ПОЧЧАСИНИ ДЎППОСЛАДИ » Past Darg'om haqiqati\nБош Сахифа » Жамият ва ҳаёт » ПОЧЧАСИНИ ДЎППОСЛАДИ\nМуаллиф: Admin дан 11-01-2018, 11:49, курилди: 20\nЯнгиқишлоқлик Акмал Юзбоевнинг жаҳли чиққач, ақли "қочди". У поччаси Рустам Примқулов билан жанжаллашиб қолиб, аяб ўтирмади. Оқибатда поччасининг қош, кўз, қовоқ, бурун соҳаларига жароҳат етказди. Қайинука энди поччасига жароҳат етказгани учун боши хам.\nМарат Мирзаев ва Искандар Вафоевлар отамлашиб олишгач "шер" бўлишди. Иккаласи Қатортерак маҳалласидан ўтувчи 4Р46 "Самарқанд-Каттақўрғон" автомобиль йўлининг чорраҳасида турган йўловчини машинанинг орқа ўриндиғига ўтқазиб олишди. Йўл-йўлакай уни манзилига етказишни ваъда қилганларнинг ниятлари бузилди. "Биз ИИБданмиз" дея аввалига йўловчининг чўнтагини титкилашди. Уларнинг бу ҳаракатига эътироз билдирган Ш.Болиевнинг юз-кўзларига кетма-кет мушт тушди. Шундан сўнг, жабрланувчининг 200 минг сўмлик мобиль телефонини олиб ўзини йўл четида қолдиришиб кетишди.\nБобир маҳалласида яшовчи сохта "милиционерлар"га нисбатан жиноят иши қўзғатилди.\nЖума шаҳар автошоҳбекати ҳудудида "Хот-Дог" буткасида ёнғин содир бўлди. Якка тартибдаги тадбиркор Эмина Чалаевага тегишли ушбу хизмат кўрсатиш шохобчасидаги фалокат зудлик билан бартараф этилди. Аниқланишича, ёнғин пластикли қоплама остидан ўтказилган электр симларининг қисқа туташуви натижасида содир бўлган. Бу фалокат туфайли шохобчанинг 30 метр квадрат енгил конструкцияли акфа ромлари ёниб кетган.\n1999 йил Жовул Қосим маҳалласида туғилган Муҳаммад Пардаев ҳайдовчилик ҳужжатлари бўлмасада, ўзганинг машинасини миниб кўчага чиқди. 4Р46 автомобиль йўлининг 17-километрида рўпарадан келаётган автомашинани ўтказиб 2-даражали йўлга бурилиш ўрнига тезликни оширди. Оқибатда қарама-қарши тарафдан ҳаракатланаётган автомашинага тўқнашиб ҳайдовчига тан жароҳати етказди. Қўққисдан бўлган тўқнашув туфайли ҳайдовчи йўл четида турган учинчи машинага бориб урилди. Ҳужжатсиз ҳайдовчига нисбатан айблов эълон қилинди.\nҲамма тенгдошлари қатори Шаҳбоз Турсунов ҳам ахборотга ўч. Бўш вақти бўлди дегунча, ижтимоий тармоқларни титкилайди. Ҳатто, 2013 йил жаҳон интернет тармоғининг "одноклассники.ру" сайтида "Шохбоз Турсунов" номи билан ўзининг шахсий профилини расмийлаштирган. Кейинги икки йил давомида Россияда ишлаб юрган вақтида профилидан ҳар хил уяли телефон аппаратлари орқали фойдаланиб келган.\nЎтган йилнинг баҳор кезлари ўз профили хотирасига юклагани "нима"лигини у энди билиб олди. Жаҳон интернет тармоғига киритилган диний ақидапарастлик ғоялари билан йўғрилган беномозлик, ислом дини тўғрисидаги маъруза ва видеолавҳалар, жиҳодга ундовчи "Изладим нашида.ўз" номли материалларни ҳамда "Исломий халифалик нима?" деб номланган Ўзбекистон Республикасининг конституциявий тузумига тажовуз қилувчи маърузаларни ҳеч иккиланмай 115 нафар виртуал "дўст"ларига "класс" босиш йўли билан тарқатиб юборган.\nТезкор суриштирув натижасида, жамоат хавфсизлигига таҳдид солувчи материаллар баққоллик Шаҳбознинг қайси дўстларга тарқатилганлиги аниқланди. Қизиқувчанлик яхши, аммо ёшларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланишда қайси ахборотларни қабул қилиш, қай бирлари онгни заҳарлашини билиш учун эса илм ҳам, тарбия ҳам зарур.\nтуман ИИБ ҳузуридаги ТБ бўлинма бошлиғи, майор.\n"Одноклассники" келтирган иснод\nМАСТ ҲАЙДОВЧИ ЎЗГАЛАР УМРИНИ ҲАМ ХАТАРГА ҚУЯДИ


Ucell алоқа оператори Nano Telecom провайдери билан ҳамкорликда юридик шахслар учун янги жамланган ечимни тақдим қилди. Ucell Business'дан «Манфаатли бирлашув» биргина тўпламда бир вақтнинг ўзида юқори тезликдаги интернет ва мобиль алоқа беради.\n16 ноябр куни Ўзбекистонда илк марта юридик шахслар учун янада мақбул таклиф тақдимоти бўлиб ўтди. «Манфаатли бирлашув» жамланган ечими – биргина тўпламда асосий хизматлар, муваффақиятли бизнес фаолиятини олиб боришда зарур бўлган анъанавий тезкор интернет ва мобил алоқа, шунингдек, қўшимча рақамли хизматлар: шаҳарлараро қўнғироқлар, маълумотларни узатиш (VPN), IPTV, доимий IP-манзил кабиларни ўзида жамлаган.\n«Манфаатли бирлашув»нинг исталган тўпламида бир ёки бир неча рақамли хизматларга чегирмалар кўзда тутилган. «Манфаатли бирлашув»га уланиш вақтида корпоратив мижоз FTTx технологияли симли интернет ва имтиёзли тарифдаги мобил алоқани ҳам ўз ичига олган асосий хизматлар тўпламига эга бўлади.\nЭлвира Гимадиева, махсус бизнес ечимларни ривожлантириш департаменти директори:\n«Ҳамкоримиз Nano Telecom билан биргаликда кичик ва ўрта бизнес ҳамда йирик компанияларнинг эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда жамланган ечимни ишлаб чиқдик. Биз секундига 100 мегабит тезликкача интернетга эга 5 та тўплам ва мижознинг танловига қараб яна 4 та қўшимча хизматларни таклиф қиламиз.\nТўпламга янги корпоратив мижозлар қатори, Ucell Business'нинг амалдаги мижозлари ҳам уланишлари мумкин. Мазкур таклиф ҳозирча фақат Тошкент шаҳри учун амал қилади».\nNano Telecom – бу оптик толали тизимлар асосидаги ўз транспорт тармоғига эга етакчи алоқа операторларидан бири. У юқори тезликдаги интернет, телефония, рақамли телевидение ва маълумотларни узатиш каби барча телекоммуникацион хизматларининг тўлиқ жамланмасини таклиф қилади.\nБугун тадбиркор ўз эҳтиёжларидан келиб чиқиб, сарф-харажатларини тежаган ҳолда, керакли хизматлар тўпламини танлаши мумкин. Манфаатли бирлашув – бу компаниялар учун Ucell Business'дан таклиф қилинаётган энг мақбул ечим.\nКорпоратив мижозлар учун жамланган ечим ҳақида Ucell ва Nano Telecom'нинг Тошкентдаги офисларида батафсил маълумот олиш мумкин.


Калифорниядаги ўрмон ёнғини қарийб Люксембург давлатига тенг майдонни эгаллади | Qalampir.uz\nКалифорниядаги ўрмон ёнғини қарийб Люксембург давлатига тенг майдонни эгаллади\nОлам\t12 Август 18:28 2632\nАҚШнинг Калифорния штати шимолида жойлашган Дикси ўрмонидаги ёнғинлар июль ойи ўртасидан бери давом этмоқда. Штатнинг ёнғинга қарши курашиш хизматига таяниб, ТАССнинг хабар беришича ҳозирда ўрмондаги ёнғинлар майдони 202 минг гектардан ошган.\nҚайд этилишича, ҳозиргача ёнғиннинг 30 фоизи бартараф этилган. Ёнғин оқибатида бир ой ичида 1045 та нотурар ва 550 та турар-жой биноси вайрон бўлган. Шамол, иссиқлик ва ҳаводаги намликнинг пастлиги сабабли ўрмон ёнғини жуда тез ёйилмокда.\nАҚШнинг ғарбий қисмида шунингдек, Айдахо штатида 971 минг гектардан ортиқ майдон ёнмоқда. Шу билан бир вақтда 14 та штатда 105 та йирик ёнғин ўчоқлари ҳам аниқланган. Уларнинг ичида энг қийин вазият Калифорния, Орегон, Вашингтон , Монтана ва Айдахода кузатилмоқда.\nМамлакат ғарбида йил бошидан буён содир бўлган ёнғинларнинг уммумий майдони 1,5 миллион гектардан ошган.\nМаълумот ўрнида, ҳудуд жиҳатидан эн кичик давлатлардан бири — Люксембургнинг умумий майдони 2 586 км²га тенг. АҚШнинг 2 002 км² майдони олов ичида қолган.\n24 Сентябрь 07:41 52585\n25 Сентябрь 20:55 39627\n24 Сентябрь 13:42 34733\n25 Сентябрь 09:33 29727\n25 Сентябрь 16:47 28132


Карикатурачи яна таҳдидга учради\n26 октябр 2021, Тошкент вақти: 03:21\nКарикатурачи рассом Курт Вестергаард.\nДания полицияси пайғамбар Муҳаммад алайҳиссалом ҳажв қилинган карикатураларни чизган рассомни ўлдиришга уринган шахсни қўлга олди.\nДания хавфсизлик хизматларига кўра, болта ва пичоқ билан қуролланган асли сомалилик 28 ёшли шахс жума куни карикатурачи Курт Вестергаард хонадонига киришга уринган. Бироқ рассом полициячиларни огоҳлантиришга муваффақ бўлган ва воқеа жойига етиб келган полиция ходимлари Сомали фуқаросини қўли ва оёғидан яралаб, уни ҳибсга олган.\n- Кеча тунда соат 10 лар атрофида мазкур адресдан бизга сигнал келиб тушди ва биз у ерга кўпчилик бўлиб зудлик билан етиб бордик. Гумонланувчи воқеа жойидан қочиб кетаётган эди. У патрул хизматига ҳамла қилди ва полиция унга қарата ўқ узишга мажбур бўлди, деди Архус шаҳарчаси полиция бошқармаси расмийси.\nҲозирча исми ошкор қилинмаган шахс шифохонага ётқизилган ва унга қотиллик содир этишга уриниш айби қўйилди.\nХавфсизлик хизматларининг билдиришича, рассомга ҳужум қилган шахс Сомалидаги Ал-Шабаб террор гуруҳига аъзо бўлганликда ва шарқий Африкада содир этилган террор ҳуружларига алоқадорликда гумон қилинмоқда.\nДания полициясининг билдиришича, айни пайтда 74 ёшли рассомга шикаст етмаган.\nРассом Курт Вестергаарднинг пайғамбар Муҳаммад (САВ) ни ҳажв қилувчи карикатуралари илк бор Дания нашрларида 2005 йилда чоп қилинган. Ушбу карикатураларнинг чоп қилиниши мусулмон дунёсида ғазаб билан кутиб олиниб, норозилик намойишларига сабаб бўлган.\nАфғонистон, Покистон ва Нигерияда бўлиб ўтган намойишларда эса ўнлаб фуқаро нобуд бўлган.\nАйрим мусулмон давлатларида ҳам Дания элчихоналарига ҳужумлар уюштирилиб, ушбу давлат маҳсулотларига бойкот эълон қилинган.\nУшбу карикатураларни илк бор нашр қилган Дания газетаси 2006 йил мусулмонлардан расман кечирим сўраган, бироқ кўп вақт ўтмай Европанинг бошқа нашлари мазкур карикатураларни қайтадан чоп қилган.\nМуҳаммад алайҳиссаломни ҳажв қилувчи суратлар чоп қилингандан сўнг рассом Курт Вестергаардга кўп маротаба таҳдидга учраган.\nАйтилишича, исломий жангарилар рассом боши учун бир миллион доллар мукофот пули тиккан. Шунинг учун ҳам Дания полицияси рассомнинг Архус шаҳридаги хонадонини кечаю-кундуз қўриқлайди.\n2008 йилда ҳам Дания полицияси карикатурачига уюштирилган суиқасдни олдини олгани ва бу ишга алоқадорликда гумон қилиб икки шахсни қўлга олганини эълон қилган. Бироқ кейинчалик бу шахслар қўйиб юборилган эди.


Дайжест: Тожикистонга ўзбек автомобиллари, миллий футболдаги иллат, Азимовларнинг саргузашти ва куннинг бошқа хабарлари\n21:03 / 20.04.2017\nЯкунланиб бораётган 20 апрель Ўзбекистон ва жаҳонда юз берган турли воқеа-ҳодисаларнинг энг саралари Kun.uz дайжестида.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида 2017 йил 19 апрель куни ишлаб чиқаришни маҳаллийлаштиришни чуқурлаштириш ва саноат кооперациясини кенгайтириш ҳисобидан импорт ҳажми ва турларини мақбуллаштириш, шунингдек, экспорт прогноз кўрсаткичларининг сўзсиз бажарилиши ва экспорт ҳажмини янада кўпайтириш мақсадида мавжуд имкониятларни тўлиқ ишга солиш учун барча даражадаги раҳбарларнинг шахсий жавобгарлигини кучайтиришга бағишланган видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтди. Унда маҳаллийлаштириш ва экспорт масалалари муҳокамаси, компаниялар огоҳлантирилди. Шунингдек, маҳаллийлаштириш лойиҳалари вақтида бажарилмаётгани учун қатор раҳбарлар танқид қилинди.\nУруш қатнашчиси, ИИБ фахрий майори 90 ёшли Афанасий Иванов хонадонида... Махсус интервью\nФСБ Петербург теракти буюртмачиси шахси ўрнатилганини маълум қилди. Бундан ташқари, ушбу ташкилот томонидан Санкт-Петербург теракти ташкилотчилигида гумондори сифатида қўлга олинган Акрам Азимов аввал Ўшда, кейин Москвада бошқатдан қўлга олингани маълум бўлди. Азимов эса акаси унга кўрсатма берганини тан олди.


тишларни ювишга ҳар ким ўзича ёндашади: айримлар нонуштагача, баъзилар эса кейин. Хўш, қайси бири тўғри? «Берлинер курьер» нашри бу масалага ... бўлмагани учун кунига икки маҳал — нонушта ва кечки овқатдан кейин тишларни ювиш тавсия этилади. Бироқ битта лекини бор. Овқатдан сўнг тиш ...


“Мен ўшанда ГТСда ишлаганман. Ёдингизда бўлса, 1990 йилларнинг биринчи ярмида шаҳар телефонида суҳбатдош билан боғланиш қийин эди. Шаҳар станциялари ўртасида маълумот узатиш учун янги технологиялар талаб қилинди ва Германия компанияси билан биргаликда ГТСда биринчи оптик толали ҳалқа ишга туширилди. 1997 йилда менинг бевосита иштироким билан Unitel коммутатори ушбу транспорт ҳалқасига уланди, бу эса абонентларга шаҳар телефонларига қўнғироқ қилиш имконини берди – ўша пайтдан бошлаб компаниянинг тижорат тарихи аслида бошланди. Айнан шу лойиҳа давомида Unitel мени пайқаб қолди ва мобил алоқанинг мутлақо янги соҳасида ишлашни таклиф қилди”, — дейди Асан Абдураҳмонов.\nЁш алоқачи мамнуният билан рози бўлди, гарчи бу ҳар жиҳатдан "бошқа иш" бўлса-да: янги жамоа, тубдан бошқа технологиялар, ноодатий қурилмалар. Абонентлар ҳам улар билан қийинчиликларга дуч келишди ҳамда муҳандис Абдураҳманов созлаш ва таъмирлашда ёрдам берди, баъзида турли хил меню элементларини қандай киритиш кераклигини тушунтирди. У олти йил давомида абонент терминаллари учун ёрдамчи муҳандис бўлиб ишлаган. Ва кейин унинг ҳаётида янги босқич бошланди - компания Ўзбекистонда тармоқни жиддий равишда кенгайтиришга қарор қилди. Асан Абдураҳмонов янги база станцияларини ишга тушириш лойиҳасига қўшилди.\n“Ўша пайтда менда бор-йўғи учта ходим бор эди. Биз ҳудудларга ҳам, пойтахтдаги тармоқларга ҳам ёрдам бердик. Маълумки, вазифалар рўйхати доимо ўсиб борди, янги мутахассислар пайдо бўлди ва вақт ўтиши билан мен ўз жамоам билан бирга Тармоқ операциялари хизматининг раҳбарига айландим. Айниқса, унинг яратилишидан фахрланаман. Менимча, бундай малакали мутахассислар нафақат мамлакатимизда, балки бутун дунёда кам!” - дейди Абдураҳманов.\nАсан Абдураҳмоновнинг жамоаси амалга ошираётган лойиҳалар ҳақида гапириш осон эмас. Чунки кўп вазифаларнинг моҳияти фақат профессионалга тушунарли. Шундай қилиб, аналог алоқадан маълумотларни пакетли узатиш технологияларига ўтиш нимани англатишини фақат мутахассис тўлиқ тушунади - аслида бу бошқатдан ўрганиш дегани. Рақамли технологиялар ҳам зериктирмайди: ҳар бир неча йилда янги авлод ускуналари пайдо бўлади, бунда мутаассибликка жой қолмайди! Ҳар бир янги профессионаллик эса муқаррар равишда ўзига жалб қилади. Шу боис, Асан Абдураҳманов йигирма йилдан ортиқ бир корхонада ишласа ҳам, “бир жойда жуда узоқ қолиб кетдим” деган фикрда эмас. Шу қаторда эришилган натижалар ҳам илҳомлантиради. Ютуқларнинг бирини айтиб ўтдик: базавий станциялар сони минг баробарга ошди, алоқа бутун мамлакатни қамраб олди. Натижада абонентлар сони ортди. 23 йил олдин компаниянинг мижозлари 1000 дан кам эди. Ҳозир эса миллионлар. Улар билан муносабатлар эса кўп жиҳатдан Beeline Uzbekistan муҳандислари томонидан қанчалик ишончли ва сифатли алоқа таъминланишига боғлиқ.\n“Тармоқнинг ишлаши жуда масъулиятли. Бизнинг бутун жамоамиз, олтита бўлимнинг ҳар бири мувофиқлаштирилган ишисиз, абонентларга керак бўлган хизматлар сифатини кафолатлаш мумкин эмас эди. Яхшиямки, биз "мумкин эмас" сўзини ишлатмайдиган одамларни йиғдик. Кўпчилик бу ерга талабалик чоғидан келган, ҳозир эса ҳақиқий профессионалларга айланишган. Чунки компанияда ходимларнинг ўсиши учун барча шароит яратилган. Ёш мутахассисларда ривожланишга, шахсан ўз олдига улкан мақсадлар қўйишдан қўрқмаслик, бу муаммоларни ҳал қилишда ҳамкасбларини жалб қилиш истаги етарли. Мутахассислар жамоасида ишлашдан фақат фахрланиш мумкин!” – дейди Асан Абдураҳманов.\n“Ишимиз ўзига хос хусусияти қуйидагича: одамлар кунига 24 соат, йилига 365 кун телефонларидан фойдаланишади, – дейди Асан Абдураҳманов. – Биз офисдан чиққанимизда ҳам ишда қоламиз. Ҳар доим зудлик билан ҳал қилиниши керак бўлган муаммо бўлиши мумкин. Агар инсон бунга тайёр бўлса, жамоамизда ўзини қадрдондек ҳис қилади”.\nVEON Ўзбекистон ва Қозоғистонда янги рақамли хизматларни тақдим этиш учун Amdocs билан ҳамкорлик қилади


Ногиронлиги бўлган шахслар, меҳрибонлик уйлари битирувчилари ва ИИВ ходимлари фарзандлари учун қабул квоталари белгиланди\nНогиронлиги бўлган шахслар, Меҳрибонлик уйи ва Болалар шаҳарчаси битирувчилари ҳамда ички ишлар органлари ходимларининг фарзандлари учун қўшимча қабул кўрсаткичлари тасдиқланди.\nДавлат комиссиясининг 1-сон баёни билан ногиронлиги бўлган шахслар учун қўшимча 2 фоизлик давлат гранти асосидаги қабул кўрсаткичларининг олий таълим муассасалари ва таълим шакллари кесимидаги тақсимоти тасдиқланди.\nУнга кўра, ногиронлиги бўлган шахслар учун республика бўйича жами 3 155та қўшимча квота ажратилди. Таълим шакллари кесимида:\nкундузги таълим шакли учун – 2 270та;\nсиртқи таълим шакли учун – 754та;\nкечки таълим шакли учун – 131та.\nМеҳрибонлик уйи ва Болалар шаҳарчаси битирувчилари бўлган чин етимлар учун қўшимча 1 фоизлик давлат гранти асосидаги қабул кўрсаткичлари ОТМлар ва таълим шакллари бўйича тақсимланади.\nБу тоифага мансуб бўлганлар учун республика бўйича жами 1 580та қўшимча квота ажратилди. Таълим шакллари кесимида:\nкундузги таълим шакли учун – 1 137та;\nсиртқи таълим шакли учун – 377та;\nкечки таълим шакли учун – 66та.\nШунингдек, ички ишлар органлари ходимларининг фарзандлари учун қўшимча қабул кўрсаткичлари тасдиқланди.\nҲуқуқбузарлик профилактикаси ва жиноятчиликка қарши курашда муносиб ҳисса қўшган, хизмат ёки илмий фаолиятида юқори натижаларга эришган ички ишлар органларининг амалдаги ходимлари фарзандлари учун қўшимча 3 фоизлик давлат гранти асосидаги қабул кўрсаткичларининг олий таълим муассасалари кесимидаги тақсимоти тасдиқланди.\nУнга кўра, ички ишлар органлари ходимларининг фарзандлари учун республика бўйича жами 875та қўшимча квота ажратилди.\nМазкур имтиёзга эга абитуриентларга онлайн рўйхатдан ўтишдан аввал топширмоқчи бўлган ОТМга имтиёз доирасида қанча квота ажратилгани билан танишиб олиш тавсия этилади.\nКиритилди: 22:06 06.07.2021. Ўқилди: 1043 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nЎзбекистон МДҲ давлатлари ичида энг кам чекувчи давлат...


ИНПС рақамини интернетдан ҳам билиш мумкин » Sangzor.uz - Жиззах янгиликлар портали\nAdmin 16-сен, 18:45 0 1 231 Breaking news / Жиззах янгиликлари\nКўпчилик бундай ҳужжатлар сўралганда қаердан олсам экан, деб боши қотади. Келинг бугун пенсия ҳисобварағи рақами ва уни олиш тартиби ҳақида маъулмот берамиз.\nБуни my.gov.uz/uz/open-inps манзили орқали амалга ошириш мумкин.\nБугунги кунда ДХМларида ташриф буюрувчиларга давлат хизматлари билан бирга бу каби ҳуқуқий тушунчалар ҳам бериб борилмоқда. Зарбдор туман давлат хизматлари маркази ҳам ҳар куни шундай ҳуқуқий ахборотга эга бўлиш истагида бўлган фуқаролар билан гавжум бўлади. Марказ ходимлари томонидан ҳар бир ташриф буюрувчи очиқ чеҳра билан кутиб олиниб, уларнинг ташрифдан мақсади билан қизиқадилар.\nЖорий йилда туман аҳолиси 989 марта фуқароларни жамғариб бориладиган пенсия тизимида ҳисобга қўйиш хизматидан фойдаланган.\nМазкур хизмат Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 26 мартдаги 238-сон қарори билан Фуқарони жамғариб бориладиган пенсия тизимида ҳисобга қўйиш бўйича давлат хизматлари кўрсатишнинг маъмурий регламенти асосида кўрсатилади.\nиш берувчилар, шунингдек меҳнат фаолиятини меҳнат шартномаси асосида амалга оширувчи фуқаролар учун – мажбурий (агар қонун ҳужжатларида бошқача қоидалар назарда тутилмаган бўлса). Ҳисобга қўйишга мурожаатни иш берувчи беради;\nюридик шахс бўлмасдан тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланувчи якка тартибдаги тадбиркорлар ва деҳқон хўжаликлари аъзолари, шунингдек бошқа фуқаролар учун – ихтиёрий тартибда. Ҳисобга қўйишга мурожаатни фуқаро беради.\n2018 йил 1 апрелдан қуйида баён этилган усуллардан бирида ЖБПТда ҳисобга қўйиш бўйича давлат хизматларини олиш мумкин.\nДавлат хизматлари марказларига ўзи келиб мурожаат этган ҳолда. Марказ ходими аризачи номидан, белгиланган шаклдаги анкетани электрон тарзда тўлдиради. Марказ анкета тўлдирилган вақтдан бошлаб бир соат мобайнида уни Халқ банкига юборади. Халқ банки анкета келиб тушгандан сўнг бир кун ичида Марказга хабарномани жўнатади, Марказ бир соат мобайнида аризачини ЖБПТда ҳисобга қўйилганлиги тўғрисида хабардор қилади.\nЯИДХП (Ягона интерактив давлат хизматлари портали) орқали. Рўйхатдан ўтиб, тегишли хизматни танлагач, анкета мустақил равишда тўлдирилади. Анкета автоматик тарзда Халқ банкига юборилади. Аризачи ундан ЖБПТда ҳисобга қўйилганлиги тўғрисидаги электрон хабарномани олади. Порталга ҳар бир босқичда мурожаатларнинг кўриб чиқилишини кузатиб бориш имконини берувчи функционал ўрнатилади.\nаризачиларда ЭРИ мавжуд эмаслиги ёки уни олишнинг рад этилганлиги;\nанкетада нотўғри маълумотлар кўрсатилиши.\nИНПС. ДХМ Зарбдор ДХА\nДавлат пенсияларини тайинлаш тартиби ўзгаради..


Ягона порталда НҲҲ лойиҳалари: кўчма савдо қоидалари | NORMA.UZ\nЯгона порталда НҲҲ лойиҳалари: кўчма савдо қоидалари\nДавлат порталида Вазирлар Маҳкамасининг “Ўзбекистон Республикаси ҳудудида кўчма савдога рухсатнома бериш тартиби тўғрисида Низомни тасдиқлаш ҳақида”ги қарори лойиҳаси муҳокама қилинмоқда.\nЛойиҳа билан кўчма савдони стационар савдо шохобчаларидан ташқарида кўчма савдо объектларидан фойдаланган ҳолда озиқ-овқат ва ноозиқ-овқат товарлари билан чакана савдо сифатида белгилаш таклиф қилинмоқда. Вақтинчалик асосда жойлаштирилган ва мавсумий ёки мақсадли тусга эга бўлган, шунингдек иш куни тугагандан кейин объект демонтаж қилиниб, кўчирилиши талаб қилинадиган кўчириладиган савдо объектлари (лотоклар, дўконлар, палаткалар, автодўконлар ва б.) кўчма савдо объектлари ҳисобланади.\nЛойиҳа билан муҳокама қилинаётган Низом татбиқ этилмайдиган ҳолатлар белгиланади. Бу:\n- юридик шахслар билан савдо хизмати кўрсатиш бўйича тузилган шартномалар асосида унда кўчма савдода савдога чиқариладиган товарлар ассортименти ва сонини кўрсатган ҳолда байрам ва байрамолди кунлари кўчма савдони амалга ошириш;\n- Президент ва Вазирлар Маҳкамасининг қарорларига асосан кўргазма ва ярмарка савдоларини ўтказиш;\n- деҳқон бозорлари ва шу мақсадлар учун ажратилган бошқа жойларда мева-сабзавот ва картошка билан чакана савдо қилиш;\n- махсус ажратилган жойларда умумий овқатланиш маҳсулотларини сотиш.\nШунингдек лойиҳа билан кўчма савдо объектлари жойлашиши мумкин бўлмаган жойлар ҳам белгиланган. Бу давлат органлари, мактабгача ва ўрта умумтаълим муассасалари, вокзаллар, аэропортлар, метрополитен, турар жойлар ҳовлиларига ёндош ҳудудлар, майсалар, марказий кўчалар, майдонлар, жамоат транспорти бекатлари, автомобиллар тўхташ жойлари ҳамда савдо билан пиёдалар ва автомобиль транспорти ҳаракатига тўсқинлик қилинадиган жойлар.\nЮридик шахслар кўпи билан олти ой муддатга бериладиган рухсатномани олиб кўчма савдони амалга оширишга ҳақли бўладилар. Бунда қайд қилиш жоизки, рухсатнома бўлган тақдирда ҳам кўчма савдода сотиладиган товарлар тури қатъий тартибга солинади. Демак, қуйидагиларни сотиш мумкин бўлмайди:\n- маиший мақсаддаги техник жиҳатдан мураккаб бўлган товарлар;\n- парфюмерия-косметика товарлари;\n- тез бузиладиган товарлар ва болалар озуқа маҳсулотлари;\n- маиший кимё товарлари;\n- қурилиш материаллари;\n- пестицидлар ва агрохимикатлар;\n- акциз солиғига тортиладиган товарлар;\n- фақат турғун савдо шохобчалари орқали сотишга йўл қўйиладиган бошқа товарлар.\nҚуйидагиларни илова қилган ҳолда аризани тақдим қилиб, рухсатномани “ягона дарча” принципи бўйича тадбиркорлик субъектларига давлат хизматлари кўрсатиш бўйича ягона марказлар орқали туман (шаҳар) ҳокимлигидан олиш мумкин бўлади:\n- туман (шаҳар) ҳудудида кўчма савдонинг тасдиқланган жойлашиш чизмасига мувофиқ кўчма савдо объектининг жойлашиш чизмаси;\n- кўчма савдо объекти орқали сотилиши мумкин бўлган тасдиқланган товарлар рўйхати асосида сотиладиган товарлар рўйхати.\nҲужжатларни кўриб чиқиш учун ҳақ тўланмайди, тартиботнинг ўзига эса кўпи билан уч кун кетади.\nКўчма савдога рухсатнома бериш учун тўлов ундирилади:\nТошкентда – 1 ЭКИҲ;\nНукусда, вилоятларнинг маъмурий марказлари ва вилоят бўйсинувидаги шаҳарларда – 1/3\nтуманларнинг маъмурий марказлари ва туман бўйсинувидаги шаҳарларда – 0,5 ЭКИҲ.\nБошқа аҳоли пунктларида кўчма савдони амалга оширишда рухсатнома учун тўлов ундирилмайди.\nРухсатнома беришга қуйидаги ҳолларда рад этилиши мумкин:\nрухсатнома бериш учун зарур ҳужжатларни тўлиқ бўлмаган ҳажмда тақдим қилиш;\nариза берувчи томонидан тақдим қилинган ҳужжатларда ишончсиз ва нотўғри маълумотларнинг мавжудлиги;\nагар кўчма савдо учун ариза берилган жойга бошқа тадбиркорлик субъектлари учун рухсатнома берилган бўлса.\nБошқа асосларга кўра рад этишга йўл қўйилмайди.\nЮридик шахс қайта ташкил этилганда, номи ёки жойлашган жойи (почта манзили) ўзгарганда унинг ҳуқуқий вориси қайта рўйхатдан ўтказилгандан кейин етти иш куни мобайнида “ягона дарча” марказига кўрсатилган маълумотларни тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилган ҳолда рухсатномани қайта расмийлаштириш тўғрисида ариза бериши шарт.\nРухсатноманинг амал қилиш муддатини узайтириш унинг амал қилиш муддати тугашидан 15 кун олдин ариза берувчининг аризасига биноан амалга оширилади.\nРухсатнома йўқотилган ёки яроқсиз ҳолга келган тақдирда ариза берувчининг аризасига кўра унинг дубликати берилади.\nРухсатноманинг амал қилишини тўхтатиб туриш, тўхтатиш ва бекор қилиш “Тадбиркорлик фаолияти соҳасидаги рухсат бериш тартиб-таомиллари тўғрисида” Қонуннинг 22, 23 ва 25-моддаларида кўзда тутилган ҳолларда ва тартибда амалга оширилади.\nЛойиҳа келишув босқичида ва унга ўзгартириш, тузатиш киритилиши ёки рад этилиши мумкин.\nФуд-трэк қайси қонунлар бўйича бораяпти


Ходорковский Россияда турли элатлар мавжудлиги Кремль учун асосий муаммо эканлигини айтди\n05:29 / 20.05.2015\nРоссиянинг диний ва миллий хилма-хилликка эгалиги мамлакатнинг асосий хавфсизлик муаммоси бўлиб қолмоқда, деб айтди Михаил Ходорковский. У бу фикрни The New York Times газетасидаги колонкасида маълум қилган.\nХодорковскийнинг айтишича, Миллатлар ишлари бўйича Федерал агентликни яратишдан мақсад “бундай миқёсдаги кўп элатли аҳолини бир бутун қилиб жипслаштириш” муаммосини ҳал этишдан иборат.\nАввалроқ янги ташкил этилган Миллатлар ишлари бўйича Федерал агентлик раҳбари этиб Игорь Баринов тайинлангани маълум бўлганди. Баринов ўзининг ишида айнан қандай йўналишда иш олиб бориш устувор бўлишини билмаслигини айтди, бироқ энг кўп сондаги муаммолар Шимолий Кавказда вужудга келишини таъкидлаб ўтди. Баринов Шимолий Кавказда энг катта тараққиётга эришган минтақа сифатида Чеченистонни келтириб ўтди.


Сурхондарё вилоятида 2016 йилда чорвачиликда ресурстежамкор технологияларни қўллаш бўйича Тавсиялар - Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги\nФойдаланувчи сифатида кириш:\nМобил талқин Кўз нури пастлар учун сайт талқини Сайт харитаси Кириш\nЎзбекчаUZ На русскомRU\nЎзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги\nВазифалари ва функциялари\nТендерлар ва конкурслар\nОАВ вакилларини аккредитациядан ўтказиш\nҚишлоқ хўжалиги фаолияти тўғрисида\nРасмий веб-саҳифада жойлаштириладиган вазирлик фаолиятига оид ахборотлар рўйхати\nАхборотдан фойдаланувчиларнинг сўровномаси асосида ахборотларни тақдим этишга масъул шахслар рўйхати\nЭълон қилиниши мумкин бўлмаган маълумотлар рўйхати\nВазирлик фаолиятига доир ахборот олишга доир мурожаатларни кўриб чиқиш тартиби\nЎзгартириш киритилган ва ўз кучини йўқотган ҳужжатлар\nНорматив-ҳуқукий ҳужжатлар ва ички ҳужжатлар\nДавлат хизматлари турлари рўйхати\nЖисмоний ва юридик шахслар мурожаатлари\nТаржимаи ҳол жунатиш\nФермерлар учун тавсиялар\nIVR тизим орқали келиб тушган мурожаатлар\nЧорвачилик, паррандачилик, балиқчилик ва асаларичилик\nСурхондарё вилоятида 2016 йилда чорвачиликда ресурстежамкор технологияларни қўллаш бўйича Тавсиялар\nУшбу тавсия Сурхондарё вилоятининг табиий-иқлим шароитида чорва молларини парваришлаш ва уларнинг насл ва маҳсулдорлик хусусиятларини оширишда ресурстежамкор технологиялар мажмуасини ўз ичига олади.Тавсияда қорамолчилик, қўй ва эчкичилик, йилқичилик, паррандачилик ва балиқчилик соҳаларини ривожлантиришда ва уларни такомиллаштиришда энг асосий омил мустаҳкам озуқа базасини яратиш, қишлоқ хўжалик ҳайвонларини тўла қийматли озиқлантириш билан таъминлаш, уларнинг маҳсулдорлиги бўйича ирсий имкониятларини тўлиқ юзага чиқариш, селекция-наслчилик ишларини яхшилаш, молларни сунъий қочиришни кенг қўллаш, молларни асраш шароитларини яхшилаш каби долзарб вазифаларнинг ечимлари баён этилган.\nМаълумки, Республикамизда чорвачилик қишлоқ хўжалигининг етакчи тармоқларидан бири бўлиб, аҳолини озиқ - овқат маҳсулотлари билан таъминлашда муҳим ўринга эга. Шуни ҳисобга олган ҳолда Республикамиз Президенти томонидан чорвачилик соҳасини ривожлантириш бўйича муҳим Қарорлар қабул қилиниши ва уни ривожлантириш Ҳукумат дастурлари асосида олиб борилиши чорва моллари бош сонини кўпайишини, уларнинг насл ва маҳсулдорлик сифатларининг ошишини ҳамда маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмининг йилдан- йилга кўпайишини таъминламоқда.\nСурхондарё вилоятида чорвачиликни ривожлантириш асосан шахсий ёрдамчи, деҳқон ва фермер хўжаликларида чорва моллари бош сонини кўпайтириш мақсадида қорамол сотиб олиш учун микрокредитлар ажратиш, турли ташкилотлар қошида чорвачилик тармоқлари бўйича ёрдамчи хўжаликлар ташкил этиш ҳамда чорвачиликда наслчилик ишини яхшилаш, чет элдан ирсий салоҳияти юқори наслли молларни олиб келиш, сигирлар ва таналарни сунъий уруғлантиришни қамраб олиш даражасини кенгайтириш, зооветеринария сервис хизматларини янада яхшилаш мақсадида зооветеринария пунктларининг сонини кўпайтириш ва фаолиятини кучайтириш орқали амалга оширилмоқда. Шунингдек соҳани ривожлантиришда озуқа базасини мустаҳкамлаш учун мавжуд озуқа экин майдонларидан унумли фойдаланиш, озуқабоп экинлар ҳосилдорлигини ошириш ва уруғчилигини ташкил этиш ҳамда аҳоли ва фермер хўжаликларига омухта ем, шрот ва шелуха маҳсулотларини ва дағал, ширали озуқаларни ташкил этилган махсус шахобчалар орқали етказиб бериш ва бу шахобчалар фаолиятини яхшилаб бориш соҳани ривожлантиришда устувор вазифалар бўлиб турибди.\nКейинги йилларда човачиликни ривожлантиришга қаратилган чора-тадбирлар натижасида моллар бош сони ва маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажми сезиларли даражада ўсиб боришига эришилмоқда.\nСурхондарё вилоятидаги барча тоифадаги хўжаликдаги хўжаликларда 2015 йил 01.07. ҳолатига 793,2 минг бош қорамол, 311,4 минг бош сигир, 1996,6 минг бош қўй ва эчки, 14726 бош отлар, 2962,9 минг парранда мавжуд.\nВилоятдаги биргина фермер хўжаликларида соғиб олинган сут миқдори 2015.01.07 ҳолатига 5596 тоннани ташкил этб, ўтган 2014 йилнинг шу давридагига қараганда ўсиш суръати 102,8%ни ташкил этди.\nҲозирги кунда Сурхондарё вилоятида қорамолчилик бўйича 7 та наслчилик фермер хўжаликлари бўлиб, уларда 990 бош қорамол, шу жумладан 431 бош сигир мавжуд. Бу маълумотлар наслчилик фермер хўжаликларида қорамолларнинг насл негизи яхшиланиб бораётганлигидан далолат берадди. Аммо чорвачилик йўналишидаги фермер хўжаликларини янада ривожлантириш, уларда қорамол бош сонини кўпайтириш, ишлаб чиқарилаётган гўшт ва сут ҳажмини бошқа тоифадаги хўжаликлар улушига нисбатан ошириш муҳим вазифа бўлиб ҳисобланади. Қорамолларнинг насл ва маҳсулдорлик имкониятларини оширишда вилоятда асосан қизил чўл, қора-ола, голштин зотли ҳамда сут–гўшт йўналишидаги швиц, симментал зотли қорамоллар урчитиб кўпайтирилмоқда. Аксарият наслчилик тоифасидаги хўжаликларда сигирлардан бир кунда 30-35 килограммдан ёки лактация давомида 5-7 минг кгдан сут соғиб олинмоқда.\nСурхондарё вилоятида чорвачилик соҳасини янада ривожлантириш учун шахсий ёрдамчи, деҳқон ва фермер хўжаликларидаги қорамоллар бош сонини кўпайтириш, наслини яхшилаш мақсадида, хорижий давлатлардан ирсий салоҳияти юқори наслли молларни олиб келиш ва улардан подаларда унумли фойдаланиш ҳамда навбатдаги селекция - наслчилик ишларида наслдор авлодларини кўпайтириш чора–тадбирлари амалга оширилмоқда.\nҚорамолчлик тармоғини янада ривожлантириш ва мавжуд зотларни такомиллаштириш мақсадида республикага хорижий давлатлардан наслли моллар келтиришда қуйидаги зотларни келтириш тавсия этилади.\nБугунги кунда Сурхондарё вилояти қорамолчилигида 4-та қорамол зотлари урчитиб кўпайтирилмоқда. Булар сут йўналишидаги қизил чўл, қора-ола ва голштин зотлари, гўшт-сут йўналишидаги швиц ва кейинг йилларда симментал флегфиг зотлари ҳисобланади.\nҚизил чўл зоти. Қизил чўл зотли қорамоллар вилоятда етакчи зотли қорамоллардан бири бўлиб, кескин контененталь ёзнинг қуруқ иссиқ (+35 +45) ва қишнинг изғиринли совуқ (-20 -30) иқлим шароитларида урчитиб кўпайтиришга яхши мослашган бўлиб, озуқани яхши даражада маҳсулот билан қоплаши, касалликларга чидамлилиги билан бошқа зотлар ичида алоҳида аҳамият касб этади.\nМолларининг туси оч қизилдан то тўқ қизилгача. Зот таркибида тор ва кенг танали мол гуруҳлари мавжуд бўлиб, мустаҳкам, зич ёки нозик коституцияга эга. Кенг танали моллар мустаҳкам коституцияга эга бўлиб, тирик вазни юқори. Етук ёшдаги сигирларининг тирик вазни 460-520 кг, буқалариники 800-900 килограммга етади. Наслчилик фермер хўжаликларида лактация давомида ҳар бир сигирдан 3,7-3,9% ёғлиликда 3100-3300 кг, ирсий салоҳияти юқори сигирлардан 3,9-4,1% ёғлиликда 4000-5000 кг-ча сут соғиб олинмоқда.\nСурхондарё вилоятининг бир қанча наслчилик фермер хўжаликларида институтимиз олимлари ва хўжалик мутахассислари билан ҳамкорликда қизил чўл зотининг сермаҳсул подалари шакллантирилди, қорамолларнинг англер зоти билан яхшиланган генотипдаги сигирларининг яхши даражадаги сут маҳсулдорлиги, экстерьер, елин, пуштдорлик хусусиятлари билан ажралиб турадиган ва қуруқ иссиқ иқлим шароитига яхши мослашган популяцияси яратилди ва қорамоллар подасида кенг қўлланилди.\nБугунги кунда, бу зот сигирларининг сут маҳсулдорлигини, экстерьерини ва елинининг морфофункционал хусусиятларини янада яхшилаш муҳим вазифа ҳисобланади. Шу мақсадда бу зот сигирларини уларга қариндош ҳисобланган Германиянинг англер зотли ҳамда Дания қизил зотли наслдор буқалари билан чатиштириш катта аҳамиятга эга. Англер зотига мансуб сигирларнинг сут маҳсулдорлиги ва елинининг мутаносиб тузилиши ҳамда озуқани сут билан қоплаш даражаси бўйича ирсий имкониятлари жуда юқори ва чатиштиришда буқалари бу кўрсаткичлар бўйича препотентликка эга.\nҚора-ола зоти бош сони ва сигирларнинг сут маҳсулдорлиги бўйича энг етакчи зот бўлиб ҳисобланади. Бу зотнинг сигирлари озуқани юқори даражада сут билан қоплаш ва улар елини машинада соғиш талабларига яхши даражада мослашганлик хусусиятлари билан ажралиб туради. Буқалари жадал ўсиш ва яхши даражадаги гўшт маҳсулдорлигига эга. Суғориладиган минтақаларда бу зот қорамолларини урчитиш маҳсулот ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш ва самарадорлигини таъминлайди.\nЎзбекистоннинг деярли барча ҳудудларида кенг тарқалган асосий зотлардан бири бўлиб, қора–ола зотли молларнинг Ўзбекистон хили шаклланган сигирларнинг ўртача тирик вазни 480-500 кг, айримлари 650-700 килограммга етади. Сигирларнинг ўртача сут соғими 3500 – 4000 кг. Юқори наслдор сигирлардан лактация давомида ўртача 6000- 7000 кг-дан сут соғиб олинмоқда. Буқачалар гўштга жадал боқилганда 15-18 ойлигида 450-500 килограмм вазнга етади ва сўйим чиқими 55-57 фоизни ташкил қилади.\nБу зот сигирларининг сут маҳсулдорлиги бўйича ирсий имкониятлари жуда кенг. Бу имкониятларни тўлиқ юзага чиқариш эса 55-60% ҳолатда озиқлантириш омилига боғлиқ. Зотнинг сигирлари озуқага жуда талабчан, бу эса зотни урчитишда мустаҳкам озуқа базасини яратиш муҳимлигидан далолат беради.\nБугунги кунда қора-ола зотли қорамолларнинг насл, маҳсулдорлик, пуштдорлик ва технологик хусусиятларини янада такомиллаштириш муҳим вазифа бўлиб ҳисобланади.\nЗотни такомиллаштиришда насчилик иши 2 урчитиш усулида олиб борилмоғи даркор: соф зотли урчитиш ва чатиштириш усулларида. Чатиштириш усулида қора-ола зотга қариндош жаҳон генофондига хос голштин буқаларидан фойдаланиш тавсия этилади.\nГолштин зотли қорамоллар қора-ола зотли молларга қариндош ҳисобланади, асосан қора–ола тусда. Бу зот сут маҳсулдорлик йўналишидаги зот ҳисобланиб, сигирларнинг сут маҳсулдорлиги бўйича дунёда биринчи ўринни эгаллайди. Жумладан, Европанинг сутдор қорамолчилиги ривожланган етакчи давлатларда, хусусан Германия, Голландия, Швеция, Англия, Франция ва бошқа бир қатор давлатларда 1 бош сигирдан бир йилда 8000 кг-ча, Исроилда 10000 кг-ча сут соғиб олинмоқда, сутнинг ёғлилиги 3,6-3,8% ни ташкил этади. Сигирларнинг тирик вазни 650-800 кг, буқаларда эса 1200-1300 кгни ташкил этади, гўшт чиқими ўртача 56-57%-га баробар.\nСигирларида елин мутаносиб ривожланиб, замонавий соғиш технологиясига яхши мослашган, елин индекси 44-46%-ча, сут бериш тезлиги 2,0-2,5 кг дақиқани ташкил этади ва улар озуқани юқори даражада сут билан қоплаш хусусиятига эга. Айниқса бу зот сигирларидан замонавий сутчилик комплексларида кенг фойдаланиш тавсия этилади.\nСут-гўшт йўналишидаги қорамоллар\nШвиц зотли қорамоллар Сурхондарё вилоятининг тоғолди ҳудудларида урчитиш учун муҳим зот бўлиб ҳисобланади. Қорамолларнинг туси қўнғир, боши ўртача катталикда, бўйни қисқа, танаси текис, кўкраги чуқур ва кенг, териси пишиқ, елини ҳажмдор, ва паллалари яхши ривожланган. Сигирларини вазни 550-650 кг, буқалари 900-1100 кг ва ундан юқори. Лактация давомида сут маҳсулдорлиги 3,8-4,0% ёғдорликда 4200-5000 кг ни ташкил этади.\nТўла қийматли озиқлантириш шароитларида бу зот сигирлари ҳам сут маҳсулдорлиги бўйича ўзининг ирсий имкониятларини юзага чиқариш хусусиятларига эга. Айниқса ёш қорамоллар тўла қийматли озиқлантириш ташкил этилганда ўзининг юқори ўсиш энергиясини намоён этади.\nБу зот қорамолларини маҳсулдорлик хусусиятларини такомиллаштириш мақсадида Австрия, Америка, Германия ва Россия селекциясига мансуб соф швиц зотли наслдор буқалар билан жуфтлаш тавсия этилади. Бундай чатиштиришдан олинган турли генотипдаги сигирларнинг сут маҳсулдорлигини ўрганилди.\nБугунги кунда чатиштиришда Европа давлатлари генотипидаги наслдор буқалардан фойдаланиш юқори маҳсулдор сутбоп подалар яратишда ва швиц зотининг насл, маҳсулдорлик хусусиятларини такомиллаштиришда муҳим омил бўлиб ҳисобланади.\nЧетдан наслли мол олиб келишда ҳар бир ҳудуднинг табиий-иқлим шароитидан келиб чиққан ҳолда районлаштирилган зотларни урчитишни алоҳида эътиборга олиш зарур.\nТўла қийматли озиқлантириш асослари\nЧетдан олиб келинган моллар бизнинг иссиқ иқлим шароитимизга мослашувчанлигини оширишда ва маҳсулдорлиги бўйича ирсий имкониятларини тўлиқ юзага чиқаришда уларни тўла қийматли озиқлантириш ва мақбул асраш шароитларини яратиш жуда катта аҳамиятга эга. Чунки четдан келтирилган қорамоллар сифатли ва тўйимли озуқаларга талабчан бўлади, наслдор моллар маҳсулдорлиги 55-60% ҳолатда уларни тўла қийматли озиқлантиришга боғлиқ.\nТўла қийматли озиқлантирш даражасиати паст бўлганда сигирлар организмидаги алмашинув жараёнлари бузилади, уларнинг соғлиги ёмонлашади, пуштдорлик хусусиятлари пасаяди, улардан нимжон бузоқлар туғилади, сут маҳсулдорлиги бўйича ирсий салоҳиятини юзага чиқариш 65-75%- дан ошмайди, паст сифатли озуқалардан фойдаланиш натижасида сут ишлаб чиқаришга сарфланадиган харажатлар 20- 25% ошади.\nАгарда озуқа экинларини ўрими жараёнида силос тайёрлаш технологиясига бузилиши натижасида силос сифати 1 классга тушиб кетса, сигирларнинг сут маҳсулдорлиги кунига 1,5 кг, бутун лактация давомида эса 548 кг-га камаяди. Силос сифатининг пастлиги кунлик озуқа рационида умумий тўйимлилигининг нархи юқори бўлган концентрат озуқаларнинг 60% га-ча сарф бўлишига олиб келади. Паст сифатли озуқаларда 1 озуқа бирлигида протеин миқдори 60-70 г дан ошмайди, бу эса озуқа сарфини оширади, юқори маҳсулдорликни таъминламайди, маҳсулот таннархининг ошишига олиб келади ва охир оқибатда самарадорлик пасаяди. Буни фақатгина силос тайёрлаш жараёнининг бузилишинигина мисол келтирдик. Шунинг учун озуқалар сифати ва тўйимлилигини ошириш, сифатли пичан, силос, сенаж, озуқабоп лавлаги тайёрлаш моллар маҳсулдорлигини оширишда алоҳида аҳамият касб этади.\nҲар бир мутахасис – чорвадорлар яна бир муҳим жиҳатларни эсдан чиқармасликлари керак бўлади. 450-500 кг тирик вазндаги сигир бир кунда ўртача 15 кг сут ишлаб чиқариши учун меъёр бўйича 14-15 озуқа бирлиги талаб қилинади.\nБузоқларни сут ичиш даврида парваришлаш. Маҳсулдор моллар етказиш аввало соғлом ва ривожланган 35-40 кг тирик вазнда бузоқ олишдан бошланади. Ҳомила она қорнида нормал ўсиш бўғоз сигирларни дам олиш даврида яъни буғозликнинг 8-9 ойларида тўйимли озиқлантиришга боғлиқ бўлади. Сигирлар бўғозлигининг сўнгги 60-65 кунида тирик вазнини 50-55 килограммга ўсишини таъминлаш керак, шу давр ичида хомиланинг вазни янги туғилган бузоқлар вазнининг 70%-ни ташкил қилади.\nБуғоз сигирларни, туғишдан олдин тоза туғруқхоналарда сақлаш, туғдириш, бузоқларни соғлом қабул қилиб олиш ҳамда биринчи 2-3 кун давомида ўз оналари билан тоза ва қуруқ хоналарда бирга сақлаб, мумкин қадар соф ва кучли оғиз сутига тўйдириш керак. Янги туғилган бузоқлар 2-3 кун кейин ажратиб олиниб, махсус–алоҳида уйча-профилакторияларда парвариш қилинади. Уйчаларда ветеринария–санитария тозаликни таъминлаш, бузоқларни сақлаш ва озиқлантириш технологик усулларига риоя қилиниши талаб этилади. Бузоқларни озиқлантириш тартиби ва меъёри махсус тасвир асосида амалга оширилади.\nПрофилактория хоначаларига олинган бузоқларга биринчи ўн кунликда ўз оналарининг оғиз сути берилади. Сўнгра эса фермада ёки подада соғиб олинган умумий сутдан истеъмол қилинади. Бошқа озуқаларга (майин ем, беда пичани ва ҳакозо) ўргатиш бузоқларнинг 15 кунлигидан бошланади. Бузоқларга сут ичиш даврида 350 кг қаймоғи олинмаган сут, 400 кг қаймоғи олинган ёки сунъий сут, 45-50 кг омухта ем, 50 кг пичан, 30 кг силос ва 21 кг сенаж бериш тавсия этилади, шундагина давр охирига бориб уларнинг тирик вазни 95-105 кг-га етади. Бу даврда бузоқларга сомон ва бошқа дағал хашакларни бериш умуман мумкин эмас.\nПода тўлдирувчи ёш молларни озиқлантириш. Бузоқлар 3 ойлигидан 6 ойгача бошқа хоналарга ўтказилади ва 10 бошдан гуруҳларга бўлинади. Бу даврдв 135-140 кг-дан омухта ем, 450 кг кўк ўт, қиш пайтида шу миқдорда омухта ем, 180 кг пичан, 120 кг сенаж ва 620 кг силос берилади. Бу пайтда бузоқларнинг кундалик семириши 700- 750 граммни ташкил этиб давр охирига бориб, уларни тирик вазни 175-180 килограммга етказиш мақсадга муофиқдир. Бузоқлар 6 ойдан 12 ойгача 10-15 тадан гуруҳ қилиб боғламасдан боқилади. Бу даврда бузоқларнинг ҳар 1 бошига 4,5-5,0 озуқа бирлигида озуқалар бериб борилади. Бундай боқишда 1 ёшга тўлган бузоқларнинг тирик вазни 285-306 кг-га етади, кунлик 700 г-дан семиришига эришилади.\n12-18 ойлик таналарнинг кунлик семиришини 500-550 г-га, давр охирига бориб тирик вазнини 360-385 кг-га етказиш, бунинг учун 6,5-7,5 озуқа бирлигида озиқлантириш тавсия этилади.Бу гуруҳда тирик вазни меъёр даражадаги таналар уруғлантириш учун танлаб олинади ва улар зотли буқалар уруғи билан уруғлантирилади, 2-3 ойдан кейин уруғлантирилган моллар ректаль текширилади ва бўғоз бўлганлари ғунажинлар гуруҳига ўтказилади.\nҒунажинларни туғишга тайёрлаш ва биринчи туққан сигирларни серсутлигини ошириш тадбирлари.\nХориждан келтирилган корамоллар билан ишлаш жараёнида хужалик мутахассислари хайвонлар хўжаликка келтирилган кундан бошлаб, шунингдек, уларни туғишга тўғри тайёрлаш , бунинг учун уларнинг келгуси лактациясидаги сут маҳсулдорлиги ва тирик вазнини ҳисобга олган ҳолда озиқлантиришни ташкил этиш, уларнинг 5-6 ойлик бўғозлигидан то туғишига 20-30 кун қолгунча кунига 2 марта 5 дақиқадан елинини уқалашни ташкил этиш ҳамда лактациянинг биринчи кунидан уларга жиддий эътибор қаратишлари талаб этилади. Туққандан 9-10 кун ўтгач назорат молхонасига ўтказилиб, серсутликни ошириш бўйича тадбирлар қўлланилади.\nСерсутликни ошириш – кунлик сут миқдорига қараб “аванс” даражасиждаги озиқлантириш, кунда 3 мартаба жадал соғиш, ҳар 10 кунда назорат соғимини ўтказиш, сигирларни соғишга тўғри тайёрлаш ва соғиш техникасига риоя этиш бу тадбирнинг асосий шартларидандир. Сигирларни серсутлигини оширишда уларга тўйимли ширали (лавлаги, маккажўхори силоси) ва дағал (беда пичани, ўт уни), беда сенажи, протеин, қанд моддаларига ва калций, фосфорларга бой бўлган озуқаларни бериш юқори самарадорликни таъминлайди. (жадвал)\nКунлик сутнинг 3-4 кг ошишига қараб “аванс” озуқалар миқдори оширилиб борилади, сигирлар сутини кўпайтириш имконияти чўққисига етгандан сўнг аста секин камайтирилади ва “аванс” озуқалар бериш тўхтатилади. Серсут қилиш даврида озуқа рационларини тузишга алоҳида эътибор берилади “аванс” озуқалар меъёри омухта емлар ва хашаки лавлаги ҳисобидан бажарилади. Масалан, кунлик сут миқдори 25 кг бўлган соғин сигирга омухта ем рациондаги озуқалар тўйимлигининг 45-50%, хашаки лавлаги эса 1 кг соғиладиган сут ҳисобига 650-700 грамдан тўғри келиши мақбул. Қишлов даврида соғин сигирлар рационида албатта лавлаги ёки хашаки сабзи бўлиши шарт агарда хўжаликда бўлмаса, унинг ўрнига тритикали, арпа, сули донидан ундирилган майсалардан фойдаланиб, кунлик cутига қараб 2,-4,0 кг бериш тавсия этилади.\nСигирлар лактациясининг дастлабки 90-100 куни мобайнида сут маҳсулдорлигини ошириш, уларнинг серсут қилиш имкониятини ва маҳсулдорлиги бўйича ирсий салоҳиятини янада яхшилашда муҳим тадбирлардан бири ҳисобланади.\nҲайвонлар организми доимий равишда ташқи муҳит билан, аввало ҳаво ҳарорати билан узвий равишда боғлиқдир. Шунинг учун чорвачилик биноларида қулай микроиқлим шароитларини яратишнинг муҳим шартларидан бири ҳайвонларнинг соғлигини сақлаш ва маҳсулдорлигини оширишдир.\nҲаво ҳарорати қишлоқ хўжалик ҳайвонлар организмидаги моддалар алмашинувига катта таъсир кўрсатади. Ҳаво ҳарорати қанча паст бўлса, ҳайвонлар тана ҳароратини мўтадил сақлаб туриш учун шунча кўпроқ озуқа сарфлайди. Ҳарорат, намлик ва ҳаво ҳаракати ҳайвонларнинг иссиқлик регуляциясига, шунингдек уларнинг маҳсулдорлиги ва озуқа сарфига ҳам катта таъсир кўрсатади. Намлик ва ҳаво харакати ҳарорат таъсирини кучайтиради ёки аксинча заифлаштиради.\nЮқори маҳсулдор ҳайвонлар бинодаги ҳарорат, намлик режимининг ўзгаришига кам маҳсулдор ҳайвонларга нисбатан таъсирчанроқ бўлади.\nЧетдан келтирилган қорамолларда ёз ойлари ҳаво ҳароратининг меъёрдан ошиши уларда иштаҳаси бўғилишига, озуқа сарфининг пасайишига, вазни камайиши ва йилига сут миқдори 200-300 кг-гача пасайишига сабаб бўлади, баъзи ҳолларда ҳарорат 40 °С дан ошганда қуёш уриб, ёмон оқибатларга олиб келиши мумкин. Қиш даврда молхонада ҳаво ҳарорати ўртача +12 - +14С, бузоқхонада +15 - +20С, ёз ойларида эса +25 - +30С бўлиши мақсадга муофиқ. Шунинг учун ёз ойлари молларни чўмилтириш, молхоналарда шамоллатиш ускуналаридан фойдаланиш, жазирама иссиқ пайтлари молларни усти очиқ майдонларда сақламаслик тавсия этилади.\nСутдор қорамолчиликда ишлаб чиқаришни тўғри ташкил этиб, қабул қилинган кун тартибига қатъий риоя қилиб, юқоридаги зоотехникавий тадбирларни ўз вақтида ўтказиш, бу чорва молларидан маҳсулот ишлаб чиқаришни 20-30% га ошириш имконини беради.\nШундай қилиб, соҳани янада ривожлантириш халқимизнинг озиқ-овқат маҳсулотларига бўлган талабини қондиришда долзарб вазифа ҳисобланади. Бунинг учун мавжуд барча имкониятлардан оқилона фойдаланиш, озуқа базасини мустаҳкамлаш, наслчилик ишини ривожлантириш,чорва молларини асраш шароитларини яхшилаш, чорвачилик маҳсулотларини кўпайтириш билан бирга сифатини ошириш ҳамда илмий асосланган замонавий талабларга жавоб берадиган усулларини ишлаб чиқиш, озуқабоп экинларнинг янги серҳосил нав ва дурагайларини яратиш, уларнинг ҳосилдорлигини оширишнинг илғор агротехникасини ишлаб чиқиш, ишлаб чиқаришни илғорлар тажрибаси, фан янгиликлари ва ютуқлари билан таъминлаб бориш муҳим вазифалар бўлиб ҳисобланади.\nКатта ёшли қорамолларни сўқимга боқиш\nГўштга боқишга қарилиги бўйича яроқсиз бўлган катта ёшдаги сигирлар ва наслдор буқалар гўштга топширишдан олдин сўқимга боқилади. Бу яроқсиз моллар дағал, ширали ва концентрат озуқалардан рационал фойдаланиб сўқимга боқишни ташкил қилиш керак.\nСўқимга боқиш муддати молнинг семизлик даражасига боғлиқ, бўлиб, озғин моллар 3 ой ва ўрта семизликдаги моллар учун эса 2 ойни ташкил қилади.\nБўрдоқига боқиш уч босқичда олиб борилади.\nБиринчи босқич рационинг асосий қисмини ширали ва дағал озуқалар (ёз даврида кўк ўт) ташкил қилади. Бу озуқалар молнинг иштахасини яхшилайди ва организмда эса ёғ моддасининг тўпланишидан сақлайди.\nИккинчи босқичда моллар бироз семирган бўлиб дағал ва ширали озуқаларни олдингидек яхши истеъмол қилмайдилар. Юқори даражада кунлик семиртишга эришиш учун ҳажмдор озуқар миқдорини бироз камайтириб концентрат озуқалар кўпайтирилади. Сўнги босқич даврида, яъни учинчи босқичда эса анча семирган бўлиб улардаги юқори кунлик семириш даражасини сақлаб қолиш учун рациондаги озуқаларга сифатли, моллар севиб иштаха билан истеъмол қиладиган кам ҳажмга ва кўп энергияга эга бўлган озуқалардан фойланишимиз керак. Иложи бўлса хўжаликларда қорамолларни сўқимга боқишда озиқ-овқат саноати чиқиндиларидан (пиво,вино, консерва(пиво,вино, консерва, нон қолдиқларидан) кенг кўламда фойдаланиш зарур.\nКатта ёшли қорамолларни сўқимга боқишда ҳам турли озиқлантириш турлари қўлланилади. Ўзбекистон шароитида силосли, силосли-концентратли, сенажли-концентратли сингари озуқлантириш турларини қўллаш мумкин.\nЁш қорамолларни ва катта ёшли қорамолларни сўқимга боқишда ҳам ёз ва қиш ойлари бир ҳил турдаги озуқалар аралашмасидан, донадор ёки брикет ҳолдаги тўла қийматли озуқа аралашмасидан фойдаланиш мумкин.\nАралашмаларни тайёрлашда уни биологик тўла қийматлилиги ошириш учун махсус ОВМҚлардан фойланилади.\nСурхондарё вилоятида мавжуд қоракўл, жайдари ва вилоят учун ўзига хос аҳамиятга эга бўлган ҳисори зотли қўйлар урчитиб кўпайтирилмоқда. Бу маҳсулдорлик йўналишидаги қўйларни урчитишга алоҳида аҳамият берилади. Пода таркиби қуйидагича бўлиши тавсия этилади: она қўйлар 65-70%, наслдор қўчқорлар 1-2%, қўзилар 29-34%. Қўйчилик фермасида қуйидаги бинолар бўлиши таклиф этилади: она қўйларни сақлаш биноси, подани тўлдирувчи қўзилар биноси, наслдор қўчқорлар биноси, қўйларни сунъий қочириш пункти, қўйларни жунини қирқиш учун пункт ва хизмат кўрсатувчи ходимлар учун хона.\nҚўйларни қўзилатиш мавсумига қараб уларни қуйидаги муддатларда қочириш тавсия этилади: уларни қишда (февраль ойдан) қўзилатишда 10 сентябрдан бошлаб, баҳорги қўзилатишда (март ойидан) қўзилатишда 1 октябрдан бошлаб қочириш тавсия этилади.\nҚочириш мавсумида 1 бош наслдор қўчқорга 40-50 бош совлиқни қочириш режалаштирилади.\nҚўйларни озиқлантириш рациони ва озуқага бўлган талаби\n50 кг тирик вазнли қўйлар учун намунавий рацион,\n1 кунда бир бошга\nҲар хил ўтлар пичани\nҚўйларнинг озуқага бўлган талаби ( 750 бош)\n1 шартли молга кунлик озуқа сарфи\nЖами 75 шарт\nли молга, озуқа сарфи (кг)\n180 кунда жами озуқа сарфи (тонна)\nЖами озуқа бирлиги\nҚўйлар учун яйловдан фойдаланишни ташкил этиш.\nҚўйлар учун яйловдан фойдаланишни ташкил этиш учун 1 гектар яйлов ери учун қанча бош сони тўғри клишини, фойдаланиш давридаги яйловнинг кўк массаси ҳосилдорлигини, қўйларнинг кўк массани ейилувчанлик даражасини, яйлов ўти миқдорини (кг), 1 кунда 1 бош қўйнинг қанча яйлов ўти ейишини билиш керак бўлади.\nҚўйлар учун қанча гектар яйлов ерини аниқлаш учун масалан. Яйлов ўти кўк массаси ҳосилдорлиги 20 центнер. Бир ой давомида яйловга бўлган талабни аниқлаш керак бўлади. Яйловдан фойдаланиш даражаси 60%.\nМазкур яйловнинг 1 гектар кўк массасининг 20 центнерли ва 60%-ли ейилувчанлигидаги ҳосилдорлиги 12 ц (20х 60: 100) ташкил этади. Ҳар бир қўй кунига 6 кг дан яйлов ўти ейиши мумкин, натижада 750 бош қўйларга кунига 4500 кг ўт ва 30 кунда эса 135000 кг яйлов ўти истеъмол қилади. Шундай қилиб, 750 бошли отарларга бир ойда яйлов еридан умумий 112,5 гектар ер ажратиш керак бўлар экан. Фойдаланилган яйловлар ўз ҳолатига келиши учун 30-35 кун керак бўлшини ҳисобга олсак жами бир мавсумда 750 бошли отарлар учун 260 гектар яйлов ери керак бўлади.\nФеврал-март ойларида қўйларни қўзилатишда ҳар бир бош она қўй учун 2,5-3,0 ц дағал хашак, 0,5 ц омухта ем, 1 ц силос бўлиши ҳамда қўйлар иссиқ бинолар билан таъминланиши лозим.\nЭЧКИЛАРНИ ОЗИҚЛАНТИРИШ ВА АСРАШ\nЭчкилар жуни қирқилгандан кейин май ойидан сентябргача яйловларда боқилади. Сентябр ойида эса уларни тоғ этакларида ва юқори адир яйловларда боқиш тавсия этилади. Қиш фаслида, айниқса январ ойидан 20 мартгача она ва ёш эчкиларни дағал ва омухта ем билан озиқлантириш муҳим ҳисобланади. Бўғоз она эчкиларга декабр ойидан феврал ойигача кечқурун ҳар бир бошига 300 г пичан, январ-феврал ойларидан апрел ойигача ҳар куни 300 г-дан омухта ем ёки арпа ва феврал-март ойларида ҳар бир бошига 400 г-дан пичан бериш тавсия этилади.\nНаслдор такаларни қочириш мавсумидан 1-2 ой аввал ва қочириш мавсумида ҳамда ундан 1 ой кейин тўла қийматли кучайтирилган рацион асосида озиқлантириш тавсия этилади. Қиш даврида наслдор такаларни алоҳида сурувларда асраш ва уларни ҳар бир бошига 1 суткада 500 г омухта ем ва 1 кг пичан бериш тавсия этилади.\nҚиш даврига ҳар бир бош эчкига 20 кг-дан омухта ем, 130 кг дағал хашак тайёрлаш тавсия этилади. Қиш мавсуми ноқулай келиб яйловлар ҳосилдорлиги қониқарсиз йилларда эса бу кўрсаткичлар 2 баробар юқори бўлиши тавсия этилади.\nЭчкичиликда наслчилик иши ва уларнинг маҳсулдорлик хусусиятларини яхшилашга йўналтирилган танлаш ва жуфтлашдан ташкил топиши тавсия этилади. Танлаш сурувдаги энг яхши эчкиларни мақбул типини яратиш мақсадида ўтказилади ва қониқарсиз белгиларга эга эчкилар эса улардан чиқарилади.\nНасл гуруҳига танланадиган эчкилар жунининг ингичкалигига, зичлилигига ва узунлигига алоҳида аҳамият берилади ҳамда улар тирик вазни, тана тузилиши, конституцияси, маҳсулдорлиги, келиб чиқиши ва авлодларини насл сифати бўйича танланади.\nНаслдор такалар гуруҳига ёки такалар онасидан ажратиш пайтида, яъни 4-5 ойлигидан бошлаб танланади ва шу пайтда улар тирик вазни, тана тузилиши ва тана қисмларининг жун билан қопланиши бўйича бонитировка қилинади.\nЭчкичиликда “яккама-якка” ва гуруҳлаб танлаш амалга оширилади. Бунда наслдор такага хўжалик фойдали белгиларини ҳисобга олган ҳолда она эчки танланиб жуфтлаш амалга оширилади.\nНаслчилик тоифасига эга бўлмаган хўжаликларда эса гуруҳлаб жуфтлашдан, яъни бир гуруҳ она эчкилар гуруҳида юқори насл сифатига эга наслдор такадан жуфтлашда фойдаланилади.\nЧорвачиликда қиш мавсуми ўта масъулиятли давр бўлиб, қишловдан беталофат, соғлом яхши семизлик даражасида олиб чиқиш чорвадорларнинг олий мақсади ҳисобланади. Шу жумладан йилқичилкда ҳам қиш мавсуми масъулиятли даврдир.\nНаслдор айғирлар. Бу даврда наслдор айғирлар алоҳида отхонага жойлаштирилади. Бунда ҳар бир айғир учун алоҳида 16 м2 дан кичик бўлмаган денниклар бўлиши керак. Айғирлар ҳар куни тозалаб турилади, туёқлари эса ҳар икки ойда тозаланади. Уларни таглиги учун бир кунда 5 кг сомон ёки 15 кг ёғоч қипиғи солинади. Денниклардан гўнг ҳар куни чиқариб турилади, отхонанинг харорати +40С дан тушиб кетмаслиги керак. Наслдор айғирлар ҳар куни яйратиш майдончаларида яйратилади. Фақат қаттиқ совуқ кунлари яйратиш майдончаларига чиқарилмайди.\nАйғирларда қочириш мавсумига тайёргарлик январнинг охири феврал ойларидан бошланади ва бу даврда уларни озиқлантириш рациони кучайтирилади. Рационнинг тўйимлилиги айғирларни тирик вазни, зоти, ёши ва бошқа кўрсаткичларига қараб белгиланади. Рацион таркиби ҳар хил бўлиши отларни протеин, калций, фосфор, коротин ва бошқа тўйимли ҳамда биологик фаол моддаларга бўлган талабини тўлиқ қондириши керак. Рацион ҳар 2-3 ҳафтада ўзгартирилиб янги озуқалар киритиб борилади. Рациондаги озуқалар сифатли бўлиши талаб этилади.\nҚиш мавсуми бошланишидан олдин хўжаликлардаги ҳамма озуқалар улардаги органик ва минерал моддалар бўйича тахлил қилинади. Шунга асосан отларни тўлақийматли озиқлантириш ташкил этилади.\nБиялар. Отларни қочириш мавсумий бўлганлиги сабабли қиш мавсумига биялар асосан бўғоз ҳолида кириб келади. Қиш даврида бўғоз бияларни ажратиб алоҳида парваришлаш мақсадга мувофиқ ҳисобланади. Қиш даврида бияларни тўлақийматли озиқлантириш ҳар хил озуқаларни танлаб олишга асосланади. Сифатли пичан билан бирга рационга ҳар хил турдаги концентрат ва ширали озуқалар киритилади. Қиш даври биялар бўғозлигининг иккинчи ярмига тўғри келганлиги сабабли рациондаги концентрат миқдори 1-2 кг-га кўпайтирилади. Бу даврда айниқса кепакдан ва арпадан атала, кунига 2 кг-дан сабзи, ўт ва гўшт-суяк уни ҳамда минерал-витаминли қўшимчалар бериш тавсия этилади.\nҚиш даврида биялар отхонага яқин бўлган яйловларга олиб чиқилади. Совуқ кунларда отхонада қолади ва яйратиш майдончаларида яйратилади.\nТойлар. Қиш мавсумига ўтиш олдидан октябр, ноябр ойларида тойлар оналаридан ажратилади ва улар тамғаланади. Тамғалаш 2 хил усулда амалга оширилади: 1 – куйдириш усули, 2 – совуқ усулда тамғалаш, совуқ усулда тамғалаш оғриқсиз бўлиши ва аниқ кўриниши билан афзал ҳисобланади.\nТойларни онасидан ажратиш аста-секинлик билан эмас дархол амалга оширилади. Онасидан ажратилгандан сўнг ўсишдан қолмаслиги учун етарли миқдорда сифатли озуқалар билан таъминланиши керак: бунда 3-4 кг майдаланган арпа, 3-5 кг пичан, 0,5 кг кепак ва 2 кг-гача сабзи берилади.\nОнасидан ажратилган тойлар 2-3 кун отхонада сақланиб 2-3 отбоқар назоратида яйловга олиб чиқилади. Тойларга қари бияларни қўшиб яйловга олиб чиқиш мақсадга мувофиқ бўлади. Яйловда боқиш даврида тойларга қўшимча равишда майдаланган сабзи, арпа, кепак ва озроқ пичан берилади. Совуқ тушиши билан яйловда боқиш қисқариб боради. Совуқ тушгач отхонада боқилиб кундузи яйратиш майдончасига чиқарилади ёки 1-2 соат яйловда айлатирилиб келинади. Отхонада сақлаш шароитига ўтилганда эркак тойлар ва урғочи тойлар ажратилади.\nТойлар оналаридан ажратилгандан бошлаб отларга қўлланиладиган барча қоидалар уларга ҳам қўлланилади. Бошлаб тойларни арқонлаб юришга ўргатилади. Бунинг учун яйратиш майдончасига ёки яйловга олиб чиқишда юганланади. Отхонага олиб киришда ҳам арқонлаб олиб кирилади.\nТойларни тозалашга ҳам аста-секин ўргатиб борилади. Аввал силаб кейин тойнинг ўзи етмайдиган жойлари (бўйни, кўкраги) қашланади ва сочиқ билан артиб чиқилади. Зинхор қашлағич ишлатилмайди. Бурнининг атрофлари нам сочиқ билан артилади. Шу тариқа қиш мавсуми давомида тойлар қўлга ўргатиб борилади.\nҚиш даврида тойлар 4 марта озиқлантирилади. Концентрат озуқалар 3 мартада бўлиб берилса, пичан 4 мартада, сабзи, лавлаги ва бошқа ширали озуқалар 1-2 мартада берилади.\nҚиш мавсумида айғирлар учун 12-15ц, биялар учун 8-10ц, тойлар учун 5-7ц-дан сифатли пичан тайёрланади.\nШундай қилиб қиш даврида отларга яхши озиқлантириш, асраш ва парваришлаш шароитлари яратилса қишлов беталофат ўтади.\nАҳоли хонадонларида товуқ боқиш бўйича тавсиялар\nМамлакатимиз тиббиёт мутахассисларининг хулосаларига кўра, киши соғлом бўлиши учун бир йилда ўртача 9,648 килограмм парранда гўшти ва 121 дона тухум истеъмол қилиши зарур. Аслида парранда гўшти ва тухуми парҳез маҳсулотлари ҳисобланиб, инсон организми учун жуда фойдалидир.\nТовуқ зотлари ва кроссларини танлаш. Тармоқнинг ривожланишида табиийки, паррандалар наслининг алоҳида ўрни бор. Жаҳонда тухум йўналишидаги паррандаларнинг ҳозирги кунда замонавий кроссларидан “Ломанн” (Германия), “Декалп”, “Хайсекс” (Голландия), “Хай-Лайн” (АҚШ) ва “Родонит-3” (Россия) зотлари маълум. Юртимизда ҳам улардан унумли фойдаланилмоқда. Масалан, 1992 йилда Германиядан “Ломанн” зотлари келтирилган бўлиб, ҳозирги кунда мамлакатимиз бозорларидаги тухумларнинг 70 фоизи унинг улушига тўғри келади. Улар жигарранг, оқ ва оч кулранг бўлиб, асосан Самарқанд вилоятидаги “Оғалик – Ломанн парранда” қўшма корхонасида етиштирилган товуқлардан олиняпти. Ушбу зотли паррандалардан уй шароитида бир йилда 270 дона, саноат усулида эса 330 донагача тухум олиш мумкин.\nДунёда гўшт йўналишидаги паррандалардан товуқларнинг бир қатор наслларидан фойдаланилади. Улар сирасига Англиянинг “Росс-308”, “Росс-708”, Франциянинг “Хаббард F-115”, АҚШнинг “Арбор айкрес плюс”, “Кобб” зотли товуқлар киради. Мазкур зотли товуқлар ҳар бирининг тирик вазни 38-42 кунлигида 2,3-2,5 килограмм тош босади. Бундай пайтда сўйилган жўжаларнинг гўшти юмшоқ ва парҳезбоп бўлганлиги боис ҳам одамлар томонидан севиб харид қилинади. Тўйимлилиги жиҳатидан эса ўрдак ва ғоз гўштидан юқори туради. Боиси уларда тўйимли протеинлар миқдори кўпроқ, ёғ миқдори эса кам. Ҳозир юртимиздаги паррандачилик хўжаликларида ҳам ана шундай наслли жониворлар парвариш қилиниб, гўшти аҳолига сотилмоқда.\nБройлер — (инглизча: broiler, broil) оловда қовуриш деган маънони билдиради. Бройлер тез етиладиган гўштдор жўжа. Бройлер гўштидан асосан парҳез таомлар тайёрланади. Бройлер гўшти олиш учун жўжа қисқа муддатда етарли даражада семиртирилади.Бунинг учун оғир вазнли ва тез етиладиган Росс-308, “Кобб”, “Хабборд F-15” бройлер кросслари, “корниш”, “оқ плимутрок”, “Суссекс”,“ньюгемпшир” каби сертухум ва сергўшт зотли хўроз ва товуқларнинг чатишишидан олинган дурагай жўжалардан фойдаланилади.\nОддий уй жўжаси асосан тухум йўналишида бўлади. Бройлер жўжалари эса гўшт йўналишида боқилиб, 38-42 кунда тирик вазни 2,3-2,5 кг. бўлади. Бу вақтда оддий жўжанинг тирик вазни 1,2-1,4 кг. бўлади. Гўшт олиш учун етиштирилган бройлер жўжалар технология бўйича 1-2 кун ичида сўйилиши шарт. Акс ҳолда, бу фурсат чўзилиб кетса, улар тирик вазнини тезда йўқотади. Шу боис, бройлерларни боқиш вақти энг кўпи билан 5-6 ҳафтани ташкил этади.\nМаълумотларга кўра, парранда гўшти тез ҳазм бўлиш хусусиятига кўра барча турдаги чорва моллари гўштидан устун туради. Таркиби ҳар хил кимѐвий элементларга бой. 2 ойлик жўжа гўшти таркибида 20 фоизга якин оқсил, 10-12 фоиз ѐғ бўлади. Бройлер жўжаси гўштининг ҳазм бўлиш коэффициенти 94 – 95 фоизни ташкил килади. Юртимизда бройлер жўжалар биологик, яъни ўз таркибида меъёрга асосан озуқа моддалари, 20 дан ортиқ витаминлар, макро ва микроэлементлари мавжуд бўлган витамин – минералли премикслари билан бойитилган, тўйимли ва сифатли омухта ем билан озиқлантирилади.\nПаррандачиликда парранданинг зоти, ёши, вазни, маҳсулдорлигини инобатга олиниб тўйимли озуқалар билан боқиш катта аҳамиятга эга. Бунинг учун озуқа таркибига витаминли – минерал премикслари, аминокислоталар, ферментлар, пробиотиклар ва бошқалар озуқа қўшимчалари талаб этилган меёрларда қўшилади.\nҲозирги кунда озуқаларнинг сифатини ва таркибини экспресс усулда аниқлаш учун лаборатория анжомлари мавжуд. “Агалик – Ломанн парранда” қўшма корхонасида 1996 йилдан бери Германиянинг “Меллер” технологик анжомларидан фойдаланилмоқда. Ҳозирги вақтда Украинанинг “ТЕХНА”, Германиянинг “Хелманн” ва “Салмет” компанияларининг технологик анжомлари саноат паррандачилигининг замонавий талабларига тўлиқ жавоб беради. Туркия, Эрон, Хитой давлатларида ишлаб чиқилган паррандачилик технологик анжомларига ҳам паррандачилар томонидан талаблар мавжуд. Бухоро вилоятида Озарбайджон давлати билан ҳамкорликда паррандаларга озуқа тайёрлаш заводи, Қибрайда паррандаларга премикслар тайёрлаш минизаводлари фаолият кўрсатмоқда. Тошкент вилоятидаги “Ишонч – Надежда” фермер хўжалиги ва Самарқанд вилоятидаги “Агалик – Ломан парранда” қўшма корхонаси Россиянинг Пятигорск шахридан яна 3 тадан комплект келтирилган замонавий инкубаторлар фаолият кўрсатиб турибди.\nКасалликлар олдини олиш ва уларга қарши курашиш. Парранда юқумли касалликларини олдини олиш мақсадида вакцина ва антибиотиклар қўлланилади. Ўзбекистон шароитида хавфли хисобланган юқумли касалликлардан Псевдочума (Ньюкасл касаллиги), Инфекцион бронхит, Инфекцион ларинготрахеит, Марек ва Гамборо касалликлари, Чечак (оспа), Микоплазмоз ва Салмонеллёзларга қарши профилактик ишлар доимий равишда олиб борилади. Бу борада яна Тошкент вилоятидаги “Тошкент парранда” МЧЖ ва “Қибрай парранда” МЧЖ лар ҳамда Бухоро вилоятидаги “Бухоро паранда” ОАЖ ларда 1 тадан замонавий “Биочек”(Голландияда ишлаб чиқарилган, Европа давлатларининг 70 фоизи шу анжомлардан фойдаланишади) паррандачиликка ихтисослашган маҳсус ИФА (имунно-ферментный анализ) ташҳис этувчи ветеринария лабораториялари фаолият кўрсатмоқда. 2011 йилда “Самарқанд парранда” ҚК ва “Мароқанд парранда” МЧЖ ларда 1 тадан “Биочек” ташҳис этувчи ветеринария лаборатория анжомлари ўрнатилиб ишга туширилди. Жорий йилда Тошкент вилоятидаги “Ўртачирчиқ парранда” ОАЖ ва “ЮТМ парранда” МЧЖ ларда ҳам 2 та “Биочек” анжомлари ўрнатиш режалаштирилган.\nБир сўз билан айтганда, паррандачиликнинг ҳам аҳоли саломатлигига, ҳам иқтисодий томондан фойдаси катта. Шу боис бугун парранда гўшти етиштириш дунёда ҳам, мамлакатимизда ҳам жадаллик билан ривожланмоқда.\nАСАЛАРИЧИЛИКНИ РИВОЖЛАНТИРИШДАГИ ТАДБИРЛАР\nСурхондарё вилояти фермер хўжаликларида асаларичилик ишларини ташкил этиш ва асалари оиласини боқишнинг илғор технологиясини қўллаш ва маҳсулдорлигини ошириш йўлларини ташкил этиш, эрта баҳорда бажариладиган технологик жараёнларни амалга ошириш муҳимдир. Шунинг учун ҳам ҳар бир асаларичи асаларизорда баҳор келиши билан асалари оиласида кечадиган барча жараёнларни тўғри ва ўз вақтида бажарса, эртанги кунда мўл ҳосил олишига замин яратади.\nАсаларини етти хазинанинг бири, деб ҳисоблайдилар. Ҳақиқатдан ҳам, бу бор гап. Бу фойдали ҳашоратнинг фойдаси жуда катта. Унинг асали кўп хил касалликларга даво. Шунингдек, унинг муми саноатимизда муҳим хомашё ҳисобланади. Асалари заҳри, сути, прополиси, гулчанги кўпгина хасталикларга даво эканлиги ҳаммага маълум.\nАсаларилар ўсимлик гулини четдан чанглантириши натижасида, уларнинг турларини соғломлаштириш ва юқори маҳсулдор навларни вужудга келтиришга шароит яратади ва уларнинг ҳосилини маълум даражада оширади.\nРеспубликада асаларичиликни ривожлантириш муҳим аҳамиятга эга. Хусусан асаларичиликка ихтисослашган фермер хўжаликлари сони йил сайин кўпайиб бормоқда. Уларга хизмат кўрсатиш маданияти тубдан ўзгармоқда, соҳани саноат технологияси асосида ривожлантириш йўллари изланмоқда.\nРеспубликада тез суръатлар билан ривожланиб бораётган фермер хўжаликларида асаларичилик ишларини ташкил этиш ва асалари оиласини боқишнинг илғор технологиясини қўллаш ва маҳсулдорлигини ошириш йўлларини ташкил этиш асосан асалари оиласида эрта баҳорда бажариладиган энг майда кўзга илғамас технологик жараёнларини амалга оширишдан иборатдир. Шунинг учун ҳам асаларичи фермерлар асаларизорда баҳор келиши билан асалари оиласида кечадиган барча жараёнларни тўғри ва ўз вақтида бажарса, эртанги кунда мўл ҳосил олишига замин яратади.\nАсалариларнинг нормал оиласи 50-80 минг ишчи асалари, юзларча эркак асалари ва битта она асаларидан ташкил топади. Шу билан бир вақтда, оилада тухум, личинка ва ғумбаклар ҳам бўлади.\nУянинг кўп қисмини ишчи асаларилар ташкил этади. Ишчи асаларилар уя асалариларига ва учадиган дала асалариларга бўлинади. Баҳор ва кузда, яъни табиатда гулчанги ва гулшира кўпроқ бўлганда ишчи асаларилар 40-45 кунгача яшай олади. Куз ва қишловдан олдин тухумдан чиққан асаларилар эса, олти-етти ой яшайди.\nЭркак асаларилар оиланинг вақтинча аъзоси ҳисобланади. Уларнинг бирдан-бир вазифаси она асаларини кўпроқ уруғлантиришдир. Эркак асаларилар баҳор ўрталарида вужудга келади. Ишчи асаларилар эркак асаларини фақат шира йиғиш пайтидагина боқадилар. Шира йиғиш иши тугаши билан, эркак асаларилар рахмсиз суратда, уядан ҳайдаб чиқарилади.\nОна асалари уядаги ягона урғочи асалари бўлиб, барча асалариларнинг онасидир. Яхши она асалари кунига 2000 та гача тухум қўяди. Асалари оиласининг соғлом бўлиши, она асаларининг сифатига боғлиқ. Она асалари беш йилгача яшаши мумкин. Аммо икки ёшга киргач, унинг тухум қўйиш қобилити пасаяди ва кўпроқ эркак асалари чиқадиган тухум қўя бошлайди. Шунинг учун ҳам тажрибали асаларичилар она асаларини ҳар йили алмаштирадилар.\nАсалари оиласини ташқи ҳарорат салқин жойда +140 дан паст бўлмаганда, умумий текширишга киришилади. Аммо асалари оиласининг умумий аҳволи қониқарли бўлса, у ҳолда тўлиқ текшириш ишлари ҳаво ҳарорати 16-180 даража бўлгунча қолдирилади.\nАсалари оиласини текшираётган вақтда асаларичининг қўли тоза, оқ ёки қора халат ҳамда қўланса ҳид келмайдиган (атир, упа, пиёз, саримсоқпиёз, бензин, керосин, тер ҳиди) кийимларни кийган бўлиши керак, шундай қилинганда асаларилар кам безовталанади ва чақишга ҳаракат қилмайди.\nАсалари оиласини текширишда тутатгич ёрдамида асалари уясига асалари кирадиган туйнукча орқали 2-3 марта тутун тутатилада, орадан 1-1,5 дақиқа ўтгач уя қопқоғи очилиб, устки ёпқичнинг бир чеккасини қайтариб, секин-аста рамкаларни асаларичи исканаси ёрдамида суғуриб олиб, текширишга киришилади.\nУяни текшириш вақтида асаларилар билан ишлаш қоидасига (уяни тақиллатмай, асалариларни безовталантирмай) амал қилиш керак. Оилани текшириш вақтида асаларичи асалари кирадиган туйнукча олдини тўсиб қўймаслиги лозим, у уянинг ён тарафида туриб ишлаши зарур, акс ҳолда асаларилар безовталаниши мумкин. Бундан ташқари, асалари уяси текширилаётган пайтда, қўшни уя асаларилари ўғирликка кираётганини сезса ҳам асаларилар безовталанади. Шунинг учун ҳам текширишни дарҳол нариги четдаги қатордан бошлаш керак.\nУядан суғуриб олинган рамкаларни уя устида кузатиш тавсия этилади, шундай қилинганда рамкадан тўқилган ёш асаларилар уяга тушади ва нобуд бўлмайди.\nРамкаларни асаларилардан тозалаш керак бўлса, ғоз патидан тайёрланган супурги ёки бойланган бир тутам ўт ёрдамида, асаларилар супуриб туширилади. Агар ўша рамкада ёш асалари қуртчалари ва янги келтирилган гул шираси бўлмаса, у ҳолда рамканинг икки четидан маҳкам ушлаб, асалариларни силкитиб тушириш мумкин.\nАсалари зотларини танлаш, сизга асалари оиласи қандай мақсад учун зарурлигига боғлиқ. Кимдир унинг асалига шайдо бўлса, кимдир унинг учиб юришини, унинг ишини кўриб завқланиб яшайди. Агарда асаларининг асали учун оладиган бўлсангиз, у ҳолда кўп асал берадиган асалари зотларини танланг.\nАсаларичиликда шу пайтгача ҳам ҳали инсон томонидан бирорта ҳам асалари зотлари яратилмаган. Шунга қарамасдан ҳар бир худуднинг табиий иқлим шароитига мослашган асалари зотлари бор. Мана шу зотларни абориген зот деб аталади.\nКўп минг йиллар давомида табиат қонунлари бўйича, табиий саралаш оқибатида бир-биридан марфологик, биологик ва хўжалик фойдали кўрсаткичлари ҳамда ҳудудлар бўйича ўз номини олган абориген асалари зотлари мавжудлиги мутахассисларга маълум.\nБугунги кунда юртимизда кўп асал берадиган маҳаллий зотли асаларилар билан бирга “Ўрта рус”, “Кулранг Кавказ тоғ асалариси”, “Карпат” зотли асаларилар ва бошқа жойдан келтирилган “Италия” зотли асалари ҳамда Австриядан келтирилган “Краинка” асалари зотлари тарқалган.\nАсалари уяларини қисқартириш, озиқлантириш ва яхши қаров билан қулай шароит яратилганда асалари оилаларида ёш асалариларни тез етилишига имкон туғилади. Кунига кўплаб ёш асаларилар дунёга келади ва март ойининг ўртаси ва охирига қадар қишловдан чиққан асаларилар тўлиқ алмашади. Бу вақт давомида асаларизорда оилаларни навбат билан кўздан кечириб туриш, зарур ҳолатларда, асаларилар сони кўпайиб туриш зарур.\nШундай пайтда кучсиз асалари оилаларига биттадан ром ва кучли оилаларга эса иккитадан бўш ва сифатли асалари роми бериш мақсадлидир. Илк бор уяни кенгайтиришда яхшиси ромларни тўсқич тахта олди ва наслли ромлар ўртасига жойлаш зарур, бундай ҳолда улар уядаги наслли ромлар қисмини бўлиб қўймайди ва ҳароратнинг тушиб кетишига сабаб бўлмайди. Кейинги бор кенгайтирганингизда эса оиланинг аниқ аҳволидан келиб чиқиб, икки ва ундан ортиқ ромлардан қўшиш мумкин. Баъзи асаларилар ўрик ва олмазорлар қийғос гуллаган паллада янги мумпардали ромлар қўядилар ва шу даврда улар бир – иккитадан янги ромлар қуриб ҳам оладилар. Бунинг учун оила кучли, ёш асаларилар сони озуқа заҳираси етарли бўлиши керак.\nҚулай об-ҳаво шароитида ўрик ва олмадан асал олиш бир килограмм ва ундан ортиқ бўлиши мумкин. Асалариларни гул ширасини жойлаш учун зарурий ромлар билан таъминлаш даркор. Айнан шу боис уядаги тўсқич тахта ортига 1-2 та бўш ром ёки оз асалли рамкалар қўйиш тавсия этилади. Бундай рамкалар асаларилар томонидан тез тозаланади ва гулчанг, шира жойлаштириш учун фойдаланади. Шу даврда асаларичи уяни кенгайтиришга улгурмай қолган тақдирда ҳам, она асалари тўсқич тахта ортига ўтиб тухум қўйишни давом эттираверади.\nАйнан шу даврда асаларизорда она асалариларни мустақил равишда сунъий усулда чиқариш режалаштирилаётган бўлса, бўлғуси ёш асалари оилалари ва тарбияловчи оилалар тўғрисида қайғуриш керак.\nСунъий усулда она асалари етиштиришда шошилмасдан асалари личинкалари олинадиган оилаларни кузатинг ва об-ҳаво қандай келишини ўрганинг. Фақат эркак асаларилар сони етарли миқдорда бўлгандагина бу ишга киришинг. Бу эркак асаларилар дунёга келганининг иккинчи ҳафтасида унинг жинсий етилишига боғлиқдир.\nОдатда она асалари ўз ҳаётида бир маротаба ва бирваракайига бир нечта (7-10) эркак асаларилар билан урчийди ва уруғ унинг сперматекасида йиғилади. Асаларизордаги эркак асалариларнинг фаровонлиги ва етарлилиги она асалариларнинг сифатига ижобий таъсир кўрсатади.\nАсаларизорда уруғланган она асалари олишнинг оптимал даври эркак асалариларнинг миқдорига боғлиқ. Ўзбекистон ҳудудларида бу жараён асосан апрелнинг иккинчи – учинчи ўн кунликларига тўғри келади.\nАсаларизорда ёш она асалариларни эркак асалари билан бирга чатиштириш учун ишлаб чиқаришда қўлланилмайдиган ва ҳатто уларни назорат қилиб бўлмайдиган даражада очиқ соф ҳавода бир неча километр баландликда содир бўлади, ёки бўлмаса урчитиш мақсадида сунъий уруғлантириш усулларини қўллаш мумкин. Бунинг учун энг кичик оилачаларни нуклеус ва микронуклеусларни шаккллантириш мумкин.\nАсалари оиласини озиқлантириш\nБаҳорги давр учун асосийси – оилани озуқа билан таъминлашдир. Хомаки ҳисоб шундай бўлиши керак, битта рамкадаги асалари наслини ўстириш учун битта асал озуқали ром бўлиши лозим. Шунда ҳам об-ҳаво яхши бўлиб, асаларилар ўзларига керакли бўлган озуқани илк гулчанг ва шира берувчи ўсимликлардан йиғиб олишса мақсадга мувофиқдир. Акс ҳолда асалариларга кўмаклашиб юборишга тўғри келади. Асаларилар учишга имкон тополмайдиган совуқ кунларда уларга рамка устидан асал озуқаси бериб турилади. Мабода об-ҳаво қулай келиб, асалариларнинг фаол учишларига имкон бериб турса, дарахтлар гуллагунга қадар суюқ шакар шарбати бериш мумкин. Кундалик шакар шарбати (ҳар куни ёки кун ора) бир меъёрдаги озуқа таъминоти (илюзиясини) таасуротини вужудга келтириб, она асаларини тухум қўйишга фаолроқ кириштиради. Оилада озуқа етарли бўлган тақдирда 100-150 грамм миқдорида шарбат берилади, озуқа захираси оз бўлганда унинг миқдори кўпайтирилади. Шакар шарбати оз-моз нордонроқ бўлгани маъқул. ( 10 килограмм шакарга 3 грамм сирка). Аммо шуни эсда тутиш лозимки, шакар шарбатини ишлашда асаларилар кўп куч сарфлайди ва унинг умри қисқаради.\nАсалари оиласида ёш асалари наслининг миқдори кўп бўлганда, асаларилар сувга кўпроқ эҳтиёж сезади. Шунда асаларизордаги сувдонга қайнатилган илиқ сув солиш мақсадга мувофиқдир. Бунинг учун оддий самоварлардан фойдаланиш мумкин. Бундай самоварларни кунига бир маротаба сув солиб, озгина олов билан сувни иситиш мумкин. Бундай илиқ сув кун бўйи асалариларни таъминлаши мумкин. Ҳатто совуқ ҳароратда ҳам асаларилар сувдонга қўниб, илиқ, шўрланган сувдан сувланиб олгач, исинади ва уясига бемалол етиб олади. Бундай сувдонда илиқ сув бўлмаган тақдирда, айниқса, такрорий совуқларда асаларилар бошқа манбаалар: ариқ, кўлмак ва ҳакозалардан сув олишга мажбур бўлади. Совуқ сув таъсирида асалари совуқ қотиб нобуд бўлиши мумкин.\nАсалари оиласини парвариш қилаётганингизда, даладан яхшигина шира келаётган бўлса, янги берилган мумпардали рамкаларни бир кунда тўқийди. Уядаги рамкаларни устки қисми оқариб кетади, ҳатто уядаги рамкалар устидаги сурп-матони ҳам мум билан ёпиштириб ташлайди, шунда уларни рамкалар устидан зўрға кўтариб олиш мумкин. Бу белгилар, асал тортиш даври бошланишини билдиради.\nУядан асалли рамкаларни олишдан олдин, тутатгич асбоби билан асалари уясига бир оз тутун киритилади. Сўнгра асалли рамкалар олинади. Бунда очиқ наслли рамкалар олинмайди ва она асалари оҳисталик билан бошқа рамкага олиб қўйилади.\nАсалли рамкалар устидаги мум қопқоқчалар, ўткир ва иссиқ пичоқ ёрдамида кесиб олинади. Бундай рамкалардаги асал махсус асбоб асалторткич ёрдамида ажратиб олинади. Асали олинган рамкаларга бир оз сув сепиб, асалари оиласига берилса, уни асаларилар тез ва осон тозалаб қўяди.\nАсал тортиш мавсуми йил давомида 2-3 маротаба, айрим йилларда эса ундан ҳам кўп бўлиши мумкин. Асал тортиш мавсуми тугагач, асалари оиласини қишловга тайёрланади. Бунинг учун қишловга кетадиган асалари оилаларига кўп миқдорда ёш асаларилар бўлиши таъминланади ва ҳар бир асалари оиласига қишлов учун, унинг кучига қараб 10-15 кг гача сифатли озуқа асал қолдириш лозим.\nҚишловга кетадиган асалари уясидаги рамкаларнинг устига ва ён томонида иситиш ёстуқчалари билан ўраб қўйилади. Асалари қутисидаги устки ва остки учиш туйнуклари ҳажми битта асалари қириб чиқадиган даражада, торайтириб қўйилади. Қишлов даврида онда-сонда қелиб, қишлов қандай ўтишини текшириб турилади.\nАсалари оиласининг асал бериш миқдори ва сифати турли омилларга боғлиқ. Умуман олганда битта асалари оиласи ўртача 15-20 кг гача асал бера олади. Агар асалари оиласи тўғри парваришанса ва қаралса, ундан ҳам кўп асал олиш мумкин, уларни яхши серасал ўсимликлар жойлашган жойга кўчириб туришга ва асалари зотига ҳам боқлиқдир.\nАсалари касалликлари ва уларни олдини олиш\nАсалари оиласини ривожланишига асосан варроатоз, акарапидоз, америка ва европа чириш, нозематоз, аскосфероз, пестицидлар билан заҳарланиш ва бошқа бир неча инфекцион ва инвозион касалликлар тўсқинлик қилади. Варроатоз касаллиги бугунги кунда асалариларнинг энг хавфли касаллиги бўлиб, каналар ишчи, эркак ва ёш асалари насли танасида паразитлик қилиб яшайди. Агар йил давомида варроатозга қарши курашилмаса асалари оиласи нобуд бўлиши мумкин.\nАсаларининг касалликлари ҳар хил бўлади. Уларни икки гуруҳга; юқумли ва юқумсиз касалликларга бўлиш мумкин.\nАсалари касалликларининг олдини олишнинг энг асосий йўлларидан бири – бақувват оилаларнинг яхши, зооветеринария қоидаларига асосан ҳар йили барча асалари оилаларини ветеринария врачи кўригидан ўтказиш ва асалариларга баҳорда антибиотик дорилар қўшилган қўшимча озиқалар беришдир. Асалариларни нормал боқиш тадбирлари кўрилган жойларда асаларилар жуда кам касалланади.\nАсаларилардаги кўпгина касалликлар деярли бир хил белгига эга бўлади. Шунинг учун ҳам фақат мутахассисларгина касалликни аниқлай олишлари ва унга қарши муваффақиятли даволаш тадбирларини қўллашлари мумкин. Касалликни аниқлаш, кўпинча турли ташхислар қўйиш ёрдамида амалга оширилади. Шунинг учун ҳам касалликнинг дастлабки белгилари пайдо бўлиши биланоқ, касалланган асаларилардан ва унинг наслидан намуна олиб, яқин орадаги ветеринария лабораторияларига мурожаат қилиш керак.\nРеспубликамиз шароитида асаларичиликда баҳор ойларида қўлланиладиган бундай тартиб қоидалар турли вилоятларда турлича бўлиши мумкин, лекин бу ишлар негизида эрта баҳордан бошлаб асалари оиласини тўлақонли қилиб ривожлантириш ва асосий асал йиғими давригача кучли асалари оилаларини шакллантиришдан иборат бўлади.\nОилани кўздан кечиришда ромларнинг ифлосланишига эьтибор қаратиш керак. Агар уя жуда ифлосланган бўлса, оилани янги ёки дезинфекцияланган уяга кўчирилади.\nБаҳор ҳавоси паст ва жуда ўзгарувчанлиги сабабли, уянинг асосий насл жойлашган қисмида доимий юқори хароратни сақлаб туриш учун асаларилар кўп куч ва озуқа сарфлайди. Шунинг учун баҳорда оиладаги асаларилар тўлиқ, эгаллаган ромларни қолдириш ва тўсқич ортига заҳира сифатида 1-2 ром асал қўйиш тавсия этилади. Иситиш ёстиқчалари ромлар устини тўлиқ қоплаб, уя деворларига зич тегиб туриши керак. Оилаларни тўлиқ кўздан кечириш ва уяни тафтишдан ўтказишни соядаги ҳарорат 12°С дан кам бўлмаганда амалга ошириш лозим. Совуқ ва шабада эсган пайтда кўздан кечириш уянинг совуб қолишига олиб келиши мумкин.\nНазорат асаларилар парвозга яхши чиқмаган оилалардан бошланади. Назоратда асаларилар тўлиқ эгаллаган ромлар сонига кўра, оила кучига, уянинг умумий аҳволига, асалариларнинг озуқа билан таъминланганлигига баҳо берилади.\nБўш ёки асалари билан қопланмаган ромлар олиб ташланади, уя туби нобуд бўлган асаларилардан тозаланади. Асаларилар парвози якунлангандан сўнг, барча уядаги туйнуклар торайтирилади – кучли оилаларда 5-6 см-гача, ўртача оилаларда – 3-4 см-гача. Жуда кучсиз, хасталанган оилаларда туйнук кенглиги 1 см-дан (1-2 асалари ўта олиши учун) ортмаслиги керак.\nОна асаларининг мавжудлигини марказдаги 1-2 та ромни кўздан кечириб билиш мумкин. Агар оилада етарли асалари тухуми ва ёш личинка мавжуд бўлса, бу она асалари мавжудлигидан далолатдир. Агар асалари насли кўринмаса, бироз вақтдан сўнг такроран кўздан кечирилади – она асалари ҳали тухум қўйишга киришмаган бўлиши мумкин. Она асалари йўқлигига ишонч ҳосил қилиш учун тухум ва личинкали назорат ромлари бериш керак.\nОна асаларисиз оилани тиклаш учун баҳорда одатда нуклеусли – 1-2 ромли кичик оилачалар ташкил этилади. Бундай оилачалар она асаларисиз оилага қўшилиб, она асалари бир кунга сим тўрли қафасча остига олинади. Агар нуклеус ёки урчиган сифатли заҳира она асалари бўлмаса, оила бошқа асаларили оилага қўшиб, уя бирлаштириб юборилади.\nКам асалли оилаларга заҳирадан 1-2 асалли ва пергали ром бериш керак. Агар уяда асал кам, заҳирада асал бўлмаса, асалариларга 1 кг шакарга 1 л сув ҳисобида тайёрланган қиём берилади. Қиём янги соғилган сут илиқлиги даражасида, оқшомда охурига ёки бўш ромларга ҳар оилага 0,5 л миқдорида қўйиб, ажратувчи тўсқич ортига жойлаштирилади. Кейинги назоратга қадар ҳар куни озиқлантириб турилади.\nОдатда феврал охири – март ойи бошларига келиб қишловдан чиққан барча ишчи асаларилар нобуд бўлиб, ўрнини янги, ёш асаларилар эгаллайди. Бу пайтга келиб асаларилар сони ортмайди, балки камайиб кетади. Бироқ асалари оиласи таркибида мухим сифат ўзгариши юз беради – оила доим ёшариб боради.\nБаҳорнинг ўзгарувчан ҳавосида асалари оиласиниг муваффақиятли ривожи учун оилада юқоридан пастгача тўлиқ асаларилар билан қопланган ромлар бўлиши талаб этилади. Шунинг учун илк назоратда ромлар миқдорини асаларилар тўлиқ эгаллай оладиган даражада камайтириш керак.\nОилада асалари насли бўлмаган хар қандай ромни олиб ташлаш лозим. Биринчи навбатда ифлосланган, моғор босган, кемирувчилар тешиб қўйган, нотўғри қурилишли ва бошқа яроқсиз ромлар уядан олиб ташланади.\nАсалари оиласини серасал ўсимликлар майдонларига ва қишлоқ хўжалик экинларини чанглантириш мақсадида уларни 5-7 кун олдин кўчириш лозим. Одатда Ўзбекистон шароитида асал тўплаш мақсадида асалари оиласини 5-6 маротаба кўчириб туриш мақсадга мувофиқдир.\nШу даврда қишлоқ хўжалик экинлари зараркунандаларига қарши кимёвий препаратларни қўллашда белгиланган хавфсизлик чораларига риоя қилиш лозим, акс холда барча асалари оиласи заҳарланиб ўлиши мумкин.\nАсаларичиликда куз фаслини бошланиши балан асаларининг юқумли касалликлари ва зараркунандаларига доимий қарши курашиб бориш ва ветеринария дори-дармонларидан унумли фойдаланиш мақсадга мувофиқдир. Куз фаслида асаларизорда хар қандай касалликлар пайдо бўлишдан сақлаш чораларини кўриш лозим.\nЧорвачилик, паррандачилик ва балиқчилик илмий-тадқиқот институти олимлари\nЖисмоний ва юридик шахслар тўғрисида Қонун\nАризанинг макомини текшириш\nЖисмоний ва юридик шахсларни қабул қилиш жадвали\n18 Янв 2019 йилнинг 18-27 январь кунлари Берлинда «Яшил ҳафта-2019» халқаро кўргазмаси бўлиб ўтади. Қишлоқ хўжалиги вазирлиги барча хоҳловчиларни кўргазмада иштирок этишга таклиф этади. Мурожаат учун: (+998) 93 564 09 89, Ташматов Баходир\n15 Авг 15-16 август кунлари Бухоро вилоятида Иссиқхона қуриш истагида бўлган ташаббускор, фаолиятдаги иссиқхона раҳбар ва мутахассислари учун ўқув семинарлари ўтказилади.\nУРУҒЧИЛИК КЛАСТЕРИНИ ТАШКИЛ ЭТИШ БЎЙИЧА ТАНЛОВ\nЎзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг расмий веб-сайтини яратиш бўйича танлов\nТавсиялар ва фойдали маслаҳатлар\nБизнинг сайтимиз сизга ёқдими?\nНатижа овоз бериш >\nИшонч телефонлари: (+998 71) 260-36-87\nТелефон: (+998 71) 260-48-73\nКанцелярия: (+998 71) 260-48-73\nФакс: (+998 71) 260-48-69\nМанзил: 100140, Тошкент вилояти, Қибрай тумани, Университет кўчаси, 2-уй\nЎзингизнинг e-mail манзилингизни киритинг, веб-сайтимиздаги янги материаллар, янгиликлар ва фойдали маслаҳатлар почтангизга юборилади:\nНовости организации (uz)\n© 2011 – 2020 | Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги\nСайт маълумотларидан фойдаланиш шарти | Қидириш | Cайт харитаси | Корпоратив почта | Почта\n28.01.2020 y. | 11:49\nрўйҳатдан ўтганлар - ҳеч ким, меҳмонлар - 18\nСичқонча билан белгиланг ва босинг CTRL + ENTER


“Жамиятда соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш ва аҳоли соғлиғини мустаҳкамлашда фуқаролик жамияти институтларининг фаоллигини ошириш” - IF\n“Жамиятда соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш ва аҳоли соғлиғини мустаҳкамлашда фуқаролик жамияти институтларининг фаоллигини ошириш”\n“Жамиятда соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш ва аҳоли соғлиғини мустаҳкамлашда\nфуқаролик жамияти институтларининг фаоллигини ошириш” мавзусида\nдавлат грантларини ажратиш учун тўртинчи танловни\nТанловга нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамияти бошқа институтларининг қуйидаги мақсадларни назарда тутган ижтимоий аҳамиятга молик лойиҳалар қабул қилинади:\nСоғлом турмуш тарзи ва оммавий спортни кенг тарғиб этишда ижтимоий шериклик ва жамоатчилик назоратини юксалтириш.\nОилалар, меҳнат жамоалари ва ҳудудлар ўртасида мусобақалар ўтказишни ташкил этиш.\nМаҳаллалар, таълим-тарбия ва меҳнат жамоаларида соғлом овқатланиш маданиятини, санитария-гигиена қоидаларини тарғиб қилиш.\n“Соғлом аёл - буюк келажак” ғояси асосида хотин-қизлар ўртасида соғлом турмуш тарзини мустаҳкамлаш, жисмоний тарбия ва спортни оммалаштириш.\nОилавий ажримлар, ноқонуний ва эрта никоҳларнинг олдини олишда, ёшларни оилавий ҳаётга тайёрлашда ижтимоий шерикликни кучайтириш.\nҲудудларнинг санитария-экологик муҳитини яхшилашда, ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш ижтимоий шерикликнинг аҳамиятини ошириш.\nАҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталигини таъминлашда ижтимоий шериклик ва жамоатчилик назоратини йўлга қуйиш.\nФавқулодда ҳолатларда аҳолига биринчи ёрдам кўрсатиш, ўзини-ўзи ҳимоя қилиш кўникмаларини шакллантириш.\nФуқароларнинг соғлом ва жисмоний фаоллигини ошириш, пиёда ҳамда тиббий туризмни тарғиб қилиш.\nАҳолини иш билан банд бўлмаган қисмини миллий ҳунармандчилик маҳсулотларини ишлаб чиқаришга жалб қилиш.\nОАВда ва ижтимоий тармоқларда туризм турларини кенг тарғиб этиш.\nҲудудларда чиқиндиларни иккиламчи қайта ишлаш ва тайёр маҳсулот олишнинг инновацион технологияларини жорий қилишда ижтимоий шерикликни кучайтириш.\nАҳолининг экологик ва тиббий маданиятини юксалтириш, ёшлар ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилишда ОАВ ролини ошириш.\nБитта лойиҳа учун ажратиладиган грант миқдори –40 миллион сўмгача.


янги йил / Теглар бўйича қидирув / Fikr.uz\nЯнги йил келмоқда\nБлог им. mumtoz\n30 декабр 2015, 12:23\nЯнги йил келмоқда Қорқизи билан,\nОқ парқу тўшаги, оқ изи билан.\nҚорбобо арчаси, юлдузи билан,\nЯНГИ ЙИЛ КЕЛМОҚДА ЯНГИ ЙИЛ!\nКимларга шодлигу кимга бахт,\nКимгадир насия, кимга нақд.\nКимгадир мартаба, амал, тахт,\nЯнги йил келмоқда, Янги йил!\nЯнги йилингиз муборак!\n30 декабр 2015, 11:55\nЯнги йилингиз муборак бўлсин азиз юртдошлар, қадрли ҳамкасблар!\nУшбу 2016 йил барчамизга бахт-саодат, омад ва даромад, яхши кунларни тортиқ этишини тилаб қоламан!\n29 декабр 2015, 17:19\nЯнги йил — янгича\nкунларни кутмоқ ,\nЯнги йил — гиналар\nЯнги йил — аслида\nҳар бир кунингни,\nёрга баҳш этмоқ!!!\nЯнги йил!.. Чор атрофда байрам шукуҳи. Барчанинг кўзида табассум...\nҚалблар тўла орзулар… Эҳ-ҳе!.. Бу шундай орзуларки, беғубор, дилкаш, самимий… Бу орзуларнинг ҳам ўз машаққати, масъулияти ва бир олам юки бор, аслида! Орзу борки, биз яшаймиз. Умид борки, илинамиз. Илинж борки, талпинамиз… Зеро, янги йилда қилинадиган орзулар, ниятларнинг барчаси илоҳийдир...\nЯнги йил қаерда, қачон нишонланади?\n29 декабр 2015, 12:34\nЖаҳонда цивилизациялашган давлатларининг барчаси 31 декабрдан 1 январга ўтар кечаси биз каби янги йилни нишонлайди. Дастлабки янги йил ой тақвими бўйича нишонланади. Ой тақвими қуёш тақвимидан 10-11 кунга қисқароқ бўлганлиги сабабли турли йилларда бизнинг ҳайит байрамларимиз каби турли саналарда нишонланади. Янги йилни Ой тақвимига кўра нишонлаш Хитой, Малайзия, Вьетнам, Сингапур, Корея, Мўғулистон ва будда динига итоат этувчи Шарқий Осиё давлатларида кенг тарқалган. Мусулмонларнинг қамарий ҳисоб бўйича янги йили – Ҳижра ҳам ҳар йили турли саналарда келади. Бу сана ислом давлатлари – Покистон, Афғонистон, Эрон ва араб давлатларида нишонланади.\nЯнги йилда уйимизни қандай безатамиз?\n29 декабр 2015, 12:28\nКириб келаётган 2016 йил дунё бўйича «Оловли Маймун» номи билан эътироф қилиниб, арча ўйинчоқлари, безаклар ва байрам дастурхонида ёрқин, кўзни қамаштирувчи ранглар уйғунлиги акс этиши айтилмоқда. Бордию байрамга тайёргарликни эндигина бошлаётган бўлсангиз, саҳифамиз маслаҳатлари асқотишига ишонамиз.\nБайрам «маликаси» бу йил бор чиройида намоён бўлиши лозим. Маймун йилиги мос тарзда арча ўйинчоқларининг қизил, ялтироқ, тўқ пушти ва оловранглиларини танлаймиз. Зарлар ҳам товланувчи ялтироқ шокилдаларга бой бўлсин. Яқинларингиз учун байрам совғасини арча ўйинчоқлари орасига яшириб қўйишингиз мумкин. Шоколад, конфет ва мармеладларнинг осилма иплиларини танлаб, улардан ҳам арча безаги сифатида фойдаланинг. Ҳа-я, сал қолса унутай дебмиз, бу йил сунъий арчанинг оқ ва қизил барглилари урф бўлган. Хамёнингизга оғирлиқ қилмаса, сотиб олишингиз мумкин.\nХалқаро янгиликлар 29 декабр 2015, 12:17\n2016 йилнинг Шарқ календари бўйича Маймун йили бўлишини биласизми? Маймун табиатан қувноқ, ҳеч кимни зериктириб қўймайдиган жонзот. Шуниси аҳамиятлики, календарь бўйича қандай йил бўлса, ўша ҳайвондаги ўзига хос хусусиятлар йил давомида албатта кузатилади.\nИнсонлар ҳамиша ўзларини олдинда нималар кутаётганига қизиқишади. 2016 йилда имкон қадар вақтингизни ўзингиз, оилангиз, ишда ҳамкасблар билан алоқани мустаҳкамлаш, шу билан бирга соғлиғингизга эътибор қилишга сарфланг. Ўз устингизда ишлашни ҳам ёддан чиқармаслигингиз зарур. Кўпроқ ўқиш, қизиқарли кўрсатувлар кўриш, тажрибали ва доно кишилар билан суҳбат Сиз учун фойдадан ҳоли бўлмайди. Агар келгуси йил учун олдингизга аниқ мақсад қўйсангиз, унга албатта эришасиз. Бу ерда Маймундаги қатъият ва ғайратнинг аҳамияти ҳам бўлакча.\nҲамал, Жадий, Асад ва Қавс буржи вакилларининг бошлаган янги ишлари омад келтиради. Йил бошида Сунбула, Савр ва Мезон буржидаги аёлларда бироз руҳий тушкунлик ҳукмронлик қилиши мумкин. Улар кўпроқ ўзларидаги ожизлик ва бошқалардан ёрдам кутиш билан азият чекишади. Умуман олганда, 2016 йил Олов унсурига мансуб Ҳамал, Асад ва Қавс буржи вакиллари учун молиявий жиҳатдан ҳам жуда омадли келади. Юлдузларнинг маслаҳат беришларича, бу бурж вакиллари ғайрат билан меҳнат қилишлари, ўз олдиларига муҳим вазифаларни қўйиб, кераксиз ишларга вақт ва куч сарфламасликлари зарур. Шундай ёндошувгина керакли натижа сари етаклайди.\nЯнги йил тарихи\nИлм-фан 2 январ 2014, 10:13\nБайрамлар қадимги даврлардан бошлаб халқ ҳаётининг энг муҳим ва таркибий қисмига айланиб кетган. Дунёда байрамлар жуда ҳам кўп ана шундай байрамлардан бири Янги йил байрамидир. Мен Тарих йўналиши талабаси бўлганлигим сабабли ҳам байрамлар ҳамда воқеаларнинг келиб чиқиш тарихига қизиқаман. Янги йил байрами муносабати билан ушбу байрам ва унинг келиб чиқиши тарихи тўғрисида тўплаган айрим маълумотларимни тенгдошларим билан баҳам кўрмоқчиман.\nЯнги йил келмоқда совғаси билан\n11 декабр 2013, 12:53\nБолажонларга Президент совғалари\n28 декабр 2011, 11:44\nХалқ таълими вазирлигининг ахборотига кўра 10,35 минг сонли Ўзбекистон Президенти совғалари кам таъминланган оила фарзандлари ва меҳрибонлик уйи тарбияланувчиларига етказилади.\nПрезидент совғалари 12 номдаги ўқув қуроллари ва 14 номдаги ширинликлар билан бойитилган.\n22 декабрдан 25 декабргача 6546 та совғалар "Ўзбекистон ҳаво йўллари" МАК томонидан Қорақалпоғистон Республикаси ва Ўзбекистоннинг тўққиз вилоятига жўнатилди.\n26 декабр куни эса 3807 та совғалар автотранспортлар орқали Тошкент, Сирдарё ва Жиззах вилоятларига етказилди.\nТурли тиллардаги янги йил тилаклари\n26 декабр 2011, 13:50\nЯнги йилда билдирилган тилак ва истаклар албатта ижобат бўлишига ишонамиз. Чунки янги йил мўъжизаларга тўла байрам ҳисобланади.\nИнтернет яратиб берган имкониятлардан энг яхшиси эса шубҳасиз, узоқдаги, турли миллатдаги дўсту-биродарларимизни айнан ўша вақтнинг ўзидаёқ табриклашдир.\nБунинг учун эса қуйидаги турли тилларда янграгувчи табрик сўзлари сизга қўл келади:\nБарча тилак сизга бўлсин!!!\nМустақиллик майдонида байрам шодиёналари\nМустақиллик майдонидан репортаж...\nЖамият 24 декабр 2011, 16:09\n21 декабр 2011, 18:49\nЯнги йил байрамини бошқа байрамларга қараганда ўзгача тарзда, интиқлик билан кутамиз. Бу байрам нафақат болаларнинг севимли байрами, балки барча катталар ҳам янги йилни алоҳида тайёргарлик билан кутишади. Эски йилнинг якунини билдирувчи соат миллари охирги дақиқаларга етганда, қалбимизда гўёки бир мўжиза рўй берадигандек янги йилни хаяжон билан қарши оламиз. Бир-биримизга самимий тилаклар билдирамиз. Бу байрамнинг яна бир ўзгача жиҳати, уни қорбобосиз тасаввур қилиб бўлмайди. Кичкинтойларимиз, ундан совға олиш учун қорбобони мадҳ этивчи шеърлар ёд олишади, бу эса уларга бир дунё қувонч тақдим қилибгина қолмай, балки болаликдаги гўзал хотираларига ҳам айланади. Шу ўринда қорбобо ҳақида айрим маълумотларни келтириб ўтамиз.\nЯнги йил шукуҳи дилларда\nЖамият 13 декабр 2011, 17:37\nДўст-дўстни қутлайлик чин дилдан,\nДардларни чиқариб кўнгилдан.\nҲол сўранг онаю, сингилдан,