Тожик коммунистлари аёллар байрамининг янги ном билан аталишига қарши - BBC O'zbek\nТожик коммунистлари аёллар байрамининг янги ном билан аталишига қарши\nImage caption Шоди Шабдоловга кўра, аёллар байрами номи ўзгарган эса-да, унинг моҳияти ўзгармаган.\nТожикистон Коммунистлар партияси дунёнинг кўплаб мамлакатларида нишонланадиган Халқаро хотин-қизлар куни байрамини эски номи билан аташ талаби билан чиққан.\nЎтган йилдан бошлаб Тожикистонда 8 март - "Оналар куни" номи остида нишонланиши белгиланган.\nТожикистон коммунистлари йўлбошчиси Шоди Шабдолов "Халқаро хотин-қизлар куни" номи остида аёлларнинг сиёсий бирдамлиги мужассам бўлганини айтган. Шоди Шабдолов "Халқаро Хотин-қизлар куни" дунё бўйлаб 100-марта нишонлаётганлигини урғулайди.\nБайрам аёлларнинг тенг ҳуқуқлиги, кенг маънодаги эмонципация йўлида уларнинг ҳамжаҳатлиги рамзи бўлганини айтади.\nТожкистонда байрамнинг номи "Оналар куни" деб ўзгартирилиши билан унинг сиёсий шакл-шамойли ўзгарди, дейди жаноб Шабдолов.\n"Уни бошқача, тор, миллий тушанчадаги байрам сифатида нишонлашни ҳазм қилиб бўлмайди. Ҳозирда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти бу байрамни "Халқаро аёллар бирдамлик куни," деб расман тасдиқлаган. Бу жуда муҳим. Буларни тушуниш керак, холос", деди Шоди Шабдолов.\nТожикистон коммунистлари йўлбошчиси ҳозирда мамлакатда байрамнинг номи ўзгарган бўлса-да, байрам моҳияти ўзгармаганини таъкидлайди.\n"Аёлларимизни табриклаганда сен она, сен она эмассан деб ажратиш мантиққа тўғри келмайди," дейди у.\nШоди Шабдолов ҳали боғча ёшидаги қизалоқлар ҳам эътиборга ўрганишлари кераклигини айтади.\nАйни вақтда Шоди Шабдолов оналар куни байрамига ҳам қарши эмас.\n"Агар оналар куни байрами эълон қилиниши керак бӯлса, бошқа бирор исталган кунни аташ мумкин эди. Ҳатто 8 мартга яқинроқ бир сана танланса янада яхши бўларди. Сиёсий байрамни ўзгартиришдан кўра бу дурустрок бӯларди", дейди Шоди Шабдолов.\nТожикистон Коммунистлар партияси маъмурияти партия сафидаги барча хотин-қизларни "Халқаро Хотин-қизлар куни" билан табриклаган.\nШунингдек, Россия, Қирғистон ва Қозоғистондаги коммунист аёлларни ҳам анъанавий номдаги байрам билан қутлаган.\n"Оналар куни билан, десак, улар ҳеч нарсани тушунмайдилар," дейди жаноб Шабдолов.\nАйрим тожикистонликлар эса байрамнинг қандай номланиши аёллар ҳаётига қеч қандай таъсир этмайди, деб ҳисоблашади.\nХотин-қизларни қийнаб келаётган муаммолар – ижтимоий-иқтисодий ҳаёт даражасининг жуда пастлиги, қўшхотинлик ёки эркакларнинг муҳожирлиги ортидан аёллар ва болалар ҳимоясизлиги, ишсизлик, кўплаб хонадонларда хотинга иккинчи даражали шахс деб қаратилиши, қизларнинг тақдирини катталар ҳал қилиши ҳолларга байрамлар ечим топиб беролмайди, дейишади кузатувчилар.


Темир йўл тизимига хусусий капитални жалб этиш масаласи кўриб чиқилмоқда - Darakchi\nСИЁСАТ 28.01.2020, 23:57\nТеглар: темир йўл, ислоҳот\n"Кўпчилигимизнинг 2019 йил 1 февралдаги Президент фармонига биноан Транспорт вазирлиги ташкил этилганганидан хабаримиз бор, – деб ёзади Расул Кушербаев ўзининг телеграм каналида. – Бироқ бу ҳозирча Ўзбекистонда транспорт-транзит салоҳиятидан тўлиқ фойдаланиш, бу соҳадаги мантиқсиз ва фойдасиз монополияни чеклашга олиб келмади.\nХалқаро экспертларнинг хулосасига кўра, Ўзбекистон транзит салоҳиятини ҳозирги 7 миллион тоннадан 16 миллион тоннага, 2030 йилда эса минтақавий лойиҳаларни амалга ошириш эвазига 23 миллион тоннага етказиш имконияти мавжуд. Бироқ тизимдаги эскича ёндашув ушбу имкониятлардан фойдаланишга йўл қўймаяпти.\nЖаҳон банкининг логистика рейтингида Ўзбекистон 163 та давлат орасида 99-ўринда бўлиб, халқаро ташувларни амалга оширишнинг соддалиги бўйича 120-ўринда қайд этилган. Бундай кўрсаткич билан узоққа бориб бўлмайди.\nОптимал тариф сиёсати йўқлиги сабаб транзит юк оқимини жалб этиш ва маҳаллий товарларни ташқи бозорларда рақобатбардошлигини ошириш имконияти ҳам чекланмоқда.\nПрезидент йиғилишда ҳаво йўлларидаги камчиликларни батараф этиш билан бир қаторда\nтемир йўл тизимини тубдан ислоҳ қилиш, соҳага хусусий капитални кенг жалб этишга алоҳида тўхталиб ўтди.\nБиз узоқ вақтдан буён ҳаво йўллари монополияси хизмат сифатининг пастлиги ва нархларнинг қимматлигига сабаб бўлаётганлигини таъкидлаш ортидан соҳада қандайдир ижобий ўзгаришлар бошланганини сеза бошладик. Бироқ темир йўл тизимида жимлик эди.\nБугунги йиғилиш натижаси темир йўл соҳасида ҳам ниҳоят монополиянинг чекланиб, сифат ортиши ва нарх пасайишига олиб келишига умид бағишлаяпти.\nҚандай жамият бўлмасин монополия турғунлик, монополия нотенглик, монополия норозиликдир


Opel янги флагман кроссоверини тайёрламоқда » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nАҚШнинг General Motors концерни Opel, Buick, Vauxhall брендлари моделлар қаторини янги флагман кроссовери ҳисобига кенгайтиришни режалаштирмоқда.\nЕвропа ОАВлари маълумотларига кўра, кроссовер 2020 йилгача мўлжалланган Opel/Vauxhall маркалари ишлаб чиқариш режаларига киритилган. Янги автомобиль SUV сегменти брендлари қаторининг флагман автомобили бўлиши кутилмоқда.\nЯнги модель бутун дунё бўйлаб Buick, Opel ва Vauxhall брендлари остида сотилади, ОАВларда йўнтанламасга берилиши мумкин бўлган номлар орасида Monza SUV, Senator, Admiral ва Signum вариантлари муҳокама қилинмоқда.\nМаълумот учун, Opel’нинг ушбу моделлар қаторида иккита кроссовер – катта ўлчамдаги Antara ва ихчам Mokka моделлари ишлаб чиқарилади, Buick эса янги немис моделига асос қилиб олиниши мумкин бўлган Envision кроссоверини ишлаб чиқаради.\n23:39 ЗАЗ биринчи украин кроссоверини тайёрлаши мумкин\n01:34 Opel янги кроссовер тайёрлади


НАТО бош котиби Тошкентда. Нега?\nШайбон Амалий ташриф билан Тошкентга келган НАТО бош котиби Яап де Хооп Схеффер 20 октябрь куни Ўзбекистон Президенти Ислом Каримов, ташқи ишлар вазири Содиқ Сафоев ва мудофаа вазири Қодир Ғуломов билан учрашди.\nДе Хооп Схеффернинг музокаралардан сўнг ўтказилган матбуот анжуманида маълум қилишича, учрашувлар чоғида асосий эътибор халқаро террорчиликка қарши ҳамкорликда курашиш, Ўзбекистонга ҳарбий-техникавий ёрдам кўрсатиш, ўзбек ҳарбийларининг НАТО тинчликпарвар кучлари таркибида турли миссияларда иштирок этиш масалаларига қаратилган.\nБош котибнинг сўзларига қараганда, унинг Тошкентга ташрифи НАТОнинг жорий йил июнда Истанбулда ўтказилган саммитида тасдиқланган режа бўйича амалга оширилган. Ушбу саммитда Марказий Осиё ва Кавказга жиддий эътибор қаратилиши, чунки бу минтақада кечаётган сиёсий жараёнлар НАТО учун муҳим аҳамият касб этиши айтилган эди. Террорчиликка қарши якка ҳолда курашиб бўлмаслиги сабабли Марказий Осиёнинг бошқа давлатлари қатори Ўзбекистоннинг ҳам НАТО билан ҳамкорлигини янада кенгайтириш заруратини мавжуд.\nМатбуот анжуманида НАТО бош котибининг Россия Тожикистонда ҳарбий база очганига муносабати сўралди.\n“Қаерда қандай база очиш ҳар бир давлатнинг ихтиёрида. Тожикистондаги ҳарбий база хусусида ўтган ҳафтада Руминияда Россия мудофаа вазири Сергей Иванов билан ҳам мулоқотда бўлганмиз. Биз эндиликда Тожикистонда Россиянинг ҳарбий базаси борлигини эътиборда тутамиз”, деди де Хооп Схеффер.\nМаълумотларга кўра, НАТО бош котибининг Тошкентга ташрифи давомида Ўзбекистон Қуролли кучларини қайта жиҳозлаш масаласи ҳам муҳокама қилиниши кўзда тутилган эди.\nАммо де Хооп Схеффер буни инкор этди. Унинг айтишича, ҳақиқатан ҳам музокараларда Ўзбекистон Қуролли кучлари ҳақида сўз юритилган. Лекин бу ерда гап ўзбек армиясининг халқаро тинчликпарвар миссияларда иштирок этиши мумкин бўлган ҳарбий қисмлари ҳақида борган. Шу билан бирга, учрашувларда ўзбек ҳарбийлари учун ўқув машғулотлари ташкил этиш, ҳамкорликда тезкор ҳаракатлар олиб бориш масалалари муҳокама қилинган. Ўзбекистон Қуролли кучларини қайта жиҳозлаш масаласи эса кун тартибида бўлмаган.\nМатбуот анжуманида Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Содиқ Сафоев ҳарбий ислоҳотларсиз жамиятда тўлақонли ислоҳотларга эришиб бўлмаслигини маълум қилди. С.Сафоевнинг таъкидлашича, НАТО демократик институтларнинг ривожланишига йўл очиб берилиши ва бозор иқтисодиётига интилишни қўллаб-қувватлайди. Ўзбекистон ҳам шунга интилмоқда.


Ўзбекистонда “Ислом давлати”га қарши фатволар китоби чиқди\n17:49 13.07.2016 (Янгиланган 17:04 19.07.2016) Ҳавола олиш\nУшбу китобда Ўзбекистон, Миср ва Суриянинг мусулмон олимлари Яқин Шарқда Ислом дини номидан амалга оширилаётган террорчилик ва экстремизм билан боғлиқ фатволари жамланган.\nТОШКЕНТ, 13 июл – Sputnik. Ўзбекистон Мусулмонлар идораси “Дунё уламолари мурожаати” китобини нашрдан чиқарди. Ушбу китобда бутун дунёдаги ислом олимларининг “Ислом давлати”га қарши фатволари тўпланган, Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамасидаги диний ишлар қўмитаси хабарига асосан.\nФатво – бу шаърий масала юзасидан берилган саволга, маъмурий ҳуқуқга эга бўлган шахс (имом)ёки ташкилот томонидан берилган жавобдир.\n“Ушбу нашр, Яқин Шарқдаги ислом дини номидан бажарилаётган террорчилик ва экстремизм ва бошқа долзарб мавзулар бўйича берилган саволларга Ўзбекистон, Миср ва Сурия олимларининг жавоблари мужассамлаштирилган”, — дейди Ўзбекистон Диний Ишлар қўмитаси вакили.\nУшбу тўплам “Ислом давлати” чақириқларига нисбатан ҳақиқий ислом динининг қарашлари акс эттирилган, деб таъкилашди Диний Ишлар қўмитасида.\nЭслатиб ўтамиз 2015 йил бошида Ўзбекистон Мусулмонлар идораси раиси ўринбосари Айдарбек Тулепов қаламига мансуб “ИШИД – Ислом душмани” номли китоб чиқарган эди. Ушбу китобда Тулепов оддий ва тушунарли мисоллар ёрдамида ИШИД амалиётларининг ҳақиқий Ислом таълимига қарши эканлигини исботлайди ҳамда жангарилар орасида бўлиб қайтган ва ўз ишидан пушаймон қилган фуқароларнинг иқрори келтирилади.\nСурия ҳудудида 2011 йилнинг март ойидан бошлаб давом этаётган қонли урушда 220 мингдан ортиқ фуқаро қурбон бўлди. Сурия ҳукумати қўшнларига ўзларини “Ислом давлати” ва “Жабҳат ан-Нусра” деб номлаган жангарилар гуруҳи қаршилик кўрсатмоқда.


Иқтисодиёт / ADOLAT ижтимоий-сиесий газетаси\nҲозир барча фуқароларнинг шахсий пластик картаси бор. Пул маблағларини пластик картада сақлаш ва ишлатиш қулай, хавфсиз ҳисобланади. Аммо сизнинг пластигингиздаги пул ўз-ўзидан “ечилиб” қолса-чи? Буни ким амалга ошириши мумкин?..\nБанк мижозларига янги имконият\nБугунги кунда банк тизимида мижозлар учун қулай имкониятлар яратиш учун катта саъй-ҳаракатлар олиб борилмоқда. Айниқса, уларнинг ўзаро ҳамкорликда фаолият олиб бориши натижасида хизмат турлари сифати янада яхшиланишига эришилмоқда.\n“Онлайн кредит”: ҳам қулай, ҳам истиқболли\nТижорат банкларидан кредит олиш учун навбат ва ресурс кутишни ҳеч ким хоҳламайди. Ўзингизнинг вақтингизни, қолаверса, “илтимос”ларга кунингиз қолмасин. Шундай экан, бу муаммони янги хизмат тури — барча функциялар ва вазифалар онлайн тарзда бажарилади.\nОриф раиснинг анорзори\nАнор азалдан минг дардга даво, инсон саломатлиги учун бебаҳо неъмат ҳисобланади, — дейди Ориф Худойбердиев.\nФермернинг қандолатпазлик цехи\nТайлоқ туманида аграр соҳани ривожлантиришда, боғдорчилик, узумчилик ва сабзавотчиликда интенсив технологияларни қўллаб юқори ҳосил ва даромад олишда ёш фермерлар ташаббускор бўлишмоқда.\nСамарқанд чинниси — мусиқадек оҳангдор\nСамарқанддаги чинни идишлар ишлаб чиқарадиган “Асл нафис” МЧЖ корхонаси жорий йилнинг биринчи чорагида салкам 40 турда 3 миллион дона маҳсулотни буюртмачилар манзилига етказиб берди.\nТаклифлар рўёбга чиқмоқда\nЎзбекистон “Адолат” СДП Қарши шаҳар кенгаши фаоллари ва депутатлар “Буюк Турон” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудидаги хонадонларда бўлиб, фуқаролар билан юзма-юз мулоқот қилдилар.\nҲар биримиз — тадбиркормиз, ҳар биримиз — бахтиёрмиз дейишмоқда сирдарёлик ишбилармонлар\nТадбиркорлик бугун ёки кеча пайдо бўлган соҳа эмас. Унинг шаклланиш тарихи узоқ ўтмишга бориб тақалади.\nСолиқ ислоҳотларининг янги босқичи\nСолиқ тизимидаги янгиликлар, ўзгаришлар ҳеч кимни — тарбиркорларни ҳам, жисмоний шахс сифатида солиқ тўловчиларни ҳам бефарқ қолдирмайди.\nЎзбекистон халқ ёзувчиси Саид Аҳмаднинг “Чўл бургути” асарини кўпчилик яхши билади.\nНамунавий лойиҳалар асосида уй-жойлар қурилишига\n“Қишлоқ қурилиш банк” АТБ томонидан 1809,1 миллиард сўмдан ортиқ маблағлар сарфланди\n“Оқдарё муштарий”си Европада\nКорхонада жорий этилган энг янги замонавий технологиялар ва ҳамма учун бир хилда яратилган қулай ижтимоий шарт-шароитлар эса меҳнат унумдорлигига, изланувчанлик ва ташаббускорликка йўл очмоқда.\nБу йил пахтачилик соҳасида Учқўрғон туманида вилоятда биринчи бўлиб ишлаб чиқаришни ташкил этиш ва бошқаришнинг кластер усули амалда қўлланилмоқда.\nҲосилдорлиги юқори, сифати жуда яхши. Боз устига жамоа боғларни янада кенгайтириш мақсадида интенсив дарахт кўчатларини етиштиришни йўлга қўйган.\nСолиқ имтиёзи нархларни арзонлаштирди\nҲукуматимиз томонидан тасдиқланган дастурга мувофиқ барча ҳудудларда бўлгани сингари Самарқанд вилоятида ҳам ижтимоий ёрдамга муҳтож оилалар учун арзонлаштирилган нархлардаги янги турар жой бинолари қуриш жадал давом эттирилмоқда.


Ҳудудлардаги маданий мерос объектларини инвентаризация қилиш ҳамда уларнинг бугунги ҳолатини ўрганиш мақсадида тузилган ЎзМТДП Самарқанд вилоят кенгаши ишчи гуруҳининг навбатдаги ташрифи Самарқанд шаҳридаги бегоналар кириши таъқиқланган манзилда жойлашган “Чўпонота” мақбараси бўлди.\nДастлаб, ушбу мақбара тарихига қисқача тўхталсак.\nМақбара қаровчиси кекса Зоир бобо Тоировнинг айтишича, 1,5 минг сонли қўшинга эга бўлган душман тўсатдан Самарқандга ҳужум уюштираркан. Бундан саросимига тушиб қолган шаҳар аҳли Аллохдан ўзларига нажот сўраб илтижо қиларкан. Шунда кутилмаганда шаҳарнинг чеккасида улкан тепалик пайдо бўлиб одамлар жон сақлаш, душмандан ҳимояланиш учун шу ерга йўл оларкан. Улар тепаликка келиб қарашса, бир чўпон қўй боқиб юрган эмиш. Ундан кимлигини сўрасалар, мен оддий бир чўпонман деб жавоб қайтарибди. Чўпон бошчилигида тепаликдан туриб душманга муносиб қаршилик кўрсатган аҳоли ўз жонларини сақлаб қолган экан.\nКекса отахоннинг қайд этишича, XIV-XV асрга тегишли бўлган ушбу мақбара сохибқирон Амир Темур томонидан “чўпон” шарафига барпо этилган экан. Тепалик ҳам шундан буён “Чўпонота” номи билан аталаркан. Ушбу тепаликдан шаҳар кафтдек кўриниб туради. Тепалик баланд бўлгани боис, мақбарадан кўп йиллар давомида ҳарбий аҳамиятга эга нуқта сифатидан фойдаланилган. Бироқ фан-техника тараққий этиб, алоқа узатиш тизими модернизация қилингандан сўнг бунга ҳожат қолмаган.\nМаданий мерос объекти сифатида руйҳатга киритилган мақбара 2018 йилда реставрация қилинган. Атрофи ободонлаштирилган. Бугун ниҳоятда яхши ҳолатда сақланмоқда. Биргина муаммо шундаки, у тоифаланган объект ҳудудида жойлашганлиги сабабли одамлар мақбарага эркин кириб зиёрат қила олишмайди.


Cана : 08-07-2018 / Қизиқарли фактлар / кўрилди: 397\n● Исландияда саёҳат мобайнида табиат инжиқликларига дуч келиш эҳтимоли жуда юқори, бинобарин, фавқулодда ҳодисаларга тайёр туриш керак. Бу ерда вулқон кули тарқалиши тез-тез рўй беради ва ўта кучли шамоллар эсиб туради. Оролнинг баъзи қисмларида фақатгина йўлтанламас (жип) автомобилларида юриш мумкин.\n● АҚШда автомобилларнинг давлат рақами белгилари ҳайдовчи истаганидек бўлиши мумкин. Бунда давлат рақамида штат белгиларидан ташқари, ҳайдовчининг истагига кўра олти белгидан иборат сўз ёзиш имкони бор. Шунинг учун АҚШда TOSKENT, TOWKENT, FARHOD, UZBEK каби давлат рақами белгиларини учратса бўлади.\n● Буюк Британияда йўл полицияси тўхтатганда ҳайдовчи гувоҳномасини кўрсатмаслик ҳуқуқига эга. Исм-шарифини айтса, полиция ходими тармоққа уланган қурилмасидан ҳайдовчи автомобилни бошқариш ҳуқуқига эгами йўқми аниқлаб олади.\n● Италияда автомобиль бошқараркансиз, битта ғаройиб қоидага амал қилишга мажбурсиз: ит олиб юрсангиз, унгаям хавфсизлик камарини тақишингиз шарт. Германияда эса, ит «юк» ҳисобланади, унга камар тақмасангиз ҳам бўлади.\n● Бирлашган Араб Амирликларида туя юқори мақомга эга. «Саҳро қироллари»га бўлган ҳурмат йўл ҳаракатида ҳам аксини топади — автомобиллар туяларга йўл беришга мажбур.\n7 мўжизавий рақам…ми?


Ўзбекистон мустақилликка эришгач, бой тарихимиз, улуғ боболаримиз шахсияти, меросига муносабат тубдан ўзгарди. Хусусан, Амир Темур номи тикланди, дунё аҳли бу мумтоз сиймони тенгсиз азму шижоат, мардлик ва донишмандлик рамзи, илму фан, маданият, бунёдкорлик ҳамда маънавият ривожига кенг йўл очган комил инсон сифатида тан олди. Дарҳақиқат, соҳибқирон нафақат Ватанимиз ва миллий давлатчилигимиз, балки жаҳон тарихида ўз ўрни, мавқеи ҳамда салоҳиятига эга буюк шахслардандир. Унинг ҳаёти, фаолияти, авлодларига қолдирган мероси асрлар оша халқимизнинг сиёсий, ижтимоий ва маънавий ҳаётида муҳим дастуриламал бўлиб келмоқда. Буюк бобомиз бошчилигида яратилган бетакрор обидалар, осориатиқалар ҳанузгача темурийларга хос куч-қудрат, боқийлик тимсоли сифатида эътироф этилаётир.\nМаълумки, 1996 йилда буюк бобокалонимиз таваллудининг 660 йиллиги халқаро миқёсда кенг нишонланди. Мазкур орден ҳам ана шу қутлуғ сана арафасида Президентимиз ташаббуси билан таъсис этилди. Пировардида бу бетакрор тимсол юртимизда тарихий анъаналаримиз, эзгу қадриятларимиз қайта тикланаётганининг яна бир далили бўлди.\nОрден саккиз қиррали мусамман кўринишида бўлиб, унинг марказида Амир Темурнинг от устидаги қиёфаси акс этган. Тасвир остида “KUCH — ADOLATDA” сўзлари битилган. Амир Темур ўз ҳаётида қатъий амал қилган бу шиор нафақат бобокалонимизнинг, балки бугун давлатимиз раҳбари юритаётган сиёсатнинг ҳам туб мазмун-моҳиятини ўзида ифодалайди.\n«Амир Темур» ордени билан Ўзбекистон Республикаси фуқаролари давлатчиликни мустаҳкамлашдаги улкан хизматлари, меъморчиликни, илм-фан, адабиёт ва санъатни, шу жумладан, ҳарбий маҳоратни ривожлантиришга қўшган улкан ҳиссалари учун мукофотланадилар.\nШунингдек, бу юксак мукофот билан давлатлараро ҳамкорликни, тинчликни ҳамда халқлар ўртасида дўстликни мустаҳкамлаш ишига алоҳида ҳисса қўшган мамлакатимиз фуқароси бўлмаган шахслар ҳам тақдирланади. “Давлат мукофотлари тўғрисида”ги Қонунда фуқаролар билан бир қаторда, айрим ҳолларда, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмалари, ижодий жамоалар ва ҳарбий бўлинмалар, шу билан бирга, мамлакатимизнинг маъмурий-ҳудудий бирликлари ҳам ушбу орден билан тақдирланиши мумкинлиги қайд этилган.\nШунга кўра, 1996 йилнинг 28 августида бобокалонимизнинг қутлуғ юбилейи арафасида Юртбошимиз Фармонига биноан, Самарқанд ҳамда Шаҳрисабз шаҳарлари «Амир Темур» ордени билан мукофотланди.\nТарихдан маълумки, бу икки кўҳна шаҳар Амир Темур ҳаёти ва фаолиятида муҳим ўрин тутган. Соҳибқирон бобомиз қадим Кешда дунёга келган бўлса, Самарқандни ўз салтанатининг пойтахтига айлантирган. Бинобарин, Амир Темур ва Самарқанд тушунчаларини бири-биридан айро ҳолда тасаввур қилиш мушкул. Самарқанд, давлатимиз раҳбари Ислом Каримов таъкидлаганидек, ўтмиши шарафли, бугуни саодатли, келажаги абадий шаҳардир. Ушбу кентнинг ана шу оламшумул шуҳратига, тенгсиз салобатининг юксалишига, шонли тарихига Амир Темур бобомиз беқиёс ҳисса қўшган. Шу сабабли, темурийлар даврида бунёд этилган тарихий обидалар бугунги кунда ҳам юртимиз ва хорижлик сайёҳларда катта қизиқиш ҳамда ҳайрат уйғотиши бежиз эмас.\nАйтиш жоизки, мустақиллик шарофати ила бу шаҳарлар ўзгача тароват касб этди. Тарихий обидалар, азиз авлиёларимизнинг муқаддас қадамжолари қайтадан таъмирланди, ободонлаштирилиб, кўркам зиёратгоҳларга айлантирилди. Бундан ташқари, Тошкент, Самарқанд, Шаҳрисабз шаҳарларида бобокалонимизнинг улуғвор ҳайкаллари қад ростлаши буюк аждодимиз хотирасини эъзозлаш йўлида олиб борилган хайрли ишлар сирасидандир.\nМамлакатимиз мустақиллигининг 23 йиллиги арафасида Президентимиз Фармонига мувофиқ, Термиз шаҳри ҳам «Амир Темур» ордени билан мукофотланди.\nСирасини айтганда, юртимизда «Амир Темур» орденининг жорий этилиши ҳар бир юртдошимизни янгидан-янги зафарлар, ютуқларга ундовчи куч-қудрат манбаи, миллатимизнинг ғурур ва ифтихори бўлиб қолаверади.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Олижаноб ва умрбоқий қадриятлар ифодаси\tКўркам қиёфа касб этди »


Матёқуб Қўшжонов. Бадииятдан ўн икки сабоқ (китобдан боблар) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётМатёқуб Қўшжонов. Бадииятдан ўн икки сабоқ (китобдан боблар)\nМАФКУРАВИЙ МУҲИТ ВА БАДИИЯТ ҚИСМАТИ\nТоталитар мафкура ҳукм сурган етмиш йил давомида марксистик дунёқарашнинг баъзи принциплари бадиий ижоднинг ўзига хос хусусиятларини, хусусан, мазмун билан шакл бирлигини ҳисобга олмасдан зўрма-зўраки тарзда қўлланилди. Жумладан, партиявийлик, синфийлик масалалари хусусида гап борганда, ижодкорнинг объектив ҳаёт қонуниятларини ўрганиб, ҳақиқатни, фақат ҳақиқатни акс эттириши зарурат ҳисобланавермас эди. “Партиявийлик”, “синфийлик» назариялари ижодкор ишини назоратга олиш, тафтиш қилиш учун ишлатиладиган қурол эди. Бу иш “мутасаддилари” ёзувчи ҳаётнинг қайси томонларига кўпроқ эътибор бериши керак ва қай йўсинда тасвирлаши керак, маъносида юқоридан туриб буйруқбозлик қилишарди. ВКП (б) Марказий комитетининг 1925 ва 1946 йиллардаги Адабиёт ва санъат ҳақидаги қарорлари худди шу мақсадда қабул қилинган эди. Шу асосда ўша йиллари қатор истеъдодли ижодкорлар қаттиқ танқид остига олинди, ҳатто ижоддан узоқлаштириб қўйилди. Улардан бир қисми қатағон қилинди. Назорат усуллари ҳам ғалати бўларди. Масалани кўпроқ бир ёки бир неча шахслар ҳал қилиб қўяқоларди. Назоратчиларнинг бадиий ижодга қай даражада дахли бор ё йўқлиги билан ҳеч кимнинг иши бўлмасди. Баъзан масалани ҳал қилувчи “арбоб” дидига тўғри келадиган шахслардан иборат дабдабали комиссиялар хўжакўрсинга тузиларди. Уларнинг тайёрлаган маълумотлари асосида қарорлар қабул қилиниб, қонун сифатида ижодкорлар муҳокамаларига қўйилар, катта-кичик мажлислар бу ишга бағишланиб, оммавий ахборотчилар бир хил андозадаги мақолаларни сонма-сон эълон қилаверишар эди. Масала моҳиятига тушуниб етишни ўйлаб кўрмаган “мутахассислар” бу хил тўқима қарорлардан чексиз кўчирмалар олиб, маълум бир ижодкорни дўппослашга киришар эди. Одатда, ўзига хос, истеъдодли ижодкорлар бу буйруқбозликнинг қурбони бўларди. Буйруқбозликнинг энг даҳшатли жойи ҳам шунда эди.\nБу ноҳалол ишнинг назарий қарашлари ҳам тайёр турар эди: “ўтмишни қўмсаш, идеаллаштириш”, “миллий масалани тушунмаслик”, “майда буржуазия идеологиясига берилиш”, “замонавий мавзуни назар-писанд қилмаслик”, “ҳаётни бир томонлама тасвирлаш”, “меҳнаткаш образига кам эътибор бериш”, ҳоказо ва ҳоказолар. Буларнинг ҳаммаси йиғилиб, ҳаёт воқелигига синфий қарамаслик, партиявийлик ақидасида мустаҳкам турмаслик, деб аталар эди.\nШу орада марксизм классиклари етарли даражада ўрганилмабди, бинобарин, уларга шак келтирилибди, деган навбатдаги хулосалар ҳам айтиларди. Шу тарзда бадиий шакл масалалари эътибордан қолдирилиб, ғоянинг ҳукмронлиги, унинг ҳал қилувчи кучи таъминланарди.\nШу йўсинда қарийб 50 йил давомида ўзбек адабиётининг илк классиклари, ўзига хос истеъдод эгалари Чўлпон ва Фитрат янги тузумнинг ашаддий душманлари, деб эълон қилинди. Шу талаблар асосида биринчи ўзбек романнависи Абдулла Қодирий “халқ душманига” чиқарилиб, унинг романлари китобхонлар қўлидан тортиб олинди. Қодирийчилар деб номланган “айбнома”лар жорий қилинди. Шу асосда қанчадан-қанча истеъдодларнинг қаноти қайрилди. Адабиётимиз тараққиётига хизмати сингган М.Шайхзода, Шуҳрат, С.Аҳмад. Шукрулло советга ёт унсурлар, деб эълон қилинди. Ойбекнинг “Навоий” романи “зарарли асар” қаторига чиқарилди.\nБадиий шакл масалаларини назар-писанд қилмаган, сунъий ғояларнинг ҳукмронлигига асосланган айбловлар яқин-яқин вақтларгача давом қилди. Йигирманчи йиллар охирида пайдо бўлган машъум “майда буржуазия мафкураси” айбномаси 30-йилларда ҳам жиддий равишда бош кўтарди. Шу асосда ЎзФА Тил ва адабиёт институтининг ишлари (1982) мафкура жиҳатдан зарарли, деб топилди; кейинги йилларнинг жозибали романларидан бири “Юлдузли тунлар” совет адабиёти учун ёт асар сифатида баҳоланди. Шуҳрат ва Шукрулло ҳаётдан орқада қолган ижодкорлар, деб эълон қилинди. Адабиётшунос олим Озод Шарафиддинов қора рўйхатга тушди. Булар ҳаммаси партия номи билан, партиявийлик, синфийлик шиори, фақат мазмун, гўё мазмунни соф сақлаш мақсадида қилинди.\nМасалага яна ҳам аниқроқ қарасак, қуйидаги манзара кўз олдимизда намоён бўлади: адабиёт ишига догматик қарашни одат қилганларнинг асосий ақидаси ёзувчи ҳаётнинг қайси томонини кўрди, нимага эътибор берди, деган масала бўлди. Улар назарида бу бош масала эди. Уларни асосий масала – ҳаёт тасвиридан келиб чиқадиган маъно қизиқтиравермас эди. “Ўтган кунлар”нинг асосий қаҳрамонлари ҳоким синф вакиллари эканликларини ҳазм қила олмасдилар. Ҳоким синф вакиллари ҳам жамият ҳаётидаги тенгсизлик, феодал урф-одатлар қурбони бўлиб, фожеий ҳолатга тушиб қолишлари мумкинлиги уларнинг хаёлига ҳам келмас эди. Синфий қарашни догмага айлантирганлар “Навоий” романида Алишер Навоийни улуғ гуманист сифатида эмас, балки “йирик феодал” сифатида кўришни истардилар. Фитратнинг “Чин севиш”, “Ҳинд истилочилари”даги инглиз истилочиларига қарши курашган ишчи комитетларининг фаолиятидан хулосалар чиқариб, ҳиндларнинг инглизларга қарши курашини ўзбекларнинг русларга қарши ишораси деб тушундилар. Мазмунга биринчи даражали аҳамият бериш, бадииятни назар-писанд қилмаслик бу хулосалар замирида турган омил эди.\nБунинг устига, бадиий жиҳатдан анча баркамол, халқ муҳаббатини қозонган қатор мумтоз асарларимизни партиявийлик, синфийлик жиҳатидан чиқитга чиқармоқчи бўлган “билағонлар” синфий курашни чекланган, маълум бир қолипга солган ҳолда тушундилар. Улар синфий курашнинг классик шаклини, унда ҳам бир хил кўринишини – йўқсилларнинг ҳоким синфга қарши очиқ курашинигина тушундилар. Улар назарида бу ҳаракатлар туфайли ҳоким синф вакиллари орасида туғиладиган турли зиддиятлар, бу зиддиятлар натижасида пайдо бўладиган, “Кеча ва кундуз”да тасвирланганидек, емирилишлар, ахлоқий бузилишлар, “Ўтган кунлар”дагидек, кескин фожиавий ечимлар, “Навоий” романидагидек, гуманизм билан қора кучлар ўртасидаги олишувлар, “Юлдузли тунлар”дагидек, ҳокимлик мавқеи ва тахт талашиш, халқ бошига ёғдирилган оғир кулфатларнинг гўё синфий курашга ҳеч қандай алоқаси йўқ эди. Тоталитар мунаққидлар бу ҳолатдаги воқеалар хусусида жиддийроқ ўйлаб ҳам кўрмасдилар. Ҳолбуки мазкур зиддиятлар, емирилишлар, фожиалар, қирғинлар синфий курашнинг халқчиллик, гуманизм одамийлик шаклида намоён бўлган кўринишлари эмасми?! Нега биз яқиндагини кўриб, узоқдагини назарга илмаслигимиз, ялтироқ ташқи кўринишга эътибор бериб, воқелик моҳиятини очиб берадиган чигалликларни кўрмаслигимиз керак? Борди-ю, бадиият сирлари, бу жиҳатдан қўлга киритилган ютуқлар етарли ўрганилса, уларга суяниб иш тутилса, тўғри хулосага келиш қийин бўлмас эди-ку! Афсус, шундай қилинмади. Бадиий ижодга догматик қарашнинг принциплари, бир хил ижодкорга нимани танлашни ва қандай тасвирлашни “кўрсатиб” бериш ҳам даврларга, жанрларга қараб ҳар хил йўсинда намоён бўлар эди. Маълум бир вақтлар “асарда партия раҳбари роли тўғри кўрсатилмаган”, “рус кишиси образи заиф”, “салбий қаҳрамонлар тўла очилган-у, ижобий қаҳрамонлар ёрқин эмас”, “совет кишиси табиат устидан ғалаба қозонавермайди”, “диний руҳдаги сўзларни ишлатади”, “оғир вазиятдан чиқиб кета олмайди”, “курашчи эмас” ва ҳоказо айбномалар тўқиб ташланаверарди. Шундай ҳоллар ҳам рўй бердики, “тангри”, “худо” “олло таоло” сингари сўзлар ҳатто қаҳрамонлар тилидан ҳам айтилиши мумкин эмасди. 80-йилларнинг биринчи ярмида ёзилган бадиий асар муаллифлари қаҳрамон тилидан ишлатиладиган бу сўзларни “кўк” (само маъносида), “осмон” сингари сўзларга алмаштиришга мажбур бўлдилар.\nДогматик айбномалар фақат мажлислару матбуот саҳифаларида айтиб қўйила қолса ҳам майли эди. Энг даҳшатлиси, улардан сиёсий хулосалар чиқарилиб, муаллифларга ҳар хил йўсиндаги тазйиқлар ўтказиларди.\nБундай пайтларда асар қаҳрамони қандай вазиятда яшайди, ҳаракат қилади, ёзувчи нияти қандай, унинг услуби нима билан характерли, материал мантиқи нимани тақозо этади – бу билан кўрсатма берувчиларнинг ишлари бўлмасди.\nЯна бир масалага эътибор қилинг: бугун биз табиат мувозанатининг бузилиши хусусида ташвишга тушиб қолдик. Кейинги 50-60 йил давомида адабиётимиз бошқа соҳалар қатори “ўжар табиат”ни тўла равишда инсон измига бўйсундириш йўналишида ривожланди? Адабиёт ишларида ҳам Мичуриннинг “Биз табиатдан марҳамат кутмаймиз!” деган сўзлари ҳадеб такрорланаверарди.\nАдабиёт табиат устидан зўравонлик қиладиган қаҳрамонга мадҳиялар ўқиди, уни улуғлади. “Ўжар табиат”ни инсонга бўйсундирувчи қаҳрамонлар галереяси пайдо бўлди. Улар бу ишда ҳеч қандай тўсиқ бўлишмасди. Энди маълум бўлаяптики, улар табиатни пайҳон қилувчилар, унинг умр илдизига болта урувчилар экан.\nҲаётда учраб турадиган сон-саноқсиз фожеий ҳолатлар, комик ва сатирик воқеалар бадиий ижод майдонидан четлатилди. Матбуот саҳифалари-ю, катта-кичик анжуманларда, ҳатто партия қурултойларида барча камчиликларни сатира ўти билан куйдириш керак, деган шиорлар ўртага ташланарди. Бироқ амалда бу шиорларга зид ишлар қилинарди. Бу ўринда сўз билан амалиёт орасида осмон билан ерча фарқ бўларди. Тарғибот ва ташвиқот шу даражада қудратли эдики, бу фарқни ўз вақтида англаб қолгудек бўлсак, осонгина халқ душмани сафига қўшиб қўйилардик.\nБу ҳолатдаги шиорларнинг кучини қайтарадиган омиллар ҳам мавжуд эди. Сатирик асар яратмоқчи бўлган муаллифлар олдига ҳаётнинг салбий томонларини акс эттириш учун биринчи галда унинг ижобий томонларини кўрсатиш керак, деган қатъий талаб қўйилар эди. Шундай қилиб, адабиётда текис, силлиқ, фақат “яратувчилик” билан банд қаҳрамонлар ҳукмронлиги пайдо бўлди, адабий жараёнда асосий омил шулар бўлиб қолди. Кимдир фожеий ёки ҳажвий ҳолатлар тасвирига мурожаат қилиб қолса, “Бизнинг илғор жамиятимизда, фаровон ҳаётимизда бу хилдаги воқеалар бўлиши мумкин эмас, бу социалистик тузумга туҳмат”, деган овозлар янграйдиган бўлди. Ҳатто “бизга Гоголлар керак, Шчедринлар керак” деб катта ва обрўли минбарлардан бонг урилар эди-ю, Гоголь ва шчедринчасига ҳақиқатни айтишга интилган ижодкорлар катта зарбага учрар ва бундай ижодкорларни соцреализм ижодкори сафидан чиқариб қўйишгача бориб етар эди. 1962 йилда яратилган Абдулла Қаҳҳорнинг “Тобутдан товуш” комедиясининг қисмати фикримизнинг тўла далилидир. Комедия ҳақиқатан ҳам гоголчасига, ҳам шчедринчасига яратилган эди. Асар муваффақият билан саҳналаштирилди ҳам. Бироқ кўп ўтмасдан, уч нафар забардаст мафкурачилар имзоси билан асарни тамомила йўққа чиқарадиган мақола эълон қилинди. Асар дарҳол саҳнадан олиб ташланди.\nБаъзи ўринларда гап шунга бориб етар эдики, адабий асарларда яратилган типларнинг салбий хислатлари бироз бўрттирилиб, ижобий белгилари камроқ таъкидланиб қоладиган бўлса ҳам ҳаёт бузиб кўрсатилган, социалистик тузум камситилаётган ҳисобланарди. Абдулла Қаҳҳорнинг “Сароб” романи узоқ йиллар зарарли асарлар қаторига қўшиб қўйилди. Адабиётда совет кишиси бир хилда – ўта ишчан, ўта илғор, ўта етук бўлиши керак. Шундай бўлмаса, бу капитализмга ён босган, индивидуализмга йўл очиб берган, социалистик ҳаётга хос бўёқларни топа олмаган ҳисобланарди. Қизиғи шуки, ҳеч ким ҳажвий асар яратиш керак эмас, дея олмас эди. Бироқ ҳажвий типлар социалистик тузум талаблари доирасидан чиқмаслиги керак, энг муҳими, адашган нобоп ҳолга тушиб қолган кимса “қайта тарбияланиши” талаб қилинарди. Қайта тарбиялаш вазифасини ижобий қаҳрамон бажариши муқаррар ҳисобланарди. Бунинг учун ижобий қаҳрамон ҳеч қандай камчиликка йўл қўймайдиган, кам-кўсти йўқ шахс бўлиши зарур эди. Шундай қилиб, ҳажвиёт баркамолликка эриша олмас, яратиладиган ҳажвий типлар чала туғилган болаларни эслатарди. Ижобий қаҳрамонлар масаласи ҳам тўғри талқин қилинавермасди. Асосан: у бекаму кўст, ўта мукаммал, коммунистик идеал ақидаларига тўла мос одам бўлиши керак эди. Ҳатто ижобий қаҳрамон қиёфасида маълум камчиликларни кўрсатишга интилишлар сезилиб қолгудек бўлса, “зарбдор адабиётчилар “огоҳ бўлинг”, “адабиётимизда дегероизация оқими” бошланди, деб бонг урадиган бўлишди. Шундай қилиб, адабиётнинг ҳажвиёт жанри бошқа жанрларга нисбатан кўпроқ зарар кўрди. Жанр сифатида тараққиётдан маҳрум бўлди.\nЛекин шу билан бирга ҳаёт шуни кўрсатдики, адабиёт йўлини тўсиб қўйишдан кўра азим дарёга тўғон босиш осонроқ. Бир томони тўсилса, адабиёт иккинчи томондан ўзига йўл очди. Баъзан қабиҳ низомлар даврасидан йўл топиб, баъзан четга чиқиб бўлса ҳам, ҳақиқатни айтадиган асарлар яратилар, давр ҳаётини тўғри акс эттирадиган типлар пайдо бўлиб қолар эди. Баъзи асарларда шахсга сиғиниш даврларини характерлайдиган, рағбату эътибордан боши айланган ўзбошимча раҳбарлар типи чизилса (“Синчалак” қиссасида Қаландаров образи), баъзи асарларда бошқа хўжаликлар ҳисобига мавқеини яна ҳам юқориларга кўтаришга ҳаракат қиладиган раҳбарлар образи яратилди (“Диёнат” романида Отақўзи). Баъзи асарларда эса ўзини илм даҳоси ҳисоблаб, бошқалар йўлини тўсиб қўяётган қолоқ ва амалпараст олимлар образи яратилди (“Гирдоб” романи). Бир хил асарларда камчиликлардан кўз юма олмаган журналист образи яратилса (“Нур борки, соя бор”, “Икки эшик ораси” романлари), бошқа бирида дунёда ўзини яхшиликдан узоқда тутган олчоқ, фирибгар, аммо фахрталаб худбинлар (“Жаннатга йўл”), ҳаромдан ҳазар қилмайдиган порахўрлар (“Сўнгги нусхалар”) фош қилинди. Қанчадан-қанча қийинчиликлар билан Абдулла Ориповнинг “Жаннатга йўл” ҳажвий достони ёруғ дунёни кўрди. Эркин Воҳидовнинг “Руҳлар исёни” достони ўтмиш орқали замонавий фожеаларга нур сочди.\nБугун айтиш керакки, мазкур асарларнинг муаллифлари ўша кезлари бу асарларни юрак ҳовучлаб, минг андишаю андуҳлар билан ёзиб, китобхонга етказган эдилар. Бу ҳолни биз ижодкорларга хос жасорат, деб баҳолашимиз керак. Тўқсонинчи йилларнинг бошларида даврнинг қанчадан-қанча машаққатларини бошидан ўтказган адибларимиз ижодини яна бир бор йўққа чиқарадиган овозлар эшитилди. Абдулла Қаҳҳорни “Сароб”да кўчирмачи, “Синчалак”да қизил котиба образини яратганликда айблашди. Ойбекни “Қутлуғ қон”да ҳаётни бузиб кўрсатган дейишди. Бу ижодкорлар меросида ўзига яраша давр тамғаси борлигини тан олган ҳолда, уларнинг адабиёт олдидаги хизматларини қадрлаш бурчимиздир.\nДебочада биз узоқ йиллар давомида адабиёт тараққиётига тўсиқ бўлган тоталитар мафкура оқибатлари хусусида кўпроқ фикр юритдик. Бироқ ХХ аср ўзбек адабиёти бой ва кўп қиррали адабиёт эканлиги шубҳасиздир. Бу даврда адабиётнинг барча жанрлари ўсди, улғайди, тараққий этди. Бироқ кўп машаққатлар, йўқотишлар эвазига бўлди бу тараққиёт. Шунинг ўзи ҳам сабоқ.\nТабиий, бадиият сабоқлари ҳақидаги гапни бир миллий адабиёт доирасидаги асарлар асосида чеклаб қўйиш мумкин эмас. Шу сабабдан биз жаҳон адабиётининг етук ижодкорлари тажрибасига ҳам мурожаат қилдикки, бу ҳол фикрларимизни тўлароқ далиллашга имкон берди.\nАДАБИЁТДА ШАКЛ ВА МАЗМУН\nБадиий ижод оламида мазмуннинг бирламчилиги аксиома сифатида қайд этилади. Бу мазмуннинг шаклсиз эмаслигидир. Ҳар бир предмет, ҳар бир ҳодиса маълум бир кўринишда намоён бўлганидек, адабиёт ва санъатдаги ҳар бир ижод намунаси ҳам муайян шаклда гавдаланади.\nМазмун билан шаклга тегишли масалани тадқиқ этар эканмиз, бу билан биз бир-биридан ажратиш мумкин бўлмаган бирлик қонуниятига хилоф иш тутаётгандек кўринишимиз мумкин. Аслида эса ундай эмас. Мазмун ва шакл масалаларини бир-биридан ажратган ҳолда фикр юритганимизда масала моҳиятини чуқурроқ очиб бериш учун шартлилик қонуниятига асосланиб иш тутишга тўғри келади.\nБадиий ижодда мазмун ҳақида сўз кетганда, бу масаланинг ўзаро мустаҳкам боғлиқ икки томони борлигини назарда тутишимиз керак. Булар масаланинг субъектив ҳамда объектив томонларидир.\nМАЗМУН ВА ШАКЛНИНГ СУБЪЕКТИВ ОМИЛИ\nБадиий ижод мураккаб иш. Ёзувчи воқеа ва ҳодисаларни шунчаки қайд қилиб қўя қолмайди. У авваламбор ижодкор, энг муҳими истеъдод эгаси. У ҳаётда нималарнидир кўрган, кузатган, нималарнидир ўз бошидан ўтказган шахс – субъект. Қайсидир воқеа ва ҳодисаларни у оилада, тенгдошлари орасида, жамоат қуршовида кўрган ва кузатган. Бу оддий кузатиш эмас. Воқеа-ҳодисаларга нисбатан муайян муносабат пайдо бўлади унда. Воқеаларнинг қайси бир жиҳатлари унга ёқади ва хайрихоҳлик ҳисси уйғонади. Нималардир ёқмайди унга, натижада нохуш туйғулар уйғонади. Қисқаси нималардандир у завқланади ёки нафратланади. Вақтлар ўтиб, ўзига ёққан ёки ёқмаган воқеа ва ҳодисаларни у тарихий тажриба билан ўлчаб кўради, илмий жиҳатдан, ўзининг қай даражада ҳақ ёки ноҳақлигини англаб олади. Шу асосда санъаткор ёзувчи кўнглида китобхонга, халққа қандайдир шаклларда айтиш зарур фикрлар пайдо бўлади. Бу мушоҳада ва ўйлар шу даражада йиғиладики, уни бошқаларга изҳор қилмасликнинг иложи бўлмайди. Буни “ижод дарди” деган сўз билан ифодалаш тўғрироқ бўлса керак.\nКўнгилда дард боғлаш – ҳаётда кўрган-билганлари тўғрисида безовта бўлиш, ёхуд ҳайратланиш, уни бошқаларга етказиш истаги ҳар кимда ҳам туғилаверадиган ҳодиса эмас. Алишер Навоий сўзлари билан айтганда, халқ ғамини ейиш, унинг дардини ҳис қила билиш, бу ҳисни бошқаларга юқтира олиш ноёб шахсларгагина насиб қилади. Бу хислатга эга бўлган шахсларни истеъдод эгаси деб атайдилар. Демак, кўрган-кечирган, кузатган ҳаёт ҳодисалари хусусида ўз нуқтаи назарига эга бўлиш бу истеъдоднинг биринчи белгисидир.\nУлуғ Алишер Навоий “Хамса”ни яратиш учун қўлига қалам олар экан, шунчаки анъана талабига мувофиқ беш достондан иборат катта ҳажмдаги яхлит асар яратиб, “бошқалар қўлидан келган иш менинг ҳам қўлимдан келади” қабилида қандайдир шахсий эҳтиёжини қондириш мақсадида иш кўрган эмас. Унда “Хамса” ҳажмига мувофиқ лирик шеърлар рамкасига сиғабермайдиган дард-ўйлар, китобхонга етказиш зарурати туғилган катта-кичик орзу ва истаклар бўлган. У шу дардни юзага чиқариш, ҳаётий муаммолар ҳақидаги мулоҳазаларини яхлит ва кенг кўламда халққа етказиш эҳтиёжи асосида иш тутган. Демак, “Хамса” яратиш унинг учун анъана мажбуриятидан кўра халқ олдидаги бурч талаби эди. Шу йўсиндаги ҳис ва мушоҳада шоирни безовта қилмаганда эди, умрининг қадрли давридан бир неча йилларини ажратиб кўз нурини тўкмас, парвона сингари ўзини ижод оловига урмасди.\nАмир Темур ўлимидан кейин у яратган улуғ салтанат парчаланди. Дунёга донғи кетган давлат емирилиб, давлатчалар пайдо бўлди. Катта-кичик шаҳзодалар ҳар бири ўзини улуғ бобонинг меросхўри ҳисоблаб, бошқа шаҳзодалар ҳукмронлик қилаётган элларга аёвсиз юришлар қила бошладилар. Жангу жадал қизиди. Бу жангу жадалларнинг оғир юки халқ зиммасига тушди. Инсонпарварлик, одамийлик, раҳм-шафқат давлатни идора қилиш, эл ва элатларнинг тинч-тотув яшашига ундаш Навоий яшаган даврнинг долзарб масаласига айланди. Ва шоирнинг кўнглида дард бўлиб шаклланди. “Хамса” замоннинг мана шу ҳаётий муаммоларини акс эттириб, шоир кўнглидаги дардни юзага чиқаришга шу муносабат билан даврнинг шоҳу шаҳзодаларига таъсир ўтказиш, оддий халқни огоҳ қилиш йўсинида майдонга келди.\nАбдулла Қодирий биринчи ўзбек романини яратишга уринар экан, шунчаки ҳавас юзасидан бир ўтириб роман битиб ташлайман, йўсинида иш тутган эмас. Унда йиллар давомида йиғилиб, қуюқлашган, ўз миллатига айтиши зарур бўлган, тинимсиз безовта қилиб юрган дард бор эди. Бу – ўтмишда миллионларнинг эркига тўғаноқ бўлиб қанчадан-қанча фожеаларга сабабчи бўлган қолоқлик, жаҳолат, эрк-ихтиёрсизлик, зарарли урф-одатлар, нотавонликлар. Булар ҳақидаги қарашларни баралла айтмасликка Абдулла Қодирийнинг иложи йўқ эди. Бу дардни юзага чиқариш ёзувчи назарида, фақат мудҳиш қолоқлик иллатларини фош қилиш учун эмас, балки ҳур ҳаётга интилаётган замондошларига йўл-йўриқ кўрсатиш учун ҳам зарур эди. Тўғри, Абдулла Қодирий бу дардни ўзининг дастлабки ҳикояларида, драмаларида, публицистик асарларида ҳам баён қилган эди. Бироқ сочма тарзда яратилган бу кичик асарлар унинг дилида илдиз отган катта дардни тўла юзага чиқаришга ожиз эди. Бунинг учун каттароқ майдон, ҳаёт чигалликларини тўлароқ очиб берадиган ҳажм зарур эди.\nШу йўсинда йирик асарда акс этган кўламни бера оладиган янги жанр – роман майдонга келди. Тўғри, Абдулла Қодирий изҳор қилмоқчи бўлган ғоялар ундан олдинги ижодкорлар – Беҳбудий, Абдулла Авлоний, Зиё Саид сингари шоир ва адибларнинг ижодларида ҳам мавжуд эди. Бироқ Абдулла Қодирийнинг хизмати шу бўлдики, у бу муаммоларни тўла, аниқ ва яхлит акс эттиришга қодир жанр – романни кашф қилди.\nБу ўринда масаланинг бир томонини изоҳлаш зарур. “Ўтган кунлар” мазмуни жиҳатидан дунё адабиётларида яратилган романчиликка мос тушса ҳам шакл жиҳатдан улардан фарқ қилади. Бу фарқ шарқий халқларнинг оғзаки ақидаларидан кенгроқ фойдаланишдан иборатдир. Қисқаси, жаҳон адабиётида йирик жанр бўлмиш роман олдинги жабҳага чиққан бир пайтда Абдулла Қодирий ўзбекнинг ўзига хос романини яратди. Бунинг негизида ҳам, юқорида қайд қилганимиздек, ёзувчи кўнглига тугилган дард ва алам ётарди.\nҲаёт шундай тараққий этадики, ҳар бир даврга хос ижтимоий дард фақат битта-иккита шахсгагина боғлиқ эмас, гарчи улар катта истеъдод эгалари бўлса ҳам. Абдулла Қодирийнинг “Ўтган кунлар”ида ифодаланган дард ва аламлар Ҳамза ижодида ҳам – шеърларида, хусусан, драмаларида ўз аксини топган. Бу жиҳатдан унинг “Заҳарли ҳаёт” драмаси характерлидир. Тўғри, “Заҳарли ҳаёт” ифода жиҳатдан бир мунча ибтидоий. Бироқ ўша давр ижтимоий ҳаётидаги қолоқликка, жаҳолатга муносабат билдириш, ўзбек адабиётида янги бир жанр – драманинг камол топишида бир босқич бўлди.\nБеҳбудийнинг “Падаркуш”и, Ҳамзанинг “Заҳарли ҳаёт”и, “Ўтган кунлар” бугун давлат тўнтариши деб аталаётган октябр инқилоби арафасида, ёхуд социализм деб аталган “янги” тузумнинг илк пайтларида яратилган эди. Бу асарлар шўро мафкурасининг ҳукмрон даврида бошқача талқин қилинди. Гўё инқилоб дард, чигаллигу тугунларни ечиб берди. Асида бундай эмас эди. Шу боисдан бўлса керак, ижтимоий ҳаётдаги мазкур муаммолар ҳамон адабиёт саҳнасидан тушиб кетмади. Балки янги-янги кўринишда ифодаланадиган бўлди. Бу жиҳатдан Чўлпоннинг “Кеча ва кундуз” романи характерлидир.\nКўпгина шеър, драма, публицистик асарлар битиб, ҳаёт сирларини англай олган Чўлпон 30 йилларнинг ўрталарида “Кеча ва кундуз” романини эълон қилди. Адиб роман ёзишга киришар экан, кўрган ва кузатган воқеаларини шунчаки қайд қилиб ўтишни ният қилган эмас. Санъаткор ўша кезлари салкам анъанага айланиб келаётган “ёзувчи бўлсанг роман бит!” ақидаси талабидан ҳам узоқда эди. Асосий юк уни безовта қилган, дилида дард сифатида йиғилган муаммоларда эди.\nАсримизнинг бошларидаги феодал ва мустамлака тартиб-тузгунлари асосида равнақ топган зўравонлик, ҳуқуқсизликлар, шунингдек ахлоқий бузилишлар, маънавий тушкунликлар уни безовта қилган эди. Ижтимоий ҳаётдаги жиддий бурилиш тарихий зарурат эканлигини исботлаш учун бу ҳодиса ҳақида истеъдод сўзи керак эди. Шу билан баробар бу иллатларни фош қилиш, уларнинг асл моҳиятини очиб ташлаш замон талаби эди.\nИжтимоий дардни ифода қилиш жиҳатидан Чўлпон асарлари, жумладан унинг “Кеча ва кундуз” романи адабиётимиз тарихида янгилик бўлди.\nРоманда тасвирланган Зеби, Раззоқсўфи, Қурвонбиби қисматлари ўта фожеали эди. Бироқ асарда акс эттирилаётган даврни тўлароқ кўрсатиш учун бу фожеалар етарли бўлиб кўринмади ёзувчига. Истеъдод эгаси бу фожеалардан ҳам даҳшатлироқ ҳақиқатни айтишни зарур кўрди. Бу Россиянинг мустамлакачилик сиёсатига боғлиқ масала эди. Чоризм мустамлакачилари халқдан танланган нодон, ношуд раҳбарларни қўллаб-қувватладилар. Улар роман қаҳрамонларининг фожеасига замин бўлди. Бунинг устига Чоризм мустамлакачи сифатида халқнинг моддий ва маънавий ҳаётига катта зарар етказди. Асарга киритилган ноиб тўраларга ўхшаган мустамлакачилар халқнинг моддий бойлиги ҳисобига ўзларининг маиший ҳаётларини таъмин қилишдан ташқари халқ мулки ҳисобланган маданий қадриятларни йиғиб, ўз марказларига йўллаб турдилар. Бу ҳол халқнинг маънавий бойлигига нисбатан тажовуздан бошқа нарса эмас эди.\n“Кеча ва кундуз”да ёзувчини безовта қилган бошқа бир ижтимоий дард ҳам бор эди. Мустамлакачилар ўзбек халқининг ахлоқ ақидаларига ёт бўлган бузуқчилик, ҳаёсизлик сингари “янгилик”ларни олиб кирди. Бу ҳам Чўлпон назарида ўзбек халқи учун катта фожеа эди.\nСанъаткор асарларида ифода қилинадиган дарду-изтироблар, ҳайрату қаноатлар давр талабига биноан ўзгариб туриши ҳам мумкин. Бироқ ҳақиқий санъаткорлар ижодида бу ўзгаришлар жузъий бўлиб, моҳиятан сақланиб қолаверадилар.\n“Ўтган кунлар”, “Кеча ва кундуз” романларида алам ва изтироблар – ижод дарди қатъий эди. Бироқ қизил империянинг мафкуравий талаблари баъзан Қодирий ва Чўлпонларнинг ҳам дард ва аламларини тебратиб турди.\nАбдулла Қодирийнинг “Меҳробдан чаён” романи 20-йилларнинг охирларида майдонга келди. Бу даврларга келиб, миллий озодлик кураши чекинишга мажбур бўлди. Россиянинг мустамлакачилик сиёсати авжига чиқди. Рус ҳукмдорлигининг “ҳурриятпарвар”лиги жиддий равишда таъкидланаверадиган бўлиб қолди. Шу сиёсатнинг таъсири ўлароқ Абдулла Қодирий “Меҳробдан чаён”даги фожеий ечимни юмшатишга мажбур бўлди. Хон зулмидан азият чеккан ошуқ-маъшуқлар Қўқонни тарк этиб, Россиянинг қўл остида бўлган Тошкентга ўтишади-да, мурод-мақсадларига эришгандек бўлиб тирикчилигини ўтказадилар.\nЎттизинчи йиллардан бошлаб қизил империя мафкураси яна кучаяди. Минг тўққиз юз ўттиз олтинчи йилда Максим Горький томонидан “социалистик реализм” принциплари эълон қилинади. Бундан кейин адабиёт оламида қалам тебратиш мушкул ишга айланади. Яъни ёзувчининг дард ва ҳасратларини айтиши, уларни бадиий асарга асос қилиб олиши қийинлашади, мафкура талабларига мослашиш типик ҳолга айланади. Энди ижодкорлар ўзларининг дард ва аламларини кўпроқ ўтмиш воқеалари билан боғлайдиган бўладилар. Баъзи ўринларда ўз дард ва аламларини изҳор қилишда ҳажвиётдан фойдаланадилар. Шу йўсинда Абдулла Қодирийнинг “Калвак маҳзумнинг хотира дафтаридан”: “Тошпўлат тажанг нима дейдир”, Фитратнинг “Абулфайзхон”, “Қиёмат”, Абдулла Қаҳҳорнинг “Анор”, “Ўғри”, “Ўтмишдан эртаклар”, “Бемор”, Ғафур Ғуломнинг “Шум бола” каби асарлари пайдо бўлади. Шу йўсинда ҳажвиёт йўли билан, шунингдек ўтмиш воқелигини акс эттириш орқали асар битиш қизил империянинг кейинги даврларида ҳам давом қилди.\nАбдулла Орипов ва Эркин Воҳидовнинг шеърларида шоирона дард сезилиб турди. Хусусан, уларнинг “Жаннатга йўл”, “Руҳлар исёни”, “Ўзбегим” сингари достонлари жиддий дард билан ёзилган асарлар бўлди. Шу боисдан қизил империя мафкурасининг қўриқчилари бу асарларни шўролар мафкурасига ёт асарлар деб эълон қилишга уриндилар.\nДард, алам, изтиробларни юзага чиқариш асар яратишнинг муҳим шартларидан бири, дедик. Бу билан асар яратишнинг асл андозаси шу экан-да, деган хулосага келиш ҳам тўғри бўлавермайди.\n“Кеча ва кундуз” яратилган пайтларда ўзбек адабиёти тарихида бошқа бир асар майдонга келди. Бу Абдулла Қаҳҳорнинг “Сароб” романидир. Бу асар ҳақида нималар дейилмади, қандай баҳолар берилмади дейсиз! Асар асл моҳияти билан ёзувчи нияти, ўйларига қараганда, янги тузумни, шўролар мафкурасини қўллаб-қувватлаш йўсинида бўлган. Гарчи унда “қизил империячи”ларга катта ўрин берилмаса ҳам шу йўлни бирдан-бир тўғри ҳисоблаган адиб гўё тўғри йўлни қўйиб, эгри йўлни танлаган – миллатчилар томон ўтиб кетган Саидий образини яратди. Шунга асосан шўро мафкурачилари “Сароб”ни янги тузумга қарши ёзилган асар сифатида баҳоладилар. Шунга асосан асар йиллар давомида қатағонга учради. Бугун энди шу тарздаги хулосага келиш айб эмас. Аксинча, Абдулла Қаҳҳор ўша даврларда босмачи деб аталган “аксилинқилобчи”ларни қувватлаган экан, деган хулосага келиш мумкин. Бироқ масаланинг бошқа бир томони ҳам бор. Тоталитар мафкура намояндалари ўз фикрларини бу даражада очиқ айтмасалар ҳам шундай фикрни назарда тутган эдилар.\nАбдулла Қаҳҳор ҳам ноёб истеъдодлардан бири. Мафкурачиларга чап бермоқчи бўлгандек, Саидий образига бошқа, яъни иккинчи бир маъно ҳам жойлайди. Бу – худбинлик. Умуминсоний ақидаларга қараганда, худбинлик одамлар орасида учраб турадиган катта қусурлардан биридир. Шу туфайли “Сароб” ҳар қандай мафкуравий муҳитда ҳам ўз қимматини йўқотмайдиган асар бўлиб қолаверади. Бундан шундай хулоса чиқади: маълум бирор дард, изтироб билан битилган асарни замонга қараб ҳар хил тушуниш мумкин. Бир ният билан яратилган асар ўша ниятнинг ифодаси билан эмас, балки образларга юкланган бошқа бир ғоя туфайли тарихда ўз қимматини сақлаб қолаверади.\nФикримизни тўлароқ исботлаш учун бошқа бир ҳодисага назар ташлаб кўрайлик. Гап яна Абдулла Қаҳҳорнинг бошқа бир асари – “Синчалак” хусусида боради. “Синчалак” ўз даврида бадииятнинг етук намунаси сифатида тан олинган асарлардан бири эди. Бу тан олиш, асосан Саида образи туфайли бўлди. Бу ҳол ўша давр мафкурасига мос эди. Мафкура ўзгарди. Саида образига муносабат ҳам ўзгарди.\n“Синчалак”ни адабиёт тарихидан ўчириш керакми? Йўқ! Ёзувчи асарга бошқа маъно ҳам берган эди. Унинг учун бу маъно Саидани мадҳ қилишдан кўра ҳам муҳим эди! “Синчалак” ёзилган даврларда лаънатлаш керак бўлган, кейин ҳам, ҳатто бугун ҳам қораланишга лойиқ бир масала бор эди. Бу – ўзбошимчалик. Ўзидан бошқани тан олмаслик, атрофдагиларга беписанд қарашлик. Бу маъно Қаландаров образида ифодаланди. Шу йўсинда ҳаётга кириб келган зарарли ҳодисани фош қилиб бериш учун Саида образи восита бўлди. Асар битилган даврда ўша давр мафкураси Саидадан маъно излади. Эндиликда ўша даврнинг типик вакили сифатида Қаландаров образи ҳам муҳимдир. Демак, истеъдод билан яратилган асар тамом чиқитга чиқиб кетмайди. Маълум бир қирраси билан ўтиш мафкурасига хизмат қилган бўлса, ўзининг бошқа бир қирралари билан бошқа замонлар талабига жавоб бераверади. Асар умуминсоний масалалар доирасида бўлиши керак, деган тушунча ҳам шу бўлса керак!\nХуллас, истеъдод андазаларга сиғавермайди. Гап ёзувчининг истеъдод қувватида, унинг умуминсоний ақидаларга асосланиб қалам тебратишидадир.\nБиз бу ерда истеъдод эгалари изҳор қилиши мумкин бўлган дард, алам ва изтироблар ҳақида анча гапирдик. Бунга биз ижод мазмунининг субъектив омили сифатида қараяпмиз. Бироқ истеъдоднинг субъектив омили билан боғлиқ бошқа бир тушунча ҳам бор. Бу – ижодкорга нисбатан кўп ишлатиладиган илҳом масаласи. Юқорида биз истеъдод билан яратилган баъзи асарларнигина тилга олдик. Бу асарларни яратишда санъаткор кўнглида тугилган маънавий ниятдан бошлаб, охирги нуқтани қўйганича бўлган ижодий жараёнда илҳом йўлдош бўлгани кучига куч қўшиб тургани шубҳасиз. Илҳомнинг ўзига хос асоси ҳам бор. У ҳаёт тараққиётига тўсиқ бўлиб турган, жамиятнинг олға силжишига монелик кўрсатган иллатларга қарши туриш ва курашиш қай даражада зарурат эканини китобхонга етказишдир.\nШундай экан, ҳаётнинг ижобий томонларини акс эттиришда ёзувчига илҳом берадиган бирор куч борми? Бу ўринда ижодкор нимадан илҳомланади, нима асосида қалам тебратади?\nИстеъдод ҳаётдаги тараққиётга тўсиқ бўладиган иллатларни кўришга қай даражада бетоқат бўлса, қай даражада уларнинг сир-асрорини очиб ташлашга иштиёқманд бўлса, шу даражадаги дарднинг мавжудлиги, мазкур асарларнинг яралишига сабаб бўлиши табиийдир. Баъзан бирор истеъдоднинг туғилиши хусусида гап борганда, унинг ҳали болалик даврларидаёқ эътиборга сазовор асарлар яратгани хусусида фикр юритишади. Алишер Навоий ёки А.Пушкин ҳали болалик даврларидаёқ ўз машқлари билан атрофдагилар эътиборини қозонганлар. Буни қандай тушуниш мумкин?\nНазаримда, бу хилдаги ҳодисани шундай тушуниш керак. Ҳали ёш, бироқ улуғликдан нишона бераётган ёш истеъдод биринчи қадамларида кимларнингдир таъсирида бўлади, кимларнингдир дардига жўр бўлади.\nА.Пушкин лицей талабаси чоғларидаёқ шеър ёзишни машқ қилган ва унинг илк машқларидан бирини эшитиб, шоир Жуковский янги истеъдоднинг туғилишини башорат қилган эди. Шу маънода ёш йигитчага нисбатан айтилган Жуковскийнинг илиқ сўзлари Пушкинга далда берди ва унинг катта ижод йўлига киришига сабаблардан бири бўлди. Биринчи қиссасини битиб, газета ва журналларнинг эшигини қоқиб юрганда, Чингиз Айтматовни ҳали ҳеч ким танимас эди. Ёш муаллифнинг «Жамила»сини ўқиб кўрган Луи Арагон шарқда катта бир талантнинг туғилишини олқишлади. Бу ҳол Чингиз Айтматовни катта ижод йўлига бошлади. Улуғ Алишер Навоий ҳам ўзининг истеъдодини устозлар фотиҳаси билан бошлагани маълум. Бошқача қилиб айтганда, истеъдод туғилади, уни кимлардир ихтиро қилади, оқ йўл тилайди, шу ўринда истеъдоднинг камолот сари боришига йўл очилади. Демак, йирик ижтимоий маънодаги классик асарларнинг пайдо бўлиши, кўпроқ истеъдод эгаларининг жамият ҳаёти таъсирида пайдо бўлган дард, алам ва изтироблар натижаси ўлароқ майдонга келса ҳам аксарият ҳолларда бу истеъдодларнинг туғилиши, ўсиб-улғайишига улуғ ҳакамлар хизмати, табиат неъмати, олий руҳ марҳамати деб қараш керак бўлади. Истеъдод одамийликка тегишли хислатларни ўзида мужассамлаган шахслардаги гўзаллик белгиларини кўриб ҳайратланади. Бу ҳайрат ёзувчи учун илҳом манбаидир. Отабек ва Анварлардаги муҳаббатга садоқат, софдиллик; Юсуфбек ҳожидаги ҳақиқатгўйлик, Кумушдаги иффат, Раънодаги бахтга интилиш – булар ҳаммаси А.Қодирийга юксак мазмундаги асарлар яратиш учун илҳом бағишлаган. Ойбек яратган Йўлчи ва Гулнорда ифодаланган соддадилликсиз «Қутлуғ қон»ни тасаввур қилиш қийин бўлар эди.\nЮқорида биз «Хамса»нинг ижтимоий маъноси ҳақида анча фикр юритдик. Бироқ Фарҳод ва Ширинлардаги гўзалликлар – муҳаббатга садоқат, тўсиқларга бардош бериб мақсадга интилиш, шунинг натижасида юзага келган қаҳрамонликлар Навоийга ижодий қувват берган.\nДемак, истеъдод учун тараққиётга тўсиқ бўладиган иллатларни фош қилиш қай даражада зарурат ҳисобланса, унга қарши тарққийпарвар кучларни улуғлаш, унга хос олижаноб хислатларни мадҳ этиш ҳам шу даражада заруратдир. Кўраяпсизки, ҳаётнинг мураккаб ижтимоий қатламларини фош ва инкор қилиш, шунингдек, ижобий томонларини улуғлаш ҳам истеъдод бурчидир. Аслида ижоднинг бу икки нуқтаси бир-бири билан чамбарчас боғлиқдир.\nУмуман, ҳақиқий истеъдод ҳеч вақт ҳаётнинг маълум томонларини ажратиб олиб, тор ва биқиқ ҳолда иш кўрмайди. Етук асарларда доим истеъдод ва илҳомнинг ҳар икки томони – фош қилиш ҳам, улуғлаш ҳам бир хилда кўзга яққол ташланиб туради.\nДемак, санъаткор учун биринчи даражали хислат – бу истеъдод. Фақат истеъдодгина жамият ҳаётининг қайси томонида ўпирилиш бўлган ва ёки бўлаётир, қайси бир томони уни олға элтаётганини ҳис қилади. Илҳом эса истеъдоднинг доимий ҳамроҳи, унинг ажралмас қисмидир. Илҳомсиз истеъдодни тасаввур қилиб бўлмайди. Бу иккала омилнинг бирлиги бамисоли одам боласининг кўз-қўл билан туғилишидек табиий бир ҳолдир.\nИстеъдодли ёзувчи асар битганда жамият ҳаётидаги иллатларни қоралаш, тараққиётга хизмат қилувчи ҳодисаларни улуғлаш маълум режа, андаза асосида юзага келар экан-да, деган хаёлга бормаслик керак. Ижодкор доимо ноаниқлик ва мавҳумиятдан аниқлик сари қадам қўяди. Ижод жараёни асар яратиш ниятидан тортиб, маълум тугалликка эришгунга қадар, истеъдодларга қандайдир сеҳрли куч асосида боргандек бўлади.\nИстеъдод ўз ижодининг биринчи босқичларида тўла, онгли равишда бадииятнинг барча қонуниятларини англаган ҳолда асар яратади, деб бўлмайди. Нималарнидир у англайди, нималарнидир у тўла тасаввур қилаолмайди. Ҳатто шундай ҳам бўлиши мумкинки, асар тўла битгунига қадар ижодкор нималарни ният қилди, нималар чиқиши мумкин эканини аниқ тасаввур қилаолмаслиги ҳам мумкин. Асар яратишда деталларгача режалаштириш сўзсиз андазавозликка олиб келади. Шу маънода ижод дарди ва бу дарднинг маълум бир шаклга тушган ёки тушмаганлиги асарга охирги нуқта қўйилгандан кейин ҳам ижодкор ўз асаридан келиб чиқадиган маънони тўла тасаввур қилаолмаслиги мумкин. Бу ҳақда у кўп мушоҳада ҳам юритиб ўтирмайди. У ўз асарининг фазилатларини китобхонлар қўлига бериб, кейингина ҳис қила бошлайди. Донолардан бири асар яратилишидаги онглиликни тўла тан олган ҳолда «… ҳақиқий талантнинг асар яратишида жуда кўп режасизлик, мавҳумият, инстинктивликнинг ўрни бор», деган эди.\nМазмуннинг субъектив томони ҳақида гап кетганда истеъдоднинг эркинлиги масаласини ҳам ҳисобга олиш керак бўлади. Истеъдод фаолияти турли хил бошқарувларга, сиртдан кўрсатиладиган йўл-йўриқларга бўйсунавермайдиган ҳодисадир. Ҳақиқий истеъдоднинг фаолиятини асаларининг меҳнатига қиёс қилиш мумкин. Қайси бир гулдан шарбат йиғишни асаларига кўрсатиш мумкин бўлмаганидек, истеъдодга ҳам йўл кўрсатавериш тўғри келмайди. Асалари боғ оралаб, ўз талабига мос гулни, ёзувчи эса ўз қавми эҳтиёжига мувофиқ воқеа-ҳодисаларни танлайди. Шундагина ўз ижодий меҳнатидан қаноат ҳосил қилади, ўзининг руҳий эҳтиёжини қондирганини ҳис этади. Ҳақиқий санъаткор ёзувчининг руҳий эҳтиёжи доим ўз халқининг руҳий эҳтиёжини ифода қилади. Акс ҳолда асар реалистик қимматга эга бўлмайди.\nШахсга сиғиниш ва турғунлик йилларида истеъдод эркинлигига жиддий путур етказилди. Кўпгина истеъдод эгаларининг ижоди ҳаётнинг зарур томонларини акс эттиришда оқсайди, деган маънода қаттиқ танқид остига олинди. Абдулла Қодирий асарларида ҳоким синф вакиллари қаҳрамон сифатида танланди, деб важ қилишди. Ойбекнинг «Навоий» романида Алишер Навоий катта ер эгаси, ижобий қаҳрамонлар тўлалигича тасвирланмаган, деб асар узоқ вақт чиқитга чиқариб қўйилди.\nБиз бу ерда энг ёрқин мисолларни келтирдик, холос. Аслида эса шу йўсинда яъни «ҳаётнинг анау томонини» эмас, «мана бу томонини» тасвирлагани принцип асосда бутун-бутун ижодкор асарлари, баъзан маълум бир даврга хос юксак бадиият намуналари китобхон қўлига бориб етмади ёхуд унинг қўлидан тортиб олинди: чинакам истеъдодларнинг аксарияти қамоққа олинди, нобуд қилинди, қолганлари оғир касалликларга чалиниб, ногирон бўлиб қолишди.\nИстеъдодни ўз измига солмоқчи бўлганлар, даврларга қараб ўз талабларини ўзгартириб турдилар. Ҳар бир давр ўз тушунча ва терминларини яратди. Бу тушунча ва терминлар бамисоли «уртўқмоқ» эди. «Ғоявий заифлик», «хорижий маданиятга сажда қилиш» – «космополитизм», «феодал ўтмишни бўяб кўрсатиш», «социалистик воқеликни назар-писанд қилмаслик», «ишчи ёки пахтакор деҳқон образини яратмаслик», «хотин-қизлар образини иккинчи планда кўрсатиш», «бошқа миллат, хусусан, улуғ рус халқи вакилларини назарга илмаслик», «партия раҳбари образини яратмаслик» ҳоказо ва ҳоказолар. Буларнинг ҳаммаси истеъдодни жиловлаш, уни маълум бир «темир қонун»га бўйсундириб қўйишнинг ўзи эди. Ҳақиқий истеъдод эса бу «темир қонун» доирасида тура олмасди. Шу сабабдан туғилиб вояга етиши керак бўлган кўп истеъдодлар туғилмасдан бўғиларди. Бирор истеъдод бадиий жиҳатдан пухта асар яратган бўлса, ўша «темир қонун» исканжасидан чиққан ҳолда яратди. Айрим ҳолларда улар йўл излаб «эзоп» услубига ўтар – ҳар хил маъно чиқадиган услубларни ишга солиб, кўнгилдаги дардларини айтишга уринарди. Эркин Воҳидовнинг «Руҳлар исёни», Абдулла Ориповнинг «Жаннатга йўл» драматик достонлари шу услубда яратилган асарлардир. Бу хилдаги ижодкорлар «темир қонун»чилар томонидан доим тазйиқ остига олинар, уларга нисбатан тўхтовсиз туҳматлар уюштирилар, қанчадан-қанча дўқ-пўписалар, танбеҳу тазйиқлар эълон қилиниб туриларди.\nБаъзи ҳолларда истеъдодлар ўзларини ижоддан чеклаб қўйишга мажбур бўлишди. Шу йўсинда адабиётда маълум бўшлиқ пайдо бўлди. Унинг ўрнига истеъдоди заиф «ижодкорлар» бостириб кирди. Адабиётимиз бадиий жиҳатдан ўта заиф; улуғ шахсларни мадҳ этадиган шеър, драма, қисса ва романлар тўлиб-тошди. Маданий экин қай даражада эътиборсиз қолдирилса, шу даражада бегона ўт-ўланлар ривож топади. Деҳқонлар тилида ер учун бегона ўтлар асл фарзанд-у, маданий экинлар ўгай «фарзанд» ҳисобланаркан. Тоталитар мафкуранинг яккаҳокимлиги даврида адабиётимиз, маданиятимиз тараққиёти халқ оғзида юрган шу ҳикматли сўзларни эслатадиган бўлди. Бу ҳол бадиий асарлар шаклининг ранг-баранглигига, бўёқларининг хилма-хиллигига путур етказди, андазавозлик кучайди, мазмун бениҳоя камбағаллашди, унинг доираси чидаб бўлмайдиган даражада торайди. Аксарият ҳолларда бир-бирига ўхшаб кетадиган, баъзан биридан иккинчисини ажратиб бўлмайдиган асарлар кўпайди. Мазмун ва шакл жиҳатдан намуна бўладиган асарларни топиш қийин бўлиб қолди.\nШундай қилиб, ижодкор шахси издан чиқди, ҳаёт талабига мувофиқ иш бермай қўйди. Яъни, мева бериши керак бўлган дарахт илдизидан, кейин танадан ажралди.\nХўш, мустақиллик ижоднинг шахсий омилига қандай таъсир ўтказди? Ўзгаришлар бўлгани аниқ. Бироқ бу ўзгаришлар нимадан иборат?\nТоталитар мафкуранинг яккаҳокимлиги даврида ижод бамисоли олдига тўғон босилган дарё эди. Истиқлол бу тўғонни бузди. Ижодкорлар ўзларини эркин ҳис қила бошладилар. Ҳар хил шакл, ҳар хил мазмун йўналишидаги асарлар эълон қилинадиган бўлди. Сўзсиз буларнинг аксарияти ҳаётни объектив ва маънодор акс эттиради. Истиқлол ҳали гўдак ёшида. Истеъдоднинг туғилиши, унинг ривож топиши учун бу унча катта давр эмас. Шунга қарамасдан, бу даврда ҳар хил йўналишда қалам тебратаётган ижодкорларнинг меҳнатини чуқур таҳлил қилиш, уларга объектив баҳо бериш, уларнинг жамият тараққиётида тутган ўрнини кўрсатиш адабиётшунослик олдида турган муҳим вазифадир.\nИстеъдодга тегишли масаланинг бошқа бир томони бор. Бу масала юзасидан навбатдаги бобда фикр юритамиз.\nИСТЕЪДОД ВА ИЖТИМОИЙ ТАРТИБОТ\nИжод мавҳум ҳодиса эмас. Ижод этишга истаги бор ҳар бир кимса хаёлига келган мавзуда, тасодифан танланган шаклда асар ёзиб ташлайвермайди. Ижодкор муайян давр фарзанди, муҳит ҳодисасидир. Шу маънода бадиий ижодга тегишли ҳар бир ҳодиса – истеъдоднинг туғилишидан тортиб, алоҳида асарларнинг яратилишигача – макон, замон ва муҳит билан боғлиқдир.\nИжодкорлар октябр тўнтаришидан кейин ҳам XIX аср охирлари, XX аср бошларидаги зиддиятларни – синфий ва миллий жиҳатдан ўзлигини англаш жараёнларини бадиий изоҳлаш йўлидан воз кечмадилар. Темурийлар давридаги зиддиятлар Навоийни яратган бўлса, XIX аср охири, XX аср бошларидаги зиддиятлар – миллий уйғонишларнинг адоғига келиб, Абдулла Қодирий ва Чўлпонларни ижод майдонига олиб чиқди. Шу маънода XIХ аср охири XХ аср бошларидаги зиддият, миллий уйғонишлар асримизнинг 20-30 йилларигача келиб «Ўтган кунлар» ва «Кеча ва кундуз» сингари бадиий мумтоз асарларнинг пайдо бўлишига туртки бўлганлиги қонуний ва табиийдир.\nКўраяпсизки, улуғ истеъдодлар ижтимоий ва сиёсий зиддиятларнинг айни авжига чиққан пайтидагина эмас, балки кўпроқ бу зиддиятлар маълум даражада ўз ечимини топгандан кейин, у гўё ўша зиддиятларни изоҳлаш, китобхонга тўлалигича етказиш учун туғилгандек кўринади. Мазкур бадиий изоҳлар фақат ўтмишни изоҳлаш учун эмас, балки ўз навбатида келажакка йўл кўрсатиш – халқни нималардандир асраш, нималаргадир тайёрлаш ҳамдир.\nОдатда, момақалдироқдан кейин жала қуйиб беради. Баъзан бошқариб бўлмайдиган сел ҳам келади. Айрим истеъдодларнинг туғилиши ва равнақи табиатдаги шу ҳодисани – момақалдироқдан кейин қуйилиб келадиган жалани эслатади.\nБошқа бир ҳақиқат ҳам бор. Бадиий тафаккур, истеъдоднинг туғилиши ҳамма даврларга ҳам хос хусусиятдир. Ижтимоий ҳаётда мураккаб зиддиятлар кечаётган даврда ҳам, уларнинг маълум бир ечимга борган кезларида ҳам истеъдодлар юзага келаверади. Ҳамма гап бадиий тафаккурнинг ижтимоий кўламида, истеъдод тафаккурининг юзага чиқиши ва кўринишларидадир.\nЖамият ҳаётида, жумладан, адабиёт тараққиётида ҳам қай даражада турғунликка учрамасин қандайдир шаклларда у тараққий этади. XIV-XVIII асрларда ўзбек адабиёти тарихи турғунлик билан характерланса ҳам бошқа бир жиҳатдан у тараққий этди. Бу даврда, хусусан, XV асрдан бошлаб яратилиши керак бўлган катта асарларнинг ўрнини таржима эгаллади. Қутб, Ҳайдар Хоразмий, Сайфи Сароий сингари ижодкорлар Алишер Навоийнинг йирик асарларини тарғиб ва ташвиқ қилишдан ташқари Шайх Саъдий, хусусан, Низомий Ганжавийнинг асарларини эркин таржима қилиб, китобхонлар орасида кенг тарқатишга муваффақ бўлдилар. Шу йўл билан улар адабиётни турғунлик ҳолатидан олиб чиқишга бел боғладилар.\nИстеъдодларнинг қай вақтда, қайси бир жанрга мурожаат қилиши ҳам кўпроқ ҳаёт талаби билан боғлиқдир. Ижтимоий зиддиятлар авжга чиққан пайтларда адабиётнинг кўпроқ ҳозиржавоб жанрлари олдинги сафда бўлади. Бу публицистика, очерк, шеър ва қисман драмадир. Шу сабабдан жадидизм оқимининг кучайиб борган ва ниҳоят октябр тўнтариши рўй берган пайтларда Беҳбудий ва Фитрат публицистикаси, Абдулла Авлоний, Сидқий Хондайлиқий, Аваз Ўтарларнинг жанговар шеърлари юзага келди. Шу билан баробар Абдулла Қодирийнинг ҳикоя ва драмалари, Ҳамзанинг кичик насрий ва саҳна асарлари ҳам ижтимоий бурилиш тафакурининг шаклланишида катта вазифани адо этди. Хуллас, жамиятнинг серзиддият даврига муносабати билан ўзларини намоён этдилар. Октябр бурилишидан кейин ҳам ҳозиржавоб кичик жанр истеъдодлари ўз мавқеларини сақлаб қолди.\nОктябр тўнтариши натижасида жадидизмнинг мағлубиятга учраши бадиий тафаккур оламида янги-янги интилишларга олиб келди. Бу зиддиятларни умумлаштириш учун йирик асар зарур бўлди. Шу даврга келиб, публицистикада донг қозонган истеъдодлар, юқорида айтганимиздек, ўз қаламларини йирик асарлар томон бурдилар. Биринчи ўзбек романи «Ўтган кунлар» шу тарзда, бадиий тафаккурнинг кўлами ифодаси сифатида майдонга келди. Бугина эмас, «Кеча ва кундуз», «Меҳрондан чаён», «Дохунда», «Сароб»лар мана шу кўламлиликнинг давоми эди.\nАсримиз бошидаги ижтимоий бурилиш даврида ҳозиржавоб истеъдодлар ичида Ҳамза ижоди кўпроқ ўрин эгаллади. Афсуски, 1917 йилдан бошланган тоталитар мафкура «синфийлик», «партиявийлик» деган тушунчаларни олға сурди-да, адабиётшуносликни маълум бир андазага бўйсундириб қўйди.\nБу ўринда бошқа бир вазиятни ҳам ҳисобга олиш керак. Тоталитар мафкуранинг негизида шахсга сиғиниш ақидаси ётарди. Бутун ҳаёт тараққиёти шу ақидага бўйсундирилгандан кейин адабиёт оламида, жумладан, адабиётшуносликда ҳам «доҳий» танлаш тамойили пайдо бўлди. Рус адабиётида «бахт қуши» Максим Горький бошига қўнди. У умумдунё йўқсилларининг ёзувчиси деб эълон қилинди. Ҳар бир миллий адабиётда, жумладан, ўзбек адабиётида ҳам доҳий излаш жараёни ишга тушди. Бу ерда «бахт қуши» Ҳамзанинг бошига келиб қўнди. Фақат тўла тан олиниб, ҳозиржавобликда иш кўрсатган адабиётимизнинг бошқа арбоблари иккинчи, учинчи ўринга тушириб қўйилди. Баъзан эса умуман эътиборсиз қолдирилди. Андазага тўғри келавермаганлар қатағон ҳам қилинди. Улар ичида халқнинг бадиият эҳтиёжини қондиришда, дунё адабиёти талаблари даражасида турадиган биринчи ўзбек романини яратиб берган Абдулла Қодирий бор эди. Тоталитар мафкура фақат Абдулла Қодирий билан чекланмади. Ўзбек адабиётининг тараққиётига катта ҳисса қўшган Чўлпон, Фитратларнинг қисмати ҳам шу тарзда ҳал бўлди. Қодирий, Чўлпон, Фиратлар-ку катта истеъдод эгалари эди. Бу сиймоларнинг атрофида бўлган ўнлаб, юзлаб ёзувчи, адабиётшунос ва маданиятнинг бошқа соҳаларидаги арбобларнинг қисмати ҳам шу бўлди.\nШундай қилиб, зўравонлик натижасида адабиёт олдида турган бош вазифа – ҳаёт ҳақиқатини тўғри акс эттириш, унда рўй бераётган зиддият ва қарама-қаршиликларнинг объектив манзарасини яратиш принципи кескин равишда бузилди. Яъни истеъдодлар ўз олдида турган бурчни адо этишдан ожиз қолдилар. Хайриятки, адабиётимиз тарихида рўй берган бу адолатсизликлар кўп машаққатлар билан бўлса ҳам кейинги йилларда тўғри изга тушди. Абдулла Қодирий, Чўлпон, Фитратлар ўзларининг ҳақиқий ўрнини топдилар. Йиллар давомида камситилиб келаётган бу ижодкорлар эндиликда ўзбек адабиётининг классиклари сифатида баҳоланаётирлар. Индаллосини айтганда, ижтимоий тузум истеъдодларга имконият бериши, ҳатто уларнинг ўсиб улғайишига йўл очиб бериши мумкин. Бундай ҳолда адабиёт тўла равишда тараққий этади. Айрим ҳолларда ижтимоий ҳаёт йирик истеъдодларга тўсиқ бўлиб, уларнинг имкониятларини намоён қилишдан маҳрум этиши ҳам мумкин. Оқибатда адабиёт ва маданиятнинг тараққиёти шикастланади.\nИжтимоий ҳаётнинг муносабати жиҳатидан шўролар давридаги адабиётга бир назар ташлаш ҳам зарур кўринади.\nБугун айни ҳақиқатни айтиш пайти. Шўро даврида ижодкорлар эрк нуқтаи назаридан мушкул ҳолда қолган эдилар. Истеъдод сифатида бир жиҳатдан асл ҳақиқатни айтиш керак эди. Бунинг учун умуминсоний мавзуларга мурожаат қилиб, кўнгилда бор дардларни юзага чиқариш лозим эди. Иккинчи жиҳатдан тоталитар мафкуранинг талабларини ҳам қондириш шарт ҳисобланарди. Шундай қилиб, адабиётда бири иккинчисига тўғри келавермайдиган тамойил пайдо бўлди. Шу икки жиҳатни бир қалбга сиғдира оладиганлар адабиёт майдонида қолдилар. Сиғдира олмаганлар эса адабиётдан тамом чиқиб кетишга мажбур бўлдилар. Эвини топган истеъдодлар учун тарих – узоқ ўтмиш ҳақиқатни айтишнинг йўлларидан бири бўлди. Шу йўсинда «Навоий» романи, «Улуғбек», «Муқанна» драмалари яратилди. Кейинчалик бу тамойил тараққий этиб, «Улуғбек хазинаси», «Юлдузли тунлар» сингари романлар ҳам майдонга келди. Бу асарларда тарихий ҳақиқат асосан тўғри тикланган бўлса ҳам, айрим ўринларида тоталитар мафкура талаб қиладиган образлар, эпизодлар киритилди. Бусиз тарих ҳақида асл ҳақиқатни айтиш мумкин эмас эди.\nГап яқин ўтмиш, ёхуд замонавий мавзуга келганда эса ҳақиқий истеъдод олдида қатор тўсиқлар турар эди. Қатор талаб ва шартлар қўйиларди. Замонавий мавзуда асар ёзадиган ёзувчи асар марказида ижобий қаҳрамон образини бош ўринда тутиши шарт эди. Борди-ю, бу образ миллий шахс бўлса, унинг атрофида бир ёки бир неча рус кишисининг образлари ҳам бўлиши шарт ҳисобланарди. Асарда конфликтнинг ечимига бориш ҳам шунга монанд эди. Ҳамма тугун ва жумбоқлар партия ходими томонидан очиб бериларди. Шундай қилиб, мутлоқ мафкура асар яратишнинг мажбурий андазасини яратиб берган эдики, бу андазадан чиқиб асар ёзишга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ эди. Хуллас, гап истеъдодга нисбатан ўрнатилган қатъий зулм ҳақида кетаяпти.\nШундай экан, ХХ асрнинг 40 йиллардан бошлаб, то мустақилликкача яратилган адабий маҳсулотнинг бирор қиммати борми? Агар бўлса, бу қимматни нималарда кўриш мумкин? Бунга жавоб топиш учун андазавозлик талабларига ким қай даражада амал қилгани ҳақида ўйлаб кўриш лозим. Бу хусусда олдин ҳам бир қадар тўхталган эдик. Бироқ ҳақиқатни яна ҳам ойдинлаштириш учун ўша давр тоталитар мафкура зулми ҳақида яна баъзи фикрларни қўшиб қўйиш жоиз кўринади. Истеъдодли адиб ва шоирлар маълум даражада ўша андаза талабларини назарда тутган ҳолда халқ ҳаётига тегишли айрим муаммоларни, миллатимиз руҳига оид айрим ҳикояларни акс эттиришга интилдилар. Шу йўсинда маълум ютуқларга эришдилар ҳам. «Қутлуғ қон», «Улуғ йўл», «Қўшчинор чироқлари»нинг илк вариантида, кейинчалик Одил Ёқубов, Пиримқул Қодиров, Шукур Холмирзаев, Ўткир Ҳошимовларнинг насрий асарларида, Шайхзода, Миртемир, сўнгра Абдулла Орипов Эркин Воҳидов, Омон Матжон шеърларида шу хилдаги фазилатларни кўриш мумкин бўлди. Бу хилдаги асарлар, албатта, адабиётимиз хазинасида ўзига муносиб ўринни эгаллаб қолиши шубҳасиз.\nXX асрнинг ўрталарида «шўролар адабиёти» деб аталган умумоқимда баъзан ўта ноёб ҳодисалар ҳам рўй бериб турди. Чингиз Айтматовнинг ижоди шу хилдаги ноёб ҳодисалардан биридир. Унинг «Асрга татигулик кун» романида тоталитар мафкура андазасига сиғмайдиган кенг маъно ўртага ташланди. Бу романнинг марказида турган манқуртлик масаласидир. Романнинг пайдо бўлиши, биринчидан, Чингиз Айтматовнинг умумобрўйига боғлиқ бўлса, иккинчидан, асл ҳақиқатни айта билиш қобилияти – маҳорати билан боғлиқ бўлди. У бу масалани ривоят шаклида тарих қаъридан тортиб олди-да, унга замонавий маъно бағишлади. Бу ҳол андазавозлик мафкурасини ноилож бир ҳолатда қолдирган эди.\nИстеъдоди заиф, шахсий манфаатларни ўйлаб адабиётга кирган айрим ёзувчи ва шоирлар ҳаёт муаммоларини назар-писанд қилавермасдан андазавозлик талабларига тўла риоя қилиш учун ҳаракат қилдилар. Табиий, тоталитар мафкура ҳам бу хилдаги «ижодкорлар»ни рағбатлантирди, кенг йўл очиб берди. Натижада китобхон дилига таъсир ўтказмайдиган, онгини бойитишга хизмат қилавермайдиган жилд-жилд, баъзан дилогия, трилогия деб аталадиган асарлар пайдо бўлдики, эндиликда улар ўзбек китобхонининг назаридан қолиб кетиши турган гап.\nБадиий ижод намуналарига баҳо бериш ҳам шунга монанд бўлди. Мунаққидларда бугун биз ўйлаганимиз даражасида эрк-ихтиёр йўқ эди. Улар ёзувчилардан кўра ҳам кўпроқ андазавозлик талабларига бўйсунишга мажбур эдилар. Умуман жамоат, жумладан адабиёт хусусида фикр юритувчилар олдига мустаҳкам тўғон ташлаб қўйилган эди. Бу тўғон вақти-вақти билан шиббаланиб ҳам туриларди. Шу хилдаги шиббаланишлар 40-йилларда «Ленинград» ва «Звезда» журналлари ҳақида Жданов нутқи ва ВКП (б)нинг қарори бўлса, 60–70-йилларда сарой адабиёти ва тасаввуфга қарши Ўзбекистон компартияси томонидан қабул қилинган қарор билан боғлиқ эди. 80-йилларда эса, тўғоннинг шиббаланиши Тошкент шаҳар комитетининг Тил ва адабиёт институти фаолияти хусусидаги қарори муносабати билан бўлди.\nАйрим истеъдодли ёзувчи, шоирлар ўз қобилияти туфайли андазавозлик доирасини ёриб ўтиб ёки айрим ҳолларда унинг талабларига чап бериб, объектив ҳақиқатни юзага чиқара олган бўлса, истеъдодли мунаққидлар ҳам ўрни келганда ўша мустаҳкам тўғонни бузиб ўтиб ёки бир чеккадан йўл топиб, фақат ўз қобилиятлари туфайлигина адабиётнинг тараққиёти ҳақида асл ҳақиқатни айта олдилар.\nХуллас, истеъдоднинг вояга етиб, бор куч ва қобилиятини сафарбар қилиб, ижодий маҳсулот яратиш кўп жиҳатдан жамиятнинг унга муносабати билан боғлиқдир. Истеъдод олдига ҳар хил тўғон тўсиқлар ташланаверса, у бор қобилиятини юзага чиқара олмайди. Аксинча, унга кенг эрк-ихтиёр берилса, зарур пайтда рағбатлантирилса, унинг куч-қудрати оша боради ва китобхон дилига етиб борадиган асарлар пайдо бўлаверади.\nИстеъдод қайси бир шароитда, қайси бир ижтимоий муҳитда яшаб ижод қилмасин, у ўз қобилиятига мувофиқ жанр танлайди. Ўша жанрдагина у ўз ғояларини тўла ифодалай олади.\n← Аввалги Аввалги Шермуҳаммад Юсупов. Орол муаммосининг ечими борми? (2004)\nКейинги → Кейинги: Ўзбек насри уфқлари (давра суҳбати)


Журнал Ҳаракат №5 (68) 2007. А д а б и ё т\n(Ҳужжатли қиссанинг давоми, боши журналнинг № 6(63), 2006, № 1(64), 2(65) ва 4(67), 2007 сонларида)\nГувоҳномамни топширишар экан, энди ёзувчилар боғида дам олишга, ижод қилишга ҳақли эканимни айтишди. Мен Дўрмондаги Ёзувчилар боғига бориб жойлашдим-да, хордиқ чиқара бошладим. Мен яшайдиган корпус ортида бассейн бўлиб, бассейннинг бир томонида Абдулла Ориповнинг, нарига томонида Эркин Воҳидовнинг дачалари жойлашганди. Ўртаси узумзор билан қопланган, руҳий касалликлар бўлими каби осойишта, жим-жит бу боғнинг йўлаклари четида кета-кетгунча дов-дарахтларга кўмилган дачалар, у ерларда “катта” ёзувчилар яшаб “эжод” қилишади. Қачон биз шунуқа дачаларда ижод қиларканмиз, - дея ўйлаб кетаман. Бир оқшом кечки овқатдан кейин сайр қилиб юрсам, Саид Аҳмадни учратиб қолдим. У кулранг узун сочларини манглайига осилтириб йўл-йўл пижама кийганича, Наманганлик Тохир Қаҳҳор деган шоир билан ўтирган экан. Улар билан кўришиб ўриндиққа ўтирдим. Саид Аҳмаднинг қўлида хасаси ҳам бор. Бир маҳал:\n- Елкамни қашиб қўй, - деди, Саид Аҳмад Тохир Қаххорга.. Шоир унинг елкасини қаший бошлади: - Вой-ей, қўлларинг бирам ёқимли, оҳ, оҳ, оҳ, - дея, шайтонлик қилди Саид Аҳмад. Кейин шоирга раҳмат айтиб хассасини мақтай кетди:\n- Қара, шу хассани Америкадан олиб келдим. “Келинлар қўзғолони” премьерасига Шермат Қўрбошининг ўғли ҳам келди. Яхши бола экан. Анча суҳбатлашдик. Кетишда уйдан етти юз доллар пул олволувдим. Бир цент ҳам сарф қилмабман... Саид Аҳмад шу тариқа анчагача мақтаниб ўтирди. Латифалар айтиб бизн


07 май 2021, Тошкент вақти: 18:10\nАндижон шаҳрида яшайдиган, 26 яшар Ҳасанбой Исмоилов шаҳар ИИБ 1- бўлими бошлиғи Сарвар Холдоров бошқа ходимлари билан уни 6 апрель куни кечаси шафқатсиз калтаклаганини иддао қилди.\nҲасанбой Исмоилов тан жароҳатлари олгани ҳақида тиббий хулоса ва гувоҳлар кўрсатмаси борлигига қарамай, ИИБ 1-бўлими бошлиғига қатъий чора кўрилмаётганини айтмоқда.\nҲасанбой Исмоилов ва яна тўрт киши кечаси соат 11дан кейин компьютер ўйинхонасидан олиб кетилган.\nҲасанбой Исмоиловнинг шикояти бўйича суриштирув олиб бораётган Андижон шаҳар прокуратураси терговчисининг Озодликка айтишича, бу ҳолат юзасидан терговга қадар текшириш иши олиб борилмоқда.\nАндижон шаҳрининг Ҳамроқулов кўчасидаги 16-уйда истиқомат қиладиган Ҳасанбой Исмоиловнинг айтишича, у ўртоқлари билан Бўстон даҳасидаги кафеда компьютер ўйинлари ўйнаб турган пайт, соат 23да участка нозири беш кишини бармоқ изи олиш учун ИИБ 1-бўлимига олиб кетган:\n- Биз компьютерда ўйин ўйнаб соат 11 бўлганини ҳам сезмай қолибмиз. Участка нозири посбон билан келиб, беш кишини 1-бўлимга олиб кетди. Маҳалла посбони борганимиздан сўнг, дафтарга ёзиш учун менинг исмимни 3 -4 марта сўради. Менга савол бериб ўзи ўша ерда бўлаётган бир жанжални томоша қиляпти. Мен ҳам 3-4 марта жавоб бердим. Кейин посбон, "э ака сизга гапиряпман" деб дўқ урди. Мен, "ука ўзингни босивол, мен жавоб беряпман, сен жанжал томоша қиляпсан",дедим. Олдидаги шериги сўкиниб, "ҳой сен тўғри гапир бу ерда бўлмаганингда кўчада сени фалон қиворардим" деди. Мен эса унга оғзингга қараб гапир дедим у эса ўрнидан турдида бўйнимдан ушлаб ўта ҳақоратли гап билан сўкинди. Кейин мен ҳам сўкдим.\nҲасанбойнинг айтишича, бу воқеани кузатиб турган Сарвар исмли бўлим бошлиғи уни иккинчи қаватга олиб чиқишни буюрган:\n- Мен уларга президентдан ҳам устунмисизлар, президентнинг олдига бораман дедим. Шунда бошлиқ "қонунни биладиган сенми" деб, иккинчи этажга олиб чиқишди. "Қонун бу ерда менман" деб, шериги билан ерга ётқизиб тепди, шериги ушлаб турибди, бошлиқ эса аямай қорнимга, юзимга уряпти. Бошимдан ушлаб деворга уриб, менга гезарма деб кўзимга қўлини тиқиб олди 1-2 минут кўра олмадим. Биттаси ётган жойимда тўхтамай тепади, биттаси бошимни чотига қисиб олиб, буйракларимга муштлайди. Шунчалик кўп уришдики, ахири ҳансираб, тўхтаб қолишди.\nШундан сўнг, Ҳасанбой ярим соат бир хонада ушлаб турилган ва ундан ҳеч кимга шикоят қилмайман, деган ваъдаси олингандан сўнг қўйиб юборилган.\nСуд-тиббий экспертиза хулосасида олинган жароҳатлар қайд қилинган\nҲасанбой Исмоилов милиция бўлимидан чиқиб, Тез тиббий ёрдам марказига мурожаат қилган, лекин, у ерга шу воқеага гувоҳ бўлган милиция ходимлари етиб борган:\n- Дўхтир кўриб жароҳатларимни ёзиб берди. Милицияга хабар берган шекилли, бир пайт участковойлар бошлиғи билан, жиноят қидирувда ишлайдиган бир ходим етиб келди. Улар мени уришаётганда тепамда туришган эди. Ҳа, ука нима бўлди, деди. Мен, ие, бўлимда калтаклашаётганда бошимда турган эдиларингку, десам, йўқ, биз билмаймиз, деди. Бўпти, дедимда уйга кетдим. Уйга борсам иситмам чиқиб, бошим айлана бошлади. Бир амаллаб, тонг оттирдимда яна ўша тез ёрдамга бордим.\nҲасанбойни қайтадан текширган бошқа врачлар, уни зудлик билан касалхонага ётқизишган.\n“Касалхонада ётганимда яна икки нафар милиция ходими келиб, мендан шикоят қилмаслигим, шикоят қилсамда ҳеч нарсага эришмаслигимни ҳам илтимос, ҳам талаб қилишди. Мен, қатъиян рад этдим. Кейин, прокуратура терговчиси келди, ҳаммасини ёзиб бердим. Уч кундан кейин экспертизадан ўтказишган бўлса ҳам, экспертиза бир қанча тан жароҳатларим борлиги тўғрисида хулоса берди”\n(Озодликда экспертиза хулосаси нусхаси мавжуд)\n6 апрель куни кечқурун соат 11да 1-бўлимга олиб кетилган яна бир андижонлик, 24 яшар Расулбек Темиров ҳам Ҳасанбой Исмоилов ИИБ ходимлари томонидан калтакланганига гувоҳ бўлганини айтади:\n- Ҳасанбой ака гап талашиб қолганидан кейин, ўша ерда Сарвар исмли бир бошлиқлари бор экан. У Ҳасанбой акани аввал бир-икки шапалоқ урди, оёғига тепди. Кейин иккинчи қаватга олиб чиқиб, ўша коридорда икки кишилашиб роса урганини кўрдим. Ҳасанбой ака, дод деб бақирарди, лекин улар тўхтамай урарди.\nҲасанбой Исмоиловнинг айтишича, у Андижон шаҳар прокуратурасига ИИБ ходимларининг бу хатти-ҳаракатлари юзасидан шикоят ёзган:\n- Менимча, булар ишни ёпди-ёпди қилишмоқчи ёки маъмурий иш билан қутулмоқчи. Чунки, орадан бир ой ўтаётган бўлса ҳам, ҳали ҳам текшириш тугамади. Прокуратуранинг Элёр ака деган терговчиси, менга бу иш маъмурий бўлади, деб айтяпти. Лекин, мени калтаклаган милиция ходимлари бир ҳайфсан ёки жарима билан жазодан қутулиб қолишларини истамайман. Булар қонун олдида жавоб беришлари керак. Уларга хоҳлаган одамини ваҳшийларча калтаклашга ким рухсат берган? Сарвар Холдоров ҳозир ҳам ҳеч нарса кўрмагандай ишлаб юрибди. Менинг олдимга бир неча марта одамларини жўнатди, аризангни қайтариб ол, барибир қўлингдан ҳеч нарса келмайди, деб. Лекин, мен уларнинг қонуний жазоланишини талаб қиламан.\nОзодлик 9-май куни Андижон шаҳар ИИБ 1- бўлимига қўнғироқ қилиб, Сарвар Холдоровдан муносабат олишга ҳаракат қилди. Озодлик билан гаплашган бўлим навбатчиси, Ҳасанбой Исмоилов иддаоларини бирма-бир ёзиб олгач, бу ҳақда бошлиққа етказишни ва ўзлари қўнғироқ қилишини айтди. Аммо, 9 май куни ҳам, 10 майда ҳам Озодликка қўнғироқ бўлмади.\nҲасанбой Исмоиловнинг шикояти бўйича суриштирув олиб бораётган Андижон шаҳар прокуратураси терговчиси Элёр Нуъмоновнинг Озодликка айтишича, бу ҳолат юзасидан айни пайтда терговга қадар текшириш иши олиб борилмоқда ва текшириш натижасига қараб жиноят иши очилиши ёки очилмаслиги белгиланади.


Усмон Дембеленинг “Барселона”даги саргузашти туфайли Мундиалдан қуруқ қолиши мумкин - Penalti.uz | Футбол янгиликлари олами!\nУсмон Дембеленинг “Барселона”даги саргузашти туфайли Мундиалдан қуруқ қолиши мумкин\n105 миллион евролик вингер мавсумнинг учдан икки қисми қолганида ўйинга қўшилган эди. “Боруссия Дортмунд”нинг собиқ вакилининг нархи дақиқасига 734265 еврони ташкил қилди. Goal нашри каталонияликларнинг “суперюлдузча”си яна жароҳат олгач унинг имкониятларини қайта сарҳисоб қилди.\nУсмон ўтган йили ёзида “Барселона”га 105 миллион евро эвазига кўчиб ўтганида унинг супер юлдуз бўлиши тахмин қилинганди. Бундан икки йил олдин ҳам у “Ренн”да ўз омадини кутиб ўтирарди. Берилган имкониятда яхши спорт формасини кўрсатишга муваффақ бўлди ва асосий жамоанинг бўлагига айланиб, “Боруссия Дортмунд”га трансфер қилинди.\n20 ёшли футболчи учун ушбу трансфер мантиқий давом бўлди, бироқ “Камп Ноу”даги фаолияти унинг режаси бўйича кетмади. У энди Франция термаси билан бу йилги Жаҳон Чемпионатида қатнаша олмаслиги ҳам мумкин.\nУ клубнинг рекорд даражадаги маблағлари эвазига Неймарнинг ўрнига олиб келинди. Аммо қарийб олти ой ўтгач ҳам у “Барса” мухлисларига ўзининг нималарга қодирлигини кўрсатишга имкон топа олмаяпти.\nЛа Лигада эндигина тўрт ўйин ўтказган ҳужумчи сонидан олган жароҳати сабаб мавсумнинг биринчи қисмини ўтказиб юборди. 92 дақиқа ўйнашга улгурган франциялик ҳужумчи энди чап оёғидан жароҳат олиб бир ойга сафдан чиқди.\nДембеленинг жисмоний муаммолари клуб ёки футболчи учун керак эмасди, лекин унинг соддалиги ҳам рол ўйнади. “Эҳтимол бу ёшликдаги ғўрликдир” – деган эди унинг шифокори Сакари Орава октябрь ойида Mundo Deportivo га берган интервьюсида. “Клубга ўтганидан кейин бўлган босим ҳам унинг жароҳатига таъсир қилди.”\nУ яна машғулотларга қайтганида мавсумнинг учдан икки қисми поёнига етган эди. У шунча вақт ичида атиги битта учрашувни тўлиқ ўтказган. У август ойида Суперкубокда ўйнаган эди. Ла Лигадаги ўйинлари учун эса “Барселона” 734265 евро тўлаган бўлиб чиқди.\nҲужумчининг ишини қийинлаштириб юборадиган ҳолат шундаки энди Дембеле асосий таркибдан ўрин олиш учун Коутиньо билан кураш олиб бориши керак. Клубнинг рекорд трансфери ҳам жароҳат олган. Аммо у майдонга эртароқ қайтиши кутилмоқда.\nУзоқ истиқболда бразилиялик футболчининг борлиги Дембеленинг жароҳатидан бутунлай қутулиши учун яхши. Аммо ёш ҳужумчи Дидье Дешамнинг жамоасидаги ўрнини йўқотиб қўйиши мумкин.\n“Мен тезлашиши учун кўпроқ меҳнат қилишим керак” – дейди Дембеле. Аммо унинг жароҳатидан соғайишини тезлаштириши вазиятни янада қийинлаштириб юбориши мумкин.\nКўриниб турибдики, Дембеле бундай футбол мусобақасини ўтказиб юборишни истамайди. Франция бош мураббийи Дешам эса ярим тайёр футболчини ҳеч қачон жамоага жалб қилмайди.\nБоз устига, унинг ўрнида миллий терма жамоага кириш учун курашаётганлар талайгина. Мбаппе, Лемар, Ляказетт, Коман, Марсьяль ва ҳатто Фекир, Товэнлар ҳам бор. Кўриниб турибдики, Дембеленинг Каталониядаги дастлабки дебют мавсуми “ёмон туш”га ўхшамоқда.\n«Барселона», Усмон Дембеле\n18.01.2018, 07:59:36 3722 0\n«Барселона» бу ёз Дембелени сотмайди\n«Барселона» раҳбари Усмон Дембеле билан юзага келган вазиятга изоҳ берди\n«Барселона» Дембеленинг нархини маълум қилди


Тошкентда уй ижараси нархи канча - 28 Января 2013 - SHERLAR.BIZ - ENG YANGI SHERLAR 2018 2019\nSHERLAR.BIZ Sheshanba, 26.10.2021, 11:38\nГлавная » 2013 » Yanvar » 28 » Тошкентда уй ижараси нархи канча\nмуносабатларини ҳам шартнома асосида расмийлаштириш йўлга қўйилган. Ўзаро шартнома тузиш ва унинг асосида иш олиб бориш ҳар икки тарафнинг ҳуқуқларини қонун доирасида ҳимоялайди. ИЖАРАГА БЕРИШ Ҳар бир фуқаро ўз шахсий мулки бўлган турар жойни шахсларга эгалик қилиш ва фойдаланиш учун ижара шартномаси асосида бериши мумкин. Юридик шахс турар-жойдан фақат фуқаролар яшаши учун фойдаланиши мумкин. Турар-жой ижараси шартномаси ёзма шаклда тузилиши ҳамда қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ҳисобга олиниши (рўйхатдан ўтказилиши) лозим. (ЎзР УЖК 86-модда) Фуқарога турар-жойни ижарага бериш ҳақи тарафлар келишувига биноан шартномада белгиланади. Шартномада турар-жойни ижарага бериш тартиби, муддатлар, шартлари ва ижара ҳақи миқдори, тўлаш муддатлари, ижара мулкини эгасига қайтариш тартиби, ижарачи тарафидан турар- жойга қараш, таъмирлаш ҳамда тарафларнинг жавобгарлиги ҳақида маълумотлар киритилади. Турар-жой ижараси шартномасига тарафларнинг келишуви бўйича қонун ҳужжатларига мувофиқ бошқа шартлар ҳам киритилиши мумкин. (ЎзР УЖК 86-модда). НАРХНИ КИМ БЕЛГИЛАЙДИ? Ўзбекистон Республикаси Уй-Жой Кодексининг 90- моддасига кўра, турар-жой ижара ҳақини тўлаш тартиби, шартлари ва муддатлари турар-жой ижараси шартномасида белгилаб қўйилади. Ҳар бир мулкдор кўчмас мулк бозорини ўрганиб чиқиб, ўз уй-жойининг ҳолати ва яна бир қатор жиҳатларини эътиборга олган ҳолда нарх белгилайди. Турар-жой ижара ҳақининг миқдори тарафларнинг келишувига кўра, қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ўзгартирилиши мумкин. Масалан, нарх-наво ўзгарганда, ижара пули нархи ҳам кўтарилиши ёки тушиши мумкин. Ижарага олишдан аввал… Ижарага олишдан аввал қуйидаги ҳолатларга эътибор бериш зарур: Уй ҳужжатлари (уй ҳақиқатан ҳам ижарага берувчига тегишли эканлигини тасдиқловчи ҳужжатлар). Шунингдек, ижарага қўйилган уйда мулкдордан бошқа кимлар руйхатда эканлиги (17 форма) ҳақида маълумот олиш ҳуқуқига ҳам эгасиз. Бошқа мулкдорларнинг ҳам розилиги олиниши лозим. Ижарага берилаётган уйда учинчи шахсларнинг даъвоси йўқлигини аниқлаш ва мол-мулк хатланмаганлигига ҳам амин бўлиш лозим. Бу чора-тадбирлар ижарага олувчини алданиб қолишдан\nмуҳофазалаш учун амалга оширилади. ТУРАР-ЖОЙ ИЖАРАСИ ШАРТНОМАСИ Турар-жойни ижарага олиш ва ижарага бериш µақи тарафлар келишувига биноан шартномада белгиланади. Турар-жойни ижарага бериш\nтартиби ва унинг қиймати; турар-жой ижарасининг муддатлари; турар-жойни ижарага бериш\nшартлари ва ижара ҳақи миқдори, уни тўлаш муддатлари; ижарага берилаётган турар- жойнинг, муҳандислик қурилмаларининг µолати тўғрисидаги маълумотлар; шартнома муддати ўтиши билан турар-жойни қайтариш тартиби; ижарага берилган турар- жойга қараш, хизмат кўрсатиш ва уни таъмирлаш бўйича тарафларнинг мажбуриятлари; турар-жойни ижарага бериш\nёки иккиламчи ижарага бериш имкониятлари, шартлари ва тартиби; тарафларнинг жавобгарлиги. Турар-жой ижараси шартномасига тарафларнинг келишуви бўйича қонун µужжатларига мувофиқ бошқа шартлар µам киритилиши мумкин (ЎзР УЖК 86-модда). Ижарага берувчи шартномага ижарада турувчиларнинг паспорт нусхаларини илова қилиши тавсия этилади. Шу билан бирга, ҳовли, кўп қаватли уйлар, дўкон ва офисларни ижарага олиш ва бериш учун лицензияга эга бўлган Риэлторлик фаолиятини олиб борувчи фирмаларга мурожаат этиш ҳам мумкин. Лицензияга эга бўлган риэлторлик фирмаси ижарага қўйилган уйга ижарачи қидириш, топиш ва ижара шартномаси тузиш каби расмиятчиликларни ўз бўйнига олади. Бунинг учун риэлтор биринчи ижара нархининг 50 фоизи миқдорида хизмат ҳақи олади. Аммо, сиз билан ишламоқчи бўлган риэлторлик фирмасининг лецензия ва малака сертификатини кўрсатишни талаб қилишни унутманг. Аҳамият беринг! Шартномада қуйидаги ҳолатларга аҳамият берилиши лозим: шартнома муддати; ижара ҳақи, уни тўлаш муддати; коммунал хизматлар, электр қуввати ва телефон сўзлашмалари тўлови; турар-жойдаги мол- мулкнинг ҳолати; табиий эскириш ҳолатлари. Ижарага олувчи ижарага берувчидан шартнома тузишдан аввал "паспорт столи” маълумотнома (справка ф. 17) сини талаб қилишга ҳақли. Шартнома тагида барча вояга етган мулкдорларнинг имзоси бўлиши шарт. Ижара ҳақи тўланганда, ижарага берувчидан ижара пулини олганлиги ҳақида тилхат олиш мумкин. Кўп ҳолатларда, шартномага ижара ҳақи миқдори (давлат валютасида) ёзилиб, имзо қўйилади. ТИЛХАТ Ижара ҳақи ижарага олувчи тарафидан қайси муддат (аниқ кун, ой ва йили) учун тўланганлиги, ижарага берувчи эса ўз навбатида бу пулни шу муддат учун олганлиги қайд қилади. Тилхат - ҳар икки тарафни ҳам алданиб қолишдан ёки турли тушунмовчиликлар келиб чиқишидан муҳофаза қилади. Ижара ҳақи ўз вақтида тўланмаса… Агар турар-жойнинг ижара µақи шартномада белгиланган муддат ўтганидан сўнг кетма-кет икки мартадан ортиқ тўланмаса, ижара шартномаси суд тартибида бекор қилиниши мумкин (ЎзР УЖК 93-модда). Мол-мулкдан\nфойдаланганлик учун тўланадиган ҳақ миқдори шартномада белгиланган муддатларда, бироқ бир йилда кўпи билан бир марта тарафларнинг келишувига кўра ўзгартирилиши мумкин. Қонун ҳужжатларида мулк ижарасининг айрим турлари учун, шунингдек, айрим мол-мулк турларининг ижараси учун µақ миқдорини қайта кўриб чиқишнинг бошқача энг кам муддатлари назарда тутилиши мумкин (ЎзР ФК 544-модда). МОЛ-МУЛК ТАЪМИРИ Қонун ҳужжатлари ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлса, ижарага берувчи ижарага топширилган мол-мулкни ўз µисобидан капитал таъмирлаши керак. Ижарага олувчи шартномада белгиланган ёки шошилинч зарурат тақозо этаётган капитал таъмирлашни амалга\nошириб, таъмирлаш қийматини эса ижарага берувчидан ундириб олиши ёхуд мол-мулкдан фойдаланганлик учун тўланадиган ҳақ ҳисобига ўтказиб юбориши ёки µақни тегишлича камайтиришни талаб қилиши мумкин (ЎзР ФК 547-модда). СОЛИҚ ТЎЛАШ КЕРАКМИ? Ўзбекистон\nРеспубликасининг Солиқ кодексига кўра, мулкни ижарага бериш - қўшимча даромад турига киради. Фуқаро бу даромадидан даромад солији тўлайди. Унинг миқдори йиллик ижара нархининг 10 фоизидан 22 фоизигача бўлиши мумкин. Даромад солијини тўлаш учун фуқаро туман Солиқ инспекциясига мурожаат қилиши даркор. «РУЙХАТДАН\nЎТКАЗИШИМ ШАРТМИ?» Мулкдор ижарага олувчини ижарага берилган манзилга руйхатдан ўтказиши шарт. Бунинг учун белгиланган формада ариза ёзиб, уй ҳужжатларининг нусхаси, ижарага берувчи ва ижарага олувчининг паспорти билан туман паспорт столига мурожаат қилиши, шунингдек, энг кам ойлик иш ҳақининг 2 фоизи миқдорида Давлат божи тўлаши лозим. Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўјрисидаги Кодексининг 223-моддасига кўра, паспорт тизими қоидаларига риоя этиш учун масъул бўлган шахслар томонидан фуқароларнинг паспортсиз ёки µақиқий бўлмаган паспорт билан ёхуд вақтинча ёки доимий пропискасиз яшашига йўл қўйилса, худди шунингдек фуқаролар ўз турар- жойларида паспортсиз, вақтинча ёки доимий пропискасиз шахслар яшаб туришига йўл қўйишса, энг кам иш µақининг уч бараваридан ўн бараваригача миқдорда жарима солинади. Алоҳида: Пойтахт уйларида ижарага олиш нархи уйнинг неча хоналиги, қавати, жойлашган µудуди, умумий ҳолати ва жиµозланганига қараб ўзгаради. 1 хонали хонадонларнинг бир ойлик ижара баµоси 100.000 сўмдан – 1.000.000 сўмга қадар. 2 хонали хонадонларнинг бир ойлик ижара баµоси – 250.000 сўмдан – 1.600.000 сўмга қадар. 3 хонали хонадонларнинг бир ойлик ижара баµоси – 350.000 сўмдан – 4.000.000 сўмга қадар. Ҳовлини ижарага олиш нархи 500 000 сўмдан – 3.000.000 сўмга қадар. Мақола риэлтор Анвар Кузибаев тавсиялари асосида тайёрланди. Ширин АКБАРОВА\nКатегория: Dunyo xabarlari | Просмотров: 1371 | | Рейтинг: 5.0/11


Ўзбекистон Халқ демократик партияси: Меҳр улашинг | Ўзбекистон Халқ демократик партияси\n2020-05-05 19:05:20 474\nСенатор, депутатлар ва эл-юрт ҳурматини қозонган партия фаолларидан иборат ишчи гуруҳлар тузилган. Улар аҳоли билан юзма-юз учрашиб, ижтимоий масалаларни ўрганяпти, ҳол сўраб, руҳий мадад беряпти. Маҳаллий Кенгаш депутатлари фалокат оқибатларини бартараф этиш билан боғлиқ барча жараёнларда фаол иштирок этяпти.\nМасалан, С.Муҳаммадиев ўзи раҳбарлик қилаётган Гулистон олимпия заҳиралари коллежи ётоқхонасида 50 та оила учун ётоқ жойларини ташкил этиб, уларнинг яшаш шароитидан хабардор бўлиб турибди. Ўзбекистон ХДП Сирдарё вилоят кенгаши раиси ўринбосари Б.Эшмирзаев талофатдан азият чеккан оила вакилларини ўз уйига жойлаштирган бўлса, Ж.Аллаярова, Н.Эрматова 10 та оилани ҳомийликка олди.


Исломга юз тутган Москва бўйлаб фотосаёҳат - BBC Uzbek - Maxsus Loyiha\nИсломга юз тутган Москва бўйлаб фотосаёҳат\nСўнгги янгиланиш 21 март 2012 - 11:45 GMT\nРоссияда мусулмонлар сони неқадар ошгани ҳар жума масжидларга сиғмай, кўчада намоз ўқиётган намозхонлар тимсолида намоён бўлади. Москвадаги мана бу Тарихий Масжид ҳали икки аср олдин Наполеон устидан ғалабага қўшган ҳиссаси учун татар мусулмонларига қуриб берилган. Аммо икки асрки у кенгаймади...\nРоссия пойтахтида кўпайган мусулмонлар аввало ўзлари учун ҳалол таом тайёрлашга тушганлар. Асли Тожикистондан келган Абдулло шаҳар марказида тандир қуриб, сомса ёпади. "Ҳалол овқат топиш қийин, шу учун ўтган ҳайитда сомсахона очдим. Мижозларим ўзимизнинг тожик, ўзбек ва қирғизлар", - дейди суҳбатдошим.\nТинчлик шоҳкўчасидаги эски Жомеъ Масжидини кенгайтириш илинжида қайта қуришмоқда. Аммо янги масжидлар тиклашга ҳали изн олишолмаган. Бу янги бино ҳам кўчада намоз қилаётган юз минглаб мусулмонни барибир сиғдира олмайди.\nМоскванинг азалий татар жамоаси орасида ҳам Ислом уйғониши кузатилади. Бу онахон ёш қизини масжидга олиб келиб, садақа қилиб, дуо олишмоқда. Бу каби манзара Москвада ҳозир одатий ҳолат.\nРоссиядаги мусулмонларнинг ҳақ-ҳуқуқлари, улар юз тутаётган муаммолар билан шуғулланадиган ҳуқуқшунослару ижтимоий марказлар пайдо бўлмоқда. Москвалик журналист Рустам Жалилов эса вебсаҳифа очиб, унда Россиядаги Ислом борасида мақолалар ёзади.\nМосква аҳолисининг бугун қарийб бешдан бир қисмини мусулмонлар ташкил этади. Уларнинг аксариси Марказий Осиёдан келган муҳожирлар. Кўчада ҳатто русча гапиришга ҳам ҳожат йўқ.\nМусулмонлар борасида русларнинг фикри бир хилда эмас. Кимдир кўп миллатли шаҳарни ёқласа, бошқа биров Москва - русларники деб чиқади. Бироқ қор устига жойнамоз тушаётган мусулмонлар бугун кўплаб москваликларни ҳайратга солмай қолган.\nСенегаллик мусулмонларни Большая Татаркадаги Ҳалол ошхонада учратдим. Улар намоздан чиқиб, таом танаввул қилишарди. "Мусулмонлар орасида ўзингни хавфсиз ҳис қиласан, уларда ирқчилик йўқ" - дейишади улар.\nМосквага келаётган муҳожир мусулмонлар кўп миллатли. Шу боис шаҳардаги азалий татар жамоаси етакчилик мавқеини йўқотмоқда. Бироқ татар Ҳаво-хола, барибир, ёнимизда мусулмон кўпаётгани бизга яхши, деб хурсанд.\nРоссиянинг энг катта сонли мусулмон жамоаси Москвада. Ҳозир шаҳарда кўплаб руслар ҳам мусулмон бўлишмоқда. Ойиша-Лариса Полосина ўзи ишлайдиган кўмак марказида 11 мингга яқин муслима руйхатга олинганини айтади.\nАндижонлик Малика опа бир неча йилдан бери Жомеъ Масжид ҳовлисида исломий ашёлар сотади. "Бу ерда Ўзбек, Тожик ва Қирғиз бир-бирини қўллайди. Руслар ҳам яхши, ҳижобда метрога тушамиз, ёмон гапиришмайди", - дейди суҳбатдошим.\nМосквага келаётган марказий осиёлик муҳожирлар орасида тақво кучаймоқда. Исломий китоб дўконларида одам доимо тиғиз. Айрим русларга кўра, бу муҳожир ёшларнинг дунёқараши Совет давридаги ўзбек ё татарлардан буткул фарқ қилади.


Мактабнинг 9–11 синф ўқувчиларини касб-ҳунарга ўқитиш тартиби жорий қилинади - zarnews.uz\nМактабнинг 9–11 синф ўқувчиларини касб-ҳунарга ўқитиш тартиби жорий қилинади\n“Ишчи касблар бўйича кадрларни тайёрлаш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Президент қарори (ПҚ–5140-сон, 08.06.2021 йил) қабул қилинди.\nҚарорга мувофиқ, қуйидагилар ташкил этилади:\n➖ Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги тизимида қўшимча равишда 28 та касб-ҳунарга ўқитиш марказлари;\n➖ 864 та фуқаролар йиғинларида тикувчилик, ошпазлик-қандолатчилик, эркаклар ва аёллар сартарошлиги, компьютер саводхонлиги, бухгалтерия ва тадбиркорлик асослари бўйича маҳалла аҳолисини касб-ҳунарга ўқитиш масканлари;\n➖ вазирлик ва идоралар тасарруфида бўлган 18 та профессионал таълим муассасаларида Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлигининг қисқа муддатли касб-ҳунарга, хорижий тилларга ва тадбиркорлик кўникмаларига ўқитиш курслари.\nҚарорга кўра, “Ишга марҳамат” мономарказлари, касб-ҳунарга ўқитиш марказлари ҳамда масканларнинг ўқитувчилари ва ишлаб чиқариш таълими усталари мақоми бўйича профессионал таълим муассасаларининг ўқитувчилари ва ишлаб чиқариш таълими усталарига тенглаштирилади.\nУмумий ўрта таълим муассасаларининг 9–11 синф ўқувчиларини асосий таълим жараёнларидан бўш бўлган вақтларида касб-ҳунарга ўқитиш тартиби жорий қилинади.\nШунингдек, “TUMO” креатив технологиялар марказининг Тошкент шаҳридаги филиали ташкил этилди.\n2022 йил 1 мартгача филиалда ёшларни веб-ишланмалар, графика дизайни, 3D-моделлаштириш, рақамли дастурлаш, робототехника, рақамли медиа, видеоўйинлар яратиш йўналишлари бўйича ўқитиш йўлга қўйилади.\n2022 йил 1 январга қадар ҳар бир туман (шаҳар) секторида камида биттадан кооперативлар ташкил этилади.\nКооперативларга аъзо бўлган ҳар бир иш билан банд бўлмаган фуқаро учун БҲМнинг 15 бараваригача субсидия ажратилади.


Бугун Британия офицерининг Ироқда тинч аҳоли Британия аскарлари томонидан қийноққа солингани юзасидан Германиянинг Оснабруек шаҳрида олиб борилаётган трибунал суд жараёнида кўрсатма бериши кутилмоқда.\nАйтилишича, Майор Дэниел Тэйлор 2003 йилнинг май ойида Басрада озиқ-овқат омборида ўғрилик қилганликда гумон қилинаётганларни ҳибсга олишни буйирган. Бунда майор аскарларга гумон қилинаётганларга нисбатан қаттиққўл бўлишни айтган.\nУч нафар Британия аскари ҳибсга олинганларни қийноққа солганликда айбланиб трибуналга топширилган. Қийноқлар акс этган фотосуратлар кеча мамлакатдаги етакчи газеталардан бирида чоп этилди.\nСуд қилинаётганларининг бири унга қўйилаётган айбга иқрор бўлган, қолган икки аскар эса айбини бўйнинга олгани йўқ. Судланувчиларни ҳимоя қилаётган адвокатлар аскарлар буйруқни бажарган, деб айтмоқда.


Украина компанияси консерва саноати учун оқ маккажўхори навини етиштирди • EastFruit\nБош саҳифа › Янгиликлар › Украина компанияси консерва саноати учун оқ маккажўхори навини етиштирди\nУкраина компанияси консерва саноати учун оқ маккажўхори навини етиштирди\nМуаллиф: EastFruit 18 Дек 21 17 Дек 21 0100\nШирин маккажўхорининг ҳар хил турлари мавжуд ва улар ҳам таъми, ҳам ташқи кўриниши жиҳатидан фарқланади. Маҳсулотнинг товар кўриниши жуда муҳим, чунки, кўпчилик истеъмолчилар ташқи кўриниши бежирим маҳсулотларни афзал билади. Агар сариқ маккажўхори ҳар қандай қайта ишлаш жараёнида товар кўринишини сақлаб қолса, оқ маккажўхори пиширилганда ёки консерваланганда хира тортиб қолади. Украиналик селекционерлар ширин оқ маккажўхорининг «Монблан» номли янги навини яратиш орқали бу муаммони ҳал этишди, дея хабар беради SEEDS нашри.\nЯнги нав Украинанинг «Мнагор» компанияси (Винница вилояти)да селекцияланган.\n“Ҳозирги кунда АҚШда оқ бошоқли маккажўхори жуда машҳур. Ушбу фитнес маҳсулот парҳез учун жуда мос, чунки, унинг таркибида толалар даражаси юқори. Икки-уч йилдан сўнг Украинада ҳам мазкур турдаги маҳсулот кенг танилиши кутилмоқда. Бундай маккажўхори ҳам таом тайёрлаш, ҳам консерва учун ишлатилади. Аммо оқ донли навларнинг бир камчилиги бор – қайта ишлангач, рангги хира тортади. Аслида, бу ҳам муаммо эмас. «Мнагор» компанияси ушбу масаланинг ечимини топишга муваффақ бўлди. Биз янги – «Монблан F1» навини яратдик. Бундай маккажўхорининг уруғи сутранг-оқ бўлиб, пишгач хира тортмайди ”, дейилади «Мнагор»нинг Facebookдаги саҳифасида.\nШуниси эътиборга лойиқки, «Монблан» бошқа оқ маккажўхори турларига нисбатан ёрқинроқ рангга эга. Шунингдек, у таркибидаги юқори шакар миқдори ва нисбатан узунлиги билан ажралиб туради (узунлиги – 23 сантиметргача).\nШунингдек ўқинг: Вакуумланган маккажўхори сўталарини сотиш ёзда сархил маккажўхори сотишдан кўра 8-10 баравар даромадлидир\n“Мнагор» компанияси беш йилдан буён ўта оқ навларни қидирмоқда. Зеро, шунда сақлаш учун муҳим саналган усул – иссиқлик билан ишлов берилганида доналар рангини йўқотмайди. Бизнинг янги «Монблан» нави айнан шундай. Ушбу нав туфайли Украина консерва саноати рақобатбардош устунликка эга бўлади ва келгуси йили оқ консерва ёки музлатилган маккажўхори бозорига кириши мумкин», дейди «Мнагор» раҳбари Михаил Нагорняк.


ТЕРМИЗ. “Сурхондарё вилояти Термиз шаҳридан ёзмоқдамиз. ИИБ тизимида сафдор бўлиб ишлаймиз. Кунига 8 соат ишлашимиз керак, аммо 12 соатлаб қолиб кетамиз. Илгари 12 йилда пенсияга чиқиш мумкин эди, энди бу муддат 20 йилга чиқарилди. Аммо қилинаётган ишга нисбатан ойлигимиз кам.\nЯна бир ҳолат. ППХ ходими сифатида соат 23:00 да ресторан, кафе, барларни ёптирамиз. Муассаса эгалари кўпинча ҳужжат сўрайди, аммо қўлимизда “кафелар соат 23 дан кейин ёпилиши лозим” қарор йўқ. Шунақа қарор борми, йўқми – ўзимиз ҳам билмаймиз...”\n(Бу хабар Озодликка 20 июль куни келди)