ЎРҚ-502-сон 18.10.2018. «Давлат божхона хизмати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида\n«Давлат божхона хизмати тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ҳақида\nЎзбекистон Республикасининг Қонуни Давлат божхона хизмати тўғрисида\n2-модда. Ўзбекистон Республикасининг давлат божхона хизмати тўғрисидаги қонун ҳужжатлари\n3-модда. Божхона органларининг асосий вазифалари\n4-модда. Божхона органлари фаолиятининг асосий принциплари\n5-модда. Божхона органларининг давлат органлари ҳамда бошқа ташкилотлар, фуқаролик жамияти институтлари ва фуқаролар билан ҳамкорлиги\n2-боб. Божхона органлари, уларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари\n6-модда. Божхона органлари\n7-модда. Божхона органларининг ҳуқуқлари\n8-модда. Божхона органларининг мажбуриятлари\n3-боб. Божхона органлари ходимлари томонидан жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ва ўқотар қуролни қўллаш\n9-модда. Жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ва ўқотар қуролни қўллаш шартлари\n10-модда. Жисмоний куч ишлатиш\n11-модда. Махсус воситаларни қўллаш\n12-модда. Ўқотар қуролни қўллаш\n4-боб. Божхона органларида хизматни ўташ\n13-модда. Божхона органларида хизматга қабул қилиш ва хизматни ўташ\n14-модда. Божхона органларининг ходимлари\n15-модда. Божхона органи ходимининг қасамёди\n16-модда. Божхона органлари ходимларига махсус унвонлар бериш, бу унвонларни пасайтириш ва улардан маҳрум қилиш\n17-модда. Божхона органлари ходимларини лавозимга тайинлаш ва лавозимидан озод этиш\n18-модда. Божхона органлари ходимларини тайёрлаш, қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш\n19-модда. Хизматни ўташ режимини таъминлаш\n20-модда. Божхона органи ходимининг бошқа органлар ва ташкилотларга сайланишидаги (тайинланишидаги, юборилишидаги) кафолатлар\n21-модда. Божхона органлари ходимларининг аттестацияси\n22-модда. Божхона органларининг ходимларига таътиллар бериш\n23-модда. Божхона органларидаги хизмат муддатини узайтириш, хизматдан бўшатиш ва хизматга тиклаш\n5-боб. Божхона органлари ходимларини ҳуқуқий ва ижтимоий ҳимоя қилиш\n24-модда. Божхона органлари ходимларини ҳуқуқий ҳимоя қилиш кафолатлари\n25-модда. Божхона органлари ходимларини ижтимоий ҳимоя қилиш турлари\n26-модда. Божхона органлари ходимларининг ва улар оила аъзоларининг соғлиғини сақлаш\n27-модда. Божхона органлари ходимлари меҳнатига ҳақ тўлаш\n28-модда. Божхона органлари ходимларини уй-жой майдони билан таъминлаш\n29-модда. Божхона органлари ходимларининг мол-мулкига етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш\n30-модда. Божхона органлари ходимларининг давлат пенсия таъминоти\n31-модда. Божхона органлари ходимларининг давлат суғуртаси\n32-модда. Божхона органларининг ходимларига ва уларнинг оилаларига ижтимоий ёрдам кўрсатиш\n33-модда. Божхона органларининг рамзлари\n34-модда. Божхона органларининг молиялаштирилиши ва моддий-техника таъминоти\n35-модда. Халқаро ҳамкорлик\n36-модда. Божхона органлари ходимларининг жавобгарлиги\n37-модда. Ўзбекистон Республикасининг давлат божхона хизмати тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузганлик учун жавобгарлик\nҲужжат 19.10.2018 00 санаси ҳолатига\nҚонунчилик палатаси томонидан 2018 йил 6 сентябрда қабул қилинган\n1-модда. Ўзбекистон Республикасининг 1997 йил 29 августда қабул қилинган «Давлат божхона хизмати тўғрисида»ги 472–I-сонли Қонунига (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Ахборотномаси, 1997 йил, № 9, 230-модда; 1998 йил, № 5–6, 102-модда; 2005 йил, № 1, 18-модда; Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси палаталарининг Ахборотномаси, 2006 йил, № 10, 536-модда; № 12, 657-модда; 2015 йил, № 8, 312-модда, № 12, 452-модда; 2018 йил, № 1, 1-модда) ўзгартиш ва қўшимчалар киритилиб, унинг янги таҳрири тасдиқлансин (илова қилинади).\n2-модда. Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси ва бошқа манфаатдор ташкилотлар ушбу Қонуннинг ижросини, ижрочиларга етказилишини ҳамда моҳияти ва аҳамияти аҳоли ўртасида тушунтирилишини таъминласин.\n2018 йил 18 октябрь,\nУшбу Қонуннинг мақсади Ўзбекистон Республикаси давлат божхона хизмати органлари (бундан буён матнда божхона органлари деб юритилади) фаолиятини тартибга солишдан иборат.\nЎзбекистон Республикасининг давлат божхона хизмати тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ушбу Қонун ва бошқа қонун ҳужжатларидан иборатдир.\nБожхона органлари ўз зиммасига юклатилган вазифаларни бажаришда давлат органлари ва бошқа ташкилотлар, фуқаролик жамияти институтлари ҳамда фуқаролар билан ҳамкорлик қилади.\nДавлат органлари ва бошқа ташкилотлар божхона органларининг ўз фаолиятини амалга оширишида, шунингдек божхона тўғрисидаги қонун ҳужжатлари бузилишларига қарши курашишида уларга ўз ваколатлари доирасида кўмаклашиши шарт.\nБожхона органларининг давлат органлари ва бошқа ташкилотлар билан ҳамкорлиги электрон ахборот алмашинувидан фойдаланган ҳолда амалга оширилиши мумкин.\nБожхона органларининг зиммасига юклатилган вазифаларни бажариш учун зарур бўлган маълумотлар ва ҳужжатлар уларнинг қонуний талаблари бўйича давлат органлари ҳамда бошқа ташкилотлар томонидан бепул асосда тақдим этилади.\nҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг 2016 йил 19 августдаги 01-02/12-58-сон қарори билан тасдиқланган «Чет эл товарларини ташиш жараёнида божхона тўловлари тўланишини таъминлашни ваколатли шахслар билан реал вақт режимида интерактив шаклда ўзаро ҳамкорлик асосида ҳисобга олиш ва назорат қилиш тартиби тўғрисидаги низом», Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 3 августдаги 617-сон қарори билан тасдиқланган «Берилган божхона имтиёзларидан мақсадли фойдаланилишини камерал назорат қилиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Давлат солиқ қўмитаси ва Давлат божхона қўмитасининг ўзаро ҳамкорлиги механизми тўғрисида низом».\nБожхона органлари ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлардир.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси, Давлат божхона қўмитасининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар бўйича бошқармалари, «Тошкент-АЭРО» ихтисослаштирилган божхона комплекси, божхона постлари, Олий ҳарбий божхона институти, шунингдек Миллий кинология маркази божхона органларидир.\nБожхона органлари Ўзбекистон Республикаси Давлат гербининг тасвири туширилган ва ўз номи кўрсатилган муҳрга эга бўлган юридик шахслардир.\nБожхона органлари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан ташкил этилади ва тугатилади.\nБожхона органларининг ташкилий-штат тузилмаси ва чекланган штатлари сони, божхона постларининг тоифалари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.\nҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 12 апрелдаги ПҚ-3665-сон «Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона хизмати органларининг фаолиятини ташкил этиш тўғрисида»ги Қарори.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси тўғрисидаги низом Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.\nҚаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 1997 йил 30 июлдаги 374-сон қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси тўғрисида низом».\nБожхона органларига Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси раҳбарлик қилади.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси зарур ҳолларда божхона органларининг ташкилий-штат тузилмаларига белгиланган умумий штатлари сони доирасида ўзгартишлар киритишга ҳақли.\nБожхона постлари таркибида божхона пунктлари ташкил этилиши мумкин. Божхона пунктлари Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан ташкил этилади ва тугатилади.\nБожхона органи ходими хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида жисмоний куч ишлатиш, ўзига бириктирилган махсус воситаларни ва ўқотар қуролни олиб юриш, сақлаш ва улардан фойдаланиш ҳуқуқига эга.\nБожхона органи ходими махсус тайёргарликдан ўтиши, шунингдек жисмоний куч ишлатилиши, махсус воситалар ва ўқотар қурол қўлланилиши билан боғлиқ шароитлардаги ҳаракатларга касбий жиҳатдан яроқлилигини аниқлаш учун даврий текширувдан ўтиши шарт.\nМахсус тайёргарликдан ўтган божхона органи ходимига Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси томонидан тегишли рухсатнома берилади.\nЖисмоний куч ишлатилиши, махсус воситалар ва ўқотар қурол қўлланилишидан аввал уларни қўллаш нияти тўғрисида аниқ ифодаланган огоҳлантириш бўлиши керак, бундан ушбу огоҳлантиришнинг имкони бўлмаган ёхуд уларнинг қўлланилишини кечиктириш фуқароларнинг ва божхона органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига бевосита хавф туғдирадиган ҳамда бошқа оғир оқибатларга олиб келиши мумкин бўлган ҳоллар мустасно.\nЖисмоний куч ишлатилиши, махсус воситалар ёки ўқотар қурол қўлланилиши юзага келган вазиятга, шахсларнинг хатти-ҳаракатлари хусусиятига ва хавфлилик даражасига мувофиқ бўлиши керак. Бунда божхона органи ходими ҳар қандай зарарнинг имкон қадар кам бўлишига интилиши шарт.\nЖисмоний куч ишлатилган, махсус воситалар ва ўқотар қурол қўлланилган, шунингдек жисмоний шахсларнинг ҳаётига, соғлиғига ёки мол-мулкига ёхуд юридик шахсларнинг мол-мулкига зарар етказилган ҳар бир ҳолат тўғрисида божхона органининг ходими бевосита бошлиғига дарҳол ахборот бериши шарт.\nБожхона органлари жисмоний куч ишлатилганлиги ва махсус воситалар қўлланилганлиги натижасида жисмоний шахсларнинг ҳаётига, соғлиғига ёки мол-мулкига ёхуд юридик шахсларнинг мол-мулкига зарар етказилган ҳар бир ҳолат ҳақида, шунингдек ўқотар қурол қўлланилган барча ҳоллар тўғрисида прокурорга дарҳол хабар беради.\nАгар жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ёки ўқотар қуролни қўллаш ушбу Қонунда белгиланган асослар бўйича амалга оширилган бўлса, божхона органи ходими жисмоний куч ишлатиш, махсус воситаларни ёки ўқотар қуролни қўллаш чоғида жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарар учун жавобгар бўлмайди.\nАгар куч ишлатилмайдиган усуллар божхона органи ходимининг зиммасига юклатилган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминламаса, у шахсан ўзи ёки бўлинма (гуруҳ) таркибида:\nбожхона органларининг қўриқланадиган объектларини, ўқотар қуролни ва унинг ўқ-дориларини, портловчи моддаларни, транспорт воситаларини эгаллаб олишга бўлган уринишларга чек қўйиш учун;\nфуқарога ёки божхона органининг ходимига қилинган ҳужумни қайтариш учун;\nқуролли қаршилик кўрсатиши мумкин бўлган шахсни ушлаш, олиб бориш, қўриқлаб бориш ва қўриқлаш учун, шунингдек унинг қочишга уринишини, атрофдагиларга ёки ўзига зарар етказишини бартараф этиш мақсадида;\nбожхона органи ходимининг қонуний талабларига қаршилик кўрсатишни бартараф этиш учун жисмоний куч ишлатиш ҳуқуқига эга бўлади.\nҲомиладорлик белгилари сезилиб турган аёлларга, ногиронлик белгилари кўриниб турган шахсларга, ёши аниқ кўриниб турган ёки маълум бўлган вояга етмаганларга нисбатан жисмоний куч ишлатиш тақиқланади, бундан уларнинг қуролли қаршилик кўрсатганлиги, фуқароларнинг ёхуд божхона органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид этиб, ҳужум қилганлиги ҳоллари мустасно.\nБожхона органи ходими хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида махсус воситаларни: хоналарни очиб кириш ва транспорт воситаларини мажбурий тўхтатиш қурилмаларини, қўлкишанларни, резина таёқларни, кўздан ёш оқизувчи моддаларни, шунингдек бошқа махсус воситаларни ва техникани қўллаш ҳуқуқига қуйидаги ҳолларда эга бўлади:\nфуқароларга ёки божхона органларининг ходимларига қилинган ҳужумни қайтариш учун;\nбожхона органларига тегишли ёки уларнинг фойдаланишида бўлган хонага, бинога (иморатга, иншоотга), транспорт воситасига, божхона назорати остидаги товарларга ва транспорт воситаларига қилинган ҳужумни қайтариш, худди шунингдек ушбу объектлар эгаллаб олинган тақдирда, уларни озод қилиш учун;\nбожхона органи ходимига кўрсатилаётган жисмоний қаршиликни бартараф этиш учун;\nҳуқуқбузарларни ушлаш, уларни божхона органига ёхуд ҳуқуқни муҳофаза қилувчи бошқа органга олиб бориш учун, агар мазкур шахслар жисмоний ёки ўзгача қаршилик кўрсатаётган бўлса;\nтранспорт воситасини тўхтатиш учун, агар мазкур транспорт воситаси божхона иши соҳасидаги ҳуқуқбузарлик объекти эканлиги хусусида асослар мавжуд бўлса.\nҲомиладорлик белгилари сезилиб турган аёлларга, ногиронлик белгилари кўриниб турган шахсларга, ёши аниқ кўриниб турган ёки маълум бўлган вояга етмаганларга нисбатан махсус воситаларни қўллаш тақиқланади, бундан уларнинг қуролли қаршилик кўрсатганлиги ва (ёки) фуқароларнинг ёхуд божхона органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид этиб, гуруҳ бўлиб ҳужум қилганлиги ҳоллари мустасно.\nОдамнинг бошига, бўйнига, ўмров суягига, қорнига, жинсий аъзоларига, юрак соҳасига резина таёқ билан зарбалар бериш тақиқланади.\nБожхона органлари ходимлари қўллайдиган махсус воситаларнинг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.\nБожхона органлари ходимлари ўқотар қуролни фақат қуйидаги ҳолларда энг сўнгги чора сифатида қўллаш ҳуқуқига эга:\nфуқароларни бошқа усуллар ёки воситалар билан ҳимоя қилиш имкони бўлмаганда — уларни ҳаёти ва соғлиғига таҳдид солувчи ҳужумдан ҳимоя қилиш учун;\nбожхона органи ходимлари контрабандага ва бошқа жиноятларга қарши курашиш бўйича хизмат мажбуриятларини бажараётганда — ўзларининг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид солувчи қуролли ҳамда бошқа ҳужумларни қайтариш учун;\nбожхона органи томонидан қўриқланаётган объектларга, биноларга (иморатларга, иншоотларга) қуролли ҳужумларни қайтариш учун;\nбожхона органи ходимининг қуролни ва унинг ўқ-дориларини, портловчи моддаларни, портловчи мосламаларни, заҳарли ёки радиоактив моддаларни топшириш тўғрисидаги қонуний талабларига бўйсунишни рад этаётган шахсни ушлаш учун;\nқуролли қаршилик кўрсатаётган шахсни ушлаш учун, агар қўлланилаётган усуллар ва воситалар қаршиликни самарали қайтариш, шахсни ушлаш ёки қуролсизлантириш имконини бермаса;\nагар транспорт воситасини бошқараётган шахс божхона органи ходимининг тўхташ тўғрисидаги қонуний талабларига бўйсунмасдан фуқаролар ҳаёти ва соғлиғига таҳдид қилса, шунингдек уни ушлашнинг бошқа имкониятлари мавжуд бўлмаган тақдирда.\nЎқотар қурол қўлланилишидан аввал уни қўллаш нияти ҳақида аниқ ифодаланган огоҳлантириш бўлиши керак.\nЎқотар қурол қуйидаги ҳолларда огоҳлантиришсиз қўлланилиши мумкин:\nқўққисдан қуролли ҳужум қилинганда, шунингдек ҳарбий техника, транспорт воситалари, учиш аппаратлари, дарё кемаларидан фойдаланиб ҳужум қилинганида;\nтранспорт воситаларидан фойдаланган ҳолда контрабанда ашёларини ноқонуний олиб ўтган ва бошқа жиноятларни содир этган қуролланган шахслар қочганда.\nЎқотар қурол қўлланадиган барча ҳолларда божхона органи ходими атрофдаги одамлар хавфсизлигини таъминлаш учун барча мумкин бўлган зарур чораларни кўриши, зарур ҳолларда эса жабрланганларга биринчи ёрдам кўрсатиши шарт.\nҲомиладорлик белгилари сезилиб турган аёлларга, ногиронлик белгилари кўриниб турган шахсларга, ёши аниқ кўриниб турган ёки маълум бўлган вояга етмаганларга нисбатан ўқотар қуролни қўллаш тақиқланади, бундан уларнинг қуролли ҳужум қилганлиги, фуқароларнинг ёхуд божхона органи ходимининг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид этиб, қуролли қаршилик кўрсатганлиги, қуролдан фойдаланиб транспорт воситасини эгаллаб олганлиги ёки гуруҳ бўлиб ҳужум қилганлиги ҳамда бундай ҳужумни бошқа усуллар ва воситаларни қўллаш йўли билан қайтариш имкони бўлмаган ҳоллар мустасно.\nБожхона органлари фойдаланадиган ўқотар қурол ва унинг ўқ-дорилари турларининг рўйхати Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади. Ушбу рўйхатга кирмайдиган ўқотар қурол ва унинг ўқ-дорилари билан божхона органларини қуроллантириш ҳамда улардан фойдаланиш тақиқланади.\nБожхона органларидаги хизматга фуқароларни қабул қилиш, лавозимга тайинлаш, уларнинг божхона органларидаги хизматда кўтарилиши ва бошқа лавозимга ўтиши ушбу фуқароларнинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахси ва ижтимоий мавқеидан қатъи назар амалга оширилади.\nБожхона органларидаги хизматга, ўн етти ёшдан кичик ва ўттиз ёшдан катта бўлмаган, шу жумладан ўттиз ёшда бўлган, тегишли даражадаги маълумотга эга бўлган, ўзининг шахсий ва ишчанлик фазилатларига, соғлиғининг ҳолати ва жисмоний тайёргарлигига кўра божхона органи ходимининг хизмат мажбуриятларини бажаришга қодир бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ихтиёрий асосда қабул қилинади.\nЭркаклар божхона органларидаги хизматга муддатли ҳарбий хизматни ёки сафарбарлик чақируви резервидаги ҳарбий хизматни ёхуд олий ўқув юртларида ҳарбий тайёргарликни ўтаган тақдирда қабул қилинади.\nАлоҳида ҳолларда, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармони, қарори ёки фармойиши, шунингдек розилиги ёки Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарори ёхуд Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруғи асосида бошқа давлат органлари ва ташкилотлардан ходимлар ушбу модданинг иккинчи ва учинчи қисмларида кўрсатилган талабларни инобатга олмаган ҳолда божхона органларидаги хизматга қабул қилиниши мумкин.\nМуомалага лаёқатсиз ёки муомала лаёқати чекланган деб топилган, хизматни ўташга тўсқинлик қиладиган касаллиги ёки жисмоний нуқсонлари бўлган, бошқа давлат органларидан салбий сабабларга кўра бўшатилган фуқаролар, шунингдек содир этган жинояти учун қўлланилган жазо туридан, судланганлик ҳолати тугатилган ёки олиб ташланган ва ўзига нисбатан амнистия акти ёки афв этиш қўлланилганидан қатъи назар, илгари ҳукм қилинган фуқаролар божхона органларидаги хизматга қабул қилиниши мумкин эмас.\nБожхона органларидаги лавозимлар қуйидагича тўлдирилади:\nофицерлар таркиби — Олий ҳарбий божхона институти битирувчилари ва олий маълумотга эга бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан;\nсержантлар таркиби — ўрта, ўрта махсус, касб-ҳунар ва олий маълумотга эга бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан.\nЎзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг захирадаги офицерларини божхона органларининг сержантлар таркиби лавозимларига тайинлашга йўл қўйилмайди.\nБожхона органлари ходимлари Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруқлари билан тегишли вазирликлар, давлат қўмиталари ва идоралар билан келишувга кўра Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларига, Давлат хавфсизлик хизматининг, Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг, Миллий гвардиянинг қўшинлари ва органларига, Ўзбекистон Республикаси Президенти қарорига биноан тузиладиган ҳарбийлаштирилган тузилмаларга, шунингдек ички ишлар органларига ўтказилиши ва улар шахсий тартибда ҳақиқий ҳарбий хизматга ёки божхона органларида хизматни давом эттириш учун тайинланганлиги муносабати билан қайтариб ўтказилиши мумкин.\nЧақирилувчи бўлган, божхона органларига хизматга қабул қилинган ҳарбий хизматга мажбур Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ҳарбий ҳисобдан чиқарилади ва Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг махсус ҳисобида туради. Хизматдан бўшатилган ходимлар Ўзбекистон Республикаси Мудофаа вазирлигида ҳарбий ҳисобга қўйилади.\nҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 12 апрелдаги ПҚ-3665-сон қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси давлат божхона хизмати органларида хизматни ўташ тўғрисидаги Низом».\nБожхона органларида хизмат қилаётган, махсус унвон берилган Ўзбекистон Республикаси фуқароси божхона органининг ходимидир.\nБожхона органлари ходимларининг формали кийим-бош намуналари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.\nБожхона органи ходимига хизмат гувоҳномаси ва шахсий рақамли жетон берилади.\nБожхона органининг ходими хизматни ўташ даврида сиёсий партиялар аъзоси бўла олмайди.\nБожхона органларидаги хизматга қабул қилинган фуқаро қуйидаги мазмунда қасамёд қабул қилади:\n«Мен, (фамилияси, исми, отасининг исми), божхона органи ходими ваколатларини амалга ошириш чоғида Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва қонун ҳужжатларига сўзсиз риоя этишга, унинг иқтисодий хавфсизлигини ҳимоя қилишга, ўз хизмат мажбуриятларимни виждонан бажаришга қасамёд қиламан».\nБожхона органлари ходимларига қуйидаги махсус унвонлар берилади:\nсержантлар таркиби — божхона хизмати кичик сержанти, божхона хизмати сержанти, божхона хизмати катта сержанти;\nкичик офицерлар таркиби — божхона хизмати лейтенанти, божхона хизмати катта лейтенанти, божхона хизмати капитани;\nкатта офицерлар таркиби — божхона хизмати майори, божхона хизмати подполковниги, божхона хизмати полковниги;\nгенераллар таркиби — божхона хизмати генерал-майори, божхона хизмати генерал-лейтенанти, божхона хизмати генерал-полковниги.\nБожхона органларининг сержантлар таркиби лавозимларига қабул қилинган номзодларга уларни лавозимга тайинлаш билан бир вақтда «кичик сержант» махсус унвони берилади.\nБожхона органларининг офицерлар таркиби лавозимларига қабул қилинган номзодларга уларни лавозимга тайинлаш билан бир вақтда «катта сержант» махсус унвони берилиб, улар бу унвонда дастлабки синов муддати тугаб, биринчи офицерлик унвони берилгунига қадар хизмат қилади.\nБожхона органи ходимининг дастлабки синов муддати уч ойни ташкил этади.\nЎзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари захирасидаги офицерлар бўлган ва божхона органларининг офицерлар таркиби лавозимларига қабул қилинган номзодларга мавжуд ҳарбий унвонига тенг махсус унвон берилади.\nБожхона органларининг катта офицерлар таркибигача бўлган махсус унвонлар, шу жумладан катта офицерлик унвонлари ҳам Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруғи билан берилади.\nАйрим ҳолларда, илмий даражаси ёки фаолиятнинг тор ихтисослик турлари бўйича кўп йиллик стажга ва иш (хизмат) тажрибасига эга бўлган фуқароларни божхона органларининг офицерлар таркиби лавозимларига тайинлаш чоғида уларга биринчи унвон сифатида «майор» махсус унвонигача бўлган унвон, шу жумладан «майор» махсус унвони ҳам берилиши мумкин.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг фармони, қарори, фармойиши асосида ёки унинг розилиги билан генераллар таркиби лавозимларига божхона органларидаги хизматга юборилган, махсус, ҳарбий ва бошқа унвони бўлмаган шахсларга «полковник» махсус унвонигача бўлган унвон, шу жумладан «полковник» унвони ҳам берилиши мумкин.\nбожхона органларининг офицерлар таркиби лавозимларига қабул қилинган, синов муддатини муваффақиятли ўтаган шахсларга;\nбожхона органларининг сержантлар таркибидан офицерлар таркиби лавозимларига тайинланган шахсларга;\nОлий ҳарбий божхона институти битирувчиларига.\nБожхона органлари генераллар таркибининг махсус унвонлари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан берилади.\nМахсус унвонда хизматни ўташ учун қуйидаги муддатлар белгиланади:\n«Полковник» ва ундан юқори махсус унвонларда хизматни ўташ муддатлари белгиланмайди.\nНавбатдаги махсус унвонлар ушбу модданинг ўн биринчи қисми билан белгиланган хизмат муддатини ўтаган божхона органлари ходимларига, улар эгаллаб турган лавозим бўйича назарда тутилган унвонга мувофиқ берилади.\nТегишли махсус унвонда бўлишнинг белгиланган муддати ўтган божхона органи ходими илгари эгаллаб турган лавозимидан юқори махсус унвонни назарда тутадиган лавозимга ўтказилаётганда навбатдаги махсус унвонни бериш учун тақдим этилади.\nБожхона органи ходимининг махсус унвони пасайтирилган тақдирда, унинг аввалги унвони қайта тиклангунига қадар ўтаган хизмат муддати навбатдаги унвонни бериш муддатига қўшилмайди.\nХизмат мажбуриятларини намунали бажараётган, хизмат бурчини бажаришда фидойилик ва қаҳрамонлик кўрсатган божхона органлари ходимларига божхона органлари офицерлар таркибининг махсус унвонини муддатидан илгари бериш тарзида ёки эгаллаб турган лавозими билан назарда тутилганидан бир поғона юқори навбатдаги махсус унвон бериш тарзида рағбатлантириш чораси уларнинг божхона органларидаги бутун хизмати даврида фақат бир маротаба қўлланилиши мумкин.\nБир вақтнинг ўзида муддатидан илгари махсус унвон ҳамда эгаллаб турган лавозими билан назарда тутилганидан бир поғона юқори навбатдаги махсус унвон берилишига йўл қўйилмайди.\nПенсия олиш ҳуқуқини, шунингдек навбатдаги махсус унвонни бериш имконини берадиган хизмат йилларига эга бўлган, эгаллаб турган лавозими бўйича энг юқори махсус унвони «капитан» этиб белгиланган, ишда ижобий тавсифланадиган божхона органларининг офицерлар таркибидаги ходимларига хизматдан бўшатиш билан бир вақтда «майор» махсус унвони берилиши мумкин.\nБожхона органлари ходимларига навбатдаги махсус унвонларни бериш қуйидаги ҳолларда кечиктирилади:\nходим Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси ихтиёрида бўлганда;\nходимда амалдаги интизомий жазо чораси мавжуд бўлганда;\nходим навбатдаги аттестациядан шартли равишда ўтганида;\nходим эгаллаб турган лавозимидан интизомий жазо чораси сифатида озод этилганда ва бошқа лавозимга ўтказилганда — лавозимидан озод этилган кундан эътиборан бир йил давомида.\nБожхона органларининг офицерлар таркибидаги ходимларига махсус унвонини бир поғона пасайтириш тарзидаги интизомий жазо берилиши мумкин. Бунда пасайтириш «лейтенант» махсус унвонигача амалга оширилиши мумкин. Махсус унвонни пасайтириш тарзидаги интизомий жазо бериш фақат Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан амалга оширилади.\nБожхона органи ходимининг аввалги унвони тиклангунига ва унга навбатдаги унвон берилгунига қадар махсус унвонни такроран пасайтиришга йўл қўйилмайди.\nМахсус унвони пасайтирилган божхона органи ходимининг аввалги унвони, эгаллаб турган лавозимидан қатъи назар, унвони пасайтирилган кундан эътиборан бир йил ўтгач Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан тикланиши мумкин.\nБожхона органларининг генераллар таркибидаги ходимларининг махсус унвонларини пасайтириш ва тиклаш Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан амалга оширилади.\nМахсус унвони пасайтирилган ва сўнгра тикланган божхона органи ходимининг махсус унвондаги хизмат муддати, унвони пасайтирилгунига қадар ўтган хизмат муддати билан қўшиб ҳисобланади.\nЮқори ёки тенг лавозимга вазифани бажарувчи этиб тайинланган божхона органлари ходимларига улар вазифани бажарувчи этиб тайинлангунига қадар эгаллаб турган лавозимига мувофиқ махсус унвонлар берилади.\nБожхона органлари ходимлари илгари эгаллаб турган лавозимларнинг штат жадвалидаги ўзгаришлар (штатлар қисқариши, унвонлар кўтарилиши ёки пасайтирилиши) улар вазифани бажарувчи этиб тайинланганидан ёки ўқишга кирганидан сўнг инобатга олинмайди.\nБошқа ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлардан ёки махсус унвонлар ва даражалар мавжуд бўлишини назарда тутувчи ўзга органлардан божхона органларидаги хизматга ўтказилган шахсларга махсус унвонлар, эгаллаб турган лавозимидан қатъи назар, Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан берилади.\nБожхона органи ходимига навбатдаги махсус унвонни беришда аввалги иш жойидаги унвонда хизматни ўтаган даври инобатга олинади.\nБожхона органларининг махсус унвонлар берилган ходимларига хизмат қилган йиллари учун фоизли устамани белгилашда аввалги иш жойидаги (фоизли устамани тўлаш учун белгиланган) хизмат ёки меҳнат стажи инобатга олинади ва мазкур давр божхона органларидан бўшатилган тақдирда пенсия тайинлаш чоғида умумий хизмат стажига қўшиб ҳисобланади.\nСуднинг ҳукми асосида махсус унвонлардан маҳрум қилиш Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруғи билан амалга оширилади. Махсус унвонни қайта тиклаш тўғрисида суднинг қарори қабул қилинган бўлса, махсус унвон Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруғи билан тикланади.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг тақдимига биноан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан лавозимга тасдиқланади ва Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан лавозимидан озод этилади.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси мақомига кўра вазирга, Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари ва ўринбосарлари эса тегишинча вазирнинг биринчи ўринбосари ва ўринбосарларига тенглаштирилади.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг ўринбосарлари, Давлат божхона қўмитасининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳар бўйича бошқармалари ва «Тошкент-АЭРО» ихтисослаштирилган божхона комплекси бошлиқлари Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод этилади.\nУшбу модданинг биринчи ва учинчи қисмларида назарда тутилмаган божхона органлари ходимларини лавозимга тайинлаш ва лавозимидан озод этиш Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси томонидан белгиланадиган тартибда амалга оширилади.\nТашкилий-штат ўзгаришлари бўлганида божхона органи ходими эгаллаб турган лавозимидан озод қилинади ва икки ойгача муддатга, Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг рухсати билан — икки ойдан ортиқ муддатга божхона органлари ихтиёрига олинади.\nБожхона органлари ихтиёридаги божхона органи ходимига дастлабки икки ой давомида охирги эгаллаган лавозими бўйича пул таъминоти, учинчи ойдан бошлаб махсус унвони бўйича маоши ва хизмат йиллари учун устама сақланиб қолади. Тўрт ой ўтганидан кейин тўлов Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг қарорига кўра амалга оширилиши мумкин.\nБожхона органи ходими божхона органлари ихтиёрида бўлган муддатга унинг касал бўлган (меҳнатга лаёқатсизлик варақаси мавжуд бўлганида) ва йиллик навбатдаги таътилда бўлган (болани парваришлаш таътилида бўлиш бундан мустасно) давр қўшиб ҳисобланмайди. Ушбу таътиллар даврида пул таъминотини тўлаш фақат дастлабки икки ой давомида амалга оширилади.\nБожхона органи ходими божхона органлари ихтиёрида икки ойдан ортиқ бўлган даврнинг бир куни бир кунга тенглаштирилган ҳолда умумий хизмат стажига қўшилади.\nБожхона органи ходимининг ёки унинг оила аъзоларининг ҳаёти ва соғлиғига таҳдид, шунингдек уларнинг соғлиғи ҳолати туфайли хизмат (яшаш) жойини ўзгартириш зарурати юзага келган тақдирда, мазкур ходимни божхона органларининг бошқа бўлинмасига хизматга ўтказиш амалга оширилади.\nБожхона органларининг ўзаро қариндошлик алоқаларида бўлган ходимлари (ота-она, эр-хотин, ака-ука, опа-сингил, фарзандлар, шунингдек эр-хотиннинг ота-онаси, ака-укаси, опа-сингиллари), агар хизматни битта бўлинмада ўташ бирининг иккинчисига бўйсуниши ёки назорати остида бўлиши билан боғлиқ бўлса, улар битта бўлинмадаги лавозимларга тайинланиши мумкин эмас.\nБожхона органи ходимини эгаллаб турган лавозимидан четлаштириш ҳақида жиноят иши бўйича суд қарори чиқарилганида у эгаллаб турган лавозимидан озод этилади ва аввалги хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ бўлмаган қуйи ёки тенг лавозимга тайинланади ёхуд божхона органлари ихтиёрида қолдирилади.\nЭгаллаб турган лавозимидан четлаштирилган ходимни хизматдан бўшатиш ёки уни аввалги ёхуд тенг лавозимга тайинлаш тўғрисидаги масала бунга ваколатли бўлган бошлиқлар томонидан суд қарори асосида ҳал этилади.\nБожхона органи ходимини лавозимдан лавозимга ўтказиш қуйидаги тартибда амалга оширилади:\nтенг лавозимга — шахсий илтимосига кўра, соғлиғининг ҳолати бўйича (ички ишлар органларининг ҳарбий-тиббий комиссияси хулосаси асосида), оилавий шароитига кўра, суд қарори, хизмат текширувининг хулосаси асосида лавозимдан четлаштирилганда ёки ходимнинг касбий ва шахсий хислатларини, эгаллаб турган лавозимидаги амалий тажрибасини инобатга олган ҳолда бўш лавозимларни тўлдириш зарурияти юзага келганида, шунингдек ташкилий-штат ўзгаришлари бўлганида;\nқуйи лавозимга — ходимнинг шахсий илтимосига кўра, соғлиғининг ҳолати бўйича (ички ишлар органларининг ҳарбий-тиббий комиссияси хулосаси асосида), аттестация натижаларига кўра эгаллаб турган лавозимига нолойиқ деб топилганда, интизомий жазо чораси сифатида эгаллаб турган лавозимидан озод этилганда, шунингдек ташкилий-штат ўзгаришлари бўлганида ёки суд қарори асосида лавозимидан четлаштирилганлиги сабабли уни тенг лавозимга ўтказиш имконияти бўлмаганида.\nБожхона органларининг раҳбар лавозимларни эгаллаган ходимлари тенг лавозимга, шу жумладан бошқа таркибий тузилмага, қоида тариқасида, эгаллаб турган лавозимида уч йил ишлаганидан сўнг ротация тартибида ўтказилиши мумкин.\nБожхона органлари учун кадрлар тайёрлаш Олий ҳарбий божхона институтида ва Ўзбекистон Республикасининг бошқа таълим муассасаларида амалга оширилади.\nБожхона органининг ходими бошқа турдаги касбий фаолият билан боғлиқ лавозимга тайинланган тақдирда ёки уни ишнинг янги йўналишлари бўйича тайёрлаш зарур бўлганда қайта тайёргарликдан ўтади.\nБожхона органининг ходими ҳар икки йилда малака оширишдан ўтади.\nОлий ҳарбий божхона институтининг тингловчилари ва курсантлари божхона органларидаги хизматда деб ҳисобланади, бундан чет эл фуқаролари мустасно.\nҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 29 апрелдаги 365-сон «Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг Божхона институти бакалавриати ва магистратурасига ўқишга қабул қилиш тартиби тўғрисидаги низомларни тасдиқлаш ҳақида»ги қарори.\nБожхона органлари ходимлари учун иш вақти давомийлиги ҳафтасига қирқ соатдан ошиши мумкин эмас. Зарур бўлган ҳолларда, ходимлар кучайтирилган ёки суткалик режимда хизматни ўташга жалб этилиши мумкин.\nХизматни ўташнинг одатдаги режимида олти кунлик иш ҳафтаси назарда тутилади, бунда кунлик иш давомийлиги етти соатдан, беш кунлик иш ҳафтасида эса саккиз соатдан ошмаслиги керак.\nХизматни ўташнинг кучайтирилган режими кунига иш вақтидан ташқари давомийлиги тўрт соатдан ошмайдиган хизмат белгиланишини назарда тутади.\nСуткалик режимда хизматни ўташ уч маҳал овқатланиш ҳамда камида саккиз соат дам олиш учун вақт берилган ҳолда йигирма тўрт соат давомида амалга оширилади.\nХизматни суткалик режимда ўташ чоғида божхона органлари ходимларига уларнинг хоҳишига кўра, хизматни ўташ жойида Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари ҳарбий хизматчилари учун белгиланган умумқўшин паёги нормалари доирасида белгиланадиган озиқ-овқат паёги учун бериладиган компенсация ўрнига уч маҳал бепул овқат берилиши мумкин, бундан ўз хизмат вазифаларини доимий равишда суткалик навбатчилик режимида бажарадиган ходимлар мустасно.\nКучайтирилган ёки суткалик режимлар жорий этилиши муносабати билан иш соатларининг (кунларининг) белгиланган нормалари оширилганлиги учун божхона органи ходимига пуллик компенсация тўланади ёки хоҳишига кўра дам олиш кунлари (отгуллар) берилади ёхуд бу кунлар ҳар йилги асосий таътилига қўшилади.\nКучайтирилган ва суткалик режимларни жорий этиш ҳамда бекор қилиш, шунингдек божхона органлари ходимларини жанговар ҳаракатларда иштирок этишга жалб этиш Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруғи билан амалга оширилади.\nДам олиш ва байрам кунлари хизмат мажбуриятларини бажаришга жалб этиладиган божхона органлари ходимларига ҳафтанинг бошқа кунларида дам олиш кунлари берилади.\nБожхона органларининг навбатчилик қисмлари суткалик нарядининг хизмати йигирма тўрт соатга мўлжаллаб ташкил этилади.\nНавбатчилик вақтида божхона органлари навбатчилик қисмининг ходимларига овқатланиш ва қисқа муддатли дам олиш учун ҳар бир кишига умумий давомийлиги уч сменалик навбатчиликда — олти соат, тўрт сменалик навбатчиликда — тўрт соат давом этадиган танаффуслар навбатма-навбат берилади.\nСмена тугагач, божхона органлари навбатчилик қисмларининг ходимларига ҳамда хизмат мажбуриятларини суткалик навбатчилик режимида доимий бажарувчи бошқа ходимларга дам олиш берилади.\nБожхона органларининг асосий хизмат мажбуриятларига қўшимча равишда суткалик хизматга (шу жумладан навбатчиликка) жалб этилган ходимларига навбатчилик тугаганидан сўнг камида йигирма тўрт соат давом этадиган дам олиш вақти берилади.\nБожхона органларидаги хизмат фаолиятининг хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда божхона органининг бошлиғи томонидан тасдиқланадиган кун тартиби ишлаб чиқилади.\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатаси депутатлигига, Сенати аъзолигига, Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, вилоят, туман ва шаҳар давлат ҳокимияти вакиллик органи депутатлигига сайланган (тайинланган), Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонига, қарорига, фармойишига, шунингдек унинг розилигига ёхуд Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорига асосан бошқа давлат органларига ёки уларнинг тасарруфидаги ташкилотларга тайинланган, худди шунингдек Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруғи билан таълим муассасаларига ўқишга юборилган божхона органи ходими ўз мажбуриятларини бажариш (ўқиш) даврида, агар қонун ҳужжатларида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, божхона органларида пул таъминоти сақланмаган ҳолда Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси кадрларининг амалдаги захирасига (бундан буён матнда кадрлар захираси деб юритилади) киритилади.\nБожхона органининг ходими сайланган (тайинланган, юборилган) давлат органи уни сайлангунига (тайинлангунига, юборилгунига) қадар эгаллаб турган охирги лавозимидагидан кам бўлмаган миқдорда пул таъминоти билан таъминлайди, шунингдек хизмат йиллари учун устама ва махсус унвон бўйича маош тўлайди.\nУшбу модданинг биринчи қисмида санаб ўтилган божхона органлари ходимларига махсус унвонлар охирги эгаллаган лавозимидан қатъи назар берилади. Мажбуриятларни бажариш (ўқиш) даври божхона органи ходимига навбатдаги махсус унвонни олиш ҳуқуқини берадиган хизмат йилларига устама тўлаш, пул таъминоти (лавозим маоши ва махсус унвон бўйича маоши суммасидан иборат бўлган) маошини белгилаш ва пенсия тайинлаш учун божхона органларидаги хизмат стажига қўшиб ҳисобланади.\nУшбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган божхона органлари ходимлари хизматдан бўшатилганда, шунингдек уларнинг оила аъзолари божхона органларидан бўшатилган ходимлар билан тенг ҳуқуқлар, имтиёзлар ва афзалликлардан фойдаланади.\nБожхона органларига қайтган божхона органининг ходими Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг буйруғи билан кадрлар захирасидан чиқарилади ва аввалги лавозимига, тенг ёки юқорироқ лавозимга тайинланади.\nБожхона органлари ходимларининг аттестацияси (бундан буён матнда аттестация деб юритилади) уларнинг билим даражасини ва касбга яроқлилигини, эгаллаб турган лавозимига муносиблигини холисона баҳолаш, шунингдек хизмат интизомини мустаҳкамлаш ҳамда зиммасига юклатилган вазифаларни бажараётганда масъулиятини ошириш мақсадида ўтказилади.\nБожхона органларининг ходимлари хизмат даврида навбатдаги ва навбатдан ташқари аттестациядан ўтади.\nНавбатдаги аттестацияни ўтказиш даври лавозимга тайинланган ва охирги аттестациядан ўтказилган кунидан эътиборан ҳисобланади.\nНавбатдаги аттестация уч йилда бир марта ўтказилади.\nБожхона органларининг қуйидаги ходимлари навбатдаги аттестациядан ўтмайди:\nэгаллаб турган лавозимида бир йилдан кам хизмат қилганлар. Мазкур тоифадаги ходимлар бир йил ўтгач аттестациядан ўтади;\nхизмат сафарида, даволанишда (ички ишлар органларининг тиббиёт муассасаларида меҳнатга лаёқатсизлик варақаси очилган ҳолда) бўлганлар ва малака оширишдан ўтаётганлар. Мазкур тоифадаги ходимлар хизмат мажбуриятларини бажаришга қайтганидан кейин аттестациядан ўтади;\nкадрлар захирасига киритилганлар. Мазкур тоифадаги ходимлар кадрлар захирасидан чиқарилиб, божхона органларидаги лавозимга тайинланган кундан эътиборан камида бир йил ўтгач умумий тартибда аттестациядан ўтади;\nҳомиладорлик, туғиш ва болани парваришлаш таътилида бўлганлар. Мазкур тоифадаги ходимлар хизмат мажбуриятларини бажаришга қайтган кундан эътиборан камида бир йил ўтгач аттестациядан ўтади;\nбожхона органлари ихтиёрига олинган ходимлар. Мазкур тоифадаги ходимлар лавозимга тайинланганидан кейин бир йил ўтгач аттестациядан ўтади;\nўзига нисбатан хизмат текшируви ўтказилаётган ходимлар. Мазкур тоифадаги ходимлар хизмат текшируви тугаганидан кейин аттестациядан умумий тартибда ўтади.\nНавбатдан ташқари аттестациядан божхона органларининг ишда паст кўрсаткичларга эга бўлган, хизмат интизомини қўпол равишда бузган ёки мунтазам бузиб келаётган, божхона органи ходимининг шаънига путур етказувчи ножўя ҳаракатлар содир этган ходимлар ўтади.\nНавбатдан ташқари аттестацияни ўтказиш тўғрисидаги қарор Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан қабул қилинади.\nБожхона органларининг ходимларига таътилни ўтказиш жойига бориш ва қайтиш учун зарур бўлган, бироқ уч календарь кундан ошмайдиган вақт қўшилган, лавозими ва пул таъминоти сақланган ҳолда ҳар йили давомийлиги ўттиз календарь кун бўлган асосий таътил берилади.\nДавлат байрамлари кунлари йиллик навбатдаги таътилнинг давомийлигини аниқлашда ҳисобга олинмайди.\nБожхона органлари ходимининг йиллик асосий таътилига календарь ҳисобдаги хизмат йиллари учун:\nўн йиллик хизматидан сўнг — давомийлиги беш кун;\nўн беш йиллик хизматидан сўнг — давомийлиги ўн кун;\nйигирма йиллик хизматидан сўнг — давомийлиги ўн беш кун бўлган, ҳақ тўланадиган қўшимча таътил берилади.\nБожхона органларининг ходимларига хизматининг биринчи йилида ҳар йилги навбатдаги таътил камида олти ой ишлаганидан кейин берилади.\nҲар йилги навбатдаги таътил даврида божхона органи ходими ички ишлар органларининг тиббиёт муассасаларида меҳнатга лаёқатсизлик варақаси расмийлаштирган ҳолда даволанишдан ўтган ҳолларда таътил даволаниш муддатига узайтирилади.\nТаътилдан чақириб олишга фақат хизмат юзасидан ўта зарур ҳоллардагина божхона органи ходимининг розилиги ва ушбу ходим бошлиғининг ёзма қарори билан йўл қўйилади. Таътилдан чақириб олинган тақдирда унинг фойдаланилмаган қисми, қоида тариқасида, жорий йилда берилади.\nАгар божхона органи ходимига ҳар йилги навбатдаги таътил календарь йил давомида берилмаган бўлса, таътил учун моддий ёрдам жорий молия йилининг охирида тўланади.\nБожхона органи ходимига йилига бир маротаба Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ҳар йилги навбатдаги таътилни ўтказадиган жойига, шунингдек санаторий-курортда даволаниш жойига бориши ва қайтиши билан боғлиқ йўл харажатларининг ўрни қопланади.\nБожхона органлари ходимларига касаллиги бўйича таътиллар ички ишлар органлари ҳарбий-тиббий комиссиясининг хулосаси асосида берилади. Ушбу таътилнинг давомийлиги касалликнинг хусусиятига кўра белгиланади.\nКасаллик бўйича таътилда узлуксиз бўлишнинг умумий ҳисобланадиган муддати тўрт ойдан ошмаслиги лозим. Бунда айрим касалликлар бўйича даволанишда бўлиш учун анча узоқроқ муддат талаб қилинган ҳолларда, бу муддат ички ишлар органлари тиббиёт муассасасининг хулосаси асосида узайтирилиши мумкин.\nБожхона органларининг ходимлари касаллик бўйича таътилда узлуксиз бўлишнинг белгиланган муддати ўтгач, бундан буёнги хизматга яроқлилиги тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун ички ишлар органларининг ҳарбий-тиббий комиссиясида текширувдан ўтиши лозим.\nБожхона органлари ходимларининг хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида олинган жароҳатларини (контузиялар, майибликларни) даволашда бўлган даври муайян муддат билан чекланмайди. Мазкур тоифадаги шахслар даволаниш тугаганидан сўнг ички ишлар органларининг тиббиёт муассасаларида ҳарбий-тиббий текширувдан ўтади.\nИчки ишлар органлари ҳарбий-тиббий комиссиясининг хулосаси асосида бериладиган касаллик бўйича таътил даврида божхона органи ходимининг пул таъминоти сақланади.\nКасаллик бўйича таътил ҳар йилги навбатдаги таътил ҳисобига киритилмайди.\nБожхона органларининг ходимлари хизматдан бўшатилаётганда касаллик бўйича таътил берилмайди.\nОлий ҳарбий божхона институтининг академик қарздорлиги бўлмаган курсантларига етти кун давом этадиган қишки ва ўттиз кун давом этадиган ёзги таътиллар, шунингдек институтни тамомлаши муносабати билан ўттиз календарь кун давом этадиган таътил берилади.\nБожхона органлари ходимларига қариндошлик бурчини бажариш билан боғлиқ бўлган, шунингдек бошқа узрли сабабларга кўра оиласидаги кечиктириб бўлмайдиган ижтимоий-маиший масалаларни ҳал этиш учун пул таъминоти сақланмаган ҳамда таътилни ўтказиш жойига бориш ва қайтиш учун зарур бўладиган вақт ҳисобга олинмаган ҳолда ўн кунгача давом этадиган қисқа муддатли таътил берилиши мумкин.\nХизматдан бўшатилаётган божхона органлари ходимларига фойдаланилмаган ҳар йилги навбатдаги таътил учун бўшаётган йилда хизмат қилган даврига мутаносиб равишда пуллик компенсация тўланади. Бунда пенсияга чиқиш ҳуқуқига эга бўлмаган божхона органи ходимидан таътил учун аввал тўланган пуллик компенсация суммаси бўшаётган йилдаги хизмат даврига мос равишда ушлаб қолинади.\nБожхона органлари ходимларини хизматдан бўшатиш Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан ваколат берилган божхона органи раҳбарининг буйруғи билан амалга оширилади.\nБожхона органи ходими қуйидаги асосларга кўра хизматдан бўшатилади:\nўзининг хоҳиши бўйича (пенсия олиш ҳуқуқини берадиган хизмат муддатини ўтамаганлар учун) — ходимнинг билдиргиси асосида;\nхизматда бўлишнинг белгиланган чегара ёшига тўлганда;\nпенсия олиш ҳуқуқини берадиган хизмат муддатини ўтаганда — ходимнинг билдиргиси асосида;\nкасаллиги бўйича — ички ишлар органлари ҳарбий-тиббий комиссиясининг хизматга яроқсизлиги тўғрисидаги хулосаси асосида;\nсоғлиғининг чекланганлиги ҳолати бўйича — ички ишлар органлари ҳарбий-тиббий комиссиясининг хизматга яроқлилиги чекланганлиги тўғрисидаги ва хизмат бўйича бошқа лавозимга ўтказиш имконияти мавжуд бўлмаган тақдирда, эгаллаб турган лавозимига мувофиқ хизмат мажбуриятларини бажара олмаслиги ҳақидаги хулосаси асосида;\nдастлабки синов муддати давомида хизматга яроқсизлиги сабабли;\nмалакаси етарли эмаслиги оқибатида эгаллаб турган лавозимига нолойиқлиги сабабли — аттестация натижалари асосида;\nхизмат интизомини бир марта қўпол равишда бузганлиги сабабли;\nбожхона органи ходимининг шаънига путур етказувчи хатти-ҳаракат содир этганлиги сабабли;\nжинояти учун суднинг ҳукми, ажрими, қарори қонуний кучга кирганидан кейин ҳукм қилинганлиги сабабли;\nходимда интизомий жазо чораси мавжуд бўлган тақдирда мунтазам равишда хизмат интизомини бузганлиги учун;\nбошқа давлат органига ўтганлиги сабабли (кадрлар захирасига киритмасдан);\nЎзбекистон Республикаси фуқаролиги тугатилганлиги ёки чет давлат фуқаролигини олганлиги сабабли;\nходимлар учун қонун ҳужжатларида белгиланган чекловларга (тақиқларга) риоя этмаганлиги сабабли.\nБожхона органларидаги хизматни ўташ ёшининг чегараси сержантлар таркибидаги ходимлар учун эллик ёшни, офицерлар таркибидаги ходимлар учун — эллик беш ёшни, генераллар таркиби учун — олтмиш ёшни ташкил этади.\nЮқори касбий тайёргарликка, эгаллаб турган лавозимида иш тажрибасига эга бўлган ва соғлиғининг ҳолатига кўра хизматни ўташга яроқли божхона органлари ходимларига уларнинг розилиги билан хизмат муддати Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан белгиланган тартибда беш йилгача, Олий ҳарбий божхона институтида профессор-ўқитувчилик лавозимларини эгаллаб турган ва илмий даражага эга бўлган шахсларга эса ўн йилгача бўлган муддатга узайтирилиши мумкин.\nИлгари божхона органларида хизмат қилган ёхуд ҳақиқий ҳарбий хизматни ўтаган фуқароларни қайта қабул қилишда улар ёшининг чегараси қирқ беш ёшдан ошмаслиги керак.\nХизмат муддатини узайтириш тўғрисидаги қарор божхона органи ходимини ушбу Қонунда назарда тутилган асослар бўйича хизматдан бўшатиш имкониятини истисно этмайди.\nҚуйидаги ҳолларда божхона органлари ходимларини хизматдан бўшатишга йўл қўйилмайди, агар улар:\nтиббиёт муассасаларида даволанишда бўлса, ички ишлар органларининг тиббиёт муассасалари томонидан вақтинча меҳнатга лаёқатсиз деб топилган ҳолларда;\nтаътилда ёки хизмат сафарида бўлса;\nасирга ёки гаровга олинган бўлса (ўз ихтиёри билан асирга тушиш ёки гаровга олиниш ҳоллари бундан мустасно).\nБожхона органи ходимига нисбатан тергов ҳаракатлари олиб борилаётган, судда кўрилаётган жиноят иши бўйича тўхтам қабул қилинмаган ёки суд ҳукми қонуний кучга кирмаган бўлса, у хизматдан бўшатилиши мумкин эмас.\nБожхона органи ходими календарь ҳисобдаги хизмат даври йигирма йилга етганида пенсия олиш ҳуқуқини берадиган ўтаган хизмат муддати бўйича хизматдан бўшаш ҳуқуқига эга.\nБожхона органлари ходимлари ҳалок бўлганлиги (вафот этганлиги), бедарак йўқолган деб топилганлиги ёки вафот этган деб эълон қилинганлиги сабабли божхона органлари шахсий таркиби рўйхатларидан чиқарилади.\nСодир этган жинояти учун суднинг ҳукми, ажрими, қарори қонуний кучга кирганидан кейин ҳукм қилинганлиги муносабати билан бўшатилган шахсларни божхона органларидаги хизматга тиклаш, улар ғайриқонуний равишда жиноий жавобгарликка тортилганлиги ёхуд асоссиз бўшатилганлиги тан олинган ҳолларда, суднинг қонуний кучга кирган қарори ёки Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг қарори асосида амалга оширилади.\nХизматга тикланиши лозим бўлган шахсларни шахсий таркиб рўйхатларига киритиш ва лавозимга тайинлаш Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раисининг қарори билан амалга оширилади.\nБожхона органларидаги хизматга тиклаш шахс бўшатилган кунидан тикланган кунига қадар бўлган даврни ҳисобга олиш шарти билан аввалги махсус унвонини бериш, устамани ва ўтаган хизмат муддатини ҳисоблаш, аввалги лавозимига тайинлаш ёхуд бунинг имкони бўлмаса, унга тенг ёки бошқа лавозимга тайинлаш орқали амалга оширилади.\nҚамоққа олинган божхона органи ходимига қамоққа олинган кундан бошлаб пул таъминотини тўлаш тўхтатиб турилади ҳамда қамоқдан озод этилган кундан бошлаб тикланади.\nХизматга тикланаётган шахсга етказилган моддий ва маънавий зарарнинг ўрнини қоплаш суднинг қарори асосида амалга оширилади.\nИлгари божхона органларидан бўшатилган шахсларни хизматга қабул қилиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси томонидан белгиланади.\nБожхона органларида хизматни ўтаётган (шу жумладан кадрлар захирасида бўлган) божхона органлари ходимларига хизмат ўташ муддати имтиёзли равишда — бир куни бир ярим кунга тенглаштириб ҳисобланади.\nОлий ҳарбий божхона институтида, Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитасининг собиқ Божхона коллежида ва Ўзбекистон Республикасининг олий ҳарбий таълим муассасаларида ўқиш даврида хизмат муддатининг бир куни бир кун ҳисобида ҳисобланади.\nБожхона органи ходими бўйсунув тартибида юқори турувчи органга ёхуд судга мурожаат этиб, ўзининг хизматдан бўшатилиши юзасидан шикоят қилиш ҳуқуқига эга.\nБожхона органи ходими давлат органи вакили сифатида иш юритади ва давлат ҳимоясида бўлади.\nБожхона органи ходими хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида ўзининг тўғридан-тўғри ва бевосита бошлиғига бўйсунади.\nҲеч ким божхона органлари ходимларининг қонуний фаолиятига аралашиш, қонун билан уларнинг зиммасига юклатилмаган вазифаларни бажаришга мажбур қилиш ҳуқуқига эга эмас, бундан ушбу ваколатлар қонун билан ўз зиммасига юклатилган шахслар мустасно.\nБожхона органи ходими қонунга амал қилиши шарт, қонунга зидлиги аниқ бўлган буйруқ ёки фармойиш олганда уни бажаришни рад этиш ҳуқуқига эга.\nБожхона органлари ходимлари ўз иш юритувида бўлган ишлар ва материалларнинг моҳияти бўйича бирор-бир тушунтириш беришга, шунингдек бундай ишлар ва материалларни, шу жумладан фуқароларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларига дахлдор ишлар ҳамда материалларни танишиб чиқиш учун қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳоллардан ва тартибдан бошқача тарзда тақдим этишга мажбур эмас.\nБожхона органларининг ходимлари ўзига нисбатан қабул қилинаётган қарорлар ва ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) юзасидан юқори турувчи мансабдор шахсларга, прокурорга ёки судга шикоят қилиш ҳуқуқига эга.\nХизмат мажбуриятларини бажараётган божхона органи ходимининг ўз ваколати доирасида қўйилган қонуний талаблари барча жисмоний ва юридик шахслар томонидан бажарилиши мажбурийдир.\nБожхона органлари ходимларининг қонуний талабларини бажармаслик, ўз хизмат мажбуриятларини бажаришига тўсқинлик қилиш, шаъни ва қадр-қимматини камситиш, уларга қаршилик кўрсатиш, таҳдид, зўрлик қилиш ёки ўз хизмат мажбуриятларини амалга ошириши муносабати билан уларнинг ҳаётига, соғлиғига ва мол-мулкига тажовуз қилиш қонунда белгиланган жавобгарликка сабаб бўлади.\nБожхона органлари ходимларининг қонуний талаблари юзасидан шикоят қилиниши ушбу талабларнинг бажарилишини тўхтатиб турмайди.\nБожхона органлари ходимларини ижтимоий ҳимоя қилиш қуйидагилар орқали таъминланади:\nҚонун ҳужжатларида божхона органлари ходимларини ижтимоий ҳимоя қилишга доир бошқа чора-тадбирлар ҳам назарда тутилиши мумкин.\nБожхона органларининг ходимларига, пенсионерларига ва уларнинг оила аъзоларига, Олий ҳарбий божхона институти курсантларига ички ишлар органларининг тиббиёт муассасалари томонидан бепул тиббий-санитария, тиббий-ижтимоий таъминот тақдим этилади ҳамда тиббий-санитария ёрдами кўрсатилади.\nБожхона органларининг ходимлари ва пенсионерлари санаторий-курорт шароитида даволаниш учун йилига бир марта имтиёзли йўлланмалар билан таъминланади.\nЗарур бўлган ҳолларда, шошилинч тиббий ёрдам ва режали ихтисослаштирилган тиббий ёрдам Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлигининг даволаш-профилактика муассасалари томонидан амалга оширилади.\nТиббий-санитария, тиббий-ижтимоий ёрдамни ва санаторий-курорт таъминотини ташкил этиш, тиббий текширувни ва ҳарбий-тиббий экспертизани ўтказиш тартиби Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.\nБожхона органлари ходимларига пул таъминотининг турлари ва миқдори Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланади.\nБожхона органлари ходимлари пул ва озиқ-овқат таъминоти билан таъминланади.\nҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йил 16 сентябрдаги 263-сон «Божхона органлари ходимлари меҳнатига ҳақ тўлаш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарори.\nУй-жой олишга ва уй-жой шароитларини яхшилашга муҳтож деб топилган божхона органлари ходимлари уй-жой майдони олиш ҳуқуқига эга.\nБожхона органлари хизмат уй-жой фондини ташкил этиши мумкин.\nБожхона органлари ходимларига турар жойни ижарага олганлик (ижарада турганлик) учун пуллик компенсация тўланади.\nБожхона органлари ходимларига узоқ муддатли имтиёзли ипотека кредитларидан фойдаланган ҳолда квартиралар олиш ва якка тартибда уйлар қуриш учун ер участкалари олиш ҳуқуқи берилади.\nБожхона органлари ходимларининг ёки уларнинг яқин қариндошларининг мол-мулкига хизмат мажбуриятларини бажариш билан боғлиқ ҳолда етказилган зарарнинг ўрни Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан тўлиқ ҳажмда қопланади, ушбу сумма кейинчалик айбдор шахслардан ундириб олинади.\nБожхона органлари ходимлари, боқувчисини йўқотган тақдирда эса уларнинг оила аъзолари қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ва миқдорларда давлат пенсия таъминотини олиш ҳуқуқига эга.\nБожхона органларининг ходимлари Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ва қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан давлат томонидан мажбурий суғурта қилинади.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси раиси божхона органларининг хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида тан жароҳати олган ходимларига, шунингдек ҳалок бўлганларнинг оилаларига бир маротабалик нафақа тайинлашга ҳақли.\nҚаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 4 июндаги 459-сон қарори билан тасдиқланган Ўзбекистон Республикаси давлат божхона хизмати органларининг хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида тан жароҳати олган ходимларига, шунингдек, ҳалок бўлган ходимлари оилаларига бир марталик нафақа тайинлаш тартиби тўғрисида низом.\nҚонун ҳужжатларида хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида ҳалок бўлган божхона органлари ходимларининг фарзандларига уларни божхона органларидаги хизматга ва Олий ҳарбий божхона институтига ўқишга қабул қилишда афзалликлар берилиши мумкин.\nБожхона органлари байроқ ҳамда фарқлаш белгисига эга бўлиши мумкин.\nБожхона органларининг байроғи ҳамда фарқлаш белгиси Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан тасдиқланади.\nБожхона органларининг молиялаштирилиши ва моддий-техника таъминоти Ўзбекистон Республикаси Давлат бюджети маблағлари ҳамда қонун ҳужжатларида тақиқланмаган бошқа манбалар ҳисобидан амалга оширилади.\nБожхона органлари ходимлари бепул формали кийим-бош билан таъминланади. Ашёвий таъминот нормалари, шунингдек формали кийим-бошни кийиш қоидалари Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси томонидан белгиланади.\nБожхона органларида бюджетдан ташқари жамғарма ташкил этилиши мумкин.\nБожхона органларининг ходимлари хизмат мажбуриятларини бажаришда махсус транспорт воситаларидан, шу жумладан божхона органларига тегишлиликни билдирувчи махсус ёруғлик сигналларига ва товушли сигналларга, бўёқли рангли график схемага эга бўлган транспорт воситаларидан, шунингдек бошқа махсус воситалардан фойдаланади.\nБожхона органларининг моддий-техника ва транспорт таъминотидан фойдаланиши тартиби, шунингдек уларнинг нормалари ҳамда лимитлари Ўзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси томонидан белгиланади.\nЎзбекистон Республикаси Давлат божхона қўмитаси Ўзбекистон Республикасининг қонун ҳужжатлари ва халқаро шартномаларига мувофиқ бошқа давлатларнинг божхона органлари ҳамда халқаро ташкилотлар билан ўз ваколатига тааллуқли масалалар бўйича ҳамкорликни амалга оширади.\nБожхона органи ходими ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги, шунингдек хизмат мажбуриятларини лозим даражада бажармаганлиги учун қонунга мувофиқ жавобгар бўлади.\nБожхона органи ходимининг ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги туфайли жисмоний ва юридик шахсларга етказилган зарарнинг ўрни божхона органлари томонидан бюджетдан ташқари жамғарма маблағлари ҳисобидан қопланади, ушбу сумма кейинчалик айбдор шахсдан ундириб олинади.\nБожхона органлари ходимлари хизмат интизомини бузганлик учун Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тасдиқланадиган Божхона органларининг интизомий уставига мувофиқ жавобгар бўлади.\nБожхона органи ходимининг ҳаракатлари ёки ҳаракатсизлиги ўзининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари камситилишига сабаб бўлди деб ҳисобловчи жисмоний ёки юридик шахс ушбу ҳаракатлар ёки ҳаракатсизлик устидан бўйсунув тартибида юқори турувчи органга ёхуд судга шикоят қилишга ҳақли.\nҚаранг: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 12 апрелдаги ПҚ-3665-сон қарори билан тасдиқланган «Ўзбекистон Республикаси давлат божхона хизмати органларининг Интизомий устави».\nЎзбекистон Республикасининг давлат божхона хизмати тўғрисидаги қонун ҳужжатларини бузганликда айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлади.\n(Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси, 19.10.2018 й., 03/18/502/2068-сон; 23.05.2019 й., 03/19/540/3167-сон, 05.09.2019 й., 03/19/563/3685-сон)


09 March 2012 - 9:17\nТуркиялик қардошимиз Нури Йилмазнинг “”Ислом (Мусулмонлар) кунимиз дунёсига қандай қилиб аралашадилар? ”номли мақоласининг бир қисми саҳифамизнинг uzerk.org сонида эълон қилинганди. Мақоланинг эълон қилинган қисмида мавзунинг матбуотда бажарилиши енгил бўлган тарафлари, яъни қандай идрок билан ҳаракат қилиш лозимлигини ҳақида сўз, фикр ва мулоҳаза юритилганди. Бу ўз навбатида муҳим эди.\nАммо яна-да аҳамиятлироқ бўлгани, бу идрокнинг оммавий ижтимоий хусусиятларга айланишидир. Ана шу ердан бошлаб, мутахассислик масаласи ўртага қўшилади. Инсониятнинг муаммоларини ҳал этадиган тавсиялар таклиф этилиши учун Исломни ва Исломнинг принципи асосидаги тавсияларни билиш етарли бўлмайди. Қайси бир соҳага оид ечим изланаётган бўлса, жавоб берадиган киши ўша соҳада мутахассис бўлиши лозим бўлади. Акс ҳолда ҳеч бир вақт ўртада маҳкам тура оладиган ечимларга эришиб бўлмайди. Бундан ташқари, мутахассислар ёнида камчиликлар ва кескинликларнинг бўлмаслигини назорат қиладиган бир махсус гуруҳ (команда) доимий ишлаши лозим бўлади.\nБиз эса, мутахассис бўлмаганимизга қарамай, ниятимиз яна-да тушунарли бўлсин учун ярарли бўлган тажрибаларга суяниб масалани бир мунча кенгроқ очишни истаймиз.\nКунимиз дунёсига аралашиш усул(метод)и билан боғли бўлган ўрнаклар.\nАралашиш усули (методикаси),\n– яхшиликларни давом этириш,\n– камчиликларни тугатиш,\n– янглишларни тузатиш ишончли асослар устига қурилиши кераклигини ифода этган эдик. Масалага шу доирада қараганимизда, ҳаётнинг турли қирраларида ишлатила оладиган ва давом этиши(дастакланиши) керак бўлган ўрнакларни топишимиз мумкиндир.\nФақат ижобий ўрнаклар зикр этиладиган бундай бир мавзу, ўқувчида “системага ёмоқ бўлиш ғайрати” каби бир ҳиссият пайдо қилиши мумкин. Оламда зулм ва ҳақсизликлар давом этиб турган бир замонда, уларнинг ҳаммасини рад этмаслик ва уларнинг ичидан ижобий йўналишлар топишга ҳаракат қилиш, ёдсирашга ўхшаш бир нарса бўлиб кўриниши мумкин. Бироқ ер юзидаги кенг жуғрофияда Исломнинг тарихий таъсирли доирасига қайта келиши, “Ҳар бир нарсага мухолиф бўлиш” каби жасурларча сўзлар билан ҳақиқатга айлана олмайди. Шу сабаб, мунозаралардан узоқроқ бўлиб, кўпчиликка маъқул келадиган ўқималар бажаришга мажбурмиз. Бу масаланинг аҳамияти “олдиндан ҳукм чиқариш” каби қарашлардан янада буюк бўлганлиги учун, биз янада тўғри ҳисоблаганимиз нарсаларни ифода қилишга ҳаракат қиламиз.\nЯхши, адолат ахтарилишида илгарига отиладиган бирор одим ташкил қиладиган ўрнаклар нималар бўла олади?\n1. Сиёсий система:\nИслом дунёси, Расулуллоҳдан (сас) қисқа бир муддат сўнгра, ягона марказли овтократик бошқарув тарафидан бошқарила бошлаган ва сиёсат фалсафасининг қадимий мактаблар тушунчаларини Ислом мантиғига кўра ривожлантиришганлардир. (Шиаларнинг “Имомат” ва Аҳли суннатнинг “холифат” назариялари буларга мисол бўлади.) Исломнинг ўзида эса, “шахс иродасининг очиққа чиқиши” кўзда тутилади. Бунга қўшимча, Қуръони каримида (сура 42, оят 38), “Уларнинг ишлари (мудом) ўзаро шуро-маслаҳат (билан) бўлар,” дейилиб, ўзаро маслаҳатлашиб масъулиятни жамоа, жамият аъзолари ўз зиммаларига олишлари буюрилади. Қадимий Ислом сиёсати тушунчалари, ўз даврларидаги сиёсий тушунчаларда анча илгарилаган ва янада адолатли системалар ишлаб чиқишган бўлсалар-да, у принципларнинг тўла бир шаклда ҳаётга тадбиқ қилинганлигини тасдиқлаб бўлмайди. Бугунги даврда ҳокимият бошқарувида халқ оммасининг масъулиятини янада кўпроқ оширишга имкон берадиган усул(методика)лар ўртага чиқарилди. Улардан қуйидагиларни кўрсатиш мумкин:\n– Ҳар бир киши(шахс) ўз фикрини ифода этиши ва уни жамият аъзоларига тушунтира олиши учун курашиш ҳақу ҳуқуқининг мавжуд бўлиши,\n– Ҳокимият бошқарувининг аниқ белгиланган даврда ишлай олиш ҳақи халқ оммаси овозлари орқали аниқланиши,\n– Мавжуд ҳокимиятга сиёсий мухолифат ва эркин фуқаро мухолифлиги Асосий Қонун(Конституция) ҳимояси остида таъмин этилиши, Исломнинг фунтаментал принциплари жиҳатидан аҳамиятли яқинлашишлардир.\nБуларни ифода этаркан,уларнинг ичида бир қатор салбийликлар аралаш эканлигини кўз олдимизга келтирмаймиз. Фақат уларнинг ижобийларини, яхшиларини давом эттиришни, камчилик(нуқсон)ларни тамомлаш(тугатиш)ни ва янглишларни тузатишни кўзда тутган бир усул, мавжуд тажрибаларнинг ижобий тарафларидан самарали фойдаланиш имконини беради деб ҳисоблаймиз. Шундай қилганимизда “Мусулмонлар қандай бир сиёсий системани мақсад қилиб олишлари лозим?” каби саволнинг жавобига ҳам катта бир ўлчамда яқинлашган бўлинади.\n2. Ижтимоий битим ва Асосий Қонун(Конституция):\nҲаётга (турмушга) ва жамиятга доир иддаоси бўлган ҳар бир киши, масалаларга ўз мафкура(идеология)си доирасида қарашни ва ҳамма нарсанинг ўз тушунчасига уйғун бўлишини хоҳлайди. Ягона марказли овтократик бошқарув тушунчаси маъқул бўлган эски даврларда тушунчанинг бир хил бўлиши ҳам бажарилаётганди. Ҳолбуки кўпчилик ҳолларда таяниш билан ҳақиқатлаштирилган бу вазиятнинг, имтиҳон (барчанинг иродаси билан танланишини таъминлаш) йўли билан қандай даражада мослашганлиги мунозаралидир, албатта. Маданиятларнинг бир-бирлари билан яхшигина аралашгани ва ягона марказли овтократик бошқарувларнинг кунимизда жуда маъқул кўрилмаётганлиги эса, бундан кейин ягона турлаш имконларининг сезиларли озайишини кўрсатади.\nАдолат ғоясини тўғридан тўғри дин билан боғлаган, диннинг амал ва қоидалари ҳоким бўлмасидан туриб адаолат ҳақиқатга айланмаслигини англаган қайсидир мусулмонлар, адолатнинг ҳақиқатга айланиши учун ер юзида Исломнинг ҳоким бўлиши лозимлигига ишонишмоқдалар ва шундай бўлишига ҳаракат қилишмоқдалар. Ваҳоланки адолат ғояси умуминсоний бир қадрият бўлиб, дининг амал ва қоидалари билан чегараланмайди. Адолат, адолат ғояси эса, виждонли ва ҳақиқатан ақли етишган инсонларнинг умумий қадриятидир. Ўтмиш замонларда бир жуғрофик кенгликка адолат ҳоким бўлиши билан у жуғрофияда Исломнинг ҳоким бўлишини тақозо этмаси, бугун ҳам шундай бўлади каби тушунишни ҳақли ҳисоблай олмайди. Ҳатто бу кунимиз шартларида ундай бўлишни ҳар тарафлама саволларга тутишни ҳақли ҳисобламоқдадир. Мусулмонларнинг, кеча ва бугун ҳар ерда, ҳар бурчакда адолатнинг ҳоким бўлиши учун курашиш масъулиятлари бордир, албатта. Чунки бу масъулиятни уларнинг зиммасига динлари юклагандир. Бироқ, “динни ҳоким қилиш” Исломнинг амри бўлмай, ўтмиш даврлар мантиғи доирасида ўзлари ўзларига машҳур ҳисоблашган бир масъулиятдир. Исломнинг бу мавзудаги принципи эса, “зўрламаслик“, ”мажбурламаслик”дан иборатдир. Кунимизнинг сиёсий фалсафаси, бошқарувда бўлган ҳокимиятга қарши фуқаро жамоаларига мухолифатда бўлиш ва ҳокимият фаолиятини назорат қилиш имконларини бергани сабабли адолатни ҳақиқатга айлантириш шаклидаги Исломий масъулиятни адо этиш учун албатта бошқарувга келиш лозим дейилган бирор тушунчага ўрин қолмаяпти. Бошқарувда бўлган ҳокимиятларнинг аниқ бир муддат ичида эскириб қолишаётгани ҳақиқат бўлган бизнинг замонимизда жиддиятли(принципиал) бир мухолифатнинг ўта фойдали таклифлари билан адолатни назорат қилишга ҳаракат қилиши ҳам ижобий натижаларга олиб келиши мумкин. Ижтимоий битим, фақат Ислом доирасида эмас, балки Ислом ва инсониятнинг умумий қадрияти бўлган адолат ва ахлоқ доирасида бўлиши, кунимиз шартлари атрофида қўллаб-қувватланадиган бир келишувдир. Мафкура(идеология), миллият, ирқ, ранг ва жинс сингари ажралишларга аралашмаган оммани инончларида эркин қолдирадиган, ҳар бир жамоа бўлимларининг ўз инончларини ифода этишларига ва ўргатишларига имкон берадиган бир асосий Қонун(Конституция) ғояси эса, ижтимоий келишув учун яхши бир замин ташкил этади. Ана шундай Асосий Қонун асосида мусулмонлар, адолат ва хушахлоқ принциплари атрофида мухолифатда бўлиши ва жамоаларини, жамиятни ўзларининг йўлига тушириш учун ғайрат қилишлари мумкин бўлади. Бироқ, фуқаровий жамиятлар фаолиятлари билан бутун дунёда адолатни ҳақиқатга айлантириш соҳасида ҳаракат ва меҳнат сарфлаш учун кунимиз шартларида жуда катта ва кенг имкониятлар мавжуд деб ҳисоблаб бўлмайди. Демак, бундай ишларни амалга ошириш учун давлат дастагига, давлат ваколатига эҳтиёж ҳам бордир. Шу сабабдан ҳам мусулмонлар, тасарруфларида яшашга рози бўлишган давлатнинг Асосий Қонуни(Конституция)си асосида жамиятни бошқарадиган барча унсур(усул)ларга кўра дунё бўйлаб адолатни ва хушахлоқни ҳимоя қилишга уринишлари сингари бир йўналиш ахтаришлари ва шу доирада ўз талабларини ўртага қўйишлари мумкин.\n3. Ҳуқуқ системаси:\nИсломни ҳаёт(яшаш) тарзи сифатида кўришни қабул қилишган мусулмонлар назаридан қаралганда, ҳуқуқ системаси дейилганидан дарҳол “гегемонлик кимга қарашли бўлади?” каби савол хаёлга келади. Бу савол эса, “Ким бошқаради, Оллоҳми, одамми?”, “қонунларни ким аниқлайди, Оллоҳми, одамми?” сингари масалаларни ўртага чиқаради. Ваҳоланки, бу тортишма, ечим излаган зеҳният учун тўғри бир бошланғич нуқта эмасдир. Бу олма билан олмурутни қаршилаштиришга ўхшаш маъносиз нарса ва ҳаққониятга уйғун бўлмаган бир қаршилаштирмадир. Оллоҳ билан одам(инсон)ни қаршилаштириш мумкинми? Йўқ, албатта. Оллоҳнинг исми бор жойда Унга қаршилаштириладиган бошқа ҳеч қандай бир махлуқ ҳақида сўз бўлиши мумкин эмас. Бироқ масалани, яъни тортишишни бу нуқтадан бошлайдиганларга бир қатор оддий саволлар бўлади. Масалан, Оллоҳ қандай бошқаради? Оллоҳ қандай қилиб қонунни аниқлайди? Ҳар ҳолда Буюк Оллоҳнинг ер юзига тажалли этиб, одамларнинг бошига келишини ҳеч бир киши кутмаётган бўлса керак. Шундай экан, ким ҳукм қилади? Табиийки Оллоҳнинг номидан бириси ҳукм этади … Ана! Шундай дейилганиданоқ масала Оллоҳ ва одам орасида эмас, балки одам билан одам ўртасида бўладиган бўлиб қолади. Фақат фарқи шундаки, одамларнинг бири Оллоҳ номидан ва бошқаси эса ўзи ўз номидан ўртага чиқади. Бундан навбатдаги шу саволни ҳам сўраш керак бўлаяпти: Оллоҳу таоло танлаган пайғамбарлардан бошқа Оллоҳ номидан сўзлашга ҳақи бўлган бирор одамзоти бўлиши мумкинми? Оллоҳу таолонинг номидан сўзлашга ҳақи бўлмасдан туриб, Унинг номидан сўзлашга уринган киши, нима қилаётганининг фарқига бормасдан ўзини Оллоҳнинг ўрнига қўяётган бўлмайдими? Қисқаси, тўғри савол мана будир: “Ким ҳукм этади? Ўзини Оллоҳнинг вакили сифатида ҳисоблаб, ҳокимиятига илоҳий кийим кийдирган одамми? Ёки бўлажак имтиҳонни тушунган ва шу тушунчада тўғри нарсалар қилишга ҳаракатда бўлган одамми? Ўзини Оллоҳнинг вакили ҳисоблаб, ҳокимиятини илоҳий кийим билан ўраган киши, ўзининг тўғри ҳисоблаганларидан бошқа тўғриларни қабул этмайди. Ундай киши сўрашларга, танқидларга ва мухолиф фикрларга тўла ёпиқ бўлади. Имтихонни ўйлаб ҳаракат қилган киши эса, тўғри нарсалар қилишга уринганида адашиши мумкинлигини билади ва ишларини юқори ўлчамда “маслаҳатлашиб” қиладики, унинг ўзидан келадиган хатолар кам бўлади.\nКимнинг бошқариши ҳақидаги назар, ҳуқуқ системасининг етук нуқтасида ҳам айнан шаклда кечарлидир. Бугуннинг дунёсида Қуръони каримда баҳс этилмаган бир қатор жиноят турлари (интернет, матбуот, чек-ведимость бузғунчилиги, банк системасидаги ва тужжорлик жиноятлари, солиҳдан қочиш, божхона ўғирликлари ва бошқалар каби) ўртага чиққандир. Бу нуқтада масъулият Қуръони карим зеҳнияти билан безанган мусулмонлар зиммасига тушаяпти. Адолат ва ахлоқ принциплари доирасида кунимиздаги яшаш тарзларини улар белгилайдилар. Ҳаётий фаолиятларини улар ўрнига қўядилар ва уйғун қонунларни улар чиқарадилар. Айтилганлар бажарилаётганида,\n– кучлар алоҳидалиги\n– Ҳуқуқ устиворлиги\n– Ҳуқуқ давлати\n– Инсон ҳақи ва ҳурриятлари\n– золим эмас, югурдак(хизматчи) давлат каби хусусиятлар назарий асос (замин) нуқтаси этиб олиниши лозимдир.\nТабиий аҳамиятли масалалардан бири юқорида келтирилган бошланғич нуқталардан ҳаракат бошланганидан сўнграсидир. Бугунимиз учун маъқул бўлган усул(медот), Исломнинг яқинлашида асос ҳисобланган “тадриж – аста-аста” ва “иқно – инондириш, ишонтириш” усулидир. Масалан, замонида ичкиликни тақиқлаш ҳақидаги яқинлашиш тарзи бу нуқтада яхши бир ўрнак вазифасини бажариши мумкин. Ичкилик дарҳол тақа-тақ тақиқланмади. Ваҳоланки, жамоат (жамият ҳам дейилиши мумкин) ўшандай тақиқни қабул қила оладиган савияга кўтарилгунича уларни инондириш, ишонтириш йўли билан қадамма-қадам амалга оширилди. Ана шундай яқинлишишнинг ўхшашлари ижобий ўрнаклардир. Бу ўрнаклар, шартлар ва жамият зеҳнияти чуқур ўзгаришга юз тутган бизнинг кунимизда ҳам унумли натижалар беради ва бермоқдадир. Бугуннинг Туркиясида ҳақиқатга айланган сигара тақиқланиши ва интернет бўйича хизмат кўрсатувчи фирма тарафидан амалга оширилишга киритилган интернет сузгичи(филтраси) ўшандай ижобий ўрнаклар ҳисобига киради. Бундай усуллар натижасида инонтириш ва ишонтириш йўли билан аста-аста адолат ва хушахлоқ майдонига қараб юрила бошлашга эришиш мумкин.\nИқтисодда адолат(Иқтисодий адолат). ”Иқтисодий муносабатлар, бутун дунё молу мулки, Инсоният тарихида бугунгача ҳеч кўрилмаган даражада марказлашган ва аҳамиятли бир кўринишга келган дунёда яшамоқдамиз. Бунинг табиий натижаси ўлароқ, энг қийин мавзулардан бирини иқтисод, иқтисодий алоқалар ташкил қилмоқда. Инсоният эса бугун, қадимда бўлгани сингари ўз кун кечиришларини деҳқончилик ва чорвачиликдан келадиган маҳсулотлар ёки урушларда олинган ғонимат(ўлжа)лар ҳисобига ўтказмаяптилар. Ўлжалар масаласи бугун деярли йўқдек кўринади. Ҳақиқатан ҳам киримнинг бу кўриниши бугун йўқ. Деҳқончилик ва чорвачиликдан келадиган маҳсулотлар ҳам бугун иқтисоднинг энг пасти нуқталарида қолиб кетмоқдалар. Бугунги иқтисодни, иқтисодий системани ўтмиш замонлар билан қиёслаб бўлмас ўлчамда хилма-хилликлар қоплаб олган ва булар(бу хилма-хилликлар)да эса деталлаштириш(батафсил тафсилот)лар юзага келтирилганки, бу тафсилотлар ўлчамида бир қатор эксплутация нуқталари ҳам ташкил этилгандир. Энг аҳамиятлиси шулки, бутун дунё ўлкаларининг иқтисодий аҳволлари бугун бир-бирлари билан шундай боғланганки, улар хидди бир умумий занжирнинг ажралмас ҳалқаларига ўхшайди. Улар бугун бир-бирларига жуда муҳтож ва бир-бирларидан ажралган ҳолда мавжуд бўлолмайдиган ҳолга келтирилгандир. Бунинг оқибатида, умумдунёвий ривожланиш ва мувазонатларни кўз олдига келтирилмас(ҳисобга олмас)дан, айрим олинган бир ўлкада қилинган маҳаллий иқтисодий тузатишлар ва амалиётлар иқтисодий мувозанатларнинг бутунлай бузилиб кетишига олиб келмоқда. Ана ўшндай иқтисодий боғлиликни, яъни бутун дунё иқтисодий кучини қўлида ушлаб турган ўйинчи(актёр)ларнинг бутун дунёда бир диктаторлик(иқтисодий диктаторлик дейилса ҳам бўлади) қура олишини таъминлаб бермоқда. Шунинг учун бугун кўриниб турган давлат қурилишларининг орқасида молиявий ҳаракатлар, банклар ва ширкатлар воситачилигида бутун жаҳонни спрут каби ўраб олган куч бордир. Пулнинг кучи ва молиявий ҳаракатларнинг йиқитувчи таъсири давлатларни бошқаришни ва уларга раҳбарлик қилишни бажармоқдадир. Фоиз ва савдогарлик воситасида бойларни янада бойитган, камбағалларни янада фақирлаштирган бир зулм тартиби ўртага чиқарилгандир. Натижада кечмишга айланган ҳар бир кунда заифлар очликнинг деразасига итарилмоқдалар.\nБундай машъум зулм қаршисига одил ечимлар қўйиш ва унга қарши адолатли бир чиқиш қилиш жуда енгил бўлган бир иш эмас. Кишиларга молу мулк бириктиришни тавсия қилиш ва ҳатто шериклашиш кераклигини маслаҳат қилиш, шериклашишда ҳиссаларнинг чегараларини белгилаш, яхши, соф ниятли яқинлашиш йўли сифатида аҳамиятли бир фаолиятдир. Бундай ишлар, энг камида шахсларнинг ҳиссиятини ортиради. Бироқ иқтисодий манбага суянган гегемон(ҳукмрон)ликнинг ва у йўл очган зулмнинг ўртадан олиб ташланиши учун бу етарли эмас, албатта.\nБугунги ҳаётнинг бир қисм кишиларнинг яшаш тарзларига қандай аралашиши, бу ерларда одил(Исломий) бир яқинлашишнинг қандай кўринишда бўлиши мавзусида баъзи бир фикрларни ўртага қўйдик. Илгарироқ ҳам айтганимиз каби, яна такрорлаймизки, биз бу фикрларни бирор мутахассис сифатида қилмадик. Булар фақат динни билиш билан ҳал бўладиган масалалар эмас, бу соҳанинг мутахассиси бўлишни талаб қилади. Мақсадимиз, мусулмонларга бирор уфқ ва тушунчага бир йўналиш кўрсатишдан иборат эди.\nЖасурларча сўзланадиган сўзлар яхши қарши олинадиган даврлар орқада қолди. Инсоният янги бир кечув нуқтасидан ўтмоқда ва жуда жиддий муаммолар билан қарама -қарши келмоқда. Шунинг учун инсоният янгидан очиладиган чиқишларга ва ечимларга муҳтождир. Ана шу нуқтада, бугуннинг мусулмонлари ўлароқ, бизлар инсониятнинг дардларига дармон бўла олишимиз мумкин. Бироқ бунинг учун энг аввал биз ўзимиз Исломнинг ер юзидаги иддаоларини тўғри тушунишимиз ва бу иддаоларнинг турмушнинг турли соҳаларида қандай қўллана олинишини жуда яхши бир шаклда режалаштиришимиз лозим бўлмоқда. Бу нуқтада, биз ўзимизни етарли даражада мукаммалмиз деб ҳисоблай олмаймиз. Ҳар бир даврнинг эҳтиёжлари ва шартлари фарқли бўлганликларидан ўтмишдан мерос олганларимиз, бизга фақатгина йўл кўрсатувчилик вазифасини ўташи мумкин. Шу сабабдан ўз таклифларимизни тўплаш, бир мақсадга мувофиқ шаклга келтиришга ва ташкиллаштиришни амалга оширишга мажбурмиз. Бу йўл эса, ё мутахассислашиш ёки мавжуд мутахассислар билан бирликда сабр-тақот ила ишлаш натижасида иносоният олдида пайдо бўлаётган муаммоларни ҳал этишни излашдан ўтади. Адолат ва хушахлоқ принциплари ҳокамлигида ижобий ва тўғри бўлганларни давом қилдирадиган, камчиликларни тўлдирадиган ва янглишларни ўзгартирадиган бир яқинлашиш тарзини намойиш этишимиз лозим бўлмоқда.\nБизнинг кунимиздаги сиёсат фалсафасида бошқарув, қонунчилик, уни юртиш ва маҳкама мустақилликлари орасида шериклашилгандир. Улар бир-бирларини кузатувчи, мувофиқлаштирувчи ва тўлдирувчи вазифалар бажарадилар. Бу вазият, кучлар айрилиги принципи каби ифода этилади.


Дублинда ўн минглаб одамлар абортга қарши намойишга чиқди\nДублинда ўн минглаб одамлар абортга қарши...\n12.03.2018 07:20 0 212\nФото: «Irish Times»\nИрландия пойтахти Дублин шаҳрида ўн минглаб одамлар абортга қарши норозилик намойишида иштирок этди. Бу ҳақида «Irish Times» нашри маълумотига асосланиб «РИА Новости» хабар қилмоқда.\nМай ойининг охирида Ирландияда абортнинг қонунийлаштирилиши борасида референдум бўлиб ўтади. Унда овоз берувчилар «Конституциядаги саккизинчи тузатиш(абортни тақиқлаш тўғрисида)нинг сақланиши ёки бекор қилинишини хоҳлайсизми?» деган саволга жавоб беришади.\nХориж 07/08, 22:30\nЁнғин туфайли «Ирландия» кашф қилинди\nХориж 26/05, 10:58\nИрландия аҳолисининг катта қисми абортни қонунийлаштириш учун овоз берди


Путиннинг ҳокимияти заифлашдими?\n2019 йил 6 август жума куни Россия президенти Борис Елцин Владимир Путинни бош вазир этиб тайинлаганига 20 йил бўлди. Бунгача Путин хавфсизлик хизмати бошлиғи бўлиб, сиёсатда ҳеч қандай тажрибага эга эмаслиги учун жуда машҳур бўлмаган эди.\nЎшанда кўпчилик орадан 20 йил ўтса ҳамки, бу инсон ҳамон ҳокимиятда бўлиши ва дунё сиёсатида муҳим рол ўйнашини таҳмин қилмаган бўлса керак.\nАммо, Путиннинг ҳокимиятга келишининг 20 йиллик юбилейи Кремл етакчиси учун қийин бўлган вазиятга тўғри келмоқда.\nЎсишдан тўхтаган иқтисодиёт ва инсонларнинг ёмонлашаётган яшаш тарзи Путиннинг шахсиятига путур еткизмоқда.\nМинглаб инсон қамоққа олинган Москвада авж олаётган норозилик намойишлари ҳам Путиннинг бошқарувига маълум бир миқдорда ишончзилик келтирмоқда, дейиш мумкин.\nҒарбдаги дўстларнинг душманга айланиши\nУнинг дастлабки президентлик йилларида Россияда кучли иқтисодий ўсиш кузатилди ва албатта, бунда Путиннинг ўрни катта.\nЎша пайтлар Путин ғарб давлатлари билан ҳамкорлик қилишга тайёр эди. Ҳатто, Путин биринчилардан бўлиб 11 сентябрь фожеасидан сўнг президент Бушга қўнғироқ қилиб ҳамдардлик билдирган.\nРеутерс мухбири Андрю Осборннинг айтишича, Афғонистондаги Толибонларга қарши курашиш учун Путин АҚШга ёрдам берган.\nАммо, 2004 йилда Украинада бўлган революция Путиннинг муносбатини тамомила ўзгартириб юборди.\nКремл бу ҳодисани Россиянинг Украинадаги таъсиринини камайтиришга қаратилган хориж давлатларининг режаси деб ишонди. Ғарб давлатларининг Ироқ масаласига аралашиши вазиятни янада оғирлаштирди.\n2014 йил Россия Қримни аннексия қилди ва натижада Россия Ғарбдан ажралиб қолишига олиб келди, лекин бу ҳодиса мамлакатда Путиннинг қуллаб-қувватланишини оширди ва Кремлнинг ташқи сиёсати тўғри эканлигига кўпчилик ишонди.\nПутиннинг етакчилиги хусусида саволлар\nРус лебералчилари Путиннинг етакчилиги борасида у ҳокимиятга келгандан бери шубҳага боришади. Бунга Путин КГБдан чиққанлиги ва бош вазир сифатида Чечен сепаратчиларига қўллаган оғир чоралари сабаб қилиб кўрсатилади.\nСепаратчилар айбдор деб топилган портлашлар хусусида ҳам саволлар бисёр, аммо кўплар бу портлашлар атайин уюштирилган ва бундан кўзланган мақсад Чеченистонда ҳарбий ҳаракатларни янада кўпайтириш бўлган деб таҳмин қилади.\nБироқ кўпчилик Путинни Совет Иттифоқи қулагандан сўнг Россиянинг қударатини қайта тиклаган инсон сифатида кўради.\nИқтисодиётнинг пасайиши Путин учун жиддий муаммоми?\nДавлат иқтисодиётининг ёмонлашуви Путин учун ёмон хабар каби бўлди, дейиш мумкин.\n2018 йил Путин президентлик сайловида ғалаба қозонди. Сиёсий таҳлилчиларнинг фикрига кўра, Путиннинмг бу ғалабаси Россияда бошқа муносиб номзод бўлмагани сабабли эришилган экан.\nМутахассис Константин Калачев мулоҳазаларига кўра, Путиннинг рейтинги ҳақида турлича фикр билдириш мумкин:\n“Путиннинг рейтинги бугунги кунда ўтмишда бўлганига нисбатан анча ўзгарди. Олдин Путинни кўпчилик қадрлагани, ардоқлагани учун унинг рейтинги баланд бўлган, ҳозир эса президентликка муқобил номзоднинг ўзи мавжуд эмаслиги учун шундай. Аммо одамлар лойиқ номзод қидирмоқдалар ва шундай шундай етакчи пайдо бўлиши билан Путиннинг рейтинги пасаяди”\nЎтга ёзда сайловлардан сўнг яшаш тарзидан қониқмаслик оқибатида мамлакат бўйлаб оммавий норозилик ҳаракатлари бошланди. Баъзи тадқиқотчилар Россия жамиятидаги бундай норозилик ҳолатларини олдингиларидан фарқли равишда бўлаётгани ҳақида гапира бошлади.\nКелажакда нима бўлади ?\nЭкспертларнинг айтишича, 2024 йил унинг президентлик ваколати тугагандан сўнг ҳам Путин ва унинг жамоаси ҳокимиятда қолиш учун йўл топади.\nКиритилди: 11:25 12.08.2019. Ўқилди: 1245 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Хоинликда айбланаётган Қодиржон Юсуповга психологик босим бўлгани айтилмоқда\nЎзбекистон Ташқи ишлар вазирлигининг собиқ амалдори, Ўзбекистоннинг ЕХҲТдаги (Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти) вакили лавозимида ишлаган, «давлатга хоинлик қилиш»да айбланиб қўлга олинган Қодиржон Юсупов ўз айбига иқрорлик тўғрисидаги ҳужжатларни босим остида имзолаганини иддао қилмоқда. Бу ҳақда айбланувчининг яқин қариндошлари Kun.uz'га маълум қилди.\n«Бир муддат у муҳтож бўлаётган дори-дармонларни етказиб беришда муаммолар бўлди. Қодиржон тушунарсиз важлар билан оиласи томонидан ёлланган адвокатни рад этганди. Кейинчалик унинг оиласига йўллаган мактубида буларнинг барчаси психологик босим остида амалга оширилганини маълум қилган», — дейди суҳбатдош.\nДХХ Тергов бошқармаси бошлиғи имзолаган хатда айбланувчи ўз хоҳиши билан адвокат Пашковский хизматини танламаганини билдирган. Унга нисбатан психологик ё жисмоний босим бўлмагани таъкидланади.\nЎзЖК 157-моддасида назарда тутилган жиноятларни содир этиш да айбланаётган Юсупов апрель якунига қадар оила аъзолари билан учрашиш имкониятига эга бўлмади. Шунга қарамай, Юсупов ўз ташаббуси билан давлат бюджети ҳисобига ёлланган адвокатдан воз кечиб, оиласи томонидан таклиф этилган адвокат Пашковскийни танлашини билдирган.\nKun.uz мухбирига маълум бўлишича, Пашковский ҳимояси остида бўлган шахс билан учрашишга муваффақ бўлди. Айни пайтда Қодиржон Юсуповга нисбатан тергов якунланиб, унинг масаласи судда кўриб чиқилиши кутилмоқда.\n2018 йил 3 декабрь куни Тошкент метрополитенининг «Пушкин» метро бекатидаги темир йўл рельсига йиқилиб тушган Қодиржон Юсупов енгил тан жароҳати билан шифохонага ётқизилганди.\nЎзбекистон Республикасининг Австрия, Буюк Британия ва Яқин Шарқ мамлакатларидаги элчихоналарида, шунингдек Ўзбекистоннинг БМТ ва ЕХҲТдаги доимий ваколатхонасида ишлаган, 2002-2005 йилларда Ташқи ишлар вазирлиги матбуот хизматини бошқарган Юсупов шифохонадан кейин тўғридан-тўғри ДХХ ҳибсхонасига олиб кетилган.\n2015 йилдан буён Юсуповнинг саломатлигини кузатиб келаётган шифокор Владимир Дьяков айбланувчи психологик ҳолатида ноодатий ўзгаришлар бўлгани, шу туфайли у мунтазам кўрик ва муолажада бўлишини айтганди.\nБироқ Бош прокуратура томонидан ДХХ Тергов изоляторида сақланаётган Қодиржон Юсуповнинг руҳий ҳолати қониқарли экани тасдиқланмоқда.\nЎзбекистонлик собиқ дипломат Юсупов иши бўйича суд бошланади\nЎзбекистоннинг собиқ элчиси айғоқчиликда айбланиб, қўлга олинди


Аqsh yoki Rоssiya: Kimning armiyasi kuchli?\nДаҳшатли уруш ўчоғига айланган Суриядаги вазият ушбу саволни кун тартибига олиб чиқди? Дунё жамоатчилиги “Ишқилиб, бир-бирига тиш қайраётган икки давлат учинчи жаҳон урушини бошлаб юбормас эди”, деган хавотирда. Аммо хорижий нашрлар икки мамлакатнинг ҳарбий салоҳиятини ҳисоблаш билан овора.\nШунга кўра, улар АҚШ ёки Россия кучлими деган савол жавоб изламоқда. Кўпчиликнинг наздида Америка ҳар жиҳатдан “биринчи рақамли” давлат ҳисобланса-да, бироқ журналистлар Путиннинг бир гапини ёдга солиб қўйишни лозим топишди.\nЯъни, Россия президенти бундан бир неча ҳафта олдин, дунёни ағдар-тўнтар қилиб юборадиган, сарҳад билмас янги қурол ихтиро қилинганини айтиб ўтганди. Демак, икки давлатнинг ҳарбий салоҳиятига кўз югуртириб чиқамиз.\n1. АҚШнинг айни пайтда фаол ҳолатда турган ҳарбийлари 1 миллион 281 минг 900 нафар. Россияники эса, бироз кам: 1 миллион 13 минг 628.\n2. АҚШнинг умумий аскарлари сони 2 миллион 83 минг 100 нафар. Россияники эса 3 миллион 586 минг 128 нафар.\n3. 647. 000. 000. 000 доллар – АҚШнинг мудофаа бюджети. 47. 000. 000. 000 доллар – Россиянинг мудофаа бюджети.\n4. АҚШ замонавий 1962 та бомбардимончи самолётга эга. Россияда эса бу кўрсаткич 818 тани ташкил этади.\n5. АҚШнинг ўта тезкор қирувчи самолётлари 2830 та бўлса, Россияда 1416 та.\n6. Вертолётлар бўйича ҳам АҚШ олдинда: 973 та. Россияники эса 511 та.\n7. Аммо Россия ҳарбий танклари билан АҚШдан анча илгарида. Русларда 20300 та танк бўлса, америкаликларда атиги 5884 та холос.\n8. АҚШнинг ҳарбий самолётлар учиришга мўлжалланган 20 та кемаси бор. Россия эса бор-йўғи 1 донагина шундай кемага эга.\n9. Ракета учирувчи қурилмалар бўйича ҳам АҚШ Россиядан ортда. Трамп армиясида 1197 та шундай қурилма бор. Путин армиясида эса 27400 та.\n10. АҚШнинг 66 та денгиз сув ости кемаси бўлса, Россияда 62 та шундай кема бор.


Аскар 130 дрондан иборат «тўда»ни бошқармоқда. Келажак уруши қандай кўринишда бўлади? (видео) - Daryo\n14:55, 17.01.2022 39348\nАскар 130 дрондан иборат «тўда»ни бошқармоқда. Келажак уруши қандай кўринишда бўлади? (видео)\nАмериканинг Raytheon Intelligence & Space қурол-яроғ концерни бир нафар ҳарбий хизматчига 130 та дронни бошқариш имконини берадиган ўзининг янги технологиясини намойиш этди, деб хабар беради Hi-Tech.News. Таъкидланишича, душман ушбу қуролга қарши тура олмайди.\nМазкур технология DARPA агентлиги томонидан амалга оширилаётган OFFensive Swarm-Enabled Tactics (OFFSET) дастури доирасида яратилмоқда. Дронлар — бу келажак қуроли бўлгани сабаб Пентагон уларда нафақат аскарларни душман ҳужумларидан ҳимоялаш, балки исталган нишонни тезкор ва самарали яксон этиш учун катта потенциални кўрмоқда.\n«Дронларнинг заиф жиҳати уларни тезда яксон қилиниши экани ҳеч кимга сир эмас, масалан, ракеталар ёки лазерли қуроллар ёрдамида. Raytheon муҳандислари ушбу муаммо ҳал этиш учун кичик дронларнинг катта ‘тўдасини’ яратди. 130 та машинадан иборат ҳужумга қарши туриш қийин», — дейилади хабарда.\nЭкспертларнинг ҳисоблашича, ўнлаб учувчисиз учиш аппаратлари яксон қилинганда ҳам, қолганлари нишонни йўқ қилишга қодир. Raytheon кичик ўлчамли ва жуда арзон дронларни ишлаб чиқаришни режалаштирмоқда, шунинг учун ишнинг манфаати учун ўнлаб машиналарни қурбон қилиш қўрқуви бўлмайди.\nRaytheon дронларни тайёрлабгина қолмай, уларни кузатишга мўлжалланган VR-интерфейсни ҳам яратади. Маълумотларга кўра, виртуал ёки қўшимча реалликка эга оламда битта аскар 130 дронни бошқара олади, аммо шу билан бирга, алоҳида овозли буйруқ ҳам бериш мумкин. Буларнинг барчаси илмий-фантастик фильмлардаги саҳналарни ёдга солувчи илғор тизим ҳисобланади.\nПентагон ҳозирча лойиҳага оид барча маълумотларни ошкор этмаган. Экспертларнинг фикрича, тизимга боғлиқ янги маълумотлар 2022 йилда пайдо бўлиши керак.\nАввалроқ Канадада бир кунда минглаб дарахт уруғларини экишга қодир дрон яратилгани, АҚШда дрон тарихда биринчи марта ҳавода қирувчи самолётга ёнилғи қуйгани тўғрисида хабар берилганди.\nSamsung компанияси смартфонларни дрон ёрдамида етказиб беришни йўлга қўйди\nБААда ёмғирни кучайтириш учун булутларга дронлар учирилади\n12:05, 25.04.2022 69100\n22:34, 22.04.2022 52935\nРоссиялик ҳарбийлар Украинадаги урушнинг иккинчи босқичидан кўзланган мақсадни эълон қилди\n11:23, 21.04.2022 61926\n16:00 Бугун 3\n15:56 Бугун 179\n15:27 Бугун 2129\n15:14 Бугун 1608\n07:30, 16.05.2022 64610\n22:30, 15.05.2022 61260\n17:48, 15.05.2022 52169\n14:27, 16.05.2022 44883


Сариоғочлик деҳқонлар 14 минг гектарда сабзавот етиштиради\nЖанубий Қозоғистон вилояти ҳокими Ж. Туймебаев Сариоғоч туманига махсус иш сафари билан бориб, бир қатор деҳқон хўжаликларининг иши билан танишиб чиқди. Минтақа раҳбари дастлаб Биртилек қишлоқ округидаги қулупнай ўстириш билан шуғулланадиган “Нуржан” деҳқон хўжалигида бўлди.\n2011 йили тузилган хўжаликнинг 1,6 гектар иссиқхонасида қулупнай ўстирилмоқда. Лойиҳанинг қиймати 75 млн. тенгени ташкил қилади. Бу ерда 30 киши иш билан таъминланган. Хўжалик эгасининг айтишича, бир мавсумда 50 тоннага яқин қулупнай етиштирилади.\n– Биз маҳсулотларимизни бултурдан буён Алмати, Астана шаҳарларига жўнатмоқдамиз. Томчилатиб суғориш усули туфайли чиқим камайиб, даромадни кўпайтиряпмиз. Эндиги режамиз ҳосилдорликни оширишдан иборат. Бунга имкониятимиз етади, фақат ишни пухта ва режа асосида бажарсак бўлгани, – деди Нуржан Умаров.\nШу билан бирга вилоят ҳокими “Фахриддин” деҳқон хўжалигида бўлди. 2010 йили ташкил этилган деҳқон хўжалиги асосан помидор ва бодринг етиштириш билан шуғулланади. Йилига 250 тонна маҳсулот етиштираётган хўжаликда 25 киши иш билан таъминланган. Мавсум пайтларида ишчилар сони икки баравар кўпаяди. Тайёр маҳсулотлар Алмати, Астана шаҳарларига ва Шимолий Қозоғистон вилоятига юборилади.\nМинтақа раҳбари “Келес” МЧБнинг плёнка ва кўчат экишга мўлжалланган ишлаб чиқариш цехида бўлди. Лойиҳанинг умумий қиймати 150 млн. тенгени ташкил қилса, шундан 23 млн. тенгеси олинган насиядир. Ишга туширилганига бир ой бўлган цехда иссиқхонага мўлжалланган усукуналар чиқарилади.\nИш сафари давомида вилоят ҳокими тумандаги кўкламги экин-тикин ишлари билан танишиб, деҳқонларнинг арзларини тинглади.\nАйтганча, Сариоғоч туманида бу йил 13 минг 700 гектар майдонга сабзавот уруғи қадалган.\nШуни таъкидлаш жоизки, вилоятда кўкламги дала ишларини юритишга мўлжалланган ёнилғи масаласи ҳам ижобий ҳал этилган.\n"Жанубий Қозоғистон" мухбири, 2018-04-07, 15:50 155


Навоий вилоятида ўзи ва уч нафар қизини поезд тагига ташлаб вафот этган аёл руҳан соғлом бўлган, оила моддий жиҳатдан ўртаҳол. Маълум бўлишича, эри доимий равишда уни ўғил туғмасликда айблаб келган. Шу йил бошида тўртинчи қизига ҳомиладор бўлган 31 ёшли аёл уни олдириб ташлашига тўғри келган.\n21 март куни Навоий вилоятининг Навбаҳор туманидаги «Совунгар» маҳалласида яшаган аёл вилоятнинг Кармана туманида ўзи ва фарзандларини поезд остига ташлаб, жонига суиқасд қилди. Kun.uz бу ҳақда 24 март куни хабар берган эди.\nҲодиса сабабларини ўрганиш мақсадида Сенатнинг Хотин-қизлар ва гендер тенглик масалалари қўмитаси раиси Малика Қодирхонова Навоий вилояти ҳокимлигига хат билан чиқди. Бу ҳақда Сенат ахборот хизмати маълум қилди.\nАниқланишича, 1989 йилда туғилган З.Жабборова ва унинг фарзандлари поезд уларга яқинлашиб келган вақтда темир йўл изига югуриб чиқиб, иккита рельс орасига ётиб олган, натижада юк поезди уларни уриб юборган.\nОна Кармана тумани тиббиёт бирлашмасининг жонлантириш бўлимида вафот этган. Вояга етмаган 5 ёшли қизи эса оғир тан жароҳати туфайли жонлантириш бўлимига ётқизилган. 8 ва 3 ёшли қизалоқлар бахтли тасодиф туфайли омон қолган.\nМарҳуманинг яқин қариндошлари билан суҳбатлашилганда, оилавий шароити моддий жиҳатдан ўртаҳоллиги, сўнгги вақтларда у билан турмуш ўртоғи О.Рўзиев «Сен ўғил фарзанд туғмайсан» деб жанжаллашиб тургани сабабли руҳиятида ўзгаришлар бўлгани, лекин қолган оила аъзолари ёки бошқа шахслар билан келишмовчиликка бормагани, руҳий жиҳатдан соғломлиги, яқин қариндошлари орасида руҳий касаллик белгилари мавжуд бўлганлар йўқлиги аниқланган.\nУшбу маҳалла патронаж ҳамшираси берган маълумотга кўра, фуқаро З.Жабборова 2021 йилнинг январь ойида ҳомиладорлиги туфайли мурожаат қилган. У тиббий кўрикдан ўтказилганда, ушбу ҳомила ҳам қиз экани аниқланган. Натижада аёл ўз хоҳиши билан ҳомиласини олдириб ташлаган.\nБундан ташқари, фуқаро З.Жабборова оиласидаги келишмовчилик юзасидан бирор маротаба МФЙ ходимларига ёки туман ИИБ профилактика инспекторига мурожаат қилмаган.\nАйни вақтда Навоий транспорт прокуратураси суриштирув ишларини ўтказяпти. Ҳолат Сенатнинг Хотин-қизлар ва гендер тенглик масалалари қўмитаси назоратига олинган.


Беш нафар 17 ёшли россиялик ўсмир қизлар ўзларининг бешинчи фарзандни дунёга келтирди — Sof.uz\n16.08 17:20 65 Ўзбекистон\nРоссияда ўтган йили беш нафар 17 ёшли қизлар бешинчи фарзандни дунёга келтирганлиги ҳақида статистик маълумот эълон қилинди. Бу ҳақда РИА Новости хабар қилди.\nШунингдек, 15 ёшли қизларда 919 нафар бола туғилди. Улардан 22 таси иккинчи марта фарзандли бўлди.\nТаъкидланишича, 16 ёшли қизлар 2925 болани дунёга келтирди. Улардан 165 нафари бола оилада иккинчи фарзанд, 9 нафари - учинчи, яна икки бола - тўртинчи фарзанд бўлди.\nБундан ташқари, 14 ёшли оналарда 190 нафар бола, 13 ёшли қизларда - 34 нафар бола, 12 ёшлиларда - 4 нафар бола дунёга келди.\nОлий иқтисодиёт мактабнинг демография институти директори Анатолий Вишневскийнинг сўзларига кўра, Россиянинг баъзи ҳудудларида бундай эрта туғиш ҳолатлари нормал ҳолат ҳисобланади. Репродуктив ёш аёлларда 15 ёшда бошланади.\n“Россия – катта мамлакат, агар бу Шимолий Кавказнинг бирон бир жойда бўлса. Албатта, бу қаерда содир бўлаётганлигини билиш керак. <...> Буларнинг барчаси яшаётган муҳит, ота-оналарнинг муносабатига боғлиқ, сиз тақиқлай олмайсиз, ва туғишни тақиқлаш ҳам шарт эмас, шунингдек бола олдиришни (аборт қилиш) ҳам тақиқлаб бўлмайди”, - дейди мутахассис.\nРоссияда жинсий муносабатга розилик 16 ёшни ташкил қилади. 16 ёшга, яъни вояга етмаган, инсон билан жинсий алоқа учун жиноий жавобгарлик юзага келади.\n22.05 21:57 2127\nБугун, 09:57 67 Жаҳон\n23.05 14:34 350 Жаҳон\n23.05 06:15 269 Жаҳон


Ўзбекистонлик енгил атлетикачи Екатерина Воронина Осиё чемпиони бўлди\n09:42 / 05.06.2015\nХитойнинг Ушань шаҳрида енгил атлетика бўйича ўтказилаётган Осиё чемпионатининг иккинчи кунида еттикураш баҳслари бўйича Ўзбекистон шарафини ҳимоя қилаётган спортчи қиз Екатерина Воронина терма жамоа ҳисобига иккинчи олтин медал олиб келди.\nБиринчи кунги баҳслардан кейин у иккинчи бўлиб турганди. Якунда эса у 5689 очко жамғарган ҳолда барча рақибаларидан ўзиб кетди. Шу тариқа Воронина ҳам август ойида Пекинда ўтадиган жаҳон чемпионатига йўлланма олди.\nШунингдек, 5000 метрга югуришда Марина Хвелевская саккизинчи, Анрей Петров олтинчи ўринни қўлга киритган бўлса, Сухроб Хўжаев босқон улоқтиришда 72.63 метр натижа қайд этиб, тўртинчи ўрин билан кифояланди. Артем Дялтов 400 метрга тўсиқлар оша югуришда 52,10 сония натижа билан финал йўлланмасига эга бўлолмади.\nЭслатиб ўтамиз, турнирнинг биринчи кунида баландликка сакраш бўйича хотин-қизлар ўртасида бўлиб ўтган мусобақада энг юқори (1 м. 91 см.) натижани қайд этган Светлана Радзивил медаллари коллекциясига Осиё чемпионатининг навбатдаги олтин медалини қўшиб қўйганди.


“Охирги кўрганимиз шу бўлсин” – Шавкат Мирзиёев Халқдан кўнгилни тўқ қилишни сўради - EFFECT.UZ\n“Охирги кўрганимиз шу бўлсин” – Шавкат Мирзиёев Халқдан кўнгилни тўқ қилишни сўради\n. 19:31 | 02.05.2020\nПрезидент Шавкат Мирзиёев бугун, 2 май куни Сардоба сув омборида юз берган фавқулодда вазият сабабли Сирдарё вилоятида бўлди. Давлат раҳбари сув тошқинига биринчи бўлиб дуч келган Сардоба туманидаги Навоий маҳалласини бориб кўрди. Бу ҳақда президент матбуот хизмати хабар бермоқда.\nҲукумат комиссияси мутасаддилари амалга оширилган чора-тадбирлар юзасидан ахборот берди. Президент маҳалла бўйлаб юриб, юзага келган аҳвол билан яқиндан танишди. Ҳудудни пухта тозалаб, дезинфекция қилиш, қатъий санитар-эпидемиологик назоратни таъминлаш, муҳандислик-коммуникация тармоқларини тез фурсатларда, лекин сифатли тиклаш бўйича топшириқлар берди.\nШавкат Мирзиёев сув чекинганидан кейин ўз маҳалласига қайтган одамлар билан мулоқотда бўлиб, талафот кўрган жойларда турмуш шароитлари тез кунларда тикланиши, аҳолига ҳар томонлама кўмак берилишини таъкидлади.\n“Шундай оғир пайтда ҳаммамиз сизларнинг ёнингиздамиз. Аввало, ҳар бир маҳаллага кириб, ўт ўчириш машиналари ёрдамида сувни қочирамиз. Қурилиш, таъмирлаш ва янги уйлар барпо этиш бўйича халқ билан масалаҳатлашиб иш тутамиз. Ҳаммасини секин-секин жойига қўямиз. Фермерларнинг масаласи ҳам даласига чиққан ҳолда ҳал этилади. Энг муҳими, ўзларингиз соғ-саломат, болаларингиз ёнингизда экан. Кўнгилни тўқ қилинглар. Худога илтижо қиламизки, бизга мададкор бўлсин, охирги кўрганимиз шу бўлсин”, деди президент.\nШунингдек, давлат раҳбари Оқолтин туманидаги Шодлик маҳалласи ва Мирзаобод туманидаги Ҳақиқат маҳалласи туташ ҳудудда ҳам бўлди.\nTeglar:Sirdaryo, Шавкат Мирзиёев\nЎзбекистонда коронавирус юқтириб олганлар 2100 дан ошиб кетди\nShavkat Mirziyoyev Qosim-Jomart Toqayev bilan telefonda gaplashdi\nОлий суд Отабек Сатторийнинг суд жараёни бўйича маълумот…\nБоёвут тумани ҳокими коронавирусга чалиниб, тузалди


Ким Чен Ин Пхенянда Куба раҳбари...\n05.11.2018 12:56 0 143\nКХДР раҳбари Ким Чен Ин ва Куба Давлат кенгаши ва вазирлар кенгаши раҳбари Мигел Диас-Канел Бермудес Пхеняндаги юқори мартабали меҳмонлар учун мўлжалланган Пекхвавонда музокаралар ўтказди. Бу ҳақда «Korrespondent.net» хабар бермоқда.\n«Ким Чен Ин ва Мигел Марио Диас-Канел Бермудес бир-бирини икки мамлакатдаги партиялар фаолияти, давлат бошқаруви ва малакаси билан таништирди»,- дейилади «Yonhap» агентлиги хабарида.\nТаъкидланишича, давлат раҳбарлари иқтисодиёт, маданият, фан-техника соҳаларида ҳамкорликни кенгайтириш масалаларини муҳокама қилган.\nКХДР Ким Чен Ин Куба\nХориж 02/01, 15:46\nКим Чен Иннинг «янги йил» мурожаатидан БМТ хавотирда


Экспертлар олманинг кутилмаган зарарини айтишди - 18.08.2020, Sputnik Ўзбекистон\nБир кунда бир неча овқатланиш давомида 2тадан 4тагача олма истеъмол қилиш тавсия этилади. Мутахассислар 80-90 грамм оғирликдаги битта ўртача олмани қалинлиги... 18.08.2020, Sputnik Ўзбекистон\n17:34 18.08.2020 (янгиланди: 17:35 18.08.2020)\nТОШКЕНТ, 18 авг - Sputnik. Бир кунда бир неча овқатланиш давомида иккитадан тўрттагача олма истеъмол қилиш тавсия этилади, аммо диабетга чалинган одамлар ушбу мева истеъмолини чеклашлари керак. Бу ҳақда 19 август куни ўтказиладиган “Яблочный спас” байрамидан олдин РИА Новости ўтказган интервьюларда диетологлар ва эндокринологлар гапириб бердилар.\n"Олманинг энг катта афзаллиги шундаки, бу мева таркибида темирнинг рекорд даражада кўплигидир. Темир қонни ҳосил қилиш, кислородни ташийдиган, танамиз аъзолари ва тўқималарни озиқлантириб турадиган, қонимизнинг қизил қисми бўлган эритроцитларни керакли миқдорда сақлаб туриш учун зарурдир. Шунинг учун бу кислород очлигини, гипоксияни олдини олади, бу эса ўпка ва юрак-қон томир касалликларига чалинган инсонлар учун жуда муҳимдир", - дейди эндокринолог, тиббиёт фанлари номзоди Залина Гусова.\nОлма пўсти жуда фойдали, чунки унинг таркибида яллиғланишга қарши таъсирга эга фитокимёвий моддалар мавжуд. Шунингдек унинг таркибида пектин бор, у ҳазм қилишни яхшилашга ёрдам беради. Бундан ташқари, олма таркибидаги микроэлементлар ва витаминлар терини, тирноқларни ва сочларни яхши ҳолатда сақлашга ёрдам беради.\n"Ушбу меванинг уруғларида кўп миқдорда йод мавжуд. Аммо уларда синил кислотаси ҳам бор. Ҳисобланишича, кунига учта-тўрттадан ортиқ уруғни истеъмол қилиб бўлмайди", - дейди Гусова.\nМутахассислар 80-90 грамм оғирликдаги битта ўртача олмани қалинлиги бир сантиметрга тенг бир бўлак нонга тенглаштирадилар, дея қўшимча қилади мутахассис. Унинг сўзларига кўра, олма таркибида фруктоза кўплиги туфайли у анчагина калорияли маҳсулотлир, шунинг учун уларни ортиқча истеъмол қилиш семириш ва диабет билан касалланган одамлар учун номақбулдир.\nШунингдек, мева шарбатларидан ҳам сақланиш керак, деб огоҳлантиради нутрициолог ва диетолог Алексей Калинчев, чунки уларнинг гликемик индекси юқори – бу углеводларнинг қондаги шакар даражасининг ўзгаришига таъсир қиладиган нисбий кўрсаткич. Сурункали гастрит билан касалланган одамлар учун, мутахассис клетчаткаси бузилиб бўлган димланган олмани истеъмол қилишни тавсия этди, ва шу билан бирга у бутун мевани истеъмол қилишни ёқтирмайдиганларга олмани пюре кўринишида истеъмол қилишни тавсия қилди.\n"Эътибор беринг, олмага аллергия мутлақ ҳусусиятга эга эмас. Кўпинча шундай навлари борки, уларни мутлақо ҳотиржам, ҳар ҳил оқибатлардан қўрқмай истеъмол қилишингиз мумкин. Нордон олма сурункали гастритнинг кучайиши кўринишидаги хавфли асоратларни қолдириши мумкин. Шунингдек улар таркибидаги кислоталар туфайли тиш эмали ҳам бузилади. Умуман олганда, одатда, бир кунда иккита-тўртта олмани бир неча бор овқатланиш жараёнида ейиш тавсия этилади. Фақатгина оч қоринга эмас, овқатдан кейин!" - маслаҳат беради Калинчев.