31.12.2014. Хўжалик ишларини кўришда суд харажатларини ундириш билан боғлиқ суд амалиётини умумлаштириш натижалари ҳақида\nЎзбекистон Республикаси Олий хўжалик судининг 2015 йил иш режасига асосан хўжалик судлари томонидан 2014 йилда хўжалик ишларини кўришда суд харажатларини ундириш билан боғлиқ суд амалиётини умумлаштириш учун (647 та) хўжалик ишлари ва ушбу масала бўйича хўжалик судларида ўтказилган умумлаштиришлар ўрганиб чиқилди.\nДавлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллаш масалаллари\n1. Давлат божи тўлашни кечиктириш тўғрисидаги илтимосномани қаноатлантириш ҳақида даъво аризаси (ариза)ни қабул қилиш тўғрисидаги ажримда, илтимосномани қаноатлантиришни рад этиш ҳақида даъво аризаси (ариза)ни қайтариш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади. Ажримда илтимосномани қаноатлантириш ёхуд уни қаноатлантиришни рад этиш асослари кўрсатилиши керак.\n«Узтехсервис» МЧЖ Бухоро шаҳар ДСИга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, 32 401 341 сўмлик 85 дона инкассо топшириқномаларининг ижро этилиши мумкин эмас деб топишни сўраган.\n«Узтехсервис» МЧЖ даъво аризаси билан хўжалик судига мурожаат қилган ва унда унинг ҳисоб рақамларида пул маблағлари мавжуд эмаслиги маълум қилиниб, бу ҳақдаги банк маълумотномаси аризага илова қилинган ва давлат божи тўловини ҳал қилув қарори қабул қилингунга қадар кечиктириб туриш сўралган.\nСуд даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш тўғрисида ажрим чиқарган. Бироқ суднинг ажримида давлат божи тўловини кечиктириб туриш тўғрисидаги илтимосномани қаноатлантириш ёки қаноаталантиришни рад этиш ҳақида маълумотлар кўрсатилмаган.\nВаҳоланки, Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарори 7.3-бандининг биринчи хатбошисига мувофиқ давлат божи тўлашни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш тўғрисидаги илтимосномани қаноатлантириш ҳақида даъво аризаси (ариза), апелляция ёки кассация шикоятини қабул қилиш тўғрисидаги ажримда, илтимосномани қаноатлантиришни рад этиш ҳақида даъво аризаси (ариза), апелляция ёки кассация шикоятини қайтариш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади. Ажримда илтимосномани қаноатлантириш ёхуд уни қаноатлантиришни рад этиш асослари кўрсатилиши керак.\n2. Даъво аризаси учун давлат божи ишда иштирок этмаётган шахс томонидан тўланганда, (корхона учун унинг раҳбари ёки таъсисчиси томонидан давлат божи тўланган ҳоллар бундан мустасно), давлат божи тўланмаган ҳисобланади ва даъво аризаси ХПК 118-моддаси биринчи қисмининг 5-бандига асосан қайтарилади.\n«Бахтиёр Адолат мезони» ХК хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарлар Бухоро туман Ободонлаштириш бўлими ва Бухоро туман Ғазначилик бўлимидан 10 937 330 сўм зарар, 3 469 375 сўм банк фоизи, жами 14 406 705 сўм ундиришни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, ХКнинг даъво аризасига иккита 80 000 сўмдан 160 000 сўм давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги квитанциялар илова қилинган. Мазкур квитанциялардаги тўловчининг фамилияси, исми, отасининг исми деган жойда Акрамов Ўткир деб кўрсатилган. Акрамов Ўткир «Бахтиёр Адолат мезони» хусусий корхонаси раҳбари бўлиб ҳисобланади. Бироқ 80 000 сўм тўлов пластик карточкадан амалга оширилганлигини тасдиқловчи терминал чекидан кўринишича, тўлов Салихов Фаррух Собирович пластик карточкасидан амалга оширилган. Аммо суд мазкур ҳолатга эътибор бермасдан, даъво аризасини иш юритишга қабул қилиб, ишни мазмунан кўриб чиққан.\nВаҳоланки, Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 9-бандига кўра давлат божи ишда иштирок этмаётган шахс томонидан тўланиши мумкин эмас. Агар давлат божи даъвогар (аризачи) ёки апелляция ёхуд кассация шикояти берувчи шахс ўрнига бошқа шахс томонидан тўланган бўлса (корхона учун унинг раҳбари ёки таъсисчиси томонидан давлат божи тўланган ҳоллар бундан мустасно), давлат божи ҳақиқатда тўланмаганлигидан келиб чиқиш ҳамда шундай экан, даъво аризаси (ариза), апелляция ёки кассация шикояти тегишинча ХПК 118-моддаси биринчи қисмининг 5-банди, 162-моддаси биринчи қисмининг 3-банди ва 180-моддаси биринчи қисмининг 4-бандига асосан қайтарилиши лозим.\nШу боис, давлат божи хусусий корхона ҳисоб рақамидан ёки унинг раҳбари томонидан амалга оширилмаганлиги сабабли, даъво аризаси ХПК 118-моддаси биринчи қисмининг 5-бандига мувофиқ қайтарилиши лозим эди.\n3. Адлия органлари Солиқ кодекси 330-моддасининг 23-бандига асосан хўжалик судларига фақат давлат, юридик ва жисмоний шахсларнинг манфаатларини кўзлаб даъво аризалари (аризалари)ни берганда давлат божини тўлашдан озод қилинган. Шу сабабли улар ўзларининг манфаатлари юзасидан берган даъво аризалари учун давлат божини умумий тартиб ва миқдорда тўлайдилар. Акс ҳолда, уларнинг бундай даъво аризалари ХПК 118-моддаси биринчи қисмининг 5-бандига асосан қайтарилади.\nБухоро вилоят адлия бошқармаси «Квадра форм» МЧЖга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, олди-сотди шартномаларини бекор қилиш, 4 075 500 сўм жарима ва 4 381 141 сўм пеня ундиришни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, Бухоро вилоят адлия бошқармаси томонидан компьютер техникаси харид қилиш бўйича Ўзбекистон Республикаси Товар хом-ашё биржаси Бухоро филиалига эълон берилган. Аукцион савдосида «Квадра форм» МЧЖ ғолиб чиқиб, адлия бошқармаси билан 5 дона компьютер техникасини ҳар бирини 1 551 000 сўмдан 7 755 000 сўмга етказиб бериш тўғрисида шартнома имзолаган. Шу куни бўлиб ўтган бошқа электрон савдода «Квадра форм» МЧЖ ғолиб чиқиб, адлия бошқармаси билан 9 дона компьютер техникасини ҳар бирини 1 402 500 сўмдан, жами 12 622 500 сўмга етказиб бериш тўғрисида шартнома имзолаган.\nАдлия бошқармаси томонидан шартномалар шартларига кўра 15 фоиз тўлов олдиндан амалга оширилган. МЧЖ томонидан компьютер техникалари олиб келиб ўрнатилган. Аммо олиб келиб ўрнатилган компьютер техникалари шартномада кўрсатилган компьютерларга мос келмаганлиги, шунингдек компьютерларнинг айрим қисмлари тўлиқ етказилмаганлиги сабабли, компьютерлар МЧЖга қайтарилган.\nАдлия бошқармаси МЧЖга мурожаат қилиб, тарафлар ўртасида тузилган шартномаларда кўрсатилган компьютер техникаларини белгиланган муддатларда етказиб беришни сўраган. МЧЖ томонидан шартномаларда кўрсатилган компьютер техникаларини етказиб бериш ўрнига адлия бошқармасига олдиндан тўлаб берилган пул маблағлари қайтарилган. Шу сабабли адлия бошқармаси хўжалик судига мурожаат қилган.\nАммо даъво аризасига давлат божи ва почта харажатлари тўлаганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар ёки давлат божини тўлашни кечиктириб туриш тўғрисида илтимоснома илова қилинмаган. Биринчи инстанция суди эса давлат божи ва почта харажатлари тўланмаган бўлсада, даъво аризасини иш юритишга қабул қилиб, ишни мазмунан кўриб чиққан.\nСолиқ кодекси 330-моддасининг 23-бандига кўра адлия органлари - давлатнинг, юридик ва жисмоний шахсларнинг манфаатларини кўзлаб қилинган даъволар ҳамда берилган аризалар юзасидан хўжалик судларида давлат божини тўлашдан озод қилинадилар. Шундай экан, адлия органлари хўжалик шартномалари бўйича ўзларининг манфаатлари юзасидан судга берган даъво аризалари учун давлат божини умумий тартибда тўлашлари лозим.\nШу боис, адлия органларининг бундай даъво аризалари ХПК 118-моддаси биринчи қисмининг 5-бандига асосан қайтарилиши лозим.\n4. Суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади.\nДаъвогар «Шароб савдо» УК хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «Шамшир Юг» МЧЖдан 17 984 723 сўм асосий қарз ва 8 992 361 сўм пеня ундиришни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, тарафлар ўртасида маҳсулот етказиб бериш шартномаси тузилган бўлиб, даъвогар жавобгарга спиртли ичимликлар етказиб бериш, жавобгар эса етказиб берилган маҳсулотнинг ҳақини тўлаб бериш мажбуриятини олган.\nДаъвогар жавобгарга 662 710 сўмлик шиша идишларда 21 154 100 сўмлик спиртли ичимликлар етказиб берган. Жавобгар 662 710 сўмлик шиша идишларни даъвогарга қайтариб берган бўлсада, 17 984 723 сўмлик спиртли ичимликлар учун тўловни амалга оширмаган.\nШу сабабли даъвогар хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nНизо бўйича иш кўрилаётган вақтда даъвогар судга ариза билан мурожаат қилиб, 8 992 361 сўм пеня ундиришдан воз кечишини маълум қилган.\nСуд даъво талабининг пеня ундириш қисмидан воз кечиш тўғрисидаги аризани қабул қилиб, даъвонинг бу қисми бўйича иш юритишни тугатган. Даъво талабининг асосий қарз қисмини қаноатлантириб, жавобгардан даъвогар фойдасига 17 984 723 сўм ундирган. Шунингдек, суд жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган 184 347 сўм давлат божини ундиришни лозим топган.\nБироқ суд давлат божини ҳисоблашда хатоликка йўл қўйган.\nХПК 95-моддасининг биринчи қисмига кўра суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади.\nШу боис, биринчи инстанция суди жавобгардан даъвогар фойдасига 17 984 723 сўмнинг 1 фоизини, яъни 179 847 сўм ундириши, даъво талабининг пеня қисми учун тўланган давлат божини эса даъвогарнинг зиммасида қолдириши лозим эди.\n5. Даъво қисман қаноатлантирилганда, давлат божи бўйича суд харажатлари хўжалик суди томонидан даъвогарга қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда, ҳамда жавобгарга — даъво талаблари рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундирилади.\n«Feruz Fayz Produkt» ХК «Temiryo`l Universal Leasing» МЧЖга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «Temiryo`l Universal Leasing» МЧЖнинг зиммасига «Feruz Fayz Produkt» хусусий корхонасига лизинг объектини топшириш мажбуриятини юклашни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, «Temiryo`l Universal Leasing» МЧЖ ва «Feruz Fayz Produkt» ХК ўртасида лизинг шартномаси тузилган. Унга кўра, МЧЖ хусусий корхонага Самарқанд шаҳри, И.Муминов кўчаси, 30-уйда жойлашган қиймати 140 000 000 сўмлик офис биносини лизингга берган. Лизинг олувчи лизинг объекти учун 168 000 000 сўм тўлаб бергандан кейин лизинг берувчи 30 банк кунида лизинг объектини лизинг олувчига топшириши лозим бўлган.\nЛизинг шартномаси бўйича лизинг олувчи лизинг берувчига 169 140 393 сўм тўлаб берган. Аммо лизинг берувчи лизинг объектини лизинг олувчига топширмаган. Шу сабабли, «Feruz Fayz Produkt» ХК «Temiryo`l Universal Leasing» МЧЖга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nДаъво аризасига 1 680 000 сўм миқдорида давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги тўлов топшириқномаси илова қилинган.\nЎз навбатида лизинг берувчи судга қарши даъво аризаси билан мурожаат қилиб, лизинг олувчидан 124 822 009 сўм асосий қарз, 62 411 004 сўм пеня ундиришни, лизинг шартномаси бекор қилинганлигини эътироф этишни ва лизинг объектини талаб қилиб олишни сўраган. Шунингдек, унинг ҳисоб рақамларида пул маблағлари бўлмаганлиги сабабли, давлат божини бўлиб-бўлиб тўлаш тўғрисида илтимоснома билан мурожаат қилган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан дастлабки даъво қаноатлантирилиб, МЧЖ зиммасига лизинг объектини хусусий корхонага топшириш мажбурияти юкланган. Қарши даъво қисман қаноатлантирилиб, лизинг олувчидан лизинг берувчи фойдасига 11 640 393 сўм миқдорида пеня ундирилган. Қарши даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. «Temiryo`l Universal Leasing» МЧЖдан республика бюджетига 3 305 674 сўм, «Feruz Fayz Produkt» ХКдан 927 706 сўм давлат божи ундирилган.\nБиринчи инстанцияси суди томонидан суд харажатларини тақсимлашда хатоликка йўл қўйилган.\nХусусан, суднинг ҳал қилув қарорида дастлабки даъво бўйича тўланган суд харажатлари хусусий корхона зиммасида қолдирилиши, қарши даъво бўйича даъвонинг қаноатлантирилган қисми бўйича давлат божи хусусий корхона зиммасига юклатилиши, қаноатлантириш рад этилган қисми бўйича эса – МЧЖ зиммасига юклатилиши кўрсатилган. Аммо ҳал қилув қарорида ундирилган давлат божининг ҳисоб-китоби кўрсатилмаган.\nҚарши даъво бўйича давлат божи қуйидагича ундирилиши лозим эди:\nХКдан 187 233 013 (124 822 009 сўм асосий қарз, 62 411 004 сўм пеня) сўм ундириш қисми бўйича – 1 872 330 сўм;\nМЧЖдан лизинг шартномаси бекор қилинганлигини эътироф этиш қисми бўйича – энг кам иш ҳақининг 10 баробари миқдорида (961 050 сўм);\nМЧЖдан лизинг объектини талаб қилиб олиш қисми бўйича – 1 400 000 (лизинг объекти қийматининг 1 фоизи).\nЖами 4 233 380 сўм давлат божи ундирилиши лозим эди.\nҲал қилув қарорининг асослантирувчи қисмидан кўринишича қарши даъво тақдим қилинган кунга қадар лизинг тўловлари бўйича 30 359 607 сўм қарз мавжуд бўлган ва низо юзасидан ҳал қилув қарори қабул қилгунга қадар лизинг олувчи томонидан қарз қопланган. Шунингдек, лизинг тўловлари кечиктириб тўлаб келинганлиги боис лизинг берувчи томонидан ҳисобланган 62 411 004 сўм пеня суд томонидан асосли деб топилган. Бироқ тўланиши лозим бўлган пеня миқдори мажбуриятни бузиш оқибатларига номутаносиблиги сабабли суд пеня миқдорини 11 640 393 сўм қисмини қаноатлантирган. Бундан кўринадики, лизинг олувчидан қарши даъво бўйича 927 706 сўм давлат божи 92 770 611 (30 359 607 + 62 411 004) сўмдан келиб чиқиб ундирилган.\nБундан хулоса қилса бўладики, лизинг берувчидан 3 305 674 сўм давлат божи ундиришда суд қуйидаги ҳисоб-китобдан келиб чиққан: 4 233 380 – 927 706 = 3 305 674.\nШунингдек, суд харажатларини тақсимлашда суд ХПК 95-моддасининг биринчи қисмига ҳавола қилган бўлсада, номаълум сабабларга кўра дастлабки даъво қаноатлантирилганлигига қарамасдан, дастлабки даъво бўйича суд харажатлари лизинг олувчи зиммасида қолдирган.\nБундан ташқари, дастлабки даъвонинг талаби номулкий талаб бўлганлиги сабабли у бўйича давлат божи энг кам иш ҳақининг 10 баробари миқдорида, яъни 961 050 сўм тўланиши лозим бўлган. Аммо хусусий корхона лизинг объектининг қийматидан келиб чиқиб, 1 680 000 сўм миқдорида давлат божи тўлаб чиққан бўлсада, суд унга ортиқча тўланган (718 950 сўм) давлат божини қайтармаган.\nШу билан бирга, лизинг берувчининг ҳисоб-рақамида пул маблағлари бўлмаганлиги сабабли, қарши даъвони давлат божини бўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан қабул қилишни сўраган бўлсада, қарши даъво аризасини иш юритишга қабул қилиш тўғрисидаги ажримда лизинг берувчининг илтимосномаси қаноатлантрилганлиги кўрсатилмаган. Ваҳоланки, Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 7.3-бандига кўра давлат божи тўлашни кечиктириш ёки бўлиб-бўлиб тўлаш тўғрисидаги илтимосномани қаноатлантириш ҳақида даъво аризаси (ариза), апелляция ёки кассация шикоятини қабул қилиш тўғрисидаги ажримда, илтимосномани қаноатлантиришни рад этиш ҳақида даъво аризаси (ариза), апелляция ёки кассация шикоятини қайтариш тўғрисидаги ажримда кўрсатилади.\n6. Неустойка миқдори хўжалик суди томонидан ФКнинг 326-моддасига асосан камайтирилганда, даъвогар томонидан олдиндан тўланган давлат божи бўйича харажатлар неустойкани камайтирмасдан ундирилиши мумкин бўлган суммадан келиб чиққан ҳолда жавобгар томонидан қопланади.\n«Ўзбеккўмир» ОАЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «Асадбек агро сервис» МЧЖдан 40 000 000 сўм асосий қарз, 20 000 000 сўм пеня ундиришни ва тарафлар ўртасида тузилган контрактация шартномасини бекор қилишни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво талаблари қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 40 000 000 сўм асосий қарз, 4 000 000 сўм пеня, 1 411 050 сўм давлат божи ва 5 000 сўм почта харажатлари ундирилган. Даъвогар томонидан тўланган 150 000 сўм давлат божи даъвогар зиммасида қолдирилган.\nАниқланишича, даъвогар ва жавобгар ўртасида контрактация шартномаси тузилган. Шартномага асосан жавобгар даъвогарга 40 000 000 сўмлик қишлоқ хўжалиги маҳсулотари етказиб бериш, даъвогар эса маҳсулотларни қабул қилиб олиш ва унинг ҳақини тўлаб бериш мажбуриятини олган.\nШартномага асосан даъвогар томонидан жавобгар ҳисоб рақамига 40 000 000 сўм ўтказиб берилган. Бироқ жавобгар шартнома бўйича ўз мажбуриятларини бажармасдан, белгиланган муддатда маҳсулотларни етказиб бермаган. Шу боис, даъвогар хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nЖавобгар шартномада белгиланган мажбуриятларни бажарилмаганлиги боис, биринчи инстанция суди даъвонинг 40 000 000 сўм асосий қарз ундириш ҳамда контрактация шартномасини бекор қилиш ҳақидаги талабларини қаноатлантириш ҳақида хулосага келган.\nШунингдек, суд даъвогарнинг пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, ФКнинг 326-моддасига асосан сўралган пеня миқдорини 4 000 000 сўмгача камайтириш ҳақида ҳам хулосага келган.\nБироқ давлат божини ундиришда хатоликка йўл қўйилган. Чунки, даъвогар даъво талабларидан келиб чиқиб, 1 561 050 сўм давлат божи тўлаб чиққан.\nСуд даъвогарнинг даъво талабларини асосли деб ҳисоблаб, пеня миқдорини ФКнинг 326-моддасига асосан камайтирган бўлсада, жавобгардан даъвогар фойдасига 1 411 050 сўм давлат божи ундириб, 150 000 сўм давлат божини даъвогар зиммасида қолдирган.\nВаҳоланки, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўлашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 17-бандида неустойка миқдори хўжалик суди томонидан асосли равишда Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 326-моддасига асосан камайтирилганда, даъвогарнинг давлат божи бўйича харажатлари, неустойкани камайтирмасдан ундирилиши мумкин бўлган суммадан келиб чиққан ҳолда жавобгар томонидан қопланиши ҳақида тушунтириш берилган.\n7. Мулкий тусдаги даъво аризалари учун даъво баҳосининг 1 фоизи миқдорида, лекин энг кам ойлик иш ҳақидан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланади.\nДаъвогар «Омад бизнес Зарафшон» МЧЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «Бинокор стандарт плюс» МЧЖдан 5 400 000 сўм асосий қарз ва 2 700 000 сўм пеня, жами 8 100 000 сўм ундиришни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, «Омад бизнес Зарафшон» МЧЖ ва «Бинокор стандарт плюс» МЧЖ ўртасида шартнома тузилган. Унга асосан даъвогар жавобгарга 30 000 дона қиймати 5 400 000 сўм бўлган ғишт маҳсулоти етказиб берган. Бироқ жавобгар томонидан қабул қилиб олинган маҳсулот учун ҳақ тўланмаган ва натижада даъвогар олдида 5 400 000 сўм қарз вужудга келган. Шу боис «Омад бизнес Зарафшон» МЧЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nДаъво аризасига 107 635 сўм давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги тўлов ҳужжати илова қилинган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 5 400 000 сўм асосий қарз, 2 700 000 сўм пеня, 107 635 сўм давлат божи ва 7 200 сўм почта харажатлари ундирилган. Шунингдек, суд мажлиси видеоконференцалоқа режимида ўтказилганлиги сабабли жавобгардан Олий хўжалик судининг депозит рақамига асосли равишда 30 000 сўм ундирилган.\nВазирлар Маҳкамасининг 1994 йил 3 ноябрдаги 533-сонли қарори билан тасдиқланган «Давлат божи ставкалари» 2-бандининг «а» кичик бандига биноан, хўжалик судларига бериладиган мулкий тусдаги даъво аризаларидан даъво баҳосининг 1 фоизи миқдорида, лекин энг кам ойлик иш ҳақидан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланади.\nМазкур ҳолатда, мулкий тусдаги даъво аризасининг даъво баҳоси 8 100 000 сўмни ташкил қилганлиги, унинг 1 фоизи 81 000 сўмни ташкил қилганлиги сабабли, даъвогар асосли равишда давлат божини энг кам ойлик иш ҳақидан кам бўлмаган миқдорда тўлаб чиққан.\n8. Хўжалик судларида давлат божини тўлашдан СКнинг 330-моддасида назарда тутилган шахслар озод қилинади.\nДаъвогар «Давлат мулкини ижарага бериш маркази» УК хўжалик судига мурожаат қилиб, жавобгар «Термиз шаҳар йўловчи транс» УКга шартнома тузиш мажбуриятини юклашни сўраган.\nСуднинг ажрими билан Сурхондарё вилоят Ғазначилик бошқармаси, «2510-сонли ҳарбийлаштирилган давлат автоколлонаси» низо предметига нисбатан мустақил талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида ишга жалб қилинган.\nБиринчи инстанция судининг ажрими билан хўжалик иши бўйича иш юритиш тугатилган.\nИш апелляция инстанция судида кўрилмаган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, жавобгар давлат мулки бўлган 2510-сонли ҳарбийлаштирилган давлат автоколлонасига қарашли 1 328,2 кв.м. майдонда жойлашган бино ва иншоотлардан офис, автопарк, автомобилларга техник хизмат кўрсатиш ва омборхона сифатида 2014 йил 1 январдан буён ижара шартномаси расмийлаштирмасдан фойдаланиб келган. Ижара маркази жавобгарни уч томонлама ижара шартномаси тузиш тўғрисида огоҳлантирган. Лекин жавобгар ижара шартномаси тузишдан асоссиз равишда бош тортиб келган.\nШу сабабли ижара маркази хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгарга ижара шартномаси тузиш мажбуриятини юклашни сўраган.\nИшни кўриш жараёнида ижара маркази судга ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар ижара шартномаси тузганлиги сабабли даъводан воз кечишини билдирган.\nСуд ижара марказининг аризасини қаноатлантириб, ХПКнинг 86-моддаси 6-бандига асосан иш юритишни тугатган ва ижара маркази СК кодексининг 330-моддасига асосан давлат божидан озод этилган деб ҳисоблаб, ундан давлат божини ундирмаган.\nОлий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 14-бандида умумий қоида бўйича ишни кўриш иш юритишни тугатиш тўғрисидаги ажрим чиқариш билан якунланганида давлат божи қайтарилмайди, тўланмаган давлат божи эса даъвогардан ундирилади.\nДаъво аризасида даъвогар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2012 йил 13 ноябрдаги ПФ-4483-сонли Фармони ва СК 330-моддаси биринчи қисмининг 19-бандига асосан давлат божи тўловидан озод этишни сўраган.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 2012 йил 13 ноябрдаги ПФ-4483-сонли Фармонининг 4-бандига асосан Ўзбекистон Республикасининг Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг ҳудудий органлари этиб Қорақалпоғистон Республикасида — Қорақалпоғистон Республикаси Давлат мулки қўмитаси ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш қўмитаси негизида ташкил этилаётган Қорақалпоғистон Республикаси Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш қўмитаси, вилоятларда ва Тошкент шаҳрида — Ўзбекистон Республикаси Давлат мулки қўмитасининг ҳудудий бошқармалари ҳамда Ўзбекистон Республикаси Монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг ҳудудий бошқармалари негизида ташкил этилаётган Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш ҳудудий бошқармалари белгиланган.\nСК 330-моддаси биринчи қисмининг 19-бандига асосан хўжалик судларида давлат божини тўлашдан Ўзбекистон Республикасининг Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси ҳамда унинг ҳудудий органлари - қўмита ваколатларига мувофиқ судларга бериладиган даъволар ва аризалар юзасидан озод қилинган.\nҚайд этиб ўтилган қонун ҳужжатларида «Давлат мулкини ижарага бериш маркази» УК Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштириш, монополиядан чиқариш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитасининг ҳудудий органи эканлиги белгиланмаган.\nШундай экан биринчи инстанция судининг даъвогар СК 330-моддаси биринчи қисмининг 19-бандига асосан давлат божини тўлашдан озод этилганлиги тўғрисидаги хулосаси нотўғри ҳисобланади. Шу сабабли кассация инстанция суди биринчи инстанция судининг ажримини ўзгартириб, ижара марказидан ишни биринчи инстанция судида кўриш билан боғлиқ 961 050 сўм давлат божини республика бюджетига ундириш тўғрисида қарор қабул қилган.\n9. Давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат ва бошқа орган томонидан даъвогар манфаатида берилган даъвони қаноатлантириш рад этилганда, даъвогардан давлат божи ундирилмайди.\nЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси ОАТБ «Агробанк» Музработ филиали манфаатида Музработ туман ДСИ ва Сурхондарё вилоят ДСБга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, Музработ туман ДСИнинг молиявий жарима қўллаш ҳақидаги қарори ва Сурхондарё вилоят ДСБнинг пеня қўллаш ҳақидаги қарорини ҳақиқий эмас деб топишни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво аризани қаноатлантириш рад этилиб, ОАТБ «Агробанк»дан республика бюджети ҳамда Судлар ва адлия органларини ривожлантириш жамғармасига 1 922 100 сўм давлат божи ундирилган.\nБиринчи инстанция суди солиқ идоралари томонидан қабул қилинган қарорлар банкнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларининг бузмаганлиги сабабли, арз қилинган талабни қаноатлантиришни асосли рад этган, аммо даъвогардан давлат божи ундириб хатоликка йўл қўйган.\nЎзбекистон Савдо-саноат палатаси СК 330-моддасининг 6-бандига асосан давлат божи тўлашдан озод этилган. Шунингдек, Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 29-бандига кўра, агар қонун бўйича хўжалик судига давлат ва жамият манфаатларини ҳимоя қилиш, шунингдек юридик ва тадбиркорлик фаолиятини амалга ошираётган жисмоний шахсларнинг манфаатларида прокурор, давлат ва бошқа орган томонидан берилган даъво рад этилганда (иш юритиш тугатилганда, даъво кўрмасдан қолдирилганда), манфаатлари ҳимоя қилиниб даъво берилган шахсдан давлат божи ундирилмайди.\n10. Давлат божини тўлашдан озод этилган даъвогарнинг даъвоси қаноатлантирилса, давлат божи жавобгардан (агар у давлат божини тўлашдан озод этилмаган бўлса) қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда республика бюджетига ундирилади.\nДаъвогар «Asloybek Savdosi» МЧЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар Олмазор тумани ҳокими қарорининг «Asloybek Savdosi» МЧЖга нисбатан қисмини ҳақиқий эмас деб топишни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан арз қилинган талаб қаноатлантирилиб, туман ҳокими қарорининг «Asloybek Savdosi» МЧЖга тегишли қисми ҳақиқий эмас деб топилган.\nСК 330-моддасининг 3-бандига кўра тадбиркорлик субъектлари хўжалик судларида тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини бузадиган давлат органлари ҳамда бошқа органларнинг қарорлари, улар мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан судга мурожаат қилганда, давлат божини тўлашдан озод қилинган.\nШу сабабли «Asloybek Savdosi» МЧЖ судга даъво аризаси билан мурожаат қилганда давлат божи тўламаган.\nСК 337-моддасининг ўнинчи қисми ва ХПК 95-моддасининг иккинчи қисмига асосан даъвогар давлат божини тўлашдан озод этилган тақдирда даъво қаноатлантирилса, давлат божи жавобгардан (агар у давлат божини тўлашдан озод этилмаган бўлса) давлат даромадига белгиланган даъво суммасига мувофиқ ундирилади.\nМазкур ҳолатда, жавобгар (туман ҳокимлиги) давлат божини тўлашдан озод этилмаганлиги сабабли, суд асосли равишда Олмазор туман ҳокимлигидан республика бюджетига 961 050 сўм давлат божи ундирган. Бироқ суд туман ҳокимлигидан даъвогар («Asloybek Savdosi» МЧЖ) фойдасига даъво аризаси учун олдиндан тўлаб чиқилган 7 200 сўм почта харажатларини ундириб бермасдан, хатоликка йўл қўйган.\n11. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъекти амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида хўжалик судига мурожаат қилганда белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайди. Бунда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектининг мақоми статистика ташкилотларининг маълумотномаси билан тасдиқланади.\nДаъвогар «Goframaster» МЧЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «Фаровон» МЧЖдан 52 145 500 сўм асосий қарз, 26 072 950 сўм пеня, 10 429 180 сўм жарима, 450 740 сўм давлат божи ва 5 000 сўм почта харажатини ундиришни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво талаблари қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 52 145 500 сўм асосий қарз, 6 257 460 сўм пеня, 391 092 сўм давлат божи ва 5000 сўм почта харажатлари ундирилган. Даъвонинг қолган қисми рад этилган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, «Goframaster» МЧЖ ва «Фаровон» МЧЖ ўртасида 2013 йил 3 январда олди-сотди шартномаси тузилган. 2013 йил 11 октябрда ушбу шартномага қўшимча келишув тузилган.\nШартнома ва қўшимча келишувга асосан даъвогар томонидан жавобгарга 281 145 900 сўмлик маҳсулотлар етказиб берилган. Жавобгар томонидан етказиб берилган маҳсулотлар учун тўловлар қисман амалга оширилган бўлсада, 52 145 500 сўмлик маҳсулотлар ҳақи тўланмаган.\nШу боис даъвогар хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nСуд даъвогарнинг жавобгардан асосий қарз ва пеня ундириш талабларини асосли деб ҳисоблаб, пеня миқдорини ФКнинг 326-моддасига асосан 6 257 460 сўмга камайтиришни лозим топган. Даъво талабининг жарима ундириш қисми асоссиз бўлганлиги сабабли, уни қаноатлантириш рад этилган.\nСуд давлат божини ундиришда даъвогарнинг даъво аризасида МЧЖ кичик бизнес субъектига кириши ҳақидаги важларига асосланган бўлсада, даъвогар кичик бизнес субъектлари турига киришини тасдиқловчи статистика органининг маълумотномаси даъво аризасига илова қилинмаганлигига эътибор бермаган ва ушбу ҳолатга аниқлик киритмаган.\nВаҳоланки, Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 26-бандида кичик бизнес субъектларининг мақоми даъво аризасига илова қилинадиган статистика органининг маълумотномаси билан тасдиқланиши лозимлиги ҳақида судларга тушунтириш берилган.\n12. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъекти томонидан белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўланган бўлиб унинг даъвоси рад этилганда, ундан давлат божи қўшимча равишда ундирилмайди.\n«Мурод таъмир сервис» МЧЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «Охангарон цемент» АЖдан 41 000 000 сўм моддий зарар, 47 000 000 сўм бой берилган фойда ва 314 000 000 сўм зарар ундиришни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъвони қаноатлантириш рад этилган. Суд даъвогар кичик бизнес субъекти сифатида ихтиёрий равишда олдиндан 2 010 000 сўм давлат божи тўлаганлигини ҳисобга олиб, МЧЖдан қўшимча 2 010 000 сўм давлат божи ундирган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, «Мурод таъмир сервис» МЧЖ ва «Охангарон цемент» АЖ ўртасида шартнома тузилган. Шартнома шартлари АЖ томонидан лозим даражада бажарилмаганлиги сабабли, «Мурод таъмир сервис» МЧЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nОлий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарори 26-бандининг тўртинчи хатбошисига кўра, агар хўжалик судига мурожаат қилишда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъекти томонидан белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўланган бўлиб даъво талаблари қаноатлантирилганда, ишни кўриш натижаси бўйича жавобгардан ундириладиган давлат божининг миқдори даъвогар томонидан тўлаб чиқилган сумма билан чегараланади. Даъво рад этилган ҳолда, давлат божи даъвогардан қўшимча равишда ундирилмайди.\nШу боис кассация инстанцияси судининг қарори билан ҳал қилув қарори ўзгартирилиб, ҳал қилув қарорининг жавобгардан қўшимча 2 010 000 сўм давлат божи ундириш қисми бекор қилинган.\n13. Хўжалик иши кичик бизнес ёки хусусий тадбиркорлик субъектининг даъво аризасига асосан қўзғатилмаган бўлиб, ушбу иш бўйича қабул қилинган суд ҳужжати устидан кичик бизнес ёки хусусий тадбиркорлик субъекти (жавобгар) апелляция шикояти билан мурожаат қилганда, давлат божи умумий тартибда ва миқдорда тўланади.\nЎзбекистон Савдо-саноат палатаси «ULKAN QURILISH LOGISTIKA» МЧЖ манфаатида O`zAvtoSanoatLeazing» МЧЖга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, тарафлар ўртасида 2012 йил 15 ноябрда тузилган лизинг шартномасини бекор қилишни ва жавобгардан 177 538 711,68 сўм ундиришни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича тарафлар ўртасида лизинг шартномаси тузилган. Унга кўра жавобгар даъвогарга қиймати 501 600 АҚШ доллари бўлган 7 та «Hyunday» русумли техникани лизингга бериш мажбуриятини олган. Даъвогар жавобгарга 147 948 926,4 сўм миқдорида аванс ва 29 589 785,28 сўм комиссия тўловини, жами 177 538 711,68 сўм пул маблағини тўлаб берган. Бироқ жавобгар томонидан шартнома мажбуриятлари бажарилмаган ва лизинг объектлари етказиб берилмаган. Шу сабабли Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси даъвогар манфаатида хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво тўлиқ қаноатлантирилиб, лизинг шартномаси бекор қилинган ва жавобгардан даъвогар фойдасига 177 538 711,68 сўм қарз ва 7 200 сўм почта харажатлари ундирилган. Шунингдек, республика бюджети ҳамда Судлар ва адлия органларини ривожлантириш жамғармасига биринчи (номулкий) талабдан энг кам иш ҳақининг 10 баробари миқдорида 961 050 сўм ва иккинчи (мулкий тусдаги) талабдан даъво суммасининг 1 фоизи миқдорида 1 775 387,12 сўм, жами 2 736 437,12 сўм давлат божи ундирилган.\nЖавобгар ҳал қилув қароридан норози бўлиб судга апелляция шикояти билан мурожаат қилган. Апелляция шикоятига 443 846,80 сўм миқдорида давлат божи ва 7 200 сўм почта харажати тўланганлигини тасдиқловчи тўлов ҳужжатлари илова қилинган. Жавобгар апелляция шикояти учун давлат божини 443 846,80 сўм миқдорида тўлаганлигини у кичик бизнес субъекти ҳисобланиши билан асослаган ва Тошкент шаҳар статистика бошқармасининг маълумотномасини шикоятга илова қилган.\nЖавобгарнинг апелляция шикояти ХПК 162-моддаси биринчи қисмининг 3-бандига асосан, яъни давлат божи белгиланган тартибда ва миқдорда тўланганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар апелляция шикоятига илова қилинмаганлиги сабабли қайтарилган.\nСуд апелляция шикоятини тўғри қайтарган. Чунки, Вазирлар Маҳкамасининг 1994 йил 3 ноябрдаги 533-сонли қарори билан тасдиқланган «Давлат божи ставкалари»нинг 2-бандига кўра кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида хўжалик судларига мурожаат қилишда ушбу банднинг «а», «г» ва «е» кичик бандларида кўрсатилган белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайдилар.\nУшбу Ставкалар 2-бандининг «а» кичик бандига асосан хўжалик судига мулкий тусдаги даъво аризалари билан мурожаат қилганда, давлат божи даъво баҳосининг 1 фоизи миқдорида, лекин энг кам ойлик иш ҳақидан кам бўлмаган миқдорда тўланади. Яъни, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари амалга оширадиган тадбиркорлик фаолияти доирасида судга даъво аризаси (ариза) билан мурожаат қилишда белгиланган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи тўлайдилар. Ушбу ишлар бўйича апелляция ва кассация шикоятлари учун биринчи инстанция судига тўланган (ундирилган) давлат божининг 50 фоизи миқдорида бож тўланади.\nМазкур ҳолатда, иш кичик бизнес ёки хусусий тадбиркорлик субъектининг даъво аризасига асосан қўзғатилмаганлиги боис, жавобгар кичик бизнеси субъекти бўлишидан қатъии назар, апелляция шикояти билан мурожаат қилишда давлат божини умумий тартибда тўлаб чиқиши лозим эди.\n14. Ишни апелляция ёки кассация инстанцияси судларида кўришда давлат божи даъво аризаси учун тўланган ставканинг 50 фоизи, мулкий тусдаги низолар бўйича эса низолашилаётган суммадан ҳисобланади.\nЎзбекистон Савдо-саноат палатасининг Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармаси ОАТБ «Микрокредитбанк»ининг Амалиёт бошқармаси манфаатида «Xumoyunxon biznes» ХКга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилишни, хусусий корхонадан 107 835 544 сўм кредит қарзи ва 2 269 908 сўм кредит фоизини, жами 110 105 452 сўм ундиришни ва ундирувни гаров (ипотека) нарсасига қаратишни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, ОАТБ «Микрокредитбанк»нинг Амалиёт бошқармаси ва «Xumoyunxon biznes» ХК ўртасида 2013 йил 5 апрелда кредит шартномаси тузилган. Унга кўра, банк қарз олувчига 24 ой муддатга йиллик 24 фоиз устама тўлаш шарти билан 125 000 000 сўм миқдорида кредит ажратган.\nКредит шартномаси бўйича мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш мақсадида банк ва ХК ўртасида 2013 йил 11 апрелда гаров (ипотека) шартномаси тузилган. Унга кўра, ХКга тегишли бўлган қиймати 156 250 000 сўмлик савдо ва маиший хизмат кўрсатиш мажмуаси гаровга қўйилган. Кредит шартномасига биноан ХК олинган кредит суммаси ва унга ҳисобланган фоизларни тўлов жадвали асосида тўлаб бориш мажбуриятини олган. Бироқ ХК томонидан тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаган. Шу сабабли Ўзбекистон Савдо-саноат палатасининг Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармаси банк манфаатида хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво тўлиқ қаноатлантирилиб, кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилинган, ХКдан банк фойдасига 110 105 452 сўм ундирилган ва ундирув гаров (ипотека) нарсасига қаратилган. Шунингдек, қарз олувчидан республика бюджетига 3 094 710 сўм давлат божи ундирилган.\nЖавобгар ҳал қилув қарорининг 2 269 908 сўм кредит фоизларни ундириш қисмидан норози бўлиб апелляция шикояти билан мурожаат қилган. Апелляция шикоятига 792 364 сўм давлат божи тўланганлигини тасдиқловчи тўлов топшириқномаси илова қилинган.\nАпелляция инстанцияси судининг қарори билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Шунингдек, қарз олувчига 746 966 сўм ортиқча тўланган давлат божи қайтарилган. Бунда суд давлат божи низолашаётган сумманинг 2 фоизи миқдорида тўланиши лозимлигига асосланган.\nСудлар суд харажатлари миқдорини аниқлашда ва ортиқча тўланган давлат божини қайтаришда хатоликка йўл қўйганлар.\nХусусан, биринчи инстанция судида даъво бўйича давлат божи қуйидагича ундирилиши лозим бўлган:\nқарз олувчидан 110 105 452 (107 835 544 сўм кредит қарзи ва 2 269 908 сўм кредит фоизи) сўм ундириш қисми бўйича – 1 101 054 сўм (яъни низолашаётган сумманинг 1 фоизи);\nкредит шартномасини бекор қилиш қисми бўйича – энг кам иш ҳақининг 10 баробари миқдорида (915 300 сўм).\nЖами 2 016 354 сўм.\nБироқ биринчи инстанция суди қарз олувчидан 3 094 710 сўм миқдорда давлат божи ундирган ва ҳал қилув қарорида ундирилган давлат божининг ҳисоб-китобини кўрсатмаган.\nВазирлар Маҳкамасининг 1994 йил 3 ноябрдаги 533-сонли қарори билан тасдиқланган «Давлат божи ставкалари» 2-бандининг «д»-кичик бандига биноан хўжалик судларининг қарорларини қайта кўриб чиқиш ҳақидаги шикоятлардан давлат божи биринчи инстанцияда кўриб чиқиш учун ариза берилганда тўланадиган ставканинг 50 фоизи, мулкий тусдаги низолар бўйича эса талашилаётган суммадан ҳисобланади.\nҚарз олувчи ҳал қилув қарорининг банк фойдасига 2 269 908 сўм банк фоизи ундириш қисмидан норози бўлганлиги боис, давлат божи ушбу сумманинг 1 фоизи, яъни 22 699 сўм миқдорида тўланиши лозим бўлган. Апелляция инстанцияси суди эса давлат божи низолашаётган сумманинг 2 фоизи миқдорида тўланиши лозим деб кўрсатган.\n15. Ишни кўриш жараёнида тарафлар ўртасида низони ҳакамлик судига кўриш учун топшириш тўғрисида келишув тузилганда, даъво аризаси ХПК 88-моддасининг 2-бандига асосан кўрмасдан қолдирилади, суд харажатлари даъвогар зиммасига юкланади.\nДаъвогар ОАТБ «Ипак Йўли» банки Амалиёт бошқармаси жавобгар «PLC ASIA» МЧЖга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, тарафлар ўртасида тузилган 1615-сонли банк ҳисобварағи шартномасини бекор қилишни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, ОАТБ «Ипак Йўли» банки Амалиёт бошқармаси ва «PLC ASIA» МЧЖ ўртасида банк ҳисобварағи шартномаси тузилган. Унга кўра банк МЧЖнинг аризасига асосан банк ҳисобварақларини очиш ҳамда ҳисоб-китоб ва касса хизматларини кўрсатиш мажбуриятини олган. МЧЖ томонидан банкда очилган ҳисобварақлар бўйича бир йил давомида операциялар амалга оширилмаган.\nШу сабабли банк хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nИшни кўриш жараёнида тарафлар ўртасида низони Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси қошидаги ҳакамлик судига кўриш учун топшириш тўғрисида келишув тузилган. Шу боис банк судга ариза билан мурожаат қилиб, унинг даъвосига асосан қўзғатилган хўжалик иши бўйича иш юритишни тугатишни ва тўланган давлат божини қайтаришни сўраган.\nБиринчи инстанция суди ХПК 86-моддасининг 1-бандига асосан, яъни низо хўжалик судида кўриш учун тегишли бўлмаганлиги сабабли иш юритишни тугатган. Банкка даъво аризаси учун олдиндан тўланган 961 050 сўм давлат божини қайтариш ҳақида маълумотнома берилган.\nСуд иш юритишни тугатиб ва банкка давлат божини қайтариб процессуал ҳуқуқ нормасининг бузилишига йўл қўйган.\nХПК 86-моддасининг 1-бандига кўра низо хўжалик судида кўриш учун тегишли бўлмаса хўжалик суди иш юритишни тугатади.\nМазкур ҳолатда, низо иқтисодиёт соҳасида юридик шахслар ўртасида фуқаровий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиққан ва ХПК 24-моддасининг 2-бандига биноан шартномани бекор қилиш ҳақидаги низо хўжалик суди томонидан ҳал этиладиган низо ҳисобланади.\nШу боис суд ХПК 86-моддасининг 1-бандига асосан, яъни низони хўжалик судида кўриш учун тегишли эмас деб ҳисоблаб иш юритишни тугатиб, хатоликка йўл қўйган.\nХПК 88-моддасининг 2-бандига биноан ишда иштирок этувчи шахсларнинг ушбу низони ҳакамлик судига кўриш учун топшириш тўғрисидаги келишуви бўлиб, ҳакамлик судига мурожаат қилиш имконияти йўқолмаган бўлса ва агар ишнинг хўжалик судида кўрилишига қарши бўлган жавобгар биринчи аризасидан кечиктирмай низони мазмунан ҳал этишни ҳакамлик судига топшириш тўғрисида илтимоснома билан мурожаат қилса, хўжалик суди даъвони кўрмасдан қолдиради.\nВаҳоланки, суд банкнинг юқоридаги аризасини ХПК 88-моддасининг 2-бандига таянган ҳолда ҳал этиб даъвони кўрмасдан қолдириши ва давлат божини даъвогар зиммасида қолдириши лозим эди.\n16. Суд томонидан ортиқча тўланган давлат божи қайтарилганда, ҳал қилув қарорида давлат божини тўлиқ ёки қисман қайтариш учун асос бўлган ҳолатлар кўрсатилади.\n«Тоза Шароб савдо» УК хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «Лига Авто Бухара» МЧЖдан 19 872 000 сўм ундиришни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, даъвогар хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган. УК даъво аризаси учун 100 000 сўм давлат божи тўлаб, унга Бухоро вилояти статистика бошқармасининг «Тоза Шароб савдо» УК кичик бизнес субъекти ҳисобланиши тўғрисидаги маълумотномасини илова қилган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, «Лига Авто Бухара» МЧЖдан даъвогар фойдасига 17 664 000 сўм зарар, 441 600 сўм банк фоизи ва 95 528 сўм суд харажатлари, жами 18 201 128 сўм ундирилган.\nШунингдек, даъвогарга даъво аризаси учун ортиқча тўланган 640 сўм давлат божи қайтарилган.\nАммо суд ортиқча тўланган 640 сўм давлат божини қайтаришга асос бўлган ҳолатларни ҳал қилув қарорида кўрсатмаган.\nВаҳоланки, Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 19-бандига асосан суднинг ҳал қилув қарори, ажрими ва қарорида давлат божини тўлиқ ёки қисман қайтариш учун асос бўлган ҳолатлар кўрсатилади.\nТИФ «Миллий банки» хўжалик судига мурожаат қилиб, «NICE PHARM» МЧЖдан 97 967 123,29 қарздорликни ундиришни ҳамда ундирувни гаров мулки бўлган «NICE PHARM» МЧЖга тегишли Тошкент вилояти Янгийўл тумани У. Мусаев қ.ф.й. Туябўғиз маҳалласидаги савдо дўконига қаратишни сўраган.\nДаъво аризасига 1 959 342,47 сўм давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги тўлов ҳужжати илова қилинган.\nБиринчи инстанция судининг 2014 йил 2 июндаги ҳал қилув қарори билан даъво талаблари қаноатлантирилган ҳамда ундирув гаровга қўйилган мулкка — Тошкент вилояти Янгийўл тумани У. Мусаев қ.ф.й. Туябўғиз маҳалласидаги савдо дўконига қаратилган. «NICE PHARM» МЧЖ ҳисобидан ТИФ «Миллий банки» фойдасига 979 671 сўм давлат божи ундирилган.\nТИФ «Миллий банки»га ортиқча тўланган 979 671 сўм давлат божи республика бюджетидан қайтарилган. Аммо суд ортиқча тўланган 979 671 сўм давлат божини қайтаришга асос бўлган ҳолатларни ҳал қилув қарорида кўрсатмаган.\nВаҳоланки, Олий хўжалик суди Пленумининг «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида» 2008 йил 18 апрелдаги қарорининг 19-бандига асосан суднинг ҳал қилув қарори, ажрими ва қарорида давлат божини тўлиқ ёки қисман қайтариш учун асос бўлган ҳолатлар кўрсатилади.\n17. Даъвогар томонидан давлат божи ортиқча тўланганда, ишни кўриш натижаларидан қатъии назар, давлат божининг ортиқча тўланган қисми ХПК 93-моддасининг учинчи қисмида назарда тутилган тартибда даъвогарга қайтарилади.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, даъвогар хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилганда даъво аризасига 161 404 сўм давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги тўлов топшириқномаси илова қилинган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 8 070 187 сўм асосий қарз, 100 000 сўм пеня ва 161 404 сўм олдиндан тўланган давлат божи ва 4 500 сўм почта харажатлари ундирилган.\nВазирлар Маҳкамасининг 1994 йил 3 ноябрдаги 533-сонли қарори билан тасдиқланган «Давлат божи ставкалари» 2-бандининг «а» кичик бандига кўра мулкий тусдаги даъво аризаларидан даъво баҳосининг 1 фоизи миқдорида, лекин энг кам ойлик иш ҳақидан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилади.\nДаъво аризасида билдирилган жами талаб 8 192 044 сўмни ташкил этган. Даъво баҳосининг 1 фоизи энг кам ойлик иш ҳақи миқдоридан кам бўлганлиги сабабли, даъво аризаси учун у берилган вақтда Ўзбекистон Республикасида белгиланган энг кам ойлик иш ҳақи миқдорида, яъни 96 105 сўм давлат божи тўланиши лозим бўлган.\nШу сабабли суд жавобгардан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган 96 105 сўм давлат божини ундириши ва 65 299 сўм ортиқча тўланган давлат божини даъвогарга қайтариши керак эди.\nХПК 93-моддасининг учинчи қисмига кўра давлат божи тўланган, лекин хўжалик судига келиб тушмаган ёки у қайтарган аризалар, апелляция ёки кассация шикоятлари бўйича ҳамда божни тўлиқ ёки қисман қайтаришни назарда тутувчи суд ҳужжатлари бўйича уни қайтариш суд томонидан берилган маълумотнома асосида амалга оширилади.\n18. Ишда қатнашаётган юридик шахс тугатилганлиги сабабли иш юритиш тугатилганда, давлат божи даъвогарга тўлиқ қайтарилади.\n«УзДЭУавто» АЖнинг ҳуқуқий вориси «GM Uzbekistan» АЖ «Арк-Транс» АЖга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «Арк-Транс» АЖнинг инкассо топшириқномасини бекор қилишни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, хўжалик судининг ҳал қилув қарори билан «УзДЭУавто» АЖдан «Арк-Транс» АЖ фойдасига 443 850 АҚШ доллари ундирилган. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач «Арк-Транс» АЖга ижро варақаси берилган. Ижро варақасига асосан «Арк-Транс» АЖ банкка «УзДЭУавто» АЖнинг банкдаги ҳисоб рақамларидан 443 850 АҚШ долларини сўзсиз ундириш учун инкассо топшириқномасини тақдим қилган.\nШу сабабли «УзДЭУавто» АЖнинг ҳуқуқий вориси «GM Uzbekistan» АЖга нисбатан 2013 йил 17 декабрда хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nИшни кўриш жараёнида Давлат статистика қўмитасининг 2013 йил 28 июндаги хати тақдим қилинган. Унга кўра, «Арк-Транс» АЖ тугатилган корхоналар рўйхатига киритилганлиги маълум қилинган.\nШу боис биринчи инстанция суди ишда иштирок этувчи шахс бўлмиш ташкилот тугатилганлигини асос қилиб, ХПК 86-моддасининг 4-бандига таяниб иш юритишни тугатган.\nСК 342-моддаси биринчи қисмининг 9-бандига асосан агар ишда қатнашаётган юридик шахс тугатилган бўлса, давлат божи тўлиқ қайтарилиши керак.\nУшбу қонун нормасидан келиб чиқиб, биринчи инстанция суди даъвогар томонидан даъво аризаси учун олдиндан тўланган давлат божини қайтарган.\n19. Бир вақтнинг ўзида мулкий ва номулкий хусусиятга эга бўлган даъво аризалари (аризалар) учун мулкий хусусиятдаги даъво аризалари учун белгиланган ставкалар бўйича ва номулкий хусусиятдаги даъво аризалари учун белгиланган ставкаларга кўра ҳар бир талаб бўйича алоҳида-алоҳида давлат божи тўланади.\nДаъвогар «KAPITAL SUG`URTA» АЖ жавобгар «O`ZKOMMUNISSIQLIKTA`MIR» МЧЖга нисбатан хўжалик судига дъаво аризаси билан мурожаат қилиб, АЖнинг МЧЖ устав фондидаги улушининг ҳақиқий қийматини, яъни 103 463 768 сўмни ундиришни ҳамда МЧЖга жамиятнинг таъсис ҳужжатларига тегишли ўзгартиришлар киритиш мажбуриятини юклашни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, «KAPITAL SUG`URTA» АЖ «O`ZKOMMUNISSIQLIKTA`MIR» МЧЖнинг иштирокчиси (таъсисчиси) бўлган. АЖнинг улуши МЧЖ устав фонди (капитали)нинг 23,1 фоизини ташкил қилиб, улушнинг номинал қиймати 51 210 390 сўмга тенг бўлган.\nДаъвогар жавобгарга 2012 йилнинг февраль ва апрель ойларида хатлар билан мурожаат қилиб, таъсисчилар сафидан чиқишини маълум қилган. У жамият устав фондидаги улушининг ҳақиқий қийматини тўлашни талаб қилган.\nБироқ жавобгар томонидан даъвогарнинг мурожаатини муҳокама қилиш учун таъсисчиларнинг умумий йиғилиши ўтказилмаган. МЧЖнинг таъсис ҳужжатларига тегишли ўзгартиришлар киритилмаган ва даъвогарга унинг МЧЖ устав фондидаги улушининг ҳақиқий қиймати тўлаб берилмаган.\nШу боис «KAPITAL SUG`URTA» АЖ хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган ва унга 1 034 627,68 сўм давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги тўлов ҳужжатини илова қилган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 103 463 768 сўм қарз, 1 034 627,68 сўм давлат божи ва 7 200 сўм почта харажатлари ундирилган. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Шунингдек, даъвогардан рад қилинган (номулкий) талабдан республика бюджети ҳамда Судлар ва адлия органларини ривожлантириш жамғармасига энг кам иш ҳақининг 10 баробари миқдорида 961 050 сўм давлат божи ундирилган.\nХПК 92-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ бир неча мустақил талаблардан иборат бўлган даъвонинг баҳоси барча талабларнинг суммаси билан белгиланади.\nОлий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 10-бандига кўра мулкий хусусиятдаги даъво аризалари (аризалар) билан мурожаат қилинганда давлат божи миқдори ундириладиган суммадан келиб чиқиб аниқланади. Номулкий хусусиятдаги даъво аризаларидан (аризалардан), банкротлик тўғрисида иш қўзғатиш ҳақидаги аризалардан, шартномани тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилишдан келиб чиқадиган низо бўйича давлат божи энг кам ойлик иш ҳақининг миқдоридан келиб чиққан ҳолда тўланади.\nУшбу банднинг иккинчи хатбошисида бир вақтнинг ўзида мулкий ва номулкий хусусиятга эга бўлган даъво аризалари (аризалар) учун мулкий хусусиятдаги даъво аризалари учун белгиланган ставкалар бўйича ва номулкий хусусиятдаги даъво аризалари учун белгиланган ставкаларга кўра ҳар бир талаб бўйича алоҳида-алоҳида давлат божи тўланиши белгиланган.\nМазкур ҳолатда, даъвогар судга мурожаат қилишда иккинчи номулкий хусусиятдаги талаб бўйича давлат божи тўламаганлиги сабабли, суд асосли равишда даъвогардан давлат бюждетига энг кам иш ҳақининг 10 баробари миқдорида, яъни 961 050 сўм давлат божи ундирган.\nЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Қорақалпоғистон Республикаси ҳудудий бошқармаси «Микрокредитбанк» Манғит филиали манфаатида жавобгарлар «Жумамурот Қурбонбоев» ФХ ва «Элликқалъа нефтбазаси» ДУКга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, банк ва ФХ ўртасида тузилган кредит шартномасини муддатидан олдин бекор қилишни ҳамда жавобгарлардан солидар тартибда 643 239 000 сўм асосий қарз ва 128 200 000 сўм банк фоизини ундиришни сўраган.\nБиринчи инстанция суднинг ҳал қилув қарори билан даъво талаби қисман қаноатлантирилиб, тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномаси муддатидан олдин бекор қилинган. Жавобгарлардан солидар тартибда банк фойдасига 618 038 962 сўм асосий қарз ва 16 797 114 сўм кредит фоизи ундирилиб, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Шунингдек, ФХ ҳисобидан банк фойдасига 5 000 сўм почта харажатлари ва республика бюджети ҳамда Судлар ва адлия органларини ривожлантириш жамғармасига 7 263 661 сўм давлат божи ундирилган.\nБиринчи инстанция суди даъвони қисман қаноатлантириш ҳақида тўғри хулосага келган бўлсада, аммо даъво талабининг шартномани муддатидан олдин бекор қилиш қисми бўйича ФХдан давлат божи ундириш масаласини ҳал этмаган.\nШу сабабли, кассация инстанция суди ҳал қилув қарорининг фермер хўжалиги ҳисобидан республика бюджети ҳамда Судлар ва адлия органларини ривожлантириш жамғармасига «7 263 661» сўм давлат божи ундириш қисмини «8 629 690» сўмга ўзгартиришни лозим топган.\nБошқа суд харажатларини ундириш тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллаш масалалари\n20. Суд харажатлари давлат божидан ва ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлардан, шу жумладан суд ҳужжатларини юбориш билан боғлиқ почта харажатларидан ташкил топади ва улар ишда иштирок этувчи шахсларга қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади.\nУрганч шаҳар ДСИ хўжалик судига ариза билан мурожаат қилиб, «KHOREZM IDEAL TRADE» МЧЖга нисбатан 1 890 035 550 сўм молиявий жарима қўллашни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан ариза тўлиқ қаноатлантирилиб, МЧЖга нисбатан 1 890 035 550 сўм молиявий жарима қўлланилган. Шунингдек, МЧЖ ҳисобидан республика бюджети (Судлар ва адлия органларини ривожлантириш жамғармаси)га 961 050 сўм давлат божи ундирилган.\nИш апелляция ва кассация инстанцияси судида кўрилмаган.\nБиринчи инстанция суди МЧЖга нисбатан 1 890 035 550 сўм жарима қўллаб, МЧЖ ҳисобидан республика бюджети ҳамда Судлар ва адлия органларининг ривожлантириш жамғармасига 961 050 сўм давлат божи ундириш ҳақида тўғри хулосага келган бўлсада, бироқ суд ҳал қилув қарорининг хулоса қисмида аризачи томонидан олдиндан тўлаб чиқилган 5 000 сўм почта харажатларини ундириш масаласини ҳал этмаган.\nВаҳоланки, ХПК 95-моддасининг биринчи қисмига биноан суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади.\nШу боис, суд аризачи томонидан почта харажатлари олдиндан тўлаб чиқилганлигини инобатга олиб, МЧЖ ҳисобидан ДСИ фойдасига 5 000 сўм почта харажатларини ундириш масаласини ҳал этиши лозим эди.\n21. Даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилганда, суд харажатлари, шу жумладан почта харажатлари жавобгар зиммасига юкланади.\n«O`zGEORANGMETLITI» ДУК ва «SVETMET-SERVIS» МЧЖ ўртасида шартнома тузилган ва унга кўра МЧЖнинг Тошкент шаҳар, Мустақиллик кўчаси, 59-уйда жойлашган бинонинг 224 725 000 сўмга тенг 3064,13 кв.м майдони даъвогарга ўтказилиши лозим бўлган.\nДаъвогар томонидан МЧЖнинг ҳисоб рақамига 224 725 000 сўм ўтказиб берилган. Аммо МЧЖ шартнома бўйича ўз мажбуриятларини бажармаган.\nШу сабабли даъвогар МЧЖнинг ҳуқуқий вориси «Полвонлар Миллий энциклопедияси» МЧЖга нисбатан хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, 224 725 000 сўм ундириб беришни сўраган. Даъво аризасига 2 247 250 сўм миқдорида давлат божи ва 7 200 сўм почта харажати тўлаганлигини тасдиқловчи тўлов топшириқномалари илова қилинган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъвони қаноатлантириш рад этилган ва суд харажатлари даъвогар зиммасида қолдирилган.\nДаъвогар ҳал қилув қарорига нисбатан апелляция шикояти билан мурожаат қилган. Шикоятга 1 123 625 сўм миқдорда давлат божи ва 7 200 сўм почта харажати тўлаганлигини тасдиқловчи тўлов топшириқномаларини илова қилган.\nАпелляция инстанцияси судининг қарори билан ҳал қилув қарори бекор қилинган ва даъвони қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилиниб, жавобгардан даъвогар фойдасига 224 725 000 сўм ва олдиндан почта харажатлари учун тўланган 7 200 сўм ундирилган. Шунингдек, жавобгардан республика бюджети (Суд ва адлия органларини ривожлантириш жамғармаси)га 3 370 875 сўм давлат божи ундирилган.\nКассация инстанцияси судининг қарори билан апелляция инстанцияси судининг қарори ўзгаришсиз қолдирилган.\nОлий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 21.1-бандига биноан, агар ҳал қилув қарори даъвогар фойдасига қабул қилинган бўлса, у ҳолда тўланган давлат божи унга жавобгардан ундирилади.\nМазкур ҳолатда, даъвогар судга даъво аризаси ва апелляция шикояти билан мурожаат қилганда давлат божини тўлаб чиққанлиги сабабли, апелляция инстанцияси суди давлат божини жавобгардан давлат бюджетига эмас, балки даъвогарга ундириб бериши лозим эди. Шунингдек, апелляция инстанцияси суди почта харажатларини фақат апелляция инстанцияси судига тўлаб чиққан суммасини эмас, балки биринчи инстанция судига тўланган почта харажатини ҳам жавобгардан даъвогар фойдасига ундириши лозим эди.\n«Pahlavon-Ko» ҚК хўжалик судига ДСИ ва «Матлубот Омад Савдо» МЧЖга нисбатан даъво аризаси билан мурожаат қилиб, ДСИнинг инкассо топшириқномаларини ижро этилиши мумкин эмас деб топишни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, ҚКнинг Олмазор туман ДСИда рўйхатдан ўтган «Матлубот Омад Савдо» МЧЖнинг олдида дебиторлик қарздорлиги мавжуд бўлганлиги сабабли, ДСИ томонидан «Pahlavon-Ko» қўшма корхонасининг банкдаги ҳисоб рақамидан 36 864 000 сўм пул маблағларини сўзсиз ундириш учун 20648-сонли ва 25 379 000 сўм пул маблағларини сўзсиз ундириш учун 20654-сонли инкассо топшириқномалари банкка тақдим қилинган.\nИнкассо топшириқномалари қўйилишидан норози бўлган «Pahlavon-Ko» қўшма корхонаси хўжалик судига ДСИ ва «Матлубот Омад Савдо» МЧЖга нисбатан даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nДаъво аризасида «Pahlavon-Ko» қўшма корхонасининг молиявий аҳволи оғир бўлганлиги сабабли, давлат божини тўлашни ҳал қилув қарори қабул қилингунга қадар кечиктириб туриш сўралган.\nСуднинг ажрими билан даъво аризаси иш юритишга қабул қилинган ва суд даъвогарнинг мулкий аҳволини инобатга олиб, давлат божини тўлашни низо бўйича ҳал қилув қарори қабул қилингунга қадар кечиктирган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво тўлиқ қаноатлантирилиб, ДСИнинг инкассо топшириқномалари ижро этилиши мумкин эмас деб топилган.\nХПК 90-моддасининг биринчи қисмига биноан суд харажатлари давлат божидан ва ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлардан: суд ҳужжатларини юбориш билан боғлиқ почта харажатларидан, хўжалик суди тайинлаган экспертизани ўтказиш, гувоҳни чақириш, далилларни ўз жойида кўздан кечириш учун тўланиши керак бўлган сумма, суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатлар, шунингдек ишни кўриш билан боғлиқ бошқа харажатлардан ташкил топади.\nШунингдек, ХПК 95-моддасининг биринчи қисмига кўра суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади.\nМазкур ҳолатда, Солиқ кодекси 330-моддасининг 21-бандига кўра давлат солиқ хизмати органлари хўжалик судларида барча ишлар ва хужжатлар бўйича давлат божини тўлашдан озод қилинганлиги сабабли суд асосли равишда жавобгар (ДСИ)дан республика бюджетига давлат божи ундирмаган. Бироқ, ДСИдан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган 7 200 сўм почта харажатларини ундирмасдан хатоликка йўл қўйган.\n22. Суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза учун почта харажатлари умумий тартибда ва миқдорда тўланади.\n«Фаридун файз савдо» ХК хўжалик судига мурожаат қилиб, «Сирдарёпахтасаноат» ҲАБдан 145 980 670 сўм ҳужжатлар асосида тан олинган дебиторлик қарзини ундириш учун суд буйруғи беришни сўраган.\nАриза қаноатлантирилиб, суд буйруғи берилган.\nҚарздордан аризачи фойдасига 145 980 670 сўм асосий қарз, 729 903 сўм давлат божи ва 2 500 сўм почта харажатлари ундирилган.\nСуд давлат божи миқдорини тўғри ҳисоблаб ундирган бўлсада, почта харажатларини ундиришда хатоликка йўл қўйган.\nСирдарё вилоят хўжалик суди томонидан белгиланган, ишларни кўриш билан боғлиқ почта харажатлари учун тўлов 5 000 сўмни ташкил қилади.\nХПКнинг 106-моддасига мувофиқ, суд буйруғини бериш тўғрисидаги ариза учун судга даъво билан умумий тартибда мурожаат қилинганда низолашилаётган сумма асосида ҳисоблаб чиқилган ставканинг эллик фоизи миқдорида давлат божи тўланиши назарда тутилган. Яъни, ушбу тартиб фақат давлат божи тўловига нисбатан тадбиқ қилиниши, почта харажатлари учун тўлов эса, даъво билан умумий тартибда мурожаат қилинганда, тўлаб чиқилиши лозим бўлган суммада тўлиқ тўланиши керак.\nХудди шундай хатоликка 12-1412/2074-сонли иш бўйича ҳам йўл қўйилган.\n23. Суд бошқарувчиси томонидан хўжалик судига бериладиган даъво аризалари ва аризалар олдиндан давлат божи ҳамда почта харажатлари тўланмасдан қабул қилинганда, ишни кўриш натижаси бўйича давлат божи республика бюджети ҳамда Судлар ва адлия органларини ривожлантириш жамғармасига, почта харажатлари эса суднинг депозит рақамига ундирилади.\n«ATTORLIK» АЖ суд бошқарувчиси Суд департаментининг Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармасига нисбатан ариза билан мурожаат қилиб, суд ижрочисининг ҳаракатсизлигини ноқонуний деб топишни сўраган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, Тошкент шаҳар хўжалик судининг ҳал қилув қарори билан «SALUX JPS» МЧЖдан «ATTORLIK» АЖ фойдасига 6 822 575 342 сўм ундирилган. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач «ATTORLIK» АЖга ижро варақаси берилган. Ижро варақаси суднинг ҳал қилув қарорини мажбурий ижро этиш учун Суд департаментининг Яккасарой туман бўлимига топширилган.\nХўжалик судининг ҳал қилув қарори билан «ATTORLIK» АЖ банкрот деб топилган ва тугатишга доир иш бошланган.\nТугатиш жараёнида суд бошқарувчиси томонидан АЖнинг кредиторлик ва дебиторлик қарзлари мавжудлиги аниқланиб, тегишли рўйхатлар тузилган. Унга кўра, «SALUX JPS» МЧЖдан 6 822 575 342 сўм ундириш тўғрисидаги Тошкент шаҳар хўжалик судининг ҳал қилув қарори ижро этилмай қолганлиги аниқланган. Шу сабабли суд бошқарувчиси хўжалик судига Суд департаментининг Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармасига нисбатан ариза билан мурожаат қилган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан арз қилинган талаб қаноатлантирилиб, суд ижрочисининг ҳаракатсизлиги ноқонуний деб топилган. Суд департаментининг Яккасарой туман бўлими зиммасига суд ҳужжатини ижро этиш чорасини кўриш вазифаси юклатилган. Шунингдек, Суд департаментининг Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармасидан республика бюджетига 915 300 сўм давлат божи ва 7 200 сўм почта харажатлари ундирилган.\nОлий хўжалик суди Пленумининг 2006 йил 27 январдаги «Банкротлик тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунини хўжалик судлари томонидан қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарорининг 16-бандида Қонун 19-моддасининг биринчи қисмига ва ХПК 91-моддасининг тўртинчи қисмига асосан банкротлик таомилини амалга оширишда суд бошқарувчиси томонидан хўжалик судига бериладиган даъво аризалари ва аризалар олдиндан давлат божи ҳамда почта харажатлари тўланмасдан қабул қилиниши белгиланган. Шу боис суд бошқарувчисининг аризасини суд олдиндан давлат божи ҳамда почта харажатлари тўланмаган бўлсада, қабул қилиб тўғри хулосага келган. Бироқ суд ишни кўриш натижаси бўйича жавобгардан почта харажатларини республика бюджетига ундириб нотўғри қилган. Чунки, почта харажатлари бу суднинг харажатлари бўлиб, у суднинг депозит рақамига ундирилиши лозим эди.\n24. Суд ҳужжати бекор қилиниб, иш янгидан кўриш учун суд ҳужжати бекор қилинган хўжалик судига юборилганда, суд харажатларини тақсимлаш масаласи ҳам ишни янгидан кўраётган хўжалик суди томонидан тўланган давлат божи ҳамда даъво талабларининг қаноатлантирилган миқдори ҳисобга олинган ҳолда ҳал этилади.\nЯкка тартибдаги тадбиркор Ф. Артыков хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «Кафил суғурта» МЧЖдан 59 362 300 сўм суғурта ҳодисаси туфайли етказилган зарар, 8 904 345 сўм жарима, 1 000 000 сўм ҳуқуқини ҳимоя қилиш учун қилган харажати ва 180 000 сўм экспертиза харажатларини ундиришни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво талабини қаноатлантириш рад этилган ва ихтиёрий тўланган 347 234 сўм давлат божи тадбиркор зиммасида қолдирилган.\nАпелляция инстанция судининг қарори билан ҳал қилув қарори бекор қилиниб, тадбиркорнинг даъво аризасини қисман қаноатлантириш ҳақида янги қарор қабул қилинган.\nКассация инстанцияси судининг қарори билан суд қарорлари бекор қилиниб, иш янгидан кўриш учун биринчи инстанция судига юборилган.\nИшни янгидан кўрган биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, суғурта компаниясидан суғурта тўлови ва зарар суммаси ҳамда даъво тақдим этилганда тўланган давлат божи суммаси ундирилган.\nУшбу ҳолатда, биринчи инстанция суди жавобгардан фақат биринчи инстанция судида ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини ундириб хатоликка йўл қўйган. Чунки, Олий хўжалик суди Пленумининг 2008 йил 18 апрелдаги «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги қарори 22-бандининг учинчи хатбошисига асосан, суд ҳужжати бекор қилинган ҳамда иш янгидан кўриш учун суд ҳужжати бекор қилинган хўжалик суди инстанциясига юборилганда, давлат божи бўйича суд харажатларини тақсимлаш масаласи ишни янгидан кўраётган хўжалик суди томонидан тўланган давлат божи ва даъво талабларининг қаноатлантирилган миқдори ҳисобга олинган ҳолда ҳал этилади.\nБунда судлар ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ суд харажати давлат божидан қонун билан озод қилинган шахслардан ҳам ундириб олинишига эътибор қаратишлари лозим.\nШунга кўра суд барча инстанция судларида ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини ҳам низонинг келиб чиқишида айбдор бўлган тарафдан ундириши лозим эди.\n25. Суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатлар ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ХПКнинг 95-моддасига мувофиқ ундирилади.\nДаъвогар 25-сонли мактабгача таълим муассасаси хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар «Хуршид» ХИЧКдан 309 000 сўм асосий қарз ва 1 030 000 сўм пеня ундиришни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига 515 000 сўм пеня ундирилган. Даъвонинг қолган қисми рад этилган.\nЖавобгар биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва апелляция инстанцияси судининг қароридан норози бўлиб кассация шикояти билан мурожаат қилган.\nКассация шикояти иш юритишга қабул қилиниб, суд мажлиси 2014 йил 8 сентябрга видеоконференцалоқа режимида ўтказиш учун тайинланган. Шу куни суд мажлиси видеоконференцалоқа режимида ўтказилган.\nКассация инстанцияси судининг қарори билан биринчи ва апелляция инстанциялари суд ҳужжатлари ўзгаришсиз қолдирилган. Бироқ кассация инстанцияси суди томонидан суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд харажатлари ундирилмаган.\nВаҳоланки, ХПК 90-моддасининг учинчи қисмига асосан суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатларнинг суммаси хўжалик суди томонидан белгиланади ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг 95-моддасига мувофиқ ундирилади.\nШу боис кассация инстанцияси суди ХПК 95-моддасининг биринчи қисмига асосан кассация шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилганлигини инобатга олиб, суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар «Хуршид» ХИЧКдан ундириши лозим эди.\n26. Суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатлар суд харажатлари ҳисобланиб, ишда иштирок этувчи шахсларга уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юкланади.\nМирзачўл туман фермерлар кенгаши «Ўзбекистон бахмали» ФХ манфаатида даъво аризаси билан хўжалик судига мурожаат қилиб, «Қишлоқхўжаликкимё» АЖдан 3 922 423 сўм асосий қарз ва 1 961 211 сўм пеня ундиришни сўраган.\nБиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан даъво талабларини қаноатлантириш рад этилган.\nИшдаги ҳужжатлардан кўринишича, «Ўзбекистон бахмали» ФХ ва «Қишлоқхўжаликкимё» АЖнинг Мирзачўл туман филиали ўртасида қишлоқ хўжалиги корхоналарига минерал ўғитлар ва кимёвий воситаларни етказиб бериш тўғрисида шартнома тузилган. Унга кўра жавобгар ФХга минерал ўғитлар ва кимёвий воситаларни етказиб бериши, ФХ эса етказиб берилган маҳсулот учун ҳақ тўлаш мажбуриятини олган.\nФХ «Қишлоқхўжаликкимё» АЖнинг Мирзачўл туман филиалидан 32 878 371 сўмлик маҳсулот қабул қилиб олиб, маҳсулотларни экин майдонига етказиб олиб келиш учун фермер хўжалиги томонидан жами 3 922 423 сўм харажат қилинган. Шу сабабли Мирзачўл туман фермерлар кенгаши ФХ манфаатида хўжалик судига даъво аризаси билан мурожаат қилган.\nХПК 90-моддасининг биринчи қисмига кўра суд харажатлари давлат божидан ва ишни кўриш билан боғлиқ чиқимлардан, чунончи:\nсуд ҳужжатларини юбориш билан боғлиқ почта харажатларидан;\nсуд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатлардан ташкил топади.\nУшбу модданинг учинчи қисмида суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажатларнинг суммаси хўжалик суди томонидан белгиланиши ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича Кодекснинг 95-моддасига мувофиқ ундирилиши, иккинчи қисмида эса, даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилиши белгиланган.\nДемак, суд мажлисини видеоконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ харажат ҳам суд харажати ҳисобланади ва у ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ХПКнинг 95-моддасига мувофиқ ҳар бир суд инстанцияси учун алоҳида ундириб олиниши лозим.\nКассация инстанцияси судининг 2014 йил 12 ноябрдаги қарори билан иш видеоконференцалоқа режимида кўрилиб, суд қарорлари ўзгаришсиз қолдирилган. Шунга кўра кассация инстанцияси суди ХПК 95-моддасининг биринчи қисмига таяниб асосли равишда ФХдан ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ суд харажатларини ундирган.\n27. Кредит бўйича қарздорлик суммасини ундириш ҳамда ундирувни гаровдаги мулкка қаратиш ҳақидаги талаб битта даъво талаби ҳисобланганлиги сабабли давлат божининг миқдори қарздорлик суммасининг 1 фоизини ташкил этади.\nТИФ «Миллий банки» хўжалик судига мурожаат қилиб, жавобгарлар «ELGA XIZMAT FARXOD» ШК ҳамда «FARXOD DEHQON BOZORI» АЖдан 231 935 511,72 қарздорликни ундиришни ҳамда ундирувни гаров мулки бўлган «FARXOD DEHQON BOZORI» АЖга тегишли Тошкент шаҳри Учтепа тумани М. Уйғур кўчаси кўчаси «Кўкча Оқтепа» бозоридаги шохобчага қаратишни сўраган.\nДаъво аризасига 4 174 840 сўм давлат божи тўланганлиги тўғрисидаги тўлов ҳужжати илова қилинган.\nБиринчи инстанция судининг 2014 йил 4 июндаги ҳал қилув қарори билан даъво талаблари қаноатлантирилган ҳамда ундирув гаров мулки бўлган Тошкент шаҳри Учтепа тумани М. Уйғур кўчаси «Кўкча Оқтепа» бозоридаги шохобчага қаратилган. «ELGA XIZMAT FARXOD» ШК ҳисобидан ТИФ «Миллий банки» фойдасига 4 638 710,24 сўм, «ELGA XIZMAT FARXOD» ШК ҳисобидан давлат бюджетига 2 180 644,87 сўм давлат божи ундирилган.\nСК 342-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра давлат божи қонун ҳужжатларида талаб қилинганидан ортиқча миқдорда тўланганида давлат божи тўлиқ ёки қисман қайтарилиши керак.\nМазкур ҳолатда даъвогар қарздорликни ундириш ҳамда ундирувни гаровдаги мулкка қаратиш ҳақидаги даъво талаби билан мурожаат қилиб, суммани ундириш ҳақидаги талаб бўйича – ундирилиши сўралаётган сумманинг 1 фоиз ҳамда ушбу суммани ундиришни гаровдаги мулкка қаратиш ҳақидаги талаб бўйича ҳам – ундирилиши сўралаётган сумманинг 1 фоизи миқдорида давлат божини тўлаган.\nВаҳоланки, кредит бўйича қарздорлик суммасини ундириш ҳамда ундирувни гаровдаги мулкка қаратиш ҳақидаги талаб битта даъво талаби бўлганлиги сабабли ундирилиши сўралаётган сумманинг 1 % миқдорида давлат божини тўлаш етарли ҳисобланади.\nШу боис биринчи инстанция суди даъвогар томонидан ортиқча тўланган давлат божини давлат бюджетидан қайтариши лозим эди.\nШу билан бирга даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилганда давлат божини тўлаб чиққанлиги сабабли, биринчи инстанция суди давлат божини жавобгардан давлат бюджетига эмас, балки даъвогарга ундириб бериши керак эди.\nЧунки, Олий хўжалик суди Пленумининг «Хўжалик судлари томонидан давлат божи тўғрисидаги қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида» 2008 йил 18 апрелдаги қарорининг 21.1-бандида агар ҳал қилув қарори даъвогар фойдасига қабул қилинган бўлса, у ҳолда тўланган давлат божи унга жавобгардан ундирилиши ҳақида тушунтириш берилган.


Йилнинг энг зўр юк машинаси унвони соҳиби маълум бўлди - Terabayt.Uz\nЙилнинг энг зўр юк машинаси унвони соҳиби маълум бўлди\nБу йил юк автотранспорти сегментида энг зўр оғир юк ташувчи бренд сифатида Ford F-Max тан олинди. Бу ҳақда бугун кечқурун Германиянинг Ганновер шаҳрида бўлиб ўтаётган тижорат автотранспортлар кўргазмасида (IAA) расман эълон қилинади.\nFord юк ташигичининг ғалабаси шу жиҳати билан қизиқки, мазкур бренд Европадаги юк ташиш транспортларини ишлаб чиқарадиган компанияларнинг “катта еттилик” (Mercedes-Benz, MAN, DAF, Iveco, Scania, Volvo ва Renault) гуруҳига кирмайди.\nF-Max оғир юк автотранспорти турбодизел двигатели билан жиҳозланган. Унинг сиғими 12,7 литр, қуввати 500 от кучига тенг (2500 Н∙м). Мотори автоматик 12-босқичли узатма коробка ZF TraXon билан ишлайди.\nЎҚИНГ:T/Log: дунёдаги илк ёғоч ташийдиган кабинасиз электр юк машинаси\nЯна шуниси маълумки, Ford юк ташигичлари Туркияда йиғилади ва кутилишича, ишлаб чиқарувчи автомобилнинг турли вариантларини таклиф этади. Янги машинанинг нархи ҳозирча айтилмаяпти, аммо, шуниси аёнки, унинг нархи рақобатчилар нархига тенг бўлади ёки бироз озроқ бўлиши мумкин.\n«Йил юк ташигичи” мукофоти ҳар йили европалик автомобилсозлик соҳасини ёритиб келадиган журналистлар гуруҳи томонидан охирги 12 ой давомида ишлаб чиқарилиши бошланган автомобил маркаларига берилади. Ўтган йили ушбу бош мукофот DAF XF/CF маркасига берилган эди. Ford компанияси эса ушбу совринни охирги марта 1982 йилда Cargo модели учун олганди.\nЎҚИНГ:Ford, BMW ва Peugeot-Citroen автомобиллари бир бирини йўл транспорт ҳодисалари ва пиёдалар ҳақида хабардор қилади\n#Ford #F-Max #йил машинаси


BBC Uzbek - Mintaqa - 'Русский марш': ҳокимият ҳам миллатчи ва ҳам маршга қаршиларнинг танқиди остида\n'Русский марш': ҳокимият ҳам миллатчи ва ҳам маршга қаршиларнинг танқиди остида\nСўнгги янгиланиш 4 ноябр 2012 - 16:05 GMT\nМосквада миллатчиларнинг "Русский марши" бўлиб ўтган.\nТашкилотчилар мамлакатнинг 32 шаҳрида 25 минг одамни кўчага чиқаришлари ҳақида эълон қилганлар.\nМосква ҳуқуқ-тартибот органлари пойтахт марказида олти минг миллатчи тўплангани ҳақида хабар қилган.\nМарш тугаганидан кейин унинг тарқалаётган қатнашчилари Москва метроларидан бирида антифашист намойишга бораётганлар билан муштлашганлари ҳақида хабар тарқалган.\nбу ерга босинг Москвада миллатчилар ва аксилирқчилар муштлашишган\n4 ноябр Россияда "Бирдамлик куни" деб эълон қилинган, бу байрам СССР давридаги Улуғ Октябр Революцияси куни ҳисобланган 7 ноябр байрами ўрнига ташкил қилинган.\n"Русский марш" ташкилотчиларига кўра, бугун Россия ҳокимияти тепасида рус бўлмаганлар ўтиришипти.\nУлар Кремлни Россияга келган муҳожирларга ва рус миллатига мансуб бўлмаган этник озчиларга имтиёзлар бераётганликда, ҳақиқий русларнинг ҳуқуқларини инкор этаётганликда айблаганлар.\nМосква кўчалари бўйлаб ўтаётганда миллатчилар "Москва русларнинг шаҳри" деб бақирганлар.\nРоссияда ўтказиладиган сўровлардан англашилишича, бугунги кунда мамлакатдаги рус миллатига мансуб жами инсонларнинг ярми марказий осиёлик ва қофқозликларга салбий қарайдилар.\nАксар кузатувчилар фикрича, Россия ҳокимиятининг сўнгги 10 йилдаги сиёсати рус миллатчилиги кучайишига олиб келди.\nПрезидент Владимир Путин 2000-2008 йиллардаги президентлиги йилларида жамиятда миллатчилик унсурлари ривожланишини рағбатлаб келди.\nОқибатда Россия шаҳарларида қофқозлик ва марказий осиёликларга ҳужумлар кучайди, кўплаб инсонлар миллатчилар ҳужумларини қурбонлари бўлдилар.\nМосквадаги "Сова" марказига кўра, 2007 йилдан 2009 йилгача 100 дан ортиқ меҳнат муҳожири ўлдирилган.\n2010 йилда миллатчи безорилар билан полициянинг Кремл яқинидаги тўқнашувидан кейин рус миллатчилари чиқишларини бостириш бошланди.\nОлдинги йилларда миллатчиларга Москва четида марш уюштиришларига рухсат берилган бўлса, бу йил пойтахт марказида ушбу акцияга изн берилган.\n"Биз Марказий Осиёдан муҳожирлар оқими тўхтатилишини талаб қиламиз. Марказий Осиё мамлакатлари билан виза режимини жорий қилиш керак. Виза режими Афғонистонда ишлаб чиқарилган героин оқимини тўхтатиш, Афғонистон, Тожикистон, Ўзбекистон ва бошқа Марказий Осиё мамлакатларидан гиёҳванд моддалар оқимини тўхтатиш учун муҳим", деб айтган марш ташкилотчиларидан Владимир Тор.\nАйни пайтда Россиядаги муҳожирлар ва қофқозликлар ҳам Россия ҳукуматини миллатчиларни қўллаб-қувватлаётганликда айблашади.\nЎзбекистонлик инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси Баҳром Ҳамроев фикрича, аксилдемократик сиёсат юритаётган Россия ҳукумати жамиятда мавжуд муаммолардан жамоатчилик фикрини чалғитиш мақсадида миллатчиларнинг Москва марказида юриш ўтказишига изн берган.\n"Бу аслида миллатчиларнинг марказдан бошқарилишини, марказнинг рухсатини билдиради", дейди Баҳром Ҳамроев.\nРоссия Олий маҳкамаси миллатчи ҳаракатни узил-кесил тақиқлади\nРоссияда бу йилги ирқчилик заминидаги жиноятлар кўлами ойдинлашди


САМАРҚАНДДА ЯНГИ ҚЎШМА КОРХОНА\nСамарқанддаги “Aziya Metall Prof” МЧЖ негизида лойиҳа қиймати 44,2 миллион АҚШ доллари бўлган металлни қайта ишлаб, руҳ ва полимер билан қопланган тунука, труба профиль, сендвич панел, енгил конструкция маҳсулотлари ишлаб чиқаришга ихтисослашган Ўзбекистон — Хитой қўшма корхонаси ташкил қилинди. Мазкур МЧЖ ва Хитойнинг Urumqi Tongyale International Trade CO. Ltd компанияси ушбу лойиҳа асосчилари бўлишди.\n— Келажакда Марказий Осиё ҳудудидаги энг йирик саноат корхонасига айланадиган мазкур иншоот лойиҳасининг қисқа муддатда амалга оширилиши режалаштирилган, — дейди “Aziya Metall Prof” МЧЖ бош иқтисодчиси Рустам Шаропов.— Янги корхона қурилиши шу йилнинг бошида бошланган эди. Йилнинг сўнгги чорагида унинг биринчи босқичи фойдаланишга топширилади. Бунинг учун АТБ “Ўзсаноатқурилишбанк”нинг 20 миллион АҚШ доллари миқдоридаги кредит маблағлари ва 18,6 миллион АҚШ доллари ҳажмдаги тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар жалб этилди. Шунингдек, 5,6 миллион АҚШ долларига тенг ўз маблағларимизни ҳам сарфлаяпмиз. Ушбу маблағнинг 31,85 миллион АҚШ доллари Хитойдан замонавий ишлаб чиқариш ускуналари сотиб олиш учун, 5,6 миллион АҚШ доллари қурилиш-монтаж ишлари учун, 6,75 миллион АҚШ доллари айланма капитални шакллантиришга йўналтирилади.\nБўлажак корхонанинг ишлаб чиқариш қуввати ҳақида “Aziya Metall Prof” МЧЖ бош муҳандиси Шодмонхон Атовуллаев шундай дейди:\n— Бу ерда йилига 60 минг тонна руҳ билан қопланган тунука маҳсулотлари, шунча миқдорда полимер билан қопланган тунука маҳсулотлари ва яна шунча тонна труба профиль маҳсулотлари ишлаб чиқарилади. Корхона қувватининг йилига 1 миллион квадрат метр сендвич панел маҳсулотлари ҳамда 5 минг тонна енгил конструкция маҳсулотлари ишлаб чиқаришга мўлжалланаётганини ҳам айтиб ўтиш жоиз.\nСамарқанд шаҳрининг жанубида, Дарғом канали бўйида барпо этилаётган бу йирик саноат корхонаси маҳсулотларининг камида 35 фоизи экспорт қилинади. Биринчи босқич ишлари якуни бўйича 450 та янги иш ўрни яратилади. Айни пайтда «Turon Building Manufacture» масъулияти чекланган жамияти бунёдкорлари қурилиш-монтаж ишларини жадал олиб боришаяпти. Қурилиш майдонидан узоқ бўлмаган жойда қурувчилар учун барча шарт-шароитлар яратилган. Ётоқхона, ошхона ишлаб турибди. Ювиниш, дам олиш,маданий ҳордиқ чиқариш учун ҳам етарли шароитлар мавжуд.


ИнтерФУТБОЛ :: Алибоев ва «Сеул» Бардам\nАлибоев ва «Сеул» Бардам\nАҳмедовсиз мағлубият. «Шанхай СИПГ» клуби 5 апрель куни Хитой Суперлигаси 4-тури доирасида «Чунцин Лифан»ни қабул қилиб, 2:3 ҳисобида имкониятни бой берди. Мазкур омадсиз баҳсда Шанхай клуби етакчиларидан бири Одил Аҳмедов иштирок этмади. «СИПГ» кутилмаган мағлубиятдан сўнг турнир жадвалининг 3-поғонасига сурилди.\nАлибоев фаол. Жанубий Корея чемпионати олий дивизиони 6-тури ортда қолди. Ҳамюртимиз Икром Алибоевнинг клуби - «Сеул» бу сафар ОЧЛ иштирокчиси «Кеннам»га қарши майдонга тушди. Сеулда бўлиб ўтган баҳсда майдон эгалари 2:1 ҳисобида зафар қучишди. Учрашувни бошланғич таркибда бошлаган Алибоев 90-дақиқада ўз ўрнини захира вакилига бўшатиб берди. Унинг 33-дақиқада сариқ карточка олганини ҳам маълумот ўрнида келтириш жоиз. «Сеул» айни пайт 13 очкога эга ва «Ульсан Хюндай» ортидан 2-ўринда бормоқда. Ж.Корея иккинчи дивизионида ўйнаётган Жавлон Иброҳимов «Сувон»нинг «Сеул Е-Ленд»га қарши ўйини (1:1)да тўлиқ 90 дақиқа тўп суриб, биринчи бўлим ярмида сариқ карточка олди.\nДенисов айбдор... Россия чемпионати 22-туридан ўрин олган «Краснодар» - «Крилья Советов» учрашуви самараликлар ҳимоячиси Виталий Денисов учун ёқимсиз ҳолда тугади. Аниқроқ айтсак, ҳамюртимиз охирги дақиқада рақиб футболчисини ўз жамоаси жарима майдони ичида йиқитгач, ҳакам «Крилья» дарвозаси томон пенальти белгилади. Натижада меҳмонлар 11 метрли жарима зарбаси самараси ўлароқ, 1:0 ҳисобида ғалаба қозонишди. Виталий ҳафта ўртасида бўлиб ўтган «Оренбург» - «Крилья Советов» ўйини да ҳам тўлиқ 90 ўйнаган ва жамоаси ортга мағлубият (1:3) билан қайтганди. Ўша учрашувда мезбонлар вакили Вадим Афонин 77-дақиқада майдонга тушди. Оренбургликлар 22-тур доирасида кеча «Ахмат»ни қабул қилишди. Россия Премьер-лигасидаги энг фаол легионеримиз Элдор Шомуродов аввалига кубок турнири ярим финалининг биринчи учрашуви («Локомотив» - «Ростов» - 2:2) 73-дақиқасида майдонга тушди. Якшанба куни эса ростовликлар чемпионат доирасида «Уфа»га ютқазишди - 0:1. Ушбу сафар ўйинини бошланғич таркибда бошлаган ҳамюртимиз 79-дақиқада захира футболчиси билан алмаштирилди.\nРашидов йўқ. Португалия Примеросида ишлари сира юришмаётган «Насьонал» клуби 28-турда «Авеш» билан куч синашиб, 0:0 ҳисобига кўнди. «Насьонал» сафида бир порлаган Сардор Рашидов бу сафар захирада қолди. «Насьонал» 28-турдан сўнг атиги 27 очкога эга ва турнир жадвалининг «қора» қисмида бормоқда.\nАмалиёт жуда кам. Фозил Мусаев Япония элит лига 6-турида майдонга тушмаган бўлсада, унинг клуби - «Жубило Ивата» сафарда «Шонан Бельмаре»дан устун келди - 2:0. Япония иккинчи дивизиони иштирокчиси «Ренофа Ямагучи» аъзоси Достон Турсунов аксинча, «Варен Нагасаки» майдонидаги баҳсда тўлиқ вақт ҳаракатланиб, 2:2 ҳисобига озми-кўп ҳисса қўшди, қолаверса, 44-дақиқада огоҳлантирилди. «Ямагата» бу сафар «Токио Верди»ни 2:1 ҳисобида енгди, аммо клуб сафига қўшилган Забиҳилло Ўринбоев яна майдон четида қолди.\n«Шаржа» муҳим очколардан мосуво. БАА чемпионати турнир жадвали пешқадами - «Ал-Шаржа» 19-турда «Ажман» меҳмони бўлиб, 0:0 ҳисобини қайд этди. Шаржаликлар шунга қарамай, энг яқин таъқибчи - Ал-Аҳли»ни нақ 9 очко ортда қолдиришмоқда. Эслатиб ўтамиз, пешқадам жамоада ўз ўрнига эга бўлиб улгурган Отабек Шукуров жароҳат туфайли майдонга тушолмаяпти.


Россияда Темур юришларининг тарихи ўрганилмоқда\n18:11 / 02.07.2015\nРоссиянинг Липецк вилоятида “Амир Темур излари бўйлаб” номли археологик экспедиция олиб борилмоқда. Экспедиция раҳбари Игорь Козмирчукнинг сўзларига қараганда, шаҳар харобаларини ўрганишнинг дастлабки кунларида қизиқарли топилдиқлар аниқланди. Жумладан, мудофаа деворлари вайроналари остида қабр топилди.\nGorod48.ru сайти Козмирчукнинг сўзларини келтиради:\n“Қабрда одамнинг ярмигина дафн этилган, холос. Яъни иккига бўлиб юборилганга ўхшайди. Бу фикрни антропологлар текшириб кўради, улар яқинда етиб келишади. Афтидан, бу иккига бўлиб ташланган жангчилардан биридир. Бу шаҳар остоналарида бўлган жангдан далолатдир. Ҳозирча 1395 йилги жанг шу ерда бўлганини исботлаб бериш олдимизда турган вазифалардан биридир”.\n“Қизиғи шундаки, энг машҳур энциклопедияларда, жумладан, Britannica ва Iranica’да ва кўплаб тарих дарсликларида Темур 1395 йили Москвани эгаллагани айтилади, – давом этади сўзида археолог. – Аммо Темур томонидан амалга оширилган вайронагарчилик излари Москвада топилмади. Улар ҳеч қачон аниқланмаса ҳам керак, негаки, форс солномаларига кўра, унинг қўшинлари ўша йили Елецдан шимолга ўтмаган ва Окадан кечиб ўтмаган. Бугунги кунга қадар Липецк вилоятида ҳам Темур истилоси излари топилмаган, аммо Темур авангардининг Бекёруқ ўғлон қўшини билан қаерда урушганининг локализация қилиниши, Қорасув ва Мускувнинг локализацияси бундай изларнинг топилишига олиб келиши мумкин”.