БИЗ КЕЧИРГАН ҲАЁТ ҲИКОЯЛАРИДАН … Саккинчи китоб. | Самарқанд – Ер юзининг сайқалидир…\nМуаллиф admin Haz 24, 2019\nБИЗ КЕЧИРГАН ҲАЁТ ҲИКОЯЛАРИДАН … Саккизинчи китоб.\nДунё сиёсати, ийтисод, дин, “ рангли инқилоблар” ҳақида мулоҳаза, фикру тавсиялар ва баъзи савол жавоблар … ҳақида\nҲикояларимизнинг бу қисмида муаллифнинг турли йилларда дунё сиёсати, ўзбекистондаги сиёсий, иқтисодий, иқтимоий ҳаётнинг кечиши, баъзи бир диний масалалар хусусида мақолалари ва мазкур мавзуларга муаллифнинг қарашлари ҳақида сўз кетади.\nҚисқача уларни табандаги мундарижа кўринишда ифодалаш мумкин:\n1. “Рангли инқилоблар тайёргарликсиз бўлмайди.”\n2. Ўзбек халқи суд қилинмоқда.\n3. Ғойибдан ”келадиган” мўъжиза йуқ.\n4. Иқтисодий бўҳрон шарпалари …\n5. Ҳаракатларимиз самарасиз кетганидан афсусдаман…\n6. Афсуски, Ўзбекистонда мухолифат вужудга келмади…\n7. Баҳодир Чориев нега Ўзбекистонга қайтди?\n8. Диний экстремизм хавфи ҳамиша мавжуд.\n9. Каримов радикал қарашдаги кишиларга қарши нотўғри иш қилаётгани йўқ.\n10. Аллоҳ сақласин Пўлатов Кармовдан баттар бўларди.\n11. ИМОНИМИЗНИ САЛОМАТ ОЛИБ КЕТИШНИ НАСИБ ЭТСИН (Ёхуд Жаноб Йўляхшиевнинг иғволарига раддия)\n12. Заключенный лидер “Свободного Таджикистана” Я.Курбанов написал “Методику.\n13. Абдулла Абдуқодир ўғлининг Алибой Йўляхшиев саволларига жавоби.\n14. ҲУРМАТЛИ АЛИБОЙ ЙЎЛИ ЯХШИ АКАГА .\n15. Милодий янги йилнинг бошланиши ва Қорбобо байрами(ёки Исо алейҳиссаломнинг туғилган куни).\n16. Биз киммиз ёки кимлигимизни биламизми?\n17. Ислом Каримов ва Тоҳир Йўлдош (Учинчи суҳбат).\n18. Бу «норозилик» кўтарилишлари алданган омманинг ғалаёнларидир.\nOctober 5th, 2007 admi\n4 – октябр(2007) куни бўлиб ўтган Ўзбекистон Либерал-демократик партиясининг Сиёсий кенгаши йиғилишида ноябрь ойида чақирилажак партия қурултойида Ислом Каримовни президентликка янгидан номзод қилиб кўрсатиш қарорига келинган. Бу хабар диктатор Каримовни ўз мансабида қолиш учун кўзлаган мақсадини ошкор қилгандек бўлди. Бундан кейин Ўзбекистондаги сиёсий вазият қайси томонга ўзгариши мумкин? “Янги Дунё” интернет саҳифаси (бир замонлар журналист Юсуф Расул томонидан бритиладиган шу исмда саҳифа бўларди) ўзбек демократик кучлари, мухолифат фаолларини айни шу масалага муносабат билдиришларини сўради.\nБугунги саволларимизга “Бирлик” Ҳаракати фахрийси Алибой Йўляхши жавоблари билан танишинг.\nСизнингча Каримов учинчи марта президент бўла оладими? Бунинг учун унда қанчалик қонуний асос бор?\n– Ҳа. Чунки Каримов ва унинг режими учун қонун ва қонуний асослар каби тушунчалар бегонадир. Қолаверса, Каримовнинг “Асосий Қонуни” бўйича етти йиллик муддат ҳали икки марта такрорлангани йўқ.\n2. Каримовнинг номзодини кўрсатилиши олдидан конститутциядаги президент муддати ҳақидаги бобга ўзгартириш киритилиши ёки умумхалқ референдуми ўтказилиши эҳтимоли борми?\n– Менимча йўқ. Чунки биринчи саволнинг жавобида айтилгани сингари Ўзбекистондаги Асосий Қонун унга яна етти йилга қайта сайланиш “ҳақини” беради.\n3. Каримовни бу гал ўзи янги ташкил қилган Либерал демократик партиядан номзодини кўрсатиши сизнингча кутилган ҳодисамиди? У нега айнан ЎpЛДП дан ўз номзодини кўрсатмоқда? Каримовнинг бу ҳаракатини қандай баҳолайсиз?\n– Кутилган эди деса бўлади. Чунки Либералдан кўрсатилиши хусусий бир ҳол бўлиб, бу аҳамиятли эмас. Кутилгани эса, Каримовнинг амал(мансаб-лавозим)да қолиши эди. Қолганлари барчаси ўйинлардир. Каримов бу ҳаракати, яъни ўзини ЎзЛДП номзоди қилиб кўрсатиш билан Г.Каримова ва Ш. Мирзияевлар ҳақида гапириб юрганларнинг оғзига талқон солиб қўйди.\n4. Бундай вазиятда демократик кучлар ва мухолифат қандай йўл тутиши керак, деб ҳисоблайсиз?\n– Бизда, пичоққа даста бўладиган демократик кучлар ва мухолифат мавжудми ўзи? Улар бўлмаган жойда, улар ҳақида сўз юритишга ҳожат борми? Аслида мен бу саволда қўйилган масалага бундан бирмунча илгари (“Бу йил Ўзбекистонда президентликка сайловлар компанияси ўтказиладими ва у қандай тартибда бўлиши мумкин?”, 30.09.07, “Ватандош” ва “Янги дунё” сайтларида босилган мақолада) жавоб берганман десам бўлади. Қисқаси, бугун Ўзбекистонда ўтказилиши кўзда тутилаётган сайловлар машмашасида ҳар қандай бир шаклда қатнашиш, Каримов режимини қўллаш ва унинг ўзбекларга ўтказаётган жабр-зулмига шерик бўлиш деб биламан. Чунки бу ўйинда қатнашиш унинг режимини легитим деб билиш бўлади ва қатнашувчилар Каримовнинг қўғирчоқларига айланишдан бошқа ҳеч нарсага эришмайдилар.\n5. Агар Каримов яна зўравонлик ва хийла йўли билан ўз мансабида қоладиган бўлса Ўзбекистондаги бугунги сиёсий вазият қайси томонга ўзгариши мумкин? Каримовнинг иқтисодий ва сиёсий ислоҳотлар ўтказишига умид борми?\n– “Зўравонлик ва ҳийла йўли билан ўз мансабида қоладиган бўлса”, қанақа вазият ўзгариши ҳақида сўз бўлиши мумкин? Каримовнинг бутун 18 йиллик ҳукмронлиги даврида амалга ошириб келаётган хийла-найранглари ўзбекларнинг “Букрини гўр тўғрилайди” дейиладиган мақолида жуда чиройли ифодалагандир.\n6. Бу йил Ўзбекистонда мавжуд барча расмий партиялар президентликка ўз номзодларини кўрсатишмоқда? Айни шу ҳолат Каримов “демократияси”га оз бўлсада умидлар уйғотадиган ҳодиса эмасми?\n– Асло ундай эмас. Кўкламги ёмғирдан кейин питраб чиқадиган қўзқоринга ўхшаш “номзод”ларнинг пайдо бўлишлари эса, 5-саволда айтилганидек “зўравонлик ва хийла йўл”ларининг бир кўринишидир.\n7. Бу галги президентликка сайловлар халқ норозилиги энг юқори чўққига чиққан, турмуш қийинчиликлари кучайган бир даврга тўғри келмоқда. Украинада, Гуржистонда ёки Қирғизистонда бўлгани каби Ўзбекистонда ҳам қандайдир рангли инқилоблар бўлишини кутиш мумкинми?\n– Йўқ, бундай бўлишига менда мутлақо ишонч йўқ. Чунки шуни яхши билишимиз лозимки, саволда тилга олинган ҳар учала мамлакатда ҳам рангли инқилоблар дабдурустдан бўлиб қолгани йўқ. Уларда инқилоб олди жуда катта тайёргарлик ишлари олиб борилган эди. Халқ оммаси, сайловлар сохталаштирилган ҳолда нима қилишларини аввалдан жуда яхши билишардилар. Уларнинг “аскарлари” – митингга чиқувчилар ва “саркардалар” – раҳбарлар аниқ эди ва рангли инқилоб ўтказиш “мактаби”да ўқитилгандилар. Бизда ундай ишлардан биронтаси ҳам қилинганига мен ишона олмайман. Ҳақиқати ҳам шундайдир ҳар ҳолда. Бошлиқсиз, мақсадлар аниқ белгиланмаган омманинг ҳар қандай кўча юриши биринчидан ҳеч бир натижа бермайди; иккинчидан, бошқарилмайдиган, мақсадсиз оммавий ҳаракат фақат ҳалокатга олиб боради ва ўрни тўлмас фалокатлар келтириши мумкин. Яна шуни ҳам унутмаслик керакки, ҳукумат, Каримов бошлиқ Ўзбекистоннинг бугунги золим ҳукумати ҳар қандай авантюра ва фитналар ташкил қилишга тайёр бўлиб, уларни қандай ўтказиш ва шу баҳонада кимларни қириб ташлаш, кимларни зиндонга отиш режаларини, оқибатда айбни кимнинг устига юклаш вариантларини ҳам ҳал қилиб қўйган бўлиши эҳтимолдан ҳоли эмас. Шунинг учун қандайдир намойишлар ҳақида калласи қизиб юрган баъзилар бу ҳолларни яхшилаб ўйлаб кўришлари зарур деб ҳисоблайман. Миллатнинг бегуноҳ қони тўкилишига сабаб бўлишга ҳеч ким ҳақли эмас. Буни жуда яхши тушуниш зарур ва шартдир.\nСуҳбатдош Юсуф Расул. Bu maqola 1424 marotaba 238 ziyoratchi tarafidan o`qilgan(“Янги дунё” саити маълумоти).\n2 Ўзбек халқи суд қилинмоқда\nБугун Юсуф Жума эмас, балки у мансуб ўзбек аталмиш бутун бир халқ маҳкамага тортилмоқда.\n“Руҳий хаста халқ, руҳий хаста ҳукумат, руҳий хаста мухолифат!” Юсуф Жума.\nИнсоният тарихи, жумладан алоҳида олинган ҳар бир миллат-халқ тарихи ҳам одатда алоҳида даврларда яшаб ижод этишган илму фан соҳасидаги машҳур олиму фузалолар, шоиру ёзувчилар, адолатли подшоҳлар исмлари билан боғлангандир. Умумий таърифда тарихни халқ яратади дейишларига қарамай, тарих ана ўша санаганимиз соҳаларда баракали меҳнат қилган, ижод этган ва кашфиётлар ясаган шахслар номлари билан ёзилиб, шуларнинг ижод ва кашф этганлари авлоддан авлодга ўтади ва шу йўл билан тарих давом қилади. Ҳақиқат мана шу.\nШунинг учун тарихий даврлар, масалан, бизнинг юртимизда олсак, Тимурийлар замони, Навоий даври, Беҳбудий, Фитрату Абдулло Қодирий замони ва ҳ. к. деб аталади.\nМиллатнинг жони бўлган эрлари зиндонларда ўлдирилдилар, ўлдирилмоқда. Бундай миллатни тирик деб бўладими? Асосий қисми қишлоқларда яшайдиган ўзбекнинг эркаклари иш қидириб олис шаҳарларда, олис юртларда сарсон саргардон. Қишлоқлар эркакларсиз қолган. Ойлаб, йиллаб иш излаб, ишлаб уйида бўлмаган ўша ёқлардаги бузуқ аёллар билан бўлишади. Бузуқ аёлларнинг аксарияти турли таносил касали билан оғриган аёллардир. Унча-мунча дардни дард демайдиган ўзбек касалга чалиниб даволатмай юраверади. Қишлоққа қайтгач бу касалликни аёлига юқтиради. Мана шундай халқдан соғлом авлод туғиладими?! Юзаки қараганда: “Намунча ваҳима қилмасанг?!”, – дейишлари мумкин. Чуқур ўйланса, бу – миллатнинг бузилиши, миллатнинг айниши, миллатнинг қирғинидир”.\nМен учун Юсуф Жума ўзбекман деганларнинг ору номусига, тилига, дилига, кўз-қулоғи, бутун жасоратига айланган бир шоир-ижодкордир. Бугун Юсуф Жума ҳибсда. Унинг гуноҳи, айби, жинояти нима, Водариғ!!? Бугун Ўзбекистонда тортинмай қорани қора, оқни оқ деяётган биргина Юсуф Жума қолаётган эди. Атрофда нималар содир бўлаётганини унинг кўзи тўғри кўра олаётган эди, бу кўзга кўзинг ёп, ҳеч нарсани кўрма дедилар; нарсаларни, ҳодисаларни ўз номлари билан атайдиган тил ҳам унинг тили эди. Ёлғонларни, бўҳтонларни унинг қулоғи эшитаётганди, у тилга ва қулоққа сўзлама, эшитма, кар-гунг бўл дедилар, бутун нафисликларни, гўзалликларни ҳис этаётган ва уни мусиқага соладиган дил ҳам унинг дили, унинг қалби эди, бу дилга, бу қалбга ҳиссиз-туйғусиз қол дедилар. Бироқ миллатнинг ори, номуси, унинг тили ва дили Юсуф Жума бундай ҳақсизликларга мардларча баралла бор овози билан ЙЎҚ деди, бундай БЎЛМАЙДИ деди. Унинг “айби” ва “жинояти” нокас, номардларга қарши мардлиги, ҳақиқатни тортинмай номардларнинг энг каттаси юзига тўғри сўзлаши эди. Афсус, бугунча номарднинг, нокаснинг, золимнинг қиличи кескир бўлиб турибди. Бироқ ҳақиқат эгилади синмайди, иншоАллоҳ. Юсуф Жума! Сенинг сиймонгда у ҳатто эгилмайди ҳам.\nЎбек аталмиш бир халқнинг ору номусига, тилига, дилига, кўзу қулоғи, бутун жасоратига айланган шоир Юсуф Жума бугун маҳкама қилинаётган экан, демак бугун бутун ўзбеклар маҳкама қилинмоқда. Афсус, миллат ҳамон сукутда. Биз ҳамон сукутдамиз, уйқудамиздир.\nМени тўғри тушунинг, мен ”миллат ҳамон сукутда” дер эканман, миллатни сукутни бузиб ғалаёнларга чиқинг каби даъватни кўзда тутмаяпман. Аммо эй халойиқ! бугунги воқеийликка биз каби бефарқ бўлган, яъни Юсуф Жума каби халқнинг тили ва дили бўлган, унинг ору номусига айланган бир машҳур шахсини шундай азобга, исканжага ташлаб қўйган бошқа биронта миллат борми бу оламда???\nЮсуф Жума, сен Халқнинг ору номусига айландинг, сен севимли шоиримиз, чинакамига Халқ Шоирисан. Юсуф Жума, сен ва сенинг дўстларинг мансуб ҳисобланган миллат бугун хароб бўлган бўлса-да, сени гултожи этадиган дўстларинг ва ихлосмандларинг ҳали батамом тугамади. ИншоАллоҳ, улар тугамайди. Сен уларнинг байроқдори, машъали бўлиб қолдинг ва қоласан. Ҳали жуда кўп марта уларнинг ҳузурида машҳур ва латиф шеърлариннгни ўқийсан. Шундай бўлишига жуда-жуда ишонгим келади. … ИншоАллоҳ шундай бўлади. …\nМен эса, Юсуф Жумадек арслонимга ҳурматим ва ачинишим, мададим, кўмагим ўрнида мана шу ердаги сўзларни излаб топдим, шу жумлаларни туздим. Юсуфбек сен мени кечир, ноиложман, ҳозирча қўлимдан келгани мана шу бўлди. 06.04.2008. Bu maqola 2226 marotaba 527 ziyoratchi tarafidan o`qilgan(“Янги дунё” саити маълумотлари).\n3. Ғойибдан ”келадиган” мўъжиза йуқ (ёки Ғойибдан “келадиган” мўъжизага ишонмайлик, дейилса қандай бўлади?). Алибой Йўляхшиев, Норвегия.\nБизнинг, тўғрироғи чет элларда – Ўзбекистондан ташқарида юришган ўзбекистонлик сиёсий ва меҳнат муҳожирларининг аҳволи қандай? Уларнинг сиёсий ва сиёсий бўлмаган ҳаракатлари, юмушлари ҳақида нималар дейиш мумкин? Шу каби ва бошқа хил саволлар бугуннинг бирмунча аҳамиятли масалаларидан ҳисобланади десам катта хатога йўл қўймаган бўламан. Шу сабабдан мазкур масалалар ҳақида билганларимни оммолашиш ва муҳожирликда қилган баъзи саъй- ҳаракатларимни хотирлаш фойдали бўлар деб умид қиламан. Шу билан бирга муҳожирликдаги ватандошларимиз билан биргаликда Ватан ва халқ бахти учун бундан буён нималар бажариш мумкинлиги ҳақида ҳам бир қатор фикр мулоҳазаларни ўртоқлашиш фойдали бўлар деб тушундим.\nШунинг учун яқин ўтмишда кўрсатилган ижобий ёки салбий ишларимиз, фаолиятларимиз дан тўғри хулосалар чиқариш, келажак – Ватан, халқ келажаги учун алоҳида аҳамият касб этади. Масалага шу нуқтаи назардан қаралса, бугун такрор кун тартибига киритилган ҳуку мат ва унга мухолифат аталмиш гуруҳлар, ҳатто нуфус – халқнинг орасида ўзаро чинака ми чинакамига дўстона муроса ўрнатиш мавзусини ўртага қўйиш ва бу борада жиддий бир шаклда фаолият кўрсатиш ҳар биримизнинг бурчимиздир дейишга ўзимни ҳақли ҳисоблайман.\nАсосий мақсадга ўтишдан олдин яқин тарихдан бир-икки оғиз сўзлашни ҳам лозим кўрдим. Жуда кўпчилигингиз мени танийсиз, мен Ўзбекистон “Бирлик” халқ ҳаракати Самарқанд вилоят ташкилотининг бошлиғи бўлганман ва мазкур фаолиятим ҳисобига 1993 йилдан буён муҳожирликнинг азобини дейсизми (шахсан мен, муҳожирликни дунё азобларидан бири деб ҳисоблайман), нашъасини дейсизми тортиб юрибман. Мен ҳозир ҳам “Бирлик” халқ ҳаракати ўз фаолиятини тугатмаган деб биламан. “Бирлик” бу Ўзбекистоннинг яқин тарихи, унинг номини ҳеч ким ва ҳеч қандай бошқа ҳаракат ёки партия ўзлаштиришга ҳақли эмас. Мен мамлакат аҳолисини ҳукумат ходимлари ва фуқаро шаклида бир-бирларига қарама-қарши алоҳида-алоҳида гуруҳларга бўлинишига доим қарши бўлдим ва шундайлигимча ўзгармай қоламан. Бугун ҳам ҳукумат ва унга муҳоли фатни, бу иккита душман тарафлар деб қарашдан узоқдаман. Сиёсий қарашлари ва бошқа фиқрлари бир-бирларидан фарқ қиладиган миллатдош ва ватандошлар бир-бирларига душман бўлишлари қандайдир ғайритабиий (анормал) бир ҳолдир. Бизда – Ўзбекистонда, яъни Ўзбекистоннинг ҳукумат доиралари, яъни мансабдорлар ва ўзларини уларга мухолифат ҳисоблаганларда ўшандай тушунча ва ўшандай назар афсуски мавжуддир. Ачинарли жойи шундаки, ҳатто мухолифатдагиларнинг ўзлари ўзаро ва барча турдаги ҳукумат мансабдорлари ҳам ўзлари ўзаро бир-бирларига душманлик кайфиятида ишлайдилар, душманлик қилишадилар дейиш ҳам мумкин. Буниси эса, ғайритабиий ликнинг (анормаликнинг) ҳам дунёда учрамайдиган бир бузуқ ҳолидир. Афсуски, бу ҳолат ҳам кўпроқ бизга – ўзбекистонликларга хосдир.\nБир мамлакатнинг ватандоши бир-бирига мухолиф бўла туриб, уларнинг инсон шаклида бир-бирларига ғаразлик туймаганлари ҳақида мен бир фактни гурунгларда, дўсту-яқинларим билан суҳбатларда сўзлаб юраман. Бу воқеа ҳам Америкада бўлиб ўтганди. Ота Ж.Бушнинг АҚШ президентлигига иккинчи марта сайланадиган сайловларда сайлов олди кампанияси замони эди. Ж.Бушга рақиб ўлароқ АҚШ демократик партиясидан Б.Клинтоннинг номзоди президентликка кўрсатилганди. Ўшанда АҚШ президенти қурсиси учун кураш, ҳукумат ишларида ўта тажрибали давлат одами Ж. Буш ва нисбатан ёш, катта давлат сиёсатида тажрибаси жуда оз бўлган Б. Клинтон ўртасида кетарди. Шу сабабдан бўлса керак, Ж.Буш Б.Клинтонни ташқи сиёсатда ўз итича ҳам тушунчага эга эмасликда айблади. Бу менимча, Б. Клинтонга нисбатан анчагина жиддий ҳақорат эди. Аммо бу билан Бушлар ва Клинтонлар бири-бирига душманга айланмадилар. Мамлакат нинг ривожи учун лозим бўлган ҳар жойда бирга ёки алоҳида қўлларидан келган хизмат ларини адо қилдилар ва ҳамон шундай қилишда давом қилишмоқдалар.\nХуллас, мен ўз ватандошларим ҳам сиёсий ва бошқа ҳаётий масалаларда турли хил фикр ва қарашларда бўлиши мумкинлигини қўллаб қувватлаш билан бирга, бу фикр ва назарда учрайдиган табиий фарқлиликлар кишиларни, айниқса бир ватан фуқаросини батамом келиша олмайдиган (антагонистик) қарама-қаршиликка олиб боришига қарши бўлдим. Ушбу назаримдан келиб чиқиб 1993 йилгача Ватан ичкарисида, ундан сўнгра Ватандан ташқарида кишиларимизнинг бир-бирларини тушуниб, муросада иш қилишлари, фаолият кўрсатишлари йўлида қўлимдан келганича ҳаракатлар қилдим. Ана шулар ҳақида ҳам қуйида бироз сўзлаб ўтмоқчиман.\nШу мақсадда, Самарқанд шаҳри ва вилоятининг ҳукумат мансабдорлари (совет даврида шаҳар ва вилоят КП биринчи котиблари, шаҳар ва вилоят ижроияком раислари ва Ўзбекистон мустақиллик олганидан кейинги ҳокимлар) билан мулоқот, муроса қилишда “Бирлик” халқ ҳаракатининг Самарқанд вилоят ташкилоти анчагина самарали ишлар қилганди. 1990-1992 йилларда бизнинг, ҳукумат мансабдорлари билан мулоқот ва муроса ҳаракатимиз натижасида арман миллатчиларининг, бир тўда тожик миллатчилари аталмиш тайинсиз бир гуруҳни ишга солиш билан Самарқанд шаҳрида иккинчи Фарғона ташкил этиш планлари амалга ошмаган эди дейишга мен ўзимни тўла ҳақли деб ҳисоблайман. “Бирлик”нинг бутун ташкилотлари жойларда фаҳму фаросат билан мамлакат бўйлаб биз қилганидай ишлар қилганларида Ўзбекистон миқёсида ҳам анчагина яхши ижобий ишлар амалга ошган бўларди. Балки бугунги ачинарли аҳвол майдонга келмасди.\nАйтилганлардан ташқари Ўзбекистонда ҳукумат ва фуқаро ўртасида чинакамига муроса ўрнатиш, ҳақиқий барқарорлик, тинч-тотувлик, фаровон турмуш ўрнатиш йўлларини излаб топиш ниятида Ўзбекистондаги ҳукумат одамларининг кексаларидан бири ҳисобланган Бектош Раҳимович Раҳимов, бухоролик бириси, Горбачевнинг кооперативларга ижозатидан фойдаланиб Москвада жуда катта бой бўлганлардан бири (ҳозир мен унинг исмини унутдим ) билан ҳам суҳбатлар ўтказганман. Мақсад битта эди, Ватанда – Ўзбекистонда сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, таълим-тарбия каби ишларни ривожлантириб, муътадил, табиий (нормал) бир тизимни йўлга қўйишда қўлидан иш келадиган кишиларнинг (уларнинг қаерда фаолият кўрсатишларидан қатъи назар) биргалашиб, ягона режа атрофида ишларни ташкил қилиш масаласида умумий бир фикрга келишдан иборат эди. Шу мақсадда, 1993 йилда Раҳматулла Шукурович Мирсаидов билан ҳам учрашишга ҳаракат қилганман. Аммо афсуслар бўлсинким, Тошкентдаги бирликчилар мени у билан учрашишга қўймадилар. Менинг Ватандан чиқиб кетишимга энг сўнгги туртки ҳам мана шу воқеа бўлган эди.\nВатандан ташқарида эса, аввал Ўзбекистон ҳукуматида юксак лавозимларда ишлаб, сўнгра мухолифат сафига ўтганлар ҳурматли Муҳаммадбобур Маликов, Авазхон Мухторов кабилар билан ҳам умумий ишларимизни самарали қилиш ҳақида суҳбатларимиз бўлган. “Бирлик” халқ ҳаракати раисдоши Абдураҳим Пўлатов ва ”Эрк” партияси раиси Муҳаммад Солиҳ (Салай Мадаминов) билан суҳбатларимиз жуда кўп марта бўлган десам ҳам бўлаверади. Булар билан асосан мухолиф ҳаракатнинг ишини яхшилаш ҳақида кўп сонли суҳбатларимиз ва конкрет ҳаракатларимиз ҳам бўлди. Аммо ҳар сафар бу икки Абдураҳим Пўлатов ва Муҳаммад Солиҳ) исми шарифдагиларнинг хатолари ёки сусткаашликлари, нимадандир ҳадиксирашлари сабабли 18 йилга яқин муҳожирлик ҳаётимиз давомида мухолиф ҳаракатимизда бирорта самарали иш амалга ошмади ва бугун ҳам ишларимиз, уларнинг ишлари фақат бир-бирлари билан тартишлардан, бир-бирларини душман ҳисоблашлардан бошқа ҳеч нарса бўлаётгани йўқ. Чет элларда муҳожирлик мақомига эга бўлган бошқа дўстлар билан ҳам учрашувларим, ёзишмалар бўлди, албатта. Уларнинг барчасини бу ерда санаб чиқиш шарт эмас деб ўйлайман. Учрашувлар ҳақида сўз кетаркан шуни ҳам айтишим керак, ўзбекистонлик Исломиятда олим даражасига кўтарилган ва Ўзбекистонда Ислом динининг ривожланишида хизмат қилаяпман деганлар билан ҳам суҳбатда бўлиш насиб бўлди. Уларнинг исмларини ҳам бу ерда келтиришнинг ҳожати йўқ деб ҳисобладим. Натижани сўрасангиз, мана бугун нималарни кўриб турган бўлсангиз ана шулардан бошқа нарса, шулардан бошқа натижа бўлмади.\nЮқорида хотирланган учрашувлар мухолиф ҳаракатнинг нисбатан кекса авлоди вакилларига мансуб кишилар эди. Шуниси ҳам борки мухолифат аъзолари ҳисобланган, яъни 1988-1995 йиллар орасида нисбатан ёш бўлган “Бирлик”чи ва “Эрк”чилардан жуда озчилик муҳожирликка чиқишгандилар. Мен, ўшандай ёшлардан номлари тилга олинган лидер бўлмишларнинг биттадан укаларини ( улар ҳам менинг ёшимга кўра ёш авлодга мансуб кишилар эди) танирдим, шуларни танийман. Шу кунларда биз ёшлар деб аташаётган ва ўзларини мухолифат аъзолари ҳисоблаётганлар (бирлари ўзларини у гуруҳда, бошқалари ўзларини бу гуруҳда ҳисоблаётганлар) 1995 йилдан сўнгра, ҳатто янги асрнинг бошидан, бундан 5-4 йил олдиндан бошлаб ёки ўтган йили, ё бу йил муҳожирликка чиққанлардир. Буларнинг аксарияти (баъзи бир диний қарашлари оқибатида муҳожир бўлганлар мустасно) мамлакатдан сиёсий тазйиқлар ва бошқа хил зулмдан эмас, иқтисодий тангликлардан қочиб, турмуший ҳаётларини дурустлаштириш мақсадида Ватандан ҳижрат қилганлардир. Уларнинг орасида ҳамиша Ватан билан алоқаси жуда яхши бўлганлар, Ўзбекистон ҳукумати тарафидан ёлланган махсус хизматчилар, истаган вақтида Ўзбекистонга бориб келаётганлар жуда кўпчиликни ташкил қилади. Аммо мен ана шу ёшлар ичида ҳам Ватанга фойдали бўладиган нималардир қилиш мумкин деган ниятда уларнинг баъзи бир вакиллари билан учрашишга ва бошқа алоқа воситалари билан маслаҳатлар қилишга, уларга баҳоли қудрат маслаҳатлар беришга, тажриба аламашишга ҳаракат қилдим. Шундай ишлардан, 2006 йилда “Бирдамлик” ҳаракатининг раҳбари Баҳодир Чориев билан учрашувимни, 2007 йилда ”Уйғон Ўзбекистон” ёшлар ҳаракатини тузишда қатнашишимни эслаш кифоя бўлар деб ҳисоблайман. Кўриниб турибдики, натижалар бу ерларда ҳам кўзни қувонтирадиган бўлмади. Сабаблари нимада, нега бундай бўлаяпти? Мен ҳам ана шу саволларга жавоб ахтараман.\nХуллас, менинг мухолифат фаолларидан бири ўлароқ Ватанда ва унинг ташқарисида кечирган ҳаётим давомида кўрган-кечирганларим шуни кўрсатадики: мухолифатчилик даги ишларимизнинг самарасизлиги; ҳукумат ҳамда фуқаронинг муросасозсизлиги, ҳатто уларнинг бир-бирига ишончсизлиги; ҳукумат мансабдорлари ва мухолифатдагиларнинг бир-бири ораларидаги душманлик қарашлари; уларнинг ўзаро торқоқлик сабаблари асосан битта маънавий хасталикка бориб тақалади. У эса, ким, менми ёки бошқа бириси мамлакатда президент, мухолифатда эса, лидер бўладидан иборатдир. Масалан, Ўзбекистон президенти қурсисини эгаллаб олган, унга тиш тирноғи билан ёпишиб олиб, ўлгунимча уни мендан ҳеч ким олмаслиги керак деб ҳисоблайди. Бошқаси эса, бирлашган мухолифатми ёки халқнинг фаровонлиги, озод, эркин ҳаёт кечириши йўлида бирор самарали иш қила оладиган бошқа бирон ҳаракат ташкил қилинса, унга мен лидер бўлсам деб туш кўради. Борди-ю ундай бўлмайдиган бўлса, бошқа биронтанинг ҳам бўлмаслигининг йўлини излайди. Бизни, бизнинг халқимизни эса мана шу каби ҳасадгўйлик еб битирмоқда.\nЭнди мен тарафимдан муҳожирликнинг кейинги замонларида қилинган баъзи конкрет ҳаракатлар ҳақида ҳам икки оғиз сўз. Улардан бири 2003 йилнинг сўнггида ёзилиб, 2004 йилнинг бошларида тарқатилган тубандаги мактуб эди.\n“Азиз қадрдoнлар, қимматли ватандoшлар! Қадрли ва кўп ҳурматли, Oлим Каримoв (раҳматли, у замонлар ҳаётда эди), Вeкжoн Ташмуҳаммeдoв, Зoҳид Ҳакназарoв, Дадахoн Ҳасан, Тoлиб Ёқубoв, Сулаймoн Мурoдoв (раҳматли, у замонлар ҳаётда эди), Хoликназар Ғoниeв, Шуҳрат Исматуллаeв, Отаназар Oрифoв, Ойгул Маматoва, Гулчeҳра Нуруллаeва, Пўлoт Oхунoв, Зафармирзo Исақoв, Юсуф Жума, Зоҳир Аълам ва бoшқа ўзларини прeзидeнтлик крeслoсига даъвoгар кўрмoвчи, эл, миллат учун куйинчак элпарварлар! Сизларга мурoжаат киламан ва мeни тушинасиз, дeган умиддаман. Сeвимли Ватанимиз Ўзвeкистoннинг бугунги ҳoли, аҳвoли барчамизга жуда равшан. Бу ҳақда алoҳида сўзлаб ўтириш oртиқча бўлса кeрак, дeб ҳисoбладим. Ҳаммамизга сир эмаски, ўтган ўн йилдан oшиқ давр ичида на Ўзбeкистoн ҳукумати аталмиш бугунги ҳукуматни йўнатувчилар, на уларга муxoлифат исмини тақиб юрган бизлар (Бирлик-чи, Эрк-чи ва бoшқалар) каби шoввoзлар миллат, xалқ oлдидаги муқаддас бурчларини адо этишга уриндилар. Уларнинг ҳар иккала томони ҳам ўз бурчларини бажаришга ҳаракат қилгандек бўлдилар, албатта. Кeчган ўта қимматли замoн ҳар иккала тoмoн учун ўз қoбилиятларини кўрсатишга (тўғрoғи ўзларини рeклама қилишга) сарф бўлган бўлса-да, улар бунинг ҳам уддасидан чиқа oлмадилар, дeйишга бугун ҳар ким ҳақлидир. Чунки бири дунёда энг рeакциoн ҳукумат нoмига сазoвoр бўлган бўлса, иккинчиси қўлларидан ҳeч бир ярарли иш кeлмайдиган, чeт элларда юрган бeш-тўртта кишилардан ибoрат эканликларини кўрсатдилар, хoлoс. Бирoқ, Ўзбeкистoн халқи, бизнинг миллатимиз, ҳар ҳoлда қандайдир умидлар билан яшаётган кўринади. Аммo билмадим, у қандай умидлар ва кимларга умид қилиб яшаяптилар??? Ғойибдан ”кeладиган” мўъжизагами? Балки қандайдир мeҳр-шафқат тарафдoрларигадир ёки дeмoкратик давлат аталмиш мамлакатлардан бирoртасининг ”мeҳрибoнлик”ларигадир?!!\nШундай қилиб, ташқаридан кимлардандир “нажoт” кутиш, бу бир хаёлдир. Бугун раҳбар қисми Ўзбeкистoндан ташқарида яшаётган ва номлари тилларда достон бўлаёзган ҳаракат ва партиядан – “мухoлифатчилар”дан кутилган умид ҳам ўз умрини яшаб бўлди, азизлар.\nХуллас, азизлар, Ўзбeкистoннинг, унинг халқи аҳвoлини тузатишни ўйлайдиган ўзбeкистoнликлардан бoшқа, у xалқнинг жoнкуяр ўғил-қизларидан (агар шундай ўғил-қизлар ҳали ҳам бўлсалар) бoшқа бирoрта киши, ташкилoт ёки давлат йўқдир, бўлмайди ва бўлиши ҳам мумкин эмас.\nҚисқаси, Ватанимиз тақдири бизнинг қўлимиздадир. Тўғри, бугунга қадар кўп адашдик. Чунки биримиз ҳақиқатан Каримoв бoшлиқ ҳукуматдан умид қилган бўлсак, бошқамиз муxoлифат нoмидаги гурyҳдан нажoт кутдик. Аммo бу кутишлар жуда қимматли йилларни eб битирди. Бугун эса, бoр имкoнларнинг ҳаммасини батамoм йўқoтмайлик, дeган муаммo ўртага чиқиб турибди. Бугунга қoлган имкoну имкoният эса, дунёнинг бугунги аҳвoлини, бугунги дeмoкратик принципларни тушунган, инсoфли кишиларнинг Ўзбeкистoндаги ноҳақликларга, адолатсизликка қарши бирлашиб, бир дастур ва ягoна принципда курашишидан ибoрат бўлиб қoлди. Ким нима дeса дeявeриши мумкин, аммo бугун ҳам Ўзбeкистoнда жамият хўжайинлар (зулмкoрлар) ва мазлумларга бўлинганича қoлмoқда. Мамлакатда мавжуд бўлган барча қoнунлар фақат хўжайинлар – мансабдорлар (зулмкoрлар) фoйдасига ишламoқда. (Мeнга қoлса ана шу oчиқ бўлинишни ҳам кeлиштириш мумкин, дeб ҳисoблайман.) Дeмак, мамлакатдаги бутун ноҳақликларга, адолатсизликка, барча салбий ишларга барҳам бериш, нормал бир давлат режими ўрнатилиши учун бирор инсоний муроса йўлини ким излайди ва топади? Шундай қила оладиган бирон куч борми, уни ташкил қилса бўладими? Бундай куч, элнинг ҳақиқий элпарвар, жoнкуяр ўғил-қизларининг чинакамига бирлашган ташкилoти бўлиши мумкиндир. Бундай ташкилoтни тузиш ва эл ичидаги жoнкуярларни тўплаш, уларни бир ягoна дастур билан қурoллантириш, фаoл ҳаракат бoшлаб бeриш масъулиятини биз нисбатан кeкса ҳисoбланган авлoд қўлга oлишимиз кeрак, дeб ҳисoблайман.\nБиринчи таклиф, нoмлари тилга oлинганларнинг ҳаммаси ёки бир қисмининг Ўзбeкистoн аҳoлисига мурoжаати эълoн қилиниши ва уларнинг чeт эл мамлакатларининг бирида йиғилиши ўтказилиши кeрак. Ана ўша йиғилишда бошқа муҳим масалалар, мақсадлари миз – эзгу ниятларимизни амалга ошириш йўлида қилинадиган ҳаракатнинг кунлик ва кeлажак дастури ҳамда йўллари, умуман уларнинг шакли, усули, яъни дастурий асoслари кeлишиб oлинади. Бу ишни амалга oшириш қанча тез қилинса, фoйдаси ҳам шунча буюк бўлади. Шундай бир ташаббус гуруҳи бoрлиги аниқ бўлса, чeт элда йиғилиш ташкил қилиш мумкин бўлади, дeган умидлар бор.\nЭслатма: шу ҳам аниқки бугун нoмлари ”машҳур” лидeрлар қатнашадиган йиғилишнинг бирoр ижoбий натижа билан битишига умид қилиш туянинг думи ерга тегишини кутиш билан тенгдир. Шунга қарамасдан у лидeрлар мeн таклиф қилаётган йиғилишни ташкил этишга қўшилсалар, уларни ўтмиш хатoларини тушинибдилар, улар ҳам ҳақиқатан элпарварлик ва ватанпарварлик тушунчаларидан хабардор эканлар, дeб хулоса чиқарса бўларди. Аммо афсуски, бу фақат яхши, кўнгулга таскин берувчи бир орзумикин деган хаёл мени ташлаб кетмай турибди. Янада бўлса, энг тўғрисини Яратганнинг ўзи билади.\nҲурмат ва қардoшлик туйғулари билан Йўляхшиeв Алибoй.\nПС: Бу хат ичида пессимистик ифодалар ёки жуда ҳам мақтанишлар сезилса, уларни бандасининг қусури ҳисоблаб, мени кечирасилар, деб умид қиламан.”\nҚисқаси, айтилганларга қўшимча шу фикрларни ҳам айтиш фойдадан холи бўлмас деб ўйлайман: Биринчидан, бир давлат, бир мамлакатнинг аҳолиси – миллат, фуқаро бир-бирларига душман гуруҳларга ажралиб яшашлари мумкин эмас. Шу билан бирга давлатнинг ҳукумати ва фуқаро ҳам бир-бирига душманий назарда яшашини қўйинг, қарама-қарши ёки антагонистик қарашларда мавжуд бўлишлари мумкин эмас. Агар мамлакатда ҳукумат ва фуқаро ёки фуқаронинг ўзаро алоқалари, тинч-тотув яшашлари бузилган бўлса, бу фуқаро уруши вазиятида яшаш дегани бўлади. Оллоҳ кўрсатмасин, бундай вазиятда қанча узоқ тинч-тотув яшаш ҳақида сўзлаш мумкин бўлади ёки бундай вазиятда нормал бир тинч-тотув ҳаёт ҳақида ўйлаш мумкин бўладими? Демак, фуқаронинг ўзаро тинч-тотув яшаши, айниқса ҳукуматнинг мамлакат нуфуси билан ўзаро муроса ва муомалада сиёсат юргизиши учун дунё демократик принсиплари асосида нормал бир шаклда қонунлашган муносабатлар ўрнатилиши шарт ва зарурдир.\nБизнинг мамлакатимизда ҳозиргина таъкидлаганимиз сингари фуқаро орасида, ҳукумат ва нуфус орасида ўзаро дўстона муносабатлар, шундай муносабатларнинг яшаши учун шарту шгароитлар мавжудми? Агар улар мавжуд бўлмаса, биз – мамлакатнинг илғор ва зиёли қисми ҳисобланганлар уларни майдонга келтиришимиз лозим бўлади. Агар мамлакатимизда ўшандай муносабатлар мавжуд бўлса, уларни – ўзаро дўстона муносабат ва муросаларни мукаммаллаштиришимиз, ривожлантиришимиз лозим бўлади. Ана шунинг йўлларини топишимиз керак бўлади.\nИккинчидан, оддий инсонлар орасида, шунингдек ҳукумат ва фуқаро орасида муносабат лар салбий тарафга бузилишлари бўлиб туриши инсоният жамиятида табиий бир ҳол бўлганидан, уларни муросага, яхши муомалага замон-замон чақириқларнинг бўлиб туриши, уларни келиштирувлар (яраштириш ҳам деймизми) ҳам инсоният тарихи сингари қадимийдир. Бундай чақириқларнинг бугун ёки эртага бизда ёки дунёнинг яна бошқа бир бурчагида ўртага чиқиши бу оригинал янгилик, янги бир кашфиёт эмас. Агар масала, бизнинг мамлакатимиз – Ўзбекистонда ҳукумат ва фуқаро (мухолифат ҳам дейилиши мумкин) муроса ўрнатилиши ҳақида, мамлакатда бутун нуфуснинг тинч-тотув яшаши ва мамлакатнинг ривожи учун бир тан, бир жон бўлиб курашиши ҳақида (кўп фикрлилик ва эркни чеклаш ҳисобига эмас, албатта) бўладиган бўлса, бу ҳам Ўзбекистоннинг мустақилликка эришган замонидаёқ кун тартибига чиққан муҳим масалалардан бири эди. Натижалар кўзга кўринарли бўлмасада, бундай муҳим ва долзарб масалалар билан шуғул ланишга ва қандайдир ижобий силжишлар қилишга ҳаракатлар, уринишлар бугундан анча аввал ҳам бўлган эди. Улар давом эттирилиши ва мақсадга мувофиқ натижалар қўлга кири тишга эришмоқ лозим.\nУчинчидан, демак, мамлакатда бугун ҳам иқтисодий, ижтимоий, сиёсий тангликлар, баъзи ҳолларда эса, аҳолининг бир қисми зулм ва исканжа(қийноқ)да қолиши давом этаётган экан, бундан энг аввал ҳукумат ва унга мухолифат, ҳатто фуқаронинг ўзлари орасидаги ўзаро муносабатлари бузуқ, улар нормал бир шаклда қонунлашмагандир каби хулоса келиб чиқади. Бу эса, ё ҳукумат том маънода ҳукумат сифатида, ёки ҳукуматга мухолифат демократик принциплар изга тушган мамлакатлардагидек нормал бир мухолифат кўринишда ёки уларнинг ҳар иккаласи ҳам ўзларига хос бирон шакл олмаганлигини кўрсатади. Демак, ҳукуматнинг ҳукумат шаклини, унга мухолифатнинг мухолифат шаклини олиши учун ҳам курашиш, ишлаш керакдир. Аммо бу кураш иккига бўлиниб олиб ёқалашишдан эмас, мамлакатнинг ичида бутун муҳим масалаларни, муаммоларни ҳал этишда маданий мунозара, муҳокама йўли билан курашишни йўлга қўйиш лозим бўлади. Бундай маданий мунозаралар, муҳокамалардаги тортишувлар эса ўзаро муросасиз бўлмайди ва бўлиши ҳам мумкин эмас.\nВа ниҳоят, мамлакатимиз – севимли Ватанимизда аниқ ва барчамизга тушунарли муаммо, жуда муҳим ва долзарб муаммо мавжуддир. Бу муаммо ватандошнинг ўзаро, айниқса ҳукумат ва унга мухолиф фикрдагиларнинг, ҳукумат ва фуқаронинг бир – бири билан муроса йўлини топиш ва уни дунё демократик прициплари даражасида амалга ошириш дир. Ватаннинг ҳар бир ватандоши, улар қаерда яшаб, ишлашларидан қатъи назар бу проблемани ҳал этишда бутун имкониятлари билан қатнашишни ўз ватанпарварлик бурчи деб билмоғи лозим. Ватанпарварлик, Ватанга сидиқидилдан хизмат қилиш, менимча мамлакатда ким (диктаторми, автократми, золимми …) раҳбар бўлишига ҳеч бир шаклда боғли бўлмаслиги лозим ва бўлмайди.\nЎзлигимизни йўқотмасдан Ватанга хизмат қилишда намуна бўлишга ҳаракат қилайлик. Бизнинг Ватанимизда ҳам ватандошнинг нормал бир ҳаёт кечириш йўлларини топишда биз ўзимизни нисбатан илғор ва зиёли дейдиганлар (агар шундай бўлсак, шундай дейишга ҳақли бўлсак) тўғри йўл танлаб, бошқаларга ҳам шундай йўлни танлашда ёрдамчи, ўша тўғри йўлни кўрсатувчи бўлайлик. Бир-биримизга ўзаро мухолиф, шунингдек ҳукумат мансабдорлари ва уларга мухолиф фикрда бўлганлар, мамлакатнинг ичкарисида муросада яшаш принципларини излаб топайлик ёки ишлаб чиқайлик.\nАлибой Йўляхшиев, Миллий муроса ижроия қўмитаси ишчи гуруҳи бошлиғи,\n30 ноябр 2008 якшанба. 1 декабр 2008. Bu maqola 2473 marotaba 551 ziyoratchi tarafidan o`qilgan («Янги дунё» саити маълумотидан).\nДунё ахборот воситалари тарафидан оммавий матбуотга чиқарилаётган хабарларни кузатиб бораётган киши ўтган йил сўнггида бошланган иқтисодий бўҳронннинг оқибатлари нималарга олиб келишини тасаввур эта олиши мумкин. Мутахасисларнинг билдиришаётган фикрлари ва тахминларига инониладиган бўлса, бу бўҳрон ХХ асрнинг 30-йилларидаги буюк турғунлик(депрессия)дан ҳам даҳшатли бўлади деган ишончга келиш лозим бўлади. Биламизки, ўша бўҳронни қайтариш ва нормаллаштириш учун бутун капиталистик дунё жон-жаҳдлари билан уринишларига қарамай, уларнинг (у буюк депрессиянинг) оқибати, бунгача дунёда учрамаган ўта даҳшатли 2-Жаҳон уруши қурбонлари ҳисобига тугаганини ҳам тарих яхши билади. Оллоҳ кўрсатмасин, иқтисодда бошланган бугунги нисбатан сокин бўхроннинг оловли давоми бўлмаслигига ишончдан кўра, унинг тескарисига инониш кўпроқ асосли кўринаяпти. Ҳатто унинг аломатлари- қирғинбарот, вайронагарчилик келтирувчи жаланинг қора булутлари ҳозирданоқ “ғарбий” уфқда ўзини кўрсатаётганга ўхшайди.\nБу бўҳрон бутун дунёнинг бошига тушган фалокатдир дейиш керак. Бундан ҳеч бир мамлакат четда қолмаслигига ишониш учун алоҳида мутахасислик талаб қилинмайди, менимча. Аммо унинг оқибатларининг, бу фалокат келтирадиган зарарларнинг жуда хавфли бўлмаслиги учун қилинадиган жиддий ҳаракатлар бўлиши, ўшандай ҳаракатларни қилишга интилиш ҳам зарурий чоралардандир.\nҚисқаси, дунёнинг ҳаёт-мамоти билан боғли бўлган бир буюк муаммо –бутун дунё иқтисодий бўхрони вужудга келди. Уни ўнглашда, унинг зарарларини имкони қадар озайтиришда ер юзидаги ҳар бир ўлка, мамлакат ўз ҳоли қудратидан келиб чиқиб қатнашиши ҳам ўз-ўзидан кўриниб турган бир ҳақиқатдир. Шу нуқтаи назардан қаралса, Марказий Осиёда, асосан эскидан Ўрта осиё Республикалари аталмиш мамлакатларда бу бўҳроннинг кўринишлари ва улардан келадиган зарарли оқибатларнинг олдини олишда қандай ҳаракатлар бўлаётгани бизни алоҳида қизиқтиради. Чунки бизнинг Ватанимиз Ўзбекистон, бутун дунёвий масалалар жиҳатидан ўша ўлканинг маркази давлати ҳисобланади. Шунинг учун Ўзбекистон ва унга энг яқин чегарадош мамлакатларда бу бўҳрон муносабати билан вужудга келган ва келиши мумкин бўлган иқтисодий ва бошқа хил ҳаётий масалалар алоҳида аҳамият касб этади.\nБиринчидан, бу мамлакатларда бугуноқ кўзга ташланаётган ва бундан кейин янада чуқурлашадиган иқтисодий тангликлар(бунгача ҳам жуда нормал бўлмаган), пулнинг янада қадрсизланиши ва озиқ-овқат танқислиги, ишсизлик ва бошқа шунга ўхшаш иқтисодий, ижтимоий муаммолар кўпаяди ва кескинлашади, албатта.\nИккинчидан, иқтисодий танглик, танқисчилик, ишсизлик даражасининг ниҳоятда кўтарилиб кетиши, аҳолининг давлат тузимларига бўлган норозилигини оширади. Бу эса, сўзсиз сиёсий танглик, мамлакатларда беқарорликнинг келиб чиқишига сабаб бўлиши мумкин.\nБу вазият биргина Ўзбекистон ҳудуди ерлашган Марказий Осиёда эмас, дунёнинг жуда кўпгина бурчакларида содир бўлиш эҳтимоли бор. Шундай бўлади деб кескин хулоса чиқарса ҳам бўлади. Масалан, Ўзбекистонда бугуноқ иқтисодий танглик билан баробар сиёсий танглик ҳам жуда таранглашган. Ҳатто ўтган йилнинг сўнгги ва бу йилнинг бошларида Ўзбекистонда иқтисодий бўҳроннинг оқибатлари шаклида жуда кескин ва ўта муҳим сиёсий ўзгаришлар бўлиш вазияти юзага келган эди. Дунёда катта шов-шув мавзусига айланадиган ундай ўзгаришлар негадир содир бўлмасдан ўз жойида тўхтаб қолди. Бизнинг тахминимизча айрим ташқий вазиятлар ва сабаблар таъсири остида Ўзбекистонда вужудга келган сиёсий танглик ва ундан кўзда тутилган натижалар амалга ошмай, аҳвол етиб келган нуқтасида тўхтаб қолди ва вазият вақтинча бироз юмшагандек кўринади. Аммо келажакда бу нуқтадан силжишлар қайси томонга қараб ва қандай ҳаракатлар билан йўналади, ва нималар содир бўлади ҳозирча мавҳумлигича қолиб турибди. Шуни ҳам айтиш керакки, Ўзбекистонга денгиз ортидан ва шимолдан нохолис кўзлар жиддий бир шаклда термулиб турибди. У қораси оз, ола кўзларнинг мақсадларини бир қараганда англаб олиш мураккабдир.\nҚозоғистон, Қирғизистон ва бу ўлкадаги бошқа эски совет республикаларида ҳам аҳвол Ўзбекистондагидан авло деб хулоса қилиб бўлмайди. Буларда ҳам дунё иқтисодий бўҳрони шарпалари шаддатли югуриб айланмоқда. Бўҳрон баҳонасида Руссия Тожикистон, Туркманистон, Қирғизистон ва Қозоғистонда ўз мавқеийни ростлашга ва уни мустаҳкамлашга жон куйдириб уринмоқда. Кўпгина ҳолларда русларнинг уринишлари уларга ижобий натижалар келтирмоқда. Масалан, Тожикистондаги Руссиянинг ҳарбий контенгенти унинг империалистик нафсониятини(амбициясини) амалга ошираётган бўлса, Туркманистонда раҳбариятнинг янги ва тажрибасизлигидан фойдаланиб улар тобора вассалга айлантирилмоқда. Қозоғистонга келсак, бу ерда ҳам Россия қозоқ мухолифатини зимдан қўллаш билан ҳозирда ҳам ёмон бўлмаган мавқеийни янада мустаҳкамлаб олишга тинмасдан ҳаракат қилаяпти. Қирғизистонда эса, янги “ранг”ли инқилоб тайёр бўлаётганга ўхшайди. Бундан илгарги инқилоб ҳам русларсиз ва денгиз ортининг оқ фотиҳасисиз амалга ошмаганлиги ҳисобга олинса, бунисини ҳам кимлар ва нима учун ҳозирланаётгани маълум бўлиб қолади.\nХулоса шулки, бугун бошланган бу иқтисодий аталмиш бўҳрон энг аввал баъзилар ўйлаётган каби тез ва оқибатсиз ўз сўнггини топмайди. Аммо унинг оқибатининг қандай бўлишини тартиб билан санаб чиқиш ҳам мумкин эмас. Бўҳрон келтирадиган оқибатлар дунёни ларзага келтириши муқаррарлиги ҳақида сўзлаш эса, алоҳида билим ва қобилият талаб қилмайди.\nАна шундай дунё учун ўта қатлис, жумладан ўзбекистонликлар – ватандошларимиз, Ватанимиз Ўзбекистон учун ўта мураккаб давр ҳисобланган бир замонда ҳаммамиз жонажон Ватанимиз ичида муроса қилиб, бир тан, бир жон бўлиб ишлашсак, оғир муаммолардан қутулиш йўлларини биргалашиб изласак қандай яхши бўларди! Агар биз шундай қила олсак, бизнинг бундай эзгулик, яхшилик йўлидаги ишимиздан Яратганнинг Ўзи ҳам, инсонлар ҳам рози бўларди. Айтинг, шундай бўлмасми эди?\nВатанга, халққа ҳақиқатан хизмат қилиш имконлари ҳали батамом битмади. Ҳатто бугунги дунё иқтисодий бўҳрони муносабати оқибатида вужудга келган бу мураккаб вазият ўшандай хизмат қилишга янгидан қулай имкон яратди, янги бир йўл очди. Демак, фурсатни бой бермай, ақлу фаросатни бир жойга йиғиб, Ватанга фойдали бу хизматни қилишга киришиш ҳақиқий ватанпарварликни кўрсатади деб тушунаман.\nКелинг, эй элсеварлар, мана майдон, Ватанпарварлингизни кўрсатинг!Алибой Йўляхши. 15.01.2009, пайшанба. Bu maqola 2472 marotaba 622 ziyoratchi tarafidan o`qilgan(«Янги дунё» саитидан олинган маълумот.)\nҲаракатларимиз самарасиз кетганидан афсусдаман…\nБизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган таниқли мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.\nАлибой Йўляхшиев ўзим ҳақида тубандагиларни баён қилди: Мен Йўляшиев Алибой, 1938 йилда туғилганман. 1993 йили Самарқанд университетидан докторлик дессертациясини ёклаш учун Украина Фанлар Акамедимиясига илмий сафарга жўнатиш баҳонаси билан мен Ватандан чиқариб юборилганман. «Бирлик» халқ ҳаракатининг бошланишидан (1988-89 йиллар) эътиборан унинг барча тадбирларига қатнашиб келдим. 2003 йили бир неча муғомбирларнинг «Бирлик» халқ ҳаракатини партия деб атаб юборишлари муносабити билан ўзим ва мен билан ҳамфикр бўлганлар партия тузишганлардан кейин алоҳида мухолиф ҳаракатда фаолият кўрсатишда давом қиламоқдамиз. Мен «Бирлик» халқ ҳаракатини худди шундай ном билан партия деб аташни бемазачилик, ўғирлик ва «Бирлик»нинг номи билан кун кўришни кўзда тутиш деб ҳисоблайман. Ҳозирлар Норвегиянинг Берген шаҳрида умр йўлдошим билан яшаб тураман. Биздан ташқари бир ўғил ва бир қизим ҳам Норвегияда яшайдилар. Болаларимнинг қолганлари (тўрттаси ва саккизта неварам ва битта чеварам) эса, Канданинг Саскачеван штатининг Режина(Regina) шаҳрида яшайдилар.\nАлибой Йўляхшиев(А.Й.): -Бугунга қадар «Ўзбекистонда мухолифат» каби тарих мавжуд эмас, албатта. Аммо бу ўтмишда бундай ҳаракат бўлмаган деган хулоса қилишга асос бўла олмайди. Масалан, узоқ ўтмишимизда ҳам айнан бугунги мухолиф ҳаракатлар каби бўлмасалар-да, шунга ўхшашлари бўлганди. Шунинг учун ҳокимиятлар ҳамиша ҳам мерос шаклида отадан болага алмашмай, подшоҳликларга мухолиф фикр ва ҳаракатларнинг натижаси оқибатида ҳокимият бир кишидан бошқасига алмашиниш ҳоллари учраб турарди. Энг яқин тарихимизда содир этилган ва душманларимиз – истилочилар ва ҳақиқий босмачилар томонидан «босмачилар ҳаракати» деб аталган ҳаракат бир томондан Миллий Озодлик ҳаракати бўлса, бошқа маънода ўша замоннинг мухолиф ҳаракатининг очиқ бир кўриниши ҳисобланарди.\nА.Й.: -Бундай қарашни тўғри деб бўлмайди. 1989 йили Ўзбекистонда «Бирлик» халқ ҳаракати шаклида майдонга чиққан ҳаракат, совет ҳукумати режимига мухолиф ҳаркатнинг янгидан очиққа чиққан бир кўриниши эди, десак бирмунча ҳақиқатга тўғри келар деб ҳисоблайман. Чунки, советларга мухолиф ҳаракат биринчи марта Россиядаги 1917 йил Октябр ҳарбий давлат тўнтаришидан кейин Миллий озодлик ҳаракати шаклида майдонга чиққанди. Афсуски, ўша ҳаракат ҳам большовойларга ютқазиб, унинг раҳбарлари эса ҳижрат қилишганди. Ўшаларни Ўзбекистондан (тўғрироғи бутун Туркистондан) ҳижрат этишган биринчи гуруҳ муҳожирлари дейиш мумкин. Улар ҳам ораларида бирлик ва иттифоқчилик ўрната олмай, ҳаракатларида самарага эриша олмадилар, Ватанга қайтишни истаб, зор-зор йиғлашиб бу дунёдан алам билан ўтиб кетдилар. Бугун биз эса, ана ўша яқин ўтмишда аждоларимиз йўл қўйган хатоларни ўргана олмадик, уларнинг хатоларини такрорладик ва такрорламоқдамиз. Шунинг учун тарқоқлигимиз, бирлаша олмаслик касаллиги ҳамон давом этмоқда.\nДавлат тузими бор жойда тузим режимига қарши мухолиф фикрнинг бўлиши табиий бир инсоний, ижтимоий хусусиятдир. Шу сабаб, Россия истилосидан сўнгра Озодликка интилиш, совет даврига келиб эса, Озодлик ҳаракатига адолатсизликка қарши фикрлар ҳам қўшилиб, ана шундай фикрдаги кишиларнинг ҳаракатлари у ёки бу шаклда давом қилди.\nА.Й.: -90-йилларда мавжуд совет тузими каби ёвуз ҳукумат режимига очиқ қарши чиқишнинг ўзи бизнинг замонамиз учун бир буюк жасурлик эди. Ана шунинг ўзи тарихда муҳим ўрин эгаллайди деб ўйлайман. Бу халқни режимга, ҳатто совет режими аталмиш ёвуз режимга ҳам қарши фикр билдириш мумкин экан каби фикр ўйғонишида жуда катта аҳамият касб этди. Шу маънода ўша йилларнинг сўнггига келиб «Бирлик» халқ ҳаракатининг юзага чиқиши тарихий ва тарихда муносиб ўрин олишга арзугилик воқеа бўлганди. Афсуски, Ёвуз совет режими битирилганидан сўнгра ҳам, Ўзбекистон озод бўлди деганимиздан кейин ҳам ўша совет режимининг бошқа бир янада бузуқ кўриниши Ўзбекистонда сақланиб қолди. «Бирлик» халқ ҳаракати эса, бу бузилган режимга қарши курашда кўпгина хатоларга йўл қўйиши оқибатида енгилди. Унинг баъзи раҳбарлари ва аъзолари ҳижрат қилишга мажбур бўлдилар.\nЮ.Р.: -Сизнингча ўзбек мухолифатини ўша пайтда йўл қўйган энг катта хато ва камчиликлари нималардан иборат эди – мухолифат нималарга эришди-ю, нималарни бой берди?\nА.Й.: -Мен учун бу саволга жавоб бериш энг оғир вазифа деб биламан. Хатоларимизни мен катта ва кичикка ажратиш мумкин эмас деб айтган бўлардим. Бизнинг мухолифат ҳаракат сифатида йўл қўйган хато ва камчиликларимиз жуда кўп ва уларнинг ҳеч бири эътибордан ташқари қолдирилиши мумкин эмас эди. Шунга қарамасдан хатоларнинг энг муҳими – бирлигимиз йўқлигидадир, деса бўлади. Биз ўзбекистонликлар 1989 йилдан буён эл-халқ ишонадиган ва дунё таниган, улар ҳисоблаша оладиган мухолиф ҳаракат туза олмадик. Натижада бизнинг мухолиф ҳаракат аталмиш ишларимиз, якка-якка кишиларнинг самарасиз ҳаракатига айланиб қолди. Кўриб турибмизки, чет элларда юрганларнинг (уларнинг сони бир неча юз кишиларни ташкил этади) барчаси Ўзбекистон ҳукумати сиёсатини танқид қилишади, ҳатто жуда кескин танқид қилишади. Кўпгина ҳолларда уларнинг барчаси бир хил атамалар, бир хил жумлалар билан Каримовни, унинг ҳукуматини танқид қилади (ҳато сўкишади)лар. Аммо ўша сўзларни бирлашиб, бир дастур асосида, келишилган бир қарор билан ҳаммамиз бирга сўзлайлик дейилишига келиша олмай, ҳар биримиз мен тўғриман, ҳамма мен айтгандек сўзлаши керак дейишимизда ажралиб кетаверамиз. «Бўлинганни бўри еяр», «Камтарга камол, манманга завол», дейилган оталар мақолларини ҳаммамиз биламиз, бироқ бўлинишдан ҳеч тортинмаймиз. Бу ҳолни, бундай ўзбиларманликни, бундай манманликни, бундай “ўзбекчилик»ни қандай исмлашга масалан мен жуда қийналаман.\nА.Й.: -Бу масалани ҳам ўзларини мухолиф ҳаракат вакиллари ҳисоблашган кишилар турлича баҳолайдилар. Бугунгача ўзбекча матбуотда чиқарилган хабарларга қарасангиз, Ўзбекистонда ҳукуматнинг мухолиф фикрга қақшатқич қарши кураши Каримовнинг ўз фикри ва қарашларига мухолиф фикрни эшитишни ҳам истамаслигидадир, каби хулоса қилиш мумкин бўлади. Бу хулосани қўлловчилардан бири каминаи камтариндир. Аммо мен, кейинги замонларда ҳақиқатдан ҳам шундаймикан? деган фикрларга ҳам келмоқдаман. Ҳа, сўзсиз Каримов бутун моҳияти билан мухолиф фикрларга қарши бир шахс. Бутун ҳаракатлари билан якка ҳокимликни ўрнатишга интилган бир киши. Бугун Ўзбекистонда ўтказилаётган сиёсатни юзага чиқарган ва унинг давом қилишидаги сабабларни фақат Каримовнинг салбий (ёмон деймизми) хусусиятига, интилишларига боғлаб қўйиш ва фақат шунгагина асосланиб хулосалар чиқариш тўғри бўлмайди дейишга ҳам асослар анчагинадир. У сабабларни санаш бу ерда тузилган саволга жавоб бериш ҳажмига сиғмайди.\nА.Й.: -Бу саволнинг ҳар иккала қисмига ҳам йўқ деб жавоб қиламан. «Хориждаги фаоллашув» жумлангизга келсак, «яхши ният ярим давлат» қабилида сўзламоқдасиз, шекилли дейишим лозим бўлаяпти. Бу ишлар фаоллашув эмас, аксинча бу интилишларни кун ўтказишнинг янги бир шакли десак менимча тўғри бўларди.\nА.Й.: -Мен, шундайига ҳам бўлиниб, заифлашиб кетаётган ўзбек халқини, Ўзбекистон халқини яна қанақадир дунёвий ва диний мухолифатга ажратиш бизга, миллатга, қолаверса Ватанга – Ўзбекистонга душманларнинг тегирмонига сув қуйиш бўлади деб қарайман. Аслида бугунги кунда мухолифат ҳаракатда (агар шундай ҳаракат бўлса) қанотларнинг мавжуд бўлиши ҳам Ватанга, халққа таҳлика ва қандай қўрқинчли хавф борлигининг аломатидир.\nА.Й.: -Бу саволга бундан олдинги жавобларимда келтирилган фикрларим жавоб бўлар деб ўйлайман. Ниҳоят Ўзбекистонда ҳам замонавий маънодаги мухолифат ҳаракат (у партиялар шаклидами, халқ ҳаракати шаклидами, буниси фарқ қилмайди) майдонга чиқиши зарур ва бу тарихий заруратдир. Бироқ ундай ҳаракат фақат ва фақат Ватаннинг ичкарисида майдонга чиқиши шарт. Бошқа ҳолларнинг барчасида ҳар қандай ҳаракат самарасиз қолаверади.\nЮ.Р.: -Сизнингча, ўзбек мухолифатини бугун амалга ошириши зарур бўлган муҳим ишлари нималардан иборат бўлиши керак?\nА.Й.: -Биринчидан, афсуски бугун бизда ўшандай бир мухолифат, ўшандай бир ҳаракат йўқ. Шундай экан унинг бирор ишни амалга ошриши ҳақида нима ҳам дейиш мумкин бўлади? Бугуннинг энг муҳим ва зарур иши Ўзбекистонда замонавий мухолиф ҳаракат (партиялар ҳам бўлиши мумкин) вужудга келтириш лозим. Бундай ҳаракат айтилганидек, фақат Ватанда ташкил бўлиши шарт. Аммо бу иш қандай амалга оширилади? Бу эса, ҳаммамизни ўйлантирадиган муҳим саволдир. Ана шундай Ватанда замонавий мухолиф ҳаракат майдонга чиқариш йўлида кичик бўлса-да, бирон туйнук очишни ўйлаб мен ва менга қўшилган бир неча кишилар ўтган йилнинг охирида бир муҳим таклиф билан чиқдик. Менинг фикримча, ўша таклифнинг ва унинг кишиларимиз томонидан мукаммаллашган варианти устида жиддий ишлар олиб бориш лозимдир.\nА.Й.: -Илмда анчагина баракали ишлар қилишим мумкин бўлган замонимни халқимнинг одамшаванда ҳаёт кечириши йўлида, Ватанимнинг тўла Озодлиги учун бағишлаганимдан заррача афсусда эмасман. Бироқ қандайдир нохолис, мансабпараст, манфаатпараст, шахсиятпараст одамларга эргашиб, қимматли вақтларни бўш-бўшига ўтказиб, 20 йиллик мухолиф ҳаракатларимиз самарасиз, бирон бир натижасиз қолганидан албатта афсусдаман.\nСуҳбатдош: Юсуф Расул. www.yangidunyo.com Bu maqola 2101 marotaba 547 ziyoratchi tarafidan o`qilgan . Саит маълумотларига кўра.\n“Янги Дунё” “Бирдамлик” ҳаракати лидери Баҳодир Чориевни ватанга қайтиши муносабати билан мухолифат фаолларига бир неча саволлар билан мурожаат қилди. Бизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган таниқли мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.\n– Мутлақо йўқ.\n– Бир нарса дейиш қийин. Аммо бу ҳаракат икки сабаб билан амалга оширилаяпти. Биринчиси, Б.Чориевни Америкага келтирган кучларнинг гаранти бўлса керак. Иккинчиси, ҳақиқатан Ўзбекистон ҳукумати билан маҳфий келишув оқибатидир. Балки, бу икки сабаб бирлаштирилган бўлиши ҳам эҳтимолдан узоқ эмас. Менимча, Б.Чориев христиан миссионерларнинг ёрдамида “муҳожир” мақомига эришганлардан бири, ҳатто уларнинг раҳбаридир. Бугун “Бирдамлик” номли ташкилотни ўша миссионерлар тузишган дейиш мумкин бўлмоқда.\n– Бу саволга жавоб қисман 2-саволга жавобда ҳам бор. Мен учун “Бирдамлик” ўзбекларни ёки Ўзбекистонни тамсил этишга мутлақо ҳақли эмас. Бу ташкилот ажнабийлар томонидан ўзбекларни пул билан мусулмончиликдан воз кечтириш учун тузилганга ўхшайди.\n– Чориевни мамлакат ичидаги фаолияти бундан кейин қандай бўлиши мумкин – ҳукумат унга ўз сиёсий ҳуқуқларидан фойдаланишига йўл очиб беради деб ўйлайсизми?\n– Агар Б.Чориевнинг Ўзбекистондан чиқиши ва қайтиб кириши мен тахмин қилаётгандай сабаблар билан амалга оширилган бўлса, у Ўзбекистонда бемалол ишлаши мумкин бўлади. Шу ҳам аниқки, Б.Чориев қамоққа олинмайди. Уни саёҳат этирувчиларнинг режалари яхши бажарилмайдиган бўлса, у такрор Америкага раҳномаларининг олдига келади.\nМаълумки, ўтган йилнинг охирида мухолифатнинг Ватанга қайтишини халқаро ташкилотлар ёрдамида қонуний асосда ташкил қилиш ҳақида жуда яхши таклиф бўлганди. Ўша таклиф бўйича амалий ишлар давом қилиб турган бир вақтида Б.Чориевнинг бу ҳаракати Ўзбекистон ҳукуматига заруридан ҳам аҳамиятли бир иш бўлди. Бундан Каримов бошлиқ Ўзбекистон ҳукумати мухолифатга нисбатан истаган камситишни ишлатса, улар ҳақ бўлади. Агар ҳиёнатга, сотқинликка бирор мисол кўрсатиш лозим бўлса, Б.Чориевнинг мана шу бугунги ҳаракатини кўрсатса бўлади. Акс ҳолда бу ҳаракатни ақли жойида бўлмаган кишининг иши деб қараш керак бўлади. Бу яна шуни ҳам кўрсатадики, Ўзбекистонда бугунга қадар афсуски ҳеч бир шаклда мухолиф ҳаракат майдонга келмади.\nСуҳбат Юсуф Расул тарафидан ташкил этилди. хабар www.yangidunyo.com -да эълон қилинган ва шу саит маълумотига кўра, Bu maqola 2353 marotaba 591 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.\nЁки Баҳодир Чориев Ўзбекистонга қайтаркан, ўз хавфсизлигини қандай “қоя”ларга ишонди?\nСўнгги 4-5 йил ичида “Бирдамлик” номли ташкилотнинг (унинг ташаббускорлари уни ҳаракат ҳам дейишади) раҳбари сифатида номи чиққан Баҳодир Чориевнинг Ўзбекистонга бемалол қайтиши, ҳеч бўлмаганда ўзларини ўзбек мухолифати деб атовчилар орасида айнан бир хил қабул қилинмади. Унинг бу юришини (менимча, бу ҳолни ҳаракат деб аташ мумкин эмас) ҳам бировлар мардлик, жасурлик десалар, бошқалар хиёнат дейишди. Нима бўлганда ҳам бу воқеага эътиборсиз қолиш тўғри эмас, деганлар қаторига мен ҳам қўшиламан. Ҳатто бу қайтишни танқидий изоҳлаганларнинг биринчиларидан бўлдим дейишга ҳақлиман. Бироқ Б.Чориевнинг бу юриши ҳақида фикр- мулоҳазаларимни бир-икки оғиз сўзлар билан ифода этишга киришарканман, энг аввал унга “Ҳаққингни ҳалол эт, Баҳодир бой” дейишни ўз бурчим деб биламан.\nХалқимизда бир кун туз еган жойга минг кун салом бер деган нақл бор. Мен тақдирнинг тақозоси билан чориевларнинг АҚШдаги уйларида бир ҳафта меҳмон бўлиб яшаганман. Ўша учун мен ўзимни чориевлардан қарздорман деб ҳисоблайман. Аммо шахсий қарздорлик эвазига умум манфаати, халқ, миллат манфаати зарар кўрадиган бўлишига қатъиян қўшилиб бўлмайди. Масалан мен, бундай қила олмайман. Шунинг учун ҳурматли Б. Чориев мен сизнинг кейинги кунларда қўйган қадамингиз ҳақида бир-икки оғиз сўзлашни, балки сизга жуда ҳам ёқимсиз бўлган сўзларни сўзлашни ҳам ўзим учун бурч, мен ҳам вакили ҳисобланган 20 миллиондан кўпроқ сонли миллатнинг, қолаверса бутун Ўзбекистон Республикаси аҳолисининг олдидаги асосий ва муҳим бурчим деб ҳисобладим.\nБиламизки, “Бирдамлик” номли ҳаракатнинг ва унинг раҳбари сифатида Б.Чориевнинг исми тилга тушиб қолганига кўп вақт бўлганича йўқ. Менимча, у Ўзбекистонда фермер хўжалигини бошқарувчи сифатида танилган эди. Унинг Ўзбекистонни тарк этиш ва сиёсий муҳожир мақомини олиш сабабларининг асосий қисми ҳам ўша фермер хўжалиги жамоаси, балки хўжаликнинг раҳбари Б.Чориевнинг ўзи ва ҳукуматнинг маҳаллий бошқарув органлари орасида келишмовчиликнинг натижаси билан боғли бўлганди. Бунда бутун муаммо Ўзбекистонда юриб турган қонунларни бузиш масаласи бўлиб, уларни ҳал этиш бўйича ҳам Ўзбекистон ҳукуматининг масъул органлари етарли даражада аралашгандилар. Оқибатда, Б. Чориевнинг ва унинг оилавий жамоасининг қаттиқ қарши туришларига қарамасдан масала яна ўша Ўзбекистон Республикаси қонунлари асосида уларнинг зарарига ҳал қилинганди. Аммо у ерда, ўша масалаларни чориевларнинг зарарига ҳал этилишида қандай қонун бузарликлар бўлмасин, ўша ҳолатни, ўша воқеаларни, яъни ҳукуматнинг маҳаллий органлари қабул қилган қарорларига чориевларнинг қарши туришларини ҳеч бир кўринишда, ҳеч бир тарафдан сиёсий кураш, расмий ҳукуматнинг тузимига мухолиф ҳаракат деб атаб бўлмасди. Демак, Б.Чориевнинг мухолифатчи бўлиб қолиши ва унинг ҳаракатларини Ўзбекистоннинг давлат режимига мухолиф ҳаракат деб кўрсатиш бошқа бир гуруҳларга зарур бўлиб қолганди, шекилли. Бу гуруҳлар, Б.Чориевни Ўзбекистон ҳукуматига мухолифатда этиб кўрсатувчилар гуруҳи ҳар ҳолда тамоман бошқа мақсадларни кўзлагандилар.\nАгар Б.Чориевнинг сиёсий муҳожир бўлиб қолиш масаласига унинг юқорида келтирилган сабабларига кўра қараладиган бўлса, Б.Чориевни сиёсий муҳожир мақомини тўла ҳақли шаклда олган эди деб ҳисоблаш тўғри бўлмайди. Бундай сабаблар билан БМТ сиёсий қочоқлар билан ишлаш комиссияси муҳожирлик-сиёсий қочоқлик мақоми ҳам бермайди. Менимча, ғарб мамлакатлари, яъни демократия ривожланган деб аталадиган мамлакатлар ҳам ўзга мамлакатлардан кўрсатилган сабаблар билан қочқин сифатида бош урган кишиларга мамлакатларида қолишга ижозат беришмайди. Шунга қарамасдан Б. Чориев жуда қулайлик билан Америкада сиёсий қочоқ мақомига эришди. Ҳатто Б.Чориевнинг бундай юксак мақомга (сиёсий қочоқ) сазовор бўлишига БМТ каби жаҳоннинг баобрў муассаси дарҳол яшил ишқ берди. Унинг устига Б.Чориевнинг мазкур мақомни олиши деярли шошилинч (оператив) амалга оширилиши ҳам шубҳаларга ўрин қолдирмайди деб бўлмайди. Нима, Б.Чориевнинг ҳаёти Ўзбекистонда шу даражада таҳликада қолмоқдамидики, унга қочоқлик мақомини бериш бунчалар оператив ҳал этилди? Булардан ташқари Б.Чориев 5-та ёки олтита укаларини ҳам сиёсий қочоқлар сифатида Америкага келтириб олди ва бошқа анчагина кишиларнинг Америкада ва бошқа бутун дунё мамлакатларида сиёсий қочоқ мақоми олишларига воситачилик қилди. Б.Чориевнинг дунё миқёсидаги қайси кашфиётлари ёки дунёда тинчликни мустаҳкамлашда, инсонпарварликни ёйишда кўрсатган қайси беқиёс хизматлари учун унга бундай кенг ваколат берилди? Мана кўриб турибмизки, кейинги бир неча йиллардан буён Ўзбекистонда инқилоб (рангли инқилоб, албатта) қилишга чақириб келаётган, яъни Ўзбекистоннинг И.Каримов бошлиқ ҳукуматини кўча юришлари билан ҳайдаб юборишнинг бош ташвиқотчиси Б.Чориев бугун Ўзбекистонга бемалол кириб борди. Э-ҳа, қачондан буён Каримов ва унинг ҳукумати “нозўравон” кўча юришларига рози бўлиб қолибди? Эҳе бу янгилик-ку!\nАйтилганлардан келиб чиқиб, Б.Чориевнинг сиёсий қочоқлик мақомига сазовор бўлишида ва унга берилган имкониятларда бизга кўринмайдиган, биз каби оддий кишилар била олмайдиган бирор қудратли куч – воситачи бўлган бўлса керак дейилса, мантиқдан ташқари чиқилган бўладими? Менимча йўқ, ундай бўлмайди.\nЭнди, “Бирдамлик” номи билан ўртага чиққан ҳаракатга келсак, бунинг ҳам фаолиятида бир қатор ғайритабиий ҳолатларни кўрмаслик мумкин эмас. Биринчидан, бу ҳаракатга негадир ўзбекистонлик мусулмончиликдан воз кечганлар (исломда буларни муртад-ренегат деб аташади) ўзбеклар ёппасига аъзо бўлмоқдалар. “Бирдамлик”нинг мусулмончиликдан воз кечган аъзоларининг баъзи бирлари ўзларининг бу ҳолларини очиқ тан олиб, носроний бўлишганларини яширмайдилар. Шу сабабдан бундай кишилар тақсинга сазовордир дейиш ҳам мумкин. Чунки улар кимлигини ҳеч кимдан яширмаяптилар. Ҳа-да, киши кимлигини одамлардан яшириш билан Оллоҳдан ҳам яширинган бўлолмайдилар-ку, ахир. Аммо ҳозирча ўзбекларимиздан, “Бирдамлик” аъзоларидан ўзларининг дин алмаштирганликларини негадир яшириб юрганлари ҳам оз эмас. Бундайлар эса, ҳамма жойларда ҳам, барча динларда ҳам мунофиқ ҳисобланадилар. Ўқувчилар мени бағишласинлар, динларини алмаштирган ўқувчилар ҳам мени кечирсинлар, мен уларнинг дин танлаш эркига нисбатан ҳеч бир танқидий ёки салбий фикр айтмоқчи эмасман. Ҳатто кишиларнинг дин алмаштириш ҳақларини ҳам эркинликнинг бир кўриниши деб биламан. Лекин шуни ҳам тан олишим лозимки, ўзим алҳамдуллоҳ мусулмон бўлганим учун исломни тарк этишни шахс сифатида ва ўз эркимдан келиб чиқиб ёқтирмайман, ундай ҳолатни ҳақиқатан муртадлик ҳисоблайман. Чунки масаланинг бу томони менинг ўз эркинлигим, ўз ҳақ-ҳуқуқум масаласидир. Шуниси ҳам борки, дин алмаштириш ҳам чин эътиқоддан(бошқача ҳеч бир шаклда эмас) келиб чиқиши зарурлигини такрор таъкидлашга ҳожат йўқдир деб ўйлайман. Бироқ афсуслар бўлсинки, бугунги Ўзбекистондаги дин алмаштириш жараёни чинакамига эътиқод масаласидан ташқаридаги сунъий жараёндир. Бугунги Ўзбекистонда яшаш, кун кечириш машаққатлигидан, асосли ва асоссиз танқисликдан фойдаланган нохолис, нопок миссионер гуруҳлар иродаси заиф баъзи мусулмонларни пул, мол-мулк, уй-жой, машина каби бериш йўли билан, “жаннатий” мамлакатларда муҳожирлик мақомига эга қилишни ваъда қилиш билан динларидан воз кечтирмоқдалар. Бунинг эса, эътиқод билан ҳеч қандай алоқаси йўқ. Ҳатто бу ишлар жиноятга яқин фаолиятлардир. Энг аянчлиси, жиноят иси келаётган бундай ҳоллар бугунги Ўзбекистонда оддий турмуш тарзига айланиб бормоқда. Бундай нопок миссионерлик фаолиятининг оқибати, бугунги диктаторлик режими келтираётган фожиалардан янада даҳшатлироқ бўлишини башорат қилиш учун доҳийликка ўрин йўқдир деб ўйлайман.\nМен бу масалага алоҳида уруғи беришим билан ўйин очиқ бўлишини кўзлайман. Ўртада шундай шубҳалар бор экан, “Бирдамлик” ҳаракатига сўнгги 2-3 йилда аъзо бўлганлар, балки ҳаракат аъзоларининг барчаси ўзларининг диний ва сиёсий қарашларини очиқ айтишлари, эълон қилишлари лозим бўлиб қолади. Ана шундай қилинганда кишилар тўғри йўналиш оладилар. Ҳозир эса, Ўзбекистон халқининг кўпчилиги, айниқса ўзбеклар қисми “Бирдамлик” ташкилотини нисбатан ёш авлоднинг ҳаракати деган тушунчада турибдилар. Аммо бу тушунча секин-аста янглиш, хато эканлиги аниқланмоқдир. Оддий омма алданаётганга ўхшаяпди. Масалан, мен ҳар бир ўтган кун сайин “Бирдамлик” ҳаракатини бошқарувчилар фаолиятида, унинг аъзоларининг орасида қандайдир нохолислик, ҳатто халқни алдашлик мавжудлиги ойдинлашиб бораётганини кўрмоқдаман. Агар ҳаракатнинг фаолиятида шундай алдамчиликлар ҳақиқатан мавжуд бўлса, бу ўта ҳалокатлидир. Бундай йўналишнинг охири ўрнини тўлдириб бўлмас фожиага бориб тақалади. Чунки ёлғон ҳеч қачон яхшиликка олиб бормайди. Халқни, миллатни, оммани алдашга ҳеч ким ҳақли эмас. Идиш ҳар қандай қиммат баҳо металлдан бўлиб, қанчалар гўзал ва ялтироқ , унинг оғзи эса ҳар қанча маҳкам ёпилган бўлмасин, унинг ичи чирик, ифлос нарсалар билан тўлдирилган бўлса, чириклик ва ифлосликнинг ҳиди бир кун албатта ташқарига чиқиши ва бутун атрофни роҳатсиз қилиши ҳақдир. Бунга ҳеч шубҳа йўқ.\nШуни ҳам таъкидлашим лозимки, мен 2006 йилда Б.Чориев билан бир ҳафта давомида турли мавзуларда суҳбатлар ўтказиб, фикр алмашишим натижасида, унинг Республика миқёсида раҳбарлик қиладиган даражада етукликка кўтарилиши учун анча ўқиши, ўрганиши ва тажриба орттириши лозим экан каби хулоса қилгандим. 2006 йилдан бу ёнга қадар кечган замон ичида ҳам кузатишларим, унинг билим даражасида, умумий савиясида деярли ижобий ўзгариш (ўсиш) бўлмаганлигини кўрсатмоқда. Кичикми, катта бирор тўпламнинг йўлбошчиси(раҳбари) бўлмоқ учун, айниқса Республика даражасида раҳбар номини олиш учун етук билими ва равон тили (дикторлар каби бўлмаса-да, ҳеч қурса ўбек тилини равон ва тушунарли сўзлай оладиган тилли) бўлиши лозим, ҳатто шарт. Билим дейилганда, раҳбар етук билимли бўлиши керак дейилганда, унинг бирор соҳада ҳақиқий етук мутахассис бўлиши билан бир қаторда сиёсий, иқтисодий, ижтимоий, инсон ҳақ-ҳуқуқлари ва бутун дунё сиёсати ва уларнинг йўналишлари каби масалаларда жуда кенг тафаккурга, дунё қарашга соҳиб бўлишликни тушунаман. Ҳурматли Б. Чориев мени бағишласин, унда бугун бундай билим ва тафаккур жуда саёз десам уни мақтаб юборган бўламан. Тил ва тилларга келсак (ўзбек, рус ва инглиз тилларини кўзда тутаман), Б. Чориев уларнинг бирида ҳам бирор мавзуда ўзининг фикрларини мустақил бемалол ифодалай олмайди ҳали. Истаган бир мавзуда бугунга қадар унинг ўзи мустақил фикрларини ифодалаган биронта мақола ёзганига мен ишона олмайман. Ҳатто ўзбек тилида яхши равон сўзлай олмайди. Менимча, ёзиб берилган тайёр матнларни ҳам ўзбекчанинг қарши шевасида базўр ўқиса керак. Ўзбек миллатига тарихда бир марта ўзбекча сақов (мавжуд президентимиз) раҳбар бўлгани етар деб ўйлайман.\nАйтилганлардан “Бирдамлик” номли ташкилот тузиш ҳам Б. Чориев ғояси эмаслиги кўриниб қолаяпти. Бундай ташкилотни (ҳаракатни деймимизми, бунинг аҳамияти йўқ) тузишда ҳам қандайдир ташқи бир маслаҳатчи (ташаббускор) бор кўринади. У ким? Ё бу ҳам Ўзбекистон ҳукуматининг яширин фаолиятими экан-а? Ёки Ўзбекистон ҳукуматига ҳам етарли даражада таъсир кучи бўлган қандайдир бошқа ўта яширин қудратми? Балки у қудрат Ўзбекистонда унча ҳам яширин эмасдир. Балки ундай қудрат бугун менинг Ватаним Ўзбекистонда очиқ ҳаракат қилаётгандир. Фақат жонажон Ватанимда мустақиллик йиллари деб аталган кейинги икки ўн йилга яқин тарихда ажнабий мамлакатлардан келтирилган ва бугун Ўзбекистонда бемалол фаолият кўрсатаётган ёруғ дунёда ҳамма нарсага қодир қудратдан мен камбағал бехабардирман.\nХулоса қилиб айтганда, бир тарафдан ёш жиҳатидан ва билим даражаси тарафидан ҳам ҳали етарли даражада етишмаган Б.Чориев каби ғўра бир шахсни Ўзбекистон мухолиф ҳаракати ичига киритиб қўйиш ва чет элларга муҳожир – “сиёсий қочоқ” чиқаришда унга бунчалар ваколат бериш кимга ва қанақа гуруҳга лозим бўлди? Бундай ишга нега мунчалар билим ва савия даражаси ўртамиёнадан ҳам паст бўлган киши танланди? Бу саволларни қўйиш ва юқорида ёзилган мулоҳазаларни билдириш менинг бажаришим мумкин бўлган фаолият, албатта. Бироқ уларга жавоб бериш, унинг устига тўғри жавоб топиб айтиш мушкулдир. Бу саволларнинг жавобини топиш бизнинг, яъни бутун ўзбекистонликларнинг муҳим вазифаси бўлмоғи лозим деб ҳисоблайман. Бизнинг, ўзбек халқининг алданиб юриш тарихи сўнггини топиши кераклиги ҳақида ҳам ўйланадиган ўзбеклар (ўзбекистонликлар) бордир ёки нима бало, бугуноқ ўзбек миллати тарихдан ўчирилиб бўлиндими? Шунга қарамасдан, “нима учун мунчалар билим ва савия даражаси ўртамиёнадан ҳам паст бўлган киши танланди?“ дейилган саволга мен шундай бир тахминни айтишим мумкин. Етук кишилар бошқалар томонидан бошқарилмайди, улар ўзлари бошқаларни бошқарадилар. Бироқ Ўзбекистонда фаолият кўрсатаётган қандайдир “машҳур” гуруҳларга эса, қуғурчоқлар зарур бўлиб қолганга ўхшайди.\nНиҳоят, Б.Чориевнинг АҚШ каби демократик режимнинг тимсоли бўлган бир мамлакатдан Ўзбекистон сингари диктаторлик режимининг тимсолига айланган мамлакатга қайтиши масаласига келсак, бу ҳақда жўялироқ нималар деса бўлади? Бу хусусда жуналист Ю.Расул тарафидан тузилган саволларга биринчилардан бўлиб мен ҳам жавоб бердим. Ўша жавобларда Б.Чориевнинг Ўзбекистонга қайтиши ҳақидаги тушунчаларимнинг асосий қисмини топиш мумкин. Бу ерда эса, масаланинг бирмунча бошқа томонларига эътибор беришни истайман. Биринчидан, Б.Чориевнинг Ватанга қайтиш қарори, унинг якка ўзи тарафидан қабул қилиндими? каби саволни энг муҳими ҳисоблайман. Маълумки, Б.Чориев Ватанга қайтиш қарорини эълон қилганида, ҳатто “Бирдамлик” ҳаракатининг раҳбарияти билан ҳам маслаҳат қилгани ҳақида сўзламади. Ўша хабарга қарасангиз Б.Чориев Ватанга қайтиш ҳақида шахсан якка ўзи қарорга келганга ўхшаб кетади. Шу ҳолнинг ўзи ҳам кишини шубҳага солмаслиги мумкин бўлмаяпти. Шунга қарамасдан ҳа, бу Б.Чориевнинг шахсий қарори, у ахир, эркин шахс сифатида ўз-ўзидан шундай қарорга келиши мумкин-ку деб қараш эса, менимча (фақат менимча ҳам эмас), жуда соддалик-болалик бўларди деб қарайман.\nАгар Б.Чориевнинг Ўзбекистонга қайтиш қарори, унинг шахсий қарори бўлмаса, у ҳолда унинг маслаҳатчилари кимлар эди? Бундай масалаларни ойдинлаштирмаслик инсофсизлик, элга, миллатга ҳурматсизлик бўлишини “Бирдамлик” ҳаракатининг раҳбарлигига даъвогар бўлган Б. Чориев каби кишининг билиши шарт.\nБиламизки, Б.Чориев қочоқлик мақоми олган буюк мамлакатда, у билан бир қаторда Муҳаммадбобир Маликов, Жаҳонгир Маматов ва бошқа шулар каби ўзбекистонлик сиёсий жабҳада таниқли мухолифат аъзолари яшашадилар. Наҳотки Баҳодирбек Ватанига қайтаётиб ўшандай ҳурматли ватандошлари, юртдошлари ҳисобланган кишилар билан ҳам бир дақиқа сўзлашмаган, уларнинг олдидан ўтиб, хайр-маъзур ҳам қилмаган бўлса? Шундай бўлганига ишониб бўладими? Шундай бўлгандир деб ишонишга менда юрак урмайди. Агар Б.Чориевнинг ҳеч бир шартсиз Ватанга қайтиш қароридан ўша ҳурматли кишилар хабардор бўлсалар ва ҳатто унинг бу юришини фақат сукут сақлаш билан (чунки сукут ҳам ризолик аломатидир) маъқуллаган бўлсалар ҳам улар уни қўллаган ҳисобланадилар. Шундай бўлган ҳолда, Америкадаги ўзбекистонлик мухолифат аъзоларининг ҳеч бўлмаганда бир қисмининг умумий фикрига асосан Б.Чориев ватанга қайтиш қарорига келган ҳисобланади. Демак, ана ўша умумий фикр нимага асосланганини оммага очиқ тушунтирилса ёмон бўлмасди. Балки ўша фикр ҳақиқатдан тўғридир, уни оммалаштиришга арзийдигандир. Ўша Ватанга ҳеч бир шартсиз қайтиш фикрлари ҳақиқатан умумга фойдали бўлса, нега ундай фикрлар очиқ ўртага ташланмайди? Нега улардан бошқалар ҳам фойдаланиш йўли ёпиқ қолади? Аммо кўриб турибмизки, ҳозирча воқеанинг ўшандай бўлганига ҳеч қандай ишора йўқ. Демак, Б.Чориев Ватанга қайтиш қарорига келишида мен юқорида исмларини тилга олган ҳурматли шахслар ҳеч бир шаклда аралашмаган деган хулосага келиш мумкин бўлмоқда. Аммо Б.Чориев Ватанга қайтишни шахсан ўзи ҳал қилган каби хулоса асоссизлигини кўрсатдик. Такрор айтамизки, Б.Чориевни Ватанга шартсиз қайтишга ким ва қандай кучлар рағбатлантирди?\nАйтилганларга қўшимча шуни ҳам кўрсатиб ўтиш лозимки, бундан бир йил муқаддам Миллий Муроса Ижроия Қўмитаси номидан халқаро ҳуқуқ ва дипломатик принциплар асосида тузилган бир муҳим ҳужжат-мурожаатнома эълон қилинганди. Ҳужжат Ўзбекистон Ревпубликаси Президенти номига адресланган бўлиб, масалага жаҳоннинг буюк ва таниқли мамлакатлари давлат раҳбарлари ва жаҳон прогрессив жамоатчилигини жалб этиш ҳам таклиф этилганди. Унда ўзбек (сиёсий ва меҳнат) муҳожирларининг Ватанга бемалол қайта олиши ва Ватанда қонунлар йўл қўйган сиёсий ва бошқа хил фаолиятларда ҳаётларини давом қила олиш ҳақларига соҳиб бўлишлари хусусида аҳамиятли шартлар ҳисобга олингани ҳам оммага маълум. Бироқ бизнинг мухолифат “аъзоларимиз”, “сиёсатдонларимиз”, ўзларини ватанпарвар ҳисоблаётганлар бундай салмоқли ҳужжатни ҳатто ҳазм ҳам қила олмадилар. Шунга қарамасдан ўша мурожаатнома-ҳужжат доирасида бир қатор амалий ишлар қилиниб турган бир вақтда “Бирдамлик” деб аталадиган ҳаракатнинг (унинг фаолларининг фикрича Ўзбекистонни тамсил этаётган “таниқли” ташкилотнинг) раҳбари якка тарзда ҳеч қандай бир шартсиз бугун Ўзбекистонга қайтганлигини тасодифан бир ҳодиса бўлди дейиш ҳеч бир тутуриққа тўғри келмайди деса бўлмайдими? Бўлади, албатта бўлади! Шунинг учун Б.Чориевнинг бу юриши, энг аввал ажнабий мамлакатларда сарсон-саргардон бўлиб юрган ўзбек муҳожирларининг(сиёсий сабабларми ёки ҳаётий қийинчиликлар оқибатидами) қонуний равишда ва Ўзбекистон ҳукуматининг аниқ масъулияти остида Ватанга қайтишларига очилаётган йўлга буюк бир тўсиқ бўлди. Буни, бу ҳаракатни хиёнат исмидан бошқа яна қандай номлаш мумкин бўлади?\nДемак, Б.Чориевнинг Ватанга қайтиши масаласи кимнингдир, тўғрироғи кимларнингдир узоқни кўзлаган махсус режасига мувофиқ амалга оширилмоқда дейиш асослироқ кўринаяпти. Бу режа эса биринчидан, асло Б.Чориевнинг ўз режаси, “Бирдамлик” аталган ташкилотнинг ҳам режаси эмас, Иккинчидан, бу режа асло Ўзбекистон ёки унинг нуфусининг умум манфаатини ҳам кўзламайди. Бу режа, Ўзбекистон халқи, қолаверса бутун Ўзбекистон Республикасига аянчли оқибатлар келтирадиган ёвузлик фаолиятининг натижасими деган шубҳа мени роҳатсиз этмоқда.\nБу ерда, яъни Б.Чориевни Ўзбекистонга қайтариш каби рекламани ҳам ўз ичига олган режани амалга оширишда Б.Чориев кўпроқ бир актёр сифатида қўлланилмоқда, дейилса тўғри бўлади.\nХуллас, бу режани тузганлар кимлар? Бундай режа тузилиши жараёнида Ўзбекистон ҳукумати қатнашганми? Агар у бу жараёнда қатнашган бўлса, унинг роли нимадан иборат бўлган? Ёки у асосий актёри Б.Чориев бўлган режа-найрангбозликнинг бош режиссёрими? Нима бўлганда ҳам Б.Чориевни Ўзбекистонга киритишганларнинг асл мақсадлари ҳақида аломатлар кўриниб қолишини кутиш узоқ вақт олмаса керак. Менимча, Б.Чориевнинг Ўзбекистонда ҳеч қандай тазйиқларга учрамаслиги гарантияланган кўринади. У, Ўзбекистонда қамоққа ташлаш каби жазоларга дучор қилинмайди. Аммо шуни ҳам таъкидлаш лозимки, бордию буюк “режиссёр”ларнинг Б.Чориевни Ўзбекистонга қайтариш йўли билан тайёрлашган найрангу ўйинлари, улар кўзда тутган натижаларни бермаса, янги бир баҳона билан Б.Чориев “муваффақиятли” ўз илиқ жойи Америкага қайтарилади. Бунга ҳам ҳеч шубҳа қилмаса бўлади.\nҚадрли ўқувчилар, мен юқорида Б.Чориевнинг Ўзбекистонга ҳеч бир шартсиз қайтиши хусусида тушунчаларимни, фикрларимни қисқача ифодалашга уриндим. Кўраяпсизки, бу масалада менда аниқ фикр ва хулосалардан кўра саволлар кўпроқ бўлди. Чунки воқеа ҳақиқатан ҳам шундайки, унда аниқ ҳолатлардан кўра, мавҳум нарсалар, шубҳасиз ҳоллардан кўра шубҳали ҳоллар кўпроқдир. Мантиққа мос келадиганларидан мантиқсизлари, маънолиларидан маъносизлари, мазмунлиларидан мазмунсизлари ошиб тошиб ётибди. Шунинг учун Б.Чориевнинг Ватанга қайтиш воқеаси хусусида фикр билдиришга ҳаракат қилсангиз, кетма-кет нуқул саволларга келиб тақалаверасиз.\nМенинг ёзувимда ўртага қўйилаётган саволларга жўяли жавоблар топишда балки сиз ўқувчиларнинг қимматли ҳиссаларингиз бўлар. Ҳеч бўлмаганда мен ана шундай умидда қолмоқдаман.\nМен ўртага қўйган саволларга тўғри ва ўринли жавоб топиш миллат тақдирини, Ўзбекистон Республикаси тақдирини ҳал қилишда жуда аҳамиятли бўлади деб ўйлайман. Биз, бугунга қадар Ўзбекистонда ҳукм сураётган мустабид режимнинг зарарларини, оқибатларини яхши биладиганларга ўхшаб келдик. Ана ўшалар ҳақида жуда кўп, балки керагидан ҳам ошиқ сўзладик, ёздик, сўзламоқдамиз ва ёзмоқдамиз. Ҳатто уларни ижобий тарафга ўзгартириш, тугатиш йўлларини биладиганга ўхшаймиз ёки ўзимизни шунақалардан деб ҳисоблашга уринамиз. Аммо мавжуд режимдан ташқарида, балки унинг ичида етишаётган таҳликалар Ватанимиз тақдирига қандай таъсир кўрсатиши ҳақида жуда оз нарсалар биламиз ёки ҳеч нарса билмаймиз.\nАна шундай таҳликалардан бири Ўзбекистон ҳудудида очиқ ёки ёпиқ фаолият кўрсатаётишган диний миссионерлик ҳаракатларидир. Айтингчи, Ватанимизнинг келажаги учун кимлар хавфлироқ? Ўзбекистондаги бугунги ҳукумат режимими ёки унинг ташқарисида ёки ичида аксарият ҳолларда мавжуд қонунлардан ташқари етишиб келаётган турли хил диний, диний миссионерлик ва динсиз оқимларми? Биламизки, ҳукуматлар ва уларнинг режимлари ўткинчидир. Мана бугунгисининг ўткинчи умри тугаб қолмоқда. Бироқ мен атаётган оқимларнинг илдизлари эса омма орасида тобора чуқурлашмоқдадир. Бундан кўринадики, чинакмига ватанпарварлар халқ, Ватаннинг тақдирига хавф солаётган таҳликаларнинг ким, кимлар тарафидан бўлаётганини, улар қандай ялтироқ, ёқимли шиорлар остида ташвиқот этмасинлар аниқ билишлари зарур ва уларга қарши самарали кураш олиб боришлари шарт деб биламан.\nСўнггида шуни ҳам айтишни лозим кўраман: демократия ва нозўравонлик шиори остида фаолият кўрсатаётгандек кўринган “Бирдамлик” ҳаракатида, Ватан тақдирига, унинг келажагига ўта хавфли таҳлика солаётган ана ўшандай оқимлардан бири миссионерликнинг яширин аломатларини кўраяпман.\nАлибой Йўляхши, 26 октябр 2009 йил, душанба.. Янги дунё саитинтнг маълумотларига кўра, Bu maqola 2702 marotaba 716 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.\nТаҳририятдан: Шу йил(2009)нинг 27 октябр куни Брюсселда “13 май Иттифоқи” нодавлат ташкилоти “Жамиятнинг радикаллашуви ва бу шароитда демократик кучларнинг вазифалари” номли анжуман ўтказди. Конференцияда ва унда муҳокама қилинган мавзуга мухолифат вакиллари ва инсон ҳуқуқлари ҳимояси билан шуғулланадиган ташкилотлар фаолларининг муносабати билан биз ҳам қизиқдик.\nБизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.\n– Брюсселда бўлиб ўтган анжуман ва унда кўрилган масалалар ҳақида қандай фикрдасиз? Конференцияда муҳокама қилинган мавзу қанчалик долзарб эди?\n– Бу масалада нима ҳам дейиш мумкин? Ҳамиша гапириб келадиган гаплар ёзилган анжуман дастурида. Террорчилик, Ўзбекистондаги диндорларга кўрсатилаётган зулм, бу – бугунги кунда кун тартибидаги масала. Брюсселда ўтказилган йиғилиш каби мажлисларда бугун бошқа кўриладиган масала ҳам йўқ. Йиғилишнинг кун тартиби ва унда кўрилган масала ҳақида бирор танқидий гап айтиш қийин. Бу руслар айтгани каби “дежурный” масалалардир.\n– Сизнинг назарингизда Ўзбекистонда диний экстремизм хавфи мавжудми?\n– Масалага бироз умумийрок караш керак. Диний экстримизм, диний радикализм нима эканлигига дунёда аниқ таъриф беришмайди. Ўзбекистонда ҳукумат ва диндорлар экстремизм ва радикализм терминининг маъносини чуқур тушунтириб бериша олмайдилар. Диний эсктремист ва радикал деганда дарҳол исломий тақводор кишилар ёки гуруҳлар тушунилади. Бу нотўғри. “Ўзбекистонда мана шунақа ҳаракат, мана шунақа оқим ва кишилар борми?” дейилса мен йўқ дейман.\nЎзбекистонда мустақилликдан кейин, тўғрироғи ўтган асрнинг 95- йилидан бошлаб ҳуқуқий доираларда “ислом эстремизми” атамаси қўлланила бошланди. Тожикистонда фуқаролар уруши кетаётган пайтда “Ислом экстремистлари” деган гап илк бор Ислом Каримов томонидан ишлатилганди.\nУнгача ваҳҳобийлик, Ҳизбут Таҳрир оқимлари нима эканлигини кўпчилик билмасди. Совет замонининг сўнгги йилларида Муҳаммадсодиқ Муҳаммадюсуф муфтий бўлиб сайланиш пайтида баъзи гуруҳлар унга қарши чиққанди. Ўшанда “улар ваҳобийлар”, деган гаплар ҳам тарқалганди.\nЎзбекистонда диний эсктремизм ва ислом радикализми деган гап йўқ. Ўзини портлатадиган мужоҳидлар ҳам йўқ. Тошкент шаҳрини қоқ ўртасига бориб “Шаҳидлик камари нима?” деб сўранг, бирор киши билармикан? Ўзбекистон Марказий Осиёда ислом экстремизмига қарши курашаётган ягона давлат эканлигини кўрсатиш учун бу атамалар мамлакатга сунъий равишда киритилган. Йўқдан бор қилиш, эсктремист ясаш ишлари ҳозир ҳам самарали давом этмоқда.\nМен “ваҳҳобизм” деган терминнинг ўзига қаршиман. Ваҳҳобизмни ислом динидаги ўрни қандай эканлигини билмайман. Ўзбекистонда ваҳҳобийлик масаласи бу тўқима. Чунки, мамлакатимизда кўзга кўринган ваҳҳобий гуруҳлари борлигига мен ишонмайман. “Ҳизбут Таҳрир” ҳақида, уларнинг маркази Лондонда, раҳбари – шайхи Иорданияда деб эшитаман. Уларнинг ташкилоти Англия ҳукумати томонидан тан олинган. Мақсади дунёда якка ислом халифалиги тузишдан иборат дейишади. Уларнинг марказий ташкилоти Англияда туради, улар Англия ҳукуматидан моддий ёрдам олади. Бу ҳол жуда қизиқ эмасми?\nИслом дунёсида Англияни исломнинг бош душмани ҳисоблайдилар. Агар бутун дунё учун ислом халифалигини тузадиган ташкилот ислом душманининг уйида ўтирса ва улардан моддий ёрдам олиб турса, уларнинг бутун дунё мусулмонларининг Халифалигини тузиш фаолиятига қандай ишониш мумкин?\nЎзбекистонда “Ҳизбут тахрир” бор десалар, унга ҳам ишонмайман. Бугунги “Ҳизбут – тахрир” аталмиш ташкилотнинг мақсади Аллоҳ душманларига хизмат қилишдир. Агар бу фикрларим хато бўлса, Аллоҳ мени ислоҳ қилсин.\nЎзбекистонда шундай диний гуруҳлар ҳам борки, уларни ҳукумат ташкил килган ва ёки улар алданган кишилардир. Тўғри ўшандай (алданган)кишилардан кўплари қамоқ жазосига тортилган ёки тортилаяпти. Уларнинг бир қисми туҳматдан қамалган бўлсалар, бошқалари алданиб қонунга хилоф ишларга қўл урган бўлиши ҳам мумкин. Баъзи бирлари ҳукумат тарғиботчилари томонидан алданган кишилар бўлса керак. “Хизбут таҳрир”ни олдин ўрганиш керак. Якка Ислом халифалиги бўлиши керак, деган фикр нотўғри фикр эмас, лекин бу ғояни тарғиб қилаётган кишилар ўша буюк ғояга хизмат қилмайдилар. Аксинча улар хавфли одамларга айланиб қолмоқдалар дейиш тўғрироқ бўларди.\n– Ҳукумат диний экстремизм хавфи ҳақида бонг уриб нимага эришмоқчи? Бундан қандай фойда кўради деб ўйлайсиз?\n– Дунёда исломга карши кучли уруш кетаяпти. Ўзбекистон ҳукумати исломга карши кучларни эътиборига тушиш учун Марказий Осиёда бу курашнинг сардори бўлиб қолишга бор кучи билан ҳаракат қилмоқда. Бу курашдан ҳукумат яхши фойда кўради. Марказий Осиёда исломнинг мустаҳкамланишидан ислом душманлари жуда қўрқади. Чунки, минтақада катта ислом тарихига эга бўлган бу мамлакатларда исломнинг ривожланиши ислом душманларини ташвишга солади. Шунинг учун ҳукумат ислом дунёси душманларидан етарлича ёрдам ва кўмак олиш мақсадида ўз мамлакатида бу каби диндорларга турли хил туҳмат ва иғволарни амалга ошириб туради.\n– Сизнинг назарингизда ислом душманлари нега ислом динига қарши курашмоқда?\nДунаёда иккита қарама – қарши мафкура мавжуд. Бири – Ислом, иккинчиси унга қарши бўлган кучлар. Шу икки тараф ўртасида катта кураш кечади. 19 асрда орага коммунистлар чиқиб қолиб бу кураш бироз сусайди. 70 йилдан ортик коммунистларга қарши кураш бўлди, коммунистлар ҳокимиятдан кетиб, кучлари заифлашгач исломга қарши кураш янги куч ва усуллар билан давом этаяпти. Ислом дунёда жорий қилинганидан бугунга қадарги дунёнинг тарихи давомида бу қарама -қаршилик, бу икки мафкура кураши давом этиб келмоқда.\nИсломдан бошқа ҳеч бир дин якка-ягона Аллоҳга ишонмайди. Христианларда учта Аллоҳ бор. Яҳудийларнинг дини ҳам бузилган. Мусо алайҳиссаломга ва Исо алойҳиссаломга келган китоб ҳам ҳақиқий ва улар Аллоҳ кўрсатмаларидир, албатта. Аммо улар бу китобларни буздилар. Ундан кейин охирги сўнггги китоб Қуръон карим келди. Шундан сўнг ҳамма нарса янгиланди. Шунга қарамасдан дунёда икки хил инониш сақланди. 1. Ягона Яратувчига – Аллоҳга ишониш. 2. Биринчисига қарши, янглиш ишониш. Иккиничиси мутлақо нотўғри йўл, албатта. Аллоҳ Ягонадир ва Унга инониш йўли ҳам биттадир.\n– Мана сиз христианлар ва яҳудийлар китоби бузилган, улар янглиш ишонади, деяпсиз. Христиан ва яҳудийлар ҳам исломни ёлғон дин дейишади. Қуръонни эса Библияни кўчирмаси, деган гап бор…\n– Бу масала, биз тортишадиган масала эмас. Менинг диний билимим бу саволларга кескин ва тўла жавоб беришга камлик қилади. Бундай масалага тегишлисини ва асосий сўзни бундан олдинги саволингизга жавобимда айтдим.\n– Ҳақиқатдан, Ўзбекистонда диний радикализм хавфи мавжуд эмасми? Бугунги кунда диний эътиқоди учун таъқибга учраган кўплаб диндорлар демократияни куфр деб, қуролли қўзғолонга, ҳатто ўзини ўзи портлатишга тайёр эканлиги кўпчиликка сир эмас. Масалан, сиз яшаётган Норегиядан сиёсий бошпана сўраган Дилмурод Худойқулни олайлик. Бу каби диндорлар ҳақиқатдан хавфли кишилар эмасми?\n– Экстремизм ва радикализм деган гап ҳақиқатда бор. Ҳамма нарсани исломга тақамаслик керак. Мен ҳам шунақа одамларни кўрганман. Улардан баъзиларининг аёллари юзларини бутунлай ёпиб, яшириб юришади, ўзлари эса ваҳҳобизм ҳақидаги китобларни кўтариб ўқиб юради. Мен Москвада шундай бир кишини кўргач (у киши ҳам ўзбекистонлик эди), бироз Ваҳҳобизм ҳақида фикрлай бошлаганман.\nЭкстремизм ҳамма жойда бор. Давлатаро сиёсатда ҳам булар йўқ эмас. Жумладан, Исломга эътиқод қилувчиларнинг ичида ҳам ҳар турли фитна чиқарадиган якка – якка шахслар йўқ деб кескин сўзлаш тўғри бўлмас деб ўйлайман. Ўзбекистонга ана шундай шахс ҳукмронликка келса қандай бўлади, десангиз? Менимча, ундай шахслар, ҳатто уларнинг гуруҳи ҳам давлат бошқарувчи даражасига кўтарила олмайди. Биламизки, ҳозирги Марказий Осиёдаги, эскидан Совет Ўртаси Осиёси аталган беш республикада ўзларини мусулмон ҳисоблаганлар асосан “Ҳанафий” масҳабига кўра Исломга эътиқод қилувчилар деб билишадилар. Биз, яъни менинг ёшимдаги жуда кўпчилик совет замонида динга амал қилиб яшамаган бўлсак ҳам, ўша даврда ҳам ислом ҳақида тамоман хабарсиз эмас эдик. Диннинг тарихидан ҳам ўқиган жойларимиз бўларди. Аммо шуниси бор эдики, ўша даврларда ҳам ислом динида ҳанафий масҳабидан бошқа яна учта ҳақ масҳаб ҳам борлигини жуда кўпчилигимиз билмас эдик. Биладиганлар жуда оз эди. Советлар даврида оддий мусулмонлар ичида бундай фарқланишлар борлиги тарқамаган эди. Демак, Ўзбекистонда ҳатто ҳақ масҳабларнинг тўртталиги ҳам деярли янгилик. Муҳаммад ибн Ваҳҳоб, ваҳҳобизм каби атамалар мустақилликдан сўнгра оғизга туша бошлади. Менимча, ваҳҳобизм ҳақида бирор дурурстроқ билимга эга бўлган кишини бугун Ўзбекистонда топиш мушкулдир. Бундай кишилар ва гуруҳлар бугун Ўзбекистонда алоҳида тайёрланаяпти, шекилли. Мен бу ҳақда билганларимни ва фикрларимни ёзганман ва имкони бор жойларда нашр ҳам бўлган. Биз, Ўзбекистонда диний эътиқод масаласида алоҳида сиёсат юритишимиз керак. Давлатнинг динга, балки динларга муносабати ҳақида алоҳида сиёсий қараши бўлиши керак. “Виждон эркинлиги” ҳақида жуда яхши ўйлаб, халқ орасида чуқур муҳокамадан ўтказилган қонун қабул қилиниши шарт. Ҳа тўғри, Ўзбекистон қонунлари, унинг Асосий Қонуни – Конституцияси ҳам баъзи бир таҳрирларга муҳтож бўлсалар-да, жуда ёмон ёзилмаган. Улар, дунёда мавжуд қонун Асосий қонунларга солиштирилса, ўта фарқ қилмайдилар. Фақат Ўзбекистонда уларга амал қилиш муаммоси мавжуд, холос.\n– Ҳукуматнинг радикал қарашдаги диндорларга муносабатини оқлаб бўладими?\n– Ҳукумат бор экан унинг сиёсати ҳам бўлади, албатта. Куч ишлатар тизимлари, ҳақ-ҳуқуқни ҳимоя қилиш, маҳкама органлари бўлиши шартдир. Бошқача ҳолда давлатнинг маъноси қолмайди. Ўзбекистон ҳукуматининг диндорларга қарши кураш сиёсатини бутун қоралашга менда асос йўқ. Диний эктремизмда айбланиб жазога ҳукм қилинишларда қандайдир асослар ҳам бўлиши мумкин. Аммо ўша асосли жазоланганлар ўз жиноятларини қандай вазиятда содир этганликларини тўғри, ҳақиқат тарафидан тергов қилиндими, жазога маҳкум этилганларининг ҳақ-ҳуққуқлари ҳар доим ҳам қонуний ўрнини топадими? Мана бу масалалар муҳими. Шулардан келиб чиқиб, мен Ўзбекистон ҳукумати фуқарога зулм қилмаяпти деган фикрга қўшила олмайман. Ўзбекистонда зулм бор. Жиноятчини тўғри тергов қилмаслик, унга қонунларга кўра лойиқ жазодан ошириб жазо бериш, бу зулмдир.\nШуни ҳам таъкидлаш лозимки, Ўзбекистон ҳукумати мана 20 йилдир яшаб турибди. Дунё мамлакатлари ичида қанақадир сиёсат юргизаяпти. Биз нима демайлик, Ўзбекистон жаҳонда ўз ўрнига эга бўлди. Буларнинг барчасини ҳукумат бошлиғининг хизматлари деб қарашга мен қўшилмайман, албатта. Ўзбекистон ҳукуматининг бошлиғи ҳақиқатдан халққа зулм ўтказмоқда деб биламан. Буни алоҳида таъкидламаслик ҳам тўғри бўлмайди. Шунга қарамасдан, кўзни юмиб Ўзбекистонда ҳамма нарса қоп-қора дейишга ҳам қўшилиб бўлмайди. Радикаллиги, экстремистлиги аниқ бўлган диндорлар жазоланса, биз уларни қандай йўл билан ҳимоя қилишимиз мумкин бўлади? Агар ҳақиқатан жиноят содир қилган кишиларни ҳимоя қилсак, биз тарафимиздан ҳам ноҳақлик содир бўлган бўлмайдими? Ҳақиқатан улар ҳаётда мавжуд бўлсалар, улар жазоланадилар, жазоланишлари шарт. Уларни жазодан ҳимоялаш адолатсизликдир, бу эса асло мумкин эмас. Мавжуд қонунларга кўра, улар албатта жазоланиши керак. Бироз юқорироқда кўрсатганим каби, жазоланувчиларга ҳукуматнинг мос органлари тарафидан уларга нисбатан инсофсизларча муносабатда бўлиниб, зулм қилинмоқда. Бу эса адолатнинг асосларини бузиш ҳисобланади. Суд инсонни ҳақиқий жинояти учун ҳакқиқат йўлидан, адолатли жазолаши керак. Ҳукуматга мухолиф фикрда бўлиб, баъзи мансабдорларга ёмон кўриниб қолган кишиларни алоҳида жазолаб, уларга зулм қилиш ҳам адолатсизликдир. Менинг Ўзбекистон ҳукуматига эътирозларим мана шулар ва шуларга ўхшаш масалалардадир.\nМен Ўзбекистондан чиқиб кетаётганда ҳам шуларга ўхшаш фикрларни айтганман. Масалан, Самарқанд вилояти прокуратурасида шундай фикрларни билдиригандим: “Ҳукумат бор экан, унга мухолифатда бўлган кишилар ва уларнинг ҳаракатлари бўлади ва бўлиши табиийдир. Шу сабаб билан мени сизлар жазога тартишларинг мумкин. Аммо жазога тортилаётган ва жазо жойида – қамоқда (тюрмада) ўтирган кишининг ҳам ҳақ ва ҳуқуқлари бор. Уларнинг ана ўша ҳақлари таъминланиши зарур. Бизнинг Ўзбекистонимизда шундай бўлишини кутиш мумкинми? Йўқ, албатта. Шундай экан, мен Ўзбекистонда судлашишни истамайман. Имконим борича мен Ўзбекистонда судланмаслик йўлларини топиш ҳаракатида бўламан.” Бизда маҳкумлар учун ҳеч қанақа ҳақ-ҳуқуқлар тан олинмайди. Биласиз, Ўзбекистонда деярли ҳамма жойларда қонунларга амал қилинмайди. Доим улар бузилган кўринишда қўлланилади.(Давоми бор).\nСуҳбатдош: Юсуф Расул. www.yangidunyo.com Bu maqola 2429 marotaba 626 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.\n9. Каримов радикал қарашдаги кишиларга қарши нотўғри иш қилаётгани йўқ. (2-суҳбат)\nШу йил(2009)нинг 27 октябр куни Брюсселда “13 май Иттифоқи” нодавлат ташкилоти “Жамиятнинг радикаллашуви ва бу шароитда демократик кучларнинг вазифалари” номли анжуман ўтказди. Конференция ва унда муҳокама қилинган мавзу юзасидан мухолифат вакиллари ва инсон ҳуқуқлари ташкилотлари фаоллари муносабати билан қизиқдик. Бизнинг суҳбатдошимиз айни пайтда Норвегияда яшаётган мухолифат фаоли Алибой Йўляхшиев.\n– Тасаввур қилинг, агар ҳозирги мухолифат ҳукумат тепасига келиб қолса, диндорларга қандай муносабатда бўлади, деб ўйлайсиз?\nАлибой Йўляхшиев(А.Й.): – Ҳозирги мухолифатнинг ҳукуматга келиши хусусида мен салбий фикрдаман. Тўғриси бугун бизда ҳукуматга мухолифатда бўлган ташкилотнинг ўзи йўқ. Мамлакат аҳолисини “диндорлар” ва диндор бўлмаганларга (динсизларга) бўлиш ҳам ўта янглиш бир қарашдир. Менимча, дунёда динсиз киши мавжуд эмас. Умуман ҳукуматнинг динга муносабати масаласига келсак. Биламизки, Ўзбекистонда ҳам “Диний ташкилотлар ва виждон эркинлиги тўғрисидаги” қонун бор. Мамлакатнинг бутун аҳолиси, жумладан ҳукуматнинг барча масъул органлари ҳам мазкур қонунга қатъий амал қилишлари шарт. Бордию Ўзбекистонда қонуний тартибда ҳукумат алмашиши содир бўлса, менимча янги ҳукуматнинг сиёсати ҳозиргисидан фарқли бўлади деб умид қиламан. Агар ўшандай вазият вужудга келса, биринчи навбатда бош қонунимиз – Конституцияга қатъиян амал қилишни йўлга қўйиши лозим бўлади. Энг аввал янги ҳукуматнинг ўзи қонунларни бирор шаклда ҳам бузмаслиги ва уларнинг бузилишига йўл қўйилмаслигини таъминлаши ва назорат қилиши керакдир. Мамлакатда қонунлар барчага баробар бўлиши шарт деб ўйлайман.\n– Худди бугунги кунимиздагидек, келажакда ҳам “Ўзбекистонда исломий давлат қурамиз” деган мақсадда кураш олиб борадиган ўта радикал диндорлар муаммоси пайдо бўлиши мумкин. Ҳукумат ўшанда “демократия – бу куфр низоми” деб ҳисоблайдиган диндорларга нисбатан қандай муносабатда бўлиши керак деб ўйлайсиз?\nА.Й.: – Салгина илгари айтганим сингари, менинг фикримча янги ҳукумат сиёсати сўзсиз бугунгидан бошқача бўлади. Иқтисодий ва сиёсий-ижтимоий жабҳада, динга, унга эътиқод қилувчиларга муносабатда ҳам янгича сиёсат юргизилади. Мен шундай бўлишига ишонаман. Кейинги ҳукумат Каримов ва унинг ҳукумати хатоларини такрорламайди деб умид қиламан. Ватандошлар Аллоҳга дуо қилиб, келажакдан яхши умид қилаверсинлар. Ўзларини соф динга эътиқод қилувчилар деб ҳисоблаётган ўта тақводорлар ҳам ҳаммасидан олдин ўз динларини яхши ўрганиши, ўзлари тушунибми, тушунмай дунёда мавжуд бўлган режим ва тузимларга қарши чиқавермасалар яхши бўларди. Масалан, Исломда бўлган, бўлмаган, сўзлар, асосли ёки асоссиз фикрларни ўртага ташлаш билан мусулмонлар орасида фитна чиқармаслик савобли амаллардан бири ҳисобланишини ёдда тутиш лозим деб ҳисоблайман. Исломда соф эътиқод бизнинг эътиқодимиз, бизнинг амалимиздир деб даъво қилаётганларга, “Қадрли қардошлар, биз Пайғамбаримиз (с. а. в.) ҳаётини яхши ўрганиб чиққанмизми?. Биз бугун қандай вазиятдалигимизни дуруст тасаввур қила оламизми?” деган савол қўйиш ўринли бўлар деб ўйлайман. Менимча, Ўзбекистоннинг бугунги мусулмонлари Ислом тарихини жуда жиддий ўрганишлари лозим кўринади.\nБизнинг шу кунларимизда, “соф ислом” дейилган атамалар учраб турадиган бўлди. Ҳатто баъзи ўзбекистонликлар “Соф Ислом” номли интернет сайтлар очишган. Айтинглар, эй мусулмонлар Ислом сўзига қўшимча “соф” сифат бериш тўғрими? Ислом ўз номи, таркиби ва моҳияти билан софдир. Ислом дейиш ўрнига “соф Ислом” деб аташ менингча, тушунмаслик, ҳатто билимсизликдир. Ислом Соф бўлмаса, у Ислом эмас, ахир.\n– Сизни бу фикрларингиз менга “соф исломни тиклаймиз, шу пайтгача динимиз бузилган” дея ҳаракат қилиб юрадиган баъзи диндорларни эсга солди. Уларни халқ ичида “ваҳобийлар” деб аташади…\nА.Й.: – Ваҳобийларни мен яхши билмайман. Ҳа тўғри, биз соф исломни тиклаймиз деб ҳаракат қиладиганлар бор. Улар кўпинча ўзларини, фақат ўзларини Ислом динининг ўта билимдони деб кўрсатишга уринишади. Аллоҳ кўрсатмасин, бу тур одамларга ихтиёр берилса, улар ўзларидай ибодат қилмаган ҳар бир мусулмонни ўлимга буюришлари мумкин. Балки Ўзбекистонда ана ўшанақа бақироқ чала мусулмонлар кўпайиб кетаётгани Каримов ва унинг ҳукуматининг динга, айниқса мусулмонларга қарши зулм қилишига асос туғдираётгандир. Ана ўшалар борлиги учун ҳам Каримов “Ўзбекистонда ислом террори, экстремизми хавфи кучаймоқда” деб дунёга жар солаётган ва етарлича молиявий ёрдам ҳам олаётган бўлса ажаб эмас.\nАслида Ислом дини эътиқодининг иккита мустаҳкам асос: Қуръони карим ва Пайғамбар (сав) ҳадисларида кўрсатилган фундаментал йўллари, қоидалари мавжуд. Буюк тўрт халифаларимиздан сўнгги тарихда етишган Ислом олимларининг буюклари (Имом Бухорий, Имом Тирмизий, Имом Мотуридий, Нақшбанд Бухорий, Ғиждивоний, Убайдуллоҳий Ахрор ва бошқалар) бизнинг юртда дунёга келди, ўсди ва ижод қилдилар Уларнинг кўрсатмаларига амал қилсак, ўшалардай мусулмон бўлишга интилсак, иншооллоҳ хато қилмаган, саодатга эришган бўламиз.\nЎзбекистон ҳукуматининг радикал қарашдаги кишиларга қарши сиёсатини бутунлай нотўғри деб бўлмайди. Аммо уларга қарши кураш йўлларида, уларга қўлланилаётган жазо чораларида кўпгина хатолар бор, албатта. Радикаллар дейилаётганларнинг бир қисми алданган кишилар деб ўйлайман. Улар динни, динини яхши тушуниб етмаган кишиларга ўхшаб кетадилар. Бундайларни балки тушунтириш йўли билан хато қарашлардан, тушунмовчиликлардан қайтариш ва тўғри йўлга бошқариш мумкиндир. Тарбия ва тушунтириш масалалари тўғри йўлга қўйилса, кўпгина хатоларнинг олди олиниши мумкин бўларди деб ўйлашга асослар бор. Асослими, асоссиз ваҳобий ёки ҳизби тахрир ниқоби остида исталган бир мусулмонга қарши шафқатсиз кураш очиш, уларга азоб бериш, ҳатто ўлимга маҳкум этиш қайси қонунга, адолатга тўғри келади? Мана шуларга, шундай сиёсатга зулм дейилади. Зулм қилмаслик деганидан, жиноятчига жазо бермаслик керак деган маъно келиб чиқмайди, албатта. Ўзбекистонда биринчидан, адолатли терговлар оқибатида жиноят бутун моҳияти билан очиқ аниқланмайди, жиноятчига бериладиган жазо эса, зулмга, исканжага, азобга айлантирилади. Бу эса, президент Каримов бошлиқ Ўзбекистон ҳукумати хато сиёсатининг оқибатидир. Бундай ҳолни кўрмаслик, уни эътиборсиз қолдириш ҳам ўта адолатсизликдир.\n– Ўзбекистонда диний экстремизм ва террорчилик кучайишининг олдини олиш бўйича ҳукумат амалга ошираётган йўлдан бошқача яна қандай усулни таклиф қилган бўлардингиз?\nА.Й.: – Мамлакатда сўз эркинлиги ва матбуот эркинлигининг, умуман эркинликнинг йўқлиги сиз айтаётган муаммоларнинг ривожланиишига олиб келди. Бу масалаларни нормал ҳал этишнинг шартларидан бири, инсонлар эркин фикр алмаша оладиган муҳитнинг туғдирилишидан иборатдир. Бу эса, жумладан матбуот эркинлигини ҳам талаб қилади. Радикализм, экстремизм деб аталадиган масалалар, жумладан уларнинг диний кўринишлари ҳам инсонларнинг эркин фикр алмашиши натижасида ўз-ўзидан юмшаб қолишлари табиийдир. Албатта ҳамма, президентдан бошлаб кичик болаларгача бирдек қонунга амал қилувчи, қонундан ийманувчи бўлишлалари лозим.\nЎзбекистон ҳукуматининг энг катта хатоларидан бири – мустақил бўлганимиздан бошлаб нотўғри сиёсат юргизди. Ўша мустақилликнинг бошланғич пайтидан тўғри сиёсат юргизилганда эди, мамлакатимиз бугунги вазиятга тушиб қолмасди. Мўлжал тўғри бўлган бўларди. Мухолифат ўлароқ бизнинг ҳам хатомиз – тўғри йўлдан юриб, тўғри мўлжал ололмадик. Бугун кун тартибида турган долзарб масала, Ватанимиздаги бутун муаммоларни ўзаро инсоний муроса асосида биргалашиб ҳал этишдан иборатдир. Менимча, Ватаннимзнинг келажаги, у ердаги жамиятнинг демократялашуви халқ ва ҳукуматнинг ҳақиқий, тўғри ўзаро муроса йўлини топишига боғлиқдир. Ана ўша муроса йўлини топиш эса, ҳар бир ватандошнинг Ватан, халқ олдидаги муқаддас бурчидир. Муроса, Ўзбекистон ҳукумати ва унинг мухолифати, барча ватандошлар ўртасида дўстона бўлиши лозим. Оқибат, ҳаммамиз, мамлакат аҳолисининг барча табақаларининг вакиллари бир думалоқ стол атрофига йиғилишимиз зарур ва шартдир. Бусиз ҳеч бир яхшилик амалга ошмайди дейиш мумкин.\nЎтган йили биз шу масалани – умумхалқ ўзаро муросаси масаласини ўртага чиқаргандик. Дунёнинг буюк давлатлари раҳбарларини ва бутун дунё прогрессив жамоатчилиги вакилларини ҳам жалб этган ҳолда Ўзбекистон Республикаси ҳукумати ва унга мухолифатда бўлганларни бир столда ўтиришга, барча долзарб ва сиёсий, иқтисодий-ижтимоий масалаларни ҳал этиш йўлларини бамаслаҳат излашга даъват қилгандик. Бироқ бундай маъқул фикр барча тарафидан бир хил қабул қилинмади. Баъзилар ўз “лидер”лигини йўқотиб қўйишларидан, бошқалар шу кундаги мавқеъларидан тушиб қолишдан қўрқишди, шекилли.\nШу кунларда ўзларини лидер ҳисоблайдиганлар одамларни “сеники ва меникига” бўлиб олишган. Бошқача айтганда улар шундай ҳам тарқоқ ўзбекларни “душман ва дўстларга” ажратиб олишган. Натижада кишиларимиз ҳукуматга, ватандаги мустабид режимга эмас, аксинча бир-бирларига қарши гуруҳларга айланиб қолишган. “Лидер” бўлмишлар эса, гуруҳбозларга айланишган. Ундайларни лидер дейишга уялади киши. Масалан, ўша ўзини лидер ҳисоблайдиганлардан бири Муҳаммад Солиҳ, шу кунларда Ўзбекистонда қуролли инқилоб (революция) қилишга чақирмоқда. Бундай чақириқни мен ақлсизлик, ақлдан озганлик деб ҳисоблайман. Бу иғводир (аслида бундай чақириқни халққа, миллатга қарши фитна деб аташ лозим). Бундай иғвога қўшилганларда ҳам ақл касаллиги бўлиши керак.\nСуҳбатдош: Юсуф Расул, (Давоми бор). www.yangidunyo.com маълумотига кўра, Bu maqola 2447 marotaba 606 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.\n10. – Пўлатов, Каримовдан баттар бўларди. (3 – суҳбат).\n– Келинг энди, Эрк партиясини диний ташкилотлар билан ўзаро иттифоққа киришгани ҳақида суҳбатлашсак. Кекса мухолифатчи ва мўмин-мусулмон сифатида сиз улар тузган “13 – май Иттифоқи” ташкилоти ҳақида қандай фикрдасиз?\nАлибой Йўляхшиев(А,Й.): -”13 -май Иттифоқи” ташкилотига Муҳаммад Солиҳни қўшилишини қисқа қилиб айтганда, Солиҳда бошқа йўл ва куч қолмагани билан изоҳлаш мумкин. Унинг атрофида бирор тайинли одам қолмади ҳисоб. У ҳеч қаерда ишламайди. Шунинг учун яшашга лозим бўлган бирор даромад манбаси ҳам йўқ, менимча. Шунга қарамай у бугунга қадар ҳамиша муҳташам (роскошный) яшаб келмоқда. У ана шундай яшашга, шундай ҳаётга ўрганиб қолган. Кунлик тирикчилик ўтказиши учун унга ойига камида 4 ёки 5 минг доллар пул керак. Менимча, унинг бу харажатларини қоплаш манбасида муаммо чиққан кўринади. Андижонликларнинг бу иттифоқи эса, унга бу масалани ҳал қилиши учун энг қулай йўл бўлди, шекилли.\n“13- май Иттифоқи” Низомига эътибор беринг. Бу ташкилотнинг ҳар бир аъзоси ойлик даромадининг 20 фоизини шу ташкилот ҳисобига ўтказиши керак деб кўрсатилган. Бу қаердан чиққан гап бўлди? Дунёнинг қайси жойида бунақа бадал тўлаш шарти бор?\n2005 йил Андижон фожиалари хусусида ўша замондаёқ ўз фикрларимни билдиргандим (улар ўз вақтида бир неча ўзбек тилида чиқиб турган интернет сайтларда эълон қилинган). Мен, у воқеалар ҳақида ўша замонда ёзганларимдан бугун ҳам бошқача фикрда эмасман. Бироқ ўша аянчли воқеалардан сўнгра кечган вақт давомида фожиаларнинг тирик гувоҳлари билан баъзи бир учрашувлар ўтказиш оқибатида шундай бир тасдиқ ҳам асосли экан каби ишончга ҳам келиш мумкин бўлди:\nАндижонда (2005 йил 13 май) бегуноҳ инсонларнинг қурбон қилиниши Ўзбекистон ҳукумати томонидан ташкил этилгани шубҳасиз, бироқ бугун Овропада “13- май Иттифоқи”ни туздик дейишаётган андижонликлар эса, ўшандай жиноят содир этиш мумкин бўлган муҳитни юзага чиқарган кишилардир, дейишга асослар йўқ эмас. Янада очиқроқ айтганда, ана ўшаларнинг ҳукуматга сотилиши натижасида Андижон фожиасини содир этиш мумкин бўлди. Улар ҳукуматнинг зулмкор сиёсатини бемалол ўтказишида ўйинчоқ бўлишган аянчли кишилар ёки ўта жоҳил сотқинлардир. Шу сабабдан “13- май Иттифоқи”ни тузиш ҳам Ўзбекистон ҳукуматининг кўрсатмаси билан амалга оширилган бўлиб чиқса, мен ажабланмаган бўлардим. Муҳаммад Солиҳ эса бундай ташкилотга моддий манфаатларни кўзлаб қўшилди деб ҳисоблайман.\nЎзингиз ўйлаб кўринг, Ўзбекистонда бугун қуролли қўзғолон қилиш, ҳатто бундай ҳаракат ҳақида сўз юритиш мумкинми? Маҳмадоналик (аҳмоқчилик дейилса тўғри бўларди) эви биланда, ахир. Бундай шиорлар билан чиқаётганлар, ўзларининг бу авантюраси халқнинг бошига нималар келтириши мумкинлиги ҳақида бир дақиқа бўлса-да ўйланармиканлар? Иккинчидан, қуролли қўзғолон тарафдорлари бўлган бу инсонлар, уни амалга ошириш учун нималар зарурлигини ва ўша заруратлар қандай ташкил этилишини ва қўзғолон қандай амалга оширилишини билармиканлар? Ёки уларнинг бу сўзлари фақат ваҳималардан, ўзларининг тирик эканликларини кўрсатишдан иборатми? Менимча, бу “революционерлар”-нинг бир қисми Ўзбекистон ҳукуматининг сеҳрига тушган аянчли кишилар ва қолганлари – асосийлари ҳақиқий иғвогар, сотқинлар бўлишса керак. Уларнинг бу ваҳималари мамлакатда 2005 йилдаги Андижон воқеаларидан баттарроқ фожиани ташкил этишга манба бўлиб хизмат қилиши мумкинлигини улар тушунмаяптилар ёки тушунган ҳолда халққа, Ватанга сотқинлик вазифасини бажармоқдалар.\n– Муҳаммад Солиҳ ўтган йили “Биз Ўзбекистондаги диний жамоалар билан ҳамкорликда ишлаяпмиз” деганди. Бу билан диний жамоаларда куч бор эканлигини, фақат улар билан ишлагандагина бирор натижага эришиш мумкинлигини назарда тутганмиди?\nА.Й:.- Менимча, Ўзбекистон ичидаги диндорлар дейишдан кўра, Ислом динига эътиқод қилувчилар жамоалари дейиш тўғрироқ бўлади. Биламизки бу жамоаларда сиз тушунаётган куч ва ташкилотчилик йўқ. Улар фақат ваҳима қилади холос. Инсофи бор одам бунақа гапларни гапириб юрмаслиги керак.\n– Мени ажаблантирган нарса шуки, ўзини мухолифатчиман деб юрган одамлар ичида ҳам қуролли қўзғолонга даъват этувчи одамлар пайдо бўлмоқда. Улардан бири Швецияда яшаётган мухолифат фаоли Ҳазратқул Худойбердидир..\nА.Й.: Қуролли қўзғолон масаласида ва “қўзғолончи”лар хусусида бироз олдинги саволингизда жавоб қилдим деб ҳисоблайман. Ҳазратқул Худойбердига келсак, кўринишда Каримовнинг энг фаол танқидчисига ўхшайди. Аммо нималар қилаётганини ўзи ҳам яхши тушунмайди, менимча. Бир вақтлар Ўзбекистоннинг бутун муаммоларини Ғарбий мамлакатларнинг “машҳур” раҳбарлари ҳал этиб беради деб тушунарди. Шу сабабдан ҳам уларнинг барчасига мактуб ёзиб улгурган у одам. Энди “Ўзбекистонда бутун масалаларни “автомат ҳал қилади” деб жар солади. Менимча, бу кишининг ҳаракатлари кўпроқ авантюрага ўхшаб кетади. Уни авантюрист- ваҳимачи дейилса тўғри бўларди. Унинг бундан илгарида ҳам авантюристик чиқишлари бўлган эди. Лўндасини айтганда ўзини мухолифатдаман деган киши умумга фойдали бирор иш қилолмаса-да, ҳеч бўлмаса зараркўнанда бўлиб қолмасликка ҳаракат қилиши шартдир.\nМана масалан, “лидерлик”ка даъвогарлардан бири Абдураҳим Пўлатовни олинг, унинг 1995 йилдан буён умуман фаолиятининг тайини йўқ, ҳатто ҳеч қандай фаолият курсатмайди дейиш мумкин. У, шу пайтгача бирор ҳаракат қилган бўлса, нуқул мухолифатга зарар келтириш учун қилди. Маълумки, 1995 йилнинг бошида Ўзбекистон ҳукумати ва мухолифат вакиллари америкаликларнинг ташаббуси билан Вашингтонда учрашув ўтказишганди. Ана ўша учрашувда Каримов бошлиқ ҳукумат йиллар давомида Ўзбекистон мухолифатига келтира олиши мумкин бўлмаган жуда жиддий, тузатиб бўлмас зарар келтирганди. Ўша учрашувдан буён, балки ундан анча илгаридан бошлаб А. Пўлатов мухолифатдан чиқиб, Ўзбекистон ҳукуматининг хизматкорига айланган. Бу ҳолни фактлар асосида жуда яхши биладиган муҳолифатчиман деган шахслар ҳам орамизда йўқ эмас. Негадир улар ҳали ҳам сукут сақлашни лозим кўрадилар. Билмадим қанчонгача бу “лидерлар”нинг очиқ башаралари ҳақида гапириш мумкин бўлмайди?\n“Лидер”лардан бошқа бириси Муҳаммад Солиҳ ва унинг иттифоқчилари эса ҳеч нима қилмагандан кўра нимадир қилиш керак дея ҳаракат қилишмоқда, шекилли. Бу эса, қош қўяман деб кўз чиқаришга жуда ўхшаб кетади.\nМ. Солиҳнинг шу пайтгача жуда кўп хато ишлар қилгани ҳақида сукут сақлаш мумкин бўлмай қолди, деб ўйлайман. Мен М.Солиҳни анча яхши биламан десам ошириб юборган бўлмайман. Мен у билан Туркияда ва Норвегияда анча яқин яшадим дейишим мумкин. 1995 йил бўйи бирга фаолиятда бўлдик. Менга маълум бўлган баъзи маълумотларга кўра, 1999 йилги Тошкентдаги, ундан кейинги жуда кўпчилик портлашлар, Алишер Соиповнинг ўлими ва Андижондаги фожиали воқеалар ҳам Солиҳнинг қош қўяман деб кўз чиқариш ҳаракати оқибатида бўлган дейиш мумкин бўлмоқда. Менимча бу ишларнинг ҳаммасининг режаси ҳукумат томонидан тайёрланиб, уларни Солиҳга маъқуллатиб олинди ва унинг номидан Ўзбекистон ҳукумати чиройлигина қилиб амалга оширди, дейишга бугун биз ўзимизни ҳақли ҳисоблашимиз лозим.\nМенимча, саналган ҳар учала воқеада ҳам Солиҳнинг бевосита иштироки йўқ бўлса-да, унинг билвосита алоқаси бор дейишга кун ўтган сайин асослар чиқиб турибди. 1999 йилги портлашларга Муҳаммад Солиҳнинг оқ фотиҳа берганига мен кўпроқ ишонаман десам ҳам бўлади. Чунки ўша портлашлардан бирмунча вақт аввал Ўзбекистон ҳукумати вакили Истанбулга келиб М.Солиҳ билан узоқ замон учрашувлар ўтказганига мен ўзим гувоҳман. Ўша портлашларни М.Солиҳнинг бевосита ўзи ташкил қилмаган, қила олмаганди, албатта. Лекин ўша машҳум ишни амалга оширишга қўшилган бўлиши аниққа ўхшайди. Алишер Соипов ҳам Муҳаммад Солиҳнинг бевосита ҳаракатлари оқибати ўлароқ ўлиб кетди. У, Алишер ёрдамида Ўзбекистонда инқилобга даъват варақалари тарқатмоқчи бўлганди. Андижон воқеаларида ҳам Солиҳ қатнашмаганга ўхшамайди назаримда.\n– Сиз Тошкент портлашларида ва ундан кейинги воқеаларда, ҳатто Алишер Соиповни ўлимида Муҳаммад Солиҳни билвосита алоқаси бор деб айтаяпсиз, бунинг учун қўлингизда аниқ далилларингиз борми?\nА.Й.: – Мен бирор давлатнинг тергов органининг ходими эмасман. Бироқ, 1998 йилнинг май ойида Маҳмуд Худойбердиевнинг матбуот котиби бўлган Яраш Қурбон Истамбулга келганлиги, унинг М.Солиҳ билан бир неча марта учрашувлари бежиз бўлмаган деган қаноатдаман. Яраш Қурбоннинг ўзининг тасдиғига кўра, Муҳаммад Солиҳ ва Абдураҳим Пўлатовлар келишиб ҳаракат қилсалар, Ўзбекистонда тўнтариш қилиб уларни ҳокимиятга келтиришни билдириш учун 1998 йилнинг биринчи яримида Истанбулга сафар қилган эди. Айни пайтда АҚШда яшаётган Зокир Али ва Ўзбекистон Исломий Ҳаракати аъзоси ҳисобланган, шу кунларда Ўзбекистонда қамоқда сақланаётган Зайниддин Асқаровлар ва бошқа М.Солиҳга қарашли кишилар Истанбулда Яраш Қурбонга йўл кўрсатувчи бўлгандилар. Ўша замонларда Яраш Қурбон Ўзбекистонда ҳарбий давлат тўнтариши қиламиз, ҳукуматни Каримовдан тортиб оламиз деб жуда жиддий сўзлар сўзлаганди. Мен ҳам у билан учрашгандим, аммо унинг фикрларига қйшилмагандим. Унга мен, “Биз қонунга қарши иш қилмаймиз, давлат тўнтариши масаласи эса, авантюрадир, бундай иғволарга сабаб бўладиган ишларга аралашишни Ватан манфаатига зид ҳисоблайман” дегандим. Масалан, ўша Зокир Али ва Зайниддин Асқаровларга ҳам бу одамга ишонмасликни тавсия қилгандим. Бироқ улар (З.Али ва З.Асқаров) менга ўртада туриб воситачи бўлишни сўрашганди. Амалда Я. Қурбоннинг иғвогарона даъватига қўшилишни таклиф этишганди. Аммо мен бунга рози бўлмагандим, бўлолмасдим ҳам. Шунинг учун бу йигитларга, “Бу одамга ишонмайман, бу одам ҳукуматнинг одами. Силар ҳам бунинг сўзларига ишонманглар” деган эдим. Аслида менинг назаримда Зайниддин Асқаров ҳам ҳукуматга ишларди … Мана шу каби ҳолатларни билганим учун ўша саналган воқеаларда М.Солиҳ қош қўймоқчи бўлиб, кўз чиқаргандир дейишга ўзимни ҳақли ҳисоблайман.\n– Зайниддин Асқаров 2003 йилда Ўзбекистон МХХ уюштирган матбуот анжуманида хорижий радиолар мухбирларига Муҳаммад Солиҳни Тошкентдаги портлашларга умуман алоқаси йўқ, бу портлашлар ҳақида Зокиржон Алматов биларди, дея баёнот берди-ку!\nА.Й.: – Агар буни анжуман деб аташ мумкин бўлса, у ўша пайтда Ўзбекистон Ички Ишлар Вазири Зокиржон Алматов ва МХХ раиси Рустам Иноятовнинг ўйини эди. Бу ўйинга ҳам М,Солиҳ бир ўйинчи шаклида жалб этилганди. Мақсад эса, Иноятов Алматовни йўқотишидан иборат эди. Шунинг учун Зайниддин Асқаровни ўртага олиб чиққандилар. Эътибор беринг, ўша учрашувда қамоқхонада ўтирган киши мамлакатнинг ички ишлар вазири З. Алматовга бемалол истаганча қарши айблар қўйганди, сўзлар сўзлаганди. Ўзбекистондай бир мамлакатда шундай бўлишига ишониш ақлсизлик-ку, ахир. Ундан ташқариЎзбекистон қамоқхонасида ўтирган жиноятчига мабуот конференцияси ўтказишга ижозат бериш кимнинг қўлидан кела оларди? Бу аслида катта бир мансабдорнинг ўйини эди-ку, ахир. Бундай мансабдор эса, менимча, МХХ раиси Р. Иноятовнинг ўзи эди. Аммо З.Асқаров ўша ерда ҳам қасам ичганди. У, “бу ишларни Абдували қорининг шогирдлари қилди”, деб сафсата тарқатди. Бу сафсата эди, албатта. Бу сафсатанинг энг ёмон томони у ўзининг устозига хиёнат қилаётганди. Шу билан З.Асқаров яна бир бор ҳукуматнинг ўйинига актёрлик вазифасини бажарган эди. Ўшандан сўнгра ўртада Андижон воқеалари чиқди-да, у гаплар охиригача очилмай қолиб кетди. Унинг устига Андижон воқеалари Зокиржон Алматов ва Ўзбекистон Мудофаа вазири Ғуломовни ҳам еб юборди. Шу билан Ўзбекистон ҳукумати ичидаги зиддиятлар бирмунча юмшагандек бўлди-да, у қамоқхонада ўтирган кишининг дунё матбуоти ходимлари билан учрашувининг аҳамияти ўз ўзидан кун тартибидан тушиб қолди. Муҳаммад Солиҳ учун эса ўша учрашув бирмунча қулайликлар келтирди. Ўзини бирмунча оқлаб олгандай туюлди. Лекин аслида 1999 йилда нима бўлганини, ўша портлашлар қандай ташкил этилганлигини Ўзбекистон ҳукумати ва Муҳаммад Солиҳ жуда яхши билишади. Менга эса, юқорида сўзлаб ўтилган баъзи бир белгилар маълумдир, холос.\n– Сизнинг назарингизда 90 йиллар талотўмида Муҳаммад Солиҳ ёки Абдураҳим Пўлатов ҳукумат тепасига келганда Ўзбекистондаги сиёсий аҳвол қандай тус олган бўларди?\nА.Й.: – Агар ўша пайтда Муҳаммад Солиҳ ҳукуматга келганда эди, менимча Ўзбекистонда ҳам Озарбойжондаги Абулфайз Элчибей замони сингари бўларди. Бир икки ой ичида у ҳукуматдан ҳайдаларди ёки кимдир унинг қўлидан ҳукуматни тортиб оларди. Сабаби, балки энг асосий сабаб М.Солиҳ дўсту, душманни ажрата олмаслигидир. Ўзбеклар “Аҳмоқ дўстдан оқил душман яхши дейдилар.” М.Солиҳ эса, дўстга ўхшайди-да, аммо ақлли дўст эмас. Бундай одамларни яхши ишларга бошқаришдан кўра, ёмон ишларга бошқариш енгил бўлади.\nМобода Абдураҳим Пўлатов ҳукуматга келганида эди, аҳвол Каримов тузумидан энг оз беш карра ёмон бўлган бўларди. Бугун Каримов юзта одамни ўлдирган бўлса, Пўлатов энг ози билан мингта одамнинг умрига зомин бўларди. Аслида Пўлатов ва Пўлатовга ўхшашлар одам шаклидаги илонлардир. Аллоҳ илонга билиб қўл ва оёқ бермаган. Ҳақиқатан, агар илоннинг қўлу-оёғи бўлганда эди, у чақмаган одам зоти қолмаган бўларди.\n– Сизни гапларингиз мухолифат лидерларидан умид йўқ, улардан мустабид бўлса ҳам ҳозирги ҳукумат бошлиғи Каримов яхши деган фикрга олиб келмайдими?\nА.Й.: – Пўлатов Каримовдан ёмон бўларди, деганим, Каримов Пўлатовдан яхшидир, шунинг учун Каримовнинг Ўзбекистонни бошқариши дуруст деганим бўлмай, балки одам сифатида Каримов Пўлатовдан дурустроқ деганимдир. Солиҳни бундай деб айта олмайман. У кўнгилчан, бирмунча самимий, ижобий хусусиятли одам. Лекин мен уни ҳукуматни бошқарадиганлар жумласига кирита олмайман. У ҳукуматни бошқара олмаган бўларди. Каримов ақлсиз одам эмас, у Пўлатовдан ҳам, М,Солиҳдан фарқли ақлга соҳиб бир шахс. У жуда муғамбир, ўз йўлини ва бутун ишларни ўз фойдасига ҳал этиш усулларини жуда яхши ўрганган бир одам. Аммо унинг энг муҳим камчилиги унда миллат ҳисси, Ватан, ватанпарварлик каби ҳиссиётлар йўқ. Шу сабаб уни миллат, халқ вакили деб бўлмайди. У динсиз тарбияланган ҳақиқий коммунист. Бироқ Каримов ўзини яхши сиёсатчи деб билади. Лекин кўриб турибмизки, асло ундай эмас. Унинг 20 йил давомида амалга оширган ишлари Каримовнинг давлат сиёсатини, иқтисод, иқтисодий масалаларни тушунишда кам савияли эканлигини кўрсатиб турибди.\nУ асли инженер механик бўлиши керак. Менимча олий маълумоти бўйича олган мутахассислиги ёмон бўлмаслиги керак. Аммо у иқтисод бўйича мутахассис эмас. Эътибор берган бўлсангиз Каримов Молия вазири мансабида ишлаб турган замонларда иқтисод бўйича диссертация ёзган. Ҳозир-ку, қўяверинг жаноб И.Каримов Ўзбекистон академиясининнг академиги. Бу одамнинг 20 йилга яқин вақт ичида сиёсатда ҳам нималар қилганининг гувоҳи бўлиб турибмиз. Шу ерда шуни ҳам айтиб ўтишим керак, мамлакатни бошқариш учун киши универсал билимга эга бўлиши шарт эмас. Менинг сўзлаганларим мавзуга тўғри келганидан айтилди. Ҳукуматнинг сиёсатини команда юритиши лозим. Бош раҳбар эса, команданинг командири бўлмоғи лозим бўлади.\nУмуман олганда сиз айтгандай хулоса қилиш тўғри бўлмасди, менинг айтганларимдан Каримов билан бугунгача мухолифат лидерларимиз деб юрганларни ўзаро солиштириш лозим ва уларнинг қайсилари яхши-ю, қайсилар ёмонлигини ажратиш керак деган сўз келиб чиқмаслиги керак. Биз Ватанпарвар бўлсак, мамлакатни бошқариш масалаларида ҳеч қачон ёмоннинг яхшисини танласа ҳам бўлади каби янглиш назарга бормаслигимиз шарт. Биз учун яхшиларнинг яхшиси керак. Ватаннинг бутун аҳолиси ҳам етук инсонлар даражасига кўтарилган бўлишлари керак. Бошлиқ-раҳбарларимиз сифатида ҳам фақат ана ўша етук кишиларнинг етуги танланиши шарт. Мухолифат аъзосиман деганлар ана шунақа етук кинсонлар бўлишлари билан бирга, улар ўзларининг атрофидагиларнинг ҳам етишиши учун чарчамасдан меҳнат қилишлари лозим. Ана шундай бўлгандагина мамлакатимиз келажагига ишончли умидлар билан қараш мумкин бўлади.\nСуҳбатдош: Юсуф Расул. www.yangidunyo.com саити маълумотига кўра, Bu maqola 2606 marotaba 626 ziyoratchi tarafidan o`qilgan.\n11. Қуйида келтирилаётган фикрларга қисқача изоҳ: Қадрли китобхон бироз юқоридаги (8-9) бўлимларда бир қатор саволларга менинг жавобларимдан иборат бўлган фикрларни ўқидингиз. Улар, ҳаммасидан аввал саволларда қўйилган масалаларга менинг шахсий қарашларимдан иборат, албатта. Мен, бугунга, яъни сиз ўқиганингиз савол – жавобларга қадар ҳам сиёсий-ижтимоий масалаларга бағишланган бир қатор мақолалар эълон қилганман, журналистларнинг саволларга жавоблар ҳам эълон қилинган. Уларга газета ва матбуот органларининг ўқувчилари ижобий ёки салбий фикрлар билдириб, изоҳлар ҳам ёзишганлар, албатта. Бироқ мен уларнинг ҳеч бирига жавоб ёки раддия ёзишни лозим кўрмаганман. Чунки мен тушунчаларимни ёзганман, уларни ўқиганлар қандай тушунишган бўлсалар ўшандай қабул қилсинлар каби фикрда бўлганман ва бу фикрни тўғриси деб ҳисоблайман. Аммо қуйида келтирилаётган изоҳда сўзланаётган фикрлар менимча ўзига хос бир хусусият касб этган. Шунинг учун уни биринчидан китоб нашрига қўшишни ва шу билан бирга, ундаги диний ва сиёсий фикрларнинг на қадар саёз маъно касб этишини матн орасида изоҳлаб ўтишни лозим ҳисобладим. Шу билан бирга азиз ўқувчи тубанда келтирилаётган изоҳни яхши англаш учун шу китбонинг 8-9 бўлимларини такрор ўқиб чиқишингизни таклиф қиламан.\nМарҳамат, мен салбий баҳолаётган изоҳнинг асли билан танишинг!\nИМОНИМИЗНИ САЛОМАТ ОЛИБ КЕТИШНИ НАСИБ ЭТСИН (Ёхуд Жаноб Йўляхшиевнинг иғволарига раддия) Маълумки шу йилнинг 27 октябр куни Брюсселда “13 май Иттифоқи” томонидан ўтказилган конференция кутилганидек ўтди. Бу анжуман мақсади тарқоқ мухолифатни сиёсатчилару диний жамоаларни бир мақсад сари бирлашаётганини кўрсатишлик ва Ўзбек режимига қарши қонуний кураш стратегиясини белгилаш эди. Мазкур анжуман олдига қўйган мақсадлар деярли бажарилди. Биз кейинги йўналишимизни белгилаб шу позицияда бардавом бўлишга иттифоқ қилдик. Бу йўналишдаги ҳаракатларимиз натижаси қандай бўлишини вақт кўрсатади.\nАммо, ўзига яраша ҳар қандай ҳаракатни акс таъсири бўлиши ҳам табиий экан. Бу нарса узоқ куттирмади. Янги сайтида Алибой Йўляхшиевни Диний экстремизм хавфи ҳамиша мавжуд мақоласи босилиб чиқди.\nМақолани ўқиб анча ўйланиб қолдим. Алибой Йўляхшиевни танимасам ҳам суратидан кекса одамлиги кўриниб турибди. Бу киши М.солихни дунёдаги барча жиноятларда айблаб ўзича далиллар келтиради.(А.Й.: 8-9 бўлимларда ўқидингиз, у ерларда М. Солиҳ ҳақидаги менинг сўзларим нималарни сўзлайди. Бу изоҳчининг ифодаларига қаранг?)\nБу кекса киши ўзи билган деб ҳисоблайдиган туркия даврини ҳикоя қилиб қўйиш билан кифояланса майли эди. У ўзи мутлақо танимаган Иттифоққа аъзо бўлган ташкилотларни ҳақида ҳам ўта тутуриқсиз беъмани гапларни айтгани мени ажаблантиради. Мен бу одамни иддаоларини таҳлил қилишдан олдин ўзи бу каби туҳмат иғвони бу ёшини яшаб ошини ошаб бўлган одамга нима кераги бор экан деб кўп ўйландим. Уни МХХ деган сийқаси чиққан гапни айтишдан йироқман. Аммо, бошқа нима сабаби бўлиши мумкинлигига ўйлаб ақлим етмади. Охиратга ўзига хос “таёргарлигини” кўраётган эканда деб қўяқолдим.(А.Й.: бу изоҳчи ўзи танимаган одам ҳақида оғизига сиғган, сиғмаган сўзларни сўзлай веришни тўғри ҳисоблайди. «Туҳмат, иғво» атамалар қўллайди-да, менинг жавобларимдаги қайси сўз, жумла, ибора туҳмат ва иғводан иборатлигини кўрсатмайди. Чунки аслида масала ундай жмасда!)\nАгар у киши ўзлари иддао қилганидек Зиёли олим одам бўлганда, ёки ҳеч йўқса оддий виждонли одам бўлганда ўзи билмаган танимаган одамларни “ҳукуматнинг зулмкор сиёсатини бемалол ўтказишида ўйинчоқ бўлишган, аянчли кишилар ёки ўта жоҳил сотқинлардир” деган беандиша гапни айтмаган бўларди. (А.Й.: Юқорида 8-9 бўлимни ўқиган қадрли ўқувчи, бу изоҳчининг мазкур сўзлари қанчалик ўринсизлиги кўриб турибсиз …)\nЖаноб Йўляхшиев сиз бу дунёдаги қонунлардан жазоланишдан балки қўрқмассиз. Аммо туҳмат гаплар учун албатта қиёмат куни сўраласиз шуни унутманг. (А.Й.: бу сўзлар ўзини ҳақиқатан билмайдиган бир телбанинг сўзи деб қабул қилиш лозим)\nСиз мана бу гапларингиз билан бир мусулмон кишига туҳмат қилдингиз. Иқтибос.\n”13 -май Иттифоқи” ташкилотига Муҳаммад Солиҳни қўшилишини қисқа қилиб айтганда, Солиҳда бошқа йўл ва куч қолмагани билан изоҳлаш мумкин. Унинг атрофида бирор тайинли одам қолмади ҳисоб. У ҳеч қаерда ишламайди. Шунинг учун яшашга лозим бўлган бирор даромад манбаси йўқ. Шунга қарамай у бугунга қадар ҳамиша муҳташам (роскошный) яшаб келмоқда. У ана шундай яшашга, шундай ҳаётга ўрганиб қолган. Кунлик тирикчилик ўтказиши учун унга ойига камида 4 ёки 5 минг доллар пул керак. Менимча, унинг бу харажатларини қоплаш манбасида муаммо чиққан кўринади. Андижонликларнинг бу иттифоқи эса, унга бу масалани ҳал қилиши учун энг қулай йўл бўлди, шекилли” Иқтибос тугади. (А.Й.: Бу изоҳчининг бу гаплари, М.Солиҳ ҳақида унинг исмини билишдан бошқа ҳеч балони билмайдиган кам савод кишилигини кўрсатади).\nСизда М. Солиҳни Андижонликлардан ойига 4,5 минг доллар олганига далил исботингиз борми?! Сиз буни Андижонликларни ўзидан сўраб кўрсангиз бўлмасмиди?! Ёки сизнингча Андижонликлар шунчалик анқов анойи одамлармикан ким пул сўраса бериб кетадиган?!Сиз уларни жоҳил сотқинлар дедингиз. Хўп шундай экан шу “Жоҳил сотқинлардан”нимага сиз олмадингиз шунақа пулни?! (А.Й.: Энди бу сўзларга қаранг? Бу изоҳчи ошно ўзбекча матнларни дурустроқ ўқий олмайди, шекилли. Қадрли ўқувчи, юқоридаги савол-жавобни ўқидингиз . У ерда М.Солихнинг андижонликлардан 4-5 минг доллар пул олиши ёки олганлиги ҳақида сўз борми, ахир?).\nИқтибос, М. Солиҳнинг шу пайтгача жуда кўп хато ишлар қилгани ҳақида сукут сақлаш мумкин бўлмай қолди, деб ўйлайман. Мен М.Солиҳни анча яхши биламан десам ошириб юборган бўлмайман. Мен у билан Туркияда ва Норвегияда анча яқин яшадим дейишим мумкин. 1995 йил бўйи бирга фаолиятда бўлдик. Менга маълум бўлган баъзи маълумотларга кўра, 1999 йилги Тошкентдаги, ундан кейинги жуда кўпчилик портлашлар, Алишер Соиповнинг ўлими ва Андижондаги фожиали воқеалар ҳам Солиҳнинг қош қўяман деб кўз чиқариш ҳаракати оқибатида бўлган дейиш мумкин бўлмоқда. Менимча бу ишларнинг ҳаммасининг режаси ҳукумат томонидан тайёрланиб, уларни Солиҳга маъқуллатиб олинди ва унинг номидан Ўзбекистон ҳукумати чиройлигина қилиб амалга оширди, дейишга бугун биз ўзимизни ҳақли ҳисоблашимиз лозим.\nЖаноб Йўляхшиев сиз М.Солиҳни 16 февраль портлашларида, Андижон қирғинини уюштиришда, ва Соиповни ўлимида айблабсиз. Яхшиямки Ўзбекистон Прокурори эмас экансиз. Агар шундай имконият сизда бўлса, ишонаманки улардан кўра анча яхши фаолият кўрсатар экансиз! Хўш, сизда шунақа маълумотлар бор экан шу пайтгача нимага жим юрдингиз?! (А.Й.: Нима ҳам дейсиз, шунақа кишилар, жумлада мазкур изоҳчи кабилар ҳам бор дунёда. Улар ўзларини бир- икки оғиз ёзишни биладиган ҳисоблаб, хаёлига қандай бемаъни фикр келса уни ёзавериш мумкин ҳисоблайди. Акс ҳолда бу сўзлар қоғозга тушмаган бўларди.)\nСиз бундай жиноятчини шу ерда Европадаям Судга бериб юборишингиз мумкин эдику?! Сизга маслаҳатим шуни ҳозироқ қилинг!\nБМТ Инсон ҳуқуқлари комитети М.Солиҳни 1999 йилдаги Тошкентдаги портлашларда айбсиз эканини айтиб, оқлаб чиққанини яқинда шу Янги дунё сайти ҳам эълон қилганди. Агар сиз улардан кўпроқ нарсани билсангиз сайтларга иғво тарқатиб ўтирмасдан Европа Судига мурожаат қилинг.\nАгар М.Солиҳ сиз айтгандек жиноятчи бўлса, айбдорлигини исбот қилолсангиз ўшалар уни жазолашади. Шунда бундай “жиноят”чидан сиз ҳам бошқалар ҳам бира тўла қутуласиз! (А.Й.: Бу изоҳ ёзувчи укамизда мия камчилиги бор кўринади. Акс ҳолда бунақа палапартиш, тоғдан-боғдан сўзлар сўзламаган бўларди.)\nМана бу гапингизга ҳам ҳайрон бўлмай илож йўқ. Иқтибос, “Андижонда (2005 йил 13 май) бегуноҳ инсонларнинг қурбон қилиниши Ўзбекистон ҳукумати томонидан ташкил этилгани шубҳасиз, бироқ бугун Овропада “13- май Иттифоқи”ни туздик дейишаётган андижонликлар эса, ўшандай жиноят содир этиш мумкин бўлган муҳит яратган кишилардир. Янада очиқроқ айтганда, ана ўшаларнинг ҳукуматга сотилиши натижасида Андижон фожиасини содир этиш мумкин бўлди.”Иқтибос тугади.\nДемак сизнингча Андижонликлар айни жиноятни содир этишга муҳит яратган ва яна ҳукуматга сотилган кишилар эканда?! Қани бу гапда мантиқ?! Улар ҳукуматни одамлари бўлса, бу ерда нима қилишяпди?!Нимага турмаларда ётишибди?! Нимага қанчалари қурбон бўлиб кетишди?! Сизда озгина инсоф бўлганда бу гапни айтмасдингиз. (А.Й.: Бу калласи айнаган изоҳчи менимча, ё ўша қонли Андижон қирғинини ташкил қилиш учун муҳит ясашда бевосита қатнашган, ёки ҳақиқатдан ақлдан озган бирисидир.)\nЯна мана бу туҳмат гапга нима дейиш мумкин?! Иқтибос,Ўзингиз ўйлаб кўринг, Ўзбекистонда бугун қуролли қўзғолон қилиш, ҳатто бундай ҳаракат ҳақида сўз юритиш мумкинми? Маҳмадоналик (аҳмоқчилик дейилса тўғри бўларди) эви биланда, ахир. Бундай шиорлар билан чиқаётганлар, ўзларининг бу авантюраси халқнинг бошига нималар келтириши мумкинлиги ҳақида бир дақиқа бўлса-да ўйланармиканлар? Иккинчидан, қуролли қўзғолон тарафдорлари бўлган бу инсонлар, уни амалга ошириш учун нималар зарурлигини ва ўша заруратлар қандай ташкил этилишини ва қўзғолон қандай амалга оширилишини билармиканлар? Ёки уларнинг бу сўзлари фақат ваҳималардан, ўзларининг тирик эканликларини кўрсатишдан иборатми? Менимча, бу “революционерлар”-нинг бир қисми Ўзбекистон ҳукуматининг сеҳрига тушган аянчли кишилар ва қолганлари – асосийлари ҳақиқий иғвогар, сотқинлар бўлишса керак. Уларнинг бу ваҳималари мамлакатда 2005 йилдаги Андижон воқеаларидан баттарроқ фожиани ташкил этишга манба бўлиб хизмат қилиши мумкинлигини улар тушунмаяптилар ёки тушунган ҳолда халққа, Ватанга сотқинлик вазифасини бажармоқдалар.”Иқтибос тугади. (А.Й.: Бу иқтибос, бироз тушунчаси бор, масалаларга бирмунча фикр мулоҳаза билан қарайдиган одамга бу изоҳчининг на қадар савияга эга эканлагини кўрсатиб турибди.)\nХўш, сиз 13 май Иттифоқини қуролли қўзғолон қилмоқчи деган гапни нимага асосланиб айтаяпсиз? Бундай иддаолар қуруқ гаплар кимга ва нимага керак?! Сиз Иттифоқни низомида қуролли қўзғолонга даъват борлиги кўрдингизми?! Бу ташкилотлар расмий рўйхатдан ўтганлигини сизга яна бир марта эслатиш зарур шекилли?! (А.Й.: Бу изоҳчи сингари одамзотлар, ўзбекларнинг бир қўпол мақоли(«Кўрганни к. берган энгипди») қабили фикр юритадилар. Чунки улар, жумладан мазкур изоҳни чатиштирган шахс ҳам, ватандан ташқарига чиқиб олиб, Ўзбекистонда ҳукумат алмаштириш ҳақида оғзига тушганини чайнаб юришадалар-да, мана шу ҳозиргина ўқиганингиз каби сўзлар ҳам ёзишдан уялишмайдилар.)\nЖаноб Йўляхшиев шуни билингки, яқинда Қирғизистон Президенти Қурманбек Бакиев Истамбул Саммитида чиқиб “Биз бундан кейин диний жамоаларни муаммоларига кўз юмиб қорай олмаймиз. Уларни ҳам фикрларини эътиборга олиб мамлакатимиз тараққиёти сари йўналтиришимиз биргаликда ҳаракат юритишимиз зарур” деганди.\nСиз М.Солиҳни айни позицияни тутгани учун тутуриқсиз айблар билан айбладингиз. Аслида эса юртини келажагини фаровонлигини ўйлаган ҳар қандай сиёсатчи худди шундай йўл тутиши керак эди, жумладан Каримов ҳам. Аммо у бундай қилмади. У ўз халқига қарши мусулмонларга нисбатан қатағон сиёсатини юргизди. Сиз ўзбекистонда бу зулм машинасига ем бўлганларнинг энг кўпчилиги диний жамоалар вакиллари эканини яхши биласиз.\nСиз диндорлар бугун бутун дунё аҳлига қарата ўзларини Каримов ҳукумати айтаётганидек экстремист террорист эмаслигини эълон қила бошлаган ва мамлакатни келажаги учун ҳар томонлама тинч обод диёрга айланиши учун яхши ниятлар билан майдонга чиққан ва бошқа сиёсий партиялар гуруҳлар билан ўзаро ҳамкорликка бошлаганидан хеч йўқса бир ватанпарвар сифатида хурсанд бўлишингиз керак эди. (А.Й.: Бир қанча марта такрорла ганимиз каби, бу изоҳ чатиштирувчи одамизот ўқиган матнларни яхши тушуна олмайди. Акс ҳолда бунча ўринсиз жумлалар тузмаган бўларди.).\nКекса ва тажрибали мухолифатчи сифатида йўл йўриқ кўрсатиб қўллаб қувватлашингиз керак эди.Афсус, бундай бўлмади. Сизни нима нарса бундай иғвогарликка ундагани мен учун сирлигича қолди. Сиз ҳам динга ҳам одамгарчиликга ҳамда соғлом ақлга зид бўлган ва ўзингизни қадр қимматингизни ерга урадиган бир аҳмоқона иш қилдингиз.\nСизни ҳақингизда бизда ва ўйлайманки барча виждони уйғоқ одамларда нохуш тааъсуротлар қолдирдингиз.\nАммо нима фойда топганингизга ақлим етмаяпди(Чунки сизда унинг ўзи борми эди?). Сиздек тажрибали кекса бир одамни бундай пасткашликка ундаган омиллар нима бўлсаям сизни нафақат одамлар олдида оқлаш учун, балки ўз виждонингиз олдида оқлаш учун ҳам етарли бўлмайди деб ўйлайман. Аллоҳу Таоло бу дунёдан имонимизни саломат олиб кетишликни ҳамма мўминга насиб этсин! Сизга яратгандан инсоф тилаб Муҳаммадсолиҳ Абутов. http://attavhid.at.ua/\nҚадрли китобхон, ўқиганингиз изоҳ аталмиш бир матн орасида баъзи тушунтиришларга ўрин бердик. Аммо шунга қарамасдан бу ерда қўшимча, изоҳ ёзувчининг кимлиги ва унинг бу таъмсиз сўзларининг ёзув шакли олишининг асосий сабаби ҳақида икки оғиз калима: ….\nРукнлар Биз кечирган хаёт ҳикояларидан ...