик қилган зиддиятли қарашларга бунчалик мойил шахсни топиш қийин. Улкан ва шу билан бирга ниҳоятда ўзига хос истеъдод соҳиби бўлган Жойс бутун умрини санъатга фидокорона хизмат қилишга бағишлади, бироқ холисанлилло айтадиган бўлсак, у ҳар қандай санъатни инкор этувчи асарлар яратди.\nЖойс ижодий методи ўтган асрнинг 20-йилларида Ғарбий Европа ва АҚШнинг йирик ёзувчилари ижодига қай даражада катта таъсир ўтказган бўлса, унинг аломатлари, қўрқмай айтиш мумкин, ҳозирга қадар сезилиб туради. Санъатнинг бирон тури йўқки, тўғридан-тўғри Жойс асарлари, унинг бадиий тафаккури, нуқтаи назари, новаторлигидан таъсирланмаган бўлсин; унинг ижоди санъат оламининг сарчашмасига, маҳорат мактабига, таъбир жоиз бўлса, адабий сарҳадларга жон бахш этувчи қуёшга айланди. Унинг ижодий методи ва у кашф этган адабий усуллар жаҳон адабиётининг энг илғор намояндалари учун бадииятнинг мажбурий қонунлари системасига айлана борди. Зигмунд Фрейд таълимотини шак-шубҳасиз ҳақиқат, деб билган ёзувчи борки, адабиётда Жеймс Жойс инкишоф этган йўлда ижод қила бошлади, бунақалар эса Европада оз эмасди. Шу билан бирга, Ғарбдаги танқидий реализм методининг баъзи йирик намояндалари бу ирланд ёзувчисининг айрим кашфиётларини ўрганиб, ўз асарларида улардан муваффақиятли фойдаландилар. Хуллас, Хемингуэй билан Стейнбек асарларига Жойс ижоди самарали таъсир этди, бу ҳол Фолкнер ижодида ҳам яққол кўзга ташланди, ушбу таъсир кўлами ва қувватини ижодининг бошланғич даврида жуда теран ҳис қилган Дос Пассос ундан илҳомланди ва унга эргашди. ХХ асрнинг 60–70-йилларида бу таъсирни Апдайк асарларида кузатамиз. Англияда Жойснинг бадиий инкишофлари, тўғрироғи, “жойсизм” Виржиния Вулфдан тортиб “психологик мактаб” оқимининг барча вакиллари, маълум даражада, Элиот шеърияти ҳамда унинг издошлари-ю тақлидчилари асарларига ўз муҳрини босди. Ҳаттоки мутлақо бошқа йўналишда қалам тебратган, ҳамкасбларини Жойс ижодига танқидий кўз билан қарашга даъват қилган Грэм Грин ҳам ирланд адибининг бадиий қарашлари таъсирига тушиб қолди.\nЖойсга унинг энг йирик ва салмоқли асари – “Улисс” катта шуҳрат келтирди. Умуман, “Улисс” башариятнинг бадиий тафаккурини янги, юксак ва беқиёс босқичга кўтарди.\nЖойс ХХ аср декадент адабиётининг энг йирик намояндаларидан бири, номи чиққан адиб эканлиги учунгина эмас, балки ҳозирги замон модернизм адабиёти ҳамда унинг замонавий вакиллари тажрибаларини яхшироқ ва атрофлича тушунишга хизмат қилгани учун ҳам ўрганилади.\nЖеймс Жойс (James Augustine Aloysius Joyce, 1882–1941), ирландиялик. Дублин шаҳрининг теграсида, ўртаҳол оилада туғилган. Дастлаб диний мартабага эришиш учун иезуит коллежида ўқиди, бироқ “худо йўлида юрганлар”дан ҳафсаласи пир бўлиб, устозлари билан алоқани буткул узди ва Дублин дорилфунунининг филология факультетига ўқишга кирди. Ҳали ёшлигиданоқ Жеймс жудаям одамови, хаёлпараст эди, ҳеч кимга қўшилмас, китобдан бошқа ҳеч нарса унга руҳий озуқ, қувонч бағишлай олмасди. Талабалик йиллари тилшунослик, антик адабиёт ва тарих илмига берилди. Ёзувчининг олган билимлари истиқболда унинг бутун ижодига ўз таъсирини кўрсатди.\nХХ аср бошларида яшаган аксарият ирланд зиёлилари Жойс каби мамлакатда ҳукм сурган сиёсий, ижтимоий вазиятдан беҳад норози бўлишгани билан унинг бирон-бир ижтимоий ва сиёсий ҳаётида фаол иштирок этишмаган эди. Ўша кезлар Ирландияда инқилобий фаолиятсизлик ва ижтимоий ҳаётда оғир инқироз ҳукм сурарди. 1902 йил у ўқишини давом эттиргани Парижга йўл олди, сўнг қисқа муддатга Дублинга қайтиб келди, алҳол, 1904 йили ватани Ирландияни бутунлай тарк этиб кетди. Жойс Ирландиянинг буржуазия синфи мамлакатни таназзул ботқоғидан олиб чиқиб кета олишига ишонмасди, шу туфайли у ерда мавжуд бўлган тараққийпарвар кучларнинг фаолиятини қўллаб-қувватламасди. Шунинг натижасида охир-оқибат ўз ватанини ташлаб кетишга қарор қилди.\nЖойс даставвал Триестга боради, сўнг Цюрихда яшайди (айтганча, шу ерда у Фрейд ижоди билан яқиндан танишади ва унинг чинакам ҳаммаслагига айланади), 1920 йили яна Парижга келади. Адиб муттасил муҳтожликда, тинимсиз дард билан олишиб (кўзлари секин-аста хиралашиб, умрининг охирларида бутунлай кўрмай қолади) яшайди.\n1907 йили Жойснинг биринчи китоби нашр этилади. Бу 90-йилларда расм бўлган лирик романслар руҳидаги шеърлар тўплами бўлиб, у ўша давр шеъриятини ўз манзумаларида жуда усталик билан пародия қилади. Тўплам номи “Chamber Musik”. Бизда “Якка созанда учун ёзилган мусиқа” деб нотўғри таржима қилинган. Аслида, шу китоб сарлавҳасининг ўзи пародия-шеърлар мазмунига ишора вазифасини ўтарди. Жойс замондошлари яратаётган лирик шеърият моҳиятини ерга уриб, уларни масхара қилади.\n1914 йили унинг новеллалардан иборат “Дублинликлар” номли мўъжаз тўплами босилади. Ундан ёзувчининг анча йиллар аввал ёзилган ҳикоялари ўрин олганди. 1916 йили “Навқирон санъаткорнинг сийрати” номли илк романи дунё юзини кўрди. “Дублинликлар” нашр этилаётган йили, бараварига “Литтл ривью” журнали “Улисс” романининг дастлабки эпизодларини эълон қила бошлайди. Мана шу эпизодларнинг ўзиёқ (роман бобларга ажратилмаган) шармандали шов-шувга сабаб бўлади. Китоб ғайриахлоқий асар, деб топилади ва Англияда ҳам, АҚШда ҳам ҳали тўла ҳолида эълон қилинмай туриб тақиқлаб қўйилади.\nЎтган асрнинг бошларида ёзилган ва кейинчалик “Дублинликлар” номи билан чоп этилган ҳикоялар ёш муаллиф иқтидорининг юксаклигидан далолат берарди. Бу ҳикояларида у ўзи яшаётган мамлакатнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётини кенг кўламда акс эттиришни кўзламаган, балки майда ирланд савдогарлари ва зиёлилари образини, уларнинг қон-қонига сингиб кетган тор, биқиқ, ўз манфаати йўлида ҳар қандай тубанликдан тоймайдиган табиатини рўйирост тасвирлайди. Ва халқнинг мана шу қатлами мамлакат тақдирини ҳал қилишда катта кучга эга эканидан надоматлар чекади.\nЖойс ҳикоялари бағоят ҳаққоний; образларни ўзига хос типлар сифатида ярата олиш маҳорати ниҳоятда нозик ва баркамол. У аросатда қолган, пуч хаёлларга асир, юксак орзулар ва олий мақсадлардан маҳрум кишиларнинг ночор қисматини акс эттиради. Аммо ирландларнинг инглизча тартиб-идора усулларига мослашиб олгани, иккиюзламачилиги, пасткаш кимсаларнинг ички оламини фош этгани билан Жойс мамлакатнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётини кўрсатишга заррача ҳаракат қилмайди. У Ирландияда ҳеч қачон чўғини кул босмаган миллий озодлик ҳаракатидан гўёки бехабардек ўша “даврлар”ни заррача эсламайди ва эслатиб ҳам ўтмайди. “Дублинликлар” яратилаётган даврда Жойс юрагида оғир асоратлар қолдирган ички низо-ю ихтилофларнинг аламнок ва аччиқ сабоқлари тўпламга кирган барча ҳикояларда ўз аксини топади. Улар ўртаниб, аламдан ёниб, лекин аламангиз ҳазил билан ёзилгандек таассурот қолдиради, мана шу лавҳаларда келгусида яратилажак катта-катта асарларнинг руҳи, ҳар қандай таълимот ва истиқболга олиб чиқувчи йўлларга шубҳа, ишончсизлик билан қараш оҳанглари, керак бўлса, уни рад этиш ғоялари бўй беради. Тирикчиликдан бошқасини билмайдиган, калтабин, тор фикрли ирландларнинг фисқ-фужурга ўчлиги, пасткашлиги ҳамда ақли ноқислигидан ҳазар қилиш Жойснинг ўзи тасвирлаётган одамларга муносабатининг бир учқуни, холос.\nУнинг довруғини дунёга таратган, унга бемисл шуҳрат келтирган “Улисс” романида истеъдодининг табиатига хос мана шундай хусусиятлар яққол кўзга ташланади. Айнан мана шу роман адабиёт оламида кутилмаган воқеа бўлди, беҳисоб тақлидчиларни дунёга келтирди ва “Жеймс Жойс мактаби”ни яратди. Жойс ижодий усули (“жойсизм”) узил-кесил ана шу “Улисс” романида қарор топди. Асар ёзиб тугалланмасданоқ “Литтл ривью” журналида алоҳида парчалар босилди ва қизғин баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Айтиб ўтганимиздек, Жойс “Улисс”ни қисқартирмай, тўлалигича инглиз тилида, фақатгина Буюк Британиядан ташқарида, нашр этишга эришди, холос: китоб бадиий адабиётда очиқ-ойдин кўрсатиш мумкин бўлмаган нарсаларни ошкора, алоҳида урғу бериб, шу билан бирга, атай ҳирс ва эҳтирос-ла тасвирлангани сабабли одамни хавотирга соларди. Бироқ буржуа ахлоқи ва одобининг назокатпараст хонимлари “романда қадриятимиз қўпол равишда оёқости қилинган”, деб жар солишларига қарамай, ҳали бутунлай чиқиб улгурмасданоқ адабиёт оламида Жойсга тақлид қилувчилар пайдо бўла бошлади. “Улисс” Англияда ҳам, бошқа мамлакатларда ҳам замонавий санъатнинг, яъни модернизмнинг яловбардори, деган эътирофга сазовор бўлди. Уни ХХ аср насри тараққиётидаги буюк кашфиёт, деб баҳолашди.\nЖойснинг мўлжали бўйича унинг бу китоби бугунги турмуш ва маданий оламнинг барча жабҳаларини қамраб олувчи қомусга айланиши лозим эди. Инглиз тилида яратилган бадиий адабиёт намуналарининг биронтасида ҳали-ҳануз буржуа маданияти “Улисс”дагичалик таҳқиромуз, очиқ-ойдин, истеҳзо билан ҳамда заҳаролуд тилда баён қилинмаганди. “Улисс”, – деб ёзади инглиз жойсшуноси С.Голдберг, – ҳаётни абгор, аянчли, дея билувчи ва уни бошдан-оёқ инкор этувчи, бошбошдоқлик ва фаолиятсизликка тўла дунё устидан гоҳ ижирғаниб, гоҳ қаҳ-қаҳ уриб кулувчи бетимсол намунадир”.\nРоманнинг айрим эпизодларида католик руҳонийлари ҳамда христиан динининг асос-асослари аямай мазах қилинади. Олтинчи эпизодда бу, айниқса, равшан кўзга ташланади. Унда дублинлик манфаатпараст Дигнамнинг дафн маросимини тасвирлаш орқали католик черкови ақидалари шафқатсиз равишда ҳажв остига олинган. Ҳар қанча мантиққа зид бўлмасин, динга шак келтирган Жойс умрининг охирига қадар католиклигича қолди. Бошқа эпизодларда Британия империяси вакиллари ва уларга итоат этувчи Ирландиянинг қулфаҳм майда мулкдорлари ҳажвга олинади. Бу Стивеннинг мактаб директор Дизи билан бўлган суҳбати (2-эпизод), “Фримен” газетаси таҳририяти (7-эпизод) ва Ирландия вицеқиролининг кортежи тасвирларида (10-эпизод), шунингдек, яна кўпгина саҳналарда кўзга яққол ташланади. Жойс ирланд буржуа зиёлиларининг зўрма-зўраки бесамар инқилобий ҳаракатлари устидан кулади (романнинг кўпгина эпизодларига сочилиб кетган дублинлик манфаатпарастларнинг кўпдан-кўп сиёсий мулоҳазаларини кўринг). Ўзига бино қўйган, ақли калта ирланд мешчанлари асарда шунчалик алам ва жирканиш ҳисси билан тасвирланганки, беихтиёр бундай оғир ҳолат фақатгина ирландларга хос хусусият эмаслиги ҳақида ўйлай бошлайсиз. Зеро, “Улисс” муаллифи буржуа жамиятини аёвсиз танқид қилар экан, бунинг учун шунчалик ранг-баранг, таъсирчан бадиий воситалар ихтиро қиладики, қойил қолмай иложингиз йўқ. Лекин у ўзи тасвирлаётган шу иллатлар тарихий шарт-шароитлар туфайли юзага келганини инобатга олмайди.\n“Улисс” романини ёзишга киришган пайтда ёзувчининг дунёқараши узил-кесил шаклланиб бўлган эди. Ёшлигида кўзга ташланган зиддиятли фикрлар ҳам шу орада ўзидан огоҳ қилганди. Жойснинг бу зиддиятли ўйлари Ирландия ва Британия ҳукмронлигига тааллуқли эди; бу католик динининг таъсиридан умрбод қутулолмаган атеистнинг иккиланишлари (аросатда қолишлари)дан бошқа нарса эмасди, аслида; ниҳоят, бу – буржуа маданиятини ёмон кўрувчи, бироқ бундан ўзгача бўлиши ҳам мумкин эмаслигига ишончи комил инсоннинг башарият маданиятини рад қилишдан ўзга чораси қолмаганидан далолат берарди. Роман нафс ва ҳирс қабиҳлигини фош этувчи ва шу билан бирга одамзод ваҳший, ҳатто янаям тўғрироғи, жирканч ҳамда разил жонзотдир, дея таъкидлагувчи асардир. Жойс фалсафасининг бирламчи тамойили – моддий олам билан инсон онгу шуурига тааллуқли қонуниятларни инкор этиш, ҳаётни, борлиқни хаос, деб қабул қилишдан иборат. Қисқаси, Жойс назарида замон ва макон – субъектнинг тасаввуридаги нисбий категориядир. “Улисс” романида замон ва макон тўхтовсиз равишда дам тораяди, дам кенгаяди ва уларнинг ўзгарувчанлиги китобнинг деярли барча эпизодларида акс этади. Ҳозирги замон бағрида ўтмиш жонланади, унинг ўрнини эгаллаш учун келажак бостириб киради. Вақт бирлиги чек-чегарасиз кўламда кенгайиши ва торайиши мумкин. Шунингдек, персонажлар – шундай инъикос этилади ҳам – бир пайтнинг ўзида, бараварига ҳозир ва келажакда ҳаракат қиладилар.\nХХ аср ибтидосида физика оламида Вақт тушунчасига оид янгича қарашлар пайдо бўлиши билан адабиётда ҳам бу масалага қизиқиш кучайди. Ушбу муаммо Пруст, Уэллс ҳамда Пристли сингари Европа романчилигининг буюк намояндалари ижодида ўзига хос тарзда акс этди, аммо бу аввало Жойснинг “Улисс” романида равшан кўзга ташланди. Маълумки, “Улисс” 1914 йилда эълон қилина бошлаганди, буни унутмаслик керак, Эйнштейн эса нисбийлик назарияси бўйича дастлабки тадқиқотларини 1905 йилда нашр эттирган эди. Қолаверса, нисбийлик назарияси, таъбир жоиз бўлса, Лоренц ислоҳотларини жиддий қайта кўриб чиқиш натижасида пайдо бўлганди. Икки аср оралиғидаги нидерланд физиги Г.А.Лоренц тадқиқотлари худди Эйнштейннинг илк асарлари каби Жойсга маълум бўлганлиги эҳтимолдан йироқ эмас.\n“Улисс” бошидан охиригача замон ва маконнинг бир қатламдан бошқасига ўтишига қурилган бўлиб, бу ўтишлар эркин, ҳеч бир лузумсиздек туюлади. Учта одам – Леопольд Блум, унинг рафиқаси Мэрион (Молли) ҳамда ёш ижодкор Стивен Дедалус ҳаётининг бир куни (1904 йил 16 июнь) ҳақидаги ҳикоя (агар шундай дейиш мумкин бўлса), яна Блум билан Мэрионнинг онг оқими (китобнинг сўнгги эпизодида) инъикос топган. “Онг оқими” (Stream of conscience) истилоҳига келсак, уни ХIХ асрда машҳур руҳшунос Уильям Жеймс “Руҳият тамойиллари” асарида қўллаган бўлиб, у замон ва маконнинг бир қатламидан бошқасига узлуксиз ўтиб, кўчиб юришини шундай аташни тавсия этган.\nЗамондан замонга бундай ўтиб, сирғалиб кўчиб юришларга асардан истаганча мисоллар келтириш мумкин, чунки “Улисс”нинг ўзи роман қаҳрамонларининг онг оқимидаги бир-бирини эслатувчи, бир-бирига ўхшаш, ўзаро боғланган (уйқаш) нохолис хаёлларни тасвирлаб беришга қурилган. Алоқ-чалоқ тушлар кўраётган Мэрионнинг ўтмиш ва ҳозирдаги шаҳвоний тажрибаларини ёдга олиш монологи айни шундай. Лекин Мэрионнинг мунаққидлар такрор ва такрор мисол тариқасида келтирадиган, гўё бир замон қатламидан бошқасига бемалол ўтиб кетишлар, бор-йўғи персонажнинг фикру хаёлларига алоқадор, шу маънода гап бунда қаҳрамонлар хаёлларининг кўчиши ҳақидагина эмас, балки романдаги замон ва макон ўртасидаги чегараларнинг омонатлиги хусусида борадики, булар бир нарса эмас (яъни бир-биридан фарқ қилади). Бошқа бир қатор вазиятларда конкрет образлар кенгайиб ва чигаллашиб, фақатгина бир-бирини эмас, балки воқеа юз бераётган замон доирасини ҳам ўзгартириб юборади. Мисол учун, “Улисс”нинг 3-эпизодида Стивен Дедалус Сандимаунтстрэнд бўйлаб денгиз ёқасидан кетиб бораяпти. У бу ерга эрталаб “жамики буюмларнинг белгилари билан танишгани…” келган. “Кўтарилиб бораётган сув, бу абжағи чиққан этик… У кўзларини юмди ва этиклари чиғаноқлар билан денгиз чиқариб ташлаган чиқиндиларни босиб бораётганини ҳис қилди. Ҳаракат қилиш вақти яқинлашяпти. Стивен энди зулмат ичра кетяпти. У қоронғида енгилгина қадам ташлайди. У соҳил ёқалаб кетяпти-ю, хотираси ўтмишга ўтиб боради. Ўтмиш, ўз навбатида, сездирмасдан келажакдан кўринади”. 10-эпизодда замон билан макон ҳеч нарсага бўйсунмай ўз-ўзидан аралаш-қуралаш бўлиб бораверади, бунда асосий иштирокчи бўлиб шинфейнерҳаракат қилади. “Цирцея” эпизодида (Блум исловотхоналар маҳалласига борганда) китобхон бир замон қатламидан бошқасига ўтишларни кузатаверишга қийналиб кетади. Блум эса дам у, дам бошқа замон ва макондан чиқиб келаётгандек бўлаверади. Блум билан Стивен, улар орқали Дублин ва дублинликлар ҳақида ҳикоя қилатуриб, мана шу эпизодларнинг сўзлашув ва кечинмаларида вақт ўтиши тартибига мутлақо изоҳ бермайди, эътиборга молик жиҳати шуки, ижодкорнинг масъулиятсизлиги ёки чалкашиб кетишидек туюладиган тасвирлар, аслида, муаллифнинг олдиндан ўйлаб қўйган фалсафий ифодасининг кўриниши бўлади.\nНисбийлик ва чек-чегарасиз умидсизлик Жойс ўзини ўраб олган дунёни қандай қабул қилаётганини кўрсатса, шу билан бирга оламни худди шу тахлит бадиий талқин қилишидан далолат беради. Жойс ифодалаётган ҳақиқий воқеалар, табиийки, борлиқни қандай қабул қилаётган бўлса, шунга йўғрилган бўлади ва шу тариқа муттасил у ёки бу персонажнинг мулоҳазалари орқали тўғридан-тўғри “Улисс” матнига бостириб кириб келаверади, зеро, бу аслида муаллифнинг ўй-хаёлларидан бошқа нарса эмас. “Мен ўшанда жуда бахтиёр эдим, – дея фикр юритади Блум. – Ўша мен эдимми, ўзи? Ҳозир-чи, бу мен ўзимманми?” (Романнинг 1935–1936 йилларда “Интернационал адабиёт”да эълон қилинган нашридан). “Бугун кечқурун Иуда йўлга тушса, бу йўл уни Иуданинг ёнига элтади (9-эпизод – В.И.) – Ҳар биримизнинг ҳаётимиз кўпдан-кўп кунлардан иборат кун-бакун… Биз турли хил одамларни кўрамиз, аммо доим ўзимизни учратамиз, холос”. Инсоннинг ҳақиқий мавжудлиги, Жойснинг фаразича, маъносиз равишда унинг ўз аслига қайтишидан иборатдир. Аксар жойсшуносларнинг таъкидлашларича, мана шу туфайли у Вико назариясига катта қизиқиш билан қарайди.\nАгарда романдаги воқеалар занжири ва унинг умумий мазмунигагина эътибор қаратадиган бўлсак, у ҳолда “Улисс” – уч нафар дублинлик – эълонлар тарқатиб юрувчи Лепольд Блум, унинг хотини Мэрион Твиди ҳамда ёш адабиётшунос Стивен Дедалус ҳақидаги неча юзлаб саҳифаларга чўзилган ҳикоядек тасаввур қолдиради. Бу уч нафар персонаж гўёки умуминсоний аҳамиятга эга ва шунинг учун ҳам Жойс нияти бўйича, одамзод кечирадиган турлича ҳаёт тарзини тўла ифодалай оладиган тимсоллардир. Леопольд Блум, аллақандай манфаатпараст, майда мулкдорларнинг типик вакили, у – everyman, яъни “ҳаммага ўхшамаган ва бошқалардан фарқ қилмайдиган” нусха. У бузуқ, чаламулла, гарчи баъзи ҳаётий масалаларда фаросатли бўлса ҳам, хурофотларга ишонувчи, қўрқоқ ва майдакаш, лекин шунинг баробарида бағритош эмас, аксинча, меҳрли, ҳатто кўнгилчан. Блум оддийгина одамларга хос яхшилик қилишдан қочмаса ҳам, атрофдагиларнинг назаридаги феълидан юқори кўтарилолмайди, ҳеч қачон кўтарилмаса ҳам керак. Унинг мақсади ва қизиқиш доираси ниҳоятда чекланган, асосан хом сут эмган бандага хос сезгилар билан яшайди, бирон нимани кўрса ёки бирон нима юз берса, унинг сабаблари ва оқибати ҳақида мулоҳаза қилиш тугул ўйлаб ўтирмайди. Кўп жиҳатлари билан Блум – типик одам – ўз даврининг маҳсули. Блум образини яратишда Флобернинг кучли таъсири сезилиб туради. Бунинг устига унда муайян давр ирланд мешчанларининг характерига хос хусусиятлар мужассам. Бу хусусиятлар Блумнинг маданиятсизлиги, табиатида ватанпарварлик туйғуларининг йўқлиги, маҳдудлигида акс этади.\nУнчалик ҳам мураккаб бўлмаган эълонлар йиғувчилик вазифасини адо этаётганида Блум муттасил ўзини қийнаётган ва таъқиб этаётган хаёллардан қутулолмайди, таъбир жоиз бўлса, шунга мубтало: ўз жонига қасд қилган отасини хотирлайди, хотинининг нопок эканига ишонганидан таҳқирланиб, эзилади ва ниҳоят гўдаклигидаёқ нобуд бўлган фарзандини куйиниб эслайди. Айниқса, охиргиси, Жойс нияти бўйича, роман композициясида етакчи роль ўйнаши ва кўп нарсаларни ойдинлаштириши лозим.\nБлумнинг хотини Мэрион ҳақида китобда кўп гапирилади-ю, лекин ўзи тўғридан-тўғри фақатгина романнинг ибтидоси ва охирида кўринади. Мэрион Твиди образи орқали инсонга, хусусан, аёлларга хос тубанлик ва молпарастлик иллатлари янаям равшанроқ акс эттирилган. Касби қўшиқчи бўлгани билан Мэрион бўптики, ўзининг севги бобидаги саргузаштлари, жазманлари билан учрашиб юришлари ҳақида хаёл қилишдан ортмайди, у тамомила шаҳвоний ҳислар ва бузуқ ниятлар асираси. Жойс фикрига кўра, у бола туғишдан чарчамайдиган серпушт аёл тимсоли, “мангу назокат соҳибаси”. Аммо “мангу назокат соҳибаси” асарда кутганингиздек шоирона қиёфа, аёлларга хос гўзал ва нафис фазилатлар билан китобхонни маҳлиё этмайди, балки баданпараст, иффатини йўқотган, шарму ҳаёсиз аёл сифатида кўз олдингизда гавдаланади.\nКитобхонларига Жойснинг илк асарлариданоқ таниш бўлиб қолган Стивен образи ўзгача йўсинда тасвирланади. Башарти Блум билан Мэрион – ҳайвоний одатларнинг тажассуми бўлса, “Улисс”даги Стивен Дедалус – ақл-идрок тимсолидир. Католик руҳонийларининг тарбиясини олган, лекин худосиз бўлиб етишган мактаб муаллими, шоир ва файласуф Стивен Дедалус ўтмишдаги озод Ирландияга хиёнат қилган ҳозирги Ирландиядан нафратланади. Дарвоқе, Стивен ўзининг бу нафратидан узоқ кетолмайди ва ўша ўзининг инкор этиши (тушкунлиги), бадхоҳлиги ҳамда ҳеч нарсага ишонмаслигининг қурбонига айланади. У шахсий ҳамда объектив сабабларга кўра, ўзи ҳаёт кечиришга маҳкум жамиятнинг аҳволини кўриб қийналади. Блумнинг ўзини қуршаган ижтимоий ҳаётга бўлган муносабатини тасвирлар экан, Жойс унинг руҳий оламини қанчалик фош этса, шуури-замирида кечаётган – англанмаган кечмишларини шунчалик акс эттиради. Стивен Блумнинг ғайришуурий дунёсида муттасил юзага қалқиб чиқиб, ўзидан огоҳ этувчи ножўя майл-ҳаваслардан холи бўлса-да, беҳаловат яшайди, у ўлим тўшагида ётган тақводор онасининг васияти – тиз чўкиб, Худодан унинг билиб-билмай қилган гуноҳларини кечиришини сўрашдан бош тортганлиги учун муттасил пушаймон ейди, бунинг учун ўзини кечиролмайди.\nБлум ва Стивен, ўрта яшар манфаатпараст киши билан ёш шоир – дублин аҳлининг бутунлай бошқа-бошқа қатламларига хос. Аммо асарни ўқиш жараёнида маълум бўладики, Блум билан Стивен – аслида битта шахснинг икки қиёфаси, таъбир жоиз бўлса, бир олманинг икки палласи. Уларнинг йўли роман мобайнида бир неча марта кесишади, лекин деярли охирги дақиқаларда – масалан, исловотхонадаги воқеада – бирикиб, қўшилиб кетади. Блум билан Дедалуснинг бундай номаъқул айш-ишрат ботқоғига ботган лаҳзаларини намойиш этиш орқали Жойс “юксак маънавият ва тубанлик” ўртасида тафовут йўқлиги ёхуд бўлса ҳам жуда омонат эканини бўрттириб ёки таъкидлаб кўрсатмоқчи ҳамда ўткинчи, оний инстинктнинг ақл-идрок устидан устун келишини намойиш этмоқчи бўлади. Романдаги учала асосий персонаж – улар орасида иккитаси тор, манфаатпараст кишилар – ҳаёти ва ҳис-туйғулари оддий инсонларнинг типик намунаси сифатида ифода этилади.\nРоманда учта қаҳрамон – Блум, Мэрион ва Стивен Дедалус ҳамда улар яшаётган Дублин шаҳрининг бир кунлик ҳаёти ҳақида ҳикоя қилинади. Бу ҳеч бир жиҳати билан алоҳида эътиборга молик бўлмаган оддий кун – 1904 йилнинг 16 июни. Жойс шу уч нафар дублинликларнинг эрталаб соат саккиздан эртаси учларгача нималар қилишгани, нималарни ўйлашгани, нималар ҳақида гаплашганлари, нималарни ҳис қилишганини тасвирлайди. У атайин ўзининг қарашларига мувофиқ инсоннинг ҳаёти нималардан ташкил топишига урғу бериш, уни тўла-тўкис инъикос эттириш учун – дафн маросими, бола туғилиши, висол, қисқаси, кундалик турмушда албатта рўй берадиган, шунингдек, аҳамият бермаса ҳам бўладиган “ҳаёт ташвишлари ва қувончлари”ни батафсил – икир-чикирларига қадар тасвирлайди. Роман қаҳрамонларининг фаолияти, орзу-умидлари, кўнгли ва интилишлари шунчаки, қандайдир бир баҳонада эслатиб ўтилади, холос – бу табиийдир, чунки бу, унинг фикрича, инсон ҳаётининг муҳим, қолаверса, асосий жиҳати эмас, ахир, ҳамма ва ҳар бир шахс шу тахлит яшашга маҳкум.\nТараққийпарвар инглиз мунаққидлари (Уэст, Кеттл ва бошқалар) романда “инсон мавжудлиги” фақатгина физиологик жиҳатдан талқин этилганига эътибор қаратишади. Агарда дублиндаги таҳририятлардан бири тасвирланган эпизодни олиб ташласа, романда ҳеч ким ҳеч қандай иш қилмаётгани маълум бўлади-қолади. Фақатгина минг хил одамлар кино тасмасидек лип-лип ўтади, улар учрашадилар ва хайрлашиб кетадилар, катта шаҳар кўчаларида ўтиб-кетиб юрган беҳисоб йўловчилар сингари кўп. Уларнинг аксарига ўринли ва аниқ характеристика берилади, бироқ ҳеч бири эсда қоларли фаолият юритаётган бир жараёнда кўрсатилмайди. Бу тахлит кузатув ниҳоят даражада адолатлидир. Асарни ўқиб чиққан зийрак китобхон шундай хулосага ҳам келади.\nҚаранг, юқорида айтиб ўтганимиздек, 16 июнь тонгининг манзараси: Стивен Дедалуснинг ошна-оғайнилари билан ўзи яшайдиган Дублин кўрфази соҳилидаги минорада нонушта қилаётгани тасвиридан бошланади, кейин унинг денгизда чўмилиши, сўнг бу ёш йигитчанинг мактабда ўтаётган тарих дарси, унинг шу мактаб директори – хотирасини йўқотаёзган мутаассиб Дизи билан суҳбати. Алоҳа, бир пайтнинг ўзида Блум билан Мэрионнинг уйқудан уйғониши кўрсатилади. Блумнинг эралабки ювиниш-кийиниши майда икир-чикирига довур акс эттирилади, кейин унинг шаҳарга жўнаши, қайтиб келиши, эрталабки нонуштаси, ҳожатхонага кириши, ҳаммомдаги ҳолати ва почтага бориши тасвирланади. Ҳамма нарса муаллиф томонидан батафсил, бир хилда синчиклаб ва қандоқ бўлса, шундай ҳолда бўямай-бежамай баён қилинади. Жойс ғоятда синчковлик билан эрталаб саккизда, ўнда, тушдан кейин учда, саккизда, дея вақтни аниқ белгилаб туради. Шу вақт ичида турли воқеалар содир бўлади ва муаллиф бу лавҳаларни гоҳ кенг кўламда, гоҳ бепарво, арзимас нарсадек чизиб кетаверади. Ўз ташвишлари-ю хаёллари билан йўлга чиққан Блум ва Стивен бир неча марта учрашиб қоладилар, хайрлашиб кетадилар.\nБлум барга киради. Блум Дигнам деган ошнасининг дафн маросимига боради, уни ерга қўйишда қатнашади. Жанозадан кейин у “Фримен” газетаси таҳририятига боради, соат бирда ресторанда тушлик қилади. Кейин миллий кутубхонага бориб, соат иккида ўша ерда Стивенни учратади. Кутубхонага Блум маълумотнома сўраб борган бўлса, Стивен Дедалус у ерда фалсафа ҳамда адабиёт бўйича суҳбат қуради. Вақт ўтаверади. Соат учда Блум Дублин кўчаларида санғиб юрган бўлади. Кўча ҳаракати суръати берилади, одамларнинг қиёфалари бирма-бир кўз олдингиздан ўтади, йўловчиларнинг аниқ портретлари чизилади. Блум барга киради, мусиқа тинглайди, куй унинг шуурида хотиралар уйғотади. У Марта исмли бир пайтлар донлашиб юрган бемаза қизга мактуб ёзади. Соат бешда бир танишини излаб яна ресторанга киради, у ерда шинфейнер билан сиёсат ҳақида баҳсга киришади; бу мунозара жанжалга айланиб кетишига сал қолади… Кечки соат саккизда Блум қумлоқ соҳилда пайдо бўлади, бу ерда ёшгина қизни кўриб, ярамас, шаҳвоний хаёлларга берилади. Кейин Блум танишларидан бирининг хотинини кўргани туғруқхонага йўл олади. Туғруқхона ёнида Блум яна Стивенни учратади, ҳар хил одамларнинг ҳар хил гап-сўзлари, шундан сўнг Блум билан Стивен Дедалус исловотхоналар жойлашган мавзега йўл олишади. Разолат ботқоғига ботган одамларнинг хатти-ҳаракатлари тасвирланади. Танқидчилар ҳақли равишда жойсона “Вальпургия тунлари” деб атаган бу эпизод романда муҳим аҳамият касб этади. У ердан чиқаётганда Блум маст-аласт матрос уриб дабдала қилган Стивенни қутқариб қолади. Ярим кечада қаҳрамонлар Дублин кўчаларида тентираб юришади, кейин извош ҳайдовчиларнинг чайласига яшириниб олишади, у ерда ҳам яна ҳар хил одамлар билан, хусусан, кекса денгизчи билан узоқ суҳбатлашадилар. Блум Стивенни ўз уйига эргаштириб боради. Тонгга яқин Стивен Блумнинг уйидан чиқиб кетади. Блум эса ухлаётган бевафо хотинининг ёнига ётади. Романнинг сўнги эпизодида Мэрионнинг ярим-ёрти англашилган шаҳвоний хотира-хаёллари оқими берилади. Асарнинг ташқи зоҳирий қатламида юз берган ҳодисалар ана шулардан иборат.\nБироқ “Улисс”нинг мазмуни ташқи омиллар билан белгиланмайди. Жойс ўзи яратган персонажлар ҳаётини шунчаки қайд қилиб қўйиш билан чегараланиб қолмайди. Уларнинг бошидан ўтган воқеалар асарнинг ҳақиқий мазмун-эътиборини аниқлаб берадиган ғоя-фикрнинг туб негизини ташкил этади. Романда акс этган воқеа-ҳодисалар мундарижаси – чувалашиб кетган мажозларнинг ўргимчак тўрига ўхшаб тўқиладиган замини, холос. Мана шу мажозийлик роман моҳиятини очиб беради ҳамда узлуксиз равишда талқин қилишни тақозо этади. “Улисс” бошдан-оёқ изчил ва астойдил маъносини тушунишни талаб қиладиган тимсолларга бой, бунинг устига ҳар битта образ, таъбир жоиз бўлса, фрейдона тагмаънога эга.\nЖойс издошлари ва асарлари тадқиқотчилари романни бани башар тарихига аллегория сифатида ёзилган, дея изоҳ берадилар. Жойснинг нияти бўйича эса зулмат қоплаган тартибсиз дунёда инсоннинг сарсон-саргардон кезишини рамзий маънода ифодаловчи роман бўлиши керак эди.\nРоманни “Улисс” деб аташ орқали Жойс дублинлик манфаатпараст Блум билан Гомер қаҳрамонининг саргардон юришларини қиёсламоқчи бўлган кўринади. “Улисс”нинг “Одиссея”га монандлигига ишоралар романда истаганча топилади, гарчи бу ўхшашлик номигагина кўринса-да, иккала асар – Гомернинг ҳаётчан ва некбин ғоялар билан суғорилган эпоси ва Жойснинг “зулмат қоплаган” “эпопея”си бир-биридан мутлақо фарқ қилади. Блум образи, ёзувчининг мақсадига кўра, ўз прототипига пародиядир: Блум Одиссей сингари донишманд ва айёр; у ўз юртига, хотини Мэрион (эпосда Пенелопа) ёнига қайтиш йўлларини излаётганга ўхшайди. Стивен Дедалусни яратишда “Одиссея”даги Телемахдан андоза олинган. Асар “Одиссея” композициясига қурилган, унинг эпизодлари классик эпос эпизодларини, персонажлари эса – ўша юнон эпосининг асосий қаҳрамонларини пародия қилиб такрорлайди. Бунинг устига Жойс яратган Улисс “Одиссея” қаҳрамони 20 йил ҳаёти бадалида босиб ўтган йўлни бир кунда босиб ўтади. Романнинг ҳар бир эпизоди “Одиссея”даги эпизодларга ҳамоҳанг бўлиши керак. Қаранг, Блум уйидаги тонг – “Одиссея”даги Калипсо ғорига тўғри келади, Дигнамнинг дафн маросими – Улисснинг ер ости салтанатида бўлганини эслатади. “Фримен” таҳририятидаги эпизод “Одиссея” қаҳрамонининг шамоллар маъбуди Эол оролига келиши тасвирига ўхшаш бўлиши керак эди, бар эпизоди – унинг одамхўрлар қабиласи – лестриганлар орасига тушиб қолишига монанд. 10-эпизоддаги Дублиннинг бетартиб шовқин-сурони, одамларнинг бесаранжом югуришлари қай бир жиҳатлари билан Одиссейнинг “Саёқ қоялар” орасида сузиб юришини ёдга солади, Блум билан Стивеннинг исловотхонада учрашиб қолиши – Улисс ва Телемахнинг Цирцес саройидаги учрашувига уйғун. Ниҳоят, Блумнинг ярим кечаси уйига қайтиб бориши – Одиссейнинг ватанига, Пенелопа ёнига келишига монанд.\nГарчи роман маълум даражада Гомер достони структурасини такрорласа-да, аслида китобхон кўз ўнгида мураккаб киномонтаж гавдалангандек бўлади. Асардаги мантиқий мулоҳазалар, назарий қарашларда Жойснинг илк устозлари – ақидапарастлар таълимотининг таъсири сезилади. Ҳаётни натуралистик, ҳаддан ташқари ҳужжатларга таяниб ифода этиш дам-бадам персонажларнинг монологларига кўчиб ўтади, кейин бирдан узилиб қолади-ю, уларнинг фикр-мулоҳазалари орқали шарҳланади. Шунингдек, Жойсга тегишли асар матнига ўзига хос киноя-кесатиқлар қўшилади. “Улисс”, ҳеч бир мулоҳазасиз айтиш мумкинки, бошдан-оёқ услуб ва сўзларнинг кескин ўзгаришини талаб этувчи турли-туман пародияларга тўла. Жойс Библия матнлари билан черков китоблари услубини, рицарларнинг олийжаноб ҳаёти ва саргузаштлари тасвирланган асарларни, кейинги Уйғониш даври адабиёти ва қадим ирландларнинг сагаларини ҳажв остига олади. У ҳикоя қилиб бераётган воқеалар матнига дам ўша даврдаги бозори чаққон, бемаза романлар (Блумнинг жазманига нодир китоблар дўконидан китоб танлаши), дам илмий тадқиқот, дам расмий хат-хабарлар услуби бостириб киради. У ёки бу адабий оқимлар, ҳатто жанрларни пародия қилиш билан чегараланиб қолмасдан, ижодкор алоҳида ёзувчиларни: Мэлорини, Беньянни, Шекспир, Гётеларни пародияга олади. Исловотхонадаги эпизод бошдан-оёқ “Фауст”нинг “Вальпургия тунлари”ни ҳажв қилишга қурилган.\nБлум Мартага китоб олиш учун дўконга кирганида, қизнинг дидига мос китоб излайтуриб, бир асар нусхасига дуч келади ва ўша заҳоти, ўша китобнинг ифода усули ўткир пародияга дучор бўлади: “Эри бошидан сочган тиллаларнинг барини у дўконларда шоҳона либослар, қимматбаҳо тақинчоқлару безаклар сотиб олишга сарфларди. Ҳаммаси унинг учун! Раул учун!” 9-эпизодда черков уламолари ва машҳур илоҳиётчиларнинг ёзганлари масхара қилинади: “Барча бидъатхўрларнинг энг муғомбири африқолик Савелий яратган эгамнинг қавли бўйича унинг ўзининг зурриётидир… Рэтлендбэконсуотгемптоншекспир ёки хатолардан иборат комедиядаги шу номли бошқа бир шоир Гамлетни яратди, у ўз фарзандининг отасигина эмас, шу билан бирга, ўғил бўлишдан бош тортиб, ўзини жамики авлодларининг отаси деб ҳис қиларди”. Лекин Жойснинг мукаммал пародияси ўрта аср достонлари, ўша даврда яратилган романлар ва йилномаларни масхара қилганида намоён бўлади (масалан, романдаги туғруқхона ва кўзи ёриётган жувон – Блум кўргани борган миссис Пьюрфойнинг аҳволи ҳақида гап кетган эпизодлар). “Улисс” романидаги пародиялар худди ғаройиб чекинишлардек туюлади, бироқ аслида бунақа эмас. Ҳар бир шундай “чекиниш”, тасвирланаётган ўша персонаж бирор тимсол ёки бир қанча тимсолларга чамбарчас боғлиқ. Бир-бирига ўрин бўшатаётган, алмашаётган усулларда ҳам шу мантиқ кўзга ташланади. Ҳар бир эпизод ўз усулига эга. Баъзи эпизодларда эса бир қанча услублар ўрин алмашиниб келади.\n“Улисс” муаллифи одамларнинг меҳнат фаолияти, ижтимоий муносабатлар, Дублинда юз бераётган, қолаверса, Дублин атрофида, ҳаттоки Ирландия ҳаётида ҳали-ҳамон сўнмаётган сиёсий курашларни тасвирлашдан сақланади. Тўғри, шу нарсалардан айримлари ҳажман жуда катта бўлгани сабаблими, романда баъзида кўриниб қолади, лекин асар марказида даврнинг ижтимоий ва сиёсий муаммолари эмас, муаллиф тушунчасидаги инсон – муайян вазиятдаги Блум билан Стивен қиёфаси туради. Қай маънодадир инсон ҳаётини фақат жисмонан тадқиқ қилишни ўз олдига мақсад қилиб қўйган Жойс натурализми, аслида, манфур капиталистик тузумнинг асл башарасини фош қилиш иштиёқидан туғилган; шунга қарамай инсонни ниҳоятда пасткаш, палид, жирканч қиёфада акс эттиришга биргина тузумдан нафратланишнинг ўзи камлик қилади. Маҳорат билан акс эттирилган романнинг барча ўринларида ҳаётни ёқимсиз, шафқатсиз, инсонни эса абгор, ҳайвоний нафс, тубан интилишларнинг қули сифатида тасвирлашга ёзувчининг ўзида майл-рағбат кучли эканлиги сезилиб туради. Ёзувчининг қаҳрамонларни кузатувчи нигоҳи унинг умуман инсон табиатини қандай тушунишидан пайдо бўлади. Шу маънода бу нарса “Улисс” романининг муаллифига ҳам тегишлидир. Романдаги Дублин ресторанларидан бирининг тасвирида бу яққол сезилади. Овқатланиб ўтирган одамларнинг қиёфаси ёзувчи томонидан шундай акс эттириладики, беихтиёр китобхонда жирканиш ҳиссини уйғотади: “Унинг (Блумнинг) оғзидаги томоғига тиқилиб, ҳиқичоқ тутди, бемаза гўштнинг қўланса ҳиди димоғини ачиштирди. Охур олдида турган мол”.\nИнсонни ҳамда унинг ички дунёсини жисман қандай бўлса, шундайлигича қабул қиларкан, Жойс характерлар яратишга, ким бўлишидан қатъий назар, у ёки бу одамнинг руҳиятини таҳлил қилишга интилмайди. Уни, энг аввало, инсон психикасининг “пинҳоний фаолияти”, ўша, гўёки онг остида рўй бераётган сабаблар, майл-ҳавасларнинг кўлами, пировардида ҳар бир шахснинг ҳаракати, қилмишлари – унинг сезгилари, ҳали шаклланмаган, лекин ёвузлик, бадбинлик яшириниб ётган шуурини инъикос эттириш қизиқтиради. Башарти бу улкан роман саҳифаларида ҳаққоний ва ҳаётий лавҳалар, баъзан кескин ҳажв пайдо бўлиб қолса, воқелик манзарасига бутунлай путур етади, воқелик арзимаган ва мутлақо чакана, аҳамиятсиз шахсларнинг психикасини тадқиқ этиш чоғида майда икир-чикирлар орасида кўринмай кетади. Айтилмаган ва умумлашмаган, тимсолларга айланмай қолган рағбат ва истак-хоҳишларни акс эттиришга эътибор, инчунин, Жойс ижодий услубида онг оқими ҳодисасининг етакчи ўринга чиқиш сабаблари шуларга боғлиқ. Жойс инсон томонидан чала ва мутлақо англашилмаган руҳий таъсирланишни акс эттиришни ўзининг муҳим ва ягона вазифаси, деб ҳисоблаган. Шунга кўра, у ўта мураккаб фикрлаш жараёнини ифодалашнинг турли шаклларини излашда инсон онгида пайдо бўладиган бетартиб оқимлар ва бошқаларникига ўхшамаган онгнинг турли даражадаги теран қатламларида жойлашган алоҳида ҳиссиётларнинг ғайриихтиёрий равишда бир-бирига тўғри келишини тасвирламоқчи бўлади. Жойс методининг сири ҳам мана шунда кўринади. Онг оқимининг ифода шакллари романда ниҳоятда ранг-баранг кўринишда учрайди.\nТабиийки, Жойс турли одамларнинг “онг оқими”ни тасвирлашда имкон қадар инвидуалликка интилади; персонажлар монологларининг хусусиятлари (айтайлик, Блум билан Стивен монологлари) бир-биридан тамомила фарқ қилади. У ўша персонажнинг савияси ва маданияти даражасига кўра сўзлайди, индивиднинг ўзига хос жиҳатларига монанд ёритиб беради.\nЖойс онгнинг “юза” қатламларида рўй бераётган ўзгаришларни бемисл маҳорат билан тасвирлар экан, улар бундан огоҳ қилаётган объектив воқелик орқали эмас, балки ҳали англамаган онг остки қатламларида содир бўлаётган ўзгаришлар орқали англашилади.\nЖойс ҳикоянинг узвий қисмларини бир-бирига боғлайдиган натуралистик тасвирдан бошқа персонажнинг ички монологини ифодалашга ўтаётганда тафаккурни назорат қилувчи субъектив ҳиссиётлар оқимини акс эттиришга интилади. Шу важдан, табиийки, романнинг тили мавҳум, тушуниш қийин кўйга тушади, онгга қалқиб чиққан увин-тўда фикрларни инъикос эттира бошлайди, шаклни тушуниб, ажратиш қийинлашади, жумлалар равонлигига путур етади, узуқ-юлуқ ҳолга келади. Шундоқ ҳам мураккаб ёки яримта-юрумта жумлалар ва иборалар тартибсиз равишда асарга кириб кела бошлайди, нохолис ҳис-туйғулар ҳамда фикрларга асосланган ички монолог мантиқсиз, бир-бирига боғланмайдиган кечинмаларга айланадики, уларни тушуниб олиш қийинлашади ёки “мутлақо тушунишнинг иложи бўлмай қолади”.\n“Онг оқими” усулига роман хотимасидаги бош ҳарфларсиз ва тиниш белгиларисиз чўзилгандан-чўзилган Мэрионнинг ички монологи яққол мисол бўла олади. Модомики, Мэрион бутунлай туғма ҳис-туйғулар ихтиёридан чиқолмас экан, унинг онг оқимида ғайришуурий ҳодисаларнинг шуур устидан устунлигини намойиш этиш анча қулайлик туғдиради. Бу ифода, деярли, қаҳрамонларнинг ички монологларидан иборат роман мазмунини акс эттиришда Жойс қандай ранг-баранг тўқималар ўйлаб топганини кузатишга имкон беради.\nКатолик руҳонийсининг инглиз тилидаги маърузасини тинглаётган Блумнинг онгида турли фикрлар, бир-бирига ўхшамаган ҳис-туйғулар туғён уради. Бунда инглизлар ҳукмронлигидан норозилик ҳам, аёлларнинг тавба-тазарруси ҳақида ҳаёсиз хаёллар ҳам, католиклар маросимида ўқиладиган тавба дуоларига нисбатан ишончсизлик ҳам сезилиб туради. “Жаноб Блум инглизча сўзларни илғаб олиш учун бўйнини чўзди. Уларга сўнгак берсинми. Ғира-шира эслайман, черковга охирги марта қачон келгандим? Gloria билан маъсума қиз. Иосиф унинг завжи. Пётр билан Павел. Агар нима гаплигини билсанг жуда қизиқарли бўлса керак, шубҳасиз. Ҳайратомуз ташкилот, соат механизмидек янглишмайди. Тавба қилишни ҳамма яхши кўради. Унда мен ўзим сизга ҳаммасини айтиб бераман. Тазарру. Мени жазоланг, илтимос. Қудратли қурол бор қўлимда. Врач ёки адвокатдан каттароқ, аёллар жудаям талпинади. Мен эса тш-ш-ш. Сиз эса ча-ча-ча-чами? Нега сиз? Ўзини оқлаш учун узугини кўздан кечиради. Йўлак деворларининг ҳам қулоғи бор, энг охирида эрига маълум бўлади. Худонинг ургани шу”.\nБлумнинг мулоҳазаларида кескин ҳажв оҳанги сезилади, бироқ ўша заҳоти бу оҳанг хира тортиб, дублинлик бир мутаассиб одамнинг алмойи-алжойи онг оқимига айланади. У черковни тарк этади, Дублин кўчаларидан кетиб боради, бир замонлар донлашиб юрган Мартадан келган мактубни такроран ўқийди, пойинтар-сойинтар, чала-ярим фикрлар қалқиб чиқади – Блумнинг ички монологида мантиқ бузилади. У чўнтагига солиб қўйган хатни пайпаслайтуриб тўғнағич олади. “Оддийгина тўғнағич-а? Уни кўприкка етганда улоқтириб юборди. Кўйлак-пўйлагидан тушиб қолган бўлса керак, чаккимас. Қизиқ, уларда нечта тўғнағич бўларкан. Тикансиз гул бўлмас”.\nТартибсиз ва мантиққа хилоф онг оқимини ифодалаш учун Жойс ҳар турли усуллар қўллашга ҳаракат қилади. Баъзи ўринларда, айниқса, муаллиф қадимий усулларни пародия қилишга киришганда роман тили истеъмолдан чиққан эски сўзлардан ташкил топади. Истеъдодининг йўналишидан келиб чиққан ҳолда ҳамиша пародия қилинаётган асар услубини сақлаб, улардан келтираётган иқтибосни, дейлик, диний ибораларни қайта ишлаб, бошқа ифода шаклига кўчиради ва асарга киритади. Баъзан романда кутилмаган, янги сўз ёки бирикмалар учрайди, “Улисс” матнида атайин маҳаллий шевалардан олинган, хорижий тиллардан ясалган иборалар, хусусан, ҳам замонавий, ҳам қадимий идиш, юнон ва айниқса, лотин тилига алоқадор ифодалар, сифатлашлар истаганча топилади.\n“Улисс”да Жойс сўзларни, исмларни эркин, кўнгли тусаганча бир-бирига улаб, янги сўзлар ясайди. Масалан, бир ерда Жойс “Дэви Бирн эснайтурибкулимсирадибоширғади”, бошқа ерда “Рэтлендбэконсуотгемптоншекспир”, дея сўз ясайди, гоҳида инглизча, баъзан эса бошқа хорижий тиллардан фойдаланиб шунақа жумлалар тузади. Сўзларнинг қўшилиши кўпинча ҳарфларни қўшиб ёзишга ўтиб кетади. Бундай ҳолатларда улар имо-ишора, у ёки бу персонажнинг ҳолати ёки кайфиятини англатишга хизмат қилади. Ички монологларнинг жумлалари майда бўлакчаларга ажралиб кетади. Мантиқсиз фикрини аниқ етказиб бериш учун зўр бераётган муаллиф тасодифий, бир-бирига боғланмаган фикрларни қистириб ўтади ёки жумлани охиригача ёзмай чала қолдиради ва бу билан нотугаллик, нотекисликни кўрсатиб беради. Рафиқасининг кўйлаги ҳақида Блум шундай хаёл суради: “Гўё (мен пайларимни чўзиб юбордим), шу сабабдан (у шу кўйлакда бўлгани учун)”. Ёинки: “Айтишича ҳазил (қилиш) ни яхши кўр (мас) эмиш”.\nБу мисолларни шунчаки келтираётганимиз йўқ, зеро, бу парчаларни ўқиган ношуд “билимдон” дарҳол рўйирост кўзга ташланаётган мантиқсизликдан кўз юмолмай, худди бир нимани кашф қилгандек ёки ҳеч ким кўрмаган хато-камчиликни топгандек ич-ичида севиниб кетиши ҳам мумкин. Ҳолбуки, Жойснинг ўзига хос тили ва сўз ясашдаги шижоати деймизми, тил соҳасидаги закоси деймизми, айниқса, мана шундай онг оқимини акс эттириш чоғида – матнда деярли англаб бўлмайдиган бир-бирига боғлиқ бўлмаган, лекин уюшиб келаётган фикр, сезгилар ҳамда онг остидан қалқиб чиқаётган ғайриихтиёрий таъсирларни инъикос эттиришга уринишларида яққолроқ намоён бўлади.\nЯна бир эътиборли жиҳати шундаки, “Улисс” романидаги жуда кўп ўринлар жиддий адабиётга муносиб эмас: унда оғизга олиб бўлмайдиган сўзлар ғиж-ғиж, баъзи ерлари учига чиққан ҳаёсиз фильмларни эслатади. Шулардан бехабар “оддий” китобхон романдан (дилпазир машғулот) мароқли воқеалар излайди, бироқ бунинг ўрнига бу адоқсиз (чек-чегараси йўқ) сўз ботқоғининг дилгирлигини кўриб ҳафсаласи пир бўлади. Очиғини айтганда, “Улисс”ни биринчи марта ўқиб чиқиш оғир иш. Осон эмас. “Ишдан чарчаган пайтларда” кўз югуртириб чиқишдан фойда йўқ. Уни диққатни сусайтирмасдан, биронта эпизод, ҳатто жумлани ташлаб кетмасдан ўқиш керак, чунки ҳаддан зиёд арзимагандек туюлган деталлар яхлит бир бутунликнинг ташкил этилишида асосий восита бўлиши ёки муҳим вазифани бажариши мумкин. Жойс китобхонга ёрдам бермайди, гап нимада эканини тушуниб олгунингча кўп нарсалар англанмай ўтиб кетади, кўпдан-кўп воқеалар орасидаги боғланиш одамни адаштиради, гапда сўз ёки гап бўлаги тушиб қолади, ўрни тўлдирилмайди, жонлантириш, ташбеҳ, мажозлар англашилмайди. Бунинг устига соф тилшуносликка оид қийинчиликлар вужудга келади. Бир томондан ирланд тилида учрайдиган жонли ибораларнинг сероблиги, иккинчи томондан мунтазам равишда сўз ва иборалар ясаш, турли мақсадларда сўзларнинг шаклини бузиш. Бунинг устига ортиқча, шарт эмасдек туюлувчи ҳолатларга, масалан, алоҳида-алоҳида ёзиладиган бир сўзни иккинчи сўзга қўшиб ёзиш, баъзан ўз имло луғати бўйича сўзлар тузишга берилади. Романнинг фақат Ирландияда машҳур, бошқа ерларда, ҳаттоки, Англия ўқувчилари орасида номаълум бўлган (айнан ўша ерда унинг асари жудаям кам ўқилади) буюмлар, нарсалар, жойлар номлари билан тўлиб-тошганлиги ҳақида гапирмаса ҳам бўлади. Ва ниҳоят, асосийси, “Улисс” мураккаб асар экани, унинг майда тошчалардан қурилиб барпо этилган маҳобатли иншоотга ўхшашлигидир. Бу тошчалар янаям майда, чигал, бир томондан бириктирадиган, иккинчи томондан чалғитадиган нақшлардан иборат бўлиб, асарнинг катта қисмини ўқиб бўлгачгина, уни яхлит роман ҳолида ҳис қила бошлайсиз ва бу майда, митти бўлакчалар бирлашиб, кўз олдингизда “Улисс” романининг асосий бадиий мазмунини ташкил этувчи йирик инсон образлари, энг аввало, романнинг бош қаҳрамонлари – хусусан, Лепольд Блум тимсолини гавдалантиради.\nҚисқаси, Ирландияни тарк этгач, ҳаётдан безган Жойс санъат ошиёнида яшамоқни ихтиёр этди, унинг назарида, фақат шундай қилгандагина у озодлик нашидасидан баҳрадор ва унинг малол келарлик таъсиридан халос бўларди. Эришган юксак муваффақиятлари сўқмоғида адашган ёзувчи ижодкор сифатидаги бор имкониятларини ўша оламшумул асарини яратиш жараёнида сарф этди. Одатда, “Улисс” романини модерн адабиётининг энг мумтоз намунаси сифатида баҳолашади. Тўғрироғи, Жойснинг сўнгги иккита романида образлар тизими қандай инқирозга юз тутган бўлса, бу асарда шакл шундай таназзулга учрайди ва барбод бўлади. Жойснинг ҳаёти давомида эгаллаган билимлар хазинаси, тасвирлашдаги бемисл маҳорати ҳамда тил бобидаги бебаҳо бойлиги барпо этиш, яратишга эмас, балки яксон этишга хизмат қилди. Жойс “Улисс”ни яратиш билан икки ўт орасида қолган, зиддиятларнинг машъум ва ҳалокатли ўпқонларида ғарқ бўлаётган башарият фожиасини акс эттирмоқчи эди. Шпенглер ва бошқа буржуа файласуфларидан кейин у тарихий тараққиётнинг истиқболи йўқлиги ҳақидаги тушкун таълимотнинг яловбардорига айланди, афсуски, ўзи мана шу бадбин ва адолатсиз ҳаётда яшаб, ижод қилишга мажбур бўлди.\n← Аввалги Аввалги Сабоҳаддин Али. Айрон (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Александр Вампилов. Ўрдак ови (уч пардали драма)


“Юксалиш” кичик саноат зонаси янада равнақ топади – Кичик саноат зонаси\nНаманган вилояти ҳокими Шавкатжон Абдураззақов Наманган шаҳридаги “Юксалиш” кичик саноат зонасида мазкур ҳудудда корхоналарни барпо етаётган тадбиркорлар билан учрашди.\n—Президентимиз Наманган вилоятига ташрифлари чоғида “Юксалиш” кичик саноат зонасида амалга оширилган ишларни алоҳида еътироф етдилар. Тадбиркорлар лойиҳаларининг 85 фоизини ўз маблағи ҳисобига барпо етгани таҳсинга лойиқ еканлигини таъкидланди. Енди банкларимиз тадбиркорларимиз олдидаги қарзини қайтарадиган вақт келди. Чунки бу ердаги ишбилармонларимизда ўзлариникига қўшимча яна камида биттадан шундай корхоналар қуриш иштиёқи борлигини биламиз, — деди вилоят раҳбари.\nШу ернинг ўзида вилоят кичик саноат зоналари дирексиясининг янги раҳбари таништирилди. Акмал Дадабоев мазкур дирексия бошлиғи етиб тайинлангани маълум қилинди. Шаҳар секторлари раҳбарлари ҳафтада камида икки кун “Юксалиш” кичик саноат зонасида юзага келаётган masala ва муаммоларни ҳал етиш билан шуғулланиши қайд етилди.