"ХАМСАТ УЛ-МУТАҲАЙЙИРИН"НИНГ ИЗОҲ ВА ТАРЖИМАЛАРИ\n1. а.: Оллоҳга мақтовларки, бизда илм йўқ.\n2. а.: Кимки олимни ҳурмат қилса, мени (яъни, Оллоҳни) ҳуртмат қилган бўлади.\n3. а.: Оллоҳ уни (яъни, Муҳаммад пайғамбарни), оиласини ва саҳобаларини ва унинг издошларини дуо қилсин ва олқишласин ва сўнгра...\n4. а.: [Оллоҳ] гуноҳларини кечирсин ва айбларини бекитсин.\n5. а.: валийликнинг олий ҳазрати, Оллоҳ сирларини кашф этувчиси, яширин ишоралар ва алоҳнда сирлар олими, пайғамбарлар давомчиси (сифатидаги) аллома.\n6. яъни, тариқат элининг пешвоси ва имоми, муқаддас гуруҳнинг серғайрат арбоби ва шайх ул-исломи, яъни ҳақ ва диннинг нури, ислом ва мусулмонларнинг сиғинадиган жойи, шайхимиз.\n7. а.: Оллоҳ сиррини муқаддас сақласин ва гўрини ёруғ қилсин.\n8. яъни, ҳайратланганлар бешлиги.\n9. 817 – 1414 й.\n10. 893 – 1487/88 й.\n11. яъни, юрак томчиси.\n12. Шеърнинг мазмуни:\n13. 898 – 1492 й.\n14. а.: мужтаҳидлар (яъни, диний қоидаларни ўзгартиб, Янги мазҳаб тузувчилар) пешвоси.\n15. Навоий Жомий насабини Шайбон номли қабиланинг маликларидан Муҳаммад бинни Ҳасан бинни Абдуллоҳ бинни Товус бинни Хурмуз Шайбоний деб кўрсатади.\n16. а.: мўминлар амири. Бу ерда Муҳаммад пайғамбардан кейинги иккинчи халифа Умарнинг лақаби сифатида ишлатилган.\n17. Аҳмади Жом – тасаввуфнинг шайхи ва машҳур шоирларидан (вафоти 1141 й.).\n18. Қитъанинг мазмуни:\nТуғилган жойим Жом ва қаламим томчиси\nШайх ул-ислом (Аҳмади Жомий назарда тутилади)\nжомидан бир қатрадир.\nБинобарин, шеърлар дафтарида\n19. Фахруддин Луристоний – тасаввуф шайхларидан. Уни машҳур шайх Ҳафизуддин Умар Обардиҳийнинг истеъдодли шогирди сифатида тилга оладилар.\n20. яъни, Дўстликнинг ёқимли ислари. Жомийнинг суфий арбоблар, тасаввуф шоирлари ҳақидаги тазкираси.\n21. Ясриб – Мадина шаҳрининг қадимий номи. Шеърда Муҳаммад пайғамбарнинг Маккадан Мадинага кўчиши назарда тутилади. Навоий Жомийнинг Жомдан Ҳиротга келишини ана шу воқеага ўхшатади.\n22. Зайнуддин Абубакр Тоёбодий – даврнинг машҳур аллома ва шариат пешволаридан. Вафоти – 791/1388 – 89.\n23. Саъдуддин Масъуд ибн Умар Тафтазоний (1322 – 1389) – Марказий Ўрта Осиёнинг машҳур филолог олими, поэтикага оид рисолага шарҳ сифатида ёзилган «Мухтасар ал-маоний» асарининг муаллифи.\n24. Амир Хусрав Деҳлавий (1253 – 1325) – Ҳиндистонда яшаб ижод қилган форсийгўй шоир. У Низомий Ганжавийдан кейин «Хамса» яратиб, хамсачилик анъанасини давом эттирган ижодкордир. Хусрав Деҳлавий лирик девонлар ва бошқа кўп асарлар муаллифидир.\n25. а.: Оллоҳ уларнинг сирларини муқаддас сақласин.\n26. Саъдуддин Кошғарий – Ҳиротнинг машҳур шайхларидан бири.1456 й. 13 майда вафот этган. Жомий Саъдиддин Кошғарийнинг қизига уйланган.\n27. Нақшбандийлик – суфизм тариқатларидан бири. Унга Баҳовуддин Нақшбанд (1318 – 1389) асос солган. Бу таълимот дастлабки даврларда таркидунёчилик ва фақирликни эмас, барча мавжудотга муҳаббат ва шавқат билан қараш ғояларини тарғиб қилган.\n28. Баҳовуддин Умар, Муҳаммад Асад ва Боязид Пуроний – тасаввуфнинг машҳур шайхларидан.\n29. а.: мажоз – ҳақиқат кўпригидир.\n30. Шоҳрух – Амир Темурнинг иккинчи ўғли. 1409 – 1447 йилларда ҳукмронлик қилган.\n31. Абусаид – 1457 – 1469 йилларда ҳукмронлик қилган темурийлардан, у Темур ўғли Мироншоҳнинг набираси.\n32. Ҳусайн Бойқаро (1438, Ҳирот – 1506 ўша шаҳар) кўзда тутилади. 1469 – 1506 йилларда шоҳлик қилган.\n33. а.: муваффақият учун Оллоҳга мақтовлар бўлсин.\n1. а.: Оллоҳга яқин ҳазрат.\n2. Абдуллоҳ Ансорий – Абу Исмоил Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ал-Ансорий Ҳиротий – суфийлик тариқатининг йирик арбоб ва назариётчиларидан бири, «Илоҳийнома»нинг муаллифи.\n3. Шеърнинг мазмуни:\n4. Мазмуни: мен аввал ўтган сўз усталаринннг ҳеч бири ижодидан бундай қасида ўқимаганман.\n5. Мазмуни: кейинги [ижодкор]ларда биз ҳам шундай қасида эшитмадик.\n6. Мир Шайхим – Амтр Шайхим Сухайлий – ҳиротлик машҳур шоирлардан, Навоийнинг яқин дўсти. У ҳаҳда «Мажолис ун-нафоис»да маълумот берилади.\n7. Мутаҳҳари Удий – Навоий замондошларидан. Уд номли чолғу асбобида куй ва унинг жўрлигида қўшиқларни моҳирона ижро этган санъаткор.\n8. Зуҳра – сайёра номи. Хонанда ва созандаларнинг, умуман мусиқага оид санъатлар ҳомийси саналган.\n9.Хожа Ҳасан Деҳлавий – Ҳиндистонда яшаб ижод қилган машҳур форсий ғазалнавис шоир. 1327 й. Деҳлида вафот этган. Амир Ҳасан Санжарий деб ҳам юритилади.\n10. Мисраънинг мазмуни:\nҚандай яхшики, кўнгул ич-ичидан туриб-туриб\n11. Байтнинг мазмунн:\nЁмғир қатралари каби-кўз ёшларимнинг ҳаммаси дурр бўлди,\nҲақиқатан сенинг Сухайл [юлдузидек] чиқиб келишинг\nшундай таъсир қилади.\n12. яъни, қон бўлди.\n13. Мисраънинг мазмуни:\n14. Гозургоҳ – Ҳиротда тоғ этагидаги хуш манзара майдон.\n16. Хиёбон – Ҳиротнинг марказий кўчаси. Арабча ёзувдаги «қад» сўзининг ҳарфлари миқдори абжад ҳисобида 104 бўлади.\n17. Музаффар Ҳусайн мирзо – Ҳусайн Бойқаро ўғилларидан бири,\n18. Байтнинг мазмуни:\n20. Жомий Макка сафарига 1472 й. да чиққан эди.\n21.Соғарий – Ҳирот шоирларидан бири. «Мажолис ун-нафоис»да қайд қилинишича, у Жомий билан ҳажга бирга бормоқчи бўлгану арзимаган баҳона билан қолиб кетган эди.\n22. Қитъанинг мазмуни:\nСоғарий дейдики, маъно ўғрилари қаерда менинг шеъримдан\nбир яхши маъно кўрсалар олиб кетадилар.\nАксар шеърларида бирор маъно йўқлигини кўрдим.\n«Уларнинг маъносини ўғирлаб кетганлар», деб рост айтган\n23. Байтнинг мазмуни:\n24. Байтнинг мазмуни:\n25. Бу ерда Наврий «аз қалбуҳум» арабча ибора бўлгани учун форсча чиқиш келишиги «аз»ни ҳам арабча «мин» билан алмаштириш керак дейди ва грамматик таҳлил қилиб, у ҳолда «аз қалбихим» бўлиб қолиб, қофия бузилади деб эътироз қилади.\n26. Хожа Деҳдор – Исми Ғиёсиддин Муҳаммад. Навоий ва Жомийнинг яқин мусоҳибларидан, шоир.\n27. Рубоийнинг мазмуни:\n28. Қитъанинг мазмуни:\n29. Қитъанинг мазмуни:\n30. Қитъанинг мазмуни:\n31. Қитъанинг мазмуни:\n32. Султон Яъқуб – оққуюнли туркманлар султони. 1491 й.да вафот этган.\n33. Араб ёзувидаги «бақои ҳаёти шумо бодо!» (яъни, Сизнинг ҳаётингиз боқий бўлсин!) жумласидаги ҳарфлардан абжад ҳисобида 880/1475 й. чиқади.\n34. Шеърнинг мазмуни:\n35. Анварий – Авҳадуддин Анварий – Султон Санжар (ваф. 1156 й.)нинг сарой шоири. Унинг қасидалари шакл ва услуб жиҳатидан ниҳоятда мураккаб ва дабдабали саналади.\n36. Байтнинг мазмуни:\n37. Матлаънинг мазмуни:\n38. Шайх Абдулҳасан Дуррож – Бағдодлик машҳур шайхлардан. 320/932 ҳ. да вафот этган.\n39. Имом Юсуф бин Абдулҳусайн Розий – Куняти Абу Яъқуб «Маломатия» тариқатига мансуб. Бу шайхлар ҳақида На-воийнинг «Насойим ул-муҳаббат» асарида маълумот бор. 304/916 – 917 й.да вафот этган.\n40. а.: оллоҳ сиррини муқаддас ва азиз сақласин!\n41. важд – суфийликда ишқ ва иштиёқ ғалабаси натижасида ўзидан кетиш.\n42. самоъ – суфийларнинг зикр тушиши (кўпинча мусиқа билан, қўшиқ билан).\n43. Муҳаммад Тобадгоний – исми Шамсуддин. Машҳур шайхлардан. Навоий «Мажолис ун-нафоис»ида у ҳақда маълумот беради. Хонақоҳи ва қалин муридлари бўлган. Ҳиротда 891/ 1486 й.да вафот этган. Қабри Хиёбондадир. Унинг асарларн: «Асмоуллоҳ» шарҳи, «Манозил ус-сойирин» ва «Қасидаи Бурда»га мухаммас, «Тазкират ул-ҳабиб», «Васоё» таржимаси, Зикр бобида «Арбаъин» ва фақру сулук бобида яна бир «Арбаъин» таржимаси. Навоий «Насойим ул-муҳаббат»да Муҳаммад Тобадгонийни зикр этади. 87 ёшда вафот этгани, вафоти таърихи «Қутби замон бирафт» иборасида берилганини қайд қилади. Абжад бўйича 891/1486 й. чиқади.\n44. а.: Оллоҳни нафсимиз ёвузлигидан ва ишларимиз ғирромлигидан сақлашга чақирамиз.\n1 Рубоийнинг мазмуни:\nАгар сенинг олдингда нола қилсам, у нола бош оғриғи\n5. Шеърнинг мазмуни:\n6. Руҳуллаҳ – Исо пайғамбарнинг лақаби\n7. Аҳмад – Муҳаммад пайғамбарнинг лақаби.\n8. Мурсал – элчи, пайғамбар маъносини англатади.\n9. Шеърнинг мазмуни:\n10. Шеърнинг мазмуни:\n11. Мавлавий – Жалолуддин Румий (1207 – 1273) – Марказий Осиёлик буюк шоир ва олим. Унинг 27 минг байтдан иборат «Маснавий» («Маснавийи маънавий», деб ҳам юритилади)си чуқур диний фасафий ғояларни тарғиб қилувчи асардир. Жалолуддин Румий «Мавлавия» номли тасаввуф мактабига асос солган.\n12. Тазмин – бошқа ижодкор шеъридан байт, мисраъ ёки бирор иборани иқтибос – кўчирма қилиб келтириш санъати. Қуйидаги шеърда ҳар байтнинг иккинчи мисраъи Жалолуддин Румийдан тазминдир.\n13. Шеърнинг мазмуни:\n14. Шеърнинг мазмуни:\n15. «Айрилиқ кунлари чўзилишининг ҳикояси ва муштоқлик тунларининг узайиши шикояти шундай зиёдаки, оғзи боғлиқ сиёҳдон мададкорлиги ва тили синиқ қалам дастёрлиги билан бу нома давомида уни арз қилишга қудрат етармикан ва бу саҳифа устида у ёзиладиган нарсани битиб бўлармикан? Ноилож у бобга чек қўйиб, илтимос етказилади:\n16. Шеърнинг мазмуни:\n17. Илтифот юзасидан юборган мактублари [эмас] балки денгизга ўхшаган табълари дарёсидан чиқарган гавҳарлари етишти. Ҳар ҳолда бош устидаги тожга тикиб қўйилди ва кўз ҳамда кўнгил уйини у билан ёритилди. Иршод қуёши ер юзи толиблари ва осмон остидаги қобиллар бошида тоблансин. Тамом.\n19. Маънолар билан тўла бўлган шарофатли саҳифа, нозик сўзлар билан тошқин гўзал иборалар яқин бўлган узоқларни ва узоқдаги яқинларни ҳузур билан шарафлантирди. Ҳар сатрининг шаклидан баҳра юз берди ва ҳар ҳарфининг аксидан шодлик тобланди. Шукуҳи шавкатидан шукр ва мақтов ғунчалари етиштирди ва гина тиканидан мадҳия ва дуо гуллари очди.\n20. а.: унга оллоҳ раҳмати бўлсин!\n«Дарёйи аброр» (Пок кишилар дарёси) – Амир Хусрав Деҳ-\nлавийнинг фалсафий қасидаси.\n22. «Лужжат ул-асрор» (Сирлар дарёсининг чуқур жойи) – Жомийнинг «Дарёйи аброр» жавобида ёзган қасидаси.\n23. «Туҳфат ул-афкор» (Фикрлар туҳфаси) – Навоийнинг Хусрав Деҳлавий ва Жомий қасидаларига жавоб тарзида ёзган қасидаси.\n24. Матлаънинг мазмуни:\nПодшоҳ ноғарасининг ичи бўшу садосининг бонги бош\nКимки хўл-қуруққа қаноатланса, денгиз ва ер юзининг\n25. Матлаънинг мазмуни:\nПодшоҳ қасри кунгураси Кайвон [Зуҳал юлдузи]\nмақомидан ҳам юксак бўлса-да,\nБилгилки, ундан дин қалъасининг деворига дарзлар\n26. Байтларнинг мазмуни:\nҚизиқроғи шуки, унинг тугалланиши ҳам шу кун ва шу\nойда юз берди.\n27. Дуо қилиш вазифалари адоси ижобати билан оллоҳ хабардорни юксалтиргандан сўнгра маълум бўлғайким, янгидан чопар келди ва янги қасидани етказди.\n28. Такаллуф тожини тарк этган бош учун дўппи ва жаҳондан қўл ювган қўлнинг хўлини ўзига олувчи парча бўз юборилди,\n29. Шеърнинг мазмуни:\n30. Байтларнинг мазмунн:\n31. Рубоийнинг мазмуни:\n32. Рубоийнинг мазмуни:\n33. Матлаънинг мазмуни:\n34. Матлаънинг мазмунн:\n35. Рубоийнинг мазмуни:\nБу мактуб, мактуб эмас, менинг дардларимни дафъ\n36. Рубоийнинг мазмуни:\n37. Рубоийнинг мазмуни:\nЁки кун ботар томондан чиққан менинг жаҳон кезувчи\n38. Рубоийнинг мазмуни:\n39. Кичик мирзо – Улуғбек ўғли Мироншоҳнинг набираси, Ҳусайн Бойқароннг опаси Оқобегимнинг ўғли.\n40. Шеърнинг мазмуни:\n41. Хожа Носируддин Убайдуллоҳ – Хожа Аҳрор номи билан машҳур бўлган нақшбандийлик тариқати пешволаридан. Хожа Аҳрор (1404 – 1490)га Жомий айрим асарларини бағишлаган.\n42. Мирсарбараҳна – асли Туркистондаи бўлган Ҳирот шоирларидан. Навоий ва Жомийга суҳбатдош.\n43. Рубоийнинг мазмуни:\n44. Рубоийнинг мазмуни:\n45. «Салом»инг «се» ҳарфидан ўткир тиш қилиб,\nЎша салом [сўзидаги] «л» ҳарфининг сочга ўхшаш\n«Алиф» Тубо (жаннатдаги гўзал дарахт номи) дарахти\nТубо остида Тасним (жаннатдаги булоғнинг номи)\nбулоғн аён бўлди.\n47. Рубоийнинг мазмуни:\n48. Рубоийнинг мазмуни:\n49. Хатнинг мазмуни.\n50. Р у б о и й:\n51. Бошланиши шавқ ва завқ билан тўлган, охири қиёматгача чўзиладиган ҳамда худонинг мақбуллашига махтал кўз унинг изни билан очиқ ҳолда дуо қилиб журъат ва хушнудлик билан йўлланади. Мулоқот шарафига майл ва муҳаббат шундай беҳаду зиёдаки, қалам ва сиёҳни эртаю кеч ишга солинганда ҳам унинг оздан-озини адо қила олади, холос. Ноилож қасд ва ният жиловини у орзудан қайтариб, бу икки байтга тутқазилди.\n52. Биринчи ҳарфидан ниёз зорланиш юзини зоҳир қилган ва иккинчисидан шавқ ўти шуъласини дилдан таратган ва бошқа томондан дил ғамини кўрсатган ва саҳифаси ўровини шундан англаган мактубни арзга етказиб, маълум қилиндики, бу пайтда шарофатли мактуб келди.\n53. Тавочи – подшоҳнинг буйруқ ҳамда топшириқларини тегишли жойларга ва одамларга етказувчи ҳамда амалга оширувчи амалдор.\n54. Р у б о и й:\n1. «Шавоҳид ун-нубувват» (Пайғамбарлик шоҳидлари) – бу асарда Жомий пайғамбарлар ҳаётига оид маълумотлар ва ривоятларни келтиради.\n2. «Нақд ун-нусус» (Ҳужжатлар сараси) – 1458 – 59 й. да ёзилган бу асарида Жомий тасаввуфга оид Ибн ал-Арабий номи билан машҳур бўлган Муҳйиддин Арабий (1165 – 1240)нинг фалсафий асарларига шарҳлар беради.\n3. «Ашиъат ул-ламаот» (Порлоқ шуълалар) – буюк суфий шоири Фахруддин Ироқий Ҳамадоний (1217 – 1289)нинг «Ламаот» асарига фалсафий ва адабий шарҳлардан иборат.\n4. «Фусус» – Жомийнинг бу асари «Нақши Фусус» деб ҳам юритилади, Ибн ал-Арабий фалсафасининг моҳиятини белгилаб берувчи 1229 й. Дамашқда ёзилган «Фусус ул-ҳикам» (Ҳикматларнинг нақшин қимматбаҳо тоши) номли асарига битилган шарҳлардан иборат.\n5. «Лавомеъ» (Ялтироқликлар) – «Лавомеъ фи шарҳ ал-Хамрия». 1470 – 71 й. да яратилган Жомийнинг бу асари араб тасаввуф шоири Ибн ал-Фориз номи билан танилган Шарафуддин Умар ибн Али ал-Мисрин ас-Саъдийнинг (1181 – 1234 – 35) машҳур «Май қасидасига шарҳлардир.\n6. «Лавоеҳ» (Равшанликлар) – тасаввуф қоидалари шарҳига ба-\n7. Тоия рисоласи Ибн ал-Форизнинг «т» ҳарфи билан тугалланадиган қофияли байтларига шарҳлардан иборат.\n8. Рубоиёт шарҳи – Жомий бу асарида ўзининг қарашларини талқин қилувчи рубоийларини йиғиб, уларнинг ҳар биридаги тимсолларнинг фалсафий моҳиятини очиб беради.\n9. Ибн Заррин ул-Уқайлий – бу олим ҳақида маълумот топа олмадик.\n10. Бу асар тасаввуф назариётчиларидан Хожа Порсо лақаби билан машҳур бўлган Шамсиддин Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Маҳмуд ал-Ҳофиз ал-Бухорий (вафоти 1414й.)нинг ҳикматли сўзлари мажмуаси.\n11. 1481 – 82 й.да яратилган бу асарида Жомий Муҳаммад пайғамбарнинг 40 та ҳадиси-ҳикматларининг маъносини рубоий шаклида баён этгандир.\n12. Бу рисолада Жомий тасаввуф термини «вужуд»ни шарҳлаб берган.\n13. «Маносики Ҳаж» – Ҳажнинг қоидалари.\n14. Бу рисолада ҳаж зиёратининг қоида ва маросимлари қаламга олинган.\n15. «Ҳафт Авранг» (Етти тахт ёки Катта айиқ юлдузлар туркуми) – Жомий аввалига Низомий ва Хусрав Деҳлавийлар изидан бориб, «Хамса» яратишга киришади. Кейинчалик эса беш достон қаторига яна икки достонни киритади. Натижада етти китобдан иборат достонларига «Ҳафт авранг» деб ном беради.\n16. «Силсилат уз-заҳҳаб»(Олтин занжир) – Бу достон 1472 й.да ғазнавийлар шоири Саноийнинг «Ҳадиқат ул-ҳақойиқ» (Ҳақиқатлар боғи) номли асари муқобаласида яратилган.\n17. «Туҳфат ул-аҳрор» (Ҳимматлилар туҳфаси) – достон номида Жомийнинг тариқат бобидаги пири Хожа Аҳрорга ишора бор. Асар фалсафий, ижтимоий ва дидактик масалаларга бағишланган 20 мақоладан иборат.\n18. «Субҳат ул-аброр» (покиза зотлар тасбиҳи) – достонда тасаввуф йўлидаги «мақомот» (психологик ва идрокий ҳолатлар)лар тавсифи берилади. Лекин унда давлатни идора этиш усуллари ҳамда адолат ва эзгулик ҳақида ҳам илғор фикрлар илгари сурилади.\n19. Ҳулият ул-ҳулал» (Безакли либослар) – муаммо ҳақидаги рисола, уни «Рисолаи муаммойи кабир» (Катта (ҳолатдаги) муаммо ҳақидаги рисола). Яна Жомийнинг «Мутавассит» (Ўртача), «Сағир» (Кичик) ва шеърий йўлда битилган «Асғар» (Жажжи) каби муаммога бағишланган асарлари бор. Уларда муаммони тузиш, уни ечиш назарияси баён этилади. Кўринадики, бу шеърий формага қизиқувчилар кўп бўлган.\n20. «Муншаот» (Мактублар мажмуаси) – Жомийнинг турли масалаларга бағишланган ва ҳар хил табақадаги одамларга ёзган, жумладан Навоийга йўллаган хатлари жамланган асари.\n21. «Фотиҳат уш-шабоб» (Ёшликнинг бошланиши) – Жомий лирик шеъларининг биринчи девони.\n22. «Воситат ул-иқд» (Ўрта ёшликнинг инжулари) – Жомийнинг иккинчи девони.\n23. «Хотима ул-ҳаёт» (Ҳаёт хотимаси) – учинчи девон. Шарқ шеъриятида девонларга махсус номлар бериш анъанаси Хусрав Деҳлавийдан бошланади. Навоий ҳам ўз шеърларини тўплаб, тўрт девонга ажратган. Уларни алоҳида номлаб чиққан ва тўрт девонни яна бир умумий ном билан атагаи.\n24. Фаридуддин Аттор – Муҳаммад ибн Абубакр бинни Иброҳим (1119 – 1220) – машҳур форс шоири. Аввал табобат ва ат-торлик билан шуғулланган, кейинчалик дарвешлик ихтиёр қилган. «Мантиқ ут-тайр», «Илоҳийнома», «Тазкират ул-авлиё» ва бошқа асарлар муаллифи.\n25. Абу Абдураҳмон ас-Сулламий (вафоти 1021 – 22 й.) Қуръонга кенг шарҳ яратган олим, диний арбоб.\n26. Бу китоб (яъни, «Нафаҳот ул-унс»)нинг ёзилиш тарихини улар қуйидагича ёзиб эдилар: 881 (1476 – 77) йилда дарвешлар дўсти ва уларнинг мухлиси, ҳамма машғулотдан тўқ, фақирлик йўлида ботир Амир Низомиддин Алишер (арабча: Бу киши ўз хоҳиши ва ихтиёри билан давлат ва эътиборнинг аъло мартабасидан юз қайтариб, таслим ва ризо қадами билан фақирлик ва фонийлик йўлини қабул қилган) мендан кўнгилдан ўтган ва хотирда муҳрланган тарздагидек қилиб илтимос қилди. Бу билан қадимги орзу янгиланди ва илгариги хоҳиш кучга кирди ва таъкид даражасига етди. Бинобарин, чин ҳиммат ва холисона ният билан ўша истакни амалга оширишга ва топширнқни бажаришга киришилди. Илгариги яхши ахлоқ ва шафқатли ўқувчилардан маълумки (арабча: Оллоҳ авлиёларининг муқаддас руҳлари файзли бўлсин!), бу тўплам – асарнинг мутасаддийси ва боисига муқаддас сағаналардан шайхларнинг нафас уфурлари етишгач ва уларни зиёрат қилувчи дўстлар жонига урилгач, уни «Нафаҳот ул-унс мин ҳазарот ул-қудс» деб номланди. Шояд у хотир гўшасидан ўчмагай ва хайрли дуо билан ёдлангай!\n27. а.:. Оллоҳ уни дуо қилсин ва олқишласин!\n28. «Шавоҳид ун-нубувват»... – Қаранг: 201-бет, 1-изоҳ.\n29. Парчанинг мазмуни. Оятларни ва мўъжичаларни кузатиб, улар ҳақида рад этувчилар ва [Муҳаммад пайғамбарга] ҳақиқий дўстлардан эшитиб, шундай идрок этдимки, уларнинг баъзилари беҳад ишончга сабаб бўлди. Шунинг учун дин олимлари ва ёзувчилар (а.: Оллоҳ уларни ва барчани дуо қилсин ва олқишласин!) пайғамбарлик шаҳодатлари зикрида ва пайғамбарлик элчилиги далилида китоблар ёзганлар. Худо баёнида бошқа [шарҳи] ҳоллар ва асарлардан олиб яратганлар. Мен уларнинг баъзиларини мутолаа қилишга мушарраф бўлганимда, мутолаа фойдаси муҳаббатни йўқотмасликни ва пайравлик ҳавасини тақозо қилди. Менда уларии саралаш истаги пайдо бўлдики, улар фойдасидан бошқа мусулмонлар ҳам баҳраманд бўлсалар, айниқса ул азизларким, менда уларга нисбатан муҳаббат содиқлигн ва эътиқод самимийлиги бор ва унинг устига суфий шайхлар [шарҳи] ҳоллари баёнидаги «Нафаҳот ул-унс мин ҳазарот ул-қудс»ни ёзишимни истаган эдилар (Жомий бу ерда Навоийни кўзда тутмоқда).\n30. Соҳиб давлат (яъни, Навоий)ки, замонамиз унинг вужудй билан шарафлидир, унинг қадри даражаси ва ҳашамат мар-табалари, подшоҳга яқинлигидан қатън назар, фазл ва адаб бобидаги барча табиий ва ҳосил қилинган фазилатларга оид маънавий мадҳияларга қараганда шундай баланддирки, уни шеър билан таърифлансаю назм санъати билан тавсиф қилинса [арзийди]. Аммо шариф хотири одоблилик фазилатини ва камтарликни [шу қадар] сингдирганки, ўзини шундай тоифа қаторига ўтқазган, бошқаларнинг эса, уни ўша даражада ҳисоблашлари ва улар сирасида санашларидан юқори кўтарилган. Аммо, инсоф билан айтганда, қаердаки, ўша тоифа бўлса, у бошлиқдир, ҳар қачон шу даражадагилар номлари ёзилса, у дафтарнинг юқорисидадир.\nЁки кун ботар тарафдан чиққан менинг жаҳон кезувчи\n31. а.: Тангри соясини узайтирсин!\n32. Хутба – китобнинг аввалидаги «ҳамд» – мақтов қисми.\n33. «Савонеҳ» – Аҳмад Ғаззолийнинг форс тилида ёзилган ишқ ҳолатлари баёнидаги рисоласи. Латиф ва гўзал наср билан назм омихта яратилган.\n34. Шайх Ер Али – «Савониҳ»га шарҳ битганлардан кўринади.\nУ ҳақда маълумот топа билмадик.\n35. а.: Худо хоҳласа унга оллоҳ марҳамати бўлгай!\n36. Шарафуддин Али Яздий (вафоти 1454 й.) – XV асрдаги буюк тарихчи олим. «Зафарнома» муаллифи. Унинг «Ҳулали му-тарраз» (Нақшлар тикилган шойи) номли асари муаммо фанига бағишланган бўлиб, Навоий даврида машҳур бўлган.\n37. «таркиб», «таҳлил», «интиқод» – муаммо қоидасига оид атамалар.\n38. Бу ерда сўз Жомийнинг китобни гўзал мазмун ва юксак бадиият билан таъминлагани ҳақида кетмоқда.\n39. Шеърнинг мазмуни:\n40. а.:каминаи камтариннинг туҳфаси сифатида.\n41. Шеърнинг мазмуни:\n42. Олами суғро – «кичик олам» деб суфийлар бу дунёни атаганлар.\n43. Олами кубро – «катта олам» деб эса инсон қалбини, унинг ўзини атаганлар.\n44. яъни: бу мадҳиянинг давомн узун, мисол тариқасида бир неча байт келтирилди, холос.\n45. Парчанинг мазмуни: Баъзи ой ва йил доирасидан четга чиқ\n46. Шеъриинг мазмуни:\n47. Маснавийнинг мазмуни:\n48. Имом Али Мусо ар-Ризо – (765 – 770/818) саккизинчи имом, аввал Мадинада яшаган. 816 й.да Халиф ал-Маъмун уни Хуросонга келтиради ва Али Ризо мин оли Муҳаммад (яъни, Муҳаммад зотидан сайланган, эъзозланган) деган лақабин беради. 817 й. 24 мартда Марвда 33 минг одам қатнашган йиғинда уни валиаҳд деб эълон қилади. Имом Ризонинг номи тангаларда Маъмун номидан кейин зарб этила бошлайди. Хатто халиф Имом Ризога ўз қизи Ҳабибани никоҳлаб беради. Али Ризо қадимги Тус шаҳри яқинидаги Нукон деган қишлоқда тўсатдан вафот этади. Баъзи ривоятларга кўра, у анор, бошқаларига кўра узум еб заҳарланади. Маъмун ғоят тантанали дафн маросими ўтказади ва жанозада ўзи имомлик қилади. Али Ризони Санобод деган жойдаги катта боғда Хорун ар-Рашид мақбараси ёнига дафн қиладилар. Кейинчалик бу ерда шаҳар пайдо бўлади ва унга Машҳад (яъни, шаҳид ўлганнинг қабри) номи берилади. Ҳозирги ҳолатдаги Имом Али Ризо мақбараси XIV асрда Ул-жайтухон томонидан бунёд этилган.\n49. а.: Унга Оллоҳнинг мақтови бўлсин!\n50. Парчанинг мазмуни: Кўринадики, бу камина аслий табиат ва туғма қобилият туфайли оқибати қутлуғ сўз санъати ҳукмлари ўқларининг нишонаси тушгани ва «ал-мутакаллим» деган улуғ ном сирлари жавоҳирларининг садафи бўлгани сабабли ҳеч қачон ўз вақтларини назм ва наср яратишдан фориғ топабилмади ва бўш қолдира олмади. Бинобарин, йил ва ойларнинг ўтиши, замон ва даврларнинг айланиши билан насрий асарлардан турли-туман рисола ва китоблар, маснавийлардан хилма-хил дафтарлар, қасида ва ғазаллардан алоҳида-алоҳида девонлар тўпланди. Бу вақтларда ҳижрий (йил ҳисобида) тўққиз юзга тўлишига уч йилдан ортиқ қолмаган (яъни 1491 й. – С. Ғ.) эди, дарвешлар дўсти ва мухлиси, балки улар дўст тутган ва ихлос қўйган:\nУнинг дилига кечаги куннинг секин эмас, тез ўтиб кетгани\nЭртанги кун мақсади нима учун кеча ёки ўтган кундан жой\n51. «Ғаройиб ус-сиғар» (Болаликнинг ғаройиботлари) – Навоийнинг биринчи девони.\n52. «Наводир уш-шабоб» (Ёшликнинг нодирликлари) – иккинчи девон.\n53. «Бадоеъ ул-васат» (Ўрта яшарликнинг гўзалликлари) – учинча девон.\n54. «Фавойид ул-кибар» (Қариликнинг фойдалари) – тўртинчи девон. Бу ерда Навоий Жомий маслаҳати билан ўз девонларини юқоридагича номлаб чиққанини ёзади. Лекин ана шу тўрт девонига бир умумий ном «Хазойин ул-маоний» деб ном берганини қайд қилмайди.\n55. Устод Қулмуҳаммад – Навоий давридаги моҳир созанда. «Мажолис ун-нафоис»да келтирилишича, ғижжак, уд ва қўбузни жуда яхши чалган, рассом ва наққош бўлган.\n56. Бу Алшиоҳ – мусиқий илми устодларидан. Навоий унинг мусиқа назариётига оид «Асл ул-васл» номли асарини тилга олади. Шоир Устод Қулмуҳаммадни Бу Алишоҳга таълим олиш учун тавсия қилган.\n57. Мир Муртоз, Абдуллоҳ Марварнд, Биноий – Навоий давридаги таниқли шоирлар ва мусиқий илм соҳасида назарий асар лар яратган ижодкорлар. «Мажолис ун-нафоис»да улар ҳақида маълумотлар келтирилган.\n58. Бу ерда сўз Жомийнинг мусиқа ва унинг назариёти ҳақидаги рисоласи устида кетмоқда. Жомийнинг бу асарини таниқли шарқшунос олим А. Н. Болдирев (1909 – 1993) рус тилига таржима қилган: Абдурахман Джами. Трактат о музыке. Ташкент, 1960.\n59. Шеърнинг мазмуни:\nМақсадинг мартаба – бойлик бўлгани учун сени комил\nэмас, жоҳил ҳисоблайман.\n60. Шеърнинг мазмунн:\n61. Мусаддас бандининг мазмуни:\nX О Т И М А\n1. Бу ва кейинги Навоий тилга олган Жомий ва бошқа муаллифлар асарлари ҳақида юқорида изоҳлар берилди.\n2. Такбир – худони ўйлаб «Оллоҳу акбар» иборасини айтишлик.\n3. Маломатия – IX асрда Нишопурда пайдо бўлган таълимот.\n4. Музафар барлос – Ҳусайн Бойқаро амирларидан.\n5. Маждуддин Муҳаммад – Ҳусайн Бойқаро вазирларидан.\n6. Буғро – Лағмонга ўхшаган хамир овқат.\n7. Шеърнинг мазмуни:\n8. Султон Абусаид – темурийлардан, Темур ўғли Мироншоҳнинг набираси. 1451 й.да Мовароуннахр, 1467 й.дан бошлаб Хуросонда ҳукмронлик қилган. У вафот этгач, 1469 й. Ҳирот тахтини Ҳусайн Бойқаро эгаллаган.\n9. (а.: Оллоҳ мулки ва салтанатини боқий қилсин!)\n10. Мавлоно Абулвосеъ, Мавлоно Аҳмад Пир Шамс – Ҳиротдаги шоир ва алломалар. Жомий ва Навоийларнинг суҳбатдош-ларидан.\n11. 898 й. муҳаррам ойининг 17-чи куни милодин ҳисобда 492 й. 8 ноябрга тўғри келади.\n12. Хожа Абдулазиз – Ҳиротнинг машҳур табибларидан.\n13. (а.: Оллоҳ мулкини боқий ва умрини узун қилсин!).\n14. Султон Аҳмад мирзо – Ҳусайн Бойқаронинг нуфузли амирларидан.\n15. Музаффар Ҳусайн мирзо – Ҳусайн Бойқаро ўғилларидан.\n16. Бикабегим (Хадичабегим) – Ҳусайн Бойқаро хотинларидан энг эътиборлиси.\n17. Махдумзода – Жомийнинг ўғли Зиёвуддин. Юсуф кўзда тутилади.\n18. Султон Бадиуззамон мирзо – Ҳусайн Бойқаронинг тўнғич ўғли.\n19. (а.: Оллоҳ таоло шафқат соясини дўстлар айрилиғи устида то\nқиёмат абадий қилсин.)\n20. Ҳуруф роқими – ҳарфларни ёзувчи, демакдир. Навоий бу ерда ўзини кўзда тутмоқда.\n21. Ҳусайн Воиз – Ҳиротнинг машҳур олими, шоири ва нотиқи. «Мажолис ун-нафоис»да алоҳида ҳурмат билан тилга олинади.\n22. «Кошифи сирри илоҳ» – У Оллоҳ сирларини кашф этувчи, демакдир. Бу иборанинг араб ёзувидаги ҳарфлари йиғиндисидан абжад ҳисобида 898/1492 й. чиқади.\nТ а ъ р и х н и и г м а з м у н и:\n23. Марсиянинг мазмуни:\nШунинг учун мотамзадалар мотамхонасининг бурчаклари\nХақиқат сирри парда (ортига) яширингани учун кўз ёш\nСенинг вафотинг туфайли даврда не чоғлиқ зилзилалар рўй\nКарам қуёши – илоҳ кўланкаси тобутинг устига соя\nҲаммалари йиғлаб, сенинг юкингни букчайганча элтиб\nЖаҳон покларининг бошлиғи эдинг, шунинг учун (ҳам) пок\nСенга жаннат – гулхану тўби (дарахти) бир хашакдек\nГарчи ёронлар қисмати сенга зорлик ва (қайғунгда)\nЧунки пайғамбардан кейин ҳеч ким хабар келтириб имтиёзли\n«ҲОЛОТИ САЙЙИД ҲАСАН АРДАШЕР»НИНГ ИЗОҲ ВА ТАРЖИМАЛАРИ\n1.Қудс – арабча поклик, тозалик, муқаддас демакдир. Насими\nҚудс поклик шабадаси. Бу ерда шоир ундан аввал ўтган дўстлар, суҳбатдошлар ётган жойга бориб, ер ўпиб, салом етказгил, дея илтижо қилади.\n2. Фано – йўқ бўлиш, ўлиш; тасаввуфда ўзликни йўқотиб, бутун\nборлиқдан кечиб, илоҳиятга сингишдир.\n3. Солик – бирорта тасяввуф маслагига мансуб шахсдир.У оллоҳга яқинлашиш толиби бўлиб, бу ниятида туғилгандан вафотига қадар бўлган йўлни босиб ўтади.\n4. Бойсунғур мирзо (1397, Ҳирот – 1434 ўша шаҳар) – Темур набираси, Шоҳрух ўғли Улуғбек мирзонинг укаси. Мозандарон, Астробод ва Журжон ҳокими, кейинчалик отасининг вазири бўлган. Бойсунғур мирзо ғоят маърифатпарвар шоҳ бўлиб, Ҳиротда ниҳоятда бой китобхона ташкил қилган. У котиб, мусаввир, наққош, саҳҳоф, заргар усталарни йиғиб, уларга ҳомийлик қилган. Бойсунғур мирзо ташаббуси ва иштирокида Ҳиротдаги олим ва китобат санъати намоёндалари Фирдавсий «Шоҳнома»сининг 40 та қўлёзмалари асосида мукаммал матн тузганлар, уни жуда гўзал насталиқ хатида кўчириб, нафис миниатюралар билан безаганлар. Бойсунғур мирзо унга муфассал сўз боши ҳам ёзган. Мўътабар ва нодир қўлёзма Теҳрондаги «Коҳи Гулистон» музейи фондида Алишер Навоийнинг табаррук дасхати билан («Наводир ун-ниҳоя»матни) бир ерда сақланади.\n5. Қушчилик – ов қиладиган қушларга қаровчи шахс. Ўрта асрларда саройда қушчилик лавозими ҳам бўлган, қушчилар нуфузли шахс ҳисобланганлар.\n6. Сулаймон – Тавротга кўра шоҳ, Қуръони мажидда эса, пайғамбар дейилган. Сулаймон пайғамбар ҳақида жуда кўп ривоят ва қиссалар мавжуд. Уларда Сулаймон ақлу идрокли, тадбиркор бўлган. Унинг сеҳрли узуги бўлиб, ана шу узук (хотам) воситасида ҳаммани ўзига мутиъ қила билган. Унинг тахтини гўё шамол кўтариб юрган. У Сабо маликаси Билқисга уйланган. Сулаймон қушлар, инсу жинлар тилини билар экан. Қуръоннинг 44-сурасида Сулаймон ҳақида 11 – 12 оятларда сўз кетади.\n7. Сарф ва наҳв – а: грамматикага оид илмлар номи; наҳв – син\n8. Арабият – араб тили ва адабиёти.\n9. Мантиқ – илмнинг номи; логика.\n10. Калом – Эътиқод илми; Қуръони мажидга оид билимлар;\n11. Фиқҳ – диннинг йўл-йўриқлари, қоидалари ҳақидаги ҳуқуқ илми;\n12. Ҳадис – Муҳаммад пайғамбар (а.с.)нинг сўзлари, айтганлари.\n13. Тафсил – а.: бирор нарсанинг атрофлича, очиқ ва аниқ баён\nқилиш. Бу ислом илмларидан бўлиб, диний тушунча, атамаларни тушунтириб беришга оиддир.\n14.Муаммо – а.: яширинган, беркитилган демакдир. Муаммо шарқ шеъриятида кичик лирик жанр турларидан биридир. Мисраъ, бир-икки байтда (баъзан жумла, ибора ёҳуд бир сўз ҳам бўлиши мумкин) исм ёки бирор сўз яширинган бўлади. Муаммо матнида эса, унга мураккаб имо-ишоралар бўлади. Муаммони махсус қоидаларга асосан (унга рамз, имо, киноя, ўхшатиш, сўз ўйини) араб алифбосидаги ҳарфлар нуқталарини алмаштириш, сўзларнинг бошқа тиллардаги синонимларини топиш, тескари айлантириш ёки «абжад» ҳисоби (ҳарфларнинг рақам маънолари) ва ҳ. к. йўллар билан топиб олиб, ечиш керак бўлади. Муаммо тузиш, уни ечиш қоидаларига бағишланган махсус рисолалар яратилган. Айниқса XV асрда муаммо кенг тарқалган. Жомий ва Навоий ҳам муаммо ҳақида асарлар ёзганлар.\n15. Таърих – содир бўлган бирор воқеани англатади. Шарқ шеъриятида бу кичик лирик жанр бўлиб, ана шу воқеаларни назмда (баъзан насрда ҳам) ҳарфлар воситасида берилади. Бунда ҳар бир ҳарфнинг рақам маъноси, айрим сўз ёки ҳарфларни чиқариб ташлаш ёки қўшиш йўли билан таърих моддаси берилади. Шундай таърих шеърлар ҳам борки, улардан биринчи байт ҳарфлари йиғиндисидан шеър бағишланган шахснинг туғилган йили, иккинчисидан унинг вафоти йили чиқарилади. Масалан, Навоий вафотига соҳиб Доронинг марсия – таърих шундайдир.\n16. Адвор – даврнинг кўплиги, мусиқа назариясига оид илм.\n17. Сипохийлиқ – амалдорлик, ҳукумат хизматида бўлиш, ҳарбий юриш ёки машваратларда қатнашиш бундай хизмат доирасига кирган.\n18. Султон Иброҳим мирзо – Шоҳрух мирзонинг набираси.\n19. Ҳофиз Шерозий – (Аллоҳ сиррини муқаддас қилсин) Шамсуддин Муҳаммад (1321, Шероз – 1390 ўша шаҳар)буюк форс шоири. Қуръонни ёд билгани ва яхши тиловат қилгани учун «Ҳофиз» номи билан шуҳрат қозонган ва уни тахаллус ҳам қилиб олган. Ҳофиз ҳам ишқи ҳақиқий, ҳам ишқи мажозин ҳақида ёниб ёзган шоирдир. Ғазал жанрини юксак бадиий савияга кўтарган Ҳофиз девони унинг вафотидан сўнг тузилган. Алишер Навоий Ҳофиз шеъриятини ғоят қадрлаган ва ўзининг форсий девонида унга кўплаб ёзган жавоб ва татаббуълари келтирилгандир. «Насойим ул-муҳаббат»да Навоий ҳофиз шеъриятининг хусусиятлари ҳақида шундай ёзади: «Алфоз латифлиғи ва таркиб покизалиғи ва адо салосати ва латофати ва маъни ғариблиғи чошнисида худ аларни таъриф қилмоқ ҳаёт сўйин жонбахшлиққа таъриф қилгандек бўлғай».\n20. Саъдий Шерозий – (Унга Аллоҳиннг раҳмати бўлсин) Муслиҳуддин Абу Муҳаммад Абдуллоҳ ибни Мушрифуддин (1203, Шероз – 1292, ўша шаҳар) форс шоири, адиби ва мутафаккири. Дастлабки таҳсилни Шерозда олади ва Эрон мўғуллари томонидан забт этилгач, Бағдодга бориб, «Низомия» ва «Мустансирия» мадрасаларида ўқийди. У ерда араб тили ва адабиёти, Қуръони карим, Ҳадиси шариф ва тасаввуфни ўрганади. Саъдий Шарқ мамлакатлари бўйлаб 20 йил сафар қилади. Сафарда у асосан воизлик қилади, ваъзларида ахлоқу адаб, ҳикмат, ҳаётий масалалар юзасидан мароқли ҳикоятлар келтиради. Саъдий «Гулистон» (наср ва шеърда), «Бўстон» (назм), лирик шеърлар – девон муаллифидир.\n21. «Бўстон» – Шайх Саъдийнинг назмда 1257 йилда ёзилган асари, қарайб 1000 байтдан иборат. Дамашқда тугалланган бу асарни Саъдий ҳукмрон Абубакр ибни Саъди Заний (1226 – 60) га тақдим этган. «Бўстон» 10 боб ва дебочадан иборат. Унда муаллиф мадрасаларда ўрганган илмлари, сафарларда тўпланган ҳаётий тажрибалари асосида одоб, ахлоқ, расм-русум, ҳикматларни қаламга олади. «Бўстон» «Саъдийнома» деб ҳам шуҳрат қозонган.\n22. Фаридуддин Аттор – (Аллоҳ сиррини муқаддас қилсин). Фаридуддин Абухолид Муҳаммад ибни Абубакр Иброҳим Нишо-пурий (1148 – 51/1219 – 21) – тасаввуф адабиётининг йирик намояндаси, номи Муҳаммад, куняси (Абу, ибн, умм, бинт каби сўзлар билан бошланган лақаб) Абуҳамид, Фаридуддин лақаби, «Аттор» тахаллуси унинг касби коридан олинган. Аттор қаламига «Мантиқ ут-тайр», «Асрорнома», «Мусибатнома», «Илоҳийнома», «Хусравнома», «Мухторнома», «Тазкират ул-авлиё» асарлари мансуб.\n23. «Мантиқ ут-тайр» – (Қушлар суҳбати) Фаридудднн Атторнинг асари, тасаввуфнинг асосин ғояларидан ваҳдати вужудга бағишланган. Аттор вужуди мутлоқ билан мавжудотларнинг ягоналигини мажозий тарзда Симурғ ва қушлар оламн тимсолида тасвир қилади. Ҳақиқатни топиб, ваҳдатга етишув учун чиққан қушлар талаб, ишқ, маърифат, истиғно, тавҳид, ҳайрат ва фақру фано водийларидан ўтиши зарур бўладн. Охирда 30 қуш – симурғ қолади. Достондаги Шайх Санъон қиссаси ирфоний ишқнинг гўзал баёнидир.\n24. «Кимиён саодат» – машҳур мутафаккир Муҳаммад Ғаззолийнинг 1094 – 1107 йилларда ёзган асари. Унда диний, фалсафий, тасаввуфий масалалардан ўзни, ҳақни, дунё маърифати ва охират маърифатини таниш юзасидан фикр билдирилади. Шунингдек, ижтимоий-ахлоқий масалалар ҳам қаламга олинадн. Адолат тартиби, раият ҳақ-ҳуқуқини муҳофаза қилиш, зулм ва золимликни қоралаш шулар жумласидандир.\n25. Азиз Насафий – (Аллоҳ сиррини муқаддас қилсин) ибни Муҳаммад (тахм. 1240 Насаф – тахм. 1300 Эрон, Абркуҳ) тасаввуф мутафаккири, шоир. Илк таҳсилни она юртида олгач Бухорога боради ва у ерда илм ўрганади. 1273 й. Азиз Насафий Эронга, Исфахон ва Шерозга сафар қилади ва Абркўҳ деган жойда муқим бўлиб қолади. Олимнинг «Мақсад ул-ақсо» (Узоқ мақсад), «Танзил ул-арвоҳ» (Арвоҳнинг тушиши), «Кашф ул-ҳақойиқ» (Ҳақиқат кашфи), «Манзил ус-сайирин» (Сайр қилувчиларнинг манзиллари) ва бошқа асарларида тасаввуфнинг турли-туман масалаларидан баҳс юритилади. Чунончи, у ишқ, фано, бақо, зикр, ҳақиқат, маърифат каби тасаввуфнинг ахлоққа оид масалаларини ҳам қаламга олади. Олимнинг асарлари авомбоп услубда, содда тилда яратилганлиги учун халқ орасида кенг тарқалган.\n26. Ринд – бу сўзнинг луғавий маъноси Шариат қоидаларини жоҳиллик юзасидан эмас, онгли суръатда, зийракликдан инкор қилувчи одамни англатади. У барча олам давлату шукуҳларини рад этади, ўзини озод тутади, май ичади, ҳур фикр бўлади.\n27. мо-амкана – имкон борича, демакдир.\n28. Ўша даврдаги таниқли шайх ва дарвешлар. Улар нақшбандия бузургларидан бўлиб, Саъдуддин Кошғарий яқинлари ҳисоб-ланганлар.\n29. Жибиллий – а.: туғма, табиий демакдир.\n30. Улуфа – а.: амалдорларга давлат томонидан белгиланган маош ва озиқ-овқат.\n31. Подшоҳи ҳақиқий – Оллоҳ назарда тутилади.\n32. Шамсуддин Муҳаммад, Табодгоний – машҳур шайхлардан. Алишер Навоий ўзининг «Насойим ул-муҳаббат» асарида унинг фазилатлари ҳақида ёзади ва асарларини санаб ўтади. «Асмоуллоҳ» (Оллоҳнинг исмлари), «Тазкират ул-ҳабиб» (Дўстнинг тазкираси) ва «Васоё» (Васиятлар), «Арбаъин» (қирқ), «Қасидаи Бурда»га мухаммас, Ансорийнинг «Манозил уссоирин»ига шарҳ ва бошқалар. Алишер Навоий ўзига нисбатан Муҳаммад Табодгонийнинг алоҳида илтифоти бўлганини эътироф этади.\n33. а.: Унинг азиз руҳини Аллоҳ муқаддас айласин.\n34. Ал-Ҳавофий – Шайх Зайнуддин Абубакр ал-Хавофий. Зоҳирий ва ботиний билимларни мукаммал билган шайхлардан. Вафоти – 838/1434 – 1435.\n35. Арбаъин чиқармоқ – тоат-ибодат қилиб, чилла ўтирмоқ демакдир.\n36. Ал-ҳукму лиллоҳ – оллоҳнинг ҳукми билан.\n37. Ғуфрон – кечирим, шафқат.\n38. Султон Абдусаид мирзо – темурийлардан. 1451 – 58 йилларда Мовароуннаҳр ҳокими. 1458 – 69 йилларда эса темурийлар давлатининг олий ҳукмдори. У ўзидан аввалги шоҳ Абулқосим Бобурга ва унга яқинларга нисбатан ғоят қаттиқ қўл ва зулмкор эди. Навоий ва унинг тоғалари Мир Саид Кобулий ва Муҳаммад Али Ғарибийлар Ҳусайн Бойқаро хатти-ҳаракатлари ва интилишларини қўллаб-қувватлаганлари учун уларга совуқ муносабатда бўлган. Абусаид илм ва санъат аҳлига ҳам анчайин лоқайд қараган. Алишер Навоийга бу ҳукмрон билан муносабатини яхшилашдан кўра Ҳиротни тарк этиш маъқул туюлган ва у Самарқандга кетган эди. Шоирнинг Абусаиддан норозилик туйғулари унинг «Саййид Ҳасанга шеърий мактуб» («Ҳасби ҳол», «Маснавий» деб ҳам юритилади)да ўз аксини топган. Бу асарда Навоий ўзининг Ҳиротдан Самарқандга кетишини беихтиёр қилинган сафар, деб эътироф этади. Бобур эса «билмон не жарима била Султон Абусаид Мирзо Ҳиридин ихрож қилди», деб маълумот беради. Абусаид 1469 й.да Эроннинг Ғарбий қисмларини ўзига буйсундириш мақсадида юриш қилиб, Озарбойжонда қатл этилгандан сўнг Ҳирот тахтини Ҳусайн Бойқаро эгаллайди ва Алишер Навоий янги ҳукмроннинг таклифи билан пайтахтга қайтади.\n39. Ғаризий ҳарорати – инсон ва ҳайвонларда нафас олишдан пайдо бўладиган ички ҳаракатни билдиради.\n40. Хожа Носируддин Убайдуллоҳ – Хожа Аҳрор Валий номи билан машҳур бўлган нақшбандия таълимотининг машҳур намояндаларидан. Самарқандда таълим олган, 1428 йилда Ҳиротга бориб, Чағониёнда Яъқуб Чархий билан учрашиб, уни ўзига руҳоний пир қилиб танлаган. 1431 – 32 й. ларда Тошкентда яшаган. Хожа Аҳрор сиймоси ва фаолиятига қараш тарихшунослигимизда ўта салбий бўлиб келган ва уни Улуғбек қатлига фатво берган ғоят мутассиб дин арбоби дея талқин этиб келинган эди. Ҳозир бундай қараш ўзгариб бормоқда ва Хожа Аҳрорнинг маърифатли шахс бўлгани ва ўз тасарруфидаги катта бойликдан эл-юрт, мамлакат эҳтиёжларига сарфлаб тургани ишончли манбалар асосида баён этилмоқда. Шарқшунос олим А. Н. Болдирев ўзининг охирги илмий тадқиқоти («Яна бир бор Хожа Аҳрор масаласига доир»)да Хожа Аҳрорга салбий қараш ҳамма мавжуд манбалар (маноқиблар, мактублар ва унинг ўз асарлари)даги маълумотларни объектив тарзда ҳисобга олинмагани ва тарихни шароитдан узиб қаралгани сабаб юзага келганини биринчи бўлиб исботлаб берди. (Қаранг: Хожа Аҳрор ҳақида. Тошкент, 1997. Русчадан Суйима Ғаниева таржимаси.).\n41. Қутб – а.: ҳар бир нарсанинг ўртасидан ўтган ўқнинг икки учини англатади. Мажозий маънода ҳар бир жамоа ёки гуруҳнинг моддий ё маънавий бошлиғи, пешвоси, йўл кўрсатувчиси.\n42. Саккиз юз тўқсон тўрт йил ҳижрий – 1488/89 йил.\n43. «Азизлар ҳазираси» – а.: атрофи иҳоталанган жой. Бу ерда қабристондаги хилхонанинг номи:\n44 Тарж: Фонийлик етакчиси Саййид Ҳасан кетди. Уйинг мангу жаннат бўлгай! У покиза зот вафотига таърих қидирдилар. Мен «пок жаннат макони бўлғай!» деб таърих туширдим. Аслида «жаннати покаш макон бод» жумласи таърих моддаси бўлиб, абжад ҳисобида 894/1488 – 89 йил чиқади.\n«ҲОЛОТИ ПАХЛАВОН МУҲАММАД»НИНГ ИЗОҲ ВА ТАРЖИМАЛАРИ\n1. Шамс ул-миллати вад-дин – миллатнинг ва диннинг қуёши. Бу олий рутбали шахсларга бериладиган лақаб.\n2. Паҳлавон Муҳаммад даврнинг йирик маданият арбобларидан эди. Алишер Навоий бу гўзал инсоний фазилатларга эга, илғор фикрли шахс билан 40 йил мобайнида яқин дўст бўлган ва уни ўзининг мураббийси санаган. Паҳлавон Муҳаммад халқ кураш турларидан «куштигир» – яккама-якка кураш тушишда шуҳрат қозонган. Ҳеч шубҳасизки, Навоийдек улкан арбоб ва буюк шоир фаолияти ҳамда ижодиёти йўналишида, равнақи ва такомилида Паҳлавон Муҳаммад каби улкан маданият намояндаларининг ўрни катта бўлган.\n3. Пахлавон Абусаид – Паҳлавон Муҳаммаднинг тоғаси, машҳур\nкурашчи – паҳлавон, кичиклигида Паҳлавон шу тоғасидан куштигирликни ўрганган.\n4. Рўзғор ҳарунлиғидин ва лайлу наҳор буқаламунлиғидин – тақдирнинг ўжарлиги ва кечаю кундузнинг ўзгарувчанлигидан, демакдир.\n5. Муқтазойи ожил – ўлим.\n6. Адвор – мусиқа назарияси.\n7. Нақш – куй, ашула.\n8. Амал – куй, ашула, оҳанг.\n9. Қавл – сўз, гап, мусиқага солинган шеър.\n10.Устоз Муҳаммад Хоразмий, Мавлоно Нуъмон, Мавлоно Соҳиб Балхий, Шайх Сафойи Самарқандий, Юсуф Андижоний Ҳирот маданий ҳаётининг фаол иштирокчилари, шоир, бастакор ва созандалар.\n11. Мавлоно Тўтий – асли туршизлик шоир. Навоий «Мажолис ун - нафоис»да Мавлоно Тўтий Абулқосим Бобур Мирзо замонида тарбият топганлигини таъкидлайди ва яхши қасида ва ғазаллари борлигини эътироф этади. Ёшликда дунёдан ўтган бу шоир вафотига Навоий «хурус» сўзи билан таърих туширган эди, бу сўздан абжад ҳисобида 816 йил чиқади. Демак Мавлоно Тўтий 1461 – 62 йилларда вафот этган.\n12. Тарж.: Эй соқий, қишнинг иккинчи ойи кетдию эртанииг аҳволи номаълум; ўзимизни бугун хурсанд қилайлик, эртани эса ким кўрибди?\n13. Мир Бузург Тирмизий - ўз даврининг ғоят нуфузли сиймоларидан. Абу Саид мирзонинг ўғли Султон Маҳмуд мирзонинг отаси, Султон Масъуд мирзонинг бобоси.\n14. Мавлоно Хусрав – бу билимдон соҳиби девон, лекин дағал табиатли. Ҳиротда вафот этган шоир ҳақида «Мажолис ун-нафоис»нинг II мажлисида Навоий маълумот бериб ёзади: «Даъволиқ ва бузургманиш ва тундхў киши эди. Фақир қошиға баъзи маҳалда шеър келтурса эрди, бурунроқ андоқ калом сурар эрдиким, дахл қилмоқ йули боғланур эрди. Заруратан, барча шеърни таҳсин қилмоқ керак эрди.\n15. Тарж.: Чеҳранг тобланишидан ҳар бир жонга шамъ пайдо бўлади, девоналар дили жингалик буралиб кетган сочларннинг асиридир.\n16. Бобур – Абулқосим Бобур, темурийлардан. 1447 – 57 йилларда Хуросонда ҳукумронлик қилган. Шоҳрух вафотидан кейин авж олиб кетган темурий шоҳзодаларининг ўзаро курашларига бардош бера олмай шаҳарни ташлаб кетганлар Абулқосим тахтга ўтиргач, қайтиб кела бошлайдилар. Улар орасида Алишер Навоий оиласи ҳам бор эди. Шоирнинг отаси шоҳ хизматига киради ва бироздан кейин Сабзавор ҳокими қилиб тайинланади. Отаси вафотидан сўнг ёш Алишер ҳам сарой хизматига киради. Абулқосим Бобур маърифатли ҳукумдор эди. У илм ва адаб аҳлига ҳомийлик қилар эди. «Мажолис ун-нафоис»да Навоий у ёки бу шоир ёки воқеалар муносабати билан 12 жойда Бобур мирзони тилга олади ва VII мажлисда унга алоҳида мақола бағишланди. Унинг дарзешваш табиати, гўзал аҳлоқли, юксак ҳикматли шахс бўлганлигини таърифлаб, тасаввуфда ҳам билимдон ва яхшигина шоир ҳам бўлганини қайд этиб ўтади. Бобурнинг бир форсий рубоийси ва қуйидаги туркий байтни келтиради:\n17. Мавлоно Котибий – Шамсудди Муҳаммад ибни Абдуллоҳ (таваллуди номаълум, Туршез – 1435, Астробод), машҳур шоир, хаттот ва мунший. Яхши котиб бўлганлигидан «Котибий» тахаллусини олган. Шоирнинг Нишопурда таҳсил олгани, Ҳирот, Самарқанд, Мозандарон, Шилон, Ҳижоз, Табриз ва Исфаҳонларда бўлгани ҳақида маълумотлар бор. Умрининг охирларида Астрободда муқим бўлган ва шу ерда вафот этган. Алишер Навоий «Мажолис ун-нафоис»нинг бир мажлисида Қотибийга мақола бағишлаган. Унинг қасида жанрида ихтиролар қилгани, «Тажнисот», «Зул-баҳрайн», «Зулқофиятайн», «Ҳусн ва Ишқ», «Носир ва Мансур», «Бахром ва Гуландом» номли маснавийлари, ғазаллар девони, қасидалар девони борлигини таъриф қилиб, Навоий «Хамса»га киришдию охирига етказа олмади, деб ёзади. Навоий таассуф билан «Бизнинг Султон Соҳибқирондек (яъни, Ҳусайн Бойқаро – С. Ғ.) сухандон подшо анга мураббий бўлса эрди ва умри дағи бирор нима вафо қилса эрди, кўп элнинг кўнглин шеър айтмоқдин совутқай эрди», – деб ёзади ва Котибийнинг шеъриятидаги маҳоратига юксак баҳо бериб, ғазал, қасида ва маснавийларидан намуналар келтиради.\n18. а.: Гоҳо тиғинг ошиқлар қатли учун кўтарилганда, бир кўриш\nбилан юз шаҳиднинг мақсади ҳосил бўлади.\n19.Тарж. Котибий ғам тунингдан нолима, Абусаид давлати баракатидан саодат тонги отиб қолади.\n20. Султон Абу Саид – Қаранг: ушбу китоб 220-бет, 38-изоҳ.\n21. Султони Соҳибқирон – Султон Ҳусайн Бойқаро – Қаранг: ушбу китоб, 186-бет, 32-изоҳ.\n22. «Сайди ғазол» – мумтоз мусиқа йўлларидан бири.\n23. а.: Даргоҳингга ёлвориб юзланганимда, кўнгил юзини иқбол каъбасига йўналтирган бўламан.\n24. Бозгўй – ашулада бирор сўз ёки шеърни такрор айтиш.\n25. а.: Султон Ҳусайн ғолиб подшоҳдир, унингдек рўзгор садафида ҳеч ким, ҳеч қачон бўлмаган; У шоҳдир, отаси – Мансур Бойқаро Умаршайх бин Темур ҳам буюк шоҳ бўлган.\n26. Мақомот – мусиқашунослик илмида Шашмақом, Ҳоразм мақомлари ва Фарғона - Тошкент мақом йўлларининг мажмуаси маъносида қўлланилади.\n27. Шаабот – мусиқа йўллари.\n28. Чорзарб – мусиқий куй номи.\n29. Савт – мусиқий куй.\n30. Муаммо – Қаранг: ушбу китоб, 217-бет, 14-изоҳ.\n31. а.: Унга айтдимки, сенинг ишқинг Оламида ишим ғамдин иборат бўлди. У кулги аралаш мийғида «ғам эмас», оламнинг ишқидир, – деди.\n32. Тарж.: Унинг жингалак – буралган кокили хаёлидан кўнгил дуди куштигирнинг боши устида худди қора нишондир.\n33. Хожа Ҳофиз Шерозий – Қаранг: ушбу китоб, 218-бет, 19-изоҳ.\n34. а.: Эй соқий, косани айлантир ва ич, дастлаб ишқ осон кўринган эди, бироқ мушкил тушди.\n35. а.: Ҳозирда ўзим учун шуни маслаҳат кўрдимки, майхонага кўчайин ва у ерда шод ўтирайин.\n36. а.: Гарчи олтин хазинаси бўлмаса ҳам, қаноат хазинаси боқийдир, уни шоҳларга, бунисини гадойларга берди.\n37. Баъзи ёронлариға – бу ерда Алишер Навоий кўзда тутилади.\n38. а.: Агарчи ажал ношод тандан жонни олса, асло меҳрингни менинг ёдимдан ола олмайди; хохлайманки, тупроқ бўлсаму уни шамол олиб кетса, шундай бўлсаки, уни Астробод томонга элтса.\n39.Баъзи мухлис ва муътақид ёронлари руқъаси жавобида – бу ерда Алишер Навоий мактубига Паҳлавон ёзган жавоби кўзда тутилади.\n40.а.: Ром бўлган оҳуйингни унутма. Сайд қилинган ромингни унутма; унутмоқлик не чоғлиқ бўлмасин, ўз қулингни унутма.\n41. Лангар – йўловчилар қўниб ўтадиган жой; камбағал, етимесирларга овқат улашадиган ғарибхона ҳам лангар дейилади.\n42. а.: Парвардигорнинг сояси такъямга ўз соясини солиб, унинг шарафини баланд осмондан ҳам юксалтириб юборди. Агарчи осмон ўз атласини шоҳга пояндоз қилган эса-да, кошки ўзим бор бўлсайдим, жонимни нисор қилардим.\n43. а.: Агар ҳолим фалакка маълум бўлса, юз-кўз билан аҳволимга йиғлар эди; менда янги очилган гул бор эди, во дариғ уни хазон шамоли олиб кетди; умр бўйи яхшилиғ уруғини экдим, униб чиққанда эса йиғиб ололмадим; шунннг учун ҳаёт менга аччиқ бўлди. Кексалик мени ёшлик палласидан итқитиб ташлади; энди мен ул занжирбанд шер эмасман. Кексалик ғами мени бутунлай олиб кетди. Ота болани шунинг учун тарбия қиладики, токи у катта бўлганида ғамхўрлик қилсин; ундан йигитлигида фойда бўлсин, кексалик пайтларида эса, ишга ярасин. Мени кексалик шундай синдирдики, йигитлик асло фойда келтирмади;\n44. Санойиъ – санъат сўзининг кўплиги, ҳунарлар маъносида ҳам келади. Бу ерда адабий санъатлар назарда тутилади.\n45. Аруз – шеърнинг вазнлари, ўлчовлари ҳақидаги фан.\n46. Қофия – шеърда байт ёки мисралар охиридаги сўзнинг иккинчи байт ёки мисра охиридаги сўзга мос оҳангдош бўлиши. Шарқ поэтикасида қофиянинг ўзига хос назарияси бор. Шунинг учун қофияга оид адабий илм мавжуд.\n47. Тажвид – Қуръон каримни талаффуз қоидалари билан ўқиш. Бу ҳам илм даражасида ўрганилган,\n48. Илми нужум – осмон жисмлари ва унинг ҳарактларини ўрганувчи илм, астрономия.\n49. Мавлид учун ройижаи толеъ – кейинги вақтларда кенг тарқалган гараскопни англатади.\n50. Мавлоно Қутбиддин – ўша даврнинг машҳур табиби. Паҳлавон Муҳаммад ундан тиб илмини ўрганган, асли Насафдан бўлган.\n51. Мавлоно Ало ул-мулк – Паҳлавон атрофидаги табиб дўстларидан.\n52. Фиқҳ илми – диннинг йўл-йўриқлари, қоидалари тўғрисидаги илм.\n53. Ашриба ва фавоқиҳ ва ҳалвиёт – шароблар, хўл мевалар ва ҳолвалар (қанд-қурслар ҳам киради).\n54. Мафосил марази – бўғимларнинг зирқираш касали.\n55. Мавлоно Абдуссалом Шерозий – замонасининг машҳур ҳакими, ҳақиқий табиби. Машҳадда Навоийни даволовчи табиб бўлган.\n56. Сайид Насииий – буюк озарбайжон шоири, файласуфи. Исми – Али, Имодиддин – лақаби. Асли Ширвондан, 1370 й. да Шамоҳи шаҳрида туғилган, илк таҳсилни ҳам шу шаҳар мадрасаларида олган. У аввал «Ҳусайний», «Саййид» тахаллуси билан шеърлар ёзган. Насимий Темурнинг истилочилик сиёсатига ва истибдодига қарши курашга даъват қилувчи, яъни тариқат – ҳуруфийликни қабул қилган ва уни фаол тарғиб-ташвиқ этган. У бу жабҳада кейинчалик унга дўст бўлиб қолган устози, ҳуруфийлиқ тариқатига асос солган Фазлуллоҳ Наимий билан танишгач -«Насимий» тахаллусини олади. Наимий Мироншоҳ томонидан қатл этилгач, ватанини тарк қилган, Насимий Бағдод, Онатўли, Токат, Бурса ва бошқа жойларда яшайди, охири Ҳалабда қарор топади. Миср султони Муайяддин Насимийни даҳрийликда айблаб, 1417 йилда уни тириклайин терисинн шилдириб, қатл этишга эришди. Шоирнинг фожиали ўлими ҳақида кўплаб ривоятлар мавжуд. Алишер Навоий «Насойим ул-муҳаббат»да шоир ҳақида ёзади: ...мазкур бўлган мулк аҳлиға анинг шеъри муқобаласида ҳамоноки шеър йўқтур. Ҳамоно тақлид аҳли (риёкорлар – С. Ғ.) ани мазҳабида қусур туҳматига муттаҳам қилиб, шаҳид қилдилар. Машҳур мундоқдурки, терисин сўяр ҳукм бўлуб-тур.. Ул ҳолатда бу шеърни дебдурким,\n57. Тарж.: Фақирлик йўлида сенинг иршод (тўғри йўллар кўрсатиш)инг биланмиз. Кеча-кундуз ҳамиша сенинг ёдинг биланмиз. Фано доирасида сенинг номингни такрорлаш биланмиз. Яъни, сенинг Неъматободинг етимларимиз.\n58. Тарж.: Эй Мир (яъни Навоий – С. Ғ.) сен пирсан, биз сенинг иршодинг биланмиз. Доим сенинг дуогўйингмиз ва ёдинг биланмиз. Бу шаҳар сенга яхши, ёқимлидир ва биз сен билан хурсандмиз. Биз ўлдик, Астрободинг харобимиз.\n59. Ғаше – қандайдир дард.\n60. Мавлоно Абдулҳай – табиб, Хондамир «Ҳабиб ус-сияр»да Мавлоно Абдулхайни табобат аҳлидан Ғиёсиддин Азиз ва Уло ул-мулклар билан бир ерда тилга олади. Уларнинг учаласини «Амир» унвонлари билан беради ва саройда мансаб ва обрўлари юқори бўлганини қайд қилиб ўтади. «Макорим ул-ахлоқ»да эса, Мавлоно Абдулҳай Навоий ҳастининг охирги дамларида ёнида бўлгани ва табиблардан Мавлоно Шамсуддин Муҳаммад Чилоний билан шоир томиридан қон олганликларини ёзади.\n61. Қаҳф ул-аномий – инсонлар таянчи, паноҳи демакдир қаҳф ғор, Қуръони каримнинг «қаҳф» сурасидаги биродарлар узоқ муддат ухлаб қолган ғор бўлиб, сиғинадиган жойни ҳам англатади.\n62. Абдураҳмон Жомий – қаранг: шу китоб, 113-бет.\n63. Тарж.: Муҳаммад Паҳлавон – етти ўлка паҳлавони. Дунёда унинг тенгги, ўхшаши йўқ. Тариқат аҳли (суфийлар – С. Ғ.) нинг боши ва сарҳалқаси (ақли – С. Ғ.) дунё кишанларидан қанот ёзиб кетди. Олам таянчи, Жом маърифатчиси иқбол юзасидан даврнинг ҳурматли зоти (яъни, Жомий – С. Ғ.) кетидан бир йилдан кейин ранг-баранг кўринишдаги бу кўҳна дунёдан жаннат томон хиром қилди. Агар кимда-ким вафоти таърихии сўраса, «Маҳдумдан кейин бир йил ўтгач» – деб айтинг. Бу ерда таърих моддаси «баъди махдуми ба як сол» бўлиб, абжад ҳисобида 899 – 1433 йил чиқади.\n«НАЗМ УЛ-ЖАВОҲИР»НИНГ ИЗОҲ ВА ТАРЖИМАЛАРИ\n1. а.: Инсон бошидан бирор бир он ўтганлиги, эслашга лойиқ бирор нарса содир бўлмаган бўлсин (Қуръони мажид, Сура, Ал-инсони, 1-оят).\n2. а.: ўтдими (бердими?)?\n3. а.: Ўтмадими (бермадими?)?\n4. а.:Мен олам марказиман (шаҳримдан) ва унинг эшиги менинг устимда.\n5. а.: Оллоҳнинг кунига қасам.\n6. а.: Мен сендаман, сен мендадурсан.\n7. а.: Мамнун тил ва ёлворишлик била дегилким, Оллоҳнинг дуоси унга ва саҳобаларига бўлғай, хусусан, Сиддиқ (Абу Бакр) ва Фаруққа (Умар) ва Зун-нурайи (Усмон) ва ал-Муртазо (Али)га ҳам бўлган.\n8. а.: Оллоҳ ундан рози бўлсин ва Оллоҳ юзини ёрлақасин.\n9. а.: Қуёш ва тонг нури билан қасамёд қиламан (Сура, Ал-шамс, 1-оят).\n10. а.: Тун билан унинг зулматида қасамёд қиламан (Сура, Ал-лайл, 1-оят).\n11. а.: Боғлар ичидан дарёлар оқиб ўтади.\n12. а.: Мевалар етилади, хурмолар, анорлар ўсади.\n13. а.: Унинг айбларини Оллоҳ яширсин.\n14. а.: Одам болаларини сийладик.\n15. а.: Биз инсонни энг яхши тузилиш билан яратамиз.\n16. Исо пайғамбар – Диний ривоятларга кўра унинг нафаси ўликни тирилтирар экан. Лақаби Масиҳ.\n17. Солиҳ пайғамбар – Нуҳнинг ўғли Сом фарзандларидан. Навоий демакчики, агар инсон сўз сўзламаса, Исо билан унинг оти ва Солиҳ билан унинг туяси орасида фарқ бўларми эди?!\n18. а.: Инсонлар ақлларига яраша гапирадилар.\n19. а.: Шунга ўхшаш сурани келтиришлари (га).\n20. а.: У ўз хоҳиши билан гапирмаяпти.\n21. а.: Унга очилаётган вақт келаяпти.\n22. а.: Ҳақиқатан ҳам шеърда, ҳикмат баёнида сеҳр бор.\n23. а.: Оллоҳ улардан рози бўлсин!\n24. а.: Мартабаларига лойиқ ҳолда.\n25. а.: ва кўз қораси яширин дурдек.\n26. а.: Сочма дурлар.\n27. а.: Кенг бино.\n28. а.: Моҳир қўмондон.\n29. «Файз» – сўзидан абжад ҳисобида «Назм ул-жавоҳир» ёзилган 880 – 1485 йил чиқади.\n30. «Жузв», «дафтар», «жунг», «баҳр» – сўзлари замирида Навоий Ҳусайн Бойқаронинг «Рисола»сини назарди тутмоқда.\n31. Мазкур «Рисола»ни ёзган шоҳ – Ҳусайн Бойқародир.\n32. а.: Мен ерга халифа қилиб тайинлайман.\n33.а.: Бир соатлик адолат олтмиш йиллик ибодатдан яхшидир.\n34. а.: Ҳақиқатда Оллоҳ адолат ва яхшилик қилишни буюради.\n35. а.: Ва фахш, ифлослик ва адолатсизликни рад этади.\n36. а.: Ва Оллоҳнинг сенга кучли ёрдам бериши учун.\n37. а.: Ва оллоҳнинг азизларга ёрдами сураси.\n38. а.: У ердаги Салсабил аталмиш чашмадан.\n39. а.: Айтилдики, эй ер-сувингни ютгил.\n40. Заҳир – Заҳир Фаробий, машҳур шоир (ваф. 598 – 1201 – 1202, Табриз). Асли Фарёбдан. Ёшлигидан илм-фан, шеър, адабиёт, ҳикмат, илми нужумни ўрганишга киришади. Хуросон Мозандарон, Озарбайжонга сафар қилади. Қасидалар девони бор.\n41. Анварий – Авҳадуддин Али ибн Муҳаммад (1105, Абивард 1187, Балх) машҳур форс шоири. Тус мадрасасида таҳсил топган. Илми нужум, ҳикмат, ҳандаса, фалсафа ва тиббиёт илмларини пухта билган. Марв ва Нишопурда истиқомат қилган. Анварийнинг ҳажвиялари ғоят ўткир. Шоирни қасиданавислиқнинг пайғамбари деб таърифлаганлар. 15000 байтли девонида қасида, ғазал, рубоий ва қитъалар мавжуд.\n42. Вассоф – Шарафуддин Абдуллоҳ. Мўғул султонларидан Ғиёсиддин даврида яшаган олим, атоқли тарихнавис.\n43. Табарий – Муҳаммад ибн Жориф, форс донишманд тарихчиларидан. У Абу Бакр Хоразмийнинг холаваччаси. «Тарихи Табарий» иоми билан машҳур асар муаллифи.\n44. Асадуллоҳ – Оллоҳнинг шери: Ҳазрат Алининг лақаби.\n45. «Наср ул-лаолий» (сочма лаълу-марварид, қимматбаҳо тошлар).\nХазрат Али қаламига мансуб ҳикматлар мажмуаси.\nҲАЗРАТ АЛИ ҲИКМАТЛАРИНИНГ ТАРЖИМАСИ\n52.Кишиларнинг безаги – одобдир:\n81.Авлиёларни эслаш – илоҳий раҳмат ёғдирада.\n189.Ёмонларнинг яқинида юриш ҳам зарарлидир;


Қозоғистонда архив соҳасида алоҳида бўлим ташкил этилиши мумкин NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда архивлар соҳасида алоҳида бўлим ташкил этиш масаласи кўриб чиқилмоқда. Бу ҳақда ҚР Бош вазири Асқар Мамин Сенат депутатларининг расмий сўровига жавоб берди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚишки қўлқоплар коронавирусдан ҳимоя қиладими ALMATY. Kazinform – С.Асфендияров номидаги Қозоқ миллий тиббиёт университети иммунология кафедраси мудири Эльмира Битанова онлайн брифингда оддий қишки қўлқоплар коронавирусдан ҳимоя қиладими, деган саволга жавоб берди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nКоронавирусга қарши вакцинация қачон бошланади - иммунологнинг жавоби ALMATY. Kazinform – С.Асфендияров номидаги Қозоқ миллий тиббиёт университети иммунология кафедраси мудири Эльмира Битанова онлайн-брифинг давомида коронавирусга қарши вакцинация ҳақида гапириб берди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚР Бош вазир ўринбосари COVID-19 вакцинасини ишлаб чиқарадиган завод қурилиши билан танишди KORDAI TÝMANI. Kazinform – ҚР Бош вазир ўринбосари Ерали Тоғжанов бошчилигидаги Ҳукумат делегацияси Қордай туманига ташриф буюрди, деб хабар беради Kazinform primeminister.kzга таяниб.\nҚозоғистонда 16 мингга яқин чет элликлар ишлайди NUR-SULTAN. Kazinform – 2020 йил 1 ноябрь ҳолатига кўра маҳаллий ижро этувчи органларнинг рухсати билан Қозоғистонда 15 832 нафар чет эллик ишлайди, деб хабар беради Kazinform ҚР Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазирлиги матбуот хизматига асосланиб.\nАҳоли пунктларини газлаштиришни фаол давом эттириш керак – ҚР Бош вазир NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда аҳоли пунктларини фаол газлаштириш давом эттириш керак. Бу ҳақда ҚР Бош вазири Асқар Мамин Ҳукумат йиғилишида маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистон экологик муаммоларни ҳал қилиш учун 17 та йўл харитасини ишлаб чиқди NUR-SULTAN. Kazinform – ҚР Экология, геология ва табиий ресурслар вазири Мағзум Мирзағалиев Ҳукумат аъзоларига ҳудудлардаги экологик муаммоларни ҳал қилишга қаратилган бир қатор чора-тадбирларни тақдим этди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистоннинг 8 та вилоят аҳолисини газ билан таъминлаш бўйича 58 та лойиҳа амалга оширилмоқда NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистоннинг 8 вилоятида газ таъминоти бўйича 58 та лойиҳа амалга оширилмоқда. Бу ҳақда бугун Ҳукумат йиғилишида ҚР Энергетика вазири Нурлан Ноғаев маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистон ва Европа Иттифоқи божхона соҳасида ҳамкорлик қилишнинг янги имкониятларини кўриб чиқдилар BRÚSSEL. Kazinform – Қозоғистон Республикаси ва Европа Иттифоқи ўртасидаги Божхона соҳасидаги ҳамкорлик бўйича кичик қўмитанинг 4-виртуал йиғилиши бўлиб ўтди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистонда 650 бола коронавирусдан даволанмоқда NUR-SULTAN. Kazinform – Айни пайтда Қозоғистонда 11 218 киши коронавирусдан даволанмоқда. Улар орасида 650 нафари гўдак, деб хабар беради Kazinform Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Telegram-каналига асосланиб.\nФранциянинг собиқ президенти Николя Саркози судланмоқда NUR-SULTAN. Kazinform – Парижда терговга пора бериш ва ноқонуний босим ўтказишда айбланаётган Франциянинг собиқ президенти Николя Саркозига қарши суд бошланди, деб хабар беради Kazinform Deutsche Welleга асосланиб.\nҚозоғистонда 20 одам COVID-19 га ўхшаш пневмония билан касалланди NUR-SULTAN. Kazinform – 24 ноябрь ҳолатига кўра, COVID-19 аломатлари бўлган пневмония билан оғриган беморлар тўғрисидаги маълумотлар эълон қилинди, деб ёзади Kazinform coronavirus2020.kz сайтига асосланиб.\nКеча Қозоғистонда 678 кишида коронавирус аниқланди NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистонда ўтган суткада 678 одам коронавирус инфекциясини юқтирганлиги маълум бўлди, деб хабар беради Kazinform coronavirus2020.kz сайтига таяниб.


Рўзадан сўнг семириб кетмай десангиз... - 30 Июня 2017 - Блог - WWW.SHERLAR.INFO - SEVGI SHERLARI TABRIK\nГлавная » 2017 » Июнь » 30 » Рўзадан сўнг семириб кетмай десангиз...\nРамазон ойи тугаб, ойнага боқсак ёки торозуга чиқсак, аввалгидан сарвқоматроқ бўлиб қолганимизни пайқаймиз. Ҳа, ўзимиз сезмаган ҳолда анчагина озибмиз. Энди шу натижани сақлаб қолиш учун нима қилиш керак? Ошқозонимизга ортиқча юк туширмаслик учун-чи?\nСоғлом турмуш тарзига риоя қилинг\nБу доим тарғиб ва тавсия қилинадиган усул. Рўзани тутиб бўлдим, энди бир бўлак пишириқни тақсимчамга солволиб сериалимни томоша қилсам ҳам бўлаверади, десангиз, хато қиласиз. Тез орада аввалгидан ҳам вазнингиз ошиб, танангизда қон айланиши бузилади. Кўзгу қаршисига боринг, қаранг, белингиз ингичка, бўксаларингиз озғин, кўйлакларингиз ярашиб турибди. Шу ҳолатда қолишни истайсизми ё яқиндагина сотиб олган кўйлагингизни кия олмай аламда ўтишними? Тўғри қарор қабул қилишингизга шубҳамиз йўқ.\nСийқаси чиққан гап бўлса-да, айни ҳақиқат. Ёз ойлари спортзалга атайлаб боришнинг ҳам ҳожати йўқ. Югуриш, юриш, велосипед учиш – хуллас, вариантлар кўп. Балки кимдир уй кўтариш, гилам ювишни маъқул кўрар, бу ҳам бўлаверади. Хуллас, мушакларингиз фаол ҳаракатда бўлиши керак, ана шунда танангиз ёғ йиғмайди.\nТаомномангизни қайта кўриб чиқинг\nҲар нарсадан ўзингизни тийинг демаймиз. Фақат нима еяётганингизни назорат қилиб боринг. Кундузи бир бўлак торт едингизми, демак кечқурун салат ёки ярим коса қайнатма шўрва билан кифояланинг. Ёз неъматлари – бақлажон, қовоқча, карам, гулкарам каби сабзавотлардан турли салатлар тайёрлаб есангиз бўлади.\nЁз мавсумига бир неча енгил кўйлаклар сотиб олинг. Доим ҳозирги ўлчамларингиз ва вазнингизни сақлаб турсангиз, бу кўйлакларни маза қилиб кияверасиз, ҳатто кейинги йиллар ҳам. Янги қоматни чиройли кўрсатувчи либослар семириб кетмаслик учун яхши рағбат бўлади.\nНимадан семиришингизни аниқланг\nАгар табиатан тўлаликка мойиллигингиз бўлса, вақти-вақти билан парҳез тутиб туришга мажбурсиз. Туғруқдан кейин семирган бўлсангиз, махсус машқларни бажаришингиз керак. Агар стресслар туфайли кўп овқат еб семираётган бўлсангиз, туяқушга ўхшаб бошингизни қумга, йўғей, музлаткичга тиқмай, ўша стрессларни бартараф этишингизга тўғри келади. 200 грамм шоколаддан оладиган эндорфинингизни югуриш йўлакчасидаги машқлар билан ҳам топа оласиз.\nТақиқлар эмас, янги имкониятлар ҳақида ўйланг\nСевимли кўйлакка сиғишми ёки ҳансирашдан қутулишми – фарқи йўқ, нима сиз учун рағбат бўла олса, ўшани деб ҳаракат қилинг. Унутманг, ортиқча вазндан халос бўлиб, сиз нафақат чиройли қоматга эга бўласиз, муҳими, саломатлигингизни тиклайсиз. Йўқотганлардан фақат килограммларингиз, топганларингиздан эса гўзаллик ва саломатлигингиз ҳақида ўйланг.\nҚандай овқатланиш керак?\nМевалар, сабзавотларни кўп енг, уларда клетчатка кўп бўлиб, қоринни тез тўйдиради.\nЯхшилаб чайнанг. Овқатланиш пайти сокин мусиқа қўйиб қўйсангиз, у бир маромда, шошилмасдан чайнашингизга ёрдам беради. Кўп чайнаган одамнинг қорни тез тўяди, демак камроқ ейди.\nОвқатланишни салат ва сабзавотли шўрвадан бошланг. Шунда иккинчи, яъни кўп калорияли таомдан кам ейсиз.\nСабзавот ва меваларнинг шарбатини ичманг, ўзини енг. Ҳам клетчатка оласиз, ҳам тезроқ қорнингиз тўяди. Шарбатлар эса аксинча иштаҳани қитиқлайди.\nШакарни камроқ енг. Чой ва кофени шакарсиз ичишга одатланинг.\nЧанқоқни очликдан фарқлашга ўрганинг. Қорнингиз очса, дарров овқатга ёпишманг, аввал бир пиёла тоза сув ичиб кўринг. Бироз кутинг, овқат егингиз келмай қолиши ҳам мумкин. Сизни очлик эмас. Чанқоқ қийнаётган бўлади.\nТишингизни тез-тез ювиб туринг. Тоза тиш билан дарров овқатга ўтиргингиз келмайди, оғиз бўшлиғидаги тозаликни узоқроқ сақлашни истайсиз.\nАсосийси, рўза тутиб, камроқ овқатланишга ўрганган организмингизга қулоқ солинг, уни зўриқтирманг.\nКатегория: FOYDALI MASLAHATLAR / ПОЛЕЗНЫ СОВЕТЫ | Просмотров: 240 | Добавил: sherlarinfo | Теги: #habarlar, #uznews, #новости, #newsuz, #Yangiliklar, #ahborot, #Yangilik, #news, #xabarlar | Рейтинг: 0.0/0\nHusnbuzarlar haqida siz bilmagan qiziqarli ma`lumotlar


Эъзгулик ва ҳалолика йўғирилган, орзулар ила интиқиб кутилган қарор лойиҳаси\nБисмиллаҳир рохманир рохим\nАлхамдулиллаҳи роббил аламин.\n“Эй иймон келтирганлар! Рибони бир неча баробар қилиб еманг. Аллоҳга тақво қилинг, шоядки нажот топсангиз. Ва кофирлар учун тайёрлаб қўйилган оловдан қўрқинг. Аллоҳга ва Расулига итоат этинг. Шоядки раҳм қилинсангиз” – деб, Аллоҳ субханаҳу ва таоло ўз бандаларига тақво қилишган чорлаб, эвазига нажот топишини хабари ила Рибонинг сарқитидан ҳам ҳазар қилишга кофирлар учун таёрлаб қўйилган оловдан қўрқишга чақириб, мақоми одобимизни “иймон келтирганлар” дея хитоб қилган Зотнинг меҳрибонлигига лойиқ ҳамд ва саноларимиз бўлсин. (Оли Имрон сураси 130-132 оятлар).\n“Мўминларнинг ўзаро дўстликлари, раҳм қилишлари ва меҳр кўрсатишлари худди бир жасадга ўхшайди. Ундаги бир аъзоси хаста бўлса, жасаднинг қолгани унга қўшилиб бедор бўлади ва истималайди” – деб, мўминларни хаётини ислоҳ қилишда ҳамкорлик ва бир бирига фидоийлик ила меҳр кўрсатиш, ўзаро дўстлик руҳида тараққиёт сари бирга бирдам ҳамда бардам қадам ташлаб, исломий тамойиллар билан адолатли иш тутишлик таълимини берган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга, оиласи аҳли байтларига, саҳобаий икромларга саловоту саломларимиз бўлсин.\nБу жаннатмонанд юрт бўлмиш ватанимизни Аллоҳ таолонинг ўзи, биз мўмин мусулмонлар учун тинч ва осойишта, обод ва кўркам ҳамда мисли жаннат неъматлари ила безатиб кўркам қилиб қўйди. Кўрганда кўзлар қувониб, сўзлаганда тили ва дилида бул-бул хонишидан, эшитсанг қалблар яшнайдиган обод маконни неъматлари билан лимолим қилиб берди.\nАллоҳ таола қуйдаги оятларида шундай: “Ва уларни амрларимиз ила ҳидоятга бошловчилар қилдик. Уларга яхшиликлар қилишни, намозни тугал адо этишни ва закот беришни ваҳий қилдик. Улар Бизга ибодат қилувчилар бўлдилар” (Анбиё сураси 73-оят)\n“Бас ўлчовни тўғри ўлчанглар ва камайтиргувчилардан бўлманглар. Ва тўғри тарозу ила тортинг. Одамларнинг нарсаларини камайтириб берманг. Ер юзида турли бузғунчиликлар қилманг” – деб, марҳамат қилади. (Шуаро сураси 181-183 оятлар) мазкур икки оятдан. Аллоҳ субханаҳу ва таоло бутун инсониятга Исломни Яратувчи ва одамлар ўртасидаги муносабатларни ислоҳ қилиш ва тартибга солувчи қонунлар манбаъи қилди.\nИсломнинг бош меъзони инсон ҳаётини яхшиликлар асосида ҳалол касб-ҳунар қилишлик билан мазмунлик ҳаёт қуриш ва ёмонлик, разолат, харом ва рибодан тозалашдир. Демак, шариат нафақат тўғри йўлни кўрсатади, балки бутун умматни равнақи ва тараққиёти йўлида мусулмонлар фаолиятининг барча турларини тартибга солиб тўғрилаб туради. Шунингдек боқий хаётда муносиб мукофот олишни таъминлайди. Мусулмонлар ҳаёти шарият билан тартибга солинишдан ташқари иймон келтирганлар оддий ва ижобий хуқуқлар билан доимий боғланган бўлади.\nХусусан ижтимоий ҳаётида савдо ва зироат, молия ва иқтисод, халқаро ва шаҳсий ҳуқуқлар, Фуқаролик ва оила ҳуқуқлари, Пул амалиёти ва молиявий муомилаларнинг барчаси Қуръонни каримда халол, адолатли, тенг ҳуқуқлик бўлишга айниқса, Рибодан ҳоли бўлишлик тўғрисида очиқ ва ойдин кўрсатмаларни бериб қўйган.\nБугун биз асосан сўзимизни моҳияти Исломий молия ва банк тизимининг шарият кўрсатмалари асосида жорий этилишини умидида юртимизда узоқ йиллардан буён мўмин мусулмонлар дилдан орзуқиб ва интиқиб кутган онлар келгани қалбимизни қувонтириб юборди.\nБугун ижтимоий тармоқларда қўёш нуридек порлаб кўзларни қувонтирган янгилик хабари “Исломий банк тизимини жорий этиш бўйича Президент қорори лойиҳаси таёрланди” бу ҳабар чиндан ҳам инсонни қувонтирмай иложи йўқ. Чунки юртимизда исломий банк иши ва молияси инфратузилмасини яратилиши тарққиётнинг чинакам ривожланишига сабабдир. Тадбиркорликни янги даражаларга олиб чиқишдир. Инавацион ғояларни тадбиқ қилиш ва уни амалга оширишнинг янгича ёндашувидир. Бу лойиҳанинг муҳокамаси-ю, қарорнинг тасдиқланиши нафақат Ўзбекистонга балки дунё ҳалқаро молия бозорига ҳам улкан мувофақиятди. Айниқса жаҳон мамлакатларидан айни фаолият олиб бораётган Ислом банклари учун ҳам катта имконият эшиклари очилади. Ҳар икки тамонлама ички ва ташқи бозор савдосининг ривожланиши, инпорт ва экспортнинг жадал суратларда ўсишига сабаб бўлувчи қарор лойиҳасидир.\nИсломий банкларнинг молия тизимида шариат кўрсатмалари асосида иш олиб бориши энг аввало, Аллоҳ рози бўлган иқтисод ва молиявий муомаладир. Ўзбекистонда мавжуд банкларнинг иш фаолиятида, ислом банкларининг иши ва молия инфратузилмаси яратилса энг биринчи навбатда хозирги анъанавий банкларнинг хаётида жиддий бурилиш ва ўзганиш, жадал суратларда ривожланиши ва тараққиёт сари ўсишига бош омил бўла олади. Айниқса бугунги кунда мижозларнинг ҳамда халқнинг банкларга бўлган ишончи ва қизиқиши ортади. Исломий банкларнинг иши асосида фаолият бошланса халқимиз учун қандай хизматлар тақдим қилинади.\nБиринчи навбатда ҳалол молиявий пул айланма хизматлари, Фойзсиз (Рибо) дан ҳоли бўлган ишончли шериклик муомаласи. “Муробаҳа, Музораба, Мушорака, Истисно ва Ижара” фойдаларидан дароматлар олиш хизматларидир. Буларнинг барчасида ўзига яраша шариат тамоилларига асосланган бўлиб, ҳар икки тамонни рози қиладиган шарт шароитлари бор. Бу ҳизматлар хақида батафсил келгуси мақолаларимизда чуқурроқ ўрганиш билан танишиб чиқамиз.\nБугунги кунда жаҳон бозори иқтисодий мумолилалар ичида исломий молия ва банк тизимининг нуфузи жудда ҳам юқорилаб кетган. Шу ўринда бу банкларнинг тармоқлари ҳам йилдан йил сайин кенгайиб фолият турлари ҳам кўпайиб хизмат кўрсатиш бўйича етук ўринларни эгаллаб келмоқда. Ислом банклари асосан мусулмон давлатларда эътиқоди ислом дийни ривожланган юртларда юқори савияда ўсиб бормоқда. Ўз навбатида уларнинг кенгайиш дойираси ҳамон давом этмоқда. Уларнинг кўп йиллик тажрибаларига асосан ҳамда етук мутахассис ходим кадирларининг фикрича Ўзбекистонга Ислом банкларининг кириб келиши уларнинг ҳизматларидан ҳалқнинг фойдаланиши бошқа давлатлардан кўра икки баробар ўсишини айтишади. Чунки юртимизда тадбиркорлик мухити юқори даражада ривожлангани ва алоҳида эътибор қаратилишидадир. Бугун аксарият тадбиркорларимизни қийнаётган масала ҳам шундадир. Хусусий мулкчиликни шакиллантиришда ҳалол (рибо) дан холи бўлган молиявий ислоҳот эвазига иш бошлаши, янги иш бошловчининг ҳам ва банкларнинг ҳам тўллиқ ривожланишига ҳисса қўшади.\nЧунки Аллоҳ таоло айтади: “Бас ўлчовни тўғри ўлчанглар ва камайтиргувчилардан бўлманглар. Ва тўғри тарозу ила тортинг. Одамларнинг нарсаларини камайтириб берманг. Ер юзида турли бузғунчиликлар қилманг” – деб, марҳамат қилади. (Шуаро сураси 181-183 оятлар). Ҳар бир тадбиркор юксалса, ривожланса, албатта элган мададкор бўлади. Бунинг учун уни илк янги ташкил топган вақтида банкларнинг исломий ислоҳотлар билан молиявий кўмак ва ёрдам бериши кўзланган мақсадларнинг натижаси мева беришидадир.\nСўзимизнинг якунида ҳулоса ўрнида шуни айтишимиз мумкинки нима қилсак ҳам ҳалолдан ризқ топмоқ фарздир. Фарз Аллоҳ таолонинг буюрган буйруғи, ижросини таъминлаш банданинг қатий вазифасидир. Банда буюрилган кўрсатма асосида ҳаётини тузута олса, Аллоҳнинг вадаси шуки “Аллоҳга ва Расулига итоат этинг. Шоядки раҳм қилинсангиз” умидимиз битта у ҳам бўлса ўзининг соясидан бошқа соя йўқ бўлган кунда раҳм қилинишлигимиздир. Булранинг ҳаммасига банданинг чин иҳлосдан қилган тавба ва истиғфори, зикри ва дуосининг эвазигадир. Демак юртимизда ҳамон мўминларнинг дуоси ижобат бўлмоқда. Дуоимиз ижобат бўлаётганининг бир нишонаси ҳам айни мана шу “Эзгулик ва ҳалолика йўғирилган, орзулар ила интиқиб кутилган қарор лойиҳаси”нинг мухокамага тақдим қилинишидир. Устозлар айтишади Ибодат ва дуоларингни ижобат бўлаётганини билмоқчи бўлсан “Бу сени ёмонликдан қайтиб яҳшиликка юришингдир” яна айтишади “Сен ноумид бўлмасдан сўрайвер дуоинг ижобат бўлса, бир куни Аллоҳнинг ўзи бу ниятингни амалга ошириш учун подишоҳнинг қалбига солиб қўяди” дейишади.\nАлҳамдулиллоҳ не-не орзу ҳавас ва кўз ёшларимиз билан юртимизда Исломий банклар ёки уларнинг иш фаолияти доирасидаги хизматларни юртимиздаги банклар ҳам кўрсатишини кўп ва ҳоп, Яратгандан сўрайверганимиз учун ижобат бўлиб, Аллоҳнинг ўзи Юртбошимизнинг қалбларига солиб, йил бошидан режаларимизни янгича усулда “Фаол тадбиркорликни ривожлантириш ва Инавацион ғояларни қўллаб қувватлаш йили” деб эълон қилиниши билан ҳар бир соҳада ўзгача янги лойиҳалар устида ишлаш уни амалиётга тадбиқ қилиш самарали усуллардан фойдаланиб, иқтисодий тамондан қўллаб қувватлаш ғояси ҳам, энг олий бош устивор йўналишимиздандир. Шундай экан ушбу қарор лойиҳасини ғоявий шакилланишида ҳизмат қилган барча мутасдди раҳбарларга, қолаверса халқимизнинг ният мақсадига Аллоҳнинг ўзи мадаткор бўлсин.\nЮртбошимизни олижаноб хислатлари ўлароқ олиб бораётган ислоҳотларига янада илҳом бахш этсин. Тез кунларда ушбу қарор лойиҳаси муҳокамадан ўтиб амалга тадбиқ бўлишини ва Юртбошимиз тамонидан тасдиқланиб ҳалқимизнинг ижтимоий муҳтожлигига тақдим қилинса деб, Аллоҳ субханаҳу ва таолонинг ўзидан дуо қилиб қоламиз.\nАссаламу алайкум ва роҳматуллоҳи ва барака атуҳ.\nШожалилов Музаффарҳон Муртазоҳон ўғли\n/ Эъзгулик ва ҳалолика йўғирилган, орзулар ила интиқиб кутилган қарор лойиҳаси


Хорватия президенти Евро-2016’даги мухлисларнинг номақбул ҳаракатлари туфайли шошилинч йиғилиш чақиртирди\n00:31 / 19.06.2016\nХорватия президенти Колинда Грабар-Китарович хорватиялик мухлисларнинг Евро-2016’да Чехия-Хорватия ўйинида уюштирган тартибсизликларини муҳокама қилгани шошилинч йиғилиш чақиртирди. Учрашув 2:2 ҳисоби билан якунланди.\nУчрашув хорватиялик мухлисларнинг безориликлари туфайли ҳисоб Хорватия фойдасига 2:1 бўлаётганда тўхтатилиб қўйилганди. Хорватлар жойлашган трибуналардан майдонга файерлар улоқтирилган. "Жонкуяр" мухлислар бу қилмишлари билан ўз жамоаларига панд бериб қўйдилар: чехлар учрашувга қўшиб берилган вақтда ҳисобни тенглаштира олишди.\nГрабар-Китарович биринчи марта шошилинч йиғилиш чақиришга конституцион ҳуқуқидан фойдаланди. Унда хорват ҳукумати вакиллари спортда безорилик ҳаракатларига нисбатан қонунчиликни кучайтириш бўйича чораларни муҳокама қиладилар.\nМаълум қилинишича, йиғилиш кейинги ҳафта бошида ўтказилади.\nУЕФА Хорватия ва Туркия мухлисларининг номақбул ҳаракатлари туфайли ушбу давлатлар футбол федерацияларига нисбатан интизомий ишлар очди.


Ўзбекистон Республикаси Марказий давлат архивида сақланаётган ҳужжатлардан бири — “Хива хонлиги канцелярияси” ЮНЕСКОнинг “Жаҳон хотираси” дастури рўйхатига киритилди. Бу ҳақда “Халқ сўзи” нашри ёзмоқда.\nМаълумотларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Марказий давлат архиви ўзининг қадимий, бой ва асл тарихий ҳужжатлари билан Марказий Осиё давлатлари архивлари орасида етакчи ўринларни эгаллаб келмоқда. Хусусан, архивда сақланаётган “Хива хонлиги канцелярияси”, “Бухоро Амирлиги Қушбегиси”, “Қўқон хонлиги” каби фондлар узоқ ўтмишни холис ўрганиш ва тадқиқ этишда муҳим ҳамда қимматли манба ҳисобланади.\n“Хива хонлиги архив ҳужжатлари” фонди ҳужжатларининг аслийлиги ва халқаро аҳамиятга эга эканлигини инобатга олган ҳолда, мазкур фондни тўлалигича ЮНЕСКО рўйхатига киритиш бўйича иш олиб борилди. Тегишли материаллар тайёрланиб, ўзбек, рус ва инглиз тилларида аннотациялар билан ЮНЕСКОнинг “Жаҳон хотираси” дастури халқаро рўйхатига киритиш учун тақдим этилди.\nШу масала юзасидан Париж шаҳрида бўлиб ўтган мажлисда номзодномалар кўриб чиқилди. Унда бутун дунё мамлакатларидан 78 та номзоднома мазкур рўйхатга киритилиши учун тавсия этилган эди. “Хива хонлиги канцелярияси” номзодномаси ЮНЕСКО дастури бўйича халқаро қўмита мажлисида учинчи бўлиб эътироф этилиб, халқаро миқёсдаги сертификат билан тақдирланди.


Косметика рекламаси қандай бўлиши керак? - Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш Агентлиги\nҲеч кимга сир эмаски, косметика маҳсулотларининг реклама бозори айниқса интернетнинг ижтимоий тармоқларида тез суръатлар билан ўсиб бормоқда. Булар кучли рақобат шароитида узоқ йиллар давомида харидорлар ишончини қозонган мавжуд бўлган машҳур косметика ва бирмунча таниқли бўлмаган косметика брендлари пайдо бўлмоқда. Реклама ишлаб чиқарувчисининг асосий вазифаси эса маҳсулотни ишлаб чиқаришнинг асосий маркетинг воситаси сифатида мақсадли аудиторияга имкон қадар кўпроқ эришишдир.\nШуни эсда тутиш керакки, реклама хабарларининг мазмуни реклама тўғрисидаги қонун билан тартибга солинади. Рекламанинг ҳар қандай турига қўйиладиган асосий талаб – қонунийлик, аниқлик, ишончлилик рекламалардан фойдаланувчиларга зарар, шунингдек маънавий зарур етказмайдиган шакллар ва воситалардан фойдаланиш ҳисобланади. Мазкур Қонун ноаниқлиги, икки хил маънони аншлатиши, бўрттириб, юбориши, яшириб кетиши натижасида рекламадан фойдаланувчиларни чалғитувчи ёки чалғитиши мумкин бўлган, шахсларга зарар ва маънавий зарар етказиши мумкин бўлган нотўғри рекламани тақиқлайди.\nИнтернет тармоқларида коммуникациянинг муҳим алоқа каналларидан бири сифатида мессенжер гуруҳларининг деярли барчасида косметика бренд маҳсулоти ва унинг ишлаб чиқарувчиси, маҳсулотнинг хусусиятлари ва таркибий қисмлари ҳақида нотўғри маълумотли рекламалар тез-тез учраб туради.\nЎзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳузуридаги Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлигининг Реклама фаолиятини тартибга солиш бошқармаси томонидан ноҳалол рақобат ва ишончсиз рекламалар берилишининг олдини олиш мақсадида мунтазам равишда ўрганишлар амалга оширилмоқда. Шунингдек, истеъмолчилар терига таъсир кўрсатувчи парфюмерия ва косметика маҳсулотларини қўллашдан олдин унинг таркибини ўрганиши ва тиббий маслаҳат олиш муҳимлигини ёддан чиқармасликлари керак. Албатта, кўплаб косметик воситаларини ишлаб чиқарувчилар “профессионал маслаҳат” яъни кадрда оқ халатли шифокор томонидан маҳсулотнинг сеҳрли ва тез таъсир қилувчи натижаларини мақтаб гапириши усулидан фойдаланишади. Аммо шуни ёдда тутиш лозимки, маҳсулотнинг таркиби ва унинг алоҳида компонентларини қабул қилиш аллергик реакцияга олиб келиши мумкин. Шунинг учун биз барчага рекламадаги маҳсулот қадоғидаги ингредиентлар рўйхатини ўқишни унутмасликлари ва “ишон, аммо албатта текшириб кўр” тамойили асосида муносабатда бўлишларини маслаҳат берамиз.\nCategories: Муаммо: мурожаат ва натижа, Реклама фаолияти, Тавсиялар, Янгиликлар 10.06.2021