Posted on 08/24/2014 by TURONZAMIN\nИссиқ кунлардан бири. Октябрда ҳавонинг бу қадар исиб кетиши камдан-кам кузатилади. Тепамдан уриб турган офтоб кўзларимни тиндиради. Ўн чақиримча наридаги Қўйтош тоғларининг виқорли чўққилари олмосдай ярқираб кўринади. Ундан беридаги Қатормоя тизмалари ва атрофимиздаги баланд-паст қирлар сувга ғарқ бўлаётгандай жимирлашади. Ҳавода жизғанак бўлиб қуриган сомон ҳиди анқийди. Аллақандай қўнғизлар тинимсиз хазиллашиб уйқимни келтиради Пешонамдан тер қуйилади. Онда-сонда кўзларим илиниб, хўкиздан қулаш даражасига етганимда ўзимга келаман.\nХайриятки иссиқда мумдай эриётганимни Ҳожар янгам пайқади. Тўхтатиб ҳўкизларни четга чиқаришни буюрди. Мени оққуврайдан ўзимиз ясаган чоғроққина чайлага киритиб юбориб, матовдаги ҳўкизларни бир-биридан ажратди ва буғдойи ўриб олинган далага қўйиб юборди. Бирпасдан кейин қайнаган чойгумни кўтариб, ўзи ҳам чайлага кирди. Чайламиз кичкина бўлганидан сиқилишиброқ ўтирдик.\n-Чарчадингиз-а, мулла бола,-деди янгам чайланинг тўридаги шол дастурхонни ўртага тортаркан.-Лекин чидамли экансиз. Чидам урушда жуда иш берса керак.\nЧети арранинг тишига ўхшаб қолган пиёлага чойгумдан қайноқ сув қуйиб менга узатди. Қуруқ чой отлиққа ҳам топилмаганидан, одамлар қайнаган сув-обжўш ичишади. Баъзан чой ўрнига аллақандай ўсимликларнинг япроғини майдалаб солишади.\nЎнбошимиз тушга яқин ташлаб кетган иккита сўлқиллаб турган буғдой нон билан “чой”ни ичиб бўлдик. Иссиқ овқат бўлмаса-да, у ишлаётганларни янги тандир нони билан таъминлаб туришни йўлга қўйган эди. Иссиқ овқат кечга яқин-бир маҳал берилади. Хирмонлар бир-биридан ҳам, ўроқчилардан ҳам узоқ бўлганидан, бизларнинг тегишимизни иш жойларимизга келтиришади.\nЁқимли ҳид таратиб турган юмшоқ буғдой нонни еб нафсим ором олгач бўшашдим шекилли, озроқ нафас ростлаш учун чўзилдим. Одатда тушликдан кейин дарҳол ишга тутинардик. Бу гал Ҳожар янгам ҳам толиққанми, мени алдаб-сулдаб турғизиш ўрнига, ўзи ҳам бир ёнбош бўлиб ёнимга чўзилди. Мудроқ босаётган қовоқларимни йириб очгандай, шу куни унинг кўзларига биринчи марта тикилиб қарадим. Ғамгин милтиллаб турган қорачиқларининг туб-тубида қандайдир ҳасрат чўкиб ётганини илк дафъа пайқагандай бўлдим. Аммо уйқисираб турганимданми, бунга жиддий эътибор бермадим. Балки аксар аёлларнинг кўзларида мудом шунга ўхшаш ифодани кўравериб, ўрганиб кетганимдан шундай бўлгандир.\nУрушнинг жабрини урушда қон кечиб юрганлардан кўра, фронт ортидаги аёллар кўпроқ тортганлигини энди пайқаяпман. Урушдагилар, ҳар қалай, эркак вазифаси қийин ва хафвли бўлса ҳам аниқ: душманни қир, вассалом. Фронт ортида эса ундай эмас, эрта тонгдан қоронғи хуфтонгача далада ишлашади. Уйига келиб ҳам ором тополмайди: бола-чақа, рўзғор ташвишлари, етар-етмаслик, энг ёмони-қаҳатчилик…\nМизғий бошлаганман шекилли, Ҳожар янгам қадоқ босган қўлини секингина елкамга қўйганини сездим. Она кўксидагина бўладиган аллақандай қадрдон ҳид гупуриб димоғимга урди. Шошилиб кўзимни очдим. Ҳожар янгам жилмайиб, юзларимга қараб турарди.\n-Чарчабсиз-а,-деди ҳамдард товушда.-Майли, ҳозир чарчасак, ҳиссасини урушдан кейин чиқариб оламиз.\n-Уруш қачон тугуйди, чеча?-сўрадим гўё у ҳамма нарсани биладиган фолбиндай.\n-Тугайди, тезда тугайди. Урушни бошлаган бадбахт Гитлерниям аҳмоқ подшодай дорга осишади. Бу кунларга узоқ қолмади.\n-Ҳожар янгам бир зумгина юзимга ҳайратланиб тикилди. Кейин кутмаганимда қаҳ-қаҳ уриб кулиб юборди. Кулгиси Каттабулоқ сувларининг чулдирашидек жарангдор чиққанини эшитиб, мен ҳам илжайдим.\n-Нималар деяпсиз, мулла бола?-деди у ўзини аранг кулгидан тўхтатиб.-Назир аканинг додини бериш жудаям қийин иш деб ўйлайсиз шекилли.\n-Осон бўлса, нега ҳеч ким унга индолмайди?\n-Ҳозир ҳамманинг фикри-зикри фронтда! Назир акага ўхшаган битта-яримта пасткашлар кўзга чалинмай турипти. Ҳали уруш тугасин…\n-Уруш тугача нима бўлади, чеча?\n-Уруш тугасами? Уруш тугаса энг аввало яқин кишиларимиз келишади… Умуман, кўп нарсалар ўзгаради!\n-Назир чўлоқниям ростдан дорга осишадими? Бовам менга: “Ҳали шерларимиз келса оёғидан осишади”-деганди. Шу тўғрими?\n-Ҳар қалай жазосини беришади…\n-Назир чўлоқнинг бизга узоқроқ қариндошлиги ҳам бор: гавдали, муштбурун, биткўз одам эди. Ўттизлар атрофида бўлишига қарамай, тарвақайлатиб соқол-мўйлов қўйиб олган. Ёшига нисбатан каттароқ кўрингиси келса керак-да.\nҚишлоғимизда бир қўли ё бир оёғи йўқлар яна бор. Лекин ҳеч ким уларни “чўлоқ” дейишмас, фақат Назир чўлоқнигина шундай аташарди. Айтишларича уруш бошланганидан ҳеч қанча ўтмай, унинг ўнг оёғидан илон чаққан. У пайтларда қишлоқларда дўхтир зоти анқонинг уруғи эди. Шу сабабли чорбоғлик жаррох-табиб Уста Қулманни олиб келиб кўрсатишган. Табиб заҳарнинг танага ёйилиб кетишидан чўчиб, ноилож оёғини тиззасидан кесиб ташлаган. Яна, урушга боришдан қочиб, оёғини ўзи атайлаб кестирган, деган гаплар ҳам юради. Нима бўлганида ҳам унинг куни қўпол ёғоч оёққа қолганди. Юрганида ортида эчкиникига ўхшаш из қоларди…\nИюнь ойининг охири. Буғдой ўрими эндигина бошланган пайтлар. Уйимизда бир кафт ҳам дон қолмаган. Биз-ку мева-чева дегандай амаллаштириб, қорнимиз “алдаб” юрардик. Бобомга қийин бўлди. У кунига бирор коса аталами, гўжами ичиб турмаса бўлмасди. Шунинг учун бобом мени эртароқ уйғотиб, озроқ бошоқ териб келишга юборарди.\nОдатда буғдой ўрими қишлоқларга яқин жойлардан бошланади. Ким билади, уйларида ҳеч вақоси қолмаган одамлар кечаси ўғирлаб кетмасликлари учун шундай қилишармиди ё бошқа ҳам сабаби бормиди. Буниси бизга қоронғи эди. Буғдойдан тозаланган анғиздаги бошоқ ҳам терилиб, хирмонга тўкилади. Шундан кейингина қолган битта-яримта бошоқни биз териб олишимиз мумкин. Ўша йили раисимиз бунга ҳам рухсат бермади. На чора: ҳамма нарса фронт учун! Бу-куннинг долзарб шиори. Дала қоровуллари бошоққа борган болаларни изиллатиб қувлашади, баъзан уриб-сўкиб уйларигача боришади. Уларга биров бир нарса деёлмайди.\nКун қиёмга етган. Қуёш ўтлари қовжираб сарғайган адирларга олов пуркай бошлади. Эгнимдаги серямоқ чит кўйлагимнинг этагини тугиб ушлаб, бошоқ қидириб юрибман. Ўрилган буғдойнинг чўкиртак поялари оёқларимга сим-сим ботади. Икки-уч соатча изғиб, анчагина бошоқ тердим. Ҳожар янгам яқиндагина тикиб берган бўз иштонимнинг липпасигача читир ва туяқоринларнинг тиканаги билан қопланди. Шунда ҳам атайлаб читир ва туяқоринлар кўп жойларни қидираман. Ўроқчилар уларнинг орасидаги буғдойни ўриб кетишса-да, бошоқчилар бошоғини теришмасди. Кийимларига ҳар хил тиканаклар илашишидан чўчишади. Бошоқларим кўпайиб уйга қайтаман деб турганимда, аллақаёқдан дала қоровули назир чўлоқ келиб қолди. Ҳа йўқ-бе йўқ, йўрғасининг олдига солиб қувлай бошлади. Не машаққатлар билан терган бошоқларим сочилиб кетди.\nОдам отдан тез югуролармиди. Назир чўлоқ отининг тизгинини атайлаб тортиб, силласини қуритмоқчи бўлди. Ҳар замонда оғизга олиб бўлмайдиган сўзларни айтиб сўкинади. Мен эса қўрққанимдан бадтар югураман. Ўпкам шишиб кетди. Чопиб бораётиб нимагадир суриндим ва ўмбалоқ ошиб йиқилдим. Амаллаб ўрнимдан турдиму яна қочмоққа мадорим етмади. Тинкам қуриб, жойимда туравердим. У бамайлихотир яқинлашиб, қўлидаги ўрма қамчи билан елкамга урди. Қамчининг чилвори узун эди. Белимга бир ўралиб, учи бўйним аралаш жағимга тегди. Зарби шунчалик қаттиқ эди-ки, войвойлаб ётиб қолдим. Анчадан кейин ўзимни ростлаб атрофимга қарасам, у йўқ.\nЎрнимдан зўрға турдим. Қамчининг чилвири теккан жой шишиб кетибди. Қўл теккизсам, зирқираб оғрийди. Бир-бир босиб, уйга етдим. Бобом аҳволимни кўриб, қаттиқ ғазабланди.\n-Она сути оғзидан кетмаган гўдакни майиб қилишдан ҳам қўрқмайди бу ифлос!-деди титраб.-Худодан қўрқмаган ноинсоф! Одамлар қон кечиб фашистни қувлаяпти, бу ифлос уларни болаларини… Ҳолим етса экан, бориб бир онасини кўзига кўрсатиб келсам. Кади синиб айрони тўкилганича йўқ ҳали! Шошмай тур, иблис!!\nНазаримда бошим хумдай шишиб, оғирлашиб қолганга ўхшарди. Кечқурун Ҳожар янгам ишдан келганида ҳам ухлаёлмай, оҳ-воҳ қилиб ётгандим. У рўмолининг бурчига бир ховучгина буғдойни тугиб келган экан. Шуни ёрғучоқда майдалаб, бобом иккаламизга атала қилиб берди. Аммо бобом ичмади. Бир ҳафтача касал бўлиб ётди. Кейин аста-секин тузала бошлади.\nБобом “майда” гапларни айтавермасди. Одатини билганимдан, ҳар нарсани ботиниб сўролмасдим. Катта уйда кун бўйи иккаламиз ёнма-ён ётамиз. Шипга жимгина тикилиб ётавериш бобомни эзиб юборарди шекилли, баъзан эртак айтиб беради. Уни ўзи тўқирмиди, ҳартугул “советский соллот”лар доим душманни енгиб, соғ-омон уйларига қайтишади. “Қаланғи-қасанғи фашис” бу “соллот”лар олдида ер тишлаб қолади. Эртакларнинг мазмуни менга ёқарди. Мириқиб эшитаман.\nБаъзан у ўзи истамаган ҳолда “майда” гаплардан ҳам айтиб қолади.\n-Болам,-деб қолди касал ётган кунларимиздан бирида.-Биласанми, Назир чўлоқ-ифлос одам.\n-Шунақага ўхшайди,-дегандим, бобомга ёқмади.\n-“Шунақага ўхшайди”мас, ифлослиги аниқ. Кечалари колхознинг хирмонидан қоплаб буғдой ўғирлармиш, кундузи урушда юрганларнинг аёллари ҳақида иғво юритармиш: ифлос ниятига етиш учун тирик йигитларни “ўлипти”га чиқарармиш…\n-Ишонмайсан-да… Мен ҳам ишонмасдим. Шамол бўлмаса, дарахтнинг учи қимирламайди.\n-Буни кимдан эшитдингиз, бова?\n-Бўлди, бундай майда гапларди ковлаштирма!..\nҲожар янгамнинг “жазосини беришади” деганини эшитганимда беихтиёр шулар ёдимга тушди. Ўша воқеадан кейин Назир чўлоққа рўпара келмагандим. Қорасини узоқдан кўрибоқ жуфтакни ростлардим. Ундан қанчалик қўрқишимни билмайману жуда ёмон кўриб қолгандим.\nХаёлга чўмиб кетганимга ажабланибми, Ҳожар янгам юзларимга тикилиб турган экан. Кўзларида чуқур бир ўйчанлик акс этиб турганига қарамай, юзлари фариштаникидек нурли эди. Бу номутаносибликдан ҳайрон бўлиб, беихтиёр илжайдим. У ҳам жилмайиб, мени боласидек бағрига тортди. Шу лаҳзада кўзларидаги ўйчанлик ғойиб бўлиб, бутун вужудини хаёлий бир гўзаллик қамради. Қучоғи аллақандай иссиқ. Димоғимга тер ва сутникига ўхшаброқ кетадиган ғалати ҳид урилди. Энтикиб кетдим. Бола онгимдан нималиги ўзимга ҳам қоронғи қандайдир латиф орзулар баҳор осмонида арқон солган турналардек тизилиб ўта бошлади.\nУ кўзларимга тикилиб:\n-Бир ашула айтиб берайми?-деди.\nҲеч қачон овозини эшитмаганимдан, унинг ашула айта олишига ишонмадим. Шунга қарамай розилик билдирдим:\n-Эшитинг бўлмаса, бироқ овозим ёқмаса кулмайсиз…\nУ ҳорғин, ҳаста товуш билан қўшиқ бошлади.\nҚайлардасан севар ёрим?\nМен соғиндим жамолингни.\nКелгил кулиб ифтихорим,\n“Ҳайқирганда тошқин сойлар-\nДеган эдинг-ёргинам кут”.\nЎтиб борар йилу ойлар,\nҲижронингдан бағримда ўт.\nУзоқлардан келди хабар,\nИшонолмай дил хастадур.\nМинг шукрким ишқинг мудом,\nСоғиндим мен жамолингни\nАрмон қилма висолингни…\nУ шундай ҳазин, шундай тиниқ куйлардики, эсимни таниб, ҳеч қачон бундай дилбар қўшиқ тингламагандим. Ўз-ўзидан онамни эсладим. Ёнимда ёнбошлаб нола қилаётган Ҳожар янгам эмас, онамга ўхшарди. Гўё онам ҳам мен сингари соғинч ўтида ўртангану ерни қоқ ёриб чиққан, отамни урушга кузатганимиздан кейинги ойлардаги каби тепамда дилгир аллалар айтиб турганга ўхшади. Балки юрагини улкан дард кемираётган, уни ҳаммадан сир тутишга интилаётган она ва ёш келинчак ноласи бир-бирига пайванду пайвастадир. Чунки ўша суронли кунларда аёлларимиз куйлайдиган қўшиқларнинг аксариятида соғинч ва ҳижрон азоблари, умид ва ёруғ орзулар мазмуни қоришиб кетган бўларди. Эътибор бериб тингланса, уларнинг замиридан бир нарса-ҳар қандай умидсизликка бўй бермайдиган ишонч уфуриб турарди. Аёлларимиз шундан куч оларди шекилли.\nЎшанда Ҳожар янгам куйлаган қўшиқнинг маъносидан кўра, оҳангларидаги жозиба ва сеҳр мени лол қилиб қўйганди. Овозидаги мусиқийлик, орзумандлик ва мунг қалбимнинг энг нозик пардаларини чертиб ўтганди. Назаримда бу қўшиқлар ўзининг сирли қанотида серташвиш болалигимни ҳам олиб кетган эди: ўзим унчалик эътибор беравермайдиган ҳақиқатларни-отамнинг уруш майдонларида ажал билан олишиб юргани, онамнинг бу ёруғ оламдан мангуга кўз юмганини чуқур ҳис этдим. Анчадан буён юрагимнинг қайсидир бурчаклари бўм-бўш бўлиб, ҳувиллаб юрганини ҳам биринчи марта англадим…\nШу куни у кечгача қўшиқ айтиб ишлади. Овозини борича қўйиб дард-алам, изтироб билан куйлади. Юрагида жўш ураётган барча орзулари, армонларини қўшиқда ифодалади. Мен ҳўкизларни буғдой дасталари устида тинимсиз айлантирсам-да, қулоқларимни кечгача унинг оғзига тутиб юрдим. Мунгли бўлса-да, тиниқ ва жарангдор овоз, булоқ сувидек мусаффо туйғулар оғушида гоҳо-гоҳо ўзимни унутиб қўярдим. Ҳўкизларни ҳўпда айлантираётганим эсимдан чиқиб, қандайдир сирли истаклар етагида сирли бир дунёларга кетиб қолардим.\nҲушимни йиғиб, Ҳожар янгамга қарамоқчи бўламану ботинолмайман. Назаримда йиғлаб куйлаётганга ўхшади. Уни нима ларзага солиб, оҳидан дуд чиқаётганини, тахминан бўлса-да, пайқаган эдим. Унинг ноласи ёр васлига тўймаган чин ошиқнинг ноласи эди. Буни мен анча олдин, кўз олдимда бўлган баъзи ҳодисаларни таҳлил қилиб кўргачгина англадим…\nЎша кундан бошлаб яқин-атрофимизда одам бўлмаса, Ҳожар янгам бот-бот қўшиқ айтадиган бўлиб қолди. Мени қувонтиргани шу эди-ки, овозидаги олдинги ҳазинлик ва мунг тобора камайиб бораётганди. Ўрнини соғинч, орзу, умид ва ишонч каби кишини руҳлантирувчи, далда берувчи, юпатувчи оҳанглар эгалламоқда эди.\nҚишлоқда янгамнинг дил розидан фақат менгина хабардор эдим. У менга шунчалик суяниб қолган эдики, ўқишлар бошлангунича ўзи билан ҳар куни хирмонга олиб кетадиган бўлди. Кўпдан ҳўпда юрганидан, бора-бора ҳўкизларнинг ўзи ҳам одатланилган доира бўйлаб айланаверадиган бўлиб қолди. Шу сабабли аввалгидек қийналмасдим. Аммо Ҳожар янгам тиним билмасди. Гўё бутун дарду аламини ишдан оларди: четга ёйилиб чиқаётган бошоқ аралаш сомон ва похолни паншаха билан ўртага ирғитар, ҳўкизларнинг туёғи остига янги дасталарни ташлар ва қумоқ бўлиб янчилган буғдойни курак билан бир четга тортар эди. Кечқурун янчилган буғдойни бошқалар келиб совуришар, тозаланган донни қоплаб, пунктга жўнатишарди.\nОктябрнинг ўрталарида туман маорифидагилар қайсидир қишлоққа урушдан яраланиб қайтган иккита ўқитувчини топиб, бизнинг қишлоғимизга кўчириб келишди. Шундан кейин юқори синфларимизда дарс бошланиб кетди. Янги келган ўқитувчилар бешинчи-олтинчи синфларни қўшиб, еттинчи синфни эса алоҳида ўқитишарди. Она тили ва математикадан тортиб, жисмоний тарбиягача шу иккаласи “амаллаштириб” туришарди.\nМактабда ўқишлар бошлангач, хирмонга боролмай қолдим. Янгамни яна кам кўрадиган бўлдим. Бобомнинг ҳам ташвишлари кўпайди. Пишиқчилик даврида янаги ёзгача етадиган дон жамғариб қўйиши керак. Вақтида олмаса, кейин топилиши гумон. Топилганидаям нархи осмонда бўлади. Шунинг учун “тишимизнинг ковагида” асраб юрган эчкиларимиздан бирини боласи билан сотиб, қаердандир бир қоп арпа ва озроқ оқ жўхори топиб келди. Эндиликда ўтинхона вазифасини бажараётган молхонамизнинг бурчагидаги эски ўрани тозалаб, арпани кўмдик ва юзини билинмайдиган қилиб шиббаладик. Жўхорини сандиққа жойладик…\nБир куни Ҳожар янгам ишдан эрта қайтди. Кўзлари ич-ичига ботган, ранг-рўйи бир ҳолатда. Бобом уни кўрибоқ тоби қочганлигини пайқади.\n-Ўзингни уринтириб қўйибсан-да, болам,-деди юпатиш оҳангида.-Жонинга бунча жабр қилмасанг. Майли, бир-икки кун дам олсанг, ўзинга келиб қоласан.\nЯнгам хонасига кириб, ўраниб ётди. Бобом унинг уйдалигидан фойдаланиб, “эрталаб келаман” деди-да, Еттисойдаги қариндошларимизникига кетди. Янгамнинг бемалол дам олишига ҳалал бермаслик учун ташқарига чиқиб кетдим. Бир ўзим ҳовлида зерикиб, Бадалларникига йўл олдим…\nКучли шамоллар тингач, даштларда ажиб бир сокинлик бошланади. Ўша муштлашувдан кейин Бадал иккаламизнинг орамизда шунга ўхшаш ҳолат вужудга келганди. У бошқалар билан ҳалиям жанжаллашиб турса-да, мен билан урушишдан қочарди. Ноҳақ ранжитилган пайтларда ёнини олиб турардим.\nЎшанда яна бир нарсани пайқаганман: яккалаб қўйилган одам жиззаки бўлиб қоларкан. Назаримда Бадалнинг уришқоқлиги шундан эди. Ўзига тарафкаш пайдо бўлгач, секин-аста феъл-атвори ўзгара бошлади-баъзиларнинг ҳазил-мазах гапларини ҳам “ютиб” кетарди. Шунданми, болалар уни майна қилишни камайтириб боришди. Августнинг ўрталарида отасидан қорахат келди-ю, у тамом ўзгарди.Болалар билан уришиб-сўкишиб, ёқавайрон бўлиб юришни бутунлай ташлади. Вазмин тортиб, бирданига улғайди. Мактабга ҳам бормади. Қишлоқ кексаларининг маслаҳати билан одамларнинг молини боқа бошлади. Ҳар куни кечқурун йиғиладиган “оши ҳалол” ёлғизқўл онасига катта ёрдам эди…\nЕлкасида бўз халта, қўлида сопол кўза, Бадал “оши ҳалол” йиғишга чиқаётган экан. “Бормайман” деганимга қўймай қўлимга кўзасини ушлатиб, мени ҳам эргаштириб кетди. Кимнинг молини боқса, эшагига бориб “ошолол!”1 деб овоз беради. Нон чиқаришса ўзи бўз халтасига, гўжами, аталами ё бошқа бирор овқат чиқаришса, мен кўзага қуйиб оламан. Навбат Назир чўлоқникига етганида боришни истамай, тихирлик қила бошладим.\n-Ўзинг олиб кела қол,-дедим ортга тисарилиб.\n-Нега, жўда, бидга бодамиз,-деди у “р”ни айтолмай.\n-Уни кўргали кўзим йўқ. Сабабини кейин айтаман…\nБадал ҳеч нима тушунмаганлигини билдириб елка қисди. Бир ўзи боргиси келмадими, қўл силтаб ортига қайтди. У бизнинг ҳам эчкиларимизни боқарди. Уйда Ҳожар янгам ўтган тунда пиширган қотирмадан қолган яримта нондан бошқа ҳеч вақо йўқ. Шуни бериб юбормоқчи бўлиб ҳовлига тортгандим унамади. Қайтага ўзимни уйи томонга сургай бошлади.\n-Уйда чечам касал ётипти, бир ўзи узоқ қолса яхши бўлмайди,-десам ҳам қўймади.\n-Ноилож унга эргашдим.\n-Манавунинг чечаси касал экан, эна,-деди Бадал онаси кўзадаги овқатни катта ёғоч товоққа ағдармоқчи бўлаётганида маъноли тикилиб.\nУ индамади. Кўзада анчагина овқат қолдириб, лимиллаб тўлган товоқни дастурхонга қўйди. Чети новга ўхшатиб йўнилган ёғоч қошиқни навбати билан айлантириб, учаламиз бирга овқатландик. Ростини айтсам, умримда бундай тотли овқатни ичмаган эдим. Турли-туман овқатлар қоришмасидан янги бир ғалати мазали таом пайдо бўлган эди. Уни ичган сари ичгинг келарди.\nОвқатдан сўнг бадал иккаламиз ўрнимиздан турдик. Онаси кўзани Бадалнинг қўлига ушлатиб, менга иккита илиққина тандир нон берди ва тайинлади:\n-Келинга айт, хижолат бўлмай, овқатни илиғида ичиб олсин. Чўпоннинг ошололи-ҳалол, шифобахш бўлади…\nБиз келганимизда Ҳожар янгам ўрнидан турган экан. Бетоблигига қарамай жинчироқнинг ёруғида ниманидир ямаб ўтирарди. Иштаҳаси йўқлиги сезилиб турарди. Қистовимиз билан кўзадаги овқатдан бир коса қуйиб, мақтаб-мақтаб ичди. Бадалнинг кўнгли учун шундай қилди чоғи.\nУ овқатланаётганида Бадал Назир чўлоқникига нима сабабдан бормаганимни сўради. Бошоқ воқеасини қисқача айтиб бердим.\n1. Ошолол-оши ҳалол.\n-Ўзи шу…шшунақа у!-деди бадал дудуқланиб. Одатда “р”ни “д”га ўхшатиб талаффуз қилса-да, жаҳли чиққанида чинакамига дудуқланиб қолади.-Ошололниям миннат билан бедади, номад… Моли ҳам… ҳамманикидан кўп. Энди бб… боқмайман номадди молини!\n-Ундай қилманг, чўпон бола,-янгам уни жаҳлдан туширишга уринди.-Молини боқингу, ҳақингизни сонига қараб олинг. Қанча моли бор ўзи?\n-Бешта эчки улоғи билан, тўдтқўй қўзиси билан, бид сигид танаси билан…\n-Ундай бўлса, эчкиларига кунлик ошололингизни олинг. Тўрт қўй-қўзисига олти кило, сигири билан танасига тўрт кило-ойига жами ўн килодан талаб қилинг. “Бермайман” деса боқманг-қўйинг.\nТаклиф Бадалга маъқул бўлгач, Ҳожар янгам бўшаган косасини ювиб келди. Кўзада қолган овқатни косага бўшатиб, уни ҳам ювди ва жойига қайта ўтиргач ҳазиллашди:\n-Ошололингиз жуда тотли экан, чўпон бола, бироқ мол эгаларидан бирортасиям гўштли овқат қилмагани чакки бўпти-да.\nУйимизда кўпдан гўштли овқат бўлмаганди. Қорним тўқ бўлса-да гўшт егим келиб, тишларим қичишганга ўзшади. Зимдан Бадалга қарасам, ўзи билиб-билмай у ҳам тишининг кирини сўряпти. Ҳолатимизни Ҳожар янгам пайқади шекилли, ўринсиз ҳазилидан ўнғайсизланди.\nДафъатан Бадал менга тикилиб қолди. Нимадир демоқчи бўляпти-ю, янгамнинг олдида айтишдан тортинаётганини сездим. “Айтавер” маъносида имо қилдим.\n-Чўлоқдан ошолол олмадик. Илгадиям беш-олти мадта қудуқ қайтадган. Шуни йиғиб, ола қолсак нима дейсан?\n-Энди беради, деб ўйлайсанми?\n-Билдидмай товуқладидан бидини олиб келамиз, шу билан ода очиқ бўлади…\nГапларимиздан ўғирлик ҳиди келаётганини пайқаб, Ҳожар янгам беозор койиди. Бадалнинг ён бергиси йўқ. Мен ҳам уни қувватладим.\n-Бошқа иложи қолмагач, ҳақини ўғирлаб бўлсаям олса нима қилипти. Бадалнинг бу иши ўғирликка ётмайди-ку!\nҲожар янгамнинг ўй суриб турганидан фойдаланиб, жуфтакни ростлаб қолдик.\nНазир чўлоқнинг ҳовлиси харсанг парчалари билан бўй баравар ўраб олинганди. Деворга биринчи бўлиб ҳеч биримизнинг чиққимиз келмасди. Ўғирлик қилиб кўрмаганликдан, юракларимиз дук-дук урарди. Бирмунча тортишувдан кейин юқорига баравар тирмашдик. Пастга тушиш деворга кўтарилишдан кўра ваҳималироқ туюлди. Девор устида ҳам узоқ туриб бўлмасди. Шунга қарамай сал туриб қолдик-паст овозда озроқ тортишдик ҳам. Охири муросага келиб, пастга баравар сакрадик.\nҚоронғида катак яқинига боғланган итнинг ёнидан сакрабмиз. Аввалига бизни таниб индамаганми ё ўзи ювош бўлганми, садо чиқармаганди. Устидан босиб тушай деганимиз учун вовуллаб, ташланиб қолди. Жон ҳолатда катакнинг ортига ўтиб ётиб олдик. Зум ўтмай уйнинг эшиги очилиб, Майрам чўтирнинг овози эшитилди:\n-Нима бўлди, Сиртлон, тулки келдими?\nМайрам чўтир Назир чўлоқнинг хотини. Чечакданми ё бошқа бирор тошма касалликларининг асоратими, юзида чакич урилган ноннинг юзидагидек чуқурча-чуқурча доғлар қолган. Озроқ мақтанчоқлиги бор, лекин содда ва оққўнгил аёл. Шитоб билан келиб, атрофга наридан-бери назар ташлади. Энгашиб катакнинг оғзини очди. Товуқларининг жимгина ётганини кўргач хотиржамланиб, итини койиди.\n-Ўл аҳмоқ, бўғилиб ҳурганингга бир бало бўптими дебман!\nМайрам чўтир катакнинг ёнига келганида қўрқувдан жоним чиқиб кетаёзди. Боз устига чучкургим келади. Ўлар-тириларимизга қарамай қуруқ ўтлар орасига ташланганимизда бурнимга нимадир кирган бўлса керак. Амаллаб ўзимни тутдим. Аммо бўладиганим бўлди. Майрам чўтир уйига қайтиб кирганида ҳам қимирлашдан қўрқиб, бўғриқиб ётардим. Қимирласам чучкуриб юборишим тайин эди.\nБадал секингина биқинимга туртгач, хатарнинг ўтганини англадим. Қўлимни оғзимга қаттиқ босиб, акса уриб юбордим. Биқинимга қаттиққина мушт тушди. Ёнбошимга ағдарилиб, аламдан Бадални тепиб юбордим. У ўзини устимга ташлаб, қулоғимга ғазабли шивирлади:\n-Нима қиляпсан, аҳмоқ, қаеддалигингни унутиб қўйдингми?!\nЖаҳлим чиққанидан қаердалигимни дарҳақиқат унутган эканман. Секин атрофга мўраладим. Майрам чўтир кириб кетган эшикнинг тирқишларидан жинчироқнинг заиф шуъласи милтираб кўринади. Яқингинамиздаги тош девор қорайиб турибди. Юқорида юлдузлар чарақлайди. Ит овозини ўчирган бўлса-да, яқингинамизда сергак тикилиб турибди. Ҳаммаёқ жимжит. Шу сукунат туфайлими, дарҳол ўзимга келдим. Бадалнинг ишораси билан унга эргашдим.\nЭгасининг ноҳақ койиганидан хафа бўлгандай, ит ҳамон жим. Бадал эҳтиёткорлик билан катакнинг олдига чўнқайиб, эшикчасини очди.\n-Кўрдингми?-деди ичкарида оқариб-қорайиб кўринаётган товуқларга ишора қилиб.-Сен манави оқини ушла, мен ёнидагини. Қани! Бид…икки…уч!..\nБаравар қўл узатиб, ичкаридан иккита товуқни чиқардик. Қоронғида бири оқариб, иккинчиси қорайиб кўринди. Бадал чиқарган товуқ қанотларини бир-икки типиллатиб силкитди-ю, овоз чиқармади. Мен чиқарган оқи қаққилаб, дунёни бошига кўтарди. Ана шунда, назаримда, қиёмат қойим бўлиб кетди: қўлимдагиники камлик қилгандай, катакдагилар ҳам қақақлаб қолишди. Ит яна бўғилиб ҳура бошлади. Нега шундай қилганимизни билмайман, қўлимиздагиларни катагига қайта тиқиб, эшикчасини шошилинч бекитдик. Югурганимизча тош деворга тирмашиб, эсон-омон ошиб ўтганимизда Майрам чўтирнинг овозини эшитдик:\n-Яна нима бўлди, Сиртлон!..\nТовуқлар ҳалиям қақоғлашар, ит тинмай ҳурарди. Биз эса аллақандай қичитқи ўтлар орасида юзтубан ётардик.\n-Товуқни оёғидан ушлаб ўғирлайдими, аҳмоқ!-овозлар тингач Бадал норози оҳангда тўнғиллади.-Бўйнидан сиқиб ушламайсанми?!\n-Шуни илгарироқ айтсанг ўлармидинг!-мен ҳам уни “тишлаб” олдим.-Бўйнидан ушлаш кераклигини қаёқдан билибман!\nУ яна нимадир деб тўнғиллади-ю, эшитмадим. Анчагача сўзсиз ётдик. Ҳаммаёқ тинчигач Бадалда янги фикр туғилди шекилли, ўтириб олди.\n-Ҳовлига яна кидамиз,-деди бир оздан сўнг.-Бу сафар эҳтиёт бўл!\n-Кирсанг киравер, мен бормайман!-ўжарлигим тутди.\n-Нима-нима, уйинга мидзақудуқ бўлиб бодмоқчимисан? Билсанг, чечанг кўнгли тусаган овқатни ейиши кедак, шунда тез тузалади.\nБу гап менга таъсир қилди. Бироқ Назир чўлоқнинг ҳовлисига қайта тушишга юрагим бетламасди. Тутиб олишларидан қўрқардим. Тутиб олиб таъзиримизни беришса-ку майли. Ҳожар янгамнинг шифо топиши учун калтакнинг зўрига ҳам чидардим. Бу гап бобомнинг қулоғига етса борми, ундан осон қутулолмаслигимни билардим.\nБадалнинг кейинги луқмаси мени ўйлантириб қўйди. Ўзимча товуқ топишнинг бошқа йўлларини излаб кўрдим. Бундай йўл йўқ эди: ё кимнингдир ҳовлисига тушасан, ё Бадал айтганидай, уйга “мирза қуруқ” бўлиб борасан. Шунда хаёлимга ажойиб бир фикр келди. Аслида уни амалга ошириш ҳам ўғирлик. Аммо бу ўғирлик ўзингникини ўзинг ўғирлаш эди. Тун ичида бировларнинг ҳовлисига девор ошиб тушиб юргандан кўра шуниси маъқул кўринди. Вақти келганида айбимни айтиб, Ҳожар янгамдан кечирим сўрасам кифоя. Ҳаммаси ювилиб кетади. Ўша пайтда эса янгамнинг тезроқ тузалиши учун озроқ гўшт керак, деган фикр миямга ўрнашиб олган эди.\nИлгари уйимиздан ўн-ўн бешта товуқ узилмасди. Гўштсираганимизда бирортасини сўйиб еб турардик. Қишда дон топиб беришдан қочиб, камайтиргандик уларни. Урушнинг учинчи йилларида бола-чақасидан орттириб, товуқларига бир ҳовуч дон, итига битта куюк кулча ташлаш ҳам оғир бўлиб қолганди одамларда. Ҳожар янгам биттагина чипор товуғимизни асраб қолганди. Ёзнинг бошларида жўжа очиб, товуқларимиз сони етти-саккизтага етди-ю, кузнинг охирларигача атиги иккитасигина қолганди. Шунинг биттасини ўғринча сўйиб, четроқда патини тозалагач, Ҳожар янгамга “Назир чўлоқники” деб оборишни дилимга туккандим.\nБу масалада ҳам Бадал билан келишолмай тортишдик. Бари бир фикримни ўтказдим. Товуқни ўзим ўғирлаб чиқадиган, у сўядиган, Каттабулоқнинг бошида патини биргалашиб тозалайдиган бўлдик.\nТовуғимизни ўғирлашдан олдин пичоқ олиб чиқиш учун уйга кирдим. Ҳожар янгам тиззаларини қучоқлаганича, жуда хавотирланиб ўтирган экан. Мени кўриб, ғалати қараш қилди. Кўзларидан “Нима бўлди?” деган савол маъносини уққач, қилмоқчи бўлаётган ишимизни рўй-рост айтсаммикан, деган фикрга бордим.Бир зумгина тараддудланиб қолдим. Шунда Бадалнинг “кўнгли тусаган овқатни еса, чечанг тез тузалади”, деганини эсладим. Фикримдан қайтиб, “олиб чиқдик” деган маънода бош қимирлатдим. У шолғомдай қизариб кетди ва биров эшитиб қолишидан қўрққандай:\n-Шу ишни бекор қилдиларингиз-ов, мулла бола!-дея пичирлади.\n-Нимаси бекор бўларкан, чеча,-тутун қайтардим мен.-Бадални ҳақини олдик-да. Кўп марта ошолол бермаганини ўзингиз эшитдингиз.\n-Бари бир, бундай қилмаслик керак эди.\n-Энди нима бўлса бўлди, бошқа бундай қилмаймиз…\nҲожар янгам индамагач, токчада ётган ўткир пичоқни қинидан суғуриб олиб ташқарига чиқдим. Янгамнинг ҳали-бери ўрнидан турмаслигини билиб, бемалол катагимизнинг ёнига бориб чўққайдим. Ичкарига мўралаб, товуқларимизнинг ёнма-ён ётганига кўзим тушди. Кичикроғини, Бадал ўргатгандай бўйнидан хиппа бўғиб, тортиб олдим. У бир мартагина “ғийқ” этганга ўхшаша заиф овоз чиқариб қанотларини силкитди-ю, жим бўлди. Бўйнини қўйиб юбормай қўлтиғимга маҳкам қисганимча Бадалнинг ёнига югурдим. У ҳовлидан ташқарида кутиб турганди. Қўлимдаги товуқни авайлаб олди-да, Каттабулоққа бошлади. Кейин қанотларини жуфтлаб ўнг оёғи билан ерга босди ва пичирлаб ичида ниманидир ўқиди. Юзига фотиха тортгач, бир қўли билан тумшуғидан маҳкам ушлаб, бўғзига пичоқ тортди. Қўли “енгил” эканми, бошини узиб ташлаганидан кейин ҳам товуқ бирмунча вақт типирчилаб ётди. Қоронғида ичак-чавақларини териси билан патларига ўраб, пастга улоқтирдик. Эрталабгача итлар титиб, йўқ қилиб юборса керак, деб ўйладик…\nУйга қайтиб келганимизда ҳам, ўйлаганимдай Ҳожар янгам ўша ўтиришда ўтирарди. Бизларни кўриб негадир бир сесканди-ю, индамай ўрнидан туриб, жинчироқни кўтарганича ошхонага йўналди. Ошхонада Бадал гўштни нимталашга тушди. Мен ўтин-чўп тайёрлашга киришдим. Янгам қозоннинг тагига олов ёқди. Кейин чучутилган зиғир ёғида гўштни қовура бошлади. Бир оздан сўнг шўрвага айлантириш учун устидан сув қуйди. Ҳамма иш юришиб турган маҳалда ошхона эшигидан Назир чўлоқ мўралади.\nБиз Азройилни кутсак ҳам уни кутмаган бўлардик. Кўриб Ҳожар янгам тахтадек қотиб қолди. Товуғини излаб келди деб ўйлади шекилли ранглари ўчиб кетди. Тўғрисини айтганда биз ҳам чўчидик. Ҳовлисига тушганимизни сезганмикан, деб ўйладик. Назир чўлоқ бизнинг ҳолатимизга эътибор қилмай, дағал товушда бобомни сўради:\n-Бир ишминан келувдим,-деди.\n-Еттисойга кетган,-иложи борича ўзимни қайд тутиб жавоб бердим.-Анча бўлди…\n-Ҳай, бир айланиб кеоарман…\nУ қандай келган бўлса, шундай жўнаб кетди. Ҳожар янгам ҳалиям карахтланиб турарди.\n-Ўчоққа ўтин ташламай қўйдингиз,-уни ўзига келтириш учун баландроқ товушда гапирдим.-Ҳозир ўти ўчиб қолади.\n-Ҳа-я,-янгам шошиб ўтинга ёпишди. Бир тутам ўтинни қозоннинг тагига ташлаб олов олдиргач, бошини кўтарди.-Нима дейсизлар, Назир аканинг отамда ростдан иши бормикан ё товуғининг изини олиб келдимикан?-деди хавотирланиб.\n-Товуғи ўғирланганини билмайди у,-хотиржам жавоб бердим.-Буни учаламиздан бошқа биров билгани ҳам, сезгани ҳам йўқ.\n-Унда нега келдийкин?\n-Унинг товуқ ўғрисини қидириб келмагани аниқ эди. Бобомда иши бўлиши ҳам мумкин эмас. Ундан қандайдир ҳайиқиб, нарироқ юришга интиларди. Бирор нарса керак бўлганидаям ўзи келмасди, хотинини юборарди. Буни Бадал биларди. Шунинг учун ўз тахминини айтди:\n-Товуғини изини олиб келмаган, чечам пишидаётган мазали шўдванинг исини олиб келган. Ҳали қадаб тудинглад, овқатни пишишига яна келади у…\nБобомнинг қизиқ бир одати бор: суҳбати ёқмаган одамнинг олдида бир дақиқаям ўтирмасди. Гапларини тингламасди ҳам. Назир чўлоқни азалдан ёқтирмасди. Буни у биларди. Шунга кўра бобомда қандайдир иши бўлишига ақлимиз бовар қилмасди.\nҲожар янгамни ёлғиз қолдиргимиз келмай бобом ётадиган уйдаги олача-ю пўстаклардан ташиб, ошхонага жой қилдик. Овқат пишгунича ундан-бундан гурунглашдик. Сал ҳовридан тушириш мақсадида кўпроқ янгамни гапга солдик. Ҳар ҳолда мақсадимизга эришдик чоғи, кўп ўтмай унинг рангига қон югурди.\nНиҳоят шўрва пишди. Ҳожар янгам энг аввало бир косадайни Бадалнинг кўзасига қуйди. Устидан бир бўлак гўшт солди. Бизга ёғоч товоққа, ўзига сопол косага қуйди. Бобомга ҳам қолдирган шекилли, қозоннинг устини мушуклар очолмайдиган қилиб, яхшилаб бекитди. Бадал бир авлиёлик қилган экан: янгам ишларини саранжомлаб, ёнимизга ўтирмоқчи бўлаётганида ҳассасини судраб, ошхонамизга Назир чўлоқ кириб келди.\nҲожар янгамнинг яна мазаси қоча бошлади. Назир чўлоқ буни сезмадими ё бошқачароқ тушундими:\n-Ҳалиям келмадими?-деди товоққа суқ билан тикилиб.\n-Келмади,-деди янгам паст овозда.\nНазир чўлоқ жавобни олганига қарамай жойидан қимирлайвермагач Бадал йўлига:\n-Овқатга ўтинг, Назид ака,-деди хушламай.\nШуни кутиб турган шекилли, у ҳассасини эшик ёнидаги бурчакка суяб қўйди. Оқсоқланиб келиб Бадалнинг рўпарасига қийшиқ ўтирди: соғ оёғини буклаб, ёғоч оёғини ўчоқ томонга узатиб юборди. Янгам ноилож косасини кўтариб, ўз хонасига чиқиб кетди.\nОзиқ-овқат тахчил замонлар бўлишига қарамай, табиатимда қизғончилик одати йўқ эди. Лекин Назир чўлоқнинг чақирилмаган қўноқ, йўнилмаган таёқ бўлиб ўтиришини чинакамига ёқтирмадим. Не умидларда пиширган ҳалол луқмамизга итпашша бўлиб тушгани учунгина эмас, ўзини тутишидан, кўз қарашларидан, гап оҳангидан, косасини кўтариб эшикдан чиқиб кетаётган янгамнинг ортидан суқ билан қарашидан ниманидир пайқаб қолганимдан шундай бўлди шекилли. Ҳар ҳолда унинг яхши ниятда юрмаганини ҳис қилдим.\nНазир чўлоқ билан сира ҳамтовоқ бўлмагандим. Уни Бадал биларди чоғи, элбурутдан шўрвадаги гўштларни чиқариб, тенг уч бўлакка бўлди. Ўз улушини қўлига оларкан:\n-Хизмат кичикдан-да а, Назид ака,-деди қувлик билан ва жавобини кутиб ўтирмай гўшт чайнашга тушди.\n-Сен, соқов, бу уйни биймайдиган ишбошисан шекилли!\nБадалнинг гўштни тақсимлагани Назир чўлоққа ёқмай, бўғриқиб кетди. Бадал унинг камситишини эламай, бемалол гўшт чайнаверди. У ҳам ноилож улушини чайнашга тушди. Чайнадими, чайнамай ютавердими, ҳар қалай, ҳаммадан олдин еб бўлди. Ўз дастурхонида ўтиргандай қошиқни бетакаллуф ушлади. Шўрвани бир-икки қўзғаб шопирди. Назаримда товоқдан гўшт қидираётгандай туюлди. “Оббо очофат-эй,-ўйладим ғижиниб.-Ҳўкиздай одам бунча суғаноқ1 бўлмаса”. Аммо чидашдан бошқа иложим йўқ эди. Ҳарҳолда у уйимиздаги меҳмон мақомидаги одам.\nШўрванинг ҳоври кўтарилиб қолганди. Назир чўлоқ “тузини татиб” кўргач, қошиқни айлантириб навбати билан ича бошладик. Биз одатга кўра қошиқни икки марта олиб, навбатдаги кишига ташлардик. Чақирилмаган меҳмонимиз таомилга амал қилмасди: шўрвага камида уч марта қошиқ соларди. Бизни бола кўрдими ё очкўзликдан шундай қиляптими, ажратолмадим. Бу қилиғи Бадалнинг тоқатини тоқ қилди. Шўрва тугай бошлаганида товоқни кўтариб менга узатди.\n-Товуғингда жид деган надса йўқ,-деди кўзларимга тикилиб.-Бид-икки симидгин ишонмасанг.\nФикрини фаҳмладим: “Чўлоққа тенглашай десанг, оғзингни тўлдириб-тўлдириб симир”-демоқчи эди у. Шундай қилдим-шўрвадан оғзимни тўлдириб икки марта ҳўпладим. Йўлига тамшаниб, “қайдам” дегандай елка қисдим ва товоқни ўзига узатдим. У ҳам яхшилаб икки марта симирди. Таги кўриниб қолган товоқни дастурхонга қўйиб қошиқ солмоқчи бўлаётганди, Назир чўлоқ қўл чўзди:\n-Қани, мен ҳам бир кўрай-чи, э-э-э… шўрва тугаб қопти-ку.\nУ бизга яна панд берди: товоқни биратўласи бўшатиб, чет-ёқасини ялаб қўйди. Узун кекирди. Ўзича фотиҳа ўқиб, қўлини юзига сийпалади ва ўрнидан турди. Ўтиришига бировнинг кўзи учиб тургандай:\n-Мен борай бўлмасам,-деди.-Бованг келмади…\nҲеч биримиз индамадик. Ёғоч оёғини силтаброқ босиб бориб бурчакдан ҳассасини олгач, эшикдан чиқиб кетди.\n-Кетмасанг ўтиб кет, худди биз чақидиб келгандай қилади-я,-ёғоч оёқдан чиқаётган дўқиллаш тингач Бадал ўзича дўнғиллади.-Шу овқатниям ҳалоллик билан ичидмади, суғаноқ!\nНазир чўлоқ кетгач, кўп ўтмай ошхонага Ҳожар янгам кирди. Шўрва қуйилган кўзасини Бадалнинг қўлига ушлатиб:\n-Энангизга олиб боринг, чўпон бола, совимасдан ичиб олсин,-деди одатдаги майин товушида.-Мулла боланиям ётар вақти бўлди энди.\nБадални жўнатгач, Ҳожар янгамнинг хонасига ўтиб ётдик. Ҳар доимгидай тўрга менга, қуйироққа ўзига тўшак солиб қўйган экан. Бошим ёстиққа тегиши билан ухлаб қолибман. Эрталаб кимларнингдир ғўнғир-ғўнғир овозларидан уйғониб кетдим. Эшикнинг ёнгинасида янгам билан Майрам чўтир гаплашаётган экан.\n1. Суғаноқ-суқатой, юҳо, очкўз.\n-Чиқиб қараса-а-мм, овсинжон, итимиз ҳуряпти, товуқларим қоқоқлашяпти,-дерди Майрам чўтир ўпкасини босолмай.-Катакни оғзи очиқ, товуқ жонворларим дир-дир титрашади…\n-Тулки теккандир,-Ҳожар янгам гапини бўлди.-Оқшом мениям битта товуғимни олиб кетипти. Сувга чиққонимда тўзғиб ётган патларини Каттабулоқнинг пастида кўрдим…\nТовуғимизни тулки олиб кетганига янгамнинг заррачаям шубҳаси йўқ эди. Кечаси ўзимиз еган товуқни Майрам чўтирники, деб ўйларди. Биздан гумонсирамасин дебми, уни ҳам товуғини тулки олганлигига ишонтирмоқчи бўларди-ю, сира уддалай олмасди. Тунда уйимиздан товуқ шўрва ичиб кетганини эри айтгандир, деб ўйламасди. Хайриятки Майрам чўтир гапини охиригача айтишига имкон бермади.\n-Ҳа йўўқ, овсинжон,-деди у шошқалоқлик билан.-тулки итдан қўрқиб келолмасди. Келганида ҳеч бўлмаса биттасини олиб кетарди. Катагимни оғзи очиқ, товуқ жонворларим дир-дир титрашади…\n-Биттасини олиб кетган, сиз пайқамагандирсиз…\n-Ҳа йўўқ, овсинжон, ҳаммаси бут. Чироқни олиб чиқиб, оқшомни ўзидаёқ бирма-бир қўлдан ўтказиб санадим. Жониворларим дир-дир титрашади…\n-Биттасини олиб кетган бўлиши керак,-деб юборди Ҳожар янгам қозининг ҳукмини ўқиётгандай.-Қайтадан санасангиз биласиз. Қоронғида тўғри санаб бўладими?\n-Овсинжо-о-нн, қоронғидаям билдим, эрталаб дон сепиб санадим. Ҳаммаси бут. Ўз товуқларимни ўзим билмай, кўзимга “гул” тушиптими!\nУлар шу йўсинда бир оз “тортишиб” туришди. Яхшиям Назир чўлоқнинг товуғини ўғирламаганимиз, деб ўйладим. Ҳожар янгам ўзи билмай, бизни фош қилиб қўяркан. Ҳалиям бўлса Майрам чўтир гапларига унчалик эътибор бермади: эс-дарди тундаги ҳодисани бутун тафсилоти билан айтиб беришда эди. Озгина ёлғон, озгина лоф ҳам қўшди қизишиб. Катагининг оғзини бекитганимиз аниқ эсимда. У эса “очиқ” деди. Товуқлари биздан калтак ептими-ки “дир-дир” титрашса. Тунда безовта қилинган товуқ ҳурпачди, хўрозлари қақоқлайди. Лекин у ҳовлига тулки эмас, ўғри кирганини тўғри фаҳмлаган эди.\nНиҳоят айтадиганини айтиб, Майрам чўтир кетди. Ҳожар янгам қандайдир иш билан ичкарига кирди. Уйғоқ ётганимни кўриб, билинар-билинмас жилмайди.\n-Эшитдингизми?-деди кўзларимга тикилиб.-Товуқларининг биттаси йўқлигини санаб ҳам билмапти бу эсарсўқ1…\nВоқеанинг ростини айтиб берсамми, деган хаёлга бордиму ўзимни тийдим. Уни хафа қилиб қўйишдан чўчидим. Кейинроқ билсам, шу ишим хато бўлган экан. Ўшанда бор гапни айтганимда, уни кўп руҳий қийноқлардан асраб қолган бўларканман.\nКузнинг серёмғир, рутубатли кунлари тобора яқинлашмоқда эди. Ҳавога тез-тез қатлам-қатлам, кумушсимон булутлар чиқади. Кунлар илий бошлагач секин-секин эриётгандай йўқолиб боради. Ёғингарчиликлар бошланмай даладаги ҳосилни йиғиб олиш керак. Колхозчиларнинг далага кўчиб чиққанига анча бўлган. Об-ҳавонинг авзои ҳаммани шоширади. Баъзи тунлари одамлар икки-уч соатгина ухлашади. Кам уйқулик ва чарчоқдан кўзлари қизариб, шишиброқ кетса-да, ҳеч ким ишнинг оғирлигидан нолимайди. Ҳамма билади-ки, фронтга дон керак!\nМактабда ўқишлар бошлангач, Ҳожар янгамни яна кам кўрадиган бўлиб қолдим. Бир куни дарсдан келдиму аҳволидан хабар олиш учун хирмонга югурдим. Борганимда янгамлар ўроқдан чиқиб, ҳўпда айланириш учун ҳўкизларни бир-бирига матаётганди.\n1. Эсарсўқ-дали-ғули, думбул.\nКолхоз раҳбарлари ўримни жадаллаштириш мақсадида баъзи хирмонлардаги иш вақтини чўзиб, айримларини ярим кунга тўхтатган, хирмончиларини, ярим кунга бўлсаям, ўроққа солишибди. Ҳожар янгам ҳам ярим ўроқчи, ярим хирмончига айланганлардан экан. У мени кўриб жуда қувонди. Шериги қандайдир иш юзасидан уйига боришнинг иложини тополмай турган шекилли, ялиниб-ёлвориб ўрнига мени қолдирди-да жўнаб кетди. Хирмонда аввалгидай янгам иккаламизгина қолгач, ишни одатдагидай бошлаб юбордик. Бирор соатлардан кейин эркалигим тутиб:\n-Битта қўшиқ айтиб беринг, жо-он чеча,-дедим.\n-Ҳозир уят бўлади, бировлар эшитиб қолади,-эътироз билдирди у.-Кейинроқ айтиб бераман.\nҚуёш ботай деганида Ҳожар янгам сал нарироқда уйилиб турган буғдой дасталаридан бирваракай тўрт дастасини келтириб, хирмоннинг ўртароғига ташлади. Ортига қайтиб, озроқ нафас ростлаш мақсадида ғарамга суяниб ўтирди. Тонг саҳардан ўроқда юриб обдан силласи қуриган эканми, сал қийшайиб, бошини буғдой дастасига қўйган куйи ухлаб қолди.\nХирмондаги сомон тобора ёйила бошлади. Янгамни уйғотишга кўнглим бўлмади. Хурсанд қилиш учун ҳўкизларнинг ўзини ҳўпга солиб, курак билан хирмон четига ёйилиб чиқаётган дон ва сомонларни ўртага сурдим. Хирмонга янги дасталарни келтириб ташладим. Гоҳ курак, гоҳ паншаха, гоҳ гавронни олиб бир ўзим ишлайвердим. Ҳўкизларни шиғаб ҳайдайман. Тушгача анғизда ўтлаб юрганидан улар ҳам кўнглимдагидай айланаётганидан фойдаланиб, янгам уйғонгунича ҳамма дасталарни янчиб қўйишни ўйлайман. Ишимни кўриб севинармиди дейман.\nҚуёш қизариб ботди. Уфқларнинг алвон ранги адирлардаги ўрилмаган буғдойзорларга тушиб, ҳаммаёқ қизғиш тус олди. Осмоннинг ҳар-ҳар ерида осилиб турган кўкиш булутлар буклаб ташланган қонли кўйлакларга ўхшаб қолди. Гуё кимдир бу эгасиз кўйлакларни секин-аста ағдариб, кечки салқинда қуритаётганга ўхшарди.\nЯқин ерда чўлбақа қуриллади. Кузнинг бу пайти учун ҳос бўлмаган ҳол. Ҳавога нон ҳиди ёйилади. Уфқларнинг ранги ўзгариб, уришқоқ хотиннинг юзидек гезара бошлади. Осмонга милтирабгина бирин-кетин нуқра юлдузлар сузиб чиқа бошлади. Бир оздан кейин Қўйтош тоғлари ортидан заифгина нур таратиб, ой кўтарилди. У ҳам, назаримда, одатдагидан ғуборлироқ кўринди. Узоқлардан араваларнинг шалдираши, аравакашларнинг “ҳа-ҳуувв!”, “Чу, жонвор!” деган ҳайқириқлари эшитилди. Ҳожар янгам шундаям уйғонмади.\nОй тобора юқорилашар, яқинидаги юлдузлар хиралашар ёки бутунлай кўринмай кетарди. Ҳўкизларнинг юришини яна ҳам тезлаштирдим. Буғдой дасталарининг ғарами камайиб кетди. Ўзимнинг ҳам бўладиганим бўлди: пешонамдан дув-дув тер қуйилади. Тордан жиққа ҳўл бўлган кўйлагим елкамга чип-чип ёпишиб қолади. Ташналикдан томоғим қуриб кетди. Вақтни қизғаниб, янгамнинг ёнида турган кўзадан сув ичиб келишга боролмайман.\nКеча аста-секин ойдинлаша бошлади. Қўйтош тоғларининг юксак чўққилари ой нурида нимдошгина оқариб кўринади. Улар шу кўринишларида уйимизнинг бўсағасида ўтириб, узоқларга маҳзун назар ташлаётган бобомга ўхшаб кетишади. Кишининг кўнглида дилгир ҳислар уйғотиб, бемоврид сайраётган чўл бақасининг овози ўчди. Пунктдан қайтаётган араваларнинг тарақа-туруғи анча яқинроқдан эшитилади. Елиб келаётган отларнинг юганларидаги тўқалар бир-бирига урилиб, бир маромда шилдирайди. Аравалар кетидан кўтарилган чанг ҳавода садаф рангидаги девордек қимирламай туриб қолади. Кейин ётоғига қайтган ҳорғин туядай аста жойига чўкади.\nАравалар яқингинамиздан ўтиб кетди. Салдан кейин тун сукунатини бузиб, қўнғироқларнинг босиқ, салобатли овози жаранглай бошлади. Тонгда пунктга буғдой ортиб кетган туялар карвони қайтаётганини сездим. Ёшгина туябоқар туяларига турли катталикдаги қўнғироқлардан тақиб юргани учунми, одамлар уни ўз оти билан атамай Қўнғироқчи дейишади. Аслида отини айтолмаганидан, бу лақабни унга янгалари берган бўлса керак. Қўнғироқларининг овози уч-тўрт чақирим наридан ҳам бемалол эшитилади. Айниқса оқшомлари қишлоққа кирса, бешикдаги чақалоқларгача уйғотиб юборади. Бунга ҳамма кўникиб кетган, ҳеч ким унга дашном бермасди.\nҚўнғироқчининг туялари яқинимиздан ўтаётганида қўнғироқлар жарангидан Ҳожар янгам чўчиб уйғонди. Атрофга олазарак қараб, тезлик билан ўрнидан турди. Ёнимга келиб, мени сўзсизгина бағрига тортди. Бошимни кўтариб юзига қарагандим, пешонамга бир томчи иссиқ кўзёши томди. Янгам қаттиқ ҳаяжонда эди. Нима бўлганига ақлим етмай, қучоғида лол бўлиб турардим. У эса мени бағрига босганича, ўпкаси тўлиб силкинарди. Мўъжаз гавдаси елда қолган бошоқдек титрарди. Ой ёруғида юзи гезариб, лаблари қовжираб қолгандай кўринди. Нафаси ўтдек иссиқ эди. Аҳён-аҳёнда изтиробли товушда:\n-Хайриятки тушим экан… Тушим бўлсин-да илоҳим! Акангиз…-дерди узуқ-юлуқ қилиб.\nУнинг вужудини ларзага келтираётган ҳаяжон ва кўз ёшларини кўриб чидаёлмадим. Кўнглим бузилиб, мен ҳам йиғлаб юбордим. Агар Назир чўлоқ келиб қолмаганида, бу ҳолатимиз қанча вақт давом этишини билмадим.\n-Эрсираб қопсан-ку, тилло!-деди у яқингинамизга тўхтагач, истеҳзо билан тиржайиб.\nҲожар янгам мени қўйиб юборди. Назир чўлоққа қўрқув ва хижолат орасидаги назар билан бир қараб, юзини четга ўгирди. У эса чиройли кўк йўрғада бизни жиноят устида қўлга туширгандай гердайиб ўтирарди. Афти ой ёруғида қандайдир кўпчиган ва заҳил, бадбашара бўлиб кўринди. Кўзлари бақанигидек совуқ йилтирайди. Ҳатто илжайиши ҳам ўта совуқ.\n-Қийин, қийин… Сенгаям қийин!-деди у янгамга ачинаётгандай бошини эгиб ва отини буриб кета бошлади.\nНазир чўлоқнинг гаплари менга қамчисидан ҳам қаттиқроқ ботди. У бизнинг энг азиз туйғуларимизни ҳақорат қилганлигини пайқадим. Кучим етса соғлом оёғини ҳам уриб синдирар даражада тишимга босдим. Ҳожар янгам ҳам карахтлангандай турарди. Ўз ҳиссиётларини менга сездирмасликка уринаётган бўлса-да, қаттиқ ранжиганлиги, ўксинганлиги юзидан шундоққина билинарди…\nШу воқеадан кейин ҳар куни дарсдан чиқибоқ хирмонга қатнайдиган бўлдим. Бу ишим бобомга ҳам маъқул эди.\n-Чечангни ёнида бўл, болам,-дерди у.-Ёнида юрсанг унга “кўз-қулоқ” бўласан, далда бўласан. Уйда ўралашганингда менга тилинг билан қуш овлаб берармидинг.\nОрадан бир ҳафталар ўтди чамаси. Ўрилмаган буғдойзорлар камайиб, дала ишлари бирмунча енгиллашиб қолди. Лекин ҳали ҳам эркаклару бўй қизлар далада ётишади. Аравакашлар билан Қўнғироқчи тинимсиз пунктга қатнайди. Хирмондаги ишлар олдинги маромда давом этади.\nҲожар янгам ҳўкизларни матаб, ҳўпга тайёрлаб турган экан. Боришим билан ишни бошлаб юбордик. Негадир у одатдагидан вазминроқ, хафароқ кўринди. Дардини кучайтирмай, деган ҳадикда сабабини сўрамадим. У ҳам ўзича ёрилмади. Аксинча, қоронғи тушгунича ўша дил ўртовчи қўшиқларини айтиб ишлади.\nҚайлардасан севар ёрим,\nЗор бўлибман жамолингга.\nКелгил кулиб ифтиҳорим,\nОсмон булутли эди. Ой мушукдан қочиб ўзини увадалар орасига ураётган сичқондек қўрғошинсимон оғир қорамтир булутлар орасида ўралашарди. Ҳавода моғорникига ўхшаш ёқимсиз бир ҳид сузиб юрарди. Қўнғироқчининг туялари бўйнидаги қўнғироқларнинг саси мотам куйидек руҳсиз жарангларди. Биз охирги дасталарни янчардик. Бирор соатлардан кейин ишимиз тугаши керак эди. Аммо ўша куни биринчи марта ишни чала қолдирдик…\nОлачалпоқ ойдинда елиб келаётган кун йўрғага кўзим тушди. Юрагим шувиллаб Ҳожар янгамга қарадим. У одатдагидек хотиржам эди. Назир чўлоқни кўрса ҳам кўрмаганликка олиб, ўз ишини бир маромда давом эттирарди.\n-Назир чўлоқ келяпти!-дедии овозим титраб.\n-Келса келар,-деди у бепарво товушда.-Ўшандан буён ҳар замонда қорасини кўрсатиб кетади. Бугун ҳам келса керак деб турувдим.\n-Ким билади, балки буғдой ўрими тугашига оз қолганлиги сабабли бирор бемаза гапни айтишга шошилаётгандир. Ўрим тугаса, далада ҳеч ким қолмайди-ю, уни дами ичида қолади. Олдимда доим одам бўлади. Ўлганнинг куни, деб индаёлмай кетади.\nШунақа денг, бовам мени хирмонга бекорга юбормас экан-да.\nЎрим бошланган кезларда Муллақизга айланишувди. Энди бизди хирмонга ўралашиб қолди. Отам буни сезган бўлса керак-да. Парво қилманг, мулла бола, эковлашсак бу шўртумшуқни биз ҳам товбасига таянтирамиз.\nҲожар янгамнинг “Муллақиз” дегани-Муяссар аммам. У бобомнинг укасининг қизи. Оқ-сариқдан келган, қошлари пиликдай чиройли жувон. Умуман, тоғ қизларининг кўпчилиги сулув бўлади: ҳавоси тозалигиданми, сулувданми ё менга шундай туюладими-бунисини билмайман. У янгам билан еттинчи синфни бирга битирган. Иккаласи ҳам синфидаги аълочилардан экан. Шунга ишора қилибми, янгам уни ҳам “мулла…” дерди. Балки янгам билан Тугал акамнинг яширин алоқаларини тиклашда шу аммам воситачи бўлгандир. Ҳар ҳолда кўнгилсоз, яқин дугона бўлишган.\nМуяссар аммамнинг Еттисой қишлоғидаги қариндошимиздан бирининг ўғлига узатишганди. Эри урушга кетиб, бир йилдан кейин ундан қорахат олишди. Йили ўтказилгач қайнотасининг рухсати билан Қоратошга-отасининг уйига қайтиб келганди.\nМуяссар аммамнинг феъл-атвори янгамнинг тамом акси. Бундай икки хил руҳий холатдаги кишиларнинг бир-бирига шунчалик яқин бўлиб кетиши мени ҳайрон қолдирарди.Аммам давраларда тортиниб, ўзини четга олиб ўтирмасди. Бировнинг даккисини ютмасди. Бобомга ўхшаб “кашталаб” гапиради. Шу хусусиятлари Назир чўлоқнинг диққатини тортган бўлса керак. Хотини билан ажрашиб, Муяссар аммамга совчи юборди. Бобом бундан хабар топиб, тутақиб кетди. Мени эргаштириб бориб, совчини укасининг уйидан ҳайдаб чиқарди.\n-Ўша чўлоғингга бориб айт, тополса номаъқул бузоқнинг гўштини бошқа жойлардан қидирсин!-деди.\nУкасини ҳам роса койиди.\n-Совчисини уйингга киритиб, ўша иблисдан нима ҳурмат кўрмоқчийдинг! Сассиқ алаф гул бўлмас, номард куёв ул бўлмас…\nСовчиси Назир чўлоққа ҳамма гапни оқизмай-томизмай етказган бўлса керак-ки, у қандай бўлмасин бизнинг авлод шаънига қора чаплаш пайига тушиб қолди. Бироқ аммам унинг домига илинадиган анойилардан эмасди. Бир шилқимлик қилганида:\n-Оғзингизга сиққанидан каттароғини чайнамоқчи бўласиз-а, Назир ака,- дебди кулиб-кулиб.-Ютарда томоғингизга тиқилиб, дорул фанодан бемавруд кетиб қолманг яна. Эҳтиёт бўлиброқ юринг.\nШу-шу, у Муяссар аммамдан нарироқда юрадиган бўлиб қолганди. Тасодифан бақамти келиб қолсалар йўлини чаппа олиб кетарди. Лекин бир марта аламини мендан олди.\nМуяссар аммамдан умидини узгач, Назир чўлоқ Майрам чўтирни уйига қайтариб келди. Кейинроқ эшитсак хотинини ҳийла-найранг билан отасиникига жўнатган экан: гўё устидан маълумот тушгану яқинда уйида тинтув ўтказилармиш. Хотини билан ажрашса, уйдаги ҳамма нарса уники, деб қутилиб кетармиш. Иш босди-босди қилингач, қайта ярашган бўлиб, аввалгидай бирга яшайверишади. Балки аммамга қўйган тузоғига унинг илиниши қийинлигини бошданоқ билиб, шу бўлмағур найрангни тўқигандир. Нима бўлганида ҳам у энди бизнинг хирмонимизга танда қўя бошлаган экан…\nНазир чўлоқ янгам билан қуюқ сўрашди. Кўриниши бошқача: тарвақайлаб кетган соқолини олдириб, башанг кийинган. Гўё ўн беш-йигирма ёшга яшариб кетгандай. Соқол уни қаримсиқ кўрсатишини англадим. Ёғоч оёғи ҳам олдингидай беўхшов кўринмади.\nУ мендан ҳам аҳвол сўради:\n-Қалай, йигит, ҳалиги воқеа эсингдан чиқдими?-деди ўрма қамчиси билан урганини эслатиб.-Бу шунчаки сиёсат эди, хафа бўлмайсан.\n-Ёш болани уриш сиёсати қандай сиёсат экан, негадир буни шу пайтгача билмаган эканмиз!-деди Ҳожар янгам ошкора кесатиб.\nЯнгамнинг эркак кишига бундай тик қараб, ачитиб сўзлаётганини биринчи марта эшитишим. У қишлоғимиздаги итларга ҳам қаттиқ гапирмасди. Шунданми, ўктам кўринишига қарамай, Назир чўлоқ бир фурсат гангиди. Кейин:\n-Энди бундай қилмаймиз…-деди бўшашиб.\n-Яна уриниб кўрмайсизми, қийшиқ кийилган тоқиянгизни қаерга тушишини томоша қилардингиз!\nНазир чўлоқ янгамга беписанд қаради. Мийиғида кулгандай ҳам бўлди.\n-Қамчи билан бир урганда нима бўпти? Бола йиғлайди, овунади, тилло.\n-Йиғлашни нималигини билмайсиз-да!\n-Ўргатарсан билмасак. Эринг ўлиб…\n-Кел, жанжаллашмайлик, тилло,-Назир чўлоқ бефаросат гапириб қўйганини пайқаб, муросага кўчмоқчи бўлди.-Аслида мен бу ерга бошқа мақсадда келганман…\n-Жуда яхши “хўп” де, тилло. Еганинг олдингда, емаганинг кетингда, кийганинг ипак, таққанинг тилло зирак бўлади.\n-Ҳаммани ўзингизга ўхшатасиз-да олдин уйингиздагини эплаб олинг, менинг ўз одамим бор.\n-Уйимдагини битта ишоранг биланоқ даф қиламан. “Одаминг”га келсак… ўлганлар тирилмайди. Ундан умидвор бўлмаёқ қўй…\n-У ўлган, деяпман, буни ҳамма билади. Фақат сен негадир…\n-Бу гапни ҳозирнинг ўзида уч марта эшитдим! Яна бир қайтаринг!! Нима дедингиз?!!\nҲожар янгамда аввалги уятчанлик, тортинчоқликдан асар қолмади. Назаримда ваража тутгандай қалтираб, турган жойидан коптокдай сакраб кетди. Назир чўлоқни йўрғанинг устидан юлиб олиб, ерга урганини кўрдим. Бу куч, бу қудратни қаердан олганлигига лол бўлиб қолдим. Унинг бундай қилолишини Назир чўлоқ хаёлигаям келтирмаган бўлса керак. Зарб билан ерга урилганида нимадир партиллади. Кейин билсам, ёғоч оёқдаги тасма узилган экан.\nЯнгам бу билан ҳам кифояланмай телбалардай гандираклаб, ҳўкизлар ёнида ётган гавронни қўлига олди. Бор кучи билан боши узра кўтариб, ўрнидан туролмай ётган Назир чўлоқнинг елкасига қарсиллатиб туширди. Пишиқ тут ёғочидан бўлган гаврон синиб кетди. У оғриққа чидолмай бўридек увлаб юборди. Ўрнидан турмоқчи бўлди-ю, тасмаси узилгач юмалаб кетган ёғоч оёғини тополмади ва узала тушиб, илондай тулғанди. Янгамнинг бу ишидан ҳайратга тушдим. Чунки у ҳўпда саркашлик қилган ҳўкизни ҳам бунақа урмасди. Овоз бериб, сонига сийпалатиб тушириб қўя қоларди. Ҳалиям одам чидар экан, Назир чўлоқ ерга урилиш ва калтак зарбидан ўлиб қолмади.\nЯнгам иккаламиз ҳўкизларни матовдан бўшатмасдан, анғизга ҳайдаб юбордик. У хирмончилар янчилмай қолган донлар бўлса, ҳўкизларни яна ҳўпга солар, деб ўйлаган бўлса керак. Ёнма-ён йўлга тушдик. Назир чўлоқ инграганича жойида қолди. Йўлнинг совуқ тупроғи тиззамизга уради. Кўр ойдинда буғдойи ўриб олинган далалар бўзариб кўринади. Узоқдан бойқушнинг хунук сайроғи эшитилади. “Ҳақ сўйла, жонивор”-дейман ичимда бобомга тақлидан ирим қилиб. Жимгина келар эканмиз, ғам ва изтиробдан юракларим титрарди. Кўз олдимга дам урушда юрган отам, дам ўша пайтгача ўлик-тиригининг аниғини билмасам-да, шубҳа ва гумонлар орасида эслаб юрганим-Тугал акам келарди. Унинг ўлими ҳақидаги хабарни ҳар қанча яширишмасин, ниҳоят менга ҳам маълум бўлганди. Баъзан интизор бўлиб кутаётганим шу икки сиймо орасидан Назир чўлоқнинг тароватсиз башарасини кўргандай бўламан-у, кўзларимни катта очиб янгамга қарайман. Энди қўлимдан маҳкам ушлаганича, у ҳам жимгина келарди. Ой булутлар орасидан отилиб чиққан пайтларда оловланиб ёнаётган кўзларида ададсиз бир ғазаб кўрардим…\nҚишлоққа кирганимни сезмай қолибман. Ўзим билан ўзим бўлиб келаётганим учун шундай бўлгандир. Тун ичида Иброҳим аканинг уйи ёнидан ўтаётганимизда пайқадим буни. У кишининг ёши қирқлардан ошган, касалликдан боши чиқмасди. Шу сабабли фронтга олишмаган. Колхозда ҳисобчи бўлиб ишларди. Бир ёққа кетаётган эканми, кўча эшиги ёнида бизга дуч келди. Индамай ўтавермоқчи эдик бўлмади. Оёқ олишимиздан аҳволимизни пайқаганми, тўхтатиб ҳол сўради. Уйига таклиф қилди. Аёли иккаласи янгамга таскин беришни ўйлади чамаси.\nҲожар янгам уйига кирмади. Шу ернинг ўзидаёқ тоқатсизлик билан:\n-Бизникидаги укнгиз…-деди-ю, давомини айтолмади.\nУнинг томоғини алам бўғиб қўйди. Куч билан ютинди. Кўзларига ёш қалқдими, юзини четга ўгирди.\n-Эшитмаганмидинг?-сўради Иброҳим ака.\n-Эшитувдим… бир ойдан ошдиёв.\n-Унда… бугун нима бўлди?\nҲожар янгам индамади. Воқеани ўзим эплаганимча қисқа қилиб мен айтдим. Иброҳим аканинг қўллари мушт бўлиб тугила бошлади.\n-У тини вақтида боғлаб олмаганимизди оқибати бу!-деди ғижиниб.-Фикримиз бошқа нарсаларга чалғиб, ақалли “Нима қиляпсан?”-демабмиз…\nЯнгам аста қўзғалди. Мен ортидан эргашдим. Иброҳим ака бизни тўхтатмади. Фақат:\n-Ҳозир ҳар биримизга филникича тоқат керак, Бувҳожар, балки янглиш хабардир анави…-деди “қорахат” дейишга тили бормай.-Урушда нималар бўлмайди!\nҲожар янгам на ҳа на йўқ деди. Ортига бурилиб, қарамади ҳам. Мен унинг юзларини юлиб йиғлашини, бел боғлаб садр тепишини кутгандим. Бўлажак даҳшатни олдиндан ҳис қилиб кўзларимдан милтиллаб ёш оқар, унсиз йиғлаб келардим. Аъзои-баданим ушоқ гавдамга оғирлик қилаётган бу аламдан титрарди. Лекин мен кутган ҳодиса рўй бермади…\nАлламаҳалда Ҳожар янгамнинг хонасига кирдик. Бу пайтда осмонни бутунлай қора булутлар қоплаб, бояги кўр ойдин ҳам зулмат қўйнига сингиб кетди. Ҳаво челаклаб ёмғир ёғадигандек намхуш. Доим озода ва шинам кўринадиган уй кўзларимга жуда ғариб ва файзсиздек туюлади. Ҳувиллаб турган хоналарнинг аллақайси бурчакларида ғам бекиниб ётгандек.\nКалишнусха чироқнинг нимдош ёруғида тўшак солиб мени ётқизгач, Ҳожар янгам қуйироқдан ўзига жой солиб, ҳолсизгина чўзилди ва чироқни ўчирди. Шундан кейингина кўзларига тиқилиб турган шўр томчилар баҳор ёмғиридек дувиллаб тўкилиб, ёстиғига синга бошлади шекилли. Зимистон хонада унинг овозсиз, лекин ўксиб-ўксиб йиғлаётганини сезиб ётардим. На чора, уни юпатадиган, азобланаётган дилига таскин берадиган бирор сўз топиб айтолмасдим. Қолаверса, ўзим ҳам таскин-тасаллига мухтож эдим.\nЮрагимни дард-алам кемираётган бўлса-да, ўй суриб ётиб ухлаб қолибман. Туш кўрибман. Тушимда дўппидайгина қишлоғимизни фашистлар босиб олишганмиш. Каттабулоқ томонда душманлар тоғ томонга ўқ ёғдираётганмишлар. Шу пайт харсанглар орасида отам кўринди. У катта-катта тошларни душман устига юмалата бошлади. Салдаёқ отамнинг ёнида Тугал акам пайдо бўлди. У автоматдан шиғаб ўқ уза бошлади. Фашистларнинг отам юмалатган тошлардан ўлмаганлари Тугал акам отган ўққа учиб қулаётганмиш.Тугал акамнинг ёнида Ҳожар янгамни кўриб ҳайрон бўлармишман. Эгнидагиларнинг ҳаммаси солдатча-ю, бошида мен олиб берган ўша қизил ипак рўмолмиш. У ҳам душманга қарата ўқ уза бошлади. Негадир ўқ овози эшитилмасмиш. Ҳожар янгам фашистларнинг тутдай тўкилаётганини кўриб, қиқирлаб кулармиш. Кулгиси эса Каттабулоқнинг оқишидек чулдираб эшитилармиш…\nЧўчиб уйғондим. Тонг отиб, атроф ёришган. Ҳаво очилиб кетибди. Ҳожар янгам ҳовлини супурмоқчи бўлиб сув сепяпти. Ўчоқдаги қумғон биқирлаб қайнамоқда. Қўлидаги челакни ерга қўйиб супурги томон келаётганида, янгамнинг менга кўзи тушди. Одатдагидек ширингина жилмайди. У яна аввалгидек нозик, беозор келинчакка айланганди: гўё кеча қайнаб-тошиб, қирғоқларини емираётган дарё бугун тинчиб, ювош тортиб қолгандай.\nУ йўлини ўзгартириб, ичкарига кирди. Рўпарамда тўхтаб шивирлади:\n-Кечаги воқеани отамга айтмай қўя қолинг, мулла бола. Хафа бўлиб, эзилиб юрмасин яна.\n-Майли,-дедим жойимдан туришга эриниб.\nҲожар янгам ишга кечикса-да, шу гапни айтиб кетиш учун уйғонишимни кутиб турганлигини англадим. Ҳовлини апил-тапил супуриб бизга чой дамлаб берди-да, ўзи нонушта ҳам қилмай далага кетди.\nКечаси нимадандир хафа бўлиб келганимизни бобом бари бир билибди. Иккаламиз нонуштага ўтирганимизда сўроққа тутиб қолди. Пойинтар-сойинтар жавобларимдан қониқмади-ю, ҳадеб тиқилинч қилаверишни у ҳам ўзига эп кўрмади.\nЭртасига Иброҳим ака Назир чўлоқни қаердандир топиб, роса таъзирини берганлигини эшитдик. “Нега совуқ хабарни айтиб суюнчихўрлик қиласан, одамлардаги умид-ишончни сўндиришга уринасан?!”-деганмиш. Оғизма-оғиз бу гап бобомга ҳам етди. Аммо сир бой бермай юрди. Назир чўлоқ эса ўн беш кунча ҳеч кимга кўриниш беролмади. Ҳамма-аёлу эркаклар Ҳожар янгамнинг ишига қойил бўлишар, алқашарди: “Барака топсин, ёш бўлсаям бу келин бошқаларга ўрнак бўляпти, одамларди кўнглида умид чироғини ёқяпти”-дейишарди.\n« Одил ИКРОМ Ўзгармаган мавзулар »


Маънавиятимизнинг муқаддас кўзгуси » "Оқдарё овози" газетаси\nМаънавиятимизнинг муқаддас кўзгуси\nТил инсонларнинг ўзаро алоқа воситаси бўлиб, яратувчининг инсонга берган бебаҳо неъматидир. Дунёда ҳар бир xалқнинг ўз она тили унинг бебаҳо бойлиги, ифтиxори ҳисобланади. Ҳикматли сўзлар, шеъру достонлар, қўшиқлар, аввало миллатнинг она тилида дунёга келади. Миллат бор экан, унинг тили ҳам яшайди, тили яшар экан, у миллат бошқа миллатлар орасида ўз нуфузи, обрўсига эга бўлади.\n1989 йил 21 октябрь. Бу қутлуғ кун Ўзбекистон тарихига, ўзбек миллати йилномасига зарҳал ҳарфлар билан битилди. “Давлат тили ҳақида”ги қонун қабул қилинди. Бу қонун авлодларимиз асрлар бўйи орзу қилган, аммо орзулари саробга айланиб қолган даврларда момақалдироқдек гулдираб, чақмоқдек чақиб, юзага келди. У Мустақиллигимиз сари қўйилган энг дадил қадам эди. Бу қонуннинг қабул қилиниши осон кечмаган. Шуни таъкидлаш керакки, ўзбек тилига давлат тили мақомининг берилиши халқимизнинг миллий мустақилликка эришиш йўлидаги муҳим қадамларидан бири бўлган эди, десак, муболаға бўлмайди. Ўзбек тилига давлат тили мақомининг берилиши xалқимиз руҳини кўтарди. Ўзбек тилининг халқаро миқёсда обрўсини оширди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясида давлат тилининг мақоми ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамлаб қўйилди. “Давлат тили ҳақида”ги қонун она тилимизнинг бор гўзаллиги ва жозибасини тўла намоён этиш билан бирга, уни илмий асосда ривожлантириш борасида ҳам кенг имкониятлар яратди. Олимлар ва мутахассислар томонидан илм-фан ва турли соҳаларга оид энциклопедия ва луғатлар, дарслик ва ўқув қўлланмалари чоп этилди. Мумтоз адабиётимиз намуналари, фан, техника, санoат, маданият ва бошқа соҳаларга оид атамаларни, шеваларда қўлланиладиган сўзларни ўз ичига олган беш жилдлик “Ўзбек тилининг изоҳли луғати” яратилди.\nТил инсоннинг бирламчи эҳтиёжи, англаш, билиш, сўзлаш, алоқа-муносабат воситаси бўлгани боис, ҳамиша жамият равнақининг асосий мезонларидан бири бўлиб келган. Жумладан, ўзбек тили ўзбек миллатининг узоқ тарихий илдизларига, ўз сиёсий-ҳуқуқий асосларига эга муқаддас қадрияти, улкан маънавий ютуғидир. Бугунги кунга қадар шонли ва шарафли йўлларни босиб, кескин ва шиддатли тўфонларни енгиб келаётган миллий тилимиз давлат мақомида янада улуғвор ва устуворлигини намоён қилиб келмоқда. Чунки тилни асраш, ривожлантириш – миллатнинг юксалиши демакдир. Тил – миллат қиёфасининг бир бўлаги, айнан тил туфайли халқ ва элатларнинг маданияти, урф-одатлари сақланиб қолади, сайёрамизда яшаётган халқларнинг ўтмиши ва маданияти ҳурмат қилинади.\nШу ўринда муҳтарам Юртбошимиз Шавкат Мирзиёевнинг: “Кимда-ким ўзбек тилининг бор латофатини, жозибаси ва таъсир кучини, чексиз имкониятларини ҳис қилмоқчи бўлса, мунис оналаримизнинг аллаларини, минг йиллик достонларимизни, ўлмас мақомларимизни эшитсин, бахши ва ҳофизларимизнинг сеҳрли қўшиқларига қулоқ тутсин” деган сўзларидан шуни англаб етишимиз керакки, тил ҳар бир миллат маданиятининг ўзаги, у халқ тараққиёти ва келажагини белгилайдиган, бирлаштирадиган, тарбия-лайдиган, ўқитадиган, урф-одат, анъаналарини сақлайдиган асосий восита эканлигини ҳар биримиз чуқур англаб, она тилимизнинг халқаро миқёсдаги обрў-эътиборини юксалтиришда, уни миллий ва умумбашарий тушунчалар асосида тараққий этган тиллар сафига қўшишда чуқур ҳурмат билан ёндашишимиз керак. Бу бизнинг келажак олдидаги вазифамиз ва бурчимиздир. Чунки тилсиз ҳеч бир миллат тўлақонли халқ бўла олмайди. Усиз Ватаннинг эрки йўқ. Давлатимиз раҳбарининг эътибори, бу қутлуғ санани энг юксак даражада нишонлаш бўйича берган кўрсатмалари ўзбек тилининг нуфузини, унинг аҳамиятини янада оширади, деб ўйлаймиз. Ҳаммамизга миллатимизнинг қутлуғ ўзбек тили байрами муборак бўлсин!\nБОБОЛАРДАН БИЗГА МЕРОС ЭЗГУ ТИЛ


Еркин Қарақалпақстан Вести Каракалпакстана 20:56:37, 25.08.2019\nУЙҚЫ, ТҮС КӨРИЎ ҲӘМ УЙҚЫСЫЗЛЫҚ\nЖер жүзиндеги барлық тиришилик етиўши инсанлар, ҳайўанат дүньясы, жәнликлер, ҳәтте өсимликлер де өз өмириниң белгили бир бөлегин «уйқы» менен өткереди. Ҳеш уйқыламай тиришилик етиўши затлар ҳаққында илимде мағлыўматлар жоқ. Медицина тәлийматы уйқы ҳәм уйқылаў процесин оғада қурамалы, және әлўан сырларға бай, толы, ашылмаған тәреплери көп ҳәдийсе деп есаплайды. Рус физиолог алымы, академик И.В.Павлов ҳәм оның көп санлы шәкиртлери уйқы процесин дүнья жүзинде бириншилерден болып изертлеген еди.\nОлар адамда уйқы жүдә көп санлы шәртли рефлекслер нәтийжесинде жүзеге келетуғынлығын дәлиллеп бергени мәлим. Уйқы ўақтында бас мийдиң жоқары бөлимлериндеги нерв тоқымалары нейронларда қозғалыўшаңлық пәсейеди, керисинше, тоқтаў процеси күшейип кетеди. Уйқы ўақтында тоқтаў бас мийдиң күл рең қатламларының ҳәмме жерлерине, ҳәтте, бас мийдиң орта мий тоқымаларына да өтип, тарқалып кетеди. Адам уйқылаған ўақтында ҳәрекет еткенде, жумыс ислеген пайытларында сарыплаған энергиясын, күш-қуўатын қайта топлайды.\nУйқы адамның жасына, жынысына, жасаў ҳәм жумыс ислеў шараятларына, турмыс кешириў, аўқатланыў, саламатлық ҳәм басқа да жағдайларына қарай ҳәр түрли болады. Мысалы, жаңа туўылған нәрестелер бир сутка даўамында 21-22 саатқа дейин уйқыда жатады, олар тек өз организминде ашлық сезими пайда болғанда ғана оянады. Ал, ересек адамлар бир сутка ишинде орташа 7-8 саат уйқылайды. Негизинде адам жасаў, тиришилик етиў, өмир сүриў дәўириниң үштен бир бөлимин, орташа 20-25 жылын уйқы менен өткереди.\nТарийхый мағлыўматларға қарағанда, рус патшасы Пётр 8, әлемге белгили Шиллер, ГҢте сыяқлы әжайып инсанлар ҳәр күни түнде тек 5 саат уйқылап өмир кеширген. Адам қандай да бир әҳмийетли жумыс пенен шуғылланғанда, алдына қойылған мақсетти, ўазыйпаны өз ўақтында орынлаў ушын түн уйқысынан кешеди де, арасында мызғып алып, және жумысын даўам етип кете бериўи мүмкин. Бирақ, бундай жағдайдың адам организмине әлбетте, зыянлы тәреплери бар екенлигин умытпағанымыз мақул. Себеби, усындай кеш жатыўдың ақыбетинен айырым кеселликлер (қан басым, жүрек ҳәм қан тамырларда кислород жетиспеўи, миокард инфаркты) күшейип кетиў итималы жоқ емес. Ал, жүдә узақ ўақыт уйқыда болыў медицинада «латергиялық уйқы» делинип, онда адамның бир неше күн, айлар ямаса жыллар даўамында уйқылаўы түсиниледи. Мысалы, академик И.П.Павлов Качалкин исмли адамның 40 жасында латергиялық уйқыға кетип, соң 20 жыл оянбастан уйқыда болғаны ҳәм усы жыллар даўамында оған емлеўханада азық-аўқатлық затлар жасалма рәўиште берилгени ҳәм бақлаў жүргизилгени ҳаққында жазған. Медицина тарийхында 4 жасар қыздың латергиялық уйқыда 14 жыл даўамында оянбастан уйқылап жатқаны, ол 18 жасына толғанында бирден уйқысынан оянып, анасынан қуўыршағын сорағаны ҳәм оның менен ойнай баслағаны айтылады. Демек, қыздың ақыл-ойы, сана-сезими уйқыға кетиў дәўириндеги қәлпинде қалып қойған екен.\nИлимде уйқының лунатизм деп аталыўшы түри де бар. Уйқының бул түри көбинесе жас балаларда, қызларда ушырасады. Онда бас мийдеги көриў ҳәм денени ҳәрекетке келтириў орайлары ислеп турады. Усындай ҳалаттағы балаларды ҳәрекет етип турған ўақтында оятпаў зәрүр, оятылған жағдайда бахытсыз ўақыяның жүз бериўиде мүмкин делинеди.\nТурмыста ҳәр бир адам түнде уйқылаўға жатпастан алдын ертеңги күн тәшиўишлери, режелери ҳаққында ойлайтуғыны сөзсиз. Усындай ўақытлары бас мийдиң күл рең қабатында жайласқан гигант тоқымалар, яғный, «нәўбетши», «қараўыл» тоқымалар өзлерине тапсырма алады. Ҳәр бир тапсырма алған «нәўбетши» тоқыма өзине жүкленген ўазыйпаны мүлтиксиз орынлаўға умтылады, алжасық жүз бермеўин тәмийинлейди. Мысалы, шырт уйқыда жатырған емизиў жасындағы жас балалы ана түнде уйқылаў алдынан өзиниң бас мийиндеги «нәўбетши» тоқымаларға уйқы ўақтында өз нәрестеси ҳаққында хабар берип турыўды «тапсыратуғыны»сөзсиз. Сонлықтан, уйқылап атырған ана радио ямаса телевизордан берилген қосық-намаларға оянбайды. Бирақ, өз жигербентиниң әсте ғана ыңырсығанын, жыламсырағанын, ҳәтте қыймылдағанын сезеди, уйқысынан дәрҳал оянып, баласын емизе баслайды.\nФизиолог алымлар электроэнцефалография (мий тоқымалары биотокларын жазыў) үскенесинде изертлеўлер алып барып, уйқының бир неше басқышлары бар екенлигин анықлаған, олар медицинада уйқы фазалары деп аталады.\nУйқылаған ўақытлары ҳәр қыйлы түс көремиз, лекин, түс көриў себеплери елеге шекем толық ашылмаған. Негизинен, адамлар неше жасынан баслап, базылар неге аз, ал, биреўлер жүдә көп түс көреди! Мағлыўматларға сүйенип айтатуғын болсақ, барлық жастағы адамлар түс көриўи мүмкин, ҳәтте, айы-күни толмай ертерек туўылған балалар да түс көреди екен. Түс тийкарынан (60 процент) көзлер арқалы болып, ал, еситиў ҳәм сезиў органлары қатнасыўында түс көриўлер сийрек ушырасады. Көрилген түслердиң 15-16 проценти ҳәр түрли реңде, ал, қалған бөлеги ақ-қара реңде болатуғыны анықланған. Уйқылаған ўақтында айырым адамлардың жаңалықлар ашыўы, әжайып қосықлар жазыўы, намалар дөретиўи, инсаният ушын пайдалы затлар ойлап табыў жағдайлары жийи ушырасып турады. Мысалы, Д.И.Менделеев өзиниң химиялық элементлер кестесиндеги затлардың жайласыў тәртибин түсинде көрипти, ал, А.С.Пушкин өзиниң жақсы дөретпелерин уйқы ўақтында тоқыпты деген гәплер тийкарсыз болмаса керек.\nАдам организми ушын тыныш уйқы оғада пайдалы. Өз ўақтында уйқыламаў, уйқы дәрилерин узақ ўақыт қабыллаўлар адамда дыққатлылықтың, еслеп қалыўдың төменлеўине, жумыс қәбилетиниң пәсейиўине, умытшақлықтың пайда болыўына алып келиўи мүмкин. Ҳәзирги ўақытта, дүньяда уйқысызлық дәртин басынан кеширип атырған адамлар саны көбейип баратырғаны жәмийетшиликти үлкен тәшўишке салмақта. Демек уйқы гигиенасына үлкен итибар қаратылыўы керек. Ҳәр күни белгили орында, белгили бир ўақытта уйқылаўға ҳәм ояныўға әдетленген жөн.\nЖумыс ислеў, таза ҳаўада дем алыў, суўда шомылыў, спорт пенен шуғылланыў, дурыс турмыс қәлпин сақлаў адамның нерв системасын беккемлейди. Нерв системасы беккем екен, уйқыңыз тыныш ҳәм өмириңиз узақ болады.\nӨзбекистан Республикасы Денсаўлықты сақлаў ағласы, шыпакер-журналист.\nСәне: 09.11.2016 10:53:33


Революция – бу ёмон сўзHaqida.net\nHome Dunyo Революция – бу ёмон сўз\nТОШКЕНТ, 7 ноя — Sputnik. Октябрь революцияси – улкан ҳудудда саводсизликни тугатган, жамиятнинг энг камбағал вакиллари учун катта имкониятлар яратган, фашизм устидан ғалаба қозонган, маданият, илм-фан соҳасида улкан ютуқларга эришган — Совет Иттифоқини яратди.\nSputnik/ Саид ЦарнаевРамзан Қодиров Ленин жасадини кўмишни таклиф қилди\nУчинчидан, “революция” туфайли давлат назорати сусайиб — турли жиноий гуруҳлар фаолияти авжига чиққан. Жиноятчилар, ёки қонунни писанд қилмайдиган кишилар катта-катта давлат лавозимларини эгаллаб олган. Бунинг оқибатида миллионлаб одамлар ноҳақ қамалиши ёки бутунлай ўлдириб юборилишига олиб келган – “қатағон йиллари” ва ГУЛААГ лагерлари келиб чиққан.\nТўртинчидан, “Революция”– Россиянинг иқтисодий, илм-фан ва техника, маданий ривожланишини бир неча ўн йиллаб орқага суриб юборган. Россия Федерация Кенгаши аъзоси айтишига қараганда, ҳаттоки 1970 йилларда ҳам собиқ СССР Россия Империясининг 2013 йилдаги (Биринчи жаҳон уруши олдидан) айрим иқтисодий кўрсатгичларидан орқада бўлган.\nSputnik/ Павел ПаламарчукНотинч Украина – Саакашвили янги президент сайлови ўтказишга даъват қилмоқда\nБешинчидан, “Революция” туфайли Россия — илмий, маданий ривожланиш, замонавий корхоналар қуриш, сармоялар киритиш борасида Россия 30-40 йил орқага сурилган. Даҳшатли очлик, қатағонлар ва жиноятчилик авжиган чиққан жойда маълумки ҳеч қандай ривожланиш бўлмайди.Устига устак — энг етук олимлар, мутахассислар, маданият арбоблари ва улкан сармоя эгалари – Революция туфайли Россияни ташлаб кетишга мажбур бўлишган. Кейинчалик, чет элда яшаб юриб улар улкан кашфиётлар, буюк адабий асарлар яратгани ҳам факт.\nSputnik/ Сергей ГунеевПутин Россия ва ОДКБ давлатларида «рангли инқилоблар»га йўл қўймаслигини айтди\nSputnik/ Владимир ВяткинМосква марказида полиция 200 кишини ҳибсга олди


Видео, фото: Humo Arena муз саройининг очилиши – Газета.uz\nВидео, фото: Humo Arena муз саройининг очилиши\nВидеомэппинг, фигурали учиш, хоккей учрашуви, Дима Билан ва бошқа юлдузларнинг чиқиши — Humo Arena муз саройи очилиши ҳақида (видео, фото).\n16 март 2019, 11:15 Медиа Жамият\n15 март куни Тошкентда Humo Arena кўп тармоқли муз саройининг тантанали очилиш маросими бўлиб ўтди. «Газета.uz» мухбирининг репортажи.\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев маросимни очиб берди ва йиғилганларни ушбу муҳим ҳодиса билан табриклади. Тадбирга 6000 га яқин киши ташриф буюрди.\nЁзги спорт турлари усталари — курашчилар, каратэчилар, рапира ва сабли усталари, паралимпиячилар, спорт рақслари ижрочилари томошабинларга ўз маҳоратларини намойиш этди. Рақс мавзусида 40 нафар раққос ўзбек халқ рақслари, замонавий рақс ва стрит-дэнс жозибасини намоён этди.\nСўнгра аренага ўзбекистонлик фигурали учиш ва хоккей спорти вакиллари чиқиб келди. Бундан ташқари, хоккей ўйинчиларининг импровизация қилинган ўйини бўлиб ўтди. Унда хоккей афсоналари, жумладан Павел Буре ва «Бинокор» жамоаси фахрийлари, «Бинокор» ва «Хумо» жамоаларининг ёш хоккейчилари ўзаро баҳс олиб борди.\nМаросим меҳмонлари ва иштирокчиларига раққослар ва фигурачилар иштирокида видеомэппинг (3D mapping) технологиясидан фойдаланган ҳолда ёруғлик шоуси тақдим этилди.\n«Қарсилдоқ» муз спектаклида музда рақс бўйича олимпия чемпиони Татьяна Навка чиқиш қилди. Шоуни таниқли хореограф — фигурали учиш бўйича Россия терма жамоаси постановкачиси Пётр Чернишев саҳналаштирди.\nМаросим ўзбек ва рус эстрадаси юлдузлари — Филипп Киркоров, Николай Басков, Дима Билан, Юлдуз Усмонова, Озодбек Назарбеков ва бошқаларнинг чиқишлари якунлаб берди.\nТадбир постановкаси ва уни амалга ошириш билан Ўзбекистоннинг DRC events ва Германиянинг E-Elements Entertainment компаниялари шуғулланди. Маросим бош режиссёри Ханс Кристоф Мюеке.\nОчилиш маросими дастури сценарийсини ўзбек мутахассиси Бахтиёр Ирматов ишлаб чиқди. 3D анимация ва ёруғлик эффекти германиялик дизайнер Томас Мюллер томонидан Ўзбекистоннинг Voyager films компанияси билан ҳамкорликда ишлаб чиқилди.\n«Газета.uz» 4 437\n16 март 2019, 15:03\nМинтақада ягона муҳташам муз саройи Ҳурматли юртдошларимизга ва Муҳтарам Юртбошимизга Муборак бўлсин! Она Ватанимиз Жонажон Ўзбекистонимиз спорт рейтингида Жаҳонда юқори поғоналарга қараб дадил одимламоқда. Эндиликда Жаҳонни нуфузли спорт мусобоқаларини юртимизда ташкиллаштирилишига ҳеч қандай тўсиқ йўқ. Она Ватанимиз ана шу нуфузли спорт мусобоқаларига мезбонлик қилишга тўлиқ муносибдир!


Андижондаги мактабда яна оммавий заҳарланиш юз берди\nУзбекистан, Ташкент – ЯН Batafsil.uz. Андижон вилоятида яна бир оммавий заҳарланиш ҳолати юз берди. Бу ҳақида Batafsil.uz мухбири хабар қилмоқда.\nСоғлиқни сақлаш вазирлигининг маълумотига кўра, 8 октябрь куни Андижон тумани юқумли касалликлар касалхонасига тўрт нафар бемор ичкетиш, қайтариш, бош оғриш, умумий ҳолсизлик, қориндаги оғриқ ва тана ҳароратининг ошишига шикоят қилиб келишган. Шу куннинг ўзида яна 23 киши “озиқ-овқат интоксикацияси” ташҳиси билан касалхонага жойлаштирилган.\nКасалхонада ётган 27 кишидан 24 нафари Андижон туманидаги 35-сонли мактаб ўқувчиларидир. Шу билан бирга, синф раҳбари ва ўқувчилардан бирининг туғилган кунини нишонлаш учун келтирилган тортдан истеъмол қилган бир ўқувчининг қариндоши ҳам заҳарланганлар қаторидан жой олган.\nБугунги кунда 15 нафар ўқувчининг умумий ҳолати яхшиланиб, улар ўйига кетишган, 12 нафари эса касалхонада қолмоқда.\nЭслатиб ўтиш жоизки, 30 сентябрь куни Андижондаги Zahiriddin Muhammad Bobur Universal Academy хусусий мактабида ҳам оммавий заҳарланиш кузатилган эди. Тушлик пайтида мазкур мактабда 75 нафар ўқувчи ва 7 нафар ўқитувчи жабрланган.\nБугуннинг ўзида Самарқанд вилоятида ҳам юз берган оммавий заҳарланиш ҳақида маълум бўлди. Бу ерда шаурма ва хот-дог туфайли 26 киши касалланган.


Рақамли иқтисодиётсиз мамлакат иқтисодиётининг келажаги йўқ – Мирзиёев | Qalampir.uz\nРақамли иқтисодиётсиз мамлакат иқтисодиётининг келажаги йўқ – Мирзиёев\nЖамият\t22 Сентябрь 20:09 2518\n2020 йил мамлакатда “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” деб эълон қилиниб, бу борада катта ишлар бошланди. Хусусан, 28 апрелда давлат раҳбарининг “Рақамли иқтисодиёт ва электрон ҳукуматни кенг жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори қабул қилинди.\n"Тармоқ ва ҳудуд раҳбарлари рақамлаштиришсиз натижа, ривожланиш бўлмаслигини тушуниб етиши шарт. Барча даражадаги раҳбарлар буни ўзига кундалик вазифа сифатида белгилаб, рақамлаштириш соҳасини алифбосидан бошлаб чуқур ўрганиши керак", дея таъкидлади Шавкат Мирзиёев.\nДавлат раҳбари ҳар доим аввало аҳоли энг кўп тўқнаш келаётган соҳаларни рақамлаштириш, одамларнинг оғирини енгил қилиш зарурлигини таъкидлайди. Шу талабдан келиб чиқиб, ишчи гуруҳлар томонидан 530 та ҳудудий ва 280 та тармоқ лойиҳаси тайёрланган.\n"Рақамли иқтисодиётсиз мамлакат иқтисодиётининг келажаги йўқ", дея таъкидлади Президент.\nРақамли иқтисодиётни жорий этиш ва унумли ишлатиш, албатта, мутахассисларга боғлиқ. Шу боис кадрлар тайёрлашга ҳар томонлама аҳамият берилмоқда. Ўтган йили Тошкент шаҳрида Дастурий маҳсулотлар ва ахборот технологиялари парки бунёд этилган эди. Андижон ва Марғилон шаҳарларида унинг филиаллари очилди. Пойтахтда Муҳаммад ал-Хоразмий номидаги ахборот технологиялари мактаби ҳудудида яна бир филиал биноси қурилмоқда. Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятларда ахборот технологияларини чуқур ўқитишга ихтисослаштирилган 205 та мактаб ташкил этилиши режалаштирилган.\n– Бугун кўриб чиқилаётган масала ривожланиш ва халқ ҳаётини яхшилаш борасидаги ишларнинг энг катта замини, – деди Президент. – Буни барча ҳудуд ва тармоқ раҳбарлари тушуниб, дунёқарашини ўзгартириб, айтилган вазифалар ижросига қаттиқ киришишлари керак.\nВидеоселектор йиғилишида ҳокимлар рақамлаштириш лойиҳаларидан халққа қандай енгилликлар бўлиши борасида ахборот берди.\n18 Октябрь 12:10 45285\n18 Октябрь 15:38 31090\n18 Октябрь 23:33 26471\n19 Октябрь 20:43 25053\n19 Октябрь 11:15 24616


Носир Фозил – ўзбек билан қозоқнинг суюкли ёзувчиси эди. Зеро, унинг ўзи ҳам, асарларидаги қаҳрамонлар ҳам қозоқ халқи билан тақдирдош, томирдош бўлган.\nАвваллари тез-тез ўтадиган Қозоғистон билан Ўзбекистон адабиёти ва санъати ўнкунликлари (декадалари)да ҳам айнан Носир оғамиз ҳар иккала адабиётлар ўртасида боғловчи бўлиб юрарди. Икки эл ўртасидаги элчи бўлиб кўринадиган оғамиз ҳақиқатан ҳам икки қардош халқни боғлаб турувчи «Олтин Кўприк» бўлиб танилган эди. Мен оғани бундан қирқ йил муқаддам, қозоқнинг тулпор адиби Насриддин Сералиев таваллудининг 50 йиллик тўйида кўрган эдим. Ўзи ҳам, сўзи ҳам ҳеч кимга ўхшамайдиган оғамизнинг ажойиб ҳазил-мутойибалари худди бугунгидай кўз ўнгимда. Ўша тўйда Носир оғага табрик учун сўз берилганида:\n– Ҳой, Насриддин, азизим, бу дунё миқти уч Носирни кўрди. Улар – Носир Сералиев, Носир Фозил ва Абу Носир Ал-Форобий! – деб элни кулдирган эди.\nАвваллари оғанинг «Бир отар тўппонча» номли китобини ўзбек тилида ўқиб, завқ-шавққа тўлиб, кўнглим равшан тортган эди. Яқинда кутубхонамда ёзувчи биродаларимнинг дастхати битилган китобларни кўздан кечираётиб, Носир оғанинг «Эсла, кўнглинг, ёришар» номли китобини қўлимга олдим. Унда: «Қозоқнинг сулув оқин қизи, халқига яқин қизи – Хонбибижон! Таваллуд тўйинг қутлуғ бўлсин, айланайин! Носир оғанг, 16 март, 2015 йил» деган дастхатни ўқиб, кўзимга ёш тўлди: менинг 50, 55, 60 йиллик таваллуд тўйларимнинг тўрида қўр тўкиб, кўзларни қувнатиб ўтирган Носир оғам билан дўстим Мирпўлат Мирзонинг бу йил нишонланадиган 70 йиллик тўйимда бўлмасликларини ўйлаб, юрагимни чексиз ўкинч қамраб олади.\nМен Носир оғанинг ўзбек тилидаги дастхатли китобини қайта-қайта ўқиб чиқдим. Китобда ҳозирги ва кейинги авлодларга ўрнак бўлгулик, икки халқ ўртасидаги дўстлик ва қардошлик туйғулари қуруқ сўз билан эмас, айнан мана шундай асарлар воситасида далилланишини оралаб, оғатойимнинг мазкур китобини қозоқ тилида сўзлатишга маҳкам бел боғлаб, таржимасига киришдим. Худо хоҳласа, бу китобни Қозоғистонда чоп қилдириб, Носир оғанинг 90 йиллигига армуғон этаман. Мазкур китобнинг ҳар бир саҳифаси, ҳар бир хатбошисида улуғ қозоқ адибларининг ўзимиз билавермайдиган сирлари билан қирралари «Мен бунда»ман деб кўз ўнгингизда бор салобати, улуғворлиги билан намоён бўлади. Уларнинг қадрдон чеҳралари, фаолиятлари юксак маҳорат билан кўрсатилган. Шунингдек, икки элнинг эркаси бўлган оғанинг мазкур китобида ўзбек адиблари ҳақида ҳам кўплаган маълумотларга эга бўласиз. Унинг асарлари қотиб қолган расмий тилда эмас, жайдари ўткир ҳазил ва мутойибага йўғрилган тилда, бир эт-бир мой бўлиб, китобхонга роҳат бағишлайди.\nУнинг қозоқ қаламкашлари ҳақидаги ҳикояларида қардошлик, дўстлик ҳақидаги тебранишлари бевосита адабиёт ва санъатдаги ҳамкорликка боғланган ҳолда тасвирланади. Масалан, қозоқ-ўзбек адабиётларининг донишмандлари Собит Муқанов билан Ойбек ўртасидаги дўстлик ҳақидаги «Тош» номли ҳикояни ҳаяжонланмай ўқиш мумкин эмас. Ҳикояда Ойбек оғани Олмаотага сафари чоғида Собит оға уйида меҳмон қилиб, эртасига сулув Олмаотанинг бетакрор табиати билан таништириш мақсадида Медеу тоғига олиб боради. Гўзал табиат, тошдан-тошга сакраб оқаётган ўйноқи тоғ шалоласини томоша қилиб келаётган Ойбек домла бир жойга келганда таққа тўхтаб, сой томонга ишора қилиб:\n– Ҳў-ў, зўр...тош!.. – дейди ҳайрат билан.\nҲақиқатан ҳам худди қўлда тарашланиб, сайқаллангандай юм-юмалоқ, катталиги кичик ўтовдай келадиган бир тош сойнинг ўртасида ётар, шарқираб оқаётган сув тошнинг икки ёнидан бўлиниб ўтар эди. Бу жойлардан бир неча бор ўтса-да, шундай улкан тошга эътибор бермаган Собит оға Ойбекнинг синчковлигидан ҳайратланиб:\n– Ай, Муса, сўл тасти мен саған сийладим! – дейди.\nОйбек домла хурсандлигиданми ё бу инъомнинг тагида ҳам ҳазил, ҳам сахийлик, ҳам жиндек юмор мавжудлиги учунми, ҳаяжондан кўзлари чақнаб кетади. Собит оғага қараб:\n– Ях-яхши!.. Зўр! – деб гўё мукофотга берилган тойнинг ўмровини силагандай тошни тағин бир силаб, шапатилаб қўяди, деб ёзади муаллиф ва мазкур воқеанинг қандай якун топганини ифодалаш учун ҳикояни давом эттиради. Зотан, Собит оға дили билан тили бир, айтган сўзининг устидан чиқадиган жўмард инсон эди.\nОрадан бир неча кун ўтса-да, ўзбек дўстининг думалоқ тошга ҳавас билан тикилгани-ю, айтган сўзи хаёлидан чиқмайди. «Тош» ҳикоясидаги ғояга қайтиш учун муаллиф унга «Егор Самойлович» сарлавҳали янги боб киритади. Унда Собит оғанинг тош йўнувчи устани сўраб-суриштириб топгани, уни машинада Медеу тоғига олиб чиқиб, ўша думалоқ тошга битик ёздириши, ўрис уста билан Собит оға ўртасидаги суҳбат ғоят ёрқин бўёқларда тасвирланган. Егор Самойловичнинг Медеу тоғидаги улкан тошга: «Бұл жұмыр тасты бауырым Муса Айбекке сыйға тартам. Сабит Мұқанұлы. 3.VI.1952 жыл» деган битикда дўстга бўлган ҳурмат, қардошига бўлган меҳр мужассам. Носир оға асарларида якка шахслар орасидаги дўстликнинг миллатлараро дўстликка айланишининг ҳаётий исботини кўрамиз.\nОға Собит Муқановнинг «Умр мактаби» автобиографик асарини талабалик йилларидаёқ ўзбек тилига таржима қилган эди. Улкан адиб Собит оға ва ёш таржимон Носир Фозилнинг ижодий ҳамкорликдан бошланган муносабатлари йиллар давомида уларни ота-боладай яқинлаштиради.\nНосир Фозилнинг «Тўёна» асари учқудуқлик чўпон йигит Дўнаннинг фожиали қисматини устози Собит оға тилидан ҳикоя қилади. Одатда юмор, қувноқ жанрда қалам тебратадиган оғанинг мазкур асари фожиавий драма саналиб, уни кўзга ёш олмасдан ўқиб бўлмаслигига амин бўлдим.\nШунингдек, оғанинг «Кенглик» ҳикоя-эссесида Баҳодир исмли адабиётшуноснинг бир пайтлар ҳикоялар ёзганлиги, кейинчалик илм соҳасига ўтиб Ойбек домланинг «Навоий» романини диссертациясига мавзу қилиб танлагани, сўнг осилсанг баланд дорга осил қабилида иш тутиб, бир мўътабар газетада улуғ ёзувчига сиёсий айб қўювчи мақола ёзгани баён этилади. Ўшандан кейин ундан омад юз ўгиради. Натижада, Баҳодир диссерацияни ёқлаш у ёқда турсин, у ҳақда бир оғиз яхши сўз эшитишга зор бўлиб қолади. Юрагини етти йил эзиб ётган зилдай армони тасодифан қўлига тушиб қолган Абайнинг китобидаги:\nКучук асраб ит этдим,\nУ болдиримдан қопди!\nМилтиқ бердим, мерган бўлиб,\nНақ кўкрагимдан отди –\nдеган сатрларни ўқиганда Баҳодирнинг кўнглидан кечганларини муаллиф мана бундай тасвирлайди: «Кўз олдига беихтиёр Ойбек домла келди: тўзғиган сочлари эски дўпписи тагига сиғмай турар, ёқавайрон, ёзишдан ҳориган, тим қора катта-катта кўзларида мунг бор. Гўё Баҳодир аканинг тепасига келиб: «Кучук асраб ит этдим...» – деб тургандай бўлаверди. Натижада, етти йил мобайнида юрагини эзиб келаётган азобдан қутулишни истаб, бир пайтлар танқид қилган устоз Ойбек акадан кечирим сўрашга аҳд қилди. Таваккал қилиб, адибнинг уйига борган Баҳодирнинг ички ҳолатини англаган Ойбек домла уни кечирибгина қолмасдан Ўзбекистон тил ва адабиёт институтининг директорига:\n«Ушбуни элтувчи Баҳодир Умаровнинг диссертациясидан хабарим бор. Кам-кўстларига ёрдам беришга тайёрман. Тезроқ ёқлаб олишига кўмаклашишингизни илтимос қиламан. Камоли эҳтиром ила ОЙБЕК» деб хат ёзиб беради. Муаллиф асарни шундай якунлайди: «Етти йилдан бери қийналиб, иши юришмай, ҳар кимдан дакки эшитиб ҳам кўзига нам келмаган одам ҳозир ҳалқумига нимадир тиқилиб, аламданми, қувончданми, ич-ичидан ўкирик келиб, ҳик-ҳиқ йиғлаб борарди...»\nУлуғ Абай отамиз доно сўзларининг қанча-қанчаларга шафоати теккан эди-я, дея каминангиз ҳам кўзига ёш олди.\n1966 йили Тошкент зилзиласида қозоқ биродарларнинг қардошлик кўмаги ҳақида «Асфальтда ўтов» ҳикоясида муаллиф ўзбек халқининг миннатдорчилик туйғусини акс эттиради. Бу китобда қозоқи ёзувчилари: Собит Муқановнинг одамларга меҳрибонлиги, қозоқи одмилиги, Ҳамит Ерғалиевнинг ҳозиржавоблиги, Бауржан Мўмишулининг чапанилиги, Абдилда Тажибаев, Сирбой Мауленов, Серик Қирабаев, Ғали Ўрманов, Тахави Ахтанов, Жубан Мўлдағалиев, Азирбайжан Мамбетов, Туманбай Мўлдағалиев, Қадир Мирзалиев ва бошқа оғаларимизнинг ёрқин сиймолари билан топишиб, ўзларини қайта кўргандай бўласиз.\nШунингдек, ўзбек қаламкашлари Саид Аҳмад, Уйғун, Яшин, Ғафур Ғулом, С. Зуннунова, Абдулла Қаҳҳор, Миртемир, Мақсуд Шайхзода, Туроб Тўла, Мирмуҳсин, Эркин Воҳидов, машҳур «Уч қудуқ» қўшиғининг шеърини ёзган Николай Куликов, қорақалпоқ ёзувчилари Аданбой Тожимуртов, Ўрозбой Абдураҳмонов, Низомжон Парда, Азиз Абдураззоқ, Ҳаким Назир, Тўхтасин Жалолов ва бошқаларнинг умр тарихидан, уларнинг қизиқарли лаҳзаларидан хабардор бўламиз.\nНосир оғанинг «Юрак амри» (1961 й.), «Қизил боғичли бола» (1966 й.), «Саратон» (1978 й.), «Туркистон ҳикоялари» (1987 й.) китоблари қозоқ тилига таржима қилиниб, китоб ҳолида нашр этилган. Оға 1985 йили «Шум боланинг неварлари» китоби учун Ғафур Ғулом номидаги Давлат мукофотига, 1986 йилда Қозоғистон ёзувчилари асарларининг ўзбек тилига таржимаси учун Қозоғистон Ёзувчилар уюшмасининг Бейимбет Майлин номидаги мукофотига сазовор бўлди.\nНосир Фозилов Қозоғистон Президентининг «Тинчлик ва маънавий ҳамжиҳатлик учун» халқаро мукофоти, 1990 йили «Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби» унвони, 1991 йили «Устозлар даврасида» китоби учун Ҳамза номидаги давлат мукофотига сазовор бўлди.\nУстоз Носир оғанинг қаламидан яралган асарлар узоқ йиллар икки қардош халқ – ўзбек ва қозоқнинг маънавий мулки бўлиб қолади ва у кишининг ёрқин хотираси юракларимиздан ўчмайди.\nХанбиби ЕСЕНҚАРАЕВА, шоира, Қозоғистонда хизмат кўрсатган маданият арбоби, Халқаро «Алаш» адабий мукофоти ҳамда «Парасат» орденининг соҳибаси. Қозоқ тилидан Меҳмон ИСЛОМҚУЛ ўғли таржимаси, 2019-03-05, 14:19 455\nҚўшиқлари қолди мангуга... 499\nДуторим тори иккидур 475\nҲиндистонда чоп қилинди 210\nАлишер Навоий – сўз мулкининг соҳибқирони 314\nУлиғбек Есдаулет – ''Мартабали шеърият минбари'' меҳмони 354\n''Авлодларнинг ашъорида куйланур номи!'' мавзуидаги танловнинг Н И З О М И 329\n''Олтин кўприк''лар кўпаяверсин! 361\nЮртини ўйлаган оқин 291


АҚШда қалбаки доридан 12 киши вафот этди\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари АҚШда қалбаки доридан 12 киши вафот этди\t10:47, 27 апрель 2016\tАҚШнинг Калифорния штатидаги Сакраменто шаҳрида 12 киши оғриқни қолдирувчи дори истеъмолидан вафот этди, деб хабар берди “Lenta.ru” нашри. Март ойининг охиригача машҳур Norco ниқоби остида сотилган оғриқни қолдирувчи дорилардан заҳарланган одамлар сони 52 тага етди. Бу таблеткалар таркибида кучли афюнли анальгетик фентанил моддаси бўлган.\nМаълумотларга кўра, қалбаки дорилар Сан-Франциско шаҳридан ҳам топилган. Бу ерда клиникада даволанаётган 7 нафар бемор оғриқ қолдириш учун айнан шу дорини ичган. Улар заҳарланганига қарамай, беморларнинг ҳаётини сақлаб қолишга муваффақ бўлинган.\nГиёҳвандликка қарши кураш бошқармаси агенти Кейси Реттигнинг айтишича, ҳар икки шаҳарда воқеа бир пайтда рўй берганига қараганда, дори айнан бир жойда ишлаб чиқарилган. Америкада фентанилнинг суиистеъмол қилиниши катта муаммолардан бири бўлиб келмоқда. Мамлакатнинг шарқий қирғоқларида гиёҳвандлик савдоси билан шуғулланувчилар гиёҳвандлик моддасини тежаш мақсадида унга фентанил моддасини қўшиб сотишади. Фентанил Хитойда ишлаб чиқарилади, кейин Мексикага юборилади, у ердан чегара орқали Америкага етиб келади.\nФентанил – синтетик модда бўлиб, кучли таъсир қилувчи гиёҳванд модда ҳисобланади. Ундан тиббиётда оғриқ қолдирувчи дори сифатида фойдаланилади. Дори беморга тайинланганда, врач назорати остида қабул қилинади.


Сурхондарёлик блогер Отабек Сатторий иши бўйича навбатдаги суд мажлиси бўлиб ўтди. Суд мажлисининг аввалида икки нафар жабрланувчи, сўнг Отабек Сатторий сўроқ қилинди, деб хабар бермоқда Kun.uz мухбири.\nОтабек Сатторийнинг маълум қилишича, уни қўлга олишгандан сўнг, қамоқхонада турли босимлар ўтказилган. Блогер уни юқумли касалликларга чалинган шахслар билан бирга сақлашгани ва бу ҳақда уни огоҳлантиришмаганини айтди.\nШунингдек, Сатторий совуқ камерада юпун ҳолда сақлашгани ва отаси олиб келган иссиқ кийимни олиб кириб беришмаганини билдирди.\nУнинг айтишича, терговчилардан бири унга: «Ҳужжатларга тезроқ қўл қўйиб бер. Сен пишдинг. Битта умидинг – иқрор бўлиш», деган гапларни айтган ва пўписа қилган.\nСудланувчига кўра, терговчилар унга: «Сенларга катта эрк бериб юборишди. Индамаса, ўзларингдан кетиб қоляпсанлар. Сенларни сўз эркинлигингдан маҳрум қиламиз. Йўлингдан қайтмасанг, ёмон бўлади. Сени деб ҳамма блогерларнинг овози ўчади», дейишган.\nОтабек Сатторий тергов давом этаётган пайтда очлик эълон қилгани ва президентдан сиёсий бошпана сўраганини айтиб ўтди.\nОтабек Сатторий Шеробод бозорида рўй берган ҳодиса ҳақида ҳам тўхталди. Унинг айтишича, шериги Фарҳод билан бозорларда арзон-маҳсулотлар нархини барқарор ушлаш ва арзон-озиқ овқатлар расталарини ташкил этишга оид қарор ижросини Сурхондарёдаги мутасаддилар қай даражада бажаришаётганини ўрганиш мақсадида Шеробод бозорига борган.\nУнинг айтишича, Шеробод туманидаги бозорни видеога олган ва чиқиб кетаётганида иккита нотаниш йигит уларнинг йўлини тўсган. Улардан бири Отабек Сатторийнинг қўлидаги телефонни тортиб олган. Шундан сўнг, Отабек ва унинг шериги туман ҳокимига бориб учрашган. Ҳоким ички ишлар бўлимига телефон қилган. Отабекнинг телефонини бошқа шахс олиб келиб берган. Отабек Сатторий ички ишлар ходимларидан бирига оғзаки мурожаат қилган ва телефонини тортиб олган зўравонларга чора кўришни сўраган. Ички ишлар ходимлари уларни яраштиришга уринган. Отабекнинг телефонини тортиб олган йигитлар келиб кечирим сўрашган.\nОтабек Сатторийнинг кўрсатмасида айтишича, Шерободдан чиқиб кетаётганда телефонига зарар етказишганини сезган. Орадан бир ой ўтиб, у бошқа бир мурожаат ортидан Шеробод тумани ҳокимиятига борган. Тумани ҳокими ундан «телефонинг нима бўлди» деб сўраган ва зарар етган телефон ўрнига бошқа телефон олиб беришини айтган. Шундан сўнг, Отабек Сатторийга Шеробод тумани ҳокимининг ўринбосари қўнғироқ қилиб, телефонни бозор директори олиб беришини билдирган. Бозор директори телефонни олиб келиб берган пайтда уни тезкор ходимлар ушлашган.\n«Мен на ҳокимга, на унинг ўринбосарига, на бозор директорига телефон олиб бер демаганман. Ҳокимнинг ўзи зарар етган телефонимнинг ўрнига телефон олиб беришини айтди. Афсуски, шу баҳона тадбир уюштиришди», деди у.\nСудья Отабек Сатторийдан: «Зарар етказилган телефонингиз 200-250 доллар атрофида бўлган. Сиз нега 500 доллар нархланадиган телефон олгансиз?» дея сўради. Судланувчининг жавоби қуйидагича бўлди: «Ўзлари рози бўлиб беришди. Менинг телефонимга зарар етказишди ва оқибатда мен анча нарса йўқотдим. Бунинг эвазига бошқа маркадаги телефонни сўрадим».\n«Демак, ҳокимият ёки бошқа бир ташкилот сизга қимматбаҳо нарса совға қилса, олар экансиз-да?» деб берилган саволга, Отабек Сатторий: «Ўзи рози бўлиб совға қилса, ким олмайди?» деб жавоб берди.\nСудда иштирок этаётган прокурор Отабек Сатторийга: «Айтинг-чи, сиз 5 миллион сўмлик телефонни совға тариқасида олганмисиз ёки зарар етказилган телефонингиз ўрнига олганмисиз?» деб савол берди. Сатторий бу саволга: «Совға қилишгани учун олдим, совға пора ҳисобланмайди-ку» деб жавоб қилди.\nСудда прокурорнинг маълум қилишича, Шеробод бозорининг директори Отабек Сатторовдан «қандай телефон ишлатасиз?» деб сўраганида, у «Vivo 40» русумли телефон ишлатишини, аммо «Vivo 50» телефонини олиб берса ҳам яхши бўлишини айтган.\nПрокурор: «Сиз Шеробод бозори директорига телефонда гаплашмайлик, 1-2та прокурорларнинг думини босганим учун босим ўтказишяпти», дегансиз. Қани айтинг-чи, қайси прокурор сизга босим ўтказган?» деб берган саволига Отабек Сатторий «ҳазиллашганман» деб жавоб қайтарди.\nСўроқ давомида Отабек Сатторийдан «Шу пайтгача сиз қаердан даромад қилгансиз ва қилган даромадларингиздан солиқ тўлаганмисиз?» дея сўралганида, у: «Бир йилдан бери ишламаяпман. Унгача турли жойларда ишлаганман ва солиқ тўлаганман», дея жавоб қайтарди.\n«Бир йилдан бери ниманинг ҳисобидан даромад қиляпсиз? Тирикчилик қаердан ўтяпти?» деган саволга, у аввалига: «Буни айтишим шарт эмас. Бу саволнинг жавоби сир бўлиб қолсин», деди. Савол такрорий берилганда, «Ота-онамнинг пенсияси ҳисобидан яшаб келяпман», деб жавоб берди.\nШунингдек, судланувчига Шерободдаги бозор қанақа бозор экани билан қизиқдингизми, қандай бозор эканини билармидингиз, деган савол берилди. Сатторий «Қанақа бозорлиги билан қизиққаним йўқ. Мен халқ манфаати учун борганман», деб жавоб берди.\nСавол берувчи: «У бозор деҳқон бозори эмас ва у ерда озиқ-овқат сотилмайди. У бозор кийим-кечак бозори. Шундай экан, у ерда халқ манфаати учун арзон озиқ-озиқ овқат етказиб бериш талабини ўша бозорга алоқаси борми?» деб сўради.\nОтабек Сатторий: «Бозорнинг дарвозасига «бозор» деб ёзилган эди, кираверганмиз», деб жавоб берди.\nСуд 25 мартга қадар танаффус эълон қилди.\nKun.uz аввалроқ ушбу судда икки жабрланувчи – «Деновгазтаъминот» ва «Бойсунтумангазтаъминот» ходимлари ҳам кўрсатма бергани, бу икки жабрланувчи Отабек Сатторий улардан 200 доллардан сўраганини айтгани ҳақида хабар берганди.\nШунингдек, мажлис аввалида жабрланувчилардан бирининг адвокати журналистларга чора кўриш бўйича судга илтимоснома киритди. Шундан сўнг судья мажлисни тўғридан тўғри эфирга узатишни тақиқлади.\nОтабек Сатторий иши: Воқеалар ривожи


ИнтерФУТБОЛ :: ОЧЛ-2019. ИРОДАНИНГ ЁРҚИН НАМУНАСИ\nОЧЛ-2019. ИРОДАНИНГ ЁРҚИН НАМУНАСИ\nОсиё Чемпионлар Лигаси гуруҳ босқичи жамоаларимиз учун, ниҳоят, ўз якунига етди. Афсус билан айтиш жоизки, мавсум бошида пойтахтнинг икки клубига билдирилган ишонч оқланмади. Айб мураббийлардами ёки футболчиларда, бу алоҳида мавзу. Лекин шуниси аниқ бўлиб боряптики, йилдан-йилга халқаро миқёсда юртимиз шарафини ҳимоя қилувчи жамоаларимизнинг гуруҳдан чиқиши ҳам қийинлашиб бормоқда.\nСўнгги тур олдидан кейинги босқичга чиқиш имкониятларини йўқотиб улгурган «Локомотив» 6-турда ўз майдонида Қатарнинг «Ал-Райян» клубини қабул қилиб, иродали ғалабага эришди. Гарчи бу ютуқ «темирйўлчилар»га ҳеч қандай наф келтирмасада, жонкуяр мухлислари учун юпанч вазифасини ўташи табиий. Лекин бошқа томондан, мазкур учрашувдаги ғалаба Осиё Чемпионлар Лигасидаги квоталаримизни 1+2 кўринишида сақлаб қолишда асқотиши мумкин эди. Боз устига, шундоқ ҳам охирги пайтда ишлари юришмаётган жамоа аъзоларига ғалаба зарур эди. Яъни, кайфиятни кўтариб олиш учун.\nҚатарликлар ҳам худди шундай ҳолатга тушиб қолишганини инобатга олсак, баҳс муросасиз кечишини тахмин қилиш мумкин эди. Учрашувдаги дастлабки гол стадионга ташриф буюрган камсонли ишқибозларни узоқ куттирмади. Дарвозабон Маъмуржон Икромов илк сониялардан жуда қўпол хатога йўл қўйди. У ўнг қанотда турган ҳимоячи пас узатмоқчи бўлди, аммо тўпни кутилмаганда Родриго Тобата эгаллади ва кучли зарб билан дарвозани ишғол қилди. Бу вазиятда «Локо» ҳимоя чизиғи вакиллари рақиб футболчисига ҳеч қандай қаршилик кўрсата олишмади.\nТезкор голдан сўнг ўзини йўқотиб қўймаган «темирйўлчилар» бирин-кетин ҳужумлар уюштиришди. 12-дақиқада Сардор Мирзаев ҳисобни тенглаштирувчи голга муаллифлик қилиши мумкин эди, бироқ бу паллада марказий ҳужумчи Темурхўжа Абдухолиқов дарвозабонга қарши қўпол ўйнагани боис гол ҳисобланмади. Ўйинни ўз томонига оғдираётган Андрей Фёдоров шогирдлари биринчи бўлимда ўз дарвозаларидан иккинчи голни ҳам олиб чиқишга мажбур бўлишди. «Ал-Райян» легионери Гонсало Виера бурчакдан узатилган тўпни тўрга аниқ йўллади - 0:2.\nШундан кейин Сардор Мирзаевда яна бир қулай имконият вужудга келганди, аммо унинг зарбаси ўта ноаниқ чиқди. 34-дақиқага келиб ниҳоят, мезбонлар ҳисобни қисқартирувчи голни уришди. Майдонда тиним билмай ҳаракат қилган Сардор Мирзаев барибир ниятига етди - 1:2. Шу тариқа бўлим сўнгига қадар бошқа гол кўрмадик.\nЎз анъанасига содиқ қолган ҳолда иккинчи бўлимни ҳужумкор руҳда бошлаган «Локомотив» илк ҳужумдан самара чиқарди. Темурхўжа Абдухолиқов 46-дақиқада гол уриб, таблодаги ҳисоб 2:2 бўлишини таъминлади. Орадан йигирма дақиқа ўтар-ўтмас иқтидорли форвард яна Фаҳад Юнус қўриқлаган дарвозани аниқ нишонга олди - 3:2. Ушбу ҳисоб янада йириклашиши ҳам мумкин эди, аммо майдон эгалари яратилган вазиятлардан унумли фойдалана билишмади.\nУмуман олганда, айнан мана шу омил «Локомотив»га бутун мусобақа давомида панд берди.\n«Локомотив» - «Ал-Райян» - 3:2 (1:2)\nТошкент. «Локомотив» стадиони. 2540 томошабин.\nҲакамлар: Ма Нинг, Сао Йи, Ши Сианг, Занг Леи (барчаси Хитой).\nГоллар: Сардор Мирзаев (35), Темурхўжа Абдухолиқов (47, 61) - Родриго Табата (2), Гонсало Виера (22).\n«Локомотив»: 12.Маъмур Икромов, 5.Анзур Исмоилов, 7.Азизбек Ҳайдаров (23.Йован Жокич, 90+3), 10.Сардор Мирзаев, 11.Темурхўжа Абдухолиқов, 17.Ҳусниддин Ғофуров, 20.Ислом Тўхтахўжаев, 28.Шуҳрат Муҳаммадиев, 33.Олег Зотеев, 71.Арсланмурат Аманов, 77.Диёржон Туропов (8.Жамшид Искандеров, 75).\n«Ал-Райян»: 1.Фаҳад Юнус, 2.Муҳаммад Оловуддин, 3.Гемин Ривас, 9.Лукка, 10.Родриго Табата, 12.Муҳаммад Сайяр, 13.Гонсало Виера (36.Юсуф Умар, 46), 21.Муҳаммад Жума, 23.Себастьян Сория Куинтана, 31.Даниэль Гуму (18.Аҳмад ал Саади, 46), 32.Аҳмад Масуд.\nОгоҳлантиришлар: Родриго Табата (16), Себастьян Сория (39), Лукка (45+3), Муҳаммад Оловуддин (69, А.).\n4 Ал-Райян 6 1 0 5 9-17 3


Каримов Наврўз байрамида халқига таъзим бажо келтирди\n27 июн 2022, Тошкент вақти: 01:05\nКаримов рақсга тушмоқда\nЎзбекистонда Наврўз умумхалқ байрамига бағишланган расмий тантана Тошкент марказидаги Алишер Навоий миллий боғида бўлиб ўтди. Маҳаллий вақт билан эрталаб соат 10:25да бошланиб, қарийб икки соат давом этган тантанани Ислом Каримов байрам нутқи билан очиб берди. Каримов нутқи ортидан бошланган гала-концертда Ўзбекистон санъати юлдузлари қўшиқлар айтиб, рақсга тушишди. Тошкент вақти билан соат 16дан кейин шаҳар марказига элтувчи йўллар очилди.\nЎзбекистонда Наврўз умумхалқ байрамига бағишланган расмий тантана одатга кўра Тошкент марказидаги Алишер Навоий миллий боғида бўлиб ўтди.\nРасмий базм муносабати билан шаҳар марказига элтувчи автомобиль йўллари ва марказий метро бекатлари беркитилди. Алишер Навоий боғи атрофида хавфсизлик чоралари фавқулодда кучайтирилди.\nМаҳаллий вақт билан эрталаб соат 10:25да бошланиб, қарийб икки соат давом этган тантанани Ислом Каримов байрам нутқи билан очиб берди.\nИслом Каримовнинг ўн тўрт дақиқадан кўпроқ давом этган нутқини боққа махсус таклифнома билан киритилган дипломатлар, ҳукумат амалдорлари, маҳалла фаоллари ва талабалар гулдурос қарсаклар билан бўлиб туришди.\nИслом Каримов ўз нутқида Яқин Шарқдаги воқеаларни тилга олмади, бироқ ўз таъбирида, “халқаро низоларни тинч йўллар билан” ҳал қилишга чақирди.\n“Агарки, бугунги кунда халқаро майдонда тобора авжига чиқаётган кескинлашув, можаро, тўқнашув, қарама-қаршиликлар ва қон тўкишларнинг олдини олиш, пайдо бўлаётган муаммоларни фақатгина тинчлик ва сиёсий музокаралар йўли билан ҳал қилишга қайтадиган бўлсак, халқимиз ибораси билан, ўзбек халқи ибораси билан айтганда, олам гулистон бўларди. Нима дейсизлар?” дея тантана иштирокчиларига мурожаат қилди Ислом Каримов.\nПрезиенти шунингдек Ўзбекистон халқига “энг аввало тинчлик ва омонлик” зарурлигини таъкидлади.\n“Қанчадан қанча синовларни бошидан ўтказган, яхшилик ва эзгуликни доимо юрагининг тўрида сақлаб келадиган, меҳр-оқибатли халқимиздан шарқона янги йил кириб келиши арафасида туриб, сизнинг эзгу ниятларингиз нималардан иборат, деб сўраса, халқимиз, ҳеч иккиланмасдан, “бизга тинчлик, бизга омонлик керак,” деб жавоб бериши муқаррар. Бунга ишончим комилдир!” деди Ислом Каримов.\nЎзбекистон президенти байрам тантанасига таклиф қилинган фаоллар тимсолида “Ўзбекистонни янада обод ва фаровон қилиш йўлида... барчани қойил қолдираётган, ёвуз кучларга ҳеч қачон бош эгмайдиган, ўз қадр-қимматини, мустақиллигини юксак баҳолайдиган бағри кенг халқимизни кўраман”, дея таъкидлади.\nИслом Каримов ўзбек халқига таъзим қилишини эҳтирос билан урғулади ва минбар четига ўтиб, қўлини кўксига қўйган ҳолда, ўтирганларга таъзим бажо келтирди.\n“Шу юксак минбардан туриб, шундай олийжаноб фазилатлар соҳиби бўлган халқимиз олдида таъзим қиламан!” деди Ислом Каримов.\nНутқи сўнгида Ислом Каримов мамлакат ёшларига қарата хитоб қилиб, Ўзбекистон тараққиёти йўлида уларни “доимо қўллаб-қувватлаш”га тайёр эканини эълон қилди.\nКаримов нутқи ортидан бошланган гала концертда Ўзбекистон санъати юлдузлари қўшиқлар айтиб, рақсга тушишди.\nКонцерт якунида Ислом Каримов аввалига тантанага таклиф қилинган хорижий меҳмонларни қутлади, сўнгра саҳнага чиқиб, бир саф бўлиб турган ўнлаб санъаткорлар билан қўл бериб кўришди, баъзиларини бағрига босди.\nТошкент вақти билан соат 16дан кейин шаҳар марказига элтувчи йўллар очилди.\nБу Тошкент аҳли ва пойтахт меҳмонларига Наврўз байрамини қутлашга расман изн берилганини англатди.