«Афросиёб»га ўтказиб юборинг! – Газета.uz\n“Афросиёб” поездлари 2 июлдаги навбатдаги рейс олдидан тайёргарликдан ўтмоқда.\n23 август 2019, 12:01 Жамият\nБиз «Афросиёб» поездлари ҳаррейс олдидан мажбурий кўрикдан ўтказиладиган «Тошкент» вокзали ангаридамиз. Поезднинг техник ҳолати ҳақида тўрт испан қайғуради. Уларга Франсиско Хосе Фера Сауз исмли катта уста бошлиқ. Проводниклар вагон салонларини йўловчиларни кутиб олишга тайёрламоқда.\nМана, поезд тайёр ва тез орада у перронга кириб келади. Ўзбекистон бўйлаб сафарларни ёқимли бир кўринишга келтирган ажойиб, тезюрар ва қулай поезд. Дарҳақиқат, фахр-ифтихор рамзи. Фақат бир ачинарли муаммо бўлмаса. Ушбу поездга чипта олиш жуда қийин, баъзида эса умуман имконсиз.\nЎзбекистон аҳолиси ва меҳмонлари «Афросиёб» поездлари чипталари тақчиллигидан, шунингдек, чипта сотувининг ноқулай ва шаффоф бўлмаган тизимидан норози.\nБлогер Малик Каримов томонидан 2018 йил августида «Афросиёб» чипталари тақсимоти танқид қилиб ёзилган пост Facebook’да 414 марта репост қилинди, унга 320 та изоҳ қолдиришган. Мен томонимдан 2019 йил июнида «Ўзбекистон темир йўллари»ни танқид қилиб ёзилган пост муштарийлар томонидан 725 марта «лайк» қилинган. «Эффект Макаренко» Телеграм-каналида ўтказилган сўровнома ҳам муштарийларнинг мутлақ кўпчилиги (814 га 29) «ЎТЙ» брендига салбий муносабатда эканини кўрсатди.\nУшбу мақола икки ой давомида тайёрланди. Мен «Ўзбекистон темир йўллари»нинг раҳбарияти ва ходимлари, сайёҳлик соҳаси вакиллари, йўловчилардан кўплаб интервьюлар олдим. Ўтган вақт давомида кўп нарса ўзгарди. «ЎТЙ» Тошкентдаги кассаларда электрон навбатни йўлга қўйди, янги сайт ишга тушди, e-ticket'ни кассада оддий билетга алмаштириш талаби бекор бўлди. Биз ушбу янгиликларни қадрлаймиз, бироқ бу етарли эмас.\nМен сизга ҳеч бир жиҳати билан ажралиб турмайдиган оддий бир чиптани сотиб олиш тарихини сўзлаб бераман. Унинг ёрдами билан биз кўплаб муаммоларни юзага олиб чиқамиз. Келинг, 28 август, чоршанба куни «Афросиёб»да Тошкентдан Бухорога боришга қарор қиламиз. «Тошкент-Бухоро» йўналишидаги бизга керакли «Афросиёб» поезднинг индекси 762Ф ва у ҳар куни соат 7:28 да йўлга чиқади.\nБилет сотиб оламиз\nДастлаб ўзи чипта бор-йўқлигини «ЎТЙ» сайти орқали аниқлашга ҳаракат қилиб кўрамиз. Ҳозир электрон билетлар сотиш бўйича бир вақтнинг ўзида иккита сервис ишлаб турибди. Булар — эски, қийшиқ-қинғир, ақлбовар қилмас даражада «бузуқ» Eticket.uzrailway.uz версияси ва 2 август куни ишга туширилган янги Е-ticket.aitm.uz.\nЯнги сайт кўп кутилган икки функцияни тақдим этиши керак: билетларни онлайн режимда қайтариш ва электрон чипталарни кассада «алмаштириш» заруратидан қутқариш. Афсуски, ушбу функцияларни текшириш имкони бўлмади. Сайтда рўйхатдан ўтиб бўлмаяпти: e-mail'га тасдиқловчи хат келмаяпти. Аввалроқ Spot.uz янги сайт узилишлар ва хатоликлар билан ишлаётгани ҳақида ёзганди. Сайтнинг ўзида эса у синов тартибида ишлаётгани маълум қилинган.\nСервиснинг ҳар иккала версияси 28 август куни «Афросиёб»га билетлар йўқлигини кўрсатмоқда. Вокзалнинг маълумотхонаси — 1005 рақамига қўнғироқ қиламиз. Улар ҳам чипталар «аллақачон тугагани»ни тасдиқлашди, бироқ лекин ҳали яна сотувда пайдо бўлиб қолиши мумкинлигини айтишди.\nШаҳардаги икки вокзал кассаларига бориб кўрамиз. Бутун бошли мегаполис учун «ЎТЙ»да атиги бешта касса борлиги жуда ҳам ҳайратга соладиган факт. «Ўзтемирйўлйўловчи»дан маълум қилишларича, Талабалар шаҳарчаси, «Бек Барака» бозори ва «Тошкент» вокзали қаршисидаги «Макро» савдо марказида яна учта касса бор.\nЖанубий вокзал, 19 август, соат 16:10. Қўлимда F055 рақамли электрон навбат чиптаси. Навбатим келишини сабр билан кутяпман. Лекин ҳеч нарса бўлмаяпти. Касса олдида тўполон. «Электрон навбат ишлаяптими?», деб сўрайман ахборот бурчагидан. «Ҳа, ишлаяпти». Шунга қарамай, эшикдан кириб келган янги одамлар ҳеч қандай чиптача олмай, касса олдига туриб оляпти.\nБўш турган ойнача яқинлашаман. «Ассалому алайкум, сизда электрон навбат ишлаяптими?», деб сўрайман кассирдан. «Ишлаяпти. Лекин умуман олганда фарқи йўқ. Шундай ҳам бўлаверади». Яхши, унда мен ҳам «шундай». Менга керакли поездга билетлар йўқ, бироқ, кассирнинг таъкидлашича, «уч ё беш кун қолганда бўлиб қолиши мумкин».\nШимолий вокзал, 19 август, соат 16:39. Бу ерда ҳаммаси жиддий — одамлар чиптачаларни олиб, қатъий электрон навбат бўйича турибди. Бу катта ўсиш, ваҳоланки июнь ойида ҳам туртилиб юришга тўғри келаётганди. Қўлимда F708 рақамли квитанцияча. Ва мен навбатда… 46-(қирқ олтинчи)ман. Бунча узоқ кутиб тура олмайман. Ахборот бурчагидан ўз билетимни сўрайман. Бўш жой йўқ.\nУмуман олганда, вокзал кассаларидаги вазият анча маданийлашган. Бироқ улар одамларнинг катта оқимига бардош бера олмаётгани очиқ кўриниб турибди. Яна, ҳозиргисидан икки, уч баробар кўпроқ кассирлар керак. Муаммони ҳал қилиши мумкин бўлган хусусий кассаларда тизимга яқинлашиш имкони йўқ. «ЎТЙ» уларни яқинлаштирмоқчи ҳам эмас.\n«Ишонч билан шуни айтиш мумкинки, хусусий кассалар — бугунги кунда ортда қолган босқич. Ривожланган мамлакатларнинг аксарият темирйўл маъмуриятлари йўловчи билетларини реализация қилишда «инсон омили»нинг ҳар қандай аралашувини истисно этувчи қоғозсиз тизимларга ўтиб бўлган», — деди «Ўзтемирйўлйўловчи» АЖ бош директори биринчи ўринбосари Дилшод Ҳожиакбаров «Газета.uz»га берган интервьюсида.\n«Ўзтемирйўлйўловчи» раҳбариятининг фикрича, билетлар сотишга мўлжалланган янги сайт аҳоли ва меҳмонларнинг хусусий кассаларга бўлган эҳтиёжини қондириши керак. Шундай бўлса-да, интернетдан фойдаланишни барча фуқароларимиз ҳам билмайди, сервисларнинг ўзи ҳам барқарор ишлаётганича йўқ. Якунда барибир навбатда туришга тўғри келяпти. Электрон бўлса-да.\nИспаниялик техник 2 июлдаги рейсга чиқаришдан аввал «Афросиёб» поездини текширяпти. Фото: Релиса Грановская.\nЙўллар ва ечимлар\nМен ҳам кўрмаяпман. Лекин у бор.\nБилгувчиларнинг айтишича ва ижтимоий тармоқларда ёзишича, кассада ҳам, сайтда ҳам йўқ билетни барибир сотиб олиш мумкин.\n«Тунда қайтарилган билетлар сотувга чиқарилади. Лекин эрталаб «Афросиёб»да кетаман деб ярим кечаси билет кутиб ўтириш ҳам зарарли, ҳам ноқулай. Бахтимга, аллақачон ҳамма билан танишман ва билет муаммосини Payme, Telegram орқали ҳал қиламан. Мана шунақа, афсуски», — деб ёзади Facebook фойдаланувчиси менинг «ЎТЙ»га бағишланган 15 июндаги постим остида.\nМақолани тайёрлаш жараёнида тўпланган ахборот асосида мен билет «топиш»га ёрдам бериши мумкин бўлган икки усулни аниқладим:\n1) Билетни сайёҳлик фирмасидан сотиб олиш;\n2) «ЎТЙ»дан сиз учун «бронь»ни ечиб бера оладиган танишни топиш.\nМуштарийларнинг ёзишича, яна бир ажабтовур усул бор. Билетни вокзал кассалари олдидаги қандайдир «ҳожатбарорлар»дан харид қилиш мумкин. «Касса олдидаги «ҳожатбарор» орқали устама ҳақ билан исталган вақт исталган поездга билет олиш мумкин», — деб ёзган фойдаланувчилардан бири 15 июнь куни. «Вокзал олдида паст овозда: «Афросиёб, билетлар», деб эълон қилиб юрган эркакларни мен ҳам кўрганман», — деб қўшимча қилган бошқаси.\nМен 19 август куни соат 16:00 ва 17:00 оралиғида ҳар икки вокзалда бу эркакларни топишга ҳаракат қилдим. «Ҳожатбарор"ларни тополмадим. Фақат олдимдан штатив кўтариб, ўз иши билан югуриб ўтган темирйўл матбуот хизмати ходимларига дуч келдим. Эҳтимол, чайқовчилик фронтининг мазкур сирли жангчилари куннинг бошқа вақтида ишлар? Ёки вокзалолди ҳудудларидан уларнинг думини бутунлай тугишган.\nМен билан суҳбатлашган йўловчилар, шунингдек, ижтимоий тармоқлардаги комментаторларнинг таъкидлашича, сотувда «йўқ» билетни сайёҳлик фирмаларининг бирортасидан топиш мумкин. Амалда сайёҳлик фирмалар ҳозир хусусий кассалар вазифасини бажаряпти. Мен ҳеч қандай фарқни кўрмаяпман. Бу ерда темирйўл чипталарини эмин-эркин сотишяпти. Шундай экан, қонуний хусусий кассаларнинг булардан нимаси кам?\nМен бир неча туристик фирмага қўнғироқ қилиб чиқдим. AvrudTravel’дагилар билет сотиб олиш мумкинлигини, лекин айнан ҳозир керакли билетлар йўқлигини айтишди. «Шарқ тароналари» сабаб жой бўлиш-бўлмаслигига умуман кафолат йўқ. Фақат беш кун аввал кўрилса, жойлар «чиқиб қолиши» мумкин. Лекин бу ҳам аниқ эмас, чунки шу кунлари тадбир роса авжига чиққан вақт бўлади", — деди менга оператор. У менинг телефон рақамимни ёзиб олиб, «ушбу масалани назоратига олишга» ва 23 август куни қайта қўнғироқ қилишга ваъда берди.\nHRG компаниясига қўнғироқ қилганда «темирйўл билетларини брон қилиш бўлими» билан боғланиш учун тегишли рақамни теришни сўрайдиган робот овозини эшитиш мумкин. Яъни, бу ерда бундай хизматлар тизимли равишда кўрсатилади. Умуман олганда, оператор мени хурсанд қила олгани йўқ. Мен сўраган кунларга билетлар йўқ ва уларни олиш «имкони ҳам йўқ».\nAdvantour компаниясида эса билетларни фақат тур-пакет билан бирга сотиб олиш мумкинлигини айтишди. Компания сайтининг инглизча версиясида «ЎТЙ» поездларига билетлар сотиб олиш мумкин. Айни вақтда компания инсоф билан огоҳлантиряпти: чипталарни «ЎТЙ» сайти орқали сотиб олиш арзонроққа тушади.\nХудди шундай хизматни чет эллик сайёҳлар учун OrexCA компанияси ҳам кўрсатмоқда. Қизиғи, сайтда шундай ёзилган: «Компания билетларни алоҳида сотиш ҳуқуқига эга эмас, бироқ уларни «пакет»нинг бир қисми сифатида сотиб олиш мумкин». «Пакет»дан чипта, етказиб бериш, харита, йўлбошлагич ва сафар давомида туроператорнинг кўмаги ўрин олган.\nИнтернетда «ЎТЙ» чипталарини чет элликларга сотишга ихтисослашган бошқ сайтларни ҳам топиш мумкин. Масалан, мана бу сайтда «Тошкент-Самарқанд» йўналишидаги «Афросиёб» поезди билети 33 доллар турибди.\nТурфирмалар нафақат хусусий кассалар вазифасини бажаряпти, вақти келса сотувда йўқ чипталарни «топиб бера олади». Ушбу маълумотни соҳадаги манбалар тасдиқлади.\n«Ресурс тақчил бўлса-ю, шу ресурс тақсимоти устида одамлар ўтирган бўлса, уларда пул ишлаб қолишдек катта васваса уйғонади. Турфирмада ҳар доим билет борми, демак, унинг 35 минг сўм устама етказиб берадиган кассири бор. Бизда билет сотганлик учун комиссия миқдори 25 минг сўм. Бироқ билетни „ўзимизнинг кассир“ орқали сотиб олса, комиссия миқдори 60 минг сўмга айланади», — деди Ўзбекистондаги энг йирик туристик фирмалардан бирининг ходими исмини ошкор этмаслик шарти билан.\nТурфирмадаги менинг манбам орзиқиб кутаётганим Бухоро чиптасини сотиб олишда ёрдам бера олмади, чунки, унинг сўзларига кўра, «25 августдан 5 сентябрга қадар „Шарқ тароналари“ фестивали сабаб», «Афросиёб»га чипта сотиш ёпилган.\nБироқ ҳаётимдан бир марта мен шундай механизмдан фойдаланганман. 2018 йил февралида, «Газета.uz» Тошкент ва Самарқандга таниқли урбанист Аркадий Гершманни олиб келганида, 4 февраль куни мен Самарқанддан уйга етиб олишим керак эди. Билетлар на сайтда ва на кассада бор. Шунга қарамай, Самарқанддаги турфирмалардан бири қўшимча «комиссия» эвазига менга керакли билетни осонгина топиб берганди.\n«Ўзтемирйўлйўловчи» виждонсиз кассирларга қарши кураш бўйича олиб борилаётган ишлар ҳақида маълум қилди: «Темирйўл кассаларида олдиндан таълим ва тайёргарлик кўрган кассирлар ишлайди. Барча кассирлар танлов асосида, комиссия хулосасига асосан коллеж ва институтларда таҳсил олган мутахассислар орасида саралаб олинади. Шунингдек, ҳар бир кассага видеокузатув камералари ўрнатилган. Билетларни сотиш жараёнида ноқонуний ҳаракатларга йўл қўймаслик учун мунтазам мониторинг олиб борилади, кассирлар ротацияси амалга оширилади, бу эса технологик жараённи бузиб билет сотиш ҳолатларини чеклайди».\n«Афросиёб» поезди проводниклари — 2 июлдаги рейсга жўнаш олдидан. Фото: Релиса Грановская.\nБилетларни турфирмалардан ташқари, афтидан, «ЎТЙ»даги танишлар орқали ҳам олса бўлади. Мен «ЎТЙ»да ишлайдиган бир неча ходим билан боғландим. Улар «қўнғироқ орқали» билет олиш мумкинлигини айтишди. «ЎТЙ» ходимларидан бири, журналистлар билан мулоқот қилгани учун ишдан ҳайдаб юборишларидан хавотирланиб, исмини ошкор этмаслик шарти билан ушбу механизм ҳақида сўзлаб берди.\n«Ҳар бир поездда броннинг ҳар хил тури бор. Ҳарбий брон, депутат брони. Ундан фақат белгиланган миқдордаги одамлар фойдаланиши мумкин. Ушбу бронларнинг бари поезд йўлга чиқишига 2 соат қолганида ечилади ва эркин сотувга чиқарилади. Лекин „сўраб кўрилса“, шу бронни керакли одамга ҳам беришади. Бу одамга махсус код айтилади, у тахминан: „75683“ деганга ўхшаш кўринишда бўлади. Кассада шу кодни айтсангиз, керакли билетни сизга сотишади», — деди «ЎТЙ» ходими.\n«Бошқа варианти ҳам бор — проводник билан таниш бўлсангиз, агар бўш жой бўлса, сизни поездга ўтказиб қўяди. Бу оммалашган амалиёт. Биз, „ЎТЙ“ ходимлари, ўзимизга билет етмаслигидан кўп азият чекамиз. Тизимнинг шаффоф ишлашидан биз ҳам манфаатдормиз», — дея қайд этди у.\nМенда ўз манбамдан 28 августдаги «Тошкент-Бухоро» поездига билет топиб беришни сўраш имкони бор эди. Аммо бу ҳолда унинг шахси ошкор бўлиб қолиши мумкин эди. Шунга қарамай, у менга билет топиб бера олган бўларди, деб ишонаман.\n«Танишларга қўнғироқ қилиш» орқали кассадан билет олиш мумкинлигини ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари томонидан қолдирилган кўплаб комментлар ҳам тасдиқлайди. Иқтибос: «Билетлар сотувининг биринчи кунидаёқ бизга билетлар йўқ деб айтишди. Танишим темирйўлда ишлайди. Телефон қилдим. Билет ҳам топила қолди». Бошқа комментатор: «Биз „қўнғироқ“ бўйича келганимиз учунгина кассир менга „зўрға“ билет топиб берди».\nМуаммо шундаки, идора ва амалдорлар учун бронлаш тизими умуман шаффоф эмас. У ақлга келиши мумкин бўлган ҳар турли манипуляция ва «хуфёна» механизмларни амалга оширишга имконият беради.\n«Идоравий муассасалар ва ташкилотлар учун поезддан жой ажратиш тақдим этилган ёзма аризалар асосида амалга оширилади, ҳар бир поездга ҳар хил, жой нормасига қараб. Шунингдек, ҳар бир ташкилотда ўз ишчилари учун жой ажратиш учун олдиндан ёзма аризаларни тақдим этиш билан шуғулланувчи масъул шахслар ҳам мавжуд», — дея изоҳлади «Ўзтемирйўлйўловчи».\nКўриниб турибдики, идоралар ва амалдорлар учун брон қилиш тизими умуман шаффоф эмас. Кўплаб одамлар оддий йўловчилардан кўра устуворроқ мавқега эга. Бу эса ҳар турли манипуляцилар ва «хуфёна» механизмлар учун имкон қолдиради.\nКўплаб йўловчилар чипталар жуда тақчил бўлган бир шароитда «Афросиёб» поездлари кўпинча бўм-бўш юришидан шикоят қилади. Ушбу вазият Facebook’даги мана бу постда батафсил ёзилган. Мен бунга билетларни гуруҳ бўлиб бронлашни суиистеъмол қилиш сабабчи экани ҳақидаги тахминни кўп эшитганман. Гуруҳли бронлаш ҳуқуқи туристик компанияларга берилган.\n«Афросиёб» поездларининг бўшлигини изоҳловчи йўловчилар орасида машҳур тахмин қуйидагича: «Сайёҳлик компанияси билетларни брон қилиб, охиригача ўзида сақлаб ўтиради, агар сотолмаса, поезд йўлга чиқишидан икки соат аввал улар эркин савдога чиқарилади. Одамлар бу билетларни сотиб олишга улгурмайди ва поезд чала-ярим тўлганича йўлга чиқади».\nБилетларни брон қилиш ва сотиб олиш учун хатлар намунаси. Фото: Никита Макаренко.\n«ЎТЙ» кассаси деворига ёпиштирилган қоғоздан кўриниб турибдики, ўн ва ундан ортиқ киши учун гуруҳли брон қилиш мумкин. У оддий чипта харидидан фарқ қилади. «Ўзтемирйўлйўловчи» шундай амалиёт борлигини тасдиқлади.\n«Сайёҳлик компаниялари томонидан жойларнинг олдиндан брон қилиб қўйилиши маҳаллий аҳоли томонидан билет сотиб олиш имкониятининг йўққа чиқарилишига сабаб бўлади», — дейди Дилшод Ҳожиакбаров. «Ўзтемирйўлйўловчи» бош директори ўринбосарининг маълум қилишича, йўловчиларни йўл ҳужжатларини сотиб олиш бўйича тенг имкониятлар билан таъминлаш мақсадида ҳар бир «Афросиёб» поездида жойларнинг 1/3 қисми гуруҳли брон учун ажратилади.\nЎзбекистон Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси ушбу жараёнга ҳеч қандай алоқаси йўқлигини «Газета.уз»га маълум қилди: „Ўзбекистон темир йўллари“ сайёҳлик фирмаларига сотиладиган чипталар сонини мустақил равишда ўзи белгилайди».\nМана энди энг қизиқарли савол. Ушбу билетлар қайтарилганидан сўнг қанча вақт ўтиб тизимда пайдо бўлади? Ахир у, юқорида баён қилинган турфирмалар ва кассирлар ўртасидаги яқин «ҳамкорлик» ҳисобга олинса, манипуляциялар учун кенг майдон қолдиради. Назарий жиҳатдан турфирма сайёҳ учун брон қилинган билетни қайтариб, уни шу заҳоти бошқа одам учун харид қилиши мумкин.\n«Гуруҳли ташувчи аввалдан брон қилинган жойлардан воз кечганидан сўнг, ушбу жойлар поезд қатновига беш сутка қолганида эркин савдога автоматик равишда чиқади. Агар йўловчи поезд жўнашидан бир сутка билет сотиб олиб, орадан бир неча соат ўтиб сафар қилиш фикридан қайтса ва билетни қайтариш учун топширса, тасодифий рақамлар генератори „Random“ алгоритми бўйича тизим қайта ишлагач, ушбу жой поезд жўнашига камида икки соат қолганида сотувга чиқарилади», — деди Дилшоджон Ҳожиакбаров.\n«ЎТЙ» Россиянинг 2005 йилда ишлаб чиқилган «Экспресс-3» автоматлаштирилган бошқарув тизими (АБТ)дан фойдаланади. «Россия темир йўллари»нинг «ВКонтакте»даги расмий гуруҳи администратори Сергей Поповнинг таъкидлашича, қайтарилган билет орадан 2−3 соат ўтиб тизимда пайдо бўлади, «кун давомида пайдо бўлиши эса аниқ». Умуман олганда, у «буни олдиндан тахмин қилиш қийин"лигини ҳам айтди.\nЎтган йили Қозоғистоннинг Nur.kz портали Қозоғистон темир йўлларидаги билетлар билан боғлиқ чайқовчилик схемаси тизимнинг мана шундай шаффоф бўлмаган жараёни устига қурилгани ҳақида ёзиб чиққанди. Қозоғистонда ҳам «Экспресс-3» АБТдан фойдаланилади.\n«Улар (олиб-сотарлар) олдиндан сохта йўловчилар учун билетлар сотиб олади ёки ҳатто гуруҳли билетларни харид қилади… Сўнг олдиндан сотиб олинган билетларнинг қайтарилиши амалга оширилади ва улар ҳақиқий йўловчига расмийлаштирилади. Бунинг учун иккита кассанинг келишиб ишлаши кифоя: биринчи кассир билетнинг қайтарилишини амалга оширади, иккинчиси эса бўш қолган жойни «ушлаб олади», — деб ёзганди Nur.kz.\nКўринишидан, Ўзбекистондаги тизим Қозоғистон ёки Россиядагидан бироз фарқли ишлайди. Лекин у назарий жиҳатдан сайёҳлик фирмалари ва виждонсиз кассирлар фойдаланиши мумкин бўлган манипуляциялардан етарли даражада ҳимояланганми?\nFacebook тармоғида 2018 йил 24 август куни эълон қилинган сурат. Йўловчининг таъкидлашича, у «энг сўнгги билетни сотиб олган».\n«Ўзтемирйўлйўловчи»дагиларнинг фикрича, поезднинг айрим вагонларидаги бўш жойлар гуруҳли бронларнинг бекор қилиниши оқибатида эмас, балки бошқа сабабларга кўра пайдо бўлади. Бу сабаблардан бири — йўловчиларнинг сафарга чиқмаслиги. «ЎТЙ» маълумотларига кўра, ҳар бир рейсга тахминан 5−10 нафар шундай одам тўғри келади. Иккинчи сабаб эса барибир «Экспресс-3» АБТ фаолиятидаги ўзига хослик билан боғлиқ.\n«Буни „Тошкент-Бухоро“ йўналишидаги „Афросиёб“ поезди мисолида кўриб чиқамиз. Бўш ўринлар билан боғлиқ ҳолат кўпинча Тошкентдан кетаётганда учрайди. „Экспресс-3“ тизимида сўров дастури шундай тузилганки, агар бўш жой (масалан, 3-вагондаги 21-жой) Жиззахдан Навоийгача бўлган бўлак учун сотилган бўлса, у ҳолда Тошкентдан Бухорога кетишда бўш қидириб сўров берганингизда, тизим сизга бу жойни кўрсатмайди. Бироқ сўровни „Тошкент-Жиззах“ ё „Навоий-Бухоро“ деб ўзгартирсангиз, жой сотувга чиқиб келади», — деди «Ўзтемирйўлйўловчи» вакиллари.\nМураккабми? Мураккаб. Соддароқ бўлишини хоҳлаймизми? Хоҳлаймиз. Токи, «Афросиёб»нинг барча билетлари сайтда ёки кассада шаффоф кўрсатилсин ва қайси билет ким томонидан брон қилинган-у, қай бири аллақачон йўловчи томонидан сотиб олингани кўриниб турсин.\nСайёҳларни қанчалик яхши кўрмайлик, уларни ўз фуқароларимиздан устун қўйиб бўлмайди. Билетлар барча учун тенг шароитларда, гуруҳли бронларсиз сотилиши керак. Айниқса, мамлакатимизга турфирмалар хизматларидан фойдаланмайдиган сайёҳлар борган сари кўпроқ келаётган бир вақтда.\nДарвоқе, мен Бухоро билетисиз қолдим. «ЎТЙ»даги танишлардан фойдаланишни истамадим, «ҳал қиладиган"ларни тополмадим, турфирмалар эса ёрдам беролмади. Ваҳоланки мен бу эртакнамо шаҳарни у ердаги ҳамма нарсани тўлиқ замонавийлаштириб «реконструкция қилиб ташлагунларича» бориб кўришни жуда ҳам қаттиқ хоҳлагандим. Арк қаршисидаги машҳур Бухоро «тўнка-дарахтлари»ни томоша қилиш имкони йўқ энди. Эҳ!\nЭҳтимол, бошқа санага ҳаракат қилиб кўриш керакдир? Ҳозирдан текшириш мумкин бўлган энг сўнгги муддат — 2 октябрга фақат 31 та жой қолган (19 август куни текширилган). Деярли ҳеч вақо қолмаган. Нима қилиш керак? Балки рейслар сонини ошириш керакдир?\nҲозирда «Афросиёб» Тошкентдан Самарқандга кунига тўрт марта қатнайди, фақат тонгда. «Тальго» поездлари ўз ватани — Испанида Мадрид ва Барселона орасида кунига 18 (ўн саккиз) марта қатнайди. Биринчи рейс 5:50 да йўлга чиқса, охиргиси 21:25 да қатновни амалга оширади. Поезд тахминан уч соатча йўл босади. Нега бизда бундай қилиб бўлмаяпти?\n«Ўзтемирйўлйўловчи»дан маълум қилишларича, «Тошкент-Самарқанд» участкасида ҳаракат жадвали тўлиқ банд. «Ҳозирги вақтда ушбу участкада ҳар куни ҳар икки йўналиш бўйича 18 жуфт поезд қатнайди», — деди мутахассислар. У ерда бошқа ҳеч нарсага, ҳатто энг абгор электричкани тиқиштиришга ҳам жой йўқ.\nВазиятни фақат янги, алоҳида темирйўл линияси қутқариши мумкин. Ушбу улкан лойиҳа яқин келажакда рўёбга чиқарилишини хоҳлайсан киши. У туризм ривожига, хусусан, маҳаллий туризм тараққиётига кучли туртки бериши мумкин. Тасаввур қилинг, Самарқандга худди Мадриддан Барселонага бўлгани каби, кун давомида 18 та поезднинг исталганида етиб олиш мумкин бўлади. Ана гўзаллик!\nАхир поездга муқобил воситалар унчалик ҳам кўп эмас. Самолёт чипталари поездникидан ҳам тезроқ сотилиб кетади. Автомобиль йўли идеал эмас ва хавфсиз ҳам эмас. Таксичи билан кетиш таваккалчилик, автобус эса секин юради. Поезд рақобатдан холи.\nЯнги йўл ҳали лойиҳада бўлмаган бир вақтда «ЎТЙ» мавжуд ҳаракатланувчи таркибларни янгилаш ва янги «Афросиёб"ларни сотиб олиш билан банд. Ҳозир Ўзбекистонда иккита саккиз вагонлик ва иккита 10 вагонлик «испан» бор. 2020 йилгача яна иккита 10 та вагонли поезд сотиб олинади ва саккиз вагонли поездларга иккитадан вагон қўшилади.\n«Тошкент йўловчи вагонларини қуриш ва таъмирлаш заводи» «стапели»да турган янги маҳаллий вагонлар. Фото: Релиса Грановская.\nШунингдек, компания ҳаракатланувчи таркибларни янгилаш мақсадида маҳаллий йўловчи вагонлар ишлаб чиқариш суръатини ҳам йилига 50 донагача оширмоқда. Вагонларни «Тошкент йўловчи вагонларини қуриш ва таъмирлаш» АЖ базасида ишлаб чиқаришмоқда. Ҳозирда «ЎТЙ» ихтиёрида 700 та йўловчи вагон бор. Улар режа бўйича таъмирланиб, модернизация қилинади, шунингдек, кондиционер тизими такомиллаштирилади.\nБиз «Ўзбекистон темир йўллари» ва ҳукуматнинг юқори тезликдаги темирйўл транспортини ривожлантириш йўлидаги саъй-ҳаракатларини қадрлаймиз. Мана, CNBC’да 7 май куни «Нима учун АҚШда юқори тезликдаги темирйўллар йўқ?» сарлавҳаси билан чиқарилган ажойиб сюжет (инглиз тилида).\nЭҳтимол бу сиз учун янгилик бўлиши мумкин, бироқ Қўшма Штатларда биттагина, узунлиги 457 километр бўлган шартли юқори тезликдаги темирйўл бўлаги бор. Унда составларнинг ўртача тезлиги 104 км/соат ва шунинг ҳам фақат 55 километрлик кичик бир бўлагида тезликни соатига 241 км/соатгача ошириш мумкин.\nБизда эса деярли барча йирик туристик марказларимиз тезкор темирйўл орқали бир-бири билан боғланган. Поездлар чиндан ҳам аъло даражада. Бу поездлар Ўзбекистон бўйлаб саёҳатлар учун аввал тасаввурда ҳам бўлмаган қулайликларни яратди. Фахрланса арзигулик жиҳатлар бор.\nЛекин бир илтимос. Бизга шу поездларга чиқиш учун рухсат беринг. Билетларни шаффоф ва адолатли сотадиган тизимни йўлга қўйинг. Шундай бўлсинки, сунъий тақчиллик, гуруҳ бўлиб брон қилишлар, «олифта» бронлар ва «шапка"ларга ўрин қолмасин. Худди авиациядаги каби навбатлари йўқ хусусий кассалари билан бирга бўлсин.\nАкс ҳолда бу поездлар халқ учун чинакам ҳаракат воситасига айланмай, сайёҳлар ва VIP-шахсларга мўлжалланган ажиб бир аттракционлигича қолаверади.\n07.07 Самарқандлик 61 ёшли коронавирус бемори вафот этди


НАТО “тажовузкор Россия” қайтганини эълон қилди — Sof.uz\n2.12 11:52 1085 Жаҳон\nРоссия мунтазам равишда НАТОга аъзо давлатларга яқин ҳудудларда уларни қўрқитадиган ҳарбий операциялар олиб боради ва уларнинг хавфсизлигига таҳдид солади. Бу альянснинг стратегик ҳисоботида айтилган.\n“НАТО тизимли рақобат, доимий агрессив Россия, Хитойнинг кучайиши ва бузғунчи технологиялар ролининг ортиши билан ажралиб турадиган янада талабчан стратегик муҳитга мослашиши керак”, дейилади ҳужжатда.\nШунингдек, НАТОнинг стратегик ҳисоботида Россия ҳукумати собиқ иттифоқ республикалари устидан гегемонликни хоҳлаши, бу эса уларнинг суверенитети ва ҳудудий яхлитлигига путур етказиши, НАТОга қўшилишни истаган давлатлар йўлини тўсиши таъкидланган.\nХусусан, Россия Украина ва Грузиядаги агрессиясини давом эттирмоқда, дейилади ташкилот хабарида. Қайд этилишича, шу муносабат билан Шимолий Атлантика альянси НАТОга қўшилишни истаган ва Москванинг доимий ташқи ва ички босими остида бўлган ушбу заиф демократиялар билан шериклигини кучайтириши керак.\nНАТО бош котиби Йенс Столтенберг Тоғли Қорабоғ ва Беларусдаги воқеалар натижасида Россия ўзининг ҳарбий салоҳиятини оширганини айтиб ўтди. Унга кўра, Россия ўзининг ядро арсеналини модернизация қилиб, узоқ шимолдан Сурия ва Ливияга янги кучларни жойлаштирмоқда, шунингдек, Қримдаги ҳарбий иштирокини ошириб бормоқда.


Россия олимпия қўмитаси сешанба ёки чоршанба куни ХОҚ аъзолигига қайтиши мумкин\nРоссия олимпия қўмитаси сешанба ёки чоршанба...\n26.02.2018 16:33 0 74\nРоссия олимпия қўмитаси Халқаро олимпия қўмитаси (ХОҚ) аъзолари сафига қайтиши мумкин. Бу ҳақда РИА Новости хабар бермоқда.\nБунинг учун Россия чағичи ҳамда хоккейчиларининг допинг борасида тест хулосаларини кутиш қолди, холос. Қолган спортчилар «тоза» чиққан.\nХОҚ ижроқўми Россия олимпия қўмитасини ўтган йилнинг бешинчи декабрда допинг билан боғлиқ айбловлардан сўнг аъзолигидан чиқарган эди. Россиялик спортчиларнинг қишки олимпиададаги иштироки допингсиз ўтгани маълум бўлиши билан, улар ХОҚ аъзолигига қайтарилади.\nРоссия Халқаро олимпия қўмитаси


Сиз телефонингизни рўйхатдан ўтказдингизми? IMEI коди қандай расмийлаштирилади? | Qalampir.uz\nБу қизиқ\t01 Ноябрь 2019 16:16 15811\nВазирлар Маҳкамаси томонидан Ўзбекистон ҳудудида фойдаланилаётган, сотиш ёки шахсий фойдаланиш учун олиб кирилаётган ҳамда ишлаб чиқарилаётган мобил ускуналарни рўйхатдан ўтказиш тартиби тасдиқланди.\nБундан мақсад қарорда келтирилишича, мобил ускуналар фойдаланувчиларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, ускуналардан ноқонуний фойдаланишнинг ва сифатсиз ускуналар сотилишининг олдини олишдан иборат.\nЖорий йилнинг 1 апрелидан Ўзбекистонда мобил қурилмалар IMEI кодларини автоматик равишда рўйхатдан ўтказиш ишлари бошланган. Бу 3 босқичда амалга оширилади:\n• 1 апрелдан 1 ноябргача — автоматик (бепул)\n• 1 ноябрдан 1 декабргача — ариза орқали (бепул)\n• 1 декабрдан бошлаб — ариза орқали (пуллик)\nБугунги кунда ишлатиб юрган мобил телефонингиз ёки сим-картали планшетингизнинг IMEI (Мобил қурилманинг халқаро идентификатори) кодлари алоқа операторлари томонидан UZIMEI базасига автоматик ўтказилган.\nҲар ким IMEI коди рўйхатдан ўтган ёки ўтмаганини uzimei.uz сайтидан текшириши мумкин. Қурилмангиз IMEI кодини аниқлаш учун *#06# кодини териш кифоя.\n1 ноябрдан IMEI кодини автоматик рўйхатдан ўтказиш тўхтади. Эндиликда IMEI кодини рўйхатдан ўтказиш SMS/USSD сўровлар, UZIMEI тизими оператори, почта бўлимлари ва бошқа усуллар орқали амалга оширилади. 1 декабргача бу бепул бўлади.\nАгар телефонингиз 2 та сим-картали бўлса ва ундан фақат битта сим-карта жойлаштириб фойдаласангиз, унда иккинчи томонига ҳам сим-карта қўйиб, уни ҳам бир марта рўйхатдан ўтказиш керак. Телефонга доимий равишда 2 та сим-карта қўйиб юришга зарурат йўқ.\n• янги телефонни ишлатгандан бошлаб 30 кун ичида рўйхатдан ўтказса — 44 минг 600 сўм (20 фоиз);\n• янги телефонни ишлатгандан бошлаб 30 кундан кейин рўйхатдан ўтказса — 55 минг 750 сўм (25 фоиз).\nРўйхатдан ўтказмасам нима ҳам бўларди дегувчилар диққатига, янги телефоннинг IMEI коди 30 кун ичида рўйхатга олинмаса, телефон ишламай қолади. Рўйхатдан ўтказгандан кейингина ишлашни бошлайди. Шунинг учун, телефон сотиб олаётганда унинг IMEI коди рўйхатдан ўтганини албатта текширинг.\nIMEI мобил телефон\n30 Март 23:35 90448\n28 Март 15:16 76908\n28 Март 10:15 56865\n29 Март 20:52 45245\n28 Март 17:32 44403


Жиззахда COVID-19 дан бир оиланинг икки аъзоси вафот этди - 30.06.2020, Sputnik Ўзбекистон\nЖиззах вилоятида коронавирус тасдиқланган эр-хотин бир кун фарқ билан вафот этди. Вилоятга коронавирус 25 июнь куни қайтган эди. 30.06.2020, Sputnik Ўзбекистон\n16:39 30.06.2020 (янгиланди: 16:45 01.04.2021)\nЖиззах вилоятида коронавирус тасдиқланган эр-хотин бир кун фарқ билан вафот этди. Вилоятга коронавирус 25 июнь куни қайтган эди.\nТОШКЕНТ, 30 июн — Sputnik. Жиззах вилоятида коронавируснинг 25-қурбони қайд этилди. Бу ҳақда Соғлиқни сақлаш вазирлиги хабар қилмоқда.\nКеча Жиззах вилояти Шароф Рашидов туманида яшовчи коронавирусга чалинган 72 ёшли отахон Қ.Р. бемор ўткир миокард инфаркти, ўткир юрак-қон томир ва нафас етишмовчилигидан вафот этди.\nУнинг турмуш ўртоғи Ф.О. ҳам жорий йил 20 июнь куни коронавирусга гумон қилиниб, карантинга олинган эди.\nЎзбекистонда аниқланган COVID-19 ҳолати 8300 тага яқинлашди\n23 июнь куни эса Жиззах вилояти юқумли касалликлар шифохонаси жонлантириш бўлимига ётқизилган. Унга “юрак ишемик касаллиги, стенокардия, сурункали бронхит ва сурункали юрак етишмовчилиги, бўйин умуртқалари остеохондрози” ташхиси қўйилган.\nБемор бундан аввал охирги 10 йил давомида юрак ишемик касаллиги, стенокардия, бўйин умуртқалари остеохондрози ташхиси билан даволаниб келган.\nСўнгги кунларда беморнинг нафас, юрак ва ўпка етишмовчилиги сабабли аҳволи кескин оғирлашиб, жонлантириш бўлимига олинган.\nБугун кўрсатилган муолажаларига қарамасдан Ф.О. ўткир миокард инфаркти, ўткир юрак-қон томир ва нафас етишмовчилигидан вафот этди.\nШу тариқа Жиззахда бир оиланинг икки аъзоси коронавирус қурбонига айланди. Қайд этиш жоизки, коронавирусдан холи бўлган Жиззах вилоятида 25 июнь куни коронавирус аниқланган эди.


7 июль, 2020, 17:12\nТеглар:АПЛ | Арсенал | Лестер | Хайрулла Ҳамидов\nТаниқли шарҳловчи бугунги ўйинга эътибор қаратди\nБугун Англия чемпионати 34-туридан ўрин олган "Арсенал" - "Лестер" учрашуви ўтказилади. Ушбу беллашувни Хайрулла Ҳамидов "Футбол ТВ" орқали жонли эфирда шарҳлаб боради. Ўйин олдидан шарҳловчи телеграмдаги саҳифасида ўз фикрларини билдирди.\n- “Арсенал” “Вулвз”ни маҳв этиб, энди “Лестер”ни қабул қилади. ЕЧЛ йўлланмасидан умидини узган, бироқ ЕЛ иштирокчиси бўлиш учун курашади ҳали. Ҳар ҳолда охирги натижалар асос бера олади.\nАртета йигитлари рестертдан сўнг яхши қайтишмади: “Ман Сити”га бой берилган ўйин (0:3) ва “Брайтон”дан енгилгач (1:2), “Саутгемптон”ни (2:0), “Норвич”ни (4:0) ва “Вулвз”ни (2:0) мағлубиятга учратди.\n“Арсенал”га муаммо бўладиган нарса фақатгина “Лестер”нинг мақсадлари. Рожерс шогирдларининг орзулари улканроқ, албатта. Клуб карантиндан сўнг мухлисларини ранжитмоқда - “Уотфорд” ва “Брайтон” билан дуранг, кубокда “Челси”дан қақшатқич зарба ва “Эвертон”дан фиаско (1:2) “тулкилар”нинг учинчи ўрнини анча қимирлатиб қўйди.\nКўряпсизми, жамоаларнинг ҳолати бугунги жанг жиддий бўлишини тақозо этади. Яна бу ўйин агар бу баҳсда жамоалар ўзларига керакли натижани қайд этишмаса, кейинги ўйинларида жиддий синовларга дуч келиши билан-да муҳим.\n“Арсенал”ни “Тоттенхэм” сафари, сўнг “Ливерпул” билан ўйин, охирида “Манчестер Сити” билан кубок ярим финалидаги учрашув кутиб турибди. Ҳозир ҳал қилиб олмаса, кейинги ўйинларига таъсир қилиши турган гап.\n“Лестер” охирги турларда “Тоттенхэм” ва МЮ билан сафланишини ҳисобга олсак, унинг учун ҳам муҳим паллалар етиб келди. Менимча, “Эмерейтс”даги бугунги ўйин йил баҳсига айланиб кетиши мумкин.\n“Бўрилар”га ем бўлмай омонлик топган “тўпчилар” “тулкилар” айёрлиги олдида қандай усул қўллашаркан, кўрамиз.\nФутбол тв канали орқали 00:15да “АПЛ жанги”га йўл оламиз. Биргаликда, - дея ёзиб қолдирди Хайрулла Ҳамидов.\nВиллиан "Челси" билан шартномасини узайтиришдан воз кечди. У "аристократлар"нинг асосий рақиби билан музокара ўтказмоқда


Тарихи Жаҳоннамойи (1)\nТуркистонда бўлган даҳшатли ҳодиса ва нохуш воқеалардан кейин жаноби соҳибқирон (Султон Саидхон)нинг беҳисоб лашкар ила қилғон ҳаракат ва жунбушлари ҳазрати Авлиёота фуқаросининг шаҳидлиги, ўрус кофирларининг бедодлиги ва уларга (Алимқул) амирлашкарнинг хатму зафар билан берган танбеҳи ҳақида сўз.\nСичқон йили — тарих 1281 йил зу-л-ҳижжа иззуҳу ойи ўрус кофирлар беадаблик ила Олмаота мавзеидан ҳаёсизликнинг тошлоқ биёбонига бемуродлик қадамларини қўюб, Марка қалъасига яқинлашдилар. Бу қалъа Тошканд вилояти тасарруфида эди. Қалъа аҳолиси бу ҳолдан огоҳ бўлиб, ҳаммалари бирлашиб, Садди Искандардек ҳимояга турдилар. Улар ичлари қора кофирлар дафъига фурсат пойлаб мунтазир бўлдилар. Аҳли куффор (кофирлар) мусулмонлар журъатини яхшироқ кўриб билдиларким: қалъани забт этиш улар учун жуда ҳам мушкулдур, ҳатто қалъага яқинлашишнинг иложи йўқдир. Шунда ўруслар пасткаш ва дағал кишиларга хос бўлган макру ҳийладан фойдаландилар. Уларга ер тагини новлаш иши осонроқ ва гўё дардларига малҳамдек кўринди. Тез фурсатда улар қалъа дарвозаси тагидан чуқур қазиб, ичини ҳар хил доривор ила тўлдириб, кечаси жаҳонсуз оташ билан ёқиб юбордилар. Хиёнаткор кишилар доимо шундай қиладилар. Олов шуъласи тез фурсатда манзилига етиб, шундай портладики, қалъа дарвозасини ўз жойидан девори ила кўтариб ташлади ва уни ер билан яксон этди.\nШақоват аҳли фуқарони ўзларига нолойиқ кўрди ва уларнинг журъати ошиб, қалъа деворларини тўпга тутган ҳолда дарвозага яқин келдилар. Алдаб, тутун босишидан фойдаланиб, тезда битта тўпни ичкарига олиб киришди. Фуқаро ўз аҳлу аёлини ғайрат ила мудофаа қилди, уч кеча-кундуз кўча ва бозорларда туруб, хотун ва болалари билан оғир жанг олиб бордилар. Бундай уруш ҳали бирон бир подшоҳ даврида бўлмаган эди. (Авлиёоталиклар) Чимкент йўлига интизорлик билан кўз тикиб, Тошкент ҳокими Нор Муҳаммад кўшбегидан мадад ва ёрдам кутар эдилар.\nАМИР САИД ХОН СОҲИБҚИРОННИ ЎРУСЛЛРГА ҚАРШИ ҚИЛҒОН ЮРИШИ ВА МАЛИКИ МУСТАЪОН ИНОЯТИ ИЛА ФАТҲУ ЗАФАР ТОПҒОНИ ҲАҚИДА\nЖаноби соҳибқирони (Султон Саид хон) субҳон (оллоҳ) инояти ва худо муруввати нурлари ила комронлик маснади ва шодмонлик давлатига суяниб, барқарор ва осойишта эди. Адолат нурлари ва иноят партави одамлар юзида ва раъият ҳаётида кўринарди. Жаноби ҳумоюн хотиралари мамлакат харобалиги ва унга етказаётган ҳалалларни ислоҳ қилиш Йўлига тушди. Бу тинч вилоятнинг хосу омига давр ҳодисалари кўп жафолар етказарди. У киши зулм ва тааддини Йўқотиб, кейин осойишталик ила ҳукм сурмоқни эди. Замона ҳодисаларининг қазосидан ва ногаҳонлик аломатларидан шул тарих зафар ойининг ўртасида кетма-кет жаноби соҳибқиронга даҳшатли хабарлар кела эошладиким, ўруслар лашкари ҳар томондан келиб, бир қисм Марка, Авлиёота қалъалари, яна бир фирқаси эса Туркистон фатҳига азм қилиб, фитна отига миниб, аҳли давлат кўзларига душманлик ва харобачилик чангини сепибдурлар. Яна бул нобакор кишилар (ўруслар)нинг бошида Чимкент ва Тошкандни олиш фикри пайдо бўлаётган эмиш. Умидимиз шулким, аъло ҳазрат шижоат байроғи ила бу диёрга келиб, ёнган бу эловни мардлик суви билан ўчирадилар, бўлмаса (тоқатимиз тоқ бўлиб) «пичоқ суякларимизга етади». Қитъа (мазмуни):\nҲар фитна қўлидан келса қилар. Бизнинг илтижоимиз шулдурким, жаноби соҳибқирон биз томонга тез ҳаракат қилиб, зафар байроғини кўтарсунлар. Байт:\nМулла Алимқул сардор бу фараҳбахш хабарларни ҳамма вилоят ва музофотларга тарқатиб чиқди. Сағиру кабир ва ғанию шариф ҳамма жойда бир ҳафта хурсандчилик қилиб, бир-бирларига суюнчи берардилар. Нусратшиор мусулмонлар ўз ишларида тоғдек мустаҳкам бўлуб, Авлиёотадан келаётган кофирларни кутиб турардилар. Шу вақтда кофирларнинг бир неча минг нафари бир-биридан бехабар Чимкент мавзеига яқинлашиб, хавфсираб, кўрсичқонлар каби бахиллар қабрига ўхшаган чуқур ва қоронғу жойларга (окопларга) кириб кетдилар.\nБу воқеалар тафсилоти жаноби соҳибқирон (Султон Саид хон)га маълум бўлди ва у ҳузурига ўзининг аҳли давлат ва аҳли қонунини йиғиб, маслаҳат солди. Мартабали амирлар кайвон даргоҳида тилларидан пургавҳар сўзлар сочиб айтдиларким: «Ҳозир душманга ҳужум қилиб бўлмайди. Уларни тўрт томондан муҳосара (қамал) қилиш керак. Муҳосара қанча чўзилса, шунча фойдалидир. Чунки кундан-кунга уларнинг озиқ-овқати тамом бўлади, ислом лашкарининг кучи бўлса кўпаяди». Бу фикрлар давлат умаросига маъқул бўлиб, ҳар бир саркарда ўз қўшини билан душман атрофини парголдек қамаб,(улардан) бохабар бўлиб турдилар.\nАлқисса, икки томон ҳам шу хатарли ҳамда хавфли жойда матонат ва сабот ила бир-бирлари билан қаттиқ олишди. Фарғона қўшини эртадан кечгача муҳораба қилди. Шунинг учун фалак тоқидаги малак шаҳодат қўлини ҳайрат тиши билан тишлаб, шу урушни мақтарди... Охирда зафар шамоли Фарғона томон эсди ва кофирлар тор-мор бўлиб, қочишга ихтиёр қилдилар... (Улар) бевафолик тупроғини мурувват кўзига таш-лаб, (Россия) салтанати обрўйини фано боди (шамоли)га бердилар. Назм (мазмуни):\nЯна бири ҳавас оти теласидан тушиб кетди.\nБошқаси ўқдонини йўқотиб беҳол бўлди,\nДушман сипоҳи қочиб орқага кайтишни ихтиёр этди... Кўп киши ул оташафрўз тиғ тобидан, пайкон шуъласидан ва жонсўз ўқдан жангда ўлиб, зоғу итларга ем бўлди. Нусратшиор аскарлар қўлига уруш асбоблари ва уруш аслаҳаларидан кўп ғанимат тушди.\nАҳли куффорнинг бир фирқаси Туркистон томонга, бошқаси Авлиёота тарафга кетдилар. Мусулмонларнинг бир гуруҳи қочоқлар орқасидан қувиб, шеру йўлбарсдек ҳамла қилиб, (ўрусларни) таъқиб этиб кетди ва бир манзил улар билан урушиб-урушиб чекиндилар.\nШундан кейин жаноби соҳибқирон фатҳу зафардан оллоҳга шукрлар қилиб, нусратшиор лашкарни жой-жойларига қўйиб, Чимкент қалъаси деворини янгитдан бино этди. Энди (бу қалъа) Садди Искандари зул-қарнайндан дарак берарди.\nСартия, қирғизия ва бошқалар орасидан соҳибқиронга хиёнат қилганларни жазолаб, (Алимқул) занг босган хотирасига сайқал бериб, мусаффо қилди ва кўнгли жойига тушди. Ҳамда Султон Маҳмуд хон тўра, Улуғжон тўра, лашкар бошлиқларидан Нор Муҳаммад қўшбеги Муҳаммад Назарбек парвоначи, Ниёз Али додҳоҳ понсодбоши шаҳодат даражасига кўтарилди. (Қатл қилинди)\nШундан сўнг Алимқул сардор азамат жиловини Тошканд томон тортиб, йўл босиб Тошканд вилоятига кирди ва Султон Саид хон остонасини ўпишга муяссар бўлди. Ўн кун ичида бу ерни макон ва истироҳат учун манзил қилди. Бир неча вақтдан сўнг Султон Саид хон азамат жиловини Хўқанди латиф томонига маътуф қилиб, Йўл олди. Дашту саҳро ва манзилу мароҳилни ўтиб, 1 5-раби ул-аввал, жумъа куни (1281 йил)3 манзилгоҳи бўлган ўрдага кириб келиб, хусравона тахтга хурсандлик ва хушбахтлик ила чиқди.\nВилоят раъияси ва аҳолиси ҳукмдорнинг адлу инсофи ила фориғболликда яшарди-лар. Шу муқаддимадан кейин бу мусаввада мусаннифи (яъни муаллиф) соҳибқирон фатҳу зафари ҳақида бир муносиб тарих айтди...\nЎРУС КОФИРЛАРГА ҚАРШИ ИККИНЧИ ЮРИШГА ООҲИБҚИРОННИНГ ФАРМОН (БЕРИШИ) ВА ИҚОН МАВЗЕИГА КЕЛИБ КУФФОР БИЛАН ҚИЛҒОН УРУШИ ҲАҚИДА\nШу воқеалар ичида жаноби соҳибқироннинг келиш хабари маълум бўлди. Кофирлар (ўз жойларига) қайтиб кетишди. Тошкандликлар бу фатҳу зафарни эшитиб, жаноби соҳибқиронга беҳисоб лашкар билан бир неча кофирнинг бошини ҳадя ва совға сифатида жўнатдилар. 19-жумодул-аввал, чаҳоршанба кунида2 бу башоратли хабар ул хосиятсиз бошлар билан бирга Ҳўқанди латифга келди.\nКабиру сағир, фуқаролар бир неча кун хурсандчилик қилдилар. Кетма-кет келаётган совуқ хабарларни эшитиб тоқати тоқ бўлган жаноби соҳибқирон вилоятнинг ҳар томонига мағруб номалар юбориб, ўзи бир неча киши билан ўн тўртинчи жумод-ул-аввал қуни тезда Тошкандга етиб келди. Кофирларнинг кетганини билиб, Тошкандни ўзига маскан қилди. Қўшин аҳли ҳам бирма-бир соҳибқирон ҳузурига келиб қўшилди-лар. Кофирлар соҳибқирондан қўрқиб, Чимкент қалъасига кириб яшириндилар.\nШундай қилиб, қиш ҳам кирди. Кундан кунга ҳаво совиб, қору ёмғир ёғиб, ер яхлаб, қорнинг баландлиги оту туя кўкрагига тегадиган бўлди. «Туф десангиз музлайдиган» ҳавода жаноб соҳибқироннинг ғайрати тушиб, лашкар сафидан 12 минг ёш йигитни танлаб, уларга Мулла Алимқулни сардор қилди ва ражаб ойининг ўн тўртинчиси, душанба кунида Туркистонга кофирларга қарши жангга боришларини буюрди.\nШу вақт ҳавонинг совуқлигидан ҳис ва ҳаракат руҳи бадандан соқит бўлиб, нафас танадан худди пўст ташлайдиган илонга ўхшаб зўрға чиқарди. Айниқса, Тошканддан чиқиб Қайрағоч мавзеига етиб келган кун тунда шундай шамол кўтарилдики, Од қавмини Йўқ қиладиган тўфонга ўхшарди... (Мусулмонлар)дан бир неча нафарининг оёқ-қўлини совуқ урди, баъзиларни юзлари, кўзлари музлади, баъзи кишилар эса ақлдан озиб сафдан чиқдилар. Бир ғаройиб аҳвол юз берди. Лашкар тез суръатлар билан ҳаракат қилиб Чулек мавзеига келди. Одамлар манзил қилган шу жойда кофирлар ҳам кичик қўрғон бино этиб, бир даста сарбозларини химоя учун қолдирган эканлар. Шу қавмдан қарийб 50 кишини ўлдириб, хотирларни тоза ва мусаффо қилиб, Иқон қалъаси олдида қўш урдилар. Чун зим-зиё тун қоп-қора мағрибга ғарқ бўлди ва зарнигор офтоб малики жаббор амри ила машриқдан чиқди, қалъада ғафлат уйқусида қолган одамлар деворлардан қараб, истироҳат қилаётган бир олам нусратасар аскарларни кўрдилар. Улар вазият қанчалик оғирлигини билиб, душманни ушлашдан бошқа чора Йўқлигини фаҳмладилар. Қалъадагилар бир неча хиёнаткорни боғлаб, узр сўратиш учун жано-би султон Саид хон хизматига (ҳузурига) олиб келдилар. Уларнинг ҳар бири ўз қилмишларига яраша хоқон марҳаматига сазовор бўлди. Жаноби олий фармойишлар ила бандиларнинг аксариятини асфоли жаҳаннамга жўнатиб, шу куни дам олмоққа азм этди...\nНамози аср ва шом вақти орасида кетма-кет шундай хабар келдиким, бир неча юз ўрус кофирлари дабдаба билан яқинлашиб келмоқдалар. Бу хабарни эшитиб, соҳибқироннинг ғафлат уйқуси бошидан учди. Мардлик ғайрати унинг ҳамма паю суякларида ҳаракатга келиб, аҳли лашкарини қуроллантириб, кофирлар йулини тўсиш учун жўнатди. Сарбозлар душман йўлини ҳамма томонлама босиб олдилар. Қору муз отларнинг кўкрагига тегар, ҳаво совуқлиги эса ифрот ҳаддига етарди. Шу кечани сарбозлар от устида ўтказдилар, уларнинг кўпчилигини совуқ урди. Кофирлар эса ўзлари ковлаган хандақларга кириб, юз минг ранжу азоб ила кечани кундуз қилдилар.\nБаттоллардан ўттиз-қирқ киши от ва туяларга миниб, Туркистон сари қочишга тушди. Мард сарбозлар бундан хабардор бўлиб, уларга етиб олиб, ақлсиз кофирларни милтиқ билан отиб ўлдиришди. Минг хил ҳийла ва найранг билан шу қавмдан 3—4 нафари қутулиб, Туркистон қаяъасига етиб бордилар. Соҳибқирон (Султон Саид хон)нинг келиши ул разил қавмга маълум ва ошкор бўлди. Туркистон қалъасининг дарвозасини уч кун очмасдан улар кечаю кундуз ҳозир ва нозир турдилар.\nЖаноби соҳибқирон фатху зафардан кейин Туркистон қалъасига назар ташламас-дан, ўлжага тушган қанча нарса, тўпу туфангни олиб, мол, оту туяларни ҳайдаб келиб, саодатмандлик билан подшоҳлик тахтига ўлтириб, қарор ва осойиш топти. Агар у Тур-кистон қалъасига (яна юриш қилиб) борса эди, куффор ва ислом диёрининг ўртасида яна қирғин ва вайронагарчилик юз берарди.\nҚарийб олти ой пойтахтда туриб, вилоятнинг ҳар чеккасидан нодир монийсират ҳунарманд усталарни чиқариб, кечаю кундуз найзаю тиғ ва бошқа уруш аслаҳалари ясалди. Тез орада 70—80 тўпи жангий муҳайё қилинди, бир неча минг саккиз — ўн қарич келадиган султоний милтиқ ҳам ясалди. Қурол-яроғларнинг адади аҳли ҳисобга ҳам маълум бўлмади. Шундай куч-қудрат билан душманга қарши боришга қарор қи-линди. Ниҳоят, ўн иккинчи зу-л-ҳижжа ойида кофирларнинг Ниёзбек қалъасини олганлиги тўғрисидаги хабари ҳамма жойга тарқалди. Бу воқеанинг баёни шундай. Шанба 2 куни тунда (ўруслар) ўғридек қалъа деворларидан чиқиб, тўпу туфангларидан созу наво чиқариб, ғафлатда ётганларни уйғотдилар. Тун зим-зиё бўлгани учун кулфатзада кишилар бу даҳшатли воқеадан хабар топиб, баъзилари ўзларини дарёга, баъзилари қалъа деворидан пастга ташладилар, кўплари кофирларга асир тушдилар.\nЭртасига ранго-ранг қуёш оллоҳ амри ила бошини осмон даричасидан чиқариб, атрофни соф ва нуроний қилди. Ҳар тарафга паришон аҳволда тарқалган сарбозлар зу-л-ҳижжа, якшанба куни бу хабарни Ҳўқандга етказдилар.\nМулла Алимқул амир лашкар Султон Саид хон фотиҳасини олиб, душман ёқасини маҳкам тутиб жангга киришди. Филни йиқитадиган шергир диловарлар душманга қарши баҳри Хазарга ўхшаб мавж уруб, фитна ва ошўбга азм қилдилар. Эртадан кечгача ул номсизлар билан урушиб, дарё мавжидек ғалаён кўтардилар. Кеч кирди ва кофир-лар қайтиш учун ноғора чалиб, бахиллар қабридан ҳам тор бўлган бир чуқур жойга (окопларга ) қайтдилар. Ислом лашкари кечани ухламасдан ўтқазиб, малъунлар манзилини ҳалқадек босиб олиб, субҳи содиққача барқарор турдилар.\nДавлат арконлари беодоблик ила арз қилдиларким, «аскарлар ҳаммаси ташна бўлиб оч қолдилар, ўз қўшларига қайтиб дам олишлари зарур, эртаси яна бу жамоа-нинг бошига етиб кела оламиз». Мулла Алимқул амирлашкар бу насиҳатларга қулоқ солмади ва ўз сўзида тоғдек маҳкам турди. Байт (мазмуни):\nНасиҳатга қулоқ солгил, жоним, жондан ҳам яхши кўрар— Саодатманд ёшлар барно пирларнинг ўгитини.\nШу пайт оллоҳ амри ила 1281 йил, зу-л-ҳижжанинг 26-кунида кофирлар сафидан бир ўқ отилди ва у Мулла Алимқул амир лашкарга тегиб, уни ярадор қилди ва у отдан йиқилиб тушди. Шул сабаб лашкари ислом парокандаликка тушиб, ҳамма ўз жонинин ўйлаб паришонликка берилди. Сарбозлар жаноби амрлашкарани отга миндириб, ҳамма асбобу яроғ, тўпу тўфангларни олиб Тошканд қалъасига етиб келдилар. Алимқул амирлашкар ҳушдан кетиб ётган эди. Ҳозиқ табиблар ва комил жарроҳларни топиб келди-лар. Улар амирлашкарнинг жароҳатини кўруб, муолажага ожиз эдилар. Унинг аҳволи ҳар дам оғирлашарди. Инсоннинг тадбиркорлиги тақдир олдида заиф эди ва ҳар соатда ўлим аломати унинг юзида зоҳир бўларди. Буни ҳамма кўриб турарди. Назм (мазмуни):\nҲеч ким абадий яшайолмайди,\nМазлумларнинг жазосини бериб, марҳумлар мақсудин чиқар, Дину доду ҳуш ила обод қилгил дунёни.\nШундан кейин Мулла Алимқул арвоҳига фотиҳа ўқидилар. Мулла Алимқул амир-лашкарнинг таржимаи ҳоли. У Ҳусайнбой отарчи, яъни байторнинг ўғлидир. Андижон тобеларидан бўлган қирғиз қипчоқ қабиласиндандур. Ёшлигида отаси уни илм таҳсили учун Андижонга муҳтасибга шогирдликка берди. 3—4 йилдан кейин шу шаҳарнинг муҳтасиби Мулла Алимқулни «гиранда» (олувчи) лавозимига қўйди. Худоёрхон ўзининг акаси Маллахонни авф этиб, Бухородан Ҳўқандга олиб келтириб, умаролар қаторида унга вазифа ва маош тайинлагандан сўнг Мулла Алимқул Маллахонга мулозим бўлуб хизматга кирди. Маллахон иккинчи марта ўз укаси Худоёрхонга мухолифат қилиб, Андижонга қочиб кетганда Мулла Алимқул Маллахонни Пўлодбий қирғиз олдига олиб борди. Пўлодбий қирғиз савсамир қабиласининг мўътабар раиси эди. Фитна ва фасод раъиясига эга бўлган Пўлодбий Маллахон қадамини муборак деб, ўз қабиласи ила унинг хизматига бел боғлади-да, Қорасувга борди. Бу ер Мулла Алимқул ва унинг қавми учун ватан эди. Шу атрофдаги Алимқулнинг қавми-уруғлари ҳам Маллахон хизматига ўтди. Маллахон Алимқулни элчилик учун кўп жойларга юбориб, одамларни ўзига тобе бўлишга ундади. Алимқул бу ишда кўп саъй ва ҳаракат қилиб, Қорасув ва унинг атрофидаги қабилаларни Маллахонга ёрдам беришга чорлади ва унинг олдига олиб келди. Маллахон Фарғонанинг ҳукмронлик тахти ва фармондорлик аврангига ўтурганидан сўнг Алимқул хизматларини эътиборга олиб, унга эшикоғаси ҳамда мири понсод унвонини берди. Шундан кейин у Чимён навоҳисининг ҳокими бўлди. Ўратепани фатҳ қилган пайтда ҳам Алимқул жасорат кўрсатган эди. Маллахон ҳукмдорлигининг охирларида Марғилонда вали (ҳоким) бўлди. Султон Сайид хон ўз ҳукмронлиги даврида унга Фарғона сипоҳсолори ва лашкарбошилик мансабини берди.\nКундан-кунга кофирларнинг қўли баланд келиб, ҳеч қаердан умид (ва ёрдам) дараги бўлмади. Қирғиз ва қипчоқлар эса мурувватсизлик ва ёвлик тупроғини ўз бош-ларига сепиб, қочиб кетдилар.\nУлар етиб боргандан кейин изма-из бошқа руқъалар етиб келди. Унда «Султон Саид Муҳаммад хон ҳам келсун» деб ёзилган эди. Бу амрни ижро этиш Султон Саид хон одамлари учун жуда оғир эди. Умаро ва фуқаро ўзаро маслаҳат ва машварат қилди, аммо ҳеч наф бўлмади. Боришдан ўзга чора қолмаган эди. Ниҳоят, (Султон Саид хон) сафар асбобларини йиғиб ҳозирлашга буюрди, мулкни худога топшуруб, Бухоро сари Йўл олди. Қанча юриб ул икки аёлманд ҳезпешаларнинг олдига етиб боришди. Уни (Султон Саид хонни) ҳам ушлаб, қайтишга ижозат бермадилар. Тошканд мамлакати беҳоким ва эгасиз қолди...\nАлқисса, мусулмонлар бесаранжом бўлуб, бошсиз қолдилар. Ҳар бир фирқа ўз ҳолича эди. Бунга қўшимча яна Тошканд фуқароси навбат билан илғор учун қолдиришган бир неча минг ҳўқандлик сарбозларни боқардилар. Сафар ойининг 4—сешанба куни 2 ўрус кофирларнинг лашкари субҳи содиқда Камолон дарвозасини босиб олиб, шаҳарга кирдилар. Ҳўқанд сартияларининг 6—7 илғор дасталари қалъа ёриқларидан чиқиб, ҳар хил йўллар билан қочиб кетди. Баъзилар Чирчиқ дарёсига чўкиб ўлдилар. Тошканд фуқароси икки кечаю икки кундуз кофирлар билан урушиб, уларни Масжиди баланд хонақоҳига қамадилар, Бир кеча кундуз аҳли ислом уларни муҳосара қилиб, хонақоҳ атрофини ёқмоқчи бўлдилар. Кофирлар бундан хабар топиб, эски ўрдага ўтдилар ва йўлда бир неча маҳаллани ёндириб юбордилар. Шаҳарга шўру ғавғо тушди, унинг ҳар томонидан одамлар Бухоро подшосининг олдига, бепарво қипчоқлар ҳузурига жўнашиб, улардан ёрдам сўрардилар, аммо барчаси фойдасиз эди. Охири куффор билан сулҳ тузуб, уларнинг ҳамма шарт-шароитларига риоя қилишига мажбур бўлдилар.


МУДИРА ПОРАХЎР ЧИҚДИ — Dilnoma\n22.05.2019 dilnoma.uz Жамият, Иқтисодиёт\nИнсон зоти борки, тиним билмай тараққиёт сари одимлайди. Аммо тараққиёт ўз-ўзидан кенг ва равон йўлдан бориладиган манзил эмас. Бу йўлда одамзодга ғов бўладиган, оёғидан тортиб чалғитадиган иллатлар бор. Шундай ҳаракатлардан бири коррупция. Бу иллатнинг кенг тарқалган турларига порахўрлик, фирибгарлик, таъмагирлик ва товламачилик каби ноқонуний ҳаракатлар киради.\nЎзбекистон Республикаси Бош прокуратураси ҳузуридаги иқтисодий жиноятларга қарши курашиш Департаменти Хоразм вилояти бошқармаси томонидан ўтказилган навбатдаги тезкор тадбирда ФХДЁ бўлими мудирасининг таъмагирлик ҳаракатлари фош этилди.\nУргаанч туман ФХДЁ бўлими мудираси Санобар Машарипова (исм, фамилиялар ўзгартирилган) мансабдор шахс лавозимида ишлаб келиб, хизмат мавқеидан фойдаланган холда Урганчлик фуқаро Комил Омоновнинг фамилиясини ўзгартириб бериш эвазига дастлаб 300 минг сўмлик канцелярия моллари ва 100 минг сўм пулларни олган. Кейинчалик мудира С.Машарипова фуқародан иш битиши учун яна 500 минг сўм талаб қилган. Ушбу ҳолат юзасидан Департаментнинг Хоразм вилоят бошқармаси берилган ариза асосида ўтказилган тезкор тадбирда ФХДЁ бўлими мудираси ўз хизмат хонасида Урганчлик фуқародан ўзи талаб қилган 500 минг сўм пулларни таъмаргирлик йўли билан олаётган вақтда ашёвий даллилар билан ушланган.\nБундай жиноятларнинг содир этилиши фуқароларнинг давлатга бўлган ишончини поймол қилишга, илм-фан ва меҳнат орқали ҳалол йўл билан мақсадга эришишга тўсқинлик қилади. Иқтисодиётни заифлаштириб, бошқарувчи издан чиқаришгача олиб боради. Эндиликда мудира ўйламай қилган ноқонуний ҳатти-ҳаракатлари учун қонун олдида жавоб беришга мажбур.\nМазкур ҳолат юзасидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг 210-моддаси 2-қисми (Пора олиш) билан жиноят иши қўзғатилиб, ҳуқуқий таъсир чоралари қўрилмоқда.


Жаннат инсон учун яратилгани ҳақиқат. Биз буни билишимиз керак. Шу ҳақиқатни тўлиқ англаб, Аллоҳга иймон келтирсак ҳамда яратилишимиздан кўзланган мақсадни рўёбга чиқарсак, фаришталардан ҳам ўзиб кетишимиз мумкин ва жаннатнинг ҳақиқий соҳиблари бўламиз Иншааллоҳ. Шунинг учун ҳам айтишса керак: «Ўзингни кичик бир жисм деб ўйламагин, зеро сенда бутун олам мужассам».\nЯна «Ўзини таниган киши Роббини танийди», дейдилар. Инсон аксарият ҳолатларда ўзининг кимлиги ва нималарга қодирлигини билмайди.\nҚуйидаги сўзлар ҳам бежиз айтилмаган: «Одамлар ичида биладигани ҳамда билишини биладигани бор, бу олимдир, унга эргашинглар. Одамлар ичида биладигани, бироқ билишини билмайдигани бор, бу ғофилдир, унга танбеҳ беринглар. Улардан билмайдигани ҳамда билмаслигини биладигани бор, бу омидир, унга ўргатинглар. Яна улардан билмайдигани ҳамда билмаслигини ҳам билмайдигани бор, бу шайтондир, ундан қочинглар».\nБиз ўзимизнинг банда эканинимизни ва Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло кенглиги осмонлару ерча бўлган жаннатини биз учун яратганини ҳақиқий тушунсак, дунё ҳаёти қанча чўзилса – чўзилсин, охиратга нисбатан ҳеч нарсалиги, унинг умуман қиймати йўқлигини англаб етамиз.\nАллоҳ субҳанаҳу ва таоло дунёнинг бирор киши учун мукофот бўлишини, шунингдек, ундан маҳрум бўлиш эса жазо бўлишини ихтиёр этмаган. Дунё мукофот ёки жазо бўлишга арзимайди ҳам.\nЭътиборимизни дунёдан олиб, охиратга қаратишимизнинг ўзидаёқ охират сари тўғри йўлга қадам қўйган бўламиз. Биз жуда муҳим бир сўзни доимо ёдда тутмоғимиз даркор: «Охиратга иймон келтирганимиздан кейин ўлчовларимиз акс ҳолатга ўтмас экан, охиратга иймонимиз тўғри бўлмайди. Агар Аллоҳни танишдан олдинги инсонга табиат қилиб берилган мезонларга нисбатан мезонларимиз ўзгармабдими, охиратга иймонимиз тўғри бўлмабди».\nҚуръонда «иннал инсана» сўзи бўлиб, агар «инсон» сўзи аниқ ҳолатда «ал» артикли билан келса, бунда инсоннинг Аллоҳни танишидан олдинги ҳолати зикр қилинаётган бўлади.\n19. «Албатта, инсон «ҳалуъ» қилиб яратилгандир.\n«Ҳалуъ» сўзи «ҳирс», «зажр», «чидамсизлик» ва «сабрсизлик» деган маъноларни мужассамлаштиради. Ушбу маъноларни келаси оятлар ёритади.\n20. «Қачон унга ёмонлик етса, чидамсиздир.\nЯъни унга фақирлик, касаллик, мусибат, машаққат етса, сабрсизлик қилади. Ўзини ҳар ёққа уради.\n21. «Ва қачон яхшилик етса, кўп ман қилувчидир.\nЯъни унга яхшилик – мол-дунё келса, у одамларни, бева-бечораларни унутади, бахил бўлади.\n22. «Намоз ўқувчиларгина мустаснодир» . (Маориж сураси, 19–22-оятлар)\n28. «... Ва инсон заиф яратилгандир.» . (Нисо сураси, 28-оят)\n11. «... Инсон шошқалоқ бўлгандир.» . (Исро сураси, 11-оят)\nҚайси ўринда «инсон» калимаси аниқ ҳолатда «ал» артикли билан келса, юқоридаги оятларда келгани каби, инсоннинг Аллоҳни танишидан олдинги ҳолати тушунилади.\nЛекин Аллоҳни таниганидан кейин бутунлай бошқача бўлади. Инсон Аллоҳни танишидан олдин бирор нарсани олиш билан хурсанд бўлса, У Зотни таниганидан кейин бериш билан шодланади. Кўрдингизми, мезон-ўлчов акс ҳолатга ўзгарди.\nИнсон Аллоҳни танишидан олдин бировларнинг хизматидан фойдаланишни ақллилик деб билса, У Зотни таниганидан кейин бировларнинг хизматида бўлади.\nАллоҳни танишидан олдин мол-дунёни ҳамма нарса деб билса, У Зотни таниганидан кейин мол-дунёни ҳеч нарса эмас, деб билади.\nМана бу ибрат калимага қулоқ тутинг: «Агар мезон-ўлчовларингиз охиратга иймон келтирганингиздан кейин акс ҳолатга ўзгармаса, ишончингиз комил бўлсинки, охиратга бўлган иймонингиз мукаммал эмас ва қайтадан назар солишга муҳтождир».\nЗакот, садақа ва каффоротлар каби соф молиявий ибо..


Умарали Норматов. Тугалланмаган зилзила (2007) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҲозирги давр матбуотиУмарали Норматов. Тугалланмаган зилзила (2007)\nДаврнинг энг муҳим ҳодисалари, замондошлар ҳақида қалам тебратган Абдулла Қаҳҳор асрнинг яна бир фожиавий ҳодисаси — Сталин қирғин-қатағонлари, қатағон қурбонлари, ёзувчи ибораси билан айтганда, «култ даври» асоратларини четлаб ўтиши мумкин эмас эди. Узоқ йиллар қалбини ўртаб, унга тинчлик бермай келган бу мавзуга у 1959 йилнинг январида қўл урди. «Зилзила» деб аталган қиссанинг бир неча боби қоғозга тушди. 60-йилларнинг бошларида матбуотда асардан парча эълон этилди. Лекин қисса устида иш негадир юришмади. Адиб 1966 йил 15 декабрда ёзган «Вақтим чоғ» сарлавҳали мақоласида «Бир неча йилдан бери тўхтаб ётган «Зилзила» номли повестимни давом эттираман» дея ваъда қилган эди. Ўша кезлари унинг фикр-ёди шу асар билан банд бўлган. Кибриё опа «Чорак аср ҳамнафас» рисоласида ёзади: «Бир гал: «Агар «Зилзила» деган қиссани битирсам, жуда иноқ, ҳамманинг ҳаваси келадиган бир оила ҳақида повест ёзаман», деб қолдилар». Ана шундай ниятлар оғушида анча йиллардан бери соғлигини кемириб келаётган хасталикка сўз бермай, зўр ғайрат-шижоат билан «Ўтмишдан эртаклар»ни китобхонларга тақдим этди, хасталик хуруж қилиб турганида «Муҳаббат» қиссасини поёнига етказди. Лекин «Зилзила» битмай, ҳамманинг ҳаваси келадиган бир оила ҳақидаги повест эса ёзилмай қолди. Улуғ адиб вафоти олдидан Кибриё опага армон билан «Афсус, «Зилзила» чала қолди» деган экан.\nОрадан йигирма йил ўтиб, «Шарқ юлдузи»нинг 1987 йил 9-сонида «Зилзила»нинг қоғозга тушган саҳифалари илк бор Кибриё Қаҳҳорова изоҳи билан эълон этилди. Ўша кезлари Кибриё опа Қаҳҳорнинг 30-йиллар бошларида ёзилиб китоб ҳолида чиққан, бироқ талабчан адиб кейинчалик танланган асарларига киритишни лозим кўрмаган «Қишлоқ ҳукм остида», «Қотилнинг туғилиши» ҳамда тугалланмай қолган «Зилзила»дан иборат тўплам тайёрлаган, тўплам учун Саид Аҳмад махсус мақола ёзиб берган эди. Қаҳҳорга нисбатан давом этаётган совуқ муносабат оқибати бўлса керак, бу тўплам чиқмай қолиб кетди; Саид Аҳмад сўзбошиси эса ёзувчининг Абдулла Қаҳҳор ҳақидаги хотиралари таркибига киритилиб 2000 йили чоп қилинган сайланма асарларининг учинчи томида эълон этилди. Саксон ёшда ҳам ўзини шогирд санаган Қаҳрамон адиб устознинг «Зилзила» асари хусусида тўлиб-тошиб: «Бу қисса адибнинг адолатсизликка, зўравонликка, қонунсизликка қарши кўтарган исёни эди… Менингча, «Зилзила» ҳар қандай таъна тошларига дош берадиган, ўз-ўзини ҳимоя қилишга қодир асардир… Сиз уни, албатта, ўқиб чиқасиз. Ўйга толасиз, таҳқирланган, қувғинга учраган, қамоқ камераларида хор-зор бўлиб умрини поёнига етказган, олис юртлар тупроғида қолиб кетган жигарбандларингизни эслайсиз. Руҳингизни аллақандай мунг чулғаб олади» деб ёзади.\n«Зилзила» фабуласи бошда бу мавзуда яратила бошлаган асарларга хос чақув, ҳибс, тергов, қийноқ, ҳукм ва лагер ҳаёти ифодаси тарзида режалаштирилган, бош қаҳрамонни ўша мушкул сўқмоқлардан олиб ўтиш мўлжалланган.\nБош қаҳрамон Собир Салимни биз турмада, ўлим камерасида йигирма беш соатдан бери ажал кутиб ўтирган ҳолда учратамиз. Ёзувчи у шу ҳолга тушгунига қадар бошдан кечирган ҳодисаларни ўзига хос ихчам, таъсирчан бир тарзда ифода этади; уни шу кўйларга тушишига сабабчи бўлган маккор, сотқин ҳамкасби Мирвоҳид, одам қиёфасидаги йиртқич терговчи билан таништиради, энг муҳими, бош қаҳрамон табиатига хос етакчи хусусиятлар, унинг маънавий-руҳий бисоти билан бизни ошно қилади.\nИнститут раҳбар ходими, филолог олим, доцент Собир Салим ниҳоятда пок, оқкўнгил, ўзига ҳам, ўзгаларга ҳам ишонадиган, ҳукуматга садоқатли одам, ҳатто у совет ҳукуматига садоқатда фанатик даражасига етиб борган. Шу боис, ҳибсга олиниш пайти у буни бирор англашилмовчилик натижаси, деб ўйлайди.\nОрадан соатлар, кунлар, ҳафталар, ойлар ўтади, масхарабозликдан иборат терговлар, куракда турмайдиган сохта айбловлар, гувоҳ билан юзлаштириш, ҳақорат, калтаклаш, қоронғи «одиночка»даги мислсиз қийноқлар… Бу соддадил одам сохта айблов ўрнига кўп йиллардан бери кўнглини ғаш қилиб келган эски айби — отасидан қолган тўппончани вақтида ҳукуматга топширмаганини ошкор этгудек бўлса, бунинг учун ҳукумат кечирар, деган хаёлга боради ва бор гапларни ёзиб беради. Афсус, бунинг учун афв ўрнига зуғум, қийноқ авжига минади.\nЁзувчи қиссада уйдирмаларга устаси фаранг терговчилар қиёфасини янада очиб юборадиган разведкачиликда айбланган бир қув маҳбуснинг латифанамо ҳикоясини келтиради. Эмишки, маҳбус Каспий денгизи портларида жуда кўп махфий маълумотларни йиққан, жуда кўп нозик жойларни суратга олган, ундан кейин бир куни ярим кечаси моторли қайиқда Каспийдан Қора денгизга ўтади. Маҳбус Қора денгизда ҳам шунақа маълумотлар, суратлар йиққанини айтиб, ёзиб беради. Жоҳил, лақма терговчи эса бу «ноёб маълумот»га — ғирт уйдирмага чиппа-чин ишонади, уни айблов ҳужжатига тиркайди, тезликда бундан юқоридагиларни хабардор қилади, юқоридагилар эса ундан-да юқорига етказиш пайига тушади… Анқов терговчи ҳам, юқоридагилар ҳам Каспий билан Қора денгиз орасида сув йўли йўқ эканини хаёлига ҳам келтирмайдилар. Зотан, улар тўқиб чиқарган бўҳтонлар олдида бунақа уйдирмалар ҳеч гап эмас. Сўнг ёзувчи персонаж тилидан киноя-кесатиқ, истеҳзо ила дейди: «Разведкамизнинг аҳволи шу бўлса, тағин ҳам давлатимиз мустаҳкам экан. Разведкаси бир кунгина шу аҳволга тушган бошқа давлат эртага қолмай қулайди!»\nНақадар ўткир айбнома бу!\nМана бу лавҳаларга келганда ўқувчи ўзини қўярга жой тополмай қолади. Терговчи Собирнинг рақиби Мирвоҳид олдида ўзи қолиб фуқаролар урушида шўролар ҳимояси йўлида ҳалок бўлган отасини Чапаевга менгзаб масхара қилади. Адиб ёзади: «Терговчи бу гапи билан отасининг арвоҳини ҳақорат қилаётганлиги Собирнинг жон-жонидан ўтиб кетди, фарёд чекиб, йиғлагиси келди, лекин кўз олдида тантана қилиб турган икки душмани олдида оғзи тўла қон бўлса ҳам тупургиси келмади-ю, тишини тишига қўйиб, хиёл титраган товуш билан:\n— Менинг отам оддий жангчи эди, ҳалок бўлганида уни бутун шаҳар кўмган, — дея олди, холос».\nЖисмоний, айниқса, маънавий азоб-уқубатлар, таҳқиру хўрликлардан тўйиб кетган Собир ўзини ўлдирмоқчи бўлади-ю, бирдан ниятидан қайтади, «Наинки бу қоронғи кечанинг сўнмас, абадий кундузи бўлмаса!.. Шу умид, шу ишонч уни ўлимдан омон сақлади» деб ёзади адиб.\n«Тройка»нинг ҳукми эшиттирилаётган саҳна тасвирида ёзувчи бу болатабиат, соддадил одам бисотини яна ҳам ёрқинроқ очиб юборадиган бир ҳолатга эътиборимизни тортади. У оқланишига амин бўлгани учун ҳукмнинг «Собир Салим батамом оқлансин!» деган жойига илҳақ бўлиб туради. Бироқ «тройка» уни отиб ўлдиришга ҳукм чиқаргани маълум бўлганидан кейин ҳам вужудини совуқ бир карахтлик қамраб оладию «Бу мени қўрқитиш учун қилинган найранг эмасмикан», дея ўзига тасалли беради. Соддадиллик ҳам шунчалар бўларкан!\nҚаҳрамондаги бу ноёб туйғу — одамзотга бемисл ишонч, адолат тантанасига чексиз умид, матонатни фақат мутаассибликка йўйиш бирёқламалик бўлар эди. Буни, балки, ардоқли қаҳрамонига муаллифнинг ўзидан ўтган айрим хислатлар зуҳури деб қараш ҳам мумкиндир. Пировардида, ўлим жазоси ўрнига йигирма беш йилга озодликдан маҳрум этилиши бу аломат инсонга нисбатан муаллифнинг мукофоти, қолаверса, Оллоҳнинг инояти эди.\nГарчи қисса тугалланмай қолган бўлса-да, назаримда, Собир Салим тугал қаҳрамон. У адиб бисотидаги Асрор бобо, Мастура каби баркамол инсонлар образлари қаторидан ўрин олишга ҳақли.\n1966 йил баҳорида Абдулла Қаҳҳор хонадонидаги гурунг чоғи Озод ака «Зилзила» устидаги иш қандай кетаётгани хусусида сўз очиб қолди. Шунда адиб: «Иш жараёнида аввалги режалар ўзгариб бораяпти. Қиссада лагер ҳаётини ҳам қаламга олиш назарда тутилган эди. Кейинчалик ўйлаб кўрсам, бу менинг ишим эмас экан. Буни ўша воқеаларнинг атрофида эмас, ичида бўлган Шайхга, Шуҳратга, Саид Аҳмадга қўйиб бериш керак. Менинг вазифам бу ёқда — «озодлик»да юрганларнинг ҳаётини, аҳвол-руҳиятини кўрсатиш. Булар бошига тушган кўргиликлар лагердагиларникидан асло қолишмайди. Уларнинг қисмати, дарди-дунёси ўзимга яқиндан таниш» деган эди.\n«Зилзила»нинг қоғозга тушган саҳифаларини синчиклаб ўқисангиз, қисса воқеалари икки чизиқ бўйлаб, чунончи, Собир Салимнинг қамоқдаги кўргиликлари ҳамда умр йўлдоши Гуландомнинг «озодлик»даги драмаларга тўла чигал қисмати ифодаси тарзида давом этади. Собир Салим йўналиши деярли интиҳосига етиб, асосий диққат-эътибор Гуландом қисмати талқинига қаратилади, у асардаги етакчи сюжет йўналишига айлана боради. Қиссада Гуландомнинг бошига тушган савдолар драмаси ҳам қаҳҳорона юксак бир маҳорат билан кўрсатилган.\nГуландом бирдан йўқолиб қолган эрининг қаерда экани ҳақида уч кундан кейин дарак топиб у ерга кўрпа-ёстиқ элтиб беради. Мана шу оддий хабарга берилган шарҳга қаранг: «Бу ерга кўрпа-ёстиқ киргизиб юбориш ўликнинг қабрига бир жуфт шам ёқишдай охирги маросим, чунки у дунёдан ҳам, «бу дунё»дан ҳам ҳеч ким қайтиб келган эмас».\nБу шарҳни ўқиб вужудингизга титроқ югуради.\nГуландом эрининг қамалганини мумкин қадар яширишга ҳаракат қилади, буни ўғлига ҳам тайинлайди. Бу оддий хабарнинг изоҳини ўқиб кўринг: «бу кунларда қамалган одам ўлик бўлса, унинг яқинларига ўлим тўшагида ётган моховдай қаралар, улардан ҳамма ҳазар қилар, тезроқ ўлишини, гумдон бўлишини кутар эди». Ўша машъум замонларда ҳибсга олинган «халқ душмани» яқинларига бўлган мудҳиш муносабат даҳшатини бундан ошириб шарҳлаш мумкинми?! Қиссада биз мана шу шарҳнинг амалдаги кўриниши жонли гавдалантирилган ёрқин лавҳалар билан танишамиз.\nМудҳиш муносабатнинг илк оқибат-натижаси шу бўлдики, бу ғам-ташвиш бир ойга қолмай Гуландомни сўриб, кемириб, ғажиб ташлайди, унинг нозик, чиройли қомати, хиёл бўлса ҳам букчаяди, нигоҳига одам боласи тоб беролмайдиган қора учқун сочиб турадиган кўзлари сўнади, юзи сўлиб, икки бетидаги кулдиргич йўқолаёзади. Ўғли Исмат эса ундан кам азоб чеккани йўқ, ўн икки яшар бола чолга ўхшаб қолади…\nБутун бошли бир асар ёки катта бир бобда бериш, ифодалаш мумкин бўлган инсоний драмалар асоратини адиб шапалоқдек матнга сиғдиради.\nБулар ҳали ҳолва, энг кескин драмалар, фожиалар, инсон боласи дош бериши мумкин бўлмаган ғусса, кўргиликлар ҳали олдинда. Тирикчилик қилиш керак, «Ётиб ейишга тоғ ҳам чидамайди» деган нақл бор. Гуландом институтни битиргандан кейин редакцияга ишга кирган, аммо Собирнинг рашки, хархашасидан безор бўлиб, ишдан кетган, шундан бери уйда; ўқишда боласига, ишда эрига ёрдам беради. Энди бирон ишга кириши керак. Уни шу дамда ким ҳам ишга оларди…\nАна шундай мушкул дамда Мирвоҳид, ҳа ўша Собирнинг бошига етган маккор Мирвоҳид пайдо бўлади. Йўқ, у бу гал рақибининг умр йўлдоши қаршисида унга ҳамдард, маслаҳатгўй, «нажоткор» сифатида гавдаланади; жабрдийда аёлга эри — халқ душмани билан орани очиқ қилишни маслаҳат беради. Бу билан аёл халқ душманининг хотини деган тавқилаънат ва маломатдан қутулади, ишга кириб рўзғор тебратиш имкониятига эга бўлади… Ниҳоят, Гуландом шундай ўй-хаёл билан эридан ажралишга қарор қилади, бу ҳақдаги хабар газетада чиқади.\nҚиссанинг энг ҳаяжонли, драматик лавҳаларидан бири, шубҳасиз, газетада босилган ажралиш хабарининг яқин кишилар, биринчи галда, ота ўғил Исмат қалбидаги акс-садоси тасвиридир. Исмат ҳовлига бемаврид кириб келар экан, ўша шармандали хабар чиққан қўлидаги газетани силкиб бир нима демоқчи бўлади, лекин оғзи очилади-ю, товуши чиқмайди. Қаршисида кечирилмас гуноҳ — юзсизлик қилган бўлса-да, барибир, туққан, тарбия берган онаси. Кўнгилдаги ғазаб, аламини айтишга, тўкиб солишга тили бормай вужуди титрайди, қақшайди, ўзини ҳар ёнга уради, тўлғонади, боши қонга беланиб, жон бераётгандек хириллайди… Гуландом эс-ҳушидан айрилиб дод солади. Қўни-қўшни йиғилади, ҳаял ўтмай воқеанинг сабаби ҳаммага аён бўлади. Қўшни чол Исмат қўлидан тушиб зинада ётган газетани икки бармоғи билан олиб бир-икки силкийди-ю, йиғлаб юборади… Чолнинг йиғиси тиғиз ҳолат драмасини олий даражага кўтаради. Бор-йўғи юздан сал ошиқ сўз орқали шунча алам, изтироб, қалб туғёнларини, бир эмас, бир неча тирик инсон хатти-ҳаракатини бу қадар таъсирчан ифодалаш чиндан-да бадиий мўъжиза!..\n50-йиллар бошларида талабалик кезлари газеталарда пешма-пеш босилиб турган шундай хабарларни ўқиб, ўзаро муҳокама қилардик. Айниқса, ўзимизга таниш «халқ душманлари» жуфти ҳалолларининг бундай қилмишларидан дилимиз вайрон бўларди. Айни пайтда университетимиз юқори курс талабаси шоира Саида опанинг жасоратига қойил қолардик, опани ҳам «халқ душмани» сифатида айбланиб ҳибсга олинган эри Саид Аҳмаддан ажрашишга ундашган, аммо жасур аёл бунга асло кўнмаган…\nБугун Гуландом қиссасини қайта ўқир эканман, замона зуғуми авжига минган ўша кезлардаги Саида опа жасорати ёдга тушади, унга ҳам осон бўлган эмас, лекин ҳамма кўргиликларга чидаб инсонлик шаънини сақлаб қололган. Бўлар экан-ку, ахир! Гуландомда мана шу ноёб инсоний фазилат етишмайди. Осон йўл танлайди. Бу «нажот йўли» аввало ўзи учун қимматга тушади. Яккаю ёлғиз фарзанди бу шармандали хиёнатга чидолмай ўлим излаб кетади, инсофли, диёнатли одамлар ундан юз ўгиради. Буларнинг барчасини адиб ўқувчини ларзага соладиган бир тарзда бутун драмалари билан беради.\nИнсон зоти ҳаётда, қалтис вазиятда бир чалғимасин экан, чалғидими, қадам-бақадам тубанлик сари кетаверади. Маккор, шилқим «нажоткор» кўмаги билан Гуландом институт буфетига ишга олинади, сўнг юқори доира одамлари доирасига тортилади. «Отнинг ўлими — итнинг байрами» деганларидек, Исматнинг ўлими, бир томондан, Гуландомнинг бағрини тилка-пора қилган бўлса, иккинчи томондан, унинг обрўйини оширади. Муаллиф шу ўринда: «Мирвоҳид ҳар важ билан ва ҳар мажлисда бир илмоқ топиб Гуландомни ибрат қилар, унинг халқ душманидан халқ олдида юз ўгирганини, Гуландом тарбиясида ўсган бола халқ душманининг пуштикамаридан бўлиб яшагандан ўлимни афзал кўрганини айтиб, баъан кўзига ёш олар эди», деб ёзади ва донишманд адиб вазиятга шундай изоҳ беради: «Собир Салимнинг халқ душмани эканига заррача ҳам ишонмаган, лекин дами ичида бўлган одамлар Гуландомнинг қилмишига юзсизлик, боланинг ўлимига эса, шу юзсизликнинг натижаси деб қарашса ҳам, Мирвоҳиднинг сўзларига қарши лом-мим дейишолмас эди».\nБутун фожиа ана шунда, бу айрим одамларнинг эмас, бутун бир жамиятнинг фожиаси. Кўриб, билиб туриб рост гапни айтолмаслик жамики разолатларнинг дояси. Бундан ҳам ёмони, Гуландом кўра-била туриб эрининг кушандаси — қаллоб, шилқим кимса этагидан тутиб эри фожиаси, ўғли ҳалокати, у ҳақдаги бўҳтонлар, қолаверса, ўзининг топталган аёллик шаъни устига тикилган зинапоялар орқали мансаб-мартаба томон интилади, партия сафига киради, райком секретари лавозимига кўтарилади; «совет аёлига хос жасорат билан ботқоқдан чиқиб олган ёш коммунист» келажакда яна янгидан-янги мансаб-мартабаларга кўтарилиши, кўз кўрмаган, қулоқ эшитмаган кароматлар кўрсатиши тайин… Афсуски, қисса воқеалари қаҳрамон мансаб-мартабанинг илк зинасига қадам қўйганида узилиб қолади. Қаллоблар қўли билан яратилган, қаллоблик йўли билан юқори лавозимларга кўтарилган коммунист раҳбар аёл воситасида тоталитар режимнинг ички зиддиятларини бор бўйича очиш имконияти кўриниб турибди. Кенг кўламли фожеий воқеа-ҳодисалар олдинда эди. Агар улар тўла-тўкис қоғозга тушганда борми, «Зилзила» ХХ асрнинг ноёб адабий ҳодисаси бўлиши аён эди. Бироқ мавжуд тугалланмай қолган саҳифаларнинг ўзи ҳам ўтган асрнинг энг ўткир, энг фожеий ҳодисаси ҳақида ҳақгўй адибнинг салмоқли ҳақ сўзи, бадиий ихтироси сифатида қимматлидир.\n«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2007 йил 15-сонидан олинди.\n← Аввалги Аввалги Омонулла Мадаев. Барҳаёт устоз (2007)\nКейинги → Кейинги: Раҳим Воҳидов, Нажмиддин Комилов. Закий аллома (2007)


СКАЧАТЬ РЕФЕРАТ НА ЛЮБУЮ ТЕМУ, БЕСПЛАТНО » Страница 113\nАбу Райхон Беруний (тулик исми - Абу Райхон Мухаммад ибн Ахмад ал-Беруний) ўрта асрнинг буюк комусий олими ва мутаффакири катор фанларни: астрономия, физика, математика, геодезия, геология, минералогия, тарих кабиларни чукур ўрганди. У Хоразмнинг кадимги пойтахти Кот шахида тугилан ва ёшлигиданок илм-фанга кизикиши орта борган. Беруний кейинчалик машхур олим Абу Наср Мансур ибн ...\nАбу Али ибн Сино - Марказий Осиё халлари маданиятини Ўрта аср шароитида дунё маданиятининг олдинги аторига олиб чиан буюк мутафаккирлардан бири булган, у Европада Авиценна номи билан машурдир. Ибн Сино (асл исми усайн, отасининг исми Абдулло) Бухоронинг Афшона ишлоида, ижрий 370 (980) йилнинг сафар ойида, амаддор оиласида туилган. 986 йилда Ибн Сино оиласи Бухор...\nЎзбекистон Республикаси Президентининг фармонига биноан 1994 йил Мирзо Улугбек таваллудининг 600 йиллиги муносабати билан мамлакатимизда катта тантаналар ва халаро илмий анжуманлар ўтказилди. Парижда ам ЮНЕСКО арори билан учрашувлар ва конференциялар бўлиб ўтди. Улугбек 1394 йилнинг март ойида Эроннинг арбидаги Султония шарида, бобоси Темурнинг арбий юриши пайтида туилди. У Шо...\nАли Кушчи «Ўз даврининг Батлимуси» деб танилган. Али Кушчи (тулик исми - Алоуддин Али ибн Муаммад ал-Кушчи) Самаркандда тугилиб ўсган ва XV асрда илмий фаолият кўрсатган математик ва астрономлардандир. Унинг тугилиш санаси маълум бўлмаса-да, XIV аср охири ё XV аср бошида тугилган деб тахмин килинади. У Улубек саройидаги Мухаммад исмли овчи ушларга аровчи бир кишининг ...\nДавлатшох Самаркандий(тулик исми - Давлатшох ибн Алоуддавла Бахтишох ал-Розий ас-Самаркандий) XV асрнинг машхур адабиётшунос олимларидан бири булган. Унинг таржимаи олига оид маълумотлар жуда кам бўлиб, "Тазкирот ун-шуаро" ("Шоирлар тазкираси") асарида келтирилган баъзи бир маълумотларга ишонган холда, у йирик харбий хизматчи ва давлат арбоби оиласида таваллуд топган. Унинг отаси Б...\nХусайн Бойкаро 1438 йил июль (хижрий 842 йил, муаррам) ойида Хиротнинг шари-шимолидаги Давлатхона саройида дунёга келган ва Амир Темурнинг эвараси булган. Униг отаси иёсиддин Мансур 1445 йилда вафот этгач, усайн 14 ёшигача мактабда таълим олади ва шу мактабда ёш Алишер билан дўстлашади. Тарихий манбалардан кура, Султон усайн Бойаро Темурий шазодал...\nХусайн Воиз Кошифий\nXV асрнинг иккинчи ярмида Хуросонда буюк шоир Алишер Навоий атрофида тўпланган шоир, аллома ва донишмандлар орасида мащур ва омусий талант эгаларидан бири Воиз Кошифийдир. Воиз Кошифий (тулик исми - Камолиддин Хусайн Воиз Кошифий ) таминан 1440 йилларда Хуросон вилоятидаги Сабзавор шарининг Байа шахарчасида туилган, унинг ота-онаси, болалиги хакида хозирча хеч кандай ани...\nКамолиддин Бехзод ўзининг гузал, такрорланмас ижоди ва санъати, ваажойиб маорати билан нафаат Шар халлари, балки бутун дунё халлари маданияти тарихида сезиларли из олдирган, унинг тараиёти учун баракали исса ўшган забардас мусаввир Камолиддин Безод иротда 1455 йилда унарманд-косиб оиласида дунёга келди....\nЖалолиддин Давоний. О Жалолиддин Давоний\nЖалолиддин Давоний (тўлик исми - Жалолиддин Муаммад Асад ас-Сиддиий ад-Давоний), 1427 йилда Эроннинг Казарун вилоятида жойлашган Давон ишлоида таваллуд топган. У ёшлигидан илм-фанга, айниса, мусулмон фишунослигига изиади ва бошланич мактабни битиргандан сўнг Шероз шахрига келиб, мадрасада йирик олимлар ўлида тасил олади....\nЗебуннисо бегим. О Зебуниса бегим\nЗахириддин Мухаммад Бобур подшохнинг панневараси Абу Зафар Мухийиддин Мухаммад Аврангзеб (тахтбезаги) Оламгирнинг кизи. Унинг онаси Дилрасбону Шонавозхоннинг кизи бўлиб, Бобурнинг Гулбадан бегим исмли кизига бориб туташади. Зебуннисо бегим (1048 хижрий йил шаввол ойи) 1639 йил милодий, феврал ойида Делида тугилган. Унинг отаси Аврангзеб (1618—170...