Иброҳим Ғафуров. Муҳаббат маърифати - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётИброҳим Ғафуров. Муҳаббат маърифати\nЧоп этилган 18.06.2013 МуаллифZiyouz.uz\nЭ ишқ, ғариб кимиёсен.\nЕр юзида шу бизнинг кунларимизгача қанча одам болалари ўтган бўлса, бари муҳаббат, севиш, яхши кўришни бошидан кечирган. Албатта, ибтидо замонларидаги муҳаббат ва севги билан янги ҳамда ҳозирги замонлардаги муҳаббат, севги ўртасида еру осмонча фарқлар бўлгани табиий. У бундан кейинги инсониятнинг даврларида ҳам ҳеч шак-шубҳасиз бўлади. Фақат техника, генетика, клонлаштириш, ҳамма нарсаларни компютерлар ва улардан ҳам қудратлироқ аппаратларга солиб ҳисоблаб чиқариш каби ҳодисалар муҳаббат, севги, яхши кўришга вақт ўтган сари жуда кучли таъсир кўрсатади. Муҳаббат, севги тобора ҳисоб-китобларга — оқилона, яъни ақл билан машиналар ёрдамида чиқарилган аниқ ҳисоб-китоблар, тавсияларга бўйсунади. Шу пайтгача чеклаб, чегаралаб бўлмаган инсоният ҳиссиётларини ақлиёт (рационализм) доирасида чеклашга, мустаҳкам, изчил, қатъий мантиқ қолипига солиш имконияти туғилади ва инсоният шу имкониятни танлайди ҳамда унга илм асосида риоя қила бошлайди.\nБиз бу ерда муҳаббат, севги, яхши кўриш деган тушунчаларни бир маъноси доирасида қўлламоқдамиз. Улар асли бир нарса, лекин фикр-тафаккурда цивилизация ўсгани сари балки уларнинг маъно турланишлари ҳам юзага чиқа бошлаган бўлса сира ажаб эмас. Хусусан, Навоийнинг юқоридаги фавқулодда гўзал сўз-фикридаги ишқ билан биз тушунадиган ва ҳозир сўз юритаётганимиз муҳаббат, севги, яхши кўриш орасида ҳатто оддий назар билан солиштириб кўриш мушкул бўлган олам-олам ўзгачаликлар мавжуд бўлса керак. Навоий тилга олиб таърифлаган (унинг бундан ҳам турфароқ ва бундан ҳам рангинроқ, теранроқ таъриф-тавсифлари асарларида саховатнинг қўлидан тинимсиз сочилаётган тилла зарралари — зарафшонлари каби порлаб ётадилар) ишқ коинот билан битта вужудга айланган ишқ. У коинот билан бирлик касб этган қалбларда яшайди ва ўз коинотий ҳиссиётлари ва хусусиятларини касб этади. Адабий қаҳрамонлар доирасида олсак, Мажнун, Фарҳод, Вертер, Мишкин ёки реал тарихий нисбатларда эса инсониятнинг энг табиий одамлари бўлмиш ҳазрати ялавочлар — пайғамбарлар, Худо элчиларининг ишқи — худди мана шундай коинот миқёсларини ўзида ифодалаган ишқдир. Бу ишқ фақат табиий одамлардагина бўлади, табиий одамлардагина туғилади ва азалий камолот хусусиятига эга бўлади. Эсингиздами, Қайс билан Лайлининг Навоий достонида илк боғча сайлида кўришганлари? Қайснинг мажнунлиги ўшанда бошланди. У Лайлини кўриб дафъатан беҳуш бўлиб йиқилди. Унинг ҳиссиётлари висол ва гўзалликнинг қудратига дош беролмади. Эсингиздами, унинг бошига келган Лайли нима деди:\nШўробайи ҳасратинг не яъни?\nЛайли ишқнинг тепасига етиб келди. Лекин унинг нима эканлигини ҳали тасаввур қилгани ва тушунгани йўқ. Шунинг учун беҳад ҳайроналик ва изтиробда шу ажойиб ифодаланган саволни бермоқда. У ҳали висолга етганда меҳнатнинг энг чексизи ва энг оғири бошланишини ва ҳасрат поёнсиз бир нуқтага чиқишини билмайди. Одамлар борки, висол ишқнинг энг сўнгги нуқтаси, самараси ва ҳосиласи — бош мақсади деб тушунадилар. Уларнинг назарида висолга муяссар бўлиш билан ишқ якунланади. Ёки якун босқичига киради. У ёғига «проза» бошланади.\nЛекин етай деганда етиб бўлмайдиган ишқ —Мажнун, Фарҳод, Вертерлар ишқи ҳам мавжуд.\nЕтганда сақлаб бўлмайдиган ишқ — Баҳром Гўрлар ишқи — бу бошқа. Унинг висолида ҳамиша аччиқ, аламли айрилиқлар ётади. Булар инсониятнинг Худога яқинлиги ва яна ҳам тўғрироғи, Худо зуҳуроти эканлигининг бизга маълум қилинган бир сирли белгисидир.\nЮқоридаги тушунчаларимизга қайтайлик. Муҳаббат фани деб айтаяпмиз. Муҳаббатнинг илми десак, муҳаббатнинг санъати десак, муҳаббатнинг нафосати десак, муҳаббатнинг маҳорати десак, балки яхшийди. Муҳаббат ўзимизнинг қадим ўзбекчада севгига тўғри келади. Лекин нозик бир фарқи бор. Муҳаббат ҳабибликни билдиради. У икки одам ўртасида ҳосил бўлади, икки одам ўртасида яшайди — бу икки одам миниб бораётган битта улов ёки сертўфон уммондаги битта қайиқ. Муҳаббатда бир-бирини англаш бўлади: буни биз юксак маънода ҳабиблик, дўстлик деймиз. Муҳаббат бир томонлама бўлмайди. Лекин мана севги, яхши кўриш эса тамомила бир томонлама бўлиш эҳтимолидан узоқ эмас. Севги ва яхши кўриш бир томонлама, яъни жавобсиз бўлиши мумкин. Унинг ожизлиги, аянчлилиги шунда. Лекин муҳаббат ҳабибликда ва доимо икки томонлама, яъни англанган ҳодисадир.\nЭнди «фан»нинг замирига қарайлик. «Фан» араб луғатларида «санъат», «нафосат», «нафислик» ва қолаверса, «ҳунар» деб тушунтирилади ва араблар ҳеч қачон «фан» деганда «илм»ни тушунмайдилар. Биз тушунган «фан»ни улар «илм» сўзи ва унинг ҳосилалари билан ифодалайдилар. Бизда қачон «фан» илм бўлиб кетди? Кейинги маданий замонларда жадидлик уйғонганда ва ҳаракат қудратини касб этганда, «илм-фан» деган қўшалоқ, жуфтланган тушунча қўллана бошланди. Бу тушунчани илк бора қўллаганлар жуда тўғри қўллаганлар ва тўғри тасаввурда бўлганлар. Ўзбек тилини янги тушунча билан тўлдирганлар ва бойитганлар. «Илм-фан» деганда улар илмлар ва санъатларни назарда тутганлар. Лекин кейин-кейин тилимизнинг стихиясига кенг киргач илк тўғри маъно унутилди ва «илм-фан» энди «илм-илм» ёки «фан-фан» деган маънода қўлланилиб кетди.\nНавоийда «фан» сўзи анча кенг маъноларни қамраб олади. Ҳатто айрим ўринларда Навоий «фан» сўзига янги бир маъно йўналиши ҳам бағишлайди:\nҲақ ваҳмидин улки йиғламоқ фан қилғай\nБу ерда «фан» сўзи «одат» маъносида қўлланмоқда. Навоийнинг машҳур:\nҚаро кўзум, келу мардумлиғ эмди фан қилғил\nмисраидаги «фан» ҳам сўзнинг кутилмаган, гўзал «жадидий» маъносида ишлатилган. Академик Алийбег Рустамий ҳам буни «одат қилиш», «ҳунарга айлантириш», «одамийлик касб этиш» маъноларида қўлланганлигини қайд қилиб ўтади.\nЭнди биз муҳаббат фани деганда муҳаббатнинг санъатлари, моҳирликлари, нафосатлари, ҳунарлари, одатларини тушунамиз. Уч ҳарфдан иборат сўз тафаккур тараққиёти давомида шунчалар ажойиб маъноларни англатиш, ифодалаш қудратини касб этди. Бизнинг кунларимиздан 2 минг 50 йил илгари ёзилган Рим шоири Публий Овидий Назоннинг «Севиш фани» деган гўзал асари жаҳонга машҳур ва барча вақтларда севиб ўқилган. Овидий асарини аслиятда «арс аматория» деб атаган. Арс — лотинчада санъат, аматорий — севги. Бу асар Исо Масиҳо таваллудидан бир йил илгари дунёга келган. Бу китоб севиш санъатининг бутун ошублари, фитналари, ғамзалари, фасоналари, доғулиликлари, гўзал ҳунарлари ҳақида ҳикоя қилади. Рус тилига бу асар «Наука любить» деб ўгирилган. ХХ асрнинг буюк файласуфларидан бири Эрих Фромм «Севиш санъати» деб аталган фалсафий теран тадқиқот яратган. У муҳаббатнинг ранг-баранглиги ва инсоний, ижтимоий, эстетик моҳиятларини ҳозирги замон илмлари эришган тараққиёт нуқтаи назаридан туриб тадқиқ қилади. Муҳаббатга инсоннинг буюк бир қадрияти сифатида қарайди. Рус тилига Фроммнинг асари «Искусство любить» деб таржима қилинган.\nШулардан келиб чиқиб, ўзбек тилимизга «муҳаббат фани» деган тушунчани киритсак, мабодо у тилнинг истеъмол стихиясида ўзлашиб борса, ифода ва тасвирий бойлигимиз ортади,эҳтимол.\nЕр юзида ҳозиргача қанча одам ўтган бўлса, барининг ўз муҳаббати бўлган, муҳаббат, севги, яхши кўришни ўз қалбига доир тушунган ва амал қилган. Бир миллиард, ўн миллиард, юз миллиард муҳаббат, севги, яхши кўриш амалиёти ҳақида сўз юритиш мумкин. Шунчалар алвон ва ранго-ранг бу ҳиссиёт соҳаси.\nФромм ўша асарида «Муҳаббат амалиёти эътиқод амалиётини талаб қилади», деб ёзади. Дарҳақиқат, эътиқод даражасидаги муҳаббат энг олий муҳаббатдир. Қадим шоирларимиз Ҳаким Ота, Аҳмад Яссавий, Юсуф Хос Ҳожиб, тошбитикларимиздаги, Алп Эр Тўнгамиз тирик достонидаги буюкдан буюк ўланларда, Навоийгача ва унинг барча издошларида, Лутфий, Атоий, Машраб, Ҳувайдо, Сарёмий, Муқимийларда худди ана шундай амалиёти эътиқод даражасига кўтарилган ишқ-муҳаббат ҳақида ёзилганлигини кўрамиз. Ҳаким Ота «ҳақ зикрини ҳузур билан айтмиш керак», деганида ва унинг барча гўзал сатрларида эътиқод ва муҳаббатнинг мислсиз чаманлари очилиб ётганини кўрамиз. «Ҳузур билан айтиш» бу том маънода муҳаббат билан айтишдир ва шундагина, фақат шундагина ҳақ билан бирлик туғилади. Ҳақ билан бирлик туғилгандагина одам ўзини, ҳаётдаги ўрнини, вазифасини, инсонлик бурчини англаб, тушуниб етади. Англаб етиб, ҳаракат қилиш имкониятини топади. Ҳаким Ота яна айтади: «Ишқ очар ич кўзингни…». «Ич кўзи» ҳақидаги буюк тушунчанинг дунёга келаётганига эътибор беринг. «Ич кўзи» ҳақидаги тушунчани жуда замонавий жадидона тушунча — ҳатто модернистик, сюрреалистик тушунча деб билардик. Лекин бизнинг энг шимолий нуқта ва минтақадаги пири муршид, валий мужтабойимиз бу ҳақда узоқ XII асрдаёқ ўйлаган ва уни ишқнинг истилоҳлари ва шартлари доирасига киритган экан. Ич кўзининг очилиши инсон учун, ҳа, унинг ўзи учун тенгсиз гўзал самарага эга кашфиётдир. Ич кўзининг очилиши машаққатларда топиладиган кашфиётларнинг натижасидир. Қарангким, фикр гулзорлари булбулларининг ишини: Сулаймон Боқирғоний — жанобимиз Ҳаким Ота билан Европа фалсафасининг оталаридан бири Эрих Фромм муҳаббат ва унинг моҳияти борасида бир фикрга келиб, бир нуқтадан чиқиб турибдилар. Битта кичкинагина фарқ — Фромм ўз фикрини Ҳаким Отадан саккиз аср кейин кашф қилди. Эзгуликнинг кечи йўқ деб шунга айтилса керак. Фромм яна: «Инсоният муҳаббатсиз бир кун ҳам яшолмас эди», деб айтади. Бу дегани муҳаббат одамзодга илгаридан худди сув, ҳаво, ўт, нур, ризқ-рўз, бошпана ва муомала каби яшаш ва яшашни давом эттиришнинг биринчи заруратлари ҳамда шартларидандир. У инсонга Худони таниш ва дунёни билиш каби муҳим. Европа фалсафасидан ўз замонидаёқ саккиз юз — минг йилга ўзиб кетган ва ҳали ҳануз ўзишда давом этаётган Абу Ҳомид Ғаззолий муҳаббатнинг билиш билан чамбарчас боғлиқлигини кашф этган эди. У инсон табиатидаги тўрт сифатга эътиборни қаратган эди: баҳойим — ҳайвоний хислатлар; сабуъий — ваҳший хислатлар; шайтоний — шаккоклик хислатлари; рубубий — олий хислатлар. Очкўзлик ва жаҳолат бу — баҳойим; ғазаб, ҳақорат, қотиллик, исрофгарчилик бу — сабуъий; доғулилик, маккорлик, сотқинлик, мунофиқлик, ғирромлик, васвасага солиш бу — шайтоний; кибр, шуҳрат, мақтанчоқлик, маддоҳлик бу — рубубий. Шулар ҳақида сўзларкан, Ғаззолий муҳаббатнинг фани нималигини очади ва ёзади: «Муҳаббат фақат билишнинг натижаси бўлиши мумкин, чунки инсон фақат ўзи билган нарсанигина севади. Муҳаббат интилувчининг хусусияти…» (Ғаззолий. «Иҳё…»). Ғаззолий инсон муҳаббатини шу тариқа билиш ҳодисаси билан боғлайди. Билиш эса маърифатдир. Бундан мантиқан шундай хулосага келишимиз мумкинки, муҳаббатда фан, илм, санъат, ҳунар, кашф қандай куч-қудратга эга бўлса, маърифат ҳам шундай куч-қудратга эгадир. Ва янги бир тушунчани юқоридаги тушунчалар қаторига қўшиб қўямиз: муҳаббат маърифати. Бу маърифат устодлар ижоди дунёсида етакчи йўналишга эгадир.\nИнсон ўзи ёқтирган нарсани севади. Ёқтириш жуда кучли бўлса, муҳаббатга айланади.\nОдам ўзини севмай туриб ўзгани севолмайди. Ўзини севиш орқали одам бошқаларни севишга муяссар бўлади. Ўзини севмаса, бошқаларни ҳам севолмайди.\nОдам табиатан очиқ дунёда яшаб, курашиб, тажрибалар орттириб ҳаётий зарур хулосалар чиқарган. У доим ўлим ва бахтсизликлардан қочишни, ўзини сақлаш — муҳофаза қилишни истайди. У муҳаббатнинг лаззат, азоб, фароғатлари боис ўлим ва бахтсизликларни енгиб боради. Ҳаёт муҳаббати бу аввало уни давом эттириш муҳаббатидир. Одамнинг оиласи, бола-чақаси, мол-мулклари, яқинлари, дўстларини севишида ҳеч қандай ғайритабиийлик йўқ. Чунки булар ҳаётнинг давом этиши ва маърифат поғоналари сари кўтарилиб бориши учун зарур. Одам учун буларсиз ҳаёт ҳеч қачон тўлиқ ва бут бўлолмайди. Одам ўз-ўзини насл орқали сақлаш ва давом эттиришни истайди. Ўғил-қиз, набиралари ва улар тимсолида келажак узоқ наслларини севади. Одам туғилган элини ундан севги талаб қилмай туриб севади. Одам ота-онасини улардан севги-муҳаббат кутмай, тама қилмай, севади. Одам фарзандларидан ҳеч нарса талаб қилмай уларни севади. Тамасиз, манфаатсиз муҳаббат унинг олий кўринишларидан ҳисобланади.\nЛекин муҳаббат табиатан ҳиссиётлар меваси ва ҳодисаси ва доимо юрак, кўнгил мулкининг ўта турфа зиддиятлари, қарама-қаршиликларини ҳам майдонга келтириб, юзага чиқариб туради. Кўнгил мулкида, юракда Ғаззолий таърифлаган ҳиссиётлар хусусиятлари доим талаш, тортишиш, жанг, мужодала ҳолатида. Бизнинг азал ғаризаларимиз (инстинктларимиз) қадимгилар айтган нафси аммора (ҳайвонийлик), нафси лаввома (инсонийлик, одамийлик), нафси мутмайинна (илоҳий майинлик, юмшоқлик) мудом курашда. Шу курашларнинг натижаси сифатида муҳаббатда аҳду паймонлар, қасам ва қасамёдлар, қарор ва муқаррарликлар, қисмат ва толенинг қайта-қайта такрорланишлари юзага чиқади ва ҳукмга киради.\nГарчи Овидий муҳаббат қувончлари қисқа, дейди. Муҳаббатга ўргатиб бўлмас. «Оҳу итларга ўзини тутишни ўргатармикин? Қушлар қушчига ўзларини қандай тутишни кўрсатармикин?» — дейди.\nҲар кимнинг ўз муҳаббати бор. Муҳаббат одамга бамисли туғишган каби. Муҳаббат одамга туғма каби.\nМен дутор бирлан туғишган кўҳна бир девонаман,\nЎз туғишгоним билан бир ўтда доим ёнаман.\nДутор деганда улуғ шоир бу ерда муҳаббатнинг чолғуси — унинг худди лира каби тимсолини назарда тутади. Муҳаббатнинг одамга бамисоли кўҳна сўз — илк бора пайдо бўлган Сўз, Калима, Логос сингари туғма, туғишган эканлигини шундай гўзал ифода этади. Бундай гўзал ифодаларни бугунги шеъриятимизда, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов ва бошқа шоирлар ижодида ҳам кузатиш мумкин.\nМуҳаббат инсоннинг энг қудратли ва одамнинг руҳоний, жисмоний дунёларини ҳар томонлама ва бутунлай қамраб, чулғаб олгувчи, ўзига бўйсиндургувчи ҳиссиёт. Кўҳна адиблар ва уларгина эмас, ҳозирги қаламкашлар ҳам севги, яхши кўришни мастлик, қуллик, мубталолик, девоналик сингари тушунчалар — ҳолатлардан ажратмай тасвирлайдилар, минг бир турфа таърифлар, тавсифлар келтирадилар. Музика, фалсафа, поэзия дунёга келишини муҳаббат орқали изоҳлайдилар.\nҲиссиётларимиз бизни ҳамиша қайгадир, нимагадир, кимгадир йўллайди. Бизни йўллаб, ҳаракатга ундаб тургувчи нарса бу — ҳиссиётлардир. У катта «МЕН» ва катта «СЕН»нинг ҳам йўлловчиси. Шахсимиз мағиз-маъносини, ички ва ташқи оламларимизни ташкил қилиб туради. Уюштиради. Фароғат ёхуд залолатга етаклайди. Ва бунда муҳаббат ва нафрат, ғазаб ва севинч, жаҳл ва жалолат доим ёнма-ён ва доим бири иккинчисига айланиб туради. Улар катта АҚЛни доим инкор қилади ва яна доим у билан яқиндан ҳамкорликда, муросаи мадорада бўлади. Уларнинг фақат биттасини ажратиб олиб тушунтириб бўлмайди. Тушунтириш тўлиқ бўлмайди. Уларни доим бир-бирига чоғлаб тушунтириш ва англаш тўғрироқ бўлади. Бунда диалектика ҳаммадан ҳам кўпроқ намоён бўлади ва ўз табиатини ҳар томонлама ошкор қилади. Шуниси ҳам борки, инсон ҳиссиётларининг биронта ҳам осони, осон тушунтириб бўладигани йўқ.\nЎз тарихининг тамомила кутилмаган бобларини очароқ XXI аср кирди. Эндиликда муҳаббат, севги, яхши кўришни ким қандай англайди, ким қандай тушунтиради, ким қай тарз риоя қилади унинг фанига, санъатига, ҳунарварликларига, одатлари, равишлари, истиғноларига? Янги замоналарда умуман буларга жой ажратилармикин, улар одамлар қалбидан янги жой топармикин? Бугун қандай муҳаббат ҳукмда?\nСевиш, яхши кўриш, муҳаббат одамнинг ўзидан, ўз-ўзидан баландроқ, юксакроқ кўтарилиши ёки баландроқ кўтарилишга интилишидир. Муҳаббат мастлик ва парвоз. Яхши кўрган киши қушдай енгил бўлиб қолади. Унинг бизга ҳар дамда ҳаёт бахш этиб турган шу гўзал ҳавочалик оғирлиги йўқ. Одам муҳаббат қошида безанишни, чиройли бўлишни хоҳлайди. Бу ҳиссиёт туфайли унда қодирлик, ҳаракатга ундовчи куч-қудрат ҳосил бўлади.\nМуҳаббатнинг диалектикаси: қасамлар, чексиз-интиҳосиз таърифлар, лутфлар ва назокатлар… доимги ғўрлик ва балоғат орасидаги ҳаракат ва ҳаракатсизликлар.\nЮрагимни тарс ёрган лаззатсан, лаззат\nОнгимдаги абадий оғриқсан, севги.\n(Иқбол Мирзо. «Севги»)\nШу пайтгача муҳаббат, тўғрироғи, севгининг лаззатлари ва оғриқлари фақат кўнгил мулкидагина рўй беради, деб таърифланарди. Мана, янги замонанинг тасаввурида у энди онгга ҳам кўчяпти ва ундан вақтинча эмас, мангу ўрин эгаллаяпти. Севгининг тили муболағаларни хуш кўради, муболағалар бу гўзал ҳиссиётнинг ўз стихияси. Лекин ХХI аср ақлиёт ҳукмрон бўлаётган аср, у муболағаларни ўз арсеналида қолдирармикин? Чайқов ва ҳисоб-китоб, чексиз ҳисоб-китоб биринчи даражали аҳамият касб этмасмикин? Севги юракни, кўнгилнинг бепоён дунёларини тарк этиб фақат АҚЛ ва ОНГда ўрнашиб олмасмикин? Шоир айтмоқчи, унинг мангу оғриқлари энди фақат онг қаватларида кечмасмикин?\nМомо Ҳаво тўймаган ҳавосан, ҳарир\nОдам Ато сўймаган жонлиқсан, севги\nЧўкаётиб тутганим хассан мен учун —\nСевгилимдан минг карра ортиқсан, севги…\nШоир бу ерда севги «англами» ҳақида сўзлайди. Бу англамлар ҳам мутлақ, айни чоқда мутлақ бўлмаган, аксинча муаллақ севги ҳақиқатлари. Навоий тасвирлаган фироқ тоғининг ғубори — севги туғиладиган коинот ғубори билан замонамиз шоири айтаётган ҳаво, ҳарирлик, чанг ўртасида ошнолик, яқинлик кўринади, бу коинот чанги бир ердан олинган, зуваласи бир ерда пишган.\nЭй дўст, ҳеч ким эмассан\nхаёлим билан мастман\nжим суриб ўтсам дейман\n(Иқбол МИРЗО. «Қадрдон»)\nСевги ўз қувончлари, мастоналикларини алқаган каби ўз қайғулари, айрилиқлари, азобларини ҳам алқайди. Севги унинг эгасига мудом қайғу қадар ширин. Шунинг учун у севги.\nҲайдагандим дилимдан мунгни\nЮрак қурғур шивирлаб деди:\nКўзларини севардинг уни\nКиприклари чиройли эди…\nМунгни суюкли кўнгилдан қувишга қанчалар уринманг, у кетмайди. Унинг ҳайдалишида мангу қолиш бор.\nМуҳаббат, севги, яхши кўриш мудом ғўрлик ва балоғат орасида яшайди, дедик. Одам муҳаббатда, бу гўзал ҳиссиётларда ўз бурчини англамаса, бу — ғўрлик бўлади. Одам нимага бораётганлиги ва бу хатти-ҳаракатларидан нималар ҳосил бўлажагини билмаса, бу — ғўрлик бўлади. Юҳанно ёзиб қолдирган «Хушхабар» «Азалда Каломуллоҳ бор эди», деган бениҳоя сирли муқаддас сўзлар билан бошланади. Бу юнонча Логос. Унинг замирида илоҳий куч ва мантиқ мавжуд. «Каломуллоҳ Худо наздида эди Каломуллоҳ Худо эди Азалданоқ у Худода эди» ва сўнг бироз ўтгач: «Дунё у орқали бор бўлган эди», дейилади. Бу чексиз фикр, теранликка заррача шак келтирмаган ҳолда Азалда Муҳаббат ҳам бор эди ва Муҳаббатсиз Калом — Логос вужудга келмасди, десак, борлиқнинг яратилишидаги куч-қудрат ва мўъжиза равшанроқ, тушунарлироқ бўлади. Борлиқ, мавжудлик ҳали вужудга айланмаганда ҳам, муҳаббат коинот чексизликларида эди. Фақат у сўнг ҳамма нарса вужудга келадиган зарра эди.\n— Дода, — деди бир кун олти яшар набирамиз овози қамиш найдан чиқаётгандек қалтираб.\n— Мен сизни яхши кўраман. Сизга мерседес олиб бераман…\nМен бир пас сўз тополмай турдим. Ана, сизга сабий муҳаббат! Ва ана сизга муҳаббат тўлиқлиги учун гаров бўладиган севги тортиғи.\n— Мен ҳам сизни яхши кўраман, — деб олти яшар ошиқни маҳкам қучиб қўйдим.\nМуҳаббат қайси замонларда бўлмасин, тиниқ булғанмаган булоқ эканлигига яна бир карра амин бўлдим. Бу ёзувларга шундан кейин ўтирдим. Замоналар оша ғўрлик ва балоғат орасидаги муҳаббатнинг «ғариб кимиёлари» ҳеч қачон тугамайди.\n«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2004 йил 49-сонидан олинди.\n← Аввалги Аввалги Абдулҳаким Шаръий Жўзжоний. Нақшбандия тариқати назариётчиси\nКейинги → Кейинги: Матназар Абдулҳаким. Зоҳирий фақр, ботиний қудрат


Июль ойида қимматлаган асосий ноозиқ-овқат маҳсулотлар маълум бўлди\nДавлат статистика қўмитаси берган маълумотларга кўра, июль ойида ноозиқ-овқат маҳсулотлари нархлари 1,7 %га қимматлашган. Бу ўз навбатида умумий истеъмол нархлари индексининг (ИНИ) 0,6 фоиз даражасида ошишига олиб келган.\nНоозиқ-овқат маҳсулотлари нархининг ўсишига Автомобиллар учун ёқилғи ҳамда маиший кўмир нархининг ўсиши салбий таъсир қилган. Кўмир нархининг қимматлашиши йиғма ИНИ ошишига 0,5 фоиз даражасида ёки умумий ноозиқ-овқат маҳсулотлари нархларининг қимматлашишига 83,3 фоиз таъсир ўтказган.\nТаъсир даражаси бўйича иккинчи ўринни автомобилларга газ тўлдириш шаҳобчалари орқали сотилувчи ёқилғи, яъни, пропан маҳсулоти эгаллаган. Ой давомида унинг нархи ўртача 19,3 фоизга кўтарилган.\nНархлар қимматлашишининг асосий сабабларидан бири, мазкур маҳсулотга нисбатан шаклланаётган биржа нархлари ҳамда ёқилғи-мойлаш материаллари бозорида юзага келаётган ҳолатлар пропан нархининг сезиларли даражада қимматлашишига ўз таъсирини ўтказган.\nЖорий йилнинг III чораги давомида инфляция даражасини жиловлаш бўйича олиб борилаётган ишлар натижасида ғишт маҳсулотларининг чакана нархи ўртача 5 фоизга арзонлашган. Цемент нархлари эса аксинча, июль ойида ҳам аввалги ойлардаги каби ўсишда давом этмоқда (ой давомида ўртача 2,2 фоиз)\nКиритилди: 15:18 11.08.2018. Ўқилди: 433 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nПрезидент ТВ орқали давлат раҳбарини мадҳ қилувчи клип...


28 май 2022, Тошкент вақти: 14:58\nПрезидент мактабларига 2019 йилда асос солинган.\nФарғона шаҳридаги Президент мактабига топширган ўқувчиларнинг ота-оналари 22 август куни ўтган қабул имтиҳонлари натижалари бекор қилинишини талаб қилишмоқда.\nОта-оналарнинг иддао қилишича, икки кун давом этган тест синовларида ўқувчиларга ёшларига мос бўлмаган тоифадаги тест саволлари берилган. Улар синов жараёнида кўзбўямачиликлар бўлганини айтишмоқда.\nМаҳаллий блогерлар имтиҳоннинг иккинчи кунида ўқувчиларга жавоблари олдиндан белгиланган саволлар китоби берилгани ҳақида ёзди.\nПрезидент таълим муассасалари агентлиги масъули ушбу ҳолат бўйича суриштирув олиб борилаётганини маълум қилди.\n21-22 август кунлари бутун мамлакат бўйлаб Президент мактабларига кириш имтиҳонларининг 2-босқичи ўтказилиб, ўқувчилар инглиз тили ва мантиқий фикрлаш фанларидан имтиҳон топширишди.\nФарғоналик ота-оналар вилоятда ўтган Президент мактабига кириш имтиҳонлари пайти кўзмўямачиликлар бўлганига норозилик билдирмоқда.\n“Ўғлим учун Фарғонадаги Президент мактабининг 6-синфида ўқиш учун ҳужжат топширганмиз. 21 август куни Фарғона давлат университети стадионида 2-босқич имтиҳонлари ўтди. Ўғлим имтиҳондан жуда хафа бўлиб чиқди. Сабабини сўрасам, инглиз тилидан жуда қийин саволлар тушганини айтди. Кейин шу ердаги ота-оналар билан гаплашсам, улар ҳам шу гапни айтишди. Кейин билсак, болаларга нотўғри тест беришган. Кичкина синфларга катта синфларга мўлжалланган тестни бериб, катта синфларга кичкина болаларнинг тестини беришган. Буни атайлабдан қилишган. Чунки пул берганларнинг болаларини имтиҳондан ўтказиш керак-ку!”,-дейди исми очиқланмаслигини сўраган фарғоналик йигит 23 август куни Озодлик билан суҳбатда.\nҚоидага кўра, Президент мактабларида инглиз тили бўйича имтиҳондаги саволлар даражаси уч тоифага ажратилган:\n5-6-синфларга A даражали;\n7-8-синфларга B даражали;\n9-10-синфларга C даражали;\nФарғоналик ўқитувчи ва блогер Исроил Тиллабоев Facebook саҳифасида ёзишича, 21 август куни Фарғона давлат университети стадионидаги қабул имтиҳонларида 1-сменада 5-6-синфлар ва 2-сменада 9-10-синфларга бир хил - B тоифадаги тестлар тарқатилган.\n5-6-синфлар ўзидан катта синфлар учун мўлжалланган тестни ечишга мажбур бўлишган.\n9-10-синфлар эса ўзидан кичик синфлар учун мўлжалланган тестларни ечишган.\nШунингдек, Тиллабоевга кўра, Фарғонадаги имтиҳоннинг иккинчи кунида ўқувчиларга жавоблари олдиндан белгиланган саволлар китоби берилган.\n“22 август куни 7-8-синфларга топширувчи ўқувчиларга ундан ҳам расво ишлар қилишди: аввал қоидага кўра инглиз тилидан тест бериш керак эди, булар кутилмаганда режани ўзгартиришди, биринчи мантиқий, танқидий масалаларни беришди, у тугагач 20 дақиқа танаффус берилиши белгиланган эди, негадир танаффус, бугунги иссиқда 45 дақиқага чўзилади, болалар иссиқда қолиб кетади ва уларга стадионга кириб келган Кобалт машинасидан инглиз тилидан тест беришади. Биласизми, қандай тест, кеча иккинчи сменада берилган худди ўша B тоифа тестлар берилади. Энг шармандали ҳолат шуки, болалар тест саволномани очишса, жавоблар қаламда белгиланган ва ўчирилиб-ўчирилмаган жавобларни кўради”, дея ёзди блогер Исроил Тиллабоев.\nФарғонадаги ҳолатдан сўнг кўпчилик имтиҳон натижаларини бекор қилиш талаблари билан чиқди.\nЖумладан, фарғоналик журналист ва блогер Шарифа Мурод ҳам мутасаддилар олдига шу саволни қўйди.\n"Барча вилоятлардаги 2-босқич имтиҳонлари натижаларини бекор қилиш керак ва ишончли бўлиши учун қайта имтиҳон ташкил қилиш керак ҳамда муҳрланган имтиҳон ва титул варақаларини ота-оналар иштирокида очиб тарқатиш лозим", дея ёзди Фейсбук фойдаланувчиларидан бири.\nПрезидент таълим муассасалари агентлигининг 23 август куни туш пайти Озодлик боғланган масъули Фарғонадаги имтиҳон пайти содир бўлган воқеадан хабардорлигини айтиб, бу борада кун якунида расмий баёнот эълон қилинишини айтди.\nKun.uz нашри Сирдарё вилоятида ҳам Президент мактабига қабул имтиҳонининг 2-босқичида Фарғонадаги каби ҳолат юз бергани ҳақида ёзди.\nПрезидент мактабларига кириш имтиҳонларининг 1-босқичи 26-28 июль кунлари ўтказилиб, унда 105мингдан зиёд ўқувчи математика фанидан тест топширган.\nПрезидент таълим муассасалари агентлиги масъулига кўра, Президент мактабларига имтиҳон жараёнларини ташкил қилишда Cambridge Assessment International Education ташкилоти билан ҳамкорлик қилинаётганини айтди.\n1-босқич натижалари 7 август куни Cambridge Assessment International Education ташкилоти вебсайтига жойлаштирилган ва 32112 нафар бола 2-бочқичга ўтган.\nПрезидент мактаблари Шавкат Мирзиёевнинг 2019 йил 20 февралдаги махсус қарорига кўра ташкил этилган.\nУшбу мактабларда иқтидорли ёшларни ўқитиш тизимини яратиш ҳамда келгусида уларда раҳбарлик ва етакчилик кўникмаларини шакллантириш режалангани айтилди.\n2019 йилда Тошкент шаҳрида илк мактаби ташкил этилди. Кейинчалик Наманган, Нукус ва Хивада ҳам Президент мактаблари фаолияти йўлга қўйилди.\n2021 йилда мамлакатнинг барча ҳудудида миллионлаб сўм сарфланиб, Президент мактаблари учун махсус бинолар қурилиб, ишга туширилди.\nЎтган ой Мирзиёев Президент мактаблари битирувчиларига алоҳида имтиёз берди - эндиликда ушбу мактабларни битирган ёшлар тест синовларисиз ва имтиҳонларсиз давлат олийгоҳларига қўшимча грант асосида ўқишга қабул қилинади.\nШунингдек, ушбу мактабларни битириб, Ўзбекистондаги хорижий ёки нодавлат олийгоҳларига ўқишга кирганларга эса тўлов-контракт суммасини қоплаш учун субсидия тўланади.\nУшбу хабардан сўнг фарзандларини Президент мактабларида ўқитишни истовчи ота-оналар сони кескин кўпайди.\nТармоқларда бу жараёнга коррупция аралашаётгани айтилиб, танқид қилинди.\nВазиятдан хабардор блогерлардан бирининг Озодлик билан суҳбатда иддао қилишича, Президент мактабларига боласини жойлаштириш учун ота-оналарнинг "5 минг доллардан 10 минг долларгача пора бериш ҳолатлари" ҳам бўлмоқда:\n“Президент мактабларига қабул бошланган пайти кўплаб ота-оналардан бизга мурожаатлар бўлди. Улар мактабга боласини жойлаштириш учун пора талаб қилишганини айтишди. Пора миқдори вилоятига қараб, ҳар-хил. Масалан, Тошкентда энг қиммати, Нукусда эса арзонроқ”.\nРасмий маълумотга кўра, Президент мактаблари сони ҳозирда 14та бўлиб, 2021-2022 ўқув йилида Президент мактабларига 1632 нафар ўқувчи қабул қилинади.\nУшбу мактабларга умумтаълим муассасаларининг 4-синфини битирган ўқувчилар қабул қилинади.\nПрезидент мактаблари интернат сифатида фаолият кўрсатади яъни, ўқувчилар 5 кун давомида мактаб ҳудудида (кампусда) яшаб, ўқишади. Дам олиш кунлари ота-оналар фарзандларини уйга олиб кетишлари мумкин.\nПрезидент мактабларида ўқув жараёни “STEAM - таълим“ дастури (Science — табиий фанлар, Technology — технологиялар, Engineering — техник ижодкорлик, Art — санъат, Mathematics — математика) бўйича олиб борилади.\nАйни пайтда Президент таълим муассасалари агентлиги масъули Фарғонадаги вазият бўйича мутасаддилар иштирокида YouTube тармоғида онлайн учрашув ташкил қилинганини хабар қилди.\nУчрашувда Фарғонадаги вазият бўйича суриштирув ишлари олиб борилаётгани айтилади.


НОГИРОНЛИГИ БОР ИНСОНЛАРНИНГ ҲУҚУҚЛАРИ ҚАЧОН ҲИМОЯ ҚИЛИНАДИ? — Nargis.uz\nБМТнинг Ўзбекистондаги Доимий вакили Хелена Фрейзернинг таъкидлашича, бугунги кунда дунёда 7 млрддан ошиқроқ аҳолининг 7 дан биттаси у ёки бу ногиронликка эга бўлиб, шулардан бири болалардир. Афсуски, ногиронликка эга инсонлар, хусусан болалар кўпроқ тазъйиққа учрайди, шу сабабли улар ҳимояга муҳтождир. Давлат статистика қумитасининг маълумотларига кўра, Ўзбекистонда 16 ёшгача бўлган 84900 нафар бола ногиронлиги бўлган инсонлар рўйхатига киритилган. 14636 нафар бола ақлий ва жисмоний нуқсонлари бўлган болалар учун махсус мактаб-интернатларда ўз оилалари ва жамиятдан узоқда яшайди. Махсус муассасаларда яшовчи барча болаларнинг таҳминан 90% да ногиронлик мавжуд. Уларга нисбатан бағрикенг бўлиш, ногиронлиги мавжуд инсонларнинг жамиятнинг фаол аъзосига айланишида албатта оммавий ахборот воситаларининг роли катта. Аммо афсуски, бугунги республика ОАВда ногиронлиги бор инсонларнинг ҳаёти ва фаолияти фақатгина 1 июнь –Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни ва 3 декабрь-Халқаро ногиронлар кунида ёритилади, холос. Бошқа пайтлари афсус ушбу мавзу унутилади. Мавжуд журналистик материалларда ҳам ногиронлиги бор инсонлар, айниқа болалар аянчли, ёрдамга муҳтож ҳолда тасвирланиб, уларнинг фикри деярли берилмайди.\n— Менинг 11 ёшли ўғлим Рустамжон Даун синдроми билан туғилди, дейди Шахноза Икрамова. – Ўғлимда ДНК хромосомалари оддий болаларга нисбатан битта кўплиги, яъни 46 та эмас, балки 47 бўлганлиги сабабли у ноодатий эканлигини билиб, шокка тушдим. Афсуски Ўзбекистонда мендай ота-оналарга бундай болаларни қандай тарбиялаш керак, уларни қандай овқатлантириш, қандай ўқитиш кераклиги тўғрисида умуман “йўл харитаси” йўқ. Даун синдроми мавжуд болаларни бежиз Қуёш болалари дейишмайди. Чунки улар доимо одамга кулиб боқишади. Улар жуда ҳам меҳрибон, қалблари муҳаббатга тўла. Аммо жамиятимиздаги мавжуд стериотиплар, ногиронлиги бор инсонларга угай, салбий кўз билан қараш натижасида, аксарият ҳолатда бундай болаларни на боғчага, на мактабга олишади. Хаттоки тўғруқхонада шифокорлар бундай болалар дунёга келгач, онани тинчлантириб, у билан мунтазам шуғулланилса, у oддий бoлaлaр қилaдигaн ишлaрнинг кўпчилигини ўзлaштиришгa қoдирлигини тушунтиришнинг ўрнига, ундан ҳозирнинг ўзида воз кечиб қўя қолинг, барибир 10-15 йил яшайди, дейишади. Ваҳоланки, Даун синдроми мавжуд инсонлар уларни ақлий ва жисмоний жиҳатдан ривожлантирилса 50 ёшдан ошиши мумкин. Ўғлим 10 ёшидалигида унга ногиронлик нафақасини расмийлаштирдим. Бунга 6 ой вақтим кетди, афсуски бу жарён жуда ҳам қийин ва кўп вақтни олгани учун кўпчилик қўл силтаб қўя қолади. Яна бир муаммо, жамиятимиздаги инсонларнинг ОАВда мазкур синдром ҳақида маълумотга эга бўлмаганликлари натижасида у хоҳ оддий инсон, хоҳ олим бўлсин салбий муносабатда бўлишидир. Яқинда эрталаб ўғлим билан кетаётганимизда, қўшнимни қизчаси билан учратдик. Ўғлим қизча билан саломлашмоқчи бўлганида, у онасининг орқасига яширинди. Чунки оилада қўшни болаларни ўғлим билан қўрқитишар экан.\nРеспубликамизда ногиронлиги бор инсонларнинг ижтимоий ҳимояси 1991 йил 18 ноябрда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасида ногиронларнинг ижтимоий ҳимояси тўғрисида”ги қонуни асосида бошқарилади. 2008 йилда мазкур Қонун янги таҳрирда қабул қилинди. Бундан ташқари Ўзбекистон Республикасининг биринчи Президенти Ислом Каримовнинг ташаббуси билан ногиронларни доимий равишда ижтимоий муҳофаза қилиш ва қўллаб-қувватлашга қаратилган 70 дан ортиқ меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинган эди. Аммо шунга қарамай ҳануз ногиронларнинг ҳуқуқлари етарли даражада ҳимоя қилинаётгани йўқ.\nНаталья Плотникова, Тошкент вилояти Қибрай тумани “Опа- сингиллар” ногиронлиги бор аёлларни қўллаб –қувватлаш жамиятининг раҳбари, 1- гуруҳ ногирони.\n-Жамиятимиз 2000 йилда ташкил топиб, унинг ғояси ногиронлиги бор аёллар томонидан берилган эди. Жамиятимизнинг 600 та аъзоси бор. 18 йил давомида биз бевосита ногиронлиги бор аёлларнинг ҳуқуқий онгини ўстириш, уларнинг жамиятда ўз ўрнига эга бўлишига ёрдам бериш билан шуғуланиб келдик. Нега келдик, деяётганим айни пайтда ташкилотимизнинг манзили, хонаси йуқ. 2005 йилда Қибрайнинг марказидаги бинодан хона ажратилган эди, аммо бинонинг сотилиши оқибатида мана бир йилдирки бизнинг муқим турар жойимиз йўқ. Бир неча маротаба вилоят ҳокими, ҳукумат портали ва бошқа мутасадди ташкилотларга мурожаат қилсак-да, ҳануз мазкур муаммо ҳал қилинмади. Айни пайтда ташкилотнинг на маблағи, на манзили бор. Бугунги кунда ногиронлиги бор инсонларнинг оддий инсонлар сингари яшашлари учун бир қанча тўсиқлар мавжуд. Аъзоларимиздан энг кўп эшитаётган шикоятларимиз Тиббий-меҳнат эксперт комиссияларида ногиронлик хусусидаги гуруҳни олиш учун жараённинг ўта қийинлиги, ҳамда комиссия аъзоларининг аксарият ҳолатларда ногиронлардан пора талаб қилишлари, жойлардаги хокимият вакилларининг бизга угай кўз билан қарашларидир.\nБугунги кунда республика бўйича 78 та нодавлат нотижорат ташкилотлари Республика ногиронлар жамиятининг юртимиз бўйлаб 158 та филиали мавжуд. Аммо бу нодавлат ташкилотларнинг аҳволи қандай? Уларни бугун қанда муаммолар қийнамоқда?\nОйбек Исаков, Республика ногиронлар жамияти раисининг ўринбосари:\n-2018 йил 5 январда Халқ депутатлари Тошкент вилояти кенгашининг навбатдан ташқари сессиясида Президент Шавкат Мирзиёев ўз нутқида ногиронларнинг муаммолари шу пайтгача эътибордан четда қолиб келаёганлигини таъкидлаб, ногиронларнинг муаммоларига эътибор қаратилишига вақт етганлигини айтган эди. Бугунги кунда асосий муаммоларимиздан бири бу БМТнинг “Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенция” сини ратификация қилишдир. Ўзбекистон мазкур халқаро ҳужжатга 2009 йилда қўшилган эди. Аммо ратификция қилиш ҳамон чўзилмоқда. Чунки Конвенцияга қўшилиш фақатгина унинг тамойилларини тан олиш, ратификация қилиш эса Конвенция моддаларини республикада тадбиқ қилишни англатади.\nАгарда Ўзбекистон БМТнинг “Ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенция”ни ратификация қилса қуйидаги муаммолар ҳал қилинади:\nНогиронлиги бўлган шахсларга давлат томонидан кўрсатилаётган хизматлар тизими халқаро андозаларга тенглаштирилади. Чунки миллий тизимда ногиронликни белгилаш қоидалари халқаро тизимдагига нисбатан кескин фарқ қилади ва анча мураккаб.\nКонвенцияни ратификация қилган ҳар бир 4 йилда аъзо-давлат ҳисобот беради. Ўзбекистонда ногиронлиги бор инсонларни қўллаб -қувватлашга қаратилган қабул қилинган қонун ва меъёрий ҳужжатларнинг қандай ишлаши халқаро миқёсда назоратга олинади ва миллий қонунчилик ишлай бошлайди. 1991 йилда “Ногиронларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш тўғрисида” гиЎзР қонуни қабул қилинган эди. Аммо орадан 27 йил ўтган бўлсада бу қонун тўлиқ ишламаяпти.\nНогиронлар ташкилотларининг мавқеъи ошади. Чунки халқаро миқёсда ногиронлар ташкилотлари ҳукумат билан баробар муқобил ҳисобот беради. Уларнинг ҳисоботи бўлмаса, бу йўналишдаги ҳукумат ҳисоботи қабул қилинмайди ва кўрилмайди.\nЎзбекистоннинг халқаро миқёсдаги обрўси ошади. Президентимиз ўз чиқишларида бир неча маротаба мамлакатнинг халқаро миқёсдаги рейтингини ошириш керак, деган эди. Ҳар қандай ривожланган жамиятнинг рейтинги эса, хусусан, ногиронлиги бор шахсларга бўлган эътибор билан ҳам белгиланади.\nНогиронлиги бўлган инсонларнинг яшаш даражаси, уларга қилиб берилаётган имкониятлар кенгаяди.\nАбдураҳмонов Фарҳод, 1 гуруҳ ногирони:\n-Бугунги кунда қабул қилинган “Ўзбекистон Республиксида ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш тўғрисида” ги қонуни фақатгина давлатнинг мажбуриятлари тўғрисида бўлиб, ногиронлар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилмаган. Масалан, қайси соҳани олманг, у ерда ногиронларни ҳаёти ва фаолиятини яхшилаш борасида деярли иш қилинмаган. Оилавий поликлиникларнинг фақатгина кириш жойларида пандуслар мавжуд. Аммо нигоронлиги бор инсон ўз аравачасида фақатгина биринчи қаватда жойлашган рўйҳатдан ўтиш хонасигача бора олади, холос. Қолган барча мутахассислар 2 ёки 3 қаватда жойлашган, уларга чиқишга эса имкон йўқ. Транспорт, суд, ички ишларнику-я айтмаса ҳам бўлаверади. Пандус йўқлигидан ташқари, ҳуқуқбузарлик содир этилган ногиронлиги мавжуд шахсларга уларнинг эҳтиёжларига қараб, масалан, эшитиш ва гапиришда муаммоси бор инсонларга сурдотаржимон, кўзи ожизларга брайл услубида ёзилган айбнома ёки суд ҳукуми тақдим этилмайди. Буни ногиронларнинг ўзлари амалга ошириши лозим.Чунки тергов жараёнида ақатгина бир тилдан бошқа тилга таржима қилиш назарда тутилиб, ногиронлиги бор шахсларнинг бу борадаги эҳтиёжи инобатга олинмаган. Битта сурдотаржимоннинг бир соатлик хизмат ҳақи эса бугунги кунда 40 АҚШ доллари атрофида туради. Айтингчи, у бу пулни қаердан олади? Яқинда, жамиятимиз аъзоларидан бири, ногиронлиги бор инсон, суд чақирувига бора олмаганлиги сабабли судья уни кўрмасдан, жисмоний ҳолатини қайд этмасдан, оз муддатли қамоқ жазосини ўташга ҳукм чиқарган. Аммо қамоқхоналарда ҳам ногиронлиги бор инсонларга шароит йўқлиги сабабли, уни умумий камерага қамаб, қўлтиқтаёқларини олиб қўйишган ва шу орқали оддий ҳаракатланишини ҳам чеклашган.\nМазкур муаммоларнинг замирида ногиронлиги мавжуд инсонларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган қонунчиликнинг мукаммал эмаслиги, мавжудлари ҳам ишламаслиги билан бирга ОАВ орқали ногиронлиги мавжуд инсонлар образининг нотўғри талқин қилиниши ҳам ётади. Мазкур муаммолар 2018 йил 16 февраль куни UNICEF халқаро болалар ташкилотининг Ўзбекистондаги вколатхонаси томонидан ўтказилган “Ногиронлиги бўлган шахслар, хусусан болалар масалаларини оммавий ахборот воситалари (ОАВ) томонидан ёритишнинг сифат даражасини ошириш” га бағишланган ОАВ вакиллари иштирокидаги учрашувда яна бир маротаба кўтарилди.\n— Ногиронлиги бор инсонларни тамғалашга қарши курашда, шунингдек уларнинг жамият ҳаётига тўлиқ қўшилиши ва фаол иштирокини таъминлашда ОАВ муҳим ўрин тутади. Журналистлар турли масалалар бўйича тўғри муносабатларни шакллантириш, жамоатчиликка маълумот етказиш ва ногиронлар, айниқса болалар ҳақида салбий тасаввурларга қарши туришда муҳим роль ўйнайди — деди ЮНИСЕФнинг Ўзбекистондаги вакили Саша Грауманн. — Ногиронлиги бўлган шахслар, хусусан, болаларга тааллуқли бўлган масалаларни ростмана ва этик жиҳатдан тўғри этказиб беришда ОАВнинг иштирокини ошириш барча даражалардаги қарор қабул қилувчиларнинг ва жамоатчиликкнинг эътиборини мазкур масалаларга қаратиши, уларга ногиронлиги бўлган инсонлар фақатгина хайрия объектлари эмас, балки ҳуқуқ эгалари эканликларини етказиши мумкин.\nАввалгиси: ХИТОЙДА ОИЛАВИЙ МУНОСАБАТЛАР


Ёлғон сўзлаш - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Мақолалар Ёлғон сўзлаш\nРасулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ёлғон сўзлашдан қайтардилар. Ёлғон сўз айтиш – Аллоҳга туҳмат қилишдир. Ёлғон имон билан ёнма-ён юради. Чунки киши “шундай бўлди”, деса-ю, аслида ундай бўлмаган бўлса, демак, у “Аллоҳ таоло бу ишни жорий қилди” деб даъво қилган бўлади. Зеро, Усиз ҳеч нарса содир бўлмайди. Агар “содир бўлди” деса-ю, аммо Аллоҳ таоло буни жорий қилмаган бўлса, Аллоҳга ёлғон тўқиган бўлади. Агар бўлиб ўтган нарсага “содир бўлмади” деса, Аллоҳ жорий қилиб қўйган нарсани инкор қилган бўлади. Аллоҳ айтади: “Ёлғон сўзларни фақат Аллоҳ оятларига имон келтирмайдиганларгина тўқийдилар” (Наҳл, 105).\nАгар ёлғон гапиришга рухсат берилганда эди, бирор хабар келиб қолса, кўнгил ишонч-хотиржамлик туймас эди. Яъни, сўзловчи гапираверар, қалб эса унинг гапидан қониқиш ҳосил қилмас эди. Чунки гаплар ростми ёки ёлғон – билинмасди. Чунончи, ёлғон ҳаром қилиниб, тўғри сўз юзага чиққанда, кўнгилларда одамларнинг гапларига ишонч ва қониқиш пайдо бўлади. Ёлғони фош бўлган одамнинг шармандаси чиқади, пардасига путур етади, юзи қаро, ўзи мазаммат бўлади. Ёлғондан эҳтиёткор бўлиш лозим, қалблар эса хабар берувчиларнинг (тўғри) хабарларига ишонч ҳосил қилиши керак.\nЭрдўғон: Бундан бир аср аввалги ҳодисалар ҳақида сиёсатчилар эмас, тарихчилар гапириши керак


Бухоро ғаллакорлари Ўзбекистонда биринчи бўлиб давлатга дон сотиш шартнома режасини бажарди - Халқ сўзи\nБухоро ғаллакорлари Ўзбекистонда биринчи бўлиб давлатга дон сотиш шартнома режасини бажарди\n11:04 23 Июнь 2018 Жамият\nБухоро вилояти ғаллакорлари Ўзбекистонда биринчи бўлиб давлатга дон сотиш шартнома режасини бажарди. Бу ҳақда ЎзА хабар бермоқда.\nҚайд қилинишича, ўртача ҳосилдорлик 60 центнерни ташкил этди. Буғдой майдонлари ўтган йилга қараганда бир мунча қисқарган бўлса-да, ялпи хирмон салмоқли бўлди.\nЎтган йил кузда вилоят ғаллакорлари 63,1 минг гектар ерда маҳаллий иқлим ва тупроқ шароитига мос «Краснодар – 99», «Васса», «Гром» каби эртапишар ва серҳосил навли уруғларни оби-тобида экиб, ундириб олди. Экинлар замонавий технологиялар асосида парвариш қилиниши самарасида кутилган ҳосил етиштирилди.\nБу йил ўтган мавсумдагидан анча қисқа, яъни ўн етти кунда шартнома режаси бажарилди. Бунда Вобкент, Пешку, Ромитан, Жондор, Қоровулбозор каби туманларнинг ҳиссаси катта бўлди. Ўриб олинган 24 минг 530 гектардан зиёд майдонда ўртача ҳосилдорлик 60 центнерни ташкил этди. Пешку туманидаги «Фаттоев», Жондор туманидаги «Бўстон Назар», Ромитан туманидаги «Муҳсин», Вобкент туманидаги «Малик Шариф Шукур», Шофиркон туманидаги «Шерали Қодир» фермер хўжаликларида бу кўрсаткич 68-93 центнерга етди.


БОШ ҚОМУСИМИЗ — ФУҚАРОЛАР УЧУН МУСТАҲКАМ ҲИМОЯ — Исломобод\nСиз шуердасиз Бош саҳифа → БОШ ҚОМУСИМИЗ — ФУҚАРОЛАР УЧУН МУСТАҲКАМ ҲИМОЯ\nМаълумки, 8 декабрь Конститутция куни бўлиб, шу кун байрам сифатида нишонланади. Бу йил Конститутциямиз кабул килинган куннинг 28 йиллигини нишонламоқдамиз. Конститутциямиз дин ва виждон эркинлигини махсус моддалар билан кафолатлаган. Жумладан, Конститутциямизнинг 31-моддасида «хамма учун виждон эркинлиги кафолатланади, ҳар бир инсон хохлаган динига эътиқод қилиш ёки ҳеч қандай динга эътиқод қилмаслик ҳуқуқига эга. Диний қарашларни мажбуран сингдиришга йўл қуйилмайди»-деб қайд қилиб қўйилган. Бу эса, мамлакатимизда яшаётган турли миллат вакилларининг ўз дин ва эътиқодига мувофиқ барча диний маросимлари, ибодатлари ва тадбирларини бемалол адо этиш имкониятини беради. Ўзбекистон Республикаси Конститутциясида халқимиз руҳига мос келадиган имон эътиқод, адлу-инсоф , диёнат, меҳр оқибат ор-номус, иффат ва ҳаё каби энг эзгу фазилатлар мужассамидир. Айнан шуниси билан барча мумин-мусулмонларга фуқаро сифатида унга тўлиқ риоя қилиш ва уни ҳурмат қилиш лозим бўлади.\nАзизлар, барча юртдошларимизга Бош Комусимизнинг 28 йиллик байрами муборак бўлсин. Аллоҳ таоло юртимизни бундан ҳам обод қилиб, халқимизнинг моддий ва маънавий бойлигини бундан-да зиёда бўлиб бормоқлигини муяссар айласин! Омин.


iPhone X услубидаги классика: ромсиз iPhone SE’нинг фото ва видеоси чиқди! - Terabayt.Uz\niPhone X услубидаги классика: ромсиз iPhone SE’нинг фото ва видеоси чиқди!\nCURVED студиясининг дизайнерлар жамоаси iPhone SE смартфони ромсиз талқинининг фоторендерлари ҳамда реклама видеосини тайёрлади. Гап-сўзларга қараганда, мазкур версиядаги смартфон 2018 йили ишлаб чиқарилади, деб ёзади Gagadget нашри.\nМазкур рендерларда экрани 4,7 дюймли OLED-iPhone’ни ромларидан буткул маҳрум қилиб, уни компаниянинг янги флагмани – iPhone X услубига келтиришган. Тағин, гаджетга қўшалоқ объективли камера, шунингдек, Face ID функцияси учун True Depth туридаги олд камера жойлашган.\nХуллас, девайсни янгича талқинда тақдим этилган классика, дейиш мумкин. Мана, ўзингиз томоша қилиб, завқ олинг:\nАппарат қисми қанақа?\nҚурилманинг «юраги» – Apple A10 процессори, тезкор хотираси эса 2 гигабайтлик бўлади. Асосий камераси ҳар бири 12 мегапикселли иккита фотомодулдан иборат, олд камера эса 5 мегапикселли.\niPhone SE’нинг янгиланган талқини келаси йилнинг биринчи чорагида чиқиши кутилаётир. Аммо Apple уни бунақа ромсиз қилиши қийин, бу – шунчаки дизайнерларнинг тахминлари асосида ишланган рендерлардир. Уларнинг тўлиқ тўпламидан баҳра олиш учун мана бу манзилга ўтишингиз мумкин.\nЛекин купертинолик гигантдан буни кутса ҳам бўлади: рақобатчиларидан устун келиш учун у ромсизлик трендини энди ишлаб чиқариладиган ва янгиланган моделларига ҳам татбиқ этавериши мумкин. Буни биргаликда кузатиш учун биздан узоқлашманг.\n#Apple iPhone SE #iphone X #смартфонлар #хабарлар #янги технологиялар


ЎзА - Устознинг айтганини қил, қолганини ўзинг биласан\n02.01.2018 10:03 Чоп этиш версияси\nШароф Рашидовнинг шахсий врачи «Время» ахборот дастурининг Ўзбекистондаги мухбири билан Тошкент метросининг Ҳамид Олимжон бекатида учрашганида Шароф аканинг оиласи тушиб қолган аҳвол ҳақида унга нима деди? Бу ҳақда билишни истасангиз журналист Ирисмат Абдухолиқовнинг ЎзА сайтида бугун берилаётган “Шароф Рашидов. Ҳақиқат ва ривоят” асаридан олинган лавҳани ўқиб, билиб олишингиз мумкин.\nШу ўринда Шароф акани «кўзбўямачи, порахўр, коррупциячи» деб айблаганлар учун бир мулоҳазани айтиб ўтишим шарт. Гап шундаки, у кишининг ўлимидан кейин 25 йил мобайнида ўзлари яшаган давлат уйидан ҳайдаб чиқарилган оиласи – турмуш ўртоғи Хурсанд опа билан ўғли Илҳомжон узоқ йиллар Тошкентдаги икки хонали давлат хонадонида сиқилиб яшашди.\n– Тинчликми, нега кайфиятингиз йўқроқ?\n– Ватанга, Украинага.\n– Тошкент-чи, Ўзбекистон-чи? Шундай қадрдон бўлиб қолган жойни ташлаб-а?\n– Мана буларни, – деб неварасига имо қилди, – уларнинг келажагини ўйлаяпман.\n– Ие, бу ёғи нима бўлади?\n– Билмадим, бу гапни сизга айтсамми-айтмасамми, – деб бироз сукут сақлади-да, гапида давом этди: – Ўтган куни олдимга Шароф Рашидовнинг ўғли Илҳом келди. У уйимни сотиб олмоқчи бўляпти. Пулини бўлиб-бўлиб бермоқчи.\n– Ие, у квартирани нима қилади?\nБу саволимга кекса шифокор елкасини қисиб қўйди, холос. Шунда унга Шароф аканинг 75 йиллигини нишонлаш арафасида юбилей маросимини ўтказиш бўйича Вазирлар Маҳкамасида бўлиб ўтган йиғилиш тафсилотларини сўзлаб бердим. Мажлисда Оқил ака Салимов: «Худога шукр, мана шундай кунларга ҳам етиб келдик. Ҳукумат Шароф аканинг юбилейини ўтказиш билан у кишининг ноҳақ қораланган номини покламоқда. Ҳамма қилинадиган тадбирлар жуда савобли. Лекин Шароф аканинг оиласи – турмуш ўртоғи Хурсанд опа билан ўғли Илҳомжон шу кунга қадар икки хоналик тор давлат квартирасида қийналиб яшамоқда. Герман Лопатин номидаги кўчадаги беш қаватли уйда Шароф аканинг 25 йил яшаган квартираси бор. Вафотидан кейин шу квартира оиласидан олиб қўйилган эди. У уйнинг деворига Шароф Рашидовнинг хотирасига бағишлаб мармар тахта ҳам ўрнатилган. Юбилей тадбирлари ўтиши арафасида ана шу уй оиласига қайтариб берилса, Шароф аканинг руҳи шод бўлган бўлар эди» деган таклифни билдирди. Бу таклифни барча қўллаб-қувватлади. Лекин кимдир: «Ахир, бу уй бошқа одам томонидан хусусийлаштириб олинган-ку», – деди. Шунда яна биров: «Унинг эгасига битта коттеж қуриб берилса, «жон-жон» деб алмашишга рози бўлади. Чунки у ерда Шароф аканинг излари бор, ҳукумат қарори билан ўрнатилган мемориал мармар тахтаси турибди», – деди. Залдагилар бир овоздан «Уй оиласига қайтариб берилсин» деган фикрни билдиришди.\n– Ахир, масала ҳал бўлган эди-ку, – дедим куюниб.\nУ киши мийиғида майин кулди-да:\n– Айтганларингизнинг ҳаммаси қоғоздаги қуруқ гаплар, – деб хўрсиниб қўйди. – Мана, неча йил ўтяпти, Илҳом ҳамон онаси билан икки хоналик давлат уйда қийналиб яшаяпти. Квартирани идорамга офис қилиб оламан деяпти. Лекин уй масаласида анча қийналиб қолган...\nМен узоқ вақт Шароф аканинг шахсий шифокори гапларининг таъсири остида юрдим. Ахир, Шароф ака порахўр бўлса, унинг данғиллама участкалари, тонна-тонна олтин-бриллиантлари, миллион-миллион миқдордаги маблағлари бўлиши керак эди-ку!.. Хотини ва бола-чақасига каттароқ кулба ҳам қолдириб кетмаган экан-ку! Укаси Асил Рашидов ҳам ҳанузгача 1966 йилги зилзиладан кейин қурилган кўп қаватли уйдаги хонадонида туради.\nИккинчи жаҳон урушининг қатнашчиси бўлган, чорак аср Ўзбекистонга раҳбарлик қилган Шароф Рашидовнинг 25 – 30 йил яшаган уй-жойи олиб қўйилганига нима дейсиз?! Вафотидан кейин унинг оиласига битта уйни давлатнинг ўзи бериши керак эмасмиди?!\nШароф аканинг шахси ҳақида гап кетганда яна бир кичик лавҳани ёдга олмоқчи эдим. Бир куни мени марказқўмга чақиришди. Идорага киришга рухсатнома ёздириб олиш учун бино олдига келганимда рухсатнома хонаси олдида озғингина, буғдойранг, хатти-ҳаракатидан камтарлиги сезилиб турган бир қиз ҳам турган экан. Мен уни танидим – Шароф аканинг Сайёра исмли қизи эди. У мени танимаслиги сабабли саломлашмадик. Сайёра Шарофовна рухсатнома ёзиладиган ойнабанд хонадан негадир паришонхотирроқ бўлиб чиқди. Сезишимча, «отангиз ишда йўқ» деб рухсатнома ёзиб беришмаган. Шу пайт бино олдига ҳукумат машиналари етиб келди. Кутиб турганлар олдига бир милиция ходими югуриб келиб: «Бу ерда турманглар, ичкарига киринглар. Бинога Шароф Рашидов келяпти», – деб бизни бинонинг ичкарисига киришга мажбур қилди.\nМени ҳайрон қолдирган нарса шу бўлдики, Сайёра опа шундан кейин ҳам ҳеч қандай эътироз билдиргани йўқ. Милиция кўрсатмасига итоаткорона бўйсуниб, индамай рухсатнома хонасида кутиб ўтирди. Ҳолбуки: «Мен фалончининг қизи бўламан. Менга бундай муомала қилманглар», – деб айтса ҳам бўлар эди-ку.\nМашиналар бино ҳовлисига кириб кетгач, бироздан сўнг ходимлар у кишига рухсатномани беришди. Бу уйда ўрнатилган тартиб-қоида ва тарбия маҳсули эди.\nОрадан кўп йиллар ўтди. Сайёра опа Москвада ўқишини битириб, номзодлик диссертациясини ёқлаб келди. Аввал Ўзбекистон Фанлар академиясининг Кимё полимерлари физикаси институтида оддий илмий ходим, кейин бўлим мудири, кейин докторлик диссертацисини ёқлаб, катта илмий ходим, сўнгра институт директори лавозимида ишлади. Отаси қазо қилгандан 7 йил кейин, 2000 йили Ўзбекистон Фанлар академиясининг академиги бўлди.\nМен СССР Телерадиоқўмитасининг Ўзбекистондаги марказий мухбирлар пунктининг мудири лавозимида ишлаётган вақтимда ишхонамга менинг номимга расмий хат келди. Унда қуйидаги сўзлар ёзилган эди:\n«Муҳтарам Ирисмат Абдумаликович!\n«Электроника ва ускуналар учун органик матераллар» мавзуидаги халқаро коференция ташкилий қўмитаси Сизга илм-фаннинг мазкур истиқболли соҳасида хорижий ва совет, шу жумладан, ўзбекистонлик олимларнинг илмий изланишларига бағишланган конференция ишини телевидениеда ёритганингиз учун миннатдорчилик билдиради. Ушбу репортажнинг «Интервидение» канали орқали ҳам намойиш этилгани совет олимлари фаолиятини тарғиб этиши баробарида илм-фаннинг тараққиёти ва самарадорлигини халқаро миқёсда мустаҳкамлашга ҳисса қўшади.\nТашкилий қўмита раиси ўринбосари, Фанлар академияси Кимё полимерлари физикаси институти директори\nҲаётда кўрган ва эшитганларимни таҳлил қилиш жараёнида таққослаш учун Светлана Иосифовна Аллилуева ва Галина Леонидовна Брежнева ва бошқалар ҳақида ёзилган таърифу тавсифларни бирма-бир хаёлимдан ўтказдим. Улар бир тарафу муҳим мавзу бўйича халқаро миқёсда Ўзбекистонда ташкил этилаётган илмий анжуманларни телевидениеда ёритган оддий журналистга ҳурмат билан хат орқали миннатдорчилик билдирган, Ўзбекистон раҳбарининг қизи, таниқли олима, ҳамкасбларининг юксак баҳосига сазовор бўлиб, илмдаги энг юксак - академик унвони берилган Сайёра Шарафова бир тараф. Ваҳолонки, бу масалага умуман эътибор бермаслиги ёхуд ёрдамчилари орқали қўнғироқ қилиб қўйса бўлар эди. Оддий бир мухбирга бундай ҳурмат-иззат кўрсатиш оила тарбияси натижасидир. Халқимиз бекорга «Ҳурмат қилсанг ҳурмат топасан» демаган. Ота ва фарзандлар ҳаммани шундай ҳурмат қилди, ўз навбатида, ўзлари ҳам халқ орасида шундай ҳурматга лойиқ бўлишди.\nЯна бир нарса мени ўйга толдиради. Нега Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитасининг Биринчи котиби, КПСС Марказий Қўмитаси Сиёсий бюроси аъзолигига номзод бўла туриб Шароф ака жонажон укаси, таниқли адабиётшунос олим, филология фанлари номзоди, машҳур Чингиз Айтматов асарларининг моҳир таржимони, Тошкент педагогика институтининг (ҳозирги университет) доценти, камтарин ва заҳматкаш инсон – Асил Рашидовга бирон-бир тузукроқ яхшилик қилгани йўқ. Шароф ака укасини жуда яхши кўрар, қаттиқ ҳурмат қилар эди. Ота-оналари ўтгандан кейин Асил ака анча йиллар акасининг уйида яшади, бирга туришди, ўқиди, ишлади. Кўпчилик қатори у ишга доимо оддий шаҳар жамоат транспортида қатнарди. (Мана, орадан 30 йилдан ортиқ вақт ўтди. Ўзбекистонда «Нексия», «Спарк», «Ласетти», «Кобальт», «Малибу», «Каптива» каби машиналар ишлаб чиқарилмоқда. Асил ака ҳамон машина сотиб олгани йўқ.) Асил Рашидовнинг филология соҳасидаги ноёб истеъдоди аллақачон эътироф этилган. У кишини олимлар Шароф Рашидовнинг укаси бўлгани учун эмас (бундай муносабатни у кишининг ўзи хушламайди), билими, қобилияти ва меҳнаткашлиги туфайли эъзозлашади. Рашидовнинг аниқроғи, Шароф Рашидовнинг туғишган укаси бўлса-да, бундан мутлақо фойдаланмагани, доимо ўзи устида қаттиқ ишлагани, ақли, тўплаган билими, илми, тажрибаси, ўз соҳасида жиддий ютуқларга эришгани учун кўпроқ ҳурмат қилишар эди. Шароф ака укасини бирон-бир институт ёки университетга ректор, Фанлар академиясининг мухбир аъзоси, академик бўлишига ёрдам бериши мумкин эди. Лекин у бу ишни қилмади. Асил аканинг ўзи ҳам буни хоҳламас эди. Бу оила фарзандларида катта лавозимдаги ота-она, ака-укадан инъом-эҳсон кутмай ўзи меҳнат қилиш, ўзи бирон-бир ютуққа эришиш, бошни мағрур кўтариб юриш одат эди.\nШароф ака бирор одамни масъулиятли ишга тайинлаётганида: «Бизни уялтирадиғон ишлар қилиб юрманг!» – деб насиҳат қилар эди. Бу ўгитни мен ҳам эшитганман.\nШароф ака нафақат фарзандлари, балки ака-ука, тоға-жиянлари, яқин қариндош-уруғларининг тарбиясига ҳам алоҳида эътибор берган. Ўғли Илҳом ака КГБда ишлар эди. Отаси оламдан ўтгандан сўнг Гдлян ва Ивановнинг одамлари унинг ҳам олдига келади. Шароф аканинг жамғарма дафтарчасида 4 минг рубльми - 40 минг рубльми маблағ борлиги маълум бўлади. Улар бу пулни давлатга топшириши кераклигини айтишади. Мард ва жасур Илҳом: «Бу ҳалол пуллар отамнинг менга қолдирган мероси. Улар отамнинг кечалари ишдан кейин мижжа қоқмай ёзган асарларининг қалам ҳақи, мен уларни сизга топширмайман», – дея бўйсунмайди. Қудратли Андропов ҳам, унинг Ўзбекистонга ташлаган малайлари ҳам Илҳом акага ҳеч нарса қила олмади. Лекин у ишдан кетишга мажбур бўлди. У отасининг хотирасини ҳамиша пок сақлашга ҳаракат қилди. Айрим Сиёсий бюро аъзоларининг фарзандларига ўхшаб отасининг лавозимидан фойдаланиб давлат хазинасини ўмаришга, турли сердаромад лавозимларни қўлга киритишга интилмади. Отаси таъқиб остига олинганда, ўлимидан кейин ноҳақ таҳқирланганда ҳам айримларнинг фарзандларига ўхшаб хорижга кетиб қолмади. Ота-онасини, она ватанини сотмади. Бошига тушган қисматга мардонавор чидаб, отаси жонини фидо айлаган Ўзбекистонга хизмат қилишда давом этди.\nҚизи Сайёра Рашидова – кимё фанлари доктори, таниқли олима қалбидаги барча гинаю кудуратларни енгди, туҳмат ва ҳақоратларга сабот билан чидади. Аввал илм билан шуғулланди, кейин халқ уни Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг депутатлигига сайлади. Депутатлар уни нуфузли ва масъулиятли лавозим – омбудсман этиб тайинлашди. Инсон ҳақ-ҳуқуқларини ҳимоя қилиш билан шуғулланадиган мазкур лавозимда Сайёра опа узоқ йиллар меҳнат қилди. Илмдаги энг юксак - академик унвонига сазовор бўлди. Бу Шароф Рашидовнинг тарбияси мевасидир.


Юртимизга от спортини ривожлантиришнинг французча модели олиб кирилади – Ўзбекистон миллий олимпия қўмитаси\nҲар бир спортнинг ўзига яраша жозибаси ва завқи бор. Ғарбда ҳеч бир спорт тури йўқки, миллионлаб мухлислар орттира олмаган. Исталган спорт турини олманг, уни томоша қилиш учун аренада минглаб, ойнаи жаҳон қаршисида эса миллионлаб томошабинлар жам бўлишади. Бундай даражага чиқиш учун узоқ йиллик тажрибалар асосида ишлаб чиқилган ривожланиш модели керак. Бугун Миллий Олимпия қўмитасига Франциянинг “WeKanCode” компаниясининг бош директори, “SUN Group Global” компанияси вице-президенти Амори ду Бурбон Парм ташриф буюрди. Франциялик ушбу меҳмон Европада от спортини оммалаштириш бўйича шуҳрат қозонган маркетологлардан бири ҳисобланади. Меҳмонни МОҚ Бош котиби Жасур Матчанов кутиб олди.\n10 Iyun, 2019|Янгиликлар|


Ўзбекистонни ҳаробалардан гулистонга олиб чиқамиз « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nЎзбекистонни ҳаробалардан гулистонга олиб чиқамиз\n18 May 2017 - 6:00\n(Суратда: Муҳаммад Солиҳ, “Milliyet” газетасига интервю бераётган пайт, Анқара, 1993)\nМухолифатда бўлган ҳар қандай сиёсий куч нафақат расмийларни танқид қилиши, балки келажакни қандай кўриши борасидаги ўз қарашларини, ўз мамлакати сиёсий ва иқтисодий муаммоларини ҳал этилишининг ўз вариантларини таклиф этиши лозим.\nАфсуски, ҳозирги Ўзбекистонда мухолифат етакчилари маҳаллий оммавий ахборот воситалари, радио, телевидение орқали ватандошларига мурожаат қилиш имкониятидан маҳрумлар: республикада раҳбарият сўз эркинлиги борасида кўп маротаба тантанали равишда эълон қилишига қарамай, жуда қаттиқ сиёсий цензура амал қилмоқда, мухолифат фаоллари эса хорижий мамлакатларга чиқиб яшашга мажбур. Улар ўзларининг веб-сайтлари орқали ҳам мазмунли баёнотларни кам бераяптилар.\nШунинг учун ҳам биз уларга Ўзбекистон ички ва ташқи сиёсатининг энг муҳим масалалари бўйича ўз позицияларини аниқлик киритишлари, уларга кўра, мамлакатда қандай қилиб яшаш, қандай ислоҳотларни ўтказиш ва қандай курс билан бориш кераклигини баён қила олишлари учун “Фарғона” ахборот агентлигининг мавжларини тақдим этишга қарор қилдик. Бугун биз “Эрк” партиясининг лидери Муҳаммад Солиҳ билан биринчи интервьюни тақдим этаяпмиз.\nФарғона: -Қачон ва қайси сабабларга кўра чет элга чиқиб кетдингиз? Ҳозирда қаерда яшяпсиз? Нима билан шуғулланасиз? Тирикчилик ниманинг ҳисобига ўтаяпти? Сиёсат билан шуғулланишга вақт топаяпсизми? Шуғулланётган эсангиз бу фаолият нимада уз ифодасини топаяпти?\nМуҳаммад Солиҳ: – Мен Ўзбекистон Олий Кенгашининг депутати эдим, ЭРК партиясининг фракциясини бошқарар эдим. 1991 йил декабрда мухолифатдан номзод сифатида Президентлик сайловларида қатнашдим ва сайловчиларнинг умум сонининг 12.7 фоиз овозини олдим. Сайловдан сўнгра мухолифатга қарши босим ве репрессия кучайди ва мен бунга норозилик сифатида 2 июль 1992 йилда Олий Кенгаш депутатлигидан истеъфо этдим.\nДекабрь ойига келиб мени «Миллий мажлис» тузганликда айбладилар, Ҳолбуки, бу ташкилотга ҳеч кандай алоқам йўк эди. Шунга қарамай, 1993 йил апрель ойида мени ҳибсга олишди ва ИИБ нинг машҳхур ертўласига ташладилар. Аммо кўп ўтмай, халқаро жамоатчиликнинг босими туфайли, ертўуладан чиқаришга мажбур бўлишди. Аммо менга шаҳардан чиқмаслик тўғрисида ҳужжатга қўл қўйдиришди.\nБир неча кун ўтиб, дўстларим ва партиядаги сафдошларим келиб, мендан ўлкани вақтинча тарк этишимни илтимос қилдилар. Уларнинг ёнида милиция подполковниги Олимжон Шаропов бор эди. Унинг айтишича, Каримов ҳокимияти каминага қарши суиқасд уюштиришга қарор берганди.\nМен Тошкентдан кетишни ҳеч истамадим, аммо дўстлар яна қайтиб келишди ва мени шаҳардан вақтинча кетишга кўндирдилар. Мен аввал Олмаотага, у ердан Бoкуга кетдим, у ерда Озарбойжон Президенти Абулфаз Элчибей билан учрашдим. Сўнгра Туркия Президенти Турғут Озал таклифи билан Туркияга кетдим. Шу тарзда менинг сургун ҳаётим бошланди.\nМуҳаммад Солиҳнинг 2013 йилда Истанбулда чоп этилган “Туркистон шуури” китобидан. (483-484-саҳифалар.)


Телефон аппарати сотувчисига суд ҳукми ўқилди\n10:02 / 18.02.2020\nФуқаро 16 дона IPHONE’ни Дубайдан Тошкентга олиб бориб, сотувдан тушган пулларни беришини ваъда қилган, бироқ уларни Дубайнинг ўзида сотиб юборган\n2019 йил 3 декабрь куни 35 ёшли А.К.нинг мурожаатида 2019 йил 19 июль куни 24 ёшли фуқаро Д.Т. унга БААнинг Дубай шаҳридан 16 дона IPHONE русумли телефон аппаратларини сотиб олиб беришни айтгани билдирилган, деб ёзмоқда Ўзбекистон Республикаси ИИВ ҳузуридаги Тергов департаменти.\nҚайд этилишича, Д.Т. ушбу телефон аппаратларини Тошкентга олиб бориб сотишини ҳамда сотувдан тушган пулларни А.К.нинг отаси К.К.га беришни ваъда қилганлиги учун А.К. Дубай шаҳридаги дўконлардан 16 дона IPHONE русумли телефон аппаратларини жами 163.740.238. сўмга сотиб олиб, Дубай халқаро аэропортида Д.Т.га берган.\nАммо, Д.Т. телефон аппаратларини қўлга киритганидан сўнг Ўзбекистонга учмасдан, уларни Дубай шаҳрида сотиб юбориб, сотувдан тушган пулларни ўзининг эҳтиёжларига ишлатиб юборганлиги сабабли Д.Т.га нисбатан қонуний чора кўриш сўралган.\nМазкур ҳолат юзасидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддаси 4-қисми “а” банди билан жиноят иши қўзғатилган ва Д.Т.га нисбатан айблов эълон қилиниб, “қамоққа олиш” тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган.\nТергов жараёнида Д.Т. томонидан етказилган моддий зарар тўлиқ қопланган ва унга нисбатан танланган эҳтиёт чораси “муносиб хулқ атворда бўлиш тўғрисидаги тилхат” эҳтиёт чорасига ўзгартирилган ҳамда жиноят иши айблов хулосаси билан суд муҳокамасига юборилган.\nЖиноят ишлари бўйича Сергели туман судининг 2020 йил 21 январь куни чиқарилган ҳукмига кўра, Т.Д. айбдор деб топилган ва ўзининг айбига иқрорлиги ҳамда моддий зарарни тўлиқ қоплаганлигини инобатга олиб, унга нисбатан 3 йил муддатга ахлоқ тузатиш ишлари жазоси тайинланган.\n11:05 / 16.06.2022\nЎзбекистонга 5 ойда 80 млн долларлик мобил телефонлар олиб келинди\n19:48 / 31.05.2022\nЭндиликда телефон сўзлашувлари терговчининг қарори билан дарҳол олиниши мумкин


Сузиш федерацияси раҳбари вақтинча ишдан четлатилди – Газета.uz\nAnvar Ilyosov (“Jahon” AA)\nФото: Anvar Ilyosov (“Jahon” AA)\nСузиш федерацияси раҳбари вақтинча ишдан четлатилди\nЎзбекистон сузиш федерацияси бош котиби Алишер Ғаниев вақтинча ишдан четлатилди. Аввалроқ, ўзбекистонлик сузувчилар ғирром йўл билан Олимпиадага чиқишга урунишгани ҳақида маълумотлар пайдо бўлган эди. МОҚ ва Спорт фахрийлари кенгаши ушбу ҳолат «спорт тамойилларига мос келмаслигини ва олимпизм қадриятларига мутлақо зид эканлигини» таъкидлади.\n19 июл 2021, 10:56 Спорт\nСузиш федерацияси бош котиби Алишер Ғаниев вақтинча ишдан четлатилди, дея хабар бермоқда Миллий олимпия қўмитаси ахборот хизмати.\nТуризм ва спорт вазирлигининг тақвим режасидан ўрин олган, Халқаро сузиш федерацияси (FINA) шафелигида ўтказилган сузиш бўйича лицензион Ўзбекистон очиқ чемпионатида юз берган вазият турли интернет нашрларида катта муҳокамаларга сабаб бўлмоқда. МОҚ ушбу ҳолат бўйича ўз позициясини билдирди.\nЎзбекистон сузиш федерациясининг хабар беришича, мусобақа якунланганидан кейин 21 апрель куни унда иштирок этган ҳиндистонлик спортчи Ликит Селвараш Према турнир давомида ноҳақликка йўл қўйилгани, маҳаллий спортчиларнинг вақтлари нотўғри кўрсатилгани ҳақидаги видеомурожаатини YouTube ижтимоий тармоғига жойлаган.\nҚўмитанинг қайд этишича, лицензион Ўзбекистон очиқ чемпионатларига МОҚ раҳбарияти доимий ташриф буюриб турган, тезкор штаб вакили Мирсардор Алимов ҳам мусобақани мунтазам кузатиб борган. Мусобақадан сўнг шу ернинг ўзида кичик йиғилиш ташкил этиб, тайёргарлик жараёнини янада кучайтириш, машғулотлар сифатини ошириш бўйича мутасаддиларга тегишли кўрсатмалар берилган.\nМОҚнинг таъкидлашича, турнир якунлангач, Сузиш федерацияси мусобақалар протоколини МОҚга тақдим қилган ва унда 5 нафар ўзбекистонлик атлетнинг Токио-2020 нормативини бажаргани кўрсатиб ўтилган. Тақдим этилган протоколларда белгиланган қоидаларнинг бузилиши, шу жумладан, кейинчалик ҳиндистонлик сузувчи томонидан қайд этилган воқеа ҳақида маълум қилинмаган. Шунингдек, бирор хорижий делегация томонидан, жумладан, Ҳиндистон жамоаси томонидан мазкур литсензион турнир бўйича шикоят тушмаганлиги айтилади.\n«Сузиш федерациясининг маълумотига кўра, FINA ушбу турнирларда қайд этилган натижаларни тан олмади. Ўзбекистон сузиш федерацияси бош котиби Алишер Ғаниевнинг сўзларига кўра, FINA бу бўйича Тошкентга расмий хат жўнатмаган. Бироқ Ўзбекистон сузиш федерацияси бир неча бор FINAга тақдим этилган маълумотларга аниқлик киритиш учун хабар йўллаган ва ҳатто бу масала бўйича Спорт арбитраж судига (CАS) мурожаат қилган. Якунда эса халқаро ташкилот йўллаган „Universal Place“ асосида фақатгина 2 нафар ўзбекистонлик — Хуршиджон Турсунов ва Наталя Критинина Токио-2020 ўйинларига йўлланма олишди», — дея қўшимча қилинади хабарда.\nМиллий Олимпия қўмитаси, шунингдек, Спорт фахрийлари кенгаши расмий равишда ушбу ҳолат ҳеч қандай спорт тамойилларига мос келмаслигини ва олимпизм қадриятларига мутлақо зид эканлигини маълум қилди.\nЮқоридаги вазиятни кўриб чиқиш, ўрганиш ҳамда унга ҳуқуқий баҳо бериш учун Туризм ва спорт вазирлиги, Миллий Олимпия қўмитаси, Спорт фахрийлари кенгаши ва Сузиш федерацияси мутахассисларидан иборат ишчи гуруҳ тузиш;\nМиллий Олимпия қўмитаси бошқа федерациялар ва спорт ташкилотларидан ҳам белгиланган қоидаларга қатъий риоя қилишни сўради.\nЎзбекистон сузиш бўйича натижалар сохталаштирилгани сабабли жанжал марказига тушиб қолди 19 июл 2021, 14:41


Хабарларга қараганда, куни кеча Россиянинг Оренбург вилоятида ўзбекистонлик уч фуқаро ҳибсга олинган.\n20 январ 2021, Тошкент вақти: 09:44\nБасира Ўзбекистон фуқароларини Россияда қўлга олишда Ўзбекистон миллий ҳавфсизлик хизмати ходимлари ҳам қатнашгани айтилмоқда.28 феврал куни Оренбург вилоятининг Бузулук шаҳрида икки нафар Ўзбекистон фуқароси, наманганлик Мухтор Боймирзаев ва сурхондарёлик Равшан Хакимов, шунингдек, Ўзбекистоннинг собиқ фуқароси, ҳозирда эса Россия фуқароси Бахтиёр Саломовлар ҳибсга олинди, деб хабар қилди инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси Бахром Хамроев(суратда).\n“Хакимов Равшанни ваххобийликда айблаб, унга нисбатан Ўзбекистон қидирув эълон қилган экан. Қолган икки кишининг умуман айби йўқ, улар қидирувда бўлмаган. Хакимов Равшан Оренбург шаҳрида бир йилдан буён рўйхатдан ўтиб яшаган. Наманганлик йигит Боймирзаев Мухтор Бузулук шаҳри Шевченко кўчаси, 84 уй 2- квартирада яшаган. Уни кундуз куни уй подъезди олдидан ушлаб кетиб, кечқурун соат 9 лар атрофида қўлига кишан солиб ўз уйига олиб келишади. Милиция ходимлари унинг хотинини ошхонага қамаб, “Кофирларни ўлдириш керак”, дейилган варақа ташлаган-да, кейин эр-хотинни ҳибсга олганлар. Қўшниларини чақириб, бу воқеани хужжатлаштирганлар. Менга айтишларича, бу операцияда Россия ва Ўзбекистон миллий хавфсизлик хизматлари ходимлари қатнашган”, - дейди инсон ҳуқуқлари химоячиси Бахром Хамроев.\nФедерал хавфсизлик хизмати Оренбург вилоят бошқармаси матбуот хизмати вакили ўзбекистонлик фуқаролар ҳибсга олинганлиги бўйича хеч кандай маълумот бера олмаслигини айтди.\nАйни пайтда Оренбург вилоятининг Бузулук шаҳрида ҳибсга олинган ўзбеклар ҳақида уларни танийдиган ўша ердаги ўзбекистонликлар мана бундай дейишди:\n“Ҳа, ростдан қўлга олишди. Уларни мен билар эдим. Шу ерда сомса сотиб тирикчилик қилиб юришарди. Ваҳҳобий бўлмаган менимча. Намозини ўқиб юрган”, - дейди Оренбургда ишлаётган ўзбекистонлик суҳбатдошимиз.\nЎша ерда ишлаётган яна бир ўзбекистонлик йигит мана буларни гапириб берди:\n“Билишимча, улар тадбиркорлик билан шугулланиб юришарди бу ерда. Қонунга хилоф иш қилаётган жойини кўрганимиз, билганимиз йўқ. Хар холда битта давлатдан келганимиз учун уларни танирдик. Мухторни танир эдим. У Россия фуқаролигини олиш учун хужжатларини топшириб, қонунни бузмай ишлаб юрувди. Улар Оренбургбозорларида, ошхоналарда анчадан бери ишлар эди. Бирор айби бўлса, ҳамма хужжатини бериб фуқаролик сўрамасдилар Россиядан. Менимча, англашилмовчилик бўлгандир. Давлатнинг ишларига аралашиш қийин-ку?!\nЛекин ҳамма хайрон бўлиб қолди, ўзидан ўзи буларнинг ҳақ-ҳуқуқлари поймол бўлаётгани, менимча, англашилмовчилик бўлса керак. Лекин уларни варақа ташлаб олиб кетганидан хабар топиб, хайрон қолдик", - дейди ўзбекистонлик йигит.\nБиз 28 февраль куни Оренбург вилоятида ҳибсга олинган 3 нафар ўзбек ҳақида маълумот олиш учун Оренбург вилоят ички ишлар бошқармасига , вилоят прокуратурасига ҳам сим қоқдик. Бироқ бу идоралар ҳам улар ҳақида маълумот бермади.\nИнсон ҳуқуқлари химоячилари ҳибсга олинган 3 нафар ўзбек Ўзбекистонга экстрадиция қилинишидан хавотир билдирмоқдалар. Мазкур воқеани “Мемориал” инсон ҳуқуқлари маркази ҳам кузатиб бораётгани маълум бўлди.


Евро-2016: Очилиш ўйини, Франция ва Руминия баҳси анонси » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nКомментариев: 0 Просмотров: 161 Дата: 10-06-2016, 10:55 Европа чемпионатининг илк учрашуви А гуруҳи вакиллари, турнир мезбони Франция ҳамда Шарқий Европа вакили Руминия терма жамоалари ўртасида кечади. Бу учрашув Париж яқинида, Сен-Дени ҳудудидаги "Стад де Франс" ўйингоҳида, Тошкент вақти билан 11 июнга ўтар кечаси соат 00:00да бошланади. Турнирнинг тантанали очилиш маросими 14 дақиқа давом этади. Бу ҳақда шоу ташкилотчиси, Filmmaster Events фирмаси менежери Андреа Франчизи маълум қилган. Маросимга 550 киши жалб этилган. Улардан 5 нафари профессионал актёрлар. Қолганлар эса Парижда истиқомат қилувчилардан таркиб топган волонтёрлар гуруҳи. Маросимдаги асосий юлдуз Дэвит Гетта бўлади. У швециялик қўшиқчи Зара Ларссон билан бирга Евро-2016 турнири мадҳиясини ижро этади. Франция термаси Руминиядан 8 баробар "қиммат"Франция терма жамоаси сафидаги 23 футболчининг умумий трансфер қиймати transfermarkt.de сайти маълумотига кўра, 454 млн долларни ташкил этади. Руминия футболчиларининг жами нархи эса - 55,95 млн доллар. Франция терма жамоаси нафақат ушбу қарама-қаршиликда, балки турнирда ҳам асосий фаворит саналади. Ҳолбуки, французлар турнир арафасида бир неча жиддий йўқотишларга учради: Рафаэль Варан ва Лассана Диарра жароҳат туфайли турнирдан четда қолди, Карим Бензема ва Матьё Вальбуэна эса маиший можаролар туфайли бош мураббий томонидан таркибга киритилмади. Французлар жамоаси мудофааси турнирдаги энг тажрибали "ҳимоя қўрғони" ҳисобланади. Ярим ҳимоя чизиғи эса буткул ёш футболчилардан таркиб топган. 2015-16 йилги мавсумда Антуан Гризманн, Поль Погба, Дмитри Пайе ва Нголо Канте ўз жамоаларида жуда ёрқин ўйинлар кўрсатишди. Уларнинг ҳар бири алоҳида эътибор қаратишга арзийди. Руминия терма жамоаси эса "сирли тойчоқ". Аввалги даврлардан фарқли ўлароқ ҳозирда Руминия терма жамоаси сафида Европанинг етакчи жамоаларида тўп сурадиган легионерлар деярли йўқ. 23 футболчидан 4 нафаригина хорижда ўйнайди. Руминияликлар жамоаси сардори, 35 ёшли Рэзван Рац Испаниянинг қуйи лигасига тушиб кетган жамоаси "Райо Вальекано" ҳимоячиси ҳисобланади. У терма жамоада 111 учрашув ўтказган. Статистика Руминия фойдасига эмасФранция ва Руминия терма жамоаларининг кейинги 5та ўзаро учрашувида дуранг қайд этилган, яна бир учрашувда французлар ғалаба қилган. "Стад де Франс" ўйингоҳида бу жамоалар фақат бир марта ўйнашган - 2009 йилнинг сентябрида бўлиб ўтган учрашувда томонлар 1:1 ҳисобини қайд этишган. Европа чемпионатида бу терма жамоалар 2 марта тўқнашган, 1996 йилги учрашувда французлар 1:0 ҳисобидаги ғалаба қозонган, 2008 йилги учрашувда ҳисоб очилмай қолган - 0:0. Қайд этиш керакки, 1996 йилги учрашувда ўйнаган француз Дидье Дешам ва румин Ангел Йорданеску айни вақтда ўз терма жамоаларида бош мураббий сифатида фаолият кўрсатмоқда. Бугунги учрашувни венгриялик Виктор Кошшаи бошқаради. А гуруҳида Франция ва Руминиядан ташқари, Швейцария ва Албания терма жамоалари ўрин олган. Бу жамоалар учрашуви шанба куни, Тошкент вақти билан соат 19:00да бошланади. - деб хабар бермоқда Stadion.uz нашри.


Ўзбекистондаги боғчалар ноябрь охиригача очилиши кутилмоқда — Sof.uz\nЎзбекистондаги боғчалар ноябрь охиригача очилиши кутилмоқда\n20.11 02:14 44 Ўзбекистон\nЎзбекистондаги мактабгача таълим ташкилотлари 2020 йил ноябрь ойининг охирига қадар очилади.\nҚайд этилишича, иш фаолиятини бошлаш ва болаларни қабул қилиш ҳуқуқи фақат СЭСдан рухсат олган мактабгача таълим ташкилотларига берилади. Лекин қурилиш ва реконструкция ишлари олиб борилаётган, ходимлари орасида коронавирус аниқланган боғчалар фаолияти тикланмайди.\nУнга кўра, Сирдарё вилоятида йил охирига қадар 20 та боғча ёпиқлигича қолади. Тошкент вилоятида 104 та боғча олиб борилаётган таъмирлаш ишлари сабабли очилмайди. 4 та мактабгача таълим ташкилоти яроқсиз ҳолатга келиб қолган, 2021 йилда улар инвестиция дастурига тавсия этилган. Олмалиқ ва Бекобод шаҳарларидаги 26 та мактабгача таълим ташкилотлари Олмалиқ кон-металлургия комбинати ва Бекобод шаҳридаги «Ўзметкомбинат» раҳбариятининг қарорига биноан ишламайди.\nТошкент шаҳрида жами 80 та мактабгача таълим ташкилоти таъмирланмоқда.\nЭслатиб ўтамиз, айни пайтда мамлакатда 5385 та давлат мактабгача таълим ташкилоти (89 фоиз) ишламоқда, уларда таҳсил олаётган болалар сони 691 271 нафарни ташкил этади.\nЭслатиб ўтамиз, Ўзбекистонда карантин талабларини қисқартириш мақсадида Республика махсус комиссиясининг қарори билан 2020 йил 5 сентябрдан мактабгача таълим ташкилотлари ва умумтаълим мактабларининг фаолиятига рухсат берилган, Мактабгача таълим вазирлиги 7 сентябрдан 14 сентябргача Тошкент ва Тошкент вилоятининг туманларида биттадан МТТнинг очилишини йўлга қўйилиши, 14 сентябрдан бошлаб ушбу жараён бутун республика бўйлаб босқичма-босқич ўтказилишини билдирган эди. МТТларнинг очилишида тарбияланувчилар ва ходимлар хавфсизлигини таъминлаш учун маълум чора-тадбирлар кўрилади.\nКеча, 23:30 1190\nКеча, 23:30 1190 Ўзбекистон\nКеча, 23:23 132 Ўзбекистон\nКеча, 20:03 512 Ўзбекистон


Овқатланиш ҳақида — У ким, бу нима — QOMUS.INFO\nQOMUS.INFO > О ҳарфи > ОВҚАТЛАНИШ\nОВҚАТЛАНИШ — организмнинг ҳаёт фаолиятини таъминлаш, саломатлик ва иш қобилиятини сақлаб туриш учун зарур озиқ моддаларни ўзлаштириш жараёни. Киши режим билан тўғри овқатланса, касалликларга камроқ чалиниб, уларни осон енгади. Тўғри Овқатланиш барвақт қариб қолишнинг олдини олишда ҳам муҳим аҳамиятга эга. Меъда-ичак, юрак-томир касалликлари ва б. касалликларда алоҳида тузиладиган рацион ҳамда Овқатланиш режими даво шартларидан ҳисобланади (қ. Парҳез билан даволаш).\nОвқат организмнинг уйғун равишда ривожланиши ҳамда бир меъёрда ишлаб туришини таъминлай оладиган бўлиши керак, бунинг учун овқат рационининг микдори ва сифати, кишининг касб-кори, ёши, жинсига тегишли эҳтиёжларга монанд келиши лозим. Организмнинг физиологик эҳтиёжлари турли шарт-шароитларга боғлиқ. Буларнинг кўпчилиги доимо ўзгариб туради. Шу сабабли ҳаётнинг ҳар бир фурсати учун аниқ тўғри келадиган овқат бўлиши амалда мумкин эмас. Бироқ одамда махсус регулятор (бош-қарув) механизмлар бўлиб, улар маз-кур пайтда ўзига керакли миқдордаги зарур озиқ моддаларни ейилган овқатдан ажратиб олади ва ўзлаштиради. Лекин организмдаги мослаштирувчи регулятор қобилиятларнинг ҳам маълум чегараси бор; болалар ва кексаларда улар анча чекланган. Бундан ташқари, бир қанча озиқ моддалар, мас, витаминлар, алмаштириб бўлмайдиган аминокислоталарни (қ. Оқсиллар) одам организми моддалар алмашинуви жараёнида ҳосил қила (синтезлай) ол-майди. Бу моддалар организмга овқат билан тайёр ҳолда кириб туриши керак, акс ҳолда сифатсиз Овқатланиш натижасида касалликлар пайдо бўлади.\nОвқатланиш жараёнида организм ҳаёт фаолияти учун муҳим озиқ моддалар (оқсил, ёғ, углевод, витаминлар, минерал тузлар)ни олиб туради. Булар эса ўзлаш-тирилиши жараёнида организмнинг энергияга бўлган эҳтиёжини қондириб боради. Бирор хил озиқ-овқат махсу-лоти организмда ўзлаштирилганида ажралиб чиқадиган энергия микдори шу маҳсулотнинг калориясидир. Турли озиқ моддалар ва энергияга бўлган эҳтиёж одамнинг ёши, жинси ҳамда меҳнат тарзига қараб ҳар хил бўлади. Меҳнат фаолияти характерини ҳисобга олган ҳолда овқат рационини тўғри тузиш учун овқатланиш гигиенаси соҳасидаги мутахассис олимлар катта ёшдаги кишиларнинг ҳаммасини 4 гу-руҳга бўлишади. Биринчи гуруҳга жис-моний куч сарф қилмайдиган ёки кам жисмоний куч сарфлаб ишлайдиган кишилар: аклий меҳнат ходимлари, ишда асабига зўр келадиган ходимлар; бошқариш пультларининг ходимлари: диспетчерлар, барча хизматчилар ки-ради. Иккинчи гуруҳга механизациялаштирилган корхона ходимлари ва жисмоний зўриқмасдан ишловчи ходимлар: ҳамширалар, санитаркалар, сотувчи, алоқачи, тикувчи, автоматлаштирилган жараёнларда банд ишчилар ва б. киради. Учинчи гуруҳга меҳ-нат шароитлари қисман механизациялаштирилган корхоналар ва хизмат кўрсатиш соҳасида анча жисмоний куч сарфлаб ишлайдиган ходимлар, ста-нокчи, тўқувчи, пойабзалчи, метро поезди, автобус, трамвай, троллейбусларнинг ҳайдовчилари, умумий овқатланиш корхоналари ходимлари (маъмурий бошқарма аппаратидан ташқари) ва б. киради. Тўртинчи гуруҳга ярим механизациялаштирилган ёки механизациялаштирилмаган корхоналарда ўртача оғир ва оғир меҳнат қиладиган ходимлар: кон ишчилари, шахтёрлар, юк автомобиллари ҳайдовчилари, металлурглар, темирчилар, қ. х. ходимлари ва механизаторлар, ёғоч тайёрлашда банд бўлган ишчилар ва б. киради. Овқат рационини тўғри тузиш учун, албатта, озиқ-овқат маҳсулотларининг кимёвий таркибини билиш лозим.\nОқсиллар овқатнинг энг муҳим таркибий қисмидир. Овқатда оқсиллар етишмаса, организм юкумли касалликларга кўпроқ мойил бўлиб қолади, қон яратилиши сусаяди, ўсиб келаётган орга-низмнинг ривожланиши секинлашади, нерв системаси, жигар ва б. аъзолар фа-олияти бузилади, оғир касалликлардан кейин ҳужайраларнинг тикланиши қи-йинлашади, шунингдек, рационда оқсилларнинг ортиқча бўлиши ҳам организмга зиён. Овқатланишнинг Ўзбекистонда қабул қилинган физиологик меъёрларида рациондаги умумий калорияларнинг 14% часи оқсиллар ҳисобига қопланадиган бўлиши тавсия этилган.\nЎсимлик маҳсулотлари — дон, дуккаклилар, картошка ва б. организмни оқсиллар билан таъминлаб турадиган қимматли ва муҳим манбадир.\nГўшт ва баликда бўладиган азотли эстрактив моддалар овқатланишда жуда муҳим аҳамиятга эга. Гўшт ва балиқ шўрваларида экстрактив моддалар мавжудлиги кўпроқ ҳазм ширалари ишланиб чиқиши ва овқатнинг яхши ҳазм бўлишига ёрдам беради.\nУглеводлар. Нормал ҳаёт фаолияти учун зарур энергиянинг ярмидан кўпроғини одам организми углеводлардан олади. Улар, асосан, ўсимликлардан олдинадиган маҳсулотларда бўлади. Углеводлар нон, ёрмалар, картошкада крахмал ва қанд ҳолида, қандолат маҳсулотлари, ширин меваларда эса қанд ҳолида кўп учрайди. Нерв системаси, мускуллар, юрак, жигар ва б. аъзолар фаолиятида углеводлар муҳим роль ўйнайди.\nЁрмалар, макарон ёки дуккаклилардан тайёрланган, картошка ёки сабза-вотлардан пиширилган таом ва гарнирдан кунига икки маҳал еб туриш, 400 — 500 г нон ва 90—100 г атрофида қанд ҳамда ширинликлар истеъмол қилиш катта ёшли одамнинг углеводларга бўлган суткалик эҳтиёжини бемалол крндиради.\nЎсимлик маҳсулотларида организмни энергия билан таъминлаб турадиган углеводлар билан бирга озиқ ҳисобланмайдиган углевод — клетчаткалар ҳам бўлади. Клетчатка тахм. 25% микдорида ўзлаштирилиб, овқат рационида энергия манбаи сифатида амалий аҳамия-ти йўқ. Бироқ у ичакнинг нормал ишлашига ёрдам беради: ичак деворларига таъсир этиб, уларни ҳаракатга кел-тиради — ичак перистальтикасини қўзғатади. Клетчаткаси йўқ овқат ейил-ганда перистальтика сусайиб ич крти-ши мумкин.\nКиши ҳар куни сариқ мағиз буғдой нон, жавдар нон, сабзавотлардан та-новул қилиб туриши керак, Ҳўллиги-ча ва хомлигича ейиладиган сабзавот ва мевалар жуда фойдали, шунингдек, уларда пектин моддалар ҳам бор. Бу моддалар углеводлар тоифасидан бўлиб, озиқди қимматга эга. Уларнинг овқат ҳазм бўлишидаги асосий аҳамияти перистальтикани кучайтириб, ичакнинг яхшироқ бўшалиб туришига ёрдам беришидир.\nЁғлар организмни энергия билан таъминлаб турадиган тайёр ёнилги материалидир; улар организм томонидан оқсиллар, баъзи минерал тузлар, шунингдек, ёғда эрийдиган витаминларнинг нормал ўзлаштирилиб бориши учун ҳам зарур. Овкат рационида ёғлар бўлиши таомнинг мазасини яхшилай-ди ва иштаҳани очади.\nОвқат билан бирга қабул қилинадиган ёғлар организмда қисман ёғ захираси ҳосил қилишга сарфланади. Ёғларга бўлган эҳтиёжнинг қондирилиши ёғнинг тури ва сифатига боғлиқ. Ҳайвон ва ўсимлик ёғлари бир-бирининг ўрнини боса олади. Овқат рационидаги ёғлар меъёри одамларнинг ёши, меҳнат фаолияти ва иклимий хусусиятларга қараб белгиланади. Ўзбекистон аҳолиси учун таклиф этилган овқат меъёрларида калорияларнинг 30% ини ёғлар ҳисобига қондириш кўзда тутилган. Суткалик овқат рационидаги ёғларни нормалашда ҳар 1000 ккал га 35 г ёғ мўлжалланади.\nОвқат рационига кирадиган ёғларнинг сифат таркиби маълум аҳамиятга эга. Овқатга ҳар хил ҳайвон, парранда ва балиқлар ёғи, шунингдек, ўсимлик мойи қўшиш фойдали. Кунлик рационда 70— 85 г ча ҳайвонлар ёғи (шулардан, 40 грамми табиий ҳолда, қол-гани ҳар хил озиқовқат, табиий маҳ-сулотлар таркибида) бўлиши лозим. Овқат рациони таркибига баъзи ёғси-мон моддалар — холестерин ва лецитин ҳам киради.\nҲайвонлар ёғи, тухум сариғи, балиқ тухуми (увилдириқ), мия, жигар, буйракларда кўп микдорда бўладиган холестерин организмнинг ҳаёт фаолиятида, хусусан, нерв системаси фаолиятида катта роль ўйнайди. Лецитин таркибида фосфор ва холин борлиги туфайли бу модда холестериннинг биологик антаго-нисти ҳисобланади. Лецитин ўсиб келаётган организмнинг ривожланиши, кон яратилишини стимуллайди, нерв системаси, жигар фаолиятига фойдали таъсир кўрсатади, организмнинг заҳарли моддаларга кўрсатадиган қаршилигини кучайтириб, ёғларнинг сингишини яхшилайди, атеросклерознинг пайдо бўлишига тўсқинлик қилади. Гречиха ёрмаси, салат, буғдой кепаги таркибида талайгина лецитин бор. Қон ва тўқималарда нормал микдорда суюкдик саклаб туриш учун ош тузи бўлиши шарт, у сийдик ажралиб чиқишига, нерв системаси фаолиятига, қон айланишига таъсир қилади, меъда безларида хлорид кислота ҳосил бўлишида иштирок этади.\nМинерал тузлар организмдаги барча тўқималар таркибига киради ва организмнинг ҳаёт фаолияти жараёнида тўхтовсиз сарфланиб боради. Одам хилма-хил овкатлар истеъмол қилса, организмнинг минерал тузларга бўлган эҳтиёжи тўла-тўкис қондириб борилади. Бундай тузлар орасида ош тузи му-ҳим ўрин тутади. Кон ва тўқималарда нормал микдорда суюклик саклаб туриш учун ош тузи бўлиши шарт, у сийдик ажралиб чиқишига, нерв системаси фаолиятига, қон айланишига таъсир қилади, меъда безларида хлорид кислота ҳосил бўлишида иштирок этади.\nСуяк скелети одам гавдаси оғирлигининг тахминан 1/2—1/3 қисмини ташкил этади, суякларнинг 2/3 қисми эса минерал тузлардан ташкил топган. Одам организмида бўладиган жами кальцийнинг 99% суяк тўқимаси таркибига киради: қолган 1% кальций моддалар алмашинувига тааллуқли хил-ма-хил жараёнларда иштирок этади. Кальций тузлари деярли барча озиқ-овқат маҳсулотларида бор, лекин одам организми уларни ҳамма маҳсулотлардан ҳам ўзлаштириб олавермайди. Орга-низмни зарур миқдорда кальций тузлари билан таъминлаб туриш учун овқат рационига таркибида организмга яхши сингадиган кальций кўп маҳсулотлар: сут ва сут маҳсулотлари, пишлоқ, ту-хум сариғи ва б. ни қўшиш керак.\nФосфор суяк тўқимасининг ҳосил бўлишида иштирок этиш билан бирга, бу-тун организмнинг ҳаёт фаолиятида ҳам муҳим ўрин тутади. Нерв тўқимаси тар-кибига кўпгина миқдорда фосфор ки-ради, шунинг учун у нерв системасининг нормал ишлаб туришида катта аҳамиятга эга. Деярли барча озиқ-ов-қат маҳсулотларида фосфор тузлари бор, ёнғоқ, нон, ёрмалар, гўшт, мия, жигар, балиқ, тухум, пишлоқ, сутда фосфор кўп.\nМагний тузлари юрак-томир систе-масининг нормал ишлаб туришини таъминлайди. Бу тузлар кекса кишиларга айниқса зарур, чунки организмдан ортиқча миқдор холестеринни чиқариб ташлашга ёрдам беради. Магний тузлари кепакда, жайдар ундан ёпилган нонда, гречиха, арпа ёрмаларида, денгиз балиғида кўп.\nКалий тузлари юрак-томир системасининг нормал ишлаб туришини таъминлашда айниқса муҳим, чунки у сийдик ажралишини кучайтиради. Юрак касалликлари, гипертония ка-саллиги билан оғриган кишиларга қовоқ, тарвуз, олма, баргак, майиз еб туриш тавсия этилади, чунки улар таркибида талайгина калий тузлари бор.\nОрганизмнинг темир ва мисга бўлган эҳтиёжи жуда кам, суткасига граммнинг мингдан бир улушига тўғри келади, лекин бу элементлар кон яратилишида муҳим роль ўйнайди; йодга бўлган эҳтиёж ҳам ниҳоятда кам, лекин озиқовқат маҳсулотларида йод бўлмаса, қалқонсимон без фаолияти бузилиб, эндемик буқоқ касаллиги ву-жудга келади. Микроэлементларга ки-радиган кобальт тузларининг қон яра-тилишида роли катта; кобальт витамин В2 таркибига киради. Нўхат, лавлаги, кизил смородина, қулупнайда кобальт тузлари кўп бўлади.\nСув озиқ моддаларнинг организмда сарфланишида энергия ҳосил қилмаса ҳам, лекин сувсиз ҳаёт йўқ. Овқат рационида зарур миқдорда суюклик бўл-са, овқатнинг ҳажми (оғирлиги) ке-ракли даражага етади ва тўйганлик ҳисси вужудга келади. Сувга бўлган сут-калик эҳтиёж гавда оғирлигининг ҳар 1 кг вазнига 35—40 мл ни, яъни тахминан 2,5 л ни ташкил этади. Шу норманинг талайгина қисми (1 л га яқини) озиқ-овқат маҳсулотларида бўлади. Кишининг сувга бўлган эҳтиёжи иқлим шароитларига ва жисмоний ишнинг оғиренгиллигига боғлиқ.\nВитаминлар рационнинг жуда муҳим ва ўрнини босиб бўлмайдиган таркибий кисмидир. Улар организмнинг нормал ҳаёт фаолиятини таъминлаб туради, бошқа озиқ моддаларнинг ўзлаштирилиши жараёнида иштирок этади; организмнинг ташқи муҳитдаги турли зарарли таъсиротларга кўрсатадиган қаршилигини кучайтиради, одамнинг меҳнат қобилиятини оширади (қ. Витаминлар).\nРационда таркиби хилма-хил озиқовқат маҳсулотларининг бўлиши ва овқатнинг тўғри пиширилиши вита-минларни сақлаб қолишга имкон беради. Оғир жисмоний меҳнатда, ҳомиладорлик даврида, шим. р-нларда яша-ганда витаминларга талаб кучаяди. Бунда витамин препаратлари истеъмол қилиб туриш зарур.\nОвқатнинг ҳазм бўлиши маҳсулотлар тури ва овқатнинг нечоғли хилма-хил бўлишига боғлиқ. Ҳай-вон маҳсулотлари яхши ҳазм бўлади, бунда оқсилларнинг ўзлаштирилиши алоҳида аҳамиятга эга. Нон, ёрмалар, сабзавот ва мевалар оқсилларига караганда гўшт, балиқ, тухум ва сут маҳсу-лотларининг оқсиллари яхши ўзлаш-тирилади. Тўғри овқатланишнинг энг муҳим омили овқатнинг хилма-хил бўлишидир. Бир хил овқат кўнгилга уриб, яхши сингмайди. Овқат гўшт, нон ва ёрмалардан иборат бўлса, таркибидаги оқсилларнинг ўртача 75% ўзлаш-тирилади, агар овқатга сабзавотлар қўшилса, оқсилларнинг ўзлаштирили-ши 85—90% га етади. Масаллиқлар тўғри пишириб майдаланганда озиқ моддалар яхши ҳазм бўлади.\nОвқатланиш режими кунига неча маҳал ва қанча вақт оралатиб овқатланиш, суткалик рацион калорияларининг овқатланиш маҳалларига тақсимланишидан иборат. Кунига 4 маҳал овқатланиш мақсадга мувофиқ, чунки бунда ҳазм йўли бир маромда ишлайди ва ҳазм шираларининг кучи расо бўлиб, овқат батамом қайта ишланади. Доим бир вақтда овқатланганда меъда шираси бирмунча актив ажралади. Овқатнинг нормал ҳазм бўлишида унинг иссиқсовуклиги ҳам муҳим аҳамиятга эга.\nКекса кишилар овқати. 60 ва ундан катта ёшдаги кишиларда моддалар алмашинуви жараёни бирмунча сусаяди. Уларда ўрта яшар кишиларда-гига қараганда овқат калориялари ва қабул қилинадиган оқсиллар, ёғлар ҳамда углеводларга бўлган эҳтиёжнинг ўзгариб қолиши ҳам ана шундан.\nКиши қариганда сергўшт шўрвалар, қайлаларни (овқат ҳазм қилиш, юрактомир, сийдик ажратиш системалари иши учун қулай шароит яратиш ҳамда сув-туз алмашинувини нормаллаштириш мақсадида), таркибида холестерин кўп масалликлар (тухум сариғи, мия, жигар ва б.) ҳамда қийин эрийдиган ёғлар (қўй ёғи ва б.)ни кам истеъмол қилиши ёки овқатга ишлатмаслиги керак. Зарур миқдордаги ҳайвон оқсиллари ва ёғларни кўпроқ сут маҳсулотлари ҳисобига олиб туриш мумкин. Сабзавот ва меваларни хомлигича еб туриш фойдали. Ош тузи миқцорини ҳам чеклаш зарур. Қариганда овқатла-ниш режимини кескин ўзгартирмай, ўз вақтида овқат еб туриш муҳим. Овқатни пиширишга ҳам эътибор бериш ло-зим. Қовурилган, дудланган, тузланган ва сиркаланган таомларни кам истеъмол қилиш тавсия этилади.\nҲомиладор аёл ва эмизикли она овқати. Ҳомиладорлик оқсиллар, қисман ёғлар, кальций, фосфорга бўлган эҳтиёж ортади. Ҳомиладор аёл бажараётган ишининг харак-терига ва вазнига қараб суткасига 100 — 120 г, асосан, осон сингадиган ва тўла қимматли оқсил қабул қилиши, шунинг, тахм. 65 г ҳайвон оқсили бўлиши, сут, творог, пишлоқ, балиқ, гўшт (гўштнинг ёғсиз хилини қайнатиб пи-ширилган ҳолда) истеъмол қилиш ло-зим. Ҳар куни сут ичиб туриш ҳомила-дор аёл организмини зарур миқдордаги оқсил, кальций ва фосфор б-н таъминлаб боради. Ҳомиладор аёл овкати витаминларга ҳам бой бўлиши керак. Улар организми кўпроқ темир моддасига муҳ-тож бўлади. Жигар, тухум сариғи, ош-кўклар, мевалар темирга айниқса бой. Ҳомиладорлик даврида ош тузини ор-тиқча истеъмол қилмаслик, семиришга мойил аёллар эса ёғ, углеводларни кам-роқ истеъмол қилиши зарур.\nЭмизикли она ҳомиладорлик давридагига қараганда бирмунча кўпроқ ов-қат ейиши, ичиладиган сут миқдорини ошириш, тухум, сариёғ, пишлоқ, сабзавот, меваларни кўпроқ еб тури-ши лозим.\nШифобахш-профилактик овқатлар. Кўпгина корхона ва му-ассасаларда шифобахш-профилактик овкатлар бериш жорий этилган. Овкатланишнинг бу усули организмни мустаҳкамлайди, ташқи муҳитнинг нохуш омилларига бўлган қаршилигини оши-ради, моддалар алмашинуви нормалла-шади, системалар функцияси яхшиланади; и. ч. даги зарарли чиқиндиларнинг меъда-ичакларда сўрилиши кама-яди, уларнинг организмдан чиқиб ке-тиши кучаяди в ҳ. к. Ана шу мақсадларни кўзда тутиб махсус рацион тузилган. Шифобахш-профилактик овқатлар и. ч. корхоналарининг ошхоналарида ёки маъмурият билан келишиб, махсус парҳ-ез таомлар ошхоналарида тайёрланади.


ХАВОТИР КУЧАЙГАНДА ЙЎЛ ҚЎЯДИГАН ХАТОЛАРИМИЗ • NeMolchi.uz\nBosh sahifa Jabrlanganlarga maslahat ХАВОТИР КУЧАЙГАНДА ЙЎЛ ҚЎЯДИГАН ХАТОЛАРИМИЗ\nХАВОТИР КУЧАЙГАНДА ЙЎЛ ҚЎЯДИГАН ХАТОЛАРИМИЗ\nХавотирга нисбатан жавобимиз кўп ҳолларда вазиятни янада чуқурлаштиради. Аслида эса муаммо ечимига хизмат қилувчи муносабат кўрсатишни ўрганишимиз керак. Лекин қанчалик ҳаракат қилсакда, хавотир вақтида юрагимиз тез уради, шошқалоқликдан ўзимизни йўқотиб қўямиз. Фикрлар яшин тезлигида чалкашади, саросимага тушамиз.\nБу ҳолатда мия организмга “ур ёки қоч” деган сигнални юборади. Ҳар бир одамнинг шу сигналга яраша жавоби бор. Лекин улар кўпинча хато бўлиб чиқади.\n1. Хавотирдан қутулиш ҳаракати\nБу стратегия умуман ишламайди, қанчалик истасакда, хавотирдан шунчаки қутулишнинг иложиси йўқ. Қўрқув ва хавотир азалдан инсоният тақдирига битилган ҳислар ҳамда улар авлоддан-авлодга ўтиб келади. Ваҳима муҳим нарсага диққатни қаратадиган сигнал. Бундай пайтда мияда кортизол гормони кўпаяди ҳамда организмга “ур ёки қоч” деган буйруқ берилади. Айрим ҳолатларда сигнал ёлғон бўлиб чиқиши мумкин, шунинг учун уни йўқотиш вазиятни мураккаблаштиради.\n2. Таскин излаш\nХавотир кучайганда одамлар ўзларини хавфсиз ҳис қилишлари учун йўл излайди, яъни таскин топишни истайди. Хавотирни кўпинча қочиб қутулиш қийин бўлган таҳдидлар келтириб чиқаради. Ҳаётнинг ўзи хавфларга тўла. Ногаҳон йўл-транспорт ҳодисасига учраш ёки жиноят қурбонига айланиш мумкин. Муаммоларимизга бир хил ечим топиб бўлмайди. Бировлардан таскин топишни истаганимизда, хавотиримиз янада кучайиб кетиши ҳеч гап эмас.\n3. Ҳаяжонланиш ва хавотир олиш\nХавотир келганда, албатта ҳаяжонланамиз. Миямизда турли таҳминлар пайдо бўлади. Бунинг нимаси ёмон дейишингиз мумкин. Ушбу ҳолат тезда ўтиб кетса яхши, аммо қайталанаверса, салбий оқибатларга олиб келади. «Нега қўнғироқ қилмади? Жавоб берармикан? Нима қилдим экан-а? Ёқмаса-чи? – деган шубҳа-гумонлар билан ўзимизни қийнаганимиз қолади.\n4. Вазиятдан қочиш\nХавотир натижасида яшириниб, қочиб кетгимиз келади. Кўнгилсизлик рўй берган жойдан узоқлашамиз, ундан қочиб юрамиз. Хавотир эса асло йўқолмайди. Вазиятдан узоқлашиб балки вақтинчалик таскин топармиз, лекин ўша вазият билан яна тўқнаш келганда қўрқув кучайиб бораверади. Энг яхши йўл, қийин бўлса ҳам, муаммо билан юзма-юз келиш. Шунда қўрқув чекинади.\n5. Ҳеч қайси стратегия иш бермаса, хавотирни яна қандай енгиш мумкин?\nХавотирни зўрлаб йўқотишнинг иложиси йўқ. Ундан қочиш иш бермайди. Демак, хавотирни қабул қилишга мажбурмиз. Уни кузатишимиз керак. Ўзаро муносабат ўрнатиш лозим. Таҳдидни соғлом ақл билан баҳолаб, ҳаракатлар режасини тузиш зарур. Баъзида хавотир янги ютуқлар сари ундаши ҳам мумкин. Чунки у бизни тўхтаб қолишга қўймайди. Мабодо хавотир тафаккур қилишга бермаса, бироз танаффус қилиш тавсия этилади. Шунда вазиятга бошқача назар ташлаш имконияти пайдо бўлади.


Соғлиқни сақлаш вазирлиги дунё бўйича даволашдаги самараси исботини топмаган, профилактика бўйича эса бирор тадқиқот якунига етмаган гидроксихлорохин препаратини яна катта ҳажмда сотиб олди. Нафақат сотиб олди, балки мажбурий тартибда талабалар ва ОТМ ўқитувчилари учун сотмоқда.\nГидроксихлорохиннинг Ўзбекистонга кириб келиш қадамлари жуда шиддатли бўлди. Айни шу препаратнинг савдодаги номи ҳисобланган «Плаквенил» дори воситаси катта ҳажмда харид қилинди, бепул дорилар рўйхати ва коронавирусга қарши даволаш протоколига киритилди.\nАммо тез орада рўйхатдан чиқарилди. Бунинг ҳам ўзига яраша сабаблари бор эди. Чунки дунёнинг энг етакчи тадқиқот институтлари хулосаларига кўра ЖССТ бу препаратнинг самарасиз эканлигини эълон қилган, бу тавсияга кўра аксарият давлатлар коронавирусга қарши курашда гидроксихлорохиндан воз кечганди.\nГидроксихлорохин дори воситаси тарихига назар ташланса, у мутлақо коронавируслар оиласига қарши мўлжалланмаганига гувоҳ бўламиз. Бу препарат узоқ вақт безгакни даволашда қўлланган. Шунда ҳам турли ҳудудларда турлича самарага эришилган. Ўзбекистон эса аллақачон безгакдан бутунлай холи ҳудудлар сафига кирган.\nКоронавирусга қарши маълум вақт қўлланганини ҳам тушуниш мумкин – пандемия шу қадар шиддат билан авж олдики, олимларда дори воситалари бўйича аниқ ва якуний хулосага келиш учун вақт йўқ эди. Яъни шу йўналишда қандай препарат бўлса бирма-бир синаб кўрилаверди. Маълумки, бир дори воситасининг қайсидир касалликни бартараф қилишдаги таъсири тўлиқ ўрганилиши учун ҳаттоки ўн йиллаб вақт сарфланади. Коронавирусда эса энг минимал муддатнинг ўзи бўлмади ва гидроксихлорохин қайсидир босқичда умид бағишлагани рост.\nГидроксихлорохин асосидаги плаквенил препарати дунё бўйича баҳслар давом этаётган бир пайтда Ўзбекистонда катта ҳажмда харид қилингани ўша пайтнинг ўзидаёқ баҳс-мунозараларга сабаб бўлганди.\nБу дори воситаси ҳақида сўз юритган Коронавирусга қарши кураш штаби аъзоси Анвар Алимов гидроксихлорохин мавзуси – сиёсий масала эканлигини, штабнинг яна бир аъзоси Ҳабибулло Оқилов эса Ўзбекистон «Плаквенил» масаласида ЖССТ тавсиясига эмас, ўз тажрибасига асосланаётганини таъкидлаганди. Бу препаратнинг самарасизлигини таъкидловчилар бирор беморнинг пульсини ушлаб кўрмагани иддао қилинганди.\nМазкур препарат бўйича энг шов-шувли ҳолат Инновацион соғлиқни сақлаш миллий палатаси Тиббий стандарт ва протоколларни ишлаб чиқариш бўлими бошлиғи Клара Ёдгорова гидроксихлорохиннинг самарасиз экани ҳақида фикр билдиргани учун таҳдидга учраганини маълум қилгани бўлганди. Ушбу мутахассис бу препарат харидидан манфаатдорлар борлигига ишора қилганди.\nБугунги кунга келиб Ўзбекистонда коронавирус тарқалиши бир қадар жиловланди, бу йўналишдаги аксарият шифохоналар ёпилди. Ана шундай кунларда Соғлиқни сақлаш вазирлигининг гидроксихлорохин препаратини яна қайта харид қилаётгани, янада қизиқроғи бу сафар етказувчи сифат жиҳатдан етакчилиги шубҳа остида бўлган ҳинд компанияси эканлиги очиқ ҳавода чақмоқдек янгради.\nСоғлиқни сақлаш вазирлиги 27 ноябрдаги тўғридан тўғри давлат харидлари доирасида «Dori-darmon» акционерлик компаниясидан 15,3 млрд сўмлик дори воситаларини харид қилгани жамоатчиликка орадан 20 кун ўтиб маълум бўлди.\nБу шартномага кўра ССВ қуйидаги препаратларни харид қилган:\n4,8 млрд сўмлик 100 минг қути «Азитромицин» (бир қутиси — 48,5 минг сўм);\n3,9 млрд сўмлик Ҳиндистонда ишлаб чиқарилган «Оксивин» препарати (таркиби ушбу мақола мавзуси бўлган гидроксихлорохин);\n646,5 млн сўмлик 500 минг қути «Парацетамол»;\n2,5 млрд сўмлик 166,6 минг қути аскорбин кислотаси (C витамини) (15,5 минг сўм);\n2,8 млрд сўмлик бўлган 40 минг қути «OmiZinc» (рух препарати, 71,9 минг сўм) ва ҳоказо.\nБу ерда ҳозирча бир савол очиқ қолади – талабалар ва ўқитувчиларга ОТМларнинг бюджетдан ташқари маблағлари ҳисобидан тарқатилиши режалаштирилган гидроксихлорохин ичида ўша олдинги харид доирасидаги плаквенил қолдиқлари ҳам борми ёки тўлиғича ва айнан янги режалаштирилган профилактика мақсадида «Оксивин» препарати (бу ҳам ўша гидроксихлорохин) харид қилинмоқдами?\nЎзбекистон соғлиқни сақлаш вазири Абдуҳаким Ҳожибоев ҳамда олий ва ўрта махсус таълим вазири Иномжон Мажидов томонидан имзоланган, талабалар ва ОТМ ходимларини пандемия даврида коронавирус инфекциясидан ҳимоялашга оид қўшма қарорга бош вазир Абдулла Арипов раислигида 12 ноябр куни бўлиб ўтган республика махсус комиссияси йиғилишидаги вазифаларни бажариш асос қилиб олинган. Лекин нега айнан бу препаратга қайтилгани ва унинг импортида ҳинд компанияси танлангани очиқланмаган.\nШу ўринда нима учун «Dori-darmon» АК ягона етказувчи сифатида танлангани ҳам кўп саволларни туғдиради. Албатта, бу борада ҳуқуқий асос бор – пандемия. Ҳолатни чуқур ўрганган Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳам бу ерда қонунга зид ҳолат топилмади, дея «аравани қуруқ олиб қочди». Боиси улар масалага ўзининг ваколати доирасидаги нуқтадан туриб эмас, аксинча вазиятдан чиқишнинг осон йўлини танлаб қўя қолишди.\n«Рақобат тўғрисида»ги қонуннинг 12-моддаси талаблари бузилганми ёки йўқми деган саволдан, айни шу «томорқа»нинг эгаси бўлгани ҳолда кўз юмдилар.\n«Dori-darmon» АКдаги давлат улуши 36,1 фоиз эканлиги маълум қилинган. Компаниянинг 2019 йил 28 июлда тасдиқланган уставига мувофиқ, унинг устав фонди 86 млрд 309 млн 600 минг сўмни ташкил қилади. У ҳар бир номинал қиймати 4300 сўм бўлган 20 млн 72 минг дона эгасининг номи ёзилган оддий ҳужжатсиз жойлаштирилган акциялардан иборат.\nЯна бир қатор саволлар бор – бу дори воситаларининг ОТМлар ўз маблағлари ҳисобидан харид қилишлари лозим. Лекин барчага маълумки, бу маблағларнинг асосий манбаси талабалар тўлаган контракт пулларидир. Хўш, таълимга йўналтирилиши зарур бўлган бу пулларни тасарруф этишда талабалар фикри ўрганилганми? Энг қизиғи, дори берилган талаба ёки ўқитувчи уни қабул қилмай шунчаки ташлаб юбориши эҳтимоли катта. Шунда бу миллиардлар қаерга оқиб кетади?\nЯна бир гап, бош вазир ўринбосари Беҳзод Мусаев Ўзбекистонда коронавирус билан касалланганлар деярли қолмади, дея баёнот берди. Шундай экан, хусусиятига кўра фақат даволашда қўлланадиган, коронавирусга қарши таъсири деярли исботланмаган плаквенил учун солиқ тўловчиларнинг миллиардларини сарфлашга на ҳожат?!\nСўзимиз якунида британиялик «темир хоним» Маргарет Тэтчернинг бир гапини эслаймиз: «Давлат (ёки бюджет)нинг ҳеч қандай пули йўқ – барчаси солиқ тўловчиларнинг пули».\nОТМларга дори етказиб беришни «Dori-Darmon» АКга юклаш қонунга зид бўлиши мумкин


2 апрель, 2020, 21:09\nУ буни уддалади.\nТуриннинг "Ювентус" клуби ва Португалия терма жамоаси форварди Криштиану Роналду фаолияти давомида 1 млрд доллар ишлаб топган тарихдаги учинчи спортчи бўлди. Бу ҳақда Business Insider нашри хабар бермоқда.\n35 ёшли футболчи бу борада АҚШлик гольф устаси Тайгер Вудс ва боксчи Флойд Мэйвезердан сўнг учинчи бўлди. Ўз-ўзидан кўриниб турибдики, Криштиану футболчилар орасида миллиардлик довонга етган илк ўйинчига айланди.\nҚайд этиш лозимки, Роналду гарчи коронавирус туфайли “Ювентус”даги маоши камайганига қарамай, 2020 йилда ушбу натижани қайд этди.