Буюк Ғалабанинг 75 йиллигига бағишланади 05.05.2020 20:45\n2.“БУНДА БОР ҲАРОРАТ, МУҲАББАТ, ШАФҚАТ”\nҚирғин уруш миллионлаб одамлар турмушини бузди, фарзандларни ота-оналаридан жудо этиб, оилаларни пароканда қилди. Душманнинг шиддатли ҳужуми, янги-янги ҳудудлар босиб олиниши хавфини, бу жойларда яшаб келганларни хавфсиз ҳудудларга кўчириш заруратини туғдирди.\n1941 йил 26 сентябрда Давлат мудофаа қўмитаси Эвакуация бўйича кенгаш ҳузурида Аҳолини эвакуация қилиш бўйича бошқарма ташкил қилиш тўғрисида қарор қабул қилган. Ушбу Бошқарма зиммасига фронт чегараси ҳудудларидаги аҳолини эвакуация қилишни ташкил этиш вазифаси юкланган. Маҳаллий ҳокимият органлари кўчириб келинаётган аҳолини қабул қилиб олиши, уларни жойлаштириши, иш билан таъминлаши керак бўлган.\nДушманнинг шиддатли ҳужуми туфайли аҳолининг эвакуациясини фавқулодда вазиятларда амалга оширишга тўғри келган. Кўчирилаётган одамларга йўлга отланиш учун атиги бир неча соат вақт берилган. Уларнинг кўпчилиги турар жойларини вақтинча, атиги бир неча ойга ташлаб кетяпмиз деган умидда ўзлари билан кўп нарса олмаган. Урушнинг биринчи ойларида эвакуация қилинган аҳолининг аксарият қисми фақат ёз кийимларида бўлган, холос. Бу қишда уларнинг ҳаммасини иссиқ кийим билан таъминлашда жиддий муаммоларни келтириб чиқарган. Шу сабабли 1941-1942 йилларнинг қишида кўчириб келинган аҳолининг ишга чиқа олмаслигига, боларни эса мактабга ўқишга бораолмаслигига сабаб бўлган.\nКорхоналар ва ташкилотлар эвакуация қилинганида, қоида бўйича, уларнинг жамоалари аъзолари ўз оилалари билан бирга кўчирилган. Аммо ота-оналаридан жудо бўлганларни, болалар уйлари ва интернатлари тарбияланувчиларини ҳам кўчириш керак бўлган. Эвакуация бўйича қўмита 1941 йил 19 августда Москва шаҳридан болалар муассасаларининг 10 минг 550 нафар, бир ой ҳам ўтмасдан – 13 сентябрда яна 60 минг нафар тарбияланувчиларни эвакуация қилиш тўғрисида қарор қабул қилган. Айни пайтда Ленинград шаҳри раҳбарияти 1941 йилнинг август ойида 250 минг нафар аёл ва болани, кейин – 1942 йилда қамалда қолган шаҳардан яна 250 минг етим болани эвакуация қилишни ташкил этган.\nЎзбек халқи ўзининг инсонпарварлик ва бағрикенглик фазилатларини ёрқин намоён этиб, урушнинг дастлабки ойларидан бошлаб Россия, Украина, Белоруссия, Молдавия, Болтиқбўйи республикаларидан эвакуация қилинган бир миллиондан кўпроқ кишини, шу жумладан, 200 минг нафардан кўпроқ етим болаларни ўз бағрига олган.\nМашҳур рус шоираси Юлия Друнина шунинг учун “Тошкентни эзгулик юлдузи” деб таърифлаган:\nШаҳарлар фалакка учиб кетганда\nВа дарахтлар кўкка тик кўтарилганда,\nОлисда улуғвор, кўҳна Тошкент,\nЭзгулик юлдузидек порлаб турарди.\nҲа, у чиндан ҳам эзгулик юлдузи эди\nВа дунёда энг саҳий шаҳар номин олганди.\nҚаҳр кулфатига дучор аёлу болалар\nУ томон оқиб келаверарди.\nУруш йилларида аҳолининг фронт орқасига эвакуация қилиниши\nАзал-азалдан халқ орасида “Тошкентнинг донини чўқиган қуш Хиротдан ҳам қайтиб келади” деган мақол овоза бўлган. ХХ асрнинг 30-йилларидаги очапчилик пайтида Александр Неверов.нинг “Тошкент – нон шаҳри” қиссаси эълон қилингач, Ўзбекистон пойтахти кўпчиликни ўзига оҳанграбодек тортарди. Германия қўшинлари собиқ Иттифоқ ғарбидаги катта ҳудудларни босиб олганидан кейин юртимизда жонини сақлашга талпинганлар беҳисоб эди.\nКўчириб келтирилганларни қабул қилиш, жойлаштириш ва уларга зарур шарт-шароитлар яратиш республика раҳбариятининг доимий диққат марказида бўлди. Республикада ташкил этилган эвакуация пунктларнинг маълумотига кўра, Ўзбекистонга 1941 йил 15 декабрга қадар 525 минг нафар аҳоли кўчириб келиниши ва жойлаштирилиши режалаштирилган. Аммо бу санага келиб уларнинг сони 665 минг 419 нафарга етган.\nБелоруссиядан эвакуация қилинган Елена Бобер ўша кунларни хотирлар экан шундай дейди: “Ўзбеклар бизга бирор нарса бўйича бирор марта таъна қилмаган. Улар жуда камбағал яшаркан, аммо ҳамиша топган-тутганини биз билан бўлишган. Ўшанда ҳеч ким миллатнинг фарқига бормаган. Ўзбеклар ёки руслар, украинликлар ёки яҳудийлар бўлсин – биз ҳаммамиз оға-инни, опа-сингил эдик”.\nБуни ўша воқеаларнинг жонли гувоҳи бўлган машҳур болалар ёзувчиси Корней Чуковский ҳам тасдиқлайди: “Авваллари ҳақиқатан ҳам ҳеч қачон бошқа миллатга, бошқа турмуш тарзига, бошқа тилга, бошқа табиатга, бошқа ўлкага мансуб одамлар қочоқларга чин юракдан муҳаббатини изҳор этганига ва ҳурмат кўрсатганига дуч келинмаган. Бу тарихда биринчи марта бўлмоқда. Халқлар дўстлиги қанадай катта аҳамиятга эга эканлигини яхши билардим, аммо бу шу қадар ҳаяжонли, самимий, шу қадар нафис бўлиши мумкинлиги ҳаёлимга ҳам келмаганди”.\nТаассуфки, уруш йилларида қатор миллат вакиллари бўлган Бирор айбсиз аҳоли ноқонуний, суд қилинмасдан турар жойларидан мажбурий кўчириб юборилган. Хусусан, душман билан ҳамкорлик қилиш айби тиқиштирилиб, 1943-1944 йилларда Ўзбекистонга 175 минг нафар чеченлар, 150 минг нафар қрим татарлари, 4500 нафар болқорлар, арманлар, месхети турклари кўчириб келинган. Ўзбек халқи бу айбсиз айбдорларга ҳам ҳар тарафлама мурувват кўрсатган. Уларга турар жой ажратилган, меҳнатга лаёқатлилари иш билан таъминланган, фарзандлари мактабларда ўқишларини давом эттирган.\nЭвакуация қилинганлар шаҳар ва қишлоқ туманларига жойлаштирилган. Қисқа муддат ичидаТошкент вилоятида 5414, Андижон вилоятига 100 минг, Самарқанд вилоятига 165 минг, Сурхондарё вилоятида 20 минг, Наманган вилоятига 53 минг 600 киши жойлаштирилган.\nРеспубликада кўчириб келинган аҳолига бир йўла пул, озиқ-овқат маҳсулотлари, кенг истеъмол моллари берилган. Жумладан, Андижон вилоятининг ўзида 50 минг нафар эвакуация қилинган аҳоли жойлаштирилган. Вилоят корхоналари, жамоа хўжаликлари уларга мунтазам инсонпарварлик ёрдами кўрсатиб келганлар. Хусусан, биргина Хўжаобод туманида 1942 йилнинг январь-март ойларида бу ерда жойлаштирган аҳоли учун 534 килограмм гуруч, 1330 килограмм буғдой, 1527 килограмм қанд, 19880 килограмм ун, шунингдек кийим-кечаклар тўрланган. Фарғона вилояти ижроия қўмитаси эса 1941 йилнинг декабрь ойида туманларга эвакуация қилинган фуқароларга тарқатиш учун 140 минг сўм пул ажратган. 1942 йилнинг январь ойида эса кўчириб келинган аҳоли нон билан таъминланган.\nИсроиллик Марк Фукс уруш йилларида ўзбек халқининг яҳудий миллатига мансуб қочоқларга кўрсатган меҳр-оқбатини шундай баҳолаган: “Агар “жаҳоннинг тақводор халқи”номи берилиши керак бўлса, биринчи навбатда, бу олий унвонга ўзбек халқи муносибдир. Бутун бир халқнинг шундай меҳрибонлик фазилати ўта ноёблиги билан эркин дунё инсонпарварлик ҳамжамиятининг энг тўридан жой олиши учун кафолатдир. Ўзбекистоннинг умуман қочоқларни, шу жумладан яҳудийларни бошпана билан таъминлаш, оёққа турғизиш, маҳаллий шароитга мослаштириш бўйича ноёб тажрибаси инсониятнинг олтин фондидан жой олиши муқаррарлиги билан бирга бошқалар томонидан ўрганиш, таҳлил этиш, энг яхши маънода тақлид этиш учун ибратдир”.\nУруш давом этаётган пайтда тирикчилик ўтказиш маҳаллий аҳолига ҳам, эвакуация қилинган оилаларга ҳам жуда оғир кечган. Таниқли ашулачи Иосиф Кобзон ўзининг “Я сам себя судья” (“Ўзим ўзимга ҳакамман”) хотира асарида 4 ёшлигида оиласи билан Янгийўл шаҳрига кўчиб келган даврларни ёдга олади. Улар пахсали уйда хонадон эгалари билан бир хонада яшашган. Икки оилани фақат парда ажратиб турган. Бу хонадонда имконияти туғилиб қоллганда тандирда нон ёпилганида байрам бўлиб кетган. Иосиф ҳали мактаб остонасидан хатламсиданоқ, жазирама пайтларда кўчада сув сотиб, оиласининг тирикчилигига ҳиссасини қўшган. Улар шаҳардаги ёғ-мой заводи олдида яшаганликлари учун кунжара олишга муваффақ бўлишган. Кунжарага гиёҳлар қўшиб нон пиширишган.\nУруш туфайли туғилган юртларидан қочишга мажбур бўлган бу юз минглаб оилалар Ўзбекистонда фақат бошпана топмасдан, дарҳол иш билан таъминланганлар. Ўзбек халқи уларни ўз хонадонлари тўрига жойлаштибгина эмас, шунингдек сўнгги бурда нонини ҳам улар билан баҳам кўрган.\nЎша йиллари онаси Ўзбекистонга эвакуация қилинган Россия халқ артисти Юрий Стоянов буни шундай таърифлайди:\n- Онам ўзбек ўқитувчиси оиласига тушган, унинг еттита фарзанди бўлган. Мен 1943 йилда мактабга бориш вақти келганда, уйидан жой берган ўқитувчи яккаю ягона дастурхонидан сумка, унинг турмуш ўртоғи эса деразадаги биттагина пардадан куйлак тикиб берган. Ҳақиқатан ҳам ўзбеклар – ноёб, доно, буюк ва жуда камтарин халқ.\nТошкентга эвакуация қилинган болалар, 1941 йил\nИттифоқ Халқ комиссарлиги кенгашининг 1941 йил 27 июндаги қарорига мувофиқ 15 ёшгача бўлган болалар биринчи навбатда эвакуация қилиниши керак эди.Фронт ёнидаги жойлардан, бироз кейинроқ қамалда қолган Ленинграддан болалар ташкилий равишда олиб чиқиларди. Аммо бошқа эвакуация қилинаётган фуқаролар билан йўлда ота-онаси жудо бўлган болалар ҳам келарди. Бу одамлар йўлда вафот этган ёки оғир хасталикка учраганлиги учун йўлда поезддан тушириб қолинган бўларди. Баъзан бир поездда ана шундай 500 нафаргача бола бўларди. Уларнинг кўпчилиги на ота-онасининг фамилияси, на ўзининг исмини биларди. Бунинг устига улар узоқ йўлда оч қолганларидан оёқда ҳам тура олмасди.\nБолажон халқимиз етим қолган, ота-онасидан айрилган кичкинтойларга алоҳида меҳр-муҳаббат кўрсатди. Ўзбекларнинг бу фазилати ўзлари ҳам юртимиздан бошпана топган машҳур адибларни ҳайратга солган. Машҳур болалар шоири Корней Чуковскийнинг гувоҳлик беришича, у “Тошкентга келиб, болалар уйларининг олдида бола олиш учун навбатда турган одамларни кўриб, ҳайратга тушган”.\nАна шу манзара рус ёзувчиси Константин Симоновнинг “Тириклар ва ўликлар” романида ҳам ўз ифодасини топган:\n“...оқшомларнинг бирида вокзал ёнидаги майдонда бир неча минг эвакуация қилинган болалар ётганини кўриш мумкин эди. Эрталаб эса ана шу очиқ майдонда тунаган минглаб болалардан ҳеч ким қолмабди: одамлар уларнинг ҳаммасини ўз қанотлари остига олишибди”.\nУруш йилларида халқимизнинг кўпдан-кўпжажжи ўғил-қизларни ўз қанотлари остига олиб, уларни ўз фарзандлари қатори ювиб-тараб, парвариш қилшлари Ғафур Ғуломнинг машҳур «Сен етим эмассан» шеърида инсонпарварлик мадҳиясидек янграган.\nАна шу асарнинг яратилиши тарихи ҳақида Ғафур Ғуломнинг рафиқаси Муҳаррам ая қуйидагиларни ҳикоя қилиб берган: «1941 йилнинг куз ойларида фронт ичкарисидан қарилар, ота-онасиз қолган болалар Тошкентга вагон-вагон келтирила бошланди. Болалар келадиган кунлари Ғафур ака, албатта, вокзалга чиқардилар. У ерда етим, мурғак, нимжон болаларнинг аҳволини кўриб, қаттиқ изтиробга тушар, юраклари эзилиб кетганидан бир неча болани ўз тарбияларига ҳам олмоқчи бўлганлар. 1941 йилнинг июль ойида Яшар исмли 5 ёшли ўғлимиз вафот этган эди. Ўн етти ёшли, Ғафур акага ўғилдек бўлиб қолган Жўрахон исмли укам урушга кетиб ҳалок бўлганди. Икки ўғлидан кетма-кет ажралиш уларга қаттиқ таъсир қилганди. Ғафур Ғулом ота-онадан ёш етим қолганлари, уч сингилларига ота ўрнида ота бўлиб уларни тарбия қилишда моддий-маънавий эзилганлари сабабли етимликнинг оғир фожиаси уларнинг юракларида ўчмас из қолдирганди. Етим болаларнинг аянчли аҳволи кўнгилларини пора-пора қилиб юборар, айниқса, вокзалдан қайтганларидан сўнг тинч-осойишталигини йўқотиб, безовта бўлиб юрардилар...\nБир куни мен чиқсам, китобхона уйнинг чироғи ёқилган, Ғафур ака шеър ёзмоқдалар. Эшикни очиб секингина салом бериб ичкарига кирдим. У киши шунчалик ҳаяжонланиб кетганларидан ҳаттоки менинг хонага кирганимни ҳам, салом берганимни ҳам сезмадилар. Астагина тепаларига яқинлашдим. Қўлларида шеър битилган қоғоз билан менга қарадилар. Шеърни аста ўқий бошладим, лекин бир саҳифа шеърни охиригача ўқий олмай йиғлаб юбордим. Чунки битилган сатрлар кишини йиғлатмасдан қўймасди. «Сен етим эмассан» шеъри шу тариқа ёзила бош¬лаган эди. Узоқ ёзилди. Баъзи кунлар бир сатр ҳам ёзмай Бедил ўқиб ўтирар эдилар. Гоҳида эса бир-икки қоғоз ёзардилар. Шеърни 7 декабрда ёзиб тугатганлар, тугатганларидан кейин эса нашрга беришга шошилмадилар. Негадир кўнгиллари тўлмаётган эди. Шеърни бир неча марта қайта ишладилар. Январь ойининг охирларида газета редакциясига олиб бордилар. Шеър 1942 йилнинг 1 февралида «Қизил Ўзбекистон» газетасида босилиб чиқди».\nКўп ўтмай ушбу шеър Светлана Сомова таржимасида рус тилида марказий газеталарда эълон қилингач, тез орада жанггоҳларда қўлма-қўл бўлиб тарқалиб кетган. Ўзбекистонга ҳарбий қисм командирларидан «Ўзбек халқи фарзандларимизга меҳрибонлик кўрсатиб, ўз бағрига олаётган экан, деган юпанч билан аскарларимиз душманга қарши нафрат билан жангга киришди” деган мазмунда хатлар келган.\nФронт чегарасидан кўчиришга муваффақ бўлмаган болаларнинг фожиали тақдирини қуйидаги машъум статистика маълумотларидан билса бўлади. Белоруссия Халқ комиссарлари кенгашининг раиси С.Билинскийнинг 1942 йил 1 июндаги маълумотларига кўра, ушбу республикадан 35минг 850 нафар бола эвакуация қилинган. Яд Вашем мемориал институтининг аниқлашича, Белоруссиянинг 10 та вилоятидан кўчиришга улгурилмаган 56397 бола 1941-1944 йилларда ҳалок бўлган.\nЎзи ленинградлик бўлган Маргарита Меркулова туғилган шаҳри болаларининг Тошкентда қандай кутиб олингани тўғрисида шундай ҳикоя қилади:\n- Отам “Вулкан” заволининг директори бўлганлиги учун у ва эвакуация қилинаётган корхонамиз билан 1941 йилнинг августида шаҳримизни тарк этдик. Бир ой ўтгач заводимиз Тошкентда маҳсулот ишлаб чиқара бошлаган.\nЎзим мактабнинг 9-синфида ўқирдим. Биз Тошкент вокзалида жанговар навбатчилик қилардик. Поездлар асосан кечаси келарди. Тун соат 2-3 да Ленинграддан келган болалар қайси вагонларда эканлиги эълон қилинарди. Ўша вагонлар томон ўзиздаги санитарлар носилкалари ва дорилар билан югуриб борардик. Вагонлардан оёқда аранг турган 4-14 ёшли болаларни олиб чиқардик.\nБиз биринчи навбатда вокзалнинг ўзида уларга бўтқа ва ярим кружка иссиқ сув берардик. Уларга бундан кўп нарса бериб бўлмасди, бунга врачлар йўл қўймасди. Кейин уларнинг кийим-боши дезинфекция қилинарди ва болаларни Тошкентнинг ҳозирга Нукус кўчасидаги ҳаммомга олиб борардик. Шундан сўнг болалар яна вокзалга келтирилиб, тунни шу ерда ўтказишарди.\nБолалар Ўзбекистонга нақадар машаққат билан етиб келганликларини украиналик ўқувчи В. Мирошниченконинг ўз кундалигида қайд этган ҳолат далолат беради: ”Темир йўлнинг тўхташ пунктида кунига 200 грамм нон ва қуруқ шўрва беришарди. Тамом!.. Товар вагонда 65 бола келардик, кечаси ётишга полда ҳам жой етишмасди. Кундузи чидаса бўларди - 20-30 та бола вагон тепасига чиқиб оларди. Ҳеч ёдимдан кўтарилмайди: бир сафар поезд узоқ вақт тўхтамади. Шунинг учун вагондаги ҳамма болаларга заҳирадан бир буханка нон беришди. Яъни ҳар биримизга эртанги кунгача бир буханка ноннинг олтмиш бешдан бир урвоғи тегди...”\nКўчириб келтирилган болаларнинг 15 ёшгача бўлганлари – болалар уйлари, мактаб-интернатларга жойлаштирилиб, уларда ўқув-тарбия ишлари йўллга қўйиларди. Фабрика-завод таълими мактаблари, ҳунар ва темир йўл билим юртларининг собиқ талабалари ўқишни давом эттириши учун республика завод-фабрика мактабларида ўқишга жалб этилди. 15 ёшдан катта бўлган болалар эса ишлаб чиқаришга ишга жойлаштирилди.\n1941 йилнинг 1 октябридан 1942 йилнинг 1 октябригача ҳарбий ҳаракатлар олиб борилаётган ҳудудлардан Ўзбекистонга 78 та болалар уйининг 43 минг тарбияланувчилари эвакуация қилиниши ҳақида ҳикоя қилинади. Ушбу болалр уйларининг 50 таси республикада сақланиб қолинган. Уларнинг 13 таси - Андижон вилоятида, 10 таси- Фарғона шаҳрида, 9 тандаси – Наманган ва Бухоро вилоятларида, 5 таси – Тошкент шаҳрида, 4 таси - Самарқанд вилоятида жойлаштирилган.Қолган 28 та болалар уйининг тарбияланувчилари Ўзбекистондаги мавжуд болалар уйларига жойлаштирилган.\nБундан ташқари Ўзбекистонда қочқин поляк ва испан болалари учун ҳам болалар уйлари ташкил этилган. Самарқандда Москвадан юборилган поляк болалари учун болалар уйи, 120 нафар испан болалари учун эса интернат ташкил этилган.\n1942 йилнинг 2 январида республика матбуотида Тошкент шаҳар хотин-қизларининг Ўзбекистон аёлларига мурожаати эълон қилинган. Улар барча аёлларни эвакуация қилинган болаларга оналардек ғамхўрлик қилишга чақирган.\nА.С.Пушкин номидаги Ленинград давлат университети тарих кафедрасининг профессори, тарих фанлари доктори Николай Козлов бу ҳақда шундай хотирлайди: “Ўзбекистон хотин-қизларининг мамлакат аёлларига эвакуация қилинган болаларга оналик меҳрини кўрсатиш даъватига минглаб оилалар ҳамдард бўлдилар. Улар темир йўл вокзалларига келиб, кўчириб келинган болаларни ўзлари билан олиб кетишарди. Бухоро вилоятидан эса оилалар асраб олиш учун болалар етишмаётганлигини, улар бошқа шаҳар ва вилоятларда қолган бўлса, ўзларига юборишларини сўраб мурожаат қилишган.\nБолаларни асраб олганлар уйларининг тўрини кўчириб келинганларга беришар, ўзлари оч бўлсалар ҳам сўнгги бурда нонини улар қўлига тутқазарди. Бирор оилада асраб олинган болалар билан боғлиқ можарони эшитмаганмиз”.\nРеспублика раҳбарияти болалар уйлари тарбияланувчиларига алоҳида ғамхўрлик кўрсатган. Буни 1942 йилда махсус “Болалар уйларини марказлаштирилган тартибда таъминлаш тўғрисида”, 1943 йилнинг апрелида “Эвакуация қилинган фуқароларнинг болаларини овқатлантиришни ташкил этиш тўғрисида”, 1943 йилнинг июнида “Болалар уйларини озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлашнинг қўшимча манбаларини ташкил этиш тўғрисида” қарорлар қабул қилинганлиги яққол далолат беради.\nУшбу қарорларга мувофиқ, республикада озиқ-овқат ниҳоятда танқис бўлган бир шароитда эвакуация қилинган ҳар бир болага кунига 470 грамм нон, 56 грамм балиқ, 15 грамм қандолат маҳсулотлари, 32 грамм сариёғ, 20 грамм қанд ажратилган.\nБолалар уйларидан бири 1942 йилнинг ёзида Москва шаҳри Бош ҳарбий саноат қурилиш ташкилоти томонидан Тошкентда ҳарбий қурувчиларнинг эвакуация қилинган фарзандлари учун болалар уйи ташкил этиш тўғрисидаги қарори бўйича ташкил этилган. Пойтахтдаги Эски шаҳарнинг Соғбон кўчасида очилган ушбу болалар уйи директори этиб кейинчалик иттифоқ Меҳнат Қаҳрамони унвонига сазовор бўлган А.П. Хлебушкина тайинланган. Антонина Павловна ўша пайтларда Ўзбекистонга келтирилаётган болаларни қабул қилиб олувчи фаоллардан бири бўлган. Унинг ҳикоя қилишича, темир йўл вокзалида кутиб олинаётган увоққина болалар кўпроқ кексайган чол ва кампирларни эслатган. Уларни болалар уйига етказиб оборгунча қошиқ билан овқатлантиришга, тарбиячилар ўз қонларини уларга бериб, оёққа турғазишга тўғри келган.\nАнтонина Павловнанинг ўзигақамалда қолган Ленинграддан олиб чиқилган16 нафар болани Клин шаҳри вокзалидан душман самолётлари бомбардировкалари остида 16 кун давомида Тошкентга олиб келишга ҳам тўғри келган.\nҚамалда қолган Ленинграддаги болаларга Ўзбекистон мактабларининг ўқувчилари ҳам ёрдам кўрсатишган. 1942 йил 10 майда Тошкентдаги Пушкин номли 115-мактаб ўқувчилари республикадаги барча мактаб ўқувчиларига қамалдаги Ленинград шаҳри болаларига ёрдам кўрсатиш чақириғи билан чиққан. Натижада ушбу мактаб ўқувчилари икки куннинг ўзида 7 минг сўмлик озиқ-овқат маҳсулотлари, дарсликлар, ўқув қуроллари тўплашган. Тошкентлик ўқувчиларнинг даъвати кенг қўллаб-қувватланган. Масалан, Бухоро вилояти мактаб ўқувчилари ҳам икки кунда 1618 сўм йиғишган. Умумн, Ўзбекистон мактаб ўқувчилари ленинградлик болалар учун 2 миллион сўм пул, 250 тонна озиқ-овқат, 10 мингтадан кўпроқ кийим-кечак тўплаб, уларга жўнатганлар.\nБолалар уйлари корхоналар, жамоа хўжаликлари томонидан васийликка олинган. Ушбу васийлик кенгашларига бевосита завод ва фабрикаларнинг директорлари, жамоа хўжаликларининг раислари раҳбарлик қилган. Васийлар мунтазам равишда болалар уйларидан хабар олиб турган, уларга зарур ёрдам кўрсатган.\nБолалар уйларининг тарбияланувчиларига санаториялар ва ёзги лагерларда дам олиш учун йўлланмалар берилган. Биргина 1942 йилда 4 минг нафардан кўпроқ тарбияланувчи бу оромгоҳларда дам олиб, саломатликларини тиклаган. Тошкент шаҳрига эвакуация қилинганларнинг 6 минг фарзанди махсус ошхоналарда овқатлантирилган.\nУруш йилларида Ўзбекистонда болалар уйлари тарбияланувчиларига ёрдам кўрсатиш бўйича ойликлар ҳам эълон қилинган. Жумладан, 1944 йилда ўтказилган ана шундай ойликда болалар уйлари тарбияланувчилари учун 300 минг сўм пул, 160 метр газмол, 22 мингта кийим-кечак ва бошқа зарур нарсалар тўпланган.\nРеспублика аҳолисининг болалар уйларининг тарбияланувчиларига меҳрибончиликлариданурушнинг биринчи йилиёқ улар учун 2 миллион сўм пул, 27 тонна қуруқ мева, 82 мингта болалар кийими, кўп миқдорда озиқ-овқат тўпланганлиги далолат беради.\nМашҳур ёзувчи А.Н.Толстой ўзбек халқининг кўчириб келинган болаларга кўрсатаётган меҳрибонликларига юқори баҳо бериб, Ўзбекистоннинг бу ташаббуси бошқа республикаларга ҳам ибрат бўлиши кераклиги уқтирган: “Ўзбекистон эвакуация қилинган болаларни ўз бағрига олишнинг ташаббускори бўлди. Ўзбек халқи учун серфарзандлик, болаларга алоҳида меҳр билан муносабатда бўлиш хос. Улар болалар тўғрисида тўлқинланиб гапирадилар. Ишонамизки, Ўзбекистоннинг бу ташаббусини бошқа республикалар ҳам қўллаб-қувватлайди. Улуғ Ватанимизнинг биронта боласи ҳам “Мени олишмади. Мен мадорсиз ҳолда яшаш учун якка ўзим курашишга мажбур бўлдим”, деб ўксиниб, биздан гина қилмаслиги керак”.\nУруш йилларида ўзбек оилалари жами 4,5 минг нафардан зиёд етим болаларни асраб олишган. Айниқса Шоаҳмад ва Баҳри Шомаҳмудовларнинг олий инсонийлик фазилати бутун жаҳонда тилларда достон бўлган. Президентимиз Шавкат Мирзиёев Иккинчи жаҳон уруши йилларида юксак меҳр-мурувват ва оқибат кўрсатган ана шу оиланинг жасоратини алоҳида қайд этиб ўтар экан, “Ер юзида жуда камдан-кам давлат ва миллат бундай юксак инсоний фазилатлар билан ғурурланиши мумкин. Вақт ўтган сари Шомаҳмудовлар оиласи кўрсатган бу қаҳрамонликнинг аҳамияти ва қадри тобора ошиб бормоқда”, дея таъкидлаган.\nОддий ўзбек темирчиси Шоаҳмад ота Шомаҳмудов ва Баҳри опа инсонпарварликни улуғловчи оила сифатида катта жасорат, қаҳрамонлик, меҳрибонлик фазилатининг ёрқин намунаси сифатида турли миллатлар тарихида абадий муҳрлашган.“Миллий қадриятгина одамларни буюк дўстлик сари чорлаб, қалб ва тафаккурга садоқат ва жасорат туйғусини ҳадя этади, одамийликни улуғлашга имкон яратади, - деб эътироф этган машҳур рус шоираси Анна Ахматова. - Инсонпарварликнинг юксак даражаси Шоаҳмад ва Баҳри аяларнинг қонимасмиди? Дунё остин-устун бўлаётган бир паллада шу қадар меҳрга зор норасидани яхши инсонлар қилиб етиштира олган бу икки зотни энг улуғ Ота ва энг улуғ Она дегимиз келмайдими?!” деган сатрларни битган.\nУруш бошланганда Шоаҳмад Шомаҳмудов (1890-1970) ва унинг хотини Баҳри Акромова (1903-1987) Тошкентдаги Тельман номли артелда темир тобловчи бўлганлар. Улар бошпанасиз қолган турли миллат вакиллари бўлган 14 болани ўз тарбиясига олишган. Бу фарзандлари: Ҳабиба, Володя, Шуҳрат-рус, Ҳамидулла-украин, Рафиқ, Рахматулла-татар, Холида-молдаван, Самуғ-чуваш, Йўлдош, Эргаш- яҳудий, Ҳалима-қозоқ, Қоравой, Ниғмат, Муаззам, Хакима, Улуғбек – ўзбек миллатига мансуб бўлганлар.\n- Уруш бошланганида бомбардимонда ота-онамдан ажралганимни, аскарлар билан окопда бир ҳафта яшаганимни, улар мени қаҳва ва нон билан сийлашганини эслайман, - хотирлайди Шоаҳмад ота ва Баҳри онанинг катта қизи Ҳолида ая (Ольга) Шомаҳмудова. - Ҳамма ёқда уруш, ёнғин, ваҳима… ўқ товушлари эшитилиб турарди. Кейин бир гуруҳ етим қолган болалар билан қўшиб кемага чиқариб юборишди. Сўнг поездга, машинага ўтқазиб, Тошкентдаги 41-болалар уйига олиб келишди.\nБолалар уйига келишимиз билан олдимизга бир тоғорада олма, бир тоғорада қулупнай қўйишди. Хоналар иссиқ, тагимизда чиройли гиламлар тўшалган эди. Кейин биз билан келган болаларнинг ҳаммасини янги ота-оналари олиб кетишди. Фақат бир каттароқ бола билан мен қолдик. Қачон бизни ҳам олиб кетишар экан, деб кутдик.\nКейин Баҳри онам келди. Қўлида яна бир ёш бола ҳам бор эди. У рўмолини олиб, менинг бошимга ўради ва қўлимдан ушлаб олиб кетди. Уйларига келганимизда қўлимга битта конфет ва кичкина пиёлада оқ чой (ширчой) берди. У ерда мендан олдин келган Самуғ, Неъмат, Рафиқ ва бошқа болалар ҳам бор эди. Баҳри онам: «Мана бу – даданг, мен – ойинг, булар – ака-укаларинг», – деб ҳаммани менга таништирди. Ҳеч қулоғимдан кетмайди унинг меҳр билан айтган сўзлари.\nБаҳри онам етимлик уқубатларини ўз бошидан кечирган. Уч ёшида отаси, ўн етти ёшида онасидан айрилган. Ўзининг ҳам фарзандлари бўлмаган. Шунинг учун ҳам бизга ўз боласидек меҳр кўрсатар, тарбия берарди. Қўлимга супурги олиб, секин-секин уй супуришни, ҳовлига, сигирга қарашни ўргандим.\nОтам ҳам бизга меҳрибон, жуда меҳнаткаш инсон эди. Ундан темирчиликни, деҳқончиликни, онамдан рўзғор тутишни, тикиш-бичишни ўргандик.\nУрушдан кейин акам қидириб келиб, олиб кетмоқчи бўлганди. Мен кўнмадим. Чунки менинг Ватаним — шу ер! Ўзбекистонда меҳр-оқибат кўрдим, меҳрибон инсонларимни, бахтимни топдим. Ахир бундай юрт яна қаерда бор?!\nТемирчи Шомаҳмудовларнинг улкан оиласи ҳақидаги хабар узоқ-узоқларга, ҳатто фронтгача етиб борган экан. Бу ҳақда эшитган катта лейтенант Левицкий Шоаҳмад отага бир неча юз сўм пул юборган. Бу у оладиган маошнинг анча қисмини ташкил этган. Лейтенант токи тирик экан, яна пул юбориб туришини ваъда берган. Левицкий болаларни вояга етказишга қандай қилиб бўлса-да, ҳисса қўшишни истаган.\nБундай болажон, саҳоватпеша инсонлар Ўзбекистонда кам эмасди. Жумладан Ҳамид Самадов - 13, Фотима Қосимовалар оиласи – 10, бухоролик Жўраев ҳамда Ашурхўжаевлар оиласи 8 нафар болани асраб олишган. Ўзбекистон раҳбарларидан Усмон Юсупов ва Йўлдош Оҳунбобоевлар оиласи ҳам етим болаларни ўз тарбиясига олганлар.\nСамарқанд вилоятининг Каттақўрғон шаҳридан бўлган Ҳамид урушнинг дастлабки кунлариданоқ армия сафида алоқачи, сўнг пулемётчи бўлиб хизмат қилган. 1944 йил февралда жанглардан бирида яраланиб, 2-гуруҳ ногирони сифатида уйига қайтган.\nУ Каттақўрғон вокзалида ёғоч уйча ичида совуқдан яшириниб ўтирган болага кўзи тушган. Болакай унга: «Амаки, нон беринг», — деб илтижо қилган. Ҳамид йўл халтасидаги бир бўлак нонини унга берган. Болакай нонни емасдан: «Амаки, яна нон беринг» деган.Ҳамиднинг унга раҳми келиб, ўзи билан уйига олиб келган.\nҲамидни ота-онаси хурсандчилик билан кутиб олишган. Лекин уни ёш бола билан кўриб: «Ҳа болам, ҳамма уруш қилаётганда, сен уйландингми?», деб сўрашган. Ҳамид бўлган воқеани айтиб берган.\nҲамид кейин ҳам кўчада қаровсиз қолган болани кўрса, чидаб тура олмаган: уйига олиб келаверган. Бир сафар уч болани, яна бир сафар бошқа бир болакайни кучуги билан бирга уйига бошлаб келган.\nУрушдаги жасорати учун Қизил Юлдуз ордени ва медаллар билан мукофотланган Ҳамид Самадов ҳали уйланмаган бўлишига қарамай 13 болани фарзандликка олиб, уларни асраб-авайлаб тарбиялаган. Улар ҳам турли миллат вакиллари: Қўчқор-туркман, Нурмуҳаммад-тожик, Донат, Иван, Лиза- рус, Евгений -белорус, Керим-татар, Арслон, Рашид, Мирали, Карим, Мурод – рус бўлган.\nШомаҳмудовларнинг катта оиласи\nТошкентдаги Халқлар дўстлиги майдонида Шомаҳмудовларга ўрнатилган ҳайкал\nҲақиқатан ҳам буюк шоиримиз Ғафур Ғуломнинг “Сен етим эмассан” мадҳиясида янграганидек: “Бунда бор: ҳарорат, муҳаббат, шафқат”.\nЭзгулик асло унутилмайди. Ёзувчи Раҳмат Файзийнинг «Ҳазрати инсон» романи, «Ўзбекфильм» киностудиясининг «Сен етим эмассан» бадиий фильми яратилишига Шомаҳмудовлар оиласи ҳаёти асос бўлган. Бу оила шарафига Тошкентдаги Халқлар дўстлиги майдонида Халқлар дўстлиги монументи ўрнатилган.Шоаҳмад ота «Ҳурмат белгиси» ордени билан мукофотланган, Баҳри она эса «Қаҳрамон она» деб эътироф этилган. Пойтахтимизнинг Шайхонтоҳур туманидаги “Обиназар”, “Жарариқ” маҳаллалари ҳудудида жойлашган “Тошкўча” кўчасига Шоаҳмад Шомаҳмудов номи берилган.\nКаттақўрғонлик Ҳамид Самадов, самарқандлик Фотима Қосимовалар оиласи, бухоролик Жўраев ҳамда Ашурхўжаевларга ҳам ўз юртларида шундай иззат-икром кўрсатилишига лойиқ деган фикрдамиз.\nАнна Ахматова ўз эсдаликларида шундай деб ёзади: “Бир заводда ёки кинофильм суратга олинаётган жойда ўзбек ва руслар, белорус ва молдаванлар, украин ваи поляклар, литвалик ва греклар, курдлар ва болгарларни учратиш мумкин эди. Немислар томонидан босиб олинган жойлардаги етим болалар эса бу ерда ўзларининг янги ота-оналарини топди. Азалдан кўп болали оилалар рус ва украин, молдаван ва поляк, грек ва болгар болаларини асраб оларди, уларга бошпана берарди, сўнгги бурда нони, қанти, пиёладаги сути, охирги қошиқ ошини баҳам кўрарди. Буни ҳеч ким, ҳеч қачон унутмайди деб ишонгинг келади...”\nКаттақўрғонлик Ҳамид ака Саматов асраб олган болалари билан\n Юрий Стоянов- «Я искренне приглашаю всех полюбить эту удивительную страну – Узбекистан» //https://uzdaily.uz/ru/post/47489\n «Страна спасения» в Великой Отечественной // https://ia-centr.ru/experts/alisher-sabirov/strana-spaseniya-v-velikoy-otechestvennoy-iz-istorii-evakuatsii-detey-v-uzbekistan/\n Л.Илҳомжонов. Бағрикенгликни ифодалаган шеър // ”Китоб дунёси”, 2019 йил 29 май\nСошников Н. Дорогой вековой: исторический очерк. - Краснодар, 1997. - С. 27.\nТурдиев С. Улуғ Ватан уруши йилларида Ўзбекистон меҳнаткашларининг кўчириб келтирилган болаларга ғамхўрлиги. — Тошкент: Фан, 1987.\nПоследним куском хлеба. Как узбеки спасали эвакуриванних // https://uz.sputniknews.ru/society/ 20190927/12509211/Delilis-poslednim-kuskom-khleba-kak-uzbeki-spasali-evakuirovannykh-v-gody-voyny.html\n Саидова Г. Ш. Жизнь эвакуированных детей в Узбекистане в годы Второй мировой войны // Молодой ученый. — 2013. — №12. — С. 757-760.\n Эгамбердиева А. М. Милосердие, великодушие как неотъемлемая часть национального богатства (на примере Второй мировой войны) // Молодой ученый. — 2015. — №4. — С. 532-535\nМария Яновская.Эвакуация жизни: Как жили в Ташкенте во время войны. Воспоминания современников // https://www.fergananews.com/articles/8540\n Манзура Бекчанова. Ҳолида Шомаҳмудова:«Уруш пайти ҳам оқ нон еганмиз» // http://manzur.uz\n История семьи Саматовых: как узбекский фронтовик вырастил 13 приемных детей // https://uz.sputniknews.ru/society/ 20180508/8150711/samatov-usinovlenie.html


Бош сахифа > Ҳокимлик аппарати > Сайфиддинов Баҳодир Нажмиддинович\nТуғилган йили 14.11.1987, Навоий вилояти, Навбаҳор тумани\nМаълумоти: Олий, 2008 й.Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти, маркетинг (тармоқлар бўйича)\n2009-2011 йй.-Навоий вилояти Иқтисодиёт бош бошқармаси Вилоятни комплекс ривожлантириш прогнозлари ва мониторинги йиғма бўлими 2-тоифали мутахассиси, 1-тоифали мутахассиси, етакчи мутахассиси\n2011-2012 йй. - Давлат акциядорлик тижорат “Асака” банки Навоий вилояти филиали Валюта ва насавдо амалиётлар бўлими мутахассиси\n2012-2013 йй. - Давлат акциядорлик тижорат “Асака” банки Навоий вилояти филиали Валюта айирбошлаш сектори мудири вақтича вазифасини бажарувчиси, мудири\n2013-2013 йй. - Давлат акциядорлик тижорат “Асака” банки Навоий вилояти филиали Конверсион операциялар бўлими бошлиғи ўринбосари вазифасини бажарувчиси\n2013-2013 йй. - Давлат акциядорлик тижорат “Асака” банки Навоий вилояти филиали Пул муомаласи ва нақд пул маблағлари берилишини мониторинг қилиш бўлими бош мутахассиси\n2013-2013 йй. - Давлат акциядорлик тижорат “Асака” банки Навоий вилояти филиали Меҳнат муҳофазаси ва техника хавфсизлиги бўйича етакчи мутахассиси\n2013-2014 йй. - Навоий вилояти Навоий шаҳри Навоийавтотеххизмат Акциядорлик жамияти Савдо ва маркетинг бўлими мутахассиси\n2015-2016 йй. - Навоий вилояти Иқтисодиёт бош бошқармаси Ташқи иқтисодий алоқаларни ривожлантириш прогнозлари ва мониторинги бўлими 1-тоифали мутахассиси\n2016-2017 йй. - Навоий вилояти ҳокимлиги тадбиркорлик ва ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш, экспортга кўмаклашиш ва қўллаб қувватлаш гуруҳи етакчи мутахассиси\n2017-2018 йй. - Навоий вилояти ҳокимлиги тадбиркорлик ва ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш, экспортга кўмаклашиш ва қўллаб қувватлаш гуруҳи бош мутахассиси\n2018-2019 йй. - Навоий вилояти ҳокимлиги тадбиркорлик ва ишбилармонлик муҳитини ривожлантириш, экспортга кўмаклашиш ва қўллаб қувватлаш гуруҳи раҳбари\n2019 й. - ҳ.в. - Навоий вилояти ҳокимлиги Иқтисодиёт ва тадбиркорлик масалалари котибияти мудири


Қирғизистонда рули ўнг томонда жойлашган автомобиллардан тижорат мақсадларида 2020 йилгача фойдаланишга рухсат берилади\nҚирғизистонда рули ўнг томонда жойлашган автомобиллардан тижорат мақсадларида 2020 йилгача фойдаланишга рухсат берилди.\nҚирғизистон парламенти рули ўнг томонда жойлашган автомобиллардан тижорат мақсадларида фойдаланиш учун жарима киритишни ортга суриш ҳақида қонун лойиҳасини қабул қилди. Бу қарор парламентнинг 3 мартдаги йиғилишида овоз бериш орқали қабул қилинди, деб хабар бермоқда КирТАГ агентлиги.\nПарламент томонидан маъқулланган "Автомобиль транспорти ҳақида"ги қонун лойиҳаси президентга имзолаш учун юборилди.\nҲужжатга кўра, 2020 йилнинг 1 январигача рули ўнг томонда жойлашган автомобиллар эгалари аҳоли пунктлари ичида ва Қирғизистоннинг шаҳарларо магистралларида йўловчи ва юк ташиш билан шуғулланишлари мумкин. Бу сана тугагандан кейин бундай машиналардан фойдаланиш учун жарима ундириш қоидаси кучга киради.


Касалликлар, бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олиш, меҳнат хавфсизлигини, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш, юқумли ва паразитар касалликларнинг тарқалишига йўл қўймасликни таъминлаш, ана шу тиббий кўрикларни иш турлари бўйича зарурий лабораторик ва функционал текширувлар ўтказишда иштирок этувчи врач-мутахассислар, касалликлар, бахтсиз ҳодисаларга йўл қўймаслик ва эслатмалари бор меҳнат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида мазкур ишларни бажариш учун ходимларни зарурий дастлабки ва даврий кўриклардан ўтказиладиган ишлар Рўйхати (АВ томонидан 23.06.2000 й. 937-сон билан рўйхатга олинган ССВ 06.06.2000 й. 300-сон буйруғига 2-илова) | Соғлиқни сақлаш | Ўз кучини йўқотган ҳужжатлар | Соғлиқни сақлаш. Жисмоний тарбия ва спорт. Туризм | ЎзР КонунчилигиМаълумотлар тизими «Касалликлар, бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олиш, меҳнат хавфсизлигини, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш, юқумли ва паразитар касалликларнинг тарқалишига йўл қўймасликни таъминлаш, ана шу тиббий кўрикларни иш турлари бўйича зарурий лабораторик ва функционал текширувлар ўтказишда иштирок этувчи врач-мутахассислар, касалликлар, бахтсиз ҳодисаларга йўл қўймаслик ва эслатмалари бор меҳнат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида мазкур ишларни бажариш учун ходимларни зарурий дастлабки ва даврий кўриклардан ўтказиладиган ишлар Рўйхати (АВ томонидан 23.06.2000 й. 937-сон билан рўйхатга олинган ССВ 06.06.2000 й. 300-сон буйруғига 2-илова)» | NRM.uz\nЎзР Конунчилиги/ Соғлиқни сақлаш. Жисмоний тарбия ва спорт. Туризм/ Ўз кучини йўқотган ҳужжатлар/ Соғлиқни сақлаш/ Касалликлар, бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олиш, меҳнат хавфсизлигини, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш, юқумли ва паразитар касалликларнинг тарқалишига йўл қўймасликни таъминлаш, ана шу тиббий кўрикларни иш турлари бўйича зарурий лабораторик ва функционал текширувлар ўтказишда иштирок этувчи врач-мутахассислар, касалликлар, бахтсиз ҳодисаларга йўл қўймаслик ва эслатмалари бор меҳнат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида мазкур ишларни бажариш учун ходимларни зарурий дастлабки ва даврий кўриклардан ўтказиладиган ишлар Рўйхати (АВ томонидан 23.06.2000 й. 937-сон билан рўйхатга олинган ССВ 06.06.2000 й. 300-сон буйруғига 2-илова)\nКасалликлар, бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олиш,\nмеҳнат хавфсизлигини, аҳоли саломатлигини муҳофаза\nқилиш, юқумли ва паразитар касалликларнинг тарқалишига\nйўл қўймасликни таъминлаш, ана шу тиббий кўрикларни\nиш турлари бўйича зарурий лабораторик ва функционал\nтекширувлар ўтказишда иштирок этувчи врач-мутахассислар,\nкасалликлар, бахтсиз ходисаларга йўл қўймаслик ва\nэслатмалари бор меҳнат хавфсизлигини таъминлаш\nмақсадида мазкур ишларни бажариш учун ходимларни\nзарурий дастлабки ва даврий кўриклардан ўтказиладиган ишлар\nБажариладиган ишнинг хусусияти\nКўрикнинг даврийлик муддати\nИштирок этувчи шифокор-мутахассислар\nЛабораторик ва функционал текширишлар\nМан этувчи тиббий монеликлар ва умумий ман этувчи тиббий монеликларга қўшимчалар\nБаландликда ишлаш, баландликка чиқиш ишлари ва баландликка кўтарилиш билан боғлиқ ишлар, кўтарувчи мосламаларда хизмат қилувчилар\nТерапевт, невропатолог, офтальмолог, жарроҳ, психиатр, (фақат баландликка чиқиш ишларидагилар учун), отоларинголог, акушер-гинеколог\nВестибуляр аппаратни текшириш, кўриш ўткирлигини ва кўриш майдонини текшириш\n1. Баландликда ишлаш ва баландликка кўтарилиш билан боғлиқ ишлар, кўтарувчи мосламаларда хизмат қилувчилар (миноралик, серкалик, кўприкли, ўрмаловчи, ўзиюрар темир йўл, портлардаги ва сузувчи кранларда ишловчилар; агар кранда ишловчилар ўзиюрар ёки ўрмаловчи кранларда бир вақтнинг ўзида ҳайдовчи бўлиб ишласа, унда бир вақтнинг ўзида ҳайдовчилар учун ҳам ман этиладиган тиббий монеликлар хам кўлланилади)\n1.1. Чурра, сиқилишга мойил, ишлашга халақит берувчи, ўртача оғир ишни бажаришга халақит берувчи хавфсиз шишлар.\n1.2. Периферик нерв системасининг сурункали касалликлари.\n1.3. Облитерацияловчи эндартерит.\n1.4. Веналарнинг росмана кенгайиши, тромбофлебит, қон оқиш билан тез-тез қайталаниб турадиган бавосил (геморрой).\n1.5. Келиб чиқиши турлича бўлган эшитишнинг турғун даражада пасайиши (шивирлаб гапириши 3 м дан кам бўлмаган масофадан эшитиш).\n1.6. Вестибуляр аппарат функциясининг бузилиши, шу жумладан Меньер хасталиги.\n1.7. Кўриш аъзоларининг касалликлари:\nа) Коррекциясиз кўришнинг бир кўзда 0,5; иккинчисида 0,2 дан кам бўлиши;\nб) Кўриш майдонининг 20° дан кўп чегараланиши;\nв) Давосиз ёшланиш ва даволаб бўлмайдиган дакиоцистит;\n1.8. Эпилепсия (тутқаноқ) ва синкопал ҳолат.\n1.9. Аёллар жинсий аъзоларининг аномалия ҳолати. Тез-тез қайталаниб турувчи бачадоннинг сурункали яллиғланиш касалликлари.\n1.10. Периферик асаб системасининг шикастланиши билан ўтадиган умуртқа остеохондрози.\n1.11. Вегетатив дистония синдроми.\nКучланиши 220 ва ундан кўп ишлабтурган электр ускуналарда ишловчилар, навбатчи ходимлар, электр ускуналарда юқори вольтли синов ишларини бажарувчи созловчилар, монтажчилар, 220 В ва юқори электр ускуналарда кучланиш таъсирида иш бажарувчилар\nТерапевтлар, невропатолог, офтальмолог, отоларинголог\n2. Лифтерлар ва тезюрар лифтларнинг кузатувчилари (оддий турдаги лифтга лифтерларни қабул қилишда ман қилинган кўрсатмалар бўлмайди).\n2.1. Вестибуляр аппарат функциясининг бузилиши, шу жумладан Меньер касаллиги.\n2.2. Этиологиясидан қатъи назар эшитишнинг турғун даражада пасайиши (шивирлаб гапирганда 3 м масофадан эшитмаслик).\n2.3. Кўриш ўткирлиги коррекция қилинганда 0,5 дан кам, иккинчи кўзда 0,2 дан кам бўлиши ёки 0,7 бинокуляр кўришнинг йўқлигида.\n1. Этиологиясидан қатъи назар эшитишнинг турғун пасайиши (шивирлаб гапирганда 3 м масофадан эшитмаслик) (ЭЎМ созлаш ва эксплуатация қилиш ишларидан ташқари).\n2. Кўриш ўткирлиги бир кўзда - 0,5 дан кам, иккинчисида - 0,2 дан кам коррекцияси билан.\n3. Кўриш майдонининг 20° дан кўп чегараланиши.\n6. Алкоголизм, наркомания, токсикомания (алоҳида кўрсатмалар шахсий равишда).\nДавлат ўрмон кўриқлаш ишлари, ортиш-ташиш ва ёғочга дастлабки ишлов бериш.\n1. Вена қон томирларининг яққол кенгайиши. Оёқлардаги тромбофлебит, қон оқиш билан тез- тез қайталаниб турадиган бавосил (геморрой).\n5. Хар хил этиологияли эшитишнинг турғун даражада пасайиши (3 м масофадан кам шивирлаб гапиришни эшитмаслик).\n6. Вестибуляр аппарат функциясининг бузилиши.\n7. Кўриш ўткирлигининг коррекцияси билан бир кўзда - 0,5 дан кам, иккинчисида - 0,2 дан кам бўлиши.\nНефт ва газ саноатидаги ишлар, шу жумладан киши яшамайдиган ва яшашга етарли мосланмаган туманларда навбатчилик усулида ишлаш.\nЕр ости ишларининг ҳар хил тури.\nГидрометериология станциясидаги ишлар, баланд тоғли қурилмалар, чўл ва киши яшамайдиган туманлар ва оғир иқлимли шароитларда ишловчилар.\nГеология қидириш ишлари, топографик, қурилиш ва бошқа ишлар (узоқ, кам аҳоли яшайдиган ва тоғли туманларда ишлаш), жумладан навбатчи-экспедиция усулидаги иш.\nПешобнинг умумий таҳлили, ЭКГ, вестибуляр аппаратни текшириш.\n2. Облитерацияловчи эндартериит, вена қон томирларининг росмана кенгайиши, тромбофлебит, қон оқиш билан тез-тез қайталаниб турадиган бавосил (геморрой).\n3. Сиқилишга мойил чурра, туғри ичакнинг тушиб қолиши.\n4. Ўар қандай этиологияли эшитишнинг турғун пасайиши (3 м масофадан кам шивирлаб гапиришни эшитмаслик).\n5. Вестибуляр аппарат функциясининг бузилиши, жумладан Меньер хасталиги.\n7. Кўришнинг ўткирлиги коррекция билан бир кўзда - 0,5 дан кам, иккинчисида - 0,2 дан кам (ер ости ишларида коррекциясиз).\n8. Кўзнинг даволаб бўлмайдиган росмана ёшланиши.\n9. Тез-тез қайталаниб турувчи терининг сурункали хасталиклари.\n10. Меъда ва ўн икки бармоқ ичак яраси.\n13. Аёл жинсий аъзоларининг аномалиялари (нуқсонлари). Бачадон ва ортиқларининг тез қайтарилиб турадиган сурункали яллиғланиш хасталиклари.\n14. Функцияси бузилган таянч-ҳаракат аппаратининг касалликлари.\n15. Пароксизмали вегетодистония синдроми.\nИдишларни босим остида ишлатувчи аппаратчилар.\nКўриш ўткирлигини ва майдонини текшириш\n1. Кўришнинг ўткирлиги коррекция билан бир кўзда - 0,5 дан кам, иккинчисида - 0,2 дан кам.\n3. Кўзнинг даволаб бўлмайдиган турғун ёшланиши.\n4. Ўар қандай этиологияли бир ва икки ёқламалик эшитиш қобилиятининг турғун даражада пасайиши (3 м дан кам масофадан туриб шивирлаб гапиришни эшитмаслик).\nМашинистлар (ўт қаловчилар), қозонхона операторлари, газни назорат этувчи ишчилар).\nТерапевт, офтальмолог, отоларинголог, дерматовенеро- лог, невропатолог\nЙирик кадрли флюорография, вестибуляр аппаратни текшириш.\n1-4. Монеликлар рўйхати б 5 ҳамда.\n6. Функцияси бузилган юқори нафас йўллари ва нафас аъзоларининг росмана ифодаланган касалликлари.\n7. Қайталаниб турувчи терининг сурункали касалликлари.\n8. Противогазда ишлашга халақит берувчи касалликлар (газ назорати хизмати ишчилари учун).\nХалқ хўжалигида портловчи моддалар билан ишлаш, портлаш ва ёнғин\n1. Марказий асаб системасининг органик касалликлари.\n2. Периферик асаб системасининг сурункали хасталиклари.\n3. Бир ёки икки томонлама хар қандай этнологияли эшитиш қобилиятининг турғун даражада пасайиши (3 м дан кам масофадан туриб шивирлаб гапиришни эшитмаслик).\n4. Кўзнинг даволаб бўлмайдиган турғун ёшланиши.\n6. Вегетатив дистония синдроми.\nҚурол тақиб ва уни ишлатишга рухсат берилган ишдаги ҳарбий соқчилар, махсус алоқа хизматчилари, инкассаторлар. Давлат бошқа тизими ишчилари ва бошқалар.\nТерапевт, невропатолог, отоларинголог, офтальмолог, психиатр, жарроҳ, дерматовенеролог\n1. Қўл-оёқ кафтларининг йўқлиги.\n2. Периферик қон-томир касалликлари (облитерацияловчи эндартериит, вена ва қон томирларининг варикоз кенгайиши ва бошқалар).\n3. Периферик ва МАСнинг сурункали касалликлари.\n4. Тез қайталаниб турувчи сурункали тери хасталиклари.\n5. Кўриш ўткирлигининг коррекция билан бир кўзда 0,5 дан кам, иккинчисида 0,2 дан кам ёки бир кўзда 0,7; иккинчисида - умуман кўриш бўлмаслиги.\n6. Этиологияси турлича бўлган эшитиш қобилиятининг турғун даражада пасайиши (3 м дан кам масофадан туриб шивирлаб гапиришини эшитмаслик).\n7. МАСнинг органик касалликлари.\n8. Алкоголизм, наркомания, токсикомания.\nГаздан ҳимоя қилиш хизмати, газдан муҳофазалаш кўнгилли дружиналари, очиқ газ ва нефт отилиб чиқишни бартараф этиш харбийлашган қисмлар ва отряд- лар, ҳарбийлашган тоғ-кон хавфидан муҳофазаловчи командалар, ёнғиндан муҳофазалаш хизмати.\nТерапевт, отоларинголог, офтальмолог, жарроҳ, психиатр, невропатолог\nЙирик кадрли флюорография, ЭКГ, пешобнинг умумий таҳлили, вестибуляр аппаратни текшириш.\n1. Периферик ва МАСнинг сурункали касалликлари.\n3. Руҳий касалликлар (ҳатто тинч ҳолатдагиси).\n4. Юрак-томир касалликларининг барчаси, ҳатто компенсациялашган турлари ҳам.\n5. Нафас аъзоларининг барча сурункали хасталиклари.\n6. Тиш касалликлари, оғиз бўшлиғи хасталиклари, тишларнинг бўлмаслиги, олиб қўйиладиган протезлар борлиги, альвеоляр пиоррея, стоматитлар, перидонтит, анкилозлар ва пастки жағ контрактураси, жағ артрити.\n7. Умуман жисмонан ривожланишдан орқада қолиш, таянч-ҳаракат аппарати ривожланишининг етишмаслиги.\n8. Нафас олиш бузилишига ва противогаз билан ишлаш мумкин бўлмайдиган кўкрак кафасининг қийшайиши (деформацияси).\n9. Жисмоний иш қилишга халақит берувчи ёки функциясининг бузилишига олиб келувчи қорин бўшлиғи аъзоларининг касалликлари.\n10. Умуртқа поғонасининг ҳар қандай касалликлари, функцияси бузилган оёқ-қўл хасталиклари.\n11. Ишлашда ва газ таъсирига қарши шахсий мосламаларда ишлашга халақит берадиган хавфсиз ўсмалар.\n12. Чурра (грыжа)нинг ҳамма турлари.\n13. Облитерацияловчи эндоартрит, вена ва қон томирнинг варикоз кенгайиши, тромбофлебит.\n14. Нафас функциясининг қийинлашуви билан кечувчи бурун тўсиғининг қиймати.\n15. Юқори нафас йўлларининг кенг тарқалган субатрофик ўзгаришлари.\n16. Ўрта қулоқнинг сурункали касалликлари.\n17. Ўар қандай этиологияли эшитишнинг пасайиши (бир қулоқда бўлса ҳам) (3 м масофадан кам шивирлаб гапиришни эшитмаслик).\n18. Вестибуляр аппарат функциясини бузилиши.\n19. Кўришнинг ўткирлиги бир кўзда - 0,8 дан кам, иккинчисида - 0,5 дан кам, коррекция кўрилмайди.\n20. Кўриш функциясининг яққол даражада бузилган кўз пардасининг сурункали касалликлари. Қовоқнинг турғун ўзгаришлари, кўз олмасининг ҳаракатини чекловчи қовоқ мушакларининг парези.\n21. Кўриш майдони (0° дан кўпроқ чегараланиши).\n22. Қандли диабет.\nМеханизациялашган қурилмалардаги ишлар (токарлик, фрезерлик ва бошқа дастгоҳ қолипловчи пресслар)\nТерапевт, офтальмолог, невропатолог, отоларинголог\n1. Кўришнинг коррекция билан бир кўзда 0,5 дан кам, иккинчисида - 0,2 дан кам.\n2. Вестибуляр аппарат функциясининг бузилиши.\n3. Тутқаноқ (эпилепсия) ва синкопал ҳолат.\nБевосита транспорт ҳаракати билан боғлиқ ишлар, жумладан завод ичидаги (юкловчи, электрокара ҳайдовчилари, созловчилар ва бошқалар).\nВестибуляр аппаратни текшириш, кўриш ўткирлиги ва майдонини текшириш.\n1. Вестибуляр аппарат функциясининг бузилиши, жумладан Меньер касаллиги.\n2. Бир ёки икки томонлама ҳар қандай этиологиядаги эшитиш қобилиятининг турғун даражада пасайиши (3 м дан кам масофадан туриб шивирлаб гапиришни эшитмаслик).\n3. Кўриш аъзоларининг касалликлари:\nа) кўриш коррекцияси билан - бир кўзда - 0,5 дан кам, иккинчисида - 0,2 дан кам;\nб) даволаб бўлмайдиган турғун кўз ёшланиши;\nв) рангли сигналларни қўлловчи ишчиларга рангни сезишнинг бузилиши;\nг) кўриш майдонининг 200 дан кўпроқ чегараланиши.\nАвтотранспорт воситалари, шаҳар электротранспорти, трактор ва бошқа ўзиюрар машиналар ҳамда мотоблок ҳайдовчилари.\nВестибуляр аппаратини текшириш, кўриш ўткирлигини ва майдонини текшириш.\nА тоифалик барча турдаги ва белгидаги мотоцикллар, мотороллерлар, мотонарталар.\n1. Кўриш функциясининг яққол даражада бузилган кўз пардасининг сурункали касалликлари, шиллиқ парда ва қовоқнинг турғун ўзгаришлари, кўриш ёки кўз олмаси ҳаракатини чекловчи қовоқ мушакларининг парези (яхши натижали жарроҳлик давосидан кейин ҳайдовчи бўлиб ишлашга рухсат этилади).\n2. Сурункали, консерватив йўл билан даволаб бўлмайдиган ёш безининг яллиғланиши, ёш қопининг тешилиши ҳамда даволаб бўлмайдиган кўз ёшланиши (ижобий натижали жарроҳлик давосидан сўнг ҳайдовчилик ишига қўйиш рухсат этилади).\n3. Ўар хил этиологияли ғилай кўз натижасида келиб чиққан турғун диплопия.\n4. Ўар қандай меридиандаги кўриш майдонининг 20° дан кўпга чекланиши. Марказий скотома, бутунлай ёки қисман (5-бобда кўрсатилган, кўриш функциясининг кўрсаткичлари скотомада паст бўлмаса чекланмаган ҳолда ишга рухсат этилади).\n5. Нур қабул қилиш ёки кўз таги рефракциясининг аномалияси ва бошқа сабабли органик характерга эга бўлган турғун хиралашиш натижасида кўришнинг пасайиши:\nа) Кўришнинг коррекция билан 0,5 камдан яхши; 0,2 дан кам ёмон ҳолати рухсат этилган коррекция узоқдаги нарсаларни яқиндагина кўзи ўтмайдиган ва узоқдаги нарсаларни яқиндаги нарсалардан яхшироқ кўрувчи 8 ОД, шу жумладан астигматизмда контактли линзалар билан 3 ОД (сфера ва цилиндр йиғиндиси 8 ОД дан ошмаслиги керак). Икки кўздаги линзалар кучининг фарқи 3 ОД дан ошмаслиги керак;\nб) Бир кўзда кўришнинг йўқлиги;\nв) Шох пардасининг рефракцион операциядан кейинги ҳолати (кератотомия, кератомелоз, кератокоагуляция, рефракцияли кератопластика). Операциягача рефракция 8,0 дан 8,0 Д гача бўлган ва асоратлар бўлмаса, кўриш ўткирлиги коррекция билан 5-а банддаги кўрсаткичлардан кам бўлмаган ҳолатларда операциядан сўнг шахслар 3 ойдан кейин ҳайдовчилик ишига қў- йилиши мумкин. Операциягача бўлган рефракцияни аниқлаб бўлмаса, кўз ўқининг узунлиги 21,5 дан 27,0 мм гача бўлганда ишга яроқли деб топилади.\nг) Хатто битта кўзда сунъий гавҳар бўлса, кўз ўткирлиги коррекция билан 5-а бандда келтирилган кўрсаткичлардан кам бўлмаса, операциядан кейинги кечишида асоратлар кузатилмаса ва кўриш майдони меъёрда бўлганда узоқ муддат меҳнат қилганлар ҳайдовчиликка қўйилади.\n6. Ранг сезиши бузилганларга ишлаш рухсат этилади.\n7. Тўр парда ва кўриш нерви хасталиклари (пигментли ретинит, кўриш нерви атрофияси, тўр парданинг кўчиши ва бошқалар).\n8. Глаукома (бошланғич конпенсациялашган глаукомада, кўз остининг меъёрий ҳолатида, кўриш ўткирлиги ва майдони кўрсаткичлари 4, 5-банддаги миқдордан кам бўлмаганда) навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади ёки иккала қулоқнинг 2 м дан кам масофада.\n9. Бир қулоқнинг умуман эшитмаслиги, иккинчи қулоқнинг бир метр масофадан эшитиши) умумий карликда навбатдаги кўрикка 2 йилдан кейин қўйилади).\n10. Ўрта қулоқнинг сурункали бир томонлама ёки икки томонлама йирингли яллиғланиши холеотеома ёки полиплар, эпитимпанит билан асоратланган, фистула симптоми борлиги яхши натижали хирургик даволашдан кейин масала индивидуал ҳал қилинади.\n11. Сурункали йирингли мастоидит. Мастоидэктомиядан кейинги асоратлар (киста, оқма яра). 12. Вестибуляр аппарат функциясининг бузилишини келтириб чиқарувчи турли этиологияли вестибуляр кризлар, бош айланиши синдромлари, нистагм (Меньер хасталиги, лабиринтлар, келиб чиқиши ҳар хил бўлган вестибуляр кризлар ва бошқалар.\n13. Кўз корачиғини ўрта ҳолатдан 700 га бурганда пайдо бўладиган спонтан нистагм.\n14. Хавфсиз ўсмалар, кам ҳаракатчан чандиқлар - оёқ-қўл ҳаракатининг қийинлашуви, бўйин харакати чекланиши, катта бўғимлардаги ўзгаришлар, нотўғри битган синиш, сохта бўғимлар, шунингдек умуртқалар ўзгариши натижасида харакатнинг бузилиши.\n15. Бир қўл ёки оёқнинг бўлмаслиги, бир қўл ёки оёқ кафтларининг бўлмаслиги, шунингдек қўл ва оёқ кафтларининг деформацияси, харакатининг қийинлашуви. Бир болдири олиб ташланган шахслар, агар чўлтоқ болдирининг 1/3 қисми бўлса ва ампутация қилинган оёқ-тизза бўғими ҳаракати сақланган ҳолатда ишга қўйилиши мумкин.\n16. Бармоқларнинг ёки фалангаларнинг бўлмаслиги, шунингдек фалангалар аро бўғимларнинг ҳаракатсизлиги:\nа) ўнг ёки чап қўлда катта бармоқнинг иккита фалангасининг бўлмаслиги;\nб) ўнг қўлда икки ёки ундан ортиқроқ бармоқларнинг йўқлиги ёхуд ҳаракатсизлиги, ё бўлмаса, бир бармоқ бўлса ҳам, ҳаракатининг умумий чекланиши;\nв) чап қўлда уч ёки ундан ортиқ бармоқларнинг йўқлиги ёки ҳаракатсизлиги, бир бармоқ бўлса ҳам ҳаракатининг чекланганлиги (ушлаш функцияси ва бармоқлар кучи сақланган ҳолда масала алоҳида-алоҳида ҳал қилинади.\n17. Калла суягининг неврологик симптоматикаси бўлган травматик деформациялар ва ўзгаришлар. Калла суягининг унчалик аҳамиятли бўлмаган ўзгаришлари ёки деформацияларда (неврологик симптоматика кузатилганда) навбатдаги кўрикка 2 йилдан кейин қўйилади.\n18. Оёқларнинг 6 см ёки ундан ортиқ қисқаришларида, агарда оёққа суяклар, юмшоқ тўқима ва бўғимларда ўзгаришлар кузатилмаси, харакатлар хажми сақланган оёқнинг умумий узунлиги 75 см дан ортиқ бўлганда текширилувчи яроқли деб хисобланади.\n19. Оёқ қўлларни ҳаракатлантирганда оғриқ чақирувчи ёки харакатни чеклови касалликлар (чурра, оқма яралар, тўғри ичакнинг тушиши, бавосил ва бошқ.), шунингдек операциялардан кейинги ҳолат алоҳида ҳал қилинади.\n20. Қон томир касалликлари:\nа) аортал аневризмалар, бош мия қон томирлари аневризмаси, сон-тизза ости артерияси аневризмаси, тери остида жойлашган қон томирлар аневризмаси) аневризмага шубҳа туғилганда навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади, рухсатномани махсус муассаса томонидан берилади);\nб) облитерловчи эндартериит, II-III босқичи, Такаяси касаллиги;\nв) веналарнинг варикоз кенгайиши трофикасининг бузилиши, фил оёқлик ва бошқалар.\n21. Ўалқум, ҳиқилдоқ, трахеяда нафас олишни қийинлаштирувчи ўзгаришлар, кўкрак қафаси ва умуртқаларнинг деформациялари, кўкрак қа- фаси аъзоларининг зарарланиши) ишга қўйиш масаласи ҳар бир ҳолда алоҳида ҳал қилинади.\n22. Турли этиологияли туғма ва орттирилган юрак ва қон томирлар иллатлари (пороклари) компенсация бўлганда навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади.\n23. Юрак ва йирик қон томирлардаги операциялардан кейинги ҳолат (компенсацияда, яхши натижаларда ва махсус муассасаларнинг кўрсатмаларига биноан навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади).\n24. Турли этиологияли юрак касалликлари (эндокардит, миокардит ва бошқалар), турли этиологияли ритмнинг бузилиши (хилпилловчи аритмия, пароксизмал тахикардия ва бошқалар), сурункали юрак ишемик касаллиги, шунингдек миокард инфарктидан кейинги ҳолат - масала алоҳида ҳал қилинади - махсус муассасалар кўрсатмаси асосида (навбатдаги кўрикдан ҳар йил ўтилади, тинч ҳолатдаги стенокардияси бор шахслардан ташқари).\n25. Гипертония (хафақон) касалликнинг III даражаси, хафақон касаллигининг II даражаси бор шахсларни ишга қўйиш масаласи алоҳида кўрилади (тез-тез гипертоник кризи бўлса, ишга яроқсиз деб ҳисобланади).\n26. Ўпка ва плевранинг сурункали касалликлари, шунингдек сил этиологияли, бронхиал астма, ўпка резекциясидан кейинги ҳолат, бронхоэктатик касалликда масаласи алоҳида хал қилинди.\n27. Қон ва қон яратувчи аъзолар касалликлари, анемия синдроми ва асосий касаллик зўриққанида ишга қўйиш масаласи алоҳида хал қилинади.\n28. Функциянинг турғун бузилиши билан кечадиган эндокрин касалликлар, масаласи алоҳида ҳал қилинади, эндокринолог кўрсатмасига биноан касаллик, ҳушдан кетиш, коматоз ҳолатга мойиллик билан кечса, ишга яроқсиз ҳисобланади.\n29. а) сурункали рухий касалликлар ва шунга ўхшаш холатлар, динамик диспансер кузатувида бўлиши шарт. Асаб-рухий бузилишларида, ақл заифлиги ва ақлан ривожланишнинг бузилиш холатларида ишга қўйиш масаласи алохида хал этилади (навбатдаги кўрикка 3 йилдан кейин қўйилади), эпилепсия ва синкопал холатлар;\nб) сурункали алкоголизм, наркомания, токсикоманиядан даволаниб, ҳисобдан чиқарилгандан кейин қўйилади.\n30. Периферик нерв системасининг сурункали қайталанувчи касалликлари, бошқа хасталиклардан қоладиган асоратлар, турли хил шикастланишлардан кейин йирик нерв толаларининг ҳаракат, сезиш ва трофикасининг бузилиши билан зарарланиш.\n31. Бачадон ва қиннинг ағдарилиши, ректовагинал ва қин оқма яралари (оралиқ йиртилиши натижасининг тўғри ичак сфинктерик бутунлигининг бўлиши), яхши натижали оператив даволангандан сўнг алоҳида тартибда қўйилади.\n32. Бўйнинг 130 см дан паст бўлиши (масала алоҳида ҳал қилинади), жисмоний ривожланишидан кескин орқада қолиш.\nБарча турдаги ва маркадаги А тоифали мопедлар\n1. Кўриш ўткирлигининг пасайиши, Яхши кўраётган кўзда 0,5 дан паст, ёмон кўраётган кўзда - 0,2 дан паст (коррекция билан) бир кўзнинг кўрмаслиги, икки кўзнинг кўриш ўткирлиги 0,8 дан паст (коррекциясиз).\n2. Умумий карлик (карликда, кар-соқовликда ишга қўйиш масаласи алоҳида кўрилади ва навбатдаги кўрикка 2 йилдан кейин қўйилади.\n3. Қўл ёки бармоқларнинг йўқлиги, оёқнинг сон ёки болдир тўрт қисмининг бўлмаслиги, тизза бўғимининг харакати бузилиши.\n4. Вестибуляр аппарати функциясининг бузилиши билан кечадиган касалликлар, бош айланиши синдромлари, нистагм, тутқаноқ (эпилепсия), нарколептик ва каталептик тутқоноқлар билан кечувчи хасталиклар. Синкопал ҳолатлар.\n5. Ногиронлик гуруҳи берилган руҳий касалликлар, қолган ҳолларда алоҳида ҳал қилинади.\n6. Сурункали алкоголизм, наркомания, токсикоманияликдан даволаниб, ҳисобдан чиқарилгандан кейин қўйилади.\nУмумий оғирлиги 3500 кг дан ошмаган ва ўтириш учун жойлар шофер жойидан ташқари 8 дан ошмаган автомобиллар. В категорияда ишлаш ҳуқуқига жалб этилиши мумкин.\nБандларга қўшимча қарши кўрсатмалар:\n5. Такси ва махсус автотранспорт ҳайдовчилар (тез ёрдам станциялари машиналари: оператив машиналар ва бошқалар). В категорияга тегишли. Кўриш ўткирлиги коррекция билан бир кўзда - 0,8 дан паст, иккинчи кўзда 0,4 дан. Рухсат этилувчи коррекция 12.1 бандда кўрсатилган. Шох парданинг рефракцион операцияларидан кейинги ҳолатлар. 12.1 бандда кўрсатилган сунъий гавҳар 12.1 бандда кўрсатилган.\n6. Дихромозия типли ранг ажратиш бузилишлари.\n8. Фақат стажга эга бўлган ҳайдовчилар.\n9. Овозни бир ёки икки қулоқда 3 м дан кам масофада қабул қилиш (1 қулоқда умумий карлик), иккала қулоқнинг овозни 2 м масофада қабул қилиш. Стажга эга бўлган ҳайдовчиларни ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади, кўрик ҳар йили ўтказилади.\n12. Хамма холларда қўйилмайди.\n13. Такси ва махсус автотранспорт ҳайдовчилари қўйилмайди.\n21. Алоҳида ҳал қилинмайди.\n23. Юрак ва йирик қон томирлардаги операциялардан кейинги ҳолат, шунингдек юрак ритмининг имплантацияланган бошқарувчили шахслар алоҳида ҳал қилинмайди.\n25. Хафақон касаллигининг II-III даражасида ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади.\n26. Навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади.\n28. Диабет аниқланганда яроқсиз.\n29. а) 12.1 бандда кўрсатилган;\nб) яхши натижали алкоголга қарши махсус даволангандан кейин, сурункали алкоголизмга берилган шахсларда бошқа соматологик-неврологик бузилишлар бўлса, ишга қўйиш ҳақидаги масала алоҳида наркологик муассасаларнинг тиббий комиссияси томонидан ҳал қилинади. Унинг таркибида ташкилий-услубий консультация бўлими бўлса, бу ерда беморда иш жойидан ижобий тавсифнома, ички ишлар бўлими, яшаш жойидан хулқи ҳақида маълумотномаси бўлиши керак. Наркоман ва токсикоман бемор аналгик тартибда қўйилади, лекин агар уларда турғун ремиссия бўлса, 8 йилдан кам эмас.\n32. Ишга қўйилмайди. Стажга эга ҳайдовчилар - алоҳида.\n33. Меъда ва ўн икки бармоқ ичакнинг яра касаллиги, жигар, ўт ажратиш тизими, меъда ости безининг сурункали касалликлари, меъда операцияларидан кейинги касалликларида алоҳида қўйилади, навбатдаги кўрикка 2 йилдан кейин қўйилади.\nУмумий оғирлиги 3500 кг дан ошмаган ва ўтириш учун жойлар шофердан ташқари 8 дан ошмаган автомобиллар. В категория ёллаш бўйича ишлаш ҳуқуқсиз.\nГельминтозларга текшириш қуйидаги пунктларда кўрсатилган шахслар учун: 13.1, 13.2, 13.3, 13.4, 13.6, 13.7, 13.8, 13.10, 13.13, 13.14 ва кейинчалик Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги буйруғига биноан. Кремкондитер цехларига, болалар сут маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи цехларда ишлаш учун, кондитер мутахассислиги бўйича ўқиётганлар, шунингдек туғруқхоналарда, янги туғилганлар патологияси ва чала туғилганлар бўлими, болалар касалхоналари, хирургия бўлимлари ва стационарларда ишлаб чиқариш амалиёти ўтаётганлардан томоқ ва бурундан патологик стафилококк текшириш учун суртма олинади, кейинчалик 13.4 кўрсатилганлар учун 6 ойда 1 марта. Кремкондитер цехларида, болалар сут маҳсулотлари ишлаб чиқаришда ишловчилар учун тиббий ва эпидемиологик кўрсатмаларга биноан.\n12.1 бандда кўрсатилган қарши кўрсатмаларга қаралсин, шунга кўшимча:\n5) Ўайдовчилар қўйидаги шарт билан қўйилади - кўриш ўткирлиги 0,8 (коррекциясиз) ва кўриш майдони нормал. Навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади.\nЮк ташиш учун мўлжалланган умумий оғирлиги 3500 кг дан ошмаган автомобиллар С категорияли.\n12.1 бандда берилган қарши кўрсатмаларга қаралсин, унга қўшимча:\n5) Кўриш ўткирлиги бир кўзда - 0,8 дан паст, бошқа кўзда бундан паст. Рухсат этилган коррекция 12.1 бандда кўрсатилган. Сунъий гавҳар фақат бир кўзда бўлса хам - яроқсиз.\n6) Дихромазия типли ранг ажратиш бузилиши.\n8) Турли босиқичлардаги глаукома.\n9) Овозни бир ёки икки қулоқда 3 м дан кам бўлмаган масофада қабул қилиш, лекин гапни 1 м масофадан қабул қилиш (бир қулоқнинг умумий карлиги, иккинчи қулоқ 3 м масофада эшитиши ёки иккала қулоқнинг 2 м дан кам бўлмаган масофада товуш қабул қилиши. Стажга эга бўлган ҳайдовчиларни ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади (кўрик ҳар йили ўтказилади).\n10) Ўамма ҳолларда қўйилмайди.\n15). Ушлаш функцияси сақланган холда хам қўйилмайди.\n17) Ўамма ҳолларда қўйилмайди.\n21) Алоҳида рухсатномасиз қўйилмайди.\n24) Сурункали юрак ишемик касаллиги (зўриқиш ва тинч ҳолатлардаги стенокардия, миокард инфарктидан кейинги ҳолатда - қўйилмайди.\n25) Хафақон (гипертония) касаллигининг II-III даражаси. Ушбу хасталикнинг I даражаси билан оғриган ҳайдовчиларни ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинган.\n26) Навбатдаги кўрик 1 йилдан кейин ўтказилади.\n28) Диабет аниқланганда яроқсиз ҳисобланади.\n29) б) 12.3 бандда қаралсин.\n32) Ишга қўйилмайди. Стажга эга бўлган ҳайдовчилар алоҳида кўрилади.\n33) Меъда ва ўн икки бармоқ ичакнинг яра касалликлари, жигар, ўт ажратувчи тизим, меъда ости безининг сурункали касалликлари, меъда операцияларидан кейинги касалликларда алоҳида қўйилади, навбатдаги кўрикка 2 йилдан кейин қўйилади.\n34) Буйракнинг сурункали хасталиклари. Битта буйракнинг бўлмаслиги - ишга қўйиш ҳақидаги масала алоҳида ҳал қилинади.\nЙўловчиларни ташиш учун мўлжалланган, ўтириш учун мўлжалланган жойлар 8 дан ошмаган. Автомобиллар Д тоифали.\n12.5 бандда кўрсатилган қарши кўрсатмаларга қаралсин. Йўловчи транспорт ҳайдовчилари учун - гапириш нуқсонларида ва дудуқланишнинг оғир турларида масала алоҳида ҳал қилинади.\n29) а) ҳамма ҳолларда қўйилмайди;\nб) 12.1 бандга қаралсин.\nВ, С, Д, Е категориясига тааллуқли транспорт воситалари (қўшимча таркибий қисми билан).\n12.5 бандда кўрсатилган қарши кўрсатмаларга қаралсин.\nб) 12.1 бандга қаралсин. 12.1 бандда берилган қарши кўрсатмаларга қаратилсин. Шунга қўшимча:\n5) Кўриш ўткирлиги бир кўзда коррекция билан 0,8 дан паст, бошқа кўзда 0,4 дан паст. Рухсат этилган. Рухсат этилган коррекция 12.1 бандда кўрсатилган.\n6) Ранг сезишнинг бузилиши, дихромазия типли.\n8) Турли босқичдаги глаукома.\n9) Овозни бир ёки икки қулоққа 3 м дан кам бўлмаган масофада қабул қилиш, секин гапни 1 м масофада қабул қилиш, бир қулоқнинг умумий карлиги, иккинчи қулоқнинг 2 м дан кам бўлган масофада эшитиши ёки иккала қулоқнинг 2 м дан кам бўлмаган масофада қабул қилиш. Стажга эга бўлган ҳайдовчиларни ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади, кўрик ҳар йили ўтказилади.\n12.1 бандда кўрсатилган монеликларга қаралсин, шунга қўшимча:\n5) Кўриш ўткирлиги, коррекция билан, бир кўзда 0,8 дан, иккинчи кўзда 0,4 дан кам бўлса, мумкин бўлган коррекцияни б. 12.1 га қаралсин.\n6) Дихромазия кўринишидаги ранг ажратишнинг бузилиши.\n8) Глаукома, ҳар қандай босқичда.\n9) Гапирилган гапни бир қулоқда 3 м дан кам, шивирлаб гапиришни 1 м дан кам масофада эшитмаслик, бир қулоқда бутунлай эшитмаслик ва иккинчи қулоқда гапирилган гапни 3 м масофадан эшитмаслик ёки иккала қулоқда гапирилган гапни 2 м масофадан эшитмаслик, стажи кўп хайдовчиларни ишга қўйиш масаласи хар йили индивидуал хал қилинади.\n12) Хамма ҳолларда ишга қўйилмайди.\n15) Хамма ҳолларда қўйилмайди.\n16) Хатто ушлаш функцияси сақланган ҳолда ҳам қўйилмайди.\n18) Трамвай ҳайдовчиларида оёқлар узунлиги аҳамиятга эга эмас.\n19) Алоҳида ишга қўйилмайди.\n22), 23), 24) алоҳида хатга биноан навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади, юрак ритмининг бошқарувчилари сунъий қилинган бўлса, ишга қўйилмайди.\n28) Диабет аниқланганда ишга яроқсиз ҳисобланади.\n29) а) ҳамма ҳолларда қўйилмайди. Йўловчи транспорт ҳайдовчилари учун, гапириш нуқсонлари ва дудуқланишнинг оғир турларида масала алоҳида ҳал қилинади;\nб) 12.1 бандга қаралсин: алкоголизм, наркомания ва токсикомания билан касалланган беморларга нисбатан 12.3 бандга қаралсин.\n33) Меъда ва ўн икки бармоқ ичак яра касалликлари, жигар, ўт ҳосил қилувчи система, меъда ости бези сурункали касалликлари, меъда операциясидан кейинги касалликлар алоҳида кўрилади, навбатдаги текширув 2 йилда.\n34) Буйракларнинг сурункали касалликлари, бир буйракнинг бўлмаслиги, масала алохида хал қилинади.\nТрактор ва бошқа ўзиюрар машиналар.\n12.1 бандда берилган қарши кўрсатмаларга қаралсин, шунга қўшимча:\n5) Қолган кўзда кўриш ўткирлиги 0,8 коррекциясиз ва кўриш майдони нормал бўлган ҳолда ҳайдовчиларнинг ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади.\n14) Масала алоҳида ҳал қилинади.\n15) Оёқ ёки қўлларининг йўқлиги, шунингдек кафтларнинг деформацияси, унинг функцияси бузилиши билан:\nа) чап кафт йўқлиги ёки деформацияси-трактор машина ҳайдаш учун алоҳида рухсат берилади;\nб) бир кафт деформацияси, лекин ушлаш функцияси сақланган холда трактор ва бошқа қишлоқ хўжалик машиналарини ҳайдашга қарши кўрсатма бўла олмайди;\nв) оёқ кафтининг йўқлиги ёки деформацияси - трактор ва бошқа қишлоқ хўжалик машиналарнинг ҳайдашга қарши кўрсатма бўла олмайди. Оёқ кафти бўлмаса, протези бўлиш шарт. Бир болдири ампутация қилинган бўлса, чўлтоқ болдирининг 1/3 қисмидан кам бўлмаса ва протези бўлса ва шу оёқ тизза бўғимининг ҳаракати сақланган бўлса ишга қўйилади.\n16) Бармоқ ёки фаланганларнинг йўқлиги, шунингдек фаланганлар аро бўғимларнинг ҳаракатсизлилиги:\nа) ўнг қўлда катта бармоқнинг йўқлиги;\nб) ўнг қўлда икки ёки ундан ортиқ бармоқларнинг йўқлиги ёки харакатининг умумий чекланиши;\nв) чап қўлда уч ёки ундан ортиқ бармоқларнинг йўқлиги ёки ҳаракатининг умумий чекланиши;\nг) чап қўлда уч ёки ундан ортиқ бармоқларнинг йўқлиги ёки ҳаракатининг умумий чекланиши. Бир қўлда икки ёки уч бармоқнинг йўқлиги ёки ҳаракатсизлиги, лекин катта бармоқ сақланган ва ушлаш функцияси, кафт кучи сақланган ҳолда ҳайдашга рухсат этилади.\n18) Оёқнинг 10 см дан ортиқ калталанишида алоҳида рухсат этилади ёки оёқнинг 10 см дан ортиқ калталанишида бўйи ва умумий жисмоний ривожланиши ҳисобга олган ҳолда.\n29) б) Алкоголизм, наркомания, токсикомания билан касалланган шахсларга нисбатан 12.3 бандга қаралсин.\n33) Меъда ва ўн икки бармоқ ичак касалликлари, жигар, ўт ҳосил қилувчи система, меъда ости бези, сурункали касалликлар, меъда операциясидан кейинги касалликлар алоҳида кўрилиб ишга қўйилади, навбатдаги кўрик хар 2 йилда ўтказилади.\n34) Буйрак сурункали касалликлари, бир буйракнинг бўлмаслиги - алоҳида рухсат этилади. Аёллар трактор ва бошқа ўзиюрар машиналарни ҳайдашга рухсат этилади, агар трактор ва бошқа қишлоқ хўжалик машиналарнинг тузилиши Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш Вазирлиги ва РКУ томонидан белгиланган санитария қоидаларига жавоб берса.\nМини-тракторлар ва мотоблоклар (давлат автоназоратида рўйхатдан ўтган).\n12.1 бандда берилган қарши кўрсатмаларга қаралсин. 29-б). 12.1 бандга қаралсин.\nҚўл билан бошқаришдаги автомобиллар (УВУ, ҳарбий хизмат ногиронлари, меҳнат ногиронлари, ёшлигидан ногиронлар учун).\n1) Турли этиологияли кўз қобиғининг сурункали касалликлари.\n2) Қовоқларнинг турғун ўзгариши (қовоқларнинг айланиб қолиши, киприкларнинг кўз олмасига қараб ўсишини кўришга ҳалақит бериши ёки кўз олмаси ҳаракатининг чекланиши (яхши натижали операциядан сўнг ишга қўйилиши мумкин).\n3) Қовоқ шиллиқ қаватининг сурункали касалликлари, уларнинг шиллиқ ости тўқимасининг гипертрофияси ва инфильтрацияси билан кечиши, даволаб бўлмайдиган сурункали ярали блефорит.\n4) Кўз ёши халтачасининг сурункали яллиғланиши, оқма яра, шунингдек даволаб бўлмайдиган кўз ёшининг оқиши.\n5) Диплопия, қовоқ ёки кўз олмаси мушакларининг турғун параличи ёки парезлари. Нистагм.\n6) Тўр парда ва кўриш нервининг касалликлари (пигментли ретинит, кўриш нервининг атрофияси, тўр парданинг кўчиши).\n7) Турли даражали глаукома. Бошланғич компенсацияланган глаукомада, рухсат этилган кўриш ўткирлигида кўз туби ўзгармаганда ишга қўйилади, навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади.\n8) Кўриш ўткирлигининг пасайиши, кўз тубининг ўзгаришлари, аномалиялари, рефракция ва бошқалар. Кўриш ўткирлиги коррекция билан аниқланади (12.1 бандга каралсин):\nа) кўриш ўткирлиги 0,6 дан паст бир кўзда, 0,2 дан паст бошқа кўзда.\nб) бир кўзнинг умуман кўрмаслигида ишга қўйилади, агарда қолган кўзнинг кўриш ўткирлиги коррекциясиз 0,8; кўриш майдони нормал, навбатдаги кўрикка 1 йилдан кейин қўйилади.\nв) 12.1 бандга қаралсин.\nг) 12.1 бандга қаралсин.\n9) Кўриш майдонининг 20°С ошиқ чегараланиши.\n10) Турли этиологияли ғилайлик натижасида турғун диплопия.\n11) Ўрта қулоқнинг сурункали бир ёки икки томонлама йирингли яллиғланиши, холестэлтома, грануляция ёки полиплар билан асоратларнган (оператив даволашдан сўнг ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади).\n12) Карлик ва яхши эшитмаслик ишга қўйилади, агар бинокуляр кўриш сақланган бўлса ва ҳайдовчилардан талаб қилинадиган кўриш ўткирлиги бўлса.\n13) Вестибуляр аппарат функцияси бузилиши билан кечувчи касалликлар, узоқ ремиссия даври бўлса, масала алоҳида ҳал қилиниши мумкин.\n14) Йўл ҳаракатига ҳалакит берувчи ҳавфсиз янги ҳосилалар, тегишли тўқимага ўсиб кирган кам ҳаракатчан чандиқлар (яхши натижали оператив даволанишдан сўнг ишга қўйилиши мумкин), турли этиологияли бўйин ҳаракатининг чекланиши.\n15) Неврологик симптоматикали травматик деформациялар, калла суяги дефектлари, калла суягининг кичик дефектларида неврологик симптоматика кузатилмаганда ишга яроқли хисобланади.\n16) Катта бўғимлардаги турғун ўзгаришлар, ҳаракатни қийинлаштирувчи нотўғри битган синишлар, шунингдек умуртқа поғонасининг ҳаракатини қийинлаштирувчи турғун ўзгаришлар. Ишга яроқсиз деб, ўтиришга ҳалақит берувчи иккала таз сон бўғимининг анкилози ва контрактураси, шунингдек оёқ-қўл ҳаракатининг бузилиши бўлганда ҳисобланади.\n17) Бир оёқнинг, қўл ва оёқ кафтининг йўқлиги, шунингдек оёқ ёки қўл кафтлари деформацияси, улар ҳаракатини чекланиши:\nа) бир оёқ ёки сегмент йўқлиги ёки уларнинг бир вақтда иккаласининг йўқлиги қўл билан бошқариладиган автомобиллар ногиронлар учун мўлжалланган бир оёқ ёки қўли бўлган беморлар учун ҳайдашга қарши кўрсатма бўла олмайди;\nб) бир оёқ ёки икки оёқнинг йўқлиги (ёки сегментларнинг), қўллар соғлом бўлганда қўл билан бошқариладиган автомашинани бошқариш учун қарши кўрсатма бўлмайди.\n18. Бармоқ ёки фалангаларнинг йўқлиги, шунингдек фалангалараро бўғимларнинг ҳаракатсизлиги иккала кафтда кўрсатгич ва бош бармоқларнинг йўқлиги ёки бир бармоғи бўлса хам, ҳаракатининг умуман чекланиши иккала кафтда ишга қўйилишига қарши кўрсатма бўлади.\n19. Ўпка ва плевра сурункали касалликлари, иккинчи даражали ўпка ва юрак қон томир етишмовчилиги билан кечувчи касалликлар. Ўпка резекцияси, кўкрак қафаси органлари функцияси бузилиши билан кечувчи умуртқа ва кўкрак қафаси деформациялардан кейинги холат (ишга қўйиш масаласи алохида хал қилинади).\n20. Турли этиологияли, туғма ва орттирилган қон томир ва юрак нуқсонлари - алоҳида ҳал қилинади. Шунингдек юрак ва йирик қон томирларида операция ўтказган шахслар ва юрак ритмини сунъий бошқарувчилари бор шахслар алоҳида ишга қўйилади.\n21. Турли этиологияли юрак касалликлари (эндокардит, миокард ва бошқалар) турли этиологияли юрак ритмининг бузилиши (гуруҳли экстросистолия, хилпилловчи аритмия ва бошқалар) сурункали ишемик юрак касалликлари, инфаркт миокарддан кейинги ҳолат - масала алоҳида ҳал қилинади, тинчликдаги стенокардияси бор шахслардан ташқари.\n22. Хафақон касаллигининг III даражаси. Хафақон касаллиги II даражаси бор шахсларни ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади, ҳар йили кўрикдан ўтиш шарти билан.\n23) Қон ва қон ҳосил қилувчи органлар касалликлари, анемик синдром кузатилмаганда ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади.\n24) Турғун бурилишлар билан кечувчи эндокрин касалликлар эндокринолог кўрсатмасига асосан масала алоҳида ҳал қилинади. Эсҳуши бузилишлари ва коматоз ҳолатга мойил бўлиб қолган шахслар яроқсиз ҳисобланади.\n25) а) Сурункали руҳий касалликлар ва шунга яқинлашиш ҳолатлари, динамик диспансер кузатувда бўлиши шарт шахслар. Нерв-руҳий бузилишлари, ақл заифлиги, ақл ривожланиши-кўз босими билан ривожланиши.\nб) 29 бандга қаралсин.\n26) Периферик нерв системасининг сурункали ривожланувчи касалликлари, бошдан ўтказган касалликлар ва йирик нерв томирлари травмалари натижасида ҳаракат сезиш ва трофиканинг турғун ўзгаришлари - ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади.\n27) Қин ва бачадоннинг тушиши, ректовагинал ва қин оқма яралари, оралиқ йиртилиши натижасида тўғри ичак сфинтерининг бутунлигининг бузилиши (яхши натижали оператив даводан сўнг алоҳида ишга қўйилади).\n28) Бўйнинг 150 см дан паст бўлиши (масала алоҳида ҳал қилинади) жисмоний ривожланиши кескин орқада қолиши.\nНогиронлар учун мотоаравачалар.\n1. Кўз олмаси, қовоқ ва конъюктиванинг тез-тез рецидивланувчи сурункали ва даволаш касалликлари қийин бўлган шох парданинг зарарланиши. Кўриш ўткирлиги коррекция билан бир кўзда 0,5 дан паст, бошқа кўзда 0,2 дан паст. Бир кўзнинг кўрмаслигида бошқа кўзнинг кўриш ўткирлиги коррекция билан 0,8 дан паст бўлмаслиги ва кўриш майдонининг нормал бўлиши талаб қилинади.\n2. Карлик ва яхши эшитмасликда бинокуляр кўриш сақланган бўлса, берилган транспорт воситалари ҳайдовчилари учун белгиланган кўриш ўткирлиги етарли бўлса ишга қўйилади.\n3. Юрак сурункали ишемик касаллиги, тинчликдаги стенокардия. Қон айланиши етишмовчилиги билан кечувчи юрак нуқсонлари II-III даражаси, алоҳида кўриб, ишга қўйилади.\n4. Хафақон касаллигининг III даражаси, хафақон касаллигининг II даражаси бор шахсларни ишга қўйиш масаласи алоҳида ҳал қилинади.\n5.Ўпка-юрак етишмовчилиги II-III даражаси билан кечувчи ўпка сурункали касалликларининг оғир турлари.\n6. Иккала қўл ҳаракатининг умуман йўқлиги ёки чегараланиши:\nа) иккала қўл кафтлари ва бармоқларининг контрактуралари, анкилози, қийин ҳаракатлиги натижасида ушлаш функциясининг чегараланиши;\nб) контрактура, қийин ҳаракатлик ёки анкилозлар, ҳатто иккала елка, иккала билак-тирсак бўғимларининг функционал - фойдали ҳолатларида ҳам;\nв) иккала кафтда катта ва кўрсатгич бармоқнинг йўқлиги. Бир қўлнинг йўқлиги қарши кўрсатма бўлмайди, лекин қолган қўл функциялари бузилмаган бўлиши шарт.\n7. Турғун бузилишлар билан кечувчи эндокрин касалликлар. Ишга қўйилиш масаласи эндикринолог кўрсатмасига биноан алохида хал қилинади: касалликнинг хушидан кетиш, коматоз холатга мойил кечиши ишга яроқсиз хисобланади.\n8. а) Сурункали руҳий касалликлар. Қолган ҳолларда алоҳида ҳал қилинади, тутқаноқ, синкопал ҳолатлар.\nб) Сурункали алкоголизм, наркомания, токсикомания. Ишга қўйиш масаласи алоҳида хал қилинади.\nОзиқ-овқат муассасалари, сут фермалари, сут маҳсулотлари, ошхоналари, овқат тарқатиш пунктлари, база ва омборхоналар, озиқ-овқат маҳсулотлари билан бевосита мулоқотда бўлувчи шахслар, уларни ишлаб чиқариш, сақлаш, сотиш ишлари, шунингдек санитария қайта ишлаш, жиҳозларни ремонт қилиш ишчилари, шунингдек озиқ-овқат маҳсулотларини турли транспорт воситаларида ташувчилар (автомобиль, сув транспорти, темир йўл, автотранспорт).\nТерапевт (б.б. 13.1- 13.14) фақат ишга қабул қилинаётган вақтда дерматовенеролог (б.б. 13.1, 13.3, 13.5, 13.6, 13.8, 13.12, 13.13, 13.4) 1 йилда 1 марта (б.б. 13.2, 13.4, 13.7, 13.9, 13.10, 13.11) 1 йилда 1 марта: стоматолог, отоларинголог, крем-кондитер цехлари, болалар сут маҳсулоти ишлаб чиқариш, кондитер\nмутахассислиги бўйича ўқувчилар шунингдек туғруқхоналарда болалар касалхоналарида (янги туғилганлар патологиялари ва чала туғилганлар 13,4 бўлимда кўрсатилганлар кейинчалик 1 йилда 2 марта).\nЙирик кадрли флюорография сифилис ва ОИТС (СПИД)га қонни текшириш ишга кираётганда 13.1- 13.14, кейинчалик 1 йилда 1 марта 13.2-13.14, 13.7, 3.2 б. да суртма олиш 13.1- 13.14 ишга кираётганда, кейинчалик 1 йилда 1 марта 13.2, 13.11 бандларда кўрсатилганлар учун 1 йилда 2 марта 13.4, 13.7 б. ларда кўрсатилганлар учун ичак инфекциялар\n13 пунктда кўрсатилган шахслар учун касалликлар ва бактерия ташувчанлик:\n- қорин тифи, паратиф, сальмонеллез, дизентерия;\n- сифилис юқумли даврида;\n- юқумли тери касалликлари: қичима, трихофития, микроспория, парша, актиномикоз, яралар ёки оқма яралар, тананинг очиқ қисмларида;\n- ўпка туберкулезининг юқумли ва деструктив турлари, ўпкадан ташқари туберкулез: оқма яралар, бактериоурия, қўл ва юз туберкулез волчанкаси;\n- гонорея (ҳамма кўринишлари) фақат тиббиёт ва мактабгача тарбия муассасаларининг болаларга хизмат кўрсатувчи ходимлари антибиотиклар билан даволаниш, вақтида ва контроль текширишда манфий натижа бўлганда ишга қўйил- майди;\n- йирингли касалликлар - акушерлик, жарроҳлик, янги туғилган, чала туғилган болалар патологияси бўлимларининг ходимлари, шунингдек озиқ-овқат маҳсулотларини тайёрлаш ва тарқатиш билан шуғулланувчи шахслар учун.\nХамма муассасаларнинг овқатланиш жойлари савдо сотиқ, буфет, овқат блоклари, шунингдек темир йўл, авиатранспорт, сув транспорти.\nташувчиларини аниқлаш, қорин тифига серологик текшириш қуйидаги ишларга кириш\nОлий ўқув юрти талабалари, ўрта умум таълим мактаб ўқувчилари, лицей ва коллеж ўқувчилари турли муассасаларда ишлаб чиқариш амалиёти ўтиш олдидан ёки ўтиш даврида тиббий кўрикдан ўтиш шарт бўлган шахслар.\nучун: 13.1, 13.2, 13.3, 13.4, 13.6, 13.7, 13.8, 13.13 б., кейинчалик эпидемиологик кўрсатмаларга биноан.\nТуғруқхоналар, болалар касалхоналари, янги туғилганлар патологиялари ва чала туғилганлар бўлимларидаги тиббий хизматчилар.\nГельминтозларга ишга кираётганда текшириш қуйидаги бандларда кўрсатилган шахслар учун: 13.1, 13.2, 13.3, 13.4, 13.6, 13.7, 13.8, 13.10, 13.13, 13.14 ва кейинчалик Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш\nЎқитиш-тарбиялаш муассасалари ишчилари (умумтаълим мактаблари, ўрта махсус ўқув муассасалари, интернат ва ҳ.к.) мактабларнинг ўқитувчилари.\nБолалар ва ўсмирлар мавсумий соғломлаштириш муассасалари (болалар оромгоҳлари, ўқувчилар меҳнат бирлашмалари) ишчилари ишдан олдин.\nВазирлиги буйруғига биноан. Крем-кондитер цехларига, болалар сут маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи цехларида ишлаш учун, кондитер мутахассислиги бўйича ўқиётганлар, шунингдек туғруқхоналарда. Янги туғилган чақалоқлар патологияси ва чала туғилганлар бўлими, болалар касалхоналари Жарроҳлик бўлимлари ва стационарларда ишлаб чиқариш амалиёти ўтаётганларда томоқ ва бурундан Патологик стафилококк текшириш учун суртма олинади. Кейинчалик 13.4. кўрсатилганлар учун 6 ойда 1 марта. Крем-кондитер цехларида, болалар сут маҳсулотлари ишлаб чиқаришда ишловчилар учун тиббий ва эпидемиологик кўрсатмаларга биноан.\nМактабгача болалар муассасалари (болалар яслилари, болалар боғчаси) болалар уйлари, мактабинтернетлар, ўрмон мактаблари, болалар\nБемор овқатланиши билан боғлиқ бўлган катталарни даволаш-профилактика муассасалари, санаторийлар, дам олиш уйлари, пансионатлар, ногиронлар уйи ва қариялар уйи ишчи ходимлари.\nАҳолини санитария- гигиеник таъмин- лаш муассасалари ишчи ходимлари (ҳаммом ишчи ходимлари, сартарошлар, маникюр-педикюр, косметика мутахассислари, кир ювиш хоналари ишчилари, кимёвий тозалаш ишлари).\nТренерлар, сузиш бўйича инструкторлар, бассейн ва даволовчи ванналар ишчи ходимлари.\nФаррошлар, меҳмонхона қаватлари бошлиқлари, поездларнинг аҳолига мўлжалланган вагонлар проводниклари.\nДори воситаларини тайёрлаш, хилларга ажратиш ва реализация қилувчи аптека, фармацевтик завод ва фабрика ишчилари. Бевосита сув билан муносабатда бўлган водопровод қурилмалари ишчилари. Мол фермалари ва комплекслари ишчилари.


ТОШПУЛАТ РАХМАТУЛЛАЕВ СОГДИАНА: Амалдор учун ким ҳақиқий журналист?\n“Журналист”, “бош муҳаррир” каби тушунчаларнинг қадри кейинги йилларда тушиб кетаётгандай назаримда. Етарли билим ҳамда ҳаёт тажрибасига эга бўлмаган ва 3-4та лавҳаси газетага чиққан йигит-қизларимизнинг ўзини журналист деб аташи аввалида ғалати туюларди. Ёки кўнгилочар нашрга интернетдан олган материалларини таржима қилиб бераётган биродаримизнинг ўзини ушбу касб эгалари қаторига қўшиб келаётганлигига ҳам ўрганиб қолдик. Фақат сканворддан иборат нашрини газета, ўзини бош муҳаррир деб атаб келаётганларга нима дейсиз?\nБундай аҳволни кўриб келаётганлар, фақат “сариқ матбуот”ни газета сифатида билганлар учун журналист шахси ҳам, журналистиканинг касб сифатидаги мезонлари ҳам, матбуотнинг жамиятдаги ўрни ва вазифалари ҳам ҳеч қандай аҳамиятга эга эмас. Булардан ҳам ёмони амалдорлар, ўз хизмат вазифаси бўйича журналистика жонкуярлари, унинг равнақи йўлида жонбозлик кўрсатиши керак бўлганларнинг бефарқлигидир.\nБизнинг амалдор журналистика мезонини ўзича тушунади. Мақтаган, мадҳ этган журналист “яхши”, бор камачиликларни рўй-рост кўрсатадиган - “ёмон”. Амалдорлар шу даражага етдики, ҳатто давлат раҳбарининг кўрстмаларини бажаришмайди. Мана, бир мисол. Ўтган йили Президент И.Каримов касб байрами муносабати билан ОАВ ходимларига юборган табригида “ҳар чорак якуни бўйича оммавий ахборот воситаларида эълон қилинаётган энг долзарб, энг ўткир материалларни алоҳида қайд этиб, баҳолаб, бу ҳақда матбуотда хабар бериб бориш” хусусида фикр билдирган эди. Қани ўша ўткир материалларга эътибор? Ким ва қачон уларнинг мониторингини ўтказди? Ҳар ҳолда Самарқандда бу иш бажарилганлигидан бехабарман.\nАксинча, каминага ўхшаган атрофимизда бўлаётган яхши ишларни ҳам, ёмонларини ҳам баҳоли қудрат ёритиб келаётганларни Ўзбекистон журналистлари ижодий уюшмасининг вилоят бўлими, шаҳар ва вилоят ҳокимликларининг матбуот хизматлари “сезмайди”, бундайлар гўё йўқдек. Мисол тариқасида ўзимга бўлган муносабат ҳақида гапирмоқчиман.\nТанқидий чиқишларим амалдорларнинг жонига текканлиги боис мени расмий матбуот анжуманларига таклиф қилишмайди. Айрим тадбирларда қатнашган бўлсам, улар хусусида қандайдир бошқа йўл билан хабар топганман. Шундай экан, тадбирларда қатнашмай, ижобий характердаги хабарлар ёзмаганлигимга амалдорларнинг ўзлари айбдор.\nАммо масаланинг бошқа томони ҳам мавжуд. Ҳаёт ранг-баранг. Унда яхшилик ва ёмонлик, ҳалоллик ва нопоклик, садоқат ва хиёнат, дўстлик ва душманлик ҳар вақт ёнма-ён юрган. Ҳозир ҳам деярли ҳеч нарса ўзгарган эмас. Шундай экан, ҳаётни фақат яхши ёки фақат ёмон томонини ёритишга интилиш тўғри эмас. Бундай қилиш нохолислик бўлади.\nШу билан бирга, камчиликларни рўй-рост тилга олиш уларни бартараф этиш учун асосдир. Шу нуқтаи назардан холисона, аниқ далилларга таяниб танқид қилганларни таъқиб этиб, уларни душманликка айблаганларнинг ўзлари тараққиёт душманларидир. Фақат мадҳ этишнинг аянчли ва хунук оқибатлари ҳақида бу кўҳна тарихдан кўплаб мисоллар келтирса бўлади. Мавлоно Жалолиддин Румий мадҳ этишни энг катта таъма деганида, қанчалик ҳақ эди!\nШу сабабли амалдорлар, айниқса, журналистлар ташкилоти ва ушбу соҳа вакиллари билан ишловчи раҳбарлар ОАВнинг ўрни ва вазифасини тўғри англаган ҳолда ўз ишларига ёндошсалар, жамият ривожига ҳисса қўшган бўлишарди.\nАвтор: Тошпулат Рахматуллаев на 20:58


Ислом Махачев UFC билан янги шартнома имзолади\n24 сентябрь, 2019, 23:21 456\nТеглар:Ислом Махачев | UFC | ММА\nРоссиялик жангчига UFC катта гонорар таклиф қилган.\nРоссиялик 27 ёшли ММА жангчиси Ислом Махачев UFC билан тўртта жанг борасида янги шартнома имзолади.\n“UFC билан янги шартнома имзоладим. Ушбу шартнома яхши кўриниш олган тўртта жанг учун мўлжалланган. Улар шунча кўп гонорар беришади деб ўйламаган эдим. Ҳозирча қанча миқдода таклиф қилишганини айта олмайман”, - деди Bostanof MMA Youtube-каналига берган интервьюсида.\nМахачев 70,3 кг вазн тоифасида жанг қилади. У умуман олганда ММАда 18 та жанг ўтказган. UFC да етти бор жанг қилиб, бир бора мағлубиятни қабул қилиб олганди. Ислом сўнги жангини 7-сентябрь куни Абу-Дабида бразилиялик Девис Рамос билан ўтказиб, ҳакамларнинг якдил қарорига кўра, ғалаба қозонган эди.\nИслом Махачев учун Нейт Диас ва Энтони Петтис қулай рақибми?\nВидео UFC жангчиси "One FC "Century"да ҳам чемпион бўлди\nUFC Fight Night 161 натижалари билан танишинг\nҚудратулло Абдуқаҳҳоров ва Луис Коллазо жангидан (матнли трансляция)


Мексикада кимёвий моддалар ортилган цистерналар темир йўл изларидан чиқиб кетди\n10:18 / 10.09.2015\nМексика жануби-шарқидаги Веракрус штатида 32 киши темир йўлдаги авария туфайли эвакуация қилинди. Штат губернатори Хавьер Дуартенинг маълум қилишича, Эл-Койлито аҳоли пункти ҳудудида юк поездининг тўртта цистернаси темир йўл изидан чиқиб кетган, уларнинг учтаси портлаган.\nМинтақа раҳбарининг сўзларига қараганда, ҳодиса жойида 230 нафар жамоат хавфсизлиги вазирлиги ходими ва бир неча ўн ҳарбий иш олиб бормоқда.\nТўрт цистернанинг бирига этилен оксиди қуйилган бўлса, учтасида мазут олиб кетилаётган бўлган. Улардаги барча маҳсулотлар тўлиқ ёниб кетган, дея хабар бермоқда Universal нашри. Ҳодисадан ҳеч ким жабр кўрмаган.\nЁнғиндан сўнг унинг сабаблари мазсус тузилмалар мутахассислари томонидан ўрганилади, эвакуация қилинган аҳоли ҳам ўз уйларига қайтарилади.


Бирлашган ўзар… – Jurnalist\nR S2020-05-02T09:54:25+05:002 May, 2020|Умумий янгиликлар|\nБу ёруғ оламдаги мавжудотлар орасида энг кучлиси инсондир. Инсон аввало ўзининг ақл-идрок, билимию заковати билан, сўнгра жисмоний қувввати билан кучли. Бошқа барча кучли мавжудотлар жисмоний жихатдан кучли.\nБир зумда оламни кунпаякун қилиб юбора оладиган бомбаларни инсон яратган. Коинотни тадқиқ этган, Ойга қадам қўйган ҳам инсон. Ва ниҳоят, интернет деган ақл бовар қилмас мўъжизани яратган ҳам инсон. Хуллас, инсон ақл-заковати билан яратилган кашфиётларни санашу таърифлашга сўз ожиз.\nАммо соҳиби қудратнинг шундай мўъжизалари борки, унинг олдида буюк ақл эгаси, бетимсол кашфиётлар қилган инсон ожизу лол қолади.\nТўрт ойдирки, бутун дунё аҳли, олиму уламолардан тортиб давлат арбобларигача бир “душман”билан курашмоқда. Энг дахшатлиси, бу “душман”ни қўл билан ушлаб бўлмайди, оддий кўз билан кўришнинг иложи йўқ, фақат заррабин орқали кузатиш мумкин. Зеро, у митти бир зарра, номи – коронавирус. Дунёни остин-устун қиладиган бомбаларнинг ҳам кучи етмайди унга. Не-не улуғ зотларнинг бошини танасидан жудо қилган қиличу шамширлар чикора.\nАна шу кўзга кўринмас зарра – “душман” ер юзи бўйлаб наинки кун сайин, балки соат сайин ўнлаб, эҳтимол юзлаб инсонларни ҳалок қилмоқда. Очиғини айтганда, бу вирус Хитойда тарқалган дастлабки кунларда, ҳатто ойларда кўплаб давлатлар, айниқса, ҳар жихатдан қудратли давлатлар унга беписанд қаради, унчалик эътибор бермади. Ғишт қолипдан кўчгандан кейин эса бир-бирини айблашга ўтди. Бизни бир нарса ўйлантиради: хозир бу баҳсларнинг кимга қандай фойдаси бор? Унинг ўрнига биргаликда бу офатни тезроқ бартараф этиш чорасини кўриш керак эмасми?!\nКоронавирус пандемиясидан айрим етакчи давлатлар раҳбарлари, кибрни одат қилган, ҳар қандай хиёнату ахлоқсизликдан қайтмайдиган, ҳаром ва ҳалолнинг фарқига бормайдиган, Яратганнинг қудратию марҳаматига имон келтирмайдиган, озодагарчиликнинг кўчасидан ҳам ўтмаган, ота-она, устозлар қадрини билмайдиган, фарзанд уволидан қўрқмайдиган, силаи раҳм нима эканини билмайдиган ва хоказо кимсалар ўзларига тегишли хулоса чиқара олармикан?! Улар лоақал шу офат нима учун келди инсоният бошига, деб ўйлармикан?! Билмадим…\nЭътибор беряпсизми, бир ойдан буён бутун дунёни, жумладан, мамлакатимизни ҳам қандайдир вазминлик эгаллагандай. Одамлар ўзаро сухбатда ҳам босиқ овозда гаплашаётганга ўхшайди. Балки бу мавжуд воқеликдан инсонлар зарур хулосалар чиқараётганидан далолатдир. Балки бу одамлар арзимаган нарсалар юзасидан ўзаро бақир-чақир қилишдан тийилаётгани натижасидир. Балки бу ор-номус, ибо-ҳаё, одоб-ахлоқ каби улуғ фазилатлар устуворлик касб этаётганидан нишонадир. Балки бу одамлар ўртасида йўқолиб бораётган меҳр-оқибат, иззат-хурмат, силайи рахм яна қалқиб юзага чиқаётганидан бир белгидир. Балки… Шундай бўлаётгани рост бўлсин!\nЎйлаб қоласан киши. Нега инсон зоти боши деворга урилмагунча кўзини очмайди! Бошига бир кулфат тушмагунча оёғи ердан узилиб, хаволаниб юраверади? Афсуски, кўпинча кейин кеч бўлади. Бунга тарихдан ҳам, бугунги кунимиздан ҳам исталганча мисоллар келтириш мумкин.\nМусибатлар, оғир кунлар одамларни бир бирига яқинлаштиради, мехр-мурруватли қилиб қўяди. Хўш, нега шундай? Нима учун ақлли зот бўлган инсон қорни тўқлигида, соғлом эканида, ҳамма ишлари юришиб турганида ўша оқибатни, мехр-мурруватни унутиб қўяди? (Ҳар қандай шароитда ҳам ўзгалардан мехрини, ёрдамини аямайдиган, савоб талаб саховатпешалар бор. Улар том маънодаги катта харф билан ёзиладиган Инсонлар бўлиб, ҳеч қачон оёғи ердан узилмайди, кибрга берилмайди). Бунинг учун албатта бирон мусибатни кутиш шартми? Мен 1966 йил 26 апрелда Тошкентда рўй берган зилзилани яхши эслайман. Бир кунда бир неча марта ер силкинарди. Ўшанда одамлар шу қадар аҳил-иноқ, ҳамжиҳат бўлиб қолган эдики, бир оила фарзандлари ҳам бунчалар иноқлаша олмаса керак, деган хаёлга борарди киши. На таниш-билишу қариндош-уруғнинг, на маҳалладошу ҳамкасбнинг, на миллату ёшу кексанинг ахамияти йўқ эди. Ҳамма бир бирига меҳр-шафқат билан боқар, бирон-бир ёрдам беришни ўйлар эди…\nМамлакатимиз, халқимиз коронавирус балосидан азият чекаётган шу кунларда менинг хаёлимга ўша воқеалар келди. Назаримда халқимиз худда ўша пайтдагидек бир-бирига мехр-оқибати ортиб, янада шафқатли бўлиб қолгандай. Аслида бу хислату фазилатлар миллатимиз қонида бор. Бугун у янада бўртиб юзага чиққан кўринади. Зеро, давлатимиз раҳбари барчани бу эзгу ишларга даъват этмоқда. Бир эмас, уч марта халққа мурожаат қилди. Бу мурожаатлар самимийлиги, инсонпарварлиги, халқимиз ва юртимиз тақдири, келажаги учун, ҳар бир инсон хаёти учун куйиниб айтилгани билан юракларни ларзага солди. Бу гапларни эшитиб бефарқ ўтириш мумкинми?! Ҳар бир ватандошимиз бу балони юртимиздан тезроқ аритиш учун ўз ҳиссасини қўшмоғи зарур. Албатта, бу ҳиссанинг шакли ҳам, тури ҳам ҳар ҳил. Кимдир шифоси билан, кимдир маблағ билан, яна кимдир таскину далда берувчи сўзи ва қалами билан… Энг асосийси, бефарқ, лоқайд кимса йўқ, десак хато бўлмайди. Тўғри, гуруч курмаксиз бўлмаганидек, айрим ғаламислар, бу вазиятдан ўз манфаати йўлида фойдаланиб қолишга уринганлар ҳам учрамоқда. Улар денгиз юзидаги кўпик каби тезда ёрилиб кетмоқда.\nХалқимзни қувонтирган нарса юртимизга коронавирус кириб келишидан анча олдин ундан қандай ҳимояланиш бўйича тавсиялар, яъни, тарғибот-ташвиқот ишлари бошланган эди. Биринчи бемор аниқланган 15 март кунидан эътиборан қатъий чора-тадбирлар кўрилди. Давлатимиз раҳбари мутасддиларга аниқ топшириқлар берди ва ижросини шахсан ўзи назоратга олди. Мақсад – иложи борича бу офат кенг ёйилишининг олдини олиш. Бунинг учун барча чоралар кўрилмоқда. Буни халқимиз ҳам, дунё ҳам кўриб, эшитиб турибди. Боз устига, одамларнинг турмуши оғирлашиб қолиши хавфининг олди олинмоқда, зарур маҳсулотлар етказиб берилаётир. Халқимиз бу офатдан беталофат, эсон-омон ўтиши учун давлатимиз барча чораларни кўрмоқда, ҳеч нарсани аягани йўқ. Ахолидан бир нарса илтимос қилинмоқда: уйда ўтиринг, заруратсиз кўчага чиқманг, тозаликка, гигиена қоидаларига қатъий риъоя қилинг. Тамом!\nАфсуски, бу тартиб-қоидага беписанд қараётганлар ҳамон учрамоқда. Тассавур қилайлик, коронавирус бир тараф, унга қарши курашаётган халқ ва давлат бир тараф. Агар ўттиз тўрт миллионли халқ бир жону бир тан, бир мушт бўлиб курашса офат тезроқ чекинади. Бирлашган ўзар, бирлашмаган тўзар, деган нақл бор халқимизда. Кимда-ким тартибга бўйсинмаса ёки уни назарга илмаса у ўша коронавирус томонга ўтган бўлади. Бу халққа, ватанга хиёнат хисобланади. Қадимдан шундай гап бор: бемор шифокор томонда бўлса у тезроқ тузалади, бордию касал томонга ўтса соғайиши гумонда қолади. Бу ақида бугун ҳар қачонгидан-да долзарб, аҳамиятли.\nКарантин жойидан қочганлар, кўча-кўйда тартибни бузиб юрганлар хақида ўқиб хайрон бўлади одам. Ахир кимдан қочасан, қаёққа борасан? Бу ярамас вирусдан қочиб қутилиб бўлар эканми?! Шу қадар оми, масуълиятсиз бўлиш мумкинми? Бу офат олдида икки дунё бир қадам бўлиб қолмоқда-ку. Бундай ножўя харакатлар ўрнига хаётини хавф остига қўйиб ишлаётган чинаккам фидойи шифокорлар назоратида бўлиб сабр билан мутахасислар тавсиясига амал қилиш зарур. Бу бало юртимиздан тезроқ аришини Аллоҳдан сўраб дуо қилайлик.\nКелинглар азизлар, биз нимага қарши курашаётганимизни, масала қанчалар жиддий, оғир ва масъулиятли эканини унутмайлик. Президентимиз раҳбарлигида бутун мамлакат раҳбарияти барча куч ва салоҳиятни, эътиборни нима учун айнан шу масалага қаратаётганини теранроқ англайлик, унинг қадрига етайлик. Бу саъй-харакатлар сизу биз, фарзандларимиз соғлиги учун, уларнинг соғлом келажаги учун қилинмоқда-ку! Буни билмасликка, унутишга хеч кимнинг хақи йўқ!


АҚШда нефтнинг тижорий захиралари (бу захираларга давлатнинг стратегик захиралари кирмайди) охирги ҳафтада 7,7 млн баррелга кўпайиб, сўнгги 80 йил ичидаги максимал даража – 425,6 млн баррелга етди, деб хабар берди АҚШ Энергетика вазирлиги.\nМаълум қилинишича, бензин захиралари 500 минг баррелга ёки 0,2 фоизга кўпайди. Бензиннинг умумий захиралари 243,1 млн баррелга етди.\nШу йилнинг 11 февралида АҚШ нефть олиш бўйича биринчи ўринга чиқиб олган. 2014 йилда АҚШ кунига 11,81 млн баррель нефть олинган эди. Россия эса кунига 10,93 млн барреллик кўрсаткич билан 2-ўринни эгаллаган.\n21:45 Хитойда Осиёдаги энг йирик марганец рудаси кони топилди\n02:25 АҚШ долларининг нархи нега тушиб кетмоқда?\n12:24 ОАВ: Ар-Риёд яқин орада нефть қазиб олиш рекорд даражасига чиқиши мумкин\n14:06 Россия Хитой нефть бозорида етакчиликни Саудия Арабистони ва Анголага бой берди\n10:13 Ливия нефть олишни тўхтатиши мумкин


Вазир ўринбосари Саъдуллаев кийимини алмаштириб, оддий халқ ичига кириб борди - 31.07.2017, Sputnik Ўзбекистон\nВазир ўринбосари Саъдуллаев кийимини алмаштириб, оддий халқ ичига кириб борди\nТомдига борган ёш вазир ўринбосари ёлғиз қолган, ёрдамга муҳтож мўйсафидга кўзи тушган. Буни пайқаган маҳаллий аҳоли Алишер Саъдуллаевни чалғитишга ҳаракат... 31.07.2017, Sputnik Ўзбекистон\n01:16 31.07.2017 (янгиланди: 14:01 31.07.2017)\n© Фейсбукдан олинган суратАлишер Саъдуллаев ёрдамга муҳтож отахон билан\n© Фейсбукдан олинган сурат\nТомдига борган ёш вазир ўринбосари ёлғиз қолган, ёрдамга муҳтож мўйсафидга кўзи тушган. Буни пайқаган маҳаллий аҳоли Алишер Саъдуллаевни чалғитишга ҳаракат қилган. Аммо уларнинг бу ҳаракатлари иш бермаган, вазир ўринбосари бориб отахоннинг холидан хабар олган\nТОШКЕНТ, 31 июл — Sputnik. Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев томонидан Халқ таълими вазирининг ёшлар масалалари бўйича ўринбосари этиб тайинланган Алишер Саъдуллаев Навоий вилоятида оддий халқ ҳаёти билан танишмоқда.\n"Кеча уст-бошимни алмаштириб, оддий халқ билан мулоқот қилишга отландим. Кунимни айнан шу иш билан бошлашга ахд қилгандим", — деб ёзган Саъдуллаев ўзининг Фейсбукдаги саҳифасида.\nСаъдуллаевнинг сўзларига қараганда туманларнинг бирига қилган ташрифи унинг сафарини туб маънода ўзгартириб юборган: Навоий вилояти Томди туманига борган ёш вазир ўринбосари ёлғиз ёрдамга муҳтож мўйсафидга кўзи тушган. Буни пайқаган маҳаллий аҳоли Саъдуллаевни чалғитишга ҳаракат қилган. Аммо уларнинг бу ҳаракатлари иш бермаган.\n17 Июл 2017, 18:07\n"Аслида бу отахонни мактабларни айланиб юрган вақтимда деразадан кўриб қолдим. Буни пайқаган шу ерликлар мени чалғитмоқчи бўлишдими, тезда мени гапга солишди, аммо уларнинг барчасидан ўша ерда қолиб мени кутишларини сўрадим.\nЯқинлашиб ҳол-аҳвол сўрадим, отахон бир неча йилдан бери бўксаси синганлиги туфайли аранг ўзи мустақил оёққа тура олади. Буни кўриб чидаб тура олмадим ва туман ҳокими муовинини чақиришларини сўрадим. Ажабланарлиси, улар бу отахон ҳақида билмас эмишлар!!!\nШундай бўлсада, бу отахонга ижтимоий ёрдам кўрсатилиши такидлаб ўтилди! Отахоннинг ҳамма маълумотларини олдим ва ҳоким муовини билан келишиб олдик! Аслида барчамиз шундай жойларга бориб, шу каби мазлумларимизнинг ҳолидан хабар олишимиз шарт!", — деб таассуротлари билан бўлишган Саъдуллаев.\nНавоий вилоятининг энг олис туманларидан бири Томди 1927-йилда ташкил этилган. Аҳолиси асосан қозоқ миллатига мансуб(14,500 нафарга яқин). Навоий шаҳридан 300 км узоқликда жойлашган (Овуллари бунданда узоқроқ). Эски ва Янги шаҳар қисмларидан ташкил топган, эски шаҳар сейсмик нуқтада жойлашганлиги ва ер релефи бўш бўлганлиги туфайли, янги шаҳар барпо этилган.\nСаъдуллаев берган хабарга кўра Туманда 16 та мактаб ва 2 та боғча мавжуд. Асосий халқ ва уларнинг она тили қозоқ тили ҳисобланади. Саккизта мактабда(баъзи мактабларда бор йўғи 3 нафар ўқувчининг истаклари ҳисобга олинган ҳолда) 10-синф очиляпти.\n"Бугун туманнинг 2 қисмидаги мактаб ва боғчаларга ташриф буюрдим, албатта бу мактаб ва боғчаларни ўзим танладим ва туман ҳокими ва бошқаларни ортга қайтариб юбордим! Бу аҳолининг қўрқмасдан ўз фикрларини баён қилишга ёрдам берди!", — деб ёзган Саъдуллаев.\nВазир ўринбосари шунингдек, туманда сув фақатгина 2 соат аҳоли эҳтиёжи учун берилишига қарамай жуда ҳам кўп яшилга бурканган гулзорларни учратиш мумкинлигига эътибор қаратган.