Kutubxona - Is'hoq Ismoil. Soat qutisidagi marjon (qissa) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Is'hoq Ismoil. Soat qutisidagi marjon (qissa) / Kiril\nМуаллиф Исҳоқ Исмоил\nАсар номи Соат қутисидаги маржон (қисса)\n- Исҳоқ Исмоил\n1 Биринчи Мактуб\n2 Иккинчи Мактуб\n3 Учинчи Мактуб\n4 Тўртинчи Мактуб\n5 Бешинчи Мактуб\n6 Олтинчи Мактуб\n7 Еттинчи Мактуб\n8 Саккизинчи Мактуб\n9 Қутича Ва Сўнгги Мактуб\nСоат қутисидаги маржон (қисса)\nБахт сандиқда, калити—осмонда.\nЖавоби талаб қилинмайдиган ушбу мактублар таъбингизни тирриқ қилиб, кайфиятингизни бузса-да, ўтмиш ҳаётингиздаги сизга ҳануз сир бўлиб қолаётган баъзи бир саҳналарни ойдинроқ кўришингиз учун пардаларни очиб берса ажаб эмас.\nОдатда киши ҳадеганда ўтмиш хаёлларига берилавермайди. Бунга вақти етишмайди. Кундалик икир-чикирлар, рўзғор ташвишлари, келаси кун режалари, умуман, тирикчилик инсонни ҳар доим соққадек у ёқдан бу ёққа думалатиб юради. Бу гаплар айниқса жисмонан соғлом кишиларга кўпроқ тегишли. Сиз сингари ногиронлар эса бундан қисман мустасно.\nБиламан, иккинчи қаватдаги икки хонали кўримсиз уйингизда ҳамон ёлғиз яшайсиз. Қамоқдан чиқиб, уйингизга қадам босганингизда унинг афтода ҳолга келиб қолганлигини кўрган эдингиз. Деворлар ўйилиб, гулқоғозлар кўчиб ётар, полтахталарнинг бўёғи ўчган, ёрилган, эшик-деразалар эскириб, синиб, яроқсиз ҳолга келиб қолган, ошиқ-мошиқлари бўшаган, ёғингарчилик пайтларида таъмирланмаган томдан ўтган чакки хоналар шифтини захлатиб тепада қизғиш-сариқ тусдаги катта-кичик доғлар ҳосил қилган эди. Сиз «у ёқда»; эканлигингизда уйга икки марта ўғри тушиб қўлга илинадиган нарсалар ўмариб кетилгач, қолган буюм-жиҳозларни укангиз қишлоқдан келиб уйига олиб кетган, хоналарга эса ижарачи талабалар қўйилганди. Бир юмшоқкўнгил қўшнингиз назорати остида талабалар бу ерда ўз билганларича яшадилар, давру-даврон сурдилар ҳамда хоналарни шу аҳволга келтирдилар.\nСиз келиб бу ерда қайта жойлашдингиз. Эшик-деразаларни наридан-бери тузатган бўлдингиз-у, уйни тўлиқ таъмирлашга ҳафсала қилмадингиз. Онангиз, укангиз қишлоққа кўчиб боришни таклиф қилишганларида унамадингиз. Шундан сўнг укангиз буюмларингизни олиб келиб ўзингизга ташлаб кетди.\nНогиронлик нафақасини олиб ёлғиз яшайдиган одамнинг куни қурсин.\nАйтишларича, қамоқхонада махбуслар бир-бирлари билан жанжаллашиб қолишса ва ўзаро кимнидир жазоламоқчи бўлишса ҳар хил усуллар қўллашар экан. Шулардан бири, оёқ-қўлини қўшиб боғлаб, думбасини қаттиқ ерга тўғрилаган ҳолда юқоридан ташлаб юборишади. Жабрланувчи ерга зарб билан тушади ва ичи «тўкилиб»; кетади. Бу жазо қўлланилган одам гарчи ўша чоғда ҳар қанча лат емагандек соғлом кўринса-да, аслида, кўпга бормасмиш. Тўрт-беш йилга етмасмиш. Янаям аниғини билмадим-у, сизга ҳам шу жазо қўлланилган деб эшитдим. Илоҳи, бу хабар ёлғон бўлсин.\nСўнгги пайтларда ҳовлига тушиб у ёқ-бу ёқларга айланиб келиш ҳам сизга малол келмоқда. Соғлиғингиз ойдан-ойга, ҳафтадан-ҳафтага ёмонлашиб бораётир. Иккинчи қават зинасидан тушиб чиқишнинг ўзи бир азоб. Кечқурунлари то қоронғу тушгунча ҳовлидаги скамейкада дам олиб ўтиришни хуш кўрасиз. Бу пайтларда ҳаво салқин, тўйимли бўлади. Ўзингизни яхшироқ ҳис қиласиз. Баъзан қўни-қўшнилардан бири келиб ёнингизга келиб ўтиради. Сизга ҳамсуҳбат бўлгиси келади. Бироқ сиз ўзи табиатан одамовироқ одам, ҳаётингиз бузилиб, соғлиғингизга ҳам кескин путур етгач яна ҳам ўзингизни бошқалардан олиб қочадиган бўлиб қолгансиз. Суҳбатдошни ёқтирмайсиз. Бошқалар ҳам буни сезишади албатта, кўпам сизни безовта қилгилари келмайди.\nКечқурунлари ҳовлида атрофни кузатиш айниқса ёлғиз кишига завқ беради. Бу ҳол менга ҳам нақадар таниш. Ён-верингда болалар қийқиришиб ўйнаб юришади. Катталар ишдан қайтадилар. Ҳовли, кўчалар гавжумлашади. Қоронғу туша бошлагач ҳар ким ўз боласини чақириб уй-уйларига равона бўладилар.\nУларнинг гап-сўзларига, бебош боласини тергашларига зимдан қулоқ тутасан, ҳаракатларини кузатиб ўтирасан. Биласан, энди улар илиқ уйларига кириб кечки тамадди тадоригини кўрадилар. Оила жамулжам бўлади — ота, она, болалар. Юз-қўлларини ювиб, артиниб дастурхон атрофида тўпланишади. Овқат сузилади. Гурунглашиб ўтиришади. Вақтнинг ўтгани сезилмайди.\nСиз ҳам уйингизга йўналасиз. Тутқичдан ушлаб аста-секин зинадан юқорига чиқа бошлайсиз... Ҳар сафар юқорилаганингиз сари ўша аянчли кун манзаралари кўз олдингизда қайта намоён бўлаётгандек туюлади. Гўё уйингиз эшиги ланг очилади-ю, ичкаридан хўрланиб, қаттиқ итариб юборилган Ирода отилиб чиқади. Ўзини ўнглаб ололмай тик зинапоядан пастга қулай бошлайди. Кўзларида даҳшат ва алам ифодалари қотиб қолган... Кимсасиз, совуқ уйга кириб боришингизни ўйлаб юрагингиз орқага тортиб кетади. Хоҳлайсизми, хоҳламайсизми сизнинг уйингиз, ватанингиз шу. Омонат эшикни ғижирлатиб очганча ичкарига кириб келасиз. Дастурхон ёзиб тамадди қилган бўласиз.\nОвқат масаласида сизда муаммо йўқ. Бу ерга келганингиздан бери мана, беш ойдирки бирор кун оч қолган эмассиз. Минг шукрлар бўлсинким, бу дунёда савобталаб одамлар ҳам бисёр. Гоҳида кун оралатиб, гоҳи кетма-кет ҳар куни эшигингиздан бош суқиб бир коса овқат узатишади. Худди қишлоқдагидек. «Дом»;дагилар маърака қилишганида ё байрамларда ҳам алоҳида сизнинг насибангиз етиб келади. Нонга ёки кўнглингиз тусаган бошқа бирор таомга муҳтожлик сезганда пулини берсангиз исталган қўшнингиз дўкондан олиб келиб беради. Беминнат хизматини аямайди.\nТез орада кўпайишиб қолган китоблар, газета ва журналларни ҳам ўшалар олиб келиб беришган. Булар сизнинг энг яқин суҳбатдошларингиздир. Китоблардан бирининг орасида сиз эҳтиётлаб асраётган бир сурат ҳам бор. Қизингиз ва ўғлингизнинг биргаликда тушган сурати.\nҚайнотангиз хонадонида вояга етаётган болала¬рингизни ўша машъум кундан бери ҳали кўрганингиз йўқ. Кўрсатишмаган. Ироданинг уруғлари бунга йўл қўйишмайди. Ҳозирда улар улғайиб қолишган. Энди сизни улар билан учраштиришган тақдирдаям юзларига қандай қарашни, не дейишни билолмай мулзам бўлиб туришингизни тасаввур қилиб афсуслар чекаман.\nҚариндошларингиз, дўстларингиз, таниш-билишларингиз навбат-навбати билан келиб сизни кўриб кетишади. Айримлари ҳолингиздан хабар олгани ҳалиям келиб-кетиб туришади. Яқинларингиз ўтмишингизнинг енг қора куни шоҳиди бўлган бошпанангизни алмаштиришни маслаҳат беришди. Сиз унамадингиз. Сабаби, шу кулбангиз ҳаётингизнинг сизга қадрли бўлган бахтиёр кунларининг ҳам шоҳиди эди. Яна бир сабаби, сиз уйингизни алмаштирганингиз билан ҳаётингизни янгитдан бошлай олмаслигингизни, бунга имкониятингиз ҳам йўқлиги, ўтмиш хотиралари нафақат хаёлингизни эгаллаб олгани, балки ҳам сувратингиз, ҳам сийратингизда-да тўлиқ акс этиб турганини тушуниб етганингиз эди чамамда.\nЎтказган бахтиёр кунларингиз аҳён-аҳён тушларингизга ҳам кириб турса ажаб эмас. Сулувгина турмуш ўртоғингиз, шириндан-ширин икки фарзандингиз, жамиятда ўзингизга яраша мавқеингиз, тўппа-тўғри издан кетаётган турмуш йўлингиз бор эди. Хатарли бурилишларга чалғимаслик, оилангизни фақат ҳалол луқма билан боқиш доимий эътиқодингиз бўлган. Аёлингизга ҳам қайта-қайта шуни уқтирардингиз. Сабр-бардошли, иродали бўлишга ундардингиз. Замон ўзгаргач сизга ўхшаган кўпгина олий маълумотлилар оладиган маошларига қаноат қилмай ишларини ташлаб кетдилар. Ўзларини бозорларга, тадбиркорликка урдилар. Сиз бу ишни қилмадингиз. Қаноатли бўлдингиз, арқонни узун ташладингиз, келажакка умид боғладингиз. Бироқ...\nМенинг кимлигимни билолмай ҳайрон бўлаётгандирсиз. Бунга бош қотириб ўтирманг. Мен.. Яратганнинг сиздан анча-мунча узоқ бир бандасиман. Сиз тўғрингиздаги тафсилотларни эса сизга яқинроқ бир танишингиз орқали биламан. Узр, мен уни сизга ошкор қилмайман.\nСизга сабр-тоқат тилайман.\nХасталик офатдир. Буни мен ҳам ўз бошимдан кечирдим. Одатда бемор билан мулоқот қилинганда унга таскин берилади, сиҳат, шифо тиланади. Албатта, мен ҳам сизга соғлик-саломатликни раво кўраман. Кошкийди, шу кўрганларингиз туш бўлса-ю, бир тонг чўчиб уйғонсангиз-да...\nМактубимдан кўнглингизни кўтарадиган гаплар, жумлалар тополмаётганлигингиздан изтиробдаман. Нима қилай, кўргулик экан, хатларимни жўнатмасам бўлмасди. Бу мен учун ҳам, сиз учун ҳам жуда муҳим деб ўйладим.\nСиздан яна ўтмишга, ўша машъум кун хотираларига қайтишни илтимос қилардим...\nИшхонада сизга сим қоқишди. Телефон орқали эшитилган гаплардан ҳайратга тушдингиз: «Бекмурод, эшитяпсизми? Аёлингизнинг сизга қанчалик вафодорлигини уйингизга опкелинган арзон-гаров жиҳозлардан сўранг»;. Шу гапларни айтган аёл ўзини танитмади. Сиз бўшашиб жойингиздан жилолмай қолдингиз. Хонангизда узоқ ўтириб мулоҳаза қилдингиз: «Жиҳозлар, дейилдими? Қайси жиҳозлар?..»; Бироқ бирма-бир эслай бошладингиз. Аввал диванни, кейинчалик иккита креслони сизсиз айнан хотинингизнинг ўзи сотиб олиб келган эди. Карнизлар, хонтахта, ёзув столи ва стулни ҳам Ирода сотиб олган. Сизни ҳол-жонингизга қўймай шу жиҳозларни олишга кўндирган. Маошдан қисиб, қариндошлардан озроқ қарз кўтариб ниятига етган. «Дўкондор яхши киши экан, нархини арзон тушириб берди»; дерди ҳар сафар. Ҳа, айтгандай, шу жиҳозларнинг бариси битта дўкондан олинган эди шекилли...\nИшдан эрта қайтдингиз, бироқ уйга келмай шаҳар кўчаларида кечгача санқиб юрдингиз. Йўлингизда учраган мебел дўконларига кириб жиҳозларнинг нарх-навоси билан қизиқдингиз. Нархлар «осмонда»; эди. Хотинингиз харид қилган анави матоҳларнинг баҳоси ҳақиқатан арзон эди. Тўғри, нарх-наво тез-тез ўзгариб турарди, бироқ уйингиздаги нарсалар олинганига унча-мунча вақт ўтган бўлса-да, барибир орада бунчалик катта фарқ бўлмаслиги керак-ку.\nЭҳтиросларни жиловлаб ақл билан иш тутиш лозимлигини билардингиз. Ноҳақ туҳмат қурбони бўлиб қолиш ҳеч гап эмас. Бу дунёда сенга ҳасад қиладиганлар, тинч турмушингни кўролмайдиганлар оз эмас. Исботсиз, далилсиз бир гапга ишониш қийин.\nХаёлингизга келган бир фикрдан бироз дадиллаш¬дингиз. Бориб яқин танишингиздан пул қарз олдингиз.\nҚоронғу тушганда уйга кириб келдингиз.\n— Кеч қайтибсизми? — деб сўради Ирода.\n— Ушланиб қолдим, — дедингиз совуққина.\nКайфиятингиз ёмонлигини, Иродани кўрарга кўзингиз чидамаётганини сездирмасликка ҳаракат қилдингиз. Ювиниб, артингач жимгина овқатлана бошладингиз. «Наҳотки шу гап рост бўлса»;, дея яна гумон ичида қолдингиз. Оғзингиздаги луқмани зўр-базўр ютдингиз. Иштаҳангиз бўғилди. Биринчида ўқийдиган қизингиз ҳали дарс қилиб ўтирар, ўғлингиз ухлаб қолган эди. Дастурхондаги таомни емай қўйганингизни кўриб хотинингиз ҳайрон бўлди:\n— Овқатингизни емайсизми? — деб сўради.\n— Қорним тўқ, — дедингиз қисқа қилиб, кейин ёстиққа ёнбошладингиз.\nКайфиятингиз йўқлигини аллақачон сезган хотинингиз буни чарчаганликка йўйди. Ортиқча гаплар гапириб сизни безовта қилгиси келмади. Сиз эса чалқанча ётганча кўзларингизни юмиб ўй ўйлаб кетдингиз. Телефон орқали эшитган гап ҳамон қулоғингиздан нари кетмасди. Кейин кўзларингизни хиёл очиб хонадаги жиҳозларга нигоҳ ташладингиз. Манави одмигина хонтахта, ёзув столи, карнизлар, нариги хонада турган диван ҳамда икки кресло сиздан нималарнидир яшираётгандек, хотинингизнинг сизга нисбатан хиёнатидан сўз очишга шайланаётгандек туюлди.\nҲа, Ирода шу жиҳозларнинг барисини битта дўкон¬дан олаётганини айтган эди. Қайси дўкон эканлиги билан сиз қизимабсиз. «Дўкондор яхши киши экан»;, деса «яхши киши»;ни негадир ёши улуғ бир одам деб тасаввур қилибсиз. Наҳотки Ирода ўша дўкондор билан дон олишиб юрган бўлса...\nСиз яна кўзларингизни юмдингиз.\n— Ваннахонада сув яна чиқмай қолди, — деди Ирода бир маҳал. — Ҳовлидаям йўқ. Кўчанинг нариги томонидан ташияпмиз.\n— Нима бўпти сувга?\n— Билмасам. Ҳамма ўша ёққа боряпти. Ҳали-бери чиқмайди дейишяпти. Каттароқ иккита пақир олмасак бўлмайди.\nШунда сиз тузган режангиз ҳақида ўйлай бошла¬дингиз. Мана, баҳона ҳам топилиб қолди. Шуни амалга оширсангиз баъзи бир нарсалар равшанлашармиди...\n— Майли, — дедингиз, — пул берай, пақир олақол, Кейин, ҳалиги, қандил деётувдингми, ўшаниям олақол.\n— Нима, ойлик олдингизми?\n— Йўқ, мукофот чиқибди.\n— Қандилни қўятурайлик, ундан бошқаям...\n— Ол деган пайти олавермайсанми, осмондан тушгандек пул бўлса... Қолгани ойликдан.\nХотинингиз гапни кўпайтириб ўтирмади. Одатингизни биларди. Қандил олиш ҳам бир орзуга айланиб қолишини истамасди...\nБекмурод! Судда берган кўрсатмаларингиз асосида ёзилган ушбу мактубда зикр этилган воқеалар ҳақиқатга қанчалик узоқ-яқинлиги албатта ўзингизгагина аён, кечинмаларингиз ҳақидаги айрим тахминий мулоҳа¬заларим ҳам нисбийдир, эҳтимол. Бунинг учун узр.\nСизга сабр-тоқат тилаб, салом билан..."\n"Сиз ўша кеча ухлаёлмадингиз. Хаёлингиз минг кўчаларга кириб чиқди. Мижжа қоқмай тонг оттирдингиз. Эрталаб туриб ишга кетдингиз. Аммо ишга бормай бозор ёнидаги гавжум бекатда автобусдан тушдингиз. Бу сизнинг кеча тунда ўйлаб чиққан режангиз ижросининг аввали эди. Айнан шу жойдан хотинингизнинг орқасидан кузатишни мўлжаллагандингиз. Уйингиз ёнидан кузатса бўлмасди, чунки Ироданинг бозор қилгани уйдан қачон чиқишини билмасдингиз. Пойлаб ўтирганингизни кўриб қолишса таниш-билишлар ажабланишлари, саволга тутишлари мумкин. Билардингиз, Ирода фақат автобусга минади, сиз ҳам айнан шу автобусга минолмасдингиз, сизни кўриб қолади. Ҳозир тушган мана бу гавжум бекатда эса сизни ҳеч ким танимайди. Ирода ҳам автобусда шу ерга келади. Аввалоси у шу бекатда тушади, бозор ичидаги ёки атрофидаги мебел дўконларидан бирига боради. Агар бу ерда тушмаса такси миниб автобус ортидан кузатса бўлади.\nУйингиз томондан келадиган автобуслар, бирин-кетин бекатда тўхтар, йўловчилар тушиб чиқишарди. Сиз эса йўлак ёқасидаги дарахт панасидан туриб уларни диққат билан синчиклаб кузатардингиз.\nМана, ниҳоят, навбатдаги келиб тўхтаган автобус ичида Иродани кўрдингиз. У ҳам шу бекатда тушишга тараддудланиб эшик томон сурилиб келарди. Автобусдан тушди-да шоҳ кўчани кесиб ўтиб бозор дарвозаси томон йўналди. Сиз уни кўздан қочириб қўймасликка тиришиб орқасидан эргашдингиз.\nИрода бозорга кириб айланиб юрди. Иккита челак сотиб олди. Қатор расталар томонга ўтиб яна майда-чуйда алланималар харид қилди. Сўнгра ортига қайтиб бозордан ташқарига чиқди ва чапга бурилгач кенг йўлак бўйлаб тез-тез юриб кетди. Сиз масофа сақлаган ҳолда унинг ортидан кўз узмай борардингиз. Ирода йўл четида тиқис жойлашган дўконларнинг бирортасига кирмай бозордан анча олислаб кетди. Муюлишдан чапга бурилди. Сиз ҳам қадамингизни жадаллатдингиз. Муюлишга етиб бурилиб қараганингизда узун, камқатнов йўлакда Иродани йўқотиб қўйдингиз. Атрофга қараб шундоққина йўл ёқасида мебеллар дўкони борлигини кўрдингиз. Ироданинг шу дўконга киргани аниқ. Дўконнинг дарров кўзга ташланмайдиган овлоқроқ, камқатновроқ жойда жойлашганлиги кўнглингизга яна бир ғулғула солди.\nНима қилишни билолмай қолдингиз. Шу дўконга сиз илгари келмаган, кирмаган эдингиз. Ирода уйдаги «арзон»; жиҳозларни айнан шу дўкондан олганмикан ё бошқасиданми, ҳали буни ҳам билмасдингиз. Панароқдан хотинингизнинг қайтиб чиқишини кутиб турдингиз. Қайтиб чиқса, у кетгач, дўконга кирмоқчи, дўкондорни таниб олмоқчи эдингиз. Шунга қараб иш тутишни мўлжаллагандингиз.\nЛекин Ирода ҳадеганда кўринавермади. Дўконга кейин кирган бир-икки харидорлар ҳам қайтиб чиқиб кетишди. Шунда сиз кўнглингизга келган ўта шубҳали тахминдан бирданига чўчиб тушдингиз. Тузиб турган режаларингиз бир зумда ёдингиздан кўтарилди. Ўзингизни бошқа идора қилолмай дўкон эшиги томон юрдингиз.\nКириб борганингизда ичкарида бир сотувчидан бўлак ҳеч ким йўқ эди.\n— Келинг, ака, — дея мулозамат қилди сотувчи.\nСиз сотувга қўйилган жиҳозларга бирров кўз югуртириб чиқдингиз. Ирода бу ерга кирмабди, деб ўйладингиз. Қайтиб чиқмоқчи бўлиб бурилганингизда эшик олдидаги бир-бирига мингаштириб қўйилган иккита челакка кўзингиз тушди-ю, тўхтаб қолдингиз. Ахир булар Ироданики-ку.\nШу пайт ичкаридаги хоналарнинг биридан шовқин эшитилгандек бўлди, сўнг қаттиқ-қаттиқ қадам товушлари эшитилди. Сиз қайрилиб қараб бошини эгган куйи куйлаги ёқаларини наридан-бери тузатганча ичкари хонадан шитоб билан чиқиб келаётган Иродани кўрдингиз.\nИрода қаршисида одам турганини илғаб бошини кўтарди ва сизга кўзи тушди-ю, турган жойида тош қотди. Кейин қўлларини ёқасидан олиб кафтлари билан юзини бекитди. Унинг кетидан ўрта бўйли, қорача, тўладан келган бир йигит чиқди.\n— Келинг, ака, — деди у сизни танимай. — Хизмат ака, нима оласиз?\nШунда Ирода жаҳл билан кафтларини юзидан олди, сизнинг юзингизга тик қаради-да:\n— Бекмурод ака, кетдик бу ердан! — деди шиддатли оҳангда, у сизни ҳам кутиб ўтирмасдан челакларини қўлига илганча ташқарига интилганда сиз унинг қўлидан тутиб қолиб тўхтатдингиз.\n— Ким бу! — дея ўшқирдингиз хотинингизга дўкондорни кўрсатиб.\n— Юринг, кетдик бу ердан! — дея ялинди Ирода. —Кейин айтиб бераман, ўзим тушунтираман.\n— Кимсан, ярамас! — деб бақирдингиз дўкондорга ташланишдан базўр ўзингизни тийиб.\n— Ие, ака, нега бақирасиз? — деди дўкондор бамай¬лихотир. — Биз ҳеч нарса қилмадик, ака. Дўконда шовқин кўтаришга ҳаққингиз йўқ.\n— Ичкарида бу билан нима қилаётувдинг, ифлос! — деб дағдаға қилдингиз.\n— Ўзингизни босиб олинг, ака, — ҳозиржавоблик билан жавоб берди дўкондор. — Ичкарида мол кўрсатдик, нима қилардик, ака. Сиз қизишмай, олдин бундоқ сўранг-да.\n— Бир нарсани исботлаёлмай, кейин жавоб бериб юрманг, ака, — аралашди иккинчи сотувчи ҳам. — Чиқиб кетинг бу ердан, бўлмаса милиса чақираман.\nБоядан бери ялиниб-ёлвораётган Ирода куч билан судраб сизни ташқарига олиб чиқди.\n— Сиз ўзингизни босиб нималар бўлаётганини англаб етишга ҳаракат қилардингиз. Лекин юрагингиз дукиллаб урар, оёқ-қўлларингиз дағ-дағ қалтирарди. Ирода қўлингиздан тутиб уйга шошилар, сиз уни силтаб ташлаб имиллаб қадам босардингиз. Анча жойгача лом-мим демай бордингиз. Бир маҳал:\n— Ким у? — деб сўрадингиз хотинингиздан.\n— Бир сотувчи, — деди Ирода, — ўзи яхши танимайман уни. Сиз ўйлаган ҳеч нарса бўлгани йўқ. Уйга борайлик, бир бошдан ҳаммасини тушунтириб бераман.\n— Ҳамиша шу дўконга қатнайсанми?\n— Бу нима деганингиз? Уйда тушунтириб бераман дедим-ку.\nЙўл-йўлакай хотинингизга нисбатан шаклланаётган нафратингиз кучайганидан кучая борарди. Сизни овутиш учун айтаётган гаплари, қилаётган саъй-ҳаракатлари маккорликдан бошқа нарса эмасди назарингизда. Сиз унга мутлақо ишонмаётгандингиз. “Шу пайтгача бир беномусни хотин қилиб юрган эканман-да, — деб ўйладингиз. — Ўзим ҳам ғирт бефаҳм, аҳмоқ эканман. Хотинимнинг қилиб юрган ишларини аллақачон сезишим керак эди. Эҳтиёткорроқ бўлишим зарур экан. Энди бефойда, энди кеч. Мен унинг жавобини бераман. Хотинимнинг суюқоёқлигини бошқалар олдиндан биларкан. Кейин менинг ўзимга айтишди. Менга куюнадиган одамлар юзимга айтишдан истиҳола қилиб телефон орқали етказишган экан-да..."\n«Бугуноқ уйига жўнатиб юбораман, — деб аҳдў қилдингиз автобусдан тушиб уйга яқинлашаётганди. — Бу билан бир кун ҳам яшамайман энди. Бировларга билдириб ўтирмай секингина, ими-жимида паттасини қўлига бераман. Ҳеч қандай важ-карсонлари ўтмайди»;.\nИккинчи қаватга кўтарилиб уйга кириб борган¬ларингда қизингиз ўғилчангизни ўйнатиб яхшигина ўтиришганди. Хотинингиз уларнинг қўлига бозордан олиб келган ширинликларни берди-да алдаб-сулдаб нариги хонага ўтказиб юборди. Эшикни ёпиб сизга юзланди.\n— Қандил оламан деб кирувдим, — деди. — Ичка¬риги хонада яхшилари бор, ўзингиз танлаб олақолинг, деди.\n— Кейин... ичкарига кирсам, қандиллар бор экан. Танлаётувдим...\n— Иккинчи сотувчи ҳам бор эди, бир харидор ҳам бор эди... Бундай қилади деб ҳеч хаёлимга келмовди.\n— Кейин нима бўлди деяпман?\n— Кейин... Менга... кутилмаганда ҳужум қилмоқчи бўлди. Лекин мен бунга йўл қўймадим, ташқарига қочиб чиқдим. Чиқсам, сиз бор экансиз.\nСиз унга кинояли илжайиб, кўзларига тик қараганча индамай турдингиз.\n— Ишонинг! — деб ялинди Ирода. — Ҳеч нарса бўлгани йўқ. Сизни алдамаяпман.\n— Алдамаяпсан-а! Шу гапларга ишонди деб ўйлаяп¬санми? Ёқавайрон бўлиб чиққанингни кўрмадимми, қанжиқ! Бетларинг ҳам чала сўйилган сигирнинг гўштига ўхшаб қип-қизил бўп турувди-ку! Менга тўғрисини айт, манави матоҳларни ҳам ўша дўкондан олганмидинг?\n— Нимани айтяпсиз?\n— Диванни айтяпман, креслони, хонтахтани айтяпман, қанжиқ!\n— Олганман, — деди кутилмаганда хотиржам тортиб Ирода. — Яна бир нарсани айтмадингиз. Стол билан стулни ҳам ўша дўкондан олганман. Ўзингиз фойдаланиб юрибсиз энди...\n— Минг лаънат! Суюқоёқликдан келган столинггаям лаънат!\n— Туҳмат қилманг, хўжайин, нима олсам рўзғорингизни деб олганман. Ўзингизга қолса... ўша бетайин, пулсиз ишингиздан бошқа нарсани билмайсиз. Одамлар уйим-жойим деб, рўзғорим деб жон куйдиради. Сиз-чи?! Уйга биров келса номусдан ўласан киши. На шароитингизда, на еб-ичишингизда оҳор бор. Бошқаларни кўрмайсизми?! Борингизни ошириб, йўғингизни яшириб юрганимга жон демайсизм? Мен ҳам уйда ялпайиб ўтириб олсам қўлингиздан нима келарди? Шу нарсаларни сиз қилишингиз керак эмасми? Шу уйингизни деб ўлиб-тирилиб юрганимга раҳмат демай мени фоҳишага чиқаргани уялмадингизми?! Туҳмат қилманг менга. Олдин исботланг!..\n— Исбот керакми? Ўша дўкондан олган нарсаларингни арзонга олгансан. Бошқа дўконларга бориб сўра-чи, нархи қанча экан. Олган нарсаларингни арзимаган пул бериб қолганини баданингдан тўлагансан, билдингми. Мана исботи! Ўзим ҳам кўрмадимми? Кўрмадимми?\n— Туҳмат қилманг.\nНариги хонанинг ярим очиқ эшигидан қизингиз олазарак бош кўрсатиб турарди. Тўрт яшар ўғлингизнинг ҳам ғингшиб йиғлаётган товуши эшитилди.\nСиз аҳдингизда қатъий эдингиз. Иродага жавоб берганингизни айтдингиз. «Ҳоҳлаган нарсангни олиб ҳозироқ уйдан чиқиб кет»;, дедингиз. Ирода ўзига қўйилган айб аниқ исботини топмагунча ҳеч қаёққа кетмаслигини айтганда сиз тутақиб кетдингиз. Ўзингизни идора қилолмай қолдингиз. Хотинингизни уриб-судраб солдингиз. Болаларингиз уй бурчагига қапишиб олганча чинқириб йиғлашарди. Шовқиндан қўшниларингиз ҳам безовта бўла бошлашди. Ўрта яшар бир қўшнингиз келиб сизларни тинчлантирмоқчи бўлди, фойдасиз. Кўп уриниб охири жанжални бостирди ҳам. У Иродани ҳозирча кета туришга кўндирди. Кейин бир гап бўлар, деди.\nХотинингиз юм-юм йиғлаганча бўғча тугди. Болаларни кийинтирди. Чиқиб кетаётиб эшик ёнида бехосдан тўхтади-да, сиз томонга ўгирилди. Қизариб кетган аламли кўзларини кўзларингизга қадади:\n— Ношукур экансиз, — деди, — ҳали жазоингизни оласиз.\nСизга алам қилиб кетди: «Ўзи нима иш қилиб ўтирибди-ю, яна менга нималар деяпти бу калтафаҳм товуқмия»;. Шундоқ ҳам ўзингизни базўр босиб кўпчиликнинг олдидаги бу шармандагарчиликдан мулзам бўлиб тургандингиз. Ироданинг шу гапидан сўнг яна беихтиёр қуюшқондан чиқдингиз. Ироданинг елкасидан тутдингиз-да, зарб билан ташқарига итариб юбордингиз...\nСиз илгари ҳеч қачон хотинингизга қўл кўтармаган эдингиз. Умуман, аёл кишини умрингизда чертмагансиз. Баъзан ўйлаб қоламан. Агар аёлингизни уриб турган бўлганингизда эди, шу машъум, кўнгилсиз воқеа содир бўлмасди, балки. Айтмоқчиманки, агар илгари ҳам бир-икки уриб кўрганингизда аёл кишининг эркак олдида жисмонан қанчалик ожиз, ҳимоясиз эканлигини англаган бўлардингиз. Ўша чоғда, айни жанжал босилган пайти яна бир бор қуюшқондан чиқиб ўтирмасдингиз. Балки, бу гаплар энди ўринсиздир. Тақдир ҳукми, деган нарсалар ҳам бор-ку бу дунёда.\n...Сиз Ироданинг елкасидан тутдингиз-да, зарб билан ташқарига итариб юбордингиз. Аёлингиз ичкаридан отилиб чиқиб ён девор бўйлаб сирғалиб кетди. Бу пайтда у зинапояга етиб қолган эди. Ҳалиги ўрта яшар қўшнингиз «воҳ»;, дея ушлаб қолиш учун Иродага талпинди, лекин кечикди. Ирода тиззалари ярим букилган ҳолда зинапоя томонга юзтубан қулаб кетди...\nҚўни-қўшнилар тезда машина топиб ҳушсиз, юз-қовоқлари кўкариб қонга беланган аёлингизни касалхонага жўнатишди. Бирга-бирга бордингиз.\nДўхтирларнинг ҳаракатлари эса зое кетди. Ироданинг миясига қон қуйилиб қаттиқ жароҳат олган эди. Икки кунгаям етмади...\nБекмурод! Ҳадеб ўтмишингизни эслатиб ярангизни янгилаётганим учун сиздан узр сўрайман. Бу нарса мен учун навбатдаги мактубимнинг мазмунини сизга яхшироқ англатиш учун зарур эди. Айтиб қўяқолай, келаси мактубим энди сиз тўғрингизда эмас, ўзим ҳақимда бўлади.\nЭсласангиз, ўша Шоди дўкондор ҳам судда қатнашиб гувоҳлик берган. У Иродага ўйнаш бўлганини қатъий рад этган эди. Сиз унинг гапига ишонгансизми, йўқми, менга қоронғу. Сизга қандай таъсир қилишини билмадим-у, бир ҳақиқатни айтишимга тўғри келади: Ирода ҳақиқатан ҳам Шоди дўкондорга жазман бўлмаган.\nРости, дўкондорнинг барибирам бир ўйнаши бор эди. Бироқ, у Ирода эмас, асли, менман.\nМана, бир сир очилди, ушбу мактубларни сизга қандайдир бир аёл киши йўллаётгани маълум бўлди. Яна бироз сабр қилсангиз, исмимни ҳам билиб оласиз.\nЎша пайтларда Шоди ҳам бир жазманим бўлган. У ишратпарастлик учун вақтини, пулини аямайдиганлар хилидан эди. Боши очиқ қиз-жувонларга хушомад қилиб ўзига оғдириб олишга уста, агар ёқтириб қолса бошида эри бор аёлларни ҳам йўлдан уришдан тоймасди. Мен бир неча бор унинг пинҳона «меҳмони»; бўлган, шунинг учун ҳам анча яхши таниш эдим.\nБир гал йўлим тушиб Шоди очган дўконга бордим. Суҳбатлашиб ўтирганимизда дўконга хотинингиз Ирода кириб қолдию У бошқа харидорлар қатори жиҳозларни кўздан кечириб юрарди. Иродани зимдан кузатиб ўтириб миямга ярамас бир фикр келди. Шодига хотинингизни кўрсатиб:\n— Мана бу жувон қалай экан, нима дейсан? — дедим.\nШоди Иродани кўз қири билан аста кузатиб турди.\n— Ёмон эмас, — деди. — Сен уни танийсанми?\n— Гаплашса бўладими?\n— Нега бўлмас экан. Қаловини топсанг қор ҳам ёғади.\n— Унда менга шуни гаплашиб берақол.\n— Бўлмайди. Уни орқаваротдан танийман, холос. Ўзингиз йўлини қилинг.\n— Эри борми?\n— Бор. Эриниям танийман. Бир маошхўр. Шундай жувонни иқтисоддан қийнаб хор қилиб юрибди.\nШоди харидорларга бирма-бир мулозамат қилиб Иродага яқинлашди.\n— Нима оласиз, синглим, тортинмай сўрайверинг, — деди. — Диванми, кресломи, шифонерми, буфетми, сўраганга ҳақ олмаймиз. Сифати яхши, қаранг. Нархи паст. Ҳеч қаердан бунақа арзонини тополмайсиз. Шаҳар айланиб, кўриб юрибсиз-ку.\n— Мана бу диван қанча туради? — деб сўради Ирода.\n— Комплект бу, иккита креслосиям бор. Қаранг, қандай чиройли. Нархи олтмиш минг. Сизга тушиб бераман.\n— Диваннинг ўзини сотмайсизми?\n— Ҳа энди, комплектда бу, олаверинг, қиммат эмас-ку.\n— Қиммат, — деди Ирода зардали оҳангда.\nШоди яна ёнимга келди. Менга секингина:\n— Бунинг чақади-ку, — деди.\n— Шоди ака! — дедим мен. — Диваннинг ўзини сотақолинг шунга. Яна, арзонга беринг. Шундай қилсангиз кейинчалик креслоларниям ўзи олиб кетади.\n— Ўҳў, жонидан, биз буёқда убиткага тушамизми?\n— Убиткага тушадиган бўлсангиз, етмаганини мен тўлайман.\n— Қандай хоҳласангиз шундай.\nШоди башарамга тикилиб туриб:\n— Гапингда турасанми? — деди.\nШоди дўкондан энди чиқай деб турган Иродани тўхтатиб бояги диваннинг ўзини креслоларисиз сотишга рози эканлигини айтди. Савдолашиб Ирода таклиф қилган нархгаям кўнди. Аравакаш топиб керакли жойгаям етказиб беришни-да бўйнига олди. «Хўжайинингиз билан келишиб креслоларни ҳам ўзингиз олақолинг, — деди Шоди, — сизга ушлаб тураман, арзонга бераман»;.\nШоди Ироданинг ҳожатини чиқаргунча қараб турдим. Хотинингиз кетгач, савдолашиб сотилган диваннинг нархини қайтадан чиқардик. Ёнимдан пул олиб орадаги фарқни тўлаб қўяқолдим.\n— Бу сенга нимага керак? — деб сўради Шоди.\n— Керак-да, — дедим мен. — Креслоларни ҳам сўраб келса, бериб юборинг. Фарқини яна ўзим тўлайман. Сиз ҳаракатингизни қилаверинг-да энди.\n— Бу дейман, шу жувонда қасдинг бор-ов.\n— Сизга нима фарқи бор?\n— Тўғри, — деди Шоди. — Менга нима фарқи бор.\nҲақиқатан, ўйлаган ниятим ёмон бўлган. Мен шу режам орқали Иродани йўлдан урмоқчи эдим. Бу ишим тузуккина натижа беришига ишонардим.\nКунларни қувиб кунлар ўтарди, лекин Ирода хаёлимдан кетмасди. Ўша куни, дўконда, жиҳозларни бирма-бир ушлаб, силаб кўраётгани, сотувчидан нархини сўрашга ботинолмаётгани, худди омонатдек, чўчитсанг ҳозир пириллаб учиб кетадиган қушдек ўзини тутиши кўз олдимда гавдаланаверди. Қўлидан келганча ўзига оро берган бўлса-да, одмигина кийим-бош, ҳаракатлари унинг оддий бир оиладанлигини, уйим деб, жойим деб жонини жабборга бериб юрадиган жафокаш, ҳаёли аёллар хилидан эканлигини кўрсатиб турарди. Шундай бир жувонга қўллаётган бу ҳунарим ўта аянчли эканини ўйлаб ўзимдан-ўзим жирканиб кетдим. Ахир ахлоқсиз бир аёл бошқасиниям йўлига тортаверса, ниятига етаверса оқибати нима бўлади? Том маънодаги аёл деган номнинг қадри қаерда қолади. Мен нима қиляпман ўзи. Бир бегуноҳ жинсдошимга шунчалик жабр қилиш, бургага аччиқ қилиб кўрпани куйдиришга тенг эмасмикан. Шахсий армонларим, ранжу аламларим туфайли ниш ураётган ёвузлик, шафқатсизлик илдизларини ўз вақтида қуритишим зарурлигини сезиб қолдим. Инсон эканлигимни батамом унутиб қўймаслигим, озгина бўлса-да диёнатим борлигини, ўзимнинг, яратганнинг қаршисида исботлашим учун анчадан бери хаёлимни, вужудимни эгаллаб олган қасд олиш ниятимни юмшатгим келди.\nВақт топиб Шодининг дўконига бордим. Дўкондор мени кўриб қувониб кетди:\n— Ўзи сен керак эдинг, келганинг яхши бўлди, — деди.\n— Нима гап?\n— Анави Ирода дегани кеча келиб креслоларни ҳам сотиб олиб кетди. Келишилган бўйича яна арзонга бериб юбордим.\nМен ноилож қолдим. Ваъдамга вафо қилиб кресло¬ларнинг ҳақиқий нархи орасидаги фарқни тўлашимга тўғри келди.\n— Энди бошқа нарса олса фарқини тўламайман, — дедим. — Менинг ортиқча пулим йўқ. Илтимос, ўша Ироданинг бошини айлантириб юрманг энди. Менга шуёғиям етади.\n— Хўп, хўп, гўзалим, — деди Шоди. — Лекин қарасам барибирам зўр нарса экан.\nЎша куни елкамдан тоғ қулагандек ўзимни енгил сездим. Сарфлаган пулларимга ҳам ачинмадим. Ҳаётим давомида қилаётган хатоларимдан бирини ўз вақтида тузата билганимдан хурсанд бўлдим. Шу қилган тўғри ишим эвазига адоватимни ҳам унутишга рози эдим.\nБироқ ҳодисалар оқимини, тақдирни ҳеч қачон измингда тутиб туролмайсан. Ҳаёт китоби турмуш йўлида сенга ҳар доим сен ўқишни тахмин қилмаган янги-янги саҳифаларни оча боради. Унда ўқиган сатрларингнинг маъносини ҳали яхши тушуниб улгурмай навбатдаги вараққа ўтишга мажбурсан. Шунинг учун ҳам биз кундалик харажатларимизни, ўзимиз хоҳлагандай идора қилишга, тирикчилик шартларини рисоладагидек адо этишга қодир эмасмиз...\nБаҳор кунларининг бирида бекатдан туриб Ироданинг бир аравакаш кўмагида хонтахта, карниз олиб ўтаётганини кўриб қолдим. Қаердан олганини билмадим-у, бу жиҳозлар Шодининг дўконида ҳам борлигини эсладим. Мулоҳаза қилиб кўриб мени ваҳима босди. Бораётган манзилимдан қайтиб Шодининг дўконига йўл олдим.\nШоди дўкон ичида ҳисоб-китоб дафтарини титкилаб ўтирарди. Мени кўриб:\n— Келинг энди, гўзалим, — деб қарши олди.\nСўрашгач, унга йўлда Иродани кўрганимни айтдим.\n— Хонтахта олди бугун, — деди. — Карниз ҳам сотдим. Арзонга сотдим, — дея ҳиринглади Шоди.\n— Арзонга дейсизми?\n— Қўрқма, сулувим, фарқини сендан олмайман. Энди бу ёғини ўзимиз келишаверамиз.\nШодининг ғирромликларини олдиндан ҳисобга олмаганимдан афсус чекдим. Сир бой бермай:\n— Қалай, йўлга киряптими? — деб сўрадим.\n— Анча-мунча қайсар экан лекин. Одамни нуқул убиткага туширяпти.\n— Ундан воз кечинг дегандим-ку.\n— Ёқиб қолганда, қурғур. Энди воз кечиб бўлмайди.\n— Шоди, илтимос, — дедим. — Уни ўз ҳолига қўйинг.\nШоди қўлидаги дафтарни зарда билан бир токчага ирғитди.\n— Жоним, — деди менга юзланиб. — Буёғи энди бизнинг ишимиз. Убиткани ким тўлайди, убиткани. Сен тўламайсан-ку.\n— Тўлайман, — дедим.\n— Йўқ, энди анов жононнинг тўлови керак, билдингми..."\n"Бекмурод! Мен ўшанда нима қиларимни билолмай қолдим. Шоди тутган жойини қўймайдиганлар тоифасидан эди. Иродани исноддан сақлаб қолиш чорасини кўп қидирдим. Ўзи билан учрашиб тушунтирсам бўлмасди. Ўзимни ошкор қилишни истамадим...\nСиздан бир ўтинчим бор, Бекмурод. Марҳум хотинингизга маломат тошини отманг. Ирода ҳеч қачон хиёнат йўлига кирмаган. У эрига содиқ бир аёл сифатида нимани қилган бўлса сизнинг оилангиз ободлиги учун қилди. Сиз ён-верингизга алангламай ўзингиз амал қилган эътиқодингизда маҳкам турган ҳолда бир кун келиб келажакда етишингиз лозим бўлган фаровон, тўкис ҳаёт илинжида юрган кезингизда аёлингиз на кечиктириб, на инкор қилиб бўладиган бугунги кун ташвишлари билан яшади, заҳмат чекди. Чекига тушган мушкул вазифани сидқидилдан ҳалол бажарди.\nҲолбуки, Ироданинг кечирган ҳаётини мен каби йўлдан адашганлар орзу қилади, холос. Менинг Иродада асло хусуматим йўқ эди, қасдим... сиздан, фақат сиздан эди.\n...Мен ўшанда шундай йўлни танладим-ки, мақсадим, ҳам Иродани ўта хавфли йўлдан қайтариш, ҳам бир йўла... бир йўла сиздан қасд олиш эди.\nЙўлини қилиб қўлга туширган телефон рақамини териб ишхонангизга сим қоқдим. Ўша сиз эшитган гапларни мен айтган эдим: «Бекмурод! Эшитяпсизми? Аёлингизни сизга қанчалик вафодорлигини уйингизга опкелинган арзон-гаров жиҳозлардан сўранг»;.\nШу гапни эшитиб сизнинг ёмон аҳволга тушишингизни истадим. Юрагингизга ғулғула оралаб ўзингизни қўярга жой тополмай қолишингизни хоҳладим. Бутун вужудингиздан даҳшатли кечинмаларни ўтказишингизни, бир кун, ақалли бир кун бўлса ҳам ўз ёғингизда ўзингиз қоврилишингизни ихтиёр этдим.\nМенинг ўйлаган ўйим бўйича сиз уйга бориб Иродани қийноқ-қистовга олишингиз, суриштири-шингиз, бир кун, бир кунгина азият чекишингиз лозим эди. Эртаси куни эса мен яна ишхонангизга, сизга сим қоқиб, бор гапни тушунтириб, ўзимни ҳам танитмоқчи бўлгандим. Иродани оқлаб бермоқчи эдим.\nАфсус, минг афсуслар бўлсинки...\nЭртаси куни ишхонангизга телефон қилсам, ишда йўқлигингизни, негадир бугун келмаганингизни айтишди. Шунда мени ваҳима босди. Миямга минг ўйлар келиб хавотирим кучайгандан кучайди. Кўпам ўйлаб ўтирмай уйингизга жўнадим.\nЙўлда калламга яна бир фикр келди: «Бекмурод Шодининг дўконига борармикан?»; Ортимга қайтиб дўконга шошилдим. Кириб борсам Шодининг ўзи бор экан. Мени кўриб еб қўйгудек ўқрайиб қаради.\n— Нима гап? — деб сўрадим ўзимни хотиржам тутишга уриниб.\n— Ирода келувди, — деди Шоди пинагини бузмай.\n— Ҳа, Ирода. Орқасидан эркагини сен юборувдингми? Акасимиди, эримиди у. Ё тоғасимиди?\n— Мен ҳеч кимни юбормадим.\n— Сен юбормаган бўлсанг, тузук, — деди Шоди, энди у ёқ-бу ёққа аланглаб. — Ирода келувди. Сен айнитиб қўймай бир ҳаққимни олай деб алдаб ичкариги хонага олиб кирган эдим. Бир қучоқлашга улгурдим, холос. Кийикдек ҳуркак экан занғар, суғурилиб қочди. Ташқарида бир эркак таниши бор экан палакат, сезиб қолди.\n— Кейин-чи эмиш. Кейин эркаги менга ўшқириб капалагимни учирди, ғажиб ташлай деди. Бир амаллаб чиқариб юбордим. Шеригим мелиса чақираман деб пўписа қилувди, шундан пасайди-ёв...\nШоди гапириб турган чоғда мен ташқарига отилдим. Автобусга ўтириб тўппа-тўғри уйингизга жўнадим. «Нима бўлсам мен бўлай»;, — деб ўйладим. — Эртароқ бир фалокатнинг олдини олай".\nЗарур бекатга етгач, автобусдан тушдим-да йўлак бўйлаб жадал юриб кетдим. Яқинлашганимда хонадонин¬гиз жойлашган икки қаватли уй эшиги ёнида бир тўда одамларни, енгил машинани кўрдим. Хавотирланиб қадамимни тезлатдим. Етиб боргунимча енгил машина жойидан жилиб тўдадан узоқлашди. Ҳали тарқамай, гап-сўз қилиб турган кишиларнинг биридан нима гаплигини сўрадим.\n— Бир қўшни аёл зинадан йиқилибди, — деди у.\n— Оти нима?\n"Мактабни битириш даврларингизни эслайсизми? Буни унутиб бўлармиди. Шунга йигирма йилдан ошиб кетибди.\nСинфдаги энг мағрур, энг олифта бола эдингиз. Ўзингиз мутлақо ажралиб турардингиз. Бошқа болларга ўхшаб чучмал гаплар гапириш, бачкана қилиқлар қилиш сизга бегона эди. Бежирим кийинишингиз, ўзингизни тутишингиз, гап-сўзларингиз, фикрларингиз сизни тенгдошлар орасида ёши улуғдек кўрсатарди. Синфдош¬ларингиз ҳам ўзлари сезмаган ҳолда сизга буйсунишар, ортингиздан эргашардилар. Тўғриси, сиз уларни унчалик менсимасдингиз ҳам. Боллар, қизлар буни сезишмаса-да, ўрганиб кетишган, гўё шундай билиши керакдек эди. Ёлғиз Ўролга бироз хайрихоҳлик билдирардингиз чамамда, у билан яқин дўстлик ришталарини унча-мунча боғлагандек эдингиз, бирга юрардингиз.\nАгар билсангиз, синфдаги ҳамма қизлар билан сизни ёқтиришса-да, лекин ажабо, севиб қолишдан қўрқишарди. Бунга ҳақлари йўқдек, муносиб эмасдек билишарди ўзларини.\nБекмурод! Энди айнан кимлигимни, исмимни ошкор қилиш вақти келди деб ҳисоблайман. Мен ўша синфдош қизларингизнинг бириман. Мен Ноиламан.\nБалки унчалик эслаёлмассиз ҳам, чунки мен сиз билан икки йилгина синфдош бўлганман холос.\nКичик қишлоғимиздаги саккиз йиллик мактабни битириб юқори синфларда ўқиш учун сизларнинг қишлоғингизга келган эдим. Холамникида турардим. Аттестат олиб институга киришни орзу қилардим. Ўқишларим яхши бўлганлиги учун ота-онам катта ўқишларга боришимга қарши эмас эдилар. Лекин келажак режаларим, умидларим қанчалик улкан бўлмасин, бу ерда сизни учратгач қалбимга ҳали нотаниш, ёввойи, илиқ бир туйғунинг ҳам сизиб кира бошлаганини ҳис этардим. Сизни ёқтиришадиган бошқа синфдош қизлар сингари ҳисларимни жиловлаб юришга қурбим етмас, рости, сизни севиб қолишга ўзимни нолойиқ деб ҳисобламасдим.\nАтайлаб орқа партада ўтириб кўзларимни сиздан узмасдим. Оқ юзингизга, дудоқларингизга, кўзларингизга соатлаб қараб ўтиришга рози эдим. Дид билан таралган қоп-қора сочларингизни бориб силагим келарди. Сиз эса парво қилмасдингиз. Ўзгалар аллақачон сезган нарсани сиз сезмасдингиз, сезсангиз-да, сезмаганга олардингиз.\nАйни ўша чоғларда, холамнинг уйидаги мўъжаз хонамда, яшириб юрадиган хотира дафтаримнинг орасида яқин ўртоғингиз Ўрол ёзган хатлар ҳам йиғилиб борарди.\nЎрол ўзининг менга бўлган муҳаббати шунчаки ҳавас эмаслиги тўғрисида ёзарди. Ўзига ром қилиш иштиёқида севги шеърлари битарди. Менинг унга хайрихоҳлик билдиришимни сўрарди, агар уни рад этмасам бир умр мени авайлаб-асрашини, эъзозлашини, ҳурмат қилишини айтарди, ваъдалар берарди. Аммо мен Ўролнинг дил изҳорларига жавоб ёзмасдим. Хатларини эса ёшлик йилларимдан бир хотира сифатида сақлаб қўйгим келарди, холос.\nМен сизга хатлар ёзмасдим, севишимга ишора қилинган бирор сўз айтмасдим. Буларни сиздан кутардим. Интиқиб кутардим.\nНиҳоят, 10-синфда ўқишни тугаллаб давлат имтиҳонларини топширишга тайёрлана бошладик. Бир куни тайёрланиш чоғида синфда ўтириб бир синфдош дугонамнинг янги сотиб олган нарсасини қизлар билан томоша қилдик. Бу аёллар соати эди. Қизил қутичасидан олиб бирма-бир тақиб кўрдик. Навбат менга келганда қўлимга тақиб олиб:\n— Шуни менга бе-ер, — деб ялиндим эгасига ҳазил¬лашиб. — Шунақасини жуда хоҳлардим, берақо-ол.\n— Ҳо-о, — деди дугонам ҳам қўлимга ёпишиб. — Керак бўлса ўзинг ол.\n— Бўлмаса қутичасини ола-ай...\nКулишиб ўтирдик. Синфда ўғил болалар ҳам бор эди.\nБу суҳбатни ёдга солганим, сизга эслатганим ҳам бежиз эмас. Балки шу суҳбат содир бўлмаганида...\nСўнгги имтиҳон куни сиз мени четга чақирдингиз-да, қўлимга қоғозга ўроғлик нарса узатдингиз.\n— Бу нима? — деб сўрадим.\n— Олавер, совға.\nСира кутилмагандим. Бироз каловланиб қолдим.\n— Олавер, олавер. Сенга. Хатиниям ўқи!\nМен олдим, сиз бошқа ҳеч нарса демай қайрилиб кетдингиз.\nЎзимни қўярга жой тополмай қолдим. Овлоқроқ жой қидириб анча овора бўлдим. Қувончим ичимга сиғмасди. Ҳозир портлаб кетадигандек эдим. Бир синфга кириб эшикни ёпдим-да, уни орқам билан тутиб турган ҳолда қоғоз ўрамини секинлик билан очдим. Ичида қизил рангли соат қутиси бор эди. Ҳалиги дугонамникидан.\nЭнтикиб кетдим: «Наҳотки, наҳотки Бекмурод менга бирданига соат совға қилаётган бўлса»;. Қутини очиб қарасам ичидаги соат эмас, қатма-қат тахланган мунчоқ экан. Дур мунчоғи. Мунчоқни қўлимга олдим-да айлантириб томоша қилдим. Унинг соат эмаслигидан заррача ҳам хафа бўлганим йўқ. Бу нима эканлигидан қатъий назар Бекмуроднинг Ноилага қилган совғаси эди. Кейин хатни қидирдим. Бир энлик хат қутичанинг тубида экан. Очиб ўқидим: «Ноила! Кечга томон, бузоқ излаб тошқўрага кел. Сенга зарур гапларим бор»;.\nЎша куни уйга қайтгач, мунчоқни бўйнимга тақиб ўзимни шифонер ойнасига солдим. Аксимга боқиб дунёдаги энг чиройли, энг бахтли қиз ўзим эканлигимдан ғурурланиб кетдим.\nЭнди кеч бўлишини кутардим. Бекмуроднинг «зарур»; гапларини тинглаш учун, ўзимнинг ҳам дил-изҳорла¬римни айтиш учун жон-жон деб тошқўрага бораман.\nХоламларнинг уйлари қишлоқнинг четроғида, кунботиш томонда жойлашган бўлиб, яйлов бошидаги кўҳна, ташландиқ тошқўра у ерга яқин эди. Эрталаб подачи молларни яйлов ичкарисига ҳайдаб кетгач орқасидан бузоқларни бўшатардик. Пода қайтишдан олдин ҳар куни бузоқ излагани чиқардик. Кўпинча уларни эски тошқўра атрофида топиб ҳайдаб келардик.\nЎша куни кечга томон ҳар кунгидек холамнинг қизчасини эргаштириб олмай «бузоқ излагани»; ёлғиз чиқдим. Тўғри тошқўра томонга бордим. Ён-атрофда ўтлаб юрган бузоқлар ичида холамники йўқ экан. Бу менга айни муддао эди. Бузоқ у ерда йўқ экан, деб қўяқоламан. Бошқалар келса бизни кўриб қолмасин деб ўтлаб юрган бузоқларни ҳайдаб бир жойга тўпладим-да, чу-чулаб қишлоқ томонга қувдим.\nАланглаб қидирдим, кўҳна тошқўранинг ён-берида сиз кўринмадингиз. Шунда томи йўқ чўпон чайласи томондан заиф ҳуштак овози келди. Келмаганми, деб ўйловдим, сасингизни эшитиб кўнглим хотиржам тортди. Кўз югуртириб атрофда ҳеч ким йўқлигига ишонч ҳосил қилгач чайла томонга юрдим. Яқинлашиб эшик ўрнидан ичкарига қарадим. Кўринмадингиз. Кўнглимга бир хавотир оралади, лекин яна тинчландим.\nСизни ҳазиллашяпти, ичкарида яшириниб турибди, деб ўйладим.\n— Бекмурод, ичкаридамисиз? Бекмурод! — деб чақирдим.\n— Шу ердаман-ку, — деган паст, бўғиқ товуш эшитилди.\nБу сизнинг товушингиз эканлигига ишондим. Юрак ҳовучлаганча секин юриб ичкарига қадам қўйдим-у, девор панасида... девор панасида Муртозни кўрдим. Бу ўша, бир амаллаб ҳарбийни битириб келиб ишёқмасликни касб қилиб олган бозорчи, ота-онасини шўрлатиб бир ҳафта қишлоқда, бир ҳафта шаҳарда изғиб юрадиган дайди, тўйларда маст бўлиб жанжал чиқара¬диган бетайин, ўғирлик, ғарлик қилиб қишлоқдаги¬ларнинг жонига теккан худобезор Муртоз эди.\nМен уни кўрдим-у, қўрқувдан тош қотиб қолдим. У шартта қўлимдан тутиб мени ўзига тортди.\n— Қўйиб юборинг! — деб бақириб юбордим.\n— Қўрқма, сенда гапим бор, менга қулоқ сол.\n— Қўйиб юборинг, ҳозир яна бақираман.\n— Бақирма, биров эшитса ўзинг шарманда бўласан. Мен сени яхши кўраман. Сени оламан.\nМен жонимнинг борича қичқирмоқчи бўлиб оғиз жуфтлаганимда у мени шартта қучоқлаб оғзимни бекитди. Қўйнидан ҳарчанд қутулишга чиранмай унга бас келолмай қолдим. У қобондек кучли ва шафқатсиз эди...\n...Тошқўра атрофидан подачининг ҳайқириқлари, қорамолнинг туёқ товушлари келиб турарди. Қуёш ботиб шом яқинлашаётган эди.\n— Пода ўтиб кетсин, кейин уйга кетасан, — деди Муртоз.\n— Ифлос, сен энди қамаласан.\n— Ундай дема, Худой сақласин, мен сенга уйланаман.\n— Икки дунёдаям сенга тегмайман.\nПода қишлоққа ёйилиб шом тушиб қолганида уйга кириб бордим. Холам сигир соғаётган экан. Мени кўриб:\n— Қаёқда эдинг, Ноила, бузоқ ўзи келди-ку, — деди.\n— Уни излаб юрувдим.\nЙиғламсираб гапирганим, овозимдаги ўзгаришни сезиб холам ҳайрон бўлди. Сигир соғишдан тўхтаб, туриб ёнимга келди:\n— Нима бўлди сенга, — деди афт-ангоримга, уст-бошимга қараб. — Йиқилдингми?\nМен ҳўнграб йиғлаб юбордим:\n— Ҳа, йиқилдим, — дедим-у, холамни қучоқлаб олдим.\n— Қаерда йиқилдинг, Ноила?\nМен ич-ичимдан бўзлаб йиғлаганча:\n— Йиқилдим, холажон, йиқилдим, — дердим. — Мен йиқилиб тушдим, холажон. Ёмон йиқилдим".\nБекмурод! Ўшанда холам менинг номусим топталганини билиб ич-ичидан куйиб кетди.Мени уйига олиб келганидан минг пушаймон еди. Бироқ шармандагарчиликдан қутулиш учун буни яширишдан ўзга иложимиз йўқ эди. Холам қанча зўрлагани билан Муртозни айтмадим. Мабодо, унга тегишимга тўғри келиб қолса, буни сираям хоҳламасдим.\nКечалари ўйлаб мижжа қоқмай чиқардим. Наҳотки Бекмурод мени алдаб Муртозга тўғрилаган бўлса. Йўқ, бўлиши мумкин эмас. У шунчалик паст кетадиган йигитлардан эмас. Унинг иши чиқиб боролмай қолган бўлса керак. Муртознинг у ерда пайдо бўлиб қолиши тасодифий. Орқамдан тушиб пойлаб борган, чунки тез-тез у ердан бузоқ ҳайдаб келишимни билган бўлиши мумкин. Тахминим тўғри чиқиши учун сиз боролма¬ганингиз сабабини айтишингиз лозим эди. Лекин негадир бундай бўлмади. Сиз дом-дараксиз кетдингиз.\nҚанчалар тушкун кайфиятда бўлмайин, ўша йили холам мени аввалдан ўзим хоҳлаган тиббиёт институтига ҳужжат топширишга кўндирди.\nБиласизми, менинг изимдан бориб Ўрол ҳам ўша институтга ҳужжат топширди. Ўрол ўтди, мен йиқилдим.\nҲаёт давом этар экан, не бўлгандаям инсон тўхтаб қолмай яшаш учун курашаверади. Топталган умидлари ўрнини янгилари эгаллайди. Юракдаги доғларни ғубор қоплайди.\nЭнди мен ҳам қишлоққа қайтиб ғамларга кўмилиб ўтирмоқчи эмасдим. Шаҳарда тиббиёт техникумига ўқишга кирдим. Ҳаётимни яхшилашим, изга солиб кетишим учун саъй-ҳаракатлар қилишим даркор эди.\nОрадан бир йилча вақт ўтиб мени излаб Муртоз техникумга борди. На ўқишда, на ётоқхонада ҳол-жонимга қўймай орқамдан эргашиб юрди. Гаплашсам, мақсади менга уйланиш эмиш. Агар ўзим рози бўлмасам қишлоққа бориб жар солармиш. Ҳақиқатни, менинг уники эканлигимни айтармиш.\nМуртоздан ҳамма нарсани кутса бўларди. Жиннилик қилиб қишлоққа лақиллаб қолса шаъним булғанишини, холамнинг, ота-онамнинг ҳам ҳоли не кечишларини ўйлаб мени ваҳима босди. Бу тентак билан муроса қилишим керак эди.\n— Сиз мени унутинг, — дедим унга. — Ҳолингизга қараб иш тутинг. Сиз уй қилиб бола боқолмайсиз.\n— Нега энди боқолмас эканман, бошқалардан кам жойим борми?\n— Бетайинсиз. Шу пайтгача бир ишнинг бошини тутмагансиз. Уйлансангиз, мени ҳам хор қиласиз.\n— Йўғ-е, Худой сақласин. Ҳали ишга ўтиб бир одам бўлай... Машина ҳам оламан. Мана кўрасан. Сенга айтмадимми, қурилишга ишга ўтяпман-ку. Уй олишгаям ёзиламан.\n— Ишга ўтиб одам бўлсангиз кейин бир нарса дейман, — дедим мен. — Унгача хайр!\nШундан кейин Муртоз кўринмай қолди. Орадан бирор ҳафта ўтиб яна пайдо бўлди.\n— Одам бўлдим, — деди у. — Қурилишда ишлаяпман. Бугун, эрта дам олиш. Шунга келдим, аванс ҳам олдим. Мана, — у дўппайиб турган кистасини кўрсатди. — Юр, сени айлантириб келаман.\n— Айланишга ҳали эрта, — дедим мен. — Пулларингизни беҳудага совурмай, йиғинг, уй олинг, кейин тўй қилиб...\n— Ҳаммаси бўлади, — деди Муртоз. — Йўқ дема энди, дарров ўзим олиб келиб қўяман.\nЯлинтираверишдан хижолат бўлиб, кўндим.\nУ шаҳар айлантирди. Кинога олиб тушди. Овқатландик. Кейин у мени ётоқхонага олиб келиб қўйди.\nМуртоз мен ўйлагандан бошқача экан. Юзи хўм¬райган, калласи катта, серсоч, гавдали, кўринишидан ҳурпайган бўрини эслатадиган кўримсиз бир йигит бўлса-да, аслида хушчақчақ, таваккалчи, тўпори, содда эди.\nБиз энди ҳар ҳафта дам олиш кунлари айланишга чиқадиган бўлдик. Муртоз кўнглимга қараб айтганимни қилар, кулгили қилиқлари, гаплари билан димоғимни чоғларди. Бир якшанба куни биз яна айланишга чиқдик. Муртоз менга домдан бир бўш уй топганлигини, уни сотиб олмоқчи эканлигини айтди.\n— Хоҳласанг ҳозир олиб бориб сенга кўрсатаман, — деди.\n— Неча хонали?\n— Бир хона, лекин тоза, зўр уй. Ҳамма шароити бор. Арзонга гаплашяпман.\n— Мен бормайман, — дедим. — Ўзингизга ёқса олаверинг-да.\n— Энди, сен ҳам кўргин, илтимос.\nМен ноилож рози бўлдим. Ўша уйга бориб учинчи қаватга кўтарилдик. Мен уй эшиги ёнида кутиб турдим, у тўртинчи қаватга кўтарилиб уй эгасидан калитни олиб келди. Мен ҳайрон бўлиб:\n— Эгаси ўзи кўрсатмайдими? — дедим.\n— Э-э, у бизнинг акахонда бўлади-ку. Қурилишда бирга ишлаймиз.\nУй эшигини очиб ичкарига кирдик. Хона ростдан ҳам яхши эди.\n— Шу уйни оламан, — деди Муртоз. — Кейинчалик кўп хоналисига алмаштириб олаверамиз.\n— Яхши, кетдикми энди?\n— Кетамиз, кел озроқ ўтирайлик. Гаплашайлик мундай. Мени планларим катта. Сен менга тегсанг бўлди, фақат. Кейин бориб-бориб кўп хонали уйни ҳам сотиб коттеж-ҳовли оламиз. Ҳали михдай яшаб кетамиз...\nБиз хонадан жуда кеч чиқдик.\nЭнди биз Муртоз сотиб олаётган уйда тез-тез учрашиб турадиган бўлдик. Унга турмушга чиқишга розилик бердим.\nЎша учрашувларнинг бирида Муртоз менга бир сирни очди..."\n"Бекмурод! Ўша учрашувларнинг бирида Муртоз менга бир сирни очди.\nМактабни тугаллаш арафасида синфда ўтириб бир синфдош дугонамнинг қизил қутичадаги соатини тақиб кўрганимизни сизга эслатган эдим. Буни ўғил болалар, шахсан сиз ҳам кўрган эдингиз. Маҳалладошингиз Муртоз ўша кезларда сиз билан тез-тез ҳангома қилиб турарди. Бир куни у сизга дардини очишга жазм қилади:\n— Ноила деган синфдошинг бор-а?\n— Бор, нима эди?\n— Тоза зўр қиз-да лекин, тўғрими?\n— Сени яхши кўрар экан, эшитдим. Сен ҳам яхши кўрасанми?\n— Э, қўйсангиз-чи. Мен яхши кўрмайман.\n— Тўғри қиласан. Момо қилармидинг уни. Ноилани менга бер, мен яхши кўраман лекин.\nСиз кулиб қўйдингиз. Кейин:\n— Майли, олаверинг, — дедингиз.\n— Лекин, жўра, битта муаммо бор, у билан учрашай десам учрашмайди-да.\n— Нега энди?\n— Нега десанг, мен сенга ўхшаган келишган эмасман-да.\n— Ким айтди буни, сиздай чиройли йигит борми.\n— Тўғри айтасанку-я, буни ўзим ҳам биламан, бироқ қизлар билмайди-да.\n— Унда нима қилиш керак? — деб сўрадингиз.\n— Менга бир ёрдаминг керак-да. Мени Ноила билан учраштирсанг, — деди Муртоз.\n— Сен Ноилага бир жойга учрашишни таклиф қилсанг бўлди, кейин ўша жойга мен бораман.\n— Э, йўғ-е, — дедингиз сиз. — Мен бундай қилолмайман. Ўзингиз йўлини қилиб учрашаверинг.\n— Бир илтимос қилувдик-да энди, ука. Одамнинг одамга иши тушмайдими. Мана, мактабни битиряпсан, ўқишга жўнаяпсан. Эрта-индин шаҳарга борасан. Қишлоқ боласига шаҳарда жойлашиш қийин. Шаҳарни мана биз яхши биламиз, ука. Ўша ёқларда бизнинг ҳам ёрдамимиз тегиб қолар. Квартира, ётоқжой дегандай, юриш-туриш дегандай... Қари билганни пари билмас...\nСиз бу гаплардан ўйланиб қолдингиз. Балки Муртоздан бироз чўчигандирсиз ҳам, чунки у шаҳарда сизга яхшилик қилишдан ташқари, асабига тегсангиз, ёмонлик ҳам соғиниши мумкин.\n— Унда... — дедингиз тутилиб, — ўша Ноилага аввал совға бериш керак, ўшанда яхши чиқади.\n— Ў-ў, баракалла, қандай совға берай, сен биласанми?\n— Маслаҳатим, у ҳозир чиққан аёллар соатини яхши кўради. Ўшандан совға қилинг.\n— Соат дейсанми? Соат қиммат-ку.\n— Унда бошқа нарса совға қилинг.\n— Майли, лекин ўшани сен ўзингнинг номингдан берасан, майлими?\nСизнинг энсангиз қотиб ўйланиб қолдингиз-да:\n— Майли, — дедингиз.\nКечаси, алламаҳал уйингизга биров чақириб келди. Уйдагилар сизни Муртоз чақираётганини айтишди.\nМуртоз сизни ёруғ жойга олиб бир мунчоқ кўрсатди:\n— Пул кам эди жўра, — деди. — Шуни топдим.\n— Яхши, ўзингиз беринг-да, энди.\n— Йўғ-э, келишдик-ку, сен берасан. Ўша сен айтган янги чиққан соатниям топдим. Лекин қутиси менга тегди. Мунчоқни шунинг ичига соламиз. Шуни эртагаёқ Ноилага олиб бориб бер. Ўзингнинг номингдан бер. Бўлмаса олмайди. Кейин, тошқўра бор-ку, ўша жойга кечқурунга таклиф қил. Бўлдими?\n— Нега энди тошқўрага\n— Овлоқроқ-да, жўра.\n— Нима қиласиз у ерда?\n— Э-э, ҳеч нарса қилмайман, қўрқма, гаплаша¬ман, бўлди. Оқшомга чақирмаяпман-ку.\nСиз яна ўйланиб қолдингиз. Муртозни шунча овора қилиб энди рад этишга росмана чўчий бошладингиз. Сўнгра рози бўлдингиз...\nМуртоз шу сирни очганда сизга нисбатан менда нафрат ҳисси пайдо бўлган бўлса-да, кейинчалик сиздан қасд олишни кўнглимга тугмагандим. Сабаби, мен энди тақдирга тан бериб шу Муртоз билан ҳаётимни боғламоқчи эдим. Унга турмушга чиқсам исноддан қутуламан, яқинларимнинг юзини ерга қаратмайман, деб ўйлардим. Дунёда ҳамма аёллар қийналиб-қийналиб уй қилади. Мен ҳам Муртоздан бир йўлини тополмай юрган йигитни йўлга солсам, унга жуфт бўлиб кўп қатори оила қурсам, зурёд орттирсам армонларим ариб муродимга етишимга ишонардим...\nБекмурод! Менинг оддийгина турмуш қуришга интилган бир аёл сифатидаги сўнгги умидларим ҳам чиппакка чиқиб тезда барҳам топди. Муртознинг қурилишда ишлаётгани-ю, пул тўплаётгани, одам бўлиш учун қилган саъй-ҳаракатлари-ю, берган ваъдалари бир чўпчак бўлиб чиқди. Сотиб олмоқчи бўлаётган уйи суюқоёқларни «меҳмон»; қиладиган ишратхонагина экан, холос. Бир гал Муртоз ўша уйда олдимга бегона эркакни ташлаб кетди-ю, кейин бошқа кўзимга кўринмади.\nМени бешафқат, маккор тақдир аста-секин соғлом турмуш тарзи билан ёнма-ён мавжуд бўлган ифлос кечирмишлар уммонига ғарқ эта бошлади. Шаҳватпараст эркаклардан, бузуқи аёллардан танишлар орттирдим. Уларнинг беандиша, бешарм дунёсига кириб бордим. Ўқишдан ҳайдалиб, у ер-бу ерда кун кечириб юрадиган бўлдим. Тоғу-тошда бир умр чўпонлик қилиб ўтаётган авом отам, қишлоқдан чиқмаган онам мени назорат қилолмасдилар. Улар мен ҳақимдаги миш-мишларни аллақачон эшитишиб, ноилож тўнғич қизларидан кўнгил узиб, энди сингилларимга умид боғлаб ўтиришганини сезардим. Қишлоқдошларимдан бир нечтаси ота-онамнинг илтимоси билан шаҳарда мени топишдиям, аммо уларга бўйин эгмадим, насиҳатларига қулоқ тутмадим.\nМен шаҳарда фоҳишалар дунёсининг тартиб-қоидаларига бўйсуниб яшар, қўшмачилар назорати остида «фаолият»; юритардим. Махсус турар-жойларимиз, ҳатто маошимиз ҳам бор эди. Юрагимнинг тубида бу жирканч, беҳаловат ҳаётга нисбатан кучли нафратимни асраб юрган бўлсам-да, ундан воз кечишга чорасиз эдим. Менинг ҳам бир оила бекаси бўлиб умр кечириш ҳақидаги орзуларим армонга айланиб бўлганлигидан азобланардим.\nОйлар, йиллар, хуллас, шошма-шошар вақт ҳар жабҳада, хусусан, фоҳишалар ҳаётида ҳам маълум хулосалар ясайди, ҳукмлар чиқаради. Ёшим ўттиздан ўтиб энди «буюртмалар»; кам тушадиган бўлиб бораётган кезларда кун кўришим учун қўшмачиликни ҳам касб тута бошладим. Бу йўлда менга бир кекса қўшмачи аёл ҳомийлик қиларди. У мени ёшликда вафот этиб кетган қизига ўхшатгани, уни эслатишим туфайли яхши кўрар, ёрдамини аямасди. Шаҳар чеккароғидаги эски уйини ҳам вақтинча менга бериб қўйганди.\nБир куни... бир куни бозорда сизни кўриб қолдим. Хотинингиз ва болаларингиз ҳам бор эди. Нарсалар харид қилиб юрардингиз. Сотувчиларга луқма отиб ҳазиллашар, ғоят хушчақчақ эдингиз. Юрган йўлингизда очиқ юз билан кўкрак кериб борардингиз. Илгаригидек мағрур, олифта эдингиз. Тоза ишда ишлашингиз, оилангиз борлигидан мамнунлигингиз, ҳаётда хотиржамлигингиз шундоққина сезилиб, кўриниб турарди.\nШунда менинг қалбимда сизга бўлган нафратим яна қайта алангалади. Ҳасадим қулф урди. Ўзимнинг шу кунларга тушишимнинг, икки дунём хор бўлиши¬нинг асл сабабчисини сизда кўрдим. Эҳтиросларим мени ўраб юрагимда сиздан қачондир қасд олиш нияти туғилди. Кўп мулоҳаза қилиб ўтирмай бозордаги танишларимдан биридан сизнинг манзилингизни билиб беришини сўрадим. У илтимосимни рад этмай кетингиздан одам қўйди...\nБекмурод! Мен танишларим орқали бир ҳафта ичида манзилингиздан ташқари оилангиз аъзолари, турмушингиз, ўзингизнинг ўтмишингиз, ҳозирги иш жойингиз ва кўпгина бошқа нарсалар тўғрисида билиб олдим. Ҳатто телефон рақамларингизга ҳам эга бўлдим. Энди нима қилишим мумкинлиги ҳақида бош қотириб юрган чоғларда Шодининг дўконида хотинингиз Иродани учратдим...\nҚолган гаплар ўзингизга аён. Кўп вақт ўтмай Ирода¬нинг уволи иккаламизниям тутди дейишга асослар етарли. Аввалига мен бедаво касалликка гирифтор бўлдим. Кейинчалик сиз ҳам қамоқҳонадан ногирон бўлиб қайт¬дингиз.\nШунга имон келтирдимки, ҳаётимизда қилган хатоларимиз бир умр бизни таъқибда ушлайди. Кун келиб хун талаб қилади. Муқаррар жазога тортади. Яна олдинда қиёматдаги жазоси-да кутиб турибди.\nМен ҳам эски ҳовлида бир ўзим яшайман. Дардим сизникидан-да оғирроқ. Ҳалиги кекса аёл ҳолимдан хабар олиб туради, ё одам жўнатади. У бўлмаса нима қилардим. Биласизми, яқинда олдимга Ўрол келди. Қандай топса топибди. Узоқ вақт суҳбатлашдик. У кетгач юм-юм йиғлаб олдим.\nБекмурод! Сўнги хат орқали учрашгунча хайр! Сизга сабр-тоқат тилайман. Салом билан, Ноила!..”\nҚутича Ва Сўнгги Мактуб\n«Бекмурод! Мен Сизга ўзимнинг манзилимни маълум қилолмайман. Биламан, бунинг сизга керагиям йўқ. Шундай бўлса-да айтиб қўяқолай: мен шу шаҳардаям, бошқасидаям йўқман. Умуман, сиз биринчи мактубимни олган пайтингиздаёқ мен бу оламда йўқ эдим. Омонат дунёсини топшириш арафасида негадир ҳалигача асраб юрганим — қутича ичидаги мана бу мунчоқни нима қилишимни билмай қолдим. Буни ўзим билан олиб кетолмайман-ку, ахир. Шунинг учун мунчоқли қутичани Сизга юбориб қўяқолдим. Ҳар қалай, унинг ягона вориси Сиз бўлсангиз керак, деб ўйладим...»;\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Is%27hoq_Ismoil._Soat_qutisidagi_marjon_(qissa)_/_Kiril&oldid=8137" dan olindi


Токио олимпиадаси учун нечта лицензия қўлга киритилди?\n30 июль, 2019, 13:02\nХабарингиз бор, 2020 йилги ёзги олимпиада ўйинларига Токио шаҳри мезбонлик қилади.\nҲар тўрт йилда ўтказиладиган мазкур нуфузли мусобақа бошланишига 363 кун қолди ва ҳозиргача икки нафар спортчимиз аллақачон Токио олимпиадаси йўлланмасини қўлга киритиб бўлди.\nБулар Ўзбекистоннинг биринчи ракеткаси Денис Истомин ва велоспорт бўйича кўплаб халқаро мусобақалар ғолиби Ольга Забелиньскаялардир. Шунингдек, ўқ отиш спорт тури бўйича Сервер Ибрагимов паралимпия ўйинларига йўлланмани нақд қилган.\nМаълумот учун, 2015 йил июнь ойида Рио олимпиадаси учун фақатгина битта лицензия қўлга киритилган эди. Ўшанда енгил атлетикачимиз Ситора Ҳамидова Бразилия пойтахтида ўтувчи олимпиадага биринчилар қаторида лицензия қўлга киритган эди.


Президент электр энергетикаси муҳокамасига бағишланган йиғилиш ўтказди\nПрезидент электр энергетикаси муҳокамасига бағишланган йиғилиш...\n13.01.2020 17:41 0 2618\nЎзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёев 13 январь куни электр энергетикаси соҳасини янада ривожлантириш бўйича жорий йилга асосий вазифалар муҳокамасига бағишланган йиғилиш ўтказди. Бу ҳақда давлат раҳбарининг матбуот хизмати хабар бермоқда.\nДавлатимиз раҳбарининг 2019 йил 1 февралдаги қарорига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги ташкил этилган эди. Ўша йилнинг 27 мартидаги Президент қарорига асосан, «Ўзбекэнерго» акциядорлик жамияти ислоҳ қилиниб, унинг негизида «Иссиқлик электр станциялари», «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» ва «Ҳудудий электр тармоқлари» акциядорлик жамиятлари ташкил топди.\nЙиғилишда ушбу эҳтиёж қайси манбалар ҳисобидан қопланиши, Жаҳон банки ва Осиё тараққиёт банки билан ҳамкорликда ишлаб чиқилган «йўл харитаси» ижроси муҳокама қилинди.\nЙиғилишда тармоқ корхоналарида рентабелликни таъминлаш, энергия истеъмоли учун қарздорликни бартараф этиш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Электр энергиясини назорат қилиш ва ҳисобга олишнинг автоматлаштирилган тизими бу борада яхши самара бераётгани қайд этилиб, «Ҳудудий электр тармоқлари» акциядорлик жамиятига йил якунигача яна 4 миллион 500 минг дона замонавий ҳисоблагичлар ўрнатиш вазифаси қўйилди.\nйиғилиш Президент электр энергетикаси


Ҳарбий хизматда бўлган талабаларга моддий ёрдам бекор қилинди\n08:28 / 22.11.2016 22889\n«Камолот» ёшлар ижтимоий ҳаракати республика Қуролли кучлари сафида ҳарбий хизматни ўтаб, тўлов-контракт асосида олий ўқув юртларига қабул қилинган фуқароларга моддий ёрдам кўрсатиш амалиётини тўхтатади. Бу ҳақда Podrobno.uz сайти ёзмоқда.\nЎзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ва Олий ва ўрта-махсус таълим вазирлигининг қўшма қарори билан 2006 йил 12 сентябрида қабул қилинган қўшма қарор ўз кучини йўқотган, деб топилди. Унга кўра, ёшлар ташкилоти армияда бўлиб қайтган талабаларга, тўлов маблағининг 30 фоизини қоплаш билан моддий ёрдам кўрсатиб келар эди.\nҲужжат ОАВда эълон қилинган кундан кучга киради.\nСолиқ низоларини судгача ҳал қилиш кенгаши иш бошлади\nМолия вазирлиги йилнинг III чорагида қанча маблағ ўзлаштириб юборилганини маълум қилди\nМолия вазирлиги вазир ўринбосари лавозимига кадрлар захирасини шакллантириш бўйича танлов эълон қилди


Бутунжаҳон таэквондо федерацияси Кенгаши йиғилиши тарихда биринчи марта онлайн видеоконференция шаклида ўтказилди – O'zbekiston Milliy paralimpiya qo'mitasi\nЎтган ҳафта Бутунжаҳон таэквондо федерацияси Кенгаши навбатдан ташқари йиғилиши тарихда биринчи марта онлайн видеоконференция шаклида бўлиб ўтди.\nЙиғилишни Бутунжаҳон таэквондо федерацияси президенти Чунгвон Чу очиб берди ва бутун дунёда Covid-19 дан жабр кўрганларга ташкилот номидан самимий ҳамдардлик билдирди. Йиғилиш давомида таэквондо спорти ҳозирги глобал инқироздан чиқиб кетиши ва аввалгидан ҳам кучлироқ бўлишини таъминлаш масаласи муҳокама қилинди.\nШунингдек, дунёда мавжуд вазиятга қарамай, Кенгаш 2021-2022 йилги мусобақаларга мезбонлик қилувчи шаҳарларни тасдиқлади.\nУнга кўра қуйидаги мусобақаларга мезбонлар номи эълон қилинди:\n-2021 йилги кадетлар ўртасидаги Жаҳон чемпионати Болгария пойтахти София шаҳрида бўлиб ўтади.\n-2022 йилги ўсмирлар ўртасидаги Жаҳон чемпионати ва Ёшлар Олимпиадасига саралаш мусобақаси Дакар шаҳрида (Сенегал) ўтказилади.\nТаъкидлаш керакки, Ёшлар Олимпиадаси 2022 йил айнан Дакар шаҳрида ўтказилади ва ушбу мусобақа дастурига биринчи марта таэквондо киритилади.\n-2022 йилги таэквондо бўйича Жаҳон чемпионатига эса Гоянг (Корея) шаҳри мезбонлик қилади.\n-2022 йилги Гран при сериясига кирувчи мусобақалар Манчестер (Англия) ва Сингапурда ўтказилади.\nКенгашнинг навбатдаги йиғилиши 12 октябрь куни Софияда ўсмирлар ўртасидаги таэквондо бўйича Жаҳон чемпионати муносабати билан ўтказилиши режалаштирилган. Мавжуд пандемия атрофидаги ноаниқликларни ҳисобга олган ҳолда, Бутунжаҳон Таэквондо федерацияси Кенгаш ва Бош ассамблеянинг йиғилишини амалда ўтказиш, иштирокчиларнинг соғлиғини ҳимоя қилиш зарур бўлса, бошқа турли вариантлар ҳам кўриб чиқади.\nИштиёқ ва ғалаба (видео)


Россияликлар Ўзбекистонга хориж паспортисиз бора олмайдилар - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n22.07.2005 11:13 msk\nРоссия Федерацияси фуқаролари энди Ўзбекистонга умумфуқаро паспорти билан бора олмайдилар. “Туркистон пресс” миллий ахборот агентлигининг хабар беришича, куни кеча Тошкентда “2000 йил 30 сентябрида Россия Федерацияси ва Ўзбекистон Республикаси ҳукуматлари ўртасидаги Россия Федерацияси ва Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг ўзаро сафарлари тўғрисидаги шартномага ўзгартириш киритиш” тўғрисидаги баённома имзоланди.\nБу қарорга кўра, россияликлар 2005 йил 13 августдан бошлаб (Россияда доимий истиқомат қилувчи Россия Фуқаролари) хориж, хизмат, дипломатик паспортлар, денгизчи паспорти ва Россия Федерациясига қайтиш тўғрисидаги гувоҳнома билан Ўзбекистон чегарасидан ўтишлари мумкин. Россиянинг ички паспортлари, ўсмирларнинг туғилганлик гувоҳномаси ва бошқа ҳужжатлар чегарадан ўтиш ҳуқуқини бермайди. 14 ёшгача бўлган болалар ота-онасидан бирининг хориж паспортига ёзилиши ёки ўзининг шахсий хориж паспорти бўлиши керак.\nИкки мамлакат ўртасидаги чегарадан ўтишнинг янги қоидаси асосан Ўзбекистоннинг русийзабон фуқароларига таъсир қилди. “Фарғона.Ру” агентлиги мухбирининг Тошкентда истиқомат қилувчилар орасида ўтказган тез-сўрови русийзабон аҳоли хорижий паспортга эга бўлмаган қариндошлари уларни кўргани кела олмаслигидан ташвишда эканини кўрсатди.\n- Менинг фарзандларим Москвада яшайди, авваллари улар имкони бўлганда кўргани келардилар. Энди эса, улар керакли ҳужжатларни расмийлаштиргани имкон ёки вақт топа олармикинлар? Ўзимда Россияга боргани етарли маблағ йўқ, - деб ташвиш билдирди пенсионерлардан бири.\n- Аниқроғи бу қарор Ўзбекистон ҳукуматининг Андижон воқеаларида кўплаган Россия журналистларидан кўнгли тўлмаганлиги билан боғлиқ. Мен ўшанда Россия элчихонаси ҳам Тошкентдан RenTV гуруҳини чиқариб юборганини эшитганман. Энди биз ҳақимизда ҳақиқатни ёзмаслик учун ёки бу ердаги ҳаёт тўғрисида ҳаётий телелавҳа тайёрламасликлари учун маҳаллий ҳукумат рухсатисиз ҳеч кимни киритишмайди, - деб ўз фикрлари билан ўртоқлашди пойтахт олийгоҳларидан бирининг талабаси.\n- Энг муҳими, Ўзбекистондан аввалгидек Россияга ишлагани бориш мумкин, - деди катта ёшлардаги эркак киши.\n- Тўғри қарор. Балки Владимир Путиннинг ўзи бизнинг президентимизга бир тарафлама имконият яратиб берган бўлса керак. Бу қарор ҳар хил қаллоблар, жиноятчилар ва сиёсий авантюристлар мамлакатимизга бемалол кириб келмаслиги учун қабул қилинган, - деди хизматчи аёл. – Туристлар масаласи қандай бўлади?.. Бу масала ҳам ечимини топар...\n- Бу алаҳсираш!.. Мен нега бундай қилинганини тушунмадим. Яна Россия билан дўстликни мустаҳкамлаш ҳақида гапирамиз, - деб қўл силтади ёш тадбиркор.


18:53 13.02.2021 (Янгиланган 19:21 13.02.2021)\nЧкалов номидаги Новосибирск авиация заводи (НАЗ) С-70 "Охотник" оғир ҳужум дронининг яна 3та намунасини яратмоқда. Машиналар доимий равишда такомиллаштирилмоқда ва 2022-2023 йилларда парвоз синовларига қўйиш режалаштирилган. Биринчи дроннинг барча синовларини ҳисобга олган ҳолда иккинчи "Овчи"га жиддий ўзгаришлар киритилди (парвоз синовлари 2019 йил августда бошланди).\nҚурилма тузилиши, электрон ускуналар тизимлари ва двигателда қўшимча ишлар якунланмоқда. Россиянинг мудофаа-саноат мажмуасидаги РИА Новости манбасига кўра, учинчи ва тўртинчи пилотсиз учар қурилмалар серия версиясига мос келади.\nЯнвар ойи бошида Ашулук полигонидаги парвоз синовлари пайтида биринчи "Овчи" 500 кг бомбалар билан қуруқликдаги нишонларни муваффақиятли яксон қилди. Мутахассисларнинг фикрига кўра, энг янги кўриш ва навигация тизими юқори аниқликда бошқариладиган қуролларнинг самарадорлиги билан эркин тушадиган (фюзеляж ички қисмидан) ўқ-дориларни ишлатишга имкон беради.\n"Овчи" илгари маълум бўлган координаталари, билан ер усти қўчмас ва чекланган ҳаракатланувчи нишонларни яксон қилишга қодир, ташқи тузатишлар ёрдамида (ҳавода нишонни белгилаш) бундан ҳам аниқроқ зарба бериш мумкин. Фюзеляж ичида бошқариладиган "ҳаво-ҳаво" ва "ҳаво-ер" ракеталари Россиянинг оғир дрони учун махсус ишлаб чиқилмоқда.\nБортида катта қурол-яроғ арсеналига эга бўлган яширин "Овчи"нинг жанговар вазифаси - узоқ масофага разведка парвозлари ва душман мудофааси (ҳудуди) қаърига юқори аниқликдаги зарбалар бериш. Дунёда унинг аналоги йўқ.\nОлдинроқ Американинг Forbes журнали хабар берган эди: АҚШ ҲҲКнинг MQ-9 Reaper ВВС "ишчи отидан" фарқли ўлароқ, Россия разведка-зарба дрони исёнчиларга қарши кураш учун эмас (ПВО воситаларисиз), балки кенг кўламли ҳарбий ҳаракатлар учун мўлжалланган. У тахминан 5 минг км масофага разведка воситалари ва 6 тоннадан ортиқ бомба ёки "ҳаво-ер" ва "ҳаво-ҳаво" ракеталарини олиб бориши мумкин. “Овчи” турли хил қурол-яроғ ва хилма-хиллиги жиҳатидан мисли кўрилмаган қобилиятларга эга.\nХорижий дронлар билан солиштириш\n21-асрнинг бошларида Исроил ва АҚШ ҳарбий учувчисиз мода ва технологияларнинг етакчилари ҳисобланар эди. Яқинда Туркия уларни қувиб ўтишга уринди, Қорабоғ можароси пайтида Bayraktar ТВ2 қилган самарали ҳаракатлари буни тасдиқлайди.\nРоссия нисбатан яқинда Ҳаво-космик кучлар манфаатлари учун пилотсиз учар қурилмаларни ишлаб чиқа бошлади - ва жуда ишончли. Биринчи муваффақиятли лойиҳа - 2020 йилда фойдаланишга топширилган “Орион-3” разведка-зарба дрони бўлди (қанот оралиғи - 8 м, парвоз оғирлиги - 1 тонна, фойдали юк - 250 кггача, тезлиги - 120 км/соат, ҳавода вақт - 24 соат).\nС-70 “Охотник” ҳақиқий технологик ютуқ бўлди. Таққослаш учун энг оғир разведка-зарба пилотсиз учар қурилмалар синфида замонавий хорижий воситалари - Исроилнинг IAI Eitan, Туркия Bayraktar Akinci, Американинг MQ-9А Reaper билан бир қаторда туриш керак. Асосий хусусиятларга кўра - диапазон, тезлик ва зарба қобилиятлари бўйича рақобатчилардан юқори.\nЭнг кичик қанот оралиғига (19 м) эга бўлишига қарамасдан "Овчи" ички қисмларида оғирлиги 6 тоннагача бўлган арсенални олиб юришга қодир. Юк кўтариш қобилияти жиҳатидан энг яқин бўлган IAI Eitan атиги 2 тонна ўқ-дориларни кўтара олади. Бинобарин, Россиянинг битта "Овчи"си жанговар шароитда Исроил, АҚШ ёки Туркияда ишлаб чиқарилган камида 3та машинани алмаштиради.\n"Овчи"нинг тезлиги - 1000 км/соат – бу унинг энг яқин рақиби MQ-9А Reaper (480 км/соат) нинг максимал имкониятларидан 2 баравар юқори. Шу билан бирга, дрондан бешинчи авлод Су-57 қирувчиси билан бирга қўллаш режалаштирилмоқда, унинг тезлиги (2100 км/соат) дрон тезлиги 1000 км/соат “Овчи” учун чегара эмас. Эҳтимол, унинг тезлиги 2000 км.\nЮқори чегарадан устун\nРоссия дрони хорижий аналогларига қараганда анча оғирроқ, турбореактив (турбопаррак эмас) двигател билан жиҳозланган, сунъий интеллект ва "учар қанот" шаклига эга. Умуман олганда, у фантастика фильмидаги ўзга сайёраликлар космик кемасига ўхшайди ва бу Россия технологик жиҳатдан олдинлаб кетганлигини кўрсатади.\nОғир разведка-зарба кўринмас дронларни яратишга қодир бўлган мамлакатлар кўп эмас. "Овчи"нинг ҳар бир сезиларли ҳаракати хорижда синчковлик билан таҳлил қилинади, шунга қарамай, ғарбий "шериклар” бундай техник хусусиятларга эришишда қийинчиликлар сезилади.\nМасалан, худди шундай америкалик оғир дрон X-47B (Northrop Grumman) лойиҳаси жойдан жилмай айланмоқ, гарчи биринчи парвоз 2011 йилда “Сухой” “Охотник”ни ишлаб чиқара бошлаганида амалга оширилган. Пентагон 2013 йилда UCLASS ҳарбий-денгиз кучлари учун пилотсиз учар қурилмаларни мослаштириш бўйича кўп харажатли дастурни ишга туширди.\n2020 йилга қадар машинани яратиш режалаштирилган эди, аммо баъзи сабабларга кўра, АҚШ ҲДК мутахассислари ҳужум дронининг самарадорлиги ва хавфсизлигига шубҳа қилишди. Шунинг учун UCLASS дастурига асосан ҳужум дронининг ҳолати аста-секин разведка, сўнгра учар ёқилғи қўйиш қурилмасигача туширилди.\nБошқа томондан, АҚШ ҲҲК нисбатан кичик бўлган XQ-28 Valkyrie дронини (юк кўтариш 450 кг, “стелс” эмас) зарба берувчи дрон сифатида мослаштиришга уринди, аммо бу умуман бошқача ҳолат.\n“Овчи" зарба авиациянинг стратегия ва тактикасини қайта ёзиб чиқишга ундаши мумкин. Бироқ, Евроосиё қитъасида Россия Федерациясининг Ҳаво-космик кучлари биринчи навбатда мудофаа вазифаларини ҳал қилишади. Зарба берадиган авиациянинг имкониятлари Россия чегаралари периметри бўйлаб жойлашган ҳаво ҳужумига қарши мудофаа ва ракетага қарши мудофаа тизимлари билан тўлдирилади. "Овчилар! жанговар сафда ўрнини эгаллаганида (2025 йилда), дунё янада тинчроқ бўлади.\nҳарбий техника, ҳарбийлар, қурол-яроғ, Исроил, Туркия, АҚШ, Россия


Мукофот пули – 1 миллион тенге!\nУмуман олганда, Туркистон вилояти бўйича 6808 фахрийга Буюк Ғалаба байрами муносабати билан бир марталик моддий ёрдам кўрсатиш учун туман, шаҳар бюджетларидан 233,2 млн. тенге маблағ ажратилди. Тўловлар 4 майгача эгаларига топширилади. Жумладан:\n-28 нафар Улуғ Ватан уруши қатнашчилари ва ногиронларига – 1 миллион тенге;\n-6722 нафар фронторти меҳнаткашлари ва вафот этган жангчиларнинг беваларига – 30000 тенге;\n-55 нафар Ленинград қамали аҳолиси, урушда ҳалок бўлганларнинг беваларига – 60000 тенге;\nУВУ қатнашчилари ва ногиронларига тенглаштирилган бошқа тоифадагиларга – 100000 тенгедан берилади.\nБуюк Ғалаба куни арафасида вилоят бўйича Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари акс этган билбордлар ўрнатилади. Шунингдек, барча туман ва шаҳарларда вилоят ҳокимининг топшириғига мувофиқ, уруш қатнашчиларининг уйларига бориб, табриклаш маросими уюштирилади. Фахрийлар кенгаши билан ҳамкорликда ўтказиладиган тадбирлар давомида карантин талабларига қатъий риоя қилинади. Унда Туркистон вилояти ҳокими Ўмирзақ Шўкеев номидан табрикномалар топширилиб, эҳтиром кўрсатилади.\nВилоятда Улуғ Ватан уруши фахрийлари бошпана билан тўлиқ таъминланган. Соғломлаштириш чораларини юритиш мақсадида уруш қатнашчилари учун тайёрланган ижтимоий харита натижасида соғликни сақлаш соҳаси томонидан 28 нафар фахрийнинг уйига бориб, тегишли тиббий ёрдам кўрсатилди. Улар диспансер текширувларидан ўтказилди.\nЙил сайин вилоятдаги тарихий ва маданий ёдгорликлар таъмирланади. Ҳозирги кунда вилоятимизда 315та ёдгорлик, 78та мемориал, монумент мажмуалар бор.\nКекса авлод вакилларини соғломлаштириш мақсадида 7,8 минг фуқаро дам олиб, даволаниш учун сиҳатгоҳларга йўлланма берилади. Чунончи, Фахрийлар уйида – 4000, “Мейір” фахрийлар уйида – 3800 нафар уруш қатнашчилари ва уларга тенглаштирилганлар, нафақадорлар юборилди. Бугунги кунда ижтимоий масофани сақлаш мақсадида 7800 ўринда 3900 киши саломатлигини тиклаш имконига эга.\nВилоят ҳокимининг матбуот хизмати, 2021-05-01, 05:07 151\nҚұрметті Розақул Сатыбалдыұлы! Сізді мерейтойыңызбен құттықтаймын! 41\nХотира – муқаддас, қадр – абадий 87\nМукофот пули – 1 миллион тенге! 151\nЁлғиз аёлга – бошпана 61


Ўзбекистонда яшаш брендга, бизнес юритиш трендга чиқади - Халқ сўзи\nЎзбекистонда яшаш брендга, бизнес юритиш трендга чиқади\n02:30 15 Май 2020 Иқтисодиёт\nЗамонамиз қаҳрамонлари. Улар кимлар? Қандай фазилатлари билан алоҳида ажралиб туради? Бугун қайси тоифадаги кишиларни қаҳрамонлар сафида эътироф этиш мумкин?\nАслида, уларни узоқдан излашга ҳожат йўқ...\n“Ромитан туманида иш излаб Россия ё Қозоғистонга бораётганлар деярли қолмади ҳисоб. Қишлоқ йигитлари кластерда ишлаб, жарақ-жарақ пул топяпти. Биргина бизнинг ҳудуддан 115 нафар киши “BCT Cluster”да иш билан таъминланди...”\nБундан 2 йил бурун “Қумработ” МФЙ раиси Қобил Камоловнинг шу гапларини эшитганда, очиғи, ишонмагандик. Бунинг учун асосларимиз бор эди-да! Билишимизча, тумандаги пахтачиликка ихтисослаштирилган фермер хўжаликларида доимий ишчилар сони 436 нафар бўлиб, уларнинг маоши 450 минг сўмга ҳам етмасди.\nТумандаги 8 минг гектар экин майдони кластерга берилгач, аҳолининг 4000 нафари ишга қабул қилинибди. Эътиборлиси, мавсумий ишларга эмас, йил — ўн икки ой меҳнат қилиб, ўртача 2 миллион сўмдан ойлик маош олишаётган экан. Бу ҳали ҳаммаси эмас. Кластерда етиштирилган пахта толасини чуқур қайта ишлайдиган Бухородаги тўқимачилик комбинатида яна 1500 киши иш билан таъминланган. Агар бунга тез орада фойдаланишга топширилиши кўзда тутилаёган чигитни қайта ишлаш заводида яратиладиган иш ўринларини ҳам қўшадиган бўлсак, кластер қишлоқ жойлардаги бандлик масаласини таъминлашда асосий кучга айланиб бораётганини илғаш қийин эмас.\n— Президентимизнинг ғояси асосида агросаноат тизимида жорий қилинган ишлаб чиқаришнинг кластер усули моҳиятан халқни бой, элни фаровон қилишга қаратилган, — дейди мамлакатимиздаги қалдирғоч кластер раҳбари, сенатор Муртазо Раҳматов. — Сўнгги уч йилликдаги энг муҳим янгиликлардан бири бўлган маҳсулот етиштириш ва уни чуқур қайта ишлашнинг занжирсимон усули, биринчи навбатда, қишлоқ одамларининг ҳаёт даражасини кўтаришга қаратилгани билан алоҳида аҳамиятга эга.\nТаниқли тадбиркорнинг айтишича, бунга қишлоқ хўжалигини саноатлаштириш орқали тезроқ эришиш мумкин. Сабаби аграр тармоқнинг ўзидан юқори даромад олишнинг имкони йўқ. Хусусан, пахтачиликда қўшимча қиймат ишлаб чиқаришнинг якуний босқичида яратилади. Шунинг учун у фермерлар билан шартнома имзолаб, тайёр хом ашёни қабул қилишга асосланган осон йўлни танламади. Пахта етиштиришни ҳам, уни қайта ишлашни ҳам бир тизим — кластерга жамлаб, олинган фойданинг маълум қисмини иштирокчилар ўртасида тақсимлашни йўлга қўйди. Бундан далада меҳнат қилган деҳқону сувчидан тортиб, менежергача ўз улушини олаётгани эътиборга моликдир.\nТадбиркорлар олими, олимлар тадбиркори\nМуртазо Раҳматовни яқиндан билганлар уни худди шундай таърифлашади: тадбиркорлар олими, олимлар тадбиркори. Негаки, иқтисодиёт фанлари доктори назария ва амалиётни уйғунликда олиб бораётган кам сонли ишбилармонлар сирасига киради. Не ажабки, унинг “Корхоналар фойдаси ва унинг тақсимланиши” мавзуидаги номзодлик илмий ишида илгари сурилган ғоялар бугун кластерда тўла-тўкис ўз инъикосини топди. Буни у Президентимиз Шавкат Мирзиёев бошлаб берган ислоҳотларнинг янги босқичи билан боғлайди.\nДарҳақиқат, давлатимиз раҳбарининг сиёсий иродаси туфайли Ўзбекистон дунёга очилди. Тадбиркорлар, инвесторлар дарди тингланиб, бизнес юритиш учун ишончли ҳуқуқий ҳимоя ва эркинлик яратилди. Аҳамиятлиси, бу жараён изчил давом эттирилиб, бизнес юритишда дуч келинаётган ғовлар босқичма-босқич олиб ташланмоқда.\nЯширишнинг ҳожати йўқ, ишбилармонлар “югур-югур”лардан чарчаганди. Идорама-идора юришдан эса зада бўлиб кетгани ҳам бор гап. Ана шундай мураккаб бир пайтда Президент этиб сайланган Шавкат Мирзиёев янгиланишларни иқтисодий ислоҳотларни либераллаштиришдан бошлади. Жумладан, тадбиркорларга эркинлик бериш, уларнинг ишига ҳуда-беҳуда аралашмасдан, аксинча, ёрдамлашиш, ростмана қулай ишбилармонлик муҳити яратишга киришди. Бу эса чет эллик инвесторларда Ўзбекистон бозорига катта қизиқиш уйғотган бўлса, ўз бизнесини хорижда юритаётган юртдошларимизда ислоҳотларга дахлдорлик ҳиссини янада кучайтирди. Натижада улар Ватанга қайтиб, йирик лойиҳалар ижросига киришиб кетишди.\nМуртазо Раҳматов иқтисодий тараққиётимизга муносиб ҳисса қўшишга интилаётган ана шундай фидойи юрт фарзандларидан биридир. У дастлаб Бухоро вилоятида “BCT Cluster” пахта-тўқимачилик кластери фаолиятини йўлга қўйган бўлса, орадан бир йил ўтиб, аниқроғи, 2018 йилда Қуйи Чирчиқ туманида “ТCT Cluster”ни ташкил этди. Бугунги кунда иккала кластер жамоаси аъзоларининг сафи 12 минг кишига етди.\nИшонасизми, дастлабки кезларда Қуйи Чирчиқда механизатор топилмагани туфайли Сирдарёдан ишчилар жалб қилишга мажбур бўлинган. Эндиликда кластер машина-трактор паркидаги 2500 дан ортиқ қишлоқ хўжалиги техникалари ва агрегатларини маҳалла йигитлари бошқаряпти. Хусусан, 25 та пахта териш машинасини ҳам.\n— Туркияда “Кейс” техникаларини ҳайдаётган эдим, — дейди оператор Руслан Файзулин. — Кластерга шу русумдаги пахта териш машинаси олиб келиниб, операторларга яхши ҳақ беришаётганини эшитиб, ўтган мавсумда Туркиядан қайтиб келдим. Оилам бағридаман. Топиш-тутишим ҳам ёмон эмас. 4 миллион сўм маош оляпман. Бундан хабар топган бошқа ҳамкасбларим ҳам чет эллардан келишмоқда.\nИшлаган одам қаерда бўлмасин, яхши яшаши, тўқ ва фаровон ҳаёт кечириши керак. Бу сўзлар кластер ишчи-ходимларининг шиорига айланган. Бинобарин, жамоа етакчиси кўп бора таъкидлаганидек, ҳеч бир давлат, ҳеч бир миллат, қўйингки, ҳеч бир киши қаттиқ ишламасдан бой бўлмайди. Қайси соҳада бўлмасин, ўз касбига меҳр қўйиб, сидқидилдан меҳнат қилса, албатта, самарасини кўради. Халқимиз топиб айтган: меҳнатсиз роҳат бўлмайди.\nАйтиш керакки, Муртазо Раҳматов бизнесга тасодифан эмас, аксинча, катта ҳаёт мактаби, узун илм йўлини босиб келган. 1989 йилда Cанкт-Петербург давлат иқтисодиёт ва молия университети (Россия)да номзодлик диссертациясини ёқлагач, бамисоли илм уммонига шўнғиб кетади. Дастлаб Москва давлат халқаро муносабатлар институти (Россия) қошидаги Халқаро бизнес мактабида, Лондон тил ва бизнес мактаби (Буюк Британия)да, сўнг Нешвилль халқаро институти (АҚШ)да таҳсил олади. Пировардида 1998 йилда Cанкт-Петербург давлат иқтисодиёт ва молия университетида докторлик диссертациясини муваффақиятли ёқлайди.\nБугунги бизнес фаолиятида ҳам илмга таянади, амалиётга илғор инновацияларни қўллашга интилади. Бунинг самараси ўлароқ, Германия, АҚШ, Жанубий Корея, Швейцария, Бельгия, Япония сингари давлатларнинг дунёда етакчи компанияларида ишлаб чиқарилган энг илғор ускуна ва дастгоҳлар билан жиҳозланган, ўзида йигирув, бўяш, тўқимачилик, матога ишлов бериш ва тикувчилик фабрикаларини бирлаштирган замонавий мажмуани бунёд этишга муваффақ бўлди. Мазкур йирик корхона жамоаси орасида 15 га яқин фан номзодлари ва докторлари, академик борлиги, шунингдек, илмга ташна ёшлар меҳнат қилаётгани муваффақият эшикларини очмоқда.\n“Бизга ҳавас билан қарашади”\nҚизиқ, нега айрим мамлакатлар бой бўлса, бошқалари камбағал? Бир гуруҳ олимлар ер ости бойликлари кўп минтақадаги мамлакатлар бой бўлади, деб ҳисоблайди. Аммо бугун иқтисодиёти ҳаммадан илгарилаб кетаётган Сингапур, Япония, Жанубий Корея, Хитой ер усти ёки ер ости бойликларининг кони эмас-ку?!\nБошқаларнинг наздида, қадимдан цивилизация маркази бўлган, бой маданий-илмий меросга эга чиққан давлатлар нисбатан тез ривожланади. Шундай бўлган тақдирда, айрим кичик мамлакатлар жаҳон бозори “дарвозаси”га ҳам яқин келмаслиги керак эди. Худди шунингдек, уммон ва денгизлардан узоқ бўлиш ҳам тараққиётга ғов бўлолмайди. Гап бошқа жойда. Қаердаки, иқтисодий ислоҳотларнинг энг мақбул йўли танланиб, ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва бошқариш тўғри йўлга қўйилса, ўша давлат ривожланади, албатта, бой бўлади.\nШавкат Мирзиёев миллат етакчиси сифатида бугунги давр нафасини теран ҳис қилиб, Ўзбекистонни тараққиёт ўзанига йўналтириб юборди.\nДунё кўрган йирик инвестор Муртазо Раҳматов шундай мулоҳаза қилади. У сўнгги йилларда амалга оширилаётган ислоҳотлар янгиланаётган Ўзбекистоннинг замонавий қиёфасини яратиб, иқтисодиёт тармоқлари ривожида янги даврни бошлаб берганини таъкидлайди.\n— Яқин истиқболда Ўзбекистонда яшаш брендга, бизнес юритиш эса трендга чиқади, — дейди М. Раҳматов. — Бугун кўпчилик бу америкалик, бу кувайтлик, деб уларга ҳавас билан қараётган бўлса, яқин 5-6 йил ичида бу киши ўзбекистонлик, дея ўзгача ҳурмат билан тилга олади, бизга ҳавас қила бошлайди. Мен бунга ишонаман. Ўзбекистон — ўта бой мамлакат. Бу заминда Менделеев даврий жадвалидаги деярли барча маъданлар бор. Бироқ энг катта бойлиги унинг саховатли қуёши, унумдор ери, фидойи ва меҳнаткаш одамларидир.\nХорижлик тадбиркорлар билан суҳбатларда ҳозир Ўзбекистонга инвестиция киритишнинг айни фурсати, кейин кеч бўлишини кўп айтаман. Чунки иқтисодиёт тармоқларида инвестицияга чанқоқлик бор. Бевосита давлат раҳбари тадбиркорликни ривожлантириш, айниқса, иқтисодиёт тармоқларида хусусий сектор улушини кўпайтиришга жиддий эътибор қаратаётгани янги лойиҳалар устида ишлашга катта туртки бўляпти.\nЖарқўрғон туманининг олис Янгиобод маҳалласида ўтган йили ишга туширилган цемент заводи қаҳрамонимизнинг навбатдаги инвестициявий лойиҳаси бўлди. Мазкур корхона барпо этилгунга қадар бу ерлар кўримсиз яйдоқ жой бўлиб, қум уюмларию, яккам-дуккам чўл ўсимликларини айтмаганда, тап-тақир кенглик эди, холос. Лойиҳавий қиймати қарийб 144 миллион АҚШ долларига тенг “Сурхонцементинвест” хорижий корхонаси қурилиши билан ҳудуд манзараси буткул ўзгарди.\nУлкан ишлаб чиқариш мажмуаси 84,1 гектар майдонга ўзгача жозиба бағишлади. Энг муҳим жиҳати, 700 нафар маҳаллий аҳоли иш билан таъминланиб, доимий даромад манбаига эга бўлди.\nСоҳа мутахассисларининг эътироф этишича, бу корхонанинг афзалликлари кўп. У Австрия, Германия, Италия, Россия ва Хитойдан келтирилган энг сўнгги русумдаги технологик линиялар ва ресурс тежамкор ускуналар билан жиҳозланган бўлиб, “қуруқ усулда” цемент ишлаб чиқаришга ихтисослаштирилган. Бу жараёнда табиий газдан эмас, балки кўмирдан фойдаланилади. Мавжуд технологик линиялар тўлиқ қувватга чиқарилгач, йилига 1,2 миллион тонна юқори сифатли муҳим қурилиш материали етказиб берилади. Унинг асосий қисми экспортга йўналтирилади.\nҲамма бой бўлиш, тўкис ҳаёт кўчиришга ҳақли\nТадбиркор қайси соҳа бўлмасин, унинг ривожи, истиқболини кластер усулида кўради. Масалан, айни пайтда Тошкент вилоятида 12 минг бош қорамол парваришлашга мўлжалланган замонавий чорвачилик мажмуасини бунёд этишга киришилган бўлиб, бу ерда етиштирилган гўшт ва сут кластер усулида чуқур қайта ишланади.\nБундан ташқари, пахта хом ашёсини Бухородаги сингари туманнинг ўзида чуқур қайта ишлаш лойиҳаси ҳаракатга туширилган. Агар Бухорода жаҳон брендлари даражасида экспортбоп жинси шимлари ишлаб чиқариш ўзлаштирилган бўлса, бу ерда пахмоқ матолар, сочиқлар, дастурхон ва парда учун газламалар, шунингдек, ўта юқори сифатга эга болалар гигиена маҳсулотлари тайёрлаш кўзда тутилган.\nКластернинг айни пайтда ижро учун тайёр бўлган 10 дан зиёд инвестициявий лойиҳалари билан танишар экансиз, уларни бир-бири билан боғлаб турган бир жиҳат эътиборингизни тортмай қолмайди. Бу қишлоқ аҳолисига муносиб меҳнат шароити яратиб бериш, уларнинг даромадини кўпайтириш орқали турмуш фаровонлигига эришишдир. Зеро, тадбиркор қишлоқларни обод қилиш борасида илгари сурилган ташаббусларни рўёбга чиқариш, дала меҳнаткашларига муносиб шароит яратиб беришга интилади. Бунинг амалий тасдиғига Ромитанга йўли тушганлар озми-кўпми гувоҳ бўлишган.\nГап шундаки, даланинг қоқ ўртасида қўш қаватли дала шийпони бунёд этилган бўлиб, ичкарига кирсангиз, ўзингизни кўп юлдузли меҳмонхонадагидай ҳис қилишингиз аниқ. Чунки бу ерда ишчилар нафақат дам олиши, балки маданий ҳордиқ чиқариши учун барча шарт-шароит муҳайё этилган. Аёллар ва эркаклар учун замонавий кондиционерлар билан жиҳозланган алоҳида-алоҳида ётоқхона, ювиниш хоналари, шунингдек, мажлислар зали, кутубхона, бир пайтда 150 кишини қабул қила оладиган ошхона — буларнинг барчаси кластер ишчи-хизматчилари учун.\nБу ҳали ҳаммаси эмас. Дала шийпони мева-сабзавот етиштириш учун мўъжаз экин майдонига эга, чорва моллари, парранда боқиш учун қўшимча иморатлар солинган. Ҳатто тандир ва ўчоқ қурилган...\nИнвестор “Обод қишлоқ”, “Обод маҳалла” дастурлари доирасидаги бунёдкорлик ишларини кластерлар амалга ошириши керак, деб ҳисоблайди. Кластерлар қошида бунёд этмоқчи бўлган тураржойлар ҳақида фикрларини эшитган кишининг қулфи дили очилиб кетади. Унинг фикрича, уйларни шунчаки қуриб бўлмайди. Айниқса, қишлоқ туманларида. Бунда миллий менталитетимиз, ўзбекона ҳаёт тарзимиз, албатта, инобатга олиниши зарур. Оиладаги болалар сони ва ёшига қараб, “хонадон ичида хонадон” тамойили бўйича қўшимча шароит яратиш муҳим. Мисол учун, ҳар бир хонадонни икки қаватли майдонга жойлаштириб, биринчи қаватида меҳмонхона, ошхона ва ювиниш хоналари бўлса, иккинчи қавати ётоқхоналар учун ажратилади. Бундай шарт-шароитга эга уйларда бемалол меҳмон кутиш, келин тушириш мумкин.\nБахт ва фаровонлик кластери\nБу йил халқимиз учун оғир келди. Коронавирус пандемияси келтириб чиқарган глобал инқироз таъсири Ўзбекистонда ҳам сезилмоқда. Давлатимиз томонидан ҳозирги мураккаб шароитда иқтисодиёт тармоқларига қўшимча енгилликлар бериш, аҳолининг ижтимоий ҳимоясини кучайтириш учун барча чора-тадбирлар ишга солинмоқда.\nТадбиркор бугунги синовли кунларда халқ, миллат тақдирига ҳеч ким бефарқ бўлмаслиги керак, деб ҳисоблайди. Шу боис у карантин пайтида эҳтиёжманд ва кам таъминланган оилаларни қўллаб-қувватлаш мақсадида ташкил этилган Ҳомийлик хайрияларини мувофиқлаштириш марказларига 300 миллион сўм ҳомийлик маблағи ўтказиб берди. Бундан ташқари, ихтиёрий равишда кластерлар ишчи-ходимлари иш ҳақларининг бир қисми, жами 490 миллион сўм миқдоридаги маблағ “Ўзбекистон меҳр-шафқат ва саломатлик” жамоат фондига беғараз йўналтирилди.\n— Президентимиз ташаббуси билан “Саховат ва кўмак” умумхалқ ҳаракати ташкил этилгани, айтиш жоизки, халқимизнинг меҳр-саховат, ҳиммат каби юксак фазилатларини жўш урдирмоқда, — дейди сенатор Муртазо Раҳматов. — Бу ҳаракат, айниқса, давлатимизнинг беқиёс ғамхўрлигини чуқур ҳис қилиб турган биз, кластерлар раҳбарларини ҳам эҳтиёжманд ва муҳтож оилаларга саховат кўрсатишга ундамоқда. Натижада бизнинг кластерлар жамоаси ижтимоий ҳимояга муҳтож бўлган 1025 та оилани уч ой давомида оталиққа олиш ташаббуси билан чиқди.\nАйни пайтда Бухоро вилояти ҳокимлиги кўмагида кам таъминланган оилалар рўйхати шакллантирилиб, манзилли ёрдам кўрсатиш ишлари давом эттирилмоқда. Бизнинг халқни рози қилиш йўлидаги хизматимиз эҳтимолки, денгиздан бир томчидек туюлар. Лекин унутмайликки, океан ҳам томчилардан ҳосил бўлади.\nИшонч билан айтамиз, Яратганнинг мадади, мамлакатимиз раҳбариятининг қатъий саъй-ҳаракатлари билан, албатта, коронавирус балосини енгамиз, Сирдарё ва Бухорода юз берган офатлар оқибатларини бартараф этиб, иқтисодиёт тармоқларида барқарор ўсиш суръатларига, пировардида халқимиз турмуш фаровонлигига эришамиз.\nДоимо одамлар фароғатда яшаши орзусида юрадиган, шу мақсад йўлида изланиб, юрт тараққиётига ҳисса қўшишга интиладиган қаҳрамонимиз жонажон Ўзбекистонимизни бахт кластери, орзу-умидлар кластери, фаровонлик ва ободлик кластерига қиёслайди. Ижтимоий-иқтисодий жабҳаларда юз бераётган мислсиз ўзгаришлар ушбу манзилларга тобора яқинлаштираётганига ишонади.\nДарҳақиқат, катта эврилишлар даврида буюк инсонлар ёнида шундай фидойи инсонлар, том маънода замонамиз қаҳрамонлари қанчалик кўп бўлса орзу қилган марраларга тезроқ етамиз. Қаҳрамонлар эса орамизда, шундоқ ёнгинамизда. Баъзан ҳаёт қувончу ташвишлари билан андармон бўлиб, буни илғамай, сезмай қоламиз. Уларнинг ўзлари эса қилган ишларини кўз-кўз этгиси, асло мақтангиси келмайди. Зиммасига олган юмушлари билан машғул бўлиб, эл корига ярайдиган, одамлар ташвишини енгиллаштиришга қаратилган янги-янги лойиҳалар устида изланаверадилар.\nДавлатимиз раҳбарининг ғояси асосида қишлоқ хўжалигида вужудга келган кластернинг илк қалдирғочи, унинг дастлабки натижалари ҳақида қисман ҳикоя қилдик, холос. Қалдирғочлар баҳорни етаклаб келгани сингари кластерлар Ўзбекистонимиз иқтисодиётининг баҳорини олиб келмоқда. Бу ҳақда келгусида батафсил сўз юритамиз.\nАндрей ГРУЗДКОВ, Россия ФА Физиология институти ходими, профессор:\n— Жаҳон тажрибасида ўзини оқлаган тиббиёт, фармацевтика, чорвачилик кластерлари фаолияти билан яқиндан танишиб, уларнинг муваффақият сирларидан воқиф бўлганман. Иш юритишнинг мазкур усули таълим, илм-фан ва ишлаб чиқариш интеграциясини ўзида қамраб олганки, бу, ўз навбатида, амалиётга илм-фан янгиликлари ва ютуқларини биринчилардан бўлиб қўллаш имконини беради. Ўзбекистонда ана шу тамойилга асосланган пахта-тўқимачилик ва бошқа кластерлар ривожлантирилаётгани яқин келажакда ўзининг юқори самараларини беришига ишонаман.\nЭфроим ГУРМАН, “Vetvitels” (АҚШ) компанияси раҳбари, академик:\n— Ўзбекистонда пахтачилик ва енгил саноат ривожланган. Аҳоли бандлигини таъминлаш ва экспорт ҳажмини кўпайтиришда катта улушга эга бўлган ушбу соҳалар истиқболини эндиликда кластерлар белгилаб беради. Бунга юртингизга бир неча бор ташрифим давомида Бухородаги “BCT Cluster” пахта-тўқимачилик кластери, хусусан, унинг толани чуқур қайта ишлаб, жинси шимлар ишлаб чиқаришга ихтисослаштирилган тўқимачилик комбинати фаолияти билан яқиндан танишиб, шундай хулосага келганман. Қишлоқ хўжалигининг бошқа тармоқларида ҳам кластерлар ташкил этишга жиддий эътибор қаратилаётгани эса алоҳида диққатга сазовор.


Вилоят ҳокими кубоги халқ таълими жамоасига насиб этди\nФарғона шаҳрида ҳокимлик, ташкилот ва бошқармалар ходимлари ўртасида футбол бўйича “Фарғона вилояти ҳокими кубоги – 2019” мусобақаси бўлиб ўтди.\nТурнирда 40 та жамоа олти гуруҳга бўлинган ҳолда бош соврин учун баҳслашди. Олти кун давом этган турнир якунида финалга энг кучли – вилоят халқ таълими бошқармаси ҳамда “Ҳудудгаз Фарғона” МЧЖ жамоаси етиб келди.\nМазкур жамоалар ўртасидаги ўйинлар шиддатли ва кескин курашлар остида кечди. Вилоят халқ таълими бошқармасининг жамоаси 3:2 ҳисобида ғалаба қозониб, “Фарғона вилояти ҳокими кубоги – 2019” мусобақаси кубогини қўлга киритди.


Қани эди ёз тугамаса...\nБўш вақтда 10 сентябр 2020 254\nАжойиб кайфият учун руҳиятшуносдан 7 та маслаҳат\nЁз тугаб, ўрнини мафтункор кузга бўшатиб берди. Куз таровати ҳамиша ижодкорлар учун илҳом манбаи бўлиб келган. Айни тўкин-сочинлик пайти. Шу билан бирга илиқлик ва қуёшга талпинадиган фасл. Баъзан кўнгил ёзнинг кетишини хоҳламаётгандек туюлади. Аммо саратон тафтини оддий тартиблар билан ҳам узайтириш мумкин.\nЁзда биз йилнинг бошқа вақтларига қараганда ўзимизни яхши ҳис қиламиз. Ва бу тасодиф эмас, бунинг ўзига хос сабаблари бор. Бу қисман ёзда амалда бўлган баъзи хулқ-атвор стереотиплари билан боғлиқ. Аммо салқин мавсумда ёзги одатларга риоя қилишимизга ким тўсқинлик қилади? Бу осон, ҳаракат қилиб кўриш керак, холос.\nҚуёшдан тўсувчи кўзойнак тақинг\nЁзда қуёшдан сақлайдиган кўзойнак ҳар доим ёнимизда бўлади. Аммо сентябрнинг бошланиши билан кўпчилик уларни кейинги май ойигача жавонга қўяди.\nЛекин бу нотўғри! Салқин мавсумда ёрқин нурнинг кўз шох пардаси учун хавфи ёзникидан кўра кам эмас. Шунинг учун кузда қуёшдан сақлайдиган кўзойнак тақишни унутманг. Фақат куз учун ёруғлик линзаларини танланг, улар ёздагига қараганда кўпроқ ёруғлик беради.\nЁзда денгизда сузишни уддалай олмаган бўлсангиз ҳам, эҳтимол сиз энг яқин дарё ёки кўлга боргансиз. Ёзги сув муолажаларидан кейин сиз нафақат кучга эга бўлдингиз, балки танангиз ҳам уйғунлашди. Сув муолажаларини давом эттиришингиз мумкин. Бундан ташқари, сузиш нафас олиш мушакларини кучайтириши ва ўпка ҳажмини оширишга ёрдам беради, юрак-қон-томир ва мушак-скелет тизимлари фаолиятини яхшилайди, шунингдек, чиниқишнинг самарали усули ҳисобланади. Аммо ҳозирги пандемия шароитида эҳтиёт чораларини унутманг.\nМева ва сабзавотларни кўпроқ истеъмол қилинг\nЁзнинг яна бир яхши бонуси — тўғридан-тўғри боғдан узилган мавсумий мева ва сабзавотлардир. Куз ва қишда организм витаминларга қаттиқ эҳтиёж сезади. Шунинг учун кўкатлар, янги мева ва сабзавотларни истеъмол қилишга ҳаракат қилинг. Бу кунига камида 500 г ташкил этиши керак. Шунда юрак соат каби ишлайди ва холестерин меъёрида бўлади, овқат ҳазм қилиш жараёни маромида кечади. Куз мавсумида кейинги ҳосилга қадар резавор мева ва кўкатларни музлатиб қўйинг.\nКўпроқ сув ичинг\nЁзда кунига икки литр сув ичиш осон. Шунинг учун ёзда биз қўшимча вазнни йўқотамиз ва теримиз янада эластик бўлади. Сув метаболизмга, барча ички органларнинг иши ва вазннинг камайишига ёрдам беради. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти мутахассисларининг фикрига кўра, одам 1 кг вазнига 30 мл сув истеъмол қилиши керак — ҳатто куз ва қишда ҳам.\nҚуёшдан ҳимоя қилувчи кремдан фойдаланинг\n«Салқин куз» қуёшининг нурлари терига зарар етказиши мумкин. Шунинг учун уйдан чиқишдан олдин қуёшдан сақловчи крем суртишни унутманг. Куз учун паст даражадаги кремлар мувофиқ келади. Агар ёзда SPF 20 кремини ишлатган бўлсангиз, кузда SPF 10-15 косметикасидан фойдалансангиз бўлади.\nЁзнинг илиқ кунларида биз кўпроқ очиқ ҳавога интиламиз. Совуқ мавсумда учрашувлар кафега ўтказилади ва кўчада спорт билан шуғулланиш ҳақида гап бўлмайди. Аммо, аллақачон витаминлардан маҳрум бўлган тананинг ажойиб оҳангда қолиши учун сиз бутун йил давомида ҳаракат қилишингиз керак! Иссиқ кийининг, сайрга чиқинг, велосипедда учинг — сентябрь ва октябрь ойларида бу жуда ёқимли. Ёки кузги япроқлар билан ўралган, ўзингиз туғилиб ўсган шаҳарга, сўлим масканга сайрга боринг. Умуман олганда, бир жойда ўтирманг! Аммо карантин қоидаларига қатъий риоя этишни асло унутманг!


Косон тумани: ЮРТИ ТИНЧНИНГ ЭЛИ ТИНЧ — Teleradio.uz\nКосон тумани: ЮРТИ ТИНЧНИНГ ЭЛИ ТИНЧ\nМаҳаллалар мамлакатимизда олиб борилаётган кенг кўламли ислоҳотларда фаол қатнашаётгани, фуқаролик жамиятининг муҳим бўғини сифатида нуфузи тобора ошиб, аҳолининг энг яқин кўмакчисига айланиб бораётгани, шунингдек, маҳалла ва оилалар билан боғлиқ тезликда ҳал этилиши зарур бўлган муаммолар жойида ўрганилаётганини алоҳида таъкидласак арзийди.\nКосон туманидаги Мўдин МФЙ ҳудудида 1100 та хонадон мавжуд. Аҳолининг бандлигини таъминлаб, юзага келган муаммоларни жойида ҳал этиб, фуқароларнинг оғирини енгил қилаётган маҳалла раиси Юлдош Эргашов жамоаси билан ўзаро ҳамкорликда ишлашмоқда.\nМаҳаллани обод қилиш мақсадида 4 та кўчада тунги ёритиш чироқлари ўрнатилди. 120 хўжаликни ёритиш учун янги трансформатор ўрнатилди ва ички кўчаларнинг 2 километрига тунги чироқлар қўйилди. Мачит атрофини кенгайтириш чоралари кўрилмоқда. Шу билан бирга катта йўллар ёқасида 5 миллион сўмлик сосна дарахтлари, қишлоқ қабристонида эса 1000 туп манзарали дарахтлар экилди. Ҳудуддаги 16 километр ариқлар ҳашар йўли билан тозаланди. Ҳозирги кунда маҳаллада қатновни яхши йўлга қўйиш мақсадида автобус йўналишини ташкил этиш учун зарур чоралар кўрилмоқда.\nАҳоли бандлигини таъминлаш, камбағалликдан чиқариш мақсадида фуқароларни имтиёзли кредитлар билан таъминлаш учун “Микрокредитбанк” билан ҳамкорлик йўлга қўйилган. 2020 йилда фуқароларга 22 та тавсиянома берилиб, шундан 6 нафари чорвачиликни йўлга қўйиш ва иссиқхона қуриш учун имтиёзли кредит олди. Маҳаллада асаларичилик билан шуғулланиш кенг йўлга қўйилган. Темир Сафаров, Худойберди Очилов, Дўстмурод Тошовлар асаларичиликнинг ҳадисини олган тадбиркорлардан. Ёшлар бандлигини таъминлаш учун 5 нафар фуқарога 1 гектардан ер ажратилди ва сабзавот экилиши таъминланди. Кам таъминланган, эҳтиёжманд хонадонларда бўлиб, уйларни таъмирлашга, том қисмларини шиферлашда ёрдам кўрсатилди. Пандемия даврида ушбу маҳалла аҳолиси ҳам 7 хил турдаги озиқ-овқат маҳсулотлари ва пул маблағлари билан таъминланди.\nЎз навбатида маҳалла фуқаролари аҳил бўлиб, бир-бирларига ёрдам кўрсатиб, жамоат ишларида фаол иштирок этишмоқда. Бу ҳам маҳалладаги тинчлик-осойишталикни таъминлашга асос бўлмоқда. Албатта, бунда маҳалла мутасаддиларининг ҳиссаси катта. “Маҳалланг тинч — сен тинч” деб бежизга айтилмаган. Маҳаллада тинчлик ҳукм сурар экан, юртимизда ҳам тинчлик, фаровонлик барқарор бўлади.\nteleradio.uz сайти мухбири.


Россияда тиббий суғуртадан ким фойдалана олади? - BBC News O'zbek\nРоссияда тиббий суғуртадан ким фойдалана олади?\nImage caption Россияда малакали шифокорлар етишмайди\nРоссия собиқ Шўро мамлакатлари орасида тиббиёт соҳасига катта маблағ ажратаётгани билан ажралиб туради. Бироқ кузатувчилар, Россияда собиқ тузумдан мерос қолган иллатлар, муаммолар ҳануз бартараф этилмаганини айтишади.\nАйни дамда тиббиёт масаласи Россияга иш излаб келаётган меҳнат муҳожирлари учун энг жиддий муаммолардан биридир. Россия Олий Иқтисод мактаби яқинда ўтказган тадқиқотларга кўра, фуқароларнинг 50 фоизи давлат шифохоналарда даволаниш учун пул тўлаганларини тилга олишган.\nТўланган пуллар, давлат кассасига эмас, асосан шифокор ва ҳамширалар чўнтагига киргани айтилади.\nРоссия Фанлар академияси эълон қилган ҳисоб-китобларига кўра эса, фуқароларнинг соғлиқ тизимида сарфланаётган харажатларининг учдан бир қисми пора сифатида берилаётган маблағлар ташкил этади.\nАйни дамда стандарт, оддий тиббий суғурта полиси деярли ҳар бир Россия фуқаросига текин берилади. Ушбу ҳужжатсиз давлатга тегишли бирон шифохона ё поликлиникада даволаниш имконсиз.\nОддий стандарт тиббий суғуртага қўшимча йирик корхона ва ширкатлар ўз ходимлари учун яна тиббий суғурта сотиб олишади. Бундай суғурта нархи тақрибан 800дан тортиб, 50 минг АҚШ доллари ва ё ундан ҳам ортиқни ташкил этиши мумкин.\nКиши ёши қанча кекса бўлса, суғурта нархи ҳам шунча қиммат туради.\nБироқ, қўлда тиббий суғурта полиси бўлган тақдирда ҳам малакали тиббий хизматдан баҳраманд бўлиш жуда мушкул.\nЖурналист Тимофей Яров яқинда рентгендан ўтган ва унга саратон касаллигига чалинган одамнинг флюорграфияси алмаштириб берилган. "Бир неча кун дунё кўзимга қоронғу бўлиб юрди. Мени саратон касалликлари текшириладиган клиникага юборишди. У ерда яна пул тўлатиб, рентген қилдиришди. Натижада саратон ташхиси нотўғри бўлиб чиқди. Поликлиникадагилар атайданми ёки адашибми, бошқа, яъни саратон касали топилган шахс флюографиясини менинг номимга ёзиб беришган экан",-дейди журналист Тимофей Яров.\nРоссия катта шаҳарларида тиббий хизмат кўрсатиш даражаси нисбатан бир оз яхшироқ бўлса-да, бироқ кичик шаҳарчалар ва қишлоқ шифохоналаридаги вазият анча мураккаб эканлиги айтилади.\nРоссия ҳукумати охирги йилларда тиббиёт тизими учун ажратилаётган маблағлари миқдорини бир неча бараварга кўпайтирди. 2011 йилда ҳукумат тиббиёт учун қўшимча ярим триллион рубл, яъни тақрибан 16 миллиард доллар ажратишни режалаган.\nРоссия соғлиқни сақлаш идораси қошидаги жамоат кенгаши раҳбари Александр Саверскийнинг фикрича, фақат давлат ажратаётган маблағлар билан тиббиёт соҳасидаги муаммоларни бартараф этиш қийин.\n"Россия тиббиёт тизими муаммолари кўпқатламли характерга эга. Тиббиёт учун тушаётган маблағнинг қандай сарф этилиши шаффоф эмас. Юқори малакали кадрлар етишмайди. Бундан ташқари афсуски, коррупция, порахўрлик даражаси ҳам пасаймаган. Юқори малакали шифокорлар кам маош олишади. Мисол учун, акушер-генекологни ойлигидан ташқари фарзанд кўрган ота-оналарнинг совға-саломлари боқади. Дермотолог, яъни тери касалликлари шифокорининг даромадини дояларники билан қиёслаш қийин. Россия тиббиёт тизимидаги табақаларга бўлиниш жараёни ҳам жуда юқори", -дейди Александр Саверский.\nРоссия шифокорлар сони жон бошига энг юқори бўлган 7 мамлакат қаторида. Лекин, тиббий ёрдам кўрсатиш даражаси бўйича Россия дунёда 130-ўринда туради.\nСоғлиқни сақлаш вазирлигига кўра, мамлакатда шифокорларнинг етишмаслиги қарийб 30 фоизни ташкил этади.\nАйни дамда кузатувчилар россияликлардан фарқли ўлароқ, мамлакатга келаётган меҳнат муҳожирларининг аксарияти тиббий хизмат олишдан деярли маҳрум эканини айтишади. Ўзбекистонлик Ҳасанбой Москва жанубидаги қурилиш иншоотларининг бирида ишлайди.\nУ қонуний ишлаши ва тиббий суғуртага эга бўлганига қарамай яқинда шифохонада доволаниш учун пул тўлаганини айтади.\n"Автомойкада ишлардим. Совуқ ўтказиб бўйрагим касал бўлиб қолди. "Тез ёрдам" чақиришди. Шифохонага ётишга мажбур бўлдим. "Тиббий суғуртангиз фақат ўзингиз рўйхатдан ўтган районда ўтади. Бу ерда фақат пул тўласангиз даволаймиз", дейишди. Кунига 2 минг рубл, яъни тақрибан 70 доллардан тўладим. Шифохонага 12 кун ётиб чиқдим. Биз муҳожирлар учун Россия тиббий суғуртаси иш бермаслигини ўшанда билдим", дейди Ҳасанбой.\nМосквалик шифокор Жасур Жўраевнинг айтишича, Россиядаги аксар корхона ва ширкатлар ёлланган муҳожирларни тиббий суғурта билан таъминлашни исташмайди.\n"Ширкатлар муҳожирларнинг қонуний ишлашлари учун иш рухсатномасини олишади, бироқ тиббий суғурта олишдан юз ўгиришади. Чунки, агар меҳнат муҳожири иш пайтида жароҳат олса ёки нобуд бўлса, катта товон пули тўлашига тўғри келади. Бундан ташқари, аксар клиникалар ҳатто пул тўлаймиз деган тақдирда ҳам муҳожирларни қабул қилишмайди", дейди шифокор Жасур Жўраев.\nШифокорга кўра, қийин яшаш шароитлари туфайли Россияга иш излаб келган кўпчилик Марказий Осиё фуқаролари орасида сил касаллиги, ошқозон, бўйрак ва тери-таносил касалликлари кенг тарқалган.\nМосквадаги "Миграция ва қонун" ноҳукумат ташкилоти эксперти Юлдуз Аминова Россияда кўплаб муҳожирларнинг тиббий суғуртадан фойдаланишга қурблари етмаслигини айтади.\n"Россияда муҳожирлар фақат пул тўлабгина даволанишлари мумкин. Муҳожирлар ўрта ҳисобда 30000 рубл, яъни минг доллар маош олсалар, камида 10 минг рублини ижара учун тўлашади. Қолган пулни озиқ-овқат, транспорт, кийим-бош ва уйга жўнатишга сарфлашади. Даволаниш учун суғурта сотиб олишга пул деярли қолмайди. Лекин, Марказий Осиё фуқаролари Россияда минг доллар ё ёқда турсин, 500 ва ҳатто 300 доллар маош учун ҳам ишлашга тайёр", дейди Юлдуз Аминова.\nМен суҳбатлашган марказий осиёлик меҳнат муҳожирлари Россияда асосан икки нарсадан - милиция тузоғига илиниш ва касал бўлиб қолишдан қўрқишларини тилга олишди.\n"Касал бўлган тақдирда Россиядан қолишдан кўра ватанга қайтиш афзал", дейишади кўпчилик муҳожирлар.