Энг гўзал ибрат - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\nЭнг гўзал ибрат\n27 ноябр 2015 й.\nМўмин-мусулмон учун энг гўзал ибрат Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламдирлар. Эътибор берсангиз кичик каттага эргашиб унга тақлид этади, кучсиз кучлига эргашиб ундан фойда топади ва илмсиз илмлига эргашиб ундан зиё олади. Мўмин-мусулмонлар эса, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга эргашиб, дунё ва охират ютуқларига сазавор бўладилар.\nقال اللّه تعالى : لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآَخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا\n" Эй, имон келтирганлар! Сизлар учун – Аллоҳ ва охират кунидан умидвор бўлган ҳамда Аллоҳни кўп зикр қилган кишилар учун Аллоҳнинг пайғамбарида гўзал намуна бордир". (Аҳзоб, 21¬- оят).\nҲа, мўмин-мусулмонлар учун гўзал ўрнак манбаи уларнинг маҳбуб Пайғамбарлари Ҳазрати Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламдирлар. У киши ҳар бир нарсада, ҳар бир сўзда, ҳар бир ишда мўминлар учун гўзал ўрнакдирлар. У зот соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сўзлари Аллоҳдан қилинган ваҳийдир. Қилган ишлари эса, Аллоҳнинг амри биландир. Бундан ҳам гўзал ибрат бўлиши мумкинми?!\nعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللهِ: اتَّقِ اللهِ حَيْثُمَا كُنْتَ وَأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Зарр розияллоҳу анҳуга: “Қаерда бўлсанг ҳам, Аллоҳга тақво қил. Ёмонлик ортидан уни ўчирадиган яхшиликни эргаштир. Одамларга чиройли хулқ билан муомала қил”, деб насиҳат қилдилар.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам учта улкан ишни ҳаётда тадбиқ этмоқликни улуғ саҳобий орқали бутун умматларига етказдилар ва ўзлари барчага тақвода, яхшилик ва муомалада ибрат бўлдилар.\nОиша онамиздан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг хулқлари ҳақида сўраганларида “Ҳулқлари Қуръон эди”, деб жавоб берганлар.\nОиша розияллоҳу анҳодан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз аҳллари ҳузурида бўлганларида нима ишлар қилар эдилар деб сўраганларида. “Ўз аҳллари хизматида бўлар эдилар. Намоз вақти бўлса, намозга чиқар эдилар” деганлар. Ҳа, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар бир эркак киши уйида нима иш қилса, шуни қилар эдилар. Уст-бошлари ва кавушлари йиртилса, ўз қўллари билан ямардилар, қўйларини ўзлари муборак қўллари билан соғар эдилар. Ул зот соллаллоҳу алайҳи васалламга уммат бўлганлар ҳам ана шу ахлоқи набавийдан ибрат олишлари, ўрнак олишлари лозимдир.\nАнас розияллоҳу анҳу болалар олдидан ўтаётиб уларга салом бердилар ва “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам болалар олдидан ўтсалар шундай қилар эдилар”, деб марҳамат этдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бу ишлари ҳаммамизга ибрат бўлиши лозим. Чунки болалар катталарнинг саломидан ибрат олиб, катта бўлганларида салом беришга шошиладиган бўладилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам масжидда ўтирган эдилар, бир аъробий кириб келди. Икки ракаат намоз ўқиб, Аллоҳим, менга ва Муҳаммадга раҳм қилгин. Биз билан бирга бошқани раҳм қилмагин, деб дуо қилди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам “Чеклашни кенгайтириб юбординг”, дедилар. Кўп ўтмай, у туриб масжиднинг бир бурчагига пешоб қилди. Одамлар шошилиб, унга зажр қила бошладилар. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уларни қайтариб, “Уни ўз ҳолига қўйинглар ва пешоби устига сув қуйинглар. Албатта, сизлар енгиллаштирувчи қилиб юборилгансизлар, қийинлаштирувчи қилиб эмас”, дедилар. У зот бир кишига бир челак сув олиб келиб, пешобнинг устига қуйишни буюрдилар. Кейин аъробийни чақирдилар ва унга: “Албатта, масжидларда мана бу пешоб ва ифлос нарсаларни қилиш дуруст эмас. Масжид фақат Аллоҳнинг зикри, намоз ва Қуръон қироати учун”, дедилар.\nҲа, Мўмин-мусулмон учун энг гўзал ибрат Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламдирлар. Уни уришмадилар ҳам, унга зажр ҳам қилмадилар, балки чиройли сўз билан билмаганини тушинтирдилар. Демак, барча кишилар у зот соллаллоҳу алайҳи васалламдан ибрат олиши керак.\nБир донишманддан "Бизларга бир мўжиза кўрсатинг" деб сўраганларида, у киши: "Ўзи мўъжиза бўлмаган бирор нарсани менга кўрсатингларчи" деб жавоб берган эканлар. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўзлари ҳам, ибратлари ҳам мўъжизадир.\nМир Араб мадарасаси мударриси


Ёмон бўлиб туғилмайди инсон аслида – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Ёмон бўлиб туғилмайди инсон аслида\nЁмон бўлиб туғилмайди инсон аслида\nЯнвар 7, 2021\tЖамият Изоҳ қолдириш 211 Кўрилди\n…У туғилганида ҳеч ким қувонмади. Ҳатто отаси юзини ҳам кўрмаганди. Онасининг эса уни боқишга қурби етмасди, оладиган арзимасгина алимент пулини боласининг уст-бошига сарфласинми, қорнини тўқласинми. Жажжи болажонлар таълим-тарбия олаётган боғчанингку кўчасидан ҳам ўтмади. Шўрлик она эса ёшликда қилиб қўйган хатосининг мевасига тузукроқ эътибор ҳам қаратолмасди. Устига устак эски қилиғини ҳам канда қилмасди. Кеч кетиб эрта тонгда “иш”дан қайтарди. Бола ақли билан у буни сира тушунмасди. Нега ёнидаги қўшни болаларнинг ота-онаси кундуз куни ишлайдию унинг онаси тунда. У доим бувиси билан уйда қолади. Телевизор томоша қилади.\nУ шу тариқа мактаб ёшига чиққанида, амал-тақал қилиб форма ҳам олинди. Шунда ҳам жеркиниш, қарғаниш аралаш эгнига илинган формасида таълим олишга отланди. Яхши ўқий бошлади. Кичик бўлсада катта ўй бошида айланарди. Онасининг қўлтиғидан кириб рўзғорга кўмаклашишни кўнглига тугди. Бунинг учун эса аъло ўқиш кераклигини, инсон яхши ўқиб-ўрганса, у албатта келажакда етук шахсга айланиб, муносиб шароитда ишлашини гўдак қалби билан секин-аста илғай бошлади. Аммо тўсатдан ўзидан бир синф баландда ўқийдиган боладан “сенинг онанг ёмон аёл, сен ҳеч қачон яхши инсон бўлолмайсан”, деган дашномни эшитдию шу жойда тош қотди. Онасини фаришта билсада бу гап барибир таъсирли бўлди. Аммо бир куни онасининг номақул қилиқларини ўз кўзи билан кўриб қолдию буткул тўхтади. Дарсларда бетартиб ўтирадиган, вазифаларни умуман бажармайдиган, тенгдошлари билан жанжаллашадиган одат чиқарди. Энг биринчи онасини ҳақорат қилган болани дўпослашга ахд қилди. Бу хатти-ҳаракатлар бора-бора эгри қадамга айланди. Натижада уни ахлоқ тузатиш колониясига юборишди…\nСтатистика вилоятимизда ҳам ҳуқуқбузарлик ва жиноят содир этган ёшлар сонининг талайгина эканлигига гувоҳлик беради. Ўтган бир йил мобайнида вилоятимизда 679 нафар ёшлар томонидан 634 та жиноятлар содир этилган. Энг ачинарлиси, ушбу жиноятларнинг 4 таси қотиллик, 19 таси оғир тан жароҳати етказиш, 3 таси номусга тегиш, 4 таси босқинчилик, 9 таси талончилик, 63 таси безорилик, 76 таси ўғирлик, 39 таси эса гиёҳвандлик билан боғлиқ жиноятлардир.\n— Аксарият болаларнинг фел-атворида жиноятчиликка, нотўғри қадам ташлашга мойиллик бўлади, — дейди психолог Нигора Нормаҳмадова. — улардаги бу мойилликни тафаккурини шакллантириш, китобга ошно қилиш орқали ҳам ўзгартириш мумкин. Аввало оила тўғри тарбия беришни оиладан бошлаш керак. Масаланинг икинчи томони ҳам бор. Бошқа тарафдан ёндашадиган бўлсак, ота ёки онанинг ўзи маънавий кўмакка мухтож бўла туриб фарзандига яхши тарбия бера олмаслиги кундай равшан.\nАгар бола ноқобил оилада тарбияланаётгн бўлса, ундай ҳолатда мактабдаги ўқитувчилар, маҳалладаги кўпни кўрган оқсоқоллар кўмакка келиши керак. Ҳозир мактабгача таълим ташкилотларида ҳам, мактабларда ҳам психологлар фаолият юритади. Улар жиноятчиликка, безориликка мойиллиги бор болалар билан якка тартибда иш олиб боришлари мақсадга мувофиқ. Тўғри ушбу мутахассислар болалар билан машғулотлар олиб боришади, аммо маҳалладаги нотинч оилалар билан, айниқса уйда ўтирадиган аёлларга руҳий кўмак бериши учун ҳам маҳаллаларда ҳам психологлар штати ташкил этилиши керак, назаримда.\nОилада муаммоси бор инсон яхши фикрлай олмайди. Танасида дарди бор инсон олға интилишда ўзига куч топа билмайди. Турли хил ташқи таъсирлардан ҳам қочишнинг имкони йўқ.\nОлдинги Навбатчилик штаби муаммоларни биргаликда ҳал қилишга киришди\nКейинги Мард ўғлонлар хотираси қалбимизда\nМарт 9, 2018\t5,008\nКенг фаолиятли жамият\nҒурурларни юксалтирган атласим\nЁшлар тарбиясига янгича ёндашув


Тожикистонда партия масжиди атрофидаги баҳс авж олаяпти\nТожикистон Ислом уйғониш партияси қароргоҳида бўлиб ўтган учрашувда мамлакат Дин ишлари бўйича қўмитаси раҳбари Абдураҳим Холиқов исломий партия офиси қошида ташкил этилган масжид жамоат намозлари учун ёпилиши зарурлигини таъкидлади.\nТожикистон Ислом уйғониш партияси қароргоҳи қошида очилмиш масжид атрофида ҳукумат расмийлари ва партия масъул кишилари ўртасида баҳс тобора кескинлашмоқда.\nТожикистондаги Дин ишлари бўйича қўмита раиси Абдураҳим Холиқов Ислом уйғониш партияси раиси Муҳиддин Кабирий билан мазкур партия қароргоҳидаги учрашувида ўз идораси исломийларнинг намоз ўқишига тўсқинлик қилиш нияти йўқлигини, бироқ бу партия қароргоҳида жамоат намозлари ўқилишини тўхтатишга оид қарори қатъийлигини билдирди.\nУ Тожикистон Ислом уйғониш партияси аъзолари ва тарафдорлари эркин ибодат қилишга ҳақлилигини таъкидлади.\n- Аммо партия биносида эмас, балки давлат қайдидан ўтган масжидларда ибодат қилишсин. Тожикистонда масжидлар жуда кўп. Агар зарурат бўлса, яна масжид ташкил қиламиз. Бу борада ҳеч қандай муаммо йўқ. Шунинг учун партия аъзолари ва тарафдорлари ҳам бошқа фуқароларимиз сингари бошқа масжидларда тоат-ибодат қилишлари мумкин. Бизнинг мақсадимиз сизлар билан учрашиб, келишиб олиш эди, деди ҳукумат расмийси Абдураҳим Холиқов Ислом уйғониш партиясида бўлиб ўтган учрашувда сўзларкан.\nТожикистон ҳуқуқ-тартибот идоралари вакиллари, Ислом уйғониш партияси раис ўринбосарлари ва Ислом маркази кенгаши масъул кишилари қатнашган бу учрашувда Дин қўмитаси раиси ва Ислом уйғониш партияси раҳбари бир-бирига хайрихоҳ экани ва муаммо шу ернинг ўзида ижобий ҳал бўлиши мумкинлигини намойиш қилишга уринсалар-да, суҳбатдан бир неча дақиқа ўтиб, масала улар ўйлаганчалик осон ҳал бўладиган эмаслиги маълум бўлди.\n- Иншаоллоҳ, умид қиламанки, иш Тожикистон фуқароларга намозни таъқиқлаган илк давлат бўлиб қолишигача етиб бормайди. Бу ишни толиблар аёллар учун қилган эди, деди Муҳиддин Кабирий.\n- Илтимос, масалага нотўғри изоҳ берманг. Биз сизларга намозни таъқиқламоқчи эмасмиз. Ўқийверинг намозингизни. Аммо қонун чеклаган жойда эмас, деди Кабирийга жавобан Дин ишлари бўйича давлат қўмитаси раиси Холиқов.\nБир неча дақиқа чўзилган баҳсдан сўнг Холиқов ўз идорасининг Ислом уйғониш партияси қароргоҳида жамоат бўлиб намоз ўқишларини таъқиқлашга оид қарори ўз кучида қолишини эълон қилди.\nДин ишлари қўмитаси расмийси Ислом партияси қароргоҳидаги масжид ноқонунийлигини яна такрорлаб, бу масжидда жамоат бўлиб намоз ўқиш Тожикистоннинг “Дин ва диний ташкилотлар тўғрисида”ги қонунига хилоф эканини таъкидлади.\nУ дин давлат ва сиёсатдан ажратилганини таъкидлаб, сиёсий партия саналмиш Ислом уйғониш партияси ўз қароргоҳида ибодатхона ташкил қилиш ҳуқуқига эга эмаслигини айтди.\nЎз навбатида, бу айтилганлар учрашувда бевосита қатнашаётган исломийларни асабийлаштирди.\nИслом партияси аъзолари Тожикистонда 1997 йили ўрнатилган тинчликка ўз улушини қўшганини айтар эканлар, шу кунга қадар ўзларига нисбатан ўтказилаётган турли хил босимларга ҳам айнан шу тинчлик ҳурмати чидаб келганларини таъкидладилар.\n- Давлат ва хусусан, Дин қўмитаси масъуллари бизнинг бардошлилигимизни суиистеъмол қилмаслиги лозим, деди улардан бири.\nШу тариқа ҳукумат расмийлари ва исломийлар ўртасидаги баҳс кескинлашаётгани кузатилади.\nМухолиф партия раиси Муҳиддин Кабирий жамиятдаги сиёсий вазиятни таранглаштирмаслик мақсадида ўз партияси қароргоҳидаги масжид Рамазон ойи сўнгига қадар фаолият юритиб туришини таклиф қилди. Дин қўмитаси раиси Холиқов унинг таклифини рад қилмади.


"Арманлар геноциди"га доир қонун Анқара-Париж жанжалини авж олдирмоқда\nFrance -- Patrick Ollier (L), Parliamentary relations minister, speaks during the Senate vote session for a bill criminalizing the denial of the genocides, including the Armenian genocide, Paris, 23Jan2012\nФранция Сенати Усмонлилар империяси арманлар геноцид қилганини рад этишни жиноят деб ҳисоблаш тўғрисидаги қонунни қабул қилди. Туркия ҳукумати бу қарор ортидан Францияга нисбатан қўшимча чоралар кўриш билан таҳдид қилмоқда.\nТуркия Ташқи ишлар вазири Аҳмад Довутўғли Франция Сенати қарорига жавобан қўшимча чоралар кўрилишини баён қилди. Довутўғли Туркия ҳафсаласини пир қилган қарор қандай чораларга олиб келишини аниқлаштирмади.\nФранция Парламенти юқори палатаси 23 январ куни бир неча соат давом этган муҳокамалардан кейин Биринчи жаҳон уруши пайтида арманлар Усмонли турклар томонидан оммавий ўлдирилгани геноцид бўлганини инкор қилиш учун жиноий жавобгарликни кўзда тутувчи қонунни қабул қилди.\nМазкур қонун учун сенат аъзоларининг 127 нафари “ҳа” деб овоз берди. 86 сенатор унга қарши чиқди.\n“Арманлар геноциди”ни инкор қилишни бир йиллик қамоқ жазоси ёки 45 минг евро миқдоридаги жарима билан жазолашга қаратилган қонун парламент қуйи палатасида маъқулланган эди.\nЎтган ҳафта Франция Сенати қўмитаси мазкур қонун лойиҳаси фикр эркинлигини бузишини айтиб, конституцияга зид келиши ҳақида тавсиявий хусусиятга эга хулосани берган эди.\nҚонун қабул қилинишидан аввал сенатдаги муҳокамаларни Франциядаги Туркия ва Арманистон элчилари кузатиб турди.\nФранция ҳукуматининг парламент билан алоқалар бўйича вазири Патрик Ольер қонун қабул қилинишидан олдин сенаторларга қилган мурожаатида бундай деди.\n- Инкор қилиш умумий хотирамизни ҳақоратлаш билан баробардир. Бу билан одамлар бошдан кечирган азоб-уқубатлар тарихдан ўчирилади ва қурбонлар ёддан чиқарилишга ҳукм қилинади, деди Франция ҳукумати вакили.\nФранция Президенти Николя Саркозининг ўз партиясининг парламентда кўпчиликни ташкил қиладиган фракцияси ташаббуси билан қабул қилинган қоннуни имзолаши кутилмоқда.\nЎтган ойда парламент қуйи палатаси мазкур қонун лойиҳасини маъқуллаганида Анқара Франция билан сиёсий ва ҳарбий ҳамкорликни музлатиб қўйган эди.\nТуркия Бош вазири Ражаб Тойиб Эрдўғон Франция парламенти маъқуллаган қарорни “камситувчи ва ирқчи”, дея баҳолади. Турк парламентида қилган чиқишида Эрдўғон мазкур қонун Туркия учун “кучга эга эмас ва ҳеч нарсани англатмайди” дея баён қилди.\nТуркиянинг Франциядаги элчиси Улуж Ўзулкер мазкур қарорнинг тарихий ҳақиқатни тиклашга алоқаси йўқли, аслида Франция сиёсатидаги ўйиннинг бир қисми эканини баён қилди.\n- Бу сиёсий қарордир ва иккала президент, яъни президентликка номзодларнинг иккаласига қўшимча овозларни беришга қаратилглан. Бу жаноб Саркози, президент Саркозининг иккинчи муддатга сайланиши учун сўнгги имконият эди, дея таъкидлади Ўзулкер.\nТуркия ташқи ишлар вазири Довутўғлининг мазкур қонун Европада “инквизициянинг” янги даврини бошлаб беради, деган сўзларидан иқтибос келтирилмоқда.\nАнқара билан Париж ўртасида сиёсий мажорога сабаб бўлган қонун, ҳали муҳокама қилиниш жараёнида Франция сиёсатчилари орасида турли қараршларни келтириб чиқарди. Сенат қўмитаси қонунни қабул қилмасликни тавсия қилган бўлса, Франция Ташқи ишлар вазири Алан Жуппе, телевидениеда қилган чиқишида қоннунинг қабул қилингани амалга ошган факт эканини эътироф этган бўслада, уни муҳокама қилиш ташаббуси сиёсий нуқтаи назардан номақбул бўлганини таъкидлади.\n- Ташқи ишлар вазири сифатида, менимча, парламентда мазкур ташаббуснинг чиқиши бемаврид бўлди. Лекин бу парламент қароридир. Ҳозир туркиялик дўстларимизни босиқликка чақирмоқчиман, деди Жуппе.\nАйни пайтда, Арманистон ҳукумати француз сенаторлари қарорини олқишламоқда. Арманистон Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби Эдуард Налбандян буни тарихий воқеа, дея атади.\n- Бу кун нафақат арман ва француз халқлари дўстлиги тарихида, балки бутун дунё бўйлаб инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тарихига олтин ҳарфлар билан ёзилади, деди Ереван расмийси.\nФранция Усмонлилар империяси даврида арманлар геноцид қилинганини 2001 йил январида қонунан эътироф қилган. Душанба кунги қонун бўйича энди арманлар геноцидини инкор қилган шахслар бир йилга қамалиши ёхуд 45 минг евро миқдоридаги жаримага тортилиши мумкин.\nАрманлар ва ғарбдаги тарихчиларнинг кўпчилиги Биринчи Жаҳон уруши пайтида Усмонли турклар 1,5 миллионга яқин арманни систематик тарзда қатлиом қилганини айтади.\nТуркия бу иддаоларни рад этиб, 1915-16 йилларда Туркиянинг шарқий минтақаларида рўй берган жангу-жадалларда иккала тарафдан ҳам талафотлар бўлганини айтиб келади.


Навоийда пул эвазига 50 гектар ерни ижарага бермоқчи бўлган ўрмон хўжалиги ходими ушланди – Газета.uz\n16 феврал 2021, 17:46 Жамият\nБош прокуратура департаменти ва ДХХ ходимлари томонидан тадбиркорга ўрмон хўжалиги ҳисобидаги ердан олиб беришни ваъда қилган Хатирчи давлат ўрмон хўжалиги масъули қўлга олинди. Бу ҳақда «Газета.uz»га Бош прокуратура маълум қилди.\nХатирчи давлат ўрмон хўжалигида бўлим бошлиғи Ф.Х. жамиятлардан бирининг иш бошқарувчисини ўрмон хўжалиги ҳудудидан узоқ муддатли ижара шартномасини тузиш орқали 50 гектар ер ажратиб беришига ишонтирган.\nБунинг эвазига эса 2 000 АҚШ долларини олган вақтида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходимлари томонидан ашёвий далил билан қўлга олинган.\nМазкур ҳолат юзасидан унга нисбатан Жиноят кодексининг 168-моддаси (Фирибгарлик) билан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари ўтказилмоқда.


Хотин-қизлар қўмитаси ижтимоий тармоқда тарқалган маълумотни...\n22.06.2019 17:18 0 2755\nСурхондарё вилояти Денов туманида истиқомат қилувчи аёллар — Т. Кенжаева ҳамда М. Бобоеванинг оғир ижтимоий аҳволда экани ҳақида маълумотлар тарқалган эди.\nУшбу масалага ойдинлик киритиш мақсадида Хотин-қизлар қўмитаси вакиллари Тошкент шаҳар «Меҳр саховат уйи» реабилитация маркази муайян яшаш жойига эга бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, шунингдек, уларни реабилитация қилиш, ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва бандлигини таъминлаш маркази раҳбари подполковник Баҳодир Душаев билан мулоқот қилди. Бу ҳақда «ЎзА» хабар бермоқда.\nМаълум бўлишича, 1978 йилда Денов туманида туғилган Т. Кенжаева оғир ижтимоий муаммоларга дуч келган. Ўзи ва фарзандлари бир неча бор фуқаровий эри Т.О. томонидан маънавий ва жисмоний зўравонликларга дуч келган. Ҳозирда Тошкентдаги «Меҳр саховат уйи» реабилитация марказида яшаб келмоқда.\nМарказда истиқомат қилаётган М. Бобоева ҳам худди Кенжаева сингари оилавий муаммолар туфайли икки йил бурун ота уйидан чиқиб кетган ва ҳануз турли жойларда яшаб келмоқда. Денов туман ҳокими унга вақтинча яшаш учун 2018 йилда эски мактаб биносидан хона ажратиб берган, аммо жой аёлни қониқтирмаганлиги учун рад этган.\nҚўмита раҳбарияти ушбу масала бўйича Денов тумани ҳокими билан суҳбатлашди ҳамда аёлларнинг қонуний манфаатларини таъминлаш бўйича чора-тадбирлар кўрилди. Т. Кенжаевага Денов туманидаги «Намуна» МФЙда 2 сотих ер майдони ажратилиб, ҳомийлар ёрдамида уй-жой қуриб беришга келишилди. Шунингдек, М. Бобоевага ҳам туман ҳокимлиги томонидан ўрнатилган тартибда хонадон ажратиш бўйича кафолат хати тақдим этилган.\nМазкур масалани Хотин-қизлар қўмитаси ўз назоратига олган.


Япония ТИВ Трампнинг АҚШ президенти бўлиши эҳтимоли юзасидан тайёргарлик кўрмоқда\nЯпония Ташқи ишлар вазирлиги АҚШ президенти бўлиб, миллиардер Дональд Трамп этиб сайланадиган бўлса, шунга яраша тайёргарлигини бошлаб юборди. Чунки Трамп Вашингтоннинг Узоқ Шарқдаги бу ҳамкори ҳақида жуда кўп қаттиқ сўзлар айтиб келган. Бу ҳақда NHK телеканали хабар бермоқда.\nТИВ, шунингдек, Трамп томонидан сайловолди кампаниясида илгари сурилаётган сиёсат реал ҳаётга қанчалик мос келиш-келмаслигини таҳлил қилиб кўради.\nТрамп Японияни бир неча бор АҚШнинг тенги бўлмаган иттифоқчиси деб атаган ва Токиони ҳарбий эҳтиёжлар учун кўпроқ пул сарфлашга чақирган эди. У, шунингдек, Японияни миллий валютани манипулация қилишда ҳам айблаган эди.


Apple дунёдаги энг қимматбаҳо компания номидан маҳрум бўлди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nZAMIN.UZ / Технология / 13 Май 2016 года326\nApple 2016 йилда иккинчи марта дунёнинг энг қимматбаҳо компанияси номини Alphabet (Google'нинг эгаси) холдингига бой берди. Бунга Apple'нинг асосий ҳамкорларидан компанияга нисбатан билдирилган салбий фикрлар сабаб бўлди. Бу ҳақда "Кун" нашрида маълум қилинмоқда. Alphabet Inc. холдинги 12 майда Америка фонд бозорларининг очилишида Apple корпорациясини капитализация бўйича қувиб ўтди. Савдонинг очилишида иккала компаниянинг котировкаси камайган, бироқ iPhone ишлаб чиқарувчисининг бозор нархи шиддатлироқ пасайиб кетди: 12 май 18:45 ҳолатига кўра, Google қоғозларининг баҳоси 0,6 фоизга, Apple'ники эса 2,5 фоизга тушиб кетган. Бу пайтда Google капитализацияси 495,9 миллиард долларни, Apple капитализацияси эса 492,6 миллиардни ташкил қилди. Савдо очилишида Apple акциялари донаси 3,1 фоиздан 89,5 фоизга тушиб кетди, бу охирги икки йилдаги минимал кўрсаткич, дейилади манбада. Дунёдаги энг йирик iPhone йиғувчиси бўлган Тайвандаги Foxconn Technology компаниясининг даромад ва фойдаси тушиши инвесторлар умидсизлигига сабаб бўлмоқда.Foxconn'нинг 2016 йил биринчи чорагидаги соф даромади 847 миллион долларгача тушиб, 9,2 фоизга қисқарди. Бу инвесторларнинг дунё миқёсида iPhone сотуви пасайиб кетиши билан боғлиқ хавотирига сабаб бўлди.\nЎқишни тавсия қиламиз iPhone савдоси 1-чоракда 43,8% фоизга тушиб кетди\n11:07 / 19-04-2016\n12:18 / 30-12-2015\nGoogle акциялари нархи рекорд даражада ўсди


CNN АҚШ разведкаси Ухань лабораториясидаги вируслар ҳақида маълумотларни қўлга киритди 6-08-2021, 16:30 | Zamin.uz\n16:30 / 06.08.2021\nCNN: АҚШ разведкаси Ухань лабораториясидаги вируслар ҳақида маълумотларни қўлга киритди\nАҚШ махсус хизматлари Ухандаги Хитой вирусология институти лабораторияси тадқиқ қилган вируслар ҳақидаги маълумотларни қўлга киритди, COVID-19 биринчи марта айнан Ухань шаҳрида авж олган эди. Бу ҳақда CNN ўз манбаларига таяниб хабар бермоқда.\nБунда гап генетик тадқиқотлар ҳақида бормоқда. Америка ҳарбийлари қўлига бундай файллар қаердан келиб тушгани ҳақида аниқ маълумот йўқ. Одатда бундай ахборот устида булутли серверларда ишланади, шунинг учун маълумотлар хакерлик ҳужуми орқали қўлга киритилган бўлиши мумкин.\nCNN манбасига кўра, АҚШ улкан маълумотлар каталогини қўлга киритган, у вирусларнинг «генетик чизмаларидан иборат. Уларни кўриб чиқиш учун катта ҳисоблаш қувватлари керак бўлади, шу сабабли таҳлил учун махсус хизматлар АҚШ Энергетика вазирлиги ихтиёридаги суперкомпьютерларни жалб қилган. Яна бир қийинчилик кадрлар билан боғлиқ. Файлларда хитой тилидан фойдаланилган ва кўплаб профессионал атамалар бор. Америка махсус хизматларига ушбу тилни биладиган ва ташкилот текширувидан ўта оладиган олимлар керак.\nCNN’нинг махсус хизматлардаги манбалари айтишича, олинган маълумот коронавируснинг келиб чиқишини ўрганишда ёрдам беради, хусусан, пандемия Ухань лабораториясидан вирус сизиб чиқиши оқибатида юзага келган-келмагани ҳақидаги саволга жавоб беради.\nЭслатиб ўтамиз, ЖССТнинг халқаро мутахассислар жамоаси Хитойнинг Ухань шаҳрида тўрт ҳафта мобайнида коронавируснинг пайдо бўлиш сабабларини ўрганган эди. Ушбу сафар натижалари тўғрисидаги ҳисобот ЖССТ томонидан 30 март куни эълон қилинди. Ҳисоботда инфекциянинг келиб чиқиши тўғрисида тўртта эҳтимолий версия баён қилинган. Ухань вирусология институтига ташриф буюрган мутахассислар натижалар тўғрисидаги ҳисоботда коронавируснинг институт лабораториясидан тарқатилганининг «эҳтимоли жуда кам» деган хулосага келди.\nАммо Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) раҳбари Тедрос Аданом Гебрейесус COVID-19 Хитойнинг Ухань шаҳридаги лабораторияда пайдо бўлган ва сизиб чиқиши туфайли тарқалиб кетган, деган версияни истисно қилишга ҳали эрта эканини айтди. «Менинг ўзим лаборант бўлганман, мен иммунологман, лабораторияда ишлаб кўрганман ва лабораторияларда кутилмаган ҳодисалар бўлишидан хабарим бор. Шундай бўлиб туради», — дея аниқлик киритди ЖССТ раҳбари. Гебрейесус қайд этишича, пандемия қандайдир тарзда лабораториялар билан боғлиқ ёки боғлиқ эмаслигини тушуниш учун бўлиб ўтган ҳодисани текшириш жуда муҳим.\nМай ва июнь ойларида Америка оммавий ахборот воситаларида коронавирус Ухань шаҳридаги лабораторияда яратилганидан далолат берувчи белгилар ҳақида материаллар пайдо бўла бошлади. Хабарларга кўра, олимлар SARS-CoV-2 коронавирусидан табиий пайдо бўладиган коронавирусда қайд этилмаган генетик изларни топган.\nШунингдек, британиялик ва норвегиялик олимлар COVID-19 одамлар томонидан яратилганига оид далиллар борлигини айтган. Уларнинг фикрига кўра, COVID-19 лабораторияда яратилган, шундан сўнг хитойлик олимлар «изларни яшириш учун» вируснинг кўршапалаклардан келиб чиққани тўғрисидаги версияни илгари сурган.\nИюнь ойида ЖССТ раҳбари Тедрос Гебрейесус ташкилот COVID-19 келиб чиқиши бўйича текширувнинг иккинчи босқичига тайёргарлик кўраётганини маълум қилганди. Гебрейесус бунинг учун Хитойдан ошкоралик ва ҳамкорлик талаб этилишини айтган. Текширувнинг биринчи босқичида Ухань вирусология институтига ташриф буюрган мутахассислар коронавируснинг институт лабораториясидан тарқатилгани «эҳтимоли жуда кам» деган хулосага келганди.\nCOVID-19 нинг сунъий келиб чиқиши версияси АҚШда бир неча бор илгари сурилган. Хусусан, собиқ президент Дональд Трамп разведка хизматларида вирус Ухандаги лабораториядан сизиб чиққани тўғрисида етарли далиллар мавжудлигини таъкидлаган. Бироқ махсус хизматлар бунга бевосита далиллари йўқлигини билдирган. “Замин” янгиликларини “Одноклассники”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Дунё » CNN: АҚШ разведкаси Ухань лабораториясидаги вируслар ҳақида маълумотларни қўлга киритди


КЎР КЎЗНИНГ ОЧИЛИШИ… (Воқеа реал ҳаётдан олинган)\n— Ҳой, бу уйда тирик жон борми-а? Ҳе, онангни! Чиқ дедим! Дарвозадан гандираклаб кириб келган Қурбон пиёниста ҳовлининг ўртасида тўхтади. Ёғ босган кўйлагининг тугмалариечилиб кетган, бир оёғида пойафзали йўқ, оғзидан сўлаклари оқиб тушарди… Одам ёши қайтса кўздан нур, оёқдан мадор кетиб мункиллаб қоларкан. Маржон буви бир пайтлар икки чойшаб ўтни бир силтабелкасидан ошириб ташларди. Ўша пайтлар Қурбон тетапоя қадам ташларди. Бир қўлида кетмон, бир қўлида гўдаги билан далага келган Маржон қош қорайганда яна бир чойшаб ўтни ҳамелкага олиб уйига қайтар, чарчоқ нималигини билмасди. Шунда ҳам чарчамасди. Кечаси нон ёпарди, кирларини юварди… Мана, энди саксонни қоралаб қолди, сал илкис ҳаракат қилса тамом — икки-уч кун белини ололмайди. «Уф-ф, қачон шу болага инсоф кираркин? » Хонасида пахта титиб ўтирган Маржон буви ўғлининг шовқин-суронига кўникиб кетган бўлса-да, юраги ҳаприқиб шоша-пиша қўлидаги бир тутам пахтани сандалга ташлади-да, туртина-суртина ташқарига шошилди.\n— Ҳа, болажоним, келдингми? Юр, ўзим уйингга опкириб қўяй! Қурбон чайқалган кўйи онасига чақчайиб қаради:\n— Келинингиз қани? Болалар қаерда?\n— Қайнотангникига кетишганди, болам! Ҳали-замон кеп қолишар. Уйингга кир, дам олиб тургин.\n— Нима? Нега сўрамай кетади онасиникига? Б-биз киммиз бу уйда? Маржон буви ножўя иш қилиб қўйгандай бошини эгди.\n— Вой болагинам-ей, ичаверганингдан кейин шунақа бўлади-да! Сен мундай гапга қулоқ солсанг экан… Борса борар! Нимаям қила олардинг? Мен мункиллаб қолган бўлсам…\n— Сиз аралашманг! Ким бўпсиз, аралашасиз? Э, ўзи бир оёғингиз… Қурбон оғзидан нотўғри гап чиқаётганини пайқаб қолдими, «чирт» этказиб тупурди-да, гандираклаб хонаси томон йўл олди.\n— Ҳай, уйинг донга тўлгур! — унинг ортидан йиғламсираганча жаврарди Маржон буви. — Илойим, орқамда қолгин! Майли, нима десанг ҳам боламсан… Ўзингга инсоф берсин!\nМаржон бувининг ичи куярди, келини Хосият енгилтабиатроқ чиқиб қолди. Ўн йил бурун — келин бўлиб тушгандаёқ ёқимсиз қилиқлар чиқара бошлаганди. Ўрдак юриш қилиб, кўчадан ўтганда бегона эркакларнинг кўзини ўйнатар, тўй-ҳашамга чоғлангандай ясан-тусан қилиб, уйга бирор-бир эркак кириб келса кўзлари ўйнаб, атрофида гирдикапалак бўларди… Эри ароқхўрликка берилгач, Хосиятнинг елкасига шайтон тамом миниб олди, ҳаддидан ошди, Қурбонни менсимай қўйди. Орадан бир йил ўтар-ўтмай эри гапирса лаб бурадиган, уни оёқ учида кўрсатадиган одат чиқарди…\n— Яна ичибдилар-да! — ҳовлининг этагида мунғайиб ўтирган Маржон бувига бир ёвқараш қилди-да, келин уйи томон безовта қараб қўйди. Кейин иссиқдан юраги сиқилдими, кўйлаги ёқаларини тортиб-силкитиб елпинди.\n— Вой, қизим, яхши бориб келдингизми? Болалар қани? Маржон буви тепасида турган келинини кўриб, ўрнидан қўзғалди.\n— Болалар қолди, — деди хушламай Хосият. — Шу пиёнистанинг дийдиёларини менинг эшитганим ҳам етар. Ўлиб кетсин, шу ўлмади мен қутулмадим-а!\n— Қўйинг болам, ундай деманг! Инсоф бериб қолар…\n— Бунақаларга инсоф кирармиди? На топиш-тутишида, на юриш-туришида тайин бор. Ҳозир кирай, кўрсатиб қўяман унга!\n— Вой Худойим-ей, ухлаётган бўлса, безовта қилманг. Феълини биласиз-ку.\n— Сизга нима? Туққан болангизга гапингиз ўтмагандан кейин аралашманг! Маржон буви тилини тийди. Ҳар сафар шундай. Шу… битта гапи билан келини унинг оғзига уради. Буви ўзини гуноҳкор сезиб, ортиқ гап қўшмайди, фойдаси йўқ. Қуриб кетсин! Қартайганида бир кун бўлсаям тинчгина ўтириш насиб этармикан?\nХосият ичкарига кириб шолча устида чўзилиб ётган эрининг оёғига тепди.\n— Тур! Худоё, оғзингдан қонинг келсин сен пиёнистанинг! Худоё, сени туғмай бувинг ўлсин, ҳароми! Ту-ур! Хосиятнинг қарғишини эшитган Маржон бувининг алами олти бўлди.\n— Эй, худо, келинларгаям тўзим берсин-да, ишқилиб! Сендан шундай фарзанд тилаганмидим? Шундай келин тилаганмидим сендан? Ичкаридан қандайдир идишнинг қарсиллаб синган товуши эшитилди, Қурбоннинг бўралаб сўкингани қулоққа чалинди. Бир неча сониядан сўнг, Қурбон — кимдир ортидан итариб юбордими — ташқарига отилиб чиқди-да гандираклаб шундоқ Маржон бувининг оёқлари остига қулади.\n— Вой, ўлиб қўя қолай, тур, болам! Буви жонҳолатда энгашиб Қурбонни кўтариб турғизмоқчи бўлди, бироқ қарилик панд берди шекилли, чўяндай оғир гавдани ўрнидан қўзғата олмади.\n— Тура қолсанг-чи, уят бўлади, ахир! Кап-катта одам-а! Ҳаҳ, сени урганларнинг уйи куйсин!\n— Нима? Кимнинг уйи куяди? Оғзингга қараб гапир! — шанғиллади ичкаридан туриб Хосият. Саросималаниб қолган Маржон буви ерга қапишиб хуррак отаётган ўғлига бир қараб олди-да, бошини кўтариб аллақачон тепасида пайдо бўлган келинига алам билан тикилди:\n— Сени не ниятларда олгандим-а! Шунақаям жоҳил бўласанми?\n— Ҳа-а, биз жоҳилмиз! Манави гўрсўхтангиз фаришта! Нима қилсаям бегонамиз-да-а! Хосият гўё йиғлаётгандай кўзларини рўмолининг учи билан арта-арта хонасига йўл олди.\n— Қани, уйга кириб кўрсин-чи бу пиёниста, нима қиларканман!\nМаржон буви икки ўт орасида қолганди: ўғлига ачинай деса, онам деб заррача қайишмаса, ичиб олиб жеркигани-жеркиган; бу ёқда келинининг қилиқлари ортиқча, тилидан заҳар томади… Лекин нима бўлганда ҳам она экан-да, ярим тунгача киприк қоқмай эшик «тиқ» этса тўлғаниб ташқарига қараб ётди. Устига-устак, оёғининг оғриғи қўзғаб, шундай зирқирардики, биров игна санчиб олаётгандай ачишиб оғрийди… Бир маҳал Қурбоннинг эшиги ғийқиллаб очилди. Маржон буви шоша-пиша ўрнидан туриб дераза пардасини кўтарди. Ўғли гандираклаб келяпти экан. «Оббо, яна нима бўлдийкан? — хавотир аралаш хаёлан сўзланди Маржон буви. — Тағин бир балони\nHayotiy hikoyalar 327 voqea real hayotdan olingan\nОВЧИ ВА БЎРИ124\nБир куни овчи йигит милтиғини елкасига илиб, бўрибосар итини етаклаб тоққа овга чиқибди. Тоғда бир нечта бедана ва каклик отибди. Ови бароридан келган овчи йиги... Sönggi tilak103\nKöca sovuq böliwiga qaramasan avtobus bekatida bir qiz turar na biror avtobusga minar na biror mawina uwlab uyiga jönatdi.Qiz wunchalik iztirob chekardiki hatto...


Инсон иммун тизими хулқ-атворга таъсир қиладими?\n19:16 / 14.07.2016\nВиржиния университети тиббиёт мактабининг бир гуруҳ биологлари, инсоннинг ижтимоий фаоллиги унинг иммун тизимига боғлиқ, деган фикрни илгари суришмоқда. Улар томонидан ўтказилган тадқиқот натижалари Nature журналида эълон қилинган.\nМуаллифлар, иммун тизимини ташкил этувчи гамма-интерферони молекулалари сичқонларнинг ҳатти-ҳаракатига таъсир этганини аниқлашган. Гамма-интерферон иммун тизим томонидан танага бактериялар ва вируслар тушганида ишлаб чиқарилади. Олимлар, ижтимоий алоқалар вақтида ҳам гамма-интерферон фаол равишда ишлаб чиқилганига гувоҳ бўлишган. Тажрибадаги сичқонларда айни молекулаларни ишлаб чиқиш тўхтатилганда, улар ўз фаоллигини камайтирган. Гамма-интерферони ишлаб чиқиш қайта бошланганда, кемирувчиларнинг фаоллиги яна ортган.\nАвваллари, олимлар иммун ва асаб тизими бир-бирига боғлиқ бўлмаган ҳолатда фаолият юритади, деб ҳисоблашарди.\nВиржиния гамма-интерферон иммун тизими асаб тизими\nВашингтон яқинида отишма — конгрессмен яраланди\nВиржиниядаги концерт вақтида отишма чиқди\nАмерикалик ноодатий йўл билан солиқчилардан ўч олди


Аббосийлар халифалиги доирасидаги подшоҳликлар\n05:00 / 24.02.2017 1488 pdf Ўқиш режими + -\nАББОСИЙЛАР ХАЛИФАЛИГИНИНГ ИНҚИРОЗИ. Ал-Восиқ вафотидан кейин аббосийлар қудрати сўна бошлади, лекин Мутаваккил халифалик доирасида ҳали ҳам бир қанча гуруҳларни сақлаб келаётган эди. У оламдан ўтгач эса, халифалар соқчилар гуруҳи қўлида ўйинчоққа айланиб қолганлиги сабабли ҳокимиятни турк соқчилари эгалладилар. Худди шунинг учун ҳам олис вилоятлар назоратдан чиқа бошлади. Уларнинг ҳокимлари ярим мустақил бўлиб, тез орада ўз сулолаларини вужудга келтирдилар. Кейинчалик сулолалараро низолар бошланиб кетди, бундан халифалик доирасида салжуқийлар, турклар ёки ғазнавийлар каби ўзларининг йирик империяларини ташкил этган четдаги кишилар ҳам фойдаланмай қолмадилар. Миср ажралиб кетди, унинг ҳокимлари эса мустақил подшоҳлар бўлиб қолишди. Ғайритабиий, кўпинча зарарли ғояларни кўтариб юрувчи кишилар, масалан, исмоилийлар, карматийлар махфий ҳаракатлари билан Ислом негизларига путур етказдилар. Айни бир пайтда жаҳон тарихидаги бу катта давр юзлаб йиллар мобайнидаги куч-ғайрат натижасида вужудга келтирилган ҳамма нарсани йўқ қилган монголларнинг даҳшатли босқинчилиги билан якунланди. Ушбу бобда Мутаваккил вафотидан (861 йил) Бағдоднинг таслим бўлишигача (1258 йил) давом этган вақт тарихидан ҳикоя қилинади.\nМУТАВАККИЛ ВОРИСЛАРИ – АЛ-МУТАМИД (870-892 йиллар). Мутаваккил ўлдирилганидан кейин турк соқчиларининг зобитлари аввалига бирин-кетин Мутаваккилнинг ўғилларини тахтга ўтқаздилар, лекин уларнинг ҳеч бири узоқ сақланиб қололмади. Шунда улар шаҳзодаларнинг бошқа қариндошларини подшоҳликка кўтармоқчи бўлиб кўрдилар, лекин уларнинг ҳам ҳеч қайсиси маъқул бўлмагач, ниҳоят 870 йилда Мутаваккилнинг кенжа ўғли Ал-Мутамид унвонини олди. Маълум вақтгача Самара халифалар қароргоҳи бўлиб хизмат қилиб келганди, Ал-Мутамид эса эски масканда маҳкам ўрнашиб олган турк ҳарбий саркардаларидан қутулиш учун пойтахтни Бағдодга кўчиришга қарор қилди. Анча вақтгача бунга муваффақ бўла билди, бироқ бошқа офатлардан ҳам шу тариқа енгилгина халос бўлиш қийин эди. Миср ҳокими Аҳмад ибн Тулун мустақиллигини маълум қилди. Бунга халифа монеъ бўлолмади, чунки ибн Тулун ғоят кучли шахс эди. Кўп ўтмай, истеъдодли киши Али ибн Муҳаммад бошчилигида Ироқдаги дарёларнинг қуйилиш қисми атрофида яшовчи қоратанли қуллар қўзғолон кўтардилар.\nЗАНЖИЛАР ҚЎЗҒОЛОНИ. Ўзларини занжилар деб атаган бу одамлар бизнинг давримизда коммунизм номи берилган ғояларни илгари сурган эдилар. Улар инсонларнинг тўлиқ бараварлигига, мулкнинг умумийлаштирилишига эътиқод қўйиб, динни қатъий равишда назар-писанд қилмасдилар. Улар ниҳоятда мустаҳкам интизом туфайли тез орада салобатли қўшин тузиб, халифаликка қарши ҳужумни бошлаб юбордилар. 871 йили Басрани босиб олиб, талон-тарож қилдилар. Сўнгра шимол томон юришда анча ерларни қўлга киритдилар. Буни кўриб Ал-Мутамид укаси Ал-Муваффақ бошчилигида уларга қарши катта қўшин ташлади. У занжиларни енггач, бидъатчиларни ҳам бостирди. Шу пайтда форслар юртининг марказий қисмида иғвогарлик авж олиб кетди: илгари темирчилик қилган, босқинчилик билан шуғулланган Яъқуб ибн Лайс энди баъзи кучларга бош бўлиб чиққан эди. Бундай қулай имкониятдан фойдаланишга қарор берган византияликлар Сиъилия орқали Шомга кириб боришди. Гарчи Миср ва Шом тулуний ҳокимларининг қўшинлари уларни дадил қарши олиб, чекинишга мажбур қилган бўлсалар-да, аббосий халифа византияликларнинг кучларини тўхтатишга ожизлик қилди.\nАЛ-МУТАЗИД ВА АЛ-МУКТАФИЙ (892-908 йиллар). Ал-Мутамидни Ал-Мутазид алмаштирди. Тулунийлар заифлашганликлари сабабли Миср ва Шом халифаликка қўшиб олинганлиги унинг подшоҳлигидан эсда қоладиган бирдан-бир воқеа бўлди. Ундан кейин ҳокимият тепасига келган Ал-Муктафий даврида византияликлар яна ўзларига яқиндагина панд берган чегара туманларига ҳужум қилдилар. Қўшинни Ал-Муктафийнинг ўзи бошқариб борди. Бу аббосий халифа учун сўнгги жанг бўлди. Ал-Муктафий насронийларни тор-мор келтириб, улар кетидан қувиб боришида йўл-йўлакай Кичик Осиёнинг жануби-ғарбида жойлашган машҳур Адалия қалъасига ҳужум қилди. Унинг шаҳарни эгаллашига вақти йўқ эди. Чунки орқа томондан Исломнинг бошқа душманлари – бидъатчи карматийлар мазҳабининг вакиллари ҳамла қилиб келишаётганди. Бу даҳшатли одамлар Исломдан ажралиб чиқиб, унга жуда катта зарар етказиш билан мусулмонлар тарихида сезиларли из қолдирдилар. Улар хусусида алоҳида гап очиш мақсадга мувофиқдир.\nКАРМАТИЙЛАРНИНГ КЕЛИБ ЧИҚИШИ. Улар шиа мазҳабининг мужоҳидлик йўналишини тарғиб қилишарди, бироқ юз йил мобайнида асосий мазҳабдан чиқиб, шу даражада тез-тез турланиб турдиларки, ҳатто уларни мусулмон санаш ҳам мушкул бўлиб қолди. Буларнинг барчаси шиалар ўртасида уларнинг олтинчи имоми ворисига нисбатан кескин қарама-қарши фикрлар келиб чиқишидан бошланган эди. Шуни ҳисобга олиш лозимки, ҳақиқий шиалар бутун мусулмон дунёсининг қолган қисми сингари суннийларнинг халифаларини Ислом раҳнамолари сифатида эътироф этмас эдилар. Шиалар ҳазрат Али авлодлари, жумладан, Имом Ҳусайн бутун фикру-хаёллари, амалий ишлари ва юриш-туришлари билан ўзларини Исломга бахшида этган ҳақиқий мусулмон йўлбошчилари бўлганликларига қатъий ишонардилар. Бундай авлодларни имомлар, деб аташарди. Олтинчи имом Жаъфар ас-Содиқ Карбалода азоблар ичида ҳалок бўлган Имом Ҳусайннинг буюк неваралари эди; Жаъфар ас-Содиқнинг Исмоил ва Мусо исмли иккита ўғли бор эди. Уларнинг каттаси отаси ҳаётлигидаёқ вафот этгани боисдан халқ Мусони еттинчи имом деб тан олди. Кейинчалик у Мусо Ал-Козим номи билан машҳур бўлди. Лекин шиа мазҳабидаги кишиларнинг кўплари ёш жиҳатидан катта Исмоил еттинчи имом, унинг ўғли Муҳаммад эса саккизинчи имом бўлиши лозим, деган фикрни ёйдилар. Шу талаб шиаликни ҳозиргача давом этаётган бир-бирига рақиб бўлган шохобчаларга парчалаб юборди. Исмоил давомчилари исмоилийлар сифатида ном чиқариб, ўзларини адолат юзасидан ҳақ деб билганлари ҳолда махфий фаолият олиб бордилар. Уларнинг кетма-кет алмашиб турган бошчилари бутун дунёда катта шов-шув кўтардилар. Бу раҳнамоларнинг биринчиси – Кармат, иккинчиси – Кайравонда ўзини Маҳдий деб танитган ва фотимийлар давлатини барпо этган Убайдуллоҳ, учинчиси – ёлланма қотиллар ташкилотчиси Ҳасан ибн Сабоҳ эса халқ орасида Шайх ул-Жабал (Кекса тоғлик) номи билан маълум.\nКАРМАТ. Тўққизинчи аср охирига келиб исмоилийлар Ҳамдан Карматни ўзларига саркор билдилар. Моҳир ташкилотчи бўлган Кармат кўплаб ғайриисломий ғояларни, «яширин имом»га кўр-кўрона итоат қилишни ўзига мақсад қилиб олган эди. У муридларига ўзларича ҳеч қачон Аллоҳга ета олмасликларини, бунда уларга на хайр-саховатлари, на тоат-ибодатлари ва на Қуръон ўгитлари ёрдам бермаслигини зўр бериб сингдирарди. Инсонлар ўз эзгу орзу-ниятларини «яширин имом»га – барча сирли йўллар ва воситалардан воқиф илоҳий вужудга бегуноҳ садоқат-ла бутунлай боғламагунларича шундай бўлаверар эмиш. Агар муридлар ҳамма нарсада «яширин имом» иродасини бажарувчига қулоқ тутсалар, уларнинг гуноҳлари кечирилармиш. Кўп кишилар шу шартларни қабул қилиб, Кармат кўрсатмаларининг итоаткор ижрочилари бўлиб қолдилар. Кармат қазо қилгач, ташкилотга унинг ворислари етакчилик қила бошлашди. Улар анча вақтгача аббосийлар билан даъволашиб юриб, мағлубиятга учрадилар. Шундан кейин Ироқ ва Шомда уларнинг кучи камайиб кетди, бироқ Шарқий Арабистонда ўзларига таянч топиб, то ҳайбатли давлатга айланмагунларича ўша ёқдан туриб иш олиб бордилар; Арабистонни улар юз йилдан кўпроқ сўрашди.\nКАРМАТИЙЛАР АРАБИСТОНДА. 894 йили исмоилийларнинг олий қўмондонлиги Абу Саид ибн Баҳром ат-Танобийни Баҳрайнга – Арабистоннинг шарқий соҳилига яқин оролга юборди. Ўша ерда у бир қанча қабилаларни ўзига бўйсундириб, муайян имтиёзларга эга бўлган шайхларни уларга бошчи қилиб қўйди ва кўп ўтмай, янги давлат тузди. Муманияни (Садоқатлилар шаҳри) ўзига пойтахт қилиб олди. У ва сафдошлари исмоилийларнинг «яширин имом»ига нисбатан хайрихоҳ эдилар, аммо бу ерда, Арабистоннинг шимолий соҳилида Абу Саид ўзини мустақил ҳис қиларди. Унинг вафотидан кейин авлодлари ҳам ўз давлати кучига куч қўша бошладилар. Шу орада улар мутаассибларча садоқатли муридлардан ташкил топган қўшинга ҳам эга бўлиб олдилар. Ғарбда Наждга, шимолда Ироққа ва ҳатто узоқ ғарбдаги Ҳижозга юришлар уюштира бошладилар. 913-943 йилларда уларнинг қудрати чўққисига чиқди. Ана шу ўттиз йил мобайнида улар истаган томонларига ҳужум уюштиравердилар. 930 йилда Маккага бостириб бориб, уни эгалладилар. Каъбадаги Қоратошни ўз пойтахтларига олиб кетишди. Шу пайтнинг ўзида Шомнинг қуйи қисмига ҳужум қилдилар; Марказий Арабистонга юз йилдан кўпроқ эгалик қилиб туришди.\nСЎНГГИ ҚУДРАТЛИ АББОСИЙ – АЛ-МУҚТАДИР (918-932 йиллар). Халифалик ҳали ҳам Ироқ, Шом, Миср, Форс ва Хузистонни ўз ичига олса-да, унинг имкониятлари тугаб борарди. Халифа ва зодагонлар серхаражат, фатхлик қилиш тўхтаган, солиқдан келаётган даромад кескин камайиб кетган, савдо издан чиқиб, карматийлар сингари унсурлар дастидан ҳаёт ҳам хатарли бўлиб қолган эди. Зўрлик билан қонунларга ва тартиб-қоидаларга бўйсундириш ҳам мушкуллашиб, суннийлар ва шиалар орасидаги фарқ ошаётган, халқ эса ҳаёт оқимидаги тартибга ишончини йўқотаёзган эди. Дунё кўплар кўзига қувончдан кўра кўпроқ қайғу-ғам мужассам бўлган бир макондек, бор шодликлар ҳам омонат кўриниб қолган эди. Карматийлар ташкилотига ўхшаган махфий ташкилотларга бош қўшганлар кўпая борди. Айрим кишилар тасаввуфни ёқлаб, диний тартиблар ва биродарликка қайтдилар. Шу даврдаги дунё воқеалари аббосийларнинг таъсир доирасини бутунлай ўзлаштириб олганлиги натижасида машҳур мутасаввуфлар пайдо бўлди.\nХАЛИФАЛИК ДОИРАСИДАГИ ПОДШОҲЛИКЛАР – ТОҲИРИЙЛАР (820-872 йиллар). Ал-Муқтадир вафотидан кейин халифалик подшоҳликлардаги таъсири бобида аббосийлар ҳокимияти иккинчи маррага ўтиб қолди. Шундай бўлса-да, мавжуд халифаликлар ҳамма жойда суннийлар ҳокимияти вазифасини бажаришда давом этдилар. Бу ўринда марказ билан алоқани узиб, анча вақтгача равнақ топиб келган подшоҳликларни ҳам назарда тутиш лозим. Тоҳирийлар салтанати биринчи бўлиб ўз ҳуқуқини тасдиқлаб олди. Халифа Маъмуннинг истеъдодли лашкарбошиси Тоҳир Хуросоннинг шимоли-шарқида асос солган бу подшоҳликка Марв пойтахт этиб танланди. Тоҳир оламдан ўтганидан кейин ўғли Талҳа Мозандарон билан Трансоксиания ўртасидаги бутун ҳудудга ҳоким бўлди. Унинг укаси Абдуллоҳ ҳам аббосийлар давридаги машҳур додхоҳлардан эди. Тоҳирийлар халифалар устунлигини тан олиб, шартлашилган солиқни тўлаб туришарди, лекин бошқа ҳамма нарсада мустақил эдилар. Уларнинг ўз ҳарбий кучлари, ҳукумати ва солиқ солиш қоидалари вужудга келганди, шунингдек, улар кишиларга васийлик қилишга ҳам одатланишганди. Қадимий форслар уруғига мансуб бўлган Сомон ана шундай ғамхўрлик кўрганлардан бири эди. Беғараз васийликка олинганлар орасида уруғнинг бошқа аъзолари ҳам топиларди, бу самимият тобора ошиб бораётгандек туюларди. Ва, ниҳоят, 872 йилда Сомоннинг авлодларидан бири бўлган Носир ибн Аҳмад тоҳирийларни ағдариб, Трансоксианияда сомонийлар салтанатини вужудга келтирди. Шунгача форслар юртида бошқа бир сулола пайдо бўлганди.\nСАФФАРИЙЛАР (867-908 йиллар). Қуйи табақадан чиққан Яъқуб ибн Лайс исмли истеъдодли киши бу сулоланинг асосчиси бўлди. У ўз ҳаётини мисгарлик (саффар)дан бошлаган бўлиб, сулола номи ҳам шунга нисбатан берилганди. У ёшлигида ғайриқонуний бир тўдага қўшилиб, вақти келганда унга бош бўлиб олди. Шунга қарамасдан, бу мустақил кишининг ёвузликка қўли бормасди, камбағалларга ғамхўрлик қилиб, улар дардига шерик бўларди. У фақат текинхўр бойларни талаб, яхши одамларга эса ҳеч қачон зарар етказмасди. Овозаси саройга етиб боргач, халифа унга додхоҳ унвонини инъом этиб, халифалик номидан қонунсизликка қарши кураш олиб боришга ижозат берди. Яъқуб мукофот сифатида берилган ерни кенгайтириб, Хуросон билан Форс кўрфази ва у ёғи Синдгача бўлган минтақада қудратли ҳокимга айланди. Тоҳирийлардан Сеистонни ва Хуросоннинг қуйи қисмини тортиб олди. Саффар ҳатто Қобулни истило қилиб, ўз тасарруфидаги ўлкаларни Ислом Афғонистони деб атади. Барча элатлар унинг ўзини ва укаси Амирни халифа деб эътироф этиб, уларга содиқликка ваъда бердилар. Саффарийларни сомонийлар тахтдан ағдаришди.\nСОМОНИЙЛАР (874-999 йиллар). Юқорида эслатиб ўтилганидек, сомонийлар авлодига мансуб бўлган Носир ибн Аҳмад Трансоксианияда тоҳирийларга қарши курашган киши эди. Унинг укаси Исмоил эса (892-907 йиллар) уларни Хуросондан батамом қувиб чиқарди. Бошқа сулолалар сингари сомонийлар ҳам халифанинг ҳукмронлигини эътироф этишар, лекин бошқа ҳамма нарсада ўзларини мустақил тутар эдилар. Назир II (913-943 йиллар) даврида улар ўз ерларини кенгайтириб, бутун шарқий халифаликка ва шарқий Ироққа ҳам ҳукмронлигини ёйдилар. Бухорони ўзларига пойтахт қилиб, Самарқандни катта обод шаҳарга айлантирдилар. Сомонийлар форс тилини рағбатлантириб, санъат ва фанга ҳомийлик қилишарди. Улар ҳукмронлиги даврида уч даҳо – файласуф, илми ҳикмат ва риёзиёт олими Абу Али ибн Сино, файласуф Ар-Розий ва буюк форс шоири Фирдавсий яшаб ўтди. Сомонийлар форсий тилни узоқ муддат давомида такомиллаштира бориб, арабларнинг мумтоз асарларини шу тилга ўгирдилар.\nҒАЗНАВИЙЛАР (961-1186 йиллар). Сомонийлар сулоласи ўнинчи аср охирига қадар ҳукмронлик қилди, бироқ шундан анча илгари унинг инқирозидан дарак бериб, Қобулда янги давлат вужудга келди. Унга сомонийларнинг собиқ турк қули Алптегин асос солди. У сомонийлар авлоди қироллигидаги тансоқчилар гуруҳида юксак мавъега эришгач, Хуросон ҳокими этиб тайинланди. Анча вақтдан кейин нафратга учраб, кичикроқ қўшин билан шарқий вилоятларга, Ғазна деган жойга бош олиб кетди ва у ерда мўъжазгина шаҳар-давлат барпо этди. Унга ворис бўлган қули ва куёви Сабуктегин анча истеъдодли киши эди.\nСАБУКТЕГИН (967-997 йиллар). У мустақилликка эришиб, ўз ерларини кенгайтирди. Ғарбда сомонийлар авлодининг сўнгги вакилидан Хуросонни тортиб олди, шарқда эса ҳозирги Покистон ва Афғонистон ҳудудида жойлашган Пешаварни эгаллади. Бу ерда унга ҳужум қилган Панжоб рожаси Жайпал мағлубиятга учраб, жуда катта миқдорда товон тўлашга рози бўлди. Лекин Жайпал Лахурга қайтиб келгач, сўзининг устидан чиқмади, шунинг учун ҳам Сабуктегин унинг тасарруфидаги ерларга бостириб кирди. Бошқа рожаларга ёрдам сўраб мурожаат қилган Жайпал улардан мадад олиб, бирлашган кучлари билан Сабуктегин устига юриш қилди. Бироқ ҳиндларнинг яна омади чопмади. Натижада Ҳинд дарёсининг ғарб томонидаги ерлар ғазнавийлар ихтиёрига ўтди.\nУЛУҒ МАҲМУД (999-1030 йиллар). Ғазнанинг бу буюк султони Маҳмуд Сабуктегиннинг ўғли эди, у ғазнавийлар шуҳратини бутун Осиёга ёйди. Маҳмуд отаси билан биргаликда кўрган тадбирларидан ўз уруғи билан сомонийлар орасида талашувлар бўлиб турганлигини, шарқда Панжобнинг шаҳий подшоҳлари билан рақобат мавжудлигини яхши билар эди. Шу пайтда Жайпал қазо қилиб, унинг ўғли Анадпал Панжобни бошқариб турган эди. Отаси сингари у ҳам шартлашилган товонни тўлашдан бош тортди, бу Маҳмуд билан шаҳий подшоҳлари ўртасида уруш чиқишига яхши баҳона бўлди. Ўзаро тортишувлар Ислом азаматининг Ҳиндистон шаҳий подшоҳлари устига машҳур ўн еттинчи юриши билан якунланди. Қатъиятли сунний бўлган Маҳмуд Ғазна султони сифатида халифа деб эътироф этилди. Халифа унга «Ямин уд-Давла» (Давлатнинг ўнг қўли) унвонини берди. Шундан кейин Маҳмуд ўзининг ғазавот урушлари силсиласини бошлаб юборди. У Ҳиндистоннинг муҳим маданий ва диний марказларига ҳужумлар уюштирди, чунки қўшни рожалар шу масканларни қутқариш учун бирлашишларидан хабардор эди. Ғазнавийлар ўша пайтда ўн икки марта юриш қилганликлари тарихда қайд этилган. Ҳиндларнинг Гужарат вилоятига қарашли Катхиаваре деган жойдаги машҳур Сомнас зиёратгоҳига қилинган ҳужум уларнинг энг машҳуридир. Маҳмуд Рожпутан чўлини босиб ўтишга мажбур бўлган бу юришида қарийб барча ҳинд рожаларининг бирлашган кучларига қарши туришини яхши биларди. Бу жанговар саркарданинг жасурлиги ҳад-ҳудудсиз эди. Дастлабки пайтда анча кўп сонли ҳинд қўшинлари исканжасида бўлгани ҳолда ғолиб чиқиб, шаҳарни эгаллагач, Сомнас эҳромига кириб борди ва миллионлар илтижосига қарамай, ундаги бутни чилпарчин қилиб ташлади. У юртига катта ўлжа билан қайтди. Маҳмуднинг ғарбдаги зафарлари ҳам Хуросон ва бутун Форснинг қўшиб олинишидан қолишмайди. Шуҳрати чўққисида у Ҳиндистондаги Жамна дарёси билан ғарбдаги Дажла дарёси ўртасида жойлашган бепоён кенглик ҳукмдори бўлиб турди.\nМАҲМУДНИНГ ТАЪРИФИ. Ҳинд тарихчилари Маҳмудни босқинчиликда, шаҳарлар ва эҳромларни шафқатсиз вайрон қилишда айблашади. Бу тўғри эмас, албатта. Маҳмуд учун Ҳиндистон «Дар ул-харб», яъни урушлар маскани бўлган. Шаҳий подшоҳлари Маҳмуднинг отасига қарши уруғчилик урушини қўзғадилар, кўп марталаб Сабуктегинга ҳамда Маҳмудга берган ваъдаларига вафо қилмадилар. Эҳтимол, «муқаддас уруш» олиб борган Маҳмуддан ўз Ватанини ҳимоя қилганликлари учун уларнинг қилмишларини оқлаш мумкиндир. Маҳмуднинг ўз таъбири билан айтганда, у бутпарастларга қарши ҳар йили ёки бир йил ўтказиб ғазавот уруши олиб борарди. Ўша пайтда бундай уруш қонуний бир ҳол ҳисобланарди. У ҳеч қачон шаҳарларни яксон қилмаган, оммавий қирғинларга йўл қўймаган.\nМАҲМУД – САНЪАТ ҲОМИЙСИ. Ислом қаҳрамони сифатидаги шон-шуҳрати билан Маҳмудга бас келадиган ҳокими мутлақлар кўп эмас. Ўз пайтида у Осиёнинг биринчи ҳокими эди. Жонажон шаҳри Ғазнада шу қадар кўп иморатлар, мактаблар, шунчалик беадад илмий муассасалар қурдириб, халқига ато қилиб, ўз пойтахтига кўплаб машҳур кишиларни даъват этдики, бу унинг номини XI асрдаги энг буюк илмпарвар сифатида тилларда достон айлади. Маҳмуд шоирлар ва машҳур кишиларга ҳар йили 400 минг динорлаб маблағ сарфлаши билан Фирдавсийни мислсиз «Шоҳнома» асарини ёзишга илҳомлантирган. У Ғазнада дорилфунунга асос солиб, машҳур файласуф, олим, сўз устаси ва шоир Ансорийни унга мударрисликка тайинлади. Бошқа кўпгина шоирлар, жумладан, Асади Тусий, устод Фирдавсий, Асжодий ва Фарруҳий ҳам шу ерда эдилар. Улуғ аллома Беруний ҳам Маҳмуд ҳузурида ишлади, лекин у шоҳнинг маслаҳатчиси Аҳмад ибн ал-Маймандий билан чиқиша олмай, шаҳзода Султон Масъудга қўшилди. Ғазнавийлар ҳақида битилган «Тарихи Ямини» асарининг муаллифи машҳур олим Утбий Маҳмуд саройида фаолият кўрсатган. Ўз паноҳида шунчалик кўп ёзувчилар, қизиқчилар ва олимларни тўплаб, бутун қитъада шу қадар юксак обрўга эга бўлиш камдан-кам шаҳаншоҳга (шоҳга) насиб этган.\nМАҲМУДНИНГ ВОРИСЛАРИ. Машҳур султонлар – Султон Масъуд ва билим бобидаги жонбозлиги билан донг таратган ўғли Султон Байрам ибн Масъуд унинг ворислари жумласидандир. Байрам фозилу фузалоларга совға-саломлар ва мукофотлар беришда жуда сахий эди. У «Маҳзани асрор» асарининг муаллифи Шайх Низомий ва Сайёд Ҳасан Ғазнавий сингари таниқли кишиларни саройга жалб қилди. Айни Султон Байрам подшоҳлиги даврида ва унинг раҳнамолиги туфайли «Калила ва Димна» масаллар мажмуи санскрит тилидан форсчага таржима қилинди. Ғазнавийлар тобора ҳолдан тойиб бораётган қиролликни юз йилдан кўпроқ давр бошқариб турганларидан кейин Панжоб томон суриб чиқарилдилар. Маҳмуднинг сўнгги вориси у ерда Шаҳобиддин Ғурий (1186 йил) ҳаётлигида Лахур ҳокими бўлиб турди.\nБУВАЙҲИЙЛАР (945-1055 йиллар). Ғазнавийлар халифаликнинг узоқ шарқий бўлагида ҳукм суришаётган бир пайтда унинг марказий қисмида азим бир давлат вужудга келди. Уни халифаларнинг ўзлари бошқара бошладилар. Ал-Муқтадир давридан эътиборан халифа ҳузурида Амир ул-уламо хизмати таъсис этилди. Умуман, қиролнинг тансоқчи навкарлари бошлиғига бериладиган бу мансаб соҳиби халифаликдаги энг қудратли киши ҳисобланарди. Халифа Ал-Мустақфий даврида (944-946 йиллар) бу хизмат форсий наслдан бўлган Аҳмад ибн Бувайҳа исмли таниқли кишига тегди. Аҳмад шу мавқеда ўрнашгач, унга Муизза уд-Давла унвони берилди. Бу масъулиятли мартаба халифа топшириғи деб қабул қилинарди. Аҳмаднинг отаси шарқий форслар қабиласининг сардори бўлиб, унинг сомоний қироллар хизматида у қадар юксак бўлмаган ҳарбий саркардалик вазифаларини эгаллаб турган уч ўғли бор эди. Форсга ҳужум қилиш арафасида ака-укалар ўз қўшинларини ташкил этганликлари натижасида Исфаҳон, Ҳузистон ва Кирмонни забт этдилар. Уларнинг ўзлари 934 йилга келиб Шерозда қўним топдилар, ўн бир йилдан кейин энг истеъдодлиси бўлган Аҳмад Бағдодга қарши жангга киришганида халифанинг тансоқчилари тумтарақай қочиб қолишди. Шу сабабли ҳам у Аҳмадни ўзининг ҳимоячиси сифатида хайрихоҳлик билан қабул қилишга мажбур эди. Аҳмадга бағоят юксак «Амир ул-Умаро» лавозими ато қилинди. Шундай қилиб, эътиқодли шиалар бўлган бувайҳийлар марказ ҳокимлари, сунний халифа эса улар ҳимоясидаги киши бўлиб қолдилар.\nБУВАЙҲИЙЛАР ТУЗУМИ. Фавқулодда қобилиятли бувайҳий ҳукмдорлар халифалик маъмуриятини мустаҳкамлаш йўлида кўп ишларни амалга оширди. Савдо-сотиқ яхшиланди, қадимий ҳунармандчилик соҳалари яна барқ уриб ривожлана бошлади ва бутун мусулмон дунёсида халқ фаровонлиги юксалди. Улар турмушда ҳам анча ўзгаришлар ясадилар. Ўзлари шиаларга мансуб бўлганликларидан шу мазҳаб маросимлари ва байрамларини жорий эта бошлашди. Муҳаррам (мотам) кунлари нишонланиши қонунан мустаҳкамлаб қўйилди. Бувайҳийлар ҳазрат Али Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қонуний давомчилари эканликларини очиқдан-очиқ эълон қилдилар. Ҳум ал-Қодир (Илк ташриф куни) расман байрам қилинадиган бўлди. Шиалар анъаналарига қараганда, Ҳум ал-Қодир деган жойда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Али менинг давомчим бўлади», деган эканлар. Бувайҳийлар юз йилдан зиёдроқ ҳукм суришди. Ораларида ғоят маърифатли ҳукмдорлар бўлган, улар пойтахтлари Шерозни иккинчи Бағдодга айлантирдилар.\nАДУД УД-ДАВЛА (949-983 йиллар). Бу соҳада Адуд уд-Давла энг улуғвор подшоҳ эканлигини кўрсатди. У 34 йиллик узоқ ҳукмронлик даврида аббосийларга қарам бўлган ўлкаларнинг деярли ҳаммасида ўз ҳокимиятини ўрнатди. Халифанинг қизига уйланиб, ўз қизини эса унга турмушга берди. Шон-шуҳрати энг юксалган пайтда шаҳаншоҳ унвонини олди. Буюк бунёдкор бўлган Уд-Давла, айниқса, Бағдодда қурдириб, ўз шарафига Адудий номини берган беморхона туфайли довруғ таратди. Бу шифохонада маош олиб ишловчи 24 нафар табиб ва бошқа мутахассислар хизмат қиларди. Санъатнинг шу қадар катта ҳомийси бўлганлиги туфайли замондош шоирларнинг қасида ва мадҳияларига сазовор бўлди. Буюк араб шоири Ал-Мутанаббий ҳам унга бағишловлар ёзди.\nШАРОФ УД-ДАВЛА ВА СЎНГГИ БУВАЙҲИЙЛАР (983 йил). Адуд уд-Давла ўрнини унинг ўғли Шароф уд-Давла босди. Хорун ар-Рашиднинг ўғли Маъмун сингари у отасига қараганда ҳам кўпроқ фан жонкуяри эди. Истеъдодли кишиларнинг самимий дўсти ва мухлиси бўлган Шароф расадхона бунёд эттирди. Унинг ўғли Баҳо уд-Давла отаси ва бобосига ўхшади. Вазири Собир ибн Ардашер 913 йили Бағдодда машҳур кутубхонаси бўлган билимгоҳ бунёд эттирди. Таниқли араб шоири Ал-Маъаррий шу ерда таҳсил кўрган. Бувайҳийлар ўша даврга хос яна бир фаолият тури билан маълумдирлар. Ўзларини «Иҳван ус-Сафо» (Соф оғайнилар) деб аташган кескин тадбирлар тарафдорлари бўлмиш шиа мазҳабига мансуб бир гуруҳ мутафаккирлар шу пайтнинг ҳар хил долзарб масалаларига бағишлаб ёзилган мақолаларидан «Расаил» мажмуасини туздилар. Сўнгги бувайҳийлар ўзаро жанжаллар оқибатида ер-мулкларидан маҳрум бўла бордилар. Қарийб эллик йил мобайнида кичик-кичик оралиқ подшоҳликлари вужудга келди. Улардан баъзиларининг ҳокимлари (бир-иккитаси) ўзларини султон деб аташиб, ўз даври тарихида из қолдирдилар, лекин ҳаммаси ҳам мусулмон маданияти тараққиётига маълум даражада ҳисса қўшдилар. Бувайҳийлар сулоласи ўн биринчи аср ўрталаригача, салжуқийлар тахтдан ағдарилгунларига қадар давом этди.\nКИЧИК ПОДШОҲЛИКЛАР (1023-1096 йиллар). Кичик оралиқ подшоҳликларини муайян араб қабилалари вужудга келтирдилар. Мўсул билан Ҳалаб ўртасида Бани Таълиб томонидан асос солинган дастлабки қироллик Ҳамадоний авлоди номи билан юритиларди. Шу наслнинг энг донгдор султони Сайф уд-Давла византияликларга қарши ғазавот урушларини муваффақиятли олиб борди. Ўз вақтида маданиятнинг ажойиб ўчоғи саналиб келган унинг саройида буюк араб шоири Ал-Мутанаббий ижод қилди. Кейинроқ Ҳалабда бир сулола пайдо бўлди. Бани Қалб асос солган бу сулола вакиллари жанговар кишилар бўлиб, 60 йил мобайнида мирдосийлар деб ном олган кучли қўшинларига рақобатда бўлиб келдилар. Мўсул ҳамадонийларидан бўлган Бани Таълиб ва Бани Қалб сулоласи анча узоқ, яъни юз йилдан кўпроқ сақланиб турди. Ўз қироллиги ва сарҳадларини Ҳалаб ва ундан ҳам нарига кенгайтирган буюк жангчи Султон Муслим ибн Қурайш энг таниқли ҳокимларидан бўлди. Абдул Али ибн Марвон исмли бир курд одам Мўсулдан ғарбда, Диёрбакирда яна бир кичик подшоҳликка пойдевор қўйди. Номи ҳам унга нисбат берилиб, марвонийлар деб аталган бу сулола юз йилга яқин яшади. Ҳамадонийлар ўрнига келган укалийлар қатори марвонийларни ҳам буюк салжуқийлар таслим этдилар.\nСАЛЖУҚИЙЛАРГА ҚАДАР БЎЛГАН ИСЛОМ ДУНЁСИ. Ҳали турклар мусулмон тарихида дастлаб пайдо бўлишларидан анча илгари аббосийлар сулоласи инқирозга юз тутди. Тоҳирийлардан тортиб бувайҳийларгача бўлган бошқа подшоҳликлар, айрим истисноларни ҳисобга олмаганда, юксак сиёсат майдонидан чиқиб кетишган ёки кетмоқда эдилар. Испаниядаги араблар заифлашиб, барбарлар эса кучга тўлишаётганди. Фотимийлар Ифриқияда деярли юз йил юрт сўрадилар. Ислом дунёсида шиалар ва суннийларнинг мутаносиб гуруҳи ўзига хос хусусиятга эга эди. Суннийлар Испанияда ҳукм суришар, фотимий шиалари эса Шимолий Африқони эгаллаган эдилар. Диёрбакир батамом суннийларга мансуб бўлса, бувайҳий шиалари Ироқ ва Форсда ҳукмронлик қилишарди. Трансоксиания батамом суннийлар ихтиёрига ўтди. Албатта бу гуруҳларнинг ўзаро муносабатларида совуқчилик мавжуд бўлиб, Ислом дунёсига Худо берган неъмат – бирлашиб ҳаракат қилиш ғояси қўпол равишда поймол этилаётган эди.\nСАЛЖУҚИЙЛАР. ТЎҒРУЛ. Бу воқеа ўн биринчи аср бошида (мусулмон йил ҳисобида V асрда), Туркистон чўлларидан туркларнинг қудратли ўғуз қабиласи Трансоксианияга кириб келиб, Бухоро атрофига жойлашган ва Ислом динини қабул қилган бир пайтда юз берди. Эркин тартибларни хушлаганликларидан улар суннийлар мазҳабига қўшилдилар. Раҳнамоларининг исми Салжуқ бўлганлиги боис уларни салжуқ турклари деб атай бошлашди. Серғайрат салжуқийлар тез орада бутун минтақада катта сиёсий эътибор қозондилар. Уларнинг сардорларидан бири – Салжуқнинг невараси Тўғрулбек ўз қабиласини зафарли юришга бошлаб, дастлаб Хуросонни қўлга киритди. У ерда яхши жойлашиб олгач, қўшинларни уч қисмга ажратаркан, бирига ўзи бош бўлди. Қолганларини эса укалари измига топшириб, биргаликда бостириб бориш билан вилоятларни кетма-кет қўлга кирита бошладилар. Ўша пайтда шарқда ғазнавийлар бирдан-бир қудратли куч ҳисобланишарди. Бироқ ўзаро низолардан тинка-мадори қуриган буюк Маҳмуд ворислари ўз жанжаллари билан овора бўлганликларидан янги истилочилик юришини қайтаришни хаёлларига ҳам келтирмасдилар. Ғарбий вилоятларини салжуқийларга жангсиз топширишди. Ички олишувлардан заифлашиб қолган бувайҳийлар ҳам салжуқийларга қаршилик кўрсата олмадилар. 1055 йилга келиб, Тўғрул халифаликнинг ғарбий ярмига эга бўлиб олди. Яна бир йил ўтгач, у Бағдодга юриш қилган пайтда турк додхоҳи Ал-Басасирий пойтахтда эди. Унинг салжуқийлар олдига тушиб чопқиллашини кўрган халифа миясидан «Ниҳоят шундан ҳам қутуладиган кун бор экан-а», деган фикр ўтади. У «Сунний мазҳабига мансуб бўлган салжуқийлар мени ҳам ҳурмат-иззат қилишиб, янада юксакроқ лавозимга ўтказиб қўйсалар керак», деб ўйлади. Айни шу илинжда Тўғрулни қувонч билан қарши олиб, 1056 йилда унга «Амир уш-Шарқ ва ал-Ғарб» («Машриқ ва Мағриб амири») унвонини инъом қилди.\nАЛ-БАСАСИРИЙ ИНҚИРОЗИ. Тўғрул олдида Мўсул ҳамда Диёрбакирнинг шимолий подшоҳликларини забт этиш вазифаси турарди. У қўшин тортиб шу вилоятларни босиб олди. Бироқ у йўқлигида Мисрдаги шиа мазҳабига мансуб фотимийлардан ёрдам сўрашга кетган бувайҳий додхоҳ Ал-Басасирий катта қўшин билан қайтиб келиб, Бағдодни босиб олди. У халифани ҳам қаттиқ қўрқитди. Бундан хабар топган Тўғрул Бағдодга ошиқди. Юз берган қонли жангда Ал-Басасирий қўшинлари яксон қилиниб, унинг ўзи ҳам ўлдирилди. Натижада Тўғрул Шом ва Мўсулни истисно қилганда аббосийларга тегишли бутун ҳудудга ҳукмрон бўлиб, салжуқийлар империясини вужудга келтирди.\nБУЮК САЛЖУҚИЙЛАР. Салжуқийлар Тўғрул, унинг ўғли Алп Арслон, невараси Маликшоҳ ва чевараси – шу авлоднинг энг сўнгги ҳукмдори Султон Санжар бошчилигида тўртта подшоҳлик яратдилар. Султон Санжар қўлидан империяни Хоразм шоҳларининг янги мусулмон давлати тортиб олди. Маданийлашган бувайҳийларга қараганда турклар бирмунча ёввойисифат, лекин анча ғайратли ва жангари кишилар эдилар. Умуман олганда, «жоҳиллар» кўпгина буюк маданиятларни вайрон қилдилар, деган гап тўғри. Бироқ салжуқийларга келганда, улар фақат бир авлод ҳаёти мобайнида ўзлари барбод қилган нарсаларни тиклабгина қолмай, мусулмон маданияти чўққисига ҳам кўтарила билдилар. Ўз даврида улар жаҳон фанининг буюк ҳомийлари бўлдилар, олий илм масканларини очдиларки, бу маданиятнинг барқ уриб ривожланишига имкон яратди. Шу ишларнинг барчасида ўша даврда яшаб ўтган мусулмонлар пешқадам эдилар.\nАЛП АРСЛОН. Унинг салтанати салжуқийларга дунё миқёсида катта шон-шуҳрат келтирди. Вақти келиб таназзулга юз тутган салжуқийлар империяси истилочи Тўғрулнинг шу муносиб ўғли туфайли ўз куч-қудратини қайта тиклади. Шундан кейин у икки нарса – хорижда Ислом динининг обрўсини ошириш, уни империянинг бутун ҳудудида жорий этиш хусусида жон куйдирадиган бўлди. Аббосийлар заифлашганликларини кўриб ҳаддан оша бошлаган византияликлар ўзларига чегарадош шимоли-ғарбий оралиқ подшоҳликлари вужудга келишлари ҳамоноқ мусулмонларга қарши сурункали уруш олиб боришга киришдилар. Алп Арслон Кичик Осиёга юриш қилиш билан ўз қўшинларини дин ҳимоясига отлантирди. Манзикерт яқинида Византия императорига қақшатқич зарба бериб, ўзини асир олди. Ўша ғалабадан кейин мусулмонлар Кичик Осиёнинг қоқ юрагига кириб бориб, у ерда маҳкам ўрнашиб олдилар. Шундан бери улар Онодўлини тарк этмадилар. Алп Арслон ўз амакиваччаларидан бири бўлган Сулаймон Қутлимишни Кичик Осиё марказининг ҳокими қилиб тайинлади. Бу ўлкани мусулмонлар Рум деб атай бошладилар. Рум салжуқийлари у ерда усмоний (усмонли) турклари пайдо бўлгунларига қадар ҳукмрон бўлиб турдилар. Улар дастлаб Никонни ўзларига пойтахт қилиб олдилар, лекин 1084 йилда салжуқийлар бу мамлакатнинг энг йирик кенти Икониум (Кўнйо)ни забт этиб, у ерда мустаҳкам қўним топдилар. Византиянинг Кичик Осиёдаги энг бой ва гўзал шаҳарчаси бўлган Икониум Рум салжуқийлари даврида катта шаҳарга айланди.\nАЛП АРСЛОН ВА ФОРС. Халифалар шаҳрига даъвогарлик қилишни хоҳламаган Алп Арслон, гарчи халифа деярли унинг қўлидаги қўғирчоққа айланган бўлса ҳам, Исфахонни ўзига марказ қилиб танлади. Бироқ жума намозларида салжуқий султоннинг исми намойишкорона равишда халифа исмидан кейин хутбага қўшиб ўқиларди. Бидъатчиликдаги бу янгиликни бувайҳийлар жорий этишган эди. Лекин салжуқийлар халифага ҳеч қандай маъмурий ҳуқуқ бермаган бўлсалар ҳам, унинг иззат-ҳурматини жойига қўйишарди. Алп Арслон 1070 йилда Ҳалабни эгаллаб, кейинчалик фотимийлардан Ҳижозни тортиб олди. Шундай қилиб, муқаддас шаҳарлар бўлган Макка ва Мадина салжуқийлар тасарруфига ўтиб қолди. Алп Арслоннинг ўғилларидан бири бўлмиш Тутуш Шомга ҳоким қилиб тайинланиб, у ерда ҳам салжуқийлар сулоласига асос солинди. Айнан Султон Тутуш авлоди дастлабки салиб юришининг қаҳрига учради. Эл оғзига тушган подшоҳ бўлган Алп Арслон шарафига битилган кўплаб қасидалар бугунгача барҳаёт. Салжуқийлар келиши билан Ислом Шарқида янги қадриятлар ҳосил бўлди: кишиларнинг ҳаётга, санъатга, адабиёт ва фанга интилишлари кучайиб, шу соҳаларда анча-мунча катта қадамлар қўйилди.\nМАЛИКШОҲ (1072-1092 йиллар). Алп Арслоннинг ўғли Маликшоҳ салжуқийларнинг энг йирик сиймоларидандир. Буюк ҳоким, бунёдкор, фавқулодда истеъдодли маъмур ва фаннинг йирик ҳомийси бўлган Маликшоҳ мислсиз туғма қобилият соҳиби эди. У Маккага олиб борадиган йўл бўйлаб масжидлар, кўприклар, ариқлар ва карвонсаройлар бунёд эттирди. Бағдоднинг бутунлай яроқсиз ҳолга келган қувурлари шохобчаси пухта ўрганиб чиқилиб, яхшилаб созланди. Маликшоҳ Орол ва Каспий денгизлари орасидаги ерларни қўлга киритиб, Хоразм деб номлади, ўзининг собиқ турк қули Ануштегинни унга ҳоким қилиб белгилади. Айни шу Ануштегин Ўрта Осиёда бора-бора қудратли кучга айланган ва пировардида салжуқийлар ҳокимиятига барҳам берган хоразмшоҳлар сулоласига асос солди. Маликшоҳ ҳукм сурган даврда фан тараққиётига жуда катта эътибор берилди, хусусан, бу соҳада унинг истеъдодли, садоқатли ва машҳур бош вазири Низом ул-Мулкнинг хизматлари беқиёсдир.\nНИЗОМ УЛ-МУЛК. Маликшоҳнинг Низом ул-Мулкдек ҳалол-покиза, истеъдодли вазири бор эди. Бундай бахт камдан-кам қиролу султонларга кулиб боққан. Низом ул-Мулк ўта маданиятли, юксак маърифатли ва бутун умри давомида билимини оширишдан тўхтамаган бир киши эди. У давлатни бошқариш санъати тўғрисида сиёсий ва илмий аҳамияти жуда катта бўлган «Сиёсатнома» китобини ёзди. Бағдоддаги машҳур «Низомийа» дорилфунунига тамал тошини қўйди. Қўли очиқлиги билан илмгоҳнинг кўплаб олимларига куч-қувват бағишларди, шу туфайли бутун Ислом дунёсидан ва ҳатто четдан ҳам илмпарварлар шу даргоҳга оқиб келаверарди. Дунёда ардоқли илоҳиётчи, файласуф ва мутасаввуф аллома Имом ал-Ғаззолий шу дорилфунунда мударрислик қилди. Низом ул-Мулк риёзиётчи, фалакиётчи, олим ва шоир Умар Ҳайёмнинг дўсти ва ҳомийси эди. Исмоилийлардан чиққан таниқли ёзувчи ва сайёҳ Носир Хисрав ҳам шу даврда ижод этди.\nҲАСАН ИБН САБОҲ. Кейинчалик «Ассасинлар» деб атала бошлаган янги исмоилийлар мазҳабига асос солиниши шу киши номи билан боғлиқ. У Низом ул-Мулк ва Умар Ҳайёмни ўзига устоз биларди. Ибн Сабоҳ Элбрус тоғида Аламут номли мустаҳкам истеҳком қурдирди. Ўз режаларини рўёбга чиқариш зарурати туғилганида эса қотилликлар ва суиқасдлар қилиш учун шу ерда махфий айғоқчилар тайёрлашни йўлга қўйди. Шунинг учун ҳам унинг хатти-ҳаракатларига берилган нисбат инглизча to assassinate (ўлдирмоқ) феълидан олингандир. Ҳукмдорлари ваъда қилган бу дунёдаги эркинлик ва нариги дунёдаги беҳишт учун ассасинлар уларга сўзсиз итоатда эдилар. Жаннатий ҳаётни ҳис қилишлари учун ёш ассасинларга Аламут қалъаси атрофидаги гўзал боғлардан ва серҳашам саройлардан жой бериларди. Шундай мурувват кўрган улар чор атрофда иш олиб бориб, йўлларида турган ёки беҳад кўп миқдорда пул тўлашдан бош тортган ёхуд Аламутнинг «Шайх ул-Жабал»и (Кекса тоғлик) амрига бўйсунишни хоҳламаган талайгина таниқли кишиларни ўлдириб юбордилар. Ниҳоят, Низом ул-Мулк Аламутга қарши юриш ташкил қилди. Бироқ қалъани забт этолмай, шайх буйруғи билан қатл қилинди. Бу исмоилийлар жамоаси зиммасидаги энг оғир жиноят бўлди, чунки Низом ул-Мулк чиндан ҳам Исломнинг буюк ўғлони эди.\nМАЛИКШОҲНИНГ ВОРИСЛАРИ. Улар салжуқийлар шон-шуҳратига ҳеч нарса қўша олмадилар. Ўзаро жанжаллари натижасида империя салжуқийларнинг ҳар хил майда подшоҳликларига парчаланиб кетди. Кирмон, Ироқ, Курдистон ҳамда шарқий салжуқийлар подшоҳликлари шулар сирасидандир. Маликшоҳнинг ўғли шарқий салжуқийлар султони Санжар бу сулолага хос анча-мунча қудрату улуғворликка эга бўлган буюк раҳбар бўлди. Унга туркларнинг ҳали ҳам мажусийликда қолиб келаётган янги шахобчасига қарши узоқ уруш олиб боришга тўғри келди. Уларнинг бошчиси Ғурийхон султон Санжарни ва Афғонистоннинг ғазнавий ҳокимини мағлуб қилиб, ҳокимлар сулоласини бошлаб берди. Салжуқийлар 1157 йилда хоразмшоҳлар томонидан тор-мор этилди.\nХОРАЗМ ШОҲЛАРИ. Ғурийхон шарқий салжуқийлар қироллиги султони устидан осонгина ғалаба қозонди, зеро Хоразмнинг салжуқий ҳокими шу даврга келиб аллақачон мустақилликка эришган эди. Отсиз исмли бу ҳукмдор биринчи ҳоким Ануштегинга невара бўларди. Анча ўтиб, Хоразм шоҳлари Ўрта Осиё ҳамда Хуросон ва Форсда ғоят қудратли давлатни вужудга келтирдилар. Алоуддин Муҳаммад (1199-1220 йиллар) унинг энг кучли соҳиби даврони бўлди. У Хуросонни ғурийлардан тортиб олиб, Ислом динини қабул қилди. Бухоро ва Самарқандни эгаллаш билан бирга Форс истилосини якунлади. 1214 йили Афғонистонга ҳужум қилди ва Ғазнани қўлга киритди. Натижада XIII аср бошида Хоразм шоҳларининг ғоят кучли мусулмон давлати вужудга келди. Халифа билан аразлашиб қолган Султон Алоуддин унинг қасдига шиалар мазҳабига ўтиб, Ўрта Осиё учун ўзига халифа сайлади. Илғор ҳокимлардан бўлган Алоуддин даврида Ўрта Осиё мусулмон маданиятининг марказига айланди: Трансоксиания шаҳарларида мактаблар ва мадрасалар пайдо бўлди, савдо-сотиқ ривожланди, бу ўлканинг фаровон ҳаёти тўғрисидаги овоза эса бутун дунёга ёйилди. Бахтга қарши бу ҳолат Монголистонда янги пайдо бўлган ҳукмдорлар диққатини тортди. Булар саркардалари Темучин томонидан жанговар қўшинга жалб этилган монголлар2 эди. Эндиликда бу саркарда бутун дунёда Чингизхон (Худонинг дарраси) номи билан машҳурдир.\nЧИНГИЗХОН (1162-1227) ВА ШАҲЗОДА ЖАЛОЛИДДИН. Чингизхон Хоразм империясининг шарқий чегарасида юз берган бир ҳодисани ўзига қарши ҳужум билиб, ўрдаларини Ўрта Осиё устига сурди. Хоразм шоҳи унга қарши юборган қўшинлар монголларни қисқа муддатгина тўхтатиб турди, холос. Пешонаси шўрига шоҳ ажойиб ўғли – шаҳзода Жалолиддин билан келишмай қолганди ва сарой ичидаги найранглари билан унга қарши кайфиятини сездириб қўяр эди. Шердай дадил Жалолиддин ўткир заковати ва ақл бовар қилмайдиган матонати ҳамда ажойиб ташкилотчилиги билан ажралиб турарди. У лашкарларини тўплаб, монгол босқинчиларига қарши уюштирган ҳужумлари билан уларга сезиларли зарба берган бўлса-да, бир неча минггина жангчиси билан сон-саноқсиз монголларни йўлдан қайтара олмади. Чингиз Ўрта Осиёдаги кўплаб шаҳарлар аҳолисидан шафқатсиз ўч олиб, юз минглаб мусулмонларни қиличдан ўтказди, Алоуддинни таслим бўлишга мажбур этиб, Хоразм шоҳининг бошкентини эгаллади. Фақат Жалолиддингина тиз чўкмаган эди. Чингиз жангларда гоҳ ютиб, гоҳ ютқазиб, уни бутун Афғонистон бўйлаб таъқиб қилиб борди. Жалолиддин монгол ўрдаларини кўплаб марта, айниқса, Ҳайбар довони яқинидаги тор дарада мағлубиятга учрата олган ягона саркарда эди. Ниҳоят, Ҳинд дарёси соҳилидаги Атток деган жойда довюракларча сўнгги жангига киришди. Чумолидай ададсиз босқинчилар бир ҳовучгина жасур лашкарларни босиб-янчиб келаётганликларини кўриб, у отда учиб тик қирғоқдан Ҳинд дарёсига сакраб, итоаткор қироти билан нариги қирғоқ томон суза кетди. Нақл этадиларки, уни нишонга олиб отишаётган мерганларга кўзи тушган Чингиз уларни тўхтатаркан: «Душман бўлса ҳам, бунга ўхшаган жасурни ўлдириш мумкин эмас», деган экан. Шу аснода Жалолиддин дарёни кечиб ўтиб, Чингизга мағрур назар ташларкан, унга қарата камонидан беписандларча ўқ узади. Сўнгра ёрдам сўраб Деҳли қироли – собиқ қул, энди эса султон бўлган Элтутмиш саройига кириб боради. Лекин Чингиз Ҳиндистонга ҳужум қилмасин учун қирол унинг илтимосини рад этади. Жалолиддин дарҳол ўша ернинг ўзида чоғроқ қўшин тўплаб, Деҳли қироллигини босиб олади. Анчадан кейин Озарбайжонга ўтиб, ҳаётининг қолган қисмини у ерда ўзи учун қўлга киритган кичикроқ подшоҳликда ўтказади.\nҲАЛОКУХОН. Монголлар Чингизхон ҳаётлигида Хуросон ёки Форсга кириб бормадилар. Бу ерларни забт этиш вазифаси унинг невараси Ҳалокухон зиммасига тушди. У йўлида дуч келган ҳамма нарсани куйдириб, ўлдириб, йўқ қилиб, бутун мамлакатни шип-шийдон қилди… Бағдодни ҳам харобаликка айлантирди. Битта қилган яхшилиги ассасинларнинг Аламут қўрғонига барҳам берди. Айтишларича, у халифани ўз қўшинлари билан Шайх ул-Жабалга қарши монголлар тадбирида иштирок этишга таклиф қилган. Бироқ халифанинг қўшинлари йўқ эди. Ироқнинг салжуқий ҳукмдорлари эса жуда қўрқишарди. Шунга қарамасдан, анчагина кишилар Ҳалокухонга қўшилдилар. Улар орасида халифанинг маслаҳатчиси – шиалар «Муҳаққиқ аввал» (Дастлабки ҳақиқат ўрнатувчи) деб ҳисоблашадиган машҳур риёзиётчи олим Носириддин Тусий ҳам бор эди. Ҳалоку Бағдодни қамал қилиб босиб олгач, бу халифалар шаҳри, мусулмон маданиятининг ўчоғи, жаҳон маданий тараққиётининг маркази ҳам вайрон этилди. Кутубхоналарга ё ўт қўйилди, ё улардаги китоблар дарёга отилди, ҳашаматли саройлар, мактаблар, касалхоналар ва масжидларни эса монголлар бостириб келишларидаёқ хароб қилиб улгурган эдилар. Биринчи бўлиб халифа ва унинг оиласи қамоққа олинди, кейинроқ улардан кўпларининг боши кесилди. Исломга шу даражада қаттиқ зарба берилдики, кейин у бошқа ҳеч қачон ўз ҳолига қайтолмади. Ана шу истило шарафига Ҳалокухонга Элхон унвони берилиб, у Оксосдан қуйида жойлашган бутун минтақага ҳукмдор бўлиб олди. Форснинг иккинчи сулоласига асос солди. Бу хусусда навбатдаги бобда гап кетади.\nАРАБ МАДАНИЯТИ. Арабларники деб ҳисобланмиш, лекин аслида турк, форс, шом, яҳудий, барбарлар (Испания ва Сиъилияда вужудга келган) маданиятларини ўз ичига олувчи ъивилизаъияни монголлар вайрон қилдилар. Бу маданиятларнинг ҳаммаси ҳам табиий равишда бевосита Ислом эътиқодига асосланган ҳолда тафаккур жараёнини жадаллаштиришга ва одамлар онгини уйғотишга йўналтирилган эди. Улар мазкур соҳада кўпгина ютуқларга эришиб, башарият маънавий ва руҳий меросининг умумий бойлигига ҳисса қўшдилар. Асарлари кутубхоналар, музейлар ва академиялар хазинасини бойитди, кўплаб вакиллари муаллимлар, олимлар, файласуфлар, шоирлар, мутасаввуфлар, рассомлар бўлиб етишиб чиқдилар. Буюк усталари эса санъат жабҳасида улуғ бунёдкорлик билан шуғулландилар. Шуларнинг ҳаммасини монгол отлиқлари йўқ қилиб ташлашди. Шундоқ ҳам сўниб қолган ҳаёт хавф-хатарга айланди, одамлар эс-ҳушларидан мосуво бўлдилар. Шунга қарамасдан, монгол истилоси бир фойдали жараён муваффақияти учун билвосита шарт-шароит яратди. Истеъдодли кишилар турли мусулмон давлатларига қочиб кетдилар. Кўплари бор нарсасидан ажратилди ёки қатл этилди. Қазоси етмаганларгина омон қолдилар. Бу жараёнда икки мамлакат бошқаларга нисбатан омадлироқ чиқди. Энг аввало Кичик Осиёга ва Рум салжуқийларининг кичкинагина юртига ҳамда Ҳиндистон султонликларига – Ислом дунёсининг шу икки мамлакатига кўчиб бориб, у ерда ҳам мусулмон турмуш тарзини ва тафаккурини қайта тиклашга киришган кишилар ҳақида ҳикоя қилишдан олдин кейинги аббосийлар даврининг айрим буюк вакилларига қисқача таъриф бериб ўтиш зарурга ўхшайди.\nИМОМ АЛ-ҒАЗЗОЛИЙ (1058-1111 йиллар). Ўша даврнинг энг йирик мутафаккири, эҳтимолки, мусулмон илоҳиятшунослигининг энг буюк намояндаси бўлмиш Абу Ҳамид ал-Ғаззолий 1058 йилда Хуросоннинг Тус (Машҳад) шаҳрида таваллуд топди. У ашаърий мактабидаги мунозараларда исботлашнинг мантиқан ва ақлан тўғри йўлларини кашф этишни эрта ўрганиб олган йирик олим эди. Ўткир ақл-заковати, зийраклиги ва теран билими билан у барча илоҳиятчилардан ўзиб кетди. Ал-Ғаззолий суннийлар мазҳабига узил-кесил таъриф берди. Обрўси мислсиз даражада юксаклигидан шиалар ҳам уни энг буюк зот деб ҳисоблайдиган бўлдилар. Ал-Ғаззолий Бағдоддаги Низомийа дорилфунунининг мударриси бўлиб ишлади, лекин кейинчалик шундай бир сирли кўникма (нур таратиш) ҳосил қилиб, сўфийликни ихтиёр этди. Бу холис мутафаккир суннийлар билан шиаларни ажратмас эди. Ал-Ғаззолий Ислом тафаккурини талайгина фалсафий чалкашликлардан поклаб, оддий одамлар ақли етадиган даражагача такомиллаштирди.\nБУЮК ТАБАРРУК ЗОТЛАР ВА ДИНИЙ ТАШКИЛОТЛАРНИНГ АСОСЧИЛАРИ. Шу даврда Силсилаят ёки Тариқа деб номланувчи бир қанча сўфийлик ташкилотлари ва иттифоқлари вужудга келди. Ташкилотлар табаррук зотларнинг номлари билан машҳур бўлиб, уларнинг таълимотлари ҳамда васиятлари бу жамиятларга руҳ ва собитқадамлик бағишларди. Тарафдорлари Пири Пирон (Азизлар азизи) деб улуғланган бағдодлик Сайёд Абдул Қодир ал-Жилоний (1077-1168 йиллар) Қодириён жамияти ёхуд Силсилайи Қодирия деб ном олган энг йирик ташкилотга асос солди. Суҳровордия, Мавлавия, Рифъаия, Бектошия ва Нақшбандия номли бошқа тариқатлар ҳам мавжуд эди. Уларнинг ҳаммаси Аллоҳ таолога садоқатни, пирга шак-шубҳасиз ишончни, эътиқод ёрдамида инсонни қутқариб қолиш, адолатпарварликни, бу ёруғ олам ташвишларига ва ҳаёт мақсадларига, шунингдек, бирор муродни кўзлаган куч-ғайратга бепарволикни тарғиб қиларди. Ташкилотлар кишилар эътиқодини сақлаб қолишда катта ёрдам берарди, бундай жамоаларнинг ўша пайтда вужудга келганлиги ғайритабиий туюлиши мумкин, лекин аслида улар шу оғир даврларда мусулмон ахлоқини мустаҳкамлашга катта хизмат қилдилар.\nИБН СИНО (980-1037) ВА АЛ-БЕРУНИЙ (973-1048). Ўша даврдаги энг йирик мусулмон файласуфи Абу Али ибн Ҳусайн бизга Абу Али ибн Сино сифатида машҳурдир. Оврупода эса уни Авиъенна номи билан яхши танишади. Сомоний султонлари даврида тиббиёт ва фалсафа соҳасида буюк олим сифатида донг таратган бу алломанинг тиббий асарлари деярли етти аср мобайнида бутун дунё табиблари учун энг зарур қўлланма бўлиб хизмат қилиб келди. Абу Райҳон Муҳаммад ибн ал-Беруний Ибн Синога бас келадиган кишилардан эди, уни бизнинг давримизда ҳам Ислом оламининг энг йирик риёзиётчиси ҳамда мангу улуғ маърифатчи деб эътироф этадилар. У ғазнавийлар даврида яшаб, Султон Масъуд подшоҳлик қилган замонда фаолият кўрсатди. Санскрит тилини яхши билган Ал-Беруний ундан форс тилига кўплаб асарлар таржима қилди. Аллома ер айланасининг узунлиги ва кенглигини ҳисоблаб чиқиб, унинг қутблари тўғрисида ишончли маълумотлар берди.\nУМАР ҲАЙЁМ (1040-1124) ВА НОСИРУДДИН ТУСИЙ (1201-1274). Бу икки йирик фалакиётчи ва риёзиётчи олим ҳақида ҳам маълумот бериб кетиш зарур. Шунчаки кўнгил хуши учун рубоийлар битган Умар Ҳайём ўз даврининг буюк олими ва биринчи фалакиётчиси эди. Унинг рубоийлари Эдвард Фидчералднинг эркин таржимасида ҳозир жумла жаҳонда машҳур бўлиб кетди. Дунё пайдо бўлиб у тузиб чиққан ой тақвимига тенг келадиган аниқ жадвал тузилган эмас, биз бу билан ҳозир ҳам фахрлансак арзийди. Ҳалокухон билан дўстлиги ва иттифоқи Носируддин Тусийнинг обрўсини тушириб юборди. Шиа мазҳабининг қатъий тарафдори бўлганлиги учун айрим кишилар уни ҳатто суннийларга тегишли Бағдодни вайрон қилганликда айбламоқчи бўладилар. Бу ҳақиқатдан йироқдир. Ҳалокухон Тусийга алоҳида иззат кўрсатиб, унга Табриз яқинида йирик Мароға расадхонасини қурдириб, зарур китоблардан бой кутубхона яратиб берди. Бу китоблар Элхонга қарам бўлган барча ўлкалардан йиғиб келтирилди. Чунки мазкур минтақада барча йирик дорилфунунлар ўз вақтида монголлар томонидан йўқ қилинган эди. Фақат шундай хайрли ишлар бошида турганлиги учун ҳам Носируддин Тусийнинг номи ҳурмат билан тилга олишга арзийди.\nИБН ҲАВҚАЛ. АЛ-МУҚАДДАСИЙ – ЁҚУТ (1179-1229 йиллар). Шу даврда жуғрофия соҳасида ҳам айрим буюк сиймолар пайдо бўлди. Шулар сирасига кирувчи улуғ сайёҳ Ибн Ҳавқал ўз салафи Ал-Истаҳрий қўлёзмаларига, шунингдек, ўн икки йил саёҳат қилиб тадқиқотлар олиб борган Ал-Муқаддасий қайдномаларига қайта ишлов берди. Ал-Муқаддасийнинг жаҳон жуғрофия тараққиётида чинакам илмий тадқиқот билан шуғулланишнинг илк намунаси бўлган асари юксак қадрланади. Иккита луғат (биттаси – жуғрофий, иккинчиси – адабий) тузиб чиққан Ёқут ибн Абдуллаҳ бу соҳа олимлари орасида энг йириги эди.\nАДАБИЁТ. АРАБ КЕЧАЛАРИ. «Минг бир кеча» номи билан машҳур буюк адабий асар ўша даврдаги жаҳон санъатининг энг юксак ютуқларидан бири ҳисобланади. Аслида у яхлит бир китоб ҳолида мамлуклар Мисрида пайдо бўлган эса-да, бутун ўша замоннинг халқ оғзаки ижоди ҳисобланади. Мажмуага кирган латифалар, ажойиб ҳикоятлар, достонлар, саргузаштли афсоналар ҳамда аббосийлар даври ижтимоий муҳитидан олинган ҳазил-мутойибалар шундай эркин тасаввурлар билан ўша даврга кўтаринкилик ва мафтункорлик бағишлаб турдилар. Бу араблар бутун инсониятга ато қилган турмуш тарзининг энг яхши ёдгорликларидандир. Унда нафис ҳис-туйғулар пардасига ўраб берилган турмуш ва тафаккур тимсоллари воситасида арабларга хос барча яхши-ёмон нарсалар ҳақида ҳикоя қилинади. Кўп жиҳатларига кўра, бу китоб биринчи манба бўлолмайди, чунки ундаги талайгина ҳикоятлар ҳинд, форс, юнон, Миср манбаларидан олинган. Лекин шу қадар сеҳрли сайқал берилганидан улар қандайдир бутунлай мафтункор ва янги асарлар сифатида қабул қилинадиган бўлди.\n05:00 / 24.02.2017 1905\n05:00 / 24.02.2017 1416\n1611 05:00 / 24.02.2017\n26 27 Биз Иброҳимга Байтнинг жойини белгилаб бериб .Менга ҳеч нарсани шерик қилма, Байтимни тавоф қилгувчилар, ибодатда қоим тургувчилар ҳамда давоми...\n3060 05:00 / 27.06.2018\nИброҳим алайҳиссаломнинг Байтуллоҳни қуришлари\nҚурбонлик қилиш.Бас, бола унинг ўзи билан бирга юрадиган бўлганида .Эй ўғилчам, мен тушимда сени сўяётганимни кўряпман, бир ўйлаб кўр, нима дейсан, деди. У .Эй давоми...\n1224 18:00 / 07 февраль\nМУСУЛМОН ИСПАНИЯСИДАГИ ИШЛАР АҲВОЛИ. Ватанида одамларни қиличдан ўтказиб, ўзларига йўл очган аббосийлар қисқа муддатда давлат тепасида мустаҳкам ўрнашиб давоми...\n1471 05:00 / 24.02.2017\n13388 11:58 / 10.10.2018\n15928 11:56 / 10.10.2018\n2172 15:04 / 17 март


Фуқаро мурожаати ижобий ҳал этилди » Конимех туман хокимлиги\nБюронинг Конимех туман бўлими томонидан олдиндан 62 млн. сўм алимент пули ундирилди.\nБарчамизга маълумки, ҳозирда мамлакатимизда олиб борилаётган ислоҳотларнинг барчаси том маънода халқимизнинг фаровон турмуш кечириши, уларнинг оғирини енгил қилишга қаратилган десак муболаға бўлмайди.\nХусусан, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил\n6 октябрдаги 808-сонли қарорига асосан алимент суммаларини олдиндан тўлаш ёки алимент тўлаш мажбуриятини таъминлаш учун гаров шартномасини тузиш тартиби тўғрисидаги Низом тасдиқланди.\nЎзбекистон Республикасининг "Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуннинг 421-моддасида қарздор жисмоний шахснинг Ўзбекистон Республикасидан чиқишини вақтинча чеклаш белгилаб қўйилган.\nВазирлар Маҳкамасининг мазкур қарорига кўра, алимент тўловчи шахс Ўзбекистон Республикасидан чиқиш ҳуқуқини қайта тиклаш учун алимент суммаларини олдиндан тўлашиёки алимент тўлаш мажбуриятини таъминлаш учун гаров шартномасинитузилган бўлса, шахс алимент тўлаш тўғрисида келишув тузиш мажбуриятидан озод этилади ва унинг четга чиқиш ҳуқуқлари тикланади.\n02.11.2018 йилдаги ижро ҳужжатига асосан қарздор Ш.Нуровдан (исм-фамилияси ўзгартирилган) ундирувчиЛ.Ражабова (исм-фамилияси ўзгартирилган)фойдасига бир нафар фарзандининг моддий таъминоти учун қарздорнинг ҳар ойлик иш ҳақи ёки бошқа даромадининг\n1/6 қисми миқдорида алимент ундириш тўғрисидаги ижро ҳужжати бўлим иш юритувига келиб тушган. Ижро ишини юритиш давомида қарздор Ш.Нуровнинг Ўзбекистон Республикасидан четга чиқиш ҳуқуқи вақтинча чекланган.\nШ.Нуров бўлимга мурожаат қилиб фарзанди 10 ёшда эканлиги ва қолган 8 йиллик алимент суммаларини ҳисоблаб беришни сўраган.\nМазкур мурожаат ўрганилиб, 2019 йил июль ойидан 2027 йил июнь ойига қадар бўлган 96 ой учун жами 62 миллион сўм алимент тўлаш лозимлиги тушунтирилди. Ш.Нуров фарзандининг таъминоти учун белгиланган суммаларни тўлаганлиги сабабли, қарздорни четга чиқишига қўйилган чеклов бекор қилинди.\nИжро иши "Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуннинг тегишли моддаларига асосан иш юритишдан тамомланди.\nКонимех туман бўлими\nбошлиғи ўринбосари АЛИШЕР Нурмуродов\n» Ҳар бир мурожаат ортида инсон тақдири мужассам


ЎзМУ сайти Webometrics рейтингида 6565-ўринда қайд этилди\n19:43 / 06.02.2016\nИспаниянинг Cybermetrics Lab тадқиқот гуруҳи бутун дунёдаги олий ўқув юртлари сайтлари рейтингини эълон қилди.\n2016 йил рейтингида жаҳондаги 24 мингдан зиёд олий ўқув юртлари сайтларига баҳо берилган. Бунда сайтнинг қидирув тизимларида мавжудлиги, гиперҳаволалар миқдори каби кўрсаткичлар инобатга олинган. Глобал рейтингда биринчи ўринни Гарвард университети сайти эгаллади. Иккинчи ўринда Стенфорд университети, учинчи ўринда эса Массачусетс технологик институти қайд этилган.\nУшбу рейтингда Ўзбекистондаги 66та олий ўқув юрти сайти жой олган. Унга кўра, Ўзбекистон Миллий университети сайти миллий сегментда биринчи (глобал рейтингда 6565), Самарқанд давлат университети иккинчи (8084), Самарқанд қишлоқ хўжалиги институти эса учинчи (8408) ўринда қайд этилган.


Ўзбекистондаги энг баланд чархпалак фойдаланишга топширилиш арафасида\nБир вақтнинг ўзида 272 кишига хизмат кўрсатишга мўлжалланган чархпалакнинг тўла айланиши 12 дақиқани ташкил этади.\nЯнги йилнинг бош арчаси қаерга ўрнатилиши маълум бўлди\nЯнги йил байрами арафасида Тошкентдаги бош арча қаерга ўрнатилиши маълум бўлди.\nБайрам куни Тошкентда қайси манзилларда салют отилиши маълум бўлди\nТошкентда 1 сентябрь куни кеч соат 21:00 дан 21:16 гача Мустақилликнинг 27 йиллиги муносабати билан байрам салюти амалга оширилади. Бу ҳақда шаҳар ҳокимлиги матбуот хизмати маълум қилди.\n“Анҳор-Локомотив” истироҳат боғи чегирмалар таклиф этмоқда\nЖорий йилнинг 8 август куни “Анҳор-Локомотив” истироҳат боғи очилганининг 2 йиллиги муносабати билан бир қатор байрам тадбирлари ўтказилади.\nТошкентда биринчи марта Chilla Fest — 2018 фестивали ўтказилади\n2018 йилнинг ёз палласида Ўзбекистон шаҳарлари маданияти тарихида янгича саҳифа очилади. 29 июлдан бошлаб, Тошкент шаҳар ҳокимияти кенг кўламдаги фестиваллар кетма-кетлигини бошлайди. Тадбирлар орасида биринчи бўлиб, “Chilla Fest — 2018” фестивали ўтказилади.


Биз киммиз? – ТАФСИЛОТ\nМулоҳаза 149 марта кўрилган\nБиз киммиз ёхуд форматдан ташқари суҳбат\nКелинг, бир суҳбатлашайлик!\nФақат оддий эмас, ноодатий суҳбат қурамиз. Қанақалигини ўзим ҳам ҳали тўлиқ билмайман. Лекин бир нарсани аниқ айта оламан: суҳбатимиз жуда жиддий бўлади.\nВақтингиз зиқ, биламан. Ўқилмаган мақолалар бир уюм бўлиб ётибди. Информациянинг кўплигидан бошингиз «шишиб кетган». Аммо… бунинг иложи бор. Бирламчи информацияни иккинчи даражалисидан ажратишни ўрганиб олсак, бош «шишиши»нинг олдини оламиз. Бунинг учун эса ҳар нарсага тепадан, узоқдан қарашимиз лозим бўлади. Мазкур суҳбатимиз шу йўлдаги уринишдир.\nНега форматдан ташқари?\nЧунки бу суҳбат асносида сизу биз онгимизни тутқунликдан озод этишимиз, бошимизга кийгизилган ёлғон қалпоғини ечишимиз, бизни маънавий фалажликда тутиб турган форматлардан қутулишимиз, кўзни олиб қочмасдан, ҳақиқатнинг кўзига тик қараб суҳбат қурмоғимиз керак бўлади.\nБу суҳбат – бир неча аср аввал қилинмай қолиб кетган ва натижада ўша бир неча аср бой берилган суҳбат. Ўз вақтида халқнинг оқиллари кенгашиб, ҳолатни очиқчасига муҳокама қилмагани оқибатда миллат зулмат ичра қолиб кетган суҳбат. Шу суҳбат асносида «биз киммиз?» деган саволга жавоб бермаслик оқибатида ўзлик йўқотиб қўйилган суҳбат…\nАввал эътиборингизни бир хабарга қаратмоқчиман!\nРоссиянинг Краснодар шаҳрида давлат мансабида бўлган бир аёлнинг эри ўз ҳовлисида ўзбекистонлик меҳнат муҳожирларини қул қилиб ушлаб турганлиги ва ҳатто айримларини ўлдирганлиги ҳақида хабар тарқалди.\nҲозирча бу хабарнинг нечоғлик ростлиги мавҳум бўлиб турибди, аммо ҳозир мен бошқа саволни ўртага қўймоқчиман – сизу биз бундай хабарларни ўқиганда нимани ҳис этаяпмиз? Тўғрисини айтинг, бироз ачинасизу, икки сониядан сўнг унутиб юборасиз, шундайми? Ҳа, биз бундай хабарларга кўникиб қолдик…\nЭнди бир тасаввур этайлик.\nАйтайлик, Японияда ахборот воситаларидан бири япон гражданлари бошқа бир давлатда қул қилинганлиги, бир нечтаси эса ўлдирилганлиги ҳақида хабар тарқатди… Кейин нима бўлишини гапириб ётмаймиз – сўзни қисқа қиламиз.\nЭнди, келинг, бир-биримизга савол бериб кўрамиз.\nБиринчи қисм. Бизга нима бўлди ўзи?\nБундай ҳолатга тушиб қолганимизнинг объектив сабаблари бор. Вазифамиз – ўша сабабларни топишга уриниб кўриш. Бу таҳлилнинг муваффақияти иккиламчи, оқибат бўлган нарсалардан четланиб, сабабларнинг мағизи бўлган нарсаларга қанчалик юзланишимизга бевосита боғлиқ бўлади. Хулоса шуки, ўта қийин ва мураккаб кўринган бу ишимизни осонлаштириш йўли бор, булар – қолип тушунчалардан воз кечиш ва ҳолатни борича эътироф этиш. Аввало қилишимиз керак бўлган нарса…\nДўхтирлар касалликни аниқлаш мақсадида беморга назар ташлашади, ундан аҳволини сўраб-суриштиришади. Бу нарса анамнез дейилади. Келинг, биз ҳам шу ишни қилайлик!\nБизга ёпишиб қолган хусусиятларимизни бирма-бир тилга оламиз:\n– лоқайдлик, шижоатсизлик.\n– воқеликни, дунёда бўлаётган жараёнларни ҳис этмасдан яшашимиз.\n– юксак эмас, енгил-елпи мақсадлар билан яшашимиз.\n– «эҳ, бир гап бўлар-да!» режимида ҳаёт кечиришимиз.\n– бир ишнинг олдидан режа тузишга ҳафсаланинг йўқлиги.\n– ватан келажаги тугул, ўз фарзандларимизнинг келажагини мутлақо тасаввур этмаслигимиз.\n– шахсиятимизга ва умуман миллатимиз шаънига нисбатан бепарволигимиз…\nКиши бошига тушадиган турфа дардлар бор. Уларнинг аксари инсоннинг жисмини бемор қилади-ю, шахсига таъсир этмайди. Аммо шундай дардлар борки…\nАмнезия деган касаллик бор. Бунда нимадир содир бўлади-ю, киши ўтмишини ва ҳатто кимлигини унутиб қўяди. Эришган ютуқлари, орттирган обрўси – барча-барчасини унутади. Шахсияти бузилади.\nБу ҳолатидан гаранг бўлиб қолган одам, табиийки, воқеликни англашдан йироқ бўлади ва, энг ачинарлиси, шаънини ҳимоя этолмай қолади. Зеро… шаънини унутган бўлади.\nАмнезия бир кишида содир бўлишининг ўзи ачинарли ҳол. Аммо у бир миллатнинг бошига тушса…\nАмнезиянинг бирламчи белгилари:\n– одамнинг ҳаёли паришон бўлиб қолиши;\n– атрофга, ўзига бефарқ бўлиб қолиши;\n– бирон ишни тартибли равишда бажаролмай қолиши;\n– бирон ишни аъло даражада қилишга сабри етмаслиги;\n– режа тузишга лаёқатсиз бўлиб қолиши;\n– «эҳ, бир гап бўлар-да!» режимида ҳаёт кечириши;\n– шаъни топталишига бефарқ бўлиб қолиши;\n– наслига нисбатан бефарқ бўлиши (болалари мардикор бўлиб қолаётган бўлса ҳам, келажаги кўримсиз кўринаётган бўлса ҳам «пинаги бузилмайдиган» бўлиб қолиши);\n– унинг болаларининг ташвишини ўзгалар қилиши;\n– буюк маънавий тушунчалар – маърифат, ҳаёт мазмуни, ватан равнақи, илму ирфон кабиларнинг ўрнини примитив инстинктлар ва тубан ҳойу ҳаваслар эгаллаб олиши ва ҳоказо.\nСизга булар ниманидир эслатмадими?\nАна холос – пишди гилос…\nАҳволимизнинг сири бироз очилгандай бўлди, шундай эмасми? Патологик, ҳайратланарли даражадаги бефарқлигимиз, «миллат келажаги» каби сўзларни эшитганимизда эснашимиз, нақ остонамизда йиғилиб ётган чиқиндиларни йиғиштирмаслигимиз, бир ишни бошлашдан аввал режа тузишдан эринишимиз замирида улкан бир нарсани – ўзлигимизни йўқотиб қўйганимиз ётади.\nИнсоният тарихида бурилиш ясаган ўзлик улкан ўзлик эмасми? Самовий таълимотни тадқиқ этган, шу аснода дунёни илмга тўлдирган, адашганларни тўғри йўлга солиш салоҳиятига эга бўлган ўзлик улкан ўзлик эмасми? Яратган ато этган бундай неъматни йўқотиб қўйиш эса улкан йўқотиш эмасми?\nИккинчи қисм. Япония қандай ривожланди?\nБош мавзудан бироз чалғиймиз. Нима учун? Ҳолатга тепадан қараш учун. Нега Япония? Шунчаки хаёлга келгани.\nЯпонлар киму, биз киммиз?\nХалқларни таққослаш қўпол ва кўримсиз иш, аммо ўзлигини унутиб қўйган халқ учун фойдаси бордек. Ўша биз мисол қилиб олган япон халқи билан ўзбек халқининг дунёга улашган яхшиликларини, сал бўлса-да, эслаймиз. Нима учун? Ўзимизнинг бошқалардан устунлигимизни таъкидлаш учунми? Йўқ, бунинг учун эмас. Илмларнинг бешиги бўлган юртда яшаб келаётган, дунёга устоз бўлганларнинг вориси бўлмиш халқ ўзлигини батамом унутиб қўйиб, дунёга нур улашишдек улкан миссиясини бажармай қўйганини таъкидлаш учун. Инсоният дунёқарашини буткул ўзгартириш кучига эга бўлган улкан илмий-маънавий захирани фондларида сақлаб қўйиб, ўзи эса бошқа миллатларнинг қора ишларини қилиб юришдан бошқасига ярамай қолганини таъкидлаш учун.\nЯпонияда илмнинг жадал ривожланиши 20-асрда бошланди десак, муболаға қилмаган бўламиз. Қандай қилиб? Оддий – илм уларга Европадан кириб келди. Бўлди, филм тугади.\nЕвропа илмни қаердан олди?\nАнтик давр (Арасту ва бошқаларнинг даври) тугагандан сўнг Европа қитъасида илм-маърифатнинг «дафтари ёпилди». Шунчалик ёпилдики, бу пайтларда Европада умргузаронлик қилган халқларининг эски номлари жоҳиллик, қароқчилик, бузғунчиликнинг синоними сифатида луғатларда муҳрланиб қолди (варвар, вандал сингари бу сўзлар ҳалигача истеъмолда). Бу даврлардаги Европанинг «илмий салоҳияти» маълум ва машҳур. Кейин Европа қироллари насроний динини қабул қилишди ва бироз тартибли ҳаётга юз тутишди. Аммо дунёга илмий назар ила қарашдан ҳали йироқ эдилар. Зеро, католик черкови илмни сеҳргарликка тенглаштирди ва алал-оқибат дин ва илм бир-бирига зид деган мафкурани инквизиция ила қарор топтирди. Айнан шу пайтда…\nАйнан шу пайтда бизнинг юртда бизнинг боболаримиз ҳозирги замон илмининг фундаментал асосларини ишлаб чиққан эдилар. Бу улкан ишларнинг саноғи йўқ. Илм олиш миллатнинг ғоясига айланган ўша даврдаги ҳолатни тасаввур этиш учун биргина мисол келтирамиз. Юртимизга ўша пайтларда келган бир сайёҳ «бу халқ ёппасига, ёшу қариси илм масканларига қатнайдиган халқ экан!» деб ёзган экан…\nЕвропа қитъасининг ўзида ҳам саккиз аср давомида гуллаб-яшнаган, юксак илму маданияти ила машҳур бўлган, мусулмонлар барпо этган Андалус давлати бор эди… Шундай қилиб, Европанинг уйғониш даври деб тавсифланадиган жараёнга бизнинг юртдан ва Андалусдан борган илмий китоблар сабаб бўлди.\nХулоса қилишимиз мумкинки, агар миллат ўз юксак маънавий парадигмасини йўқотиб қўйса, бу миллатнинг руҳияти чуқур инқирозга юз тутиб, маънавий-психологик бузилишга – деструкцияга учрайди. Шу билан бирга миллат қанчалик юксак маънавий базисга эга бўлган бўлса, уни йўқотиб қўйиш натижасида шунчалик қаттиқ асоратларга гирифтор бўлади.\nАмнезиянинг чуқур сабаблари\nОғир нарсани кўтариб юриш – қийин иш. Ўша юк моддий нарса бўлса, уни кўтариш учун жисмоний куч керак. Маънавий бўлса-чи? Маънавий юкни кўтариш учун миллат аввало ўша – ўзини маънавий юксакликка кўтарган бош омилни маҳкам ушлаши лозим. Зеро, айнан ўша бош омил барча қувватларнинг манбаи бўлади. Бош омилни эътибордан қочириш натижасида калаванинг учи йўқотиб қўйилади ва миллат инқирозга учрайди.\nУчинчи қисм. Бош омил\nБарча қувватлар ва шижоатларнинг манбаи, ривожланишнинг ўша бош омили бўлиб юртимизга келган нарса – Қуръони карим, ислом дини эди. Кейинчалик маҳкам ушланмаган, беэътибор қолган илоҳий дастур.\nТўртинчи қисм. Амнезия ва унинг чоралари\nАввало миллат миқёсида амнезияга учраганимизни тан олмоғимиз лозим.\nКейин ҳолатимизга, «уст-бошимизга» бир боқмоғимиз керак.\nАйнан шу икки нарсанинг ўзиёқ бугунги ҳолатимиз шаънимизга асло тўғри келмаслигини англаб олмоғимиз учун етарли бўлади.\nБунинг учун бор ҳақиқатни эътироф этмоқ зарур.\nБошланғич вазифаларидан бири – моддиятни тузатиш. Мамлакатнинг иқтисодий имкониятига холисона баҳо берилмоғи, нимада устунмизу, нимада нуқсонлимиз – ҳаммаси очиқ тан олинмоғи керак. Иқтисодий соҳада шунчаки аҳолини иш билан таъминлашга эмас, балки ҳар бир гражданнинг юксак савиядаги шахс бўлишига, «қул эмас, бек бўлиши»га интилишимиз керак.\nҲозир халқларнинг излаб юрган, аммо тополмай овора бўлаётган нарсаси – миллий ғоя. Моддий фаровонликни миллий ғоясига айлантирганлар истаган нарсаларига эришгач маънавий бўшлиққа юз тутдилар. Йўл тугаб, ўзлари белгилаган бекатга етиб келдилару, у ёғига қаёққа боришни билмаяптилар.\nМоддият асил нарса эмас, балки руҳиятга хизматкор эканини, моддиятни тўғри тасарруф этмоқ учун руҳият қонунларига шаксиз риоя этмоқ кераклигини билдириш ислом концепциясининг узвий қисмидир.\nИслом таълимотини илмий асослаб, дунёга тақдим қилиш айнан бизнинг миссиямиздир. Мен бунга ишонаман. Бир марта бу вазифани бажариб, кейинчалик ўз миссиясини унутган миллатмиз. «Оққан дарё оқаверади» деган ҳикмат биз учун айтилганини яна бир марта исботлаш вақти келди. Бунинг учун биздан тиниқ ақл ва жўшқин қалб талаб қилинади.\nИнглиз тилини ўрганиш (катталар учун)


ЎзА - Президентимиз кўп тармоқли “Ҳумо Арена” муз саройида бўлди\nПрезидентимиз кўп тармоқли “Ҳумо Арена” муз саройида бўлди\n01.06.2018 14:29 Чоп этиш версияси\nДавлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев Чилонзор туманидаги Афросиёб ва Бешёғоч кўчалари кесишувидаги ҳудудда барпо этилаётган кўп тармоқли "Ҳумо Арена" муз саройи қурилиши билан танишди.\nУшбу спорт комплекси дизайнида замонавий қурилиш ечимлари ва илғор технологиялар миллий маданият элементлари билан уйғунлашиб кетган. Мажмуа кўкда парвоз этаётган бахт ва ҳурлик рамзи – Ҳумо қуши шаклида барпо этилмоқда.\nШавкат Мирзиёев 2017 йил 3 февраль куни «Ҳумо Арена» муз саройи қурилиш лойиҳаси билан танишиб, бу каби замонавий спорт иншоотларининг баркамол авлод тарбиясидаги аҳамиятига алоҳида эътибор қаратган, мутасадди раҳбарларга қурилиш жараёнини юқори сифат билан амалга ошириш бўйича зарур кўрсатмалар берган эди.\nАйни пайтда бу ерда бунёдкорлик ишлари жадал олиб борилаяпти. Иншоот икки қисмдан иборат бўлиб, ундан асосий ва машқ муз ареналари жой олади. Умумий майдони 82 минг 250 квадрат метрни ташкил этадиган 6 қаватли иншоотнинг энг баланд нуқтаси 40 метрни ташкил этади.\nМобиль ўриндиқлар билан жиҳозланадиган саройда хоккей ўйинларини 12 минг 500, бошқа спорт мусобақаларини 14 минг, турли концерт ва дам олиш дастурларини 10 минг томошабин кузатиш имконига эга бўлади. Дам олиш маскани ва ижтимоий марказ сифатида барпо этилаётган муз саройида турли тадбирларни ўтказиш мумкин бўлади. Хусусан, аренада халқаро хоккей ўйинлари, кёрлинг, фигурали учиш, шорт-трек бўйича мусобақалар билан бир қаторда, баскетбол, волейбол, гандбол, футзал, бокс, таэквондо, қиличбозлик каби спорт турлари бўйича ҳам беллашувларни ўтказиш имконияти бўлади. Бундан ташқари, мажмуада умумхалқ байрамлари, концертлар, кўргазма ва форумлар ташкил этиш учун шароитлар яратилади.\nМажмуада муҳандислик тармоқлари, ёнғин ўчириш, совутиш тизимлари, ёритиш, вентиляция, иссиқлик манбаи тўлиқ автоматлаштирилган ҳолда, тежамкор технологиялар қўлланилади.\nБундан ташқари, бино ёнида 1 минг 375 автомобилга мўлжалланган 5 қаватли автотураргоҳ қурилмоқда.\nПрезидентимиз ушбу мажмуада шуғулланадиган хоккей, фигурали учиш ва бошқа спорт турлари бўйича жамоаларни ҳозирданоқ шакллантириш, бу ерда йирик халқаро мусобақаларни ташкиллаштириш лозимлигини таъкидлади.\nМазкур мажмуа йил охирига қадар фойдаланишга топширилиши режалаштирилган.


Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон Президенти сифатида қасамёд қилди — Sof.uz\nШавкат Мирзиёев Ўзбекистон Президенти сифатида қасамёд қилди\n6.11 11:42 145 Ўзбекистон\nПрезидентликка сайланган Шавкат Мирзиёевнинг инаугурация маросими 6 ноябрь куни бўлиб ўтди.\nИнаугурация маросими Олий Мажлис Сенатининг Ислом Каримов шоҳкўчаси, 9-уй манзилида (Ташқи ишлар вазирлигининг собиқ бош қароргоҳи ўрнида) жойлашган янги биносида бўлиб ўтди.\nМажлисни Марказий сайлов комиссияси (МСК) раиси Зайниддин Низомхўжаев очиб берди. МСК раиси Ўзбекистоннинг сайланган Президенти Шавкат Мирзиёевга Президент гувоҳномаси ва Марказий сайлов комиссиясининг шаҳодатномасини топширган.\nШундан сўнг Шавкат Мирзиёев Ўзбекистон Конституцияси ва Қуръони Каримга қўл қўйган ҳолда қасамёд қилди. Қасамёддан сўнг, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев нутқ сўзламоқда.\nЎзбекистонда 24 октябрь куни президент сайлови бўлиб ўтди. Мамлакат бўйлаб очилган 10 мингдан ортиқ сайлов участкалари соат 08:00 дан 20:00 га қадар сайловчиларни қабул қилди. Марказий сайлов комиссияси маълумотига кўра, сайловда жами рўйхатга олинган сайловчиларнинг 80,8 фоизи овоз берган.\nТадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати – Ўзбекистон Либерал-демократик партиясидан номзод Шавкат Мирзиёевга – 12 миллион 988 минг 964 нафар ёки овоз беришда иштирок этган сайловчиларнинг 80,12 фоизи овоз берган.\n29 октябрь куни Марказий сайлов комиссияси Шавкат Мирзиёевни кейинги беш йилга Ўзбекистон Президенти лавозимига сайланган деб ҳисоблаш тўғрисида қарор қабул қилганди. Сайлов кодексига кўра, Ўзбекистон Президенти Марказий сайлов комиссияси томонидан Президент сайлови натижалари расмий равишда эълон қилинган кундан эътиборан кечи билан икки ой ичида Олий Мажлис палаталарининг қўшма мажлисида қасамёд қилган пайтдан эътиборан ўз лавозимига киришади.