Кӯпчилик кутган хабар! Шавкат Мирзиёев Тожикистонга келади – Замон\nКӯпчилик кутган хабар! Шавкат Мирзиёев Тожикистонга келади\nЖорий ҳафтада Душанбега сафар қилаётган Ўзбекистон Бош вазири Абдулла Арипов Тожикистон расмийлари билан иқтисодий ҳамкорликни ривожлантириш ва чегара масалаларини муҳокама қилиши режалаштирилган.\nТожикистон президенти матбуот котиби Абдуфаттоҳ Шарифзоданинг Озодлик радиоси тожик хизматига билдиришича, Абдулла Арипов Тожикистонда 10-11 январь кунлари бўлади.\nУнга кўра, Абдулла Арипов Тожикистон президенти ва Бош вазири билан учрашиб, икки давлат орасида савдо ва иқтисодий ҳамкорликни ривожлантириш, давлатлараро чегарадаги баҳсли ҳудудларни муҳокама қилиши кўзда тутилган.\nШунингдек, Ўзбекистон Бош вазирининг Тожикистонга сафари жараёнида Президент Шавкат Мирзиёевнинг Душанбега расмий ташрифи муҳокима қилинади.\nШавкат Мирзиёевнинг Тожикистонга сафари жорий йилнинг баҳорида бўлиб ўтиши кутилмоқда.\n6 январь куни Тошкент вилоят халқ депутатлари кенгаши сессиясида нутқ сўзлаган Ўзбекистон президенти Тожикистонга расмий сафар қилиш учун тайёргарлик кўраётганини маълум қилди.\nЎзбекистон президентининг Тожикистонга ташрифи давомида йирик ва муҳим икки томонлама битимлар имзоланиши кутилмоқда.\n“Тожикистонга сафарга тайёргарлик қилиб келади Абдулла Ниғматович, биз катта–катта шартномаларга қўл қўйиб, темир йўл ҳам очилади Тожикистон билан, электр узатиш линияларини ҳам очишга келишдик…”, деди президент.\nТожикистон парламенти Халқаро алоқалар қўмитаси раиси Олим Салимзода Озодлик радиоси билан суҳбатда Ўзбекистон президентининг Тожикистонга кутилаётган расмий сафари икки давлат орасидаги муносабатларнинг янада яхшиланишида “тарихий бир ҳодиса”, дея баҳолади.\n“Мен ушбу сафар натижасида Тожикистон ва Ўзбекистон ўртасида виза режимининг осонлашишига умид боғлайман. Шунингдек, сафар жараёнида темир йўл алоқалари, энергетика соҳасида ҳамкорлик ва олдинги автобус ва поездлар қатновларини тиклаш масалалари муҳокама бўлиши кутилмоқда,”–деди Олим Салимзода.\nТаҳлилчилар фикрича, Ўзбекистон президентининг Тожикистонга расмий сафари икки давлат орасидаги муносабатларни яхшилаш ва ватандошларнинг борди-келдиларини осонлаништиришга йўл очади.\nАммо, таҳлилчи Абдуқодир Рустамнинг ишонишича, виза режими ва чегара минтақаларининг миналардан тозаланмай қолаётгани икки давлат муносабатларининг янада яхшиланишига тусқинлиқ қилмоқда.\n“Икки давлат орасида авиақатновларни йўлга қўйиш ва чегара ўтиш пунктларини очишдан аввал виза режимини бекор қилиш лозим. Бу бошқа муаммоларни ҳал қилишга йўл очади. Шунингдек, Ўзбекистон президентининг Тожикистонга расмий сафари жараёнида икки давлат чегара олди минтақаларни миналардан тозалаш масаласи ҳам муҳокима бўлиши керак,” -деди Абдуқодир Рустам.\nИслом Каримов вафотидан сўнг президентликка келган Шавкат Мирзиëев Тожикистон билан муносабатларни яхшилашга уринмоқда.\nТожикистон ҳукумати сўнгги бир йилга яқин муддат ичида Ўзбекистон билан савдо алоқалари 5,7 маротаба ўсиб, 2015 йилдаги 12 миллион доллардан 69 миллион 200 минг долларга етганни билдирди.\nАммо чегара чизиғини аниқлаш ва чегарадаги баҳсли минтақалар масалаларини ҳал қилиш тўғрисида томонлар келишувга эришмаган.\nЧегаранинг энг асосий баҳсли ҳудудларидан бири Тожикистон ҳудудида жойлашган, ўтган асрнинг 40- йилларида қурилган Фарҳод тўғони ҳисобланади.\nSlideshow Тожикистон Тожикистон янгиликлари Ўзбекистон Ўзбекистон янгиликлари


Гулсанам Мамазоитова: “Ҳозирча 5 кун билан чекланаман...”\n17:59 / 08.02.2016\nЎзбекистон Республикаси халқ артисти Гулсанам Мамазоитова 9-13 февраль кунлари “Истиқлол” санъат саройида бўлиб ўтадиган “Мен сизни топгунимча” деб номланган жонли ижродаги концерт дастурига қизғин ва жиддий ҳозирлик кўрмоқда. Беш кунлик ижодий “имтиҳон”нинг нақадар масъулиятли эканини яхши ҳис қилган хонанда учун ҳар дақиқа ғанимат. Шундай бўлса-да, оммавий ахборот воситалари учун ҳам вақт ажратмоқда. Темирйўлчилар маданият саройида бир соат кутиб қолганимизни ҳисобга олмаганда, ҳаммаси кўнгилдагидек кечди. Ўн беш дақиқалик вақтдан фойдаланиб, белгиланган саволларимизнинг қарийб барчасига жавоб олдик, айримларига эса хонанда жавоб бермасликни лозим топди.\nГувоҳи бўлдик, концертга тайёргарлик авжида. Бу йилги репертуар, улардаги янги қўшиқлар, томошабинларга манзур бўладиган янгиликлар ҳақида айтсангиз.\nСанъаткор учун концерт жуда катта масъулият талаб қиладиган жараён. Жиддий тайёрланаяпмиз ва имкон қадар концерт билан боғлиқ барча жиҳатлар, репетициядан тортиб, журналистлар билан мулоқотгача улгуришга ҳаракат қилаяпмиз. Мақсад концертнинг ҳар томонлама савияли бўлишига эришиш.\nРепертуар ҳақида гапирадиган бўлсак, у ранг-баранг мавзу ва турли йўналишларда: ватанпарварлик, оналар ва болалар, муҳаббат, садоқат ва ҳоказо. Нафақат миллий эстрада, балки классик йўналишдаги қўшиқларга ҳам урғу берилган. Мухлислар, умид қиламизки, зерикиб қолишмайди.\nХорижий тиллардаги қўшиқлар ҳам бўладими?\nБу йил ўтган йилгидан фарқли ўлароқ, фақат ўзбек тилидаги қўшиқлар ижро этилади. Концертда мухлислар кўнглидан жой олган қўшиқларимдан тортиб, янги янги ижод намуналарини тақдим этамиз. Дастурнинг ярми аввалгилардан сараланган қўшиқлар бўлса, ярми янги асарлар.\nЖонли ижрода концерт беришнинг яхши ва қийин томонларига изоҳингиз?\nЖонли ижронинг яхши томонлардан бири, мухлислар билан тўғридан-тўғри, жонли мулоқотда бўласиз. Юракдан чиқаётган садо, юракларга етиб боради. Қолаверса, жонли ижро санъаткорни чархлайди, ижро маҳоратининг ўсишига сабаб бўлади.\nҚийин томони шундаки, ҳозирги совуқ об-ҳавода томоқнинг шамоллаши хавфи кучли. Чунки соатлаб ашула айтиб чиқиб, нафас йўлларини шамоллатиб қўйиш мумкин. Лекин овозни асраб, барчасини қоидаси билан бажаришга ҳаракат қилаяпмиз.\nБеш кунлик жонли ижродаги концерт. Агар жонли ижрода бўлмаганда ҳам шунча кун концерт берармидингиз?\nАлбатта. Ҳозирги ёшим ва даражамда мен учун етарли муддат. Балки, вақти келиб, маҳоратим ва имкониятим янада ортиб, устозларимиздек бир неча кунлаб концерт бериш ҳам насиб қилар?! Унгача шу билан чекланаман.\nБу йилги концерт учун қайси шоирлар, бастакорлар, сайқал берувчилар билан ишлаяпсиз?\nБу йил ҳам доимий ҳамкорлар билан ишлаяпмиз. Бастакорлар Дилшод Аҳмадшо, Иқбол Муҳаммаджонов, Отабек Муҳаммадзоҳид, шоирлар Ўзбекистон халқ шоири Иқбол Мирзо, Рислиғой Ҳотамова ва бошқа ижодкорларга мурожаат қилдик. Шу ўринда яна бир янгилик: концерт дастурида бу йилги янги “Баҳорим келгай” деб номланган аудиоальбомни ҳам мухлисларга тақдим этамиз.\nКонцертингиз шоирлар султони ҳазрат Алишер Навоийнинг туғилган кунида бошланади. Билишимизча, уларнинг ғазалига басталанган қўшиқ ҳам бўлади.\nАлбатта. Ўзбекистон халқ артисти, устозимиз Озодбек Назарбеков яхши ташаббус билан чиқди. Унинг бошчилигида бир неча ёш хонандалар ҳазрат Навоий ғазалларини ўз овоз имконияти, йўналишига қараб, қўшиқ қилиб айтдик. Менга ҳам шундай бахт насиб этди. Баҳони холис тингловчилар беришади.\nНима деб ўйлайсиз, Гулсанам Отабек сингари акаси бўлмаганида, шундай даражага эриша олармиди?\nАлбатта, йўқ. Отабек Муҳаммадзоҳид менинг устозим, маслаҳатгўйим, тўғри йўл кўрсатувчи инсоним. Барча ютуқларимда уларнинг ҳиссаси бор. Акам бўлибгина қолмай, отам ўрнида кўраман. Уларни Яратганнинг менга берган инъоми, деб биламан.\nОтабек Муҳаммадзоҳиднинг асл мухлислари Гулсанамникидан кўп, дейишади. Тўғрими шу?\nАлбатта, тўғри ва мен бундан фақат хурсандман. Бу уларнинг жигарим бўлгани учунгина эмас. Агар касбдошларимнинг мухлиси меникидан кўп бўлса, бундан фақат шодланаман. Чунки инсоннинг кўнгли тоза, нияти тўғри бўлса, ўзи хоҳлаган натижаларга эришади. Унинг атрофида ҳам яхши инсонлар кўп бўлади.\nСанъаткор одоби. Ёмон хулқи билан халқ орасида обрўсини йўқотган, миллий менталитет билан билан умуман ҳисоблашмайдиган қўшиқчиларга муносабатингиз?\nТўғриси, ундайларга баҳо беришга ёшлик қиламан. Бироқ ҳар бир инсон ўз миллатининг анъналарини, қадриятларини, маданиятини яхши билиши ва ҳурматлаши шарт. Айниқса, доим эл эътиборида турадиган санъаткорлар.\nКўпинча санъаткорлар саҳнада бошқача қиёфа ёки образда, ҳаётда эса бошқача қиёфада бўлади. Иккаласини уйғунлаштира олиш мумкинми?\nАлбатта. Бу санъаткорнинг ўзига боғлиқ. Кўпинча мухлислар саҳнада кибрли кўринасиз, бироқ ҳаётда ундай эмассиз, дейишади. Бундан ҳурсанд бўламан. Саҳнада хушчақчақ бўлиб, ҳаётда эса кибрли бўлгандан шу яхши-ку.\nХалк артисти унвони масъулияти эркин ижод килишга ҳалақит қилмайдими?\nХалқ артисти унвони жуда катта эътироф ва шараф. Бундан фахрланаман. Бироқ масъулияти ҳам катта. Ўзимни тутишим, кийинишим, қўшиқларимга янада масъулият билан қарашга ундайди. Бу фақат ижобий ҳолат. Ёнимга юртимизни турли бурчакларидан “устозлик қилинг” деб келаётган ёш сингилларим, шогирдларимга ҳам шуни қаттиқ уқтираман.\nОнам ҳам “Сен халқ кўз ўнгидаги инсонсан. Ўзингни доим чиройли тут, намунали бўл. Қалбингни тоза бўлсин ва мухлислар ҳам шунга қараб муомала қилишади”, деб кўп айтадилар.\nИнтернет ривожланиб, бундан барча бирдек фойдаланмоқда. Жумладан, санъакорлар ҳам бугун турли ижтимоий тармоқларда фаол. Бунга қандай муносабат билдирасиз?\nИжобий муносабатдаман. Ким нима мақсадда фойдаланса, албатта шунга эришади. Ҳаммаси инсоннинг ўзига боғлиқ. Мен ҳам ўзим учун зарур бўлган нарсалар, масалан, мухлислар фикри, муносабати ва ижодий янгиликларим билан таништириб бориш учун ижтимоий тармоқлардан фойдаланиб тураман. Интернетга кириб, ҳатто унча-мунча фонотекаларда йўқ эски қўшиқларни ҳам топса бўлади. Қолаверса, дунё мусиқа оламида бўлаётган янгиликлар, иқтисодий-сиёсий ўзгаришлар билан ҳам танишиб бораман.\nГулсанам Мамазоитова санъатдан ташқари қайси касбни дўндирган бўларди?\nДизайнерлик. Турли либослар дизайнига қизиқиш кучли. Либосларимни ҳам ўзим саралаб, танлайман. Қўшиқча бўлмаганимда, эҳтимол, яхши дизайнер бўлармидим.\nЮртимиз тинч бўлгани учун бугун юракка қўшиқ сиғаяпти, концертлар бераяпмиз. Доим тинчлик бўлсин! Жаннатмакон ўлкамизга ҳеч қачон кўз тегмасин!\nP.S: Гулсанам Мамазоитова берилажак саволлар билан танишар экан, қуйидаги иккита саволга жавоб беришни истамади.\nМайдоннинг ўртасидаги санъаткор барчанинг нигоҳида. Сиз ўзингиз ҳақингиздаги танқидий фикрларга доим танқид билан жавоб берасизми?\nМухлислар жуда қизиқишаяпти: “Фалончига унвон беринг” деган тўртликнинг нишони бормиди?\nИнтервьюнинг видеоформатдаги кўриниши


Генерал-майор зафарободлик ёшларга қандай маслаҳатлар берди? » Жиззах вилояти ички ишлар бошқармаси расмий сайти\nЖиззах вилояти ички ишлар бошқармаси » ИИБ хабарлари » Генерал-майор зафарободлик ёшларга қандай маслаҳатлар берди?\nЖиззах вилояти ички ишлар бошқармаси бошлиғи, генерал-майор Ғайрат Қодиров Зафаробод туманининг Нурафшон, Тинчлик, Писталикент аҳоли пунктларида яшовчи уюшмаган ёшлар билан учрашди.\nЖиззах вилояти ички ишлар бошқармаси бошлиғи билан мулоқот учун тўпланган ёшлар дастлаб ички ишлар органлари фаолиятида қўлланилаётган автоуловлар ҳамда қурол-яроғлар билан яқиндан танишиш имконига эга бўлдилар. Бу жараёнда уларга ички ишлар органлари соҳавий хизматлари фаолияти, фойдаланувдаги техника ва воситалар ҳақида атрофлича маълумот берилди. Шундан сўнг Жиззах вилояти ички ишлар бошқармасининг патруль-пост хизмати ва жамоат тартибини сақлаш бошқармаси кинология хизматлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўлими ходимлари хизмат итлари ёрдамида жиноятчиларни ушлаш, қурол-яроғ ва гиёҳванд воситаларни топиш, из қидиришга оид малака ва кўникмаларини намойиш қилдилар.\nМулоқот давомида улғайиб келаётган авлод вакиллари томонидан бир қанча масала ва муаммолар кўтарилди. Бинобарин, тадбиркорлик ва фермерлик фаолиятини йўлга қўйиш учун ер майдони ажратиш, кредит олиш, ўқув муассасаларини спорт мураббийлари, замонавий компьютерлар ва чолғу асбоблари билан таъминлаш, кутубхона очиш, футбол майдонини замон талабларига мослаш ва зарурий анжомлар билан таъминлаш юзасидан мурожаатлар бўлди.\nШунингдек, ҳарбий майдончаларни юзага келтириш, ҳудуддаги маданият марказини таъмирлаш, йўлларни созлаш, моддий ёрдам ажратиш, ишга жойлашиш бўйича талаб ва таклифлар билдирилди. Учрашув давомида ёшларга бир қатор соҳалар бўйича ҳуқуқий маслаҳатлар берилди.\nШу жойда тегишли идоралар масъуллари жалб этилган ҳолда муаммоларни ҳал этиш чора-тадбирлари белгилаб олинди. Айтиш жоизки, Жиззах вилояти ички ишлар бошқармаси бошлиғи томонидан бу каби тадбирлар мунтазам ўтказиб борилмоқда ва масалаларга қисқа муддатларда ечим топилаётир.\nТадбир давомида тумандаги 5 та ўрта умумтаълим мактаби ҳамда спорт тўгаракларига вилоят ички ишлар бошқармаси томонидан ажратилган спорт анжомлари топширилди. Шунингдек, ҳудуддаги ўрта умумтаълим мактаблари жамоалари ўртасида уюштирилган волейбол мусобақаси ғолиблари тақдирланди.\nМаълумот ўрнида айтиш керакки, жорий йилнинг ўтган даврида Жиззах вилояти ички ишлар органлари вакиллари ва ёшлар ўртасида 20 дан ошиқ мулоқотлар ўтказилди. Ушбу жараёнда 140 дан ортиқ муаммо ва масалаларга ечим топилган.


19:24 17/12/2018 Эълонлар ва билдиришномалар бўлими\n17:56 17/12/2018 Тиббий маслаҳат: йилнинг совуқ пайтида қандай уйғониш мумкин?\nЭълонлар ва билдиришномалар бўлими 19:24 17/12/2018\nТиббий маслаҳат: йилнинг совуқ пайтида қандай уйғониш мумкин? 17:56 17/12/2018\nЕтарли даражада ухланг: агар шу оддий қоидага амал қилмасангиз, нима қилишингизга қарамай, осонликча уйғона олмайсиз.\n1 октябрь куни “Навбаҳор” 24-тур доирасида Қўқонда “Қўқон-1912” жамоаси меҳмони бўлади. Қўқондаги “Марказий” ўйингоҳда бўлиб ўтадиган учрашув соат 16.00да бошланади. Бир кун олдин бўлиб ўтадиган ёшлар ўртасидаги баҳс ҳам “Марказий” ўйингоҳда соат 16.00да бошланади.\nЭслатиб ўтамиз Қўқондаги учрашувни Вадим Агишев бошқариб боради. Унга қанотларда Р.Нўъмонов ва С.Еремеевлар ёрдам беришади. Захирадаги ҳакам сифатида Д.Жалимов қайд этилган. Назоратчилик Сардор Нажафалиев зиммасига юклатилган. Қўқон шаҳрига ПФЛ вакили сифатида Алексей Фролов ташриф буюради.\nНаманганда "Обод"га қарши ўйин 16.00да бошланади\n2017 йилги чемпионатнинг дастлабки турида “Навбаҳор” Тошкентнинг “Обод” клубини қабул қилишидан хабарингиз бор.\niPhone 8 да симсиз қувват олиш имконияти бўлади\nЯнги iPhone’нинг тақдимоти 2017 йил сентябрида бўлиб ўтади. «Hi-tech.Mail.ru»нинг ёзишича, янги қурилма iPhone’дан жиддий фарқ қилгани сабабли, у iPhone 7с эмас, балки iPhone 8 номини олади.\nЭРТАМИЗ БУГУНДАН БОШЛАНАДИ\nМамлакатимиз мустақилликка эришган дастлабки кунлардан бошлаб Президентиимз ва ҳукуматимиз томонидан фарзандларимизни ҳар томонлама соғлом камол топишлари учун имконият ва шароитлар яратилди. Уларни умумбашарий қадриятлар руҳида тарбиялашга алоҳида эътибор қаратилди. Болалар ҳуқуқлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш борасида давлат миқёсида қонунлар, тегишли муҳим ҳужжатлар қабул қилинди. Биргина она ва бола саломатлигини муҳофаза қилиш борасида олиб борилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, таълим тизимидаги бугунги янгиланишларнинг барчаси бу соҳада эришилган ютуқларнинг амалий исботидир.\n«Навбаҳор»: Назорат ўйинида «қизиллар» устун келди\nЖамоамиз аъзолари «Олмалиқ» билан ўтадиган учрашувга тайёргарликни давом эттиришмоқда, деб хабар тарқатмоқда клуб расмий сайти.\nҚўқондаги ўйин да бошланади «Навбаҳор»\nУйма-уй юрилса муаммолар бўйма-бўй кўрсатади 04.08.2017 17591\nНаманганлик ёш олим халқаро мукофотига сазовар бўлди 04.04.2018 12215\n"Олтин мерос"нинг меросхўрлари ким? Ёки бир ярим аср аввал Наманганга илк техникани олиб кирган Қодирхўжа эшон уйининг бугунги аҳволи ҳақида 02.11.2017 11123\nМирзиёев ўзбек тилида сўзлаша оладиган робот яратган Олимжон Тўйчиевни вазир ўринбосари этиб тайинлади 02.07.2017 10507\nНаманган шаҳридан ўтган канал соҳиллари кимларга хизмат қилмоқда? Бу ердаги ноқонуний иншоотлар депутатлар ташаббуси билан бузилмоқда? 21.07.2017 10388\nИбратнинг муносиб издоши 30.05.2018 9470\nШавкат Мирзиёевнинг узоқ кутилган Наманган ташрифи 20.06.2017 8800\nНаманганлик Меҳриноз Аббосова Ўзбекистон Ижодкор ёшлар уюшмаси раиси этиб тайинланди 19.07.2017 8572\nНаманган туманидаги сайёр қабулда муаммолар ечими юзасидан чоралар кўрилди 15.04.2017 8457\nХалқ денгиздир, халқ тўлқиндир, халқ кучдир... Бутун кучни халқ ичидан олайлик, Қучоқ очиб халқ ичига борайлик! 14.07.2017 8214


Жаҳон банки гуруҳи ва унинг функциялари » Iqtisodiyot » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatIqtisodiyot Жаҳон банки гуруҳи ва унинг функциялари\nЖаҳон банки гуруҳи ва унинг функциялари\nFayl hajmi 160,13 kB\nЖаҳон банкининг ташкил топиши, мақсади ва вазифалари\nЖаҳон Банкининг молиявий ресурсларини шаклланиши ва\nЖаҳон Банкининг Ўзбекистон билан алоқалари\nМамлакатимиз раҳбари И.А.Каримов бошчилигида мустақилликнинг дастлабки йилларида белгилаб олинган ислоҳотлар қаторида Ўзбекистон Республикасининг “халқаро иқтисодий ва молиявий ташкилотларга, Халқаро валюта фонди, Халқаро тикланиш ва тараққиёт банки, Осиё тараққиёт банкига аъзо бўлиш” масалалари аниқ этиб белгилаб олинган. Ўтган давр мабойнида мамлакатимиз “кўп томонлама халқаро иқтисодий ҳамкорлик ташкилотлари фаолиятида қатнашиб келмоқда, ҳамда уларга фаол сиёсат ўтказа бошлади” .\nЎзбекистон Республикасининг халқаро молия институтлари билан ҳамкорлиги лойиҳалар доирасида амалга оширилишини инобатга олсак, ушбу лойиҳаларнинг қабулиниши, тартибга солиниши маълум бир жараён сифатида гавдаланади. Албатта, ушбу жараён ўзига хос цикллардан иборат бўлиб, лойиҳа доирасида кредитнинг берилишидан, лойиҳа натижасидаги баҳоланишга қадар давом этади. бундан ташқари лойиҳаларнинг амалга оширилиши ва жорий этилиши, уларнинг молиялаштирилиши кенг оммага маълумот етказилиши билан бирга юзага келади.\nЖаҳон банки гуруҳи 1944 йилда Бреттон – Вудс келишувида 45 давлат ташуббуси билан ташкил этилган. Бу келишувда, шунингдек, Халқаро Валюта Фонди (ХВФ) ҳам ташкил этилган. Бреттон – Вудс тизимининг асосий мақсадлари қуйидагилардан иборат эди: барқарор алмашув курсларига эга бўлган халқаро валюта тизимини ташкил этиш; қаттиқ валюта назорати бекор қилиниши ва барча валюталарнинг конвертирланишига эришиш.\nЖаҳон банкининг асосий мақсади, ривожланаётган мамлакатларнинг иқтисодий ўсишишини барқарорлаштириш ва қашшоқликни камайтиришдан иборат. Жаҳон банкининг ХВФдан фарқли томони шундаки, Жаҳон банки фақат ривожланаётган давлатларга узоқ муддатли ёрдам кўрсатади, ХВФ эса барча давлатларда бўлаётган вақтинча кризисларни олдини олишга ёрдам беради.\nХалқаро молия институтлари билан ЎзбекистонРеспубликаси ўртасидаги молиявий муносабатларни тартибга солиб турувчи ҳуқуқийнорматив хужжатларнинг камлиги ва мавжуд бўлган хужжатларнинг айрим моддаларининг давр талабига мос келмаслиги, айрим лойиҳаларнинг вазифалари тор доирада ва қисқа вақт бирлигида белгиланиши, ҳозирги кунга келиб халқаро молиявий ташкилотлар лойиҳаларни молиялаштиришга маблағ ажратишни\nтасдиқлаётганликларида фақатгина маълум бир масалаларни кўриб чиқмоқдалар.\nЎзбекистон Республикаси молия-банк соҳасида Жаҳон банки билан бир қатор ҳамкорликларни йўлга қўйган ва муттасил ишларни амалга ошириб келмоқда.\nЖаҳон банки томонидан кўрсатилаётган техник ёрдам доирасида, банк назорати бўйича Базель қўмитасининг Базель-2 ва Базель-3 тавсияларини мамлакатимиз банк тизимига жорий қилиш лойиҳаси бўйича халқаро ҳамкорлик янада кучайтирилиб, 2012 йилнинг июль ойида тегишли лойиҳа амалга оширилиши бошланди.\n1. Жаҳон банкининг ташкил топиши, мақсади ва вазифалари\nХалқаро Молия Институтлари тизимидаги глобал даражадаги ташкилотлар, Халқаро Валюта Фонди ва Халқаро қайта қуриш ва ривожлантириш банки бошчилигидаги Жаҳон Банкидир. Халқаро қайта қуриш ва ривожлантириш банки Халқаро молия инцтитути билан бир вақтда 1944 йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг валюта-молия масалалари бўйича Бреттон Вудсда( АҚШ) бўлиб ўтган конференциясида тузилган.\nБреттон-Вудс ташкилоти деб аталувчи бу икки ташкилот иккинчи жаҳон урушидан кейин халқаро иқтисодиётни мустаҳкамлаш ва халқаро иқтисодий муносабатларни тиклаш мақсадида тузилган эди. Бу ташкилотлар бир-бири билан боғлиқ, лекин турли функцияларни бажарувчи ҳамкорлардир.\nХалқаро Валюта Фондининг асосий мақсади- халқаро валюта тизими устидан назорат қилиб туриш ва қисқа муддатли молиявий муаммоларни ҳал этишда барча аъзо мамлакатларга (бой, ривожланган мамлакатларга ҳам, камбағал, ривожланаётган мамлакатларга ҳам) ёрдам кўрсатишдан иборат.Ўзбекистон 1992 йилда ушбу ташкилотга кирган.\nЖаҳон Банкининг асосий мақсади-ривожланаётган мамлакатларда узоқ муддатли иқтисодий ўсишга ва оқибатда камбағаллик даражасини пасайтиришга кўмаклашиш. Жаҳон Банки қарзлари фақат ривожланаётган мамлакатларга уларнинг узоқ муддатли иқтисодий ўсиш муаммоларини ҳал этиш учун берилади.\nАсосий вазифа сифатида иқтисодий тараққиётни молиялштириш юклатилди. Агарда Жаҳон банкининг бирламчи кредитлари иккинчи жаҳон урушидан сўнг Европанинг иқтисодиётини тиклашга йўналтирилган бўлса, кейинчалик у ўз эътиборини жаҳоннинг қолоқ мамлакатлари иқтисодини тиклашга қаратди. Ҳозирги вақтда эса Жаҳон банкининг асосий мақсади ривожланаётган мамлакатларнинг иқтисодий-ижтимоий тараққиётига, мазкур мамлакатларнинг ишлаб чиқариш даражасини оширишга ёрдам бериш ва аҳолининг ижтимоий аҳволини яхшилашга кўмаклашишдир.\nДастлабки йилларда банк фаолияти ундаги аъзо мамлакатларнинг шахсий инвестисияларини рағбатлантиришга юналтирилган эди.Шу даврда аъзо мамлакатларнинг хужаликлари иккинчи жахон урушидан кейин анча талофот курган ва иқтисод ва сиёсатга кучли таъсир этган эди. Банк фаолияти АҚШ олиб бораётган сиёсатни тўлдирди.\nБу сиёсат "Маршалл режаси" деб аталган ва Ғарбий Европа мамлакатларининг урушдан кейинги сиёсатини қуллаб-қувватлаш бўлди.\n50-йилларнинг ўрталарида Ғарбий Европа мамлакатларининг ҳолати ўз мавқеини тиклаб олиш ва мустамлакаларни йўқ қилиши сабабли Жаҳон Банки ўз фаолиятини ўзгартирди.\nЖаҳон Банкининг асосий мақсади мустақилликка эришган мамлакатларни жаҳон иқтисодиёти тизимига киритиш ва бу унинг асосий йўли сифатида бозор иқтисоди муносабатларини белгилаш эди.\nЖаҳон Банки БМТ нинг махсус молиявий институти деб тан олинди ва бу стратегик вазифаларни қуйидагича белгилаб берди. Жаҳондаги асосий хужалик марказлар тизимини интеграсиялаштириш ва унга аъзо мамлакатлар иқтисодиётини киритиш.\nЖаҳон банки гуруҳи БМТ нинг махсус муассасаси бўлиб, дунёнинг етакчи молиявий институтлари орасида қашшоқликка қарши курашиш ва ривожланаётган дунёда аҳоли турмуш тарзини юксалтириш каби фаолиятлари билан ажралиб туради. У ссудалар бериш, маслаҳат ва техник ёрдам бериш каби хизматларни кўрсатади. ЖБ халқаро пул бозорларига чиқиш имконияти чекланган ёки бу имкониятдан умуман маҳрум\nмамлакатларга ўзининг паст фоизли, фоизсиз ёки грант шаклида ресурсларни ажратади. ЖБ ривожланаётган давлатларга фондлар тақсимотини амалга оширувчилардан бири бўлиб ҳисобланади. Унинг молиялаштириш ҳажми дунё бўйича умумий капитал оқимининг 7% ни ташкил қилади. ЖБ камбағаллик даражасини камайтириш ва янги минг йиллик мақсадларини қўллаб-қувватловчи ўзининг турли хил лойиҳаларини молиялаштириш фаолиятларини олиб боради. Молиялаштириш шакллари ҳар бир мамлакатнинг хусусиятидан келиб чиқиб танланадию Мисол учун, ААА шаклда табақаланган кредитлар ЖБ нинг облигацияларини сотиш ҳисобига молиялаштирилади. ЖБ фойдани максималлаштиришга интилмасада, у ўзининг имтиёзли кредитлари билан боғлиқ ва бошқа харажатларини қоплаш учун, кредитларни юқори фоизларда ҳам беради.\nЖаҳон бозорининг ташкилий тизими раҳбар ташкилоти бўлиб Бошкарувчилар Кенгаши директорлар (ижрочи ташкилотлар) ҳисобланади. Кенгаш молия институтлардан ёки аъзо мамлакатларнинг МБ ларининг раҳбарларидан ташкил топган. Улар қўйилган масалаларни ўз сессияларида йилига бар марта йиғилиб ҳал қиладилар, яна шуни таъкидлаш керакки Жаҳон Банки ва Халқаро Валюта Фонди бу сессияни бирга ўтказадилар. Қўйилган масалаларни кўриб чиқиш Жаҳон Банкида овозга қўйиш йўли билан ҳал қилинади. Ҳар бир овоз мамлакатларнинг Низом капиталининг ҳиссаси билан белгиланади. Бундай тизим Халқаро Валюта Фондида ҳам қўлланилади.\n1993 йилга қадар ЖБ аъзолари сони 176 тага етди, шунга қарамай, Банк тизимининг унча катта бўлмаган иқтисодиёти ва ишлаб чиқариши ривожланган мамлакатлар гуруҳи бошқаради АҚШ бунга бошчилик қилади.\n1993 йилнинг 30 июлидан бошлаб банк фаолиятини "еттилик" бошқаради, бу АҚШ, Франция, Япония, Германия, Буюк Британия, Италия ва Канада давлатларидир.\nХалқаро ҳамкорликнинг кўзга ташланадигани, ҳозирги даврда унда нафақат Европа, балки Осиё мамлакатлари ва Совет Иттифоқидан чиққан мамлакатлар ҳам иштирок этадилар. Булар-Ветнам, Лаос, Албания, Болгария, Венгрия, Полша, Руминия, Чехия, Словакия ва бошқаларидир.\nЖаҳон Банки президенти Америка мамлакатининг давлат раҳбарлари ёки молия тизимининг бошқарувчиларидан сақланиб келган.1968-81 йилларда АҚШ мудофаа вазири Р.Макнамара, ундан кейин АКШ хусусий банклар президенти О.Клаузен бўлган. 1980 йил охирларидан АҚШ Конгресининг аъзоси Б.Коннейбл раҳбарлик қилган, 1990 йиллардан буён яна бу лавозимни молия бизнеси вакили Л.Крестон эгаллади.\nЖаҳон Банки Бош органи Вашингтонда жойлашган ва АҚШ ўзининг устиворлигини доим билдириб туради, лекин кейинги пайтларда Ғарбий Европа ва Япония мамлакатларининг таъсири кучаймоқда.\nХалқаро Молия Корпорацияси: Корпорация 1956 йилда ташкил этилган. Ушбу ташкилот бозор иқтисодиётига ўтаётган ривожланаётган давлатлар хусусий сектордаги лойиҳаларини амалга ошириш учун кредитлар йўналтиради. Шунингдек, корпорация хусусий бизнесни ҳам инвестициялаши мумкин. Халқаро кредит бозорида олинган кредитлар ва тақсимланмаган фойда корпорация кредит воситаси ҳисобланади.\nХалқаро тикланиш ассоциацияси (ХТА): Жаҳон банкининг ушбу институти 1960 йилда Халқаро тикланиш ва тараққиёт банки кредитлар ривожланаётган мамлакатлар учун қимматлиги ва фақат Жаҳон банкига аъзо қашшоқ давлатларнинг турмуш тарзини яхшилашга қаратилганлиги туфайли ташкил этилган. ХТА 35-45 йил муддатга (даромади паст бўлган давлатларга 10 йил муддатга узайтирилган ҳолда) фоизсиз кредитлар тақдим этади. ХТА жаҳон банкининг соф фойдаси ва грантлар ҳисобидан молиялаштирилади.\nХТА фондлари ҳар 3 йилда тўлдирилиб борилади.\nИнвестицияларни кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентлик: Инвестицияларни кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентлик 1988 йилда ташкил этилган. ИККА ривожланаётган давлатларда кредитлар туфайли юзага келадиган нотижорат ва сиёсий сабабларга кўра етказилган зарарларни қоплашга кафолат берувчи суғурта компаниясидир.\nИнвестицион баҳсларни ҳал қилиш бўйича марказ: Инвестицион баҳсларни ҳал қилиш бўйича марказ 1966 йил ташкил этилган. Марказ давлатлараро, яъни қарздор давлатлар ва чет эллик инвесторлар ўртасида юзага келадиган инвестицион баҳсларни ҳал қилиш бўйича Жаҳон банки гуруҳининг институтидир. Шунингдек, марказ арбитражли ва халқаро инвестицион ҳуқуқ соҳаларидаги фаолиятларини ташкил этади ҳамда текшириш ишларини олиб боради.\n1-расм. Жаҳон банкнинг бошқарув структураси\nЖаҳон банкининг қуйидаги 3та асосий функцияси бор:\nКредитларни турли лойиҳа ва дастурларга йўналтириш;\nМаълумотларни йиғиш, қайта ишлаш ва тавсиялар бериш;\nРивожланаётган давлатларга хусусий инвестиция оқимини\nЖаҳон банки фаолиятининг мақсадлари:\nЎз ҳамкорлари билан қашшоқлик жарёнларини қисқартириш; Ривожланаётган давлатлар ва уларнинг аҳолиси олдида турган мустаҳкам мақсадларига эришишларига кўмаклашиш;\n-\tРивожланаётган давлатларда қулай инвестицион климат яратиш ва янги иш ўринларини яратиш, барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш;\n-\tРивожланаётган давлатларнинг замондан орқада қолаётган ҳамда иқтисодиёт учун самарали бўлган соҳаларни ривожлантиришдан\nЖаҳон банкининг анъанавий молиялаштириш объектлари:\n-\tЙўл ва йўл қурилиши;\n-\tТранспорт воситалари;\n-\tЭлектр-энергия тармоқлари;\n-\tЎқув тизимини ривожлантириш;\n-\tАтроф- муҳит ҳимояси;\n-\tАёлларга иқтисодий имкониятларни ошириш;\n-\tТуғилишни режалаштириш тизимини мустаҳкамлаш;\n-\tСоғлиқни сақлаш ва ижтимоий ҳимоя; - Хусусий секторни ривожлантириш.\n2. Жаҳон Банкининг молиявий ресурсларини шаклланиши ва\nЖаҳон Банкининг капитал Низоми- унинг секцияларига ёзилиш йўли билан ташкил қилинади, бу дастлабки акцияларнинг салмоғи 10млрд. долларни ташкил этган. Жаҳон Банки фаолиятини ривожлантириш ривожланган мамлакатларнинг раҳбарларини доимо кредит маблагларни хажмини орттиришга ундади.\nНатижада, 1993 йилнинг охирларига келиб 163 млрд. долларга етди. Шундай қилиб, ХТТБ оддий акция капиталидан ЖБ га айланди. Шунга карамай, 80- йилларда акцияларнинг тўпланган қисми 7%га камайди, бу аъзо мамлакатлар орасида тақсимланган киқмидир. Қолган қисмлари эса Банк жуда керак булганда мажбуриятларини бажариш учун сарфлайди.\nЖБ нинг маблағларининг асосий қисми Жаҳон молиявий тизимлардан кредит олишга қаратилгандир.\nДунё молиявий бозорида бу қимматли қоғозлар ишлаб чиқариш билан чегараланади. Бу йўл билан ривожланган ва ривожланаётган мамлакатлар капитал экспортларига таъсир ўтказади ва улар ўртасида воситачи вазифасини бажариш билан бирга хусусий инвесторларга икки ёқлама кафолат яратиб беради.\nЖаҳон Банкигаа ва унга аъзо мамлакатларга мана шунинг учун ҳам хусусий банклар ва бошқа молиявий институтлар ўзининг бўшпулларини Жаҳон Банкининг облигасияларига айлантириб ишламоқдалар.\nЖаҳон Банки таркибидага 5 та ташкилот киради:\n1.Халқаро тараққиёт ва тикланиш банки даромади ўрта даражадаги давлатларга ёрдам беради. ХТТБ ўзининг маблағини асосан халқаро молия бозорига облигацияларни сотиш йўли билан ташкил қилади.\n2. Халқаро Тараққиёт Ассоциацияси - 1960- йилда тузилган бўлиб, асосан камбағал давлаталар ва аҳоли жон бошига даромади $885 гача бўлган давлатларга ёрдам беради, фоизсиз қарзлар беради, техник лойиҳаларни молиялаштиради ва сиёсий муаммолар бўйича ёрдам беради.\n3.Халқаро Молия Корпорацияси 1956 – йилда хусусий секторга ҳукумат кафолатларисиз инвестиция бериб, унинг ривожланишига кўмаклашиш учун тузилган.\n4.Инвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентлик ривожланаётган мамлакатларда хусусий инвесторларга кўмаклашиш учун тузилган,бундан мақсад инвесторларни нотижорий хатарлардан ( яъни, ҳуқуқий ёки сиёсий хатарлардан уруш, сиёсий ларзалар, миллийлаштириш хатаридан инвестисия бериладиган мамлакат ҳукуматининг ҳаттиҳаракатларидан) ҳимоя қилишдир.\n5.Инвестицион келишмовчиликларни тартибга солиш халқаро маркази келишмовчиликларни тартибга солишни инвестор давлатлар ва инвестиция олувчи давлаталар ўртасидаги инвестицияга тегишли мунозарали саволларининг келишуви ёки муҳокамаси ишларини таъминлаш орқали амалга оширади.\nЖаҳон Банки кредит ишларидан бошқа йўналишларда ҳам иш олиб боради\nБанкнинг ривожланиш ҳақидаги мақсади доимо мижоз давлатларга ёрдам бериш бўлган. Бош иқтисодчи томонидан бошқариладиган банкнинг иқтисодий тараққиёт гуруҳи банк фаолияти ҳақидаги ахборотларни текширади ҳамда долзарб масалалар ҳисобланган инвестицион муҳитнинг қай даражада эканлигини ўрганади. Банк ходимлари банкнинг асосий вазифаси ҳисобланган иқтисодий таҳлил ишларини ҳар бир давлатда олиб борадилар.\nШундай қилиб Жаҳон Банки нафақат молиявий томондан кўмаклашиш балки қай тарзда ривожланиш ҳақидаги ахборотларни берувчи манба ҳисобланади. Мижоз давлатлар орасида бундай ахборотларнинг тарқалиши банк ишининг асосий принципларидан бири ҳисобланади.\nЖаҳон банки, иккинчи жаҳон урушидан сўнг унинг талофатларини тугатишга қаратилган фаолиятини бошлаган пайтда унинг таркибига 38 та давлат кирган.\nҲозирга келиб бундай давлатлар сони 184 тага етган. Жаҳон банки бу ҳамма тушунадиган “банк” эмас, бу ижрочи директорлар кенгашида ўз вакиллари бўлган давлатлар ёки халқаро “акционерлар” уюшмасидир. Ана шу вакиллар банк сиёсатини олиб борадилар ва банк фаолиятини назорат қиладилар. Жаҳон банки дунёнинг 100 та давлатида ўз ваколатхоналарига эга ва бутун жаҳон бўйлаб унинг ишчилари сони 10600 кишига этади.\nШундай қилиб, Жаҳон банки ўз фаолияти давомида фойдаланадиган пул қаердан келади ва у пулларни ўз олдида турган муаммоларни ҳал қилиш учун қандай тақсимлайди ёки сарфлайди?\nХалқаро Тикланиш ва Тараққиёт Банки кредит беришдан катта фойда олмасада ўз маблағидан катта даромад олади.Бу маблағ кўп йиллар давомида 185 аъзо давлатдан йиғилган резервлардан ташкил топган бўлиб, банк операцияларини бажариш учун кетадиган харажатларни қоплаш учун ва қарздор давлатлар ташвишини енгиллаштириш учун фойдаланилади.\nГрант ва фоизсиз қарз кўринишида бўлган Халқаро тараққиёт ассоциацияси ресурслари, дунёнуинг қолоқ давлатларини молиялаштирувчи энг йирик манба ҳисобланади ва ҳар уч йилда 40 та донор давлатлар орқали тўлдириб турилади.\nХалқаро тараққиёт ассоциацияси қўшимча даромадни 35-40 йил давомида фоизсиз займларни олган давлатларни маблағини қайтариши ҳисобидан кўради ва бу даромад яна қайта кредит беришга йўналтирилади.\nКредит операцияларининг 40 фоизи Халқаро тараққиёт ассоциацияси улушига тўғри келади.\nХалқаро Тикланиш ва Тараққиёт Банки ва Халқаро тараққиёт ассоциацияси томонидан бериладиган қарзларнинг 2 та асосий тури мавжуд:\n1.\tИнвестицион қарзлар\n2.\tРивожлантириш мақсадидаги қарзлар.\nИнвестицион қарзлар ҳар хил соҳалардаги ижтимоий-иқтисодий лойиҳаларни ва товарларни молиялаштириш учун ажратилди.\nРивожлантириш мақсадидаги қарзлар эса сиёсий ва институционал ислоҳатларни қўллаб-қувватлаш мақсадида молиявий ресурсларни тезда ажратишни ифодалайди.\nХалқаро тараққиёт ассоциацияси томонидан берилган кредитлага фоиз берилмайди.\nҚарз олувчидан лойиҳани молиялаштириш учун ариза қабул қилинганидан сўнг ассоциация лойиҳани ҳақиқатан иқтисодий, молиявий, ижтимоий ва экологик муносабатларда фойдали эканлигига ишонч ҳосил қилиши учун кўриб чиқади.\nХалқаро Тикланиш ва Тараққиёт Банкига 185 давлат, Халқаро тараққиёт ассоциациясига 163 давлат, Халқаро молия корпорациясига 175 давлат, Инвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентликга 168 давлат, Инвестицион келишмовчиликларни тартибга солиш халқаро марказига 134 давлат аъзо ҳисобланади.\nХалқаро Тикланиш ва Тараққиёт Банкига га аъзо бўлиш учун бирор давлат энг аввало Халқаро валюта фондига аъзо бўлиши лозим.\nХалқаро молия корпорациясига, Халқаро тараққиёт ассоциациясига, Инвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентликга аъзо бўлиш учун ХТТБга аъзо бўлиш лозим.\nЖаҳон банки кредит олиш, уни қайтара олиш даражасида бўлган мамлакатлар учун маблағларни мужассамлайди. Аммо, бой мамлакатларга ёки алоҳида шахсларга жаҳон банки томонидан кредит берилмайди. Ривожланаётган мамлакатларда аҳолининг жон бошига ялпи маҳсулот $1200 атрофида бўлган тақдирда улар Халқаро тикланиш ва тараққиёт банкидан кредит олиш имкониятига эга бўладилар. Бу кредитлар 12-15 йил ичида қопланиши лозим.\nИккинчи томондан, Халқаро тараққиёт ассоциациясини (МАР) кредитларни қолоқроқ мамлакатларга, яъни улардаги ялпи миллий маҳсулот жон бошига $800 дан кам бўлган мамлакатларга беради ( асосан МАР томонодан берилаётган кредитларнинг 80 %ини ҳозирги вақтда аҳоли жон бошига $ 700 дан кам бўлган мамлакатлар олади). Бу кредитлар бўйича фоизлар олинмасдан, кўпгина ҳолларда улар 35-40 йиллар оралиғида тўлаш шарти билан берилади.\nЖаҳон банки ўз фаолиятини ривожланаётган ва қолоқ мамлакатларга техник лойиҳаларни, иқтисодий дастурларни молиялаштириш жиҳатдан ёрдам бериш орқали бу мамлакатларнинг иқтисодий салоҳиятини оширишга ёрдам беради. Бу вазифалар банкининг асосий узоқ муддатли вазифаси ҳисобланади.\nОхирги йилларда банк олдинги йиллардаги тажрибаларига таянган ҳолда мамлакатларнинг иқтисодий ривожланиш босқичлари даражаларини инобатга олиб, лойиҳаларни танлаш жараёнида асосан ривожланаётган мамлакатларнинг қолоқ қатламларини қамрашга, уларнинг тараққиёт даражаларини оширишни назарда тутган ҳолда иш олиб бориляпти.\nШунинг учун ҳам, Банк томонидан техник ва молиявий жиҳатдан ёрдам бериш ва молиялштириш жараёнида БМТ томонидан белгиланган дастуга асосан ҳам техник ёрдам берувчи, ҳам лойиҳани ижро этувчи сифатида қатнашади.\nБанк томонидан танланадиган лойиҳа, уларнинг йўналишлари миллий мамлакатлар, уларнинг маҳаллий ҳокимиятлари, бошқа тегишли ташкилотлар билан ҳар томонлама келишилган ҳолда амалга оширилади.\nБанк кредит ажратиш жараёнида ўз мутахассислари иштирокида кредит олувчи мамлакатларнинг иқтисодини синчиковлик билан таҳлил этиш асосида қайси соҳага асосий эътибор бериш ёки қўйилмаларни жойлаштириш борасида у ёки бу соҳани танлаш имкониятидан фойдаланилади. Бундай тахлитда иш юритиш ушбу малакатларнинг асосий муаммолари эчимида қатнашиб, унинг ривожланишига ёрдамлашишни назарда тутади.\nХТТБ дунё молиявий бозорида облигацияларининг ҳажми ҳисобида йирик ўринни эгаллайди.\n70-йилларнинг охирида ишлаб чиқарилган облигацияларнинг суммаси жиҳатидан ҳар йили ўртача 5 млрд. долларни ташкил этади, 1993 йилда эса 12,7 млрд. долларни ташкил этди. Хулоса қилиб айтганда Жаҳон Банки ўз фаолиятида узоқ муддатли капиталларга ўзининг таъсирини сезиларли даражада кўрсатиб келмоқда.\nЖаҳон Банкининг кредит сиёсати, унинг капитали, ривожланаётган мамлакатларда қўлланилиши, бу мамлакатлар талабларига жавоб берганлиги сабаблидир. Жаҳон Банки кредитларни олиш ҳакидаги мурожаатларни қондириш масалаларини қуриш жараёни кенг кўламдаги иқтисодий ва молиявий ахборотларни бу мамлакатлардан тавсия қилишни талаб қилади ва шу мамлакатларга ўзининг иқтисодий миссияларини юборади.\nБу миссиялар асосан иқтисодий ривожланган мамлакатлар аъзоларидан шакллантирилади, улар мамлакатни иқтисодий ва молиявий аҳволини ўрганиб чиқиб, аъзо мамлакатларнинг миллий ривожланиш дастурларига таъсир кўрсатадилар. Миссияларнинг тавсиялари Жаҳон Банкининг устивор йўналишдаги хусусий иқтисод секторини ривожлантириш мақсадида хорижий капиталларни жалб қилади. Миссиялар фаолияти кредит бериш масаласи билан мурожаат қилган аъзо мамлакат суверенитетига таъсир кўрсатмаслиги мумкин эмас.\nБундай тавсиялар эътиборга олинмаса талаб қилинаётган кредитлар берилмайди, шу қаторда бошқа манбаларга ҳам таъсир қилиш чоралари кўрилади. Чунки у бутун Жаҳон молия ва кредит соҳаларини, Халқаро Валюта Фонди билан бошқаради ва иқтисодий ривожланишни самарали йўналтиради. Жаҳон Банки томонидан берилган кредитлар ҳажми 47 йил ичида 235млрд. долларни ташкил этди.Ундан 1/3 қисми (80 млрд. доллар) 1989-93 йилларга тўғри келади.Кредитлар асосан иқтисоднинг асосий тармоқларини ривожлантиришга (транспорт, алоқа, энергетика) берилади.\n70-йилларда Жаҳон Банки кредитлари ижтимоий ривожланишга қаратилган эди, айниқса, қашшоқликни бартараф этишга. Эндиликда эса бу фаолият тиббиётга,таълимотга, режалашга, оилага, қишлоқ хўжалигига ва аъзо мамлакатларни бозор муносабатларига ўтиши ва атроф муҳитни муҳофаза қилишга қаратилган.\nЖаҳон Банки тараққиёти ва унинг йўналишлари.\nЭнг кўп давлатлар аъзо бўлган ва энг кўп операсияларни амалга оширадиган ХТТБ шубхасиз, ЖБ гуруҳининг марказий буғинидир. ХТТБ га аъзо мамлакатларнинг ҳукуматларигина қарз ёки кафолат беради.Қарз бериш шартлари хусусий сармоя бозоридаги таклиф этилаётган шартлар билан тахминан тенгдир.\nХТТБ қарз олувчи сарфламаган қарз суммасидан йилига 0,75% ни ташкил этувчи мажбуриятлар учун комиссион ҳақини ундиради. Ўз мажбуриятларини вақтида бажарадиган қарздорларга фоизларни тўлашда ва сарфланмаган қисмдан комиссион ҳақ тўлашда имтиёзли ставкалар берилади.\nЖБ ва ХВФ ҳар хил ташкилот бўлишига қарамай, якин ҳамкорликда ишлайдилар. Бу ҳамкорлик ташкилотларнинг ташкил топган давридан бошлаб, яъни 70-йиллардан бери чуқурлашиб кетди. Шу йиллардан бери банк фаолияти иқтисодий ва ижтимоий ривожланиш билан бирга молиявийиқтисодий сиёсат фойдасиз ресурсларни чуқур илдиз отишига йўл очиб беради.80-йилларнинг бошида жаҳон иқтисодини пасайиши бошланди. Банк ўзини масштабларини кредит операсияларига тармоқлардан ссуда киритиш йўли билан кенгайтирди.Кредитнинг асосий масаласи, бу ривожланаётган мамлакатлар иқтисодида қайта қуриш ва шаклланишини ўзгартириш эди.\nХулоса қилиб айтганда, ўзининг бутун фаолияти давомида қайта қуриш ва ривожланиш ЖБ ва ХВФ ўз махсус ташкилотлари тизими билан аниқ амалий универсал ташкилотга айланиб, жаҳон валюта муносабатларида катта обрўга эга бўлиб, бутун жаҳон кредит оқимларини бошқаради ва кредит муносабатларида кафолатини таъминловчи сифатида иштирок этади.\nИнвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентлик\nБу агентлик Жаҳон банки таркибига кирувчи ташкилот сифатаида 1988- йилда ташкил этилган. Унинг асосий мақсади аҳолининг турмуш даражасини яхшилаш, иқтисодиётни ривожлантириш ва иқтисодий ўсишни барқарорлаштириш учун иқтисодиётни шакллантирувчи давлатларга тўғридан тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилишдир.\nИнвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентлик инвестор ва кредиторларни суғурта ва кафоларлар билан таъминлайди, сиёсий таваккалчиликдан, урушдан, тартибсизликлардан, келишув мажбуриятлари бузилишидан ҳимоя қилади ва инвестицион\nкелишмовчиликларни тартибга солишга ёрдам беради.\n1988-йилдан яъни Инвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентлик ташкил этилгандан буён 850 та лойиҳага 16 млрд. АҚШ долларидан юқори суммага 95 та ривожланаётган давлатларга кафолат берган. Хусусий сектор тараққиётининг муҳим ҳаракатланувчи кучи ҳисобланади.\nҲозирги кунда инвестицияларга бўлган талаб анча кучлидир лекин ривожланаётган давлатларнинг ҳукумати молиявий ёки техник сабабларга кўра уларнинг талабини қондира олмади. Хусусий сектор иқтисодий ривожланишга ёрдам беради ва ҳукуматларни маблағ ажратишдан озод қилади. Давлат маблағни энг зарур ижтимоий талабларни қондириш учун сарфлаши мумкун бўлади.\nИнвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентлик давлатда фаолияти натижасида юзага келадиган сиёсий таваккалдан ҳимоя қилади. Инфраструктурани ривожлантириш Инвестицияларни Кафолатлаш бўйича кўп томонлама агентликнинг асосий йўналишларидан бири ҳисобланади.\nЖаҳон банкининг асосий ҳамкорлари бу мижоз давлатларнинг ҳукумати ва аҳолисидир. Шунингдек банк дунёдаги бозор иқтисодиётига ўтаётган давалтларга ва қарз олиб ёки грантлар орқали ривовланаётган давлатларга ёрдам берадиган ягона ташкилотдир. Масалан дунёнинг турли нуқталари : Африкада, Осиёда, Кариб кўрфазида, Европа ва Жанубий Америкада ҳудудий ривожланиш банклари мавжуд. Баъзи тижорат банклари энди ривожланаётган давлатларга қарзга турли маҳсулотлар олиб берадилар. Бой давлатларда, қарз ёки грантлар олиб ривожланаётган давлатларга ёрдам берадиган давлат муассасалари мавжуд.\nБМТ ва бошқа турли ташкилотлар ҳам, энди ривожланаётган давлаталарга ёрдам берадилар. Бутун дунёдаги кўпчилик хусусий фойда олмайдиган ва диний ташкилотларни ҳам, ривожланиш лойиҳалари молиялаштиради. Жаҳон банки бу ташкилотларнинг кўпчилиги билан ҳамкорлик қилади ва баъзи бир ўз лойиҳаларини улар билан бирга молиялаштиради.\nЖаҳон банки ва Халқаро валюта фонди орасидаги фарқ қандай?\nЖаҳон банкини Халқаро валюта фонди билан адаштириш керак эмас гарчи улар иккаласи ҳам бир пайтда 1944-йилда Бреттон-Вудс конференсиясида ташкил этилган бўлсада. Халқаро валюта фонди функсиялари Жаҳон банки гуруҳи функсияларини тўлдириб турсада ташкилий масалаларда у мутлақо мустақил ташкилотдир. Жаҳон банки ривожланаётган давлатларга ёрдам берса, Халқаро валюта фонди халқаро монетар тизимнинг барқарорлигини таъминлашни ва дунё валюталари мониторингини ўтказишга ўз диққатини қаратади.\nХалқаро валюта фонди халқаро тўлов тизимини, ҳар хил валютага ва валютя курсига асосланган давлат сиёсатини тартибга солади. Жаҳон Банки эса ўзаро бир-бири билан боғланган Халақаро тикланш ва тараққиёт банки ва Халқаро тараққиёт ассоциацияси ташкилотлари орқали ривожланаётгн ёки қолоқ мамлакатларга паст фоиз ставкали ёки фоизсиз кредит ажратади. Бошқа молиявий муассасалардан фарқли равишда Жаҳон Банки фойда учун фаолият юритмайди. Жаҳон Банки ўз харажатларини ташқи манбаларсиз ўзи қоплайди.\n3. Жаҳон Банкининг Ўзбекистон билан алоқалари\nЎзбекистон Жаҳон банкига 1992 йил 21 сентябрда аъзо бўлганда унинг олдидаги мажбуриятларни бажариш учун 12,1 млн. АҚШ доллари миқдорда бадал тўлади. Ўзбекистонда ХТТБ томонидан 2493 акция (жами акциялар миқдорининг 0,17 фоизи) чиқарилди, овозлар эса-2743 (0,18 фоиз)ни ташкил этди.\nМамлакатимиз мустақилликни қўлга киритган илк кунлариданоқ Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг (БМТ) молия муассасалари ҳисобланмиш, «Халқаро Валюта Фонди» (ХВФ) ва Жоҳон банкининг «Халқаро тикланиш ва тараққиёт банки», «Халқаро тараққиёт ассоциацияси», «Халқаро молия корпорацияси», «Кўп томонлама сармоя ажратишни кафолатловчи агентлик»ка Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг 1992 йил 2 июлдаги Қонунига асосан биринчилардан бўлиб аъзо бўлди.\nРеспубликамиз мазкур молия муассасаларининг маблағларини жалб этишдан манфаатдордир, бу эса ўз навбатида, мамлакатимизда молия-кредит тизимини барқарор шаклланиши учун зарур шарт шароитлар яратилишини талаб қилади.\nУшбу масала бўйича, ҳозирги кунда республикамизда талай ишлар амалга оширилди. Жумладан, ташқи иқтисоий фаолиятни ташкил этишнинг амалда тартибга солиш, яъни лицензиялаш, квота бериш ва ҳоказо каби турли хил рухсат берувчи шаклларидан воз кечилди ва уларнинг сонини анчага қисқартирилишига эришилди.\nШунингдек, ташқи иқтисодий фаолиятни эркинлаштиришнинг асосий шартларидан бири ҳисобланган валюта сиёсатини эркинлаштиришга ва ХВФ Моддалар Битимининг VIII моддаси талабларига мувофиқ жорий валюта операциялари бўйича миллий валютамизнинг тўлиқ конвертацияланишига эришилди.\nБу эса Республикамизни жаҳон хўжалик алоқаларида янада фаол қатнашишига ёрдам беради ҳамда мамлакатимиз иқтисодиётига чет эл сармояларини ҳамда халқаро ва хорижий молия институтларининг кредитларини янада кенгроқ жалб этиш учун шароит яратади.\nЎтган йиллар давомида мамлакатимизга жалб этилган кредитларнинг аксарият қисми саноатнинг қатор устивор лойиҳаларини маблағ билан таъминлашга, кичик бизнесни ривожлантиришга, шунингдек, давлат томонидан амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳатларни таркибий ўзгаришларини жадаллаштиришга йўналтирилди.\nЖаҳон банки 1993 йили Тошкентда ўз ваколатхонасини очди. Жаҳон банкининг Ўзбекистондаги асосий йўналишлари қуйидагилардан иборатдир:\n1.\tБозор структурасининг шаклланишида техник ёрдам кўрсатиш;\n2.\tИшлаб чиқариш ва ижтимоий соҳаларни ривожлантириш бўйича лойиҳаларни амалгам оширишга молиявий жиҳатдан кўмак бериш;\n3.\tМутахассисларни тайёрлаш ва қайта тайёрлаш.\nБозор тизимларини шакллантиришга техник ёрдам бериш борасида республикада макроиқтисодий соҳада мониторинг ўтказиш, уларни таҳлил этиш, банк тизими, бухгалтерия ҳисоб-китобларини, коммуникацияларни ривожлантириш каби тадбирлар киради. Жумладан, бу борада Жаҳон банки тизимининг ривожланиш даражаси йўналишида тадқиқот ишлари олиб борилди, ундан келиб чиққан ҳолда бозор механизмининг инфраструктурасини мужассамлаш, илмий-теҳникавий салоҳият даражасини аниқлаш ишлари олиб борилди.\nЎзбекистон Республикаси Жаҳон Банкига 1992 йилда аъзо бўлган бўлса, шу даврдан бошлаб мамлакатимиз, унинг молиявий маблағларидан иқтисодий ислоҳотларни амалга оширишда кенг кўламда фойдаланмоқда.\nЖБ Ўзбекистон Республикасида ўзининг асосий мақсадлари қилиб қуйидагиларни белгилаб олган.\n•\tмамлакат иқтисодий ва ижтимоий соҳаларини мустаҳкамлаш ҳамда унинг инфратузилмасини замонавийлаштиришда молиявий ёрдам кўрсатиш билан бирга халқ турмуш даражасини оширишда ўзининг маслаҳатларини бериб бориш;\n•\tЎзбекистоннинг тараққиёт йўналишини белгилашда унинг ҳукумати ҳамда халқи билан ҳамкорликда бошқа давлатларнинг билим ва тажрибаларидан унумли фойдаланишни йўлга қўйишдан иборатдир.\nХТТБ ва ХТУ Ўзбекистон Республикасига 13 та лойиҳа бўйича 599 млн. АҚШ доллари миқдорида имтиёзли кредит ҳамда 2,40 млн. АҚШ доллари миқдорида грант маблағлари ажратган.\nУшбу лойиҳаларнинг 3 таси, яъни 247 млн. АҚШ долларига тенг бўлган кредитлар республикамиз томонидан тўлалигича ўзлаштирилиб бўлинган ва ёпилган.\nҲозирги кунда ХТТБ республикамизда қуйидаги лойиҳаларни амалга оширилишида молиявий ёрдам кўрсатмоқда. Хусусан:\n-\tсув таъминоти лойиҳаси бўйича қишлоқ жойларда яшаётган халқ соғлиғини сақлаш ва уларни санитар жиҳатдан тоза ичимлик суви билан таъминлаш;\n-\tТошкент шаҳар санитар ҳолатини яхшилаш ва ундаги чиқиндиларни бошқариш;\n-\t«Соғлиқ 1» лойиҳаси бўйича халқ соғлиғини сақлаш;\n-\tБухоро ва Самарқандни тоза ичимлик суви билан таъминлаш;\n-\tЕр ирригация ва мелиорациясини яхшилаш бўйича дренаж тизимини йўлга қўйишни молиялаштириш;\n-\tқишлоқда жойлашган корхоналарни қўллаб-қувватлаш;\n-\tдавлат молия соҳасини ислоҳ қилиш бўйича лойиҳаларни амалга оширилишида яқиндан кўмак бермоқда.\n1-жадвал Ўзбекистон молия соҳасини ривожлантириш бўйича ажратилган\n№ Компонентлар, заҳира ва комиссион тўловлар минг $ % ҳисобида\n1. Танлаб олинган тижорат банкларига техник ёрдам (5 та банк) 2 920 12\n2. Барча тижорат банкларига техник ёрдам 4 512 18\n3. Марказий банкка ёрдам кўрсатиш 7 711 31\n4. Банкларни реструктуризация қилиш ва хусусийлаштири 4 568 17\n5. Агентлик ҳаражатлари 1 745 7\n6. Заҳира 1 446 6\n7. РРF бўйича аванс 1 200 5\n8. 1 фоизли камиссион тўловлар 250 1\nҲаммаси 25 000 100\nУшбу лойиҳани амалга оширш 2009 йил июл ойидан бошланди. Кредитдан самарали фойдаланиш учун Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ХТТБ билан ҳамкорликда «Молия соҳасини институтционал ривожлантириш бўйича чора-тадбирлар тўғрисида»ги дастур ишлаб чиқди. Дастурга кўра кредитдан фойдаланиш юқоридаги жадвал кўринишида тақсимланди.\nДастурни амалга ошириш учун эса Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузурида Молия соҳасини ривожлантириш Агентлиги ташкил этилди. Унга маҳаллий кадрлар билан бирга чет эл мутахассислари ҳамда экспертлари танлов асосида ишга таклиф қилинди. Ушбу мутахассислар «Ўзсаноатқурилиш банки», ТИФ Миллий банки, «Асака банк», «Ипакйўли банки» ва «Ҳамкорбанк»ка чет эл банкчилик тажрибалари бўйича маслаҳатлар бериш билан бирга метадалогик хизматлар ҳам кўрсатдилар.\nБугунги кунда мазкур банклар, у ёки бу даражада кредит хатарларини бошқариш, стратегик режалаштириш, кредит сиёсатини ишлаб чиқиш, хазинани бошқаришни такомиллаштириш, бухгалтерия ҳисоби ҳамда ички аудит институтини халқаро андозалар даражасида ташкил этиш ва ҳисоботлар тайёрлашни йўлга қўйиш масалалари бўйича консалтинг хизматларини олдилар.\nУшбу лойиҳани амалга оширилиши тижорат банкларида профессионал хазиначиларни тайёрлаш ва у билан боғлиқ бўлган хатарларни бошқариш, шунингдек банкларда зарур стратегияларни, хусусан кредит бериш жараёнларини тезлаштирш учун кредит лойиҳаларининг таваккалчилик даражаларини баҳолаш усулларини, кредит портфелини дверсификация қилиш йўли билан кредит рискларини камайтириш, халқаро бухгалтерлик андозаларига кўра бухгалтерлик ҳисобини юритиш ва тайёрлаш усулларини ва тақдим этилаётган ҳисоботларнинг сифатини ошириш ҳамда ошкоралигини таъминлаш, ички аудит хизмати институтини ташкил этиш ҳамда банкларда корпоратив бошқарувни юқори даражага кўтариш бўйича ёзма (метадалогик) процедуралар ишлаб чиқилди ва амалиётга жорий этилди.\nБанк тизимини ривожланишида ва халқаро молия институтларининг кредитларини жалб қилишда банкларда ўтказилаётган ташқи аудитнинг роли билвосита муҳим аҳамиятга эгадир. Агентлик 1999 йилдан бошлаб ҳар йили танлов асосида бир қатор тижорат банкларда халқаро аудиторлик ташкилотларини жалб қилган ҳолда, ташқи аудит текширувлари ўтказилишини таъминлаб келмоқда.\nШунингдек, аудит текшируви давомида аудиторлар банк ходимларига ҳисоботлар тайёрлашда, молиявий ҳисоботларни халқаро андозаларини қўллаш услубларини ўргатмоқда. Тижорат банкларига тақдим этилаётган, аудитнинг халқаро андозаларига мувофиқ тайёрланган аудиторлик ҳисоботлари ҳамда берилаётган хулосалар, халқаро молия институтларининг банкларда кредит линияларини очиш ва бошқа ҳамкорлик турларини йўлга қўйишларида муҳим рол ўйнамоқда.\nЖБ ўз олдига қўйган ушбу мақсадларга эришишда, хусусий корхоналарни институтционал ривожлантириш, молия институтларини ривожлантириш, қишлоқда жойлашган корхоналарни қўллаб-қувватлаш ҳамда шаҳар тарнспортни ривожлантириш лойиҳаларини молиялаштириш йўли билан амалга оширига ҳаракат қилмоқда.\nШунингдек, ЖБ мамлакатимизда амалга оширилаётган иқтисодий ислоҳотларнинг ижтимоий (таъсирини) оқибатларини юмшатиш ҳамда давлат ҳаражатларининг (эффективлигини) унумдорлигини оширишда молиявий кўмак бериш билан бирга техник ёрдамлар ҳам кўрсатмоқда.\nЛойиҳани амалга оширишнинг яна бир асосий йўналиши бу Марказий банк ва тижорат банклари фаолиятини тартибга солувчи қонунчилик баъзасини такомиллаштиришдан иборат бўлди. Хусусан, Марказий банкда хорижий юридик маслаҳатчиларнинг берган таклифлари асосида 14 та янги таҳрирдаги асосий меъёрий ҳужжатлар ишлаб чиқилди ва қабул қилинди.\nБундан ташқари, мазкур лойиҳанинг амалга оширилишидан кўзланган яна бир мақсад, ахборотлаштириш ва тўлов тизимини самарадорлигини сифат жиҳатдан янги даражага кўтаришдан иборат эди. Бу ишни амалга оширишнинг бир неча йўналишлари режалаштирилди, хусусан, тўлов тизимини такомиллаштиришни замонавийлаштирилган моддий техника баъзасидан фойдаланган ҳолда банкларда ягона корреспондентлик ҳисоб рақамларини жорий қилиш орқали тўловларни амалга оширишга эришилди.\nШундай қилиб Молия соҳасини институционал ривожлантириш лойиҳасини амалга ошириш бўйича ишлар ҳукумат томонидан белгиланган режага мувофиқ амалга оширилмоқда.\nЛойиҳани амалга оширилишидан эришилган натижалар:\n-\tбанкларда халқаро андозаларга мувофиқ бухгалтерлик ҳисоб ва ҳисоботини юритиш йўлга қўйилди, шунингдек уларда ички аудит хизмати институти ташкил этилди;\n-\tаниқ вақт ичида ҳисоб китобларни амалга оширадиган такомиллаштирилган замонавий тўлов тизими жорий қилинди, шунингдек, банклар ўртасида сўнгги ҳисоб китобларни ўз вақтида амалга ошириш имконияти яратилди ва бу билан банкларда ликвидликни бошқариш яхши йўлга қўйилди.\nБундан ташқари, ЖБ республикамизга молиявий ва техник ёрдамлар кўрсатиш билан бирга, унинг иқтисодий кўрсаткичларини таҳлилини қилиб, ўзининг маслаҳатларини бериб келмоқда.\nЖумладан, у Ўзбекистонда қуйидаги иқтисодий кўрсаткичлар бўйича таҳлил ишларини олиб бормоқда.\n•\tҳаёт даражасини баҳолаш;\n•\tмамлакат бўйича иқтисодий меморандумлар тайёрлаш;\n•\tдавлат ҳаражатларининг таҳлили бўйича;\n•\tмамлакат молиявий ҳисоботини баҳолаш;\n•\tдавлат бюртмалари тизимини баҳолаш;\nШунингдек, иқтисодий тармоқлар бўйича бошқа бир қанча ҳисоботлар тайёрлаб, ҳукуматга ўз тавсияларини бериб келмоқда.\nЖБнинг яна бир муассасаси, Халқаро Молия Корпорацияси (ХМК) республикамизда 14 та лойиҳа бўйича 46 млн. АҚШ доллари қийматига тенг бўлган инвестиция ва кредит портфелига эга.\nХМК Ўзбекистонда АБН Амро Голландия-Ўзбекистон қўшма банкини (ҳозирда KDB Financial Group Uzbekistan, 2013йилдан) ташкил этилишида 1,0 млн. АҚШ доллари миқдорида устав капиталида шунингдек, «Ўзбек Лизининг Интернешнл» қўшма корхонасининг устав фондида 0,9 млн. АҚШ доллари миқдорида ўзининг инвестициясига эга. Шунингдек, Ҳамкорбанк ОАТБнинг устав капиталида 15 фоиз акцияга эгалик қилмоқда.\nБундан ташқари ХМК Ўзбекистонда сифатли халқ истеъмол молларини ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш мақсадида «ЎзДатчЧиз» қўшма корхонаси учун сифатли сир ишлаб чиқарувчи техника ускуналарини сотиб олиш учун 584 минг АҚШ доллари миқдорида тўгридан тўғри кредит маблағи ажратди. Шунингдек, гранит плиталари ишлаб чиқарувчи МЧЖ шаклидаги «Осиё-Гранит» корхонасига техника асбоб ускуналар сотиб олиш учун ҳам 1,2 млн. АҚШ доллари қийматида кредит маблағи берди.\n1-расм. ЖБ нинг Ўзбекистон билан амалдаги лойиҳалари\nЮқоридаги маълумотлардан (3-расм) Жаҳон банкининг Ўзбукистонда амалга оширилаётган лойиҳаларини кўришимиз мумкин. Бунда ЖБ нинг Ўзбекистонга ажратган умумий кредитининг 8.9 % ини қишлоқ хўжалига ва\nагро саноатга, 37.5%и сув ресурсларига, 29.2 % и иригацияга, 24.5 % и бошқа соҳаларга кредитлар ажратилган. Бу албатта агросаноатни ривожлантириш учун ЖБ томонидан ажратилаётган кредитлар ижобий\nЖаҳон банки 2013 йилда Ўзбекистонга 82 миллион доллар ажратди. Бу ҳақда мазкур ташкилотнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари Такуя Камата маълум қилди. Бу маблағ Бухоро вилоятининг Олот ва Қоракўл туманларида сув таъминоти тизимини яхшилашга сарфланади.\nЛойиҳа амалга ошгач, Олот ва Қоракўл туманида 220 минг аҳолининг сув билан таъминлаши яхшиланади. Мазкур ҳудудларда аҳолининг тахминан 80 фоизи қишлоқ жойларида истиқомат қилади.\n2012-йилнинг сентабридаги маълумотга кўра Жаҳон банки Ўзбекистонга қишлоқ хўжалик корхоналарини қўллаб-қувватлаш учун 40 миллион доллар қарз беради.\nЖаҳон банки тарқатган маълумотда айтилишича, мазкур лойиҳанинг биринчи босқичида 317 қишлоқ хўжалик корхонасига техника, ишлаб чиқариш ускуналари сотиб олиш, паррандачилик,балиқчилик ва чорвачиликни ривожлантириш учун қарийиб 26 миллион доллар йўналтирилган.\nБу Банкнинг Директорлар Кенгаши 2012-йилнинг 27 мартида Ўзбекистонга электроэнергия истеъмолини ҳисоб-китоб қилиш бўйича замонавий технологиялар жорий қилиш лойиҳаларини амалга ошириш учун $180 млн қарз бериш қарорини маъқуллади. Бу лойиҳа доирасида Тошкент шаҳри, Тошкент ва Сирдарё вилоятларида 1,2 млн электро счетчик\nЖаҳон Банкининг Ўзбекистондаги ваколатхонаси раҳбари Такуя Каматанинг айтишича, замонавий электросчетчиклар ва бошқа “ақлли технологиялар” электр энергиясининг ишлатилишини яхши назорат қилиш имкони яратади. Бу нарса электр тарқатувчи ширкатлар учун ҳам истеъмолчилар учун ҳам фойдали бўлади.\nШу кунгача Жаҳон банки Ўзбекистонга 773 миллион доллар миқдорида қарз берган.\nҲозирги кунда, ХМК Ўзбекистонда ХТТБ билан ҳамкорликда корхоналарнинг институционал ривожлантириш дастурини амалга оширишга қизиқиш билдирмоқда. Хусусан, ХМК «Охангаронцемент» ва «Қизилқумцемент» акциядорлик жамиятларини замонавийлаштириш, шунингдек, тижорат банклари ҳамда телекоммуникация соҳасини давлат тасарруфидан чиқариш лойиҳаларини амалга оширилишида қатнашиш иштиёқини билдирмоқда.\nЎзбекистон республикаси бу олган кредитларни ўз вақтида қайтариб келмоқда. Бу билан албатта Жаҳон банкининг ишончли кредитори ва ҳамкорига айланиб бормоқда\nЖаҳон банки билан ҳамкорлик жараёнида Республикамиз бу кредитлардан самарали фойдаланиб келмоқда.\nЭкспертларнинг фикрича жаҳон иқтисодиётига сезиларли даражада таъсир ўтказа оладиган 100 дан ортиқ халқаро ташкилотлар фаолият юритмокда. Улар турли шаклдаги халқаро иқтисодий муносабатларни тартибга солиш, ривожлантириш ва такомиллаштиришда муҳим рол уйнамокда. Шунинг учун ҳам халқаро иқтисодий муносабатларнинг замонавий ривожланишини уларсиз тасаввур этиб булмайди.\nХалқаро молиявий ташкилотлар жаҳон валюта тизимини, халқаро кредит муносабатларини, инвестицион ҳамкорлик алокаларни тартибга солишда муҳим рол ўйнайди. Халқаро валюта фонди, Жаҳон банки, Халқаро тикланиш ва тараққиёт банки, Халқаро тараққиёт ассоциацияси, Халқаро Молия корпорацияси алоҳида ўринга эга бўлиб, ривожланаётган ва ўтиш иқтисодиётли мамлакатларга техник ва молиявий ёрдам кўрсатишда, халқаро кредитлар ажратишда, иқтисодий ислоҳотларни амалга оширишни таъминлашда етакчилик қилади. Бирлашган Миллатлар Ташкилоти доирасидаги халқаро иқтисодий ташкилотлар, хусусан ЭКОСОС, ЮНИДО, ЮНКТАД, ЮНСИТРАЛ каби ташкилотлар жаҳон иқтисодиётида савдоиқтисодий муносабатларни ривожлантиришда муҳим аҳамият касб этади.\nЎзбекистонда Жаҳон банки томонидан ишлаб чиқилган методологияга мос ва мамлакатимизда бизнесни юритиш билан боғлиқ барча жараёнларни янада либераллаштириш, соддалаштириш, арзонлаштириш ва уларнинг очиқлигини таъминлашга йўналтирилган комплекс дастур қабул қилинди\nБанк тизимининг барқарорлигини мустаҳкамлаш бўйича амалга оширилаётган ишлар доирасида 2013 йилда тижорат банклари фаолиятини тартибга солиш ва назорат қилиш тизимини янада такомиллаштириш тадбирлари давом эттирилади.\nХалқаро валюта фонди ва Жаҳон банкининг техник кўмагида Банк назорати бўйича Базель қўмитаси томонидан ишлаб чиқилган янги стандартларни жорий этиш мақсадида қуйидаги ишлар амалга оширилади.\nРеспублика молия-банк тизими бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисобот тизимини Молиявий Ҳисоботларнинг Халқаро Стандартларига (МҲХС) тўлиқ мослаштириш борасидаги тадбирлар Жаҳон банкининг техник кўмагида амалга оширилади.\nЎзбекистон Республикасида иқтисодий ислоҳотларни бошланиш давридан чет эл инвестицияларини жалб қилишга тузилмавий қайта қуришнинг ҳамда умумжаҳон иқтисодий ҳамжамиятига кириб боришини тезлаштирувчи омил сифатида асосий устуворлик берилди.\nТашқи иқтисодий соҳа тармоқлари мжмуини вужудга келтирмасдан туриб, молия, банк-кредит ташкилотлари, божхона хизмати ишини халқаро меъёрлар ва талаблар даражасида йўлга қўймасдан, халқаро алоқаларни ривожлантириш ва мустаҳкамлашни тасаввур этиб бўлмайди.\nШу нуқтаи назардан ҳам халқаро молия институтлари билан алоқаларни ривожлантириш мақсадида қуйидаги тадбирлар амалга оширилиши керак:\n1.\tРеспубликамизда банк тизимини такомиллаштириш;\n2.\tСуғурта хизматлари соҳасини ривожлантириш;\n3.\tКорхона ва ташкилотларнинг молиявий кўрсаткичлари ҳамда иқтисодий индикаторлар ҳақида ҳолис ва ишончли ахборот таъминоти ҳамон яхши йўлга қўйилгани йўқ. Бу масалани ҳал қилиш учун муқобил ва мустақил нодавлат ахборот агентларини ташкил қилиниши лозим.\n1.\tЎзбекистон Республикасининг “Чет эл инвестициялари тўғрисида”ги Қонуни. 7-феврал 1997-йил\n2.\tЎзбекистон Республикаси Президентининг 2010-йил 26-ноябрдаги «2011-2015-йилларда Республика банк-молия тизимини янада ислох қилиш, унинг барқарорлигини ошириш ва юқори халқаро рейтинг кўрсаткичларига эришишнинг устувор йўналишлари тўғрисида»ги ПК1438 сонли Қарори.\n3.\tКаримов И.А «Асосий вазифамиз - Ватанимиз тараққиёти ва халқимиз фаровонлигини янада юксалтиришдир» Т.2010\n4.\tКаримов И,А “Бош мақсадимиз – кенг кўламли ислохотлар ва модернизация йўлини қатъият билан давом эттириш” Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2012-йилда мамлакатимизни ижтимоийиктисодий ривожлантириш якунлари ҳамда 2013-йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган Вазирлар Махкамасининг мажлисидаги маърузаси.\n5.\tАвдокушин Е.Ф. «Международные экономические отнашения».\nУчебное пособие – М.: 1997\n6.\tШруипер X. А. “Международные Экономические Организации” (М.:\n«Международные Отнашения», 1999)\n7.\tАбдуллаева Ш.З ,,Халқаро валюта муносабатлари». Т.2005\n8.\tРасулов Т.С ,, Халқаро валюта муносабатлари назарияси» Т.2008\n9.\tТожиев Р.Р ,, Халқаро валюта-кредит муносабатлари». Т.2005\n10.\tНазарова Г.Г., Хайдаров H.X. “Халқаро иқтисодий муносабатлар”. - Т.:\nwww.gov.uz (Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг расмий портали)\nwww.stat.uz (Давлат Статистика Қўмитасининг расмий сайти) www.cbu.uz (Ўзбекистон Республикаси Марказий банки расмий сайти) www.lex.uz (Қонунчилик хужжатлари миллий аxборот базаси) www.tfi.uz (Тошкент молия институти расмий сайти)\nwww.mfer.uz (Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги\nwww.asakabank.com (ДАТ “Асака” банк (ОАЖ) расмий сайти) www.imf.org. (Xалқаро Валюта фонди расмий сайти) www.worldbank.org (Жаҳон банкининг расмий сайти) www.ebrd.org (ЕТТБ нинг расмий сайти) www.adb.org (ОТБ нинг расмий сайти)\nwww.bpk.uz (“Бозор, пул, кредит” ойлик журнали расмий сайти)\nTeglar: Жа1203он билан Хал1179аро и1179тисодий бўйича банки амалга хал1179аро кредит молиявий ташкил ёрдам асосий ривожлантириш ривожланаётган 1203ам банкининг молия тара11791179иёт 1203амда\nГуруҳ (жамоа) психологияси. гуруҳнинг ижтимоий-психологик струк ...\nОила тарбияси асослари\nСтатистик жамлаш ва гуруҳлаш\nДунё бозорлари ва халкаро молиявий ташкилотлар\nМеҳмонхоналарнинг ташкилий-бошқарув тузилмаси\nУюшган жиноятчилик ва жиноий гуруҳлар психологияси\nИжтимоий гуруҳлар сиёсатининг асосий субъектлари ва объектларидир\nБолалар жамоасини ташкил методикаси 1\nМаҳкумлар гуруҳи ва шахс муаммоси\nГуруҳлар ва жамоалар муаммоси


ТОШПУЛАТ РАХМАТУЛЛАЕВ СОГДИАНА: Самарқанд кулолчилик мактаби йўқолиб кетмаслиги учун қайғураётганларни ким қўллаб-қувватлайди?\nОчилиш маросимидан сўнг уста кулолнинг акаси Ўзбекистон бадиий академияси аъзоси Шариф Азимовни суҳбатга тортдим. Академик кулол билан Самарқанд кулолчилик мактаби, унинг кўзга кўринган вакиллари ва уларнинг мероси хусусида анча суҳбатлашдик. Кулолчиликни халқ амалий санъатининг кўп асрлик тарихга эга бўлган турларидан бири сифатида таърифлаб, суҳбатдошим юртимизда унинг илдизи бир неча минг йиллик тарихга эга эканлигини, буни ахреологларнинг тадқиқотлари яққол кўрсатиб турганлигини қайд қилиб ўтди. “Миллий ҳунармандчиликни авайлаб-асраш, унинг барча турларини ривожлантириш ҳамда усталарнинг моддий ва маънавий жиҳатдан манфаатдор бўлишларин учун етарли ишлар қилинмоқдами?” деган саволимга жавоб берар экан, Ш.Азимов қуйидагиларни таъкидлаб ўтди.\n–Афсуски, бу саволга ишонч билан “ҳа” деб жавоб беролмайман. Кейинги йилларда бадиий кулолчилик соҳасида устоз-шогирд анъанасида узилиш рўй бера бошлади. Айниқса, усталар сулоласининг барҳам топа бораётганлиги ачинарлидир. Ёшлар ўз ота-боболарининг касбини давом эттирмасдан, ўзини кўпроқ даромад келтирадиган бошқа соҳаларга ура бошлади. Бу жараён давом этадиган бўлса, кулолчилик соҳасида кўп асрлик тарихга эга бўлган Самарқанд мактаби анъаналарини давом эттириш муаммога айланади.


Ташрифдан кўзланган мақсад Ўзбекистон билан БМТ Инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссари бошқармаси ўртасидаги ҳамкорликнинг бугунги ҳолати, шунингдек, томонларни қизиқтирган йўналишларда келгусидаги алоқаларни муҳокама этишдан иборат.\nЗайд Раад ал-Ҳусайн БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича еттинчи олий комиссаридир. У АҚШнинг Жонс Хопкинс университетида гуманитар фанлар бакалаври ва Буюк -Британиянинг Кембриж университетида фалсафа доктори даражасини олган. Дипломатия соҳасида йигирма йиллик тажрибага эга.\n2014 йилда БМТнинг Инсон ҳуқуқлари бўйича олий комиссари этиб тайинланган ва ушбу лавозимдаги илк Осиё вакилидир. Бунгача Зайд Раад ал-Ҳусайн БМТ Хавфсизлик кенгашига раислик қилган. БМТ олий комиссари сифатида 24 мамлакатга ташриф буюрган.\nЗайд Раад ал-Ҳусайн халқаро ҳуқуқ, халқаро жиноий судлов, тинчликпарварлик операцияларини амалга ошириш ва ядровий терроризмга қарши курашиш масалалари бўйича мутахассис ҳисобланади. Халқаро жиноят судини таъсис этиш ва унинг фаолиятини йўлга қўйиш, геноцид ва инсониятга қарши жиноятлар, ҳарбий жиноятлар элементларини аниқлаш ишларида иштирок этган. Араб, инглиз ва француз тилларини билади.\nЗайд Раад ал-Ҳусайн Ироқ ва Суриядаги жанговар ҳаракатлар ҳудудларидаги гуманитар аҳвол, шунингдек, Венесуэла, Украина, ўазо сектори ва Африканинг қатор мамлакатларидаги вазият билан боғлиқ масалаларни ҳал этишни ўзининг асосий вазифалари сифатида белгилаган.\nЗайд Раад ал-Ҳусайн мамлакатимизга ташрифи давомида оммавий ахборот воситалари вакилларига интервью бериши ва ташриф якунлари бўйича Халқаро пресс-клубда журналистлар олдида чиқиш қилиши кутилмоқда.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси янги тизим асосида йўлга қўйилади\tОдамларга ваъдалар эмас, амалий натижалар керак »


Тожикистон-Ўзбекистон муносабатларининг нормаллашуви ва хорижий инвестицияларнинг жалб этилиши Тожикистон ҳукуматига Роғун ГЭС қурилишини охирига етказиш имконини беради, деб ҳисоблашмоқда Евроосиё тараққиёт банки (ЕОТБ) таҳлилчилари.\n"Тожикистон ҳукуматининг Роғун ГЭС қурилишини якунлаш бўйича режалари қўшимча турткиларни олди. Тожикистон-Ўзбекистон муносабатларининг нормаллашуви ҳамда халқаро капитал бозорида 500 миллион долларлик маблағлар жалб этилиши италиялик пудратчига нафақат жадвалдаги фарқни йўққа чиқариш, балки Роғун ГЭСнинг биринчи навбатини 2018 йил охирида якунлаш имконини беради", - дейилади ЕОТБ бош иқтисодчиси Гуруҳининг макроиқтисодий таҳлилида.\nТаҳлил муаллифлари фикрига кўра, “Тожикистон ҳукумати томонидан жорий йилнинг сентябрь ойида халқаро бозорда евробондларнинг жойлаштирилиши Роғун ГЭСни молиялаштириш учун маблағлар жалб этиш мақсадида амалга оширилди. Бу яқин истиқболда инвестициявий ўсишни тиклаш жараёнини қўллаб-қувватлаши мумкин”.\nЭслатиб ўтамиз, Тожикистон ўтган йилнинг октябрь ойида баландлиги 335 метр ва қиймати 1,95 миллиард доллар бўлган тўғонни қуриш бўйича ишларни бошлади. Бутун ГЭС қурилишининг қиймати эса – 3,9 млрд. долларга тенг.


12:12 / 02.02.2019 67999\nОлий таълим муассасаларига кириш бўйича республикада Бухоро ва Навоий абитуриентлари етакчилик қилмоқда, дея хабар беради Ma’rifat газетаси.\nДавлат тест маркази томонидан тақдим этилган статистик маълумотларга қараганда, 2018 йилда республиканинг абитуриент энг кўп талабаликка тавсия этилган ўн туман/шаҳарлардан еттитаси Бухоро вилояти (Шофиркон, Вобкент, Пешкў, Қоракўл, Ғиждувон, Қоровулбозор туманлари ва Бухоро шаҳри)га тўғри келган бўлса, қолгани Навоий вилояти (Зарафшон, Навоий шаҳарлари, Қизилтепа тумани)да жойлашган.\nУларда ўқишга кирганларнинг ҳужжат топширганларга нисбати 19,7 — 22,1 фоиздан иборат. Масалан, Шофиркон туманидан 3172 нафар абитуриентнинг 722 нафари ОТМда ўқишга тавсия этилган. Қизилтепалик 2377 нафар йигит-қизнинг 501 нафари талабалар сафига қўшилган.\nБу борада энг паст кўрсаткични эса Ангор, Олтинкўл, Сариосиё, Арнасой, Избоскан, Асака, Андижон, Шеробод туманлари ва Қорасув шаҳри кўрсатмоқда. Мисол учун, 4977 нафар шерободлик ёшдан бор-йўғи 5,7 фоизи тестдан етарлича баллни тўплай олган.


Кун мавзулари, 08 феврал 2015\n16 декабр 2019, Тошкент вақти: 15:12\nякшанба 8 феврал 2015\nфеврал 08, 2015\nВиртуал сайлов комиссияси 5 мухолифатчини рўйхатга олди\nЎзбекистон президенти лавозими учун шаффоф демократик мақсадида тузилган Виртуал сайлов комиссияси 10 февраль куни номзодларни рўйхатга олиш ишини якунлаш ниятида. Комиссия вакилларига кўра, шу кунгача виртуал сайловда иштирок этиши мумкин бўлганлар сони 8 кишига етган. Улардан уч нафари Ўзбекистонда фаолият кўрсатаётган партиялар томонидан МСКга номзод ўлароқ кўрсатилган кишилар бўлса, қолган беш нафари мухолиф қарашдаги номзодлардир.\nМусулмонлар “Исломий давлат” балосидан қандай қутулиши мумкин?\nЎзини “Исломий давлат” деб атаб¸ Ислом ва мусулмонлар номидан турли ваҳшийликларни амалга ошираëтан террор гуруҳи боис жаҳон бўйлаб Ислом ва мусулмонлардан ҳадиксираш янада кучайди. Бу гуруҳ томонидан иорданиялик учувчининг тириклайин ëқиб юборилгани бу террорчиларнинг авваламбор мусулмонлар бошига келган бало эканини англашга хизмат қилмоқда. Душанба куни жонли суҳбатда ана шу балодан қутулиш йўллар ҳақида гаплашамиз.\nБиопаспорт: Қўли қора меҳнатда қотган аёлларнинг бармоқ изи чиқмаяпти\nҚарши паспорт столига қатнаган 29 яшар Наргиза Каримова қишлоқда қора меҳнатда куни ўтаётган аёлларнинг бармоқ изларини олиш учун бир ойлаб вақт кетаётганини айтмоқда. Унинг айтишича, қўл териси дағаллашиб кетган аёллар ва эркакларга паспорт столлари ходимлари қўлини вақтинча иссиқ-совуқ сув ва оғир меҳнатдан асраб туришни тавсия қилиб, қайта ва қайта навбатга ёзмоқда.\nКаримовнинг сайловолди чиқиши ҳукумат матбуоти назаридан четда қолди\nЎзбекистон президенти Ислом Каримов 6 февраль куни Ўзбекистон-Либерал демократик партиясининг Тошкентдаги қурултойида сайловолди чиқиш қилгани ҳақида ҳукумат нашрлари лом-лим демаяпти. Ҳукумат агентликлари ҳам Ўзбекистон телевидениесида ҳам қурултой ҳақда ҳеч гап айтилмади.\nТошкентлик киракашларнинг кўпчилиги қонуний ишламоқчи эмас\nЎзбекистонда ноқонуний такси фаолияти устидан назорат кучайтрилганидан уч йил ўтиб ҳам пойтахтда киракашлар сони камайган эмас. Кузатувчилар такси фаолиятини назорат қилиш, такси фаолияти сифатини оширишга қаратилган ҳукумат қарорларининг бажарилиши учун энг аввало коррупцияга қарши курашмоқ кераклигини айтишади.\nНорвегиядан қайтгач қамалган диндорлар иши қайта кўрилади\n“Фарғона шаҳзодаси” - президент қайинжияни Акбарали Абдуллаев қурбонликка келтирилдими?\nМХХнинг икки йиллик тергов-текширув хулосасига кўра¸ президент рафиқаси Татъяна Каримованинг севимли жияни Акбарали Абдуллаев Ўзбекистонда қудратли мафия гуруҳининг тўдабошиси бўлиб чиқди. Яқинларгача президентликка ворис сифатида кўрилаëтган Акбарали нега айнан ҳозир жиноятчига чиқарилди ва қайси мақсадда қурбонликка келтирилди? “Қурултой”да шу саволга жавоб изланди.\nИслом Каримов сайловолди дастурини эълон қилди\nЎзбекистон Либерал демократик партиясининг 6 февраль куни Тошкентда ўтказилган еттинчи қурултойида Ислом Каримов сайловолди дастурини ўқиб эшиттирган. Ислом Каримов ўз дастурида хусусий мулкчилик ва тадбиркорликни ривожлантиришдаги барча тўсиқларни олиб ташлаш ва тадбиркорларга мутлақ эркинлик бериш керак деган фикрни билдирган.\n“Қозоғистон мусулмонлари иттифоқи” Каримовни истеъфо беришга чақирди\n“Қозоғистон мусулмонлари иттифоқи” ташкилоти раҳбари Мурат Телибеков Ўзбекистон президенти Ислом Каримовга очиқ хат йўллаб, уни истеъфо беришга чақирди. 77 ёшли президент Каримовнинг соғлиги ёмонлашгани ҳақидаги хабарлар ортидан Қозоғистондаги ташкилот шундай мурожаат билан чиққан.\nТошкент милицияси инспекторларга босим ўтказилган видеонинг ҳақиқийлигини инкор қилди\nИжтимоий тармоқларда кенг муҳокама қилинаётган видеода Тошкентда қўлга тушган маст ҳайдовчи юқори лавозимда ишлайдиган подполковник таниши орқали йўл ҳаракати хавфсизлиги ходимларига босим қилиб, жазодан қутилиб қолгани тасвирланади. Тошкент йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси расмийси бу видеонинг ҳақиқийлигини инкор қилди.\nПорахўр банкир, йўлдан озган “манқурт-жангари” ва фонограммасевар Муниса Ризаева\nСурхондарёда пора олган ва маблағларни ўмарган банк раҳбарлари ушланди. Ўзбекистон муфтийси Аллоҳ номи билан ҳокимият талашаётганларни қоралади. Тоҳир Содиқов ва Муниса Ризаева жонли куйлай олмади. Жорий ҳафта матбуот шу каби воқеалар ҳақида ёзди.\nЎзбек муҳожири Россиядан 20 минг евро товон пули ундирди\nИнсон ҳуқуқлари бўйича Европа суди Россия 2009 йилда Воронеж милицияси томонидан қийноққа солинган Ўзбекистон фуқароси Рашид Раззоқовга 20 минг евро товон пули тўлаши шартлиги ҳақида 5 февраль куни қарор чиқарди.


3 йил аввал 1619 siyrat.uz\nПайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам илк Ислом жамоасини бошқарган даврда ҳали давлат механизми, уни бошқариш системаси тўла тўкис шаклланмаган эди. Аммо шунга қарамай, тарихий-ҳуқуқий манбаларда қайд этилишича, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам томонидан Мадинаи Мунавварада амалга оширилган талай чора-тадбирлар фақат Исломдаги диний ғояларни амалга оширишдагина эмас, балки ҳуқуқий нормаларни ижтимоий ҳаётга тадбиқ этиш, илк Ислом давлатчилигини ривожлантириш ва маълум бир худудда ўзига хос сиёсатни амалга оширишда ҳам муҳим ўрин тутган. Масалан, буни подшоҳлар ва амирларга йўлланган мактубларда билишимиз мумкин. Мазкур мактублар Ислом дини ривожланишининг тўнғич васиқаларидан эди. Уларни чет эл раҳбарларига етказиш, улар билан халқаро алоқалар қилиш бу йўлдаги биринчи қадамлар эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳудайбиядан қайтиб келганларидан сўнг, 6-йилнинг охирларида подшоҳларни Исломга даъват қилиб, мактублар йўлладилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам асҳоблари орасидан билим ва тажрибага эга бўлган кишиларни танлаб олиб, уларни подшоҳлар ҳузурига элчи сифатида юбордилар. Мадинаи Мунавварадаги ўша вақтдаги ижтимоий ҳаёт ҳақида қисқача шуни айтамизки, мусулмонлар Қуръон, унинг тафсири ва ҳадис илмларини ўрганиш билан бирга, забт этилган давлатларнинг тили, адабиёти, урф-одатлари ва улар ўрганаётган илмларни ўрганишга ҳам ҳаракат қила бошладилар. Савдо ва ҳунармандчилик, жамият ҳаётидаги ўзгаришлар турли муаммоларни келтириб чиқарди. Уларнинг ечимини топиш илм-фаннинг ривожига туртки берди. Араб-мусулмон давлатининг кенгайиши ва аҳолининг кўпайиши, шаҳарлар сонининг ошиши ва умумий тараққиёт даражаси араб тилидан бошқа тилларни ўрганишни тақозо эта бошлади. Мусулмонлар бошқа миллат ва давлат аҳолисини фатҳ эта бошлагач, Арабистон ярим оролидан ташқарида яшовчи халқларнинг тилларига муҳтожлик сезила бошланди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам котибларидан Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳу форсий, румий, ҳабаший, оромий, иброний ва сурёний тилларида ёзар ва ўқир эди. Ибн Саъднинг хабар беришича, Зайд ибн Собит Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг буйруғи билан яҳудий тилини ўрганганлар. Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳу турли ҳил тиллари билишликлари подшоҳлар ва амирларга мактуб ёзишда қўл келган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам подшоҳ ва амирларга ҳам ўзига хос тарзда мактуб битганлар. Ушбу ёзилган мактубларининг матнлари орасидаги фарқлар ўрганилиб, қуйидагилар келтирилди: 1. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг мактубларини аксарида « من محمد رسول الله إلى فلان» - «Муҳаммад Расулуллоҳдан фалончига» деган калималар билан бошланар эди. Масалан, Форс ҳукмдори Кисрога ёзилган мактубни мисол тариқасида келтирадиган бўлсак, «من محمد رسول الله إلى كسرى عظيم فارس» – «Аллоҳнинг элчиси Муҳаммад Расулуллоҳдан Форснинг буюк ҳукмдори Кисрога » деб мактубда битилган эди. Гоҳида эса « هذا كتاب» - «Бу мактуб» деган лафз билан кириш қилинар эди. Масалан, Ҳабашистон подшоҳи Нажошийгага ёзилган мактубда « بسم الله الرحمن الرحيم هذا كتاب من محمد رسول الله إلى النجاشي » - « Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Бу Муҳаммад Расулуллоҳнинг Ҳабашистон подшоси Асҳама Нажошийга мактубидир», деб бошланган эди. 2. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам подшоҳ ва амирларга ёзган мактубларининг аввалида мусулмонларнинг саломи билан бошлаганлар, яъни мусулмонларга нисбатан салом билан бошлар эдилар. Масалан Баҳрайн ҳокими Мунзир ибн Совийга ёзилган мактубда «سلام عليك» - «Сизга салом бўлсин», деб келтирилган. Гоҳида Ҳабашистон подшоҳи Нажошийгага ёзилган мактубда «السلام على من آمن بالله ورسوله» - «Аллоҳ ва Расулига иймон келтирган кишиларга салом бўлсин», деб ҳам бошланган. Мушрикларга нисбатан эса бундай «سلام على من اتبع الهدى» - «Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин», деган лафзлар билан бошланган. Масалан, Миср подшоси Муқавқисга, Форс ҳукмдори Кисрога, Рум подшоси Қайсарга, Ямома ҳокими Ҳавза ибн Алийга, Дамашқ ҳокими Ҳорис ибн Абу Шамир ал-Ғассонийга ва Умон подшоҳлари ҳисобланган Жуландий ўғиллари Жайфар ва Абдга ёзилган мактубларда шундай келтирилган. Баъзи ўринларда мактуб бошида салом тушиб қолган. 3. Кўпинча мактубларда подшоҳларнинг исми тўғридан-тўғри келтирилган, баъзи ҳолларда эса уларнинг шуҳрати олдин зикр қилиниб кейин исми келтирилган. Масалан: Ҳабашистон подшоҳи Нажошийга ёзилган мактубда - الأصحم عظيم الحبشة - »Ҳабашистоннинг буюк подшоси Адҳама« деб келтирилган; Миср подшоси Муқавқисга ёзилган мактубда - المقوقس عظيم القبط – »Қибтнинг буюк ҳукмдори Муқавқис» деб ёзилган. Форс ҳукмдори Кисрога ёзилган мактубда - كسرى عظيم فارس – »Форснинг буюк ҳукмдори Кисро» дейилган; Рум подшоси Қайсарга ёзилган мактубда - هرقل عظيم الروم – »Румнинг буюк ҳукмдори Ҳирақл» деб келтирилган. 4. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам баъзи ҳолларда ўзларини якка ҳолда зикр қилган бўлсалар, масалан: «أنا» - «мен», «لي» - «мен учун», «جاءني» - «менга келишича», «وفد عليَّ» - «менга юборилган» каби. Баъзи ҳолларда ўзларини жаъм ҳолида зикр қилганлар, масалан: «بلغنا» - «бизга юборилган» , «جاءنا» - «бизга келган» ва шу каби . 5. Мактуб ёзилган инсонга нисбатан мухотоблик кофи – «لك وعليك» тарзида келтирилган бўлиб, Иккиликда эса бундай кўринишда «أنتما ولكما وعليكما» ёзилган. Кўпликлда эса «أنتم ولكم وعليكم» ва шунга ўхшаш лафзлар кўринишида мурожаат қилинган. 6. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг подшоҳ ва амирларга ёзилган мактубларининг аввалида саломдан сўнг, Аллоҳ таъолога ҳамд айтилган. Масалан, Баҳрайн ҳокими Мунзир ибн Совийга ёзилган мактубда «فإني أحمد إليك الله الذي لا إله إلا هو» - «Мен сизга Ундан ўзга барҳақ маъбуд йўқ бўлган ягона Аллоҳни мақтайман», деган сўзлар билан келтирилган. Баъзи мактубларида эса ҳамд лафзлари келтирилмаган. Гоҳо ҳамддан сўнг ташаҳҳуд айтилган. Масалан, Баҳрайн ҳокими Мунзир ибн Совийга ёзилган мактубда « وأشهد أن محمداً عبده ورسوله» - «Муҳаммад Аллоҳнинг бандаси ва элчиси эканига гувоҳлик бераман», деган сўзлар ёзилган. Гоҳида эса мактубларида ташаҳҳуд лафзлари айтилмаган. Мактубни кириш қисмидан сўнг асосий қисмга баъзида «أما بعد» - «Аммо баъд» лафзи билан билан ўтилган. Масалан, Миср подшоси Муқавқисга ва Умон подшоҳлари ҳисобланган Жуландий ўғиллари Жайфар ва Абдга ёзилган мактубларда шундай келтирилган. 7. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг подшоҳ ва амирларга ёзилган мактубларининг хотимаси баъзида мусулмонларга нисбатан тўлиқ салом билан тугалланган «والسلام عليك ورحمة الله وبركاته» каби. Гоҳида эса қисқача салом лафзи билан тугатилган. Мушрикларга нисбатан эса бундай « والسلام على من اتبع الهدى» - «Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин» - деган лафзлар билан тамомланган. Гоҳида салом лафзи мактуб сўнгида тушириб қолдирилган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам олиб борган ташқи сиёсат, давлатлараро ўзаро сиёсий алоқаларидан шуни айтиш керакки, инсонлар ичра элчиликка танланган бу буюк Зот ўз устиларига юкланган бу маъсулиятни, Ислом даъватини халқларга етказиш, Тавҳид байроғини дунё узра баланд кўтаришдек вазифани чуқур ҳис этдилар. Аллоҳ таоло тарафидан ато этилмиш чуқур зеҳн, фаҳму фаросат соҳиби бўлган Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам имкони борича энг қулай ва энг енгил услублар билан муомала ва музокаралар юритдилар. Бу ғоятда кучли ва аниқ, нозик муносабатлар мисолларини, Ҳудайбия сулҳи, бошқа қабилалар билан олиб борилган алоқалар, элчилар жўнатилиши билан боғлиқ кўринишларда учратамиз. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам айнан шу ишни – Ислом келажагини кафолатлаш, янги ёш исломий жамиятни олға силжитиш ва уни олам узра ўз мавқейини эгаллашида асосий ҳал қилувчи омиллар деб ҳисоблаганлар. Айниқса, бу ўринда Ислом ривожида асосий босқич бўлган, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўн йилга яқин ўтган Мадина даври ҳаётлари фақат ҳарб давригина эмас, балки айни пайтда, Ислом умматининг диний, сиёсий, ҳарбий, ижтимоий ва қонуний томонлардан камол топиш палласини – бутун ҳаётини қамраб олган энг муҳим паллани ташкил этади. Албатта, бир кишидан бошланган ва қисқа йиллар ичида бутун Арабистон яримороли ва тезда бошқа ажам юртларига кенгайган Ислом давлатининг бу зафарлари, энг аввало, ушбу динни юборган Зот Аллоҳ таолонинг мадади ва тавфиқидандир. Сўнг эса ушбу рисолатни амалга оширган ва ижро этган Зот Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳазратларининг етук раҳнамо, раҳбар ва йўлбошчи эканликларига аниқ далилдир. Чунки бу даражадаги кенг кўламда олиб борилган, улкан машаққатлар ҳамда кўплаб қурбонлар эвазига юзага келган бу жамиятнинг доҳийси жуда кучли сиёсатчи ва узоқни кўра оладиган ва шу билан бирга, сабр ва таваккулнинг энг олий кўринишларини ўзида жам этган инсон эдилар. Ислом ривожида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам буюк намуна эканликларининг роли яна шундаки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таоло ато этган нубувват, Китоб ва Ҳикмат билан алоҳида-алоҳида, тафриқада, нафсу хоҳишларига қул бўлган ҳолда жоҳилий турмуш тарзи билан ҳаёт кечираётган араб қабилаларини ягона Ислом умматига бирлаштира олдилар. Араб уммати тафриқа ва бебошликдан сўнг ягона умматга бирлашди. Ва ана шу уммат-миллат келажакда келадиган бошқа дунё халқларига ўрнак-ибрат бўлиб қолди. Бу ҳақда оламлар Роббиси ўзи ҳам шундай шоҳидлик берган: «Сиз одамлар учун чиқарилган энг яхши уммат бўлдингиз. Амри маъруф қиласиз, наҳйи мункар қиласиз ва Аллоҳга иймон келтирасиз» . Буларнинг бари бир асрнинг атиги тўртдан бирида амалга ошди. Ислом маданияти, ҳазораси шарқу ғарбга тарқалди. Тавҳид асосига, иймон қоидаларига ҳамда барча махлуқотларга Аллоҳнинг раҳмати ўлароқ, оламшумул давлат барпо қилинди. Ислом маданияти – илм, иймон, раҳмат ва дўстлик маданияти бўлиб қолди. Густав Лубун деган тарихчи шундай деб айтганди: «Тарих –мусулмон араблардан кўра раҳмлироқ фотиҳни кўрмаган». Шунинг ўзи Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам буюк намуна эгаси эканликларига далолат қилади. Ғофурова Нигора\nМАРҲАБО, НУР ЖИЛОСИ


Илмда инқилоб: Исроилликлар 3D-принтерда одам тўқимасидан жонли юрак чоп этишди! (+видео) - Terabayt.Uz\nИлмда инқилоб: Исроилликлар 3D-принтерда одам тўқимасидан жонли юрак чоп этишди! (+видео)\nТель-Авив университети лабораториясидаги олимлар дунёда биринчи бўлиб 3D-принтер ёрдамида инсон тўқимасидан жонли, уриб турувчи юрак чоп қилишди. Бу – келажак тиббиётига йўл очувчи муҳим тарихий воқеадир: мазкур йўналишда ишлар ривожлантирилиб, кейинчалик ҳар бир бемор учун ўз органларини яратиш мумкин бўлади.\nЎҚИНГ: Смартфон ва 3D-принтер бразилиялик эркакнинг юзини тиклашда ёрдам берди\n«Энди беморлар организмига кўчириб ўтказиш учун бирор донор аъзосини кутиш, шунингдек, организм уни қабул қилмай қўймаслиги учун дорилар ичириш шарт бўлмайди. Бунинг ўрнига, касалхонанинг ўзида ҳар бир беморнинг ўз тўқималаридан, айнан ўзига мос аъзони чоп қилиш мумкин бўлади», дейилади университетнинг расмий баёнотида.\nОлимлар яратган юрак намуна нусха бўлиб, катталиги тахминан қуён юрагича – 2,5 сантиметр келади, аммо чиндан ҳам уриб турибди. Уни чоп этиш «материали» учун беморнинг ёғ ҳужайралари олинган, юрак-қон томир мускулининг таёқчасимон ҳужайраларига айлантирилган ва бирлаштирувчи тўқима билан аралаштирилган. Юракни чоп этишга уч ярим соат вақт кетган.\nМана, 3D-принтерда чоп этилган тирик юракчани «жонли» видеода томоша қилинг:\nТадқиқотчилар мазкур тажриба доирасида бир неча ўнлаб юракларни чоп этиб, кейин уларнинг иш қобилиятини текшириш мақсадида жониворларга ўрнатиб кўришмоқчи. Олимларнинг фикрича, тўлақонли инсон юрагини чоп этиш ва ўрнатиш имкониятлари яқин ўн йил ичида юзага келади.\n#принтер #янги технологиялар


Тонировкадан тушган пуллар қаерга ишлатилади? - Namanganliklar.uz\nАйтганча, мавзу очилганда яна бир нарсани эслатиб ўтишимиз зарур Халқ буни билиши керак.\n👉 Ички ишлар вазирлигининг моддий-техник базасини ривожлантириш, ходимларини моддий рағбатлантиришга ва бошқа харажатлар Махсус жамғармасига;\n👉 ДЙҲХХ моддий-техника базасини ривожлантиришга;\n👉 ДЙҲХХ ходимларини ижтимоий рағбатлантиришга;\n👉 кейинчалик «Инновация лойиҳалари ва аҳолига сервис хизматлар кўрсатиш маркази» ДУКнинг тонировка қилиш билан боғлиқ харажатларини қоплашга.\nБалки шунинг учундир ИИВ масъуллари тонировкадан тушум камайиб кетмаслиги учун рухсатсиз тонировка ўрнатишга жаримани 25 баравар (!) кўтаришни таклиф қилишди ва буни уддалашди ҳам. Аввал 200 минг сўм бўлган жарима бирданига 5 млн сўмга айланди. 1 февралдан 6 млн сўм бўлади.\n1) Ҳеч бўлмаса, орқа ён ойнага йилнинг иссиқ мавсумида (май-сентябрь) тонировка ўрнатиш бепул бўлиши керак, қолган пайтлари, майли, пуллик бўлсин;\nЎзбекистонда қайси вилоятларда энг кўп туғилиш қайд этилди?