Ташхислашдан дориларгача бепул, лекин беморлар нега пулга муҳтож? Онкогематология мутахассиси билан суҳбат\nРеспублика ихтисослаштирилган гематология илмий-амалий маркази директори Абдураҳмон Қаюмов Kun.uz билан суҳбатда онкогематологик касалликларни даволаш бепул бўлса-да, беморлар маблағга зарурат сезиши, онкопсихология хизматига эҳтиёж, қоннинг ўсма касалликларидан тузалиш кўрсаткичлари ҳақида маълумот берди.\nРеспублика ихтисослаштирилган гематология маркази 1941 йилдан бери илмий-текшириш институти мақомида фаолият кўрсатиб келган, 2020 йил феврал ойида илмий-амалий марказга айлантирилган. Марказ республикада гематологик хизматни шакллантириш, ҳудудлар ва марказда методик ёрдам бериш, даволаш протоколлари, ташхис стандартларини ишлаб чиқиш каби вазифалар билан шуғулланади. Марказ филиаллари вилоят кўп тармоқли касалхоналар қошида катталар гематология бўлимлари ҳамда вилоят кўп тармоқли болалар шифохоналарида болалар гематология бўлимлари сифатида фаолият юритади.\nМарказ директори Абдураҳмон Қаюмов Kun.uz билан суҳбатда онкогематологик (қоннинг ўсма/саратон хасталиклари) касалликларни даволаш бепул бўлса-да, беморлар маблағга зарурат сезиши, онкопсихология хизматига эҳтиёж, қоннинг ўсма касалликларидан тузалиш кўрсаткичлари ҳақида маълумот берди.\n«Болалар мурожаатларининг 20-25 фоизи оққон касалликлари»\nРеспублика ихтисослаштирилган гематология маркази 260та ётоқ жойга эга бўлиб, улардан 105таси болаларга, қолгани катталарга мослаштирилган. Ҳудудлар кесимида 405га яқин болалар учун ва худди шунча катталар учун койка ўринлари мавжуд.\nЙил давомида республика бўйича марказ поликлиникаларига 60 минг атрофида мурожаат бўлиб, улардан 20-30 фоизи болалар билан боғлиқдир. Хусусан, болаларнинг тиббий ҳолати бўйича қилинган мурожаатларда ташхис қўйилиб, таҳлиллар ўтказилганда умумий нисбатнинг 20-25 фоизи оққон касалликлари экани аён бўлади.\nҚандай даво турлари қўлланмоқда?\nҲозиргача фанда маълум бўлган қоннинг ўсма касалликларини даволаш бўйича дунё протоколлари мавжуд. Ўзбекистонда ҳам уларнинг даволашга маблағ, дори воситалари ажратилган. Шунингдек, ажратилаётган пул маблағлари йилдан йилга кўпайтириб борилмоқда. Хусусан, яқинда ҳужайра даражасида ташхислашни йўлга қўйиш учун 200 минг доллар қийматида ускуна ва реагентлар харид қилинди. Кимётерапия амалиётлари учун 48 турдаги кимёвий препаратлар ҳам харид қилинган. Суяк ўзак ҳужайраларни кўчириб ўтказиш амалиёти йўлга қўйилган.\nҲозирда оққон касалликларини даволашда таргет, яъни нишонга олувчи препаратлардан фойдаланилмоқда. Улар жуда қимматбаҳо ва юқори самарадор ҳисобланади. Улар фақатгина касал ҳужайрага таъсир кўрсатади ва соғлом ҳужайраларга зарар етказмайди.\nБарчаси бепул бўлса, нега беморлар даволаниш учун маблағ излашади?\nОнкогематологик касалликларни ташхислашдан тортиб, муолажалар ва дори перапаратларигача барчаси бепул амалга оширилади. Шунга қарамай, онкологиядан даволанаётган беморларнинг моддий кўмак сўраб мурожаат қилишларини кўп кузатамиз. Онкогематологик касалликларнинг бошқа хасталиклардан фарқи уларнинг даврий даволанишидир. Бемор 2-2,5 йил давомида 6-10 марта кимётерапия олади.\nГап шундаки, кимётерапия фақатгина ўсма ҳужайраларига эмас, балки бошқа органларнинг соғлом ҳужайраларига ҳам таъсир кўрсатади. Шу боис, бемор кимётерапия билан параллел равишда бошқа ёндош терапияларни ҳам олишига тўғри келади. Юрак, жигар ва бошқа органларни мустаҳкамловчи муолажалар ўтказилади, вирус ёки микроб юқмаслиги учун эҳтиёт чоралари кўрилади, қон маҳсулотлари (плазма, тромбоцитлар) юборишга тўғри келади. Яъни онкогематологик касалликларни даволаш бир қанча йўналишларда амалга оширилади. Шунинг учун ҳам бемор молиявий қўллаб-қувватлашга эҳтиёж сезиши мумкин.\nНафақат ривожланаётган, балки ривожланган давлатларда ҳам онкология ташхиси қўйилган беморларни даволашга катта маблағ талаб этилади ва бу сахий инсонлар, ҳомийлик маблағлари ёрдамида амалга оширилади.\n«Болаларда тузалиш кўрсаткичи катталарникидан юқорироқ»\nОнкогематологик касалликлардан тузалиш кўрсаткичи катталар ва болаларда турлича. Болалар ўткир лимфобласт лейкоз касалликларида 70-90 фоизгача тузалиш кузатилмоқда.\nКатталарда эса тузалиш нисбатан секинроқ кечгани, уларда қўшимча касалликларнинг ҳам мавжуд бўлиши ҳисобига бу кўрсаткич нисбатан камроқ, яъни 50-60 фоизни ташкил қилади.\n«Оққон фақатгина гематолог ва онколог даволайдиган касаллик эмас»\nОнкогематологик касаллик ташхиси қўйилган бемор ва унинг яқинлари кайфиятида ўзгариш, тушкунлик пайдо бўлади. Шунинг учун бунда фақатгина касалликни даволовчи онколог ва гематолог шифокорларнинг эмас, бошқа мутахассисларнинг ҳам ёрдамига зарурат пайдо бўлади.\nҲозирда бундай беморларни қўллаб-қувватлаш учун нодавлат ташкилотлар, кўнгилли гуруҳлар концертлар, тўгараклар ташкил қилиш орқали ёрдам кўрсатишади. Аммо беморнинг ўз тузалишига ишончини мустаҳкамлаш учун жуда зарур бўлган профессионол психологик хизмат йўлга қўйилмаган. Бу борадаги тадбирларни янада кучайтириш лозим. Бемор фақатгина ўз хасталиги ҳақида ўйламаслиги, руҳий тушкунликдан чиқиши учун керакли мутахассисларни жалб қилиш керак. Бу жуда муҳим. Аммо ҳозир бу вазифа волонтёрлик гуруҳлари ва нодавлат ташкилотлар ёрдамигагина асосланиб қолган.\nТасвирчи: Муҳиддин Қурбонов.\nҲукумат болалар гематология ва онкологияси соҳаси бўйича қарор қабул қилади\nЎзбекистонда ўзак ҳужайрани кўчириб ўтказиш амалиёти йўлга қўйилади


Суякли мол гўшти 65 минг, қўй гўшти 78 минг сўмгача. Статқўм бозорлардаги нарх-навони маълум қилди\n20:59 / 11.02.2021\nДавлат статистика қўмитаси бозорлардаги нарх-наво тўғрисида маълумот берди. Унга кўра, тухум ва пиёз нархлари арзонлашгани маълум бўлган.\nДавлат статистика қўмитаси мамлакат ҳудудидаги марказий деҳқон бозорларида 2020 йил 10 феврал куни ўтказилган кузатув натижалари бўйича алоҳида турдаги озиқ-овқат маҳсулотларининг минимал-максимал нархларини маълум қилди.\nСуякли мол гўшти 45 минг сўмдан 65 минг сўмгача (кг)\nКузатув натижасига кўра, 1 кг суякли мол гўштининг минимал нархи Нукус шаҳрининг «Нукус деҳқон бозори», Наманган шаҳрининг «Наманган Чорсу деҳқон универсал бозори» ва Урганч шаҳрининг «Урганч марказий деҳқон бозори» расталарида (45 минг сўм) қайд этилган. Суякли мол гўштининг максимал нархи эса Тошкент шаҳрининг «Эски Жўва деҳқон бозори», «Миробод деҳқон бозори», «Олой деҳқон бозори» ва «Фарҳод деҳқон бозори»да (65 минг сўм) кузатилган.\nҚўй гўшти 48 минг сўмдан 78 минг сўмгача (кг)\nҚўй гўштининг минимал нархи Нукус шаҳрининг «Нукус деҳқон бозори» (48 минг сўм) арзонлаштирилган расталарида рўйхатга олинган. Энг юқори нарх эса Тошкент шаҳрининг «Миробод деҳқон бозори»да (78 минг сўм) кузатилди.\nКартошка 2 минг 800 сўмдан 6 минг сўмгача (кг)\nКузатув натижаларига кўра, Тошкент шаҳрининг «Миробод деҳқон бозори»да сотувдаги йирик бўлмаган картошканинг нархи минимал нарх сифатида (2 минг 800 сўм) қайд этилган. Тошкент шаҳрининг «Олой деҳқон бозори»да сотувдаги сараланган картошканинг нархи максимал нарх сифатида (6 минг сўм) қайд этилди.\nПиёз 1 000 сўмдан 3 минг 500 сўмгача (кг)\nПиёз маҳсулотининг минимал нархи Гулистон шаҳрининг «Гулистон деҳқон бозори» ва Тошкент шаҳрининг «Миробод деҳқон бозори»да (1000 сўм) рўйхатга олинди. Максимал нарх сифатида эса Тошкент шаҳрининг «Олой деҳқон бозори»да сотувда бўлган сараланган пиёзнинг нархи (3 минг 500 сўм) кузатилди.\nСабзи 1 000 сўмдан 4 минг сўмгача (кг)\nСабзи маҳсулотининг минимал нархи Гулистон шаҳрининг «Гулистон деҳқон бозори», Фарғона шаҳрининг «Фарғона шаҳар марказий деҳқон бозори»да (1 000 сўм) қайд этилган. Шу билан бирга, Тошкент шаҳрининг «Олой деҳқон бозори»да сотувдаги тозаланган ва сараланган сабзининг нархи максимал нарх сифатида (4 минг сўм) қайд этилди.\nТухум 6 минг сўмдан 15 минг сўмгача (10 дона)\nКузатув натижасига кўра, Тошкент шаҳрининг «Фарҳод деҳқон бозори»да арзонлаштирилган тухум расталаридаги майда тухумнинг нархи минимал нарх сифатида(6 минг сўм) қайд этилди. Максимал нарх эса Тошкент шаҳрининг «Эски Жўва деҳқон бозори»да (15 минг сўм)кузатилган.\nГуруч 5 минг сўмдан 18 минг сўмгача (кг)\nКузатув натижаларига кўра, гуруч маҳсулотининг минимал нархи Нукус шаҳрининг «Нукус деҳқон бозори», Жиззах шаҳрининг «Жиззах марказий деҳқон бозори», Термиз шаҳрининг «Марказий деҳқон озиқ-овқат бозори», Қарши шаҳрининг «Қарши деҳқон озиқ-овқат бозори», Тошкент шаҳрининг «Олой деҳқон бозори»да (5 минг сўм) қайд этилган. Максимал нарх эса, Тошкент шаҳрининг «Миробод деҳқон бозори», «Эски Жўва деҳқон бозори», «Олой деҳқон бозори»да кузатилди (18 минг сўм).\nЎсимлик ёғи 11 минг сўмдан 19 минг сўмгача (литр)\nЎсимлик ёғи маҳсулотларининг минимал нархи Тошкент шаҳрининг «Эски Жўва деҳқон бозори» ва «Қўйлиқ деҳқон бозори»да (маҳаллий пахта ёғи 11 минг сўм) кузатилди. Максимал нархи эса Тошкент шаҳрининг «Миробод деҳқон бозори»да (кунгабоқар ёғи 19 минг сўм) кузатилди.\nШакар 6 минг 500 сўмдан 8 минг сўмгача (кг)\nШакар маҳсулотининг минимал нархи Тошкент шаҳрининг «Қўйлиқ деҳқон бозори»да (6 минг 500 сўм) қайд этилди. Максимал нарх эса Нукус шаҳрининг «Нукус деҳқон бозори», Жиззах шаҳрининг «Жиззах марказий деҳқон бозори», Қарши шаҳрининг «Қарши деҳқон озиқ-овқат бозори», Андижон шаҳрининг «Янги бозор деҳқон бозори», Самарқанд шаҳрининг «Сиёб деҳқон бозори», Наманган шаҳрининг «Наманган Чорсу деҳқон универсал бозори», Урганч шаҳрининг «Урганч марказий деҳқон бозори», Чирчиқ шаҳрининг «Чирчиқ деҳқон бозори», Янгийўл шаҳрининг «Ихтисослашган Янгийўл шаҳар деҳқон бозори», Тошкент шаҳрининг «Олой деҳқон бозори», «Фарҳод деҳқон бозори», «Қўйлиқ деҳқон бозори»да (8 минг сўм) кузатилди.\n18:09 / 16.05.2021\nЁғ қимматлашдан тўхтаган бир пайтда, энди бензин нархи ошди — ҳафтанинг «пулли хабарлари»\n10:29 / 12.05.2021\nБозорларда маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг мажбурий иштироки бекор қилинади\n09:04 / 11.05.2021\n9 та вилоятда ўсимлик ёғи нархи пасайгани маълум қилинди\n21:23 / 30.04.2021\nНарх-наво ва яшаш харажатлари: Энг қиммат шаҳарлар қандай мезонларга кўра аниқланади?


Спорт - BBC News O'zbek\nЎзбекистон, Марказий Осиё: Ўзбек курашчиси қирғизларни ҳақорат қилдими?\nЖангда ноҳақ мағлуб бўлганини айтаётган ўзбекистонлик Нурсултон Рўзибоевнинг видео баёноти қирғизистонликликлар ғазабини келтирмоқда.\nЎзбекистон, футбол: Андижон клубига пул бериш ҳокимнинг мажбуриятими?\nАндижон вилояти ҳокими Шуҳрат Абдураҳмоновнинг ижтимоий тармоқларда тарқалган видеоси қандай муаммолар юзини очди?\nЎзбекистон: фуқаролик бериш сиёсати қизғин муҳокамада\nБи-би-си Ўзбекнинг онлайн сўровида қатнашган иштирокчилар Ўзбекистоннинг фуқаролик бериш сиёсатини адолатли ҳисобламайдилар.\nТуркия: Эркаклар кириши тақиқланади – аёллар фитнес маркази қандай ишламоқда?\nБадрия Ҳуля Туркиядаги энг катта аёллар машғулот заллари тармоғига асос солган. Ушбу тармоқнинг барча ходимлари ва мижозлари фақат аёллардан иборат. Бадрия аёлларнинг соғлом турмуш тарзи кечиришига ёрдам бериш билан бир қаторда янги иш ўринларини ҳам яратади. Бироқ ...\n7 апрел 2019\nСаломатлик: Жисмоний фаоллик қариш жараёнини ортга қайтара оладими?\n80 ва 90 га кирганларнинг аксарияти кексаликни бўйнига олиб, тақдирга тан берса, 85 яшар енгил атлетикачи Айрин Обера дунёни ҳайратда қолдиришда давом этмоқда.\nЎзбекистон: Humo Arena мамлакатда қишки спорт турларини ривожлантиради, Тошкентдаги bbc.com/uzbek мухбирларидан видео\nБунёдкорлар ва аксар ўзбекистонликларнинг фикрича, Тошкентда ёпиқ муз стадионининг барпо этилиши Ўзбекистон ўзини шу пайтгача халқаро мусобақаларда намойиш этолмаётган қишки спорт турларининг ривожига ёрдам беради.\nЎзбекистон янгиликлари: "Навбаҳор" фанатлари ҳалок бўлди, Тошкентда рўмол маҳкамаси\n11 мартга ўтар кечаси Тошкентдаги ўйинни кўриб уйига қайтаётган 2 наманганлик мухлис йўл транспорт ҳодисасида ҳалок бўлди, 3 киши комада қолмоқда. Тошкентда Халқаро Ислом академияси устидан навбатдаги маҳкама бошланди.\nЎзбекистон ва дунё: Ўзбек Осиё Кубоги финалида\nБу гал ҳам футбол бўйича Осиё Кубогининг финали ўзбексиз кечмади. Айнан Равшан Эрматов бошчилиги остидаги ўзбекистонлик ҳакамлар гуруҳи бошқарган финал беллашувида Қатар ўз тарихида илк бор Осиё чемпионига айланди. Финалда тўрт карра Осиё чемпиони Японияни 3:1 ҳисобида мағлуб этди.\nФутбол, ОФК -2019: Ўзбекистон терма жамоаси қаергача боради?\nЎзбекистон гуруҳдаги сўнгги учрашувини пайшанба куни гуруҳнинг фаворити ҳисобланган Японияга қарши ўтказади. Жамоа бош мураббийси Эктор Купер чоршанба куни Ал-Айндаги матбуот анжуманида бу ўйинда асосий таркибни туширмаслигига ишора қилган. Ўзбекистон Японияга мағлуб бўлса, нимчорак финалида Австралияга тўқнаш келади.\nОсиё Кубоги-2019: Яман терма жамоаси футбол дунёсидаги энг оғир вазифани бажармоқдами?\nУруш ҳолатида бўлган Яман миллий терма жамоаси илк бор Осиё Кубоги финал босқичига қадар етиб келишга муваффақ бўлди. Қонли тўқнашувлар ва очлик ҳукмрон Араб яриморолидаги бу мамлакат учун мазкур ғалаба зулматда йилтиллаган нурдек гавдаланмоқда.\nИслом ва мусулмонлар: Муҳаммад Салоҳ энг сахий футболчими?\nСўнгги йилларда Мисрдан фақат нохуш хабарлар келмоқда: сиёсий норозиликлар, худкуш ҳужумлари, террорчилик хуружлари ва бошқалар. Бироқ бир мисрлик бундай хунук манзарани ёрқин томонга ўзгартирмоқда.\n15 декабр 2018\nЎзбекистон, Россия ва мусулмонлар: Доғистонлик йигитлар ўзбек қизига нега “хужум" қилиб туришади?\nМашғулотларга қатнашаётганингни билишса, йигитлар “хужум” қилиб туришни бошлашади. Муштлашишга тўғри келади. Бир-икки олишувлардан кейин, бўлди, йўқ бўлишади, бошқа яқинлашишмайди, - дейди таэквондочи Альбина Би-Би-Си Ўзбек хизмати билан суҳбатда.


Гиёхвандик аср вабоси. Хаёт гузаллигига рахна солувчи иллат. - ЯНГИЛИКЛАР - "Муборак газни қайта ишлаш заводи" МЧЖ\nГиёхвандик аср вабоси. Хаёт гузаллигига рахна солувчи иллат.\nЧоп этилди кириш Жамият · 9/1/2018 15:29:00\nИнсон умрини окар сувга киёслайдилар. Ана шу хаёт гузаллигидан завк олиш, оила аъзолари, якин кариндошлари, дустлари мехридан бахраманд булиш учун яшаш имкони одамга бир марта берилади. Утган вактни оркасига кайтариб булмаслигини эса хаммамиз яхши биламиз.\nАфсуски, буни вактида англай олмайдиган айрим кимсалар хам орамизда учраб туради. Улар вактинчалик хою-хавасга берилиб, салбий иллат исканжасига тушиб коладилар. Биргина аср вабоси дея таърифланаётган гиёхвандлик балоси хам минг-минглаб одамлар хаётига рахна солаётган, кишилик жамияти тараккиётини таназзулга бошлаётган ана шундай мудхиш иллатлардан биридир.\nЭнг ачинарлиси, дунё микёсида гиёхвандликка карши кенг микёсда кураш олиб борилаётганига карамай бу иллатга батамом чек куйилмаяпти. Негаки, бунинг оркасидан катта даромад топиб, бировларнинг азобланиши хисобига булсада бойишни хохловчи кимсалар хар кандай ёвузлик ва хунрезликлардан тап тортишмаяпти.\nАлбатта, мамлакатимизда гиёхвандликка карши курашиш, наркотик моддаларни етиштириш хамда унинг ноконуний таркалишининг олдини олиш борасида изчил харакатлар амалга оширилмокда. Бу борада катор конун ва карорлар кабул килиниб, бу иллатга карши мунтазам равишда чора-тадбирлар кулланилмокда. Ахоли, айникса ёшлар уртасида ушбу салбий холатларга карши огохликка чорловчи таргибот-ташвикот ишлари олиб бориш йулга куйилган.\nХалкимиз орасида касални даволагандан кура, унинг олдини олган афзал, деган ran бор. Шу нуктаи назардан олиб Караганда, гиёхвандликка карши курашишда кенг жамоатчиликнинг фаол иштирокини таъминлаш, барчани хушёрлик ва огохликка чорлаш, мазкур иллатнинг томир ёйишига йул куймаслик мухим урин тутади. Жамиятда, айникса ёшлар уртасида соглом турмуш тарзини шакллантириш, улар онгида гиёхвандликка нисбатан нафрат уйготиш мухим хисобланади. Шундай экан, хаёт кушандаси булган «огу»дан доимо йирок булинг.\n"МГҚИЗ" МЧЖ бошланғич\nГ. Ю. Сиддиқова


УЙИМИЗ ТЎРИДАГИ «ЭНАГА»ЛАР\nёхуд кимнинг ноғорасига ўйнаяпмиз?\n«Ёлғон гапиргани сабаб қизалоқлар унга ўлим жазосини беришди ва бўйнига сиртмоқ илишди. Ипдан тайёрланган сиртмоқ... Қизалоқларнинг эса юзлари мамнун, кўзларида бепарволик…»\nУй тўридан жой олиб, турли дастур, киною сериалларга бой ойнаи жаҳон томошабинлар кўнглини олиш билан овора. Ҳатто, мевасиз дарахтдан ҳосил олиб, саҳрода гул экяпти. Тасвирлар хилма-хиллиги кўзни қамаштиради.\nТелевизор ҳозир айниқса, оналар учун айни муддао, яқин ёрдамчига айланган. Бирор иш чиқиб қолганда, фарзандини унинг қаршисига ўтқазиб қўйса кифоя, бола овунади-қолади, нимани кўриши эса аҳамиятсиз. Овозини чиқармаса, халақит бермаса бўлгани. Оталарга ҳам энг маъқули шу. Муҳими, жим ўтиради. Экрандаги тасвирлар бола онгига жойлашиб, унинг тафаккурини номаъқул томонга ўзгартириши… Бу эътибор қилишга арзимайдиган кичик масала-ку?! Наҳот, ҳақиқатан шундай?\nКлипдаги мана бу воқеа кўпчиликка таниш. Унда она иши кўпайиб, боласига эътибор қаратолмайди. Ота ҳар доимгидек ишда. Бола онасидан хафа бўлиб, сочга тақиладиган тўғноғични электр розеткасига суқмоқчи бўлади, буни кўрган она уни хавфдан асраб, қорнини тўйдиради. Эркалатиб, ўйнатади…\nБуни кўрган болада шу ҳолатни синаб кўриш истаги пайдо бўлмайдими? Ёки ўзимга озор бериб, бошқалар эътиборини тортар эканман, деб ўйламайдими?\nШиринлик ейишга рухсат бермаса, ўғирлаб ейиш, айтганини бажармаса, деворга чизиш, айёрликни ишга солиш (рекламада ўргатилганидек), кўзларни чақчайтириб, лабларни чўчайтириш каби ҳолатлар тарбияга тўғри келадими?\nҲозир кўчадаги болалар суҳбатига ҳеч эътибор берганмисиз? «Улар бир-бирини севади», «... ҳомиладор, боласи фалончидан», «у эрига хиёнат қилди» каби ёшига номуносиб гаплар. Улар катталарнинг ҳаракатларига тақлид қилишини кўриб, атайлаб ўргатилган дейсиз. Хўш, улар бу гапларни қаердан ўрганишяпти? Буларнинг барчаси очиқ-ойдин кўрсатилаётган саҳналар ва охири йўқ сериаллар оқибати эмасми?\n— Отамнинг табиати жуда оғир эди, — дейди саксон ёшли Қундуз ая Тўраева. — Асосан, одоб-ахлоққа тўғри келадиган, ёшимизга мос кўрсатувларни кўрардик. Кечки пайт эса экранга яқинлашмасдик ҳам. Ҳозиргилар бўлса, боласини бутун бошли уммонга ташлаб қўйгандек. Айрим замонавий оналар ҳатто, беҳаё фильмларни ҳам боласи билан бирга томоша қилади. Гўёки, кинони тушунишга унинг ақли етмайди. Аммо у ҳаммасини занжирдек тераётганидан бехабар...\nҲақиқатан, болада эслаб қолиш қобилияти катталарга нисбатан анча кучли бўлиб, айниқса, янги маълумотлар хотирасида тез сақланиб қолади. Ахир, ота-онасига араз қилиб, ўзига шикаст етказаётган қизлар томирни кесиш, уйқу дори ичиш, ўзини сувга ташлаш, атайлаб автоҳалокатга учраш каби иллатларни ҳаётда кўриб ўрганаётгани йўқ-ку?!\nАслида телевизор ҳам, телефон ҳам — барчаси яхши мақсадда яратилган, аммо баъзи нуқталари борки, айримларнинг ғаразли мақсадига хизмат қилади. Натижада, бола тарбиясига дарз кетиб, ҳаёти жар ёқасига келиб қолади. Ота-оналарнинг ўз қўли билан мана шу эшикни очиб бераётгани эса жуда ачинарли ҳол.\nШундай хатога йўл қўйиб, афсусланган оналардан бири Дилбар Жумаева шундай ҳикоя қилади:\n«Бирор жойга чиқсам, ўғлимга телевизор кўриб ўтиришини тайинлардим, камига, телефонимни ҳам берардим. Телевизор унинг «энага»сига айланганди ҳисоб. Телефонни-ку қўлидан қўймасди. Аммо нимани кўришидан, ўрганишидан бехабар эдим. Уйдагилар бунга қаршилик қилиб, бир ўзини уйда қолдириш, телевизор ва телефонга «топшириш» тўғри эмаслигини уқтирарди. Гапларида жон бор экан. Бир куни ўғлим гугурт чўпидан сигарета тайёрлаб, лабини куйдирибди. Яхшиям синглим келиб қолган...»\nҲа, кези келганда кийим харид қилиш учун соатлаб бозор айланамиз. Ёки уйимизга меҳмон келадиган бўлса борми, нарсаларнинг сараси дастурхонимизни безамаса, ҳисобмас, гап-сўзга қоламиз. Аммо фарзандимизга келганда бефарқмиз. У нима билан банд, нимадан сабоқ оляпти — қизиқмаймиз ҳам.\n— Фарзанд тарбияси жуда нозик масала, — дейди бухоролик Шавкат Шодиев. — Айниқса, қиз болани тарбиялашда эҳтиёткор бўлиш керак. Нега деганда, улар бўлажак она, фарзанд тарбияловчи устоз...\nҚизларимни болалигидан илм олишга, китоб ўқишга қизиқтирганман. Харита совға қилиб, давлат топиш, ҳисоблаш машқларини бажариш, турли буюмларни ясаш, мушоира каби яхши амалларга одатлантирдим. Ҳар якшанба cавол-жавоб баҳсини ўтказардим. Турли тасвирлардан эса, узоқ сақладим, чунки бола қанчалик ёвузлик, хиёнат акс этган саҳналарни кўрса, дийдаси қотиб, инсонийликдан узоқлашади. Ёмон иллатлардан қўрқмайдиган бўлади...\nБола азиз, одоби ундан-да азиз, деган гап бор. Шу сабаб унинг келажаги порлоқ ва баркамол бўлиши учун ҳар бир ота-она боласига гулни тикандан, гуручни эса курмагидан тозалаб бериши керак, назаримда.\n16:18, 29.11.2018 ✔55\n16:17, 29.11.2018 ✔40\n19:02, 22.11.2018 ✔73\n✔ 55  16:18, 29.11.2018\n✔ 40  16:17, 29.11.2018\n✔ 73  19:02, 22.11.2018\n✔ 54  19:01, 22.11.2018\n✔ 73  13:33, 16.11.2018


Мазҳабларнинг келажаги: ижтимоий-тарихий таҳлил - Islamonline.uz\nWritten by Абу Муслим Sep 13, 2016 - 597 Views\nБироқ, Аллоҳ асрасин, бу билан «соф Ислом»га қайтишга даъват қилаётган бемазҳабларни оқламоқчи эмасман. Эмишки, улар зарарли бидъат деб ҳисоблайдиган мазҳаблар у пайтларда бўлмаган экан. Менимча, бу – мураккаб бир муаммога нисбатан мутлақо вульгар қарашларни кўздан яширувчи демагогия, холос.\nМазҳаблар – шариатни ва маълум бир тарихий ва ижтимоий-сиёсий шароитларда умуман Исломни барпо этишнинг зарурий ва қонуний асосланган институтидир. Мазҳаблар тараққий этиб бораётган умматнинг эҳтиёжлари тақозоси билан Ислом меъёрларни ҳаётга татбиқ этишнинг техник элементи сифатида вужудга келди. Соддароқ қилиб айтсак, мазҳаб муайян вазиятларда Исломий феъл-атвор моделларини амалда қўллашнинг жуда қулай ва самарали ечимидир.\nАйни пайтда, мазҳабларни ўзгартириш, уларни бошқа бир шаклга айлантириш имконияти ҳам қонуний жиҳатдан асослаб берилган. Уларнинг техник эмас, балки фундаментал характерга эга эканлигини шаръий жиҳатдан қатъий исботлаш мумкин эмас.\nМазҳабларнинг айнан ана шу фундаментал эмас, балки кўпроқ техник характерга эга эканлиги, уларнинг ривожланиш, ўзгариш имкониятига эга эканлиги туфайли, бу муаммо ҳақида ижтимоий ва тарихий таҳлил нуқтаи назаридан сўз юритишга ҳақлиман, деб ўйлайман.\nМазҳаблар (ҳеч бўлмаганда уларнинг бугунги ҳолати) – фиқҳнинг ривожланиш ва такомиллашиш жараёнидаги муҳим бўғинлардан биридир. Эволюция давом этмоқда, унинг кутилаётган натижалари эса биз учун мутлақо мавҳумдир.\nШариат ва ундан келиб чиқадиган ҳуқуқ меъёрлари тизими – Исломий координаталар тизимида доимий катталикдир. Мазҳаблар ва уларгача мавжуд бўлган, Ислом меъёрларини ҳар бир муайян вазият учун татбиқ этишга мўлжалланган техник шакл ва институтлар эса, асрлар давомида ўзгариб турган. Қизиғи шундаки, улар бугунги кунда ҳам ўзгаришда давом этмоқдалар.\nФиқҳ Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўнг ўн тўрт аср давомида бир неча босқичларни босиб ўтди. Дастлабки пайтлар мусулмонлар фиқҳий масалалар бўйича Росуллулоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларига (розияллоҳу анҳум ажмаъийн), уларнинг энг илмли, фақиҳларига, шариат билимдонларига бевосита мурожаат қилиб турдилар. Бу даврни саҳобалар даври дейиш мумкин.\nКейин эса, мусулмонларнинг сони ортиб, улар яшаган ҳудудлар ниҳоятда кенгайиб кетгач, асҳоби киромнинг уламолари, уларнинг тобеъинлари ва табаъа тобеъинлар берган фатволарга эргашдилар. Бу даврни шартли равишда фатволар даври деб атайлик.\nБироз вақт ўтгач, дастлабки улуғ олимлар, биз бугун билиб, амал қилиб юрган ёки фиқҳ эволюцияси натижасида тарихда қолган мазҳабларнинг имомлари етишиб чиқдилар. Мўминлар ўша пайтдаги шаръий меросимизнинг барча ҳукмларни синчиклаб текшириб, асослаб берган бу имомларнинг фикрларига эргаша бошладилар. Бу - имомлар даври бўлди. У пайтда мазҳаб деган тушунча ҳали йўқ эди.\nМазҳабларга бевосита асос солганлар ана шу буюк имомларнинг шогирдлари ва издошлари бўлдилар. Улар имомларнинг асарлари, қарашлари атрофида тўпланиб, вақт ўтиши билан фиқҳий йўналиш ва мактабларга айлана бордилар. Мазҳаблар шу тариқа вужудга келиб, уларнинг кўп асрлик ҳукмронлик даври бошланди.\nҚарийб ўн аср давом этган бу даврда мазҳаблар шариат тушунчасига шу қадар сингиб кетдики, амалда унинг ажралмас қисмига айланиб қолди. «Мазҳабчилик» даври ўн саккизинчи, ўн тўққизинчи асрларда ўзининг чўққисига чиқди. Ҳатто, Маккаи Мукаррамада, Каъбаи Муаззаманинг атрофида ўша пайтгача етиб келган сунний мазҳаблар учун тўртта алоҳида минбар ўрнатилди, кейинроқ жаъфарий шиалар учун бешинчи минбар ҳам қўшиб қўйилди.\nБу шундай давр эдики, Каъбатуллоҳ атрофида тўпланган ҳожиларнинг ҳар бири қатъий равишда ўз мазҳабининг имомига иқтидо қилар, ҳанафий ва шофеъийлар эса нафақат бир-бирига иқтидо қилиш, ҳатто мазҳаблар ўртасида никоҳнинг жоизлиги, бошқа мазҳабдагилар сўйган гўштни ейиш дурустлиги ҳақида баҳслашар эдилар. Бугун бу гаплар бизга бироз эриш туюлади, бироқ у пайтда бу масалалар ғоятда жиддий муҳокама қилинар ва улкан аҳамият касб этар эди. Шунга қарамай, у пайтда мазҳабларсиз Уларсиз Ислом шариатини, маорифини – хуллас, бутун умматнинг ҳаётини тасаввур ҳам қилиб бўлмас эди.\nШариатга кўра, мўмин киши аввало динига амал қилиш учун зарур бўлган илмлардан қайсисига имкон бўлса, ўшандан бошлаб эгаллаши шартдир. Мазҳаблар ҳар бир муайян минтақа ва шарт-шароитлар учун Ислом меросини тўплаб, тартиблаб чиқдилар. Улар яхлит, тугал фиқҳий тизимларни шакллантириб, мусулмонларни ахборот қидиришга ортиқча куч ва вақт сарфлашдан, адашишдан сақлаб қолдилар. Ўша пайтлар учун бу ҳақиқий нажот бўлди.\nДарҳақиқат, ўн саккизинчи асрда яшаган тотор мусулмонлар айтайлик, ҳанафий мазҳаби ўрнига бидан моликий ёки ҳатто шофеъий мазҳабига эргашишлар мутлақо ақлга тўғри келмас эди. Акс ҳолда у умрининг ярмини керакли маълумотни қидиришга, қолган ярмини эса уни ўз она тилига таржима қилишга сарфлаб юборган бўлур эди.\nУ пайтларда бутун Ислом олами уламоларининг тўлақонли илмий мулоқотини таъминлашнинг имкони йўқ эди, бунинг учун бугунги транспорт тизими, алоқа воситалари ва сиёсий шарт-шароитлар керак бўлар эди. Шу сабабдан, фиқҳ локал, яъни маҳаллий миқёсда, ҳар бир минтақа учун ўзига хос таршда ривожланиб, мазҳаблар баъзи бир ноёб ҳолатларни ҳисобга олмаганда, деярли бир-бири билан кесишмас эди. Бунинг устига, бир мазҳабнинг иккинчиси амал қилиб турган ҳудудга кириб келиши фақат салбий оқибатга олиб келиши мумкин эди, чунки бунинг учун малакали мутахассисларнинг мулоқоти зарур эди.\nЙигирманчи асрнинг тахминан иккинчи ярмидан бошлаб Ислом оламида ўрта асрнинг классик мазҳабларидан янги, бошқа ҳолатга ўтиш кузатила бошланди. Ҳозирча йигирма биринчи асрда шариатни барпо этиш жараёни қандай шаклда бўлишини айтиш қийин, бироқ мазҳаблардан кейинги давр (агар таъбир жоиз бўлса, шундай атасак) бошланганлиги тобора ойдинлашмоқда.\nАлбатта, кўпинча, айниқса қишлоқ жойларда, бирор бир мазҳабга ниҳоятда қатъий боғлиқлик сақланиб келмоқда. Ҳатто, ўн тўққизинчи асрга қайтиш ҳоллари ҳам учраб турибди. Бироқ, жараённинг мантиқий изчиллиги кўриниб турибди. Уламоларнинг нима ҳақда сўз юритаётганларини, қандай муаммоларни муҳокама қилаётганларини кузатиб кўрган мутахассис фиқҳнинг қандай ва қай йўналишда ривожланаётганлиги ҳақида умумий тасаввур ҳосил қилиш қийин эмас. Уламолар бугун айтаётган нарсага эса эртага бутун уммат амал қила бошлайди.\nИслом илмий доираларида мазҳабларга классик, қатъий ажралиш кечаги кунга айланиб бормоқда. Энг анъанавий, ҳар қандай янгиликларга ниҳоятда эҳтиёткорлик билан қарайдиган фақиҳларнинг китобларида тўрттала мазҳабга оид фикрлар учрай бошлади, ҳатто, баъзи ҳолларда бошқа мазҳабларнинг фикрларини олиш ҳақида тавсиялар қилина бошлади.\nЙирик шаҳарларда, мегаполисларда, айниқса Ислом шиддат билан ривожланиб бораётган Ғарбда, барча мазҳаб вакиллари бир масжидда аралаш намоз ўқимоқдалар. Уламолар, фақиҳлар ва Ислом мутафаккирларининг кўплаб илмий анжуманларида чегаралар йўқолмоқда, стереотиплар, таассублар бузилмоқда, тўсиқлар бартараф бўлмоқда. Телевидение, интернет ва ҳатто оддий уяли телефон ҳақида эса айтиб ўтириш ҳам шарт эмас – улар умматни ҳақиқий глобал жамиятга айлантириб қўйганига анча бўлди.\nБуларнинг барчаси мазҳабларга, умуман Ислом фиқҳи ва уни ҳаётга татбиқ этиш институтларига таъсир кўрсатмай қолмайди, албатта. Улар мусулмонларнинг ўзлари билан биргаликда ривожланиб бормоқда. Фиқҳ ҳар доим инсонларнинг янги талаб ва эҳтиёжларига жавобан салмоқли амалий аҳамиятга эга бўлиб келган.\nМазҳабларнинг ўрнини нима эгаллайди?\nАлбатта, бу - саволнинг сал кескинроқ қўйилишидир. Аслида фиқҳнинг эволюцион ривожланиш жараёни узоқ вақт давом этади. Қўрқиш керак эмас: мазҳаблар бирдан йўқолиб, уларнинг ўрнига тўсатдан бошқа нарса келиб қолмайди. Бу ерда мазҳабларнинг ўзи ичдан эврилиб, янги шакл ва мазмун, янги жиҳат, янги қирралар касб этаётганлигини, аввал маълум бўлмаган функция ва ресурсларни кашф этаётганлигини тўғри тушуна олиш керак.\nКаъбаи Муаззама атрофида ҳар бири учун алоҳида минбар ўрнатилган даврдаги мазҳаблар қолмади. Бугунги ҳанафий, шофеъий ва моликий мазҳаблар (ҳанбалий мазҳаби ҳақида қуйида алоҳида тўхталамиз) – 300 йил аввалги мазҳаблар эмас.\nУлар бир-бирига шу қадар киришиб, бир-бирини шу қадар бойитдиларки, баъзан бир мазҳаб қаерда бошланиб, иккинчиси қаерда тугашини англаб бўлмай қолди. Мазҳабларнинг ҳанафий-шофеъий, шофеъий-моликий каби оралиқ шакллари пайдо бўла бошлади. Баъзи уламолар ва ҳатто оддий имомлар янада илгарилаб кетишди - улар қайси мазҳаблигидан қатъи назар, барча мавжуд маъруф (легал – фиқҳий асосга эга бўлган) фатволарга таяна бошладилар.\nШу билан бирга, фақиҳларнинг барча мавжуд мазҳаблар ичидан энг афзал фикрни танлаб олиш тенденцияси пайдо бўлиб, Исломнинг дастлабки даври каби у ёки бу олимга, фатволарга – Бутий, Қарзовий, Усаймин ва бошқаларга эргашиш бошланди. Бу ҳол бирор мазҳабга боғлиқ бўлмаётир. Бугунги кунда ҳанафийларнинг кўпчилик масалаларда ўз мазҳабининг бирор олими эмас, балки шофеъий мазҳаби олими Бутийнинг фикрларини афзал кўриши оддий ҳол бўлиб қолди.\nГап шундаки, классик мазҳаблар бугунги куннинг мусулмонлари дуч келган кўплаб муаммоларга дуч келмаган эдилар. Уларда бугунги саволларга жавоб йўқ. Воқеъликда дуч келинган янги масалаларда кўпчилик ўзининг анъанавий мазҳаби билан чекланиб қолмаётир, қолаверса, замонавий техник имкониятлар бунга кенг йўл очиб бермоқда.\nҲатто кундалик амалиётда биргина мазҳабга қатъий эргашаётган оддий мусулмонни топиш қийин бўлиб бормоқда. Албатта, мазҳаблар сақланиб қолмоқда, бироқ энди у асос, негиз вазифасини ўтаб, жузъий масалаларда кўпинча бошқа мазҳабларнинг элементлари ҳам учраб турибди. Масалан, намоз асосан ҳанафий анъанага кўра ўқилмоқда, бироқ, айтайлик, қўллар шофеъийлар каби боғланмоқда.\nТарихда қолган мазҳаблар – Саврий, Зоҳирий, Авзоий ва бошқалар қайта тикланиб қолганлиги ҳам эътиборга лойиқдир (албатта, бу мақсадли эмас, стихияли равишда юз берди). Йўқ, улар тўлақонли мазҳаб сифатида қайта тикланмади, бироқ айрим фатволар, қарашлар орадан бир неча юз йил ўтгач, яна эсга олинди. Демак, классик тўрт мазҳаб асрлар давомида сақлаб келинган, ҳатто унутилгандек туюлган фиқҳий мероссиз фаолият кўрсата олмай қолди.\nҲанбалий мазҳабнинг тақдири\nАммо тўлақонли фиқҳий мактаб саналган ҳанбалий мазҳаби ўтмишда қолиб кетмоқда. Унинг айрим фатволари ва баъзи масалаларни ечишдаги фиқҳий усуллари сақланиб қолмоқда, холос.\nҲанбалий мазҳаби – фиқҳнинг эволюцион жараёнида алоҳида эътиборга лойиқ ҳолатдир. Бу мазҳаб Аббосийлар устига келган мўғуллар босқинидан кейин ўзига кела олмаган кўринади. У пайтгача ҳанбалий мазҳаби салкам асосий мазҳаб эди. Мўғуллар эса ҳанбалийларни ўзларининг ашаддий душманлари деб билдилар ва қандай бўлмасин улардан қутулишга интилдилар.\nҲанбалий мазҳаби ҳадисшунослик мактаби, маълум маънода ақийда ва ҳатто Исломий аҳлоқнинг ашаддий жонкуярлари сифатида вужудга келган эди. Ҳанбалийлар айш-ишратга берилиб, бузилиб кетган зодагонларнинг уйларига бостириб кирар, май тўла қадаҳларни уриб синдирар, раққосаларни ҳайдаб солар эдилар. Ҳанбалийя энг охирида мазҳабга айланди, шунда ҳам у ҳеч қачон тўла маънода фиқҳий мазҳаб даражасига етмаган бўлиши мумкин.\nБугунги кунда ҳанбалийлик деганда кўпинча «салафий»ларнинг ўзига хос мактаби тушуниладиган бўлиб қолган, ҳолбуки уларнинг классик ҳанбалий мазҳабга деярли ҳеч қандай алоқаси йўқ, чунки улар баъзан бу мазҳабга зид ҳам келиб қолаверадилар. Аслини олганда, ҳақиқий ҳанбалий мазҳаби бугунги кунда асосан китоблардагина сақланиб қолган.\nБуларнинг барчаси, бироқ, энг асосийси – фиқҳий ҳукмлар чиқаришнинг кескин, айрим нуқталарда қатъий методологияси ҳанбалий мазҳабининг келажагига шубҳа билан қарашга мажбур қилмоқда. Ҳар қалай, яқин келажакда шундай бўлиши эҳтимолдан холи эмас. Бироқ, ким билади, дейсиз, балки тарихнинг янги бурилишида бир пайтлар ўтмишда қолган мазҳаблар тиклангандек, бу мазҳаб яна қайта бўй кўрсатар…\nИсломнинг мўъжизлиги ҳам шунда-да: маънавий ва фиқҳий мероснинг «консервацияланган» элементлари давр талабига кўра исталган пайтда яна қад ростлаши мумкин!\nМазҳаблардан кейинги давр: бемазҳаблик билан адаштирманг!\nБемазҳаблик деганда мазҳабларни умуман Исломга мос келмайдиган, қонуний асосга эга бўлмаган нарса деб, уларни инкор қилиш тушунилади. Бемазҳаблар шундай хомхаёлни таклиф қиладилар: буюк уламолар тўпланиб, мавжуд мазҳабларни ва умуман фиқҳий меросимизни бир тафтиш қилар эмиш-да, уларнинг фикрича, Қуръон ва Суннатга «мос келмайдиган»ларини ташлаб юбориб, шу асосда ҳамма учун ягона «тўғри» мазҳабни ташкил этар эмишлар!\nЎз-ўзидан маълумки, бундай бўлиши мумкин эмас, ҳеч бўлмаганда бундай инқилобга рози бўлмайдиганлар ҳар доим топилади. Натижада ўзининг ҳукм чиқариш методологиясига эга бўлган бешинчи мазҳаб пайдо бўлади, холос. У эса бутун Ислом оламига фақат қўшимча чалкашлик, фасод олиб киради…\nБемазҳаблар ҳозирги мазҳаблар айнан Қуръон ва Суннатни фиқҳ тилига имкон қадар тўғрироқ қилиб ўтказишга уриниш натижасида пайдо бўлганлигини ўйлаб ҳам кўрмайдилар. Ваҳоланки, мазҳаббоши имомларимиз бу масалани ўз илми, ижтиҳодига кўра ечиб кўрганлар, холос. Улар айрим ояти карималарни турлича таъвил қилганлар, у ёки бу ҳадиси шарифларнинг саҳиҳлигига турлича қараганлар, холос! Натижада мазҳаблар жуда кўпайиб кетди, бироқ ҳаётнинг ўзи уларни элакдан ўтказиб, бизга уч ёки тўрттасини қолдирди.\nБу ерда жамиятшунослар эмас, Ислом олимларининг сўзи билан жавоб бериш ўринли бўлади: энди нима бўлишини фақат Аллоҳ билади! Фақат бир нарса аниқ: тарихда кўп марталаб бўлгани каби, қандай шароитга дуч келмасин, фиқҳ ўзини намоён қилишнинг адекват, муносиб, ягона тўғри шаклини албатта топади.\nАбдуллоҳ Ринат Муҳаммад, сиёсат фанлари номзоди.\nМақола «Минарет» мусулмон ижтимоий фикрий журналида чоп қилинган.\nMore in this category: Моддий ва маънавий зарарни қоплаш масаласи »