R S2021-03-30T16:22:51+05:0030 Mart, 2021|Олтин қалам|\nМақолага бежиз бундай сарлавҳа танламадик. Чунки Термиз ҳайвонот боғи узоқ йиллик фаолияти давомида доимий муаммолар гирдобида бўлган.\nДавлат раҳбарининг Сурхондарё вилоятидаги ижтимоий иншоотларнинг йўл-транспорт, муҳандислик-коммуникация тармоқларини ривожлантириш, ҳудуд инфратузилмасини янада яхшилаш, бу борада ечимини кутаётган муаммоларни бартараф этиш бўйича берган аниқ топшириқлари Термиз ҳайвонот боғи фаолиятини ҳам яхшилаш учун катта турки бериб, у тубдан қайта қуриладиган бўлди.\nАфсуски, айни пайтда бу борадаги вазифалар ижросида сусткашликка йўл қўйилмоқда. Нега?!\nДастлаб Термиз ҳайвонот боғи фаолиятига доир айрим маълумотларни келтириб ўтиш жоиз.\nУ 1947 йилнинг 1 май санасида ташкил этилган. Умумий майдони 13 гектардан иборат масканда ҳозир 127 турдаги 791 бош ноёб жонзотлар сақланиб, парвариш қилинмоқда.\nАйтишларича, 1979 йилда «Евровидение»да Термиз ҳайвонот боғи ҳақида фильм намойиш этилгач, ўша вақтдаги республика раҳбарияти бу муассаса фаолиятига алоҳида эътибор қаратган. Шароф Рашидов ўша йили Термизга ташрифи доирасида муассаса раҳбари Худойберди Маҳмудовни ҳузурига чақириб, «Энг яхши ҳайвонот боғи» фильми ҳақидаги таассуротлари билан ўртоқлашади. Фурсатдан фойдаланган боғ раҳбари Термиз ҳайвонот боғини қайта қуришга эҳтиёж борлигини айтади. Шароф Рашидов ҳеч иккиланмай, бу юзасидан Москвадан рухсат олишини, вилоят раҳбарларига эса зарур лойиҳа ҳужжатларини тайёрлаш бўйича топшириқ беради. Кўп ўтмай қурилиш ишлари бошланади, аммо Шароф Рашидовнинг ўлими сабаб у тўхтаб қолади…\nТўғри, сўнгги йилларда Термиз ҳайвонот боғи иш фаолиятини ва унда олиб борилаётган қурилиш ишларининг бажарилишини такомиллаштириш бўйича чора-тадбирлар ишлаб чиқилиб, амалий ишга киришилган.\nВазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 3 июндаги фармойишида Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги Фармонига биноан Термиз ҳайвонот боғи ҳудудида реконструкция ва ободонлаштириш ишлари Инвестиция дастурига киритилгани, унинг бош режаси ҳамда лойиҳа-смета ҳужжатлари ишлаб чиқилгани ва экспертизадан ўтказилгани маълум қилинган. Унга кўра, ҳайвонот боғини қайта қуришга доир умумий қиймати 46 миллиард 482 миллион сўмлик лойиҳа ишлаб чиқилди. Зарур маблағнинг 50 фоизи республика бюджетидан, қолган қисми маҳаллий бюджет маблағлари ҳисобидан қопланиши белгиланган. Бугунги кунга қадар маъмурий ва хўжалик биноларини реконструкция қилиш, бу ерда сақланаётган ҳайвонлар учун зарур шароитлар яратиш ва ободонлаштириш ишларига 26 миллиард сўмга яқин маблағ молиялаштирилган. Аммо йилдан-йилга ўтувчи иншоотни қўшимча молиялаштиришдаги муаммолар сабаб бу борадаги қурилиш ишлари ўлда-жўлда қолиб кетаётир.\nВазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 8 мартдаги «Республика ҳайвонот боғлари инфратузилмасини ва моддий-техника базасини такомиллаштириш, илмий тадқиқот ва селекция фаолиятини ривожлантириш, ҳайвонот боғлари коллекцияси фондини бойитиш ва ўрнини тўлдириш ишларини тизимли ташкил этиш, замонавий ахборот-коммуникация технологияларини кенг қўллаш ва фаол жорий этиш, шунингдек, Ўзбекистон замонавий ҳайвонот боғларини жаҳоннинг етакчи ҳайвонот боғларига айлантириш тўғрисида»ги фармойишида ҳам айни мақсадда бир қатор вазифалар белгиланган.\nЖумладан, ушбу масканга Осиё фили, жирафа, тапир, кенгуру, мовийранг қўй, бегемот, ягуар, леопард, қора қоплон, тимсоҳ каби ҳайвонларни олиб келиш кўзда тутилган. Гарчи, 2020 йилда пандемия сабаб четдан бу тур ҳайвонлар олиб келишнинг имкони бўлмаган бўлса-да, ҳозир ҳам амалий ҳаракатлар кўзга ташланмаяпти. Ҳолбуки, ўтган йилнинг биринчи чорагида Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 8 мартдаги фармойиши ижроси доирасида Тошкент ҳайвонот боғига 24 турдаги 394 бош ва Фарғона ҳайвонот боғига 3 турдаги 3 бош ҳайвонлар Саудия Арабистони, Беларусь, Қозоғистон, Қирғизистон ва Африка давлатларидан олиб келинган.\nБиз юқорида маблағ етишмаслигига урғу бердик. Аммо берилган маблағдан қай даражада унумли фойдаланилган, деган савол туғилиши табиий.\nҚарийб 13 гектарни ташкил этадиган ҳайвонот боғи ҳудуди девор билан ўралган, катта-кичик маъмурий ва хўжалик бинолари, ҳайвонларни ёзги ҳамда қишки мавсумда сақлашга мўлжалланган 50 га яқин иншоотлар бунёд этилганига қарамай, уларнинг бирортаси ҳам боғ маъмурияти томонидан тегишли далолатнома асосида қабул қилинмаган. Нега?\nДемак… Масалан, катта маблағ эвазига муассасадаги ҳайвонлар учун клиниканинг ҳайбатли биноси қурилгану, ичида жиҳози йўқ. Сув минораси бору, ҳудудда сув таъминоти йўқ, ошхона бору… ва ҳоказо.\nТермиз ҳайвонот боғи маъмурияти томонидан юқори турувчи бошқарма, ҳокимлик ва вазирликка йўлланган хатларда қурилиш ишларидаги қатор камчиликлар баён этилган.\nШу ўринда айримларини келтириб ўтамиз: «Қишки ва ёзги маймунхона биносида иситиш тизимини ташкил этиш керак… Яроқсиз электр симлари туфайли тез-тез қисқа туташувлар бўлаётгани учун янгидан монтаж қилиш лозим… Бинонинг том қисмидан чакка ўтиб, девор ва шифт қисмининг сувоқлари кўчиб кетмоқда… Ички хоналарда ҳайвонларнинг сув ичиши, озиқланиши учун идишлар ўрнатиш, ташқи канализация тизимини ер ости канализацияга улаш талаб этилади… Аксарият ҳайвонлар сақланадиган иншоот атрофида ҳимоя тўсиғи ўрнатилмаган. Бу эса томошабинларга катта хавф туғдираётир».\nАлоқа хатларида бу каби ҳар бири алоҳида, 20 дан ортиқ бандда камчиликлар кўрсатиб ўтилган. Уларни ким кўриб чиқади, ким маъмурият додини тинглайди?\nМаълумотларда келтирилган бу камчиликларни кўздан кечириб, мулоҳаза қилинса, лойиҳа ишларида камчиликка йўл қўйилганми, деган савол ҳам ўртага тушади. Агар лойиҳа-сметада кўрсатилганига қурувчи етарли даражада эътибор қаратмаган бўлса, унда ким айбдор, қурувчими ёки бу ишларни назорат қилувчи?!\nЧиндан ҳам, Термиз ҳайвонот боғи ҳудудида қурилиш соҳасида тугалланмаган ишлар талайгина. Иншоотлар қурилиши якунига етказилмаган. Ҳудудда сув таъминоти таъминланмаган. Иккита бурғу қудуқдан биттаси ишлаб турибди, холос. Ободонлаштириш учун зарур бўладиган ёмғирлаш тизими ўрнатилмаган. Чиқинди, ичимлик суви қувурлари кўп тармоқли марказлашган оқова сув тармоғига уланмаган…\n— Термиз ҳайвонот боғининг бугунги қиёфасини кечагиси билан қиёслаб бўлмайди — тамомила ўзгарган, — дейди муассаса директори вазифасини вақтинча бажарувчи Шуҳрат Улашов. — Аммо белгиланган ишлар ниҳоясига етказилмаётгани жамоамиз фаолиятига салбий таъсир кўрсатяпти. Назаримда, лойиҳа-смета ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш, хатоликлар бўлса, тузатиш киритиш лозим, деб ўйлайман. Ҳайвонларни парвариш қилиш ва насл олиш жараёнида маълум бир меъёрлар бор. Шу жиҳатдан олиб қараганда, янги қурилган барча волерларда у ёки бу камчиликлар борлигидан кўз юмиб бўлмайди. Бу бўйича биз юқори турувчи маданият бошқармаси ҳамда вазирликка мурожаат қилганмиз. Қурилиш ишлари бўйича назорат-тафтиш бошқармаси томонидан оптималлаштириш жараёнида бир қанча иншоотлар қурилиш режасидан чиқариб ташланган. Масалан, ҳудуддаги сув ҳавзасини реконструкция қилиш, 2 та дам олиш зонаси ва 100 ўринли автомашиналар тўхташ жойи ҳамда манзарали дарахтларни экиш шулар жумласидан. Яна бир гап. Қурувчиларнинг айтишича, лойиҳада ҳайвонлар учун қуриб битказилган клиника биносини жиҳозлаш кўзда тутилмаган. Ахир жиҳозсиз бинони биз нима қиламиз?\nГарчи, ҳайвонот боғида қурилиш ишлари ҳали тугалланмаган бўлсада, ҳудуддаги манзара киши таъбини хира қилади. Суғориш тизимидаги носозликлар сабаб кўп йиллик дарахтлар ҳам қуриб қолмаса эди, деган хавотир бор. Янги манзарали ёки мевали кўчатларни экиш ҳақида-ку гапирмаса ҳам бўлади. Тугалланмаган қурилишлар, ободонлаштирилмаган ҳудуд, умуман, нохуш умумий манзара хорижий сайёҳларни қўя туринг, маҳаллий аҳолини ҳам ўзига жалб этмаслиги аниқ.\nТермиз ҳайвонот боғига 2020 йилда бюджетдан 1 миллиард 800 миллион сўмдан ортиқ маблағ ажратилган. Бу маблағ жами харажатлар, жумладан, 80 нафарга яқин ишчи-ходимлар ойлик маоши учун сарфланган. Хусусан, ўтган йили ҳайвонларни озиқлантириш учун бюджетдан 590 миллион сўм атрофида маблағ ажратилган. Бу кўпми ёки кам?\n2021 йилда Термиз ҳайвонот боғида сақланаётган ҳайвонлар учун белгиланган озиқ-овқат рациони бўйича 127 тур, жами 791 бош ноёб ҳайвонларни озиқлантириш учун 2 миллиард 693 миллион 288 минг сўм маблағга эҳтиёж бор. Бу фақат ҳайвонларнинг озиқ-овқати учун. Муассасада бюджет тақчиллиги сабаб гўштхўр ҳайвонларга бир ойда 4,5-5 тонна ўрнига 2-2,5 тонна гўшт берилмоқда. Мавжуд вазиятни инобатга олган ҳолда, маъмурият йиртқич ва гўштхўр ҳайвонлар ўрнини ўтхўрларга алмаштириш пайига тушган. Чора йўғида чора изламоқ ҳам керакда!\nТермиз ҳайвонот боғи ҳудудини кўздан кечириш асносида шунга амин бўлдикки, бу ерга кўпроқ тадбиркор ва инвесторларни жалб этиш, умумий овқатланиш ҳамда турли кўнгилочар хизмат кўрсатиш тармоқларини яратиш, замонавий аттракционларни олиб келиб ўрнатиш, шуларнинг ҳисобида бюджетдан ташқари даромад ҳажмини ошириш лозим. Бинобарин, жаҳондаги аксарият ҳайвонот боғларида ўзини-ўзи молиялаштириш имкони бор ва уларда замонавий инфратузилма яратилган.\nМодомики шундай бўлгач, юртимизда туризмни, шу жумладан, ички туризмни жадал ривожлантиришга эътибор қаратилаётган бир пайтда Термиз ҳайвонот боғи фаолиятидан ҳам унумли фойдаланиш, пировардида туризмнинг асосий маршрутига айлантиришнинг даврни ўзи тақозо этмоқда. Умуман, муассасани реконструкция қилиш, ободонлаштириш, уни етакчи ҳайвонот боғига айлантириш жараёнида бирламчи муаммо маблағ етишмаслиги билан боғлиқ экан, масалага шу жиҳатдан эътибор қаратиш лозимдир, эҳтимол. Қурилиш ва лойиҳа ишларидаги камчиликлар бўлса, уни тегишли тартибда ўрганиш мутасаддиларга ҳавола…


Бизни емиргувчи иллатлар ҳақида гапирсам. Бу калимани юз йил олдин Маҳмудхўжа Беҳбудий айтган эди. Мавзуга киришдан олдин аввалги сафар эшитган пластинкани яна тингласак…\nМахтумқули ғазалини Комилжон Отаниëзов қўшиқ қилиб айтяпти. Бу қўшиқни эшитган Ҳиндистон бош вазири Комилжон Отаниëзовга фил совға қилган. Москва зоопаркидаги фил аслида Комилжон акага ҳадя қилинган фил авлоди.\nҚўшиқда ваъдага вафо ҳақида гапирилади. Бунинг тескариси эса хиëнат ва алдов…\nБизни кемиргувчи иллатлардан бири – манманлик. Агар кимдир бозорга паттачи бўлса, бурнидан қурт ëғилади. Золимга айланади. Умуман, зеҳниятда кўрилган нарса шуки, кимки бошлиқ бўлса, қамчисидан қон томади. Қўл остидагилар эса лаганбардорга айланади. Нега шундай? Буни билмайман.\nРасмдаги аëл Эстония президенти Керсти Кальюлайд. У Мюнхендаги конференцияда одамлар орасида ўтирганида танишмадиям. У мажлис залидаги эл қатори оддий ўриндиқда ўтирарди.\nМунозаралар пайтида қўл кўтариб савол бермоқчи бўлди. Мажлис модератори унга қараб, ўзингизни таништиринг, деди. Бу зарифа аëл ўрнидан туриб, «Мен Эстония президентиман», деди. Зални енгил табассум қоплади. Бўлар экан-ку девдай тансоқчилару шотирларсиз юрса ҳам.\nБир пайтлар Ўзбекистон ҳам Эстония ҳам битта давлат аъзоси эдик. СССРдаги 15 республикадан бири эдик. Бугун Эстония Европа Иттифоқи аъзоси ва шенген таркибида. Лекин эстонлар совет даврида мустақиллик учун фаол курашган эди. Балки нияти йўлдош бўлиб шу кунларга етдимикин. Майли, мен учун бу аëл энг гўзал сиëсатчи ва нафосату заковат тажассуми. Қўшиқда айтилгани каби – «одобини, ибосини кўринг…».\nБизни кемиргувчи иллатлардан яна бири – майда ўғирлик. Киноларда бонкани ўмарган ўғрини кўрсам, руҳан бонка эгаси эмас, балки ўғри тарафида бўламан. Аммо ўзи каби қашшоқнинг оғзидаги бир бурда нонини тортиб олган каламушдан нафрат этаман.\nБу воқеа ўтган йил 20 декабрда бўлган экан, бугун айтиб беришди. Россиянинг Челябинск деган олис жойида ишлайдиган ватандошимиз янги йилни бола-чақам билан кутай деб Наманганга келаëтган эди. Тошкент аэропортидаги бер-берлардан омон ўтган бу йигит совға-салом тўла чамадони билан такси кира қилади.\nТаксичи унга «Иккита одамнинг пулини берсангиз, якка ўзингизни олиб кетаман», дейди.\nНаманганга яқинлашган пайтда машина тўхтайди. «Машина бузилди. Орқага ўтиб итарворинг», дейди шўпир мижозга.\nКўнгли тоза ҳамюртимиз шартта тушиб, машинанинг ортидан итаради. Шу пайт багажнигида йигитнинг чамадони, салонда пальтоси турган машина газ бериб мингга қўйиб қочиб кетади.\nИкки кундан кейин ўғри қўлга олинди. Аммо Россиядан Ўзбекистонга меҳмонга келган ҳамюртимизнинг тирриқ бўлган таъби яхшиланмади. Ўғри қамалди. Шартли жазо олиб, яна такси миниб юрибди. Амнистия бўлди, авф қўлланди, деймиз.\nЧиқиб келаëтганлар фариштадай кўринади бизга. Аслида ўғри, каззоб, фирибгар кўпи. Чиқа солиб яна бировни қақшатади. Одатда статистика ҳужжатларидаги ўмарди, ўғирлади, деган сўзлар унча таъсир қилмайди. Аммо биров кўз ëш билан сизга ҳикоя қилса, одамнинг кўнгли чўкар экан. Шу бечора мардикор ўзбекни қақшатиб чамадонини олган ҳам ўзбек. Шу водийнинг боласи. Кошки шу чамадонни ўмаргани билан бойиб битиб кетса экан.\nЯна бу ўғри қўлга олинганида қариндошлари келиб аризани қайтиб ол¸ пайғамбар ҳам кечирган, деб дағдаға қилгани ортиқча бўлган.\ndata-title="РТдан ваъз: Бизни емиргувчи иллатлар ҳақида" data-description="<!-- wp:paragraph --> <p>Бизни емиргувчи иллатлар ҳақида гапирсам. Бу калимани юз йил олдин Маҳмудхўжа Беҳбудий айтган эди. Мавзуга киришдан олдин ..." data-image="https://eltuz.com/wp-content/uploads/2019/03/SnapShot44.jpg" data-url="https://eltuz.com/video/209703/" data-services="facebook,odnoklassniki,twitter,telegram" data-counter="ig">


Ўзбекистон газ шартномасини имзоламаяпти\nБунинг натижасида 2012 йилда Қирғизистоннинг Ўш, Жалолобод ва Боткен вилоятлари аҳолиси газсиз қолиши мумкин.\n2012 йилдан Қирғизистон жануби газсиз қолиши мумкин. Бу борада кеча Қирғизистон энергетика вазирлигида бўлиб ўтган йиғилишда маълум бўлди. Йиғилишда “Қирғизгаз” ширкати раҳбарияти Ўзбекистон газ бўйича шартнома имзоланишини ортга сураётгани билдирди.\n- Ўзбеклар билан кейинги йилга шартнома тузайлик десак, улар музокара олиб бориш учун таклифнома юбормаяпти. “Ўзимиз таклиф қиламиз”, дейишди, кутаяпмиз. Ўзбекистон Қозоғистон эмас, ўзимиз бораверадиган. Ўзбекистонда вазият бошқа. Улар “Мана булар келмоқчи экан, қабул қилайликми, гаплашайликми?” деб раҳбарларидан рухсат олишади,- деди “Қирғизгаз” ширкати директори Турғунбек Кулмурзаев.\nЎзбекистон декабр ойи бошидан бери Қирғизистон жанубига берилувчи газ миқдорини озайтирган ва бунга Ўзбекистонда газ ишлаб чиқариш ҳажми озайгани сабаб бўлаётгани айтилган. Шу йилнинг 24 декабр куни эса Ўзбекистон ўз ҳудудида газ қувирларини таъмирланаётгани сабабли 25 декабрдан бошлаб Қирғизистонга газ берилиши тўхтатилиши тўғрисида телефонограмма жўнатган.\n- Шартнома бўйича бизга соатига беш минг куб метр газ берилиши керак эди. Бироқ сўнги ойда газ хажми бир ярим минг куб метргача камайтирилди. Кечаги кундан эса газ умуман тўхтатилди. Ўзбекитон томони “ Ўзимизда газ ишлаб чиқариш озайиб кетди”, деб маълум қилган. Ҳозир газ йўқлигидан аҳоли электр энергиясини кўп ишлатаяпти. Электр тармоқларига куч келиб, трансформаторлар куйиб кетаяпти. Бу масала ҳукумат даражасида ҳал қилинаётгани айтилаяпти. Бироқ ҳозирча аниқ жавоб бўлмаяпти,- деди Ўш шаҳар ҳокимияти расмийси Урали Рўманов.\nЎшгаз бошқармаси раҳбари Шарип Бураевга кўра, “Ўзтрансгаз” ширкати газ берилиши 27 декбр куни тикланишини маълум қилган.\nҲозирча Ўзбекистон билан газ бўйича ҳукуматлараро музокараларнинг қачон ўтказилиши номаълум бўлиб қолмоқда. Қирғизистон парламенти депутати Жилдиз Жолдошева Ўзбекистон билан музокараларда Қирғизистон ҳам ўз имкониятларидан фойдаланиши керак деган фикрда:\n- Ҳар йили бизнинг ўзбек қўшнилар шундай муомилада бўлишади. Бу масалани шу вақтгача чўзмай, шартномани ёз вақтида, уларга сув керак бўлиб турган пайтда имзолаш керак. Нима учун Ўзбекистон бизнинг ахволимизни тушунишни истамайдию, биз эса нима учун ёзда уларнинг пахтасига сув етмаётганда сув берамиз? - деди Жилдиз Жолдошева.\nҚозоғистондан олинадиган газ билан Қирғизистон шимолидаги Бишкек шаҳри ва 4 та вилоят таъминланган. Қозоқ газини Қирғизистон жанубидаги вилоятларга етказиб бериш учун техник имконият йўқлиги сабаб Ўш, Жалолобод ва Боткен вилоятларига қиммат нархдаги Ўзбекистон гази сотиб олинади.\nРасмий маълумотларга кўра, Қирғизистоннинг жанубий ҳудудлари учун ўзбек гази бугунги кунда 304 доллардан, республиканинг шимолий ҳудудлари учун қозоқ гази 195 доллардан сотиб олинмоқда.\nАйтиб ўтиш лозимки, Қозоғистон Қирғизистонга 195 доллардан ўз газини эмас, Ўзбекистондан сотиб олаётган газининг бир қисмини сотаяпти. Таҳлилчиларга кўра, Қозоғистон Ўзбекистондан олаётган газини Қирғизистонга арзон нархда сотиши Тошкент манфаатларига зид келади. Иккинчидан эса, Қозоғистон ҳам газни арзон баҳода Қирғизистонга сотиб иқтисодий зарар тортмоқда. Таҳлилчилар газ берилишининг қисқартирилиши мана шу сабабларга боғлиқ, деб ҳисоблайдилар.