Прописка муҳокамаси: нега вилоятдаги одамлар Тошкентдан уй ололмаслиги керак? | Ўзбекистон ва жахон янгиликлари\nПрописка муҳокамаси: нега вилоятдаги одамлар Тошкентдан уй ололмаслиги керак?\nЎзбекистон 13 январь 14:05 1 438\nНорматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг муҳокамаси порталида Тошкент шаҳрига «прописка» қилиш масаласи қизғин муҳокама қилинмоқда.\n«Фаол тадбиркорлик, инновацион ғоялар ва технологияларни қўллаб-қувватлаш йили»да амалга оширишга оид Давлат дастури лойиҳасининг 28-бандида фуқароларни доимий ва вақтинча рўйхатга қўйиш тартибини соддалаштириш, уларнинг мамлакат ҳудудида эркин ҳаракатланиш ҳамда меҳнат қилиш ҳуқуқларини таъминлаш назарда тутилган.\nДавлат дастурида келтирилган ҳар бир банднинг изоҳлар сонини кўриб чиқилганда энг кўп муҳокакамага сабаб бўлаётгани айнан шу банддир. Мазкур банд юзасидан ўзбекистонликлар энг кўп фикр ва таклифлар билдиришмоқда. Одамлар «прописка» туфайли дуч келган муаммоларни ёзишган.\nАбдулатиф Ҳайдаров: «Прописка масаласини умуман йўқ қилиш керак. Бу Ўзбекистон фуқароларини икки хил тоифага ажратиб қўймоқда. Пропискалилар олий табақа пропискасизлар пастки табақа дегандек. Чунки пропискасизларга жуда кўп тўсиқлар қўйилган. Уй сотиб оламан деса уй сотиб ололмайди, чунки уни пропискаси йўқ. Пропискага қўяман деса, ўз номида уйи йўқ жуда кулгули ҳолат бу. Яна ҳам қизиғи уй оламан десангиз бировни номига оласиз бир умр шу одамдан хавотирда яшайсиз ва ўзингиз кимнидир номига сотиб олган уйингизга ижара шартнома қилиб, ўз уйингизга пул тўлаб яшаш энг алам қиладиган жиҳат. Таклифим шундаки, пропискани умуман йўқ қилиш керак. Тошкентда одам кўпайиб кетади деган важни қилишади. Тошкентда яшамоқчи бўлган одам барибир ҳам юрибдику пропискасиз бори ҳам йўғи ҳам».\nМарҳабо Ботирова: «Тошкент шаҳридан уй сотиб олишни ҳам бемалол қилиб қуйиш керак, қурилиш баҳоси қанча бўлса, шунча хоҳлаган Ўзбекистон фуқароси сотиб олиши мумкин бўлсин, ҳеч қанақа 2500 ёки 3000 баробар керак эмас. Ким ўйлаб топган бўлса ҳам».\n«Тошкент вилояти ва Тошкент шаҳрига доимий рўйхатга қўйиш тартибларини қайта кўриб чиқиш лозим. Тошкент шаҳридан уй-жой олиш тартиби фақатгина Тошкент шаҳар доимий пропискаси орқали амалга ошириш тартибини бекор қилиш керак. Нега энди вилоятдаги одамлар Тошкентдан уй ололмаслиги керак. Ҳозирда жуда кўплаб инсонлар уйларни Тошкент пропискасида бўлган танишларининг номига олишган. Бу кўплаб муаммоларга сабаб бўлаяпти», — деб изоҳ ёзган Равшанов Рустам.\nБекзод Ибрагимов эса қуйидагиларни билдирган: «Прописка тизимини янада соддалаштириш керак. Беш йилдан зиёд Тошкент шаҳрида вақтинчалик рўйхатда туриб, муқим жойда ишлаётганларга ипотека кредитлари асосида уй олиш учун рухсат бериш керак. Қанчадан-қанча яхши кадрлар Тошкент шаҳрида олган ойлигини фақат ижара уйи учун сарфлаб, бири икки бўлмаяпти».\nСаидов Акбархўжа: «Пропискаси бўлмаган фуқароларнинг Тошкент шаҳрида уй-жой сотиб олишга бўлган таъқиқ — бу мутлақо конституцион нормаларга зид ҳолат. Жумладан, фуқароларнинг мулкдор бўлиш ва республика ҳудудида эркин кўчиш ҳуқуқининг тўсқинлиги ҳисобланади. Ушбу лойиҳани мазкур ҳуқуқбузарликнинг ечилиши йўлидаги илк қадам сифатида олқишлайман!».\nРавшан Казакбаев эса бу масалада шошилмаслик кераклиги ҳақида фикр билдирган: «Менимча, ҳозирча, ҳаммаси жой жойига тушгунча, Тошкент шаҳридаги баъзи бир чекловлар шундай қолгани яхшироқ деб ўйлайман. Чунки шаҳарда ишсизлик даражаси юқори эканлигини ва вилоятлардан иш излаб келган ишсизларнинг сони шундоқ ҳам кўп эканлигини ҳисобга олса, шаҳарда ишсизлик янада кучайиб, жиноятлар сони ошиши мумкин. Айниқса Сирғали, Яшнобод туманлари каби чекка ва Қўйлиқ бозори каби тартибсиз жойларда. Бу менинг фикрим, балки адашаётгандирман, қандай қарор чиқариш эса сизлардан».\nТошкентда “Korzinka.uz” автомашиналар турар жойидан “Ласетти” ўғирланди\n«GM Uzbekistan» 500 та LACETTI ни имтиёзли автокредитлаш дастури бўйича сотишини эълон қилди


Оиладаги низоларга сабаб аёл ўзини турмуш ўртоғидан устун билишидир – Одинахон Муҳаммад Содиқ | Qalampir.uz\nОиладаги низоларга сабаб аёл ўзини турмуш ўртоғидан устун билишидир – Одинахон Муҳаммад Содиқ\nЖамият\t21 Апрель 17:55 4225\nБисмиллаҳир роҳманир роҳийм, Aллоҳ таолога ҳамду санолар, Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.)га салоту дурудларимиз бўлсин. Aссалому алайкум ва раҳматуллоҳу ва барокатуҳ.\nРамазон ойи бандалар учун шундай фурсатки, бу ойда ўзимиз учун яхши амалларни касб қиламиз. Камчилик ва нуқсонлардан ҳоли бўлишга ҳаракат қиламиз.\nБугунги кунда баъзи оилаларда жанжаллар кўпайган. Бу жанжалларнинг илдизига аҳамият берадиган бўлсак, оила аъзоларининг бир-бирларига бўлган муомалаларидаги камчиликларни кўрамиз. Рамазон ойини фурсат билиб, мана шу камчиликларни тўғрилашга ҳаракат қилишса, улардан ҳоли бўлиш бахтига ҳам муяссар бўлишади.\nОиладаги низоларга асосий сабаб аёл кишининг ўзини турмуш ўртоғидан устун билишидир. Бу масалага киришдан олдин шариатда нима дейилганига эътибор қаратсак. Aллоҳ таоло ўзининг муқаддас китобида “Эркаклар аёлларнинг устидан раҳбардирлар”, дея марҳамат қилган. Мана шу оятда оилада ким раҳбар бўлиши очиқ-ойдин айтилган. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.)дан шундай ҳадис бор: “Aгар инсон боласи бошқа бир инсон боласига сажда қилиши мумкин бўлганида эди аёлларни эрларига сажда қилишига буюрган бўлардим”, дея марҳамат қилганлар. Шу каби ҳадислардан ҳам далолатки, оилада фақат эркак киши раҳбардир. Aгарда биз буни бузсак, Қуръонга қарши иш қилган бўламиз. Лекин Қуръонда ва ҳадисларда келишига қарамасдан айрим аёллар мана шу гуноҳ амални бажаришга уринишмоқда.\nAллоҳ таоло эркак кишини раҳбар қилиб қўйишида кўп ҳикмат бор. Aллоҳ ўзи яратган бу икки жинснинг табиатини, хусусиятини яхши билади ва уларнинг хилқатидан келиб чиқиб, уларга вазифалар юклаган. Эркак киши аёл кишига қараганда кучлироқ, ақллироқ, тадбиркорроқ ва имконият жиҳатдан устун бўлгани учун у аёл кишига масъулдир. Aёл киши ўз табиатидан келиб чиқиб, уйнинг ичидаги ишларга буйирилган ҳамда нозик масалалар унга юклатилган. Масалан, турмуш ўртоғига хизмат ва болалар тарбияси каби.\nЯнги турмуш қурган оилаларда кўп кузатиладиган ҳолатлардан бири шуки, агар келин томон мавқе жиҳатдан ёки моддий томонлама куёв тарафдан бойроқ бўлса, келин турмуш ўртоғининг уйида ўзини устундек тута бошлайди. Келиннинг отаси куёвга автоулов ёки уй каби кўчмас мулк совға қиладиган бўлса, буни кўриб турган келиннинг оилада устунлик қилгиси келади. Шунинг учун биз сарполарда меъёр бўлиши ҳақида кўп айтамиз. Бу каби ҳаддан ошиш эса аёлларимизнинг табиатини бузмоқда.\nШунингдек, оилада аёл кишининг ишлаши ёки турмуш ўртоғидан кўпроқ маош олиши ҳам аёл кишини оилада устун бўлишга ундайди. Баъзи аёлларнинг “Мен пул топяпман, керак бўлса эримни ҳам таъминлаб қўйганман”, деган гапларини эшитамиз. Эр оилада устун бўлишни истаган аёлининг ҳолатидан, албатта, жаҳли чиқади ҳамда аёлига нисбатан нафрати ошади. Бунинг оқибатида эса оилада низо келиб чиқади. Aёлининг бундай ножўя хулқи оқибатида эркакнинг руҳиятига кучли зарар етади. Натижада эса бошқа аёлларга эътибор қаратиши ёки оиласига хиёнат қилиши ҳам мумкин. Чунки эркак ўз аёли томонидан улуғланишини, юқори кўтарилишини хоҳлайди. Эр ўз аёлидан бундай фазилатларни топа олмагач, бошқа аёллардан қидира бошлайди. Ёки ўзига тасалли бўлиши учун харом қилинган қимор каби ўйинларга, ичиш каби иллатларга ружу қўйиб юбориши мумкин. Натижада эса оилада низолар келиб чиқа бошлайди, аёл эрига итоат қилишни истамайди ва оила бузилади.\nAёл кишининг ўз турмуш ўртоғига гапираётганда қўлини белига қўйиб, баланд овозда менсимасдан мурожаат қилиши умуман гўзал ҳолат эмас. Aйниқса, бу каби ҳолатлар ёши катта аёллар ўртасида кўпроқ учраяпти. Яъни “Ўғилларни қаторлаштириб туғиб қўйдим, уларни катта қилдим, уйли-жойли қилдим. Энди нима десам, шу бўлади, бутун “салтанат” меники бўлиши керак”, деб турмуш ўртоғига ҳам беписандлик билан муомалада бўлишмоқда. Ўғил ва келин ўртасида низо келиб чиқса ҳам қайнота аралашганини кам кўрамиз. Сабаби оилада аёлнинг айтгани айтган, дегани деган. Ҳаттоки, совчиликда ҳам, яъни ўғлига келин танлашда ҳам аёллар устунлик қилишади. Буни қарангки, баъзи аёллар вояга етган фарзандларига ҳам имкон бермайди.\nФарзандлар ҳам ота-она истаги вожиб экан деб, уларнинг барча ниятларини, у ҳаттоки нотўғри бўлса ҳам амалга оширишмоқда. Aйниқса, оналарининг. Aгарда фарзанд онасининг нияти нотўғри эканлигини ва уни бажаришни истамаётганлигини айтса, онаси уни “оқ” қилиши билан, норози бўлиши билан таҳдид қилади. Бу нафақат урф-одатларимизга, балки одамгарчилик нуқтаи назаридан ҳам хатодир. Буни қарангки, аёлнинг устун бўлиш туйғуси нафақат турмуш ўртоғининг, балки фарзандлари ва келинларининг ҳам хафа бўлишига олиб келади.\nAгарда оилада эркак киши раҳбар бўлса, юқоридаги каби нохуш ҳолатлар кузатилмайди. Нотўғри вазиятларда аёлига танбеҳ беради, тўғри йўлга бошлайди ва инсоф билан ҳукм чиқаради. Оилада эрдан устун бўламан, дейиш кибрга ҳам киради. Кибр эса катта гуноҳлардан биридир. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в.) “Қалбида зарра кибр бўлганлар жаннатга кирмайди”, дея марҳамат қилганлар. Aгарда аёллар устунлик қилишга уринишмаса, кибрга берилишмаса оилаларимиз тинч бўлади, жамиятимиз ҳам соғлом бўлади. Вассаламу алайкум ва раҳматуллоҳу ва барокатуҳ.\nРамазон ойи ОдинахонМуҳаммадСодиқ оилаларда жанжаллар\n22 Октябрь 14:00 26529\n24 Октябрь 22:45 22067\n23 Октябрь 22:25 19999\n22 Октябрь 22:47 19329\n22 Октябрь 09:22 18512


Йил якунигача хизматлар сони 160 тага етказилади - zarnews.uz\nБу йил Президент фармони билан жойларда давлат хизматлари марказлари ташкил этилганига уч йил тўлади. Ўтган вақт давомида ушбу марказлар орқали кўрсатиладиган хизматлар сони 130 тага етказилди. Йил якунигача эса хизматларни 160 тагача етказиш режалаштирилган. Аҳолига янада қулайлик яратиш мақсадида 2019 йил 1 апрелдан барча хизматлар экстерриториал тамойил тизимига, яъни исталган ҳудуддаги Давлат хизматлари марказларига мурожаат қилиб хизматлардан фойдаланиш йўлга қўйилди. Бу тизим фуқаролар доимий (вақтинча) рўйхатдан ўтган жойидан ва юридик шахслар почта манзилидан (жойлашган еридан) қатъи назар, исталган ҳудуддаги Давлат хизматлари марказларига мурожаат қилиш имкониятини яратди.\nМисол учун, Тошкент шаҳрида фаолият юритишни мақсад қилган тадбиркор Самарқанд вилоятидаги марказлардан туриб ҳам рўйхатдан ўтиши мумкин. Нафақат рўйхатдан ўтиши, балки кўрсатиладиган аксарият хизматлардан доимий яшаш жойидан ҳамда рўйхатдан ўтган ҳудудидан қатъий назар жисмоний ва юридик шахслар исталган ҳудуддаги Давлат хизматлари марказларидан фойдаланишлари мумкин.\nЮртимизда карантин чоралари қўлланилаётган ҳозирги пайтда ҳам марказлар доимий иш фаолиятини олиб бормоқда. Хўш, карантин даврида марказлар томонидан аҳоли ва тадбиркорларга қандай қай тартибда хизматлар кўрсатилмоқда?\n- Карантин тадбирлари даврида ўз фаолиятини тўхтатишга мажбур бўлган тадбиркорлик субъектлари томонидан давлат мулкидан фойдаланганлик учун ижара тўловларини ҳисоблаш ва ундириш тўхтатилиши белгиланди, - дейди Самарқанд туман давлат хизматлари маркази раҳбари Савлат Салоҳиддинов. - Давлат хизматлари марказлари томонидан ҳам карантин даврида тадбиркорлик субъектларига даромад солиғи ва ижтимоий солиқни ҳисоблашни тўхтатилиши юзасидан солиқ инспекцияларига хабарномалар юборилди. Давлат хизматлари марказлари томонидан фуқароларимиз ҳамда тадбиркорлик субъектларига бевосита ҳамда онлайн тартибда давлат хизматлари кўрсатилмоқда. Марказимиз томонидан жорий йилнинг ўтган даврида 130 дан ортиқ бўлган давлат хизматлари бўйича марказлар орқали жисмоний ва юридик шасхларга жами 16 541 та давлат хизматлари кўрсатилиб, 870 тадбиркорлик субъекти давлат рўйхатидан ўтказилди. Карантин даврида аҳолига янада қулайлик яратилиб, хизматлардан my.gov.uz портали орқали ҳам фойдаланишлари мумкин.


Ноябрь ойида инфляция 1,2%ни ташкил қилди – Газета.uz\nLotinchada На русском языке 1 декабр 2021, 12:47 Иқтисодиёт\nНоябрда истеъмол бозоридаги товарлар ва хизматлар ўртача 1,2%га қимматлашди. Йил бошидан истеъмол секторида нархларнинг ўсиш даражаси 8,6% ни, йиллик нисбатда эса 10,3% ни ташкил этди. Бу ҳақда Давлат статистика қўмитаси ҳисоботида маълум қилинди.\nНоябрь ойида нархлар ва тарифлар ошиши бўйича етакчилик озиқ-овқат маҳсулотларига тегишли бўлиб, ой давомида уларнинг нархлари ўртача 1,9% га ошди. Ушбу даврда, ноозиқ-овқат маҳсулотлари нархлари 0,8% га, аҳолига пуллик хизматлар нархлари 0,5% га ошди.\nЙиллик нисбатда, озиқ-овқат маҳсулотлари нархлари 13,4% га ошиб, учта асосий гуруҳлар орасида нархлар ошиши бўйича етакчи бўлди. 2020 йилнинг ноябрь ойидан ноозиқ-овқат маҳсулотлар нархлари 7,9% га, хизматлар — 8,1% га ошган.\nОзиқ-овқат маҳсулотлари ва ичимликлар\nНоябрда асосий озиқ-овқат маҳсулотларидан (мева-сабзавотлардан ташқари) ой давомида сезиларли даражада нархлар ўсиши тухум (5,4%), сут ва шакар (4,1%), товуқ болдири ва сон қисмлари (3,9%), бошқа товуқ гўшти (3,7%) нархларида қайд этилди. Буғдой уни нархлари ой давомида 1,6% га ошди. Шу билан бир қаторда, барча навдаги гуручлар ва гуруч оқшоғИ (-0,8%) ҳамда мол ва қўй гўшти (0,1−0,8% чегарасида) нархларида пасайиш қайд этилди.\n2021 йилнинг январь-ноябрида маҳсулотларнинг асосий гуруҳлари орасида нархлар ошиши бўйича етакчи учликдан ёғ-мой маҳсулотлари (25,8%), сабзавотлар, илдизмевалилар, плантайнлар ва дуккаклилар (13,6%) ҳамда шакар, қандолат маҳсулотлари ва десертлар (13,0%) ўрин олган.\nЎтган ойда мева-сабзавот маҳсулотларидан помидор (1,5 баробарга) ва булғор қалампири (1,4 баробар) нархлар ошиши бўйича етакчилик қилди. Бодринг ва бақлажон (1,3 баробарга) ҳамда карам (15,8%), саримсоқ (13,7%) ва картошка (10%) бошқаларга нисбатан сезиларли даражада қимматлашди. Ой давомида нархларнинг пасайиши бўйича сабзи (-24,9%), шолғом (-8,3%), турп (-7,0%), лавлаги (-5,2%), лимон (-4,4%) ва банан (-3,5%) етакчилик қилди. Нархлар ошиши бўйича йил бошидан ҳам, йиллик нисбатда ҳам сабзи (1,7 баробарга) етакчиликни ушлаб туришда давом этди.\nНоябрда спиртли ичимликлар 1,2% га, жумладан, спиртли ичимликлар ва ликёрлар 1,3% га, пиво 1,2% га, вино 0,9% га қимматлашди. Тамаки маҳсулотлари ушбу даврда 0,4% га қимматлашди.\nЙиллик нисбатда спиртли ичимликлар ўртача 10,5% га, тамаки маҳсулотлари нархлари 12,5% га ошди.\nТурар жой ижараси, сув, эллектр токи, газ ва бошқа ёнилғи турлари\nНоябрь ойида турар жой ижараси учун тўловлар ой давомида 1,2% га қимматлашди. Шу билан бирга, асосий турдаги коммунал хизматлар тарифлари ва нархлари ўтган ойдаги даражада ўзгаришсиз қолди.\nТурар жойларга хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш бўйича хизматлар 0,8% га қимматлашди. Қатор ҳудудларда кўп қаватли уйларга хизмат кўрсатиш бўйича тўловлари қимматлашди (0,6−0,8% чегарасида).\nСоғлиқни сақлаш соҳасида кузатиладиган асосий товарлар ва хизматлардан ўтган ойда иммунизация бўйича хизматлари (1,1%) нархлар ошиши бўйича етакчи бўлди. Йил бошидан ҳамда йиллик нисбатда нархларнинг юқори даражада ошиши бўйича диагностика визуализацияси ва тиббий лабораториялар хизматлари (мос равишда 10,9% ва 12,6%) етакчи бўлди\nНоябрь ойида бензин нархларнинг ошиши бўйича етакчиликни сақлаб қолди. Ой давомида бензин яна 9,8% га қимматлашди. Пропан эса аксинча, ой давомида республика бўйича ўртача 7,2% га арзонлашган бўлса, метан нархлари ўтган ой даражасида қолди.\nЙил бошидан бензин нархлари 1,6 баробарга, пропан 18,3% га, метан 3,5% га қимматлашди. 2020 йилнинг ноябрига нисбатан, бензин 1,7 баробарга, пропан 13,4% га, метан 4,7% га қимматлашди.\nМазкур бўлимнинг бошқа товарлар ва хизматлар гуруҳлари орасида 11 ойда ва йиллик нисбатда ҳам шахсий автомобилларни таъмирлаш ва техник хизмат кўрсатиш бўйича хизматлар бошқаларга нисбатан сезиларлироқ (мос равишда 14,5% ва 17,9%) қимматлашди.\nЎтган ойда таълим соҳасида репетиторлар хизматлари (1%) ҳамда чет тили ва шунга ўхшаш таълим курсларида ўқиш (0,7%) учун тўловларнинг ошганлиги қайд этилган бўлса, ой давомида пуллик мактабгача ва олий таълим соҳаларидаги нархлар даражаси ўзгаришсиз қолди.\n2021 йилнинг январь-ноябрь ойларида, шунингдек йиллик нисбатда ҳам нархлар ошиши бўйича етакчилик давлат мактабгача таълим ташкилотлари хизматларига (15,0%) тегишли бўлди.\nРесторанлар ва меҳмонхона хизматлари\nКафе ва ошхоналардаги тайёр таомлар ой давомида 2,4−2,9% чегарасида қимматлашди.\nОтеллар, меҳмонхоналар ва шу каби меҳмонхоналар ҳамда дам олиш марказлари хизматлари қиймати ўтган ой даражасида қолди.\nЯнварь-ноябрь ойларида, шунингдек, йиллик нисбатда ҳам нархлар ошиши бўйича етакчилик дам олиш марказлари хизматларига тегишли бўлиб, уларнинг нархлари 18,2% га ошди.\nНоябрда аҳоли ва тадбиркорлик субъектларининг инфляцион кутилмалари кескин ошди. Бунга нима сабаб бўлди? 15 декабр 2021, 10:25


Тамаддун дарёси ҳамон оқмоқда равон. Ўзбекистонда илм-фаннинг янги Ренессанс даври бошланмоқда - Халқ сўзи\n12:46 03 Июль 2020 Жамият\nБугун мамлакатимизда таълим-тарбия соҳаси ривожига алоҳида эътибор қаратилаётгани, илм-фан, маърифат соҳаси вакиллари ҳар томонлама қўллаб-қувватланаётгани, интеллектуал бойликнинг қадр топаётгани халқимизнинг тарихи, тийнати, менталитети, асрий қадриятлари, орзу-умидлари билан бевосита боғлиқ.\nВатанимизда инсоннинг таълим олишига ижобий муносабат узоқ йиллик анъаналарга эга. Чунончи, ҳудудимизда IX-X асрлардан бошлаб кўплаб мактабу мадрасалар фаолият кўрсатган. Илк бор очилган олий ўқув юртининг тарихи ҳам асрларга туташ.\nТарихчи-олимлар, илм-фан намояндалари, халқаро экспертлар бугунги кунда фаолият юритаётган Самарқанд давлат университети тамал тоши Ўрта асрларда қўйилган Мирзо Улуғбек мадрасайи олиясининг вориси эканини қайд этмоқдалар.\nХўш, ушбу университет тарихининг кўҳна Шарқ цивилизациясида беқиёс аҳамият касб этган Мирзо Улуғбек мадрасаси фаолиятига узвийлиги қандай асосларга эга? Ушбу олий ўқув юртида таълим жараёни бугунги кунда қандай кечмоқда?\nСамарқанд давлат университети ректори, Олий Мажлис Сенати аъзоси, техника фанлари доктори, профессор Рустам ХОЛМУРОДОВ билан суҳбатимиз ана шулар хусусида бўлди.\n— Халқимизда «Оққан дарё оқаверади», деган ниҳоятда ҳикматли гап бор, — дейди Р. Холмуродов. — Дарҳақиқат, эзгу тутумлар қадриятга айланади, яхши фазилатлар қондан-қонга ўтади. Жумладан, илму зиё ҳам суяк суради. Шу маънода, тамаддуний тараққиёт ҳам узлуксиздир. Кўзга кўринмас минглаб иплар билан боғланган узвий ришталар йиллар, асрлар оша бўй кўрсатаверади.\nМуайян даврлар оралиғида Ватанимиз ҳудудидан Имом Бухорий, Абу Наср Форобий, Муҳаммад Хоразмий, Маҳмуд Замахшарий, Аҳмад Фарғоний, Ҳаким Термизий, Абу Райҳон Беруний, Абу Али ибн Сино, Амир Темур, Хусрав Деҳлавий, Мирзо Улуғбек, Хожа Аҳрор, Алишер Навоий, Камолиддин Беҳзод, Абдулқодир Бедил, Бобораҳим Машраб каби буюк сиймолар етишиб чиққан. Улар башарият тараққиётига улкан ҳисса қўшишган.\nБуни кўпчилигимиз яхши биламиз. Лекин табиий бир савол туғилади: ушбу инсонлар ақл-тафаккур, илм-фан, маънавият-маърифат бобида қандай қилиб бундай олий мақомларга эришган? Улар қаерда ўқиган, кимлардан таълим олган?\nШубҳасизки, юксак билимга эга бўлиш учун ҳар қандай инсон юксак даражада таълим-тарбия олиши керак. Ўзига хос илмий мактаблар, муҳит, зарур шарт-шароит мавжуд бўлгандагина етук салоҳият эгалари камол топади. Шу боис Ўзбекистон олий таълим тизими чуқур илдизларга эгалиги аниқ.\nМана шундай фикр-қарашлар неча йилларки юртимиз зиёлилари орасида айланиб юради. Бироқ мамлакатимиз ҳудудида фаолият олиб борган илмий мактаблар тарихини тадқиқ қилишда шу вақтга қадар айтарли ютуқларга эришилмаган.\nБунинг сабаби Ватанимиз истиқлолигача бу ҳақда дадил айтишнинг имкони йўқ эди. Кейинчалик ҳам бу масалага панжа орасидан қараб келинди. Мамлакатимиздаги илк олий таълим муассасаси сифатида 1918 йилда иш бошлаган Ўзбекистон Миллий университетигина кўрсатиларди. Юртимизда олий таълим тизими пайдо бўлганига эндигина бир аср бўлибди, деган хато ва бир томонлама тасаввур не-не алломаларни улғайтирган халқимизнинг шонли тарихига, қисқача айтганда, адолатсизларча ёндашув эди.\nАна шундай тамойил билан ўзимиз фаолият олиб бораётган Самарқанд давлат университети ўтмишини ўргана бошладик. Натижада университетимизнинг бир географик ҳудудда жойлашуви, тарихий-меъморий иншоотлар, асрлар оша бизгача етиб келган қўлёзмалар, нодир асарлар, маънавий муҳит, анъаналари, қадриятларига кўра Самарқандда 1420 йилдан иш бошлаган Мирзо Улуғбек мадрасайи олиясининг вориси экани ойдинлашди. Бу юртимиз тарихида фаолият кўрсатган олий мадрасалар бугунги кундаги олий таълим даргоҳларининг «аждоди» эди, деган фикрни беради.\n— Мулоҳазаларингиз ғоят ғурурбахш. Лекин қадимда иш юритган мадрасаларимизда, асосан, диний таълим берилмаганми, деган табиий савол туғилади.\n— Фикрингиз тўғри. Ўрта асрларда ҳар қандай ўқув маскани таълимининг асосини ислом таълимоти ташкил этарди. Шу билан бирга, мадрасаларимизда дунёвий фанлар ҳам ўқитилган ва даврлар ўтиши билан уларнинг улуши ортиб борган. Жумладан, Мирзо Улуғбек мадрасасида ислом таълимоти билан бирга, математика, астрономия, физика, кимё, геодезия, фармакология, тиббиёт, тарих, фалсафа, адабиёт каби ижтимоий-гуманитар, аниқ ва табиий фанларнинг ўқитилиши иккинчи Шарқ Ренессансининг вужудга келишига туртки бўлган.\nАслида, Ғарбдаги кўҳна деб ҳисобланган дастлабки университетлар тарихига назар ташласак, уларнинг аксарияти ҳам аввал талабаларга диний таълим бериш мақсадида ташкил этилгани аён бўлади. Европанинг бугунги кунда ҳам машҳур бўлган Болонья (Италия, XIII асрда асос солинган), Оксфорд (Буюк Британия, XIII асрнинг иккинчи ярмида асос солинган), Кембриж (Буюк Британия, 1209 йили асос солинган), Сорбонна (Франция, Парижда 1257 йили ташкил этилган, асосчиси — руҳоний Сорбон), Салерна (Италия, IX асрда Европадаги биринчи тиббиёт таълим муассасаси сифатида очилган, XI — XIII асрларда жуда машҳур бўлган), Уппсала (Швеция, 1477 йили архиепископ Якоб Улфсон томонидан ташкил этилган), Хайделберг (Германия, 1386 йил 18 октябрда «Муқаддас руҳ» черковида очилиш маросими ўтказилган) университетларининг барчаси дастлаб диний таълим муассасаси бўлган. Даврлар ўтиши билан уларда дунёвий фанлар ўқитилиши кенгая борган.\nШарқда ҳам айнан шундай жараён кечган. Хусусан, академик Бўрибой Аҳмедовнинг қайд этишича, соҳибқирон Амир Темур 1387 йили журжонлик машҳур олим Мир Саййид Шарифни Самарқандга олиб келган ва пойтахтдаги ўзи қурдирган «Дор уш-шифо» мадрасасида дарс беришга тайинлаган. «Дор уш-шифо» — «Шифо уйи», яъни шифохона дегани. Мантиқан англашилиб турибдики, бу мадрасада кўпроқ тиббий илмлар ўқитилган бўлиши керак. Орадан бир аср ўтиб, Алишер Навоий соҳибқирон Амир Темурдан қолган шу анъанани давом эттирди. У Ҳиротда айнан тиббий илмлардан таълим бериладиган «Шифоия» мадрасасини қурдирди. Тарихчи Хондамир «Макорим ул-ахлоқ» асарида ҳазрат Навоийнинг «Шифоия» мадрасасини бунёд этгани ва у ерда тиббиёт соҳаси бўйича мутахассислар тайёрланганини ёзади: «Шифоия» (мадрасаси) ушбу мадрасанинг (бу ўринда «Халосия» мадрасаси кўзда тутиляпти) Ғарбий томонида ўта тоза ва саришта бир тарзда қурилган бўлиб, ҳозирги кунда Мавлоно Ғиёсиддин Муҳаммад ибн Мавлоно Жалолиддин ушбу масканда тиббий илмлардан таълим бериш билан машғул”.\nАфсуски, таълимдаги юксалиш XVI асрдан эътиборан муайян даражада орқага кетди. Олимларимиз тўғри қайд этаётганидек, кейинги асрлардаги уринишлар эса аҳволни ўнглай олмади, объектив ва субъектив омиллар олдинги юксак даражаларга етиш имконини бермади. Маълум маънода депсиниш ва турғунлик юзага келди. Ғарбда диний таълим муассасаларининг замонавий тушунчадаги университетларга айланиш жараёнида ҳам узилишлар бўлган, масалан, Ўрта асрлар инквизицияси ва айрим қироллар сиёсати таъсирида баъзи университетлар фаолияти мутлақ тўхтатиб қўйилган даврлар ҳам бўлган. Бироқ мамлакат раҳбарлигига очиқ фикрли, зиёли инсонлар келганида ушбу таълим даргоҳларининг фаолияти қайта тикланган. Ҳатто уларнинг янги ривожланиш даври учун шароитлар яратиб берилган.\n— Демак, мамлакатимизда илк олий таълим муассасаси ташкил этилганига 600 йил бўлибди. Мирзо Улуғбек мадрасаси қачонгача фаолият юритди? Ушбу олий ўқув масканида таълим жараёни қандай кечган?\n— Тарихчи олим, шоир Зайниддин ибн Абдужалил Восифий ўзининг «Бадоэъ ул-вақоэъ» («Гўзал воқеалар») асарида Улуғбекнинг Самарқандда бино қилдирган мадрасайи олиясига мударрис тайинлаш билан боғлиқ бир лавҳани тасвирлаган. Унда ёзилишича, ҳижрий 813, милодий 1420 йил куз фаслининг фараҳбахш куни мадраса қурилиши ниҳоясига етган. Ҳаммаёқ саранжом-саришта. Олимлар, толиби илмлар, қозию қуззот, сарой аҳли янги мадраса ҳовлисига жам бўлган. Барчани бу фирдавсмонанд мадрасанинг биринчи мударриси ким бўлиши масаласи қизиқтирар эди. Мирзо Улуғбек тўпланганларга мурожаат қилиб, «Ҳамма илмларда етукликка эришган киши мадрасанинг биринчи мударриси бўлсин», дейди. Шунда одамлар орасидан бир киши чиқиб «Мен имтиҳон топшираман», дея даъво қилади. У Мирзо Улуғбек раҳбарлигида 90 олим ва талаба ҳузурида Батлимуснинг (Клавдий Птоломей) «Ал-мажистий» асари бўйича имтиҳон дарси ўтади. Синовдан ниҳоятда юксак савияда ўтган бу инсон ўз даврининг етук олими ва мударриси Шамсиддин Муҳаммад Хавофий эди.\nМаданият, илм-фан, санъат ва адабиёт бешигига айланган ушбу олий даргоҳда Мирзо Улуғбек, Қозизода Румий, Ғиёсиддин ал-Коший ва Али Қушчи каби етук олимлар фаолият олиб борди.\nМирзо Улуғбек 1018 та юлдузнинг ҳолати ва жойлашуви баён қилинган астрономия жадвалини тузди. Ушбу асар астрономик ўлчовлар бўйича 16 аср давомида яратилган биринчи янги каталог эди.\nАл-Коший биринчи бўлиб ўнлик касрларни илмий истеъмолга жорий этди, эркин даражалар илдизларининг изчил яқинлашиб бориши ва уларни топиш методларини ишлаб чиқди.\nКейинчалик илмий муассасани тарк этишга мажбур бўлган Али Қушчи Истанбул университетининг асосчиларидан бирига айланди.\nМирзо Улуғбек мадрасайи олияси 500 йил давомида турли тарзда фаолият кўрсатиб, 1920 йилда унинг фаолияти мажбуран тўхтатилган. Аммо кейинчалик олий педагогика институти, педакадемия, сўнгра Ўзбек давлат университети, ҳозирда эса Самарқанд давлат университети сифатида янги давр, янги талаблар, янгича йўналишда ўз фаолиятини давом эттирмоқда.\nШуни инобатга олсак, 1420 йилдан бу ёғига мадрасайи олия фаолиятида муайян ижтимоий-сиёсий вазият ўзгаргани таъсирида бор-йўғи 7 йилгина, яъни 1920 — 1927 йиллардагина мажбурий танаффус бўлгани аёнлашади.\nТарихийлик, манбавийлик мадраса — университет тизими даврлар кесимида таълимнинг Самарқанд заминида узлуксиз давом этганига асос бўла олади. Ўзбекистон таълим тизими шаклланиши ва ривожланишини миллий маданиятимизнинг ўрта асрлардаги ютуқлари билан боғлаш давлатимиз раҳбарининг таълим соҳасида олиб бораётган ислоҳотларининг бир кўриниши сифатида, унинг натижалари ёшларни ватанпарварлик ҳамда илмий-маданий меросимизга фахр-ифтихор руҳида тарбиялашга хизмат қилади.\n— Илдизлари кўҳна тамаддун дарёсидан сув ичган университетда таълим жараёни бугунги кунда қандай кечмоқда? Зеро, улуғ аждодларга муносиблик масъулиятининг залвори катта...\n— Бу ҳақда гап кетганда, кейинги йилларда мамлакатимизда ёшлар таълим-тарбиясига ёндашув мутлақо янги сифат босқичига кўтарилганини таъкидлаш жоиз. Президент қарори билан мактабгача таълим тизими шакллантирилиши, мактаб, академик лицейлар фаолияти такомиллаштирилиши, янги институт ва университетлар очилиб, олий таълимга қабул квоталарининг кенгайтирилгани, устоз-мураббийларни моддий ҳамда маънавий рағбатлантиришнинг кучайтирилгани стратегик чора-тадбирлар бўлди.\nЯнги типда ташкил этилаётган боғчалар, мактаблар, лицейлар, атоқли шоир-ёзувчиларнинг ижод мактаблари, Президент мактаблари — «бу занжир» бизга инновацион фан билан машғул бўла оладиган салоҳиятли авлодни камолга етказишга замин яратмоқда.\nДавлатимиз раҳбарининг саъй-ҳаракатлари билан Ўзбекистонда илм-фаннинг янги Ренессанс даври бошланаётганига ишончимиз комил.\nАна шундай кенг имкониятлардан фойдаланиб, таълим муассасамизни нафақат юртимиз, балки жаҳондаги илғор университетлар қаторига олиб чиқиш учун ҳаракат қиляпмиз.\nПрезидентимизнинг 2019 йил 8 октябрдаги Фармони билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясига мувофиқ, Ўзбекистон Миллий университети билан бирга Самарқанд давлат университети ҳам мамлакатимиз олий таълим муассасаларининг флагманига айлантирилди.\nКонцепцияга кўра, ўқув юртимизни халқаро эътироф этилган ташкилотлар (Quacquarelli Symonds World University Rankings, Times Нigher Education ёки Academic Ranking of World Universities) рейтингининг биринчи 500 та ўриндаги олий таълим муассасалари рўйхатига киритиш бўйича зарур чора-тадбирларни белгилаб олдик.\nБугунги кунда университетимизда 18 мингдан ортиқ талабага 900 дан зиёд профессор-ўқитувчи таълим бериб келмоқда. Жаҳонда юксак самара бераётган кредит-модул тизимини ўқув жараёнига босқичма-босқич татбиқ этмоқдамиз. Талабаларнинг назарий билимларни амалий кўникмалар билан мустаҳкамлашга йўналтирилган ўқув дастурлари ишлаб чиқилмоқда.\nМақсадимиз олий таълим мазмунини сифат жиҳатидан янги босқичга кўтариш, ижтимоий соҳа ва иқтисодиёт тармоқларининг барқарор ривожланишига муносиб ҳисса қўшадиган, меҳнат бозорида ўз ўрнини топа оладиган юқори малакали кадрлар тайёрлашдир.\nУлуғ аждодларга муносиб ворис бўлиш учун ҳали олдимизда қиладиган ишларимиз кўп. Масалан, магистратура таълим тизимини тубдан яхшилаш ва мазмунан кучайтириш, унинг университет талабалар таркибидаги улушини кўпайтиришимиз керак. Жумладан, бугунги кунда таълим олаётган талабаларимизнинг атиги 4 фоизинигина магистрантлар ташкил қилади. Бундай паст кўрсаткич келгусида илм-фан билан шуғулланадиганлар ҳажмини тўла шакллантириш имкониятини ярата олмайди. Дунё тажрибасига қарайдиган бўлсак, чет эллардаги аксарият нуфузли университетларда магистрантлар сони битирувчи-бакалаврлар сонининг 50 фоизигача ташкил қилади. Шунинг учун, илм-фан билан шуғулланиш қобилиятига эга юқори интеллектуал массивни оширамиз десак, магистратура ҳажмини келгусида бакалавриатурага нисбатан 40 — 50 фоизгача етказиш чораларини кўришимиз зарур.\nИлмий-педагогик генофондни хорижий илмий мактабларнинг вакиллари ҳисобига мунтазам кучайтириб боришимиз лозим, айниқса, техника ва технологиялар соҳасида хорижда илмий-педагог кадрлар тайёрлашга алоҳида эътибор қаратишимиз шарт. Энг муҳими, бу борадаги ишлар изчил олиб борилмоқда.\nУниверситетимиз ташкил топганининг 600 йиллигини кенг кўламда нишонлаш ниятидамиз. Бу борадаги тарғиботни кучайтириш мақсадида шу йил 16-17 июль кунлари «Самарқанд давлат университети — Мирзо Улуғбек мадрасайи олиясининг вориси» мавзуида халқаро онлайн илмий анжуман ўтказамиз. Таълим муассасамиз тарихининг дунё жамоатчилиги томонидан тан олиниши университетлар жаҳон рейтинги рўйхатида муносиб ўрин эгаллашига ҳам ижобий таъсир кўрсатиши, шубҳасиз.\nНасиб этса, барча эзгу орзу-интилишларимизга, албатта, етишамиз. Зеро, бизларни алломаю фозил ота-боболаримизнинг руҳлари, бугун ҳам тамаддун дарёсининг равон оқишига бор куч-ғайратини, илму шижоатини сарф этаётган инсонлар қўллаб-қувватлаб турибди. Шоир айтганидек,\nБоболардан мерос бу,\nМомолар ётган тупроқ.\nРуҳлари ўчмас чироқ.\nУлуғлари бир жаҳон.\nБу тамаддун дарёси,\nҲамон оқмоқда равон!\n(«Халқ сўзи») ёзиб олди


РЎЗА – БАДАН ЗАКОТИ - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Мақолалар РЎЗА – БАДАН ЗАКОТИ\nЧоп этилди May 7, 2019 РЎЗА – БАДАН ЗАКОТИda fikr bildirishni o'chirish\nИстилоҳий маъноси – Рамазон ойида Аллоҳ таолога ибодатни қасд қилиб, субҳдан то қуёш ботгунча еб-ичиш ҳамда шаҳвоний ҳирсини қондирмоқдан ўзини тийиб туриш ва шунга ният қилишдир. Эс-ҳуши, соғлиги жойида, балоғат ёшига етган, шаҳрида муқим бўлган мўминлар ҳамда покиза ҳолдаги мўминалар тутиб бериши шарт бўлган фарз ибодатдир.\nҚуёшнинг шиддатли ҳароратидан тошларнинг қизиб кетиши маъносидаги “рамаз” сўзидан олинган. Бундай қизиган тошлар устида юрган кишининг оёқлари куяди, қийналиб кетади. Шунга ўхшаш рўза тутган киши ҳам очлик ва сувсизликнинг машаққатини тортади, ичи ёнади. Қизиган тош оёқларни куйдирганидек, Рамазон ҳам мўминларнинг гуноҳларини куйдириб, йўқ қилади.\nБаъзилар араб ҳарфи билан ёзилган “рамазон” сўзидаги ҳарфларни бундай шарҳлаган: “р” ҳарфи раҳмат; “м” ҳарфи мағфират; “з” ҳарфи (замон) жаннат кафолати; “о” ҳарфи дўзахдан омон бўлиш; “н” ҳарфи мағфиратли ва ҳалим Зот бўлган Аллоҳ таоло томонидан бўладиган нур.\nУшбу ояти карима ва Яҳё (алайҳиссалом) васиятларидан кўриниб турибди, рўза ибодати ҳам худди намоздек фақат Муҳаммад (алайҳиссалом) умматларига эмас, балки аввал яшаб ўтган халқларга ҳам фарз қилинган. Демак, ўтмиш пайғамбарлар ва умматлари Аллоҳ учун унинг амрига кўра, ўзларига буюрилганидек рўза ибодатини адо этишган, эндиги рўза навбати Муҳаммад (алайҳиссалом) ва у кишининг умматларига. Ояти карима сўнгида айтилганидек, рўза тутиш билан киши тақводорлардан бўлади. Яъни, ейиш-ичишга ҳалол бўлган барча нозу неъматлардан, ўз жуфту ҳалоли билан лаззатли онларга берилишдан (гарчи улар бошқа вақтда мубоҳ бўлса-да) тийилиб юриш орқали нафс тарбия қилинади, гуноҳлардан сақланишда сабр фазилатини шакллантиради, сабр эса имоннинг ярмидир, шайтони лаъинга қарши курашган бўлади. Оч қолгани учун феълида ожиз бандага хос хокисорлик, камтарлик пайдо бўлади, қолаверса, ейиш-ичиш, нафс қондириш Аллоҳ таолонинг суюкли, покиза қуллари бўлмиш фаришталарга бегонадир, ҳайвонларда мавжуд бўлган, юқори турадиган хислат.\n(Боши, давоми келгуси сонларда)\nИзланган имконият, изланмаган баҳона қидиради