05:00 / 28.02.2017 1891 pdf Ўқиш режими + -\n«Карийм» сифати «карам» сўзидан олинган бўлиб, бир нарсанинг ўзида бор шарафига ёки хулқларидан биридаги шарафга далолат қилади. Карим киши, карим ҳайвон ёки карим ўсимлик дейиш мумкин. Хулқдаги карам гуноҳкорнинг гуноҳини ўтиб юборишдан иборатдир. Карам «эҳтиром» маъносида ҳам ишлатилади.\nУламолар карамни қуйидагича таърифлайдилар:\nИбн Маскавийҳи: «Карам қадри улуғ ва фойдаси кўп ишларда кўп молни ўз-ўзидан осонлик билан сарфлашдир», деган.\n«Карам сўралмасдан олдин кўнгилли бўлиб маъруф ишни қилишдир. Етадиган нарсани бериш билан бирга сўровчига меҳр кўрсатишдир», дейилган.\n«Карам осонлик билан адо бериш», дейилган.\nЯна: «Карам лозим фойдани беғараз етказишдир. Ким молни фойдани жалб қилиш ёки мазамматдан қутилиш учун берса, карийм эмасдир. Нафни беғараз етказадиган одам каримдир», дейилган.\nКафавий: «Карам мол ила бўлса, жувд деб аталади. Агар қудрати етиб туриб зарар етказмаслик ила бўлса, афв дейилади. Агар жонини қийнаш билан бўлса, шижоат дейилади», деган.\nФерузободий: «Карам билан Аллоҳ таоло васф қилинса, У зотнинг эҳсони ва инъомига исм бўлади. Агар карам билан банда васф қилинса, унинг мақталган хулқ ва ишларига исм бўлади. Ўша нарсалар содир бўлмагунча у карим дейилмайди», деган.\nҚуръони карим ва карам\nҚуръони каримда карам бир неча маънода ишлатилган.\nКарам эҳсон – яхшилик маъносида келганига мисол.\nАллоҳ таоло «Юсуф» сурасида: «Ва уни Мисрда сотиб олган (одам) ўз хотинига: «Уни икромлаб-яхшилаб жойлаштир, шояд бизга манфаат берса ёки бола қилиб олсак», деди. Мана шундай қилиб, унга тушларнинг таъбирини ўргатишимиз учун Юсуфни жойлаштириб қўйдик. Аллоҳ Ўз ишида ғолибдир. Лекин одамларнинг кўпи билмаслар», деган (21-оят).\nЮсуфни сотиб олган одам уни кўриши биланоқ унда яхшилик борлигини, оддий қул эмаслигини англаган кўринади. Бўлмаса, ким ҳам ўзи сотиб олган қулни яхшилаб жойлаштиришни хотинига буюриб, уни фарзанд қилиб олишни ният этарди.\nАллоҳ таоло ҳар ишга қодир. Акалари томонидан қудуққа ташланган, савдогарлар томонидан қул қилиб сотилган, бир иш қилишга ихтиёри йўқ Юсуф ҳақида Аллоҳ таоло энди:\nКарам қадри улуғлик маъносида келганига мисол.\nАллоҳ таоло «Намл» сурасида: «У (Малика): «Эй аъёнлар! Менга кароматли бир мактуб ташланди. Албатта, у Сулаймондандир, албатта, унда: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Менга қарши бош кўтармай, таслим бўлган ҳолингизда келинг», дейилмишдир», деди», деган (29–31-оятлар).\nЯъни, қадри улуғ бир мактуб ташланди.\nКарам енгиллик маъносида келганига мисол.\nАллоҳ таоло «Исро» сурасида: «Роббинг фақат Унинг Ўзигагина ибодат қилишингни ва ота-онага яхшилик қилишни амр этди. Агар ҳузурингда уларнинг бирлари ёки икковлари ҳам кексаликка етсалар, бас, уларга «уфф» дема, уларга озор берма ва уларга карамли сўз айт!» деган (23-оят).\nЯъни, енгил сўз айт.\nКарам кўп маъносида келганига мисол.\nАллоҳ таоло «Нур» сурасида: «Нопок хотинлар нопок эркаклар учундир. Нопок эркаклар нопок хотинлар учундир. Покиза аёллар покиза эркаклар учундир. Покиза эркаклар покиза аёллар учундир. Ана ўшалар у (бўҳтончи)лар айтаётган нарсалардан поклангандирлар. Уларга мағфират ва карамли ризқ бордир», деган (26-оят).\nЯъни, кўп ризқ бордир.\nКарам фазлу шараф маъносида ишлатилганига мисол.\nАллоҳ таоло «Исро» сурасида: «Батаҳқиқ, Биз Бани Одамни азизу мукаррам қилиб қўйдик ва уларни қуруқлигу денгизда (улов-ла) кўтардик ҳамда уларни пок нарсалар ила ризқлантирдик ва уни Ўзимиз яратган кўп нарсалардан мутлақо афзал қилиб қўйдик», деган (70-оят).\nАллоҳ таоло борлиқдаги турли-туман мавжудодларни бир-биридан афзал қилиб яратган Зот. Ана шу зот ушбу ояти каримада одам боласини борлиқдаги ҳамма нарсадан азизу мукаррам, афзалу шарафли қилиб яратганининг хабарини бермоқда:\n«Батаҳқиқ, Биз Бани Одамни азизу мукаррам қилиб қўйдик».\nАввало, одамнинг шакли, барча аъзоларининг тузилиши азизу мукаррамликдан далолат бериб туради. Бошқа махлуқотларда бу шакл, бу мутаносиблик йўқ.\nСўнгра Аллоҳ таоло одамни яратиб мукаррам қилди. Ўз руҳидан жон пуфлаб улуғлади. Бундай шарафга ҳеч бир махлуқот муяссар бўлган эмас.\nШу боисдан ҳам, инсон азизу мукаррамдир. Аллоҳ таоло яна одам боласини Ўзи берган ақл билан мукаррам қилиб қўйди. Ақли билан инсон бошқа ҳамма махлуқотлардан устун туради. У Аллоҳ берган ақл ила турли тадбирлар қилади, нарсалар ишлаб чиқаради, бошқа махлуқотларни ўз фойдасига ишлатади.\nБуларнинг ҳаммаси Аллоҳ таолонинг инсонни азизу мукаррам қилиб қўйганининг намуналаридир.\nАллоҳ таоло инсонга ваҳий туширади. Одамлар ичидан Пайғамбар танлаб олади. Пайғамбарларга илоҳий китоблар нозил этади. Шариат ҳукмларини юборади. Буларнинг барчаси Аллоҳ инсонни азизу мукаррам қилганига намунадир.\n«...ва уларни қуруқлигу денгизда (улов-ла) кўтардик».\nАллоҳ таоло қуруқликда ҳам, денгизда ҳам инсон боласи учун турли уловларни яратиб, шунга биноан қонун-қоидаларни жорий қилиб қўйди.\nИнсон қуруқликда турли ҳайвонлар ва нақлиёт воситаларида юриб, оғир ишларни енгиллик ила бажаради. Одамларни кўтарадиган, унга улов бўлиб хизмат қиладиган маркаблар Аллоҳ таолонинг махлуқлари бўлиб, улар Жаноби Ҳақ жорий этган қонун-қоида асосида уловлик вазифасини бажаради. Бу ҳам одам боласини азизу мукаррам қилганига далолатдир.\nШунингдек, Аллоҳ таоло инсон учун сувда чўкмайдиган турли моддаларни яратиб, уларга маълум шаклларни беришни илҳом этиб, денгизларда сузиб юрадиган уловларни ўзи жорий қилган қонун-қоидалар асосида ҳаракатланадиган этиб қўйди.\nБу ҳам Аллоҳнинг одам боласини азизу мукаррам қилганидандир.\n«...ҳамда уларни пок нарсалар ила ризқлантирдик».\nАллоҳ таоло одам боласига барча пок нарсаларни ризқ қилиб берган. Уларни санаб саноғига етиб бўлмайди. Одам бу пок ризқлардан тўғри фойдаланиб, уларни берган зотга шукр қилса, жуда яхши бўлади.\nАна шу сонсиз покиза ризқларнинг берилиши ҳам Аллоҳ таоло одам боласини азизу мукаррам қилиб қўйганига далилдир.\nЯъни, одам бошқа махлуқотлардан мутлоқо афзал саналади. Афзалликда унга яқин кела оладиган махлуқот оламда йўқ. Барча махлуқотлар одам боласи учун беминнат хизматкордир.\nКарамли бўлиш фаришталарнинг сифатидир.\nАллоҳ таоло «Анбиё» сурасида: «Улар: «Роҳман фарзанд тутди», дедилар. У покдир. Йўқ! Икром этилган бандалардирлар. Улар Ундан олдин сўз айтмаслар. Улар Унинг амри ила амал қилурлар», деган (26–27-оятлар).\nҲа, мушриклар Аллоҳга боласи борлик нисбатини бердилар.\n«Улар: «Роҳман фарзанд тутди», дедилар».\nБу оятда гап араб мушриклари ҳақида кетмоқда. Улар, Аллоҳ фаришталарни ўзига қиз қилиб олди, дедилар.\nАллоҳ бу нуқсондан покдир. Ўзига фарзанд тутиш эҳтиёжи инсонда бор, Аллоҳда йўқ. Бу иш Аллоҳ учун нуқсон ҳисобланиб, У Зот бундан покдир.\n«Йўқ! Икром этилган бандалардир».\nКарамли бўлиш набийларнинг сифатидир.\nАллоҳ таоло «ал-Ҳааққа» сурасида: «Сизлар кўриб турган нарсалар билан қасам ичурман. Ва сизлар кўрмайдиган нарсалар билан ҳам. Албатта у (Қуръон) карамли Расулнинг сўзидир», деган (38–40-оятлар).\nЯъни, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг, сўзидир. Бу ерда Қуръони каримни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга нисбат берилиши у зот каломни тиловат қилувчи ва кишиларга етказувчи эканликлари эътиборидандир.\nАллоҳ таоло Аршни ҳам карим сифати ила сифатлаган.\n«Бас, ҳақ подшоҳ Аллоҳ юксакдир. Ҳеч бир илоҳ йўқ. Магар У-карамли аршнинг Роббиси бор», деган («Мўминун» сураси, 116-оят).\nБошқа оятда улуғ деб васф қилинган арш бу оятда «карамли» деб сифатланмоқда. Чунки Аллоҳнинг раҳмати, хайру баракаси у орқали тушади.\nАллоҳ таолонинг охирги китоби бўлмиш Қуръоннинг энг машҳур сифатларидан бири ҳам кариймдир.\nАллоҳ таоло «Воқиъа» сурасида: «Юлдузларнинг манзиллари билан қасам ичаман. Албатта, агар билсангиз, бу улуғ қасамдир. Албатта, у Қуръони каримдир. У сақланган китобдадир. Уни фақат покланганларгина ушлайди», деган (75–79-оятлар).\nАлбатта, Муҳаммад алайҳиссаломга туширилган китоб, Қуръони каримдир.\nЯъни, ўзгариш, алмаштиришдан ва барча сақланиш лозим бўлган нарсалардан сақланган Лавҳул Маҳфуз, деб номланган китобдадир.\nШундай бўлганидан кейин, Қуръони карим ҳам ўзгариш, алмаштириш ва барча сақланиш лозим бўлган нарсалардан сақланган китобдир.\n«Уни фақат покланганларгина ушлайди».\nШунингдек, Қуръони каримни жанобатдан ва кичик нопокликлардан тозаланиб, ғусл ва таҳорат қилган мўмин-мусулмонларгина ушлайдилар.\nҚуръони каримни ушлаш учун таҳоратли бўлиш вожиблиги ҳақидаги ҳукм ушбу ояти каримадан олинган.\nСуннати мутоҳҳара ва карам\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳасаб молдир, карам тақводир», дедилар».\n«Қачон сотса, қачон сотиб олса ва қачон ҳақини талаб қилса карамли бўлган одамни Аллоҳ раҳм қилсин», дедилар».\nМусулмон одам доимо карамли, саховатли бўлиши керак. Айниқса, олди-сотди ва ҳақни талаб қилиш пайтида. Бундай пайтда мумсиклик қилиб, тийиннинг устида етти думалаб туриб олиш барака келтирмайди. Балки сахийлик, очиқлик, бир оз ўтиб бериш ишлари Аллоҳнинг раҳматига, хайр-баракага сабаб бўлади.\nУшбу ҳадисда зикр қилинган Аллоҳнинг раҳмати икки дунёга ҳам хосдир. Мазкур ишларда карамли, саховатли бўлган кишиларга Аллоҳ таолонинг раҳмати мол-мулкига, ризқ-рўзига барака, ўзига соғлик-саломатлик, фаровон турмуш ва тинчлик- омонликда аксини топади. Охиратда эса жаннатга киришга сабаб бўлади.\nДемак, сотувчи ҳам, олувчи олувчи ҳам карамли, саховатли ва хушмуомала бўлиши керак. Шунингдек, бировдан ҳаққини сўровчи ҳам яхшилик, хушмуомалалик билан сўраши керак.\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг «Ғарро» деб аталадиган катта лаганлари бўлиб уни тўрт киши кўтарар эди. Чошгоҳ вақти кириб чошгоҳ намозини ўқиганларида ўша катта лаган олиб келинди. Унда «сарийд» бор эди. Одамлар унинг атрофини ўрашди. Кўпайишиб кетганларида Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам тиз чўкиб ўтирдилар.\nШунда бир аъробий: «Бу қандай ўтириш?» деди.\nУ зот: «Аллоҳ мени карамли банда қилган, жабрли ва саркаш қилмаган», дедилар. Сўнг давом этиб дедилар: «Унинг атрофидан енглар ва дуо қилинглар, сизларга барака ато қилинур».\n«Албатта, Аллоҳ Хушҳолдир, хушҳолликни суядир, Озодадир, озодаликни суядир, Карамлидир, карамни суядир, Сахийдир, сахийликни суядир. Бас, ҳовлиларингизни озода тутинг! Яҳудийларга ўхшаманг!» дедилар».\nМусулмонларнинг ҳар бири ҳам карамли бўлишга ҳаракат қилмоғи керак. Ана шунда Аллоҳ таоло уларни суяди.\n«Одамлар қайта тирилтилганларида мен уларнинг аввалгисиман. Тўпланиб келганларида мен уларнинг хатибиман. Ноумид бўлганларида мен уларнинг хушхабарчисиман. У кунда ҳамд байроғи менинг қўлимдадир. Фахр эмаску, мен Роббим ҳузурида одам боласининг энг мукаррамиман».\nҲа, Роббил оламийн ҳузурида Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламдан мукаррамроқ одам йўқ. Албатта, бу гапни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам мақтаниш учун айтган эмаслар, балки воқеълик шу. Бу ўз-ўзидан Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳам энг афзал банда эканларини кўрсатади.\n«Мўмин осуда ва карамлидир. Фожир бузғунчи ва ифлосдир», дедилар».\nСалмон Форсийрозияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Албатта, Аллоҳ ҳаёли каримдир. Қачон бир киши Унга икки қўлини кўтарса, уларни бўш ва ноумид қайтаришдан ҳаё қилади», дедилар».\nСаҳл ибн Саъдрозияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Албатта, Аллоҳ кариймдир. Карамни ва олий ахлоқларни яхши кўради. Пасткашларни яхши кўрмайди», дедилар».\n«Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, меҳмонини икром қилсин. Унинг мукофоти бир кечаю бир кундуз. Зиёфат уч кун. Ундан кейин садақадир. Унга токи уни тангликка солгунча турмоғи ҳалол бўлмас», дедилар».\n«Эй, Аллоҳнинг Расули! Айтинг-чи, агар Қадр кечаси қайси кеча эканини билсам, унда нима дейман?» дедим.\n«Эй Аллоҳим, албатта, Сен афв қилувчи ва карамлисан. Афвни яхши кўрасан. Бас, мени афв қилгин», дегин», дедилар».\n«Абу Заррга Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг юборилганликлари етганда укасига: «Уловингни миниб, ана у водийга бор. Менга ўша ўзини набий деб, унга осмондан хабар келишини даъво қилаётган киши ҳақида бир нарса билиб кел. Унинг каломига қулоқ ос, кейин олдимга кел», деди.\nУка жўнаб, Маккага борди. У зотнинг гапларини эшитиб Абу Заррнинг олдига қайтиб борди ва унга: «Мен унинг карамли ахлоққга амр қилаётганини кўрдим ва шеър бўлмаган гап айтаётганини эшитдим», деди.\nАбу Зарр: «Мен ирода қилган нарса ила менга шифо бера олмадинг», деди ва зоду роҳиласини олиб, сув тўлдирилган мешини кўтариб, Маккага жўнаб кетди.\nЎша ерда бир қора танли ҳабаший қул хожасининг қўйларини боқиб юрар эди. Хайбар аҳли қурол аслаҳаларини олиб урушга тайёргарлик кўра бошлаганида улардан: «Нима қилмоқчисизлар?» деб сўради.\n«Анави пайғамбарликни даъво қилаётганга қарши жанг қилмоқчимиз», дедилар.\nУнинг қалбига Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг зикрлари ўрнашиб қолди. У қўйларини ҳайдаб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келди ва: «Нима дейсан? Нимага чақирасан?» деб сўради.\n«Мен Исломга чақираман. Лаа илаҳа иллаллоҳ, деб шаҳодат беришга ва мени Расулуллоҳ деб шаҳодат беришга, Аллоҳдан бошқага ибодат қилмасликка чақираман», дедилар у зот.\n«Шаҳодат бериб, Аллоҳ азза ва жаллага иймон келтирсам, менга нима берилади?» деб сўради қул.\n«Сенга жаннат берилади», дедилар у зот.\nУ мусулмон бўлди ва: «Эй, Набийюллоҳ, манави қўйлар бировнинг омонати эди», деди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Уларни ҳузурингдан чиқариб, ортидан тош отиб, ҳайдаб юбор. Аллоҳ сенинг номингдан омонатни адо қилади», дедилар.\nУ шундай қилди. Қўйлар эгаси ҳузурига борди. Яҳудий ғуломи мусулмон бўлганини билди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам туриб ваъз қилдилар. У зот кишиларни жиҳодга тарғиб қилдилар. Жанг бошланиб мусулмонлар билан яҳудийлар тўқнашганда ҳалиги қора қул ҳам қатл этилганлар ичида бўлди.\nМусулмон биродарлари унинг жасадини кўтариб келиб чодир ичига қўйдилар. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам чодирга назар солиб, унинг жасадини кўрдилар ва саҳобаларига қараб туриб: «Батаҳқиқ, Аллоҳ ушбу қулни мукаррам қилди. Уни Хайбар томон етаклаб келди. Мен унинг бошида икки ҳури ийнни кўрдим. У Аллоҳга бир марта ҳам сажда қилган эмасди», дедилар Расулуллоҳ.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам лашкарларга олов ёқишни амр қилдилар. Катта олов ва кишилар ҳаракатини сезиб қурайшликлар сергакландилар. Абу Суфён ҳам гап нимадалигини билиш учун шаҳардан ташқарига чиқди. У ўзича: «Бу кечадагига ўхшаш оловни ва аскарни ҳеч кўрганим йўқ эди», деди.\nАббос ибн Абдулмуттолиб мусулмон ҳолида аҳли аёли билан Маккадан чиқиб аскарга келиб қўшилган эди. У қоронғида Абу Суфённи излаб топди ва: «Мана, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одамлар билан келдилар. Қурайшнинг ҳолига вой!» деди.\nУ мусулмонлардан бирортаси Абу Суфённи ўлдириб қўймасин, деб шошилиб уни хачирига мингаштириб олиб Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига олиб келди.\nАбу Суфён: «Ота-онам сизга фидо бўлсин. У зот сизни қандоқ ҳам ҳилмли, карамли, силаи раҳмлик қилди. Аллоҳга қасамки, мен шуни билдимки, агар Аллоҳдан ўзга илоҳ бўлганида, бирор ҳожатимни чиқарар эди», деди.\nАбу Суфён: «Ота-онам сизга фидо бўлсин. У зот сизни қандоқ ҳам ҳилмли, карамли, силаи раҳмлик қилди. Аллоҳга қасамки, бу ҳақда ҳалигача кўнгилда бир нарса бор», деди.\nШунда Аббос гапга аралашиб: «Шўринг қурисин! Мусулмон бўл! Бўйнингдан чопмасимиздан аввал «лаа илаҳа иллаллоҳ, Муҳаммадун Расулуллоҳ» деб шаҳодат келтир!» деди. У шаҳодат келтириб мусулмон бўлди.\nКейин Аббос розияллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга мурожаат қилиб: «Абу Суфён фахрни яхши кўрадиган одам, унга бирор илтифот қилиб қўйсангиз яхши бўларди», деди.\nШунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Хўп! Ким Абу Суфённинг ҳовлисига кириб олса омонликдадир! Ким эшигини ёпиб олса омонликдадир! Ким масжидга кириб олса омонликдадир!» дедилар. Шундай қилиб авф ва омонлик ҳаммага баробар бўлгани эълон қилинди.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Макка томон Аллоҳнинг лашкарларини бошлаб юрмоқчи бўлганларида Аббосга: «Абу Суфённи водийнинг тор жойида ушлаб тур. У Аллоҳнинг аскарларини бир кўриб қўйсин!» дедилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Каъба эшигининг икки кесакисидан ушлаган ҳолда муборак бошларини кўтариб одамларга қарадилар. Ҳамма томондан одамлар саф-саф бўлиб турар эди. Ҳамма, энди нима бўлар экан, деб қараб турар эди.\nШунда у зот: «Аллоҳдан ўзга ибодатга лойиқ Зот йўқдир. Унинг Ўзи ёлғиздир. Унинг шериги йўқдир. У зот ваъдасига содиқ қолди. У зот бандасига нусрат берди. У зот гуруҳларни ёлғиз Ўзи енгди. Билиб қўйинглар, барча ўч олиш, мол ёки қон менинг ушбу икки оёғим остидадир. Фақат Байтнинг мутасаддилиги ва Ҳожиларни суғориш бундан мутаснодир.\nЭй Қурайш жамоаси! Албатта, Аллоҳ сизлардан жоҳилият кибрлигини ва ота-боболар билан фахрланишни кетказди», деб туриб:\n«Эй одамлар! Биз сизларни бир эркак ва аёлдан яратдик ва сизларни ўзаро танишишингиз учун халқлар ва қабилалар қилиб қўйдик. Албатта, Аллоҳнинг ҳузурида энг ҳурматлироғингиз энг тақводорингиздир. Албатта, Аллоҳ билувчи ва хабардор зотдир» оятини тиловат қилдилар. Кейин сўзларида давом этиб: «Эй, Қурайш жамоаси! Нимани ўйлаяпсизлар? Мен сизларга нима қилмоқчиман?» дедилар.\n«Яхшилик! Карамли биродар! Карамли биродарнинг ўғли!» дейишди улар.\nШунда у зот дедилар: «Мен сизларга Юсуф ўз акаларига айтган нарсани айтаман: «Бугунги кунда гинахонлик йўқ». Кетаверинглар! Сизлар озодсизлар!»\nИБН ЖАЪФАР КАРАМИ\nАбдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳу ўта карамли, сахий, хушхулқ, иффатли ва гўзал инсон эди.\nИмом Дорақутний раҳматуллоҳи алайҳ Муҳаммад ибн Сийрийн розияллоҳу анҳудан ривоят қилади: «Мадийнага қанд олиб келган тожирлардин бири касодга учради. Бу хабар Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳуга етганда иш бошқарувчисига ўша нарсани сотиб олиб одамларга тарқатишга амр қилди».\nАбдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳу бу ишлари билан бир йўла иккита хайрли ишни амалга оширган эдилар. Аввало, бева бечораларга озуқа тарқатиш бўлса, иккинчидан касодга учраган тожирни иқтисодий таназзулдан сақлаб қолиш эди. Энг муҳими эса, ўзлари учун охиратга зоди роҳила тайёрлаш эди.\nИмом Тобарий ва Байҳақийлар ибн Исҳоқ ал-Моликийдан ривоят қиладилар:\n«Язийд ибн Муовия Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳуга жуда кўп молни ҳадия қилди. У киши ўша молни Мадина аҳлига тарқатиб берди. Ундан бирор нарсани уйига киритмади».\nАбдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳуни ўта карамликлари учун итоб қилганида, у киши: «Аллоҳ мени бир одатга ўргатган. Мен одамларни бир одатга ўргатганман. Агар мен уларни узиб қўйсам, мен ҳам узилиб қолишидан қўрқаман», деган эканлар.\nЯъни, Аллоҳ таоло Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг дуоларини қабул қилиб, Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳуга баракали мол-дунё бериб қўйган. Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳу эса ўша Аллоҳ таоло берган молни муҳтожларга бериб уларни ўзларига ўргатиб қўйганлар. Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳу одамларга хайри эҳсон қилиб турсалар, Аллоҳ таоло ҳам у кишига молу дунё бериб туради.\nНасиб исмли шоир Абдуллоҳ ибн Жаъфар розияллоҳу анҳуни мадҳ қилганда, у киши шоирга кўплаб туя, от, кийим, динор ва дирҳамлар берган эканлар. Шунда одамлар: «Ушбу қорага шунча нарса берасанми?!» деганида: «Бунинг ўзи қора бўлса ҳам, шеъри оқ. У айтган нарсаси ила олган нарсасидан кўра кўпроқ нарсага ҳақли бўлди. Биз унга тезда тугаб кетадиган нарсадан бошқа нарсани берганимиз йўқ. У бизга ривоят қилинадиган мадҳни ва боқий қоладиган мақтовни берди», деган эканлар.\n1. Карам иймоннинг баркамоллигидандир.\n2. Карам Исломнинг гўзаллиги саналади.\n3. Карам Аллоҳ таолога гўзал умид далилидир.\n4. Карам бу дунёнинг обрўсидир.\n5. Карам охиратда олий мақом келтиради.\n6. Карамли киши Аллоҳга маҳбубдир.\n7. Карамли киши одамларга яқиндир.\n8. Карамли кишининг душмани оз бўлади.\n9. Карамли кишининг фойдаси чексиздир.\n10. Карамли кишини одамлар мадҳ қилади.\n11. Карам – аслзодалик далили.\n12. Карам инсоннинг камолот сифатларидан ҳисобланади.\n13. Карам ризқ ва умрнинг баракасидир.\nБанда доимо сахий бўлишга уриниши лозим. У молидан, вақтидан, имкониятидан карамли равишда нафақа қилсин. Зиёфатда, таом беришда, меҳмон кутишда, оила аъзолари, қариндошлар, қўшнилар ва барча билан муносабатини карам асосида олиб борсин.\n05:00 / 28.02.2017 1860\n05:00 / 28.02.2017 1832\n1938 05:00 / 28.02.2017\n2768 15:10 / 11.01.2019\n1926 05:00 / 01.03.2017


ИИВ тележурналистнинг жасади топилганини расман тасдиқлади\n10 май 2021, Тошкент вақти: 13:19\nҚозоғистон Ички ишлар вазирлиги 2004 йилда бедарак йўқолган асли тошкентлик тележурналист Анастасия Новикованинг жасади топилганини ҳақидаги маълумотни расман тасдиқлади.\nВазирлик матбуот котиби Боғдат Хўжаҳмедов журналистларга берган интервьюсида журналистнинг ўлимида Қозоғистон президенти Нурсултон Назарбоевнинг собиқ куёви Роҳат Алиевнинг қўли борлигини таъкидлади.\n“2004 йил июнда А.Новикова тўсатдан вафот этади. Ўша йили унинг жасади Ливандан Жамбил вилояти маркази Тараз шаҳрига “Отров ҳаво йўллари” авиакомпанияси самолётида олиб келинган. Тергов давомида биз А.Новикова жасадини Қозоғистонга уч киши - журналистнинг кейинчалик Венада вафот этган эри Дониёр Естен ҳамда “Нурбанк” бўйича очилган жиноят ишига дахлдор Вадим Кошляк ва Қурман Акимқулов олиб келганини аниқладик”, - деди Б.Хўжаҳмедов.\nУнинг айтишича, бу шахслар А.Новикованинг жасадини Тараз аэропортидан машинада Жанубий Қозоғистоннинг энг чекка ҳудудига олиб бориб кўмган. Журналистнинг ўлгани ва кўмилган жойи ҳақида унинг яқинлари куни-кеча хабар топган.\n“Шу йил июль ойида вазирлигимиз тергов гуруҳи прокуратура санкциясига асосида майитни эксгумация қилиб, суд тиббий экспертизаси ўтказди. Экспертиза майит чиндан ҳам А.Новиковага тегишли эканини аниқлаб берди”, - деди Б.Хўжаҳметов.\nЖурналист йўқолганидан шунча йил ўтиб, нега эндигина бу воқеа овоза қилинаётгани ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Б.Хўжаҳмедов А.Новикованинг яқинлари унинг йўқолгани юзасидан шу йил июлдагина милицияга мурожаат қилганини, улар Р.Алиев устидан жиноят иши қўзғатилгани ҳақида ОАВдан билгач, ўз қариндошини излашга тушганини маълум қилди.\nАммо мустақил сиёсатшунос Дўсим Сатпаев А.Новикованинг жасади Қозоғистон ҳукумати Р.Алиевни Австриядан қайтариш учун етарли далиллар топа олмаётган пайтда топилгани мамлакат ҳуқуқ-тартибот идораларига жуда қўл келиши мумкинлигини айтади.\n“Жасад керакли пайтда, яъни терговнинг Р.Алиевга қарши айбларни янада кучайтириши зарур маҳалда топилди. Агар Р.Алиевнинг “Нурбанк” ходимларини ўғирлагани юзасидан жиноят ишига яна одам ўлдиргани бўйича иш қўшилса, бу ҳуқуқ-тартибот идораларимизга Р.Алиевнинг Австриядан экстрадициясига эришишга жуда қўл келади”, - дейди Д.Сатпаев.\nЎзбекистон фуқароси, 1980 йилда туғилган А.Новикова Тошкентдан Олмаотага кўчиб келган. Қозоғистон фуқароси билан қалбаки никоҳдан ўтиб, Қозоғистонда яшаш ҳуқуқини олгач, НТК телеканалига ишга кирган. Бироз вақт ўтгач, у Австрияга кўчиб ўтиб, аввалги никоҳини бекор қилмасдан Р.Алиевнинг жияни, мамлакатнинг Австриядаги элчихонаси ходими Дониёр Естенга турмушга чиққан.\nҚозоғистон нашрларининг ёзишича, 2003 йилда А.Новикова Ливан пойтахти Байрутда қиз фарзанд кўрган. Гўдакнинг отаси айнан Р.Алиев ҳам бўлиши мумкин. Ҳозир қизча А.Новикованинг 2005 йилда Венада автоҳалокатда ўлган эри Дониёр Естеннинг ота-онаси қарамоғида.


Гудхарт қонунияти — Buxoro viloyati Iqtisodiy taraqqiyot\nЧарлез Гудхарт деган Британ иқтисодчиси номи билан машхур бир қонуният бор:\n“Агар ўлчов мақсадга айланса, ўлчов ўзининг қийматини йўқотади.”\nЯъни, ҳар қандай кузатиладиган статистик қонуният, агар унга назорат мақсадида босим ўтказилса, бузилади. Бунда иккита ҳолат юз бериши мумкин:\nбиринчидан, мазкур қўйилган кўрсаткичга етиш учун одамлар ҳар қандай ишни амалга ошира бошласа;\nиккинчидан, мазкур мақсад бош приоритетга айланиб, бошқа оқибатлар эътибордан четда қолади.\nБу қонуниятга мисолларни ҳар қадамда учратиш мумкин. Масалан, иқтисодни олсак – бутун дунёда иқтисодий ўсиш асосий мақсадга айланди. Ўсиш билан овора бўлиб, иқтисодий тенгсизлик муаммоси пайдо бўлди ва бу масала бугунда кўплаб давлатларнинг асосий бош оғриғи.\nЁки, 2008 йилга қадар паст инфляция асосий таргетга айланди, бироқ молиявий барқарорлик масалалари эътибордан четда қолди.\nЎзбекистонда ҳам мазкур қонуниятни амалда кўп учратиш мумкин. Мана, масалан, айрим ҳудудларда экспорт кўрсаткичларини ошириш мақсадида ҳудуддаги раҳбарлар экспортерлар олдида сунъий тўсиқларни қўймоқда. Ёки, ҳар ойда солиқ планини бажариш учун тадбиркорлардан солиқ тўловларини олдиндан тўлашни илтимос қилиш, ҳудудларда нарх-навони ўсишига чегара қўйиш, янги қурилган объектларни байрам кунларига топшириш кабилар мисол бўлиши мумкин.\nШунинг учун маълум бир ҳолатга баҳо бераётганда ягона метрикадан фойдаланишдан имкон қадар қочиш; қарор қабул қилиш учун миқдорий эмас, сифат кўрсаткичларига каттароқ вазн бериш мақсадга мувофиқ.\nЖахон иқтисоди қанчалик «долларлашган\n1. АҚШ иқтисоди:\n— жахон савдосининг 10 фоизи;\n— глобал ЯИМнинг 15 фоизини ташкил этади.\n2. АҚШ доллари глобал молия бозорида:\n— дунё давлатларининг 1/3 қисми ўз валюталарини доллар курсига боғлаган;\n— жами глобал савдонинг 50 фоизи долларда хисоб-китоб қилинади;\n— ривожланаетган давлатлар ташқи қарзининг 2/3 қисми долларда деноминацияланган;\n— жами давлатлар валюта захирасининг 2/3 қисми долларда сақланади.\nБу феномен давлатлар учун қуйидаги сигнални беради:\n«Бизнинг доллар сизнинг муаммоингиз эди, энди эса бизнинг хар қандай муаммоимиз сизнинг муаммоингизга айланди“.\nҲеч кимга сир эмас иқтисодиётимизнинг энг асосий муаммоси сурункали равишда нархларнинг кўтарилиши ҳисобланади. Юқори инфляциядан паст инфляцияга ўтиш ҳар доим ҳар ерда оғир кечган. Бунда муҳим нарса Марказий банк ўзининг сиёсатини одамларга осон тилда тушунтириши, улар билан содда, жайдари тилда мулоқот қилиши зарур.\nШу ўринда, Хиндистон Марказий банкининг собиқ раҳбари машҳур иқтисодчи Рагурам Ражан одамларга паст инфляция (паст фоиз ставкаси) юқори инфляция (юқори фоиз ставкаси)дан нима учун афзаллигини Доса деган хиндлар кўп истеъмол қиладиган маҳсулот билан содда қилиб тушунтириб берган. Унинг бу тушунитриши кейинчалик “Dosanomics” деб ном олди.\nМуаммо шунда эдики, юқори инфляция шароитида пенсионерлар ўзларининг депозитлари учун юқори номинал ставкада даромад олиб келишган, бироқ инфляциянинг пасайиши ва унинг ортидан депозит ставкаларнинг ҳам тушиши одамларни ҳавотирга туширган. Шунда Ражан Хиндистонда кузатилган қуйидаги иккита ценарийни мисол қилиб, вазиятни равшанлаштирган:\n(A) 10% фоиз омонат учун ставка ва 10% инфляция;\n(B) 8% фоиз омонат учун ставка ва 5% инфляция.\nРагурам (B) ҳолат (A) дан кўра яхши эканлигини Доса орқали тушунтириб берган:\nДосанинг донаси 500 бирлик бўлсин. Шунда, биз бугун 100 минг бирлик пулга 200 дона доса сотиб олишимиз мумкин.\n(А) ҳолатда: йиллик инфляция 10% бўлганда досанинг нархи бир йилдан сўнг 550 бирлик бўлади. 100 минг бирлик пулни 10%дан 1 йилга омонатга қўйилса, 10 минг сўм устама (фоиз) оламиз. Жами пулимиз шунда 110 минг бирлик бўлади ва унга жами 200 дона доса сотиб олишимиз мумкин.\n(B) ҳолатда эса доса нархи бир йилдан сўнг 525 бирлик бўлади. 100 минг бирлик пулни 8%дан 1 йилга омонатга қўйилса, 108 минг сўмга айланади. Шунда жами 205 дона доса сотиб олишимиз мумкин бўлади.\nЯъни паст инфляция шаротида жамғарувчи 5 бирлик кўпроқ досани сотиб олиш имкониятига эга бўлмоқда.\nТўғри, юқори инфляция шароитида омонатга қўйилган пулдан юқори даромад оламиз бироқ, юқори инфляция яширин тарзда жамғармамизнинг асосий қисмини “ейди” ҳам. Шунинг учун, оддий жамғарувчи учун ҳам паст инфляция (паст фоиз ставкаси) юқори инфляция (юқори фоиз ставкаси) ҳолатидан афзалроқ ҳисобланади.\nЮқоридаги мисол келтирилган Рагурам Ражамнинг «I Do What I Do» китоби ажойиб тарзда, кенг омма учун ёзилган. Айниқса, ҳозирги Марказий банкнинг раҳбар ҳодимлари учун келгусида жуда яхши қўлланма бўлиши мумкин..\nИнфляция қандай ҳаракатланади? Назарий ёндашув (1-қисм)\nИнфляция бўйича энг кенг тарқалган ғоя — “Инфляция бу — ҳар ерда ва ҳар доим монетар феномен” — машҳур иқтисодчи Милтон Фридманга тегишли бўлиб, унга кўра инфляциянинг асосий сабаби иқтисодиётда ортиқча пул массасининг кўпайиб кетишидир. Ҳақиқатда ҳам шундайми? Бу фикр қанчалик тўғри?\nУшбу фикрнинг асосида “Пулнинг миқдорий назарияси” ётади.\nПулнинг миқдорий назарияси қуйидаги айният билан бошланади:\nMV ≡ PQ,\nМазкур айният тавтология бўлиб, унга кўра товар ва хизматлар бўйича операциялар миқдори ушбу операцияларни бажариш учун зарур бўлган пул миқдорига тенг. Пулнинг миқдорий назарияси эга бўлиш учун юқоридаги формула бўйича қуйидаги фаразлар (гипотезалар) ва сабаб-оқибат муносабатлари содир бўлиши керак:\n1. Пул таклифи ўзгармас ёки ўзгармас фоиз ставкада ўсади ва у пул мультипликатори орқали Марказий банк томонидан бошқарилади;\n2. Пулнинг айланиш тезлиги ўзгармас (харидларни амалга ошириш одатимиз стабил);\n3. Ишлаб чиқариш ҳажми ўзининг потенциалида ёки ўзининг табий (натурал) ўсиш суратида ўзгаради. Таклиф омиллари (ишлаб чиқариш қувватлари) талаб омилларига (товар ва хизматлар сарфларига) боғлиқ эмас.\nШу гипотезаларга кўра юқоридаги формула бундай кўриниш олади:\nБуни ўсиш сурати орқали қуйидагича ифода этиш мумкин:\ng(P) = g(M) – g(Q)\nАгар пул таклифи ўсиши потенциал (натурал) иқтисодий ўсиш суратидан тезроқ бўлса, инфляция вужудга келади. (Масалан, g(v)= 15%, ва g(Q) =5%, шунда инфляция g(P) = 10% бўлиши керак.) Агар Марказий банк пул таклифи ўсиш суратини оширса, потенциал ўсиш сурати ўзгармаган ҳолда худди шу фоиз пунктга инфляция сурати ортади. Яъни, инфляция фақат монетар феномен.\nИқтисодий механизм кандай ишлайди?\nДастлаб, фараз қилинадики, пул иқтисодий агентлар қўлига тушади. Савол туғилади, қандай қилиб уларнинг қўлига пул тушади?\nМилтон Фридман иқтисодчилар пулнинг иқтисодиётга қандай кириб бориши ҳақида бош қотирмаслиги кераклиги деган фикр билан ҳам машҳур; шунчаки пул вертолётдан тушади деб фараз қилиш мумкин дейди. Юқоридаги биринчи гипотезага асосан, Марказий банк резерв яратиш орқали банк тизимига қўшимча пул киритади. Бу эса банк кредитлари ҳажмини ортишиги олиб келади.\nДемак, иқтисодий агентларда кўпроқ пул инструментлари пайдо бўлади. Улар уни жамғариши ҳам мумкин. Бироқ, иккинчи гипотезага кўра, улар жамиғариш учун зарур бўлган пулни аллақачон жамғариб улгурган. Шунинг учун, пул дарҳол сарфланади.\nИқтисодиёт ўзининг потенциалида эканлигидан, унинг учун ортиқча пайдо бўлган талабни қондиришнинг ягона йўли — бу нархларнинг ошиши ҳисобланади.\nШундай қилиб, пул – иқтисодиёт учун нейтрал ва ишлаб чиқариш ҳажмига таъсир кўрсатмайди.\nБундан келиб чиқадики, Марказий банк учун инфляцияни назорат қилиш жуда осон. Марказий банк, шунчаки, инфляция таргетини белгилаши ва натурал (табиий) ўсиш суръатини аниқлаши керак.\nМасалан инфляция таргети g(P) = 8% бўлса ва табиий ўсиш сурати g(Q) =5%, шунда пул массасининг ўсиш сурати g(м)= 13% бўлиши керак. Стабил пул мултипликатори мавжуд деб фараз қилинса, Марказий Банк резерв пулларни 13%га кўпайтириши етарли бўлади.\nБироқ, бу ёндошувнинг бир қатор муаммолари мавжуд:\nБиринчидан, пул таклифи Марказий банк томонидан тўлиқ назорат қилинмайди, яъни иқтисодиётда стабил пул мултипликатори мавжуд эмас. Аксинча, пул массасининг ўсиши иқтисодий агентларнинг кредитга бўлган талабига ва ҳукуматнинг ҳаражат ва даромадига боғлиқ;\nИккинчидан, иқтисодиёт камдан-кам ҳолатда ўзининг потенциалида бўлади. Бошқача айтганда, товар ва хизматларга бўлган талаб ишлаб чиқариш ҳажмини (таклифни) оширади;\nУчинчидан, иқтисодий ўсишнинг табиий даражасини аниқлаш жуда ҳам қийин. Энг муҳими эса, талаб омиллари узоқ муддатда ҳам аҳамият касб этади;\nТўртинчидан, инфляция ва пул массаси ўртасидаги коррелациянинг мавжудлиги бир ўзгарувчи бошқа бир ўзгарувчини ўзгаришини келтириб чиқармоқда деб айтишга хулоса бермайди (“correlation is not causation”). Бошқача айтганда, математик айниятдан сабаб-оқибат муносабатларини ўрнатиб бўлмайди.\nИнфляция қандай пайдо бўлади?(2-қисм)\n1-қисмда инфляция борасида жуда кенг тарқалган бироқ, тўғри бўлмаган ғоя ҳақида тўхталиб ўтдик. Яъни, инфляция бу фақат монетар феноменмаслиги, Марказий банк иқтисодиётда пул таклифи устидан тўлиқ назоратни амалга оширолмаслиги ва инфляцияни таргетлаш ва унга эришиш ҳар доим ҳам китоблар фараз қилганидек осон эмаслиги тушунтирилди.\nАгар юқоридаги фикрлар нотўғри бўлса, табиий савол туғилади – инфляция қандай пайдо бўлади? Пул таклифининг кўпайиши ҳар доим инфляцияга олиб келадими? Қандай факторлар инфляцияни келтириб чиқаради?\nПул таклифининг ортиши — жуда кўпчилик иктисодчилар фикрича ва 99% монетар сиёсатга бағишланган китобларда қайд этилишича — инфляцияни келтириб чиқаради. Шунинг учун, инфляцияни жиловлаш учун Марказий банк пул таклифи ортишини, кредит ўсишини чеклаши керак ва жуда кўп Марказий банклар, шу жумладан Ўзбекистонники ҳам шундай чораларни кўради.\nАфсуски, бу иситмани қорин оғриғига қарши дори билан даволашдек гап. Қуйида инфляция аслида қандай пайдо бўлиши тушунтирилган.\nНархлар даражаси (инфляция) бўйича яна бир назария қуйидаги макроиқтисодий айният билан бошланади:\nМазкур ифода ЯИМни ҳисоблашнинг даромад усули бўлиб, унга кўра номинал ЯИМ бу барча даромадларнинг йиғиндисига тенг. Соддалаштириш мақсадида иқтисодиётда икки хил даромад бор деб қабул қиламиз — ялпи иш ҳақи (W) ва ялпи фойда (U). Ифодани ҳар икки томонини Q га бўламиз:\nЯлпи иш ҳақи (W) — ўртача иш ҳақи миқдори (w) ва ишланган вақтнинг (L) кўпайтмасига тенг: W = wL (масалан, агар иш ҳақи (w) соатига 10 минг сўм бўлса ва 10 соат ишланса (L) бўлса, шунда W 100 минг сўм бўлади). Демак:\nQ/L шунда бир бирлик махсулот ишлаб чиқариш учун сарфланадиган вақт (соат) ёки ўртача меҳнат унумдорлиги (APL):\nw/APL – бир бирлик ишчи кучининг баҳоси. U/Q – макроиқтисодий устама (macroeconomic markup).\nНазария қуйидаги фаразлар/гипотезаларга асосланган:\nИқтисодиёт одатда тўлиқ қувват билан ишламайди ҳамда ишлаб чиқариш (Q) ва иқтисодий ўсиш ялпи талабга нисбатан ўзгариб боради (Бу Кейнснинг самарали талаб назарияси деб ҳам номланади);\nЎртача иш ҳақи миқдори (w)нинг даражаси иш берувчи билан келишилиб ўрнатилади ва ишчиларнинг нисбий кучига (иш берувчиларга нисбатан) боғлиқ;\nНоминал ялпи фойда (U) ялпи талабга боғлиқ (М.Калецкийнинг фойда назарияси);\nAPL — ўртача самарадорлик макроиқтисодий ҳолатнинг функцияси, яъни у ялпи талабга проциклик (талаб ортса ортади, тушса тушади). Иқтисодий пасайиш даврида ишлаб чиқариш самарадорлиги ишчилар ишдан бўшатилишидан олдин пастлайди.\nДемак қуйидаги ифодага асосан\nP = w/APL + U/Q,\nнархнинг даражаси бир бирлик ишчи кучининг баҳоси ва макроиқтисодий устаманинг ўзгариши натижасида ўзгаради. Юқоридаги формулани ўсиш суратлари орқали қуйидагича ёзиш мумкин:\nБу ерда, sW ва sU – иш ҳақи ва фойданинг ялпи даромаддаги улушлари бўлиб, уларнинг йиғиндиси бирга тенг (sW + sU = 1). Шундай қилиб, инфляция иккита манбага эга:\nХаражатдан келиб чиқувчи (Cost-push inflation): Ишчи ҳақи даражаси меҳнат унумдорлигига нисбатан қанча тез ўсса шунча юқори инфляцияни келтириб чиқаради. Инфляция ва ишчи кучи баҳосининг ўзгариши ўртасида жуда кучли боғлиқлик мавжуд;\nТалабдан келиб чиқувчи инфляция (Demand-pull inflation): Бунда, gU – gQ ялпи талабнинг иқтисодиётга босимини акс эттиради, (output gap).Сабаби,\nКалецкийнинг назариясига кўра, фойда даражаси ялпи талабнинг функциясидир. Агар ялпи талаб (gU) ортса ва ялпи таклиф (gQ) ўзгармаса, шунда бошқа факторлар ўзгармаганда нархлар (gP) кўтарилади. Агар иқтисодиёт ўзининг потенциалида бўлмаса ялпи таклифни (gQ) ўзгармас деб фараз қилиш, нотўғри бўлади. Одатда, ялпи талаб учун позитив шок ялпи таклифнинг ҳам ўзгаришига олиб келади, сабаби узоқ муддатда ҳам утилизация даражаси (яъни корхоналарда доимо ишлаб чиқаришни ошириш имконияти бўлади) 1 дан паст бўлади.\nАгар эътибор берсак, юқоридаги формулада пул таклифи мавжуд эмас. Пул таклифи тўғридан-тўғри ишлаб чиқариш нархига таъсир ўтказмайди. Албатта, сарф-ҳаражат инфляцияга таъсир этиши мумкин, лекин бу ҳам иқтисодиёт ҳолатига боғлиқ. Ёлғиз иш ҳақи ўзгаришининг эмас, балки унинг меҳнат унумдорлигига нисбатан қандай тезликда ўзгариши муҳим.\nПулнинг иқтисодиётда қандай яратилиши билан боғлиқ ҳолда, бу назария орқали нарх ва пул таклифи ўртасидаги коррелацияни кўриш мумкин. Аммо, “пулнинг миқдорий назарияси”га қарама-қарши ҳолда, мазкур назарияга кўра боғлиқлик тескари равишда ҳаракатланади:\nЮқори ишлаб чиқариш ҳаражатлари ва юқори талаб босими товар ва хизматлар нархини кўтаради, бу эса иқтисодиётда банк тизими томонидан юқори суратда пул яратилишини тақозо этади. Яъни, юқори нарх-наво юқори пул таклифини келтириб чиқаради.\nБошқача айтганда, пул массаси ўсишининг ўзи инфляцион эмас, сабаби пул таклифи иқтисодиётдаги талабга қараб ўзгариб боради. Шунинг учун, инфляцияни сабабларини тўғри аниқлаш — ишлаб чиқариш жараёнига нисбатан пул массасининг пайдо бўлиши ва унинг муомаладан чиқишини тушуниш ҳамда пулнинг яралиши оқибатида пайдо бўладиган қарзни ҳам таҳлил қилишни тақозо этади. Агар иқтисодиёт ўсаётган бўлса, албатта пул таклифи ортиши табиий жараёндир.\nИнфляция бўйича сиёсатни юритиш учун бу қандай аҳамият касб этади?\nАлбатта, юқоридаги назария инфляциянинг монетар омилларини рад этмайди, бироқ кўп ҳолатларда (бизнинг шароитда ҳам) юқори инфляциянинг таг илдизи жуда паст меҳнат унумдорлиги, иқтисодиётнинг юқори монополлашув даражаси ва валюта (сўм) курсининг пасайиб боришига тақалади.\nХулоса қилиб айтганда, монетар сиёсатнинг инфляцияга тўғридан-тўғри таъсири унчалик кучли эмас. Шундай экан, Марказий банк томонидан фоиз ставкасининг юқори ўрнатилиши ундан келадиган бошқа салбий оқибатлар билан бирга, ҳаражат сифатида инфляциянинг ортишига ижобий ҳисса қўшаётган бўлиш эҳтимоли ҳам юқори.\nНима қилиш керак дейсиз-ми?\nМонетар тарихчи Клаудио Борио айтганидек, монетар сиёсат бўйича китобларда ва универститетда ўрганган билимларимизни қанчалик тез деразадан улоқтирсак, шунчалик тез инфляция бўйича мақсадимизга эришамиз.\n← Вилоятда жорий йилнинг 15 ноябр ҳолатида жами 5203 та янги тадбиркорлик субъектлари ташкил қилинди. Шундан, 3630 та масъулияти чекланган жамияти, 466 та хусусий корхона, 1061 та оилавий корхона ва 46 та бошқа корхоналар рўйхатдан ўтди. Бухоро вилоятида 2020 йилда “Бухоро кичик саноат зонаси”да амалга оширилган ишлар тўғрисида. →


“Милан” уч нафар бош мураббийга маош тўлашига тўғри келиши мумкин\n19:42 / 05.06.2015\nИталиянинг “Милан” жамоасига Синиша Михайлович бош мураббий этиб тайинланадиган бўлса, унда жамоа расман уч нафар бош мураббийга маош тўлашига тўғри келади.\n“Россонерилар” раҳбарияти бу мавсумни очиқчасига ёмон ўтказган жамоанинг бош мураббийи Филиппо Индзаги билан шартномани бекор қилмоқчи.\nСербиялик мураббий Синиша Михайлович “Милан”нинг навбатдаги бош мураббийи бўлиши арафасида турибди. Мутахассис жамоа билан деярли тўлақонли шартнома имзолаб бўлган. Миланликлар вице-президенти 4 июнь куни Михайлович билан кечки овқат устида гаплашиб, шартнома тузиш масаласини деярли ҳал қилган.\nСербиялик мураббийнинг жамоага тайинланишига тўсқинлик қилаётган бош омил амалдаги мураббий Филиппо Индзагининг жамоа билан шартномасини бекор қилишни истамётгани бўлмоқда. Индзагининг шартномаси яна икки мавсум давомида амал қилади. Ўз вақтида жамоанинг собиқ мураббийи Кларенс Зеедорф ҳам истеъфога кетишни истамаган ва ҳали ҳам ҳар ой жамоа ҳисобидан маош олиб келмоқда.\nШу тариқа кейинги ойдан “россонерилар” бирданига жамоанинг иккита собиқ мураббийига ва бўлғуси мураббийига маош тўлашларига тўғри келиши мумкин.


Ўзбекистонликларга Россияга ўзлари билан 5 кило мева-сабзавот олиб киришга рухсат берилди\nРоссельхознадзор Ўзбекистон фуқароларига Россияга 5 килограммдан кўп бўлмаган миқдорда мева-сабзавот олиб киришга рухсат берди.\nТАССнинг 5 февралда билдиришича, мева-сабзавот дейилганда ҳўл мева, сабзавот, қуруқ мева ва ёнғоқ назарда тутилмоқда.\nЎзбекистондан Россияга йўловчилар томонидан мева-чева олиб кирилишига тақиқ 2012 йилнинг 16 апрелида жорий этилган эди. Россия томони бунга Ўзбекистондан олиб кирилаётган мева-сабзавотларда тизимли равишда карантиндаги организмлар аниқлангани сабаб бўлганини билдирган.\nХабарда айтилишича, Россельхознадзор Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат карантин инспекцияси кафолати остида бу тақиқни бекор қилган.


Пентагон раҳбари: НАТО ҳеч қачон Россия билан музокаралардан бош тортмайди\nПентагон раҳбари: НАТО ҳеч қачон Россия...\n07.06.2018 11:26 0 234\nПентагон раҳбари Жеймс Мэттис НАТО ҳеч қачон Россия билан музокаралардан бош тортмаслигини айтди. У Брюсселда бўлиб ўтадиган альянс мудофаа вазирлари йиғилишига кетаётиб ушбу фикрни билдирган. Бу ҳақда «Aif.ru» хабар берди.\nМэттис шунингдек НАТО ҳеч қачон Россия билан алоқаларни тиклашга ҳаракат қилишдан тўхтамаслигини айтган.\nШу билан бирга, унинг таъкидлашича, «Россия куч ишлатиш йўли билан Европада чегараларини ўзгартиргани ҳамда АҚШ ва Европа мамлакатларидаги сайловларга аралашгани учун альянс «жавоб бериши»га тўғри келади».