Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги гулистон давлат университети ўзбек тилшунослиги кафедраси\nГулистон давлат университети филология факультетининг битирувчиси Бегматова Зебинисонинг “Туркий тилларда аёлликни ифодаловчи терминлар” номли битирув малакавий иши ҳ а қ и д а\nИлмий раҳбар: Ҳ.Ёдгоров, филология фанлари номзоди, доцент Гулистон давлат университети филология факультетининг битирувчиси Бегматова\nГулистон давлат университети филология факультетининг битирувчиси Бегматова Зебинисонинг “Туркий тилларда аёлликни ифодаловчи терминлар” номли битирув малакавий\nТақризчи: И.Пардаева, “Ўзбек тилшунослиги” кафедраси доценти РЕЖА\nКИРИШ. Тадқиқотнинг умумий тавсифи\nМуаммонинг ўрганилганлик даражаси\nБитирув малакавий ишининг илмий – тадқиқот ишлари режалари билан боғлиқлиги.\nТадқиқотнинг мет о дик асослари ва у с у ллари\nҲимояга олиб чиқилаётган асосий ҳолатлар\nТадқиқотнинг илмий я нгилиги\nБитир у в малакавий ишининг ҳажми ва т у зилиши\nI БОБ. ЎЗБЕК ТИЛШУНОСЛИГИДА СОҲА ТЕРМИНЛАРИНИНГ ЎРГАНИЛИШИ.\n“Тарихий-ҳуқуқий терминларнинг шаклланишида ички имкониятларнинг ўрни ҳақида”\nАлишер Навоий “Муҳокаматул луғатайн” асарида –в(ул) аффикси ёрдамида ясалган бир қанча сўзлар ҳарбий унвон, сарой лавозимлари маъносини билдиришини таъкидлайди ҳамда\nТерминологияни стандартлаштиришга доир”\nБ.Й ў лдошев “ Ў збек терминологиясини тартибга солиш масалаларига доир”\n5220100 – ўзбек филологияси таълим йўналиши бўйича бакалавр даражасини олиш учун “ ТУРКИЙ ТИЛЛАРДА АЁЛЛИКНИ ИФОДАЛОВЧИ ТЕРМИНЛАР” мавзусидаги\nГулистон давлат университети филология факультетининг битирувчиси Бегматова Зебинисонинг “Туркий тилларда аёлликни ифодаловчи терминлар” номли битирув малакавий иши\nҳ а қ и д а\nЎзбек тилшунослигида тармоқ терминлари бирмунча ўрганилган соҳалардан бири ҳисобланади. Бу соҳада кўпинча номзодлик ва докторлик диссертациялари ҳимоя қилинган. Қариндошлик номлари, хусусан, аёлликни ифодаловчи терминлар ҳам айрим ишларнинг объекти бўлган. Шундай бўлса-да, ҳозирги ўзбек адабий тилидаги фактларга назар солинса, она тилимиздаги аёлликни ифодаловчи терминларнинг бир қолипга тушмаганлигига, яъни бир термин бир неча қариндошлик тушунчасини ифодалаши ёки муайян терминларнинг жинс, ёш нуқтаи назаридан фарқланмай қўлланилаётганлигига тўла ишонч ҳосил қилиш мумкин. Бошқа туркий тилларга назар солсак, уларда бу масалада анчагина тартибга тушган дифференциацияни кўрамиз. Шундай экан, юқорида айтилганлар танланган мавзунинг ўта долзарблигини белгилайди.\nТадқиқотчи ўзи танлаган мавзу бўйича ўзбек тилшунослигида амалга оширилган тадқиқотлар билан имконият даражасида танишган, айниқса, истиқлол даври ўзбек терминологияси тараққиёти билан боғлиқ ҳар бир мақолани ўрганишни назардан четда қолдирмаган.Шу билан бирга, дипломант қирғиз, туркман, қозоқ, қорачой, балқар тиллари лексикологиясига оид адабиётлар билан ҳам танишиб, мазкур тиллар лексикасидаги аёлларга хос бўлган терминларни қиёслаб ўрганиш имконига ҳам эга бўлган. Бу нарса унга танланган мавзунинг ичига чуқур кириб бориш имконини берган.Бундай ишлар тадқиқотнинг 1-бобида ўзининг аксини топган.\nИшнинг иккинчи бобида тадқиқотчи ўзбек тилидаги аёлликни ифодаловчи бир қатор терминлар- она, хола, амма, келин, сингил каби лексемаларни қардош туркий тиллар билан таққослаб, уларнинг умумий ва фарқли томонларини кўрсатиб беришга ҳаракат қилган.\nИшда шу билан бирга, қайнона, келин, сингил каби терминларнинг этимологиясига оид қизиқарли маълумотлар ҳам келтирилган бўлиб, тадқиқотчи бу лексемаларнинг келиб чиқиши, туркий тилларга хос бўлган умумийлик ва фарқли томонларини илмий асослашга ҳаракат қилган.\nТадқиқотнинг хулоса қисмини ўқир экансиз, юқори бобларда билдирилган назарий фикрларнинг ниҳоятда илмий умумлаштирилганлигининг гувоҳи бўласиз.\nМазкур тадқиқот натижаларидан “Лексикология” бўйича машғулотларда, махсус курслар ўқитишда, этимологик луғатлар тузишда фойдаланиш мумкин.\nТадқиқот иши битирув малакавий ишлари олдига қўйиладиган талабларга тўлиқ жавоб беради.Уни бемалол очиқ ҳимояга тавсия этиш мумкин.\nИлмий раҳбар: Ҳ.Ёдгоров, филология фанлари номзоди, доцент\nГулистон давлат университети филология факультетининг битирувчиси Бегматова Зебинисонинг “Туркий тилларда аёлликни ифодаловчи терминлар” номли битирув малакавий ишига\nТилнинг луғат таркибида шундай қатламлар борки, улар қардош тиллар, шеваларнинг ички тараққиёт қонунлари асосида бирдай ривожланади.Бу хил қатламни ташкил этувчи сўзлар авлоддан-авлодга мерос тарзида ўтади.Мана шундай лексик қатламлардан бири аёлликни ифодаловчи терминлардир.Тилимиз тарихига оид ёзма манбаларга мурожаат қилсак, ҳозирги туркий тиллар ва уларнинг шеваларида учрайдиган аёлликни ифодаловчи номларнинг энг асосийлари шу манбаларда учрайди.\nЎзбек тилининг шева ва диалектлари қариндошлик терминларига, хусусан, аёлликни ифодаловчи терминларга бой эканлиги маълум.Бугун тилимиз тарихини чуқур ўрганиш, унут сўзларни қайта тиклаш, тилимизнинг гўзаллигини намоён қилиш, пировард натижада халқаро тиллар жаражасига кўтариш олдимизда турган долзарб вазифалардандир.\nШу маънода дипломант Бегматова Зебинисо ўта долзарб мавзуни танлаган.\nИш кириш, икки боб, умумий хулосалар ва фойдаланилган адабиётлар рўйхатидан иборат.Тадқиқотчи ишнинг кириш қисмида мавзунинг долзарблиги, илмий янгилиги, ҳимояга олиб чиқилаётган асосий ҳолатлар, ишнинг илмий ва амалий аҳамияти, фойдаланилган методлар ҳақида ўз фикрларини баён қилган.\nТадқиқотнинг биринчи бобида дипломант ўзбек ва қардош туркий тилларда мазкур мавзу бўйича олиб борилган илмий ишлар ҳақида фикр юритган.Мазкур ишлардан ўрин олган жиҳатларни синчиклаб ўрганишга ҳаракат қилган.\nБитирув малакавий ишнинг иккинчи бобида ўзбек ва қардош туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи терминлар тўпланган, аниқланган, уларнинг ўхшаш ва фарқли томонлари кўрсатиб берилган.Маълум бўлишича, туркий тилларда аёлликни ифодаловчи терминларнинг умумий томонлари кўпроқ экан.\nДипломант ишнинг хулоса қисмида асосий бобларда билдирилган назарий фикрларни илмий умумлаштириб берган.\nХуллас, дипломант Бегматова Зебинисо ўз олдига қўйган мақсадига эришган.Битирув малакавий иши қўйилган талабларга тўлиқ жавоб беради.Мазкур ишни “аъло” баҳога лойиқ, деб ҳисоблайман.\nТақризчи: Н.Абдувоитова, Боёвут туманидаги\n2- мактабнинг она тили ва адабиёт\nГулистон давлат университети филология факультетининг\nбитирувчиси Бегматова Зебинисонинг “Туркий тилларда аёлликни ифодаловчи терминлар” номли битирув малакавий\nТурколог олимлар В.Радлов, А.Севортян, Г.Айдаровларнинг тадқиқотларидан маълум бўлишича, қариндошлик терминларининг пайдо бўлиш илдизлари Урхун-Енисей обидалари даврига бориб тақалади.\nТуркий тиллар, хусусан, ҳозирги ўзбек адабий тили ва унинг шевалари аёлликни ифодаловчи терминларга нақадар бойлиги билан ажралиб туради.Қариндошлик терминларини, хусусан, аёлликни ифодаловчи терминларни тартибга солиш борасида туркий филологияда қатор тадқиқотлар амалга оширилган бўлса-да, ҳали ушбу масалада ечимини кутаётган муаммолар етарли эканлиги кузатишлардан маълумдир.\nШу маънода дипломант Бегматова Зебинисо анчагина оғир ишга қўл урган.Қатор туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи терминларни аниқлаш, тўплаш, умумий ва фарқли томонларини кўрсатиб бериш масъулиятли иш.Шундай бўлса-да, тадқиқотчи бундай ишни имконият даражасида уддалаган.\nДипломант ишни ёритиш жараёнида туркий тиллар лексикасига оид анчагина адабиётлар билан танишишга улгурган.Қирғиз лексиколог олими Б.Юнусалиевнинг “Киргизская лексикология”(Бишкек, 1959), туркман тилшуноси З.Муҳаммедовнинг “Исследования по истории туркменского языка XI-XIV веков”(Ашхабад, 1984), Х.Суюнчевнинг “Карачаево-балкарские и монгольские паралелы”(Черкесск, 1977), О.Доспановнинг “Қорақалпоқ тили Кубла диалектининг лексикаси”(Нукус, 1979) номли тадқиқотлар шулар жумласидандир.\nТадқиқотчи ишда туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи қатор терминларнинг ўхшаш ва фарқли томонларини кўрсатиб берганлиги таҳсинга лойиқдир.\nШу билан бирга, ишда бугунги кунда туб лексема деб қаралаётган бир қатор қариндошлик терминлари,хусусан, аёлликни ифодаловчи терминларнинг илдизлари ўрганилганда, бу луғавий бирликлар ҳам ясама эканлиги аниқ далиллар билан асослаб берилган. Жумладан, келин, қайнона терминларини бунга мисол қилиб келтириш мумкин.\nКичик бир тадқиқотда шунча маълумотни тўплаш, ўрганиш ҳазилакам иш эмас.Тадқиқотчи Бегматова Зебинисо ўзининг олдига қўйган мақсадига эришган. Мазкур иш битирув малакавий ишлари олдига қўйилган талабларга тўлиқ жавоб беради.Ишни “аъло” баҳога лойиқ, деб ҳисоблайман ва ДАК дан ҳам шундай баҳолашларини сўрайман.\nТақризчи: И.Пардаева, “Ўзбек тилшунослиги”\nКИРИШ. ТАДҚИҚОТНИНГ УМУМИЙ ТАВСИФИ...................\nI БОБ. ТИЛШУНОСЛИКДА ҚАРИНДОШЛИК ТЕРМИН-\nII БОБ. АЁЛЛИКНИ ИФОДАЛОВЧИ ТЕРМИНЛАРНИНГ\nМАЪНОВИЙ- МАВЗУИЙ ГУРУҲЛАРИ .......................\n1-БЎЛИМ. ЎЗБЕК ТИЛИДА ЖИНСНИ ИФОДАЛАШ УСУЛЛАРИ\n2– БЎЛИМ. ТУРКИЙ ТИЛЛАРДА АЁЛЛИКНИ ИФОДАЛОВЧИ\n1.ЎТИЛ - ЎЗБЕК ТИЛИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТИ\n2.ЎТФИЛ - ЎЗБЕК ТИЛИ ФРАЗЕОЛОГИЗМЛАРИНИНГ\n3.ДЛТ - ДЕВОНУ ЛУҒОТИТ ТУРК\n4.ДДА - ДОКТОРЛИК ДИССЕРТАЦИЯСИ\n5.НДА - НОМЗОДЛИК ДИССЕРТАЦИЯСИ\nҲар бир миллат тили терминологияси ўз таркибига ижтимоий жамиятнинг барча касбий фаолият соҳаларига оид махсус лексикани жам этади.Бу ҳолат ўзбек тили терминологиясида ҳам тўлиқ кузатилади.Терминологиянинг шаклланиши ўзига хос қонуниятлар асосида рўй беради.Бунда жамиятнинг ижтимоий-сиёсий ҳолати, тараққиёти муҳим саналади.Чунки ҳар бир миллатнинг турмуш тарзи, ўтмиши, хусусан, фани, маданияти, маънавияти бир хилда бўлмаганидек, унга уйғун тарзда, тил тараққиёти ҳам фарқланади.Бир сўз билан айтганда, терминология бу миллатнинг ўтмиши ва бугунини кўрсатувчи далилий ашёлардан биридир.Олиб борилган тадқиқотлардан маълумки, ўзбек тили терминологияси тарихи жуда қадим замонларга бориб тақалади.Бу тарихий ҳақиқатни биргина ўзбек тили қариндошлик терминологияси, хусусан, аёлликни ифодаловчи терминлар мисолида кўриб чиқишимиз ҳам фикримизни тасдиқлайди.Мазкур йўналишда олиб борилган тадқиқотлар ўзбек қариндошлик терминологиясининг, хусусан, аёлликни ифодаловчи терминлар оддий терминлар йиғиндисидан муайян бир система даражасигача бўлган йўлни босиб ўтганлигини, шаклланиш ибтидосида, биринчи галда, ўз қатлам бирликларининг ўрни беқиёс эканлиги маълум бўлди.\nБугунги кунда ўзбек қариндошлик терминологияси ўзбек адабий тилининг бир бўлаги сифатида ўзининг муносиб ўрнига эга.\nЎзбек тилшунослигида тармоқ атамалари бирмунча ўрганилган соҳалардан бири ҳисобланади. Бу соҳада кўпинча номзодлик ва докторлик диссертациялари ҳимоя қилинган. Қариндошлик номлари, хусусан, аёлликни ифодаловчи терминлар ҳам айрим ишларнинг объекти бўлган. Шундай бўлса-да, ҳозирги ўзбек адабий тилидаги фактларга назар солинса, она тилимиздаги қариндошликни ифодаловчи терминларнинг, хусусан, аёлликни ифодаловчи терминлар бир қолипга тушмаганлигига, яъни бир термин бир неча қариндошлик тушунчасини ифодалаши ёки муайян терминларнинг жинс, ёш ниқтаи назаридан фарқланмай қўлланилаётганлигига тўла ишонч ҳосил қилиш мумкин. Бошқа туркий тилларга назар солсак, уларда бу масалада анчагина тартибга тушган дифференциацияни кўрамиз. Шундай экан, юқорида айтилганлар танланган мавзунинг ўта долзарблигини белгилайди.\nМаълумки, тилшуносликда соҳа терминларининг турли жиҳатларини ёритишга доир анчагина изланишлар олиб борилган. Ушбу муаммоларни тадқиқ этишга тилшунослардан Н.Дмитриев, Н.Баскаков, А.Реформацкий, В.Даниленко, Р.Дониёров, Н.Маматов, С.Иброҳимов, М.Абдиев ва бошқалар муносиб ҳисса қўшдилар. Тилнинг луғат таркибида шундай қатламлар борки, улар қардош тиллар, шеваларнинг ички тараққиёт қонунлари асосида бирдай ривожланади. Бу хил қатламни ташкил этувчи сўзлар авлоддан – авлодга мерос тарзида ўтади. Мана шундай лексик қатламлардан бири қариндош – уруғ номларидандир. Агар биз энг қадимги манбаларга мирожаат қилсак, ҳозирги туркий тиллар ва уларнинг шеваларида учрайдиган қариндошлик номларидан энг асосийларини кўрамиз.\nЎзбек тилининг шева ва диалектларида қариндошлик терминларининг нақадар бой эканлигини А.Ишаевнинг тадқиқотида кўриш мумкин1. Шу билан бирга, тилшунос М.Саидованинг тадқиқоти ҳам қариндошлик терминларига бағишланган. Кейинги йилларда Ўзбекистон жаҳон тиллари университети тадқиқотчиси Г.Раҳимова “Ўзбек тилида қариндошлик номлари“ мавзусида 2 – 3 та мақола элон қилди.\nТадқиқот Гулистон давлат университети “Ўзбек тилшунослиги” кафедрасининг “Халқ тили ва унинг ўзбек адабий тилига миносабати” мавзусидаги истиқболли режаси асосида амалга оширилди. Мазкур мавзу университет Илмий Кенгаши йиғилишида муҳокама этилган ва тасдиқланган.\nТадқиқотнинг мақсади. Тадқиқотнинг бош (асосий) мақсади туркий\n1.Ишаев А.Ўзбек шеваларидаги қариндошлик терминлари.-Ўзбек халқ шевалари луғати.-Т., 1971,320-385 б.\nтиллар(ўзбек, қозоқ, туркман, қирғиз, балқар, қорачой)даги аёлликни ифодаловчи терминларни ўрганиш, лисоний таҳлил қилиш, бу соҳадаги барча\nлексик бойликларни қамраб олиш ва ҳудудий жиҳатларини аниқлашдан иборатдир.\n- ўзбек ва бошқа қатор туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи терминларни тўплаш ва лисоний таҳлил қилиш;\n- тўпланган терминларини маълум системага солиш ва мавзуий жиҳатдан тасниф қилиш;\n- туркий тиллардаги бир қатор аёлларга хос бўлган терминларнинг этимологиясини аниқлаш, уларнинг фарқли томонларини кўрсатиш;\n- аёлликни ифодаловчи терминларнинг ясалиш йўлларини тадқиқ этиш;\n- туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи терминларининг умумий ва фарқли томонларини ёритиш;\n-антропонимларнинг жинсни ифодалашдаги ролини илмий асослаш;\n-ўзбек тилида жинсни ифодалашда валентликнинг ўрнини кўрсатиш.\nТадқиқотнинг методик асослари ва усуллари.\nБитирув малакавий ишининг методик асосини объект ва унинг номи орасидаги муносабат ҳақидаги диалектик назария, шунингдек, Ўзбекистон давлати олиб бораётган тил сиёсати тамойиллари ташкил қилади.\nТадқиқотнинг илмий қимматини ошириш ва унинг характерига боғлиқ ҳолда ишда:\n1. Қариндошлик номларини,хусусан, аёлларга хос бўлган терминларни синхрон тавсифлаш методи қўлланилди. Бу метод ёрдамида ўзбек ва қатор туркий тиллардаги қариндошлик терминларининг тузилиш ҳусусиятлари, бошқа соҳалар ва умумадабий тил лексикасига муносабати, улардаги семантик ўзига хосликлар ҳамда вариантлар аниқланди.\n2. Ишда диахроник метод ёрдамида аёлликни ифодаловчи номларнинг келиб чиқиши, уларнинг бирламчи ва қадимий шакллари, тарихий таркиби, семантик боғлиқлик томонлари ўрганилди.\n3. Ареал (лисоний – географик) метод асосида аёлликни ифодаловчи номларнинг тарқалиши, ўрганилаётган қардош тиллардаги уларнинг дублет вариантлари тадқиқ қилинди.\n4. Қиёсий – тарихий метод асосида аёлликни ифодаловчи терминларнинг қардош тиллардаги ҳолатлари, лисоний тузилиши қиёсланди.\nҲимояга олиб чиқилаётган асосий ҳолатлар:\n- ўзбек ва қардош туркий тилларнинг диахроник ҳолатида сақланиб қолган ва ҳозирги даврда фаол қўлланадиган аёлларга хос бўлган қадимий номларнинг изоҳлари;\n-ўзбек ва қардош туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи терминларнинг лексик- семантик хусусиятлари;\n- аёлликни ифодаловчи қатор терминларнинг этимологияси ва уларнинг фарқли томонлари;\n- антропонимларнинг жинсни ифодалашдаги ўрни;\n- ўзбек тилида жинсни ифодалашда валентликнинг ўрни;\n-ўзбек ва қардош туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи қатор терминларнинг мавзуий гуруҳлари ўрганилди.\n–Ишда тилшуносликда, жумладан, туркологияда, хусусан, ўзбек тилшунослигидаги қариндошлик терминлари, хусусан, аёлларга хос бўлган терминларга доир асосий тадқиқотлар илмий – танқидий таҳлил қилинди ва илмий умумлаштирилди;\n– аёлликни ифодаловчи терминларнинг луғавий – маъновий таснифи берилди;\n– ўзбек тили ҳамда қардош туркий тиллардаги аёлликни ифодаловчи терминлар биринчи бор луғавий – маъновий, этимологик жиҳатдан таҳлил қилинди ҳамда бу гуруҳ лексемаларининг ўзига хос хусусиятлари белгиланди;\n– туркий тиллардаги аёлларга хос бўлган қариндошлик терминлари лингвистик таҳлил қилинди;\n– айрим қариндошлик терминларини тартибга солиш бўйича тавсиялар берилди.\nЎзбек ҳамда қардош туркий тиллардаги аёлларга хос бўлган терминларни тилшунослик нуқтаи назардан таҳлил қилиш катта илмий аҳамиятга эга бўлиб, бу тилнинг лексик тизимини зарур материаллар ва адабий тил меъёрларининг лексик бирликлар эвазига бойишини таъминлайди.\nТадқиқотнинг илмий ҳулосалари ўзбек тилининг систем лексикологияси ва лексикографияси бўйича тадқиқотларни янада чуқурлаштиришда, шунингдек, бу соҳаларга оид дарслик ва қўлланмалар яратишда, ўзбек тили терминологик тизимини меъёрлашда назарий қимматга эга. Ишнинг илмий таҳлил ва материаллари ўзбек тили лексикаси ва луғатшунослик, атамашунослиги бўйича бакалавр ҳамда магистратура таълими йўналишларида, махсус курс ва махсус семинар дарсларини ўтиш, соҳавий луғатлар тузишда қўл келади.\nИшнинг синовдан ўтиши . Битирув малакавий иши мавзуси Гулистон давлат университети Илмий кенгашининг 2012 йил сентябр ойидаги йиғилишида муҳокама қилинган. Тадқиқот мавзуси бўйича университет профессор ва талабаларнинг анъанавий анжуманларида маърузалар қилинган.\nБитирув малакавий ишининг ҳажми ва тузилиши.\nТадқиқот кириш, икки боб, умумий хулосалар ва фойдаланилган адабиётлар рўйхатидан иборат. Ишнинг умумий ҳажми 90 (қўлёзма) саҳифани ташкил этади.\nI БОБ. ЎЗБЕК ТИЛШУНОСЛИГИДА СОҲА ТЕРМИНЛАРИНИНГ\nТермин аслида лотинча “терминус” сўзидан олинган бўлиб, “чек”, “чегара” деган тушунчаларни билдиради.Терминшунос олимлар ҳам унга таъриф беришганда, табиатини характерлашда унинг ана шу луғавий маъносини ҳисобга оладилар.Аммо ўша чек, чегарани белгилаб олишда , ундан англашиладиган тушунчани характерлашда хилма-хилликлар содир бўлмоқда.\nТермин ҳамда терминологиянинг у ёки бу долзарб масалалари ечимини топиш фан ва техниканинг тегишли соҳалари учунгина эмас, балки тилшунослик учун ҳам муҳим аҳамиятга эгадир.\nТерминология муайян фаннинг тушунчалар тизими билан ўзаро муносабатда бўлган терминлар тизимини ўзида ифода этади.Терминологик тизимлар фан тараққиёти биргаликда ривожланиб бормоқда.\n“Терминлар “пайдо бўлиб қолмайди”, аксинча, уларнинг зарурияти англанган ҳолда “ўйлаб топилади”, “ижод қилинади”.Шунингдек, оддий сўздан фарқли равишда, терминнинг маъноси контекстга боғлиқ бўлмайди, махсус сўз-термин ўз терминлик маъносида ва ўз терминологик майдонида қўлланар экан, унинг айни маъноси сақланиб қолаверади.\nЎзбек тилшунослигида бугунга қадар пахтачилик, ботаника, тилшунослик, адабиётшунослик, математика, физика, техника, мусиқа, доришунослик, тиббиёт, кимё, электротехника, халқ амалий санъати турлари ва бошқа соҳаларга доир терминлар лисоний жиҳатдан кенг ўрганилган, уларни тартибга келтириш юзасидан муайян тавсиялар ишлаб чиқилган бўлса-да, ҳали ўзбек терминологиясининг умумназарий масалалари борасида яхлит бир монографик иш юзага келмаган.Бунинг асосий сабаби, бизнингча, биринчидан, ўзбек тилидаги мавжуд терминологик тизимларнинг шаклланиши, ривожи ва бойиб бориши бир хил эмаслиги бўлса, иккинчидан, баъзи фан соҳалари терминологияларининг ҳалигача яхши ёки умуман ўрганилмаганлигидадир.\nУмуман олганда, терминологик тизимлар бошқа тил тизимларидан фарқли равишда илмий тушунчаларни таснифлаш, системалаштириш ва белгилаш жараёнларида юзага келади. Терминологиянинг тизимли эканини тил доирасидан чиқмай туриб асослаб бўлмайди. Терминологиядаги тизимлилик, биринчи навбатда, илмий билимнинг ўзи тизимли эканлиги ва\nиерархик тарзда тузилганлиги билан алоқадор. Келтирилиб ўтилган фикрлардан келиб чиқиб айтиш мумкинки, “терминология “ ва терминологик тизим” тушунчаларини фарқлаш лозим.\nЛекин Б.Н.Головин “терминология” ва “терминологик тизим” ифодаларини “профессионал фаолият соҳаларига алоқадор бир – бири билан тушунчавий, лексик – семантик, сўз ясалиши ва грамматик даражаларда боғланган терминлар мажмуи”ни билдирувчи синонимлар сифатида ишлатишни таклиф қилади. Бошқа муаллифлар эса, аксинча, “терминология” ва “терминологик тизим” тушунчаларини фарқлаш лозимлигини уқтиришади, яъни “терминология” тушунчаси остида стихияли тарзда тўпланиб борувчи терминлар мажмуини, “терминологик тизим” деганда эса инсон билимлари ёки фаолиятининг маълум бир ихтисослашган соҳасини тасвирловчи тушунчалар тизимини адекват ифодаловчи тартибга солинган терминлар мажмуи”ни тушунишни таклиф этишади.\nХулоса қилиб айтганда, олимлар бу тушунчалар ўртасидаги принципиал фарқни терминлар мажмуининг тартибга солинган ёки солинмаганлигида, дея белгилашмоқда. Бошқача айтганда, терминологиянинг терминологик тизимга айланишида унинг тартибга солинганлик омили муҳим аҳамият касб этади.\nАлбатта, мустақиллик шароитида ўзбек тилшунослиги катта натижаларга эришди, хусусан, терминологик тизимда ўнлаб докторлик ва номзодлик диссертациялари, монографиялар, қатор илмий қўлланмалар, мақолалар нашр этилди.\nЭнди ана шундай ишларнинг айримларига тўхтаб ўтамиз.\nСамарқанд давлат университети тадқиқотчиси О.Турсунова “Тарихий-ҳуқуқий терминларнинг шаклланишида ички имкониятларнинг ўрни ҳақида”номли мақоласида шундай ёзади:\nМаълумки, ўзбек тилининг луғат таркиби шу тилнинг сўз бойлиги, лексик-семантик системаси сифатида шаклланган, яхлит ҳодиса саналади. Лекин шуни ҳам инобатга олиш лозимки, тилимизнинг луғавий таркиби жуда мураккаб ривожланиш босқичларини бошидан кечирган. Ҳар қандай тил лексикасининг тарихий ривожланиш ва шаклланиш хусусиятларини билиш учун ўша тил луғат таркибидаги сўзларни тарихий-этимологик нуқтаи назардан чуқур ўрганиш, уларнинг этимологик жиҳатдан келиб чиқиш манбасини аниқлаш лозим бўлади.. Бундай изланишлар ўз навбатида ўзбек тилининг ўтмишда қайси қардош тиллар ва қардош бўлмаган тиллар билан ўзаро муносабатда бўлганлигини аниқлаш имконини беради, тилнинг луғат таркиби, грамматик қурилишида содир бўлган тарихий ривожланиш жараёнларини илмий жиҳатдан тушунишга замин ҳозирлайди. Бу фикрлар бевосита бизнинг тадқиқ объектимиз бўлган тарихий-ҳуқуқий атама (ТҲА)ларнинг ривожланиш босқичларини аниқлашга ҳам алоқадордир.\nМаълум бир ТҲАнинг ўз қатламга ёки ўзлашган қатламга мансублигини аниқлашда конкрет шароитдан келиб чиқиб, бу ТҲАнинг шаклланиш жараёнини, қайси тилдан ўзлашганлигини аниқлаш муҳим аҳамият касб этади. Масалан: ТҲА сифатида қўлланувчи “сурон” сўзи умумтуркий бўлиб, “кучли шовқин, ҳовур-ҳувур” маъносини билдиради. Бу сўз аслида “улоқ чопишдаги қий-чув” маъносини ифодалаган (ЎТЭЛ, 309), кейинчалик унинг семантикасида ўзгариш, кенгайиш юз берди, “жанговар хайқириқ” маъносида билдирувчи ҳарбий ишга оид ТҲА сифатида шаклланди (ТҲТЛ, 138). Ёки “ўн минг” маъносини билдирувчи “туман” лексемаси қадимги туркий тилда ҳам шундай миқдорни билдирган (ЎТЭЛ, 359). Кейинчалик бу лексема семантикасида кенгайиш содир бўлиб, “ўн минг аҳолиси бор ҳудуд”, “ўн минг кишидан иборат ҳарбий қисм”ни ифодаловчи ТҲА сифатида қайта шаклланди (ТҲТЛ, 153). Шунга мувофиқ, сурон, туман сингари ТҲАлар умумтуркий, ўз қатламга мансуб ТҲАлар саналади.\nШу билан бирга ўзбек тилидаги ТҲАлар тизимида шундай терминлар ҳам борки, улар ҳозирда қардош деб тушунилмайдиган икки хил системага мансуб тилларда учрайди. Масалан, тархон, қурултой, улус, нуён, баҳодир, ботир, тўхсабо, тамға каби сўзлар қадимги туркий тилда ҳам, мўғул тилида ҳам мавжуд бўлиб, улар ўша тилларда бир хил ёки бир-бирига яқин маъноларда қўлланади. Мўғул ва туркий (эски ўзбек) тиллари генетик жиҳатдан бир-бирига унчалик яқин бўлмаган тиллар саналгани учун юқорида келтирилган сўзларни мўғул тилидан эски ўзбек тилига ёки аксинча қадимги туркий тилдан мўғул тилига қабул қилинган, деган қатъий фикрни билдириш қийин. Ана шунга мувофиқ бу сўзларни туркча-мўғулча параллеллар ёки ўртоқ сўзлар, деб ҳисоблаш мумкин. Ҳозирги кунда юқорида келтирилган сўзларнинг барчаси манбаларда ТҲАлар сифатида қайд қилинган. Шунга кўра, ўзбек тили ТҲАлар тизимида ўртоқ сўзлар қатлами ёки мўғулча-туркча луғавий параллеллар мавжуд, деган қатъий хулосага келиш мумкин.\nКўп асрлар давомида туркий ва мўғул халқлари аждодларининг ўзаро тинч ва баъзан ҳарбий-ҳуқуқий алоқада бўлиши натижасида туркий тиллар лексикасида мўғулча сўзлар ва аксинча мўғул тилида туркий сўзлар ёки икки тил учун умумий ҳисобланган лексик қатлам вужудга келган. Олимларнинг изланишлари шундан гувоҳлик берадики, мўғулча лексик бирликлар туркий тилларга, жумладан эски ўзбек тилига асосан ХШ асрдан, яъни Чингизхон бошлиқ мўғул истилочиларининг Ўрта Осиёни забт этиш вақтидан бошлаб кириб кела бошлаган. Мўғул тили бу даврга келиб Олтин Ўрда ва Чиғатой улусида маълум вақт давомида туркийлашиб борди, аммо шуни ҳам инобатга олиш лозимки, ассимиляцияга учраган мўғул тили бутунлай изсиз йўқолиб кетмади, бу тилнинг айрим лексик, морфологик элементлари туркий тиллар томонидан ўзлаштирилди. Йирик олтойшунос олим В.И.Рассадиннинг фикрича, Чиғатой ва унинг ворислари ҳукмронлик қилган даврда эски ўзбек тилига юзга яқин мўғулча сўзлар кириб келган. А.Шчербак эски ўзбек тили обидаларини текширар экан, “Ўғузнома”да қайд этилган нукар – жангчи, навкар, жыда – найза, қурылтай – халқ йиғини сингари бир қатор сўзларнинг мўғул тилидан ўзлашганлигини таъкидлаган эди. Келтирилган бу мўғулча сўзларнинг нукар, жыда, қурылтай каби шакллари кейинчалик тилимизда ТҲАлар сифатида мустаҳкам ўрин олганлигини биз ишнинг дастлабки бобида қайд этган эдик. Бу эса энг қадимги ТҲАлар орасида мўғулча ўзлашмалар ҳам маълум миқдорни ташкил этишини кўрсатади.\nКузатишларимиз шундан далолат берадики, эски ўзбек обидалари тилида қўлланган мўғулча ТҲАларнинг кўпчилигини ҳарбий иш, маъмурий лавозим, давлат бошқаруви, суд ва қишлоқ хўжалиги (асосан чорвачилик)га оид сўзлар ташкил этади.\nАмир Темур ва темурийлар даврида Ўрта Осиёда давлат бошқаруви, ҳарбий иш ва ҳарбий санъат ўз тараққиётининг энг юксак чўққисига кўтарилган эди. Темур давлатни бошқаришда, туман ва улусларга раҳбарлик қилишда, ўз армиясида ҳарбий интизомни мустаҳкамлашда янгича қонун-қоида ва тартиб интизомни жорий этиш билан бирга Чингизхон армиясига, давлат тузумига оид бўлган ва ўша замон учун намуна ҳисобланган маъмурий-ҳуқуқий ва аскарий тизимни олиб кирди. Натижада Х1У-ХУ асрларда эски ўзбек тилида жуда кўплаб ҳарбий қисм ва бўлинмалар, маъмурий ҳудуд, мансаб ва унвон номлари мўғулча сўзлар билан аталишда давом этди. Масалан, ҳарбий унвон, маъмурий давозим, қурол-яроқ, қисм, ҳудуд номлари орасида –(в)ул ва –л аффикслари ёрдамида ясалган ТҲАлар семантикасидаги ўзгаришлар алоҳида эътиборга молик. Туркийшуносликда бир гуруҳ олимлар –в(ул) аффиксини туркий тиллларга хос деб ҳисобласалар, бошқа бир гуруҳ тилшунослар уни мўғул тилидан ўзлашган, деган фикрни баён этадилар. Шуни инобатга олиш лозимки, Х1-ХШ асрларда мўғул тилида бу аффикс анча сермаҳсул от ясовчи аффикс ҳисобланган, туркий тилларда эса –в(ул) аффикси анча пассив қўлланишда эди. Х1У-ХУ асрларга келиб бу аффикс туркий тилларда ҳам анча фаоллашди. Туркийшунос олим Г.Дёрфер чиғатой (эски ўзбек) тили мўғул тилидан биргина –в(ул) аффикси ёрдамида ясалган юздан ортиқ сўзни ўзлаштирганлигини таъкидлаган эди. Алишер Навоий “Муҳокаматул луғатайн” асарида –в(ул) аффикси ёрдамида ясалган бир қанча сўзлар ҳарбий унвон, сарой лавозимлари маъносини билдиришини таъкидлайди ҳамда ҳиравул, чингдавул, китпавул, янкавул, патавул, дақавул, шиғавул, бакавул каби сўзларни мисол тарзида келтиради .\nШундай қилиб, ўзбек тили луғавий таркибининг ажралмас қисми бўлган ТҲАлар ҳам жуда мураккаб тарихий тараққиёт жараёнини босиб ўтган. Бу муаммони кенг тадқиқ этиш тилимизнинг қадимий илдизларини аниқлашда муҳим омил бўлиб хизмат қилади.\nТилшунос Т.Эназаров (ҳаммуаллифликда) ўзининг “Номшуносликка оид баъзи бир терминлар тўғрисида” номли мақоласида бугунги кунда истеъмолда бўлган айрим терминларнинг синонимияси ҳақида фикр юритиб, шундай дейди:\nБугунги кунда терминларни баъзан янгилаш қўллаш ҳолатлари учраб тургани учун тилшунослик фанининг “номшунослик (ономастика)” бўлимида амалда қўлланаётган баъзи бир терминларга бу ерда махсус тўхталишни ўринли деб биламиз.\n1.Бу соҳадаги баъзи бир терминлар бир неча кўринишда ишлатилади. Масалан, топоним, жой номи, географик ном. Топоним-алоҳида ажратиб олинган топообъектнинг номи. Амалга оширилган илмий тадқиқот ишларида такрордан қочиш маъносида бу термин билан бирга жой номи ва географик ном деган атамалар ҳам қўлланилган. Уларни битта термин билан бериш лозим. Акс ҳолда, бундай ҳолат терминлардаги синонимияни кўрсатади, бироқ терминларда синоним бўлиши мумкин эмас. Шу сабабли ушбу учта терминдан фақат биттасини олиш шарт. Шунинг учун топоним терминини шу учала термин ўрнида қўллаш мақсадга мувофиқ. Сабаби, бу термин кўп қўлланади ва ундан яна қуйидаги терминлар шаклланган: 1.1. Содда топонимлар-топоасос ёхуд топоасос ва топоформантдан ташкил топган топонимлар хисобланади. 1.2. Бирикмали топонимлар-бирикма кўринишидаги топонимлар. 1.3. Қўшма топонимлар-сўзларга тенг топоасосларнинг бирикувидан юзага келган топоним. 1.4. ТА (топонимик аниқлагич)- маҳаллий географик атамалар бўлиб, топонимларни ясашда фаол иштирок этади ва уларнинг қандай объект эканлигини англатиб туради. 1.5. Топонимик асос-топонимнинг шаклланиши учун хизмат қилувчи асос(ўзак). У билан топоасос деб юритилади. 1.6. Топонимик тизим –этнотопоним, гидротопоним, фитотопоним зоотопоним каби турли хил асослардан ташкил топган жой номлари тизимидир. 1.7. Топонимия-алоҳида ажратиб олинган топообъект (номланган)ларнинг номлари мажмуи. 1.8. Топонимлашув ҳодисаси-сўз ва қўшимчаларнинг бир бутун ҳолатда шаклланиб, сўнг жой номи вазифасини бажаришидир. 1.9. Топонимик ясалиш-оддий сўз ясалишидан фарқ қилган ҳолда топонимларнинг ясалишиини ўзида ифодалайди. 1.10. Топоономастика-жой номларини ўрганиб, тадқиқ этувчи номшунос (ономастика)нинг бир бўлими. 1.11. Топонимик харита- ўрганилаётган ҳудудга оид топонимларнинг жойлашиши кўрсатилган харита. Бу термин топохарита деб ҳам аталади. 1.12. Топонимик формант-топонимларнинг ясалишида фаол қатнашадиган топоним ясовчи формантлар. У топоформант деб ҳам аталади. 1.13. Топообъект- номланган ёки номга эга бўлган объект. 1.14. Тарихий топонимика- тарихда қўлланилган топонимарни ўрганувчи соҳа.\n2. Баъзан умумий бўлган терминни соҳанинг бундан кейинги тараққиётини ҳисобга олган ҳолда ўзбекчаси билан алмаштиришни ўйлаб кўриш шартга ўхшайди. Бунга ономастика ва номшунослик терминларини мисол қилиб келтирса бўлади. Ономастика термини рус тилшунослигига Европа тилшунослигида ўзлашган бўлиб, уни ишлатиш шўро даври (XX асрнинг 50-90-йиллари)да оммалашган эди. Ҳозирги вақтда, яъни мустақиллик давридан бошлаб у илмий ишларда кам қўлланилмоқда.\nУнинг ўрнига номшунослик терминини ишлатиш бир неча томондан қулай: 1) термин ўзбеклаштирилган ҳолатда номшунослик тарзида ишлатилади; 2) ономастика термини соф лингвистик термин ҳисобланади. Агар номлар нафақат тилшуносликда балки тарих, география, геология, этнография, биология, фалсафа, физика каби мавжуд барча фан соҳаларга ҳам дахлдорлигини эътиборга олсак, ономастика термини ўрнида номшунослик терминининг қўлланиши бошқа соҳа вакилларининг ҳам ушбу соҳага даҳлдор бўлган илмий ишлар қилишига туртки беради- бу мазкур терминнинг кенг маънода тушунилишига мисолдир. Шу билан бирга уни тор маънода тушуниб, ўз исми-шарифи маъносида тушуниш ҳам бу номшунослик соҳасига кишиларнинг эътиборини маълум даражада кучайтиради. Бу эса номшуносликка кенг, атрофлича эътибор ва тадқиқотлар олиб боришга имкон беради. Номшуносликнинг фақат киши исмини ўрганувчи соҳа маъносида ҳам, умуман барча номлар мажмуини ўрганувчи кенг соҳа маъносида ҳам олиб қаралганда ҳамки, бу термин ономастика терминига нисбатан кишиларга тушунарлиги билан эътирофга лойиқдир.\n3. Ноўрин қўлланаётган терминлар жумласига қавм терминини айтиш мумкин. Бизнингча, қавм термини қариндошликни қисқа доирада ифодалайди. Аммо у этноним термини ифодалайдиган маъно даражасида уруғ, қабила, қабилалар иттифоқи, халқлар номини англата олмайди. Шунинг учун ҳам бу термин қариндош термини билан жуфт сўзлардан бири сифатида ҳам қўлланилиши учраб туради: қавм-қариндош. Демак, қавм термини ўрнида одатда қўлланаётган этноним терминини қўллаган афзал.\n4. Кам ва умуман қўлланмаётган терминлар. Уларга этимон ва ҳақиқатга яқинлик терминларини кўрсатиш мумкин.\nЭтимологик тадқиқ ва таҳлил олиб борилдими, албатта, этимон ҳамда ҳақиқатга яқинлик терминларини қўллаш лозим. Акс ҳолда, амалга оширилган таҳлилнинг этимологик таҳлиллигини далиллайдиган восита унутилади. Оқибатта, этимологик таҳлил ва тадқиққа тортилаётган сўз, топоним ва умуман номларнинг илк шакли ва илк маъноси тўғрисида тўхталинмайди. Шунингдек, ҳақиқатга яқинлик терминида этимологик таҳлил ҳамда этимологик тадқиқнинг ишончлилиги асосланилган бўларди. Агар ишончли далиллар ҳаволлар билан асослансагина, этимологик таҳлилнинг ҳақиқатга яқинлиги тўғрисида гапириш мумкин бўлади. Акс ҳолда эса бу термин қўлланса ҳам, қўлланмаса ҳам амалга оширилган таҳлилининг нисбатан мукаммал бўлмаганлиги билиниб туради. Шунинг учун этимологик тадқиқ, этимологик таҳлилдан сўзсиз, бу икки терминни бериш мақсадга мувофиқ бўлади. Акс ҳолда, этимологик тадқиқи, таҳлил олиб борилаётганлигини асослайдиган терминлар берилмайди ва у изоҳли таҳлил кўринишига келиб қолади, холос. Шу сабабли этимон ва ҳақиқатга яқинлик терминларини этимологик тадқиқ ҳамда таҳлил жараёнида зарур жойлардагина қўллаш ўринлидир. Қуйида бу терминларни ва уларга алоқадор терминларни келтиришни лозим топилди: 4.1. Этимология- тилшунослик фанининг сўз ҳамда топонимларнинг келиб чиқишини ўрганадиган лексикология бўлимининг кичик қисми. 4.3. Этимологик тадқиқ- сўз ва топонимларнинг келиб чиқиши ҳамда этимонларини кўрсатиб берадиган илмий тадқиқот. 4.4. Этимологик таҳлил- сўз ҳамда топонимларнинг келиб чиқиши ҳамда этимонларини кўрсатиб берадиган таҳлил тури. Бу термин иккинчи бир термин билан этимологик кузатиш деб ҳам айтилмоқда.\n4.5. Этимон- сўз, топоним ёки умуман номларнинг келиб чиқиши жараёнидаги илк шакли ва илк маъносини ифодаловчи термин.\n4.6. Ҳақиқатга яқинлик- топонимлар юзасидан амалга оширилган этимологик тадқиқ ва таҳлилининг ишончлилигини кўрсатувчи термин.\n5. Эски термин бугунги кунда фаол қўлланаётган термин билан бирга, ёнма-ён қўлланмоқда. Уларга антропоним ва андроним, генотопоним ва антротопоним терминлари мисол бўлади. Биринчи терминдан қуйидагилар шаклланган: Антропоним-кишиларнинг исми, фамилияси ва лақаблари ҳисобланади. Антротопонимия кишиларнинг исми, фамилияси ва лақаблари мажмуи (йиғиндиси). Антротопоним- кишиларнинг исми, фамилияси ва лақаблари асосида шаклланган топонимлар саналади. Антропотопонимия-кишиларнинг исми, фамилияси ва лақаблари асосида шаклланган топонимларнинг мажмуи. Иккинчи термин воситасида қуйидагилар номшуносликда қўлланмоқда: Андроним- аёл ёки эркакларнинг исми ёхуд лақаби. Андронимия- аёл ёки эркакларнинг исми ёхуд лақаблари мажмуи. Хуллас, бизнингча, антропоним термининнг ўзи қолгани, яъни амалда қўллангани ўринлидир.\nИккинчи терминлар жуфтлигида эса генотопоним уруғ ва қабила номидан шаклланган топонимларни билдиради. Бугунги кунда улар этнотопоним дейилади. Этнотопонимлар уруғ-қабила, халқларнинг номидан юзага келган топонимлар ҳисобланади. Демак, биринчи термин (генотопоним) кам қўлланмоқда, унинг ўрнига кенгроқ маънода ишлатилувчи этнотопоним термининнг ишлатилиши ўринлидир.\nИлмий тадқиқотларда маълум бир мавзу(лар)да этимологик кузатишлар олиб борилаётгани айтилгани ҳолда юқоридаги терминларнинг қўлланмаганлигини, шу жумладан, зарур ўринларда айтилаётган фикр мулоҳазаларни далиллайдиган ҳаволалар берилмаётганлигини ҳам кўриш мумкин. Хуллас, бугунги кунда терминларни ўринли ва мақсадга мувофиқ ҳолда ишлатмаслик олиб борилаётган этимологик таҳлил ҳамда тадқиқнинг нуқсонли жиҳатларини кўрсатади.\nТадқиқотчи Ёрқинжон Ҳайдаров ўзининг “Терминологияни стандартлаштиришга доир” номли мақоласида (ЎТА,2012,3-сон) шундай ёзади:Терминологияни тартибга солиш ва стандартлаштириш масаласи терминологик тизимларда ҳар доим ҳам долзарб масалалардан бўлиб келган. Янги пайдо бўлаётган маҳсулотлар, илм-фан ва техника ютуқлари, таълим, бошқарув, хизмат кўрсатиш тармоқлари ва улардаги концептуал тизимларнинг кенгайиб бориши янги ва илмий асосга эга бўлган терминологик таснифлаш ва стандартлаштириш масаласини ўртага ташлади.\nЎзбек тили терминологик тизимларини тартибга солиш юзасидан бир қатор тадқиқотлар эълон қилинган. Хусусан, Р.Дониёров, Н.Маҳкамов, А.Мадвалиев, Н.Қосимов, З.Мираҳмедоваларнинг терминологик тизимлардаги синонимлик, вариантдорлик масалалари, уларнинг қўлланишини тартибга солиш бўйича эълон қилинган ишлари шулар жумласидандир. Терминологияни тартибга солиш ишлари хорижда терминологияни стандартлаштириш термини остида юртилади. Ушбу мақолада терминологияни стандартлаштириш бўйича хорижда эълон қилинган ишлар хусусида сўз юртилади.\nЗамонавий илм-фан, савдо ёки саноат соҳаси бўлсин, уларнинг ҳаммасида халқаро алоқалар кенг ривожланиб, соҳанинг эртаси бутун дунёдаги мутахассисларнинг ўзаро ҳамкорлигида кўрилмоқда. Бу ҳамкорлик соҳага оид тушунчаларнинг барча мутахассислар учун тушунарли ифодаланишини тақозо қилади. Мазкур масала хорижда ўтган асрдаёқ кўтарилиб бўлиб, International Standardization Organization (ISO)- Халқаро стандартлаштириш ташкилоти айнан шу мақсадда ташкил этилган. Халқаро стандартлаштириш ташкилоти (International Standardization Organization ISO)га 1946 йилда 25 давлатнинг стандартлаштириш бўйича ташкилотлари томонидан асос солинган.\nСью Эллен Райт “Терминологияни стандартлаштириш. Бошқариш стратегиялари” мақоласида стандартлаштиришни ташкиллаштириш стратегиялари, бир тилли терминологияни бошқариш, стандартлаштиришга оид чекловлар каби масалаларга тўхталади. Олима стандартлаштиришни ташкиллаштиришда соҳа мутахассислари, ахборот технологияси бўйича мутахассислар ҳамда тажрибали терминологларнинг ўзаро мулоқоти натижаси ўлароқ юзага келган терминологик маҳсулот, шунингдек, бу маҳсулотнинг онлайн тарзида турли фойдаланувчиларнинг эътиборига ҳавола этилиши, шу асосда фойдаланувчиларнинг муносабатини билиш замонавий, ишончли маълумотлар базасини яратишга имкон беради, деб ҳисоблайди.\nШон Шраденинг “Халқаро стандартлаштиришда терминологияни бошқариш” мақоласида пластмасса саноати соҳаси бўйича Халқаро стандартлаштириш ташкилотининг тажрибаси хусусида фикр юритилади. Ричард Стрехлоунинг “ISO 10241: Терминология стандартларини тайёрлаш ва режалаштириш” мақоласида Халқаро стандартлаштириш ташкилоти томонидан ишлаб чиқилган ISO 10241 компьютер дастури ҳақида сўз боради. Бу дастур турли соҳа мутахассисларига мўлжалланган бўлиб, уларга ўз соҳалари терминологиясини стандартлаштиришда амалий ёрдамчи вазифасини ўтайди. Олим терминология стандартларини ёзиш систем ёндашувни талаб этадиган уч босқичдан иборат эканини айтади. Унинг фикрича, аввало, стандарт қандай ёндашув асосида ёзилишини режалаштириш лозим. Бу режалаштири, ўз навбатида, стандартлаштиришга бўлган эҳтиёжни таҳлил қилиш, стандартлаштириш кимларга мўлжалланаётганини аниқлаб олиш, қайси соҳанинг тушунчалари стандартлаштиршаётганини қатьий белгилаб олиш, манба сифатида қўлланадиган материалларни таҳлил қилиш, соҳага оид тушунчаларни рўйхат қилиб, структуралаштирш, тилни танлаш, иш режаси жадвалини тузиш каби қадамлардан ташкил топишини айтади. Стандартлаштиришга бўлган эҳтиёжни таҳлил қилиш учун айни соҳа бўйича иш олиб бораётган гуруҳларнинг ўзаро мулоқотини кузатиш кераклигини таъкидлайди. Агар бу мулоқот маълум даражада чекланган бўлса, бирор терминнинг маъноси кўпчиликка тушунарсиз бўлиб, у ҳақда йиғилишда кўп сўралса, айрим терминларнинг маъносини асослаш ёки маъноси ҳақида бахслашиш учун кўп вақт кетса, терминологияни стандартлаштириш зарурати мавжуддир, деб хулоса қилиш мумкин бўлади.\nСтандартни ёзиш манба йиғиш, терминларни танлаш, тушунчаларни структуралаштириш ва таъриф ёзишдан иборат бўлади. Тушунчалар танлаб олиниб, таснифлангач, терминлар рўйхати тузилиб, тушунчалар шу соҳага тегишлилиги ёки бошқа соҳадан ўзлаштирилганлигига кўра ёки умумхалқ тилидан олинганлигига кўра таснифланиши лозим. Терминларни кейинги таърифланиши ва ажратиб олиниши шу таснифга боғлиқ бўлади.\nТерминларга таъриф ёзишда маълум қоидаларга риоя қилиниши лозим. ISO 10241 қуйидаги қоидаларни таклиф этади:\nТаърифни термин билан бир хил грамматик шаклга эга бўлган сўз билан бошлаш.\nТермин англанаётган тушунча мансуб бўлган объектлар синфини келтириш ва муҳим фарқловчи хусусиятларни бериш.\nТаърифда терминни қайта ишлатмаслик.\nТаърифни “термин” деган сўз билан бошламаслик.\nТерминни тушунтириш учун вебрал тушунтириш билан бирга чизмалардан фойдаланиш.\nХалқаро стандартлаштириш ташкилотининг терминологиясини стандартлаштириш бўйича ишлаб чиққан қоидаларига кўра, терминологик луғатларда илмий терминга изоҳ берилаётганда изоҳланаётган термин айнан такрорланмаслиги керак. Ўзбек тилидаги айрим терминолгик луғатларда бу қоидага ҳар доим ҳам амал қилмаслик ҳолатлари мавжуд. Масалан, 1994 йили нашр этилган “Тиббиёт қомусий луғати”да берилган қорин пардаси, сероз парда, ҳомила пардаси терминларининг изоҳларида уларни тушунтириш учун яна айнан парда сўзи ишлатилган. “Сероз парда- тана бўшлиқларини ўраб турадиган парда...”, “ҳомила пардаси- хорион ва сув пардадан иборат; хорион ва амнион пардалар ҳомилага, децидуал парда эса онага хос”. Кўриниб турибдики, парда сўзи ишлатилган ҳар учала термин таърифида ҳам илмий тушунчалар билан тушунтирилмасдан айнан такрорланган. Парда сўзи алоҳида термин сифатида изоҳланган бўлиши мумкин деган фикрда луғатнинг “П” ҳарфи билан бошланувчи терминлар берилган қисмига кўз ташланса, бу қисмда ундай термин берилмаганига гувоҳ бўласиз.\nТерминологик луғатларда, умуман, ҳар қандай изоҳли луғатда бирор лексик бирликни изоҳлашда қўлланилган сўзларнинг барчаси айни луғатда алоҳида изоҳга эга бўлиши лозимлиги маълум. Бироқ юқорида номи зикр этилган тиббиёт луғатида ҳомила пардаси термини таърифида қўлланган хорион термини луғатнинг “Х” ҳарфи билан бошланувчи терминлар берилган қисмидан мавжуд эмас. Яна бир мисол, ана шу луғатда сероз парда атрибутив бирикмали термини изоҳида ишлатилган чамбар ичак термини алоҳида тарзда луғатнинг “Ч” ҳарфи билан бошланувчи терминлар берилган қисмидан топилмайди. Шу каби кўз ичи босими термини изоҳида ишлатилган кўз соққаси терминига алоҳида луғат бирлиги сифатида изоҳ берилмаган. Кўз ичи босими нима эканини тушуниб олмоқчи бўлган киши бу термин изоҳини ўқиб, иккинчи бир терминга дуч келади, ўша иккинчи термин эса луғатда берилмаган. Бундан хулоса қилиш мумкинки, ўқувчи томонидан луғатда изоҳи берилган терминнинг маъноси ҳам тўлиқ тушунилмайди.\nХулоса қилиб айтганда, илмий тушунчалар изоҳланадиган махсус луғатларда бундай ҳолатга йўл қўйиб бўлмайди. Бу ҳолатлар соҳани ўрганувчилар, ўқувчилар томонидан терминлар маъносини тушунишга, уларни ўзлаштиришга тўсқинлик қилади, шу билан бирга, терминологияни тартибга солиш ва стандартлаштириш ишларини мураккаблаштиради.\nМустақиллик йилларида ўзбек терминологиясининг долзарб масалалари бўйича қатор тадқиқотлар олиб бораётган тилшунос олим Б.Йўлдошев “Ўзбек терминологиясини тартибга солиш масалаларига доир” номли мақоласида шундай фикрларни илгари суради:\nТилшуносликда терминларни тартибга солиш масаласи ҳар доим ҳам долзарб бўлиб келган ва бугун ҳам бу масала ўз аҳамиятини йўқотгани йўқ. Ўзбек тилшунослигида соҳавий терминологияларни тартибга солиш масаласида бир қанча ишлар амалга оширилган. Лекин қилинган ишларнинг салмоғи билан чегараланиб, кўнгилни хотиржам қила олмаймиз. Чунки терминларни тартибга солиш масаласини барча соҳа терминологияларида ҳам бир хилда олиб бориляпти, деб бўлмайди.\nМаълумки, ҳар бир фан соҳасининг ривожланиш ва такомиллашув даражаси шу соҳа терминологиясининг қай даражада тараққий этганлиги, шунингдек, тартибга солинганлиги каби белгилар билан ҳам узвий боғлиқдир1. Чунки илмий адабиётда қўлланадиган термин ёки унинг ифода шакли аниқ ва равшан бўлмас экан, унда, албатта, чалкашлик, ноаниқлик каби салбий ҳолатлар сақланиб қолаверади. Шу боис, В.П.Даниленко таъкидлаганидек, ҳар бир фан ёки соҳанинг тараққиёт кўрсаткичи шу соҳа терминологиясининг «қатъий илмий терминология»га эга эканлиги билан ҳам белгиланади. В.П.Даниленко бу ерда «қатъий илмий терминология» тушунчасини бирон- бир соҳавий терминологиянинг мазкур фан соҳаси тараққиёти билан уйғунлашуви, соҳавий терминологиянинг айни соҳага оид тушунчаларни ифодалашдаги ҳамоҳанглиги, яратилган ва муомалада бўлиб турган терминологиянинг муайян фан тили билан мос келиши каби ҳолатларни назарда тутади.\nТерминларнинг «аниқлиги ва қатъийлашиши шу миллатнинг фани, маорифи, маданияти даражасини кўрсатади. Атамаларнинг ривожланиши, тартибга солиниши фаннинг ҳар хил соҳаларида турлича бўлиб, маълум фаннинг тараққиётига боғлиқ. Бу тараққиёт тўхтовсиз бўлгани учун янги атамаларнинг келиб чиқиши, тартибга тушиши ҳам узлуксиз бўлади. Умуман, она тилида атамаларнинг пухта ишланиши, тартибга солиниши дарслик ва қўлланмалар тузиш учун ҳам, она тилида дарс олиб бориш учун ҳам зарур бўлган манбадир. Атамаларнинг ишланмаганлиги ва тартибга солинмаганлиги нутқ услубига ҳам таъсир кўрсатади». Демак, терминологиянинг тартибга солиниши нафақат илмий соҳада, балки ижтимоий ҳаётда ҳам аҳамияти катта бўлган масаладир.\nТерминологияни тартибга солишнинг самарадорлиги терминлар бевосита қўлланадиган қуйидаги ҳолатларда яққол кўринади: касбий таълимни тўғри ташкил этишда, ишлаб чиқариш амалиётида бўладиган оғзаки муомалада, илмий ва ишлаб чиқариш жараёнларидаги ўзаро ёзишмаларда, матбаачиликда (илмий, ўқув, ишлаб чиқариш кабиларга оид адабиётларни нашр этишда), чет эл адабиётларини таржима қилишда ва ҳоказо.\nФан-техниканинг тез суръатлар билан ривожланиб бориши натижасида янгидан-янги машиналар, аппаратлар, асбоб-анжомлар ва технологик жараёнларнинг пайдо бўлиши билан уларни ифодаловчи янги терминлар ҳам вужудга келмоқда. Шу сабабли, янги техника воситалари қайси соҳага кўпроқ кириб келган бўлса, шу соҳа терминологияси тўхтовсиз равишда кенгайиб бормоқда. Ана шундай соҳалардан бири бугунги китобатчилик иши билан шуғулланувчи полиграфия-нашриётчилик соҳасидир. Мазкур соҳа тараққиётига эътибор берсак, бу соҳага техник воситаларнинг кириб келиши, асосан, йигирманчи аср бошларига тўғри келади. Лекин унинг энг тараққий этган даври бугунги кундаги ҳолатидир. Ҳозирги замонавий полиграфия-нашриётчилик тармоғи ҳужжатларни тайёрлаш ва уларнинг нусхаларини кўпайтириш, китоб ҳолига келтириш жараёнларини ўзида мужассамлаштирган техник воситалар қўлланадиган етакчи соҳалардан бирига айланди. Натижада, ушбу соҳа терминологиясига жуда кўплаб янги тушунчалар ва улар билан бирга янги илмий-техникавий терминлар ҳам кириб келмоқда. Албатта, бундай ўзгаришлар ўзбек тилининг иш кўриш доирасини кенгайтириб, унинг лексик таркибини янги-янги илмий ва техник терминлар билан бойитди.\nКўпчилик ҳолларда янги терминлар яратиш ишига оддий таржима ёки калькалаш жараёни сифатида қараймиз.\nИлмий адабиётларда барча тиллардаги соҳавий терминологиялар учун умумий бўлган қуйидаги жиддий камчиликларни кўрсатиб ўтилган: терминларнинг кўп маънолилиги; терминлар синонимияси; маълум бир тушунчани ифодалашга хизмат қилувчи терминнинг англатиши лозим бўлган тушунча моҳиятига уйғун бўлмаслиги; терминнинг кўп компонентлардан иборат бўлиши ва натижада, уни қўллашдаги ноқулайлик; термин талаффузининг ноқулайлиги (бундай терминлар икки сабабга кўра вужудга келади: 1) асосий терминни яратишда унинг дериватлилик имкониятлари етарлича инобатга олинмайди; 2) хорижий терминни ўзлаштиришда унга жиддий эътибор билан қараб, танқидий ёндашилмайди); терминологияни керагидан ортиқ миқдорда хорижий терминлар билан тўлдириб ташланиши; термин яратилишида у англатиши лозим бўлган тушунча моҳияти билан ўзаро батартиблик (системалилик)нинг етишмаслиги кабилардир.\nТўғри, ҳеч қандай тил фақат ўз термин элементлари ҳисобига терминологиясини қура олмайди. Тил қурилиши жараёни шуни кўрсатадики, дунёда соф тилнинг ўзи умуман мавжуд эмас. Ҳар доим бошқа тиллардан термин ўзлаштириш жараёни содир бўлиб туради, бу жараёндан чекиниш мумкин эмас. Аммо эҳтиёж сезилмаган ҳолатларда ҳам хорижий терминларни сунъий равишда тилга олиб кириш ҳар доим ўзини оқлайвермайди. Бундай ҳолатларда кўпроқ ўз тил имкониятларидан фойдаланиш ва бунда термин ифодалаши лозим бўлган тушунча моҳияти билан термин ўртасидаги мутаносибликни сақлашга эътиборни қаратиш лозим. Кўп ҳолларда баъзи тушунчаларни ифодаловчи терминлар истеъмолда мавжуд бўлмайди. Натижада бундай тушунчалар ўта муҳим ва аҳамиятли бўлишига қарамасдан, кенг тарқалиш имкониятидан маҳрум бўлади.\nКўрсатилган бу камчиликларнинг айримлари ўзбек терминологиясида ҳам мавжуддир. Хусусан, тилимизда айни бир терминни бирдан ортиқ тушунча учун қўллаш, бир тушунчани турли терминлар билан аташ, вариантлиликнинг мавжудлиги, рус тили ва у орқали Европа тилларидан ўзлаштирилган терминларнинг тушунча моҳиятини тўғри акс эттира олмаслиги, бир тушунчани ифодаловчи терминларнинг ноқулайлигига сабаб бўлувчи кўп компонентлилик ҳолатининг мавжудлиги, хорижий терминларнинг керагидан ортиқ даражада қўлланиши, айрим терминларнинг ёзилишидаги ҳар хиллик каби терминологиянинг етакчи тенденциясига зид келувчи ҳолатлар кўплаб учрайди. Ўзбек терминологиясидаги бундай салбий ҳолатларнинг мавжудлиги соҳавий терминологияларни тартибга солиш борасида ҳали кўп ишлар қилиниши лозимлигидан далолат беради.


Қамоқхонадан очиққа хат чиқди…\n03 март 2021, Тошкент вақти: 13:41\nШайбон Қаршидаги қамоқхонада жазо муддатни ўтаётган маҳбус Обиджон Ёқубов мазкур муассаса раҳбарияти ва назоратчилари диний эътиқоди учун қамалган маҳкумларни хўрлаётгани, уларнинг шаънини ҳақоратловчи ҳаракатлар қилаётгани ҳақида очиққа хат чиқарди.\nО.Ёқубов томонидан очиққа хат чиқарилиши сабаблари ҳақида айни мактуб матнини овоза қилган инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси Суръат Икромов ўзида мавжуд маълумотлар билан ўртоқлашди.\nУнинг айтишича, 2005 йил 25 май куни қамоқхона бошлиғи ўринбосари Шеробод Маҳмудов диний эътиқоди учун қамалганларни йиғиб, уларни ҳақоратлай бошлаган, шаънига тегувчи ҳаракатларни амалга оширган. Унинг гапига эътироз билдирганларни эса аёвсиз калтаклаган. Хўрланган ва калтакланганлар орасида О.Ёқубов ҳам бўлган ва у орадан икки ой ўтиб, мазкур воқеалар баён қилинган мактубни бир амаллаб очиққа чиқарган.\nО.Ёқубовнинг рафиқаси Мабрура Рашидованинг сўзларига қараганда, у учрашувга борганида эри ҳақоратларга норозилик билдиргани учун калтаклангани ва бошқа секторга ўтганлик баҳонасида жазо изоляторига тиқилганини айтиб берган. Ушбу учрашувдан кейин О.Ёқубов яна қамоқхона назоратчилари томонидан жазога тортилган.\nМ.Рашидова қамоқхонадаги ушбу ҳолатлар ҳақида Жазони ижро этиш бош бошқармасига мурожаат қилганини билдирди.\n“Бошқармадан қамоқхонада ҳеч қандай қонунбузарлик бўлмагани ҳақида жавоб олдик. Эрим 4 ойдан буён жазо изоляторида ётибди. Прокуратурага мурожаат қилганимда эса катталарга гап қайтармаслик керак эди, деган жавобни олдим”, - деди М.Рашидова.\nҲуқуқшунос Руҳиддин Комиловнинг таъкидлашича, агар қамоқхонада қандайдир қонунбузарлик бўлаётгани ҳақида шикоят тушса, Жазони ижро этиш бош бошқармаси ва прокуратура бу борада хизмат текшируви ўтказиши шарт. Шикоятга эътибор қаратмаслик хизмат вазифасини суиистеъмол қилиш ва совуққонликка киради.\nМавзу юзасидан Жазони ижро этиш бош бошқармаси вакиллари муносабат билдиришни истамади.


Мавлид тарихи | Siyrat.uz\n06:24 Декабрь 7, 2016\nМавлиди шариф қиладиган мусулмонлар, унинг бошланиш тарихини икки олам сарвари Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга етиб боради, дейдилар. Чунки у зот душанба куни рўза тутар “Бу (душанба) мен туғилган кун”, – дер эдилар. (Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан Муслим ривояти)\nДастлаб сийрат ҳақида ёзилган китоблар кўп жилдли, ровийлар санади билан битилган. Ислом дини кенг тарқалиб, турли миллат ва элатлар мусулмон бўлдилар. Турли сабабларга кўра кўп жилдли, ровийлар санади билан ёзилган китобларни ўқиб–ўрганиш мушкул бўлиб қолди. Уламолар бундан ташвишга тушиб, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг дастлабки даврларини қисқа рисола ёки назм йўли билан кенг оммага тақдим қилишга киришдилар. Натижада мавлид номли сийрат китоблари юзага келди. Мақсад: қандай қилиб бўлса–да, сийратни инсонларга ўргатиш эди.\nИмоми Суютийнинг айтишича, мавлиди шарифни биринчи бўлиб оммавий ва бир низомда ўтказган киши Ирбил подшоҳи Музаффар Абу Саъидий Кукбари Зайниддин Али ибн Буктакиндир (ҳижрий 549–630 ҳ/с).\nҲадис уламоларидан кўплари уни ишончли киши сифатида эътироф қилганлар.\nИмоми Суютий ва Заҳабийлар айтади: “У улуғ, сахий подшоҳлардан бири эди. Сафҳқосиюн масжидини қурдирган”.\nҲозирда у масжиднинг миноралари сақланиб қолган.\nҲофиз Заҳабий айтади: “Подшоҳ Музаффар тавозели, суннатга амал қилувчи, фуқаҳо ҳамда муҳаддисларга муҳаббат қўйган яхши инсон эди”.\nИбн Касир айтади: “У робиъул аввал ойида мавлиди шариф қилдирар эди. Ўзи гавдали, паҳлавон, шижоатли, оқил, олим ва одил эди. Аллоҳ уни ўз раҳматига олсин. Ётган жойини мукаррам айласин”–деб ёзади.\nИбн Жавзий: “Унинг ҳузурига кўзга кўринган уламолар ва сўфийлар ҳозир бўлар эдилар”. Сўнгра Шайх Абул Хаттоб ибн Диҳя унга мавлидун–набий ҳақида “Ат–танвийр фии мавлидил башийрин назийр” (мавлид борасидаги илк) китобни тасниф қилиб бердилар. Ибн Холликон Ҳофиз Абул Хаттоб ибн Диҳянинг таржимаи ҳоли ҳақида: “У кўзга кўринган олим ва фозил киши эди”,–дейди.\nАввалги мақолаРобиъул-аввал ойининг 8-куни\nКейинги мақола Робиъул-аввал ойининг 7-куни


Қозоғистоннинг бугунги энг бой бизнесменлари рўйхати эълон қилинди, кўрамиз буёғи нима бўлади? - «HARAKAT» XABAR AGENTLIGI :: Independent News Agency Harakat. Узбекистан, новости Узбекистана, политика Узбекистана, оппозиция Узбекистана\n20:32 - Қозоғистоннинг бугунги энг бой бизнесменлари рўйхати эълон қилинди, кўрамиз буёғи нима бўлади?\nKAZ Minerals Компанияси Президенти ва Ноижрочи Директори Владимир Ким рейтингда биринчи ўринга жойлашибди. Унинг бойлиги миқдори 5 миллиард доллар деб баҳоланибди. Владимир Кимнинг бойлиги бир йил давомида 300 миллион долларга кўпайибди.\nТимур Кулибаев 3,9 миллиард доллар бойлик билан иккинчи ўриндан жой олибди. Унинг бойлиги миқдори ўтган йилга нисбатан 1 миллиард долларга ошган. Тимур Кулибаев Сингапурнинг Steppe Capital Pte Ltd компанияси улушига эга. Joint Resources АЖ, "Кипрос" унга қарашли.\nУчинчи ўринга Динара Кулибаева жойлашибди. Унинг бойлиги миқдори 3,9 миллиард долларга тенг экан. Хабар қилинишича, Динара Кулибаеванинг бойлиги бир йил давомида бир миллиард долларга кўпайган. Динара Кулибаева турмуш ўртоғи билан биргаликда "Фирма "Алмэкс Плюс", "Алмэкс" компанияларига эгалик қилади. Улар Halyk Bank банкининг 69,52 фоиз улушига эга. Динара Кулибаева шунингдек, Нурсултон Назарбоев таълим фонди муассиси ҳисобланади.\n4-чи ўринда Вячеслав Ким жой олибди - 3,2 миллиард доллар. Унинг бойлиги бир миллиард долларга камайган. Вячеслав Ким Kaspi.kz акциядори ва директорлар кенгаши раиси. Бизнесмен "Алсеко" АЖнинг 90 фоизига эгалик қилади. Бундан ташқари, ELTOP Soft ва "ПОЗИТИВ Инвест" компанияларида улушга эга.\n5-чи ўринда Михаил Ломтадзе турибди. Йил давомида унинг бойлиги миқдори 900 миллион долларга камайган. Михаил Ломтадзе Kaspi.kz акциядори, директорлар кенгаши аъзоси, бошқарув раиси ҳисобланади.\nШунингдек, юқори ўнталикдан Булат Утемуратов (2,8 миллиард доллар), Тимур Турлов (2,2 миллиард доллар), Ибрагимовлар оиласи (1,2 миллиард доллар), Кенес Ракишев (960 миллион доллар) ва Сарсеновла оиласи (897 миллион доллар) жой олибди.\nНурсултон Назарбоевнинг қизи Дариға Назарбоева 584 миллион доллар бойлик билан 13-ўринни эгаллабди.\nХуллас, шунақа гаплар, шунақа баҳслар! Кўрамиз, буёғи нима бўлади?\nРасмда учта катта бойни кўрмоқдасиз. Булар - Владимир Ким, Тимур Кулибаев ва Динара Кулибаева.


Байроқ нафақат расмий, балки шахсий ифтихор ҳамдир | "Адолат" СДП\nБайроқ нафақат расмий, балки шахсий ифтихор ҳамдир\nЎзбекистон байроғи миллатимизнинг абадий ифтихори десам, ҳеч қандай муболға қилмаган бўламан.\nҚаерда ва ким бўлмайлик, давлат рамзлари Ватанимизнинг бир бўлаги эканини эслатиб туради. Жумладан, байроғимиз ҳам шундай. У — тарихимиз, бугунимиз, келажагимиз. Бугун у бутун жаҳон кўз ўнгида намоён. Зеро, байроғи баланд элнинг юраги ҳам, қадри ҳам баланд. Байроғимиз юксакларда ҳилпирар экан,  юртнинг навқирон фарзандларини бугун ҳам, эрта ҳам улуғ ишларга даъват қилиб туради. Байроқ бизни жаҳон аҳли тан олган буюк аждодларимизга муносиб ворис бўлишга чорлайди.\nАбу Наср Фаробий “Фозил инсон ўз давлатининг барча қонун – қоидаларини яхши билиши ва унга амал қилиши, доно фикрлаши, ўз касбининг устаси бўлиши, керак бўлганда, Ватани учун ўз жонини фидо қилиши лозимдир” деган эди. Дарҳақиқат, Ватанга муҳаббатини ҳар ким турлича ифода этади. Давлат рамзларига нисбатан ҳурмат ҳам мазкур муҳаббатнинг ифода воситаларидан биридир.\nТурли халқаро анжуманларда байроғимизнинг мағрур ҳилпираб турганини кўрганимизда қалбимиз қувонч ва ғурурга тўлади. Бир ҳолатга эътибор қаратганмисиз, ҳалқаро мусобақаларда спортчиларимиз қўлга киритган ютуқлар эвазига байроқ кўтарганларида, уларнинг кўзларидан оққан ёшни фақат ифтихор ва ғурур ёши деб тушунсак тўғри бўлади.\nДарҳақиқат, байроқ давлат суверенитетининг рамзидир. Яна бир муҳим жиҳат — тараққий этган мамлакатларда, у Япония бўлар, Туркия бўлар, Америка бўлар, Англия бўлар, байроқ нафақат расмий ифтихор, балки шахсий ифтихор ҳамдир.\nЕр юзида икки юздан ортиқ давлат бор. Ҳар бир давлатнинг ўз рамзлари, байроғи бор.\nАйтиш жоизки, байроқ қадим-қадимдан ҳар бир халқ учун мустақиллик, ҳурлик, тинчлик ва барқарорлик тимсоли бўлиб келган. Аждодларимиз ҳам юрт байроғини муқаддас билиб, уни кўз қорачиғидек асраганлар.\nБизда байроққа садоқат буюк соҳибқирон Амир Темурдан мерос. Соҳибқирон ҳазратлари байроққа алоҳида эътибор қаратганлар. Жангчиларга жанговар руҳ бағишлаш, уларнинг кайфиятини кўтариш, иродасини чиниқтириш мақсадида “Жанг майдонлари узра бизнинг байроғимиз баланд ҳилпираб турсин. Бу байроқ жанг майдоналарида энг ишончли баҳодирлар томонидан қўриқланди. Бехос дайди ўқ келиб туғ кўтарган жангчига тегса-да, у тупроққа қоришмади — дарҳол шаҳид сарбоз ўрнини бошқаси эгаллайди, мақсад жанггоҳдагиларга байроқ кўринмай қолмасин” деган эди у.\nСоҳибқирон бобомиз замонида байроқни паст тутиш ёки сарбознинг қўлидан тушиб кетиши хосиятсиз саналган. Бунга соҳибқирон алоҳида эътибор берган. Байроқнинг пасайтирилиши мағлубият ва ортга чекиниш ишораси бўлган. Шунингдек, “Темур тузуклари”да таъкидланишича, душман устидан шижоат ва мардлик кўрсатиб, ғалаба қозонган амирлар ва сипоҳийларга давлат тимсоллари — туғ ва ноғора инъом қилинган.\nБизнинг байроғимиз 1992 йилнинг 2 мартидан Ўзбекистон тўлақонли суверен республика сифатида тан олинганининг рамзи сифатида Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Бош қароргоҳи олдида ҳам ҳилпирай бошлади. Мана, қарийб 30 йилдирки, у халқаро майдонда мамлакатимизнинг куч-қудрати, мустақиллигимизнинг жаҳон аро ифодаси, халқимиз ғурури ва ифтихори тимсоли бўлиб хизмат қилмоқда.\nБайроғимиз бугунги кунда миллий авиакомпания самолётлари, халқаро йўналишдаги поездларимиз орқали дунёнинг кўплаб мамлакатларига кириб бормоқда.\nВатан ҳимоясидек муқаддас бурчни мардона ўташ учун байроғимизни ўпиб қасамёд қилаётган ҳарбийларимизнинг қалбидаги оловни, кўзларидаги жўмардликни кўриб, фахрланамиз.\nЭнг муҳими, байроғимиз бор экан, миллатимиз бардавом, давлатимиз мустаҳкам. Чунки байроқ — ҳурлик тимсоли, эзгулик, тинчлик рамзидир!\nЎзбекистон “Адолат”СДП Сиёсий Кенгаши раис ўринбосари


Дунёдаги энг қиммат бизнес самолёти нархи маълум қилинди\n07:57 / 07.02.2019 16889\nАҚШнинг Aerion авиасозлик стартапи янги авлоддаги бизнес-жетлар нархи ҳақида илк маълумотларни берди. Салонида 12 киши жойлаша оладиган янги авлоддаги йўловчи самолёти учун АҚШ авиасозлик компаниялари ҳар бир мижоздан 120 млн доллар сўрайди. Бундай катта маблағ самолётнинг юқори технологиклиги учун олинади: самолётнинг крейсер тезлиги 1,4 Махни (1500 км/соатдан юқорироқ) ташкил қилади ва бу Атлантика узра парвозлар давомийлигини 3 соатга қисқартиришга имкон беради.\nБироқ АҚШ компаниялари юқори кўрсаткичлар билан мақтана олмайди: улар эълон қилган тезликда бизнес-жет фақат 7800 км уча олади. Бу орада асосий рақобатчилар – Bombardier’нинг Global 7000 ва Global 8000 самолётлари қўнмасдан мос равишда 13520 ва 14631 км уча олади. Шу билан бирга иккала самолётнинг нархи 60 млн долларга яқин, яъни АҚШ бизнес-жетларидан 2 баробар арзонроқ туради.\nПорошенко АҚШдан дахлсиз қолишига кафолат олди – ОАВ


ЎзА - Инсон яшаши учун энг қулай шаҳар номи аниқланди\n14.08.2018 12:20 Чоп этиш версияси\nИнсон яшаши учун энг қулай шаҳар номи аниқланди\nБуюк Британиянинг "Economist Intelligence Unit" журнали ўтказган халқаро йиллик тадқиқотига кўра, дунёдаги инсон яшаши учун энг қулай шаҳарлар рейтингида Австриянинг Вена шаҳри биринчи, Австралиянинг Мельбурн шаҳри иккинчи ўринга муносиб, деб топилди.\nАвстрия Европа давлатлари орасида биринчилардан бўлиб ушбу тадқиқот рейтингида юқори натижани кўрсатди. Рейтинг жадвалидан дунёнинг 140 мамлакати жиноятчиликнинг олдини олиш, таълим, соғлиқни сақлаш соҳаларида эришган ютуқлари ҳамда ижтимоий, сиёсий барқарорлик даражасига кўра ўрин эгаллади.\nТадқиқотларга кўра, Англиянинг Манчестер шаҳри ўтган йилги рейтинг натижаларида қайд этган ўрнидан 16 поғона кўтарилиб, 35-ўринни банд этди. Иқтисодчиларнинг фикрича, шаҳарнинг рейтингда жиддий юқорилашига мамлакатдаги хавфсизлик хизмати яхшилангани сабаб бўлмоқда.\nТаҳлиллар рейтингга киритилган мамлакатларда инсон яшаши учун шароитлар йилдан-йилга яхшиланиб бораётганини кўрсатмоқда, деб хабар бермоқда bbc.com сайти.


01.12.2018\tМаданият Comments Off on 1 декабрдан Интернет 10 марта тезлашади, деб ваъда берилди, лекин Facebook ва Youtube нега очилмаётганини ҳеч ким билмаяпти\n01.12.2018\tМаданият Comments Off on Ичан қалъадан аҳоли кўчирилади деган хабарни маҳаллий мулозимлар рад этди\n28.11.2018\tМаданият Comments Off on Уруғ (сперма) сифатини ошириш маҳсулотлар, дорилар, уруғни кўпайтириш учун тавсиялар.\nАксарият еркаклар уруғлантиришни режалаштиришни контрасепцияни тўлиқ рад этиш сифатида тасаввур қилишади. Бироқ, бу ундай эмас. Агар фарзанд кўришни режалаштираётган бўлсангиз, контрасепциядан бош тортишдан олдин саломатликни тартибга келтириш керак. Бу фақатгина аёл томонидан амалга оширилмайди. Эркак спермаси сифати ҳомиладорлик бошланиши еҳтимоли ва бўлажак боланинг соғлиғига бевосита таъсир қилади. Эркак ҳатто ўзининг …\n28.11.2018\tМаданият Comments Off on Сочларни қорайтириш усуллари, йӯллари, оқарган соч рангини уй шароитида тўқроқ қилиш\nСочларни қорайтириш усуллари, йӯллари, оқарган соч рангини уй шароитида тўқроқ қилиш Оқарган сочни қорайтириш муаммоси бугунги кунда долзарблигини сақлаб қолмоқда. Мутахассислар сочларни қорайтириш учун бир қатор тавсияларга амал қилиш кераклигини таъкидлашмоқда, улар орасидан энг самарали ва тез таъсир кўрсатувчи ва албатта, энг оммабоп усулларни кўриб чиқамиз. Сочни қорайтириш усуллари: 1 …\n28.11.2018\tМаданият Comments Off on Ӯгил фарзанд кӯриш учун нима қилиш керак\n27.11.2018\tМаданият Comments Off on Қўшимча маълумот\nСабзи ҳар-хил кўринишда, шакл ва тусларда бўлади. Мазкур экин бутун ер юзида ўстирилади. Сабзининг ноёблиги шундаки, унинг пишиб етилишини, тугашини кутмасдан ҳам йиғиштириш мумкин. Сабзи дунёнинг барча мамлакатларида ошхона маҳсулоти сифатида қўлланилади. Сабзини сувда пишириш, қовуриш, ёпиш ёки хомлигича ҳам истеъмол қилиш мумкин. Уни таом сифатида одамлар,уй ва ёввойи ҳайвонлар …\n20.11.2018\tМаданият Comments Off on Фаришталар дуоси\nФаришталар иймон келтирган кишиларга мағфират сўрайдилар, мўминлар ҳаққига яхшилик билан дуо қиладилар. Бу ҳақда Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади: «(Фаришталар) Иймон келтирган кишиларни мағфират қилишини сўрарлар». Фаришталар мўминларнинг ҳақларига дуо қиладилар, мўминлар дуо қилаётган вақтда уларнинг дуосига жўр бўлиб: “Омийн (Эй Аллоҳ, дуоларини ижобат қил)”, – деб айтадилар. Шунинг учун …\n20.11.2018\tМаданият Comments Off on Тоғлар фариштаси\nМаккада Пайғамбар –алайҳис-салом-га нисбатан кофирлар озори ниҳоятда қаттиқлашиб кетган вақтлар эди. Пайғамбар –алайҳис-салом– Тоиф аҳлидан ёрдам сўрамоқ мақсадида, Аллоҳдан уларни ҳидоят килмоқни умид қилиб, Тоиф томон йўл олдилар. Росулуллоҳ –саллаллоҳу алайҳи васаллам-Тоифга етиб бориб даъватларини изҳор қилганларида, Тоиф аҳолиси Пайғамбар – 2. Росулуллоҳ -саллаллоҳу алайҳи васаллам- шундай деганлар: “Сизларда тун фаришталари …\n19.11.2018\tМаданият Comments Off on Порнография мияни ўлдиради\nЗамонавий неврология миянинг ўта таъсирчан жисм эканини исботлаган. Мия инсон орттирган тажрибаларига мувофиқ ўзгариб туради. Мия биз кўрган, эшитган ва билган нарсаларимизнинг нисбатини аниқлаб, қиёслаб, янги алоқа ва йўлларни пайдо қилади. Фалсафий баҳсларда иштирок этишдан тортиб, нотаниш шаҳар маршрутларини ўрганишгача, ҳатто пассив равишда мусиқа тинглаш ёки телевизор кўришларнинг барчаси ва …


ЎзТВни ким кўраяпти, ўзи?.. « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nЎзТВни ким кўраяпти, ўзи?..\n17 February 2017 - 9:00\n(ўн олтинчи мақола)\nҲа, бугун шунчаки оддий, бўлар-бўлмас нарсалар билан одамларнинг эътиборини тортиб, диққатини жалб қилиб туришнинг ўзи бўлмайди. Нима кўп ахборот воситалари кўп. Газета-журнал дейсизми, радиою телеканаллар дейсизми, интернет тармоқлари дейсизми, хуллас, ҳамма-ҳаммаси ўз аудиториясини имкон қадар кенгайиришга ҳаракат қилади. Ва аксарияти бунинг уддасидан чиқаётир ҳам.\nКенг омманинг эътиборини қаратишнинг бирдан-бир йўли, бу жамиятда рўй бераётган ҳақиқий аҳволни борича бўй-басти билан кўрсата билишдир. Негаки, ёлғон-яшиқ ва уйдирмадан иборат гапларнинг умри қисқа бўлади. Одамлар бугун ортиқча баландпарвоз гаплардан ҳам, енгил-елпи, олди-қочди хабарлардан ҳам, сийқаси чиққан ва аҳолига қизиғи бўлмаган қуруқ ҳисобот-маълумотлардан ҳам чарчади ҳисоб.\nБугунги мухлис кечагиларидан мутлақо фарқ қилади. Оқни қора, қорани оқ деб қулоққа лағмон осадиганлар учун қимматли вақтини сарфлаб ўтирмайди. Чунки бугунги замонавий ахборот воситалари ва атрофда рўй бераётган турли воқеа-ҳодисалар одамларнинг фикрини, дунёқарашини тубдан ўзгартириб юборди. Қолаверса, сиёсий билимини ҳам анча юксалтириб қўйди. Гарчи улар айни пайтда ўз мулоҳазаларини очиқ-ойдин гапирмаётган эса-да, лекин ўзлари учун керакли маълумотларни жамлаб, мамлакатнинг эртанги куни борасида аниқ-тиниқ тасаввурга эга бўлиб ўтирибдилар. Бир сўз билан айтганда, “Ўзинг кўр, ўзинг бил ва ўзинг хулоса қил”, деган нақлга амал қилаяптилар.\nЎзбекистон миллий телерадиокомпанияси раиси Алишер Ходжаев эса ҳануз эскича фикрда. Яъни одамларнинг андишасини қўрқоқликка, сукутини эса ризолик аломатига йўйиб, сийқаси чиққан ва ўта жўн мавзуларни эфирга узатишда давом этаяпти. Радиодастурларни олиб қарайсизми ёки теледастурларга назар ташлайсизми, ҳаммаси бир-бирини такрорлаган, бири-биридан ўзлаштирилган ва керак бўлса, мавзулар ўғирланган. Бундан кўринадики, А. Ходжаев журналистларни ижодий йўналтириш уёқда турсин, жамоада ҳатто эшиттириш ёки кўрсатувларга ном танлаш борасидаги изланувчанликни ҳам бўғиб қўйган.\nҚизиқ воқеа: Шахсан ўзим анча йиллардан буён тайёрлаб келаётган муаллифлик эшттиришларимнинг сарлавҳасини кейинги пайтларда бошқа бир радио ва телеканалларда ҳам кўриб ҳайрон қолдим. Ҳаттоки ўзим ишлайдиган “Ўзбекистон” радиоканалида, шундоққина ёнимдаги кабинетда жойлашган ижтимоий-сиёсий, социал-иқтисодий муҳарририятида ҳам эшиттиришларимдан бирининг сарлавҳаси янграб қолса бўладими?! Ўз эътирозимни шартта канал директор ўринбосари Султонпошша Ёқубовага билдирдим. “Бу қанақаси, битта каналда бир хил номдаги иккита эшиттириш эфирга кетса тингловчиларга кулги, майна бўлмаймизми? Бундан кимга наф, кимга зарар?”-десам, “Бунинг сизга алоқаси йўқ, шундай номда эштитириш тайёрлашимизни шахсан раис Ходжаев буюрди”, – дея жавоб қилди. Ана, холос! Муаллифлик эшиттиришимнинг сарлавҳаси ёнимдаги муҳарририятга тортиб олингандай қилиб “совға” этилади-ю, яна тағин бунинг менга алоқаси йўқ эмиш… Бу нафақат муаллифлик ҳуқуқимнинг поймол бўлиши, балки раис бошчилигидаги гуруҳнинг куппа-кундузи амалга ошираётган қароқчи-талончилигига ҳам яққол далилдир. Йўқса, сарлавҳа топиш учун ўзбек тили луғатида сўз қуриб қоптими? Бунинг сабаби иккита бўлиши мумкин: биринчиси, ўта саводсизлик ва ўз каналида етти-саккиз йилдан буён тайёрланаётган дастурнинг номини билмаслик. Иккинчиси эса билиб туриб зўровонлик ила сарлавҳани тортиб олиш ортидан Алининг шапкасини Валига кийдириш, яъни бировнинг минг заҳмат билан йўлга қўйган эшиттириши ортидан бошқа бировга осонгина қилиб МТРК соврини ёки “Олтин қалам” мукофотини олиб бериш. Бу ҳолат компанияда деярли одат тусига кириб қолганди. Бундай шармандали ҳолатни ҳазм қилолмаган виждонли журналистлар жамоани бирма-бир тарк этаяптилар ёки тарк этишга мажбур бўлаяптилар. Ноиложлар эса тишини тишига қўйиб, кунларини амаллаб ўтказиб юришибди.\nМана, яна оддий бир мисол: “Ўзбекистон” телеканалида анча вақтдан буён “Ойдин ҳаёт” кўрсатуви кетаётганди. Таъкидлаш жоизки, бунинг ҳам бўлса андозаси, Россиянинг “Домашний” телеканалидан айнан олинган. Андозаси четдан олинган шу “Ойдин ҳаёт”га эгизак равишда “Ўзингни англа” номли янги бир кўрсатув эфирга узатила бошланди. Бу икки кўрсатувнинг бир-бирини такрорлаётганлиги ҳақида кўп гап-сўзлар бўлди шекилли, энди янги кўрсатувда ўзича алоҳидалик касб этишга уриниш бошланди. Бу уриниш эса аввалгисидан-да баттар кулгили ва ажабтовур чиқа бошлади. Ҳатто баъзи бир аскияларга ҳам яхшигина мавзу бўлди. Аввало, ўзликни англаш кенг маънодаги тушунча. Кўрсатувнинг номига маҳлиё бўлиб уни кўрган киши эса ҳафсаласи пир бўлиб кетади. Чунки бу теледастурни кўраётган киши ўзини тиббиёт академияси аудиториясига адашиб ёки мажбуран кириб қолгандек ҳис қилиши тайин. Негаки, дастурга таклиф этилган фан докторларию профессорлар айнан одам анатомияси фанидан обдон сабоқ беришга киришиб кетишади. Бўлмаса, овқат ҳазм қилиш органларию қулоқ қон томирларидан мембранасигача дарс ўтишнинг шу соҳа(тиббиёт)га дахлдор мутахассислар учун қизиғи бордир, лекин кенг оммага нима қизиғи бор? Ажабланиш билан шу савол айтилган давраларда бевосита унинг жавоби ҳам топила қолди. Яъни “телерадиокомпаниянинг раиси ошқозонини ўйлайдиган полковник “қулоқ” бўлгандан кейин овқат ҳазм қилиш органлари билан ҚУЛОҚнинг тузилишини реклама қилмай нима қилсин?” тарзидаги ҳажвиянамо гаплар болалаб кетди.\nХуллас, Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси учун давлат бюджетидан ажратилаётган миллионлаб эмас, миллиардлаб маблағлар мақсадсиз сарфланаяпти. Кенг омманинг истак-хоҳишлари, қизиқишлари, талаб ва эҳтиёжлари умуман ҳисобга олинмаётир. Фақатгина А.Ходжаевнинг ҳаминқадар савиясию моддий таъмагирликка йўғрилган истакларига жавоб берса бас, шу дастур эфирдан тушмай қолади. Гўё мамлакатда ундан ақллироқ одам йўқдек…\nШунинг учун ҳам мамлакат аҳолиси, айниқса ёшлар ўзлари учун зарур бўлган ахборот-маълумотларни бутунлай бошқа манбалардан излашаяпти. Унда Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси томонидан хўжакўрсинга тайёрланиб эфирга узатилаётган кўрсатувлар кимга ва нимага керак? ЎзТВни ким кўраяпти ўзи?.. Бу муаммони жиддий ўйлаб кўриш ва узил-кесил ҳал этиш пайти аллақачон келган бўлишига қарамай, негадир ушбу масала кун тартибидаги энг катта сўроқлигича қолиб кетмоқда…


36240 Ўқиш режими + -\nЭрталаб ишга шошиб тургандим, бирдан телефоним жиринглади. Психолог Шоира Исоқова экан. У хавотир билан сўз бошлади:\n«Феруза, узр, сизни безовта қилдим, ишга шошаётгандирсиз... Менга ҳам ҳозир танишларим қўнғироқ қилиб: «Биз яшаётган уй яқинидаги чиқиндихонада бир аёл 1-2 ёшли бола билан яшаяпти. Бола тинимсиз йиғлайди, она эса: «Даволанишим керак, болани детдомга топшираман», дейди. Нима қилсак экан?» дейишди. Шунинг учун дарров сизга телефон қилдим.\n«Шоира опа, уларга айтинг, бизнинг 1146 рақамли «Ишонч телефон»имизга чиқиб, воқеа ҳақида батафсил маълумот беришсин. Она-бола ҳали ҳам чиқиндихонада бўлса, зудлик билан қўмитага юборишсин», дедим. Ўша он хаёлимдан «Қайсидир қийналган аёл Тошкентга келиб, даволанмоқчи бўлса, имкон тополмадимикин ёки ўзи асл мақсади боласини Меҳрибонлик уйига топширишмикин? Ундай бўлса, нега шунча вақтдан буён чиқиндихонада яшаб юрган экан-а?» деган фикрлар ўтди...\nЎша куни соат 10лар атрофи. Уларни қўмитага олиб келишди. Жисмоний ва юридик шахслар мурожаатлари билан ишлаш бўлими бошлиғи Озода Исломова улар билан суҳбатлашди. Ўзини «қашқадарёликман», дея таништирган аёлнинг ўзини тутиши, болага нисбатан ўта совуққонлиги бизни ҳайратлантирди. Аввалига «ўз фарзандим», деб таништириб, кейин эса бировнинг боласи дейиши, саволларга узуқ-юлуқ жавоблар бериши шубҳа уйғотди. Вазиятга ойдинлик киритиш мақсадида Қашқадарё вилоятига қўнғироқ қилинди, аёл ҳақида маълумотлар сўралди.\nМаълум бўлишича, бу аёл аслида руҳий касал бўлиб, ҳақиқатан ҳам бола уники эмас экан. Аёл синглисининг фарзандини ўғрилаб келган бўлиб, бечора ота-она икки кундан буён боласини қидираётган, ҳатто уни топиш учун вилоят ички ишлар бошқармаси ҳам «оёққа турган» экан. Болакайнинг онаси эса хавотир ва қўрқувдан аҳволи ёмонлашгани маълум бўлди.\nШу куни Қашқадарё вилояти хотин-қизлар қўмитаси раиси тезкор чора кўриб, аёл ва бола учун машина юборди. Болакай онасининг қўлига соғ-омон топширилди. Хаста аёл эса даволаниши учун шифохонага ётқизилди.\nЧиндан ҳам, лоқайдлик инсониятни жаҳолатга етаклайди, ҳушёрлик эса тинчлик ва хотиржамликка сабаб бўлади. Агар аёлни ўша чиқиндихонада кўрганлар хабар бермаганида, қандайдир салбий воқеа содир бўлиши мумкин эди! Яхши инсонлар сабаб юз бериши муқаррар бўлган бир фожианинг олди олинди. Ҳаммаси яхшилик билан якунланди. Азиз юртдошим, сиз ҳам атрофингиздаги одамларга, воқеа-ҳодисаларга лоқайд бўлманг.\nЎзбекистон Хотин-қизлар қўмитаси ходими\n07:00 / 16.10.2016 1571\n01:46 / 30.01.2018 1531


IELTS Indicator бўйича кутилмаган қарор абитуриентларда эътироз уйғотди. Бу инобатга олинадими? – O'zbekiston Milliy paralimpiya qo'mitasi\nОТМга қабулда IELTS Indicator B2 ва ундан юқори даражасига эга абитуриентларга истисно тариқасида чет тили фанидан максимал балл берилиши эълон қилинди. Бу янгилик абитуриентлар эътирозига сабаб бўлмоқда.\nКуни кеча, 13 август куни Давлат қабул комиссиясининг 2-сонли баённомаси эълон қилинди. Унга асосан, бакалавриатга бу йилги қабулда чет тилидан имтиёз берувчи сертификатлар сони яна биттага кўпайди.\n«Пандемия шароитида чет тилини билиш даражасини аниқлаш бўйича тест синовлари ўтказилмагани инобатга олиниб, 2020/21 ўқув йили қабули учун ОТМлар бакалавриат таълим йўналишларига ўқишга қабул қилишда IELTS Indicator B2 ва ундан юқори даражасига эга абитуриентларга истисно тариқасида чет тили фанидан максимал балл берилади», – дейилади ДТМнинг комиссия баённомасига асосланган расмий ахборотида.\nБу янгилик абитуриентлар орасида норозилик уйғотмоқда. Янгилик эълон қилингач, абитуриентлар Telegram’да қарийб 900 нафар аъзога эга гуруҳ ҳам ташкил қилишган.\nIELTS Indicator ўзи нима?\nIELTS Indicator – инглиз тилида ўқиш, ёзиш, тинглаш ва гапириш кўникмасини баҳоловчи тест тизими бўлиб, у пандемия даврида бўлажак талабаларни қўллаб-қувватлаш учун онлайн шаклда ташкиллаштирилган. Бу синов талабгорга уйда туриб тест топшириш имконини беради.\nIELTS Indicator ҳам худди IELTS тестлари билан бир хил тузилишга эга ва вақт давомийлиги ҳам бир хил ҳисобланади. Бу имтиҳонда гапириш кўникмасини аниқлаш IELTS эксперти билан юзма-юз видеосуҳбат тарзида ташкил этилади.\nIELTS Indicator коронавирус чекловлари туфайли IELTS имтиҳонлари ўтказилиши тўхтатиб турилган давлатларда ўтказилмоқда. У орқали бўлажак талабалар инглиз тилида ўз билимларини аниқлашлари мумкин, унинг материаллари ҳам IELTS базасидан олинган саволлардан иборат ва жавобларни IELTS экспертлари текширади.\nБу синовни топшириш учун 16 ёш ёки ундан каттароқ бўлиш талаб этилади. Имтиҳоннинг 4 та бўлимига худди IELTS’дагидек вақт ажратилади, жавоблар эса 7 кунда эълон қилинади.\nТест ташкилотчилари тест натижаси тахминий аниқликда эканини тасдиқлайди. Платформа сайтида: «IELTS Indicator фақат тахминий аниқликдаги (indicative) бални чиқариб беради ва у ҳамма ташкилотлар томонидан ҳам қабул қилинмайди. Шунинг учун тестга буюртма беришдан олдин университетингиз уни қабул қилиш-қилмаслигини текшириб, ишонч ҳосил қилинг», – деб ёзиб қўйилган.\nАбитуриентлар нимадан норози?\nIELTS Indicator B2 ва ундан юқори бўлган тақдирда тан олиниши ҳақида айтилгач, чет тили имтиёзига эга ва эга эмас абитуриентлар бирдай норозилик билдирган. Улар бундай тестларни ишлаш жараёнида шаффофлик ва адолатни таъминлашнинг имкони йўқлиги, ўзларининг танишлари ҳам бошқалар ёрдамида тест ишлаб IELTS Indicator сертификатини олишганини ёзишмоқда.\n«Менинг ҳақиқий IELTS сертификати эгасига ҳеч қандай эътирозим йўқ. Улар бунга ҳақли, лекин биз абитуриентлар IELTS Indicator сертификатини тан олмаймиз. Менинг кўп танишларим инглиз тилини биладиган одамларга ҳақини тўлаб IELTS Indicator сертификатини қўлга киритишган», – деб ёзади Kun.uz’га мурожаат қилган абитуриентлардан бири.\nГап шундаки, имтиҳоннинг фақат гаплашиш кўникмасини текширувчи қисми (speaking section) видеоалоқа орқали, бевосита имтиҳон олувчи билан юзма-юз шаклда ўтказилади. Қолган учта йўналиш – эшитиш, ўқиш ва ёзишда имтиҳон топширувчи бошқалардан ёрдам олиши эҳтимоли катта.\nЯна бир абитуриент эса IELTS Indicator тан олинмаса ҳам, унда ҳақиқатда яхши балл оладиган абитуриент кириш имтиҳонидаги тестда ҳам яхши балл олиши мумкинлигини айтмоқда.\nҚандай турдаги сертификатлар тан олинарди ва қанча абитуриентда бундай имтиёз бор эди?\n2020/21 ўқув йили кириш имтиҳонларида имтиёзга эга бўлиш учун абитуриентда тиллар бўйича халқаро сертификатларнинг даражаси муддатидан қатъи назар, B2 даражада бўлиши кераклиги ҳақида белгиланган эди.\nАбитуриентлар рўйхатдан ўтган 20 июндан 20 июлгача бўлган муддатда инглиз тилидан имтиёз берувчи сертификатлар сифатида IELTS, TOEFL iBT, CEFR ва Cambridge exams сертификатлари тан олиниши маълум қилинганди. Бу муддат оралиғида IELTS Indicator сертификати тан олиниши ҳақида айтилмаган эди.\nДТМ томонидан эълон қилинган статистикага кўра, жорий йил 8 660 та ҳужжат чет тили сертификати дастурга киритилган ва улардан 8 079 таси тасдиғини топган. 581 та сертификат эса талабга жавоб бермаслиги аниқланган.\nЭнди эса кириш имтиҳонлари яқин қолганда IELTS Indicator сертификати қабул қилиниши эълон қилинди.\nКириш имтиҳонлари учун рўйхатдан ўтиш давомида абитуриентларга чет тили сертификатлари ДТМ томонидан текширилиши борасида эслатма берилган эди.\nЎша хабарда абитуриентлар томонидан имтиёз бериш учун асос бўлмайдиган сертификатларни киритиш (ўқув марказлари томонидан берилган ёки халқаро бўлмаган сертификатлар), тилни билиш даражасини ошириб кўрсатиш (Б1 даражадаги сертификатни Б2 сифатида киритиш), сертификат серияси ва рақамини тўлиқ киритмаслик ёки нотўғри киритиш, амал қилиш муддати тугаган сертификатларни киритиш, сертификат расмини хато юклаш (бошқа расм) ва бошқа ҳолатлар кузатилгани ҳақида айтилган.\nЎша пайтда IELTS Indicator сертификати имтиёз беришга асос бўлмайдиган сертификат ҳисобланган ва қоидаларга амал қилган талаба уни дастурга юкламаган.\nЭнди эса қабул пайти нотўғри бўлишидан огоҳлантирилган тартиб тўғри деб қабул қилинмоқда.\nАбитуриент ўзида IELTS Indicator сертификати бўлса ҳам, тан олинмаслиги ва уни дастурга юкласа, хато бўлишини билиб, бундай қилмаган бўлиши мумкин.\nБошқа абитуриент эса IELTS Indicator сертификатини юклаган, лекин унинг сертификати тасдиғини топмагани маълум қилинган. Бироқ 2-сонли баённомага мувофиқ, энди бундай абитуриентнинг сертификати ҳам тан олиниши мумкин.\nБундай бўлиши тартиб-қоидага бўйсунган ҳолда ўз IELTS Indicator сертификатини ҳужжатлар қабул қилинган муддатда юкламаган абитуриент учун адолатсизлик бўлмоқда.\nҚабул комиссияси баённомасида IELTS Indicator сертификатини юкламаган абитуриентларга буни амалга ошириш учун имкон берилиши ҳақида айтилмаган.\nБизнингча, агар кириш имтиҳонларида IELTS Indicator сертификати тан олиниши қатъий бўлса, унда сертификати бўлган, лекин тартибга бўйсуниб, уни дастурга юкламаган абитуриентларга ҳам имконият берилиши керак.\nIELTS Indicator сертификати тан олинишига қарши бўлган абитуриентларнинг айримлари у Ўзбекистондаги давлат университетларида тан олинмаслиги айтилгани учун бу сертификатни олишга ҳаракат қилмаганини, энди эса бунга рухсат берилгани нотўғри эканини айтишмоқда.\nУларга кўра, бу тартиб аввалроқ эълон қилинганда абитуриентлар бу имкониятдан фойдаланиши мумкин эди.\nШунингдек, IELTS Indicator синовини уйдан туриб топшириш мумкинлиги имтиҳон топширувчининг бошқалар ёрдамидан фойдаланиши эҳтимолини пайдо қилиши ҳам абитуриентларни ташвишлантирмоқда. Бунда гапириш кўникмаси бевосита мулоқот тарзида ўтказилиши учун бу кўникмада шубҳа бўлиши мумкин эмас.\nОнлайн имтиҳонда шаффофликни тўлиқ таъминлаб бўлмаслиги айтилган эди\nАввалроқ кириш имтиҳонлари онлайн ташкил қилиниши ҳақида турли хабарлар тарқалганда Давлат тест маркази алоҳида баёнот берган эди.\n«Онлайн тест синовларига келадиган бўлсак, дунёда ҳеч бир давлат бундай катта миқдордаги абитуриентлар учун онлайн тест ўтказмайди, бунинг иложи ҳам йўқ.\nҲаттоки «Онлайн прокторинг» (тест синовларини уйда топшириш ва онлайн уларни назорат қилиш) тизимидан фойдаланаётган ташкилотлар ҳам унинг хавфсизлиги, қандай йўллар билан алдаш мумкинлиги ҳали тўлиқ ўрганилмаганини, пандемиядан сўнг бу тизимдан воз кечиш режаси йўқ эмаслигини ҳам айтиб ўтишган», – дейилган эди баёнотда.\nБаёнотга кўра, имтиҳонларни онлайн ўтказиш имкони йўқ ва бу усулда синовнинг шаффоф ва адолатли ўтишини таъминлаш ҳам имконсиз. Энди эса, бунга зид равишда қабул комиссияси онлайн имтиҳон топшириб олинган сертификат натижаси тан олинишини айтмоқда.\nДТМ: Қарорни комиссия қабул қилган\nKun.uz тартиб бўйича изоҳ олиш учун Давлат тест маркази билан боғланди. ДТМ матбуот хизмати вакили абитуриентлар томонидан билдирилаётган фикрлар ҳақида Давлат қабул комиссиясига маълумотлар юборилганини, лекин бу борада ваколатли орган фақат Давлат комиссияси эканини, шунинг учун ДТМ бу бўйича изоҳ бера олмаслигини айтди.\nЖорий йилги кириш имтиҳонлари шаффоф ва адолатли бўлиши ҳақида айтилди, абитуриентларга қийин бўлмаслиги учун тест саволлари ҳам соддалаштирилаётгани маълум қилинди.\nОТМларга кириш имтиҳонларининг тўла адолатли ташкил этилишига энди-энди ишонч пайдо бўлаётган бир пайтда янгиликлар жорий этилишидан олдин уларнинг бевосита иштирокчилари – абитуриентлар иштирокида муҳокама қилинса, уларга бу янгиликларни қабул қилиш осонроқ бўлиши мумкин бўларди.


Фермерлар ғалласини тортиб олганлар жазоланади — Sof.uz\nФермерлар ғалласини тортиб олганлар жазоланади\n4.07 15:13 484 Ўзбекистон\nҒалла хирмонлари шу кунларда донга тўлмоқда. Шундай пайтда ҳосилнинг режадан ортиқча қисмини тортиб олиш ҳолатлари рўй бераётгани ҳақида хабарлар тарқалмоқда.\nАдлия вазирлиги фермернинг режадан ортиқча ғалласини тортиб олаётган айрим мансабдор шахсларга амалдаги қонунчиликни эслатиб, бундай ҳолатлар учун жавобгарлик борлиги ҳақида огоҳлантиради.\nБиринчидан, “Фермер хўжалиги тўғрисида”ги қонунга кўра, фермер етиштирган маҳсулот унинг мулкидир ва у давлат ҳимоясида. Конституциянинг 53-моддасига кўра, хусусий мулк бошқа мулк шакллари каби дахлсиз ва давлат ҳимоясида.\n“Тадбиркорлик фаолияти эркинлигининг кафолатлари тўғрисида”ги, “Ўзбекистон Республикасида мулкчилик тўғрисида”ги, “Хусусий мулкни ҳимоя қилиш ва мулкдорлар ҳуқуқлари кафолатлари тўғрисида”ги қонунларда ҳам тадбиркор ҳисобланган фермерларнинг мулки давлат томонидан ҳимояланиши кўрсатилган.\nФермерларнинг мулкий ҳуқуқларини бузган шахсларга нисбатан маъмурий (9,8 млн. сўмдан 19,6 млн. сўмгача жарима) ва жиноий (7 йилгача озодликдан маҳрум қилиш) жавобгарлик белгиланган.\nИккинчидан, режадан ортиқча ғаллани олиш мақсадида фуқароларнинг уй-жойларига уларнинг рухсатисиз кириш Конституциянинг 27-моддасига зид келади ва айбдор Жиноят кодексининг 142-моддасига кўра 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.\nУчинчидан, Фуқаролик кодексининг 354-моддасига асосан, фермерлар шартнома тузишда эркиндирлар. Шартнома тузишга мажбур қилишга йўл қўйилмайди.\n“Фермер хўжалиги тўғрисида”ги қонунга кўра, фермерлар давлат эҳтиёжлари учун етиштирган ҳосилни контрактация шартномаларида назарда тутилган ҳажмларда етказиб беришга мажбур.\nКонтрактация шартномаларида назарда тутилган мажбуриятдан ортиқ ҳажмда маҳсулот талаб қилиш қонунчилик ҳужжатларига зид.\nШартномавий муносабатлар бўйича вужудга келган низолар фақат ўзаро ёки суд тартибида ҳал этилиши лозим. Бундай ҳолатларда зўравонлик ишлатиш ёки ўзгача усулда ноқонуний мажбурлаш – қонун бузилиши ҳисобланади ва жавобгарликни келтириб чиқаради.\nАдлия вазирлиги тегишли мансабдор шахслар ва давлат хизматчиларини қонунларни ҳурмат қилишга ҳамда фермерларнинг ҳуқуқларини бузмасликка чақиради.\nҚонунни менсимаган ва фермерларнинг ҳуқуқларини бузган ҳар қандай шахслар жавобгарликка тортилади.\nАдлия вазирлиги ҳуқуқи бузилган шахслар адлия органларига (“1008” – телефон рақам ёки @fermergamadadbot – телеграм орқали) мурожаат қилишини сўрайди.


Наманганликларнинг дарди (мухлис мақоласи) - 18 Августа 2009 - ФК "Навбахор" фан клуби сайти\nГлавная » 2009 » Август » 18 » Наманганликларнинг дарди (мухлис мақоласи)\nБаҳс бошлангач, табиийки, шарҳловчи ҳар икки жамоа таркибини ўқиб эшиттиради. Шарҳловчи «Навбаҳор» дарвозасини Байрамниёз Бердиев қўриқламоқда деганида тамом бўлдик. Аввалига шарҳловчи янглишган деб ўйладик. Бироқ, у ҳақ эди. Барчамизни нима учун Байрамниёз Бердиев деган савол қийнарди.\nДарҳақиқат, мураббийлар нима учун асосий таркибдан Бердиевга жой берди? Мақсад, кимнидир "синдириш"ми? Ахир, Сиз ҳам ўйлаб кўринг. Ўзи Байрамниёз Бердиев «Навбаҳор» сафига 1 ойдан кўпроқ вақтдан сўнг қўшилибди. Шу пайтгача қаерда эди? Жамоадан кетганмиди ё касалмиди? Ёки пулни исини билиб ортга қайтдимикан? Энди булар бизга қоронғу! Клуб раиси бу борада тузук-қуруқ маълумот бермагандан кейин, биз қаердан биламиз? Лекин бизнинг ҳам ўз қарашларимиз бор. Буни раҳбариятдагилар унутиб қўйган кўринишади. Сўнгги пайтларда «Навбаҳор» карвонсаройга айланиб қолган. Ҳамма ўз билганидан қолмайди. Хоҳласа кетади, хоҳламаса йўқ!\nМираброр Усмонов келганидан сўнг нима ўзгарди? Фақат «Хоразм» мағлуб этилди. Бизни раҳбариятдагиларга гап ҳам таъсир қилмайди шекилли. «Машъал»дан учралган мағлубиятда биз мураббийларни айблаган бўлардик, раҳбариятдагиларга ўхшаб футболчиларни эмас! Биринчи ва КАТТА ХАТО бу амалиётсиз юрган,ўзига бек Б.Бердиевни майдонга туширилиши бўлган. Ўйинга икки кун (!!!) қолганда сафга қўшилган ушбу дарвозабон шу пайтгача нималар билан машғул бўлган юртида? Машғулот қилиб ўз формасини сақлаб турганига биз ишонмаймиз! Ўз-ўзидан дастлабки хато кейинги хатоларга замин яратади. Киритилган 3 та гол оддий ҳолатлардан сўнг дарвозага киритилган.\n«Навбаҳор» ҳисобни тенглаштиргач, ғалабага умид қила бошлагандик. Бироқ, ҳакам барчасини чипакка чиқарди. Учрашувни тинглаш баробарида, «Машъал» аъзоларидан бири билан тез-тез боғланиб турдик. У жуда хурсанд, биз эса...\nХабарингиз бор, давралар оралиғида «Навбаҳор» «Пахтакор»дан Элдор Тожибоевни ижарага олганди. Кейинчалик ОАВда жамоа билан футболчи маблағ борасида келиша олмапти деган хабарлар чиқди. Бўлмаган гап,бу ғирт сафсата! Очиғини айтганда мураббийлар Элдорни сиғдирмади. Бунга ўхшаш ҳолатлар туркманистонлик футболчилар юртимизга келган пайтида (2005 йил) бошланганди. Ўша йили Рашид Ғофуровни жамоа ўйинига мос келмайди деб ҳайдашди. Кейин Рашидни «Машъал» ва «Бунёдкор»да қандай ўйнаганлигини ҳамма кўрди. Ушбу мавсум арафасида эса Шерзод Шарипов, Владимир Баранов каби ўйинчиларга Рашид Ғофуровни «ташхис»ини қўйишди. Айни дамда ҳар икки ўйинчи ҳам «Хоразм» етакчиси!\nҚандай иқтидор эгалари жамоадан қувиляпти-я! Туркманистонлик футболчилар келганидан сўнг, жамоада интизом ҳам бузилиб кетди. Бир қарасанг футболчилар бир-бири билан муштлашади ҳам. Юқоридаги фикримиз билан барча туркманистонлик футболчиларни ёмонламоқчи эмасмиз. Мисол учун, Дийдор Хожиевга умуман эътирозимиз йўқ. Тўрт йилдан бери жамоанинг ўғир кунларида ҳам, қувончли кунларида ҳам бирга. Шунингдек, Гуванчмуҳаммад Овековни ҳам қораламаймиз. У ҳам қўлидан келганча ёрдам беряпти. Лекин ўз олдига бирорта гол урмаслик вазифасини қўйган Мамедали Караданов ва истаганча тўп ўтказадиган «қахрамон»имиз Байрамниёз Бердиевлар ҳақида илиқ фикр айтишга тил ҳам бормайди.\nБир нарса ҳали ҳам бизга тинчлик бермаяпти. Бу ерда маҳаллий футболчилар ўлиб-тирилиб машғулот қилса, легионерлар роҳатини кўради. Қани ҳақиқат? Кўз ўнгимизда умидли дарвозабон Ботир Носиров йўқ бўлиб кетяпти. Унинг бир гапи ҳамон ёдимизда: «Мен «Навбаҳор»ни 1-лигада ўйнаса ҳам тарк этмайман», - дерди. Уни италиялик Буффонга қиёслаймиз.\nМираброр Усмонов, шу йилнинг ўзида яна Наманганга ташриф буюрмаса бўлмайди шекилли. Раҳбарлар эса одатдаги ваъдалар кетма-кетлигини айтишда давом этаверади. Яна бир гап. «Хоразм» билан ўйинда ўйингоҳга қанча томошабин кирибди денг? 7601 та экан! Ахир бу ярми ҳам эмаску? Э, инсоф берсин барчага. Ҳа, ҳақиқаттан ҳам М.Усмоновни ташрифи ҳеч қандай ўзгариш олиб келмабди. Фақат маошлар бериляпти.\nНима бўлганда ҳам, биз «Навбаҳор»ни севамиз! «Навбаҳор», омад бўлсин сенга ёр!\nБир гуруҳ поплик мухлислар\nКатегория: Навбахор хакида | Просмотров: 838 | Добавил: vhz13 | Рейтинг: 0.0/0\n6 Akram doktor suv hujaligidan (23.08.2009 18:41) [Материал]\nMalades bolla gap yuq borakasilayu aa bulani shuno qib sokib turish keere maqolaga gap yuq va bu haqiqat navbahor uchun faqatgina tomirida namangan qoni oqvotgan bola jon kuydiradi hudo holasa uzim boray bekorga uynab beraman osa mani puliyam keremas anu karadanov xam nosir otaquzievlayam damini oladi mani oldimda uladan yaxshi uyniman man ushalayam futbolismi indi xm!!\n4 Mir (20.08.2009 20:09) [Материал]\nSiz kiritibsizu! agent da kirasizmi kirsez o'sha pochtani bersez bo'larkan!!! Gaplashardik!!\n5 jamcoolboy (21.08.2009 21:26) [Материал]\n2 Mir (19.08.2009 13:25) [Материал]\nJamcoolboy biz bn aloqaga chiqvoring, iltimos!\n3 jamcoolboy (20.08.2009 17:09) [Материал]\nПочтангизни беринг. Jamcoolboy@amik.ru\n1 Mir (19.08.2009 13:24) [Материал]\nHudo hohlasa hammasi yaxshi bo'ladi!


Пахта ва дон етиштириш қандай молиялаштирилади | insonvaqonun.uz\nБош саҳифа/Ижтимоий сиёсий ҳаёт/Пахта ва дон етиштириш қандай молиялаштирилади\nЭслатиб ўтамиз, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларининг давлат хариди ва қишлоқ хўжалигини техника билан жиҳозлашни мақсадли молиялаштириш жамғармаси мазкур Жамғармага айлантирилди ҳамда у барча ҳуқуқлар, мажбуриятлар ва шартномалар бўйича ҳуқуқий ворис бўлган ҳолда Молия вазирлиги тасарруфига берилди.\nЖамғарма республикада пахта ва ғалла етиштириш, қишлоқ хўжалиги техникаси етказиб берилишини молиялаштириш билан шуғулланади. Жамғарманинг маблағлари манбалари ўзгармади.\nЖамғарма пахта, ғалла етиштириш, харид қилиш ва қишлоқ хўжалиги техникаси имтиёзли лизинг шартларида етказиб берилишини молиялаштириш бўйича фаолиятини молия ва тижорат агентлари: «Агробанк» АТБ, «Ўзпахтасаноат» АЖ, «Ўздонмаҳсулот» АЖ, «Ўзагролизинг» АЖ, «Ўзмашлизинг» МЧЖ билан ҳамкорликда амалга оширади.\nЖамғарма маблағларидан қай тарзда мақсадли фойдаланилади\nЖамғарма маблағлари махсус очиладиган мақсадли ҳисобварақ орқали, Жамғарма ва молия, тижорат агентлари ўртасида тузилган Бош келишув асосида агентларга ажратилади.\nЎз навбатида, ушбу ҳисобварақдан фойдаланиб:\n· молия агентлари Жамғарманинг мақсадли маблағларини пахта ва ғалла ҳосилини етиштириш харажатларини молиялаштиришга йўналтирадилар;\n· хизмат кўрсатувчи тижорат банклари пахта-тўқимачилик ишлаб чиқариши ташкилотчиларига пахта ҳосилини етиштириш харажатларини молиялаштириш учун маблағларни йўналтирадилар;\n· тижорат агентлари молия агенти орқали олинган маблағларни хизмат кўрсатувчи тижорат банклари орқали тайёрлов ташкилотларига йўналтирадилар;\n· тайёрлов ташкилотлари келиб тушган маблағлардан қишлоқ хўжалиги ташкилотларидан харид қилинадиган маҳсулот учун ҳисоб-китоб қилиш мақсадида фойдаланадилар;\n· «Ўзагролизинг» АЖ ва «Ўзмашлизинг» МЧЖ келиб тушган маблағлардан замонавий, юқори унумли қишлоқ хўжалиги техникаси етказиб берилишини рағбатлантиришда фойдаланади.\nМолия вазирлигининг Давлат молиявий назорати бош бошқармаси Жамғарма маблағларининг мақсадли сарфланиши, тўловлар ва ҳисоблар тўлиқ ҳамда ўз вақтида амалга оширилиши устидан назорат қилади.\nДепартамент ходимларини рағбатлантириш тартиби аниқлаштирилди\nИлгаригидек, Жамғарма кенгаши унинг юқори органи ҳисобланади, унинг таркибига Бош вазир ўринбосарлари, иқтисодиёт, молия, қишлоқ хўжалиги вазирлари ва бошқалар киради.\nЖамғармани бошқариш директор раҳбарлик қиладиган Департамент зиммасига юклатилган.\nДепартамент ходимларига кўп йиллик хизматлари учун лавозим маошига йиллик устама коэффициентлари миқдорлари аниқлаштирилди:\n· 3 йилдан 5 йилгача – 0,6;\n· 5 йилдан 10 йилгача – 0,8;\n· 10 йилдан 15 йилгача – 1,0;\n· 15 йилдан ортиқ – 2,5.\nШунингдек Департамент ходимларига мукофотлар ҳамда йўл транспорти, овқатланиш ва қишлоқ хўжалик маҳсулотларини сотиб олиш харажатларига қўшимча тўловларнинг энг юқори миқдори белгиланди. Ушбу тўловлар лавозим маошининг 4 бараваридан ошмаслиги керак.\nЧораклик ва йил якуни бўйича тўловлар миқдори ходимларнинг иш кўрсаткичлари самарадорлигига қараб белгиланади.\nХодимларнинг иш кўрсаткичлари самарадорлиги:\n· Жамғарма маблағлари ўз вақтида тушишини таъминлашга;\n· мақсадли ажратилган маблағларга ҳисобланган фоизлар белгиланган муддатларда ва тўлиқ миқдорда ундиришга;\n· молия ва тижорат агентларининг Жамғарма олдидаги муддати ўтган қарздорликларини қисқартиришга қўшган ҳиссасига қараб баҳоланади.\nДепартамент ходимларини ижтимоий ҳимоя қилиш ва соғлиғини тиклаш мақсадида санаторий-курорт даволанишига, тўй ва маърака тадбирлари учун моддий ёрдам пули ҳам тўланади.\n852\tЧоп этиш PDF


00:44 / 04.12.2020\nДунёда пандемиянинг биринчи 4 ойида қанча одам коронавирусга чалинган бўлса, биргина ноябрнинг ўзида шунча одам вирусга чалинди. Ноябрда касалланиш ҳолатлари сони дунё бўйича 17,3 миллионтани ташкил қилди.\nБу кўрсаткич октябрдагига нисбатан 5,6 миллионтага кўп бўлди. Бундан ташқари, ноябрда октябрга нисбатан 1,7 марта кўпроқ ўлим ҳолатлари қайд этилган ва улар сони 280 мингтага яқинни ташкил қилган.\nШу билан бирга коронавирусдан ўлим даражаси пасаймоқда ва ноябрда умумий касалланганлар сонидан 2,3 фоизни ташкил қилган. Октябрда бу кўрсаткич 2,7 фоизни, пандемия бошида эса 3,6 фоизни ташкил қилганди.\nШунингдек, ноябрда соғайиб кетганлар сони сезиларли кўпайган ва 8,6 млн кишини ташкил қилган. Бу эса октябрдагидан 3,5 млн кўпроқни ташкил қилади. Шунга қарамай, ноябрда соғайганлар сони октябрдаги 66,8 фоизлик даражадан 64 фоизгача камайган.\nОктябрда инфекциянинг жадал тарқалиши кузатилган Европада ноябрда Германия, Италия ва Полшадан ташқари, деярли барча давлатларда вазиятни барқарорлаштиришга муваффақ бўлинган. АҚШ ва Осиёда яна касалланиш даражаси ўсиши кузатилмоқда.\n943 млрд сўмлик 139та лойиҳани амалга ошириш муддати узайтирилади\n17:08 / 25.01.2021\nТаҳлилчилар ижтимоий тенгсизлик рекорд даражада ўсишидан огоҳлантиришди\n09:39 / 22.01.2021\nНидерландияда Иккинчи жаҳон урушидан кейин биринчи марта комендантлик соати киритилди\nLe Figaro: Ўзбекистон эскича иқтисодий моделдан чиқиш учун қатъий ислоҳотларни амалга оширмоқда


Вулқон яқинида йигит севгилисига турмушга чиқишни таклиф қилди\n15:14 05 Август 2020\n15:23 31.05.2019 (Янгиланган 15:27 31.05.2019) Ҳавола олиш\nСевишган ёшлар дам олиш учун Индонезияга боришган.\n2000 метр баландликда вулқон яқинида сайир вақтида йигити қизга турмушга чиқишни таклиф қилди. Қиз рози бўлди.\nЙигитнинг сўзларига кўра, буни антиқа тарзда амалга ошириш учун ярим йил тайёргарлик кўрди.\nЭнди тўй ҳам вулқон яқинида бўлармикан?


00:06"Фиорентина" Тюрамга қизиқиб қолди 0 23:55А Серия. "Наполи" — "Милан": Асосий таркиблар билан танишинг 2 23:42БАА терма жамоасига Ўзбекистоннинг собиқ фуқароси жалб қилинди 6 23:10"Бетис"га "Реал" футболчиси керак 0 23:06Улуғбек Бақоев: "Футболчиларимга ажойиб ўйин учун раҳмат айтаман" 10 23:00АПЛ. "Борнмут" – "Лестер" (онлайн ҳисоб) 6 22:58Андрей Шипилов: "Рақибга ҳеч қандай имконият қолдирмадик" 2 22:49Ла Лига. Рауль Гарсиянинг голлари "Бильбао"га ғалаба келтирди 0 22:34Карикатура: АПЛда ЕЧЛ йўлланмалари учун кураш авжида 4 22:34Брозович ҳайдовчилик гувоҳномасидан маҳрум қилинди 0 22:25РПЛ. "Ростов" сўнгги поғонадаги жамоани мағлуб эта олмади 76 22:23АПЛ. “Тоттенхэм” дербида “Арсенал”ни мағлуб этиб, 8-ўринга кўтарилди 7 22:18АПЛ. "Вулверхэмптон" - "Эвертон" 3:0 0 22:03АПЛ. "Борнмут" — "Лестер": Асосий таркиблар маълум 20 21:48Чемпионшип. 43-тур натижалари, мусобақа жадвали ва тўпурарлар рўйхати билан танишинг 10\n12 июн 2019 10:32


Муҳтарам Президентимизнинг топшириғига кўра, мутасадди ташкилотлар Ироқ давлати ҳукумати ва ЮНИСЕФ халқаро болалар ташкилоти билан ҳамкорликда Ироқ ҳудудида оғир шароитда қолаётган 64 нафар болани Ватанимизга қайтаришга муваффақ бўлди.\nШу жумладан, Тошкент шаҳри ва пойтахт вилояти, Андижон ва Самарқанд вилоятларидан 10 нафардан, Хоразм вилоятидан 7 нафар, Сурхондарё вилоятидан 6 нафар, Фарғона вилоятидан 4 нафар, Наманган вилоятидан 4 нафар, Бухоро 2 нафар ва Жиззах вилоятидан 1 нафар болалар сарсон-саргардонлик ва хор-зорликдан қутқариб келинди.\nҲозирда қутқариб келинган болалар барча шинам шароитлар яратилган соғломлаштириш муассасига жойлаштирилди. Мутахассислар томонидан уларга ҳар томонлама тиббий, психологик ва ижтимоий ёрдам кўрсатилмоқда. Сиҳатгоҳда болалар иссиқ овқат, янги кийим-бош ва зарур буюмлар билан таъминланган.\nУшбу эзгу иш шу норасидалар бизнинг фарзандларимиз, уларни қийин шароитлардан қутқариб, бағримизга босиш керак, деган олийжаноб ғоя асосида амалга оширилди. Зеро, болаларга меҳр-оқибат кўрсатиш, бағрикенглик ва олийжаноблик муқаддас ислом динимиз ҳамда миллий қадриятларимизнинг муҳим асосларидан бири ҳисобланади.\nЮртимизга олиб келинган болалар келажакда илмли, маърифатли, зиёли, ватанпарвар ва фидоий инсонлар бўлиб камол топишсин.\nХорст Кампман: Ислом цивилизацияси маркази бетакрор лойиҳа


Эрон нефтга инвестиция киритишни камайтирди\n14:18 / 26.08.2015\nНефть қазиб олиш ҳажми бўйича дунёда 5-ўринда турувчи Эрон углеводородлар нархининг кескин тушиб кетиши боис 2015 йилда ушбу соҳага деярли маблағ ажратмади. Бу ҳақда Bloomberg агентлиги хабар бермоқда.\nЭрон нефть вазири Бижан Номдор Зангонанинг маълум қилишича, 2011-2012 йилларда нефть соҳасига 40 млрд доллар ажратилган бўлса, ўтган йили бу кўрсаткич 6 млрд долларга тенг бўлди.\nВазирликнинг стратегик режалаштириш бўлинмаси бошлиғи Саид Гавомпурнинг айтишича, яқин беш йил ичида бу соҳага 100-500 млрд доллар киритиш талаб этилади.\nСанкциялар бекор қилиниши билан Эрон нефть қазиб чиқариш ҳажмини кунига 500 минг баррелга етказишни режалаштирмоқда. Бунда, Зангонанинг фикрича, ОПЕК аъзолари санкциялар бекор қилинганидан сўнг нефть бозорида Эронга улуш ажратиб беришлари зарур.\nОПЕКнинг собиқ раҳбари Нобуо Танаканинг тахмин қилишича, 2040 йилга келиб Эрон нефть бозорида етакчи мавқени қўлга киритади.