Friday, 21 June 2013 00:39\nБироқ ушбу икки омил ҳам қатъий белгиланган беҳисоб ўзгарувчан катталикларнинг ўзаро таъсирида юзага келади. Улардан бири – Ернинг Қуёшдан узоқлиги. Агар Ер Қуёшга Венера каби яқин ёки Сатурн каби узоқда бўлганида, Ер ҳаёт учун яроқли ҳарорат режимига эга бўлмаган бўлар эди. Агар Коинот ичидаги ҳарорат шароитларига қарайдиган бўлсак, Ердаги мавжуд оптимал ҳарорат режимининг тасодифан юзага келиши мутлақо мумкин эмас, чунки коинотдаги ҳарорат энг иссиқ юлдузларнинг марказида ақл бовар қилмайдиган миллиардлаб градусга тенг бўлган иссиқликдан мутлоқ нолгача, яъни минус 273 даражагача ўзгариб туриши мумкин. Ушбу улкан ҳарорат спектрида ҳаёт учун яроқли бўлган ҳарорат оралиғи жуда ҳам тор ва бизнинг Еримиз айнан ана шу оралиқда жойлашган. Америкалик геологлар Фрэнк Пресс ва Раймон Сивер Ернинг нозик ҳарорат режимини алоҳида таъкидлаб ўтадилар.\n“Қатъий белгиланган ҳарорат интервалидагина ҳаёт мавжуд бўлиши мумкин... Ушбу иссиқлик интервали Қуёшнинг ҳарорати ва мутлоқ ноль ўртасидаги оралиқда ҳароратнинг мавжуд катталигининг 1 фоизини ташкил этади. Ер айнан ушбу тор 1 фоизлик оралиқ таркибида жойлашган.” (Ф.Пресс, Р.Сивер, “Ер”, - Нью-Йорк: В.Х.Фриман, 1986, 4-бет)\nМазкур ҳарорат оралиғини сақлаш, албатта, Қуёш ва Ер ўртасидаги масофа ҳамда Қуёш таратаётган иссиқлик энергияси билан боғлиқ. Ҳисоб-китобларга қараганда, агар Ерга етиб келувчи Қуёш энергияси миқдори 10 фоизга камайса, у ҳолда Ер усти кўп метр қалинликдаги муз билан қопланар экан. Ушбу миқдор салгина ортган ҳолда эса, Ердаги барча тирик жонзот иссиқликдан куйиб кетади. Ер сайёрасида идеал ҳарорат режимининг тақсимланиши ҳам ҳаёт учун муҳим аҳамиятга эга. Ушбу мувозанатни сақлаш учун алоҳида чоралар кўрилган. Ер айланма ўқи Ер орбитаси текислигига перпендикулярдан ўртача 23 даража 27 минутга оғган бўлиб, бу қутблар ва экватор ўртасида юзага келиши мумкин бўлган кескин ҳарорат тафовутининг олдини олади. Ушбу оғиш градуси бўлмаганида қутблар ва экватор ўртасидаги ҳарорат фарқи бирмунча ошган бўларди. Бу эса ҳаёт учун яроқли атмосфера мавжуд бўлишини хавф остига қўйган бўлур эди.\nИссиқликнинг сайёрада бир маромда тақсимланишига Ернинг ўз ўқи атрофида айланиш тезлигининг юқорилиги ҳам таъсир этади. Сайёрамиз ўз ўқи атрофида атиги 24 соат ичида айланиб чиқади. Шу туфайли кун ва туннинг давомийлиги жуда ҳам қисқа. Натижада, кун ва тун ўртасида ҳарорат фарқи жуда ҳам кичкина.\nЕрнинг ўз ўқи атрофида айланиш тезлигининг аҳамияти Меркурий сайёраси билан мисолни кўриб чиқсак янада тушунарлироқ бўлади. Ушбу сайёра ўз ўқи атрофида жуда ҳам секин айланади, шунинг учун Меркурий сайёрасида кун биздаги бир йилдан ортиқ давом этади. Шу сабабли кун ва тун ўртасидаги ҳароратнинг фарқи ўша жойларда тахминан 1000 даражани ташкил этади. Ҳароратнинг даҳшатли фарқи ҳаётнинг ҳар қандай шакли учун мутлақо тўғри келмайди.\nЕрнинг рельефи ҳам иссиқлик сайёрамизда бир маромда тақсимланишига хизмат қилади. Қутблар ва экватор ўртасида ҳарорат фарқи тахминан 100 даражани ташкил этади. Агар бу каби фарқ Ернинг бирон-бир нотекислик, тепаликлардан холи бўлган сиртида юзага келганда эди, у ҳолда ўша жойда тезлиги 1000 кмсоатгача етиши мумкин бўлган бўронлар қутурган бўлар эди.\nЛекин Ер сирти ҳароратдаги фарқ туфайли юзага келувчи ҳаво массаларининг кучли оқимларини тўсувчи ва секинлаштирувчи кўплаб табиий тўсиқларга эга. Бу тўсиқлар – тоғ тизмаларидир. Бундан ташқари, Ер атмосферасида махсус автоматик тизимлар бўлиб, улар доимо ҳарорат даражасини бошқариб борадилар. Мисол учун, муайян ҳудудда ҳарорат ҳаддан зиёд ортганда, унда сувнинг буғланиши кўпаяди ва булутларнинг массаси ортади. Булутлар эса, ўз навбатида, Қуёш нурларининг бир қисмини қайтариб, ва шу билан бир вақтда ёмғир ёғишини таъминлайдилар. Шу тарзда Ер ва атмосферанинг қуйи қатлами сиртининг янада қизиб кетишининг олди олинади.\nЕР ВАЗНИ ВА УНИНГ ҲИМОЯ ҚОБИҒИ\nЕрда ҳаёт мавжуд бўлишида Қуёшдан узоқ масофада жойлашганлиги, ўз ўқи атрофида айланиш тезлиги ёки сиртининг рельефидан ташқари ушбу сайёранинг катталиги ҳам муҳим ўрин тутади. Агар кичкинагина қиёслаш ўтказсак, осмон жисмлари турли вазнга эга бўлишлари мумкинлигига ишонч ҳосил қиламиз. Масалан, Меркурий Ер вазнининг атиги 8 фоизига эга, бошқа тарафдан Юпитер Ер вазнидан роппа-роса 318 марта оғир.\nАйтингчи, катталиги бўйича бу қадар турли хил бўлган бошқа сайёралар ичида Ернинг катталиги тасодифан, ўз-ўзидан белгиланиши мумкинми? Йўқ! Агар Ер шарининг хусусиятлари ўрганиб чиқилса, сиз билан биз яшаётган осмон жисми энг идеал ўлчамга эга эканлиги маълум бўлади. Америкалик геологлар Пресс ва Сивер бу ҳақда қуйидаги мулоҳазани бирдирганлар:\n“Ер энг оптимал ўлчамларга эга. Агар у кичикроқ бўлганда, унинг тортишиш кучи камайиб, Ер ўзининг атрофида атмосферани ушлаб қолишга ҳам қурби етмаган бўлар эди. Агар у каттароқ бўлганда, бу унинг тортишиш кучи кўпайишига олиб келиб, у атмосферада айрим заҳарли газларни ушлаб турар эди. Бу эса, ўз навбатида, атмосферани ҳаёт учун ҳалокатли қилиб қўяр эди.” (Ф.Пресс, Р.Сивер, “Ер”, - Нью-Йорк, В.Х.Фриман, 1986, 4-б.)\nЕрнинг вазни билан бир қаторда, унинг ички тузилиши ҳам ушбу сайёрада ҳаёт бўлиши имкониятини яратувчи муҳим ғояни ўзида мужассамлаштирган.\nЕр ости унинг ядросигача ўзига хос хусусиятларга эга бўлган турли қатламлардан иборат. Ҳаракатда бўлган қатламлар муҳим магнит майдонини яратади. Биз компас ёрдамида йўналишни аниқлашимиз, шунингдек, бир ўлкадан бошқасига парвоз қилаётган кўчманчи қушларнинг кенгликда мўлжал олиши фақат ана шу магнит майдони туфайлигина мумкиндир.\nБундан ташқари, мазкур магнит майдони атмосферадан ташқарига ҳам чиқиб, бизга коинотдан келиши мумкин бўлган хавфлардан Ерни ҳимояловчи муҳим зирҳ ташкил этади. Коинотда кезиб юрган ўта хавфли космик нурланиш ва метеоритларнинг кўпчилиги Ер атрофидаги ушбу зирҳни ёриб ўта олмайди. Қуёшдаги портлашлар вақтида юзага келувчи плазмали булутлар оқимининг катта қисми мана шу магнит майдони туфайли Ерга келиб туша олмайди. Булутларнинг қолган унча катта бўлмаган қисми ҳаёт учун унча яроқли бўлмаган Ернинг қутбий ҳудудларига йўналтирилади. Қуёш нурланишининг бўлакчалари атмосфера билан тўқнашиб ушбу ҳудудларда мафтункор ёруғлик манзарасини пайдо қилади.\nАгар Ерда ушбу магнит зирҳ бўлмаганида сайёрадаги барча тирик мавжудотлар ҳалокатли космик нурлар билан йўқ қилинган бўлар ва унинг ўзи ҳам умуман бўлмас эди. Бироқ Ер ядроси томонидан юзага келувчи магнит майдони туфайли сайёрамиз мукаммал ҳимоя тизимига эга. Яратгувчи Аллоҳ бу ҳақиқат тўғрисида бизга Қуръони Каримда эслатиб ўтади.\nБиз осмонни қулаб тушмайдиган том қилиб қўйдик. Улар (мушриклар) эса (осмондаги ой, қуёш, юлдуз каби Аллоҳнинг қудратини кўрсатиб турган аломатлардан юз ўгирувчилардир. (Қуръони Карим, 21:32).\nЕр ҳаёт учун оптимал ҳарорат, зарур ўлчамлар ва барча тирик мавжудотларни ҳимояловчи махсус зирҳга эга. Лекин буларнинг ҳаммаси ҳам Ерда ҳаёт бўлиши учун етарли эмас. Бошқа ўта муҳим шарт – бу атмосферанинг тузилишидир.\nФантастик фильмлар базан одамларни чалғитади. Мисол учун, кўпинча фильмларда қуйидаги сюжет кўрсатилади, гўёки узоқ сайёрага етиб борган астронавтлар сиртга чиқишдан аввал атмосферанинг нафас олиш учун яроқлилигини текширадилар. Агар кемадаги компьютерлар ижобий натижани кўрсатсалар, у ҳолда бирон-бир ҳимоя воситасига эҳтиёж йўқ. Бу каби сценарий одамлар ўзлари учун яроқли атмосферани осон ва тасодифан топа оладилар деган тасаввур ҳосил қилади.\nБироқ, агар биз космик кемаларда коинот қаърига йўл олсак, Ердан бошқа ҳеч қаерда инсон учун яроқли атмосферани топа олмаган бўлар эдик. Чунки сайёрамиз атмосфераси ҳаёт учун зарур бўлган муҳим шароитлар бирлашмасидан ҳосил бўлган газларнинг ғаройиб қоришмасидан иборатдир. Ва ушбу атмосферадан ҳаттоки унчалик катта бўлмаган масофага узоқлашилганда ҳам ҳимоя скафандрларисиз тирик қолиш мумкин эмас.\nЕр атмосфераси 77 фоиз азот, 21 фоиз кислород ва 1 фоиздан карбонад ангидрид гази ва аргондан ташкил топган газлар аралашмасидан иборат. Уларнинг энг муҳими – кислороддир. Фавқулодда комплекс тузилишга эга бўлган тирик жонзотлар, масалан одам, кислороддан ҳаёт фаолияти давомида ҳужайра ичидаги реакциялар ўтиши учун зарур бўлган энергияни олишда фойдаланадилар. Бизнинг ҳаётимиз учун бу қадар муҳим бўлган кислороднинг ҳаво атмосферасидаги миқдори энг мақбул катталикка эга. Таниқли микробиология профессори Майкл Дентон ўзининг бутун дунё илмий доираларида машҳур бўлиб кетган “Табиат тақдири. Биологик қонунлар қандай қилиб Коинот вазифасини белгилайди” китобида бу ҳақда қуйидагиларни ёзади.\n“Бизнинг атмосферамиз унинг таркибида кислород кўпроқ бўлганида ҳаётни таъминлай олармиди? Йўқ! Кислород жуда ҳам реактив элементдир. Ҳозирги вақтда атмосфера таркибида мавжуд кислород миқдори, яъни 21 фоиз, идеал меъёрда бўлиб, унинг кўпайиши ҳаёт хавфсизлигига таҳдид солади. Ушбу миқдорнинг 21 фоиздан қўшимча ҳар 1 фоизга ортиши чақмоқ чаққанда ўрмон ёнғинлари рўй бериши эҳтимолини 70 фоизга оширади. (М.Дентон, “Табиат тақдири”, 121-б.)\nАтмосфера таркибида кислороднинг доимо бўлишига, ўз навбатида айланишининг мукаммал тизими туфайли эришилади. Тирик жонзотлар тўхтовсиз кислород сарфлаб, истеъмол қиладилар ва ўзлари учун зарарли бўлган карбонад ангидрид газини ишлаб чиқарадилар. Ўсимликлар эса тескари жараённи амалга оширадилар ва карбонад ангидрид газини кислородга айлантириб, сайёрадаги барча жонзотлар яшашини таъминлайдилар.\nЎсимликлар ҳар кеча-кундузда миллиардлаб тонна кислород ишлаб чиқариб, уни атмосферага чиқариб ташлайдилар. Агар ушбу мавжудотларнинг икки тури, яъни ўсимликлар ва тирик жонзотлар бир хил жараённи амалга оширганларида, Ер жуда қисқа фурсатда яшаш учун умуман яроқсиз бўлиб қолган бўлар эди.\nМисол учун, ўсимликлар ҳам, тирик жонзотлар ҳам кислород ишлаб чиқарганларида, атмосфера қисқа вақт ичида ёнувчанлик хусусиятига эга бўлиб қоларди ва ҳаттоки кичкинагина учқун ҳам улкан ёнғинлар келтириб чиқарар эди. Бошқа тарафдан, агар ўсимликлар ҳам, ҳайвонлар ҳам фақат карбонад ангидрид ишлаб чиқарганда, бу атмосферадаги кислород заҳиралари тез орада камайиб кетишига ва муайян вақт ўтгандан сўнг барча тирик жонзотлар оммавий равишда бўғилиб қирилиб кетишига олиб келган бўлар эди.\nБироқ, жамики мавжудотнинг мутаносиблиги шу қадар муккаммал яратилганки, атмосферадаги кислород миқдори ҳаёт учун идеал нисбатга эга. Бенуқсон йўлга қўйилган доимий мувозанат яна бир бор Яратгувчимизнинг чексиз билими, донолиги ва қудратини намойиш қилмоқда. Бу яратгувчи – Аллоҳ Таоло, осмон ва ер худоси. Қуръони Каримнинг оятларидан бирида Аллоҳ одамларни ушбу ҳақиқат устида фикр юритишга чақиради.\nАллоҳ осмонлар ва ердаги барча нарсаларни сизларга бўйсундириб қўйганини ва сизларга барча зоҳирий ва ботиний (яъни моддий-маънавий) неъматларини комил қилиб берганини кўрмадингларми?! (Қуръони Карим, 31:20)\nНафас олишдаги мутаносиблик. Ҳаётимизнинг ҳар бир дақиқасида биз нафас оламиз. Биз ўпкамизга ҳавони оламиз ва шу заҳотиёқ уни қайтариб чиқарамиз. Буни шу қадар кўп марта қиламизки, буни оддий нормал ҳолат деб ҳисоблаймиз. Аслида нафас олиш жуда мураккаб жараёндир. Организмимиз тизими шундай йўлга қўйилганки, биз нафас олганимизда бу ҳақда ўйламаймиз ҳам. Биз нафас олганимизда кислород нафас олиш йўллари орқали ўпкамиздаги 300 миллионга яқин бўлган жуда ҳам кичкина пуфакчаларга кириб боради. Тўр сифатида ушбу пуфакчаларни қоплаб турувчи қон юрадиган капиллярлар шу заҳотиёқ ўзига кислородни тортиб олиб, шу билан бир вақтда истеъмол қилиб бўлинган маҳсулот – карбонад ангидрид газини чиқариб ташлайдилар. Ярим сониядан ҳам оз давом этадиган ушбу жараён туфайли биз тоза ҳавони ўзимизга оламиз ва шу заҳотиёқ ифлосланган ҳолда уни қайтариб чиқарамиз.\nИнсон ўпкасида мавжуд бўлган 300 миллион альвиаляр пуфакчалар ўпканинг ҳаво билан контактининг максимал майдонини таъминлаш учун зарурдир. Бу ўринда яна бир муҳим жиҳатга ҳам эътибор бериш лозим – ўпка ичидаги пуфакчаларнинг, уларга олиб борувчи каналларнинг торлиги нафас олинувчи кислород миқдорини ошириш учун ишлаб чиқилган ғаройиб муҳандислик лойиҳасидир. Лекин бу лойиҳани яна бир муҳим мажбурий шарти бор – бу ҳавонинг зичлиги, оқувчанлик хусусияти ва босими шундай параметрларга эга бўлиши керакки, у тор каналлар бўйлаб эркин ҳаракатлана оладиган бўлгандагина амалга ошириб бўлади.\nБуни яна бир мисолда тушунтириш мумкин. Шприцга сувни тортиб олиш унчалик қийин иш эмас, лекин худди ўша шприцга асални тортиб олишга уриниб кўрсак, бу вазифа бажариб бўлмайдиган эканига ишонч ҳосил қиламиз. Чунки асалнинг оқувчанлиги сувникидан паст, зичлиги эса юқори.\nШундай қилиб, атмосферанинг зичлиги, оқувчанлиги, босими ва бошқа хусусиятларида жуда ҳам кичик ўзгаришлар рўй берса, у ҳолда тирик жонзотларнинг нафас олиши шприцга асални тортиб олишдек қийин жараёнга айланади. Биз бунга эътибор ҳам бермай енгил нафас оламиз. Ушбу енгилликни таъминловчи омиллар – бу атмосферанинг хусусиятлари ва унинг ўзига хос параметрларидир.\nМолекуляр биология профессори Майкл Дентон ушбу ғаройиб ҳодисани қуйидагича шарҳлайди.\nАгар ҳавонинг зичлиги ёки ҳаракатсизлиги озгина юқорироқ бўлганида, у ҳолда ҳавонинг қаршилиги жуда катта бўлиб кетар эди, ва нафас олиш тизими лойиҳасини тузишнинг иложи бўлмас эди... Атмосфера босимларининг “ҳаёт учун яроқли” эҳтимоли бор рақамли катталигини кислород концентрациясининг бўлиши мумкин бўлган параметрларига солиштирар эканмиз биз жуда ҳам чекланган оралиққа дуч келамиз. Бундай кичик оралиқда ҳаёт учун зарур бўлган кўплаб шароитларни амалга ошириш, шунингдек, атмосферанинг ушбу оралиқда бўлиши ақл бовар қилмайдиган уйғунлик ва ҳисобдир. М.Дентон, “Табиат тақдири”, 128-б.\nАтмосферанинг сон характеристикалари нафақат сиз билан бизнинг нафас олишимиз учун, балки мовий сайёра худди шундай мовий бўлиб қолиши учун муҳим аҳамиятга эга. Агар атмосфера босими ўзининг одатдаги кўрсаткичининг бешдан бир қисмига камайса, бу океанлар сиртидан сув буғланишининг ортишига олиб келади. Атмосферада сув буғининг жуда ҳам кўп концентрацияси Ерга иссиқхона эффектини берадики, бу сайёрамизда ҳарорат ҳаддан зиёд кўтарилиб кетишига олиб келади.\nАгар атмосфера босими ўзининг одатдаги меъёрини атиги икки мартага оширса, у ҳолда атмосферадаги сув буғи даражаси кескин камайиб кетади ва ер сатҳининг деярли ҳаммаси жазирама чўлга айланади.\nУшбу мақола давомида сиз танишган мисоллар Ернинг ҳар бир хусусияти ҳаёт учун атайин яратилганлигидан далолат беради. Биз бу ерда ҳикоя қилганларимизнинг бари Ерда яратилган бенуқсон, мукаммал тизимларнинг кичик бир заррачасигина холос. Биз сайёрамизни қанчалик синчковлик билан ўрганар эканмиз, кўз ўнгимизда унинг тузилишининг ғаройиб хусусиятлари шунчалик намоён бўлаверади.\nАмерикалик таниқли астроном Хью Росс ўзининг “Яратгувчи ва Коинот” номли китобида ерда мавжуд бўлган ва унда ҳаёт кечириш имконияти яратаётган ғаройиб тизим мувозанатларининг фақат айримларини қайд этиб ўтади.\nЕрнинг тортишиш кучи\nАгар ушбу куч кўпроқ бўлганда, у ҳолда Ернинг атмосфераси ўзида кўп миқдорда аммиак ва метанни тўплаб оларди, бу эса барча жонзотлар ҳаёт кечириши имкониятини йўққа чиқарар эди.\nАгар у камроқ бўлганда, Ер атмосфераси жуда кўп миқдорда сув йўқотарди ва бу ҳолда ҳам ҳаёт кечириш мумкин бўлмас эди.\nЕр қобиғининг қалинлиги\nАгар ушбу кўрсатгич сал каттароқ бўлганда, атмосферадан ер қобиғига жуда кўп миқдорда кислород ўтган бўлар эди. Агар у сал камроқ бўлганда эса, бу вулқонлар фаоллигининг кескин ошишига олиб келар, натижада ҳаёт кечиришнинг иложи бўлмай қолар эди.\nЕрнинг ўз ўқи атрофида айланиш тезлиги\nАгар бу тезлик камроқ бўлганда, тундаги ва кундузги ҳарорат ўртасидаги фарқ жуда ҳам катта бўлар эди. Агар у кўпроқ бўлса, атмосфера шамолларининг тезлиги жуда ҳам юқори бўлиб, тўхтовсиз бўрон ва сув тошқинлари ҳаёт кечириш имкониятини йўққа чиқаради.\nОзон қатламининг қалинлиги\nУ сал қалинроқ бўлганда, ер сиртининг ҳарорати кескин камайган бўлар эди. Агар у сал камроқ бўлганда, Ер сирти қизиб кетар, бундан ташқари Қуёшдан келувчи зарарли ультрабинафша нурланиш олдида Ер мутлақо ҳимоясиз қолган бўлур эди.\nУ сал каттароқ бўлса: бу ҳаёт учун хавфли бўлган ҳалокатли, вайрон қилувчи доимий ер силкинишларини келтириб чиқарган бўлар эди.\nАгар у пастроқ бўлса: океан тубидаги озиқлантирувчи моддалар сув билан аралаша олмас эдилар, бу эса океан ва денгизлардаги тирик организмлар ва, табиийки, сайёрамиздаги барча тирик жонзотлар ҳаёти учун салбий оқибатларга олиб келган бўлар эди.\nЕрдаги ҳаётнинг ғаройиб мувозанатини кўрсатувчи биз аввалроқ айтиб ўтган мисоллардан айримлари ҳам бизга коинот тасодифан пайдо бўлган деб уқтирувчи материализм улкан муболаға эканлигини яна бир бор кўрсатмоқда.\nФан томонидан аниқланган фактлар далолат беришича, Коинот ва Ердаги ҳаёт Яратгувчи Аллоҳ Таолонинг ғояси билан яратилган. Инсон учун фақат мана шу ҳақиқат хусусида фикрлаш ва инсоннинг ўзини ҳам, Ердаги ҳаётни ҳам яратган Аллоҳга шукур қилиш қолади, холос.\nҚуръоннинг оятларидан бирида Парвардигори олам бизга – инсонларга мурожаат қилади.\nАллоҳ сизлар учун Ерни қароргоҳ, осмонни том қилиб қўйган ва сизларга сурат-шакл бериб, суратларингизни гўзал қилган ҳамда сизларни ҳалол-пок нарсалардан ризқлантирган зотдир. Мана шу Аллоҳ Парвардигорингиздир. Бас, барча одамларнинг Парвардигори бўлмиш Аллоҳ баракотли - буюкдир. (Қуръони Карим, 40:64)\nMore in this category: Ислом нуқтаи назарида телегония »


Россия Мисрдан бошқа йўналишларда ҳам парвозларни таъқиқлаши мумкин - 19.11.2015, Sputnik Ўзбекистон\nРоссия Мисрдан бошқа йўналишларда ҳам парвозларни таъқиқлаши мумкин\nРоссия ҳукумати раҳбари, бундай бўлмаслигига умид билдирди. 19.11.2015, Sputnik Ўзбекистон\n18:05 19.11.2015 (янгиланди: 18:09 19.11.2015)\n© Sputnik / Максим Блинов / Фотобанкка ўтишAirbus A321 самолёти осмонга кўтарилмоқда\nРоссия ҳукумати раҳбари, бундай бўлмаслигига умид билдирди.\nТОШКЕНТ, 19 ноя — Sputnik. Россия бош вазири Дмитрий Медведев Россия Мисрдан бошқа мамлакатларга парвозлар ташкил қилишга чек қўйиши мумкин, лекин унинг ўзи ҳам бундай бўлмаслигига умидвор.\nҲукумат раҳбари, дунё тажрибасида, давлатлар ўз фуқароларига айрим мамлакатларга саёҳат қилмасликни маслаҳат бериш ҳоллар кўп учрайди.\n“Биз маълум бир шариоитда, бошқа йўналиш ва бошқа мамлакатларга ҳам парвозларни таъқиқлаб қўйиш масаласини кўриб чиқишимиз мумкин, лекин ҳозирча бундай бўлмайди, умид қиламизки келажакда ҳам”, — деди у.\nМедведевнинг сўзларига қараганда, буларнинг ҳаммаси хавфсизлик нуқтаи назаридан қилинади. Парвозларни тўхтатиш учун аниқ сабаблар керак. “Агар фуқаро ўз хохиши билан ушбу мамлакатларга келса – бу унинг шахсий иши. Биз албатта бутунлай таъқиқлаб қўя олмаймиз”, — деди бош вазир.


Ўзбекистон Бош вазири Қирғизистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари билан учрашув бўлиб ўтди\n27 Avgust 14:31 Сиёсат\nБОШ ВАЗИР ВАЗИР ТОШКЕНТ ЎРИНБОСАР\nҚирғизистон Бош вазирининг ўринбосари Акрам Мадумаров ташриф билан Тошкентга келди ва у эрда Ўзбекистон Бош вазири Абдулла Арипов билан учрашди, деб хабар қилди ҳукумат девони матбуот хизмати 26-август куни.\nУчрашувда Арипов икки давлат ўртасида қатор йуналишларда ўзаро манфаатли ҳамкорлик ривожланиб бораётганини таъкидлади.\nУнга кўра, икки давлат раҳбарларининг сиёсий иродаси туфайли икки томонлама муносабатларнинг сўнгги йилларида улкан ўзгаришлар юз берди.\n«Барча даражаларда фаол мулоқот олиб борилади. Ўзаро товар айирбошлашда сезиларли ўсиш кузатилмоқда, сармоявий ҳамкорлик кенгаймоқда, маданий алоқалар мустаҳкамланмоқда », – деди Ўзбекистон ҳукумати раҳбари.\nИСМИ директори ўзбек ва тожик халқларининг яқинлигини таъкидлади\nЎз навбатида, Мадумаров меҳмондўстлик ва самимий қабул учун миннатдорлик билдирди.\nСуҳбат давомида у икки томонлама ҳамкорликни янада ривожлантириш, ўзаро алоқаларнинг турли соҳаларида икки томонлама муносабатларни чуқурлаштиришга катта аҳамият беришини таъкидлади.\n«Халқларимизни узоқ йиллик дўстлик ва яхши қўшничилик бир-бирига боғлаб туради. Бизнинг вазифамиз дўстона муносабатларни, ўзаро манфаатли ҳамкорликни мустаҳкамлаш, иқтисодий ривожланиш учун мавжуд салоҳиятдан фойдаланиш, икки мамлакат қардош халқлари манфаати учун чегара масалаларини ҳал қилишни давом эттиришдир», – деди Мадумаров.\nТомонлар икки томонлама ҳамкорликнинг долзарб масалалари бўйича фикр алмашдилар, икки мамлакат ҳукумат делегацияларининг қирғиз-ўзбек давлат чегарасини делимитация ва демаркация қилиш бўйича самарали ишларининг муҳимлигини таъкидладилар.\nШунингдек, мамлакатлар ўртасидаги савдо-иқтисодий, маданий-гуманитар ва чегара соҳасидаги ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинди.\nПокистон ҳукумати Афғонистоннинг янги ҳукуматини тан олиши мумкин\nЎзбекистон ташқи ишлар вазирининг ўринбосари Варшавадаги ЕХҲТ вакили билан учрашди\nЮНЕСКО Берунийнинг 1050 йиллигини нишонлашда иштирок этади\nЎзбекистон ЕХҲТ кузатувчиларини таклиф қилди


Titiz "Storm" тозалик учун тўплам TP-667\nMahsulot sonini ko’rsating 1 dona - 325 000 so’m 2 dona - 647 500 so’m 3 dona - 970 000 so’m 4 dona - 1 292 500 so’m 5 dona - 1 615 000 so’m 6 dona - 1 937 500 so’m 7 dona - 2 260 000 so’m 8 dona - 2 582 500 so’m 9 dona - 2 905 000 so’m 10 dona - 3 227 500 so’m 11 dona - 3 550 000 so’m 12 dona - 3 872 500 so’m 13 dona - 4 195 000 so’m 14 dona - 4 517 500 so’m 15 dona - 4 840 000 so’m\nУшбу тўплам ишлатиш уун жуда қулай бўлиб, ўзида челак ва тозалаш учун мўлжалланган чўткадан иборат. Юмшоқ ва мустахкам қилиб ишланган ушлачик тозалаш жараёнида уй бекларининг қўллари толиқмаслиги учун мўлжалланган. Сиқиш тизими чўтканинг тез ва осон қуришини таъминлайди. У 180 градусга айлана олгани туфайли тозалашда қийинчилик туғдирадиган жойларга осон етиб боради. Блоклаш тизими ҳам мавжуд. Қулай қилиб ишланган ушлагичи қуруқ ва хўл қўл билан ушланганда ҳам ноқулайлик хиссини туғдирмайди.


Ҳилола Ғаффорова2021-04-20T10:14:29+05:0020 Aprel, 2021|Матбуот|\nҲилола ҒАФФОРОВАнинг ижодий ишлари\n«Ҳаётимизда муҳим ўзгаришлар юз бермоқда…»\nПрезидент Шавкат Мирзиёев маҳал-лабай тизимида йўлга қўйилган ислоҳотларнинг одамлар ҳаётидаги ифодасини кўриш, навбатдаги режаларни белгилаш, қишлоқ хўжалиги ва саноат корхоналари фаолияти билан танишиш мақсадида 12 декабрь куни Хоразм вилоятига келди.Ташриф доирасида туманимиздаги янги ишга туширилган “Yantex Invest” корхонасида бўлиб, газлама ишлаб чиқариш лойиҳаси билан танишди.\nКорхона иш бошлаган бино кўп йиллар қаровсиз ҳолда, фойдаланилмасдан келган. Президентимиз Ш.Мирзиёев Хоразмга 2017 йилги ташрифи чоғида бу ерда салоҳиятли инвесторларни жалб қилган ҳолда ишлаб чиқаришни йўлга қўйиб, аҳолини иш билан таъминлаш юзасидан топшириқлар берган эдилар.\nШундан сўнг “Асакабанк” томонидан унинг юз фоизлик улуши сотиб олинди. Ўткан икки ярим йил ичида қурилиш таъмирлаш ишлари жадал олиб борилиб, ниҳоясига етказилди. Россиянинг Иваново областида йигирма беш йилдан буён текс-тиль корхоналари таъсисчиси бўлиб келаётган сармоядорлар билан музокараларга киришилди. Инвестор танловига мувофиқ пахтани чуқур қайта ишлаш орқали газлама ишлаб чиқарила бошланди. Лойиҳанинг умумий қиймати 16,1 миллион доллар бўлиб, у шу йилнинг сентябрь ойида ишга туширилди. Швецария, Бельгия, Германия, Франция, Хитой давлатларидан келтирилган тўқув дастгоҳлари ўрнатилди. Айни пайтда бу ерда олтмиш нафар хотин-қиз меҳнат қилмоқда. Яна 40 нафари корхонанинг ўзида ташкил этилган ўқув марказида россиялик мутахассислардан касб сирларини ўрганмоқдалар.\nКорхона йилига 12 миллион метр газлама, 600 минг комплект чойшаб ишлаб чиқариш, 6 миллион долларлик маҳсулотни экспорт қилиш салоҳиятига эга. У тўлиқ қувват билан ишлаганда уч юз эллик киши иш билан банд бўлади.\n– “Yantex Invest” МЧЖда замонавий калава ўраш, тўқиш, тикиш машиналари ўрнатилган. Улар ёрдамида эни 240-270 см. бўлган матолар ишлаб чиқарилади. Зарур хом ашё вилоятнинг ўзида мавжуд.\nЛойиҳанинг афзалликларидан бири, энг сўнгги моделдаги ускуналардан фойдаланилаётганидир. Бу рақобатбардош ва сифатли маҳсулот тайёрлаш имконини беради. Келажакда ишлаб чиқаришнинг янги йўналишларини жорий этишни режалаштирганмиз, – дейди корхона раҳбари Баҳодир Мустакимов биз билан суҳбатда.\nИш икки сменада ташкил этилган. Ходимлар икки маҳал озиқ-овқат билан таъминланган. Бепул тиббий хизмат кўрсатилмоқда.\n– Касбим тикувчилик. Корхона иш бошлаган кундан шу ердаман. Уйим яқин бўлганидан келиб кетишимда муаммо йўқ. Ойлик маошим, яратилган шарт-шароитлар менга маъқул. Энг қувонарлиси, доимий даромадга эга бўлганим,- дейди остоналик Малоҳат Рўзметова.\n– Яқиндагина иш бошлаган бўлсам-да, бу ердаги ҳар бир инсон, ҳар бир ускуна мен учун қадрли. Вазифам электрик-инжинер. Туманимиздаги катта меҳнат жамоаларидан бирида ишлаётганимдан хурсандман. Тенгдошларим ҳаётида муҳим ўзгаришлар юз берди. Бундай хайрли янгиланишлар давомли бўлиб, халқимизнинг турмуш фаровонлиги тобора юксалиб бораверади,- дейди қувонч билан Жалоладдин Ҳасанов.\n«Янгиариқ овози» газетасининг 26 декабрь 2020 йил 23-сон\nСаломатлик посбонлари – давр қаҳрамонлари\n8 ноябрь куни мамлакатимиз тиббиёт ходимлари ўз касб байрамларини нишонлайдилар\nМамнунлик балққан нигоҳлар\nИнсон ҳаётда, албатта, бошқаларнинг кўмагига эҳтиёж сезади. Аксарият ҳолларда шифокорлар ҳузурига бориб, улардан мадад сўрашимизга тўғри келади. Иссиқ жон, деб беҳуда айтишмаган, у дардсиз бўлмайди. Соғайиб, оёққа туришингизда бор маҳоратини, билимини ишга солган оқ халатли нажодкорни бир умр эслаб қоласиз. Миннатдорлик ҳисси қалбингизни эгаллайди. Учратиб қолганингизда раҳматингизни яна бир бор изҳор қиласиз.\nТиббиёт ходимлари байрами арафасида Қўриқтом қишлоқ врачлик пункти биносига ташриф буюрдим. Мени очиқ чеҳра билан қаршилаган жамоа аъзоларининг кўзларига қараб мамнуниятимни нигоҳларимга жамладим. Барчасини яхши танийман. Уларнинг ширин муомаласи зарур пайтда менга дори-дармондан ҳам кўпроқ наф келтирган эди.\nТизимда олиб борилаётган ислоҳотлар ўз самарасини бермоқда. Муаммо ва камчиликлар бартараф этилиб, хизмат сифати ортиб, таъминот яхшиланмоқда. Фуқароларга қулайлик яратиш мақсадида янгиликлар жорий этилмоқда. Масалан, ҚВПлар қайта жиҳозланиб, зарур ускуналар ўрнатилди. Аниқ ташҳис қўйиш ва даволаш имкониятлари кенгайди.\nҚишлоқда яшовчи аҳоли сони 12778 нафарни ташкил этади. Якка-ёлғиз яшовчилар, парваришга муҳтожлар, ногиронлиги бўлганлар, кам таъминланганлар, меҳнат фахрийларига махсус рўйхат асосида алоҳида тиббий хизмат кўрсатилади. Ўн олти нафар ҳамшира Ширшоли, Қўриқтом, Янгиер, Пўрсанг маҳалласи ҳудудида яшовчи аҳолининг саломатлиги учун масъул.\n– Бир хафта олдин соғлигимдан шикоят қилиб шу ерга келган эдим. Шифокорлар барча таҳлилларни ўтказиб, ташҳис қўйишди. Тавсияларига кўра кундузги бўлимда шу ернинг ўзида муолажа оляпман. Ўзимни яхши хис қила бошладим. Бунинг учун шифокор ва ҳамширалардан жуда хурсандман.\nХизматлар пуллик эмас. Фақат баъзи дори-дармонларни ўз ҳисобимиздан сотиб олишимиз мумкин. Хоналар озода ва ёруғ, – дейди Эрназарова Анагул\nМуассаса йигирма тўрт соат тинимсиз ишлайди. Якшанба кунлари ҳам навбатчи врач, ҳамширалар иш жой-ларида. Аёллар, эркаклар, болалар учун алоҳида хоналар ажратилиб, ҳар ой тиббий кўрикдан ўтувчиларга малакали хизмат кўрсатилмоқда. Шунингдек, хомиладор аёллар, оила қуриш истагида бўлган ёшларга тиббий маслахат соатлари белгиланган. Шифокорлар уларга психологик тавсиялар бериш баробарида соғлом турмуш тарзига риоя этиш қоидаларини ҳам тушунтириб бормоқдалар.\nШифокорнинг эътибори, меҳри улардан интиқлик билан яхши сўз кутаётган беморларга куч ва умид бағишлаши ўз-ўзидан аён. У масъулиятни чуқур ҳис қилиб, вазифасини маромига етказиб адо этиши шарт. Айни ҳақиқатни ҳеч унутмайдиган соҳа фидойиларининг ҳар бир куни қаҳрамонлик. Фаррух Авезов, Умида Отаназарова, Зеваржон Саидметова, Муҳаббат Бобожонова, Санамжон Олламова, Ўткир Жуманиёзов, Муҳайё Жуманиёзова, Шуҳрат Ўриновлар касбга садоқати туфайли каттаг ҳурмат-эътибор қозонганлар.\n– Ҳар қандай вазиятда ўзинга, иродангга таян, деган тушунчани ақлимга сингдириб олганман. Беморнинг кайфияти ёмон, руҳи тушкун бўлиши мумкин. Баъзан шу сабабдан қўпол гапирадиганлар ҳам учрайди. Аммо, бу мени асло ранжитмайди. Уларга кулиб жавоб қайтаришга одатланганман. Касбиимизнинг алоҳида жиҳатларидан бири, муҳим қоидаси шу деб биламан. Хасталикдан фориғ бўлганларнинг юзидаги қувончни кўрар эканман, машаққатли дамларни бир зумда унутаман. Бу менинг ҳаёт тарзимга айланган, – дейди ҳамшира Насиба Болтаева.\nҲаётимизда мураккаб жараёнлар кечаётган бир пайтда дардимизга малҳам излаётган шифокорларга қанча таҳсин айтсак, шунча кам. Улар инсон ҳаёти учун жавобгар, буни қалбдан ҳис қилиб меҳнат қилмоқдалар. Елкасидан босиб турган масъулият юки доим хушёр, сергак, иродали бўлишга ундайди. Оромидан кечиб, ўзини эзгу амалга бағишлаган шифокорларга қўлингиз дард кўрмасин, деймиз. Байрамингиз қутлуғ бўлсин!\n«Янгиариқ овози» газетасининг 7 ноябрь 2020 йил 19-сон\nМеҳр кўнгил шифоси\nЖасоратлилик қўрқмаслик эмас, қўрқиб туриб, ўз вазифасини бажаришдир. Бирор мушкул юмушнинг уддасидан чиқаман, дея аҳд қилиш жасурлик, аслида. Бунинг учун қалбда хоҳиш ва матонатни ҳис қилиш кифоя. Шу куч сизни ижобий натижалар, улкан марралар сари етаклайди. Жонкуяр, фидойилиги туфайли айни ҳақиқатни яна бир бор исботлаган замондошларимиздан бири – Дилдора Абдуллаева. У тиббиёт соҳасида 25 йилдан бери фаолият юритиб келмоқда.\n1996 йилда Тошкент тиббиёт олийгоҳини юқумли касалликлар шифокори мутахассислиги бўйича тамомлаган. Ҳозирда туман тиббиёт бирлашмаси кўп тармоқли поликлиника маркази қошидаги психологик ва ижтимоий ёрдам кўрсатиш хонаси врачи. У билан суҳбатимиз шундай бошланди:\n– Зиммамдаги масъулият катта. Бир кунда йигирма тўрт соат бўлса, ҳаммасини ишга сарф қилишга тўғри келади, баъзан. Чунки кўпинча бу оддий фаолият бўлмай, балки ҳаёт-мамот масаласига айланиши мумкин. Энг муҳими, ҳар қандай вазиятга доимо тайёр туриш ёки аксинча тушкун, ғамгин ҳолатдан тез чиқиб кетиш талаб этилади. Кўпчилик инсонлар шифокор фақат дори-дармон, тиббий муолажа орқалигина ёрдам кўрсата олади, деган фикрда юради. Аслида эса у аввало ўз руҳиятини назорат қила олиши, хуш муомаласи билан ҳар қандай дардни чекинтиришга қодир. Беморлар билан мулоқотга киришар эканман, ана шу қоидага амал қиламан. ҳар бир мижоз кайфиятига мослашаман. Бундай ёндашув доимо яхши натижа берган.\n– Бир вақтнинг ўзида ҳам она, ҳам рафиқа, ҳам намунали мутахассис бўлиш осон эмас. Сезилиб турибдики, сиз ҳеч қачон бу борада муаммога дуч келмагансиз. Аммо ҳозирги пандемия шароитида одамлар кўпроқ ўз жонини ўйлашга мажбур бўлишмоқда. Сиз қандай қилиб ҳаёт билан хаёлни уйғунлаштирмоқдасиз?\n– Ишдаги қийинчиликларни билимларимга асосланиб енгиб ўтаман. 2018 йилда яшаб турган уйимиз техник носозлик туфайли ёниб кетди. Деворларгача нураб, кул бўлди. Мен шунда ҳам умид билан келажакка боқдим. Ўзимни йўқотиб кўймаганимдан ҳайрон бўлган яқинларим ва ҳамкасбларим сен ҳеч уйи ёнган кишига ўхшамайсан, деб кўп айтишди. Барчасига жавобим бир хил бўлган – синовларда синиш эмас, тобланиш керак, деганман. Бу кўргуликни хотиржамлик билан қабул қилганимиз учунми кўрган зиёнларимизнинг ўрнини тезда қоплашга киришдик. Яқинда янги иморат тикладик. Кўчиб кириш арафасидамиз.\nПандемия ҳақида тўхталадиган бўлсам ҳам фикрим шу – ҳаммаси ўз қўлимизда. 16 апрелда Боғот туман юқумли касаллик-лар бўлимида 14 кун давомида касалликга чалинган беморларни даволаш гуруҳида бўлдим. Оғир аҳволга тушганларнинг аксариятида ваҳима ҳуружини сездим. Бунда менга вазминлик қўл келди. Муолажа билан бирга психологик машғулотларни ҳам олиб бордим. 11 май куни гуруҳимиз билан бизни Хонқа санатория дам олиш масканига карантинга жўнатишди. Иккинчи нав-бат 13 июнда бошланиб, 28 июлда тугади. Шу муддат – икки навбат давомида белгиланган тартибда жами олтмиш икки миллион сўм миқдорида мукофот пули олдим. Ҳозир ҳам қатъий иш жараёнидамиз. Ҳисоблаб кўрсам тўрт ой мобайнида 20 кунгина уйда бўлибман. Аммо ҳеч қандай афсусланмайман. Зарур пайтда беморларга саломатлик ва табассум улаша олганимдан мамнунман.\n– Инсон ўзи кўрган меҳрнигина ўзгаларга муносиб етказа олади, деган фикр бор. Бу ҳақиқатга қанчалик яқин?\n– Айнан шундай. Мен шифокорлар оиласида туғилганман. Отам – Жуманазар Абдуллаев, онам – Ширин Рустамова ҳам шу соҳада узоқ йил ишлаганлар. Уларни биринчи устозларим деб бемалол айта оламан. Кейинроқ бу рўйхатдан мен учун жуда ҳурматли инсонлар – Абдураҳим Мадраҳимов, Бердибой Солаев, Даврон Нуруллаев, Рустам Юсуповлар жой олганлар. Уларнинг эътибори, муҳаббати туфайли танилдим. Шогирдларим Муҳаббат Абдуллаева, Ирода Юсуповаларга билганларимни ўргатдим. Бундан қувонаман.\nБу дунёга қачон келиб, қачон кетиш одамзоднинг ўзига боғлиқ эмас. Қисматни танлай олмаймиз. Аммо қай тарзда умр кечириш ўзимизнинг ихтиёримизда. Оғир беморларда шундай бир ҳолатни кузатганман. Улар қийналадилар. Борлиқ ва йўқлик орасида турганликларини биладилар. Ҳар бир нафаси ҳаёт учун кураш эканлигини сезадилар. Умидвор тикиладилар. Тепасида ноиложликдан қийналиб ўтирган сизни – шифокорни кўрадилар. Кўзларини юмадилар. Икки дунёингиз бир бўлиб киприкларингизни ювиб ерга тўкилади ўша пайтда. Кутасиз ва ўзингизга қараб турган нигоҳларни пайқайсиз. Биласиз, бу бемор дунёга қайтиб келди. Сизнинг юрагингиз севинчга, ўзингиздан, касбингиздан розилик, мамнунлик, ифтихор, юзлаб дард-манд қалбларга шифо бўлган инсоний меҳрга тўлиб тошади.\nҲилола ҒАФФОРОВА суҳбатлашди.\n«Янгиариқ овози» газетасининг 29 август 2020 йил 15-сон\nОрзулар ортидан югуриб\nҲаёт баъзан тўфон, баъзан сокин денгиз каби. Унинг яна тубсиз жарликларию, бепоён лолазорлари бор. Бир қарасам, Қуёшнинг чиқиши мўъжизадек, юлдузларга термулиб, олам ажойиботларини кашф этиб ҳеч тугатиб бўлмаслиги ҳақида ўйлайман. Ўтмишимга қараб умримни сарҳисоб қилар эканман, борлиқнинг мен англаб-англолмаган сиру синоатлари адоқсизлигини тушунаман. Чексиз чалкашликлардан теран ҳақиқат яралади – бор саволларнинг ечимию, калитини қўлимга тутқазади у. У сўз, буюк сўз – инсонийлик. Бани одам шу чўққига кўтарила олса, албатта, тириклигидан бир ҳикмат қолдиради, келгувчиларга. Менинг қаҳрамоним Роҳатжон Абдиримова ўзи танлаган, севган таълим соҳасида ўттиз беш йил заҳмат чекди. Катта меҳр қозонгани, эътибор топгани бунинг сийлови бўлди.\n2006 йил 11-ИМИни тугатиб, Ажиниёз номидаги Нукус педогогика институтининг ўзбек-тили ва адабиёти факультетига ҳужжат топширдим. Аммо тест синовларида етарли бални тўплай олмадим. Хуллас уйга қайтиб келдим. Синг-лим 11-синфда ўқирди. Қўшимча машғулотларга қатнай бошлаганди. Ота-онам менинг ҳам боришимни исташди. Ўзимдан кичкиналар орасида ўтиришга уялдим. Рад этдим. Бундан хабар топган устоз ёнларига чақириб, шундай деганлар:\n– Билимга интилиш – мақсад бўлиши керак. Бирор олийгоҳга кириш ёки кирмаслик билан ундан воз кечилмайди. Сен қутлуғ йўлдасан. Бу қанчалик машаққат эканлигини тушунишинг керак. Ҳозир бошқа нарсаларга хаёлингни чалғитсанг, манзилни йўқотасан. Эртадан машғулотларга кечикмай кел.\nЎзбек тили ва адабиёти билан бирга тарих, инглиз тили курсларига ҳам қайтадан қатнай бошладим. Яна институтга ҳужжат топширдим. Натижаси эса…\nТалаба бўлиш менга насиб этмади. Уйга келсам, ўша гап. Дарсларингни такрорлайсан, дейишди. Бу сафар кайфиятим анча ёмон эди. Чунки икки марта омадим чопмади. Кўнглим совигандай бўлди. Шундай кунларнинг бирида устоз қўнғироқ қилиб, тест синови ҳақида сўраб қолди. Жавобим салбий бўлгач, яна ёнига чақирди. Машғулот ўтаётган эканлар. Саломлашиб, ўтиришга рухсат сўрадим. Устоз бирданига мавзуни эълон қилди. Мени тўғри давранинг ўртасига таклиф қилди:\n– Бугунги мавзуни Ҳилола тушунтириб беради, – дея ўз жойига бориб, жимгина кузатиб ўтирди. Аввал ҳайратландим. Кейин юрагимни ҳаяжон чулғади. Устоз эса: икки йиллик тажрибанг бор, қани бошла, дегандай маъноли нигоҳ ташлаб қўйдилар. Машғулотни тугатдим. Ҳамма кетиб бўлгунча кутдим. Устоз бирор сўз айтармикан, деган ҳадик билан пастга қараганча, индамай ўтирдим. У дафтарига нималарнидир ёзарди. Бироз вақт ўтгач, гап бошлади ва қўлидаги қоғозни менга узатди.\n– Уйингга боргач ўқиб чиқар-сан. Талабалик пайтимда ёзган шеърим.\nШеърни ҳозир сўзма-сўз эслол-масам-да, маъноси ёдимда. Орзу ҳақида эди у.\nКўп вақтгача устознинг нега бундай қилганини ўйлаб юрдим. Билсам, у мени ўзим севган оламга етаклаш орқали ниятларимга эришишга ундаган экан. Шундан кейин кўнглимдаги хижилликлар ювилиб кетди. Астойдил ҳаракат қилдим ва учинчи уринишда талабалар қаторидан ўрин эгалладим. Хурсандчилигимни ҳам устозим билан баҳам кўрдим. У инсон мендан ҳам кўпроқ қувон-дилар.\nУстознинг биргина ўзбек тили ва адабиёти йўналишида уч юздан ортиқ шогирди бор. Ундан сабоқ олган, ўқишни бошқа соҳалар бўйича давом қилдирганлар – шифокор, юрист, журналист, педогог, муҳандислар қанча. Олим бўлиб етишганлари ҳам кўп.\nРоҳатжон Абдиримова 1959 йилда Хива шаҳрида туғилган. 1981 йилда Хоразм давлат педогогика институтини ўзбек тили ва адабиёти фани ўқитувчиси йўналиши бўйича тамомлаган. Фаолиятини туманимиздаги 22-мактабда умумий ўрта таълим мактабида бошлаган. Кейин Қори Ниёзий номли мактабда, 11-ИМИда, Янгиариқ саноат иқтисодиёт касб-ҳунар коллежида давом эттирган.\nУ ҳақда ҳамкасби Саодатжон Қозоқова шундай дейди:\n– Роҳатжон изланувчан, билимли, ўз касбини жон-дилдан севувчи ўқитувчи. Ижодкорлик ва интизом энг биринчи фазилати, десам янглишмайман. Матбуотда долзарб мавзудаги мақолалари билан тез-тез чиқиб турарди. Уларни мунтазам ўқиб, кузатиб борганман. Маҳорати, ўз услубига эга эканлиги туфайли барчанинг эътиборига тушган. 1992 йилда Қори Ниёзий номидаги мактабга директорликка тайинландим. Ишга киришишим биланоқ Роҳатжонни бу ерга таклиф қилдим. Бир жамоада салкам ўн йил ишладик. Меҳнатсеварлиги, фидойилиги боис бошқалардан ажралиб турарди. Хамкасблари, шогирдлари билан тез тил топиша оларди. Дарсларни шундай мазмунли ва эсда қоларли ташкил этардики, унинг фанидан уч баҳо олган ўқувчи топилмасди. Самарали фаолияти боис Маҳмуд аз-Замахшарий номидаги лицейга ишга чақиришди. Жамоамиз билан бунга рози бўлмадик. Бир йилдан сўнг, ундан сабоқ олишни истаб туманимизнинг турли қишлоқларидан келаётган ўқувчилар сони кўпайгач, рухсат бердик.\nШу ўринда турмуш ўртоғи Илҳомжон Полвонов хусусида алоҳида айтишим керак. Роҳатжоннинг ютуқларида унинг хизматлари катта. Севимли иши билан шуғулланишига уйда ҳам шароит яратиб берган. Доим қўллаб-қувватлаб келган. Роҳатжон оилада намунали она. Фарзандларини элга нафи тегадиган, ўқимишли қилиб камолга етказди. Ўғиллари Мансурбек ва Мардонбек ҳарбий йўналишда тиббиёт ходими, Муроджон ички ишлар соҳасида ишлайди. Қизи Юлдузхон Урганч давлат университетининг учинчи босқич талабаси. Келинлари – Дилафруз, Зулайҳо, Дилноза ўқитувчи.\nУстоз ҳозир пенсияда.\n– Шогирдларимнинг ҳаммасини эслайман. Хўжаназар Ёқубов, Умаржон Гуммиев, Қудрат Бекжонов, Дилрабо Жуматова, Сардор Машарипов, Умида Гуммиева, Муҳаббат Абдуллаева… Улар ҳамиша фаол. Қўлга киритган муваффақиятларидан қувонаман. Ўзимдан мамнун бўламан, касбим билан фахрланман, – дейди у.\n– Мен ўқитувчиман, илмсевар ўғил-қизларнинг интилишларини кўриб, севинчим ортади. Зеро, уларнинг ўткир тафаккур, юксак маънавият эгаси бўлиб етишишида ҳиссам борлигидан ғурурланаман. Севимли касбим ҳаётимнинг бир бўлагига айланган. Изланишлардан чарчамайман, балки ғайрат-шижоатим ортиб, ҳаракат қилавераман. Ёшлик йилларимдан бери ана шу иштиёқни бир зумга йўқотмаганман. Бу ҳам бўлса, устоз сабоқлари самараси, – дейди Жамила Абдуллаева.\nИнсон қалбига йўл фақат меҳр-муҳаббат орқали. Кимдаки ана шу тоза туйғу ва чексиз қудрат бор экан, уни ардоқловчилар, ҳурмат қилувчилар беҳисоб. Қалби эзгуликларга, нигоҳи тилакларга тўла яхши одамнинг яқини, дўст-қадрдони бўлиш ҳамма учун ёқимлидир. Роҳатжон Абдиримова минглаб чуқур билим, ўткир зеҳн, теран тафаккур, ёрқин истеъдод эгаларини атрофига тўплай олган.\nАқл-заковат денгизларда сузгувчи кемаларни яратди, самоларда учиш учун тайёралар ясади, тоғларни забт этди, саҳролар кечиб, дунё кезди. Инсон нима қилса-да, орзулари ортидан қувишдан тўхтамай, югуришдан бир он тинмай яшаб келмоқда. Унинг ҳаёти ҳали неча минг асрлар шундай кечади. Замонлар силсиласида шунчаки яшаб ўтмайди, ихтиролар қилади, яралади, яратади. Илоҳим шундай бўлсин. Мангу шундай бўлсин. Бузмасин, йўқотмасин. Шуларни хаёлдан ўтказдим. Ўз қалбим ўзимга хитоб қилди:\n– Сен бундан-да яхши, бундан-да мазмунли, олий ҳодисаларга гувоҳ бўласан. Чунки иродаси мустаҳкам, маслаҳатлари самимий улуғ устозлар мактабида таҳсил олдинг. Маънавиятинг, маърифатинг шунга элтади…\nЭҳтиром ила тилга олганим Роҳатжон Абдиримова биз шогирдлар тафаккури, онгу шуури, юрагига яхшилик ниҳолини ўтқазган. У баракали ҳосил беришидан умидвормиз. Устоздай машҳурлик ва манзурлик барчамизга насиб этсин.\n«Янгиариқ овози» газетасининг 20 август 2020 йил 14-сон\nУмр мазмунини меҳнатдан ахтарган деҳқоннинг ҳар куни бир имтиҳон. У машаққатдан қочмайди. Енгилликка юз бурмайди. Меҳри, қалб қўри, пешона тери билан ризқ-насиба ундирада ва бошқаларга улашади.\nҚармишлик Баҳодир Рўзметов ана шундай узоқни кўзлаб иш қиладиган инсон. Ўзига ажратиб берилган 26,3 гектар майдонда мана бир йилга яқинлашибдики, бетиним югур-югурда. У бу ерда боғ яратмоқчи. Яратганда ҳам бошқаларникидан фарқ қилувчи, замонавий, сердаромад, ҳосилдор боғ яратиб, нафақат Ўзбекистонга дунёга донг таратмоқчи. Бу осон қўлга киритилмаслигини у жуда яхши билади. Энг аввало, ўрнатиладиган ниҳолнинг навига эътибор қаратиш лозим. Тупроқ ва иқлим шароитига мосми, экспортбопми, рақобатбардошми?\nБаҳодир ака илм одами. Бу масалалар, уларнинг ечими унга яхши таниш. Ҳамиша янгиликка интилиб яшаганидан у фаннинг турли йўналишларида шуғулланиб кўрган, ниҳоятда кенг ва чуқур тасаввурга эга.\nҲуллас, у бир тўхтамга келгач, Туркиядан ўрик, шафтоли, олхўри кўчатларини келтиришга қарор қилди. Мақсад амалга ошди. Ҳозир йигирма икки гектар майдонда ниҳоллар кўкка бўй чўзиб турибди. Бутун эътибор парваришга қаратилган.\nТашкил этилаётган боғ ўрни бундан 25-30 йиллар муқаддам тўқайзор бўлган. Кейинроқ пахта, полиз экинлари етиштирилган ва бир муддат ўз ҳолига ташлаб қўйилган. Шу боис тупроқ унумдорлиги камайиб кетган. Бегона ўт босган далани қайта жонлантириш учун ишни илмий асосда йўлга қўйиш талаб этилмоқда. Шунчаки ўроқ, кетмон кўтариб юриб бирор натижага эришиш қийин.\n– Инновацион услубларни қўллашни ният қилдик. Айниқса, томчилатиб суғоришни жорий этдик. Бу намлик узоқ сақланишини таъминлайди. Тежамкор ва фойдаси катта технология. Асосий вазифани техника бажаради, – дейди иш бошқарувчи Ҳусан Рўзметов.\n– Болалигим шу қишлоқда кўча чангитиб ўтган. Тенгдошларим қатори ўқувчилик давримдан далада тер тўкканман. Улғайгач, олийгоҳда таҳсил олдим. Тупроқ унумдорлигини ошириш бўйича илмий иш ҳам қилганман. Боғдорчиликка қизиқишим ўша пайтлар уйғонган.\nИнсоннинг эзгу амали тилга олиниши қанчалик ёқимли. Орзуим шунга эришиш аслида. Бошлаган ишимнинг натижасидан кўнглим тўқ. Бу ўт босган жойда нима ҳам унарди, деган сўзларни кўп эшитдим. Аммо, ўтган-кетганнинг гапига эмас, ўз қалбимга қулоқ тутишни маъқул кўрдим. Бор илмим, тажрибамни бир мақсадга қаратганман. Фарзандларимнинг кўмаги, ишончи менга куч-ғайрат бағишлайди, – дейди хўжалик раҳбари Баҳодир Рўзметов.\nСахий заминимизда етиштирилган мевалар юртимиздан узоқларда ҳам машҳур. Улар ўз таъми, шифобахш хусусиятлари туфайли севиб истеъмол қилинади. “Bahodir and sons” хўжалиги майдонларида кўзни қувнатиб баравж ривожланаётган ниҳоллар вақт етиб ҳосилга кирганда хориж бозорлари расталаридан ўрин эгаллаб, серқуёш ўлкамиз боғбони номини оламга танитишига ишонамиз. Ана шу кунларда бу ерга қайта ташриф буюриб, олтиндай тобланиб пишган ноз-неъматлардан татиб кўрамиз.\n«Янгиариқ овози» газетасининг 12 июнь 2020 йил 10-сон\nO'rtacha baholar 2.1 / 5. Baholaganlar soni: 8


СИЁСИЙ ПАРТИЯНИНГ ТАЪСИР КУЧИ - Ўзбекистон овози газетаси\nСИЁСИЙ ПАРТИЯНИНГ ТАЪСИР КУЧИ\nошишида қуйи бўғин ташаббускорлиги муҳим ўрин тутади\nСиёсий партия Дастури, унинг олдида турган вазифалар қай даражада бажарилиши кўп жиҳатдан бошланғич ташкилотлар фаоллигига боғлиқ. Бунинг учун қуйи бўғинда салоҳиятли, изланувчан, сиёсий-ҳуқуқий билими юқори етакчилар сафини кенгайтириш, уларнинг тажрибасини мунтазам ошириб бориш зарур. Чунки давр сиёсий партиялар олдига жиддий ва масъулиятли вазифалар қўйди. Уларни самарали бажаришда бошланғич ташкилотлар ҳал қилувчи аҳамиятга эга.\nЎзХДП Тошкент шаҳар кенгаши Фуқаролик жамияти шаклланишини мониторинг қилиш мустақил институти Тошкент шаҳар ҳудудий бўлинмаси билан ҳамкорликда «Сиёсий партия бошланғич ташкилотларининг самарали фаолиятини таъминлаш масалалари» мавзусида ўтказган семинар-тренингда шу ҳақда фикр алмашилди.\nПартия кенгашлари ва депутатларнинг бошланғич ташкилотлар билан ишлаш тартибини янада такомиллаштириш бўйича амалий таклифлари илгари сурилди.\nДониёр АЮПОВ, Фуқаролик жамияти шаклланишини мониторинг қилиш мустақил институти Тошкент шаҳар ҳудудий бўлинмаси раҳбари:\n— Ҳар бир сиёсий партия салоҳиятини қуйи бўғин белгилайди. Партия ўз дастурий мақсадларига эришиши, жамият ҳаётида таъсир кучига эга бўлиши учун унинг имкониятларидан самарали фойдаланиш зарур. Электорат билан боғлиқ ижтимоий-иқтисодий масалаларни ўрганишда бошланғич партия ташкилотларини нафақат ташаббускорликка ундаш, балки уларни қўллаб-қувватлаш, фаоллик кўрсатишдан манфаатдорлигини ошириш зарур, деб ўйлайман.\nУчқун ШОЙИМҚУЛОВ, ЎзХДП Тошкент шаҳар кенгаши раиси, халқ депутатлари шаҳар Кенгашидаги депутатлик гуруҳи раҳбари:\n— Ҳудудий партия ташкилотлари ва депутатларнинг қуйи бўғин билан ишлашга муносабатини янгилаш олдимиздаги муҳим вазифа ҳисобланади. Аҳоли орасига чуқур кириб бориш, ижтимоий масалалар юзасидан ҳаётий таклифлар тайёрлашда бу муҳим аҳамиятга эга.\nБугун шаҳар партия кенгашига 1331 та бошланғич ташкилот бирлашган. Олмазор, Миробод, Юнусобод ва Сергели туман партия кенгашлари бошланғич ташкилотлар билан фаол ишлаш борасида ибрат кўрсатиб келаяпти. Аммо, Яккасарой туман, «Ёшлик» талабалар шаҳарчаси партия кенгаши бошланғич ташкилотлар фаолиятини кучайтиришга етарли эътибор бермаяпти, бу масъулиятли вазифага юзаки қарамоқда. Улардаги совуққонлик қуйиларга ҳам кўчган, БПТ етакчиларида ташаббускорлик ва ташкилотчилик етишмайди. Айрим БПТда йил давомида партия аъзоларининг сиёсий-ҳуқуқий билими, фаоллигини оширишга қаратилган тадбирлар деярли ўтказилмаган.\nАйрим ҳолларда бошланғич ташкилотларда тадбирлар номигагина ташкил этилади. Уларда ҳаётий масалалар муҳокама қилинмайди. Ижтимоий долзарб мавзуларда учрашув ва давра суҳбатлари ўтказилмаяпти. Хўш, бу камчиликларнинг сабаби нимада? Бу ҳақда партия ташкилотлари етакчилари жиддий ўйлаб кўриши зарур.\nПартия кенгашлари билан алоқаси деярли узилиб қолган қуйи бўғинлар ҳам йўқ эмас. Бунинг асосий сабаби — туман ва шаҳар кенгашларининг сусткашлиги, бошланғич ташкилотлар билан ишлашга масъулият билан ёндашмаётганида. Фақат бошланғич ташкилот тузиш билан партия кенгаши зиммасидаги вазифа адо этилмайди. БПТ ишлаши, электоратга фойдаси тегиши керак. Бунинг учун юқори партия кенгашлари бошланғич ташкилотлар фаолиятини доим таҳлил қилиб бориши, уларга яқиндан ёрдам кўрсатиши, тавсиялар бериб бориши лозим.\nНодира ШАРИПОВА, Олмазор туманидаги ҳудудий партия ташкилоти етакчиси:\n— Маълумки, бошланғич ташкилотлар фаолиятидаги устувор вазифалардан бири — аъзолар, тарафдорлар, электоратнинг ижтимоий-сиёсий фаоллигини оширишдан иборат. Сиёсий ва фуқаролик маърифати тизимида олиб борилаётган ишларда биринчи галда шунга эътибор бераяпмиз. Маҳалламизда 40 дан ортиқ ЎзХДП аъзоси бор. Сиёсий ўқувларда уларнинг иштирокини таъминлаш, эркин мулоқот тарзидаги учрашувларни кўпроқ ўтказиш, аъзоларнинг фикрларини тинглаш ҳамда муҳокама этишга кенг ўрин бераяпмиз. Энг муҳими, бу одамларимизда ислоҳотлар тақдирига дахлдорлик туйғуси мустаҳкамланишига хизмат қилмоқда.\nЙиғилиш сўнггида таъкидландики, бошланғич ташкилотларни фаоллаштириш учун уларнинг масъулияти ва манфаатдорлигини ошириш, бу борада изчил механизм ишлаб чиқиш зарур. Ижтимоий-иқтисодий долзарб масалалардаги йиғилишларни қуйи бўғинда кўпроқ ўтказиш бўйича тегишли режа ишлаб чиқилди.


“Вест Хэм” йирик ҳисобда мағлуб бўлган учрашувида рекорд ўрнатди\n4 декабрь, 2016, 13:25\nКеча Англия премьер-лигасининг 14-турида ўзига ҳос Лондон дербиси бўлиб ўтди. Аниқроғи “Вест Хэм” ўз майдонида ҳамшаҳари “Арсенал”ни қабул қилди. Учрашувда "тўпчилар" йирик – 1:5 ҳисобида ғалаба қозонишди.\nЭътиборлиси, учрашувни томоша қилиш учун стадионга 56 980 ишқибоз ташриф буюрди. Бу “Вест Хэм” клуби учун ўзига ҳос рекорд ҳисобланади. Боиси, аввал тарихда “Вест Хэм”нинг уй учрашувига бу қадар кўп томошабин ташриф буюрмаган.\nЭслатиб ўтамиз, “Вес Хэм” ёзда “Болейн Граунд” ўйингоҳидан Лондондаги Олимпия стадионига кўчиб ўтган эди.


ЎзА - Сурхондарё вилоятида аскарлар қасамёд қабул қилди\nСурхондарё вилоятида аскарлар қасамёд қабул қилди\n20.03.2017 16:56 Чоп этиш версияси\nЖануби-ғарбий махсус ҳарбий округига қарашли Сурхондарё вилоятидаги ҳарбий қисмлардан бирида муддатли ҳарбий хизматни ўташ учун келган аскарларнинг тантанали қасамёд қабул қилиш маросими бўлиб ўтди.\nУнда офицер ва сержантлар, давлат ва жамоат ташкилотлари вакиллари, муддатли ҳарбий хизматга чақирилган аскарларнинг ота-оналари иштирок этди.\nПодполковник В.Дадажонов, “Нуроний” жамғармаси Жарқўрғон тумани бўлими раиси С.Асатуллаев, аскар онаси М.Мадумарова ва бошқалар замонавий қурол-яроғ, техника билан жиҳозланган миллий армиямиз сафларида хизмат қилиш, мамлакатимиз тинчлигини таъминлаш, фаровон ҳаётимизни кўз қорачиғидек асраш ёшларимиз учун нафақат конституциявий бурч, балки юксак шон-шараф ишига айланганини алоҳида таъкидлади.\nМамлакатимизнинг жанубий сарҳадларида муддатли ҳарбий хизматни ўташ учун келган ана шундай ўғлонлардан бири Анвар Абдунабиев Тошкент вилоятининг Пискент туманидан. Ёшлигидан ҳарбий либос кийишни орзу қилган Анвар ўқиб, изланиб, маънавий-жисмоний чиниқди. Пискент маиший хизмат ва тадбиркорлик касб-ҳунар коллежини тугатиб, муддатли ҳарбий хизматга тайёргарлик кўрди. Унинг аскарлар ҳаётидаги энг шарафли воқеа – тантанали ҳарбий қасамёд қабул қилиш маросимида иштирок этган ота-онасининг қувончи чексиз.\n– Конституциявий бурчимни ўтаб бўлгач, олий ҳарбий таълим муассасаларидан бирида ўқиб, Ватанимиз тинчлиги, оилаларимиз осойишталиги йўлида хизматни давом эттирмоқчиман, – дейди А.Абдунабиев. – Бугун қабул қилган ҳарбий қасамёдимга бир умр содиқ қоламан.\nҲарбий қисмда аскарларнинг ўз бурчини юксак даражада ўташи учун зарур қулайлик яратилган. Бой китоб фондига эга кутубхона, спорт майдончалари, спорт зали аскарлар ихтиёрида. Ўқув-тактик машғулотлар замонавий усулда амалга оширилади.\n– Ўғлим келажакда моҳир таржимон бўлишни орзу қилади, – дейди Андижон вилоятининг Бўз туманидан муддатли ҳарбий хизматга чақирилган оддий аскар Шоҳруҳбек Қодировнинг отаси Зуҳриддин Тожибоев. – Шу мақсадда инглиз тилини ўрганди. Ватанимиз тинчлиги, юртимиз ободлиги ва фарзандларимиз камолоти йўлида чексиз ғамхўрлик кўрсатаётган Президентимиздан миннатдормиз.\nТадбирда аскарларни жасоратга ундовчи шеърлар ўқилди. Тинчлик, Ватан ва обод турмушни мадҳ этувчи куй-қўшиқлар янгради.


Европанинг яна бир расмийси Тошкентга келади\nЕвропада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилотининг амалдаги раиси, Финляндия ташқи ишлар вазири Александр Стабб 2–5 июнь кунлари Марказий Осиё давлатларига сафар қилади.\nТашкилот матбуот котиби Соня Йининг билдиришича, ЕХҲТ раиси минтақага ташрифи чоғида Тожикистон, Ўзбекистон ва Туркманистон президентлари, ташқи ишлар вазирлари, парламент раислари ва бошқа вакиллар билан учрашади. У 3–4 июнь кунлари Тошкентда бўлади.\n“Жаноб Александр Стаб 2–5 июнь кунлари Тожикистон, Ўзбекистон ва Туркманистонга сафар қилади. Ўзбекистонда у президент, парламент раиси ва ташқи ишлар вазири билан учрашади. Бундан ташқари, унинг фуқаровий жамият вакиллари билан ҳам мулоқотда бўлиши режалаштирилган”, – деди ЕХҲТ вакили.\nСоня Йи ЕХҲТ раисининг Ўзбекистон раҳбарлари билан учрашуви чоғида ташкилотга аъзо давлатлар ўз зиммасига олган мажбуриятларни қандай бажараётгани, инсон ҳуқуқлари, муҳим масалалардан чегара хавфсизлиги, атроф-муҳит хавфсизлиги, минтақавий ҳамкорлик ҳамда барқарорликни мустаҳкамлаш каби масалалар муҳокама этилиши кутилаётганини айтди.\nБундан ташқари, ЕХҲТ раисининг Марказий Осиё давлатлари, жумладан, Ўзбекистонга ташрифи чоғида Афғонистон масаласи ҳам муҳокама қилинади.\n“ЕХҲТ ташқи ишлар вазирлири кенгашининг ўтган йил Мадридда ўтган йиғилишида ташкилотнинг Афғонистондаги фаолиятини кенгайтириш ҳақида қарор қабул қилинган эди. Марказий Осиёга ташрифи чоғида жаноб Стабб уч давлат раҳбарлари билан бу масалани ҳам муҳокама қилиши режаланган”, – деди Соня Йи.\nФинляндия ташқи ишлар вазири Александр Стаббнинг Ўзбекистонга ташрифи ниҳоясида, яъни 4 июнь куни журналистлар учун матбуот анжумани ўтказилиши режалаштирилган.


Бугун Либерия пойтахти Монровияга Американинг тахминан 200 нафар ҳарбийси борди.\nУлар бу мамлакатдаги африкалик тинчлик ўрнатувчи кучларга ëрдам берадилар.\nАйни пайтда¸ исëнчи кучлар пойтахт аҳолисига халқаро гуманитар ëрдам кўрсатилишига имконият яратиш учун Монровия портини тарк этмоқдалар.\nЛиберияда 14 йил давом этган мажоро сабабчиларидан бири президент Чарлз Тэйлор яқинда истеъфо берди ва мамлакатни этди. У Қўшма Штатлар босими натижасида ҳокимиятдан кетишга мажбур бўлганини айтди.


Хуршид Дўстмуҳаммад. Умид гули (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиХуршид Дўстмуҳаммад (1951)Хуршид Дўстмуҳаммад. Умид гули (ҳикоя)\nҲақиқат фикрлар алмашувининг оқибатидир. Фикр фикрга доя. Инсон инсон билан, суҳбату анжуманлар билан тирик, барҳаёт. Балиқнинг ватани уммон бўлгани каби одамнинг ватани – уни тушунган, унинг сўзларига қулоқ тутгувчилар орасиндаги сершавқ машварат онларидадир. Хоссатан, суҳбатдошинг айтқонингни зийрак илғаса, фикр алмашувчилар посангиси тенг келса мунозара мағзи қуюқлашар. Шу қабилда калаванинг йипи топилгани сари сўз сўзга, жумла жумлага, мавзу мавзуга уланади. Ичингда қайнаб-тошаётган дардларингни хумордан чиқароқ тўкасан, сочасан! Билъакс тингламоқ, тўғри уқмоқ қасдидаги инсонлар бўлмаса айтқон сўзларинг зое.\nЎзим англамаган ҳолда кўпда суҳбат мақомидан фойдаланишимнинг боиси шундадир эҳтимол? Драмалар-ку, бош-ояқ суҳбат асносида ёзилмоғи табиий, мундай қарасам, аксаран мақолаларим ҳам суҳбат ёхуд мурожаат тартибинда битилган, ҳа, адашмаяпман, ҳатто шеърларимни айтмайми?!\nХона соҳиби бир-бир одим ташлаб юқори рахи баланд шифтга бўйлашгудай дераза ёнига келди-да, хаёлини банд этган ўй оқимини ҳуркитиб юборишдан эҳтиётлангандек ташқарига маҳзун термилди.\nЎктабр яримламай қишнинг нафаси изғиб қолди. Нонушта пайти йилт этиб борлиқни ёритган қуёш зумда ғойиб бўлди-қўйди. Пешин эди, у қўноққа қайтаётиб бирпас ҳавонинг авзойини кузатиб турди. Осмонни паққос қалин қора булут қоплай бошлаган, ҳавонинг авзойида пиликнинг учича ёруғлик белгиси сезилмас, балки ўзидаги тундлик сиёҳи била дов-дарахт, атроф-жавониб, одамларни-да бош-оёқ бўяшқа бошлаганди.\nАввалига майда ва якка-ярим дайди томчилар бетига урилди. Назарида томчилар илиққинадек туюлди, шу боисми, ортиқ эътибор қилмади, одатига кўра об-ҳаводаги бундайин ажабтовур ўзгарувчанлик асрорини билишга шаҳд қилган одам қиёфасида дам осмонга, дам ёмғир томчиларига, дам ён-веридан илдам ва шошқинч қадамлар билан ўтиб бораётган йўловчиларнинг аҳвол-руҳиясига разм солди.\nЁмғир тезлашди, томчилар зичлашди. Томчилардаги хиёл олдинги илиқлик ўрнини музлик эгаллади. Бироқ ҳаводаги кескин ўзгаришлар унга заррача таъсир кўрсатмаётгандек – қилт этмади, у худди улкан шаҳарнинг инжиқ ва тушунуксиз ҳавоси билан юзма-юз сўйлашмоққа аҳд қилган одамдек, унга бир ўзи бас келмоқчидек, керак бўлса, қайсарлик-кажлик билан қоқилган қозиқдек тек қотиб тураверди. Одам об-ҳавонинг эмас, об-ҳаво одамнинг измида бўлмоғи фойдалироқ ва мароқлироқдир!..\nЁмғир туйқус зўрайди, бу одам қочиб ўзини панага олса гўё ҳозиргина дилидан кечирган ақийдаси олдида мулзам-бесубут бўладигандек бир одим ҳам жилмади. Узун чакмонининг ёқасини кўтариб тугмаларини охиригача қадади, тўсатдан забтига оладиган шамол учириб кетмасин деган ўйда айвони ихчам шапкасини бостириб кийди. Тураверди.\n– Молодой человек, почему вы не убегаете? Дождь-то усиливается?!\nУ кишининг қад-қомати келишган, қалин қора қошлари, узун ва тўғри бурни, қораликда қошидан-да қолишмайдиган қуюқ тукли тақа мўйлаби, ҳаммасидан ҳам ўткир нигоҳи уни чандон серзалвор кўрсатар, ботинида тўлиб-тошган ғурур ва нафсонияти унинг ана ўша зоҳирий салобатида акс этарди.\nУ рўпарасига келиб тўхтаганича пастдан тепага – ўзига анграйган қадди дол кампирга бош эгиб қаради. Мовий, беғубор нигоҳ. Инқилобга қадар нақадар гўзал бўлган бу кўзлар! Муштипар волидаларга хос меҳрибонлик, оддий-жайдари ўрус аёлларигагина хос ғамхўрлик барқ уриб турибди бу кўзларда.\n– Пусть усиливается!.. Лился бы этот дождь хоть сорок дней, хоть сорок лет!..\nТуси униққан ва ғарибгина рўмолига бўйни, кўкси аралаш чирмаб ўралган кампир ўрта ёшлардаги бу ғалати кишининг ажабтовур сўзларига тушунмади, муддаосини илғамади ҳам, “Не дай бог! Не дай бог!” деганча устма-уст чўқина-чўқина жадал юриб нари кетди.\nЭшик оҳиста, ҳатто назокат билан тиқирлади. Хона соҳиби овоз бермасидан бурун қўш тавақали залворли эшикнинг бир қаноти қия очилиб, таниш башара кўринди.\n– Ўртоқ профессор, ижозат этсангиз, чиқиндиларни олай…\nБу олий илмий мартабани у шу ерга келиб орттирди. Унинг исм-шарифини ким биринчи бўлиб “профессор” унвонини қўшган ҳолда тилга олгани ёдида йўқ, дастлаб эшитганда бу сўз қулоғига ғалати чалинди, эриш ҳам туюлди, дорилфунунда эмас, манави мударрис-ўқитувчилар отелидаги югурдак хизматчилар наздидагина тилга олинаётганига ҳайрон бўлди ва… тез кунларда айтса айтар, дея бу арзимас ташвишга қўл силтади – кўнди-қўйди.\n“Ўртоқ профессор” ёзув курсиси биқинига тақаб қўйилган чиқинди саватига имо қилди. Новча, қотмадан келган, ранги захилгина, миллати нотайин хизматчи эркак қадди-қоматига ярашмаган майда қадамлар билан тўғри чиқинди ташланадиган саватча тепасига бориб, уни бўм-бўш халтасига ағдарган бўлди-да, сўзсиз-несиз изига қайтди.\nСаватча бўм-бўш эди.\nЁмғир қор аралаш майдаламоқда. Изғирин шамол изғий бошлаган, қор-ёмғир томчилари қамчин учларидек шиддат билан дарахт япроқларини, бино томларини, улардан ўтиб ерни саваламоқда.\nДарҳақиқат, неки ёзган бўлса бари суҳбат кўринишида. “Мунозара” ўзгача чиқди! Кўпчиликка маъқул келди у. “Бухоронинг нажиб миллати бўлған ватандошларим”, дея бошлаган эди уни.\nПрофессор ўйга толди, оҳиста, шивирлаб айтган сўзлари ўз қулоғига ўзгача – гўё илк дафъа айтилгандек ёқимли эшитилди. Ўн тўрт йил бурун ушбу асарини ёзган маҳалдаги кўтаринки кайфият кўксида гупуриб қайта уйғонгандек бўлди. Уйғонган кайфият жунбишида ўзгача қироат ила, ўзга бир мақомда кўтарилиб такрорлади: “Бухоронинг нажиб миллати бўлған ватандошларим!..” Шул каби даъваткор оҳангда айтар сўзлари ҳозир ҳам оз эмас, лекин қачон айтади, қандай айтади… айтишға йўл қўйишадими?..\nСукунат бағрида сўниб улгурмаган акс садога қулоқ тутди. Шифти баланд хонанинг бурчак-бурчакларига разм солди, деразадан ташқарига – қор-ёмғир аралаш бўралаётган шилта-шалаббо кўчага, бири биридан юпун йўловчиларнинг ўтиб боришларидаги таҳлика-саросима ва жонсараклик замиридан қандайдир хулосалар ясамоқ умидида уларга термилди. Йўқлик ва ночорлик шаҳарни, кўча ва хиёбонларни, манави совуқ сукунат оғушидаги хонани тўлдирган мавҳумлик олдида айтишга-да арзимасдек нимарса эди.\nЎйлаб кўрилса, “Мунозара” нафақат Бухоро миллатига, мана шу масковлик авом омма учун ҳам аҳамиятли. Ўқисалар, онгласалар, кўзлари очилса… Ахир ҳаётни яхшилайман деган жамият борки янги ва қадимни қиёслай билмоғи даркор. Зеро, қадим ва жадид ўртасинда ҳамиша ихтилоф мавжуддир, шул ихтилоф илдизларини топмоқ ва турмушда аларга барҳам бериш чораларини қўлламоқ учун ҳам ҳар бир замон ўз маърифатли зотларини етиштиргай. Шул ниятни дилга тугмоқ учун эса мунозара даркор. Дилдан бошланган мунозара пировардида дилға ва турмушға ободлик келтиргай.\nХона соҳиби ёзув курсиси ёнига борди-да, тик турган кўйи икки-уч тўртлик қоралама битилган қоғозга разм солганича пичирлаб ўқиди:\n– Кеч бўлди, тиниб битди товушлар,\nзулмат яна ҳар ён оқа қолди…\nТашқарида қор-ёмғир эмас, кундузни тунга қориштиргувчи зулмат ёғмоқда, зулмат. Ҳали кун ботишига анча бор, лекин борлиқ зимистон қаърига чўкиб улгурган, Масковнинг кундузи шом қоронғилигини кутишга тоқатсиз – қуюқ ва қалин абрга бурканади-да, эринчоқлик ила гумроҳ уйқуга чўмади.\n– Кўклар сари чаққон кўтарилган\nқоп-қора ҳайкал тусин олди…\nПрофессор курси узра эгилиб қаламни тутди, қоралама нусха шеър мисраларига таҳрир киритди. Лазиз бир хотира ёдига тушган одам янглиғ илдам юриб дераза томон борди. Ёлғиз хонанишин одам бошқа нима ҳам қиларди, хусусан, олим, шоир, қаламкаш мардум – кечагина жондек ширин она юртида гуриллаб жавлон ураётган, орзу-ҳавасларининг чеки кўринмаётган, шу орзу-ҳаваслари йўлида тиним билмаётган, кечани кундуздан, кундузни кечадан қизғаниб меҳнат қилаётган инсон фавқулодда кўч-кўронига ҳам қарамай манавиндай ёт ўлкаларга итқитиб ташланса – заҳар-заққум ҳаводан ўзини қаерга қўйишини билмай манавиндақа хонага қамалиб ўтирса – ёзув курсиси бирлан дераза ёнига қатнашдан ўзга юрар йўли қолармиди!\n– Устоз, – деди Файзуллахўжа иттифоқо анжуманлардан бирида уни четга чорлаб, – сиз зудлик ила Масковга жўнайсиз!\n– Масковга? Зудлик билан?!\n– Жонли шарқ тиллари институтида мударрислик қила турасиз, шунга келишдик.\nУ тамом тушуниксиз ҳайрат ила Файзуллахўжага разм солди, бироқ жумҳурият раҳбари гоҳ бошини солинтириб оёғи остига, гоҳ атрофга қараётган бўлганидан унинг тушунуксиз аҳволда ўнғайсизланаётганини пайқади, фақат фавқулодда хабар соҳибининг овозидаги хотиржамлик, босиқлик унинг учун юпанч вазифасини ўтади. Шундай эса-да, товушини пасайтириб савол қотди:\n– Тинчликми ўзи?\n– Тинчлик, устоз, лекин нотинчлик иси келмоқда… Қарорнинг орти қоронғилик.\nФайзуллахўжанинг ҳуркитилган жайроннинг игналаридек тепага қаратиб таралган сочлари бир силкиндию ўзи нари кетатуриб, тўхтади, ортига ярим ўгирилганича устознинг кўнгли учун бўлса керак, товушига атайин ўктам тус берди:\n– Вазият ойдинлашгунига қадар ўша томонларда бўла туринг, хабарлашамиз.\nХабарлашиш қайда! Озмунча айтар сўзи, равшанлик киритиши зарур саволлари пайдар-пай туғиляптими бу ерда! Лекин уларни кимга айтади, кимга ёрилиб-ёзилиб баён этади?! “Қарорнинг орти қоронғилик…” Ўтган йил фасли баҳор кунларида Масковда қабул қилинган “Бухоро масаласи” қароридан сўнг жумҳурият осмонида қора кўланкалар қуюқлаша бошлади. Шу йилнинг ёзида эса Марказқўм котиби Рудзутакнинг Бухорога махсус ташрифидан кўзланган мақсад ўша малъун қарор бандларини амалга ошириш эканлиги сир бўлмай қолди. Файзулла айтмоқчи, Бухорони нотинчлик иси тутди.\n– Ҳаво бузуқ!..\n– Кўк юзида қоп-қора\nКўмир каби қатор-қатор булутлар…\nКўмир каби булутлари – ёт эллар…\nҚаердасан, Абдулҳами-ид-д?.. Худди Масковга келгандек, шу кунги ҳавонинг авзойини ўз кўзлари билан кузатгандек ёзган-а! Дилбар шоир, тенгсиз шоир!.. Шу сингари ҳароратли сифатлар ила Файзуллахўжага тавсия қилганди уни, Файзулла барака топсин, Абдулҳамидга “Бухоро ахбори” газити муҳаррирлиги вазифасини топширди. Абдулҳамид астойдил ишлади, тер тўкиб ишлади, шу тарзда ишончни оқлади ва надоматлар бўлғайким, унинг ҳам жавобини беришди – кетказишди. Чўлпондек шоирнинг хизматидан воз кечишди!.. Ваҳоланки – профессор ташқарига қаради – ваҳоланки, ҳали қош қорайишига бирмунча эрта, эрта эканлигига қарамай кундуздан кўра кўпроқ шом қоронғисига ўхшаб кетаётган кундуз зимистонида ҳамон савашда давом этаётган қор-ёмғирни кўз илғамай қолганди.\n“Ўртоқ профессор” дераза ортидаги зулмат қоплаган қоронғилик гўё қора хитойи қоғозию, унга оқ ҳарфлар ила битилган сўзларни нигоҳи илғаб-илғамай узуқ-юлуқ ҳижжалашга тутинди:\n– Бухоронинг нажиб миллати бўлған ватандошларим!.. Неки ёзған бўлсам, она юртим афкори умумиясини ватандошларим дея тилга олдим. “Мунозара”… Сўнг “Ҳинд сайёҳи”ни ёзганларимни эсласам!.. “Бухоронинг ҳоли” отлиқ мақолам… Етти-саккиз йил бурунги шапалоқдеккина сўз, ҳатто ўзим ҳам унутғандекмен, бошқаларнинг эса шаксиз ёдларидан кўтарилған… Амрга қарши исён қилған бўлсам… Тўғри-да, яхши сўзлар, тавозелару ёлборишлар ила ҳукуматни йўлга кетурмакликни орзулаш бориб турган соддадиллик, гўллик. Талаб қилған бўлсам, ул амрга қўшилиб амрлик ҳам барҳам топганига неча йиллар ўтди… Ундин кейинроқ Насруллоҳ парвоначи афанди ҳазратларина йўллаган мактубимда айтған гапларим гап: ҳар қанча кўз ва қулоқларингизни беркитиб олсангиз ҳам қадим миллатимизнинг фарёдига, юртимиз хароблигига ачинмасликнинг иложи йўқ… Хўш, ҳожи домулло Абду-р-рауф афандим! – ўзига ўзи баралла хитоб ила давом этди у – қаерда хатоликка йўл қўйдилар? Тилдан илинган ерлари қаерда?..\nУ дераза рахига кифтини босганича ташқарига қулоқ тутди. Дераза ойнаси икки қаватли эканлиги боис ташқаридан деярли тиқ этган шовқин-товуш ичкарига ўта олмас, ҳозир ҳам хона соҳибининг қулоқни динг қилишидан наф оз эди.\nХўш, ўша ачинарли ҳаёт заррача дейлик ўзгардими? Бухоро амрлиги бўлди нимаю Бухоро жумҳурияти бўлди нима?! Аксинча, эндиги аҳвол таҳликалироқ, мудҳишроқ кўриниш олаётгандек…\nЗулм аст онки хонаи моро хароб кард,\nЗулм аст онки сийнаи моро кабоб кард.\nТошкентда ижодий ишларга ғарқ эдим, Бухорога чақиришди. Узоқ йили, айни наврўз арафаси. Бу таклифни жавобсиз қолдириш она юртим, она тупроғимга хиёнатга тенг эди. Қолаверса, Беҳбудий ҳазратларининг васиятларини унутмоқлик чандон хиёнат! “Бухоро тупроғига тезлик ила йўл бошлангизлар!..” Тезлик ила йўл бошлангизлар! Тезлик ила!.. Бухоро биздан, биз Бухородан… Шул ҳолда даъватга лаббай демаслик зулмат қаърида ивирсиб ётишга кўникишдан ўзга нимарса эрмас!..\nИлло икки йил ичида озмунча ишлар амалга оширилдими?! Янги, гўдак мисол жумҳурият атак-чечак қадам олмоғига мадад берғувчи таянч юмушлар адо этилди.\nЭҳ-ҳе-е, уни қай вазифаларга рўпара қилмадилар, не-не юмушларни зиммасига юкламадилар. Бироқ уларнинг ҳеч бирини ҳожи домулла афандим, яъниким “ўртоқ профессор” ўзи учун вазифа ё юмуш деб эмас, бурч деб қабул қилди. Билими, истак-орзуси, фаҳм-фаросати ўлароқ инсоний мажбурият дея қабул қилди. Имони комил – қай ишга қўл урмасин, янги ва ёш жумҳурият маданиятини ривожлантириш, юксалтиришдан улуғроқ вазифа йўқ деган ақида жиловини тутди. Ўзбек тилига давлат тили мақомини бериш дейсизми, халқ дорилфунуни ташкил этишми, босим мақоланавислик ижоди ва театр ташкил этишми – бари-барида маърифатни танҳо халоскор деб билди. Ҳеч бир ерда ниятини пинҳон тутмади. Очиқ айтди, очиқ ёзди, очиқ фикрлади.\nўнг, сўл уни тепкан…\nНияти эзгу, соғингани – юртига-халқига яхшилик эди. Афсус…\nБу борада у ёлғиз эмас эди. Ёлғиз Файзуллахўжанинг икки ўт-аланга орасинда қоврилиб юриб кўнглига тугган ниятларини айтмасинми?!\nЭшик оҳиста тиқирлади. “Хизматчилардан бири” деди у ичида энсаси қотиб. Хизматчилар тақиллатадилар-да, ичкаридан жавоб кутмай кириб келаверадилар. Худди кимдир уларнинг қулоғига профессор билан шу қабилда муносабатда бўласизлар деб қуйиб қўйгандек – эшикни тақиллатиш ҳам, жавобни кутмай ичкарига кириб келиш ҳам, ҳатто “ўртоқ профессор” дея мурожаат қилишлари ҳам азбаройи аллатовур дастурда битилган мажбуриятлар риояси-ижросидек, икки томчи сувдек бир хил.\nХона соҳиби бу сафар ҳам шундай бўлишини кутиб овоз чиқармади. Шунда эшик яна тақиллади.\n– Заходите, – товуш берди у. – Дверь открыта.\nШундан сўнггина эшик қия очилиб, мутлақо кутилмаган…\n– Ия-ия! Ваҳ ажабо, оҳ ажабо, жон ажабо! – дея ҳайратини яширолмай ўрнидан ирғиб турди афандим. – Ўзимнинг кўзимми? Наҳотки?! Ҳамон ишонмаяпман, ишонолмаяпман!\nОстонада ўртадан тик қоматли, хипчадан келган, кўрган кишининг биринчи навбатда йирик-йирик кўзлари ва кенг манглайи ўзига мафтун этувчи, сочлари ортга силлиқ таралган, шу маҳалдаги Масков турмуш тарзига қиёсан олганда бирмунча пўрим кийинган ёш-навқирон йигитча турарди.\n– Ассалому алайкум, устоз, – деди йигит дабдурустдан ўйлаган сўзини тополмаётгандек ўнғайсизланиб. – Безовта қилдим… Сизни кўргим келди, шунга… огоҳлантирмай…\n– Нечун огоҳлантирасиз? Нечун огоҳлантириш даркор, Маҳмуджон иним? Ахир худобехабар бул мусофирхонага юртдошим, маслакдошим, қаламдошим қадам ранжида қиладилару, биз безовта бўламизми?\nМеҳмон йигит қўлларини боши узра баланд кўтариб пешвоз чиққан мезбон билан остонадан икки одим ичкарида қўл олишди. Мезбон эҳтиром ила меҳмонни қўш курсидан бирига таклиф қилди.\n– Эшитгандим, хабарим бор, – деди устоз дарҳол суҳбатни қизғин тус олишини истагандай. – Яхши жойлашдингизми? Ўқишлар дурустми? Қийинчилик йўқми, ҳайтовур?\n– Йўқ, аввалига бироз чўчигандим, сўнг тез кўникиб кетдим.\n– Ётиш-туриш, таом-калом деганларидек?..\nМеҳмон чеҳраси чарақлаб жилмайди.\n– Жойида, – деди у ҳам суҳбат авж пардаларда бошланганидан мамнунлигини яширмай. – Қорнимиз тўқ, устимиз бут. Ахир буюк инқилоблар шаҳрига илм излаб келганмиз, устоз.\n– Оҳ-ҳо-о, секинроқ айтадиларми, жоним иним! Бешикдан то сўнгги нафасга довур илм изла, деганлар улуғларимиз.\nМеҳмон йигит жавоб қайтармади. Хонанинг қуйидан юқорисига қадар кўз югуртириб ҳавасланди.\n– Шароитингиз бадастир экан. Дарслардан бўш вақтларингизда истаганча…\n– Ўҳ-ҳў-ў, нимасини айтадилар, нимасини! Ижоддан бўлак ташвиш қайда? Ватанда масъул юмушлар измида қолиб, ижод дов-дастгоҳини бир муддат йиғиштириб қўйишга мажбур бўлгандик. – Ўйлаб кўрса, ҳў-ў ўша Истанбулда яшаган уч-тўрт йил сермаҳсул ижод қилған, бу ерда ҳам бекор ўтмаяпти кунлари. Кайфияти борми-йўқми, руҳиятидаги безовталикдан қатъи назар, бор алами қоғоз-қалам устида: “Қиёмат”ни ёзиб битирди. Уч-тўрт кундан буён, ана, ётса-турса янги шеър хаёл-ҳаловатини банд этған. Бироқ у булар ҳақида оғиз очишни ўзига эп кўрмади, зеро ўзи ҳақида эмас, сўзни шогирдга дохил мавзуға бургиси келди. – Тангри раво кўруб, мана шундай манзилларда умргузаронлик тушимизға кирмаганди. Насиба, насиба… Ўзларидан сўрасак? Ижтимоий фанлар нечоғлиқ завқли ва мураккаб бўлмасун, ҳар қалай, бадиий ижоддан у қадар йироқ эмас. Ҳам ҳаёт қучоғида, ҳам ижод тулпорида, шундайми, шоир?\n– Сиз… – Меҳмон йигит ўтирган жойидан ёзув курсисида ёйилиб ётган варақларга, улардаги шеърий машқларга назар ташлади. – Сизнинг ижодингиз учун айни имконият-да, бу ер, тўғрими, устоз?\nУстоз дабдурустдан бу саволга жавоб қайтаришни лозим кўрмади шекилли, бир зум сукут сақладию қоғозлар остидан букланган газетани олиб, ички саҳифасини очди.\n– Шахматга қалайсиз, шоир, шахматга?\n– Шахмат борми? – сўради меҳмон.\n– Манавини қаранг, – деди устоз суҳбат мавзусини бошқа ўзанга буриб олганидан енгил тортиб, газета саҳифасига имо қилар экан. – Жаҳон тождори Капабланка ўн икки ёшли гўдаклик чоғида ўз мамлакати ғолиби Корцони таслим қилған ўйин ёзувини берибдилар. Ўн икки ёшда-я!.. Йигирма етти йўлда шоҳнинг жон сақлайдиган катаги қолмаган! Офарин, дейсиз, офарин!\nУстознинг ҳаяжону ҳайрати шогирдга юқмади, юқмаса-да, илтифот юзасидан ўзини ҳайратланган кўрсатди, холос.\n– Шу-унча иш-ижод орасида шахматга фурсат топишингиз ҳайратли, устоз, – деди у.\n– Истак бўлса, фурсат топилади. Бу қадимий ва беҳад сеҳрли ўйин ҳақинда бир рисола яратиш ниятим ҳам йўқ эмас.\n– Ёзинг-ёзинг, – деди меҳмон йигит ва бирдан боягина бошлаган гапини такрорлагандек келган жойига қайтди. – Шу-ундай имконият яратилган жойда мўл-кўл ижод қилишингиз табиий.\n– Имконият-имкония-ят… – Мийиғида кулимсираб деди устоз. – Кўкдин тушди бизга бу имконият, кўкдан. Хонадан ҳуда-беҳуда чиқмайман, биласиз, фурсатни ҳавога совуриш одатим йўқ, инчунин ёлғиз қолғанда кўпдан буён қўнгилда йиғилган ниятлар қоғозга тушмоқда.\n– Битиб қолган кўринади… – деб ишора қилди меҳмон йигит шеър қораламаларидан нигоҳини узмай.\n– Биз – ҳаваскор, асл шоир – сиз.\n– Ундай эмас, устоз. Хижолатга қўйманг… Ижозат берсангиз, ўқиб кўрсам.\n– Марҳабо, марҳабо!\nМеҳмон йигит варақлардан бирини олиб ундаги ёзувни ўқишга тутинди. Мисралар ғоятда майда арабий ҳарфда битилган, боз устига таҳририй тузатишлар туфайли равон ўқиши қийинроқ кўчди.\nУстоз ёддан ўқиб, ёш меҳмонининг мушкулини енгиллаштирди:\nМеҳмон йигит дам мезбон шоирнинг қироатига, дам қўлидаги қоғозга кўз қирини ташлар, бу тарзда бошини сарак-сарак тебратиши ўқиётганига – кўзи, тинглаётганига – қулоғи ишонмаётган одамга ўхшаб кетаётганди.\nШеърхонлик тугадию орага оғир жимлик чўкди. Устоз ёш шогирдидан бир имдод кутар, шогирд эса сукунатни қай сўз ила бузишни билмай қийналар, эҳтимол нима жин уриб шу дамда бул хонага кириб келгани учун ич-ичидан ўзини койиётганди.\n– Сарлавҳаси?.. – савол қотди у бошқа арзирли сўз тополмай. Дедию, берган саволига кутилажак жавоб ноқулай аҳволини баттар оғирлаштиришини зум ўтмай кечикиб англади.\n– “Менинг кечам”.\n– Тахминим тўғри чиқди…\n– Қандай тахмин? Мос эмасму?\nМеҳмон йигит бу қисқа савол-жавоб асносида ўзини бирмунча ўнглаб олди чоғи, кейинги сўзларида дадиллашди.\n– Шеърнинг номи сифатида мос келар, бироқ шеърнинг ўзи…\n– Хўш-хўш, айтаверсинлар.\n– Узр, устоз. Айтмоқчи бўлганим… бунчалар тушкун? Бунчалар қора?\n– Ташқари қора-да, – дарҳол изоҳ берди устоз.\n– Ташқари – кундуз, устоз.\n– Кундуз? Зимистонга бурканган кундуз. Ана, боқинг деразадан, кўринарми кўзингизга сиз айтған кундуз?\n“Ўртоқ профессор” ёш ватандошига синовчан разм солди. Меҳмоннинг авзойида ўзгариш сезмади. Боягина – у келмасидан бурун ёддан ўқиган мисраларни овоз чиқариб такрорлади:\nМеҳмон йигит бехосдан нохуш нарсани босиб олган одамдек силтаниб тушди. Овозидаги титроқ унинг мувозанатдан чиққанини янаям бўрттириб тасдиқлади.\n– Очиқ айтсам, сиз эътимод ила эслаганингиз бу мисралар ғоятда дағал, улар менинг кўнглимга оғир ботадир.\nУстоз шогирддан бу қадар беписандларча дангалликни кутмаганди.\nТўғри, ҳали бир қадар ёш эканига қарамай тенгқурларидан кўра кўп ўқиган, рус адиблари ва шоирлари ижоди билан яхши таниш. Хотираси, қувваи ҳофизаси чакки эмас. Бошланғич қаламкаш эканига қарамай истеъдод учқунлари чарақлаб кўзни қамаштиргани унга бўлган ҳурматини чандон орттирди, шунинг далдасида ўтган йили босмадан чиққан тўпламга унинг шеърларинин ўзи саралаб киритганди.\nУстоз ёш меҳмоннинг чақмоқдек нигоҳи, кенг пешонасига тушган бир тутам тим қора мойланган сочига термилганича мавзуни ўзгартирди.\n– Сизларда ижод учун шароит йўқми? – Сўради у товушини атайин меҳрибонона оҳангда товлантириб. Ва саволига жавоб кутмай гап йўналишини янаям бошқа ўзанга буришга уринди: – Ижодга шароит бўлмаса, навқиронсиз, кўзга яқинсиз, иним. Ўрисчада ҳам тилингиз бурро. Тағин… ўрис қизларининг қармоғига…\nМеҳмоннинг қизариб кетганини кўрган устоз хайрият деб қўйди ичида. Ҳар қалай уялди-ку, демак, ўйловсиз эмас, ўйловли одам – фикрли одам деганидир. Ўйловлар ва мулоҳазалар эса фаҳм-фаросатни уйғотар, қалбларни юмшатар ахир.\n– Отангиз нима касб қилганлар? – Сўрашга сўрадию, бу билан на суҳбат, на суҳбатдошни, балки ўзини чалғитишга уринаётганини сезди. Шу тобда унинг ҳеч бир мавзуда баҳс қўзғашга тоқати йўқ эди. Ўзи не сермулоҳаза, сертаҳлика ўй-хаёлларда юрибдию, кечагина ижод кўчасига кириб келган зиғирдек бола… ҳа-ҳа, мурғак полапон билан пачакилашиб ўтиришдан не маъни?! Ёниб турибди, ерга урса коптокдек сапчиб турибди, ҳозир айни кўзи кўрганига ишонадиган, ақл кўзи билан кўришга эса ғўрлик-хомлик пайти. Азбаройи миясига зўрлаб қуйгандан кўра унинг ўзи англаб етса, тушунса – илгарини кўра билса… Демак, – устоз кутилмаганда чиқарган хулосасини ичида яна бир карра пишитиб олди – шоирлик учун қуруқ истеъдоднинг ўзи кифоя эмас, ҳаётий тажриба ҳам зарур экан-да!..\n– Отам… дастлаб ҳунармандчилик қилганлар, кейинроқ ҳунармандлар кооперативида масъул лавозим… хуллас, биз фарзандларини ҳалол ризқ билан боққанлар.\nЖавоб устознинг шундайига ҳам ранжиб улгурган дилига оғир ботди. Тағин вазминлик қилди, ичидагини ташига чиқармади. Отанг ҳунарманд бўлган экан, кооперативчи бўлган экан, бу суҳбатга еган луқманг ҳалол-ноҳалоллигининг нима дахли бор?! Еган ошим ҳалол, демак, ўзим ҳам, ёзган шеърим ҳам ҳалол демоқчими?! Бордию, шундай бўлган тақдирда, айтар бўлсам, назмий ҳалоллик ҳаётий ҳалолликдан-да покизароқ, ҳалолроқ ҳисобланадур, полапоним!.. Ёхуд мисол тариқасида ёдаки келтирилган тўрт мисра тақсиримизға айилдек ботдими?! Шеър муаллифи чаёнмидики, уни эслашнинг ўзи заҳарли ниш ўрнига ўтса?!\n– Биламан, устоз, ўша андижонлик шоиримизга ихлосингиз баланд. Шеър сўзини ипакдан тўқийди деб кўкларга кўтариб мақтагансиз, ҳатто тахаллусини ҳам ўзингиз ёки… Мунаввар қори билан танлаб бергансизлар. Менинг унга ҳеч қандай хусуматим йўқ, фақат унинг билиб олгани юртнинг қайғуси, ўлканинг бузилғани! На севинчни кўради, на қурилиш-бунёдкорликдан қувонади! Ҳамонки, Вадуд Маҳмуднинг “Чўлпон ўзбекнинг янги шоиридир” деган таърифи чин бўлса, шогирдингиз янги ҳаётни ёзсин, инқилобий ўзгаришлардан илҳомлансин!..\nОрага бир чимдим, лекин ёқимсиз жимлик чўкди. Жимликни яна меҳмон йигит бузди.\n– Мени тўғри тушунинг, устоз, – деди у, пича вазмин тортиб, лекин сўзларни бурро-бурро талаффуз қилар экан. – Менинг назаримда, шеър – сиёсатга пўписа воситаси эмас. Шундай эмасми?\n– Шеър – дард.\n– Эҳтимол, билло…\n– Дард эса – сиёсат!\nМеҳмон йигит тилини тишлади. Шунга қарамай у ўзидан ёши икки баравар улуғ ва илми урфонда забардаст инсон билан баҳсда бўш келишни истамаётгани сезилиб қолаётганди.\n– Дард сиёсатга айланган паллада шоирдан ҳушёрлик ва холислик даркор чамамда. Сиз учун ва биз учун ҳам ҳурматли шоиримизда эса ўша холислик тақчил.\nСўзини айтиб тугалламаган меҳмон йигитнинг манглайидан дувуллаб тер томчилари тўкилди. “Хай аст бар рухи ту ё гулоб?!” деб юборди ичида устоз. Такрорлади: “Хай аст бар рухи ту ё гулоб-б?!” Ич-ичидан тўлиб-тошиб чиқаётган ғазаби бўғзига келиб қадалди, бироқ бутун иродасини тилини тийишга сарфлади, қалтирай бошлаган бармоқларини яшириш мақсадида қўлларини курси остига суқди. Ғазаб тўфонидан ҳосил бўлган иродани атайин баралла яйраб кулишга қаратди, меҳмон йигитни ўз қарашлари таъсирига олиб киришнинг уддасидан чиқолмаётганидан мутаассирланди шекилли, гапни бир бошдан ётиғи билан уқдириш ниятида ўнақай сўз ўйлай кетди.\nЭшик тиқирлади. Оҳиста очилди. “Товарищ профессор”, деган овоз эшитилди. Овоз билан бир вақтда хонага юмалоққина, лекин юзлари силлиқ, қуюқ малла сочи таранг ўрилган ёқимтойгина аёлча табассум ила кириб келди ва янаям сирли жилмайганича, иккала эркакка ер остидан мўралаб қўйиб дераза токчаси, кийим илгич шкафнинг ён-вери ва девор рахларини дока латта билан шошилмай артишга киришди.\n– Ижозат сўрамай, огоҳлантирмай тозалашга кираверади.\nСоҳиби хона шундай деб қўйди-да, кўз қири билан аёлчанинг ҳаракатларини кузатаётиб ёш шоирга айтадиган сўзларини ичида пишитиб олишга уринди. Ватандош йигит эса ҳе йўқ-бе йўқ безбетларча бостириб кирган хотинни кўрмагандай, устознинг пичингини тушунмагандай бояги алфозда давом этди:\n– Сиз устоз бўла туриб шогирдингизнинг таъсирига берилишингиздан ҳайронман. Дунёнинг нариги чеккасидаги Бухородан чақириб олиб… Кечирасиз, қулоққа ёқимсизроқ овозалар тарқабдими?.. Аввалига мутлақо ишонмадим, кейин…\n– Кейин ишондилар, шундайми? – Дағал, таҳдидли овозда сўз қотди устоз.\n– Й-йўқ, асло… Овозалар чин бўлса мана шу-ундай нуфузли ўқув даргоҳига муаллимликка тайинлашармиди?!\n– Рудзутакнинг сўзлари чин бўлса…\n– Рудзутак катта одам. Марказқўм котибининг сўзлари ёлғон демоққа эса тил…\n– Тилингиз бормайди, шундоқми?! Ленинчи товаришлар ёлғон сўз айтишларига ақллар бовар қилмас. Ҳар куни ўқийман ўша чин-н сўзларни, такрор-такрор кўз югуртираман-н.\n– Нимани ўқийсиз? Нимага кўз югуртирасиз?\nМезбон ўрнидан турди-да, бир-бир қадам босиб кийим илгич шкафни очди, унинг юқори жавонига буклаб тўшалган газета варағини икки қўллаб тутганича келтириб ёзув курсиси устига ёйди.\nМеҳмон йигитнинг кўзи дарҳол газета саҳифасининг пастки ўнг бурчагидаги сарлавҳага тушди. Овоз чиқариб ўқиди:\n– “Смена правительства в Бухаре”… “Беседа с секретарем ЦК РКП товарищем Рудзудаком…”\n– Ўқисинлар, бемалол ўқисинлар, – деди бамайлихотир устоз.\nМеҳмон йигит бармоғининг учини матн бўйлаб юргизиб мақолани шошилиб ўқишга киришди:\n– Нозирлар кенгаши раиси ва ташқи ишлар нозири Отахўжаев… молия вазири Сатторхон, маориф вазири, яъни сиз… яна Аминов, Ёқубзода ва бошқалар давлат банки сармоясини ҳавога совуришда айбдор деб топилдилар ва ҳукумат таркибидан чиқарилдилар… Бу газетни қаердан олдингиз?\nУстоз боягиндан кўра анча вазмин тортганди.\n– Шкаф жавонидан.\n– Шкаф жавонига қандай келиб қолган?! – Меҳмон йигит газета саҳифасига кўз югуртирди. – Августнинг ўн биринчи кунидаги газит қандай қилиб сизнинг қўлингизга тушгани?..\n– Тасодиф? – Ишонмай сўради меҳмон.\n– Юқори жавонга тўшалганича қолган экан, хизматчилар унутганлар. Буни тасодиф дейдилар-да, иним, тасодиф.\nЙигит шундагина чанг-чунгни артиб-тозалаётган аёлча томон ўгирилди.\n– Уважаемая, – дея мурожаат қилди овозини мулойимлаштириб.\nАёлча табассум билан йигитга қаради.\n– Слушаю, молодой человек.\n– Ҳожати йўқ! – деди паст, лекин қатъий овозда устоз. – Бунга алоқаси йўқ.\nМеҳмон йигитнинг лутфи оғзида қолди.\n– Большое спасибо, благодарю, – деди устоз аёлчага мулойимлик билан.\nАёлча ҳайрон бўлганини сездирмади, бу ғалати муомаладан ажабланиб кулимсиради-қўйди.\n– Давлат маблағини совуриш айбини бўйнимизга илишди, сўнгра, мана, мударрислик вазифасини ишонишди. Ишлаяпмиз…\nМеҳмон йигит гап нима ҳақда бораётганини эслаб қолди шекилли, бирдан тусини ўзгартирди. У газетдаги мазкур суҳбатдан хабардор эдими ёхуд мана шу ерда илк сафар ўқидими – мезбон шу тахминига доир ўйларини охирига етказолмади.\n– Ҳар қалай, – деди йигит мижғовланиб, – нима бўлган тақдирда ҳам манавиндай шарт-шароитлар муҳайё этилган хонани эмин-эркинликда яшаш ва ижод қилиш учун ихтиёрингизга бериб қўйган эканлар, сиз “Менинг кечам” деб шеър ёзишингиз… Билмадим, устоз, билмадим…\n“…чин ила шикан қилғил!..” – Беихтиёр оғзига келган машҳур мисрани кўнглидан кечирди устоз. Шогирд эса афтидан ҳаяжонини охиригача изҳор этиб улгурмаганди.\n– Тушунмадим, устоз сизни, тушунолмадим, – деб тугаллади ниҳоят у мулоҳазасини ҳам тантанавор ва ҳатто танбеҳона оҳангда.\n“…игнадин тикан қилғил!..” – дея ҳайқирди устоз ичида, шу аҳволи ўзининг тасаввурида ёпирилган пўртана комида қолган одам аҳволига ўхшаб кетди. Кўзи ўзига тиккасига қараб турган меҳмон йигитнинг йилтиллаган кўзлари билан тўқнашди. Бирор кори ҳол юз бермаслиги учун ҳам оғзига келган сўзни айтишга мажбурият сезди.\n– У ҳолда… Мен “Менинг кечам” деган бўлсам, сиз кундуз деб ёзинг, ёзганингизни “Менинг кундузим” деб номланг.\nМеҳмон йигит узоқ излаган ташбеҳига муносиб таърифни ниҳоят топган шоирдек қувониб кетди, ҳаяжонини яширмади ҳам:\n– Ёзаман! “Менинг кундузим”ни албатта ёзаман! Зудлик билан ёзаман!\n– Э офарин! Уҳ офарин! Воҳ офарин-н! – Устоз муаллим кулгисини пардалаш мақсадида атайин ҳайратланяптими ёхуд ҳайратлар баҳонасида қаҳ-қаҳа отаётирми – бунинг фарқига бормаган меҳмон йигитни устознинг залворли товуши, товушига қўшилиб айтган сўзи баттар лол қолдирди. – Ажаб қиласиз! Шундай деб ёзинг! Баракалло, ҳазо-ор баракалло! “Менинг кундуз…”, астағфируллоҳ, “Сизнинг кундузингиз”, сизнинг!..\nБадиий бақувват шеър ижод этмоқлик учун қуруқ истеъдоднинг ўзи кифоя қилмас, бунинг учун тажриба, ҳаётий тажриба ҳам зарур экан. Ҳаётий тажриба – нозик дид, ҳаётий фаросат, ҳаётий нигоҳ…\nУстоз боягинда хаёлидан кечган ўйларини айнан такрорлаётганини сезса-да, бундан бошқа ҳеч вақони шуурига келтиролмади шу тобда. Меҳмон йигит эса… наҳотки “Чиғатой гурунги”да шоирлик ва нафис назмий маҳорат бобида берилган сабоқлар, бир йилгина муқаддам “Ёш ўзбек шоирлари” тўпламидан жой бергани учун устозга миннатдорлигини ифода қилишга сўз тополмай қалтириб турган навқирон шоир Масковга ўқишга келибдию устозга насиҳат қилишга, насиҳат ҳам гапми, танбеҳ беришга ўзини ҳақли санамоқда?! Эртанги куни-тақдири олдидаги мавҳумликдан оғир руҳий ҳолатда ёлғиз яшаётган устознинг аччиқ киноясини англаб етолмайдиган даражада зийракликни бой берган бўлса?!\n– “Мижмар” тахаллуси билан ёзган асарларингизда аксинча ўт-олов, ёруғлик-чироқ мўлроқ эди чамамда, устоз?\n– Мижмар?! – Устоз дабдурустдан гап нима ҳақда бораётганини англолмади. Кўзларини юмиб, фикрини тиниқлаштиришга уринди. Лаблари асабий титраганини ҳатто қуюқ мўйлаби ҳам яширолмади. Эслади чоғи, кўзлари чарақлаб очилди, кулимсиради. – Ҳа-а, Мижмар, Мижмарни сўраяпсиз-а? Ё, алҳазар, унутаёзибман.\n– Ҳозиргина сиз номини эслаган шоиримиз беш-олтита тахаллусда… ўз исми билан ошкора ёзмаслик журъатсизлик аломати эмасми?\nУстоз Чўлпоннинг шаънига қаратилган пичингни охиригача эшитса дилбар ва рубобий шеърлар яратган садоқатли шогирдига хиёнат қилаётгандек ҳис этди ўзини.\n– “Мижмар”дан ҳў-ў Истанбулда воз кечганман, – деди “Етар, бас қил!” деган оҳангда. – Тахаллус танлаш мутлақо шахсий хоҳиш-ирода иши. Айтдим-ку, сиз ўз тахаллусингиз остида “Кундузи”нгизни ёзиб кўринг. Сизнинг назарингизда кундуз бўлса, кундуз бўлақолсин. Сизга тортиқ этилган яшаш ва ўқиш учун шарт-шароит меникидан кам эмас кўринади.\nМеҳмон йигит мезбоннинг овозидаги кесатиқ оҳангини пайқамади.\n– Албатта ёзаман. Келтириб, сизга ўқиб бераман, – деди у некбин кайфиятда.\nУстоз бошқа сўз тополмади. Суҳбат яна давом этгудай бўлса, соғинчларга тўла устоз-шогирд дийдорлашуви ўнглаб бўлмас хижолатвозликка айланиши муқаррарлашаётган эди.\n“Профессор” одатдаги қизиққонлигини, тажанглигини қандай қилиб енга олганига ўзи ҳам ҳайрон, назарида жисми бошқа-айтаётган сўзлари, оғзидан чиқаётган лутфи карами бошқа эди. Навқирон шоир йигит эса ёшлик-ғўрлик иштиёқи тўлқинида вазият-ҳолат замиридаги тарангликни пайқамаётган, фаҳми, ўй-хаёлини тамомила “Кундуз” банд этган эди…\nМеҳмон ҳарчанд қаршилик кўрсатмасин устоз уни кузатиб ташқарига чиқди. Унинг бу ҳаракатларида меҳмоннинг ҳурматини жойига қўйиш нияти астойдил эдими ёхуд ичкарида давом этган асабий суҳбатдан озорланган қалби очиқ ҳавони истадими, ҳар қалай қўналғадан йигирма-ўттиз одимлар нарида бошланган қуюқ дарахтзор томондан гуп этиб урилган совуқ намчил ҳаводан кўксини тўлдириб нафас олди.\nУстоз ичидан гупуриб афтига тепчиган туғённи қоронғида ёш меҳмон йигит пайқамаганлигидан мамнун бўлиб, енгил тортди. Шу заҳоти кўкдан тушгандай пайдо бўлган қўш отли фойтун келиб тўхтадию, меҳмон хайрлашганича лип этиб сакраб унга минди.\nУстоз дарахтзор томон юришда давом этди. Юргани сайин кўз ўнгидаги зулукдай қоронғи парда янаям қуюқлашди. Ёмғир бояги шаштидан тушган, битта-яримта томчилаётганди. Тим қора, тунд булут шаҳар осмонини буткул қоплаган, бош кўтариб қараган одамни тепадан эзиб-янчиб, оёқ остига қориштириб ташлагудай важоҳатда босиб тушаётган эди.\n– “Кечам” десанг ҳам, “Кундуз” десанг ҳам шафқат қилмас бу мудҳиш зимистон, миллатдош иним! “Кечам” десанг ҳам, “Кундуз” десанг ҳам!..\nУстоз очиқ кўксига игнадек санчилаётган совуққа эътибор бермай осмонга қаради, атрофга аланглади. Ёнида ҳеч кимса йўқ – қоронғилик қаърида ёлғиз, танҳо ўзи пойи пиёда бораверди. Оҳиста, деярли шивирлаб айтди:\n– Кўк йўқ эмиш, ер йўқ эмиш, қуёш билан юлдуз йўқ…\nЎрмонзор оралаб ичкарилайверди. Бетига зах, моғор иси гуп этиб урди. Писанд этмади. Оёғига қуруқ-ҳўл хазон аралаш чаплашди. Ҳар қандай маърифатли қалб соҳибини юҳодек ютиб юборишга қодир ўрмонни тарк этишни-да ўйламай, йўқ, аксинча тепа шохлари кўринмас баҳайбат дарахтларни босиб-янчиб ўтиш қасдида шахдам қадамлар ила илгарилайверди. Зимистонни ларзага солгудек, танасига қучоқ етмас дарахтларни илдиз-пилдизи билан ағдар-тўнтар қилиб ташлагудек важоҳатда, бор овозда ҳайқириб ўқиди:\nКўк йўқ эмиш, ер йўқ эмиш, қуёш билан юлдуз йўқ,\nой йўқ эмиш, замон-да йўқ, кеча билан кундуз йўқ.\nЙўқ бир нарса, йўқ бир кимса, йўқ бир сифат, йўқ бир исм,\nйўқ бир нисбат, йўқ бир ҳолат, йўқ бир маъно, йўқ бир жисм…\nЯна ва яна такрорлади, кўксидан-вужудидан отилиб чиққан аланга рўпарасидаги дарахтларга тармашди, атроф ёришди, қаддини тик тутиб зулмат қоплаган олисларга мамнун кўз тикди. Кўзидан, аъзои баданидан тинимсиз таралаётган нур йўлига шуъла бўлиб тўшалди – жуда олис бир нуқтадагина элас-элас ёруғ шарпа кўринди. Устоз диққатини жамлади. Чуқур хўрсинди. Энтикиб кетди. Синчиклаб тикилди, шивирлади:\n– Олдимизни тўсган булут парчаси\nКучли бир ел кўргач турмас, йиртилар,\nУмид гули… Умид гули бизим учун ҳам туғар…\nҚайғурмагил! Қайғурмагил, сира, эй ҳақ туйғуси!.. Ҳақ туйғуси…\nОрадан роппа-роса бир кун ўтди. Ҳали қош қораймаган эди, эшик тақиллади, “ўртоқ профессор” одатдагидек жавоб бермади. Эшик очилиб… кечаги меҳмон йигит кўринди.\n– Шеър тайёр, опкелдим! – деди у устозидан суюнчи тилаётган шогирдлик кайфиятида қувониб.\nУстоз ҳанг-манг бўлиб қолганини сездирмай кулимсиради. Бир кунда, бир зумда ёзилган шеър!.. У бир сўз айтиб улгурмай ёзув курсиси устидаги варақда “Менинг кундузим”га кўзи тушди.\nШу оқшом ижодий мулоқот, аниқроғи, таҳририй тузатишлар хийла чўзилди. Пировардида устоз икки энлик мактуб ёзиб шогирдининг қўлига тутқазди:\nУшбу икки янги шеър – каминанинг қаламига мансуб “Менинг кечам” ҳамда ёш, навқирон шоиримиз мирза Боту битган “Менинг кундузим” шеърини назмий мубоҳаса сифатида бир саҳифада чоп этсангизлар.\nКамоли ҳурмат ила Абдурауф Фитрат. 1923 йил 14 ўктабр. Масков”.\n«Шарқ юлдузи» журнали, 2017 йил, 2-сон\n← Аввалги Аввалги Оркестр мусиқаси қироли (Поль Мориа)\nКейинги → Кейинги: Арнольд Жозеф Тойнби. Цивилизациялар инқирози


Левоксимед кўз/қулоқ томчилари – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nЛевоксимед кўз/қулоқ томчилари\nHome Йўриқномалар Левоксимед кўз/қулоқ томчилари\nПрепаратнинг савдо номи: Левоксимед\nТаъсир этувчи моддалар (ХПН): левофлоксацин\nДори шакли: кўз/қулоқ томчилари\nФаол модда: левофлоксацин (яримгидрати шаклида) – 5 мг;\nЁрдамчи моддалар: натрий хлориди, бензалконий хлориди, хлорид кислотаси, натрий гидроксиди, тозаланган сув.\nТаърифи: оч-сариқ рангдан яшил тусли оч-сариқ ранггача бўлган, механик заррачалар бўлмаган, тиниқ эритма.\nАТХ коди: S01AX19\nЛевоксимед – фторхинолонлар гуруҳи мансуб бўлган микробларга қарши препарат.\nЛевофлоксацин – офлоксациннинг рацемик дори субстанциясини L-изомеридир. Офлоксациннинг антибактериал фаоллиги, асосан L-изомерига тааллуқли. Левофлоксацин ДНК-гираза ва топоизомераза IV ни блоклайди, узилган ДНК ни тикланиши ва суперспирализациясини бузади, ДНК синтезини бостиради, бактерияларнинг цитоплазмасида, хужайра деворида ва мембраналарида чуқур морфологик ўзгаришлар чақиради.\nЛевоксимед грамманфий аэроблар: Branhamella (Moraxella) catarrhalis, Haemophilus infuenzae, Neisseria gonorrhoeae, Pseudomonas aeruginosa га нисбатан фаол;\nГраммусбат аэроблар: метициллинга сезгир, Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, хужайра ичи паразитлари: Chlamydia trachomatis га нисбатан фаолдир.\nКўзга томизилганидан кейин левофлоксацин кўз ёши суюқлигида яхши сақланади. Соғлом кўнгиллиларда ўтказилган тадқиқотларда левофлоксацин маҳаллий қўлланганидан кейин 4 ва 6 соат ўтгач кўз ёши суюқлигидаги левофлоксациннинг ўртача концентрацияси мувофиқ 17,0 мкг/мл ва 6,6 мкг/мл ни ташкил этганлиги кўрсатилган. Синалаётганларнинг олтитасидан бештасида левофлоксациннинг концентрацияси, томизилганидан (инстилляциядан) сўнг 4 соат ўтгач 2 мкг/мл ва ундан кўпроқни ташкил этган. Синалаётганларнинг олтитасидан тўрттасида бу концентрациялар препарат томизилганидан сўнг 6 соат ўтганидан кейин ҳам сақланиб турган.\n15 та катта ёшдаги соғлом кўнгиллиларга левофлоксацин кўз/қулоқ томчилари 15 кун давомида қўлланганида, қон плазмасида левофлоксациннинг ўртача концентрацияси ўлчанган. Плазмада левофлоксациннинг ўртача концентрацияси қўлланганидан сўнг бир соат ўтгач, 1-суткада 0,80 нг/мл дан, 15-суткага келиб 2,05 нг/мл гача қийматни ташкил этган. Плазмада левофлоксацинни 2,25 нг/мл тенг бўлган максимал концентрацияси, препарат ҳар 2 соатда суткада 8 мартагача икки кун давомида қўлланганидан кейин 4-суткада аниқланган. Левофлоксацинни 15-кунда эришилган максимал концентрацияси, левофлоксациннинг стандарт дозалари оғиз орқали қабул қилинганидан сўнг аниқланадиган концентрациясига нисбатан 1000 марта паст бўлган.\n1 ёшдан бошлаб ва ундан ошган пациентларда, кўзни левофлоксацинга сезгир микроорганизмлар чақирган, юзаки бактериал инфекцияларини даволашда;\nшох пардани йирингли ярасида;\nкатталарда кўзларни гонореяси ва хламидияли касалликларида;\nКўзда ўтказилган жарроҳлик ва лазерли аралашувлардан кейинги асоратларни олдини олишда қўлланади.\nташқи қулоқ отитида;\nўткир ва сурункали ўрта қулоқ отитида;\nжарроҳлик аралашувларидан олдин ва кейин, қулоқ жароҳатларида, ташқи эшитиш йўлидан, қулоқ тўқималарини шикастланиши билан кечувчи, ёт жисмларни чиқариб олишда ривожланадиган инфекцион отитларни олдини олиш учун қўлланади.\nКатталар ҳамда 1 ёш ва ундан ошган болалар.\nЭритма биринчи 2 сутка давомида 1-2 томчидан бир/иккала шикастланган кўзга хар 2 соатда, суткада 8 мартагача томизилади.\n3-7 сутка давомида хар 4 соатда (суткада 4 мартагача) томизилади.\nДаволаш давомийлиги касалликнинг оғирлигига ҳамда клиник ва бактериологик зарарланишнинг ривожланиш даражасига боғлиқ бўлиб, одатда 7 суткани ташкил этади. Маҳаллий қўлланадиган бир неча офтальмологик препаратлар бир вақтда ишлатилганида, томизишлар орасидаги 15 минутлик интервалга риоя қилиш керак.\nЭритмани ифлосланишдан сақлаш учун, томизгичнинг учини қовоқларга ва кўз атрофидаги тўқималарга текказиш мумкин эмас.\nТашқи қулоқ отитларида:\nШикастланган қулоққа 10 томчидан кунига 1 марта 7 кун давомида томизилади.\n1 ёшдан 12 ёшгача бўлган болалар\nШикастланган қулоққа 5 томчидан кунига 1 марта 7 кун давомида томизилади.\nСурункали йирингли ўрта қулоқ отитларида (ноғора пардани тешилиши билан бирга):\n12 ёшли ва ундан ошган пациентлар\nШикастланган қулоққа 10 томчидан кунига 2 марта 14 кун давомида томизилади.\nИнфекцион отитларни олдини олиш учун:\nШикастланган қулоққа 5 томчидан кунига 2 марта 10 кун давомида томизилади.\nЛевоксимед томчиларини қулоққа томизишдан олдин ташқи эшитиш йўлини тозалаш керак.\nЭритма эшитиш йўлига юборилиши керак. Пациент касал қулоғини юқорига қаратиб ётиши ва препарат юборилганидан кейин камида 5 минут шу ҳолатда қолиши керак. Томизилганидан кейин қулоқ супрасини пастга ва орқага тортиб, томчиларни эшитиш йўлига оқиб киришини таъминлаш керак. Ташқи қулоқ йўлига пахта турундани киритиш мумкин.\nТомизишдан олдин флаконни қўлда 1-2 минут давомида ушлаб туриб, эритмани илитиш тавсия этилади.\n3% гача ҳолларда – кўзда қисқа муддатли ачишиш, кўриш ўткирлигини пасайиши, чўзилувчан шилимшиқни пайдо бўлиши; 1% дан камроқ ҳолларда – қовоқларни ёпишиши, хемоз, папилляр конъюнктивит, қовоқларни шиши, кўзда нохушлик хисси, қичишиш, оғриқ, конъюнктивани қизариши, конъюнктивада фолликулларни пайдо бўлиши, “қуруқ кўзлар” синдроми, қовоқларда эритема, кўз ёшини оқиши, ёруғликдан қўрқиш бўлиши мумкин.\nлевофлоксацинга ёки препаратнинг бошқа компонентларига ўта юқори сезувчанликда;\nхинолон қатори препаратларига юқори сезувчанликда қўллаш мумкин эмас.\nЛевофлоксацин маҳаллий қўлланганидан сўнг плазмадаги максимал концентрацияси перорал қабул қилингандагига нисбатан 1000 марта кам, шунинг учун бошқа дори воситалари билан ўзаро таъсир қилиш эхтимоли кам.\nЛевоксимед кўз/қулоқ томчиларини ўзаро таъсири юзасидан махсус текширишлар ўтказилмаган.\nЛевоксимед кўз/қулоқ томчиларини субконъюктивал юбориш мумкин эмас, бевосита кўзнинг олдинги камерасига томизишдан сақланиш керак.\nТизимли қўлланадиган фторхинолонлар хатто бир марта қўлланганидан кейин ҳам яққол аллергик реакцияларни чақириши мумкин. Левофлоксацинга аллергик реакциялар пайдо бўлганида кўз/қулоқ томчиларини қўллашни тўхтатиш керак.\nЛевофлоксацинни кўз/қулоқ томчилари кўринишида узоқ муддат қўллаш чидамли микроорганизмларни, шунингдек замбуруғларни ҳам ўсишига олиб келиши мумкин. Клиник манзараси ёмонлашганида ёки яхшиланиши кузатилмаганида дори воситасини бекор қилиш ва муқобил даволашни бошлаш керак.\nКўз/қулоқ томчилари консервант сифатида бензолконий хлоридини сақлайди. Гидрофил (юмшоқ) контакт линзаларни тақиш вақтида препаратни қўллаш мумкин эмас, чунки ушбу концервант улар томонидан ютилиши ва кўзнинг таъсирланишини чақириши мумкин.\nБактериал конъюнктивитнинг симптомлари бўлганида ҳар қандай турдаги контакт линзаларни тақиш мумкин эмас.\nИжобий даволаш самарасига эришиш учун кўз томчиларини тизимли микробларга қарши препаратлар билан бирга қўллаш керак (енгил ҳоллардан ташқари).\nЭритма ва томизгични ифлосланишдан сақлаш керак.\nҲомиладорлик вақтида препаратни қўллаш бўйича клиник тадқиқотларнинг маълумотлари йўқлиги туфайли, левофлоксацин кўз/қулоқ томчиларини препаратни қўллашдан кутилаётган фойда хавфдан устун бўлган ҳолдагина қўллаш мумкин.\nЛактация даврида Левоксимед препаратини эхтиёткорлик билан қўллаш кеарак.\n1 ёшгача бўлган болаларда препаратни қўллаш самарадорлиги ва хавфсизлиги ўрганилмаган.\nПрепарат томизилган заҳоти кўриш ўткирлигини бузилиши мумкинлиги туфайли, кўриш нормаллашгунича автомобилни ва потенциал хавфли механизмларни бошқаришдан сақланиш керак.\nПрепаратни кўз/қулоқ томчилари дори шаклида дозасини оширилиб юборилиш эхтимоли кам. Дозани оширилиб юборилиш симптомлари препаратнинг ножўя самаралари билан ўхшаш. Левоксимед кўз/қулоқ томчиларининг ортиқча дозаси маҳаллий қўлланганидан сўнг кўзларни тоза (водопровод) хона ҳароратидаги сув билан ювиш керак. Яққол ножўя самаралари кузатилганида шифокорга мурожаат қилиш керак.\nПрепарат атайлаб ёки бехосдан ичга қабул қилинганида кузатиладиган симптомлар ножўя самаралари билан бир ҳил бўлиши мумкин. Кўз/қулоқ томчиларининг бир флаконидаги левофлоксациннинг умумий миқдори (25 мг), хатто бехосдан ичга қабул қилинганида ҳам, захарли реакцияларни чақириш учун жуда камдир.\nЛевоксимед кўз/қулоқ томчилари 5 мл дан тиқин томизгичли ва ҳимоя халқаси билан таъминланган буралувчи ҳимоя қопқоқли полиэтилен флаконда чиқарилади. 1 флакон қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон қутида.\n25°С дан юқори бўлмаган хароратда, ёруғликдан ҳимояланган жойда сақлансин.\nФлакон очилганидан сўнг препарат 4 ҳафта давомида ишлатилсин.\nЛевоксимед плёнка қобиқ билан қопланган таблеткалар20.03.2018Кейингиси


Rolls-Royce компанияси томонидан янги модель йўлтанламаслар прототипининг дастлабки расмий фотосуратларини интернет тармоғига жойлаштирилди. Буюк Британиянинг етакчи автоконцерни ушбу машина моделини ишлаб чиқиш бўйича дастурни Project Cullinan деб атаган.\nМашинанинг турли техник имкониятлари синовдан ўтказилмоқда. Жумладан, шассилар йўл қопламасининг ҳар хил шаклларида синовдан ўтказилади, илгакларнинг мустаҳкамлиги текширилади. Шунингдек, салон ичига шовқин кирмаслиги таъминланади. Синовлар мураккаб тоғ йўлларида давом эттирилади.\nКомпания раҳбари Торстен Мюллер-Отвоснинг сўзларига қараганда, машина “одамларни операдан тўғри Альпларга элтиб қўя оладиган ҳақиқий йўлтанламас” бўлади.\nМашина 2018 йилда сотувга чиқарилади.


Тўқимачилик саноатини ривожлантиришга $300 млн ажратилади | NORMA.UZ\nПрезидент жорий йил 1 апрелга қадар сотилган пахта толасининг якуний тўлов муддатини 90 кундан 150 кунга узайтириш ҳақида кўрсатма берди. Экспорт божхонада расмийлаштирилган заҳоти ҚҚСни қайтариб бериш механизми ҳам жорий қилинади.\nДавлат раҳбари келгуси беш йилда тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришни 4-5 бараварга кўпайтириш, таннархни рақобатчиларга нисбатан арзонлаштириб, ташқи бозорларни эгаллаш бўйича топшириқлар берди. Йиғилишда хорижий компаниялар билан биргаликда йирик экспорт корхоналари ташкил этиб, таниқли брендлар асосида бозорбоп маҳсулотлар ишлаб чиқариш юзасидан кўрсатма берилди.\nНаманган, Самарқанд ва Тошкент вилоятларида тайёр маҳсулот экспорт қилувчи янги корхоналар учун технопарк ташкил этилади. Ушбу лойиҳаларни молиялаштириш учун Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси томонидан кредит линияси доирасида 300 млн доллар ажратилади.\nИнвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги, «Ўзтўқимачиликсаноат» уюшмасига Европа Иттифоқи бозорлари учун GSP+ мақомини олиш вазифаси қўйилди. Шунингдек, Халқаро молия корпорацияси кўмагида маҳсулотларни BSI стандартлари асосида сертификатлаш ишларини жадаллаштириш кераклиги таъкидланди.