Бу сўзлар билан уни хурсанд қилиб, синглиси Меҳрнозни ҳам тўққиз парда ичига киритиб Ҳиндистон сари йўл олди. Барчалари шитоб билан тез юриб манзил ба манзил боришар экан, унинг фатҳини ҳосил қилиб, ёмонлардан офоқни пок этиб, яхшиларни шодмон қилиб, ўжарларни бўйсундириб, даштини адлидан бўстон қилиб боришаркан, Ҳиндистоннинг барча аҳли бу воқеаларни эшитиб хабардор бўлди. Улар Искандарнинг Кашмирда қилган ишларидан воқиф бўлган тилсимотларини фатҳ қилиб, Кашмир халқига қилган муносабатларини эшитган эдилар. Уни енгишга кучи етмаслигини билган ҳинд шоҳи совға-салом, туҳфалар, тўққиз-тўққиз матолар, забардаст тўққиз-тўққиз, баъзи ривоятларга кўра 39 фил, ҳар бирининг тани тоғдек, катта тош учида яна бир якпора тош, ундан бош кўриниб турар, икки томонида икки бодбон — елкан бўлиб, ҳар хартуми катта илон, йўқ аждар мисоли бўлиб, жисмига ҳар лаҳза ўралиб турарди. Чинору минорларни хартуми билан йиқита оларди. Хартуми атрофидан икки тиш чиққан бўлиб, уларнинг ҳар бири фалак элига офат эди.\nҲар бири узра ажойиб бир тахт қурилган бўлиб, ичида тўққизта бахтиёр ҳинд ўтиради. Ҳар бирининг либоси қизил ё сариғ, худди уларни баҳор билан куз шу рангга бўягандек. Ҳалиги фил юрганида, тахт ичидагиларга уйқу харом бўлади. Унинг ёнида филча ҳам бўлиб, дев боласига ўхшайди.\nОтлар ҳам филлардек ясатилган бўлиб, ҳар хил матолар ёпилган, устида найзали ҳинду ўтиради. Яна қанча ширинсўз тўтилар, зумуррад ва лаъл минқорли қушлар, зебо жамолли товуслар барчаси шоҳга совға эди. Совғалардан кейин кўплаб донишманд алломалар қадам ташларди.\nШоҳ алломаларига қараб деди: «Мен шоҳга камтарин бир қулман. Унинг билан жанг қилишни ўйлаганим ҳам йўқ. Ул зотдан мактуб келганда, узрли бўлганим учун шоҳлар йиғинига боролмадим. Ўша кунлари қаттиқ касал бўлиб қолдим. Агар шоҳ лутф айлаб кўргани келса, халқ ичидаги обрўйимни кўтаради.\nМенинг эса бошим кўкка етиб, жоним борича қули бўламан. Агар тангри кўрсатмасин, қаҳр қилиб, дўстлик майи ичига заҳар қуядиган бўлса, сиз шафоат қилингки, гуноҳимдан ўтсин».\nНиҳоят ҳинд шоҳи юборган совға-саломлар, ҳурматли зотлар Искандар турган манзилга ўрдага етиб боришди. Аввал аркони давлатлар, кейин аҳли ҳикмат ҳузурига кириб бордилар. Искандар ҳурмат-икром билан кутиб олиб, улар билан сўрашгач, тахтидан тушиб, ҳар бири билан кўришиб, ҳар қайсисига илтифот кўрсатди. Шоҳ шундан сўнг тахтига чиқмай, ерга такаллуфсиз ўтирди-да, ҳар бир амалдору олимга ўз лавозиму илмига мос жой кўрсатиб ўтқазди. Улар ўзларининг йўлда қийналмаганликларини айтиб бурун шоҳга дуо қилдилар ва унинг кечиришини сўрадилар. Искандар: «Сиз нимани илтимос қилсангиз, уларни бажариш бизга фарздир. Шоҳингизнинг гуноҳи оз, кўп бўлганда ҳам унинг узрини қабул қилган бўлардим. Ҳинд халқининг гуноҳи озми кўпми, бундан қатъий назар, барчасининг гуноҳидан кечдим. Улардан жазолаш, ўч олишдан қўлимни тортдим. Иноятимга ишониб, саройимга келсин, мен унинг бошига тож қўйиб, бахтли қилай.\nСизлар ҳам қадам ранжида қилиб, бу ён келиб, мени хушдилу баҳраманд этдингиз. Бир мамлакатга бир шоҳ кирганда қадимий расм-русумга кўра элдан моли омон қабул қилинарди, бу элдан шуни талаб қилмасинлар. Шоҳ хизматни бошлагач, бу кишвар хирожини қабул қилади. Халойиқ бошидан эҳтиёжларни йўқотиш учун икки йиллик хирожни кечирдик».\nИскандар халққа ва подшога бу хил яхшиликларни раво кўрганидан эл беҳад хурсанд бўлди ва унга узоқ умр, бахт ва саодат тилаб, шоҳни кафан кийдириб ва бўйнига қилич остириб, олампаноҳ ҳузурига олиб кирдилар. Искандар Ҳинд шоҳининг аҳволини кўрган заҳотиёқ унинг ҳолатини манъ қилди, чунки у бу жазога лойиқ иш қилган эмасди. Бир шаҳар халқи иккинчисидан енгилса, бутун миллат шу ҳолда келиб ғолиб ҳукмдордан узр сўраши мумкин эди. Искандар мурувватли шоҳ бўлгани учун ҳам тиғ билан кафанни дарров олдириб ташлади. Шоҳона кийим ва қуроллар келтириб қайта кийинтиришди. Шоҳ уни ҳурматлаб қучоқлашиб кўришди. Ҳинд Ройи Искандарнинг оёғини ўпишга интилган эди, шоҳ унга ҳурмат кўрсатиб, юқорироқдан кўтариб олди ва икковлари қучоқлашиб кўришишди. Ҳинд шоҳи олиб келган совғаларини Искандарга тутди. Искандар унинг ўтиришига жой кўрсатди ва шоҳона қонунларга кўра меҳмон билан суҳбатлаша бошлади. Шу билан мезбон кўнглидаги ваҳмга барҳам берди ва андишадан қутултирди. Шоҳнинг бу хил илтифотини кўриб, ҳинд Ройи ўрнидан туриб, илтимос қилиб қолди:\n«Ҳинд кишварида ғаройиблар кўп. Бу ернинг қиши ниҳоят мўътадил. Иссиғ ҳам, совуқ ҳам бўлмайди. Ҳарбий юришлар вақти ҳам шу даврда мақбул бўлади», деди. Искандарга бу таклиф хуш келиб, қишни Ҳиндистонда ўтказишга розилик берди. «Деҳлида ўтказа қолинг қишни» дейишган эди, шоҳ: «Шаҳарга сипоҳ сиғмайди» деб, шаҳардан ташқарида алоҳида манзил-макон қуриш учун кўрсатма берди. Ҳинд Ройи яна дедики: «Шоҳ ҳукм айласа, ишларни тезлаштириш, тезроқ тугаллаш учун қурилаётган шаҳарчани кўришга вақти-вақти билан бориб, қилинаётган ишлардан хабардор бўлиб турсам, бўлмаса кўнглим тинчимайди, дам-бадам безовта бўламан», дегач, бу сўз шоҳга ҳам хуш келди-да, тез юрувчи, карккўзли, филтан нақшли эгар отларни ҳозирлаб, Ҳинд мулкини ўзи ҳам айланиб келишга йўл олди.\nҲинд шоҳи Рой ўз ўлкаси кўчаларидан борар экан, аҳоли унинг ўлимдан қолганидан хурсанд бўлиб, беадад дуолар қилишди. Рой элни хушдил айлаб, Искандар буюрган шаҳарчани қуришга берилиб кетди.\nЎша минтақада Нигор деган ўрмон бўлиб, ҳайратланарли даражада гўзал эди. Ўрмондан доим анбар насими эсиб турар, тупроғидан ҳам анбар иси анқиб турар, сандалу, обнус, сандарус, шабаҳ каби хушбўй дарахтлар у ерда сероб эди. Насим эсганда ҳаммаёқ сандал дарахти исига тўлиб кетарди. Дарахтларнинг ҳар бири осмонга бош тегдуриб турар, дарахт барглари орасидан ҳатто қуёш кўринмасди. Чинор, дорчин, зайтун, ток бир-бирларини безаб, ўрмонга ажаб манзара бағишлар, хилма-хил қушларнинг қичқиришлари ажиб мусиқалар ҳосил этар, тўтиларнинг бир хил нави ҳар баргни кўкимтир қилиб, ҳар дарахтни Хизр пайғамбарга ўхшаттирганди. Ўрмондаги қизил, яшил, гулнор ранглари бўстонларни ҳаётбахш қилиб безаган эди.\nЎрмон ов учун ҳам қулай бўлиб, кийиклар тоғларда минг-минглаб сакраб юришар, мараллар шакар қамишлар ўсган ўтлоқларда кўп бўлгани учун ҳар қайсининг оёғига асал ёпишиб қолганди. Денгизида бўлса оқ балиқдан кўпи йўқ, ўрмон атрофида ҳар хил катта ва кичик қушларнинг инлари мўл бўлиб, уларни истаганча ов қилиш мумкин эди. Шаҳарча очиқ ерда барпо қилинаётгани учун гуллар мўл-кўл экилган бўлиб, дилни ўзига мафтун этарди.\nҲамма ишлар битгач, ҳинд Ройининг ўзи Искандарни қўшини билан шу ерга бошлаб келиб доира қилиб ишланган қароргоҳга туширди. Шоҳ бу ерда чор атрофни бемалол кузата оларди.\nҲинд Ройининг қилаётган ғамхўрликларидан жуда хурсанд бўлган Искандар қиши билан бошқа барча ишларни йиғиштириб, айш-ишрат билангина машғул бўлди.\nИскандар Кашмирда қишни ўтказар экан, унинг ажойиб латофати, ғаройиб иморатлари, сеҳрли тилсимлари томошасига тез-тез бориб турарди. Ҳаммомда кўпроқ бўлар, Рой қасрида созанда навозандалар иштирокида зиёфатлар уюштирар, гоҳида ўрмонни кўнгли истаб, йўлбарс ва шерларни, баъзида филу карк ўлдириб, гоҳида дарё бўйлаб қайиқда сайр этиб, гоҳ оқ балиқ овлаб, дўстлари билан шўрва қилиб ичишиб, гоҳо шакар қамишзорда юриб, найшакарни газак қилиб май ичишиб, баъзан илм аҳлини саройга тўплаб, илм мажлиси қуришар, турли китоблар мазмуни ҳақида баҳс юритишарди. Китобларда номаълум, мажҳул ўринларни маълум қилиш айниқса завқли кечарди. Кеча-кундузлар шундай ўтиб, баҳор фасли ҳам бошланди. Қуёш оламни ўзининг нурлари билан мунаввар айлагач, шоҳ яна кетиш йиғинини йиғди ва бу сафар Хитой билан Чин азмини ихтиёр этди. Яна ҳарбий ҳаракатлар бошланиб, Чин чегарасига байроқ тикилди.\nЧин мамлакатидаги музокаралар\nБу вақт хоқон Искандарнинг Ҳинддан Чин томон йўл олганидан хабар топди. У кўпдан-кўп лашкар тўплаган, сон-саноқсиз қуроллар ҳам тайёрлаб қўйганди. Лекин хоқон дарҳол душманлик ишига киришмай, хусумат бошламай туриб, сулҳдан урушга сабаб бўлган масалани тинч йўл билан ҳал қилиш, шунга рақиб томон ҳам кўнса, дўстона муносабатлар ошкор қилиб, рақибни тинчгина жўнатиб юбориш йўлини маъқул кўрарди. Иш бу билан ҳал бўлмаса, уруш бошлашга мажбур бўларди.\nШуларни ўйлаб хоқон олдин доно бир одамни элчиликка юборди. Элчига ўзи ўйлаб қўйган ишларни белгилаб келишини топширди. Қосид элчи билинтирмай келиб шоҳ саройига назар солиб кузатди. Сипоҳларнинг кўриниши, сўзлари, чодирлари оддийгина эканини кўрди-да, ҳамма нарсани кузатиб чиққач, Чинга, хоқон даргоҳига қайтишни ўйлаётганда, уни кузатиб юрган сипоҳлар шоҳга хабар бердилар. Элчи ер ўпишга ўтди. Шоҳ бошқа кийимда ҳар хил ишлар билан машғул бўлган ҳолда уни кузатарди. Унинг ақлли, ҳушли одам эканини кўрди-да, ҳотиржам бўлиб: «Энди гапларингни гапиравер», деди. Элчи шоҳни дуо қилгач, хоқон деганларини бирма-бир баён қила кетди: «Хоқоним таъкидлашича, шоҳ бу кишвар сари қуёшдек юзи билан нур таратиб келди. Бунинг маъноси не эди?\nФикринг дўстлик эса, дўстлик бундай бўлмайди, бу хил ишни дўстлик деб атаб ҳам бўлмайди. Сен, улуғ шоҳ катта қўшин билан бизнинг мулкка кириб келиб, мамлакатимизни томоша қиляпсан. Ёки муддаонг душманликми ёки биздан ёмонлик кўриб, рақибликни маъқул кўрдингми?\nСенинг илгари хирож учун келган элчингни узр айтиб, тирик қўйиб юбордик. Деган экансанки: «Доро ўлиб, тахт менга қолди». Деб эрдимки: «Доро билан менинг ўртамда тинчлик, келишувчилик муносабатлари барқарор эди. У мени енгган эмасди, менга тўланадиган хирожни белгилаб бермаганди. Агар сен шундай қилмоқчи бўлсанг, иккаламиз ёлғизликда ўтириб, бу масалани ҳал қилиб олайлик. Бу ишга рози бўлмасанг, қазо менинг пешонамга ёзганини кўравераман-да.\nОлдин ҳам шу сўзларни айтгандим, ҳозир ҳам шу сўзлардан қайтмайман, булардан бошқа сўзим йўқ менинг.\nАгар сенга ҳам сўзларим маъқул келса, сулҳ тузиб, гапингнинг ўзи сулҳ битими ўрнига ўтади. Агар ёмонликка юз буриб, душманликни маъқул кўрсанг, менинг ҳам бу ишда камчилигим йўқ. Сипоҳларимнинг сон-саноғи йўқ. Яроқларим ҳам етиб ортади. Бутун мамлакат, ҳатто аёлларгача охирги жони қадар жанг қилади. Аммо икки томон уруш қиларкан, зафарнинг қайси томонда бўлишини билиб бўлмайди. Ким ғолиб бўлиши маълум эмас экан, пешонамизга ул ҳарф ёзилмаган экан, киши урушдан узоқ бўлгани эҳтиёткорлик жиҳатидан яхшироқдир».\nЭлчи бу сўзларни айтиб бўлгач, жавоб истаб ерга кўз тикди. Искандар бу сўзларни табассум билан, фикр юритиб эшитар экан, деди: «Агар шоҳлиғ ҳурматида, жаҳондорлик расму ойинида мен билан Дорони Хоқони Чин билан тенг тутар эканлар бу унча тўғри эмас. Кимса огоҳ бўлса, биладики, мулк билан шоҳлиғ агар шоҳнинг мулки билан белгиланса, менинг кишварим икки Дороникичалик бор. Агар гап шижоатда бўлса, бундан ҳам хабар топгандур. У билан урушишга тўғри келди, кўрдикки, унинг шавкати меникининг ўндан бирича эди. Уни шундай ожиз қилдимки, халқи уни бутунлай кўрмайдиган бўлди. Мен ғолиб эдим, оллоҳ охири менга нусрат берди.\nАгар Хоқон шу сирларни, оғир сўзларни унутмоқни истаса, ўзини буйруғимга бўйсундирсин, ўзининг узри, сабабларини ҳимоя қилсин. Иложи борича унга риоят қилай, ҳурматини жойига қўяй. Буни қўллаб-қувватламаса, уруш кунини бошига солай. Нима деган бўлсам, ростдир, рост сўзламак мен учун одатдир. Сўзим тугади, энди тезда қайтгил-да, унга бу сўзларимни аниқ қилиб тезроқ айт.\nСен бораркансан, мен ҳам аста юриб боравераман. Сўзларимга Ҳоқон жавобини эртароқ олиб келолсанг, икки томонга ҳам савоб бўлади. Буйруғимдан бўйин тобласанг, кўрамиз, фалак не ўйинлар кўрсатаркан?»\nЭлчи бу сўзларни эшитиши замон ҳаяжонга тушганича жўнаб кетди. Саройга етгач, Искандар сўзларини Ҳоқонга сўзлаб берди. Ҳоқон Искандарнинг ўзи ўйлаганича жасоратли эканига ишонч ҳосил қилди ва урушишга мардона бел боғлади, Искандарнинг етиб келиш вақтини ҳисоблади. Етти, йўқки, етмиш отасининг юртидан, бутун Хитой мамлакатидан аскар йиғмиш эди. Сипоҳи осмон юлдузларидан ҳам кўпроқ, саҳродаги қумдан ҳам сони ортиқроқ эди. Тўққиз юз минг камондан ўқ отувчиси, яна шунча қиличбоз жангчиси бўлиб, барчасининг кийими зарҳалу зарбафт эди. ҳар қайси ўқчи ва ханжарбоз темир кийимларда бўлиб, шунча сипоҳлар билан Чин ҳоқони Чин шаҳридан чиқиб келдию, душмандан олдинроқ улгуриш учун сипоҳларни тезда тушириб, хандақ қаздиришни бошлади. Ўз сипоҳининг чор атрофича хандақ қаздирди. Унинг, хандақнинг даври 15 йиғоч бўлиб, ичи метинлар билан мустаҳкамланган. Кўпдан-кўп арава ҳам тайёр бўлиб, улар устига тўралар4 ўрнатилган, аравалар бир-бирига боғланган бў\nлиб, уларнинг кетидан найзали ва ўқотар сипоҳлар тизилганди. Хандақлар олдига мустаҳкам мўнду санчиқлар тиқиб қўйилганди.\nЧин қўшини сипоҳларни шу тариқа бекитиб, душман устига қўққисдан ҳужум қилиш усулини қўллашга тайёргарлик кўриб турарди. Қарши тарафдан аста-секин Чин қўшини томон яқинлашиб келаётган Искандар қўшини ҳам яширинча, ўзини бекитиб қадам ташларкан, узоқдан Хоқон лашкарларининг қораси кўринди. Сипоҳини тезгина тузган Искандар сурон солиб жангга киришди. Искандар қўшининг бирдан яқин ердан пайдо бўлиб, қаттиқ сурон солиб ҳужум қилиши Чин сипоҳларини ваҳимага солиб қўйди. Оқшомда икки сипоҳ ором олиб ётаркан, қоронғу тушгани учун икки томондан талоя5 қўшинлар тинчини ҳимоя қиларди. Язаклар кеча қоровуллари тез-тез пайдо бўлиб, адашган ўқларга ҳам дуч келиб туришар, Искандар эртаги бўладиган жанг ҳақида фикр суриб, хилма-хил режалар тузар экан, ҳикмат аҳли унинг олдига бориб, «Эртаю индин сабр қилиш керакка ўхшайди, душманга сездириб туриб жангни тўхтатиб туриш лозим. Сайёраю сабоботлар вазияти шуни тақозо қилади. Икки кун сабр қилиб, кейин, учинчи куни ҳужум қилса шоҳ, душманни мағлуб этса ажаб эмас. Искандар бу сўз билан таскин топди-ю, юрагидаги ташвишни унутолмасди. Чин хоқони ҳам кўнглидаги нотинчликдан қутулолмасди. Иш шу ерга етдики, эл ичида шундай ваҳимали гап-сўзлар бошланди: «Бу номи чиққан жасур шоҳ, юраги қоплон, шукуҳда бир шер жаҳонгирликни ҳавас қиладиган бўлса, шу вақт ичида бир неча йирик мамлакатларни фатҳ этди. Бизнинг кучимиз Дороникича эмас, унда бўлса бизга қараганда ўн баравар савлату шукуҳи бор.\nУ соҳибқирон ҳам, паҳлавон ҳамдир. Бундай киши билан жанг қилишга киришмоқ бемаънилик бўлади. Бировким, унда ақл даъвоси бўлса, ўзини ўлдиришнинг не маъноси бор? Йўқ, ўз жонига ҳам, халқ жонига ҳам, не жон, балки номусу орига ҳам зиён бўлиши турган гап. Агар шоҳга мутеъ бўлса ва хирож тўлашга розилик берса, Искандар тожу тахтни ҳоқонга қолдиради.\nМаллу унга не ёмонликлар қилмади. Бугун эса ўғли Феруз обрўли, ўзига ишонган ҳукмдор бўлиб ўтирибди. Итоаткор бўлгани учун Ройи Ҳинднинг, Ҳиндистондай мамлакати бор. Агар хоқон ҳам унинг қошига борса, мамлакат тожини бошига қўяр. Унинг хизматини қилса, мамлакатининг барисини қайтариб олар. Бошқача йўл тутса, кейинги пушаймонлигининг фойдаси бўлмайди».\nХоқоннинг амалдору аъёнлари, лашкарлару хизматкорлари ҳам шу фикрни таъкидлашарди. Биров унга хос маҳрам бўлиб, Хоқон билан сирдош эди. Бир замон хоқоннинг хилват ўтирганин кўрди-да, олдига кириб зор-зор йиғлади. «Элимиз бошига оғир ташвиш тушибди», деб халқ орасидаги гапларни бирма-бир гапириб берди. Сўзини тугатгач, деди: «Эй шаҳриёр, сенга ҳамиша бахт ёр бўлсин. Маълум бўлган гапларни сенга айтиб бердим, инонсанг, бу ҳолатга бир фикр қиларсан, ишонмасанг, ўйлаб кўриб бир чора топарсан».\nХоқон бир оз ўйлаб, дўстининг сўзлари ҳақиқатга яқинлигига ишонч ҳосил қилди. Ўзи ўйлаган чоранинг тўғрилигига, халқи ҳам шу хил тадбирни қўллашга инонди. Кутилаётган жанг худди чинни билан темирни уриштиришга ўхшайди. Чинни парчаланади. Хоқон шуларнинг барчасини ўйлаб ухлаёлмай чиқди.\nҚуёш чиқмай туриб ўз фикрининг тўғрилигига яна бир маротаба имон келтирди. Ақл кўнглига бир фикр солди.\nЭрта тонг маҳали бир хос маҳрамни чақиртирди-да: «Менинг оромгоҳим олдидаги одамларни узоқроққа сур. Дераза пардасига ҳам яқин келтирма. Баланд овоз билан: «Бугун шоҳ элни қабул қилмас экан!» деб айтгин-да, оқшомгача бу эшикни асра. Мендан хавотир олма. Мен ярим кечада келсам керак, ўшанда чироқни ёқ. Агар келмасам, ўз ўрнингни солиб ётавер. Лекин мендан не воқеа юз берганини сўрама!» Шоҳ уйга кириб кийимларини алмаштириб элчилар кийимларини кийиб олди. Маҳрамига айтдики: «Дераза пардаси ёнига бир от олиб кел!». Отни тайёр қилиб келтиришгач, дераза пардасига яқин келиб, отга минди.\nҚоронғуда сипоҳ чегарасидан чиқиб, дарвозабон олдига етди-да, муҳим бир нақшни кўрсатиб, «Мени чиқариб юборинглар, муҳим иш билан кетяпман», деди. Дарвозабонлар нишонага ишониб чиқариб юбордилар. Хоқон юз минг хаёл билан борарди. Осмондаги юлдузлар бирин-кетин уча бошладилар, қуёш кўринди, ниҳоят у Искандар қароргоҳига етиб борди. Унинг келгани ҳақида шоҳга: «Ниҳоятда гўзал бир элчи келибди. Бошдан оёғигача нур, одам сурати билан келган фаришта», _ деб хабар етказдилар. Искандар: «Эҳтиром қилиб, тахтим олдига жой солинг. Бу кеча ажойиб бир туш кўрибман. Қуёшдек бир нарса нур сочиб турар, яна бир қуёш ҳам кўриниб турарди. У келиб олдимда бош қўяр эди, киши мундоқ икки қуёшни ҳеч қачон кўрган эмас».\nЯна ҳикмат аҳлининг китобларида:\nНаводир эди бу икки кунда кўп,\nКи зоҳир бўлур дедилар мунда кўп.\nУлар айтган нодир ишларнинг бири шу бўлса, ажаб эмас. Шу сўзларни айтгач шоҳ: «Юринг, сиз айтган кимсани ичкари киритинг», деди. Мулозимлар ташқаридаги меҳмонни ичкарига олиб кирдилар. Элчи шоҳдан узоқроқ туриб таъзим бажо қилди. Искандар уни ўз олдига чақириб қучоқлади. Бахтдан бу башорат етиб, шоҳ элчига «Ўлтир!» деб ишорат қилди. Элчи шоҳ олдида ўзига тайёрланган жойига ўтиргач, Искандар савол берди: «Қандай сўзунг бўлса, бошлайвер, не сирни айтсанг, бизга тушунтириб қўй!» Элчи шошилмай сўз бошлади: «Неким ҳукм қилсанг, жоним устига, лекин Хитой хони, Хоқони Чин тадбири ройига юз офарин. Менга неча шариф сўз айтгандилар. Подшо билан элчи олдидаги сўзларни ҳамма ҳам эшитавериши мумкин эмас. Яна хоқоним дегандиларки, элчию шоҳгина хилватда суҳбатлашишлари маъқул. Савол берилса, сен барчасига жавоб қила оласан. Шундай бўлмаса, ўрнингдан тургилу, сени банди қилсалар ҳам, дам урмагил.\nСарой халқи гумон қилишса, оёғингга банд солишсин, қўлингни каманд билан бойлашсин. Искандар ўз олдига ўткир қилич қўйсину, кейин сен саволларига жавоб бер». Мендан хавфингиз бўлса, оёқ қўлимни боғлангиз».\nИскандар элчининг бу сўзларидан хурсанд бўлиб, «Борингиз, ҳаммангиз чиқиб кетингиз. Шунинг учун банд айламоққа ҳожат йўқ. Попишаклар одати лочинга мос келмайди», деди. Лекин ҳикмат аҳли илтимос қилишиб, элчининг оёғини боғлаб қўйишди, қўлини ҳам боғлашди, шоҳ олдига қилич ҳам келтириб қўйдилар, кейин улар шоҳ билан элчидан анча нари бориб турдилар. Шоҳ билан элчи олди хилват бўлгач, шоҳ олдинги сўзларини қайтарди. Элчи айтдики: "Эй покиза шоҳ! Ҳузурингдаги элчи Чин хоқонидир. Аёғимда банду, қўлимда банд, не илгимда тиғу, не кўнглимда кин. Бу иш боиси неча суръат эди, ки бу навъ келмак зарурат эди". Искандар ҳайрон бўлиб сўради: «Эй Чину Хитой сипоҳдори, нечук шоҳлар бундай хато қилишибди. Душманига ўзини бундай асир қилиб бериш, ўз оёғи билан келиб бу аҳволга тушишга нима сабаб бўлди экан?» Аввал шу саволимга жавоб беринг-чи!»\nХоқони Чин фикр қилиб деди: «Эй дунё мулкининг эгаси! Бошимга мушкил иш тушган эди, бу келиш шунинг иложи бўлди. Сенга эътиқодим, ишончим бор эди. Сен ақлли, мард, ҳимматли паҳлавонсан. Золимлик сенинг шиоринг бўлмайди. Бошқа душманларинг сенга қарши қўшин билан чиқишиб хато қилишди, узр сўрашганда, уларнинг ҳурматини ҳам жойига қўйдинг. Мен сенинг олдинги ишларингни ёдда тутган ҳолда ўзимни шундай камтар ва беҳол қилиб тахтинг олдига келдим, арзи ҳолимни айтдим.\nИскандар унга офарин айтиб: «Жуда тўғри иш қилибсан. Яна сўзинг бўлса, изҳор қил», деди.\nХоқон уни яна бир дуо қилгач, дедики: «Бу ерга келишдан мақсадим, сен билан юзма-юз, ёнма-ён ўтириб, қошингда дилимдаги сўзларнинг барини айтмоқчийдим. Сўзим шуки, шоҳдан элчи келиб ҳам келгилу, ҳам хирожни қабул қил», деган, жавобимдан подшоҳ ранжиган. Шунга узр сўрагани келдим. Ортиқ сўз демайин: гуноҳкорман, ўлимга сазоворман. Айбимни билиб туриб хор бўлиб олдингга келдим Агар авф қилиб шод этсанг ҳам, сенинг хулқи лутфингга мос иш бўлади. Агар тиғ тортсанг ҳам жоним фидо».\nИскандар: «Эй бахтиёр шоҳ! Менга сен маъқул жавоб айтиб эдинг. Дўстларим ҳам, бегоналар ҳам аҳамиятли маслаҳатлар беришган эди, лекин мен ўзимни пухта тадбирлик санаб, жаҳонни фатҳ этмоққа азм айладим. Душманини енгган ҳар бир ғолиб шоҳ шунақа фикр юргизади. Сўзимда хатоларни энди англаяпман».\nХоқон шоҳни яна бир дуо қилиб, сўз бошлади: «Олам аҳли сенга тобе бўлсин. Не кишварни очмоққа қадам урган бўлсанг, ўша мамлакат сенга осонликча мағлуб бўлмади. Маллу не найрангу афсунлар қилмади?! Сен эса унинг бошидаги тожни ўғлига кийдирдинг. Уни лутфингдан баҳраманд этиб, ота мулкига шоҳ қилдинг. Мени душманинг деб хаёл қилардинг. Шунинг учун ўзимни бундай селга оёқости қилдим. Хаёлимга келадики, бу хил ҳеч ким қилмаган иш учун нима яхшилик қиларкансан?»\nИскандар деди: «Кўнглингни жамъ қил. Икки дунёда сен ота, мен ўғилман. Нима десанг хизматингда бўлай, сени тахтимга ўлтуртайин. Фарзанддек оёғингни ўпиб, «Файлақус тирилди», деб эълон қилай. Сен шоҳ бўлу, мен сенга сипоҳдорлик қилайин. Буларни истамасанг, нимани хоҳласанг, мен унга ёрдам берай».\nХоқон шод бўлиб, кўп-кўп дуолар қилди, кўзидан ёшини тия олмай, шукр туфроғига бошини қўйиб, деди:\n«К-эй, шаҳаншоҳи гардунсарир,\nСарирингга йўқ авжи гардунназир.\nҲамиша жаҳонпаҳлавон бўлғасен,\nЖаҳон аҳлиға комрон бўлғасен.\nБу ҳимматки бермиш санга бениёз,\nЭрур шаҳлиғингға жаҳон мулки оз.\nДемон лойиқинг икки олам эди,\nКи ўн бўлса эрди, дағи кам эди.\nСен ота ва ўғиллик сўзини айтдинг. Мен бу сўзларни гумон ҳам қилмагандим. Мени бундай олий мақомга кўтаришингни хаёлимга ҳам келтирмаган эдим. Гарчи сенга мендек ота ярамаса ҳам, аммо бундай демоқ мен учун хато бўлурди. Садафнинг отаси гавҳар бўлса, гавҳар зотининг шарафи камайиб қолармиди? Бу эҳсонингга гарчи лойиқ бўлмасам-да, садаф билан дур ҳолидан йўқ дея олмайман.\nВа лекин бошқа сўзларни ҳам аён қилдинг, улар ҳам ҳозир айтганимизча бор. Келишдан мақсадим, сен бу сирни элга фош қилмагил, элчиларга қилинадиган мулозамат билан бугун шом бўлгач узат. Элингга: «Бу келган элчи ярашиш ҳақида гапирган эди, қабул қилдим», деб эълон қил.\nТонг отгач, қошимга элчи юбориб, мени даргоҳингга таклиф эт, мен ҳам сенинг чақириғингга амал қилган бўлиб келай. Мени кўрганда, эл кўргандек таъзим айла, ота-боболаримиздан қолган мамлакатларимизни бирга қўшгандек бўлайлик.\nУлус ичра эъзоз қилғил мени,\nАто, деб сарафроз қилғил мени.\nХирож ҳақида сен юборган мактубда айтилган эди, шунинг учун хирож ҳақида индамай қўя қол. Хирож истамакдан мақсад мол эса, дуру лаъл бизда беҳаддур. Қачон зарур бўлса, улардан мўл-кўл тўкиб ташлайман. Неча вақт бўлса ҳам, сенинг манзилинг кишваримизнинг исталган гулзорида бўлсин. Бу ерда сен истаганча истиқомат қил, жўнаш вақтинг тайин бўлгач, узатиш одатимизга кўра сен билан хайрлашайлик. Бу яширин сўзларимни ҳам бажаргин. Бу хил ишни ўзим ўйлаб топдим», деди.\nИскандар Хоқоннинг барча сўзларини қабул қилди ва шу тарзда ишни амалга оширди. Хос хизматкорларини чақириб деди: «Бурун қўлларидан арқонни олинг, кейин оёқларини банддан бўшатинг. Яхши сўзларга уста экан. Денгиз билан кон орасига сулҳ солди, яъни менинг билан Хоқон орасига сулҳ солди. Шоҳона тўнлар кийдиринг, мунча пул бериб, олдимга келтиринг».\nШоҳ буйруғи дарҳол ижро этилгач, Искандар элчига: «Кечгача шу ерда дамингни ол-да, қоронғи тушиши билан йўлга равона бўл», деди. Элчи меҳмонхонада кечгача дам олди-да, юзидан ниқобини олмай, Чин чегарасигача шу тарзда борди. Ой чиққач, тоғ ва дашт бўйлаб, олдин юборган элчиси билан биргаликда кетишди. Шоҳ ўз чодирига етиб боргач, отни шеригига топшириб, шоҳпарда ичига кирди.\nТонг пайти Искандар одамларни чодири атрофига йиғди-да, фармонни тез бажарувчи бир навкарини: «Хоқон сари бориб, мендан салом айт ва гинани қўйиб сулҳга киришгил:\nАгар яхшибиз, гар ёмонмиз букун,\nСенинг мулкингга меҳмонмиз букун.\nТуриб келки, биз кинадан тоқбиз,\nБағоят жамолингга муштоқбиз.\nЯқинким бу сўзни қабул айлагунг,\nНиёз аҳли сори нузул айлагинг»\nдеб айт», деб тайинлади. Искандар сўзларини тугаллаши биланоқ элчи от чоптириб кетди. Хоқон сипоҳига яқинроқ юриб, ўзининг элчи эканини ошкор қилди ва нима учун келганини англатди. Бу гап Хоқонга эшиттирилгач, элчини чодири ичига чақирди ва унга савол берди:\n«Келмагингдан мақсадинг нимадир?» Элчи Искандар тайинлаганларини тўла-тўкис гапириб берди. Хоқон бу ҳаётбахш сўзларни хурсанд бўлиб тинглади-да, деди: «Олдин бизга қасос олмоқ мақсади билан гаплашганди, шу туфайли бизга сипоҳ тортмоқчи ҳам бўлди. Энди мулойим сўзлабди, бу сўзлар бизга ёқиб тушди. Энди ўртамизда гинахонлик қолмади. Сен тез қайтиб борсанг, бунга янада аниқроқ ишонамиз», деди. Элчи: «Ўзингиз борсангиз, бу сўзлар янада равшанлашади», деди. Хоқон кулимсираб, Искандар томон бориш учун от ҳозирлатди. Буни кўрган Чин сипоҳи хавфдан омон топаётганидан хурсанд эди. Ҳамма йирик амалдорлар шоҳга эргашдилар. Хоқон ҳамма ўз ўрнида қолишини айтиб, юзтача гулрўй Хитой қизлари ва мингтача яхши хислатли қиз ва аёлларни ўзи билан бирга олиб Искандар қароргоҳи томон йўл олди.\nИскандар томонидан ҳам шоҳлару донишмандлар бирга боришарди. Хоқонни ҳамма йиғилганлар қизғин кутиб олишди. Шоҳ остонага яқин боргач, Хоқон отидан сакраб тушди, гиламга оёқ қўйиши билан Искандар ҳам ичкаридан чиқиб келди. Икки томондан қўл очиб кўришдилар, гўё хуршид билан моҳ учрашгандек бўлди. Икковлари ота-ўғилдек кўришгач, икки олам кўшилгандек бўлди. Яна қучоқлашиб кўришишгач, Искандар ўз тахти томон юрди. Бир қўли билан Хоқон қўлини ушлаб келаркан, унга шоҳ тахт йўлини кўрсатиб борарди. Хоқон андиша юзасидан кечга қолган эди, шоҳ уни қўймай тахтга олиб чиқди. Оёғини тахтга етказиб, аввал уни ўтқазиб, сўнг ўзи ўтириб, ваъда қилишганча суҳбат қуриб, мулойим-мулойим сўзлаб Ҳоқонга баъзан ота-ўғиллик муносабатини ишлатиб қўйишарди. Бирор гап айтмоқчи бўлишса, бир-бирларининг қўлларидан тутиб гапиришарди. Сўзлар тугагач, баковул келиб шоҳона дастурхон ёзди, қуёш шаклидек нонлар қўйилди. Дастурхонларга қўйилган таом оламга сиғ\nмасди. «Чин халқи бу хил мулоқотимиздан хабар топса эди, муҳаббат тариқидаги исботимизни яхшироқ тушуниб етарди», деди Искандар. Бу сўздан хурсанд бўлган Хоқон ҳам ўрнидан туриб, Искандарни мақтаб кетди. Искандар сариғ рангли майни Хоқонга узатиб, ўзи қизил майни танлади.\nКўп ўтмай Хоқон Чин шаҳрига қайтди ва узлуксиз базмларга тайёргарлик кўра бошлади.\nСаройда давлат аҳлини тўплаб: «Бу баланд мартабали шоҳ олам юзини тамомила фатҳ қилди, жаҳоннинг қанча-қанча шоҳларини ўзига банда айлади, қачон бизга бундай меҳмон бўлиб келиб, мен билан тахти устида суҳбат қуриб, оталикка қабул қилади, ўғил сифатида шафиқим бўлади, деб ўйлабмиз. Биласизларки, биз билан жанг қиладиган бўлса, халқимизнинг чангини осмонга тўзитган бўларди. Уни қай тарзда меҳмон қиламиз, шу ҳақда фикрларингизни эшитсам», деди. Аъёнлар:\nБу шоҳеки бор эмди меҳмонимиз,\nГар олида бўлса, фидо жонимиз\nдеб ихтиёрни Хоқонга топширдилар. Шундан кейин ўзаро маслаҳатлашиб, Чин халқига азалдан одат бўлган меҳмондорчилик усули тўққиз-тўққиз тақдим қилишга киришдилар. Энг яхши, чиройли, югурук, ҳар хил зарбофтлар ёпилган 9 минг тулпор от, ҳар бири филга тенг дуру, лаълу, феруза мунчоқ тақилган безакли 9 минг туя, тез юрар, безатилган 9000 хачирда ипак, шойи кийимлар, хитойи пардалар, 1000 та энг гўзал ёноқлари гул-гулу, мижалари тикан, қобоғлари кенг-кенгу, оғизлари тор энг гўзал Хитой паривашлари, булардан ташқари яна икки ажойиб совға, бири-қуёшсимон жоми Жамшиддек кўзгу, уни оддий халқ «Оинаи Чин» деб атарди. Унинг иккала юзи ҳам кундек ёруғ бўлиб, донишмандлар унинг бир томонини шоҳ олдига икки киши даъвогар бўлиб келганида қўллардилар. Бундай чоғда жом гувоҳ ўрнига ўтар, яъни кишининг сўзи чин бўлса, унинг юзи кўриниб турар, ёлғончининг юзи кўринмай қоларди.\nКўзгунинг яна бир томонидан шоҳ зиёфатларидан фойдаланиларди. Йиғинда ичкилик ичаётган ҳар бир киши унга қараб-қараб турсалар, маст бўла бошлаган одамнинг юзи бузуқ, узун, қийшиқ, кичик ёки катта бўлиб кўринар, бу ҳолатни кўрган одам ҳушига келиб, дарров май ичишни тўхтатиши лозим эди.\nЯна бир совға жаҳон офати, йўқ-йўқ жаҳон офати эмас, жон офати бўлган ғоят чиройли, гўзал канизак, унинг икки зулфи Хитой мулкида ғавғо солиб, кўзи Чин диёрида бузғунлик чиқараётган, икки чиний зулфлари мушкин таноб бўлиб, уларга мушк суви сепилган, қоши мушкин ҳилол-у, ундан ой хижолатда қолар, саройда базмлар уюштирилса, элни нағмаси ақл нутқини, ўзи элни беҳол этиб куйларди. Овози билан барбат созини чалса, бири одамларни ўлдирса, иккинчиси тирилтирарди. Урушларда ҳам иштирок этса, ҳамма рақибидан устун келар, бундай баҳодир қизни жаҳон тарихида ҳеч ким эслолмасди.\nАйтилган тўққиз туҳфани Искандарга тайёр қилганларидан сўнг, барча шаҳар аҳли уни кузатишга чиқдилар. Хоқон ўз қасридан бир йиғоч масофача энг тоза Чин гиламларини тўшатган эди. Ҳар ўн қадам юрилганда шоҳи Искандарга бир ажойиб совға ҳадя этар, дуру лаълни кўп ишлатарди. Искандар йўлига шунча мушк сочган эдики, унинг ҳиди осмонга қадар етиб борганди. Ана шундай савлату шуҳрат билан Искандар Чин диёрини бахтиёр кезиб борарди. Йўллар райҳону бинафша, наргису, лола, сабза каби хилма-хил гуллар билан безатилган эди. Йўлда тўрт бурчакли бир ажиб қасрга дуч келдилар. Хоқон шоҳга олтин тахт узра жой берди. Икковлари ота-ўғил каби яқин ўтиришиб суҳбат қурдилар. Искандар барчани қулай ер топиб ўтиришга таклиф этди. Барча ўз жойини эгаллагач, Хитой гўзали ўрнидан туриб, ўзи ичди-да, кейин кавсар сувини шоҳга тутди. Шоҳ ҳам, Хоқон ҳам у майдан ҳузур қилиб ичишди, қадаҳ давраларда уч-тўрт мартадан айлантирилгач, эл кайфи хушнуд бўла бошлади. Мусиқачилар ку\nй бошлаб, ашулачилар ҳам ўз санъатларини намойиш эта бошлашди. Базм охирлаб қолганида газаклар олиниб, ўрнига ош келди.\nОшлар тўққиз минг отнинг тўшидан пиширилган эди. Юз мингдан кўпроқ қўй гўштидан ҳозирланган мазали таомлар ҳам меҳмонларга тақдим қилинди. Кейин Искандару Хоқон тахтдан туришиб, ҳадяларни олиб, жойлашиб йўлга тушишди. Хоқон Искандарга ёқиб қолган кўзгу сири ҳақида сўзлаб борарди. Кейин Искандар қўшинига етиб олишди-ю, Хоқон билан бирга Чин саройи томон йўл олишди.\nХоқоннинг Искандарга бўлган меҳри тобора ортиб борарди. Қиш мавсуми ҳам яқинлашиб қолди, бундай пайтларда узоқ масофаларга, айниқса, ҳарбий юришлар қилиш мақбул кўринмайди. Хоқон ҳам Искандарнинг шу ерда қишлашини истарди. Искандар Хоқон илтимосини қайтаролмай, қишни Чин кишварида ўтказишга қарор қилди. Худди қуёш билан ой ҳамнафас бўлишгани каби, икковлари гоҳ овга чиқишар, баъзан кўпчиликни йиғиб базму зиёфатлар уюштиришар, гоҳ олимлар билан илм-фаннинг хилма-хил масалаларида баҳлашар эдилар. Хоқоннинг ҳадяси бўлган кўзгу ҳамиша Искандарнинг ёнидан жилмасди. Тахтда ўтирганда ҳам, кўзгуни юзига элтиб қарагани қараган эди. базмларда ҳам доимо кўзгуни ҳамма кўрадиган бир жойга қўйдирарди. Искандар ўзи мафтун бўлган бу кўзгу сирини фаҳмлашга ҳар қанча интилса ҳам, уҳдасидан чиқмасди. Бир куни ўйланиб қолди: «Бу ажойиб тилсимни бу сирдан хабардор бўлган бир қобилиятли олим ясаган. Мен доройи чархи баланд, ҳикмат илмини билувчи ҳукмдор бўлсам-у, хизматимда неча юз донишманд, ҳар бир соҳанинг доноси бўла туриб, ҳар бири билим оламининг устози бўла туриб, бундан ҳам ажойиброқ асбоб ясай олмайманми?» деб ўйлади-да, бор олимларини йиғиб, уларни икки бўлакка бўлди-да, Афлотуну Суқрот, бир бўлиб, Арастую Буқрот бир бўлиб, Хурмус билан Балинос, Аршимидус бир бўлиб, ишга киришдилар, Искандар доимо улардан хабар олиб турди. Ўша қиш ичида олимлар икки ажойиб сирли асбобни битирдилар. Бутун сарой аҳлини базмга тўпладилар-да, уларга устурлобу кўзгуни намойиш қилдилар. Уларнинг бири устурлобда тўққиз чарх тақсим бўлса, иккинчисида кўзгуда етти иқлим аён кўриниб турарди.\nХоқон бу икки ажойиботни кўриб, ҳанг-манг бўлиб қолди. Искандарга ҳамду сано айтиб, дедики: «Бу кўҳна фалак сендек шоҳни кўрмади. Сенсиз тож ҳам керак эмас, тахт ҳам, мулозимларнинг бари сенга лойиқ, билим ичра барчаси сенга мувофиқ. Зотингиз бу олам аҳлидак эмас, исмингиз, илоҳо, оламда мангу турсин!» Бу икки асбобни ясашга ҳикмат эли меҳнат қилган бўлса, шоҳдан қувват, молу ганж, булар етишмай қолганида, Юнонистондаги ерлардан тушадиган маблағлардан ҳам фойдаланилди. Хоқони Чин ҳам гуҳар, дурри аминни аямади.\nОлимлар ясаган ҳар икки асбобдан кўнгли ниҳоятда хуш бўлган Искандар ҳар куни базм ташкил қилиб, сарой аъёнлари даврасида май ичиб, ором оларди. Доронинг қизи Равшанак билан Маллунинг қизи Нозмеҳр доим унинг ҳузурида бўлиб, шоҳ шодлигига шодлик қўшишарди. Лекин Искандар давлат ишлари билан банд бўлиб, тўй қилиб, уларнинг икковини никоҳлаб олишга фурсат тополмай келарди. Шу кунларда унинг дилига ушбу орзуни амалга ошириш истаги тушди-да, аъёнларини чорлаб, шоҳона тўй тайёргарлигини кўришга фармон берди. Бундан беҳад хурсанд бўлган барча аъёнлару мулозимлар тезда ишга киришиб, бутун Чин мамлакатини беҳадду бепоён тўйхонага айлантиришди. Бир неча кунлик шодиёналар бошланиб, Чиннинг бутун халқи роса хурсандчилик қилишди.\nИскандар Равшанак ва Нозмеҳр оғушида ўз муродига эришди. Ўша давр расм-русумларига мувофиқ Доронинг қизи Равшанак саройдаги барча аёллар, шу жумладан, шоҳ ҳарамидаги барча маликаларга ҳам фармонраволик маҳди улё вазифасига тайинланган эди. Шу жиҳатдан у ҳар ҳафтада икки кеча ҳукмдор билан бирга бўлиш ҳуқуқига эга бўлди. Нозмеҳр мавқеъ жиҳатидан ундан бир поғона паст ўринда бўлиб, Искандар билан ҳафтада бир кечагина бирга бўла оларди. Шунинг учун ҳам у Равшанакка ҳасад кўзи билан қарар, Доро қизига қараганда ёшроқ ва гўзалроқ бўлганидан фойдаланиб, Искандар кўнглини ўзига кўпроқ жалб қилиб, унинг меҳр-муҳаббатини эгаллашга интилар эди, Искандар уни Равшанакка қараганда кўпроқ севса ҳам, лекин сарой аҳли олдида ўз муҳаббатини аён қилишдан ўзини тортиб келарди. Бундан бехабар Нозмеҳр шоҳ Равшанакка ҳар боққанида кўзидан ёш тўкарди.\nБир кечаси, Нозмеҳр навбати келганида, Искандар ўз севгисини изҳор этишни ният қилиб, унинг хонасига кириб келди. Малика шаҳаншоҳни эҳтиром билан кутиб олди-ю, лекин ички изтироби унинг чеҳрасидан, хатти-ҳаракатларидан сезилиб турарди. Шоҳ ардоқли ёстиқдошининг кайфиятини кўтариш учун ҳар қанча уринмасин, Нозмеҳр сўзлашишни ҳам истамас, Искандарнинг меҳрибончиликлари, ширин сўзларига нози билангина жавоб қайтарарди. Бунинг сари шоҳнинг тоқати тоқ бўлиб, ишқи тобора зиёда бўлар, ўз севгили маликасининг феъли сабабларини тушунолмай, қалби ишқ ўтида ўртанарди. Охири чидай олмай, Нозмеҳрга мурожаат қилди мулойимлик билан:\nТазаллум била деди: «Ки эй нозанин!\nНедин бизга қилдинг аён буйла кин?\nНе журм эттим эркин мени хоксор,\nКи кўнглунгга ўлтурди мендин ғубор?\nВафо айлагилким, жафокор эмон,\nБу зулм айламакка сазовор эмон,\nЧу мен ишқ аро ўзгум, ўлтурмагил,\nҚатилингға тиғи жафо сурмагил,\nНиёзимга боқ, асру ноз айлама!\nТаадди кўпу лутф оз айлама!»\nИскандарнинг бу сўзларини эшитган Нозмеҳр киноя билан: «Шоҳ ўз дилбари билан айшини давом эттираверсин. Унинг муносиб кўргани Доронинг қизи бўпти. Канизи ҳиндлар авлодидан ёки Кашмир аҳлидан бўлса, у, шоҳга лойиқ бўлармидики, ўзига яқин тутиб, ўзига ҳамсуҳбат айласа?» — деб жавоб қайтарди.\nДеди шаҳки: «Эй хаста жон офати!\nДемай хаста жонким, жаҳон офати!\nКиноят тариқини бир дам унут,\nҚилиб раҳм, бедод таркини тут,\nМенга Равшанак таънини қилма кўп,\nУл ишта кўзунгга мени илма кўп.\nМени анда маъзур тутсанг бўлур,\nЗамирингни масрур тутсанг бўлур.\nКи вожибдур эҳтироми анинг,\nНединким, бийикдур мақоми анинг.\nЭрур Баҳманий тожининг гавҳари,\nЯна Кайқубодий сипеҳр ахтари».\nБу сўзлардан қониқмаган Нозмеҳр ўз дилидаги дардларни бирма-бир оча кетди:\n«Бу сўзнинг муҳаббатга не дахли бор?\nКи ишқ ичра шаҳликка йўқ эътибор!\nНасаб бирла бўлса, анга шоҳлиқ,\nҲасаб бирла етмиш манга моҳлиқ.\nУнинг тожи мамлакат хирожи ҳисобланса, тож аҳллари менинг олдимда бошларини ерга қўядилар. У, Жамшид авлодидан эканлиги билан фахрланса, мен ҳуснда қуёшдан ҳам ор қиламан. Агар у ўз ақли билан афсона бўлган эса, менга юз ақлли донишманд девона. Агар у жонларни куйдиришни ўзига одат қилиб олган бўлса, мен жаҳонга ўт қўйишни ўрганганман. Агар у дам-бадам халқни ўлдириб турса, мен тирилтириш илмидан ҳам хабардорман.\nУнинг зулфи илонни афсун қилолса, менинг афсуним аждаҳони беҳол қила олади. Қошим ёйини ким хаёл айласа, уятдан кўзига ҳилол ҳам кўринмай қолади.\nЭрур кипригим ўқига жон ҳадаф,\nНишона отарға магар чекти саф.\nКўзумга қачонким, бўлур уйқу ком,\nБўлур олам аҳлиға уйқу ҳаром.\nЛабим лаъликим, жавҳари жон эрур,\nСу ул лаъл аро обиҳайвон эрур.\nЮзумда дема сиймдин ғабғабе,\nКи ой ичра хуршидваш кавкабе.\nЖамолимдан қуёш ўртаниб, таним кумуши симобга титроқ солади. Лекин шунча гапларимдан не фойда, ахир менинг асалларим шоҳга аччиғ бўлиб туюлганку! Айрилиқдан азоб чеккан бир ошиқ: «Оз бахт кўп ҳусндан яхшироқ», деб жуда тўғри айтган экан. Менинг шоҳдан шикоятим йўқ, ўз йўлини тополмаган бахтимдан шикоят қилдим, холос».\nГўзал маликанинг бу дилни ўртовчи сўзлари, унинг ишқи шоҳга кучли таъсир кўрсатди. Жонини дилбар каломига фидо қилиб, маликани қўйнига тортди-да, қўлларини унинг елкасига ташлаб, оҳуни тутиб олган шерга ўхшаб, ўз ўлжасига меҳрибонлик кўрсата бошлади.\nИскандар бир неча кун шу хонада севгилиси Нозмеҳр ҳузурида айш-ишрат билан шуғулланди. Умри бу ерда бекор ўтаётгани хаёлига келиб, яна билим тахтига йўл олди. Жаҳон мамлакатларини эгаллаганда, Мағриб замин олинмай қолган эди. Сипоҳларга турли неъматлар, инъомлар ҳадя айлаб, янги сафар ҳақидаги фармонни эълон қилиб жар солди. Кейин Хоқон билан хайрлашиб, унга Чин ва Хито мамлакатларини топшириб, лашкарни Мағриб мамлакатлари томон бошлади. Хоқон ҳам бу юришда иштирок этиш истагини билдирган эди, Искандар рози бўлмай, кўп яширин сўзларни айтиб, уни қайтарди!\nҲиндистоннинг жануби томон йўл олган Искандар ҳинд Ройига ҳам ижозат бериб, унинг иззат-икромини жойига қўйиб хайрлашди. Рум қўшини Мағриб сари юриб борар экан, Гажротдан ўтгач, баҳри Уммон соҳилига чиқди ва бир неча кун соҳилда дам олгач, кемаларга ўтириб Жазойир томон сузиб кетдилар. У ерга етгач, соҳилда бу мамлакатни эгаллагач, яна гоҳ денгиз, гоҳ чўлу даштлардан ўтиб, охири Мағриб заминига етдилар. Бу ўлкада бир қатор ажойиботларга дуч келдилар. Улардан бири ит каби жонворлар макони бўлган дашт эди.\nУларнинг ҳар бирининг кўриниши, оёғу қўллари ҳам чумолиникига ўхшарди-ю, ҳар бирининг кучи йиртқич бир шерникича бор эди. Улар ичига кимки от суриб кирса, барчаси ёпишишиб, бир дамда парча-парча қилардилар-да, еб қўярдилар, ер устида бир қатра қони ҳам қолмасди.\nБир неча сипоҳининг шу тарзда ҳалок бўлганини кўрган Искандар: «У ёққа ҳеч ким от суриб бормасин!» дея фармойиш берди. Сипоҳлар дейишардики: «Бу бир ердирки, тупроғининг ўзи жонни титроққа соляпти. Бу водий нари борса бир йиғоч келади. Ундан кейинги водий эса покиза, Боғи Эрам каби соф водийдир. У ерда мўрлардан ором топган, уларнинг ҳисобига шодиёна қилувчи бир қавм яшайди. У қавм Тангрининг балоси, жаҳон мол-дунёсининг аждаҳоси. Ҳар бирининг қиёфаси бир пора тоғ, бу жониворлар эса улар учун чумолидек келади, холос. Уларнинг тилини ҳам ҳеч ким тушунмай, нима деганини англамай тураверасан.\nУлардан кейин ўн кунча йўл юрилса, икки тоғ, икки кўл орасидаги водий келади. Осмонўпар ҳар тоғнинг тошлари, бошига авжи кўзи кўрадиган жойига кўзини хира қилувчи қизил олтинни кўзига қўйиб олган. Икки кўзидан тўхтовсиз иссиқ нур сочилиб туради. Бошқа кўзи эса кумушдан. Бу ердаги хазинани ундаги бебаҳо тошларни мўрлар аждаҳодек талашадилар.\nБу элнинг уйқуси ҳам кўп қизиқ. Улар ўн кун ухлайдилар, ўн кундан кейин уйғониб ўз ҳолатларига қайтадилар. Ўн кундан сўнг яна ухлашга киришишади, мўрлар уларни қўриқлашади. Бу мўрлар туфайли жонлари омонда, чунки мўрлар уларнинг хазинабонлари саналади.\nИскандар девори («Садди Искандарий»)нинг қурилиши\nИскандарнинг лашкарлари отларини чумолисимонлар томон суриб боришгач, шоҳ атрофни кузатиб, ҳамма сир-синоатдан воқиф бўлди. Тезда донишмандларини йиғди-да, улар билан маслаҳатлашиб фикрни бир жойга қўйдилар. Аскарларнинг энг қўрқмас, жасурларини қўшин олдига қўямиз-да, барча чумолисимонлар уйғониши билан улар устига шиддат билан тез от чоптириб бориб, уларни қириб ташлайдилар. Кун ёришмасданоқ сипоҳ билан шаҳар жаҳон мўрдек қоронғи эканида, майдондаги қоронғи жойни топдилар. Уйқудан уйғонган чумолисимонлар тарқалишиб кетишганча, даладан бирон чуқур бўлса, талашиб, бир ерга тўпланиб қолишмасин деб, бекиниб олишди.\nҚуёш кўтарилгач, Искандар томонидан пухта ўйлаб териб қўйилган сипоҳлар чумолиларга ўхшаб уларга ҳужум уюштиришди. Майдонни яна сипоҳлар суронию дўмбиралар овози тутиб кетди. Сипоҳлар шахд ила олишиб, кўп ўтмай барисини қириб ташладилар.\nЧумолисимонлар саҳросидан ўтишгач, дашт юзида яна бошқа ваҳшийлар аскарларига дуч келишди. Бор майдонни ваҳшийлар сафлари эгаллаб олган, бари девсифат, занжирлар билан боғлаб қўйилган, ғулваш девлардек, лекин девларни ўлдира оладиган кўринишда, қуввати каркдек, ўзи филтан, гўё Аҳраманнинг ўзгинаси. Кўзи яшил, соқоли сариғу, юзи қора, барчасининг манглайидан тўнғиз тишидек шох чиқиб турибди. Кийимлари қулону кийик чармидан, уларнинг эти эса доимий овқатлари. Қўлларида ҳаддан ташқари дарахт новдалари, сутун каби оғир шохлар, уларнинг учига темир учликлар қопланган. Уларнинг аскарлари қатори минг ваҳший дев билан тўлди.\nУ қонини тўкиш учун ўзига қарши чиқа оладиган жангчини талаб қиларди. Бу ёндан тағин паҳлавон танли жангчи майдонга тушди. У шоҳ олдида кўп жанглар қилган, шерларга аждарлардек бас келган забардаст йигит эди. Ғаними ҳам унинг сари майл қилди. Катта тошга тошқин сой урилгандек бўлди. Етишишгач, бир кишига айланиб қолгандек олиша бошладилар. Бир-бирларига аямай зарба урардилар, лекин чаққонлик туфайли барчаси рад бўларди. Оқибатда ўжар ваҳшийзода учи қайирилган гажаклик сутун билан рақиби бошини пастга эгиб, кейин қўлларини боғлаб, отини гажак билан тортқилаганича ўз лашкарига топширди ва яна жанг учун талабгор чақира бошлади. Яна бир йигит Искандар томонидан майдонга от сурди. Унинг лақаби Қаҳқаро, ери Қирвон, асли Машриқ заминидан эди.\nҚаҳқаро жангга киргач, ваҳшийга от солди, унга Аҳраман эътибор бермади. Ғазаб ўти кучайгач, қаттиқ жанг бошланди. Қаҳқаро отдан йиқилгач, тупроқ устига тушди. Қаҳқарони ҳам рақиб боғлаб, ўз лашкарига топширди, кейин янги ғаним истаб бақиришга тушди. Девсифат йигит олдига ким келса, асир тушириб олаверди. Яна янги рақибни чақиргани чақирган эди. Унинг бақиришлари, сурони румликларни қўрқитиб қўйган эди. Бу ишлар шоҳ кўнглига тоб солдию кўнглида қўрқув пайдо бўлиб, изтироб чека бошлади. Лашкарларига буйруқ берайин деса, нақ ўлимга мажбур қилган бўлади.\nБу ҳолатда юзига ниқоб тўсган бир чаққон, қуёшдек қалқон тутган, қўлида ўрилган каманд бир паҳлавон шоҳ олдига яқинроқ бориб, ўз сўзларини айтди-да, ваҳший сари от чоптириб кетди. Уни шоҳ ҳам таний олмади, сипоҳ ҳам. Ғамидан эл пинҳона оҳ чекканича: «Бундай чиройли йигит ҳам, минг дариғ, бу ваҳшийдан тиғ ейдиган бўлди-да», деганича алам чекиб қолаверди.\nЛекин у рақиб девангир билан ғазабга тўлган ҳолда олишаркан, оти шитоб билан айланиб, Аҳраман жонига изтироб солиб қўйди. Рақибини чарчатиб, айлантириб-айлантириб ерга урди ва шоҳ сари судраб кетди. Шоҳ олдига етиб боргач, шердек ерга сакраб тушди.\nШоҳ бу ишдан кўнгли қувончларга тўлди. Дилидаги дарди кўнглидан бир ондаёқ йўқ бўлди. Бу пайт ичида ҳалиги ниқобдор йигит ўз ўрнини эгаллаб, сафни тўлдирган эди, шоҳ қўлларини размгоҳ гардидан ювиб, нажоткор паҳлавонни дарҳол топиб келишга буюрди. Девкаш йигит эшикдан киргач, аввал мажлис аҳлига мадҳия айтди, Искандари Файлақус уни бўйнидан қучиб, иноят ошкор айлаб, бошига жавоҳир сочиб, кўп лутфу карамлар этди. Деди: «Эй адувбанд, ваҳшийшикор, ваҳший овловчи!\nЎзингни аён қилки, кимсан, равон\nКи шавқинг сенинг биздин олди тавон?»\nШунда ҳалиги жангчи бошидан ниқобни олди. Бу ўша шўхи чинийнажод ўша чобуки ҳурзод эди. Уни шоҳга тортиқ этган Хоқон мақтовини келтириб:\nКи: Ҳусн ичра хуршиди тобон эрур,\nЯна Зуҳра янглиғ хушилҳон эрур.\nБу гапларни қўя турайлик-у, у жанг майдонида шижоатли сипоҳ ҳамдир», — деган эди.\nЎшанда мақталган бу қизнинг худди шу сифати Искандарга ёқмаган эди. Уни ҳусни беҳаду поён эди, лекин жанговар фазилати пинҳон эди. Бугун ўз кўзи билан кўрдики: гўзал жангга кириб, душманини асир этди. Тангри қудратига юз офаринки, унинг лутфи ғалабани бизга туҳфа қилди.\nДедиким: «Жамолига ёпсун ниқоб,\nЧунки тун оқшомда кўринмас офтоб.\nҚоронғуда турмай, уйга жўнасин,\nШоҳ уйқусин анда хароб айласин!»\nҚиз шу заҳоти шамъ каби шабистонга кирди, гўё сарв бўстонга кирди!\nШоҳ мажлис туздириб, жом кўтарди, кейин тутқунни мажлисга олиб киришни, у билан суҳбатлашмоқчи эканини айтди. Кўп ўтмай қўллари боғлиқ девкушни мажлисга олиб киришди. Шоҳ буйруғи билан аввало кўп таом келтиришди, йигит тўйиб еб олди. Кейин бир неча жом қизил май билан меҳмон қилишди. У бир жомни, кейин эса яна бирини эса мезбон ичди. Бу шоҳнинг лутфидан хурсандлик ифодаси эди. Яна Каёний шоҳ катта қадаҳларда жом тутди ва бу билан девкашни роса хурсанд қилди. Шоҳ ҳар бир инъом қилганда, асир ҳар лаҳза бош қўярди. Уни май беихтиёр қилгач, ер ўпиб, сўз бошлади: «Мен ваҳшиймен биёбониход, атодин ато ваҳшию ваҳшзод\nЙўқ андоқ тилимким, санонг айтсам,\nЛекин пинҳони яхши сўзлар дилимда юрибдики, дейин гар десангким, «Де они манга».\nШаҳ дедики: «Ҳар не каломингни айт, каломингни, номингни айт».\nДавангир асир дедики: «Сендан шунча лутф-марҳамат кўрдимки, уни эвазлашга ожизман. Лекин қўлимдан шугина иш келадики, олдингда ўлгунча иш қила биламан. Энди ёнингдан айрилмайман, зиёнингга иш қилмағайман, лекин билки, мен бу улус хониман, туну кун уларнинг нигоҳбониман. Чумолилардек беҳисоб сипоҳингни кўргач, аҳолимга, фуқароларимга қарши зўр душман келаётганини англаб, уларнинг жафосини ўзимга олиб, майдонга ўзим кирдим. Бўлиб ўтган ҳамма ишларнинг томошосини ўзинг кўрдинг.\nСенга асир бўлиб тушганим ҳам менинг бахтим бўлди. Менга сиёсат қиличини суриб ўлдирмадинг. Яна менга шунча иноятлар қилиб бениҳоят яхшиликлар қилдинг. Энди ижозат берсанг, борай, бирор ишинг чиқиб қолса, бир ишингга ярай. Мени соғиниб қавму элим мотамдадур. Бўлган сўзларни айтиб, барини ғуссадан озод қилай», деб рухсат сўради. Букилиб ер ўпди, худди маст филлардек зўрға ўрнидан туриб олди. Шоҳнинг бу қилган ишига ҳар ким ҳар нарса деб ажабланар, ҳар ким ўз кўнглида бир сўзни айтарди. Ҳикмат аҳли ҳам шоҳнинг бу ишидан ҳайрон эди, чунки бу иш ҳақиқатан ҳам ажойиб иш бўлган эди. лекин шоҳ хандону хушхол эди.\nБир неча замон ўтгач, эшик очилиб, ул ваҳший кириб келди ва ўзи тутиб асир қилган паҳлавонларнинг барчасини олиб келиб шоҳга тутди. Ерга юзини қўйди. Шоҳ унинг бу ишидан хурсанд бўлиб, яна ошкоро кўп илтифотлар кўрсатди. Асирлар қутулиб, яна шоҳ базмига хос бўлдилар. Шоҳ асирларга қараб туриб, бир маҳал Бориқи Барбарийга кўзи тушди. Меҳрибон шоҳ бари асирларни, жумладан, Бориқни ҳам қучоқлади. Ўша тун барчалари маст бўлдилар.\nИскандар мағриб мулкини батамом эгаллаганидан сўнг, ҳар хил рангдаги бу нодир эллар асир ҳисобландилар. Шоҳга бўйинсунуб, қул ё чўри мақомида шоҳ хизматини бажара бошладилар.\nШоҳ ўзи кўрган чумолисимонларни ҳалок қилиш учун деди: «Отланиб халқ беваҳму бок тузуб чарга солсунлар ул навъ мўр, ки ул дашт аро қолмасун мўр».\nУ тўданинг ваҳшийлари илтимос қилиб дедиларки: «Эй шаҳи гардунасос! Эй улуғ шаҳаншоҳ! Агар улар тирик қолмасалар, биз қўриқчиларсиз қоламиз. Бизнинг уйқумиз оғир, ўн кеча-кундуз ҳушёр бўлсак, яна ўн кеча-кундуз уйқудамиз. Чу уйқуга борсак, улар бизга қўрғондирлар».\nШоҳ бу сўзларни эшитиб бармоғини тишлаб қолди. Чумолисимонларни қириб ташлаш ҳақидаги фармонини бекор қилди. Яна юриб, олтин ва кумушдан бўлган икки тоғни кўргиси келди. Ҳалиги қавм аҳли дуо қилиб дедилар: «Бу муддао ҳам эсдан чиқарилса яхшироқ. У теграга бормоқ мумкин эмас, осон эмасгина эмас, балки имкон эмас. У икки тоққа ўн кунчалик йўлни босиб борилади. Сен сўраяпсану, у жой бизга яқинроқ бўлса ҳам, лекин кўрганимиз йўқ. Биз ҳам уни кўриб мурод топганимиз йўқ, биздан улуғлар ҳам ундан ёд қолдиришмаган, яъни уларнинг ҳам кўзлари тушмаган. Нединким, йўлида хатар кўпдурур, юз урган кишига зарар кўп турур.\nЕтти кунчалик йўлида сув топилмайди, битган ўтлари бари оғунинг ўзи. У ерларга иссиқ ҳаво ҳужум қилганда, насим эсгач, ҳар нарсани эритиб юборади. Аждаҳо ўз жойида бўлмаган пайтлардагина ҳаво мўтадил эсади. Ўзи кичкинагина, афъи жаъфарий, яъни заҳарли қора илон, шундоқ илонлар борки, одам бир кўз солиш билан ҳалок бўлади». Шоҳ бу сўзларни эшитгач, у ён боришдан ҳам воз кечди. Дедики: «У томонларга боришдан мақсадим, томоша қилиб хурсанд бўлиш эди. Олтин-кумуш мақсадим эмасди».\nКейин шоҳ девкушларни уйига жўнатиб юборди, бир нечасини эса эшикда шукуҳи маҳобат учун хизматга қолдирди-да, яна шимол томон юришга бел боғлади. Денгиз оралаб, тоғу биёбон босиб Рум азми билан тез-тез юриб борарди, гоҳ йўлда Чин гўзали билан суҳбатлашиб, шавқи ошарди. Руслар, фаранглар диёри Ғарби шимолни қийналмай кесиб ўтди. Ғарби Шимол оралиғида ўша ерда яшовчи аҳоли илтимоснома билан келди: «Жаҳон мулкига ободлиғ бердинг. Жаҳон аҳлидан адл билан шодлик етмагани бизнинг диёр аҳлигина қолди!» «У ўлка нега хароб?» сўради Искандар. Дедиларки: «Бу мулкнинг бир сари ҳамоно эрур Қирвон сарҳади».\nЎша тарафларда бир буюк тоғ бўлиб, у тоғдан нари офат, нариси эса зулмат келади. Тоғу зулмат ўртасида бир водий бўлиб, шу ерда йўл ҳам тамом бўлади. Бу жой яъжуж тўдасига макондир. Улар яъжуж эмас, балки юз туман минг балодир. Уларнинг қиладиган ишларини тилга ҳам олиб бўлмайди. Халққа кўп зулм улардан етади.\nУларнинг қадди бўйлаб пароканда сочлари ёйилган, бири бир қариш бўлса, яна бириники ўн қулоч. Қулоқлари икки ёқдан чиқиб ёпишиб қолган, тирноғлари дев бармоғининг ўзи. Юзлари ранги беҳад сариғ, кўзи маймун кўзининг ўзи. Бурун ичларини тили билан тозалайди. Шу ишни қилгач, ўзи ғоят шодланади.\nОғиздан тўнғиздек икки тиш чиққан бўлиб, улар билан бемалол ер қазимоқ мумкин. Қайси ерга уларнинг тишлари текса, қиёматгача ўша ердан гиёҳ битмайди, ҳаммасининг оғзи иягида. Эркагию аёлининг икки кўкраги осилиб туради.\nУлар йилда икки қатла тоғ ичидан чумолидек чиқиб, бизнинг шаҳру водий сари ёйилиб, не қилиш мумкин бўлса, беъманиликларни қилиб, бизни ватанимиздан ҳайдаб юборишмоқчи бўлишади. Водийда нима топса талон қилади, одамларни ушлаб олсалар ҳалок қилишади, этини талашиб ейишади. Юк ташийдиган ҳайвонларга ортиб, ўликларни ҳам уйларига етказдиришади. Кейинроқ ейиш учун захира тайёрлашади. Ҳар қанча овқат еган билан ҳеч тўйишмайди, тўйса ҳам бир дона қолдиришмайди. Ҳамма билганларимизни, арзимизни шоҳга айтдик».\nШоҳ дедики: «У ярамас тўда қачон сиз томонга келадиган бўлса, биз улардан аввалроқ чорасини топиб қўямиз». Дедилар: Бу томонга ҳужум қилишганда бутун дунёни қоронғилаштириб юборишади. Ўша қора гард ошкор бўлганда бизнинг ҳам кунимиз қора бўлади». Шоҳ: «Қачон бу иш содир бўлади?» Дедилар: «Бир неча кун ўтгач».\nШоҳ уларни йўқ қилиш чорасини ўйлаб, тушишга манзил қидириб, ўша ўтлоқдан топди. Ўша ерлилар дедиларки: «Неча марта чора излаб тополмаганмиз, шоҳимиз маскан қилмоқчи бўляпти. Бу ерда, қилмасин, чунки улар жаҳон элидек эмас. Улардан бири етса, бир зумда не юзу, минг бўлиб кетишади. Ҳаммаси дарғазаб бўлиб бир пасда етиб келади».\nШоҳ дедики: «Сизлар қайғурмангизлар, лекин бу ўлкада турмангизлар. Бу ердаги барча нарсаларни ташиб кетинглар, бирон арғамчи ҳам қолмасин. Тангрига таваккал қилиб, уларни фикрини айлай, нечукки билай».\nАҳоли ўз жойларини қолдириб кўчишди, лекин шоҳ кўчмади. У ўзи турган жой атрофига чуқур очиқ ҳандақ қаздирди. Фаранг, Рус, Шому Румга одамлар юбориб, улардаги энг уста коргарлар, мис, биринч, темир, қўрғошин, тол, кўмур олдириб келтирди. Ўзи ҳар куни қалъа атрофини айланиб юрарди. Икки минг тош терувчи камар узра ўтиш учун тахта тош тайёрлади. Паҳлавонлар шаҳарнинг икки девори ичида Фарҳоддек қаттиқ тош кесишар, боғларни тўсиш учун тош деворлар кесиб тайёрладилар. Уларнинг сони ҳам саноқсиз.\nҲамма керакли нарсалар ҳозир бўлгач, қуюқ тўзон кўринди. Бу яъжужлар келаётганининг белгиси эди. Яъжужлар ва Искандар қўшини жанги оғир кечди. Яъжужлар қирилиб, қочганларича кўплаб румликларни нобуд қилиб, жангчи ва отини ҳам едилар. Яъжужлар икки тоғ оралиғига қочиб кетишди. Икки тоғ орасининг энг яқин ери 10 000 қари (7 км 500 м) эди. Мунажжимлар муайян соатни топиб беришгач, шоҳ от устида туриб ерга ранг тўкиш ва ҳар соатда унинг рангини ўзгартириб туриш ҳақида топшириқ берди. Сўнг минг ўра тайёрладилар. Икки тоғ орасига қурилаётган девор тўсиқ баландлиги 150 м га етди.\nУзунлигига 10000 қари (7 км 500 м) эди, эни 500 қари бўлди. Ишчилар кеча-кундуз тинмай 6 ой оғир ишни кундузи-ю кечаси бажардилар. Аҳолининг деворнинг иккинчи қаватига чиқиши учун икки зина қолдирилди. Қалъа устига буржлар қуриб, уларни темирлар билан боғлаб ташлашди. Чумолилар етиб келиб тиш-тирноғлари билан чиқмоқчи бўлдилар-у, шоҳ: «Тошбўрон қилинг», деб буйруқ берди. Жуда кўплари тошлардан ўлгач, охири чидай олмай чекиндилар. Ер аҳли бошига ҳар зулмким сурдилар, фалакдан барига эваз кўрдилар. Шундай қилиб донишманд шоҳ яъжуж дафъи учун ҳам сад чекди. Бир неча кун шу ерда туришгач, Рум тахти томон юрдилар.\nИскандар оламни тамомила ўзига бўйсундиргач, Рум шаҳрида бир неча кун ором олиб, чарчоқларини чиқарди-да, айш ишрат, ов қилиш каби маишатлар билан шуғулланди.\nИскандар дам олиш билан фикран банд бўлса ҳам, унинг хаёли азалий орзусида, яъни денгиз сайрида эди. «Эр юзидаги бор ажойиботларни, уларнинг табиатини ўргандим. Лекин ҳали денгиз сайли насиб этмади, у ерда не сирлар мавжудлиги билан ошно бўлмадим. Соҳилларда ажойиб нарсалар кўп дейишади. Баҳор ер юзида гўзалликлар кўп бўлгани каби денгиз ичидагилари сон-саноқсиздир.\nБу юмалоқ шаклни жаҳон дейишади, лекин унинг аксари сув ичида яшириндир. Қуруқлик ери ўндан бир ҳам эмас, лекин эл буни яхши билсалар ҳам нишон бермайдилар.\nЖаҳон менга бўйсунар экан, ундаги барча нарса менинг ихтиёримда экан, бу нарсалардан бехабар қолсам, оддий бир киши билан менинг бу соҳадаги билимим тенг бўлса, фарқимиз нимада бўлади? Агар бахтим менга ҳамроҳлик қилиб, қуруқликни Хизр билан забт қилган бўлсам, бу дам Илёс билан йўлга отлансам не бўлғай? Кўнглимда уйғонган бу ҳавасни ҳеч нарса даф қилолмайди.\nШундай хулосага келган Искандар ўз донишмандларини чорлаб, илм мажлиси ўтказди-ю, яширин дил сўзларини аён қилди. Денгиз ичида нималарни кўриш, нималарни текшириш мақсадини бир-бир айтиб берди. Баъзи олимлар Искандарни бу хил фикрдан қайтаришга интилдилар, баъзилар жим туравердилар. Кейин барчалари Оллоҳни дуо қилишиб: «Бу муддаони кўнглингга Ҳақ солибдики, умидимиз,ўйлаган ишларингнинг амалга ошишига ҳам ўзи ҳамкор бўлғай». Сарой аҳли истаса ҳам, истамаса ҳам, шоҳ хоҳишини маъқуллашга мажбур бўлди. Халқининг сафар ишига розилигини билган Искандар: «Ҳамма ҳунарманд кишилар ўз соҳаси бўйича тез орада уч минг кема ҳозирлашга киришсин!» деб буйруқ берди. Улардан 1000 таси фақат шоҳгагина хос, яъни фақат унинг ихтиёрида бўлади, яна 1000 таси аркони давлат учун белгиланади. 800 таси сипоҳийлару, 200 таси савдогарларга берилади. Ўзига 1000 тасини белгилаган эди. Яна 200 та кемага денгиз ўлчаш учун керак бўлган танобу, арқонлар, яна 200 тасига туялар, туякашлар, яна 100 тасига тез юрувчи кемачалар юкланган эди.\nЎн-ўн беш минг нажжору, бинокор, яна икки-уч минг киши ҳар куни ишловчилар барчалари Рум дарёсига тушдилар. Уч йилдан кўпроқ вақт ўтиб, уч мингдан ортиқ кема денгиз ичига кириб бўлди. Кемаларда барча керакли сипоҳлар, ҳунармандлар, озиқ-овқат маҳсулотлари тахт турарди.\nИскандар от устига чиқди, аҳли Рим унинг орқасидан эргашдилар. Худди кучли сел тепаликдан дарё сари оқиб келгани каби, одамлар ўз уйларидан соҳил сайин оқиб келардилар. Донишмандлар устурлоб билан куннинг энг яхши соатини топишди-да, шоҳ халқи билан хайрлашиб: «Эй қавмим, сиз барчангиз ҳурматимни садоқат билан қилдингиз. Энди эса мен билан айрилиш аламини чекяпсиз. Сўзларимни яхшилаб эшитинг: неча вақт менга кўз тутинг. Мулк, мол-дунёга ворис бўлиб қолувчи нарсаларни тайинлаб, белгилаб қўйдим. Менинг ёзган рақамларимдан биров чиқа кўрмасин. Ҳадисларимни кўнглингизга жойлаб олиб, саломат бўлинг, яхши қолинг. Дуода бизни гоҳ-гоҳида ёд этиб туринглар. Ўз хизматингизни яхши бажаринглар!».\nБу сўзларни эшитган халқнинг фарёди, шовқин-сурони осмонга етди. Шоҳнинг меҳрибонлик билан айтган сўзларини эшитган аҳли Рум юзларидан ёш дарёсини оқизиб, уни кўпдан-кўп дуо қилдилар: «Агар баҳру бар аро қилсанг мақом, неча ким фироқингда ғам егабиз, не ёроки, яхши-ёмон дегабиз. Бисоти тараб жилвагоҳида бўл, қаёнким эсанг, Ҳақ паноҳида бўл.\nНе амр этганинг токи бор жонимиз,\nТағофул қилурға не имконимиз.\nЧу биздин дуо айладинг муддао,\nНе иш илгимиздин келур, жуз дуо!»\nСафар чоғи обу ҳаво етишган кунларнинг бирида Искандар Суқротга мурожаат қилиб: «Денгиз юришини бошласак, хато бўлмасмикан? Сен бу муаммолардан яхши хабардорсан, сендан илтимос қилиб сўраймиз. Сен бизга пешволик қиласан. Агар элни қаёққа бошласанг, ҳаммамиз донишинг пайрави бўламиз», деди. Суқрот уларнинг шартини қабул қилиб йўл бошлади. Бир тўда олимлар Жазойир томондан юришни маъқул қилдилар. Бир неча кун шу сувда юрилди.\nЯна бир куни Искандар барча донишманду алломаларни йиғиб, деди: «Денгиз кайфиятини айтингиз. Ки не вазъ иладур ер ила денгиз?» Донолар бир неча замон тафаккур денгизига ботдилар-да, дедиларки: «Суқрот баён қилсун. Чунки у ҳикмат аҳлининг устодидир, замири хирад ҳикматободидир». Кейин Суқрот бу саволга шундай жавоб бера бошлади: «Эр жисми юмалоқ шаклда. Яратувчи уни курра шаклига киритган. Лекин ул курра сув ичида ниҳон бўлиб, очиқ қисмини жаҳон деб атайдилар. Унда шаҳарлар, тоғлар, қир, саҳро, дала, даштлар жойлашган. Аммо уни сув иҳота қилиб туради. Бироқ етти иқлим очиқ қолган. Аммо улар ҳам тамом очиқ эмас, балки ҳар тарафдан денгиз билан ўралган. Муҳити чархпалаксимон бўлиб, унинг атрофида етти дарё, 16 денгиз бор. Булардан ташқари юзтача дарё бор. Ҳар бирининг ўзгача исми, халқ шу номлари билан танийди уларни. Нечукки, Кўҳак, йўқса руди Ҳирот ва ё Нил ё Фурот. Улардан жаҳон обод бўлади, денгизлар бошланиши нуқтаси ҳам шулар.\nҲалиги етти дарё кўплаб оролларни ўз ичига олади. Ҳаммаси Муҳит баҳридан айрилади. Муҳит олти юз оролли, олти дарёдан бири Баҳри Рум. Унда ҳам 600 орол бор, Баҳри Мағриб шимоли шарқиси обод, ул сувда 1 000 орол мавжуд.\nУчинчиси Баҳри Зангу Ҳабаш. Минг уч юз оролни ўз ичига олади. Ҳисобда тўртинчиси Баҳри Ҳинд бўлиб, жанубида бир сой бор, оти Синд. Бешинчи денгиз келди\nДарёи Чин. У сувда ҳам ороллар ва ярим ороллар кўпдан кўп. Олтинчи Нил, икки мингга яқин ороли бор. Еттинчи сув Машриқ суви бўлиб, туман минг кема сузиб юради. Унда ўн икки минг орол бор. Бунинг бирла ўн олтита, вассалом. Булардан бошқа яна Ҳазар денгизи ҳам бор, суви ваҳимали, айниқса шамол пайтида. Унда ҳам ороллар кўп бўлиб ҳадсиз-ҳисобсиздир. Муҳит буларнинг барчасининг манбаидир. Лекин уч томони қуруқликдадир. Улар жуда чуқур бўлиб осмон унга тушса, ботиб кетади. Лекин уларнинг ороллари йўқ. Аммо катта жуссали жонивор шу сувда сузиб юради.\nДенгиз иши асосларини айтиб ўтдим, лекин унинг янада нозик томонларини сайр этиб кўрганда пухтароқ англаш мумкин».\nИскандар Суқрот суҳбатидан хурсанд бўлиб, унга миннатдорчилик эълон қилди. Олдин етти дарё ичига кириш, сўнг Муҳит сари азм қилишга аҳд қилди.\nИскандар денгиз кайфияти, турлари, номлари, ороллари табиатини билиб олгач, Суқротдан сўрадики: «Сувда кўп сузиб, жуда ҳадисини олибсан. Илтимосимиз: бу узоқ ва машаққатли сафарга ҳам ўзинг пешволик қилсанг. Барча маллоҳлару сайёҳлар сенинг сўзинг билан иш қиладилар. Сен бизни қаёққа бошласанг, сенинг сўзинг сўз бўлади».\nСуқрот қабул қилиб йўл бошлади, улус у бошлаган йўлдан чиқмай эҳтиётлик билан сузиша кетди. Илёснинг руҳи ҳамроҳ бўлиб, кемаларни қушдек учириб кетдилар. Ўзларига маълум бўлмаган Афранжу Рум дарёсидан ҳам омон-эсон чиқиб олдилар. Ҳамма кемаларнинг аҳллари қаттиқ ҳаракат қилиб, Ороллар ўлкасини фатҳ этишга киришдилар. Бир неча кема ўлканинг ҳудуди, қирғоқ узунлигини ўлчаш билан банд эди. Баланд тоғли ёки чўққили ороллар дуч келса, баландлигини аниқлаш анча қийин бўлар, орол атрофини эса кема билан айланиб чиқиб ўлчаб олар эдилар. Оролда йўллар бўлса, танобчилар усули билан узунлигини аниқлар эдилар. Бир кема ичидаги ўлчаш ҳисоботлари тўпланса 12 000 қари чиқди.\nДенгиз масофасини аниқ қилиб ўлчаш учун бир кемани лангар тоши билан маҳкамлаб, ипининг яна бир бошини иккинчи бир кема тортиб кетар, ўлчов тугагач, унга лангарни тушириб, бу ёғидаги, ўлчов бошланишидаги кемачилар эса лангарни чиқариб, олдинги кема тез юриб, белгиланган масофада тўхтаб, яна танобни тортиб, бир кема туриб, иккинчиси тортиб шу тарзда кемалар алмашиниб, ҳар алмашувдаги масофа аниқланиб ёзилиб борарди. Бирон оролни ўргангунча, ҳисобчилар олинган маълумотларни қўшиб, кўпайтириб ҳар томонлама маълумотни тайёр қилиб қўйишар, шу денгиз, ё орол ҳақидаги тўлиқ маълумотларни ўша ондаёқ Румдан келтирилган учқур кабутарлар оёғига маҳкам қилиб боғлашиб учириб юборишар, хатлар Рум халқига етиб бориб, шоҳнинг қилган ва қилаётган ишларидан мукаммал маълумот бериб турарди.\nДенгиз йўлларидаги жами 12 000 орол ва яриморолни ҳакимлар ҳар жиҳатдан ўрганишар, ҳатто маҳаллий аҳоли тилини ҳам ўзлаштирар эдилар. Муҳит денгизи ҳам атрофлича ўрганилгач, ҳужжатлар хат ташувчи кабутарлар орқали яна тўхтовсиз Румга жўнатилди.\nИскандар илмий ишлар билан 12 йил шуғулланди. Энди Фаранг денгизигина қолган эди. Шоҳ бир оролда макон қуриб, дам олишга рухсат берди.\nУшбу буйруқдан шодликка тўлиб тошган сипоҳлар ўз ватанлари томон йўл оладигандек хурсанд бўлиб кетишди. Лекин шоҳ китоблар, ҳисоб-китоблар юкланган бир кемани олиб келди. Сипоҳлар китоб ва қоғозлар солинган сандиқларни тозалашди. Қоғозга нам ўтса, рақамларни ўқиб бўлмай қолади деб, қўрқишган эди. сандиқларни бирма-бир очиб қарашса, қоғозларга нам ўтмабди. «Олинган дафтару қоғозлардаги ёзувларни ҳисобчилар ҳисоблаб кўришсин», деган фармон берилгач, ҳисобчилар ҳисобдан ўтказдилар. Олимлар ул ададларни яна бир текшириб, бу китобларни шоҳга таклиф этдилар. Шоҳ таваккал мисолида бир-икки дафтар ҳисобларини текшириб кўрди ва қониқиш ҳосил қилди.\nИскандар ҳамма ҳисоб-китобларни кўздан кечириб, уларнинг тўғрилигига ишонч ҳосил қилгач, шундай хулосага келди:\nКи бўлса кема сувда суръатнамой,\nСафар қилса тўққиз йилу етти ой.\nҲамул баҳри аъзамни бир давр этар,\nҚаю ердаким сувга кирмиш, етар.\nАён бўлдики уч йилу бир нима,\nБўлур сув аро сайр қилса кема.\nМуҳитига марказки беиштибоҳ,\nЭрур баҳри аъзамга ул нуқтагоҳ.\nЯқин борур ул ён азимат чоғи,\nИки йилчилиқ йўлу камрак доғи.\nЯна келмаги доғи онча бўлур,\nАзиматда борғон замонда бўлур.\nИскандар тўрт йиллик яроқ қилиб, Муҳит ўртасига иттифоқ билан сафар қилишни буюрди. Шоҳ яна анжуман тузиб, ўз халқининг сафар чоғида ўзига қилган садоқати, шижоати, жонбозликлари ҳақида анчагина ширин сўзлар айтиб: «Мен уларни 13 йил қийнаб келяпман. Ўтган вақт ичида қанчадан-қанча чиройли, ажойиб жойларни кўриб баҳра олмадик, сув оламининг қанча сирларидан воқиф бўлмадик. Денгизларнинг барчасини ташқи томондан тамошо қилдим. Ягона бир армоним шу бўлиб қолдики, денгизда икки йил боришга, икки йил қайтишга вақт сарфласак, Олам денгзининг маркази бўлмиш Муҳит денгизининг марказига етиб борамиз. Фақат бир тилагим ҳаммаларингизни Рум сари қайтариб, бир қисм 300 тача лашкар ва донишмандлар билангина бормоқдир. Бу ерда сизлар қиладиган ишлар қолмади», деганида бутун кемадагилар сурон кўтаришиб, ҳамиша шоҳ билан бирга бўлишга ҳозир эканликларини таъкидладилар. Шунда шоҳ бўлмаса бошқачароқ бир йўлни тавсия қилди. Шоҳ ўз элини уч гуруҳга бўлади. 2 000 жангчи шоҳ амри билан ватанига қараб йўлга тушади.\nШоҳ яна 700 кемани ўзи билан олиб қолади. Қолган ана шу халққа дедики: «Сизлар тўрт йил давомида мана шу оролда мени кутасизлар, Румдан кўп мол-дунё олиб келасизлар. Худо хоҳласа, 4 йил ўтгач эсон-омон сизлар билан кўришиб ватанга бирга қайтамиз. Агар йўлда менга бирон хатар етса, денгизга чўксам, дарё тўфонлари ҳалок қилса, бу ерда яна кутишни давом эттирмай, хат ёзиб қолдирасиз-да, ватанга жўнайверасиз». Искандар йўлга тушиб сувда сузиб бораркан, неча минг киши худди денгиз илми билан йиллар давомида шуғуллангандек якдилу ҳамжиҳат меҳнат қилишарди. Шоҳ кема ичига кириб келгач, ундаги ишлар яна жонлашиб кетди. Одамлар туну кун беором, емай-ичмай ухлашни унутиб қўйгандилар. Кеча-кундуз денгизни кузатсалар ҳам, сувдан чиқиб сувга ботаётган қуёшдан бошқа нарса кўринмасди. Дарёларда кезишган чоғда баъзи ерларда сувнинг ўта чуқур эмаслиги туфайли ҳар хил балиқлар, хилма-хил балиқ кўзлари кўзга ташланар, кўзи ўтли ҳайвонлар кемаларга ҳужум қилиб келар экан, у кўзларнинг туташидан ёғочлар ёниб кетмасмикин, деб ваҳм қилардилар. Денгизда пўртана кўтарилганда, кема учи аввал кўтарилиб, сўнгра пастга иниб ваҳимали ўй уйғотарди. Аскарлар денгизнинг бетартиб ҳаракатидан ўзларини аранг тутиб туришаркан, Искандар ҳам бўш келмасликка тиришар, шу тарзда гоҳ ўзига таскин бериб, гоҳ тинмайин кема ичида юриб оғир дамларни кечирарди.\nВақт бу янглиғ ўтиб бир йилу тўққиз ой деганда денгиз марказига яқинлашиб қолишди. Искандарга: «Эй одамзод, мақсадингга етдинг, унинг орзусида йиллар кезган эдинг»,-деган нидо эшитилди. Кема турган сувнинг Муҳит маркази эканлиги Илёсу Суқротга ҳам аён бўлиб дарҳол Искандар қошига етиб келишди. Тўртовлари маслаҳатлашиб бу жой Муҳит маркази эканлигига шубҳа йўқлиги ҳақида узил-кесил бир фикрга келишди. Кемаларни ҳаракатдан тўхтатиш учун уларнинг бодбонлари — елканларини туширдилар. Искандар элига дедики: "Энди сизларнинг ҳар қайсингиз билан хайрлашаман. Мен денгиз остини кўришни ҳавас қилган эдим. Энди шу муддат келди. Муродимни томоша қилиш учун сув остига тушмоқчиман". Бу ерда ривоятнинг шу ўрни ҳақида зиддият, қарама-қаршилик бор. Эмишки, шоҳ бир сандиқсимон шиша идишнинг ичига кириб, бош томонига арқон боғлашиб кемадан тортиб туришган эмиш. Эҳтиётлик билан у шишани сув ичра солибдилар. Шоҳ шиша ичида бир неча ой қолиб, денгиз ости ҳолини: минг хил балиқларнинг кўринишлари ва яшаш шароитларини томоша қилганмиш. Юз кун ўтгач кейин шишани юқорига тортиб олишибди. Бу ҳикоятгина бўлса керак, шундай воқеаларнинг юз беришига ақл бовар қилмайди. Менинг фикримча, бу ҳодиса шундай юз берган: тарихий олимлар Искандарни ҳам набий, ҳам валий деб аташади. Унинг тани риёзат топмиш эди, сайр ишлари тугаллангач, сулук иши ҳам тамом бўлди. Валийликдан ўзини хабардор топиб нубувват мақоми кўзини ёритди. Кўзи ул шуъладан нурли бўлғач, қаён боқди кўрди, неким бор эди қанча сирли ишлар унга ошкор эди. Сув ичида томоша қилиб юраркан, ер юзидаги жониворлар ҳам унга акс этиб кўриниб турарди.\nИскандар денгиз кезаркан, баҳр шоҳи унвонига ҳам эга бўлди. Бутун жаҳон уни ҳокиму валию пайғамбару музаффар шоҳ сифатида таниди.\nКема қайтар экан, жуда тез суръат билан сузиб борар, икки йиллик йўлни бир йилда босиб ўтишарди. Ўзининг жонажон пойтахти Румга эсон-омон етиб борган Искандар сув ичида яна бир кун қолмоқчи эди, лекин жисми заифлашиб кучи қолмади. Ҳамма билан бир-бир кўришгач, жисми бетоб бўлиб, хаёлига келдики: «Кетмак керак, бу жаҳон таркин этмак керак».\nБу пайт ҳаво жуда қизиб кетган, ерларни сув сепиб ҳам совутиш қийин эди. Шунчалик иссиқ эдики, ерга оёқ қўйган одамнинг оёғи ерга етгач ёниб кетиши аниқ эди. Искандар саман отини суриб бораркан, иссиқ жисмини мадорсиз айлади. Отда юриш имкони йўқлигидан майсазор устига тушди. Ердаги шамолдан майсалараро ором олмоқчи эди у. Касаллик анча кучайган, жисмини иситма ўртар эди. Жой қилиш учун ўрин тайёрлашгача ҳам чидай олмади. Биёбон шундай қизиб кетган эдики, биров шоҳга ўз қалқони билан соябон қилиб турди. У ҳам сипоҳдорлик қилган маҳалда қалқонни заркор қилиб яратган экан. Шоҳ тақдири номасида унинг ҳаёти тугалланаркан, унга ер темир, само олтин бўлиб кўринади дейилгандики, иш яқинлашиб қолибди. Кўздан ёш тўкиб, қайғу билан жондан қўлини ювди.\nБу ишлар Искандарга аён бўлгач, у ўз ҳаёти қуёшига тутилиш вақти етганини сезди. Аниқ билдики, кетмак чоғи етибди. Шундай маҳзун кунларда ажал жомидан заҳарли овқат еб-ичиб тураркан, онаси ёдига тушди. Кўзини очиб элга нигоҳ ташлаб, ажал елидай бир совуқ оҳ тортди. Котиб чақиртириб онасига хат ёзмоқ учун қоғозу қалам сўради. Котиб қоғозни тайёрлагач, унга шу сўзларни ёзишни буюрди:\nКи, бу сафҳаким, номаи дард эрур,\nРақам анда ҳангомаи дард эрур.\nБиров ҳамдидиндур бидоят анга,\nКи йўқ ибтидоу ниҳоят анга.\nМуфизи ато, балки халлоқи жуд,\nХалойиққа берган адамдин вужуд.\nБадан ичра жон жавҳарин солғучи,\nЯна охир ўз берганин олғучи.\nТенгиз ичра итканга ҳам раҳбар ул,\nБиёбонда ўлганга ҳам ёвар ул.\nГадолиғни шоҳлиғдин этган азиз,\nЖаҳон шоҳлари оллида бир пашиз.\nЧу ҳақ шукру ҳамдин адо айлабон,\nВасият бу навъ ибтидў айлабон.\nКи: «Мендинки, йўқ мендек озурдае,\nАжал хайли илгида пажмурдае.\nСенга, вайрон бўлган танимнинг жони, вужудим кумуш лаълининг кони, сўзим шуки, айрилиқлар, узоқликлар туфайли сенга кўп азоб-уқубат етказдим. Бошимга олам очмоқ деган орзу тушиб эди, у хаёлим бошдан оёқ хом экан. Аслида жасадимга ҳуш киргандаёқ, ақлим кира бошлаган болалик чоғларимданоқ сенга ўғиллик қилишни, доимо хизматингда бўлишни ўз бурчим деб билсам бўлмасмиди? Бундай бахтга чарх ҳасад қилди, энди сўнгги чоғда ўзимни ўлдиришимдан не фойда?\nҚазонинг бошимга солган ишларидан хабар топсанг, менинг розилигимни ҳам эътиборга олгин: мотамимни тутиб оҳ-фарёд кўтармагил. Жаҳонни ғам тунидек қаро қилмагин, ичингни қуёшдек асло куйдирмагин, ёқангни тонгдек чок қилмай, оқ сочларингни сариғ юзинг узра ёймагил, бошқа оналар каби юзингни тирнамагил. Сабр қилишга тоқатинг етмаса, қувватинг чидам бера олмаса, катта бир эҳсон йиғини тузгин-да, чор атрофга хабар бериб, жамоатни чорлагил. Беҳисоб ва хилма-хил таом тайёрлагил-да, ҳамманинг олдига ош торттиргил. Меҳмонлар овқатга қўл урмоқчи бўлганларида, маросимни бошқараётган кишига: «Бу ошдан оламда бирон яқини ёки қариндоши тупроқ остида бўлмаган кишиларгина есин», деб айттир. Шундан кейин эътибор бериб қарагин-чи, бирон кимса овқатга қўл урармикан? Ошга кимдур қўл узатса, менинг ўлимимга йиғлаб, аза тутиб изтироб чеккил. Агар ҳеч ким овқатга қўл урмаса, таомлардан ҳамма юз ўгирса, бирон кишиси тупроқдан ўрин олмаган инсон жаҳонда йўқлиги шу хилда маълум бўлгач, сен ҳам бу ишдан воз кечгил. Бу соҳада бор олам элига ҳамдард бўлгину, менинг ғамимда андуҳ-азоб чекишдан воз кечгил. Сен ҳам улардек бандасан. Ҳақ ризосига ризоманд бўл, қазо не қилса ҳам хурсанд бўл. Мен яхши бўлсам ҳам, ёмон бўлсам ҳам, умр омон бермай оламдан кетаяпман, вақтинг бўлса бир неча кун Ҳақ ёдини кўнглингдан чиқармай:\nБу ўлган ғарибингни ёд айлагил,\nДуо бирла руҳини шод айлагил».\nКотиб Искандарнинг бу мактубини кечиктирмай унинг онаси қўлига топширди. Чунки шоҳ: «Вақтни кечиктирмай, туну кун от елдириб бу мактубни онамга етказинг. Қуёшимни қора булутлар ёпганида, бошим устида кўп изтироб чекиб, жаҳонни аза билан хароб қилманг. Мени тобут ичига жойлаб, кеча-кундуз тўхтовсиз юриб, бор кучингиз билан ҳаракат қилиб, Искандарни Искандарияга етказинг. У ер тирикликда ватаним бўлган эди, ўлим пайтида ҳам у шаҳар менинг мозорим бўлсин.\nАгар наъшим устида тўплансангиз, у чоғда албатта бир қўлимни тобутдан чиқариб қўйингларки, одамлар ҳайрат эмас, ибрат кўзи билан боқиб, бу панжа бармоқлари саф чекиб жаҳон мамлакатларини, барча қуруқлик ва денгизларнинг лаъл ва гавҳарларини эгаллаган эди. Энди ажал қўли жўнаш ноғорасини чалиб, бўйнига ўлим арқонини солганида, жаҳондан шал инсоннинг қўли мисоли, чинор илгига ўхшаб кетиб боряпти. Кимга билим мададкор бўлса, жаҳондан қўлини ювиши ҳам шундай осон бўлади», деб тушунсин.\nШу ерга етганда шоҳнинг сўзи тугади, кейин кўзини юмди. Фоний мулкни жасурлик билан, тез эгаллаган эди, энди бақо мулкин олгали жазм қилди. Ҳикмат аҳли китоблардек қаро кийди, фалак бўлса, бу иши билан қиёмат кунини ошкора айлади. Негаки, жаҳоннинг бор халқи оҳу ноладан шовқин сурон кўтарди. Шундай қиёматки, гўё осмон ерга, ер кўкка кўтарилди. Фалак билан ер бирдай чайқалди.\nКейин одамлар Искандарни маҳофага ётқизиб, маҳкам боғлаб, наъшини айтганидан ҳам чиройли безатишиб, жаҳоншоҳи васиятларини ёддан чиқармай, хорлик билан фарёду фиғон қилиб овоз чиқармай, наъши тартибини ўзи айтгандай шаклда ясаб сарой сари йўлга тушдилар.\nБурунроқ бир кишидан номани бериб юбордилар. Онаси воқеадан хабар топиб, Рустамдан айрилган Золдай беҳол, ҳушини йўқотган ҳолда ўтирар, кўксини чок-чок тилишни истаса ҳам, бу ғамдан ўзини ҳалок айлашни истаса ҳам, лекин ўғли юборган мактуб мазмунига боқиб, шу билан жони маҳзунига тасалли бериб ўтирарди. Искандар ниманиким ёзса, уни эшитиш фойдали эканлигини у яхши биларди. Лекин ўзининг аламига қандай чора топишни билмай, қалбидаги ўтдан жаҳон ўрташини, жаҳонгина эмас, тўққиз осмон ўрташини тилар эди у. Лекин шоҳ сўзига садоқат, уни сўзсиз адо қилиш уни зўрға сақлаб турарди.\nТобут унинг томон яқинлашиб келар экан, тоғлар, даштлар қора ранг остида қолди. Одамлар наъшни бўйинларига олишди, буни кўрган онаизор асо тутиб, белини қаттиқ боғлади-да, ичидан бир ўтлиғ оҳ тортди.\nУятдан фалак бошини қуйи солди. Йироқдан ўғли тобутини кўрган она фалакдан шундай фарёд эшиттики, у малика саройигача етиб борди. Зўрға-зўрға тобутга етиб олган она ун чекиб ошуфтаҳол фарёд қилди: «Хуш келдинг, эй азиз меҳмон, ушбу қариган каниз қурбонинг бўлсин. Бу сарой сенга лойиқ эмас эди, бизни ғурбатга ташлаб кетдинг. Жаннат боғи бўстонини мунаввар айлаб, фаришталарнинг қоронғу кечасини ёритдинг.\nМанга фалак зулм қилди: бу йўлга сендан бурун туша олмадим, сенга жаннат ичидан ўрин тайёрлай олмадим. Чарх ажойиб бир ўйин кўрсатиб қуёш ботди-ю, чархнинг кекса кампири омон юрибди. Қазодан бу иш юз бергач, бало сели вайрон жисмимни ҳалок қилди. Кошки эди оқ сочимни ёйиб, гоҳ ўзимга келиб, гоҳида кетиб қўлларим билан ёқамни чок қилолсам эди. Устимга қора кигиз ташлаб, бор овозим билан нола чеколсам эди. тобутинг олдида заиф жонимни бериб, жисмимни жисминг устига ташлай олсам эди. Фалак зулмидан кўнглимни бўшатиб, ўғил каби она ҳам борса эди. Мотам тутиб оҳ-фарёд чеколмаётганим, жонимни бериб, орқангдан етиб боролмаётганим мен учун жоним дарди кулфату алам изтироби бўлиб қолди.\nЁзган номанг сендан бурунроқ манга етиб келди-ю, не ишларни илтимос қилган бўлсанг улар менга уқубат бўлди, лекин ҳукмингни бажармасликка ҳаддим бормиди? Чунки бу сўзлар Хоқону қайсар сўзи эмас, балки Искандар сўзлари эди. таним қутичасидаги пок гавҳар қани, қуруқлик ва сувлар шоҳи Искандар қани?»\nАна шундай сўзлар билан она ўз ўғлини охирги йўлга кузатди. Халойиқ ичида оҳ-фарёд кўтарилди. Барча аҳоли афғону оҳ тортиб келардилар. Тийра тупроқ бағрини ўйиб ул тупроқ ичига қуёшни ёшурдилар. Бу оламдаги эскидан қолган расм қуёшнинг тупроққа ботмоғидир. Равшан танини қора тупроққа топшириб, мадфанини ясаб юз туман зеб ила сипеҳр атласини қабрпўш этдилар. Неча фиғону оҳ айладилар. Ҳар қанча фиғон қилиб осойиш топмай, ранжу аламларга даво тополмай, кўнгиллардаги ҳавас тиканларини синдириб, барча эл ўз кўнгилларини тиндирдилар.\nИскандар ҳаётни тарк этгач, онасига бутун коинот қаро бўлди. Шоҳ ёзган васиятномага тўла амал қилган иффатли Бону жаҳон аҳлидан ҳеч ким бажара олмаган ишни адо этди. Бундан воқиф бўлган барча яқин кишилари унга офарин айтдилар. Дафндан сўнг барчалари ундан ҳол сўрашга келдилар. Унинг маскани Искандар мозорига айлангандек эди. Бирин-кетин етти дарё, етти денгиздек бўлиб, ўғлининг энг яқин етти ҳамроҳи олимлар ундан ҳол сўраб, насиҳат қилиш учун ташриф буюрдилар ва навбатма-навбат дил сўзларини Бонуга изҳор этдилар. Она уларнинг ҳурматларини жойига қўйиб, аввал уларни ўлтиртириб, кейин ўзи ўтириб сукут қилди. Олимлар ҳам бироз сукут сақлашгач, барчадан бурун Афлотун сўз бошлади: «Бону даврондан огоҳдир, билим ичида давр аҳлига шоҳдир. Бизларнинг панду насиҳатимиз Сизга ҳожат эмас. Фақат биргина дуони изҳор этмай қололмаймиз:\n«Гуҳар чўмса, дарёға бўлсун ҳаёт,\nҚуёш ботса, гардунға етсун сабот.\nШоҳ ўз васиятида барчани сабр қилишга даъват этган эди, уларни ортиғи билан адо этдик. Бугун у олам аҳлининг ягонаси, паҳлавонигина эмас, юзта шер қудратига эга бўлган мард сифатида машҳурдир. Шундай ўғил қазога ризоликни аён этди. Умидимиз шуки, бу дарду азобларнинг ҳар бирига Худо мингтадан мукофотини бергай».\nАфлотун ўз каломини тугатгач, Суқрот шундай деди: «Эй етти иқлимнинг Бонуси, ўғлингдан ажраганингдаги ҳолатингни Яратганнинг ўзи кўриб турибди. Ақлдан узоқ бўлган кишигина сенга насиҳат қилиши мумкин. Лекин ақлли киши Тангридан келган барча нарсадан хурсанд бўлади.\nСенинг бу тариқинг эрур баркамол,\nКи Ҳақ бермасун донишингға завол».\nСуқрот ўзининг ҳикматли сўзларини тугатгач, Балиносга навбат етди. У таъзим билан дуо бошлаб, кўзларини ерга қадаганича, дуосини тугаллагач, деди: «Барча элга яхши аёнки, айрилиқ дарди ғоятда оғирдир.\nСенинг ройинга нури таҳқиқ эрур,\nҲақ эҳсонидин онча тавфиқ эрур,\nНе шоиста ишга қилурсан шуруъ,\nНе шоиста эрмас, этарсан ружуъ».\nБалинос сўзларини тугатгач, Буқрот ўз нутқини шундай бошлади: «Эй алам тортишда ҳам мулойим онажон! Сенинг зотингга мулойимлик хосдир. Ҳақ сабринг ипини узун қилган, шу узунлик доимо мўл-кўл бўлсин. Биласанки, ҳар бир изтироб чекаётган инсон охири тинчланиб қолади. Гўй чавгондан тезроқ югурса ҳам, ўйин охирида тинчиб қолади. Одам ҳам шундай табиат соҳиби, оламнинг барча халқи ҳам шундай хусусиятга эга. Кимга азалдан ақл ёр бўлса, унинг тўғри фикрлашига мададкорлик қилади.\nСени, юз туман шукрким, кирдигор,\nХирад ганжидан айлади комгор».\nБуқротдан сўнг Хурмус дуо билан сўзга оғиз очди: «Эй гулидан айрилиб, кузга дуч келган боғ, ёруғ нуридан жудо бўлган чироғ! Биласанки, боғ ичида гул очилса, боғбон охири ундан кўнглини узади. Чироғ ҳар қанча мажлисни ёритса ҳам, охири қорайиб қолади. Оламнинг хосияти шундай. Бунинг учун изтироб чекиш фойдасиз, фойдасизгина бўлмай, зиён ҳам келтиради. Сенга тангри билимдонлик бахш этган. Шунинг учун бизнинг насиҳат қилишимиз, чиройли сўзлар билан панд беришимиз ортиқча ишдир». Хурмус сўзини тугатгач, Фарфунюсга навбат етди. У деди: «Эй ҳикмат илмидан баҳраманд она! Сўзинг гавҳару, гавҳаринг қадрлидир. Бугун сен дуру гавҳаридан маҳрум бўлган улуғлик кони денгизисан. Лекин Худо ўз дуридан жудо бўлмаган бирон дарёни яратганми? Қайси кон бағри ўйилиб, ўз гавҳаридан жудо бўлмаган?\nАқл сени шундай улуғворликка эриштирганки, феълингнинг барчаси олам аҳлига мақбулдир. Бу сенга Ҳақ бағишлаган саховатдирки, унинг учун кўпдан-кўп шукр қилмоқ зарурдир».\nОлимларнинг сўзларини Арасту якунлади: У дилини тирнаётган аламлардан тинмай кўз ёш тўкар экан, шундай деди: «Бу воқеа сабабидан кўзларимдан дурлар тўкилиб, кўп сўзларимни айта олмаяпман. Сенга панд бериш хоҳишим эмас, балки менга юз киши панд бериши керак. Истагим, Сенинг дарду ғамингни сўраш, чексиз мотаминг дардкашинг бўлмоқдир.\nНетайки, сўрашга тилим лолу, аҳволим ошуфтадир. Бу ғамда Ҳақ Бонуга мадад қилдики, барча ундан сабоқ олиши керак.\nКи бизларча ҳам изтироб этмади,\nЎзин дард ўтиға кабоб этмади.\nИчи ғунчадек таҳ-батаҳ қон бўлуб,\nВале халқ аро оғзи хандон бўлуб\nДемас сўз тилига мурур этмайин,\nХаёлиға балким хутур этмайин.\nКи Ҳақ ортуқ этсун бу иқболини,\nҲумоюн қилиб ҳар нафас фолини».\nОлимлар Бону ғамини сўраб, ўзига келтирдилар, яширин яраларига малҳам сурдилар. Дардига шу хилда даво қилишгач, Бону ўзига келиб, улардан узр сўрагандек етти кон устига шундай ганж тўкди:\n«Сизлар менга қараганда ҳам кўпроқ мотам тутяпсизлар. Искандарнинг ғами сизга кўпроқ алам соляпти. Чунки унинг кимлиги сизларга яхшироқ маълум эди. камолоти ҳар бирингизга қуёшдек равшан эди. Сафар вақтида сизлар унга ёр бўлдингиз, хатарлар вақтида сиз ёру ғамхўрлик қилдингиз. У сизларнинг шоҳингиз эмас, балки ардоқли дўстингиз эди. Ҳар бирингиз унинг учун икки жаҳондан ортиқроқ эдингиз. Ул ёрингиз сизни ташлаб кетганидан ғамгинмисиз, ундан айрилиб мотам қиляпсизми? Ҳақ бу ғамингиздан ўзи қутқарсин, қаттиқ мотамингизни ўзи даф айласин. Искандардан агар барчамиз айрилган бўлсак-да, лекин бир-биримизга ҳамдардмиз.\nМенинг умрим яна давом этадиган бўлса, оғзимга сукут солиб, ҳеч ҳам сўзламайман, деган эдим. Сизларнинг ҳамдардлигингиздан таъсирланиб, беихтиёр сўзладим», — деди.\nНавоий, жаҳондин вафо истама,\nТутуб бенаволиғ, наво истама.


Тошкентлик тадбиркорни дўппослаганларга нисбатан жиноий иш...\n11.04.2019 18:25 0 2865\nИнтернет тармоғида 34 ёшли тадбиркор Анвар Раджабовга тан шикастлари етқазган шахсларга гўёки чора кўрилмаётгани ҳақида хабар тарқалди. Ушбу маълумот ҳақиқатдан йироқ, деб хабар берди Тошкент шаҳар ИИББ.\n8 апрелдан 9 апрелга ўтар тунда, тахминан соат 1.30 да Учтепа тумани ИИО ФМБ навбатчилик қисмига Тошкент шаҳар тез тиббий ёрдам клиник шифохонасига тан шикастлари билан эркак киши келиб тушгани тўғрисида хабар келди.\nТерговолди текшируви давомида маълум бўлишича, шу тунда Учтепа тумани 25-кварталидаги эски 2-сон таксопарки биносида фаолият олиб борувчи цехлар ишчилари ўртасида келишмовчилик юзага келган. Шовқинга 3-қаватдаги цех эгаси бўлган 34 ёшли тадбиркор ҳам чиқиб, ишчиларни тинчлантирмоқчи бўлган. Аммо металл конструкциялари ишлаб чиқарувчи цех ишчилари тадбиркорга тан шикастлари етқазганлар. Ушбу ҳодисада цехлар ишчиларидан ташқари ҳеч ким қатнашмаган, шунингдек четдан биров бостириб келмаган.\nУшбу факт бўйича Учтепа тумани ИИО ФМБ тергов бўлими томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 277-моддаси 2-қисми «а», «б», «в» бандлари («Безорилик») бўйича жиноий иш қўзғатилди, дейилади ИИББ хабарида.\nТошкент тадбиркор ИИББ калтакланди


Қоғозда ишлаётган носоз техникалар ва ҳимоя деворисиз чиқиндихона | "Адолат" СДП\nИнсон саломатлигининг асосий омилларидан бири тозалик. Шу сабаб ҳар қандай турдаги чиқиндиларни тўплаш, ташиш, кўмиш ёки утилизация қилиш, имкони бўлса, қайта ишлаш талаб этилади. Жойларда “Тоза ҳудуд” давлат унитар корхоналари ташкил этилганда айни шу вазифа кўзда тутилган. Хўш, бугун мазкур корхоналар талаб даражасида фаолият юритяптими?\nЎзбекистон “Адолат” СДПнинг “Тозалик йўлида бирлашайлик!” лойиҳасида ҳам шу мақсад қаратилгани сабаб партия фаоллари юқоридаги саволга Қўрғонтепа туманидан жавоб излади. “Тоза ҳудуд” ДУК туман филиали томонидан мавжуд 75 та МФЙларнинг 50 таси қамраб олинган. Қатор юридик ташкилотларга ҳам хизмат кўрсатилмоқда. Бир қарашда ҳаммаси жойида, деб айтиш мумкин. Бироқ, муаммолар талайгина.\nКорхона 71 нафар ишчи-ходим ва 17 та техникага эга. Йилнинг ўтган даврида 1 миллиард 218 миллион 962 минг сўмлик хизмат кўрсатилди. Тушумга келганда бу рақам атиги 605 миллион 104 минг сўмни ташкил этади. Тўғри, июнь ойда аҳоли томонидан тўлов 160 миллион сўмга етди. Бироқ бу талаб даражасида эмас.\nРеспубликамизда 2021 йилгача чиқиндиларни ташиб кетиш хизматлари билан қамраб олиш даражасини 93 фоизга етказиш кўзда тутилган. Бу борада Қўрғонтепада ижобий натижани кутиш қийин. 24 та МФЙ ҳалигача корхона хизматидан фойдаланмайди. Сабаби, техникалар етишмайди. Мавжудлари ҳам тўла ишчи холатда эмас. Ҳайдовчиларнинг ўз вазифасига совуққонлик билан қараётгани, амалдаги ишлар билан қоғоздагисининг тўғри келмаслиги ачинарли. Носоз транспортларни ҳам ишга чиққан, дея қайд этилаётганини қандай тушуниш мумкин?\nТуман ҳудуди қанча катта бўлмасин биргина Султонобод массивида махсус чиқинди ташлаш полигони ташкил этилган. Бироқ унинг фаолияти на туман раҳбарларини, на масъулларни қизиқтиради. Атрофини ҳимоя девори билан ўраш, чиқиндиларни қайта ишлаш масаласи очиқлигича турибди. Ачинарлиси, чиқинди ташишда ҳам тартиб йўқ. Транспортларни қайд этиш дафтарини олдиндан юритилишини айтмайсизми? Ҳатто таъмирталаблиги сабаб бир неча кундан буён тўхтаб турган транспортлар “чиқинди олиб келганлиги” кўзбўямачиликдан бошқа нарса эмас. Полигон мутахассиси Соҳибжон Маллажонов бу борадаги саволимизга аниқ бир жавоб тополмади.\nҲаво ҳарорати кундан кун кўтарилаётган ёз мавсумида юқоридаги ҳолат аҳоли саломатлигига салбий таъсир кўрсатиши сир эмас. Шундай экан зудлик билан масалага ижобий ечим топиш зарур.


Видеоси тарқалган депутат аёлнинг дахлсизлиги бекор қилинди | Qalampir.uz\nВидеоси тарқалган депутат аёлнинг дахлсизлиги бекор қилинди\nЖамият\t22 Ноябрь 2021 19:02 58766\nХабарингиз бор, жорий йилнинг 16 ноябрь куни ижтимоий тармоқларда тарқалган Халқ депутатлари Ўртачирчиқ туман кенгаши депутати Феруза Бабашева ва шахси номаълум бўлган бир эркакнинг номақбул вазиятдаги видеоси жамоатчилик диққат марказида бўлиб турибди.\nБугун, 22 ноябрь куни соат 12:00 да Ўртачирчиқ туман ҳокимлиги биносида туман депутатлари сессияси бўлиб ўтиши режа қилинган эди. QALAMPIR.UZ журналисти Феруза Нажмиддинова белгиланган манзилга етиб борди.\n“Депутат Феруза Жўрабековна билан юз берган ҳолат ҳам муҳокама қилиниши айтилган мажлис соат 12:00 да бошланди. Аммо, сессияга ОАВ вакиллари киритилмади. Бу ҳолатга сабаб қилиб, фақат шакллантирилган рўйхат асосида кириш мумкинлиги ҳақида айтишди. Сессия ёпиқ тарзда ўтказилди”, дейди Феруза Нажмиддинова.\nШу ўринда эслатиб ўтамиз, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенати Кенгашининг “Халқ депутатлари вилоят, туман, шаҳар кенгашининг намунавий регламентини ва халқ депутатлари вилоят, туман, шаҳар кенгашининг доимий комиссиялари тўғрисидаги намунавий низомни тасдиқлаш тўғрисида”ги қарорининг 12-моддасида сессиялар очиқ, ошкора ўтказилиши ва ОАВ ходимлари томонидан ёритилиши белгиланган. Зарур ҳолларда эса, сессиялар ёпиқ тарзда ўтказилиши мумкинлиги ҳақида алоҳида қайд этилган.\nСессия роппа-роса бир соат давом этди. Ёпиқ тарзда ўтказилган мажлисдан чиққан депутат Феруза Бабашева QALAMPIR.UZ’га йиғилиш ҳақида ўз фикрини маълум қилди.\n“Олтинчи масалани биринчи масалага ўткизиб қўйишди, яъни менинг хусусимдаги ҳолатни биринчи масалада кўрдик. Мажлис ёпиқ тартибда ўтди. Вилоят прокурори бўлган Муҳиддин Қиёмовнинг аризаси бўйича экан. Ҳозир ўша ариза бўйича дахлсизлигим суд ўтгунга қадар ечилди, депутатликда қолдим”, дейди Бабашева.\nФеруза Бабашева ўз сўзи давомида сессияга ОАВ вакиллари киритилмагани, телефондан фойдаланиш ман қилингани ҳақида ҳам тўхталиб ўтди.\n“Барча телефонсиз киритилди. Аслида, ҳеч қачон сессияга телефонсиз кирмаганмиз. Бу ҳолат биринчи марта бўлди. Ҳамманинг телефонини йиғиштириб, олиб қўйишди. Лекин мен “Телефонсиз кирмайман”, дедим ва телефонимни овозсиз қилиб қўйишимни сўрашди. Орада “Сёмка” қилиш мумкинми?”, деган савол берганимда, “Йўқ”, деб жавоб беришди. Қайси депутат нима дегани ҳақида “сёмка” қилмоқчи эдим, рухсат беришмади. Биринчи олтита масала айтилганнинг ўзидаёқ, доимий комиссия раиси туриб, сессияни ёпиқ тарзда ўтказиш таклифини қўйди. Ҳамма депутатлар қўл кўтарди”, дейди Феруза.\nдепутат Феруза Бабашева\n15 Январь 22:19 135973\n15 Январь 22:39 67322\n16 Январь 18:38 62145\n15 Январь 08:25 41028\n15 Январь 19:09 39538


chilonzor.toshkent.uz Chilonzor.Toshkent.Uz - Халқ Қабулхоналари Хизматингизда\nХалқ қабулхоналари хизматингизда - Бўлимга қайтиш\nАҳоли узоғини яқин қилиш, уларнинг мурожаатлари билан танишиб, муаммоларининг ечимини ҳал этиш мақсадида, Тошкент шаҳрида ва пойтахтимизнинг 11 та туманида Ўзбекистон Республикаси Президентининг Халқ қабулхоналари ташкил этилди.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг Тошкент шаҳридаги ва туманлардаги Халқ қабулхоналари душанба-жума кунлари соат 9.00 дан 18.00 гача ишлайди.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг Тошкент шаҳридаги Халқ қабулхонаси Миробод тумани, Амир Темур шоҳ кўчаси, 14-уй манзилида жойлашган.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг Тошкент шаҳри туманларида фаолият юритаётган Халқ қабулхоналари манзиллари:\nБектемир тумани – Ҳусайн Бойқаро шоҳ кўчаси, 2-уй.\nМиробод тумани – Нукус кўчаси, 18-уй.\nМирзо Улуғбек тумани – Қаландар кўчаси, 2-уй.\nСергели тумани – Сергели 3-даҳаси, Обиҳаёт кўчаси, 3а-уй.\nОлмазор тумани – Талабалар кўчаси, 54-уй.\nУчтепа тумани – Чилонзор 26-мавзе, 1 Б-уй.\nШайхонтоҳур тумани – Тўрақўрғон кўчаси, 1а-уй.\nЧилонзор тумани – Чилонзор 2-мавзе, Арнасой кўчаси, 32-уй.\nЮнусобод тумани – Осиё кўчаси, 4а-уй.\nЯккасарой тумани – Шота Руставели кўчаси, 85-уй.\nЯшнобод тумани – Авиасозлар кўчаси, 7а-уй.\n“Тошкент оқшоми” газетаси 16 март 2017 йил.\nСайтда фойдаланувчилар сони: 36


Эркакларга нима бўляпти? | FargonaZiyo.uz\nЭркакларга нима бўляпти?\nЯқинда ижтимоий тармоқларнинг бирида “Ўзбек аёлларига нима бўляпти?” сарлавҳали бир видео ролик эътиборимни тортди. Қизиқиб очиб кўрдим. Экранда бир-бирини куракда турмайдиган, хақоратли сўзлар билан сўкаётган, уст-бошини йиртган, шарму-ҳаё деган инсоний хислатларни унутганча уришаётган уч нафар ўзбек аёлини кўриб, ёқамни ушладим. Кейин билсам, бу сарлавҳа остидаги бир-биридан жирканчли, бир-биридан вахший видеолавҳалар жуда кўп экан. Минг афсус, надоматлар бўлсинким, бу аёлларнинг урушини тамоша қилиб турганларнинг аксарияти эркаклар эди. Негадир уларни ажратиш, тарбияга чақириш ўрнига беҳаёларча ярим-ялонғоч аёлларни тамоша қилаётган, “текин тамоша” жангини тасвирга олаётган эркаклардан нафратландим. Эссиз, эркак деган ном, эр деган шараф… Наҳот, бу одамлар ўзларининг ким эканини унутган?\nАхир, Аллоҳ таоло уларни аёллардан динда ҳам, фаҳм-фаросатда ҳам, куч-қувватда ҳам бир пағона устун қилиб яратганини англамайдиларми?\nҲакимлардан бири айтади: “Тўрт нарсада шукр қилдим:\nАллоҳ таоло махлуқлардан минг хилини яратди, сўнг, уларнинг ичида одамни улуғ этди ва мени ҳам одам фарзандидан яратди.\nЭркакларни хотинлардан фазилатли қилди ва мени эркак қилиб яратди.\nИсломни динларнинг афзали этди ва мени мусулмонлардан қилди.\nАллоҳ таоло Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг умматларини умматлар ичида энг афзал уммат қилди ва мени ҳам у зотнинг умматларидан қилди”.\nДарҳақиқат, Аллоҳ таоло эркакларни Пайғамбар, авлиё, солиҳ кишилар чиқариш билан фазилатли этди. Эркак кишига юксак ишонч билдириб, уларнинг зиммасига маъсулиятни юклади. Фарзандини ва аҳли аёлини нафақаси, ота-онасининг хизмати, гувоҳликдаги устунлик, талоқ лафзи ва бунга ўхшаган шаърий масалаларда аёллардан устун қилиб қўйди ва аёлларга раҳбар қилди. Аллоҳ таоло айтади:\n“Эркаклар хотинлари устида раҳбардирлар. Бунга сабаб Аллоҳ таоло уларнинг бировларини бировларидан (яъни, эркакларни аёллардан) ортиқ қилгани ва эркаклар (хотинлари ва оилалари учун) ўз мол-мулкларидан сарф-харажат қилганларидир” (Нисо сураси, 34-оят).\nЭнди бугунги кунимизда эрлик маъсулиятини хис қилмасдан, оиласи ва фарзандлари нафақасини таъминламасдан, аёлини турли-туман, аёлларга хос бўлмаган юришига рози бўлиб, мардикорчилик учун турли жойларга юбораётганларни ким деб атаймиз? Аёлларга хос бўлган ғийбат, миш-миш, уруш-жанжал каби қабиҳ хислатларга тўғаноқ бўлиш ўрнига гўёки бу воқеаларни ким биринчи тарқатишда мусобақа ўйнаётгандек, уялмай тасвирга олиб, бутун дунёга тарқатаётганларини эркак дея оламизми? Ота-боболаримиз азал-азалдан эркак кишини “номус қўриқчиси” деб аташган. Чунки ҳар бир эркак ўз оиласи, маҳалла куйи, эл юрти ва миллатининг номусини, шаънини, обрўсини ҳимоя қилган. Айниқса, аёл-қизларни ниҳоятда авайлаган. Бирор-бир ёмон отлиқ аёлни унинг маҳалласига, қишлоғига нисбат берилишини ўзлари учун ор деб билган. Бугун эса айрим “эркаклар” бундай хунук воқеаларни яшириш ўрнига, ўзгалар кўриб қолса хижолат бўлиш ўрнига, “Ўзбек аёлларига нима бўляпти?” деган ёзув остида бутун дунёга овоза қилиши ниҳоятда аянчли воқеадир. Қолаверса, муқаддас динимизда ўзгаларни айбини яшириш, хато-камчиликларини беркитишга катта аҳамият қаратилган.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ким бир мусулмонни айбини беркитса, Аллоҳ таоло унинг айбини бу дунё-ю охиратда беркитади” (Имом Муслим) деганлар.\nҚолаверса, бировнинг обрўсини, шаънини тўкиши мутлақо ҳаром. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Аллоҳ таоло бир бандасига бирор неъматни берса, ўша бандасида берган неъматини асари кўриниб туришини яхши кўради”, деганлар.\nШундай экан, Аллоҳ таоло бизга берган бу эркаклик неъматининг асари ҳар қандай холатимизда ҳам кўриниб турсин.\nУчкўприк тумани “Шоҳ муқаддам” масжиди имом ноиби\nPrevious Post: “Сарҳисоб – 2017” ғолиблари аниқланди\nNext Post: Фарғонада Қуръони карим қироати бўйича мусобақа


Хитойда турмуш ўртоғининг зуғумига учраётган ўнлаб ҳамюртларимиз мавжуд – mulkdor.com\nХитойда турмуш ўртоғининг зуғумига учраётган ўнлаб ҳамюртларимиз мавжуд\nApril 11 2019, 01:04 ЖаҳонИнсон ҳуқуқлариМафкурамизМаънавиятЎзбекистонЯнгиликларҚадриятлар\nХитойда яшаётган ва эркинлиги турмуш ўртоғи томонидан чекланаётганини эълон қилган Ўзбекистон фуқароси Шодиёна Давлатова тўғрисида ОАВда пайдо бўлган материаллар юзасидан ТИВ Консуллик-ҳуқуқий департаменти маълум қиладики, мазкур вазият мамлакатимизнинг Пекин шаҳридаги Элчихонаси консуллик бўлими томонидан назоратга олинган. Бу ҳақда ТИВ маълум қилди.\nУшбу ҳамюртимиз ўтган йили апрел ойида Андижон шаҳрида Хитой фуқароси билан қонуний никоҳдан ўтган ҳамда доимий яшаш учун ХХРга учиб кетган. Тез орада ички оилавий низолар туфайли Элчихона кўмагида ватанга қайтган. Лекин кейинроқ ўз хоҳишига кўра яна турмуш ўртоғининг ёнига жўнаб кетган. 31 март куни Ш.Давлатова Элчихонага қайта мурожаат қилган ва яшаш шароитлари ва турмуш ўртоғи томонидан зулм қилинаётгани тўғрисида шикоят қилган ҳамда Ўзбекистонга қайтиш истагини маълум қилган.\nОилавий келишмовчиликлар ва турмуш ўртоғи томонидан берилган ваъдаларнинг бажарилмаслиги туфайли шундай илтимос билан Ўзбекистон фуқароси М.Т. ҳам Элчихонага мурожаат қилган. М.Т. воситачи фирма орқали хорижлик билан танишган ва ўтган йилнинг декабрь ойида никоҳни расмийлаштириб Хитойга кетган.\nШу муносабат билан Элчихона Хитойнинг тегишли ҳукумат органлари билан биргаликда мазкур ҳамюртларимизни Тошкентга қайтишига ёрдам бериш бўйича тегишли чораларни кўрмоқда.\nЎзбекистоннинг Пекин шаҳридаги Элчихонаси маълумотларига кўра айни пайтда Хитой Халқ Республикасида худди шундай ҳолатга тушган ўнлаб фуқароларимиз мавжуд. Шу муносабат билан Ўзбекистоннинг дипломатик ваколатхонаси томонидан уларнинг шахсини аниқлаш ва консуллик ёрдами кўрсатиш бўйича тегишли ишлар ташкиллаштирилган.\nМактаб формасидаги бош кийим масаласи кенг ...\nНорматив-ҳуқуқий ҳужжатлар муҳокамаси порталида Халқ таълим вазирлиги ҳукуматнинг янги қарори лойиҳасини жойлаштиргани ҳақида аввал хабар берилган эди. Қайд этиш ўринлики, ...\nЖамиятJune 19 2018, 05:06\nТошкентда газ ва электр учун истеъмол миқдорлари ...\nТошкент шаҳрининг Юнусобод туманида 2019 йилнинг 1 январидан бошлаб, синов тариқасида, аҳоли учун газ ва электр истеъмол миқдорлари ўрнатилиши мумкин. Бу ҳақида Вазирлар ...\nЖамиятOctober 22 2018, 02:10\n«ўтириш»га хуш келибсиз! мирзиёев гапларига ...\nЎзбекистонда икки ой ичида республиканинг биринчи президенти Ислом Каримов даврида қидирилаётганлар рўйхатига киритилган тўртта одам қўлга олинди. Уларнинг барчаси президент ...\nИнсон ...July 12 2018, 11:07


"Реал" футболчилари "Милан"ни кучайтиради\n30 ноябрь, 2016, 18:14\n"Милан" клуби қишки трансферлар вақтида "Реал"нинг икки ярим ҳимоячиси Иско ва Матео Ковачични қўлга киритмоқчи.\nАйни пайтда "Милан" яна аввалги мавқеини тиклаб чемпионлик учун курашиш йўлидан бормоқда ва шу мақсадига етишиш учун таркибни кучайтирмоқда. Милан клуби раҳбарияти айни пайтда керакли футболчилар рўйхатини тузиб, музокараларга киришишга ҳаракат қилаётир.\nМатео Ковачич "Реал"га келгунга қадар "Интер" таркибида икки ярим йил тўп сурган ва А серия унга бегона эмас. Иско эса "Реал" билан янги шартнома тузишни истамаяпти. Айни пайтда футболчини "Милан"дан ташқари "Манчестер Юнайтед" ва "Тоттенхэм" ҳам ўз сафига қўшиб олмоқчи.\nҲар икки футболчи бу мавсумда "Реал" таркибида ўнтадан учрашувда майдонга тушди.