Хитойда банкноталар коронавирус сабабли дезинфекция қилина бошланди\nХитой халқ банки коронавирус эпидемияси ортида нақд пулдан фойдаланувчилар хавфсизлигини ошириш мақсадида бир қатор чоралар кўрди. Жумладан, муомалага янги банкноталарда 600 млрд юан чиқарилган ва қўлланишда бўлган пуллар дезинфекция қилиниб, 7 кундан 14 кунгача карантинга қўйилмоқда.\nБу ҳақда банк раҳбари ўринбосари Фань Ифэй маълум қилди.\nФань Ифэйнинг таъкидлашича, бу чоралар нақд пул қўлланувчи банклар ва бошқа муассасалар ходимларида ҳимояланганлик ҳиссини оширган. Бундан ташқари, провинциялар ўртасида ҳамда энг оғир эпидемиологик вазият кузатилаётган провинциялар ичида нақд пуллар айланмаси тўхтатилган.\nАввалроқ америкалик олимлар кенг тарқалган банкноталар сиртида 12 кунгача ва ундан кўпроқ яшай оладиган 400 га яқин бактерия борлигини аниқлашган.\nЯнварь-сентябрь ойларида нақд пул айланмаси ҳажми 248,5 трлн сўмни ташкил этди – МБ\nШвеция нақд пулдан фойдаланилмайдиган илк давлатга айланиши мумкин


Абдумажид Азим: “Ҳамон ҳаваскорман” (2013) — www.ziyouz.uz\nБош саҳифа СуҳбатларАбдумажид Азим: “Ҳамон ҳаваскорман” (2013)\nОдатда одамлар қалбига яқин шеърни ўқийди, ёд олади ва такрор-такрор айтиб юради.\nСизга яқин ўтмишимдан бир гап айтсам. Каминага талабалик насиб этмаган йиллари эрта саҳарда даштда қўй ҳайдарди. Бир қўлида чўпон таёғи, бирида эса увадаси чиқиб титилиб кетган, муқовасиз митти китоб. Кенг далада қуёшнинг балқиб чиқиб келишини кузатаман, шудрингдан юз ювган лолақизғалдоқларга бўғзимни зўриқтириб шеър ўқийман…\nЮрак — кўксимда ёнаётган тош,\nУ, борки, дунёда сўнмас овозим.\nҲаётбахш бир сўзим, ҳаётга ўйқаш,\nЮракдан ахтариб топишим лозим.\nВақтнинг ўтиши билан билдимки, бу дард камтарин шоир Абдумажид Азим қалами ортида қолган экан. Шоирнинг «Қалбимнинг ватани», «Ёруғлик одами» тўпламлари сизга таниш. Азизлар ҳукмингизга шоир билан бўлган бир гурунгимни ҳадя этаман.\n— Барча замонларда ижодкорлар ўзидан илгари ўтган улуғ зотлардан ва замонасининг забардаст вакилларидан ибрат олиб, уларни ўзларига маънавий устоз билиб юришлари бор гап. Таниқли шоир Абдумажид Азим кимни устоз деб билади?\n— Шоир ва адиблар ўзлари учун ибрат олиши мумкин бўлган шахслар билан доимо рўбарў келавермайди. Шу туфайли олис замонларда ўтган улуғ боболаримизни ўзларига маънавий устоз билиши ва ҳар жиҳатдан у зотларга ихлос қўйиши, албатта, эзгуликдан нишона.\nИстеъдодларга бой миллий адабиётимизга меҳр қўйиб илк шеърларимни битиб юрган чоғларимдан ҳам, бугун ҳам, устоз мақомига муносиб шахслар билан биргаман. Улар билан замондош эканимизнинг ўзи бахтдир. Мен ана шундай устозлардан бири сифатида Асқад Мухторни биламан. Устоз Асқад Мухтор билан яқин бўлмаганман. У кишининг ижодига ва тийнатига меҳр қўйиб, улгу олиб зимдан кузатиб юрганман, холос. Яна алоҳида таъкидлаш жоиз бўлган, бизга оқ йўл тилаган устоз шоирлар Абдулла Орипов ва раҳматли Рауф Парфидир. Уларнинг олдида шеър ўқиш учун назаримда шеър ёзишнинг ўзи кифоя қилмайди. Устоз шоирлар олдида бир сўз айтмоқ масъулияти каминани ботирликка ундаган дамлар ҳам бўлган. Адабиёт одамлари орасида устоз мақомида кўриладиган ижодкорлар ёшга нисбаттан олинмайди. Истеъдоднинг даражаси, ижодининг серқирралигига боғлиқ. Бундай дейишимнинг боиси, шоир укаларим орасида ҳам устоз мақомидагилари бор.\n— Шоирнинг зиммасидаги масъулият нима, уни қандай адо этмоғи керак?\n— Чин шоир — дардманд киши. Бу дард, миллат ва халқни мудом ўйга толдириб келган оғриқлар, фахриялар бўласа. Айтиш учун сўз ва йўлни шу юртнинг шоир фарзанди топади. Улуғ бобомиз Алишер Навоийни олайлик, аввалига ўз мени билан ўзлигини ифода этган бўлса, сўнгра дунё аҳлига туркий тилда орзуларини ифода этиб оламни ҳайратга солди. Шоир зиммасидаги масъулият қалбида қанот ёзаётган сўзини рост айтмоқдан иборат деб биламан. Адо этиш эса шоирнинг қувваи ҳофизаси, истеъдодининг улканлиги белгилаб беради.\n— Ўзини мажбурлаб зўрма-зўраки «ижод» қилаётганлар ҳам йўқ эмас. Табиийки, чиранаётган «ижодкор»нинг давоси тилга тушиш ва шуҳратпарастликдан нарига ўтмайди. Демоқчи бўлганим, шоир ва ёзувчи учун тилга тушиш муҳимми?\n— Бу саволингиздан кўриниб турибдики, аллақандай машқлардан “жанр” ясаш ҳоллари учраб турганидан, узундан-узоқ воқеаномаларнинг “роман” деб аталишига дуч келаётганимиздан, учи-кети йўқ, энг асосийси, эстетик идеалдан мосуво алжирашлардан, мусиқанинг жарангдор ва қулоқни қоматга келтирувчи садоларига жўр бўладиган, қилиқларга мос маънисиз қўшиқлардан матн муаллифларидан бироз ранжиган кўринасиз. Айни шу жиҳатлар кишини ўйга толдиради ва ажаблантиради. Бадиий асар ижодкорнинг қалб нидоси сифатида эътироф этилади. Агарда бадиий ижодга даҳли йўқ «ижод» мавжуд экан, у ҳолда қалби қашшоқ, қалами сиёҳсиз мардум қўлига қалам олибди-да, деб тушунмоқ керак.\nМасаланинг яна бошқа бир томониям бор. Француз адиби Оноре Де Балзак асарларини ўзини мажбурлаб ёзганлиги ва тунларни бедор ўтказиш учун ҳаддан кўп кофе ичиб уйқуни енгиб ижод қилганлиги ва дунё адабиётига ҳисса қўшганлиги маълум. Бу ўринда ёзувчини ижод қилишига мажбур қилаётган эҳтирос — пафоснинг самимийлиги билан ифодаланади.\nТабиатан эътироф этилишни, мақтовни ёқтирадиган, ўзини кўрсатишга, танилишга интиладиган кишилар шоир ёки ёзувчилар орасида эмас, жамиятнинг турли жабҳаларида топилади. Таниқлилик ижодкор асарлари ва шахси учун заррача наф бермайди. Синчков китобхон доимо мағзи тўқ асар мутолаа қилади ва ана шундай асар муаллифини қадрлайди. Алишер Навоий «Мажолис-ул нафоис»да замонасининг беш юзга яқин шоирлари ҳақида сўз юритади. Ҳозир иккимиз уларни санасак, бармоғимизни тўлдира олмаймиз. Демак, шуҳратпарастлик ва тилга тушишга интилган шоир дардига вақтнинг ўзи малҳам бўлади.\n— Кейинги пайтда кам кўринасиз…\n— Китоб ўз ўқувчиси қўлига етиб бормаётган бир пайтда ижод қилиш чекимизга тушганга ўхшайди. Бундай вақтда бироз сукут мақулдай. Сукут шуки, ёзишдан тийилиш эмас, балки, эълон қилишдан парҳез маъносида. Таниқли бир олимимизнинг таъбирига ёндош айтганда, шоир кўп, шеър кам даврда шоир ҳам ўз ташвишлари билан ўралашиб қоларкан.\n— Ёшлар орасида кимнинг ижодини қалбингизга яқин деб биласиз?\n— Сўнгги йилларда адабиётда бироз жонланиш кўзга ташланмоқда. Адабиётимизга иқтидорли ука-сингилларимиз қадам ташламоқда. Улар қадамлари қутлуғ бўлишини тилардим. Шоир Беҳзод Фазлиддин ва Гулбаҳор Ортиқхўжаева менда катта таассурот уйғотди. Беҳзод Фазлиддин шеърларини ўқиганда ўзидан кўнгли тўлмаётган ва ўзгалар олдида айбдор ҳамда гуноҳкор сезадиган ўйчан лирик қаҳрамон «мен»ни англайсиз. Гулбаҳор самимий дил изҳори билан дилларни мафтун этадиган сўз айта оляпти. Улар шу юрт одамларининг дарди, қувончини ўзиники каби туйиб шеър битаётган кўриб элимизнинг «қаторда норинг бўлса юкинг ерда қолмас», деган гапи бот-бот ёдимга тушади.\n— Бугун шоир Абдумажид Азим ортига қараса нималарни кўради?\n— Катта орзулар, умидлар билан зўр шоир бўламан, деб Абдулла Орипов, Рауф Парфи, Усмон Азим, Хуршид Даврон, Ҳалима Худойбердиева, Шавкат Раҳмонга ҳавас билан қалам тебратган эдим. Мен ҳавас қилган шоирлар сафи кечагидек, уларнинг қатори кўпам кенгаймади. Умидим, ижодкор ука-сингилларимдан. Ваҳоланки, иккита шеър ёки ҳикоя қоралаган қаламкаш шоир, ёзувчи саналаётган бўлса-да, мен ҳамон ҳаваскорман.\nНурилла ЧОРИЕВ гурунглашди\n“Ёш куч” журналида эълон бўлган.\n← Аввалги Аввалги Нурилла Чориев. Ижодкор ор-номуси (2010)\nКейинги → Кейинги: Баҳодир Карим: “Ҳавас билан орзу ушалмайди” (2013)


Рухий ўсишимиз қандай бўлади? — Dilkashradio.com\nРухий ўсишимиз қандай бўлади?\nХудонинг танланганлари ва абадий хаётга умидвор бўлишга чақирилган биродарларга Худонинг тинчлиги ва мархамати бўлсин! Азизлар бугун Иброхим пайғамбарнинг хаётига ва унинг қандай ўсганлигига назар ташлаймиз. Шу билан бирга хар биримиз ўз хаётимизга диққатимизни қаратамиз. Иброхим пайғамбарнинг Худо билан қадам ташлаган вақти эсингиздами? Ибром Худога бўйсунди. У биринчи ишини ишонч ва бўйсуниш билан бошлади. Биз хам Исо Масихга ишониб Унинг қурбонлигини қабул қилган пайтимизда, юрагимизда ишонч ва бўйсуниш бор эди. ШУндайми? Ўшанда биз Худо билан қадам ташлашни бошладик. Худо Ибромни Ўзининг “дўсти” қилиб шакллантириши жараёнида унинг хаётидаги хеч бир пайт Ибтидо 15 боб 1 оятида ёзилганидай ќаяжонли ва рухга тўла бўлмагандир. “Бу ходисалардан кейин Худованд Ибромга вахий орқали каломини юбориб: — Эй Ибром қўрқма, Мен сенга қалқонман. Сен учун мукофот ғоят катта бўлади, — деди.” Худованд хар сафар Ибомга Ўзини намоён қилар экан, Ибромнинг юраги кучли ва дадилроқ бўлар ва Худога яна хам кучли интиларди.\nХудо хар сафар Ибромга кўринганида Ибром Худонинг фарзанд хақидаги ваъдасига яна хам ишончи ортарди. Ибромнинг ўша ваъдага бўлган ишончи кучлироқ бўларди, чунки у Худо билан кўпроқ мулоқотда бўлаётган эди. Худо Ибромга «Сен учун мукофот ғоят катта бўлади”, — деганида, Иборм дархол ўша ваъдани Худога эслатди. Бизнингча унинг ўрнида бўлган хар биримиз хам шундай қилган бўлардик. Хақиқий имон ваъда бажарилгунга қадар мавжуд бўлади. Узоқ пайтгача ваъданинг бажарилмаслиги имонни заифлаштиради. Ибтидо 15 боб 3 оятида Ибром Худога: «Сен менга нима берасан, мана мен фарзандсиз кетаётирман…” – дейди. Ибром бу гап билан ўзининг ишонмаётганлигини эмас ишончини кўрсатган. У фақат ўша ваъдани Худога эслатиб қўймоқчи эди. Ундан ташқари Худованд унга ўша ваъда хақида айтишини хохлаган эди. Худо Ўз хизматкорининг юрагини кўриб, унга ўз ваъдасини тасдиқлади. У осмондаги юлдузлар ва ердаги қумга ишора қилди. Ибромнинг авлодлари мана шунча кўп бўлиши керак эди. Биз эса унинг фарзандларимиз.\nБиз хам хаётимизда Худонинг турли ишларини, ажоиботларини, мўъжизаларини кўрганмиз. Агар ортга қарасак, Худованд бизнинг хаётимизда нималар қилганини кўришимиз мумкин. Худованд бизнинг хаётимизда қилган ишларини асло унутмаслигимиз керак. Тез- тез ортга Худованднинг ишларига назар ташлаб турсак, Унинг бугун хам хаётимизда шундай ишлаётганига амин бўламиз. Азиз биродарлар хаётингизда Худо билан бўлган муносабатни иложи бўлса бир дафтарга ёзиб боришингизни маслахат берамиз. Мен ўз хаётимда бўлган бир воқеани айтиб берай. Бир куни мен китобларни тахлаётиб орасидан бир қоғоз топиб олдим. БУ қоғозда мен саккиз-тўққиз ой олдин ёзган ибодатлар рўйхати бор эди. Унда мен болаларим учун икки қаватлик кроват ва яна бошқа нарсалар учун ибодатим рўйхати бор эди. Шунда мен Худованднинг ибодатларимга жавоб берганини кўрдим. Мен ўша қоғозни топиб олганимда Худованд менинг ибодатларимга аллақачон жавоб берган эди. Энг ёмони шундаки, мен шундай ибодат қилганимни унутиб қўйган эди. Хар биримизда шундай бўлиши мумкин. Биз ибодат қиламиз, аммо вақт ўтиб қандай ибодат қилганимизни унутиб қўямиз.\nШундай бўлмаслиги учун сўраётган нарсаларингизни бир дафтарга ёзиб қўйинг, ибодатингизга жавоб олганингизда эса рўйхатдаги ўша нарсанинг тагига чизиб қўйинг. Ёки бўлмаса Худованд қандай йўл билан бу ибодатингизга жавоб берганини ёзиб қўйинг. Бу сизнинг рухий ўсишингиз ва юрагингизнинг Худованд томон интилишини кучайтиради. Шунда хаётингизнинг қайси қисмида Худованд сизда қандай иш қилганини аниқ биласиз ва унутмайсиз. Сиз қанчалик Худованднинг хаётингизда ишлаётганини аниқ билсангиз ва кўрсангиз имонингиз кучаяди ва рухан етукликка интиласиз. Худованднинг сифатларини ўз хаётингизда хис қиласиз. Уни яқинроқ билиш эса хар бир Худо фарзанди учун олий бахтдир.\nХудонинг ўзгармас муҳаббати\nХудонинг кўнглини қолдириш


Амир Темур сиймоси – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Амир Темур сиймоси\nАпрел 6, 2018\tЖамият Изоҳ қолдириш 823 Кўрилди\nСоҳибҳирон Амир Темур “Адолат ва озод-лик дастурингиз, раҳбарингиз бўлсин” ақи-дасига амал қилган ҳолда 35 йил давоми-да мамлакатни одиллик билан бошқарган.\nСоҳибқирон бобомиз адолатпарвар сиёсатчи, жонкуяр саркарда, халқпарвар ҳукмдор бўлиш билан биргаликда дўстларига ҳам, душманларига ҳам бағрикенглик қилган сиймо эди. Буюк соҳибқирон доимо халқ билан бирга бўлишга интилган. Ўзининг жасурлиги, саховатпешалиги, ишбилармонлиги, ғамхўрлиги билан ҳар дам одамларнинг дарди билан яшаган. Улуғ бобокалонимиз томонидан яратилган “Темур тузуклари” асари биз каби авлодларни чуқур мулоҳаза қилишга ва теран фикр ила такрор ва такрор ўқишга, ўзлигимизни англашга, буюк зотнинг давомчилари эканлигимизни ҳис қилган ҳолда яшашга ундагандек бўлаверади.\nУ зот дўст-душманга шундай муносабатда бўлганки, натижада дўст-ларнинг дўстлиги янада ортиб, душманларнинг эса дўстга айланганини кўриш мумкин. Хусусан, Поён Равшаннинг “Амир Темур сулоласи” асарида шундай дейилган: “Рум фатҳи учун бўлган жангда турк султони Елдирим Боязид мағлубиятга учраган чоғда “Ҳа, мен Соҳибқироннинг сўзига кирмай, хатога йўл қўйдим. Шу сабабли қилмишимга яраша жазога лойиқман. Агар Соҳибқирон мени кечирса, раҳм-шафқат қилса, токи тирик эканман, ўғилларим билан унинг хизматида бўлишдан бўлак ишни қилмас эдим”, дея афсус чекади”. Бундай вазиятда Амир Темур ўзининг бағрикенглиги ва душманга ҳам марҳаматлилигини яна бир бор исботлайди ва турк султонига шоҳона тўн кийдиради, яхши сўзлар айтиб, кўнглини кўтаради.\nБуюк саркарда саховатпеша сифатида ҳам ном таратган. У хайр-эҳсон билан одамларнинг кўнглидан жой олган. Фуқаро ва қўл остидаги мулозимларига очиқ юзлилик ва раҳм-шафқат билан боққан. Шу орқали халқ меҳрини қозонган.\nОлдинги “Ёшлар шахмат тахтаси” Термизда ўтади\nКейинги Хорижга борувчиларга имтиёз


26 апрел 2019, Тошкент вақти: 21:12\nЎзини "ҳокимлик юристиман" деб таништирган аёл тадбиркор уйига тунда бостириб кирди\nНаманган вилоят, Тўрақўрғон туманилик тадбиркорнинг Озодликка хабар қилишича, 22 октябрь, соат 23:15 да унинг уйига ўзини "ҳокимлик юристиман", деб таништирган аёл бостириб кирган ва ўша пайтда уйида ишлаётган ишчиларни "пахтага чиқмаяпсан", дея ҳақорат қилган.\nУй-ишхона эгаси, 28 яшар Жаҳонгир Зайнобиддинов бостириб кирган "ҳокимлик юристи" билан оғзаки жанжали акс этган видеони ҳам Озодликка жўнатди.\nАммо, Тўрақўрғон туман ҳокимлиги юристи видеони кўргач, бу аёлни танимаслигини билдирди.\nТўрақўрғон туман, Калвак маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудида яшовчи, "Стандарт яшчик" МЧЖ муассиси, 28 яшар Жаҳонгир Зайнобиддинов экспорт қилинадиган мева-сабзавот учун яшчиклар ясайди.\n“Пишиқчилик бўлгани учун яшчикка талаб катта. Шунинг учун кечқурунлари ҳам ишлаяпмиз. Алоҳида ишхона қуриш учун шароитим йўқлиги боис уйимни ишхона қилганман. Қўлимда 22 киши ишлайди”, -деди Жаҳонгир.\n"Мен ичкарида, уйда эдим, - деб бошлади Жаҳонгир 22 октябрь оқшомида ўз уйида содир бўлган воқеа тўғрисидаги ҳикоясини, - иккинчи сменада ҳам иш бўлгани учун эшигимиз очиқ туради. Мен ичкарида эдим. У аёл эшикни тепиб кирган. “Нима қилаяпсанлар?”деб ўдағайлаган. “Яшчик қоқаяпмиз”, дейишса, “Нега шунинг ўрнига пахтага чиқмайсанлар”, деган. Аёлларни ж..., эркакларни к... деб ҳақорат қилган."\nЖаҳонгир Зайнобиддиновнинг айтишича, аёл ўзини “Ҳокимлик юристиман”, деб таништирган. Аёлнинг исмини Жаҳонгир аниқ эслолмади: “Кимёхонмидиеей”, деди.\nИшчилари “Ҳокимликдан биров келди”, деб чақирганидан сўнг Жаҳонгир уйдан чиқиб, ўзини тутишидан спиртли ичимлик ичиб олгандай кўринаётган аёл билан мулоқотга киришади ва ўртада бошланган айтишувни видеога ола бошлайди.\n“Ўз ҳақимни талаб қилишни, видеога олишни бошлаганимдан кейин у аёл мавзуни ўзгартириб, “мен сенга иш топиб бермоқчийдим”, деб ташқарига чиқишимизни сўради. Ташқарига чиққандан кейин “Нексия” машинасига ўтириб кетиб юборди”, - деди Жаҳонгир.\nТадбиркорнинг айтишича, у қоронғи бўлгани учун аёл ўтириб кетган машина номерини илғаб қололмаган.\n“Милицияга телефон қилдим, лекин ҳеч ким келмади”, - деди Жаҳонгир Зайнобиддинов.\nОзодлик Кимё исмли “ҳокимлик юристи”ни излаб, Тўрақўрғон туман ҳокимлиги юристи Анваржон (фамилиясини айтмади) билан боғланди.\nЮрист ҳокимликда Кимё исмли юрист йўқлигини, умуман, ҳокимликда ўзи ёлғиз юрист эканлигини айтди.\nШундан сўнг Озодлик Анваржонга Жаҳонгир Зайнобиддиновдан келган видеони жўнатди.\nВидеони кўрган Тўрақўрғон туман ҳокимлиги юристидан “Мен бу аёлни танимадим, бизда Кимёхон деган исмли ходим ишламайди”, деган жавоб келди.\nТадбиркор Жаҳонгир Зайнобиддинов Озодлик мухбири билан суҳбатда “уйига маст ҳолда бостириб келган аёлни тегишли органлар топиб жазолашига умид қилаётганини,” билдирди.\nНаманганлик тадбиркор йигит Озодлик билан мулоқот давомида ўзи ва у каби тадбиркорлар “ўз ёғига ўзи қовурилиб ётгани”, кредит сўраб бир неча марта қилган мурожаатлари жавобсиз қолиб кетаётганидан шикоят қилди.\n“Юртбошимиз Шавкат Миромонович олиб бораётган сиёсатни тўла қўллаб-қувватлаймиз, лекин бу сиёсатнинг жойлардаги ижроси тўлақонли бўлмаяпти. Биз тадбиркорларга республика раҳбариятидан бир вагон имкон очилаётган бўлса, бизга ўша вагондан битта челакда ҳам сув келмаяпти”, - деди 28 яшар наманганлик тадбиркор, олий маълумотли юрист Жаҳонгир Зайнобиддинов.\nРеспублика ҳуқуқ-тартибот идораларидан олинган маълумотга қараганда, Наманган вилоят прокуратураси тадбиркорнинг уйига бостириб кирган аёлнинг шахсини аниқлаган, воқеа ўрганилмоқда.


Қамоқда вафот этган ҳуқуқ ҳимоячиси Азимжон Асқаров Ўзбекистонда дафн этилади - 0\nҚамоқда вафот этган ҳуқуқ ҳимоячиси Азимжон Асқаров Ўзбекистонда дафн этилади\nIyul 27, 2020 Iyul 28, 2020\n«27 июл куни биз Асқаровнинг жасадини Ўзбекистонга жўнатиш учун элчихонага музокаралар ўтказишга ташриф буюрамиз. У аёлига ўзини ёмон ҳис қилаётганини, агар вафот этса, болаларидан уни Ўзбекистонда дафн этишларини сўраган», – дейди Исмаилова.\n«Турмадаги Азимжон Асқаровнинг саломатлиги учун ҳокимият масъул эди, шунинг учун унинг ўлими ҳар доим Қирғизистон тарихидаги қора доғ бўлиб қолаверади. Расмийларда Асқаров иши бўйича тўғри қарор қабул қилишга кўп имконият бўлганди. Аммо расмийлар буни исташмади. Маҳаллий ва халқаро ҳуқуқ ҳимояси ташкилотларининг кўп сонли чақириқларига қарамай, Қирғизистон халқаро келишувлар бўйича олган мажбуриятлари, БМТнинг инсон ҳуқуқлари бўйича қўмитасининг тавсияларига қарамай Асқаровни озод қилишмади. Бу Қирғизистон расмийлари учун шармандалик, мамлакатнинг обрў-эътибори учун катта доғ», – деди Риттман.\nCOVID-19: «Қийма» лойиҳаси, Инсон ҳуқуқлари\nCASA-1000 лойиҳасини амалга ошириш учун 1 миллиард доллар сарфланади\nCOVID-19: 27-июлда 483 киши тожливирус ва зотилжамга чалинди


Туркияда 74 ёшли буви бокс ёрдамида касалликка қарши курашмоқда\nАсли бельгиялик бўлган ҳозирда Туркияда истиқомат қилувчи 74 ёшли Ненси ван дер Стратен бокс ёрдамида Паркинсон касаллигига қарши курашмоқда.\nТуркияда унинг дўстлари уни Насие хола деб чақиришади. У Паркинсон касаллигидан даволанишдан бундай усули ҳақида тасодифан билиб қолган. Мана уч йилдирки Насие машғулотларни канда қилмай келади ва ўзининг тиришқоқлиги билан ёшларга ўрнак бўлмоқда.\n“Мен Паркинсон билан касалланганимда дори-дармон етарли эмаслигини кўрдим. Жисмоний машқлар мажбурий эди. Кейин мен турли машқлар ҳақида ўйлаб бошладим. YouTube᾽да АҚШ 20 йилдан ва Нидерландияда эса 10 йилдан буён Паркинсон касаллигини даволаш учун боксдан фойдаланиши ҳикоя қилинган бир неча видеоларни кўриб қолдим ”, - дейди у.\nТуркияда жорий этилган карантин Насиени тўхтата олмаган. У уй шароитида ҳам бокс билан шуғулланишни давом эттирган.\nҲозир у маҳаллий бокс залида шуғулланмоқда. Лавҳаларда Насие кучли зарбалар бераёгани ва ўзини тетик тута олаётганини кўриш мумкин.\nРақибини “рақсга туширган” Муродов: UFC 257 мусобақасининг ёрқин лаҳзалари\nКуни кеча Абу-Дабида UFC 257 мусобақаси бўлиб ўтди. Унда ўзбекистонлик жангчи Маҳмуд Муродов америкалик рақибини ер тишлатди.\nМуродов учинчи раундда кучли зарбаси билан америкалик Эндрю Санчесни мувозанатни йўқотиб қўйишига эришди ва кетма-кет зарбалар берди. Ҳакам ушбу вазиятдан сўнг жангни тўхтатди ва ўзбекистонлик жангчининг ғалабасини қайд этди. Шу тариқа, у UFCʼдаги учинчи ғалабасини қўлга киритди.\nШунингдек, UFC 257 доирасидаги мухлислар интиқлик билан кутган жанг ирландиялик Конор Макгрегор ва америкалик Дастин Порье ўртасида бўлиб ўтди.\nБиринчи раундда Макгрегор устунлигини намойиш этди. Бироқ иккинчи раундда Порье қулай фурсатни пойлаб, кетма-кет зарбалар билан Конорни чалғитиб қўйди. У америкаликнинг зарбаларидан ерга қулади ва бу унинг спорт фаолиятини илк нокаути бўлди.\nШу тариқа, Порье Конордан қасос олишга муваффақ бўлди. Макгрегор ва Порье 2014 йилда юзма-юз келган эди. Ўшанда Конор америкалик жангчини биринчи раунднинг иккинчи дақиқасида нокаутга учратган эди.\nММА, Конор Макгрегор, Маҳмуд Муродов


Ҳуқуқ ҳимоячилари давлат тили ҳақидаги қонунга ўзгартириш киритишга қарши чиқишяпти | ҚИРҒИЗИСТОН ЯНГИЛИКЛАРИ\nҲуқуқ ҳимоячилари давлат тили ҳақидаги қонунга ўзгартириш киритишга қарши чиқишяпти\nҲуқуқ ҳимоячилари «Давлат тили ҳақида»ги қонунга ўзгартириш киритмасликни талаб қилмоқдалар. Уларга кўра, бу ўзгартиришлар Конституцияга қарама-қарши. Депутатлар эса бу ўзгартиришларга турлича ёндошмоқдалар.\nТаклиф қилинаётган ўзгартиришларга норозилигини билдириб 22 нодавлат ташкилоти қўл қўйди. Ҳуқуқ ҳимоячилар фикрига кўра, ушбу таклиф қилинаётган чоравий ўзгартиришлар «ватанпарварлик руҳини» пасайишига олиб келиши мумкин.\n«Миллатлар аро муаммоларни ҳал қилишнинг ўрнига бундай ташаббуслар таклиф қилиняпти. Бу эса ўз ўрнида одамларда ҳафагарчилик ва ҳуқуқни чекланиш ҳиссиётининг ортишига, турфа миллатли Қирғизистон фуқороларида ўз Ватанига тегишли эмаслилик ҳиссини ортишига хизмат қилади», – деб ёзилади ҳуқуқ ҳимоячиларининг президентга ёзган шикоятида.\nҲуқуқ ҳимоячиларига кўра, таклиф қилинаётган ташаббус давлат бошқарувидаги хаосга олиб келиши мумкин.\nШикоятда ёзилишича, қабул қилинувчи ўзгартиришларнинг оқибатида давлат ишчилари орасида қирғиз тилини билмаган ўқимишлиларнинг хорижга кетиб қолишлари мумкин.\nЎзгартиришларга қарши имзо тўплаш ҳамон давом этяпти.\nПарламентарий Олег Домшенко «Давлат тили ҳақида»ги қонунга ўзгартириш киритишга қарши чиқмоқда. Унинг фикрича, бу қирғиз тилини билмайдиган фуқоролар ҳуқуқини чеклашга олиб келиши мумкин.\n«Тасаввурни ўзгартириш мумкинмас. Бу қонун билан давлат тилининг ривожланиши бўлмайди», — дея ўз ҳамкасбини қўллайди депутат Дастан Бекешев.\nБошқа депутат Турсунбай Бакир уулу бу фикрларга қўшилмайди. У давлат хизматчиси қирғиз тилини билиши керак, деб ҳисоблайди.\n«Фикримча, ҳукуматда ёки ўз-ўзини бошқариш органларида ишламоқчи бўлган мулозимлар албатта давлат тилини билишлари керак, чунки улар халқ билан иш олиб боради», – деди у.\nҚирғизистон парламенти 13 декабр куни биринчи ўқишда «Давлат тили ҳақида»ги қонунга ўзгартиришлар критди. Ўзгартиришларнинг аксар қисми давлат хизматчиларига тегишли.\nАввалги мақолаСовуқлар туфайли мактаб ўқувчилари эртароқ каникулга чиқади\nНавбатдаги мақолаМилиционер видеотасвир учун ўшлик йигитни «калтаклади»


Мобил телефон ва ё қурилмаларда аудио ҳамда видео файлларга доир тез-тез сўраладиган саволлар - BBC O'zbek\nМобил телефон ва ё қурилмаларда аудио ҳамда видео файлларга доир тез-тез сўраладиган саволлар\nМобил телефонимда қандай қилиб АВ (Аудио ва Видео) файлларни тинглашим ёки томоша қилишим мумкин?\nBBCдаги аудио ва видео материалларни кўриш ёки тинглаш учун Сизда лозим бўлган мобил телефони бўлиши керак. Сиз SIM картангизни ҳам GPRS ёки EDGEда дата узатиш-қабул қилишга созлашингиз керак бўлади. Батафсилроқ ахборот олиш учун мобил алоқа провайдерига мурожаат қилинг. BBCZUZBEKдан қандай форматларни юклаб олиш мумкин?\nМобил саҳифамиз орқали Сизга таклиф қилинадигани: 3gp, mp4 and mp3 форматларидир.\nТомоша қилиш ва тинглашнинг нархи қанча?\nВидео томоша қилганингиз ва аудио файлларни тинглаганингиз учун BBC Сиздан ҳақ талаб қилмайди. Бу хизмат бепул. Аммо Сизнинг мобил алоқа провайдерингиз ( оператор) дата истеъмоли учун Сиздан тўлов талаб қилиши мумкин. Дата учун қанча тўланишини билмасангиз, провайдерингиз билан боғланиб кўринг.\nBBC ўз маҳсулотларини мобил алоқа орқали томоша қилганингиз ва тинглаганингизда сарф бўлган дата учун молиявий жавобгар эмас.\nТинглаш ва томоша қилишда сарф бўлажак дата нархини қандай қилиб чегаралашим мумкин?\nВидео юклаш масаласида бир неча йўллар бор:\n- Компютердан фойдаланинг. Одатда мобил саҳифамизда мавжуд аудио ва видео материаллар асосий интернет саҳифамизда ҳам бор.\n- Сизга бериладиган дата миқдори ҳақида провайдер билан гаплашинг. Маълум бир миқдорга келишинг. Ана шу йўл билан Сиз бир ойда қанча мобил дата истеъмол қилишингизни назорат этишингиз мумкин.\n- wi-fiдан фойдаланинг. Аксарият мобил телефонларда wi-fi қурилмаси ўрнатилган бўлади. Уйдаги ва ё бошқа мавжуд тармоқларнинг wi-fi тизимидан фойдалансангиз мобил датангизни тежаб қолишингиз мумкин.\n- Bluetoothдан фойдаланинг. BBCнинг видео файллари қулфланмаган ва Bluetooth орқали бўлашиш мумкин. Ўз дўстларингиз билан бу файлларни бўлашаверинг.\nЮклаб олишга қанча вақт керак?\nБу дата алоқанинг тезлигига боғлиқ. Одатда қисқа клипларни 3Gда бир – икки дақиқада юклаб оласиз, wi-fiда эса яна ҳам тезроқ.\nУзунроқ клипларни юклаб олишга кўпроқ вақт сарфланади.\nОвоз сифатини яхшилашим мумкинми?\nАйрим мобил телефонларнинг тинглаш қурилмаси сифати паст, шунинг учун қулоқчиндан фойдаланинг.\nBBC Uzbek радио дастурларини жонли тинглашнинг имкони борми?\nҲозирда BBCUZBEK радиодастурларини жонли тинглаш имкони йўқ.


Марказий Осиё: мустаҳкам ва ишончли алоқалар сайқал топади - «ХАЛҚ ОВОЗИ» - Тожикистон Республикаси Ҳукуматининг ӯзбек тилидаги расмий нашрияси\nМарказий Осиё: мустаҳкам ва ишончли алоқалар сайқал топади\nЧоп этилган 06 Март 2019\tКӯришлар: 335\nЖорий йилнинг 19-20 феврал кунлари Ўзбекистон Республикасининг пойтахти Тошкент шаҳрида «Марказий Осиёда ўзаро муштараклик: таҳдидлар ва янги имкониятлар» мавзусида халқаро конференция бўлиб ўтди.\nЎзбекистон раҳбари ташаббуси билан мазкур мамлакат Ташқи ишлар вазирлиги ҳамда БМТнинг Марказий Осиёда превентив дипломатия бўйича минтақавий маркази ҳамкорлигида ташкил этилган ушбу тадбирда\nАфғонистон, АҚШ, Белгия, Буюк Британия, Венгрия, Германия, Дания, Исроил, Испания, Италия, Кувайт, Латвия, Миср, Нидерландия, Озарбайжон, Покистон, Полша, Россия, Саудия Арабистони, Таиланд, Тожикистон, Туркия, Туркманистон, Украина, Хитой, Швеция, Шотландия, Эрон, Япония, Қирғизистон, Қозоғистон, Ҳиндистон давлатларидан вакиллар ҳамда Жаҳон савдо ташкилоти, Жаҳон банки, Осиё тараққиёт банки, Европа инвестицион банки ва бошқа етакчи халқаро ташкилотлар, таҳлилий марказларнинг юздан зиёд экспертлари, нуфузли хорижий оммавий ахборот воситалари ходимлари иштирок этдилар.\nМаълумки, Марказий Осиё неча-неча асрларки, Европа, Яқин Шарқ, Жанубий ва Шарқий Осиёни боғлаб турувчи энг катта кўприк воситасини ўтаб келмоқда. Мазкур минтақанинг бой энергетик ҳамда минерал ресурслар, маданий-цивилизациявий салоҳиятга эга эканлигини бугун жаҳон ҳамжамияти яхши билади.\nМарказий Осиё дунёнинг етук давлатларини бирлаштирувчи кўприк экан, демак унинг бугунги кунда мустаҳкамлиги, нафақат, ўзи учун, балки бутун дунё учун муҳим аҳамият касб этади.\nБугун дунё саҳнида ўзгаришлар бениҳоят тез содир бўлаяпти. Дунё яралгандан бери инсоният бундай техника прогрессини кўрмаган, десак муболаға бўлмайди. Бугун ихтиро этилаётган техника эртага янада мукаммаллик касб этмоқда.\nХўш, айни пайтда Марказий Осиё давлатлари ўртасидаги ҳар томонлама алоқалар қандай йўлга қўйилган?\nЎзаро борди-келди масалалари қай йўсинда?\nГуманитар алоқалар нечоғлик кечмоқда?\nМинтақага бугун нималар хавф солмоқда?\nАлоқаларнинг янги босқичи қандай бўлмоғи керак?\nАна шу саволларга конференцияда маърузага чиққан етакчи мутахассислар кераклича жавоблар қайтаришди.\nАнжуман ибтидосида нутқ сўзлаган Ўзбекистон Республикаси Ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов шундай деди:\n- Минтақамизда халқаро терроризм, экстремизм ва наркобизнес таҳдиди мавжуд. Ўнлаб йиллар давомида замонамизнинг энг мураккаб муаммоларидан бири – афғон можароси ҳал этилмай келинаяпти. Марказий Осиёдаги барча давлатлар тинчлиги ҳамда фаровон ҳаёт кечириши йўлида келгусидаги ҳамкорликнинг устувор йўналишларини аниқ белгилаб олиш учун ўта муҳимдир. Ўзбекистоннинг минтақадаги мамлакатлар билан ҳамкорлиги стратегик шериклик характерига эга. Марказий Осиёнинг барқарор тараққиёти ҳамиша ва бундан кейин ҳам минтақамизнинг бир қисми бўлиб қоладиган Афғонистонда тинчликка эришиши билан чамбарчас боғлиқ. Хавфсизлик, савдо, транспорт, сувдан фойдаланиш, таълим ва бошқаларга доир долзарб масалалар бўйича самарали ишлаётган кўп томонлама шерикчилик механизмлари минтақамизнинг ажралиб турадиган жиҳати бўлиши лозим.\nШунингдек, сўзга чиққан БМТ бош котибининг махсус вакили, БМТнинг Марказий Осиёда превентив дипломатия бўйича минтақавий маркази раҳбари Наталя Герман қуйидагиларни таъкидлади:\n- Президент Шавкат Мирзиёев бошчилигида Ўзбекистонда кенг қамровли ислоҳотлар амалга оширилаяпти. Ташқи сиёсатда халқаро ҳамжамият билан ўзаро алоқаларни мустаҳкамлашга қаратилган янги ташаббуслар илгари сурилмоқда. Мазкур конференция Ўзбекистон ҳамда бутун минтақа ўзаро ҳамкорликнинг янги чўққиларини забт этишга содиқлиги ифодасидир. Охирги икки-уч йилда Марказий Осиёда икки ва кўп томонлама ўзаро алоқалар сезиларли равишда ўсди. Минтақага дахлдор турли соҳаларга оид олдинги масалаларни ҳал этишда жиддий юксалиш учун имкониятлар очилаяпти. 2017 йил ноябр ойида Самарқандда бўлиб ўтган ва минтақавий ҳамкорлик «қайта туғилиши»нинг ўзига хос рамзига айланган халқаро конференция натижаларини кўриб турибмиз. «Самарқанд руҳи», бу - янги ўзаро алоқалар, инвестициялар, халқаро қизиқиш ва қўллаб-қувватлаш, энг асосийси, Марказий Осиёдаги барча одамлар яхши ҳаёт кечириши учун янги имкониятлардир. Қайд этиш жоизки, терроризм ва экстремизм таҳдиди долзарб муаммолардан бири бўлиб қолаётир. Уни фақат минтақавий ҳамкорлик воситасидагина тўлиқ ҳал қилиш мумкин. БМТ, хусусан, БМТнинг Марказий Осиёда превентив дипломатия бўйича минтақавий маркази ўз саъй-ҳаракатлари билан дунёдаги биринчи ва ноёб бўлган ҳаракатларнинг минтақавий қўшма режаси асосида мамлакатларни Марказий Осиёда глобал аксилтеррор стратегиясини амалга оширишини қўллаб-қувватламоқда. БМТ Марказий Осиё республикаларининг тинчлик, хавфсизлик ва инсон ҳуқуқлари ўртасидаги алоқаларни мустаҳкамлаш бўйича қайта тикланган содиқлигини олқишлайди. Бу сиёсий платформамиз ва превентив мандатимизни таклиф қилган ҳолда минтақа давлатларини бундан буён ҳам қўллаб-қувватлашда давом этамиз.\nСўнгги йилларда минтақада ҳамкорликни ривожлантириш бўйича тарихий ва жадал ўзгаришлар даври бўлди, деб ёзади Ўзбекистон оммавий ахборот воситаларидан бири. Марказий Осиё давлатлари ўртасида сиёсий, иқтисодий, маданий-гуманитар соҳаларда аниқ мақсадли стратегик шериклик муносабатлари қарор топди. Савдо иқтисодий, энергетика ва маданий-гуманитар йўналишлардаги ҳамкорлик янги суръатлар билан ривожланмоқда. Сув-энергетика ресурсларидан оқилона фойдаланиш, давлат чегараларини делимитация ва деморкация қилиш масалаларида ўзаро мақбул қарорлар қабул қилишга эришилди. Транспорт соҳасидаги турли чеклов ҳамда тўсиқларни бартараф этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Минтақа мамлакатлари ўртасида виза ва божхона тартиб-таомиллари соддалаштирилди, қўшимча ўтказиш пунктлари очилди, автомобил, темир йўл ва ҳаво транспорти қатновлари тикланди ҳамда бу борада ўнлаб янги йўналишлар очилди.\nБу гапларнинг исботи сифатида биргина Тожикистон мисолида талайгина сўзлаш мумкин.\nСўнгги икки йил мобайнида Тожикистон ва Ўзбекистон мамлакатлари ўртасида очилган чегара ўтказиш пунктлари, «Душанбе Тошкент», «Душанбе-Самарқанд», «Душанбе-Бухоро» авиақатновлари ҳамда кўплаб автоқатновларни амалий мисоллар сифатида келтиришимиз мумкин.\nШунингдек, конференция давомида сўзга чиққан мамлакатимиз вакили, Тожикистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик тадқиқотлар маркази директори ўринбосари Парвиз Муҳаммадзода қуйидагиларни баён қилди:\n- Тожикистон Республикаси делегацияси ва ўзим номимдан ўзбекистонлик ҳамкасбларимизга таклиф, мазкур олий тадбир доирасида иш ва дўстона фазони яратганлари учун миннатдорчилик билдирмоқчиман.\nБиз Ўзбекистон томонининг ташаббуси ўз вақтида ва долзарб эканлиги ҳамда минтақавий интеграцияларни ҳал этишга ўзининг ижобий ҳиссасини қўшишига ишонамиз.\nИнтеграция ва ҳамкорликларни ҳар томонлама чуқурлаштириш Марказий Осиёда минтақавий муносабатлар энг кўп муҳокама қилинадиган масалаларидан бири бўлиб қолмоқда. Минтақа мамлакатларини умумий чегаралар, умумий ва ўзаро боғлиқ тарих, умумий автомобил ва темир йўллари тармоғи, ўхшаш хўжалик тизимлари ва ички бозорлар, умумий ижтимоий-иқтисодий муаммолар боғлаб турган шароитда тегишли тарзда улар учун интеграция ва ҳамкорликлар объектив зарурат саналади. Бундан ташқари, умумий минтақавий манфаатларни англаб етиш ҳамда минтақа хавфсизлиги учун янги умумий таҳдидлару хатарлар пайдо бўлиши интеграцион жараёнга янгича туртки ва мазмун бағишлайди.\nШундан келиб чиқиб, ўзаро самарали минтақавий ҳамкорликларни ривожлантириш ва минтақада интеграцион жараёнларни чуқурлаштириш Тожикистон Республикаси ташқи сиёсатининг асосий йўналишларидан бири саналади. Тожикистоннинг янги босқичдаги ташқи сиёсати асосий истиқболларини белгилар экан, Миллат пешвоси, Тожикистон Республикаси Президенти муҳтарам Эмомали Раҳмон шундай қайд қилди: «Тожикистон Республикаси раҳбарияти фаол минтақавий ҳамкорликларни иқтисодий, ижтимоий, экологик муаммоларни ҳал этиш ва Марказий Осиёда хавфсизликни таъминлашнинг энг муҳим воситаси ҳисоблайди ҳамда бу ёндашув сўнгги йигирма беш йилда сиёсий тажрибамизда неча марта кўрсатиб ўтилди. Яратувчан ҳамкорлик ва ўзаро ишонч оқимида минтақамиздаги глобал замонавий таҳдид ва хатарларга қарши тура олишимиз мумкин. Минтақавий ижодкорона интеграция бутун Марказий Осиё давлатлари ва халқлари ҳамда Марказий Осиёнинг ҳар бир алоҳида давлати учун манфаатлидир».\nБундай ташқи сиёсатни олиб борган ҳолда, Тожикистон Республикаси барча босқичларда ҳамкорликларни ривожлантириш ғояси ва минтақавий интеграция лойиҳаларини онгли равишда қўллаб-қувватлаб келди. Дўст Ўзбекистоннинг интеграцион ташаббусларини қўллаб-қувватлаган ҳолда, уларнинг бутун минтақа учун аҳамияти ҳақида бироз тўхталишни истардим. Ташқи сиёсатни фаоллаштириш ва айниқса, Марказий Осиё мамлакатлари билан муносабатларни Ўзбекистон Республикаси ташқи сиёсатининг асосий истиқболи сифатида ривожлантиришни белгилаш бу жараёнга янгича туртки берди. Ўзбекистоннинг интеграцион жараёнларга фаол кириб келиши минтақада сиёсий-иқтисодий вазиятни ўзгартириб, Марказий Осиё ва минтақа атрофида геосиёсий жараёнларга кучли ижобий таъсир кўрсатди.\nИкки дўст давлат – Тожикистон ва Ўзбекистон муносабатларининг янги юксак даражага кўтарилиши нафақат минтақавий, балки халқаро аҳамиятга ҳам эга. Бугун минтақа ташқарисидаги кўпгина таҳлилий ва сиёсий марказлар экспертлари Марказий Осиё бугунги воқеликларига янги концепция ва ёндашувларни ишлаб чиқишмоқда. Чунки бир қатор минтақавий ва жаҳон ўйинчиларининг минтақамизга нисбатан сиёсати айнан Марказий Осиё давлатлари заиф интеграциясини ҳисобга олган ҳолда ишлаб чиқилганди.\nЎзбекистон Республикаси билан муносабатларни ҳар томонлама яхшилаш ва стратегик шерикчилик даражасига чиқишнинг ўзига хос аҳамиятини қайд қилар экан, Тожикистон Республикаси Президенти муҳтарам Эмомали Раҳмон 2018 йил охиридаги Олий Мажлисга Паёмида бу воқеани минтақамиз тарихида 2018 йилдаги учта тарихий воқеалардан бири сифатида айтиб ўтди. Тожик ва ўзбек халқларининг азалий алоқалари ҳақида гапирар эканмиз, биз шубҳасиз, Мавлоно Абдураҳмон Жомий ва Мир Алишер Навоийнинг тарихий ҳамда афсонавий дўстлигига мурожаат қиламиз. Уларнинг дўстлиги халқларимиз дўстлиги модели ва намунаси сифатида кўп асрлар бутун минтақа халқлари манфаати учун ишлаган ҳамда хизмат қилмоқда. Уларнинг дўстлиги ва ижодиёти, ҳақиқатдан ҳам, маънавий бойлигимиз, ахлоқ-одобимиз асосларидан бири саналади. Ва биз бугун халқларимизнинг буюк ўғлонлари – Тожикистон Республикаси Президенти муҳтарам Эмомали Раҳмон ва Ўзбекистон Республикаси Президенти муҳтарам Шавкат Мирзиёев бу тарихий дўстликни муваффақиятли ривожлантиришда давом этаётганликларидан хурсандмиз.\nТожикистоннинг минтақа интеграцион жараёнларидаги ролини баҳолар эканман, унинг минтақавий хавфсизликни сақлашда ўта муҳим ҳиссасини қайд қилишни истардим. Бу йўналишда Марказий Осиёда минтақавий ҳамкорликларни ривожлантиришнинг асосий шартларидан бири миллий манфаатларни белгилаш методологиясини такомиллаштириш, энг аввало, ҳар бир мамлакат миллий манфаатларини умумий минтақавий манфаатлар асосида аниқлаш зарурати ҳисобланади. Айнан миллий ва минтақавий манфаатлар ажралмаслиги ва органик алоқаларини англаб етиш орқали минтақа мамлакатлари, нафақат, ҳамкорлик ва интеграциялар масалалари, балки ўз миллий манфаатларини ҳақиқатдан ҳам таъминлаш масалаларида муҳим ютуқларга эриша олишлари мумкин.\nБугун хавфсизлик муаммосини бизнинг фикримизча, ўз таркибий унсурларига эга чатиштирилган уруш қирраси орқали кенгроқ кўриб чиқиш зарур. Мазкур ёндашув минтақа давлатлари хавфсизлигини энг объектив баҳосини тиклашга имкон беради.\nАфғонистон билан энг узун чегарага эга бўлган ҳолда, Тожикистон экстремизм, терроризм, наркотик моддалар контрабандаси каби бутун минтақа мамлакатлари учун ҳақиқий таҳдидларга қарши курашнинг олдинги сафида туради. Афғон бўҳрони чегарадош давлатлар хавфсизлигига ўзининг салбий таъсирини кўрсатишда давом этмоқда. Қайд қилинганидек, бугун хавфсизликни сақлаш ҳамда мавжуд таҳдидлар моҳияти ва миқёсини англаш минтақа мамлакатлари ҳамкорликлари сезиларли йўналишлардан бири саналади. Бундай вазиятда, Тожикистоннинг зикр этилган таҳдидларни бартараф этишдаги катта саъй-ҳаракатлари ва амалий тажрибаси бутун Марказий Осиёда барқарорлигу хавфсизликни сақлашнинг энг муҳим омилларидан саналади. Шу тарзда, Тожикистон Марказий Осиёнинг муҳим органик қисми ҳисобланиб, унинг потенциалини татбиқ этиш бутун минтақа иқтисодий тараққиёти ҳамда умумий минтақавий хавфсизликни таъминлашда муҳим омил бўлиб хизмат қилиши мумкин. Шу сабабли, ҳурматли ҳамкасблар, Тожикистон Республикаси Президентининг Тожикистонда бу соҳада хавфсизликни таъминлашнинг ҳақиқий омилига айланувчи ШҲТ наркотикларга қарши марказини ташкил этиш тўғрисидаги ташаббусини эслатиб ўтишни истардим.\nМарказий Осиёнинг шаклланиш ва ўзгариш жараёнида турган сиёсий тизимлари халқаро террористик ва экстремистик ташкилотлар томонидан ахборот ҳужумига йўлиқтирилаётган, глобал омиллар босимини ҳис қилаётган, минтақавий рақобатга тортилаётган янги мустақил давлатларида ахборот хавфсизлиги ҳолати алоҳида қизиқиш уйғотади.\nМарказий Осиё барча давлатлари ўз мустақиллиги (1991 йилдан) даврида жаҳон ахборот фазосига кириш жараёнининг хусусий қарашлари (идеологияси), ахборот хавфсизлиги соҳасини тартибга солишга йўналтирилган миллий қонунчиликни шакллантиришни, ахборот инфратузилмалари ва ахборот муҳити ҳимояланганлигини таъминлашга қодир тегишли институтларни ташкил этишни бошлади.\nМарказий Осиё давлатлари ахборот хавфсизлигини таъминлашнинг умумий муаммоларига рўпара келаётган бўлиб, ташқи кучлар салбий ва бузғунчи ахборот таъсирининг ошиши, давлат тилларида ахборот фазоси миллий сегментларининг етарли даражада ривожланмагани, республика минтақаларининг ахборот тенгсизлиги, Интернетдан фойдаланишнинг юқори қиймати ва ҳоказолар шулар сирасига киради.\nБарча Марказий Осиё республикаларида ахборот хавфсизлиги миллий хавфсизликнинг бир тури сифатида кўрилиб, конституцион тузумни қулатиш, мустақиллик, озодлик ва ҳудудий яхлитлик, ички барқарорлик ва мудофаа лаёқатини йўқотиш мақсадида бузғунчи ташқи ахборот таъсирдан ҳимояга биринчи даражали аҳамият қаратилади.\nМинтақа барча давлатлари салоҳиятига ахборот хавфсизлиги муаммосини ҳал этиш вазифасига кирувчи ҳокимиятнинг махсус тузилмалари ташкил этилган. Барча давлатлар ахборот муҳитини ҳимоялаш ва халқаро ахборот хавфсизлигини таъминлашга қаратилган ҳукуматлараро шартнома ва келишувларнинг иштирокчилари саналади.\nСув-энергетик йўналишдаги ҳамкорликларни ривожлантириш масалаларига доир бугун минтақа мазкур масала бўйича мутлақо янги ва ишончли даражага кўтарилаётганини қайд қилиш жоиз. Бу борада Тожикистон Республикасининг улкан гидроэнергетик истиқболидан фойдаланиш минтақа мамлакатларининг экологик жиҳатдан тоза энергетика истеъмолининг катта ҳиссасини таъминлашга имкон беришини қайд қилишим керак. Бугунги кунда, халқаро ташкилотлар баҳолашларига кўра, Тожикистон қайта тикланувчи манбалардан электр энергияси ишлаб чиқариш бўйича дунёда олтинчи ўринни эгаллайди. Бироқ, мамлакатимиз янги иқтидорлар, жумладан, Роғун ГЭСи ишга туширилгандан кейин қайта тикланувчи манбалардан экологик тоза электр энергияси ишлаб чиқариш бўйича дунёда иккинчи ёки учинчи ўринга кўтарилиши мумкин. Шубҳасиз, буни Тожикистоннинг бугунги куннинг асосий глобал муаммоларидан бири – карбонат ангидрид газининг атмосферага тарқалишини озайтириш ва иқлим ўзгаришининг хавфли оқибатларини камайтириш учун ҳиссаси, деб ҳисоблаш мумкин.\nМарказий Осиё сув-энергетик тизимидаги минтақавий муаммоларни тартибга солишда келгусидаги фаоллик кўп жиҳатдан Марказий Осиё минтақасида минтақавий интеграция ва хавфсизликни ривожлантириш истиқболлари, гидроэнергетикани ривожлантиришда сармоялар жалб этиш имкониятлари билан боғлиқ. Келгусида қўйилган вазифаларни комплексли ҳал этиш сув-энергетик потенциалдан унумли ва самарали фойдаланиш, сувдан трансчегаравий фойдаланишни устувор ривожлантиришни таъминлашга ҳисса қўшади. Бу эса, минтақа мамлакатлари иқтисодий ўсишининг муҳим йўналишларидан биридир.\nҲа, Марказий Осиё давлатлари бугун ҳар томонлама ривожланиб бормоқда. Минтақада юзага келаётган муаммо ва камчилик анжуман қатнашчилари таъкидлаганидек ўзаро алоқаларни мустаҳкамлаш йўли билангина бартараф этилади.\n18-21 феврал, 2019 йил.\nТожикистон халқ шоири Нурмуҳаммад Ниёзий: «Шоирлик – менинг тақдирим»\nМуаллифдан: Мен Тожикистон Халқ шоири Нурмуҳаммад Ниёзий билан бир йилдан буён суҳбатлашишга чоғланаман. Лекин ҳар гал негадир суҳбат ортга сурилаверади. Халқ бахшиларидай ич-ичидан туйғулари тошиб келиб, экспромт тарзида шеър битадиган, шеъриятни муҳаббат деб биладиган, Она юрти, халқи, она тили ҳақида юрак-юракдан берилиб гўзал сатрлар тузадиган бу ижодкор билан суҳбатим одатдагидан бошқача бўлишини истардим.\nСизнинг IPнгиз: 18.232.125.29\nБугун: 23-02-2020 08:57:28


“Samsung” совуткичлари Ўзбекистонда ишлаб чиқарилмоқда\nШу муносабат билан ташкил этилган тадбирда Ўзбекистон Республикаси Ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазирлиги, Корея Республикасининг мамлакатимиздаги элчихонаси, “Ўзэлтехсаноат” акциядорлик компанияси, “Samsung Electronics” компаниясининг Ўзбекистондаги ваколатхонаси вакиллари, журналистлар иштирок этди.\nЎзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий алоқалар, инвестициялар ва савдо вазири Элёр Ғаниев, Корея Республикасининг мамлакатимиздаги фавқулодда ва мухтор элчиси Квон Ён У, “Samsung Electronics” компаниясининг мамлакатимиздаги ваколатхонаси раҳбари Мин Шин Вунг ва бошқалар Ўзбекистон билан Жанубий Корея ўртасидаги ҳамкорлик барча соҳаларда изчил ривожланиб бораётганини таъкидлади. Президентимиз Ислом Каримовнинг 2015 йил май ойида Корея Республикасига давлат ташрифи икки томонлама муносабатларни янги босқичга кўтарди. Ташриф доирасида имзоланган савдо-иқтисодий, инвестициявий, молиявий-техникавий ва бошқа соҳаларга оид ҳужжатлар халқларимиз манфаатларига хизмат қилаётир.\nМазкур ташриф доирасида Жанубий Кореянинг “Samsung Electronics” компанияси билан ҳамкорликда замонавий совуткичлар ишлаб чиқариш лойиҳасини амалга оширишга келишилган. Шу мақсадда “Ўзэлтехсаноат” акциядорлик компанияси таркибига кирувчи “Artel” бренди остида совуткичлар ишлаб чиқараётган “Polaris Technologies” хорижий корхонасида Жанубий Корея, Япония, Италия ва Хитойдан замонавий дастгоҳлар келтирилди. Уларни ўрнатиш ва ишга тушириш тадбирлари “Samsung Electronics” компанияси экспертлари иштирокида бажарилди.\nУмумий қиймати 4 миллион долларлик лойиҳанинг амалга оширилиши натижасида мамлакатимизда “Samsung” бренди билан тўрт турдаги замонавий совуткичлар ишлаб чиқариш йўлга қўйилди.\n– Ўзбекистонда чет эллик инвесторлар учун жорий қилинган имтиёз ва преференциялар тизими мамлакатларимиз корхоналари ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантириш, янги технологияларни фаол жалб этган ҳолда рақобатбардош маҳсулотлар ишлаб чиқаришни янада кенгайтиришда муҳим омил бўлмоқда, – дейди “Samsung Electronics” компаниясининг мамлакатимиздаги ваколатхонаси раҳбари Мин Шин Вунг. – “Artel” компаниялар гуруҳи билан беш йилдан бери ҳамкорлик қилиб келмоқдамиз. Ўтган даврда нафақат ички бозорни талабгор маҳсулотлар билан тўлдириш, балки қўшни давлатларга ҳам экспорт ҳажмини ошириш имкониятига эга бўлдик.\n290 ва 320 литр ҳажмли “Samsung” совуткичларида R-600 экологик хавфсиз хладагентлари, шунингдек, А+ тоифали энергия тежамкор инверторли компрессорлар ўрнатилган. Ишлаб чиқариш жараёнига кучли сифат назорати тизимлари жорий этилган. Замонавий технология ва лаборатория, малакали мутахассислар маҳсулотларнинг юқори сифатини таъминлаш имконини беради.\nИшлаб чиқаришни маҳаллийлаштириш даражасини чуқурлаштиришга алоҳида эътибор қаратилган. Биринчи босқичда маҳаллийлаштириш даражаси қарийб 40 фоизни ташкил этади. Келгусида маҳаллий маҳсулотлардан фойдаланиш даражаси янада кенгайтирилади.\nЯнги линиянинг ишга туширилиши натижасида қирқдан зиёд янги иш ўрни яратилди. Уларнинг аксариятини касб-ҳунар коллежи битирувчилари эгаллади.\n– Алоқа касб-ҳунар коллежини тамомлаб, шу ерга ишга кирдим, – дейди йиғувчи Шерзод Назаров. – Энг замонавий технологиялар ёрдамида дунёга машҳур бренд остида маҳсулот ишлаб чиқаришга ҳиссамизни қўшаётганимиздан ғурурланамиз, айни пайтда бу бизга улкан масъулият юклайди.\nЯнги турдаги маиший техника воситасидан жорий йил охирига қадар 6 минг дона ишлаб чиқариш режалаштирилган. Экспорт ҳажмини ошириш мақсадида “Samsung Electronics”нинг дистрибьютерлик тармоқларидан фаол фойдаланиш кўзда тутилган.\nБеҳзод Бозоров, Отабек Мирсагатов (сурат), ЎзА\n“Samsung” чиқарилмоқда Ўзбекистонда совуткичлари ишлаб


DataLife Engine > Версия для печати > 2 мавзу. АХБОРОТ АСРИНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ.\nDataLife Engine > Publitsistika > 2 мавзу. АХБОРОТ АСРИНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ.\n12-11-2018, 16:54. Разместил: zlixa 1.\tАхборот асрининг мазмун моҳияти. Ахборотлашган жамият: назария ва воқелик\nАхборот асри бевосита глобаллашув билан боғлиқ бўлганлиги сабабли, мазкур атамага изоҳ бериш тўхташ мақсадга мувофиқдир. “Энг янги социологик луғат”нинг муаллифлари ушбу сўзга қуйидагича таъриф бермоқдалар. Глобаллашув – жамият ҳаёти барча қирраларининг ривожланиши умумжаҳон миқёсда ўзаро таъсир этиш ва очиқликнинг тамойилидан келиб чиқадиган ҳолатдир. Р. Робертсоннинг фикрича (“Глобаллашув”, Лондон, 1992), глобаллашув жараёнида дунё бутун бир яхлитлик сифатида бирлашади. М.Уортерс ёзганидек (“Глобаллашув”, Лондон; Нью-Йорк, 1995), глобаллашув – бу жуғрофиянинг халқлар ижтимоий ва маданий ҳаётига таъсири йўқолиб бориши намоён бўладиган жараёндир.\n“Глобаллашув” сўзи америкалик олим ТОМАС ЛЕВИТТнинг “Бозорлар глобаллашуви” (1983) номли мақоласидан кейин оммалашиб кетди. Халқаро иқтисодий тизим – глобаллашувнинг етакчи йўналишидир. Глобаллашув жараёни ривожланишининг асосий сабабларидан айримлари – сайёра бўйлаб ахборот-коммуникацион технологиялар ривожланиши, турли мамлакатларнинг иқтисодий ҳаёти бир хил мезонлар асосида ташкил этилиши ҳамда трансмиллий корпорациялар ишлаб чиқарадиган товарлар асосий қисмининг нарҳи арзон ва сифати яхши эканлиги. Шу билан бир қаторда глобаллашув жараёнида турли халқларнинг миллий ўзлиги аста-секин емирилиб кетмоқда2.\nАхборот асрини баҳолашдаги ёндашувлар, мезонлар. Мутахассислар ахборот асрини ва ахборотлашган жамиятни турлича ёндашувлар, мезонлар асосида баҳолашга ҳаракат қиладилар. Уларнинг баъзилари ахборотлашган жамият ахборотнинг бузилиши ва ўзгариши натижасида вужудга келди, деб ҳисоблайдилар. Бошқалари ижтимоий ривожланишнинг ҳозирги даври ворисийликка асосланган ва у ўтмиш қаъридан келиб чиққан, бироқ алоқанинг янгича технологиялари шароитида илгариги ижтимоий иқтисодий муносабатлар фаол ахборотлашувга дучор этилган, дейишади. Учинчи тоифа мутахассислар ахборотлашган тараққиётга, электрон иқтисодиётнинг вужудга келиши ва ахборотнинг ишлаб чиқарувчи кучга айланишига урғу беришади. Бир қатор мутахассислар ахборотлашган жамият давлат билан баравар пайдо бўлган (Энтони Гидденс ва бошқ.), деган фикрни илгари сурадилар. Улар наздида, давлат – мураккаб, жипслашган ижтимоий вужуд бўлиб, ўз ички ва ташқи механизмларининг соз ишлаши туфайли муваффақиятли фаолият юритади.\nҲозирги давр илгариги даврлардан янги алоқа воситалари, техника ва технологиялари пайдо бўлганлиги ва кенгайганлиги ҳисобига ахборот ҳажми кескин ошиб кетганлиги билан фарқ қилади. Иқтисодиётни хилма хиллаштириш юз берди, унинг янги соҳалари, хизмат турлари ҳосил бўлди, ишлаб чиқариш жабҳасида янги техник ускуналар уни қайта қуроллантиришга ва ишлаб чиқариш кучларини қайта тақсимлашга олиб келди. Шу билан бирга илмий ёндашув замонавий миллий давлатлар мануфактура ишлаб чиқариши бўй кўрсатаётган ва саноат ривожланаётган даврда вужудга келаётганлигини аниқлаб бермоқда. Шу нуқтаи назардан келиб чиқиб, дунё тараққиёти аграр, саноатлашган ва саноатлашувдан кейинги даврларга бўлинади. Кейинги давр ахборотлашган жамиятнинг ривожланиш даври (Дэниэл Бэлл), модернизмдан кейинги (Жан Бодрияр), тез мослашувчан (Майкл Пайор), ахборий тараққиёт услуби (Мануэл Кастелс) даври сифатида таърифланади.\nАхборотлашган жамиятга доир назариялар. Д.Бэлл фикрича, ахборот асрига асосан янги алоқа воситаларининг ривож топиши ва улардан иқтисодиёт, маданият ва ижтимоий ҳаётда фаол равишда фойдаланилиши хосдир. “Саноатлашувдан кейинги жамиятнинг вужудга келиши” (русчаси: “Становление постиндустирального общества”), “Капитализмнинг маданий зиддиятлари” (“Культурные противоречия капитализма”), “Иккинчи жаҳон урушидан кейин ижтимоий фанлар” (“Общественные науки после второй мировой войны”) унинг асосий асарларидир.\nАхборот таъсирининг ўсиб бориши “ахборот” тушунчасининг ўзига ҳамда унинг таъсирида юз бераётган жараёнларга бағишланган кўплаб тадқиқотлар, назариялар ва тахминлар вужудга келишини тақозо этди. Мутахассислар юз бераётган ижтимоий ўзгаришларни таҳлил этишга, уларнинг характерини аниқлашга ва жамиятлар истиқболини тахмин қилишга интилдилар. Янги ахборотлашган жамиятнинг вужудга келиш ғоясини ишлаб чиққан ва ҳимоя қилган олимлар орасида энг машҳури Дэниэл Бэллдир. Саноатлашувдан кейинги (постиндустриал) жамият назариясини яратган бу олим ахборот асрига айни шу (постиндустриал жамият ПИЖ) номни нисбат беради, “постиндустриализм”га эса у кўпинча ахборотлашган жамият сифатида қарайди. Бу истилоҳни Бэлл 1950 йиллар охирида муомалага киритди, лекин 1980 йиллар бошига келиб уни “ахборот”, “билим” сўзлари билан алмаштира бошлади. Ҳозирги пайтда “постиндустриализм” ҳамда “ахборотлашган жамият” атамалари синоним сифатида бир хил маънода ишлатиб келинади.\nБэлл ва унинг тарафдорлари саноатлашган жамиятдан саноатлашувдан кейинги жамият сари ҳаракатни асосан бандлик соҳасидаги ўзгаришлар, хизмат кўрсатиш жамиятига ўтилиши ва ахборот технологияларининг ривожланиши билан изоҳласалар, бошқа тадқиқотчилар унга ўзгача нисбат берадилар. Масалан, уни замонавий (модерн) жамиятдан замонавийликни ортда қолдирган (постмодерн) жамиятга ўтиш, жипслашган жамиятдан бошбошдоқ капитализм сари ҳаракатланиш, шунингдек касод бўлган жамоавий тажриба устидан бозор иқтисодиётининг тўлиқ ғалабаси томон бурилиш сифатида таърифлайдилар.\n“Бошқариш мактаби” (“Школа регулирования”) назариясини ёқловчи бир қатор олимлар ҳозирги тараққиётни фордча жамиятдан фордчиликни ортда қолдирган жамиятга ёхуд оммавий ишлаб чиқариш жамиятидан эпчил ихтисослашув жамиятига ўтиш нуқтаи назаридан тушунтирадилар. Бир гуруҳ француз тадқиқотчилари (Мишел Алетта, Ален Липиц) шу назариянинг асосчилари бўлдилар. Ижтимоий муносабатларга тарихий босқичли (холистик) қарашга эга ушбу мактаб вакиллари ҳар бир тарихий даврнинг умумий характерини аниқлашга ҳаракат қилишади. Уларни муайян бир даврдаги жамғариш тартиби, ишлаб чиқаришни бошқариб туриш, даромадларни тақсимлаш ва истеъмол усуллари қизиқтиради. Бошқарув улар учун “меъёрлар, одатлар, ҳуқуқни, бошқариб турувчи тармоқларни”, яъни жамғариш жараёнига хизмат қилувчи ҳамма нарсани қамраб олувчи “ўйин қоидалари”ни ўзига хос равишда эгаллашдан иборат. Улар эътиборни нафақат технологиялар ва янгиликларга, балки давлатнинг ролига, унинг манфаатлари, ижтимоий таркиби, корпоратив майллари, истеъмол моделлари, гендер муносабатлари, жамият қадриятларига қаратадилар.\nҒарблик олимлар 1945 1975 йиллардаги даврни фордчилик кейнсчилик асри сифатида таърифлашади. Иқтисодчи бўлган Кейнс ўз стратегиясида ҳукуматнинг иқтисодиётдаги ролига урғу берди. Ишлаб чиқариш билан истеъмол мувозанат ҳолатида бўлганлиги бу даврнинг ўзига хос хусусияти эди. Иқтисодиётда иштирок этувчи давлат эса бу мутаносибликни қўллаб қувватлаб, ижтимоий таъминотга, барқарорликка таъсир кўрсатарди. Ўша даврда режалаштириш ҳам долзарблик касб этиб, унинг ёрдамида “умумий фаровонлик давлати”ни бунёд этиш кўзда тутилганди. Режалаштириш ҳам давлатнинг иқтисодиётга аралашувини (яъни кейнсча сиёсат юритилишини) оқлаш учун қулай асос берарди.\nҲенри Форд ўз ишлаб чиқаришига 1920 йилларда асос солган эди, “фордизм” атамаси эса сиёсий ва жамоат арбоби Антонио Грамши томонидан муомалага киритилди. Форд товарларни истеъмолчига мақбул нархда оммавий равишда ишлаб чиқариш имконини берадиган усул ташкилотчиси бўлдики, бу оммавий истеъмолни рағбатлантирар эди. У биринчилардан бўлиб юқори даражада иш ҳақи бера бошларкан, бу ҳам ишлаб чиқаришни кўпайтиришга ёрдамлашди. Шу боисдан бутун иқтисодиёт ва умуман тадбиркорлик ишини олиб бориш унинг номи билан аталадиган бўлди. Фордчилик ривожининг чўққиси Иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврга тўғри келди.\nУшбу жараённинг Ф.Уэбстэр томонидан амалга оширилган таҳлилига кўра, фордчилик кейнсчилик даврида иқтисодий фаолият давлатлар ичида ривожланиб, турли соҳаларда йирик миллий корпорациялар (олигополиялар) гуруҳи ҳукмронлик қиларди. Маҳаллий компаниялар ички бозорни ўз назоратида сақлаб туришарди. Саноатнинг ҳар қандай тармоғида – электроника, кийим кечак ишлаб чиқариш, чакана савдо ёки машинасозликда уч тўртта корпорация устувор эди. Масалан, 1963 йилда Англияда савдонинг ҳар қайси соҳасида савдо сотиқнинг қарийб 60 % бешта етакчи компания ҳиссасига тўғри келарди, пешдор 100 та компания 1960 йилда мамлакатдаги бутун саноат маҳсулотининг учдан бир қисмини ишлаб чиқарарди.\nБироқ 1970 йилларнинг ўрталарида рецессия ва нефть нархининг кескин кўтарилиши бошланиб, шок ҳолатини ва иқтисодиётда ўзгаришларни келтириб чиқарди. Бошқариш мактаби олимлари ўша пайтдан буён доимий бўҳрон – рецессия, ишсизлик, банкротлик, меҳнат соҳасида қоида бузилишлар давом қилиб келаётганини қайд этадилар. Шиддатли ўзгаришлар – ишчи кучининг одатий маънодаги жуда катта ортиқчалиги, янги касб турларининг пайдо бўлиши, технологиялар босими, валюта курсидаги кескин тебранишлар бутунлай янги замон бўй кўрсатаётганлигидан далолат берарди. Амалда ишлаб чиқариш усулидан тортиб шахсни янгича тушунишгача барча ўзгаришлар фордча аср билан хайрлашув пайти келганлигини англатарди. Айрим тадқиқотчилар (Кришнан Кумар) фордчиликдан кейинги даврни “саноатлашувдан кейинги жамият назариясининг версияси”1 сифатида кўришди. Натижада фордча тартибни қўллаб қувватлашда давом этишдан фойда йўқлигини эътироф қилишга тўғри келди; шу тариқа фордчиликдан кейинги давр бошланди ва излаш ҳамда ахборот билан ишлашнинг тезкор усуллари ана шу ўзгаришлар марказида бўлиб қолди.\n1980 йилларда бўҳрон ҳолати жамғаришнинг янги тартибини ўрнатиш, назорат қилишнинг бошқа механизмларини жорий этиш ҳисобига енгиб ўтилди. Масалан, Буюк Британияда бу Маргарет Тетчернинг (мамлакатнинг 1979 1991 йиллардаги бош вазири) лейбористларга нисбатан қатъий ҳаракатлари, мактаб ва олий ўқув юртларидаги таълим тизими концепциялари ва ўқув режаларини тубдан қайта кўриб чиқиш, уларни ишлаб чиқаришнинг замонавий талабларига яқинлаштириш билан нишонланди. Глобаллашув фордчилик куёшининг ботишида энг муҳим омил бўлиб хизмат қилди. 1970 йиллардан буён глобаллашув жараёни анча жадаллашган бўлса да, ҳали поёнига етганича йўқ.\nГлобаллашув жараёнлари. Глобаллашув жараёнлари бир неча таъриф ва тушунчаларни ўз ичига олади. Бу жараён ҳақида гап кетганда, байналмиллашувнинг ошиб бориши, турли давлатларнинг ўзаро ҳамкорлиги, миллатлараро муносабатларнинг ўзаро боғлиқлиги ва бир бирига таъсири тушунилади, уни иқтисодий омил, бозорлар, валюталар ва корпоратив ташкилотларнинг яқин алоқалари сифатида ҳам таърифлайдилар. Глобаллашув – инсоният ҳаётига таҳдидлар ва акс ҳаракатларга қарши туриш учун миграция, сайёҳлик, ҳукуматлараро ҳамкорликни ўстиришда намоён бўладиган маданий, ижтимоий ва сиёсий омиллардир. Лекин глобаллашувнинг ривожи учун кўп жиҳатдан замин тайёрлаган трансмиллий корпорацияларнинг (ТМК) тобора кенгайиб бориши бу жараённинг муҳим омили бўлди. Ҳозирги глобал иқтисодиётда Ford, General Electric, Shell oil, Siemens, Kodak, Philips, Daimler Bens, Coca Cola, IBM, General Motors, Fiat, Proctеr and Gamble корхоналари олдинги марраларни эгаллаб туришибди.\nОдатда, бозорнинг глобаллашувини, ишлаб чиқариш, алоқа воситалари глобаллашувини, ахборот инфратузилмаси ва ахборот хизматлари глобаллашувини ажратиб кўрсатадилар. Глобал даражада иш олиб бориш корпорацияларни бутун дунё бўйлаб ресурслар яратиш ва тақсимлашга мажбур қилади. Шунинг учун уларнинг бош идораси, масалан, Нью Йоркда, дизайн бюроси Европада, ишлаб чиқариши – Жануби Шарқий Осиёда, йиғув цехлари – Англияда ва ҳоказо гўшаларда жойлашган бўлиши мумкин. Дунёнинг турли минтақаларида ўрин топган маркетинг ва ишлаб чиқариш объектларининг самарали иши, маълумотларнинг доимий келиб ва қайта ишланиб туришини таъминловчи мукаммал ахборот тизими йўлга қўйилмас экан, бозор ва ишлаб чиқаришни глобаллаштиришни амалга ошириб бўлмайди. Тадқиқотчи Дикен фикрларига кўра, глобаллашув ишлаб чиқариш организмининг турли бўғинларини бир бутун қилиб бирлаштирадиган ахборот фаолиятининг ўсишини чақиради. Шу боисдан ҳам ахборот хизматларини глобаллаштириш ҳозирги даврнинг бош шартларидан бири бўлиб қолди. Трансмиллий компаниялар кўлами ва миқёсини тасаввур қилиш учун кўп ҳолларда улар бойлигини давлатлар бойлиги билан таққослайдилар. Мисол учун оладиган бўлсак, 2000 йилда General Motors 185 млрд доллар, IBM – 88 млрд, Shell – 190 млрд, General Electric 130 млрд доллар даромад қозонган. Маълумотларда ТМКлар бутун жаҳон саноат маҳсулотининг 25% ни ишлаб чиқаришлари ва савдо сотиқ соҳасида дунёда устун туришлари келтирилади. Глобал бозор учта йирик сегментга бўлинади – Шимолий Америка, Европа ва Жануби Шарқий Осиё. Toshiba ( 2000 йилги даромади 62 млрд доллар), Matsushita (89 млрд), Toyota (20 млрд), Sony (59 млрд) каби азим корпорациялар ўз товарларини жойлаштириш учун турли глобал стратегияларни ишга соладилар. Япон корпорациялари автомобилсозликда ва маиший техника ишлаб чиқаришда, кейинги йилларда эса ахборот ва коммуникация технологиялари соҳасида ғарб корпорациялари ҳукмронлигига жиддий хавф туғдиришларини кўрсатдилар. Японларнинг бу даъвати нисбатан барқарор бўлиб турган иқтисодий тартиботни ағдар тўнтар қилиб ташлади, деса бўлади.\nКорпорациялар кўпроқ жаҳон бозорида иш олиб бориб, ўз устунликларидан энг юксак даражада фойдаланишга ҳаракат қиладилар. Шунинг учун ҳам ахборот соҳасидаги фаолият, бу фаолиятни такомиллаштириш ва кенгайтириш биринчи маррага чиқмоқда. Бугунги кунда реклама, банк иши, суғурта, маслаҳат хизматлари глобаллашувнинг асосий жиҳатлари ўлароқ янги глобал инфратузилмани ташкил этаётир. Замонавий маркетингда бренднинг катта роль ўйнашини ҳисобга олмаслик мумкин эмас, бунда маҳсулотлар ва корпорациялар гуруҳи одамлар назарида оммавий ахборот воситалари муҳитида кенг ёйиладиган маълум тимсолларни гавдалантиради. Корхоналар бу ёрдамчи тузилмаларсиз умуман фаолият кўрсата олмаган бўлардилар. Ахборот улар бизнесининг таркибига киради ва ишнинг ҳал қилувчи қисмини ташкил қилади. Бу бозорлар, истеъмолчилар, минтақалар, иқтисодлар, таваккалчиликлар, инвестициялаш моделлари, солиқ тизимлари тўғрисидаги ахборотдир. Шу тарздаги хизматларни кўрсатиш учун ахборотни сақлаш билан бирга ишлаб чиқиш ва ёйиш ҳам зарур, тезкорлиги, таҳлил даражаси ва бошқа сифатларига қараб унинг нархи ошиб боради. Бундай хизматлар кўрсатадиган American Express, Citicopp, Merrill Lynch ва бошқа ташкилотлар бутун дунё бўйлаб корпорацияларга хизмат қилиш билан уларнинг фойда кўриб, юксак самара билан ишлашларига ёрдам беришади. Ахборот инфратузилмаси ахборот оқимлари ошишига олиб келди, телефон алоқаси ривожланиб кетганлиги, халқаро ўта йирик ахборот йўллари бўйлаб молиявий муомалалар кўпайганлиги шу жумлага киради.\n2.\tТармоқ жамияти назариясининг пайдо бўлиши\nМануэл Кастелс тармоқ жамияти ҳақида. Технологик ахборот мувозанатсизлик ва янги бозор мезонлари. М.Кастельснинг 1996 1998 йилларда нашр этилган уч жилддан иборат “Ахборот асри: иқтисодиёт, жамият, маданият” (русчаси: “Информационная эпоха: экономика, общество, культура”) асари умумжаҳоний аҳамиятга эга. Олимларнинг баҳолашларича, бу тадқиқот Дэниел Бэллнинг “Саноатлашувдан кейинги жамиятнинг шаклланиши” асаридан кейин ҳозирги замон цивилизация характерининг энг муҳим тавсифларидан бўлди. Ф.Уэбстер сўзларига кўра, The Information Age эълон қилинганидан кейин айрим шарҳловчилар Кастелсни Карл Маркс, Макс Вебер ва Эмил Дюркгейм билан бир қаторга қўйдилар1.\nМ. Кастелс ҳозирги даврни коммуникация тармоқлари ривожланишининг таъсири воситасида қараб чиқади. Янги жамият унда тармоқлар кенг ёйилиши ва ахборот оқимлари кўпайиши туфайли вужудга келади, дейди у. Билимга билимнинг таъсир кўрсатиши, яъни назарий умумлаштиришнинг, таҳлилий рамзнинг ўсиши ишлаб чиқариш, корхоналар фойдаси ошишининг асосий омили бўлиб қолади. Унинг эътироф этишича, “ахборотлашувчи (информациональный) капитализм “бу – капитализмнинг айниқса шафқатсиз, тажовузкор шаклидир, чунки тармоқли алоқа туфайли у ўзида ҳамма жойда (глобал) ҳозиру нозир туриш билан ақл бовар қилмайдиган даражадаги эпчилликни ўзида уйғунлаштирганки, бунақаси илгариги жамиятларда кузатилмаган эди2. Янги шароитларда рақобат ҳам раҳмсиз бўлиб қолди. Мисол учун, муайян бир бозорда маълум муддат миллий олигополия ҳукмронлик қилиб турган бўлса, вақти келиб у қолоқлар сафига ўтиб қолиши мумкин. Бироқ айни бир пайтда энергетика соҳасидаги миллий корпорациялар, масалан, бошқа бозорларни эгаллаш учун мамлакат ташқарисига ҳам чиқа оладилар. Бу янги ўйинчилар ўзлари учун глобал ҳозирликни таъминлай бориб, ҳар қачонгидан йирикроқ мавқега эга бўлишлари ёки заифлашиб қолишлари ҳам эҳтимол.\nАхборот коммуникация технологияларининг такомиллаштирилиши ва биржа бозорларининг тартибга солинмай қўйилиши акциялар, валюта ҳамда облигациялар савдосида бутун кеча кундуз давомида қатнашиш учун реал вақт режимида молиявий ахборот доимий келиб туришига имконият яратади. Бу ахборот оқимларининг кўлами ва тезлиги ақлни лол қолдиради. Шу нарса қайд қилинмоқдаки, эндиликда валюта алмаштиришлар айланмаси миллий иқтисодлар миқёсидан устун бўлиб, савдо сотиқ оқимларини, яъни миллий иқтисодий фаолликни импорт билан экспорт нисбати орқали аниқлашдек анъанавий услубни бирмунча пасайтириб қўяди. Кастелс алоқа технологияларининг таъсир кўрсатиши натижасида иқтисодиётда юз бераётган ўзгаришларни чуқур таҳлил қилади. Янги шарт шароитлар кўп нарсаларни ўзгартириб юборади. Баъзи олимлар глобаллашув миллийлик чегараларини йўқ қилиб, барчанинг бараварлаштирилишига, давлатнинг роли пасайишига олиб келиши эҳтимол, бу, айниқса, муайян бир мамлакатга бозор, ишлаб чиқариш ва умуман ахборот оқими тўсиқсиз кириб келишида сезилади, деб ҳисоблайдилар. Кастелс эса аксинча, “ахборотлашувчи капитализмнинг ҳаракатчан тизими”да давлатнинг роли анча ошишини уқтиради.\nДунёдаги ахборотлашув жараёнларини таҳлил қилганда, айрим мамлакатлар ва минтақаларнинг бошқа, ривожланган мамлакатларга нисбатан ҳимоясиз эканлигини сезмаслик мумкин эмас. Глобаллашиш майли барча иштирокчиларни максимал даражада мослашувчан бўлишга мажбур қилади, миллий ҳукуматлар зиммасига эса пайдо бўлаётган имкониятлардан фойдаланишда катта масъулият тушади. Корпорациялар тармоқда уддабуронлик, самарадорлик кўрсатишлари, зарур бўлганида “вертикал интеграциядан чиқиб, горизонтал алоқаларга кириша оладиган”1 бўлишлари лозим. Ҳукуматнинг пухта ўйланмасдан қўйган қадамлари зудлик билан жаҳон иқтисодининг тегишли муносабатига сабаб бўлиши мумкин. У ёки бу мамлакат, минтақа тарихидаги гувоҳликлар ҳам бунга исбот бўла олади. “Европа – Осиёнинг кичик бир оролчаси”, дея таъкидлаган эди француз шоири Поль Валери. Бу ифодада чуқур маъно яширинган. Европа тарихан Осиёдан кейин ривожланган; цивилизация бобидаги умуминсоний ютуқлар нуқтаи назаридан Европа ва Осиё ягона бирлик сифатида қаралиши мумкин. Шу билан бирга Кастелс, Хитой, Япония, собиқ СССР давлат ё жамият тараққиётга рағбат беришга ёхуд уни тўхтатиб қўйишга қодир эканлигининг тарихий сабоғидир, деб уқтиради.\nХитой дастлаб ўз кашфиётлари ва ишлаб чиқаришга жорий этган янгиликлари билан Европадан қолишмасди, ҳатто ундан илдам эди. Масалан, денгиз узра кемада сузиш санъатини хитойликлар европаликларга қараганда олдин такомиллаштирганлар. 960 йиллар атрофида хитойликлар компасни кашф қилишди, ХVI асрга келиб хитой “жонка”лари дунёда океан оша узоқ сафарларга чидаш берган мукаммал кемалар бўлди. Қоғоз ишлаб чиқариш Хитойда Ғарбдагидан 1000 йил илгари ўзлаштирилди, китоб чоп этишга эса VII асрда киришилди. XIV асрда Хитой саноатлашиб кетишига бир бахя қолган эди. Яккаланганлик, Ўрталиқ подшолигининг дунёдан ажралиб қолганлиги мамлакатни техник жиҳатдан қолоқликка олиб келди.\nЯпония ҳам яккаланиб қолиш даврларини бошидан кечирганлигига қарамасдан, деб ёзади Кастелс, ҳар ҳолда у янги пайдо бўладиган жараёнлар учун анча очиқ эди, шу боисдан ҳам бу ерда ўзгаришлар Хитойдагига қараганда жадалроқ юз берди. Ҳукуматнинг янгилашга қаратилган сиёсий йўли туфайли Японияда XIX асрнинг сўнгги чорагида электроника ва алоқа гуркираб ривожланди, бу эса унинг жуда қисқа муддатларда технология жиҳатидан юксалиб кетишига шароит яратди. Япония ахборот технологиялари соҳасида дунёда етакчи давлатга айланиш намунаси бўлса, собиқ СССР технология тараққиётига ўтишда муваффақиятсизликка учраган мамлакат мисоли бўлди.\nОммавий ахборот воситалари тадқиқотчиси Розалинд Эйнсли 1966 йилдаёқ чет эл капиталининг Африка мамлакатларидаги зўравонлиги маҳаллий матбуотнинг хорижий ОАВ билан рақобатлашувига йўл қўймайди, деб ёзган эди. У ривожланаётган мамлакатларда маҳаллий матбуот нашрларига нисбатан кўпроқ Париж, Лондон ёки Нью Йоркда нашр этилаётган газеталар оммавий равишда тарқаладиган бўлишини тахмин қилган эди. Оммавий ахборот воситаларига жамоатчилик фойдаланадиган корхоналар сифатида сармоя қўйиладими ёки бу соҳада хорижликларнинг муқаррар ҳукмронлиги билан муроса қилинадими, Африка шуни ҳозироқ танламоғи лозим, дея уқтирган эди у.\nТехникавий омиллар билан бир қаторда бу минтақанинг миллий ахборот органларига айрим ижтимоий ҳодисалар ҳам хавф туғдирди. ЮНЕСКОнинг “Курьер” журналида (1988 йил август) шундай деб қайд этилган эди: “Бугунги кунда Африкада минг одамдан атиги ўн беш кишигина кундалик газета олиши мумкин. Айниқса, аҳолининг 80 % яшайдиган ва 800 сўзлашув тили мавжуд бўлган аграр ҳудудларда матбуотдан оммавий ахборот воситаси сифатида фойдаланиш катта муаммоларга дуч келмоқда”.\nГлобал равишда интеграциялашган дунёда ютган ва ютқазганларни баҳоларкан, Кастелс Лотин Америкаси, собиқ совет кенгликларидаги мамлакатлар ва янги Жанубий Африкадаги натижаларда фарқни кўради. Ва шундан келиб чиқиб хулоса қилади: турли хил давлат стратегиялари турлича натижаларга олиб келиши мумкин. Анча самарадор ҳукуматлар Япония ва Сингапур йўлидан боришаяпти, қолоқлар эса тармоқли жамиятга нисбатан бир чеккада бўлиб қолмоқдалар ва “тиланчилик сиёсий иқтисоди” йўлини тутганлар.\nКастельс муомалага киритган “ахборотлашувчи капитализм”, “тармоқ (тармоққа боғланган, уланган) иқтисодиёт”, “тармоқ жамияти” истилоҳлари, бир томондан, янгича ўзаро муносабатлар вужудга келаётганлигига, “тармоқ жамияти” ўрнатилганлигидан туб заминли ўзгаришлар юз бераётганлигига, тармоқлар бўлажак ижтимоий ташкилот учун замин яратаётганлигига эътиборни қаратишга даъват этилган. Иккинчи томондан, улар олимнинг капитализм – давримизнинг энг асосий таъриф тавсифи, у – ўтмишдан келиб чиққан ва яшаб қолди маъносидаги ворисийликни; – кенгайди, мослашди ва электрон тармоғи орқали дунёда ўз мавқеини мустаҳкамламоқда мазмунидаги порлоқ истиқболни ифодалайди, деган фикрини акс эттиради. Айни бир пайтда бу тармоқлар замонавий капитализм заифлигининг сабаби бўлиб хизмат қиларкан, иқтисодиётга ўз шартларини, иш услубларини ўтказади. Бу омилни ҳисобга олмаслик жадал нобарқарорликка, тадбиркорлик жараёнини барбод қилишга, унинг вайрон бўлиши ва таназзулига олиб келиши мумкин. Шунинг учун ҳам ахборотни олиш, қайта ишлаш ва таҳлил этиш воситасида ички ва ташқи муҳитдаги аҳволни доимий кузатиб бориш масаласининг мослашувчанлиги ва муҳимлиги алоҳида аҳамият касб этади.\nМедиа, маданий ва касбий ижтимоий даражадаги номутаносиблик. Бутун ер куррасини ўраб оладиган алоқа тармоқларининг ёйилиши технологик сабаблар, хусусан, сунъий йўлдош алоқасини, телекоммуникация ускуналарини такомиллаштириш тақозосидир. Бошқа томондан, юз бераётган жараёнлар таҳлили иқтисод, маданият ва медиа маҳсулоти ўзаро чамбарчас боғлиқ эканлигини кўрсатмоқда. Корхоналар бирорта муҳитга кириб боришлари, янги минтақа, истеъмолчиларни топишлари учун ўзлари таклиф қилаётган товарлар ва хизматлар яхши қабул қилинишини таъминлайдиган рамзий шакл, имиж акцияларидан фойдаланадилар. Реклама, клиплар, фильмлар, мусиқали лавҳалар, ҳазил мутойиба, санъат, модалар намойиши – буларнинг бари бозор, корхона, давлат манфаатига хизмат қилдирилган. Брендлар, маркалар, фирма белгилари муайян корпорация, ташкилот, машҳур кишининг жозибали тимсолини яратишга имкон беради.\nГлобал инфосферанинг вужудга келиши, ўз навбатида, бир қатор муаммоларни ҳосил қилди. Медиа ТМК янги рамзий (ёки турли мазмундаги) муҳит, матн ва эфир материали, барча одамлар учун бирдек тимсоллар яратилишига, томошалар, кино ва видеомаҳсулотнинг кўп ададлаб чиқарилишига олиб келди. Кўплаб мусиқали, спорт кўрсатувлари, шоу бизнес, мода дунё бўйлаб ёйилди. Буларнинг барчаси ижобий мазмунга эга бўлибгина қолмай, ҳали қудратли алоқа базасига эга бўлмаган ёки эндигина халқаро миқёсда тижоратчилик ва тадбиркорликка қадам қўяётган халқларнинг миллий маданиятлари ва ижтимоий ютуқларига маълум даражада хавф солади.\nМедиа саноати мамлакатларнинг ахборот соҳасида технология жиҳатидан ривожланган ва камбағал, қолоқ мамлакатларга ажратилишига асос бўлди. Ф.Уэбстернинг қайд қилишича, 1990 йилларда америкаликларнинг йигирмата фильми бутун дунёда энг кўп даромад келтирган фильмлар бўлди. “Титаник”, “Самовий урушлар”, “Қора либосли одам”, “Алоуддин”, “Юра даври боғи”, “Форест Гамп” ва бошқа фильмлар шулар жумласидандир. Уларнинг барчаси 500 млн доллар, “Титаник”нинг бир ўзи эса 2 млрд доллар даромад келтирди. Германия, Англия, Италия, Франция, Испания, Австрия, АҚШда – хуллас, қаердаки кино бўлса, ҳамма жойда улар етакчилик қилишди. Шу тариқа талаблари ва муносабатлари турлича аудиторияларда умумий рамзий муҳит вужудга келтирилади. Лос Анжелес ва Лондондан таралган рок мусиқа бутун дунёдаги ўз мухлисларини кийиниш ва ейиш ичишда ўз пирларига тақлид қилишга мажбур этади.\nКастелс ахборот-коммуникация технологиялари, Интернет ва умуман мультмедиа таъсирини ҳар томонлама қараб чиқади. У электрон почта устунлиги ва қулайлигини, электрон ҳамжамият пайдо бўлганлигини, алоқа воситалари интерфаоллигини ва бошқа ҳолатларни ажратиб кўрсатади. Тармоққа кириш имкони ва унга киришиб кетиш маданият учун энг муҳимдир. Кастелс айтганидек, истеъмолчи тармоққа боғланмаган экан, у тармоқ жамияти ҳаётида тўлақонли иштирок эта олмайди. Бироқ олимда маданий анъаналар нуқтаи назаридан компьютер тармоқларидан фойдаланишнинг айрим оқибатлари хусусида жиддий ўйлар пайдо бўлади. Унга ахборот-коммуникация технологияларини жорий этишдан олинадиган маданий самара демократик коммуникацияларнинг оддий имкониятидан кўра анча жиддий бўлиб туюлади. Тармоққа уланганлик учун унинг мантиқи, тили, “ўтиш балл”ига, кодировкаси ва декодировкасига мослашиш талаби тарзида нарх қўйилади, деб ёзади у.\nКомпьютер тармоқлари, Интернет, телевидение сингари оммавий алоқа тизимига муқобиллик қилади. Улар бир хиллаштирилган (ҳомогенизациялаштирилган) аудитория учун марказлаштирилган ишлаб чиқариш ва кўрсатиш бўлмиш телевидениега хавфдан даракдир. Интернет пайдо бўлишига қадар алоқа технологияларидан фойдаланиш натижасида ижтимоий ҳаётни бўлакларга бўлиб кўрсатиш майли пайдо бўлган эди. Кабел ва сунъий йўлдош телевидениеси бу жараённи чуқурлаштириб юбориб, аудиториянинг турли бозорлари пайдо бўлишига олиб келди. Бу кўрсатиш эшиттириш воситалари аниқ мақсадли аудиторияга эга бўлган ҳолда, уни олдиндан танланган ахборот билан таъминлайди. Натижада, бундай “табақалаштирилган ва хилма хиллаштирилган дастурлар” томошабинларни ажратиб ташлайдиган бўлди. Кастелс келажакда дунё яхлит бир глобал қишлоқ бўлишини олдиндан хабар берган Маклюэнга эътироз билдирганнамо айтадики, биз дунёвий қишлоқда эмас, балки “алоҳида табақалаштирилган коттежларда” яшашимиз жуда эҳтимол кўринади. Маклюэн фикрини ўзгартириб, у “meeage is the medium” “хабар бериш воситаси номадир“, яъни медиа аудиториянинг турли доиралари нимани талаб қилишса, нимага қизиқишса, ўшани узатади, деб ёзади. Бу умуммиллий телевидение қўллаб қувватлаб турган умумий маданиятни бой бериш хавфини туғдиради. Зотан, медиамагнат Руперт Мэрдокга тегишли New Corporation ахборот маҳсулоти воқеалар ана шу тарзда ривожланишини тасдиқловчи далиллардан биридир.\nМуайян ахборот маҳсулотининг турли доираларга бўлиб ташланган ҳамда ўйин кулги ва хурсандчиликка йўналтирилган аудиторияга етказиб берилиши билан боғлиқ хонанишин, биқиқ турмуш тарзининг роли ошиб бораётганлиги ҳам ташвиш туғдиради. Кастелсни хавотирга соладиган нарса шуки, турмушнинг асосий қисмини кўнгилхушлик ташкил қиладиган бўлса, бу шунга олиб борадики, одамлар, оддий фойдаланувчилар интерфаол мулоқотни ўзлари амалга оширмайдиган бўлиб қоладилар. Дастурларни ишлаб чиқувчилар, продюсерлар, санъат ва кинематография соҳаси мутахассисларидан иборат марказлаштирилган кучлар бундай мулоқотни йўналтирадиган бўлади. Тармоқ жамияти муваққат чекловлар борган сари бекор қилина борадиган абадий оламни вужудга келтиради. Бу турмуш тарзларининг емирилиш, маромийликнинг бузилиш хавфини юзага келтирадики, бунинг устига инсон ҳаётининг биологик босқичлари ҳийла найранглар домида қолади. Инсон гўёки икки хил маконда – космополит сифатида глобал кенгликда, маълум этник, меҳнат гуруҳининг вакили ўлароқ маҳаллий муҳитда яшаётгандек таассурот туғдирувчи ҳолат жиддий физиологик зўриқиш келтириб чиқаради. Биринчи ҳолда у тармоқда етакчи роль ўйнаш, бошқарув элитаси муҳитида ҳукмронлик қилиш учун фаол алоқа билан машғул бўлади. Иккинчи ҳолда у бирликни йўқотмаслик, ўз гуруҳи, қариндош уруғларидан узоқлашиб кетмаслик учун алоқа боғлаб туриши керак бўлади.\nТелевидение ва тармоқ аудиторияси унга йўналтирилган материаллар, эшиттириш кўрсатувлар, уларнинг мазмуни, таъсир кўрсатиш йўсинлари жиҳатидан ҳам ташвиш уйғотади. Европада, ҳамонки сен сиёсат билан шуғулланар экансан, телевидение билан иш кўрмаслигинг мумкин эмас, деган фикр таомилга айланиб қолган. Давлат етакчиларининг, сайлов кампаниясида қатнашувчи номзодларнинг сиёсий чиқишлари кўпинча улкан бир шоу тарзида берилади. Кўп ҳолларда бундай томошаларнинг персонажлари экранда реал чиқишлар билан навбатма навбат кўрсатиб турилади. Матн билан аудиокўриш йўсинларининг бундай омихталиги янги виртуал реалликни яратишга олиб келадики, ўз навбатида, бу муайян тажриба бўлиб яшаб қолади. Кастелснинг фикрича, мультимедиа – бу тизим бўлиб, унда реаллик тўлиқ илғаб олинган ва виртуал образларга, ўйлаб топилган оламга жо этилган, экранда акс этган ташқи тасвирлар шу оламдаги қандайдир тажрибадан хабар берибгина қолмасдан, ўзлари ҳам тажрибага айланади.\nЎйлашимизча, Кастелс экран саноати тараққиётининг салбий томонларини ҳам маълум маънода олдиндан кўра билган. Бугунги кунда ҳаётий тажрибага ва уйдирмани ҳақиқий фактдан ажратиш кўникмасига эга бўлмаган томошабин намойиш қилинаётган ҳамма нарсани ҳақиқат, воқелик деб қабул қилиши равшан кўриниб турибди. Табиийки, айрим томошабинларда ОАВ намойиш қилаётган лавҳалар, эпизодлар ва ўзларини “ҳаяжонга солган” хатти ҳаракатлар психикасига тақлид қилиш, ўхшатма амал қилиб кўриш иштиёқи туғилади. Компьютер ўйинлари, томоша қилинган жангари фильмлар, экранда кўрсатилган зўравонлик, ваҳшийлик саҳналари таъсири остида ёшлар содир этган жиноятлар, қотилликлар, террористик ҳаракатлар сони кўпайгани бунга далилдир.\nЖамиятнинг ижтимоий қатламларидаги бўлинишларда, фарқланишларда ҳам ўзгаришлар юз бераётганига эътибор қилмаслик мумкин эмас. Кастелс наздида, ахборотлашувчи капитализм жамиятнинг қатламларга ажралишини тубдан ўзгартириб юборди, Европада иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт Ташкилоти мамлакатларида аҳолининг 30 % ахборот меҳнати соҳасида бандлиги шундан далолат беради. Тармоқ жамиятининг ривожланиши аҳолининг илгаригидек қатламларга ажралиш шаклларининг ўзгариши ва тенгсизликнинг янги шакллари пайдо бўлиши билан бир вақтда давом этмоқда. Меҳнат билан капитал ўртасидаги илгариги тақсимот ҳам йўқолиб бораяпти. Фойдали натижани назорат қилишда асосий ролни экспертлар, кўп сонли акцияга эга гуруҳлар, топ менежерлар, таҳлилчилар, электрон бошқарувчилар ўйнайдиган бўлишди. Улар замонавий компьютерлаштирилган ишлаб чиқаришнинг тепасидадирлар. Компаниялар фаолиятини йўналтирувчи кишилар уларга доимий ўзгариб турган шароитларда яшовчанликни сақлаб қолиш имконини берадиган ахборий кўникмаларга эга бўлишлари лозим. Ҳозирги пайтда катта ҳажмдаги товарлар, хизматлар соҳиби бўлишнинг ўзи камлик қилади, бунинг устига кенг тармоқли ахборот, маълумотнома материалларига ҳам эга бўлиш даркор. Бусиз суръатни, истиқболни бой бериб қўйиш ҳеч гап эмас. Таҳлил қилишга, стратегияни белгилашга, самарали мулоқот олиб боришга ва оммавий ахборот воситалари ёрдамида тақдимот тадбирларини ўтказишга қодир ахборот ходимлари замонавий тадбиркорликнинг ўзагини ташкил қилади. Ўзларини дастурга тузган, зарур бўлган тақдирда ўқиш ва қайта ўқиш маҳоратини эгаллаган бу кишиларнинг аксарият қисми обрўли олий ўқув юртларини битирган, бизнесдаги ва лойиҳалаштиришдаги шахсий иштироклари баён этилган салмоқли ҳужжатларга эга мутахассислардир.\nБугунги янги дунёда ахборотлашган меҳнат асосий қийматни ишлаб чиқарувчи бўлиб қолмоқда ва унга юксак талаблар қўйилади. Илгариги ишчилар синфи тезда мослашувга, суръатни ушлаб туришга ва “саҳнани” ўз вақтида тарк этишга қодир эмаслиги очиқ ойдин бўлиб қолди. Глобаллашган дунёда у ўзини ночор сезади. Малакасиз ва яхши тайёргарликдан ўтмаган ишчи кучи жамият назар эътиборидан четда қолади. Бу одамлар энг яхши деганда, ўзларига кам ҳақ тўланадиган иш топа оладилар, омад кулиб боқмаса – турли жинояткор гуруҳлар қўлига, уюшган жиноятчилик муҳитига тушиб қоладилар. Ғарб мамлакатларида, деб қайд этади тадқиқотчи, билимсиз, ахборотлашувчи капитализм корига ярамайдиган одамлар “тўртинчи дунё”ни ташкил қилади, чунки улар учун глобаллашган капитализмда керакли роль ҳам, кўникмалар ҳам қолмаган (шаҳарлик қашшоқлар, АҚШ ва бошқа мамлакатлардаги геттолар аҳолиси шундайлар жумласидандир). Натижада йирик мегополис шаҳарларда жаҳон иқтисодий тизимининг марказига айланган ахборотлашган ходимлар қаторида камбағаллар, ўз синфи билан алоқасини йўқотган аҳоли қатламлари яшашади. Бундай аянчли аҳволдан чиқиш йўли фақат бир нарсада кўринади: илгариги “умумий типдаги ходимлар” билим олиш ва ахборот-коммуникация технологиялари билан ишлаш кўникмаларини ўзлаштириш орқалигина янги иқтисодиёт талабларини қондира оладилар.\nТармоқ жамияти ўхшашликнинг ўтмишга мурожаат қилинмайдиган янги шаклини ҳам яратади. Бу ерда эътибор марказида ижтимоий ҳаракатлар туради, деб ҳисоблайди Кастелс. Улар қадриятларни, жамият институтларини ўзгартирадиган ва инсонга унинг ўхшашлик бобидаги асосий унсурларини ато этувчи мақсадга йўналган жамоавий ҳаракатларни намоён қиладилар. Меҳнат бозорида ахборот ходимлари саноатлашган жамиятнинг илгариги ишчилар синфи ўрнини босган ўзига хос янги синф бўлиб қолди, деган фикрга ҳам йўл берилади. Ижтимоий ҳаётда ҳам аввалги синфий ажратишлар йўқолиб, сиёсий жиҳатдан уюшувнинг бошқа, янги шакллари пайдо бўлаётир. Тармоқ жамияти қаршилик кўрсатиш ҳаракатини ва “лойиҳалаштирилган ўхшашлик” ҳаракатини дунёга келтиради. АҚШдаги Patriots янги фашистик ҳаракатни, Каталониядаги ҳудудий сепаратизмни ва бошқа ташкилотларни қаршилик кўрсатиш ҳаракатига мисол қилиб келтирадилар. Лойиҳалаштирилган ўхшашликни эса экологик, феминистик ва миллий ҳаракатлар ифодалайдилар. Уларнинг пайдо бўлишига икки хил нуқтаи назардан қаралади. Биринчидан, анъанавий синфий ҳаракатларга қараганда анча кенг бўлган бу ҳаракатлар ўз тарафдорларининг турли хил турмуш тарзларига ва қадриятларига мурожаат қиладилар. Бошқа томондан, мазкур ҳаракатлар тармоқ жамияти фаолият кўрсатишининг қонуний натижасидирки, бу жамият инсонларга ўз ғояларини ёйиш, мулоқот қилиш ҳамда ўз масалаларини ҳал этишда кенг имкониятлар беради. Умуман олганда, “жуда катта ва тобора кучайиб бораётган босимга жавобан янги ўхшашликлар шаклланишининг далолати”ни айни шу ҳаракатларда кўрмоқдалар. Ахборот асрининг руҳий зарбалари ва зўриқишларига муносабат сифатида ҳам қараш мумкин бўлган бу ҳаракатларнинг барчаси ахборот меҳнати билан суғорилган. Масалан, “Гринспис” ёки “Замин дўстлари” тузулмалари глобал тармоқларга, ўз аъзоларининг электрон рўйхатига, юқори билимли ва медиатехнологияларни ўзлаштириб олган ходимларга эга.\n3.\tАхборот турли мақсадлар ва манфаатлар хизматида\nАхборотдан фойдаланиш: муаммолар, низолар ва майллар. Ахборот ёки сиёсий, ижтимоий жиҳатдан кенг хабардорлик жамият фуқаролари фаол ҳаётининг ўзаги ҳисобланди. Бу фақат бизнес, касбий ижтимоий фаолият ривожига таъсир кўрсатибгина қолмай, турмуш андазалари бўлишини ҳам, шахслараро муносабатлар, ҳаёт меъёрлари, турмуш тарзи ва феъл атвор стандартлаштирилишини ҳам тақозо қилади. Миллий ва диний анъаналарнинг бошқарилиш механизми анча қатъий, барқарор бўлган Европа ва Шарқдан фарқли равишда Америка Қўшма Штатларида, масалан, бошқарувда ва жамият ҳаракатида, ўзаро инсоний муносабатларда ҳуқуқий ва оммавий алоқа тизимлари ҳукмрон роль ўйнайди. ОАВнинг аудиторияга таъсир кўрсатишига оид баъзи мисоллар қўлланмабоп материаллар бўлиб қолди. Масалан, 1939 йилда CBS радиостанцияси Г.Уэллснинг “Дунёлар уруши” илмий фантастик романи театр инсценировкасини олиб эшиттиргани саросима уйғотиб, кўплаб радиотингловчилар соғлигига путур етказди. Роман мазмунига кўра, миррихликлар бизнинг сайёрамизни босиб олиб, одамларни заҳарловчи газ билан қатл эта бошлайдилар. Кўплар радио орқали берилаётган эшиттиришни ҳақиқий бўлиб кечаётган воқеа сифатида қабул қилиб, ваҳимага тушдилар. Тадқиқотчиларнинг қайд этишларича, ўшанда даҳшатга тушган бир миллионга яқин радиотингловчи ўз уйларидан қочиб чиқиб, яшириниш билан омон қолишга ҳаракат қилган. Шаҳарларнинг кўчаларида тартибсизликлар юзага келиб, транспорт ҳаракати издан чиққан. Икки нафар йигит “Туғма қотиллар” фильмини қайта қайта томоша қилишларининг натижаси ҳам фожиали бўлган – улар фильм қаҳрамонларига тақлидан мутлақо бегуноҳ одамларни отишга тушишган.\nИлмий асарларда баъзида оммавий ахборот воситалари, айниқс, радио, кино ва телевидение ўткир, босим ўтказувчи ҳокимият сифатида баҳоланади. ОАВнинг таҳлили уларнинг инсонга таъсирига доир турли назариялар, моделлар пайдо бўлишига олиб келди. “Шприц” модели, “ўқлар” назарияси, “чексиз таъсир ўтказиш назарияси” шулар жумласидандир. Уларда оммавий ахборот қотил ўққа ҳамда вена қон томирига киритиладиган кучли наркотик моддага тенглаштирилади. Юқорида санаб ўтилган назарияларнинг номлари ҳам шундан келиб чиққан. Бир қатор йирик олимлар бутун бир йўналишнинг – оммавий ахборот ва оммавий алоқа воситаларининг таъсир кўрсатишига доир назариянинг асосчилари бўлдилар. Оммавий алоқани ўрганишнинг илмий асослари, технологияси ишлаб чиқилди. Уилбур Шрамм, Гарольд Лассуэл, Поль Лазарсфельд ва бошқалар медиа зўравонлик маҳсулотлари кўпайиб боришига медиа маҳсулотларини қабул қилиш ва истеъмол этиш маданиятини қарши қўйиш, ўсмирлар ва ёшларда телевизор экранида даҳшат ва қўрқувга солувчи саҳналарга ҳамда ОАВнинг бошқа шу тарздаги материалларига қарши иммунитет яратиш ғоясини илгари сурдилар. Медиатаъсир ва медиапедагогика ана шу тариқа вужудга келди ва ривож топди. Оммавий маданиятга қарши психологик жиҳатдан ҳаракат қилиш мақсадида шу йўналишда ўнлаб китоблар ва мақолалар тайёрланди1.\nЕвропа ва Американинг оммавий ахборот воситалари соҳаси олимлари XXI аср бўсағасида телевидение ва кино саноатининг шаблон ва техникалаштирилган картиналаридан ҳимояланиш масалаларини кескин қўйган бўлсалар, Совет иттифоқи барбод бўлиши муносабати билан жаҳон геосиёсий харитасида юз берган ўзгаришлар оммавий ахборот воситаларига нисбатан бошқача мазмундаги баҳс мунозараларни юзага чиқарди. МДҲ мамлакатларининг “эркинликка чиққан” ОАВ дастлаб шу вақтгача ўзи яшаб келган тузумни рад қилиш, фош этишдан иборат танқидий қарашларга тўлиб тошди. Сўнгра улар турлича қиёфа касб этиб, ҳозирги даврга нисбатан ҳар хил қарашларга эга бўла бордилар, эълон қилаётган мақолалари “сариқ” тусга кириб, мазмун даражаси жиҳатидан сифати пасайиб бориши билан фарқланадиган бўлиб қолдилар. Шов шувлар, жанжаллар, томошаларга тўлиб тошганлик телевизион кўрсатувларга хос хусусиятларга айланди. Россия ОАВда, масалан, ёлғон маълумотлардан ёки омма онгини чалғитиш мақсадида бирёқлама хабарлардан кенг фойдаланиладиган бўлди. Ёш тадқиқотчи М.Зинко 1995 йилда Россия матбуотини таърифлаб шундай ёзган эди: “Бугунги кунда холис ОАВни топиш қийин. Одатда, газеталар ва телекомпаниялар маълум нуқтаи назарда туриб олиб, ахборот материалига ана шунга боғлик равишда ишлов берадилар”1.\nБаъзида Россия Федерацияси ОАВда 1990 йилларда вужудга келган вазиятни Америка оммавий нашларининг ХХ аср бошидаги аҳволи билан қиёслайдилар, ўшанда бу нашрлар талабчан бўлмаган аудиторияга мўлжаллаб иш тутиб, фойда кўрарди. Сариқ нашрлар сони кескин ошиб кетганлиги ҳамда радио ва телевидениега сариқ матбуот услублари кириб борганлиги ҳам ана шундан. Эътироф этиш керакки, СССР парчаланиб, Марказий Осиё, Кавказ, Болтиқбўйида мустақил миллий давлатлар, Россия Федерациясининг ўзида ҳам миллий мустақиллик мақоми аниқ белгилаб берилган республикалар эълон қилингандан кейинги даврда бу мамлакатлар оммавий ахборот воситаларида ўхшаш жараёнлар кузатилмоқда. ОАВ ҳуқуқий базасини таъминлаш, тегишли қонунларни қабул қилиш, ахборот соҳасини миллий ва маданий тикланиш доирасига киритиш, тарихнинг оқ доғларини тўлдириш шулар жумласидандир.\nБу даврдаги Россия нашрларида бизнинг республикамиз фаолиятининг ижобий, қайта ўзгартирувчилик жиҳатлари ҳақида материаллар деярли эълон қилинмади. Хорижий мамлакат ҳаётини бир томонлама, бир ёқлама ёритиш нашрнинг ғаразли, нохолис эканлигидан далолат бериб, аҳамиятига путур етказади, уни жиддий ўқувчилар ишончидан маҳрум этади. Аркадий Дубновнинг (Алберт Мусин ҳам ўша) “Ўзбекистон Марказий Осиё Германияси ролида” кичик сарлавҳаси билан берилган “Эркинликни қандай бошқариш керак” мақоласи бунга мисол бўла олади2. Ушбу мақола муаллифи Тошкентга журналистларнинг халқаро конференциясида иштирок этиш учун таклиф қилинган. Бироқ, мақола мазмунидан кўриниб турганидек, анжуманда муҳокама қилинган муаммолар муаллиф эътиборидан четда қолган ёки у томондан пичингли танқид учун фойдаланилган. “Новое время” журналининг қўш саҳифасида Тошкент турмуш тарзига ҳеч ҳам хос бўлмаган мазмундаги сурат билан катта мақола эълон қилган А.Дубнов учун жамиятимиз ҳаётидан номуҳим, иккинчи даражали жиҳатларни қидириб топиш ва бўрттириб кўрсатиш асосий вазифа бўлган. Бу халқаро мавзуларга ихтисослашган журналистнинг қайсидир мамлакатда бўлатуриб, бошиданоқ барча кўрган эшитганларини салбий баҳолашга ўзини шайлаган ҳолда, шунга мувофиқ мазмундаги материал беришини кўрсатувчи мисоллардан бири, холос. Бундай бир томонлама ёндашув аввалги коммунистик мафкурага, айниқса, Ғарб мамлакатларига муносабат билдиришда хос бўлиб келган. Бу услуб 1990 йилларда Марказий Осиё минтақаси ҳаётини ёритувчи бир қатор журналистлар ҳам сақлаб қолдилар.\nИжтимоий фанларда оммавий ахборот воситаларига янгича қараш қарор топмоқда. Алоқаларнинг, ахборотни умумлаштириш, қайта ишлаш, узатишнинг гиперматнли, кўриш клипли, дизайн безакли, лингво терминологик сингари янги услублари пайдо бўлганлиги шунга олиб келдики, эндиликда оммавий алоқа тизимлари мўлжални реал воқеаларни акс эттириш (ёритиш) томон эмас, балки маълум тимсоллар, билим, картиналарни ишлаб чиқиш томон олмоқда. Оммавий ахборот воситалари буни Ироқдаги урушни (1991 йил) ёритишда ғоят ёрқин намойиш этишди. Улар яратган ҳарбий ҳаракатлар тимсоли воқеликка мос эмасди. Оммавий коммуникация воситалари янги образлар, ғоялар, ўзаро муносабатлар вужудга келаётган воқеликни, виртуал маконни ўзгартириб юборадилар. Я.Н.Засурский сўзи билан айтганда, Интернет босма даврий нашрлардан шуниси билан фарқ қиладики, у асосан бутун таҳририят нуқтаи назарини эмас, айрим журналист ёки журналистлар гуруҳи нуқтаи назарини акс эттиради.\n4. Ахборотнинг хавф ташиш хусусияти ва ундан ҳимояланиш зарурлиги\nАхборот таҳдидлари ва миллий ҳамда ахборот хавфсизлиги стратегияси. Ахборот-коммуникация технологиялари ахборот олиш ва алмашиш, жамиятнинг аҳволи ҳамда халқаро муносабатларга унинг таъсир кўрсатиши борасида кенг имкониятлар очади. ХХI аср – глобаллашув асри, жаҳон ҳамжамиятида улуғ ўзгаришлар даври, шу билан бирга янги хавф хатарлар ва қарши ҳаракатлар даври. Кўплаб давлатлар ахборот муҳитига тобора кўпроқ боғланиб қолмоқдалар, миллий, халқаро барқарорлик ва хавфсизлик эса кўп жиҳатдан объектив ва тезкор равишда ахборот алмашиш, ахборот телекоммуникация тизимларининг ривожланиш даражаси билан белгиланадиган бўлиб бормоқда. Лекин ахборот оқимидан инсон онгини чалғитиш, ижтимоий муҳит барқарорлигини бузиш мақсадида ҳам фойдаланилиши мумкин. Шунинг учун ҳам ахборот, оммавий ахборот тизимлари ходимларининг ўзлари тақдим этадиган маҳсулот учун масъулияти мислсиз равишда ошиб бораётир.\nСаноатнинг жадал ривожланиши экологияга хавф туғдиргани, ядро физикаси муваффақиятлари ядро уруши хатарини вужудга келтиргани сингари жамиятнинг барча соҳалари, айниқса, ишлаб чиқариш ва бошқарувнинг ахборотлашуви сайёравий миқёсда бир қатор жиддий муаммолар манбаи бўлиб қолмоғи эҳтимолдир. Алоқа технологиялари ОАВдан ўз фаолиятларида самарали фойдаланадиган террористлар учун қудратли қурол бўлиб қолди. Деярли ҳар куни биз даҳшатли террористик қўпорувчиликлар тўғрисида маълумотлар олиб турамиз. Баъзи сиёсатшунослар фикрича, бу хунрезликлардан мақсад қурбонлардан кўра кўпроқ ОАВнинг уларга билдирадиган муносабатлари бўлиб, бу террорчиларга ижтимоий фикрга ва мамлакатдаги ишлар аҳволига таъсир кўрсатиш имконини беради. Бошқа томондан, илмий техник имкониятлар ва аҳоли турли қатламларининг маданий билим даражаси юксак бўлгандагина тобора ривож топиб бораётган жаҳон майдонида тўлақонли иштирокчи бўлиш мумкин. Бундай заминга эга бўлмаган давлатлар борган сари ижтимоий ва техник тараққиётдан четга чиқиб қолиб, гўёки “цивилизациядан абадий четда турувчилар” бўлиб қоладилар. Тараққиётдаги бундай нотекислик ривожланган мамлакатлар билан қолган дунё ўртасида ўзаро қарама қарши туришга, “рақамли ажралиш”, нобарқарорлик, янги урушлар ва низоларга сабаб бўлиши билан хатарлидир. Ахборий хавфсизлик соҳаси мутахассислари жаҳон ахборот майдони ахборотлашган жамиятнинг барча субъект мамлакатлари ахборот ва алоқа технологияларини бир хиллаштиришни талаб қилади, деб ҳисоблайдилар.\nҒарб етакчилари жаҳон телекоммуникация тармоқлари, оммавий ахборот воситалари орқали амалга ошираётган ахборий маданий, ахборот мафкуравий босқинчилик ҳам ташвишга солади. Мамлакатлар бундай аралашувга, бегона ахборот таъсирига қарши туриш учун миллий маданий бойлигини ҳимоя қилишга қаратилган махсус чора тадбирларни кўришга мажбурдирлар. Жаҳон ахборот тармоқларида давлатлар ўртасидаги сиёсий, иқтисодий қарама қаршилик, бўҳрон ҳолатлари ўз аксини топишини ҳисобга олган ҳолда, миллий ахборот ресурсларини ва дунёдаги очиқ тармоқлар орқали ахборот алмашуви махфийлигини ҳимоя қилиш вазифаси кўндаланг турмоқда. Ўзбекистон Республикаси халқаро терроризм ва диний экстремизмни ҳам қўшиб ҳисоблаганда, бундай қарши ҳаракатлар билан кўп марталаб тўқнаш келди. Ўзбекистон Республикаси Президенти И.А. Каримов бу муаммонинг муҳимлигини кўрсатиб, шундай таъкидлайди: “Афтидан, бугунги кунда хавфсизлик ва барқарорлик йўлида пайдо бўлаётган таҳдидларга тегишли муносабатда бўла олишнинг ўзигина етарли эмас. Мавжуд хавф хатарларнинг табиатини тўғри тушуниб етишимиз керак. Уларнинг манбалари ва ўзаро алоқаларини вақтида аниқлашимиз даркор. Жамиятда барқарорликни сақлаш шарт шароитларини белгилаб олишимиз ва улардан самарали фойдаланишимиз зарур. Ўзбекистон Республикасининг барқарор ва собитқадамлик билан ривожланиши шуларга боғлиқдир”1.\nМиллий хафвсизлик ҳам, халқаро хавфсизлик ҳам ички ва ташқи хатарлар олдида анча заиф бўлиб қолди. Инсон дунёси, унинг ҳаёти ҳам йилдан йилга ахборотга, ахборот технологиялари ва ресурсларига боғлиқ бўлиб бораётир. ОАВ ва компьютер ўйинлари орқали шафқатсизлик, зўравонликни улуғлашнинг, порнографиянинг тарқатилиши ўсмирлар ва ёшларда бунга онгсиз равишда тақлид қилиш истаги туғилишига олиб боради, уларнинг одатлари ва турмуш тарзида юриш туришнинг номақбул андазаларини мустаҳкамлайди, кўп ҳолларда эса ҳуқуқбузарликни рағбатлантиради.\nМедиазўравонликнинг таниқли тадқиқотчиси, педагогика фанлари доктори, Россия кино таълими ва медиа педагогикаси Уюшмаси президенти А.В.Федоров ОАВ материалларида мавжуд зўравонлик кўринишларининг ёшлар ва болалар аудиториясига салбий таъсири ошишининг ўзига хос хусусиятларига ишора қилади. Шубҳасизки, деб таъкидлайди у, масалан, зўравонлик саҳнаси бўлган компьютер ўйинларининг таъсирини узил кесил фақат характерда салбий хусусиятларни шакллантирувчи сифатида баҳолаб бўлмайди. Ўйин ўйнаш ва ҳаётда зўравонлик қилиш – бир қарашда бошқа бошқа нарсалар. Бироқ шу билан бир пайтда зўравонлик жараёнига интерфаол равишда дахлдор бўлиш унга албатта кўникиб қолишга, бировнинг дардига шерик бўлиш, ўзгага ачиниш туйғуси ўтмаслашувига олиб келади. Зеро, виртуал оламда инсонни тўппончадан ёки автоматдан отиб ташлаш, граната билан портлатиш, электр арра билан бўлаклаб, бомба ёрдамида парча парча қилиб ташлаш ҳеч гап эмас. Ўтган асрнинг 90 йиллари маррасида ижтимоий маданий вазиятнинг кескин ўзгариши гуманитар фанларда шунчалик кўп “оқ доғлар”ни ошкор қилдики, деб қайд қилади тадқиқотчи, аудиовидео ахборотига нисбатан бола ҳуқуқи муаммоси ҳам илмий жамоатчиликнинг эътибор доирасидан четда қолди. Фақат кейинги йиллардагина ўсиб келаётган ёш авлодга экран зўравонлигидек фавқулодда ҳодисанинг таъсирини муайян даражада ўрганишга ҳаракат қилган россиялик олимлар тадқиқотларининг натижалари эълон қилина бошлади1.\nМедиамаданият ва медиатаълим муаммолари ЮНЕСКОнинг халқаро конференцияларида (Париж, 1997, Вена, 1999), Сан Паулодаги конференция ва саммитда (1998), Европа Кенгаши эшитувларида (Страсбург, 2002) муҳокама мавзуси бўлди. Умуман, чет эллик олимларнинг аксарияти зўравонлик кўринишлари назоратсиз оқимининг ёшларга салбий таъсирини баҳолашда якдилдирлар ва бу соҳада пухта ўйланган ягона давлат сиёсати яратилишини қўллаб қувватлайдилар.\nАхборот олиш имкони ва ахборотлашув жараёнлари ривожланишини тартибга солишнинг мустаҳкам ҳуқуқий базасини шакллантириш шахс, жамият, давлатнинг ахборот психологик хавфсизлигини таъминлашнинг муҳим омилидир. Шу боисдан кўпгина ҳукуматлар ахборотлашув даврининг турли хил даъватларига қарши чоралар кўриш учун муҳим халқаро ҳужжатларни имзоламоқдалар, фаол нуқтаи назарларини билдирмоқдалар. Россия Президентининг Фармони билан Россиянинг ахборот хавфсизлиги Доктринаси қабул қилинди. Ахборот соҳаси жамият ҳаётини тизимга солувчи омил бўлиб, Россиянинг сиёсий, мудофаа аҳволига ва бошқа томонларига фаол таъсир кўрсатади, дейилади унда.\nЖеневада (2003 йил, декабрь) ўтказилган глобал ахборот жамиятига доир умумжаҳон учрашувида халқаро ахборот майдонининг амал қилиш учун мутаносиблаштирилган шарт шароитлар яратиш борасида асосий принциплар ва йўналишлар белгилаб олинди. Ахборот инфратузилмасидан БМТ Низомига хилоф келадиган мақсадларда фойдаланилган ҳолларда, бу таҳдидларга қаршилик кўрсатиш чора тадбирлари кўрилиши зарур. Инсоннинг хатти ҳаракатини чалғитиш, ахборот инфраструктурасининг барқарор фаолиятига путур етказиш, қонун билан мудофаа қилинадиган ахборотга жиноий ташкилотларнинг рухсатсиз йўл топиши, «ахборот қуролидан “ фойдаланиш ва бу соҳада қуролланиш пойгасини авж олдириш шундай таҳдидлар жумласига киради. Россия доктринасида, шунингдек, ахборот алоқа технологияларининг гуркираб ривожланаётганлиги муқаррар равишда давлатнинг ички сиёсатини шакллантиришга ҳам таъсир ўтказиши, мавжуд давлат ва жамоат ташкилотларининг ана шу янгиликларга доимий мослашиб боришини талаб қилиши қайд этилади.\nАмерика Қўшма Штатларининг 2002 йилда қабул қилинган Миллий хавфсизлик стратегияси бошқа мамлакатларнинг ана шундай ҳужжатлари билан қиёслаганда ўз мазмуни ва ғоявий йўналиши билан анча ҳужумкор ва бирмунча жанговар характерга эга. АҚШ терроризмга қарши, эркин савдо, тадбиркорлик, ўзаро ҳамкорлик ва демократияга тўсқинлик қилувчи турли шаклдаги тоталитар тузумларга қарши чора тадбирлар ишлаб чиқишга асосий урғу беради. Тўққиз бўлимдан иборат стратегияда “Инсонларнинг ўз қадр қиммати ҳурмат қилиниши таъминланишига интилишини қўллаб қувватлаш” , “Глобал терроризмга зарба бериш мақсадида иттифоқларни мустаҳкамлаш ҳамда бизга ва бизнинг дўстларимизга қарши агрессия олдини олиш чора тадбирлари”, “Ривожланиш йўлига турган мамлакатларга жамиятлари кўпроқ очиқликка эришишларида ва демократия инфраструктурасини яратишда ёрдам бериб, улар доирасини кенгайтириш”, “Глобал таъсир кўрсатишнинг бошқа асосий марказлари билан ҳамкорликда ҳаракат қилиш режаларини тузиш”, “Америка институтларини миллий хавфсизлик соҳасида XXI аср вазифалари ва имкониятларини ҳисобга олган ҳолда ўзгартириш” ва бошқа шу сингари мавзу ёки йўналишлар белгилаб олинган.\nУшбу Миллий хавфсизлик стратегияси концепциясида АҚШнинг ахборот-коммуникация технологиялари соҳасида етакчи давлат эканлиги ўз аксини топганлигини таъкидламаслик мумкин эмас. Унда кўпроқ глобал даражада ташқи дунёга, турли соҳаларда ҳамкорликка чиқиш вазифаси қўйилган. Афтидан, бу илғор технологияга эга бўлган ва ўзининг таъсир кўрсатиш режаларини амалга ошириш ва таъсир самарадорлигини юксалтиришга интилаётган мамлакатларнинг ривожланишини ва ҳаётий барқарорлигини таъминлашнинг қонуний йўлидир. Бироқ ҳатто ривожланган мамлакатлар ҳам ҳозирги даврнинг глобал қаршиликларини якка ҳолда енга олмайдилар. Технология ва иктисодий тараққиёт бобида турлича даражада бўлган давлатларнинг куч ғайратларини бирлаштирган тақдирдагина жаҳон ахборот майдонидан маданий йўсинда фойдаланишни таъминлаш мумкин бўлади.


Россия ўзининг биринчи гуманоид роботини коинотга учирди\n22 феврал 2020, Тошкент вақти: 23:52\nФёдор роботи синовдан ўтказилаётган пайт.\nРоссия 22 август куни коинотга биринчи марта гуманоид роботни учирди. Фёдор деб номланувчи робот учувчисиз бошқариладиган “Союз” фазо кемасида Қозоғистоннинг Бойқўнғир космодромидан учирилди.\nРобот шу куниёқ коинотдан туриб ўзининг биринчи твитини ёзди. Ўз твитида робот Парвозларни бошқариш марказига ракета тизимларининг фаолияти ва бошқа техник маълумотларни жўнатган.\nФёдор учган фазо кемаси 24 август куни Халқаро коинот станциясига уланади. Мазкур станцияда робот 7 сентябргача қатор тажрибаларни ўтказади ва ерга қайтади.\nГуманоид роботнинг бўйи 1,8 метр, оғирлиги 160 кило. Робот учун Инстаграм ва Твиттерда махсус аккаунтлар очилди.