05:00 / 28.02.2017 2113 pdf Ўқиш режими + -\nАввал ҳам айтиб ўтилганидек, рақоиқ луғатда рақиқнинг жами бўлиб, «нозик», «ўта таъсирли» деган маънони билдиради. Бошқача қилиб айтилганда, қалбни рақиқ-юмшоқ қиладиган нарсалар деганидир.\nРақоиқ Қуръони Карим ояти, ҳадиси шариф, мавъиза, кишининг қалбини юмшатадиган манзара ёки ҳолат бўлиши мумкин. Рақоиқ ҳисобланган нарсалар Аллоҳ таолодан қўрқиш, қалбнинг титраши ва кўзга ёш келишига сабаб бўладиган нарсалардир.\n«Аллоҳ таоло: «Ким менинг валийимга душманлик қилса, батаҳқиқ, Мен унга уруш эълон қилурман. Бандам Менга Мен унга фарз қилган нарсаларим ила яқинлашгани каби Менга маҳбуб нарса ила яқинлаша олмас. Бандам менга нафллари ила яқинлашишда бардавом бўлса, Мен унга муҳаббат қилурман. Қачон Мен унга муҳаббат қилсам, унинг эшитадиган қулоғи, кўрадиган кўзи, ушлайдиган қўли ва юрадиган оёғи бўлурман. Агар Мендан сўраса, албатта, унга берурман. Агар у Мендан паноҳ тиласа, Мен уни Уз паноҳимга олурман. Ҳеч бир нарсада мўминнинг жони ҳақида иккиланганимдек иккиланган эмасман. У ўлимни ёқтирмайди. Мен эса, унга ёмонлик қилишни истамайман», деди», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда жуда ҳам нозик масалалар жуда ҳам нозик иборалар ила баён қилинган. Шунинг учун унинг зоҳирий маъносига учмасдан, уламоларимиз узоқ изланишлар оқибатида эришган нозик натижаларни ҳушёрлик билан ўзлаштиришимиз лозим.\nАввало, бу ривоят ҳадиси қудсий эканлигини англамоғимиз лозим, чунки Пайғамбар алайҳиссалом бу гапларни Аллоҳ таолодан ривоят қилмоқдалар.\nИккинчидан, бу ривоят тасаввуф бобида катта баҳсларга сабаб бўлганлигини билмоғимиз керак. Чунки бу ерда Аллоҳ таолога валий бўлган шахс У Зотга қурбат ҳосил қилиш учун нима қилиши кераклиги ҳақида сўз кетмоқда.\nУчинчидан, бу ривоятда зоҳирий маъноси таъвилсиз англаниши мумкин бўлмаган иборалар келмоқда.\nКелинг, ҳадиси шариф матни билан яқиндан танишиб чиқайлик.\n«Ким менинг валийимга душманлик қилса, батаҳқиқ, Мен унга уруш эълон қилурман».\nДемак, ким Аллоҳ таолога валий бўлиш шарафига эришган бўлса, ана шу бандага душманлик қилган одамни Аллоҳ таоло Ўзига душман тутар экан. Хўш, бунчалик олий мақомга сазовор бўладиган кишилар кимлар ўзи?\nВалий сўзи араб тилида «яқин дўст» маъносини англатади. Оддий ҳолатларда, айниқса, Қуръони Карим оятларидан келиб чиқадиган маъноларда «валий» деб, тақводор мўмин кишига айтилади.\nАллоҳ жалла ва аъло Юнус сурасида бу ҳакда қуйидагиларни айтади:\n«Огоҳ бўлингким, Аллоҳнинг валийларига хавф йўқдир ва улар хафа ҳам бўлмаслар» (62-оят).\nАллоҳнинг валийларига бу дунёда ҳам, охиратда ҳам ҳеч қандай хавф йўқдир. Улар икки дунёда ҳам тўлиқ омонлиқдадирлар. Улар бу дунёда Аллоҳга валий бўлганлари учун, У Зотнинг кўрсатмалари бўйича ҳалол-поқ тўғри яшаганлари учун уларга ҳеч нарса хавф-хатар солмайди. Уларнинг соғлигига, молу мулкига, обрў-эътиборига, оиласига, жонларига ҳеч қандай хавф йўқ.\nАллоҳнинг валийлари бу дунёю охиратда заррача хафа ҳам бўлмаслар. Улар доимо хурсанд бўлурлар.\nАна шу бахтиёр шахслар — Аллоҳнинг валийси бўлиш шарафига муяссар бўлганлар, икки дунёда хавфдан холи бўлганлар, икки дунёда хафа бўлмайдиганлар кимлардир?\nДемак, Аллоҳнинг валийси бўлиш жуда ҳам осон экан. Бунинг учун аввало, У Зотга иймон келтириш, иккинчидан эса, тақводор бўлиш, яъни, Аллоҳнинг айтганини қилиб, қайтарганидан қайтиб яшаш лозим экан. Кимнинг иймонида заррача хато бўлса ёки Аллоҳнинг кўрсатмалари асосида эмас, ўзганинг йўлида ҳаёт кечирса ёхуд ўзига-ўзи йўлланма тузиб олса, у одам Аллоҳга валий бўлиш бахтидан маҳрумдир. Аллоҳга валий бўлганларга эса:\n«Уларга дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам хушхабар бор. Аллоҳнинг сўзларини ўзгартириш йўқ. Ана ўша улуғ ютуқдир».\nАллоҳнинг валийларига икки дунё саодатининг хушхабари бор. Улар иймонлари ва тақволари туфайли Аллоҳнинг инояти ила, аввало, бу дунёда саодатли ҳаёт кечирадилар. Охиратда эса, худди шу иймонлари ва тақволари сабабли жаннатга дохил бўладилар.\nМазкур хушхабар Аллоҳнинг сўзларидир.\n«Аллоҳнинг сўзларини ўзгартириш йўқ. Ана ўша улуғ ютуқдир».\nҲозирда баъзи мусулмон жамиятлар бу дунё ҳаётида ўша улуғ ютуққа эриша олмаётган бўлсалар, бу нарса Аллоҳнинг калималари ўзгарганига эмас, балки иймон ва тақвода камчилик борлигига ёки иймон ва тақвонинг умуман йўқлигига далилдир.\nАммо урфда ва ҳаётда валий-авлиё деганда, юқорида зикр қилингандан кўра, тор доирадаги маълум бир кишилар кўзда тутиладиган бўлиб қолган. Уларнинг васфи айнан ушбу ҳадиси шарифда келган. Улар Аллоҳ таолога алоҳида яқин бўлиш шарафига муяссар бўлган саодатманд зотлардир. Уларнинг қандоқ тарзда Аллоҳ таолога яқинлик ҳосил қилганларининг баёни ҳадиси шарифнинг давомида келади.\nБундан Аллоҳ таолога яқин бўлиш учун банда аввало, ўзига фарз қилинган нарсаларни ўрнига қўйиб адо этадиган бўлиши керак. Фарз амалларни бекаму кўст адо қилган банда Аллоҳ таолога яқин бўлар экан. Фарз амалларни қилмай туриб, Аллоҳ таолога яқин бўлиш ҳақида ўйлаб ўтириш ҳам мумкин эмас экан. Фарз амалларни тўлиқ адо этиб, Аллоҳ таолога яқинлик ҳосил қилган бандалар У Зотга янада яқинроқ бўлиш имконига эга эканлар. Бунинг учун улар нафл ибодатлар билан машғул бўлмоқлари лозим экан.\nАгар банда фарзларни тўлиқ адо қилганидан кейин нафлларни бардавом бажариб турса, маълум даражага етганида Аллоҳ таолонинг муҳаббатига сазовор бўлар экан.\nБу жумлада келган Аллоҳ таолонинг «Унинг эшитадиган қулоғи бўламан», дегани банданинг фақат Аллоҳ таолони рози қиладиган нарсаларни эшитадиган, бошқа нарсаларни эшитмайдиган ҳолга етиб қолишини билдиради. Бу ерда зинҳор зоҳирий маънони хаёлга келтирмаслик керак.\nШунингдек, кўрадиган кўзи, деганда банда Аллоҳ таолони рози қиладиган нарсадан бошқа нарсани кўришдан ўзини тортадиган, ушлайдиган қўли, деганда банда фақат Аллоҳ таолони рози қиладиган нарсаларни ушлайдиган бўлишини ва юрадиган оёғи, деганда банда фақатгина Аллоҳ таолони рози қиладиган ишларга юрадиган ҳолга етишишини тушунмоқ керак.\nДемак, банда фарзларни адо этиш ила Аллоҳ таолога яқин бўлади. Нафл ибодатларини кўп қилиш ила Аллоҳ таолонинг муҳаббатига сазовор бўлади. Сўнгра фақат Аллоҳ таолони рози қиладиган нарсаларни эшитадиган, кўрадиган, ушлайдиган ва Аллоҳ таолони рози қиладиган жойларга юрадиган ҳолга эришади. Бу ҳол унинг учун алоҳида бир мақомга эришиш имконини беради. У ҳолда нималар бўлишини Аллоҳ таолонинг қуйидаги сўзларидан билиб оламиз:\n«Агар Мендан сўраса, албатта, унга берурман. Агар у Мендан паноҳ тиласа, Мен уни Ўз паноҳимга олурман».\nҚисқа қилиб айтиладиган бўлса, бу ҳолда банда дуоси тўхтовсиз қабул бўладиган шарафга ноил бўлади. Валийларнинг ҳоли шундайдир.\n«Ҳеч бир нарсада мўминнинг жони ҳақида иккиланганимдек иккиланган эмасман».\nБу жумладаги иккиланиш ҳам Аллоҳ таолонинг фаришталарига нисбатан айтилмоқда. Яъни, бу жумладан фаришталар мўминнинг жонини олишда иккиланганлари каби бошқа бирор нарсада иккиланмайдилар, деган маъно келиб чиқади, Чунки Аллоҳ таолога иккиланиш нисбатини бериб бўлмайди. Хўш, нима учун фаришталар мўмин банданинг жонини олишда иккиланар эканлар?\n«У ўлимни ёқтирмайди. Мен эса, унга ёмонлик қилишни истамайман».\nЯъни, мўмин банда ўлишни хоҳламайди, Аллоҳ таоло эса, унга ёмонлик қилишни хоҳламайди.\nВалий бўлиш учун нималар қилиш кераклигини ҳам ўрганиб олдик. Аммо бу ҳадиси шарифни нотўғри талқин қилиш оқибатида кўпгина ноқулайликлар келиб чиққанини ҳам эслатиб ўтмоғимиз лозим. Баъзи кишилар бу ҳадиси шарифдаги маъноларнинг зоҳирини олиб, банда нафл ибодатларни кўп қилиши орқали Аллоҳ таоло билан бирлашиб кетади, ваҳдатул вужуд шундандир, деган фикрга бориб, кўпгина тортишувлар, адашувлар ва ғавғоларга сабаб бўлганлар. Бу нарсанинг нотўғрилигини айтиш билан, ҳаммани бундан огоҳлантириш билан кифояланганимиз маъқул.\n«Қачон мўминнинг руҳи чиқса, уни икки фаришта қабул қилиб олиб, юқорига олиб чиқа бошлайдилар», деди.\n«У бизга унинг ҳиди хушбўйлигини ва мушкни зикр қилди. Осмон аҳли: «Пок руҳ ер томондан келди. Аллоҳ сенга ва сен обод қилган жасадга раҳмат назари билан қарасин», дейди. Бас, у Роббиси азза ва жалланинг ҳузурига олиб борилади. Сўнгра У Зот:\n«Уни белгиланган жойнинг охиригача олиб боринглар!» дейди.\nКейин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам «мана бундоқ қилиб» деб, елкаларида турган бўйинбоғни бурунлари томон қайтардилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда мўмин кишининг ажали етиб, вафот этадиган бўлса, унинг руҳига кўрсатиладиган эҳтиром ҳақида сўз кетмоқда. Албатта, мўминнинг руҳини икки фаришта қабул қилиб олиб, юқорига олиб чиқиши, унинг руҳидан мушку анбарнинг ҳидидек хушбўй ҳид чиқиб туриши, осмон аҳли уни олқишлар билан кутиб олиб, мақтов сўзларини айтишлари ҳамда Аллоҳ таоло томонидан уни юқори мартабанинг охирги нуқтаси бўлмиш, Сидратул мунтаҳогача олиб боришга амр қилиши катта гапдир. Бунда мўмин ҳолда ўлиш қанчалар улуғ мақом эканига далил бор.\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан ансорийлардан бирининг жанозасига чиқдик. Қабрга етиб бордик. Ҳали лаҳад қазиб бўлинмаган экан. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўтирдилар. Биз ҳам у зотнинг атрофларида ўтирдик. Биз худди бошимиз устида қуш учаётгандек жим ўтирар эдик. У зот қўлларидаги чўп билан ерга чизар эдилар. Сўнгра у зот бошларини кўтариб, уч ёки икки марта «Қабр азобидан Аллоҳнинг Ўзи паноҳ берсин», дедилар. Сўнгра ўз сўзларида давом этиб:\n«Қачон мўмин қабрга қўйилиб, асҳоблари унинг олдидан қайтиб кетсалар, у уларнинг ковушлари овозини эшитиб турган бир пайтда икки фаришта келиб, уни ўтқазадилар ва унга:\n«У сенга нима билдирди?» дейишади.\nБунинг тасдиғи Аллоҳ таолонинг «Аллоҳ иймон келтирганларни бу дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам собит сўз ила собитқадам қилур», деган қавлидир. Сўнгра осмондан бир нидо қилувчи нидо қилиб:\n«Батаҳқиқ, бандам тўғри айтди. Унга жаннатдан жой солиб беринглар. Унга жаннатдан либос беринглар. Унга жаннат эшигини очиб қўйинглар», дейди.\nБас, унга унинг ҳиди ва хушбўйлиги келади ва унинг учун ундан кўзи етгунча жой очилади.\nҚачон кофир ёки мунофиқ қабрига қўйилса ва унинг руҳи жасадига қайтса, унинг олдига икки фаришта келиб ўтказадилар ҳамда унга:\n«Ҳоҳ, ҳоҳ, билмайман», дейди.\n«Батаҳқиқ, бу ёлғон гапирди. Унга дўзахдан жой солиб беринглар. Унга дўзахдан либос беринглар. Унга дўзах эшигини очиб қўйинглар», дейди.\nБас, унга унинг иссиғидан ва қизиган шамолидан келади. Унга қабри тор қилинади. Ҳатто қовурғалари бир-бирига киришиб кетади. Сўнгра унга бир кўр ва кар қўриқчи берилади. Унинг темир гурзиси бўлади. Агар у билан тоғ урилса, тупроқ бўлиб кетади. Бас, уни ўша билан бир зарба урилади ва у зарбани машриқ ва мағриб орасидаги барча эшитади. Фақатгина инс ва жин эшитмайди, холос. У тупроққа айланади. Сўнгра унга руҳи қайтарилади».\nШарҳ: Банда вафот этганидан кейин бўладиган ҳолатлар, қабрга қўйилгандан кейинги ишлар ҳақида ва мўминнинг ўша вақтдаги хушбахтлиги-ю, кофир ва мунофиқнинг бадбахтлиги ҳамда қабр азоби тўғрисидаги бир қанча ҳадиси шарифлар «Намоз китоби»нинг жаноза бобида батафсил ўрганилган.\nШунинг учун ҳам тасаввуф тариқатларида, хусусан, Нақшбандия тариқатида «Робитатул мавт» номли нарса бор. Унга кўра, солик зикрни бошлашдан олдин ўлимни ва унга боғлиқ нарсаларни кўз олдига келтириб, руҳан ўша ҳолатга боғланади. Бу эса, унга зикрни яна ҳам ихлос ила амалга оширишга ёрдам беради. Ҳар бир мўмин банда бу нарсадан воқиф бўлиб, унга амал қилиб турса, катта фойда топади.\n«Қачон майит қабрга қўйилса ёки бирингиз уйқуга ётсангиз, унга икки қоп-қора, кўм-кўк фаришта келадир. Уларнинг бирини Мункар дейилади ва бошқаси Накир дейилади. Бас, икковлари унга:\n«Бу киши ҳақида нима дер эдинг?» дерлар.\nБас, у ўзи айтиб юрган нарсасини айтиб:\n«У Аллоҳнинг бандаси ва расули. Ашҳаду аллаа илаҳа иллаллоҳу ва ашҳаду аннаа Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу», дейди.\n«Батаҳқиқ, биз буни айтиб юрганингни билар эдик», дерлар.\nСўнгра қабр унинг учун етмиш аршинга етмиш аршин қилиб кенгайтирилади. Кейин у унинг учун мунаввар қилинади. Ва унга:\n«Аҳлимга қайтиб, уларга хабар берайин», дейди.\n«Ухла. Худди энг маҳбуб аҳлидан бошқа киши уйғотмайдиган куёвга ўхшаб ухла», дейилади.\nБас, у то Аллоҳ уни ўша ётган еридан қайта тирилтиргунча ухлайди.\nАгар мунофиқ бўлса:\n«Билмайман, одамлар айтиб юрган нарсани эшитиб, айтиб юрганман», дейди.\n«Биз сенинг ўшани айтиб юрганингни билар эдик», дейди икковлари.\nСўнгра ерга «Уни бир сиққин» дейилади. Бас, уни сиққанда, қовурғалари бир-бирига киришиб кетади. Бас, у то Аллоҳ уни ўша ётган еридан қайта тирилтиргунча азобланган ҳолда қолади», дедилар».\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон икки муҳофаза қилувчи фаришта Аллоҳнинг ҳузурига кечами, кундузми, ўзлари ҳифз қилган нарсани кўтаришса-ю, Аллоҳ саҳифанинг аввалидами ёки охиридами яхшиликни топса, албатта, Аллоҳ таоло: «Сизларни гувоҳ қилиб айтаманки, Мен шубҳасиз бандамнинг саҳифанинг икки тарафи орасидаги нарсасини мағфират қилдим», дейди», дедилар».\nИккисини Термизий ривоят қилган\nШарҳ: «Намоз китоби»да ҳам худди ушбу ҳадис маъносидаги ҳадиси шариф ривоят қилинган эди. Унда:\n«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ичингизда кечаси бир хил фаришталар, кундузи бир хил фаришталар алмашиб турадилар. Улар бомдод намозида ва аср намозида жамланиб турадилар. Сўнгра ичингизда тунаганлар кўтариладилар. Бас, Роббилари Ўзи билиб турса ҳам улардан:\n«Уларни намоз ўқиётган ҳолларида тарк қилдик. Уларнинг ҳузурига борганимизда ҳам намоз ўқиётган эканлар», дейишади», дедилар», дейилган эди.\nУшбу икки ҳадиси шарифда зикри келаётган фаришталар бандаларни муҳофаза қилиш учун ер юзига навбат билан тушиб туришади. Кундузи муҳофаза қилиш учун алоҳида фаришталар бор. Кечаси муҳофаза қилиш учун алоҳида фаришталар бор. Уларнинг алмашиш вақти бомдод ва аср намозлари вақти бўлади. Бомдод намози вақтида тун фаришталари кўтарилиб, кундуз фаришталари муҳофаза учун тушадилар. Ана шу вақтда икки тоифа фаришталар жамланиб, бир-бирлари билан кўришадилар. Аср намозида эса, кундузи муҳофаза қилган фаришталар кўтарилиб, кечаси муҳофаза қиладиган фаришталар тушадилар. Бу пайтда ҳам икки тоифа фаришталар бир-бирлари билан учрашадилар.\nБандаларнинг ичида турган фаришталар кўтарилганларида Аллоҳ таоло Ўзи билиб турса ҳам фаришталардан:\n«Бандаларимни қай ҳолда тарк қилдингиз?» деб сўраши намозхон инсоннинг шаънини олий мақомга кўтаришидир. Аллоҳнинг ҳузурига, Аллоҳга муқарраб бўлган фаришталар тўпига кўтаришидир. Бу эса намознинг ўта улкан ва ўта фазилатли ибодат эканидандир.\nШу билан бирга, ўша икки вақтда намозини ўқиб, яхши амал қилиб турган бандаларнинг бу икки вақт орасида билмай қилган хатолари мағфират қилинар экан. Ана шу улкан фазлни эсдан чиқармасдан, мазкур вақтларда савоб ишлар қилиш керак.\n«Ким охират ғамида бўлса, Аллоҳ унинг қалбини беҳожат ва хотирини жам қилиб қўяди. Унга хоҳламаса ҳам, дунё ўз-ўзидан келади. Ким дунё ғамида бўлса, Аллоҳ унинг кўзлари олдига камбағалликни келтириб қўяди ва хотиржамлигини пароканда қилади. Унга дунёда ўзига тақдир қилинганидан бошқаси келмайди», дедилар».\nЗеро, Аллоҳ таоло Исро сурасида:\n«Ким охиратни истаса ва унга эришиш учун мўмин бўлган ҳолида керакли ҳаракатини қилса, бас, ана ўшаларнинг ҳаракатлари мақбулдир», деган (19-оят).\nДемак, охират саодатига эришиш учун фақат уни исташ-хоҳлашнинг ўзи кифоя қилмас экан. Унга эришиш учун истак билан бирга, иймон ва жиддий ҳаракатлар ҳам даркор экан. Истак билан бирга, энг аввал иймон керақ усиз ҳеч нарсага эришиб бўлмайди. Истак ва иймон бўлса-ю, керакли саъй-ҳаракат қилинмаса ҳам натижа чиқмайди. Демак, охират саодатига эриштирувчи ишларни ҳам амалга ошириш керак. Яъни, одам охиратда яхши натижага эриштирадиган ишларни қилиши, охиратда жаҳаннамга дучор этадиган ишларнинг яқинига йўламаслиги лозим бўлади.\nУлар бу дунё ва охиратнинг саодатига эришадилар. Аллоҳ таоло бу дунёда уларнинг қалбини беҳожат ва хотиржам қилиб қўяди. Уларга хоҳламаса ҳам, дунё ўз-ўзидан келадиган қилиб қўяди.\nБас, шундоқ экан, банда дунёнинг ғамини бир четга қўйиб, охират ғами билан яшамоғи лозим. Ана шундагина бу дунёси ҳам, у дунёси ҳам обод бўлади.\n«Ҳар бир нарсанинг фаолияти бор. Ҳар бир фаолиятнинг тўхташи ҳам бор. Агар унинг эгаси тўғри иш қилган ва яқинлаштирган бўлса, унинг учун яхшиликни орзу қилинг. Агар унга бармоқлар ила ишора қилинса, уни (ўша яхшилик орзу қилинадиганлардан) ҳисобламанг», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда кишиларнинг бу дунёда олиб борадиган фаолиятларининг натижалари ҳақида гап кетмоқда. Агар кишининг бу дунёдаги фаолияти мўътадил ва ўртача бўлса, унинг оқибати яхши бўлишидан умид қилса бўлар экан. Аммо бир киши бу дунёдаги дунёвий ва диний ишларда қўл билан ишора қиладиган даражада машҳур бўлса, ортида бир гап бўлар экан. Чунки одатда, Аллоҳ таоло баъзи сақлаганлардан бошқаларда, бармоқ билан ишора қилинадиган даражага етганларнинг фаолиятлари риё учун бўлади.\nШунинг учун банда бундоқ ишларда ҳушёр бўлмоғи лозим.\n«Аллоҳ: «Эй одам боласи, ибодатимга фориғ бўл, кўксингни бойликка тўлдираман ва камбағаллигингни тўсаман. Агар ундоқ қилмасанг, икки қўлингни меҳнатга тўлдираман ва камбағаллигингни тўсмайман», дейди», дедилар».\nУчаласини Термизий ривоят килган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифдаги Аллоҳ таолонинг ибодатига фориғ бўлиш киши ўз қалбида Аллоҳ таолонинг муҳаббатидан бошқа нарсанинг муҳаббатига жой қолдирмаслигидир. Бундай мақом эса, ибодатни кўп қилиш, бошқачароқ қилиб айтганда, фарз ибодатларни мукаммал адо қилиб бўлгандан сўнг нафл ибодат, хусусан, зикр билан машғул бўлиш ила юзага келади. Албатта, бу даражага етган кишининг қалби савдо-сотиқ, тижорат, касб билан шуғулланаётган пайтда ҳам Аллоҳ таоло билан бирга бўлади. Қўли иш қиладию, қалби Аллоҳ таолонинг зикри билан машғул бўлади. Аллоҳ таоло ана шундоқ даражага етган бандасининг кўксини бойликка тўлдиради ва камбағаллигини тўсади. Бу банданинг назари тўқ бўлади. Унинг қалбидаги Аллоҳ таолога бўлган муҳаббат ўткинчи дунё ҳақида ташвиш қилишга йўл қўймайди.\nШу билан бирга, у камбағал ҳам бўлиб қолмайди. Тарихда мол-мулкининг ҳисобига етиб бўлмайдиган тариқат шайхлари бўлган. Аммо уларнинг мол-мулклари ибодат ва зикр билан машғул бўлишларига халақит бермаган. Ва аксинча, ибодат ва зикрлари мол-мулкларига зарар етказмаган. Ана шу азизларнинг қалбларида Аллоҳ таолонинг муҳаббатидан бошқа нарса бўлмаган.\nАгар банда Аллоҳ таолонинг ибодатига фориғ бўлмаса, унинг назари оч бўлади ва доимо мол-дунё ташвишида бўлади. Бундай кишининг керагидан кўп моли бўлса ҳам, яна дунёга ўзини уришдан ва очкўзликдан тўхтамайди. Аллоҳ таоло бундай кишининг икки қўлини меҳнатга тўлдиради ва камбағаллигини тўсмайди.\nХулоса қилиб айтадиган бўлсак, банданинг қалби Аллоҳ таолонинг муҳаббати, ибодати ва зикри билан тўлиб-тошган бўлса, у қалбда дунёнинг муҳаббатига жой қолмайди. Бундоқ банда жисми билан мол-мулк учун ҳаракат қилаётган бўлса ҳам, қалби доимо Аллоҳ таолонинг зикри билан банд бўлади. У Нақшбандийнинг «Даст ба кору дил ба ёр» шиорига амал қилган бўлади.\nОқибатда унинг қалби Аллоҳ таоло муҳаббати ила тўлади. Қалби илоҳнинг муҳаббати ила тўлиб-тошган бандага Аллоҳ таоло ҳақиқий маънодаги бойликни ато қилади ва уни қашшоқликдан қутқаради. Аксинча, қалби Аллоҳ таолонинг муҳаббати, ибодати ҳамда зикри билан обод бўлмаган банда очкўз бўлиб, доимий қашшоқликда қолиши турган гап.\nГап моддий маънодаги мол-дунёнинг кўп ёки озлигида эмас. Гап банданинг ўша мол-дунёга бўлган муносабатидадир. Юқорида айтиб ўтганимиздек, тарихда мол-дунёси ҳад-ҳисобсиз бўлган тариқат шайхлари анчагина бор. Уларнинг бошқа бойлардан фарқи, ўз мол-дунёларига заррача муҳаббат қўймасдан, фақат Аллоҳ таолонинг ибодати ва зикри билан машғул бўлиб, қалбларида мол-дунё муҳаббатига жой қолмаганидадир.\nКамина — ходимингиз ёшлик чоғимда асримизда кўзга кўринган тасаввуф билимдонларидан бири «ал-Азҳар» дорилфунунининг раҳбари, шайх Абдул Ҳалим Маҳмуд ҳазратларининг тасаввуфга оид бир неча китобларини ўқиган эдим. Уша китоблардан бирида ҳозир сиз билан биз ўрганаётган мавзуга оид маълумотлар ҳам бор эди. Хусусан, бир қисса менга жуда ҳам қаттиқ таъсир қилган эди. Ижозатингиз билан ўша қиссанинг хулосасини ўз ибораларим ила айтиб ўтсам.\nЗоҳидликка қизиққан бир киши балиқ овлаб ҳаёт гузарон қилар экан. Бир куни у иккита балиқ овлабди. Бирини пишириб еб, иккинчисини келажак учун асраб қўйишга қарор қилибди. Бир оз ўтиб, бир балиқни бечораларга садақа қилмасдан ўзи учун асраб қўйиши қалбини ром қилганидан ташвишга тушибди. «Бу балиқни ўзимга олсаммикин, бировга берсаммикин», деган хаёлий тортишувда ўзини устун қўйгани ўзига ёқмабди. Қалби тўқ бўлмагани уни ташвишга солибди. Ўзидаги бу ҳолат зоҳидлик мартабасига эришиш истагига зид эканлигидан ўкинибди. Шунда у ўзидаги бу камчиликни йўқотиш учун нима қилиш кераклиги ҳақида тариқат шайхлари билан маслаҳатлашишга қарор қилибди.\nШу мақсадда ўша вақтнинг донғи кетган машойихларидан бири билан учрашиш учун йўл олибди. Қаҳрамонимиз шайхнинг исмларини эшитган экану, ўзларини ҳам, уйларини ҳам кўрмаган экан. Одамлардан сўраб-сўраб, у зотнинг уйларини топиб борибди. Топиб борибдию, эсанкираб туриб қолибди. Шайхнинг қароргоҳи оддий уй эмас, кўркам қаср экан. Шайх ҳазратларининг ўзлари йўқ эканлар. У кишини пойлаб ўтириб, қаҳрамонимизнинг кўнглидан ҳар хил фикрлар ўтибди. «Мен ўзи қаерга келиб қолдим? Ўзим учун битта балиқни ортиқча кўриб келган эдим. Бу ерда нималарни кўриб турибман?» дея, ўзига-ўзи савол берибди.\nШу пайт шайх ҳазратлари келиб қолибдилар. Салом-аликдан сўнг у киши зиёратчига қараб: «Агар банда Аллоҳ таолонинг ибодатига фориғ бўлиб чиқмаган бўлса, қалби Аллоҳ таолонинг муҳаббати ила тўлиқ бўлмаган бўлса, унинг қалбига битта балиқнинг муҳаббати ҳам ўрнашиб қолаверади», дептилар. Шунда ҳалиги киши узр айтиб, у зотга шогирд тушган экан.\nДемак, киши Аллоҳ таолонинг ибодатига фориғ бўлиб, ўз қалбини Аллоҳ таолонинг муҳаббати ила тўлдирса, бу дунёнинг фақирчилигидан қўрқмаса ҳам бўлаверар экан.\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Шокир таомланувчи, собир рўза тутувчи кабидир», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шариф Исломда диний таълимотларга амал қилиб яшаган кишининг ҳар бир иши ибодат даражасига кўтарилиши турган гаплигини яна бир бор намойиш қилмоқда. Ният билан нафл рўза тутиб, очлиқ чанқоқ ва бошқа нарсаларга сабр қилинса, савобга эришилади.\nАммо нафл рўза тутмай, оғзи очиқ юрган одам ҳам савоб олиши мумкин экан. Бунинг учун Исломий таълимотга амал қилиб, ўзи тановул қилаётган неъматларга етарлича шукр қилишнинг ўзи кифоя қилар экан. Албатта, шукр қилишни билиш керак. Шукр икки хил бўлади.\nБиринчиси, неъмат берувчига мақтов сўзлари, ҳамду сано айтишдир.\nИккинчиси, эса берилган неъматни неъмат берувчини рози қиладиган тарзда сарф қилишдир.\nБаъзи уламоларимиз: «Ҳақиқий шукр Аллоҳ таолога берган неъматларига яраша шукр қилишдан ожиз эканликни баён қилишдир», деганлар.\n«Бир куни Набий алайҳиссаломнинг ортларида эдим. Бас, у зот:\n«Эй Ғулом! Мен сенга калималарни таълим бераман. Аллоҳни муҳофаза қилгин, У Зот сени муҳофаза қилади. Аллоҳни муҳофаза қилгин, У зотни ўз рўбарўингда топасан. Қачон сўрасанг, Аллоҳдан сўра. Қачон кўмак истасанг, Аллоҳдан кўмак иста. Ва билки, агар умматнинг ҳаммаси сенга манфаат бериш учун жамланса ҳам, Аллоҳ сенга ёзган нарсадан бошқа манфаатни бера олмаслар. Агар уларнинг ҳаммаси сенга зарар етказиш учун жамланса ҳам Аллоҳ сенга ёзган нарсадан бошқа зарарни етказа олмаслар. Қаламлар кўтарилди ва саҳифалар қуриди», дедилар».\nШарҳ: Бир куни ушбу ривоятнинг ровийлари Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу Пайғамбар алайҳиссаломнинг хачирларига мингашиб олиб, у зотнинг ортларида кетаётган эдилар. Шунда Пайғамбар алайҳиссалом у кишига бутун Ислом умматига зарур бўладиган ушбу ҳадиси шарифдаги гапларни айтдилар:\n«Аллоҳни муҳофаза қилгин, У Зот сени муҳофаза қилади».\nАллоҳ динининг амр ва наҳйиларини муҳофаза қилсанг, Аллоҳ таоло сени муҳофаза қилади. Зотан, У Зотдан ўзга муҳофаза қиладиган йўқ. Демак, зоҳид Аллоҳ таолонинг динига тўлиқ амал қилиш ила ўзининг Аллоҳ томонидан бўладиган муҳофазасини таъминлайди.\n«Аллоҳни муҳофаза қилгин, У Зотни ўз рўбарўингда топасан».\nБанда Аллоҳ таолонинг динига оғишмай амал қилиши натижасида дуоси тўхтовсиз қабул бўладиган даражага ҳам эришар экан. Ушбу жумладан англанадиган ҳақиқат шудир.\n«Қачон сўрасанг, Аллоҳдан сўра».\nЧунки барча нарса У Зотнинг ихтиёридадир. У Зотдан ўзга берувчи йўқ. Бошқа зоҳирий берувчилар ҳам У Зотнинг амри ила У Зотнинг берганидан берадилар. Шунинг учун орага бошқани қўшмай, тўғридан-тўғри ҳақиқий берувчининг Ўзидан сўраш керак.\n«Қачон кўмак истасанг, Аллоҳдан кўмак иста».\nЧунки ҳақиқий кўмакчи — У зотнинг ўзи. Бошқаларнинг барчаси кўмакка муҳтож.\n«Ва билки, агар умматнинг ҳаммаси сенга манфаат бериш учун жамланса ҳам, Аллоҳ сенга ёзган нарсадан бошқа манфаатни бера олмаслар».\nШунинг учун ҳаммани қўйиб, фақат Аллоҳ таолонинг ўзигагина таваккал қил.\n«Агар уларнинг ҳаммаси сенга зарар етказиш учун жамланса ҳам, Аллоҳ сенга ёзган нарсадан бошқа зарарни етказа олмаслар. Қаламлар кўтарилди ва саҳифалар қуриди».\n«Сени шакка солган нарсани қўйиб, шакка\nсолмаган нарсага ўт. Албатта, содиқлик хотиржамликдир. Албатта, каззоблик шубҳадир», дедилар».\nТермизий, Акрлад ва Ибн Ҳиббон ривоят қилишган.\nШарҳ: Банда бирор гап, иш ёки нарсанинг яхши-ёмонлигида, ҳалол-ҳаромлигида шакка тушиб қолса, ушбу ҳадиси шарифга амал қилган ҳолда дарҳол уни тарк қилиши керак. Кўнгли тўлган нарсанигина ихтиёр қилмоғи лозим. Зотан, ёмон, ҳаром ва бўлмағур нарсаларга кўнгил чопмай туради. Кўнгил чопган нарса эса, одатда, яхши нарса бўлади.\nБу маънода фуқаҳоларимиз чуқур ва теран изланишлар олиб борганлар ва сиз билан бизга керакли маълумотларни қолдирганлар. Мисол тариқасида баъзи иқтибослар келтиришга ижозат бергайсиз.\n«Ва икковлари орасида шубҳали нарсалар бордир».\nЯъни, ҳалол билан ҳаром орасида шубҳали нарсалар бордир.\n«У (шубҳали) нарсаларни одамларнинг кўплари билмаслар».\nБундоқ нарсаларни шариат илмларини пухта биладиган уламоларгина биладилар.\nДемак, баъзи нарсаларнинг ҳалоллиги ҳам, ҳаромлиги ҳам очиқ-ойдин билинмайди. Ҳалол, дейин деса, ҳаромга ўхшайди. Ҳаром, дейин деса, ҳалолга ўхшайди. Бундоқ нарсалар «шубҳали нарсалар» дейилади. Асосий мушкуллик худди шу нарсалардадир.\n«Шубҳа» сўзи луғатда, «ўхшаш» маъносини билдиради. Яъни, шубҳали нарса ўзидан бошқа нарсага ўхшашдек туюлади. Аниқлиги йўқ бўлади.\nУламоларимиз ҳалол ва ҳаром бобидаги шубҳали нарсани: «Икки хил эътиқодни тақозо қилувчи икки нарса содир бўлгани учун, икки хил эътиқодга сазовор бўлган нарса шубҳали нарса дейилади», деганлар.\n1. Бир нарсанинг ҳалоллиги ҳақида бир томондан, ҳаромлиги ҳақида иккинчи томондан далил келган бўлса, улардан қайси бири оддин эканлиги билинмаса, у шубҳали нарса бўлади.\n2. Шариатда ҳукми баён қилинган бўлса ҳам, машҳур бўлмагани учун кўпчилик билмайди.\n4. Шариатда мубоҳлиги ёки мубоҳ эмаслиги ҳақида ҳукм келган, аммо бу ҳукмнинг вақтинчалик ёки доимий эканлигида ихтилоф бор нарсалар. Ёввойи эшақ хачир ва отга ўхшаш нарсалар.\nМужтаҳид уламолар шунга ўхшаш нарсаларнинг ҳукмини, яъни, ҳалол ёки ҳаромлигини оят, ҳадис, ижмоъ, қиёс ва истисҳоблар билан солиштириб, ўрганиб чиқадилар. Сўнгра унинг ҳалол ёки ҳаром эканлиги ҳақида ҳукм чиқарадилар. Шундан кейингина унга ҳалол ёки ҳаром деган сифат берилади. Юқоридаги зикр этилган нарсаларнинг зоти, яъни, аслидаги ҳалоллик ёки ҳаромлик ҳақидаги маълумотлардир.\nАммо зоти ҳалол бўлган нарсанинг бирор кишига ҳалол мулк бўлишига тегишли шубҳалар ҳам бир неча хил бўлади:\n1. Биринчи хили — ҳалол ёки ҳаром қилувчи сабабда шубҳа пайдо бўлиши.\nМисол учун, бир одам асли ҳалол қушга ўқ отди. Бу хиддаги овланган қуш аслида ҳалол бўлади. Лекин отилган қуш сувга тушсаю, овчи уни сувдан олиб чиққанда ўлган бўлса, шубҳа бўлади. Отилган ўқ билан ўлдими ёки сувга тушиб бўғилиб ўлдими, билиб бўлмайди. Уламолар шу ва шунга ўхшаш шубҳали ҳолатларда ҳаромлик устун эканлигига фатво чиқарганлар.\nБундоқ шубҳалар айниқса ҳалол билан ҳаромнинг аралашиб кетишидан келиб чиқади. Мисол учун, бир дона ҳаром ўлган ҳайвон гўшти, битта ёки ўнта ҳалол йўл билан сўйилган ҳайвонларнинг гўштига аралашиб кетса, ҳамма гўшт шубҳали бўлиб қолади. Ҳаром гўштни ажратиб олишнинг имкони бўлмагани учун мазкур бир ёки бир неча ҳайвон гўшти ҳам ҳаром, деб эълон қилинади.\nЯна бир мисол: Бир йигитнинг эмикдош синглиси бор, унга уйланиши шариат ҳукми бўйича ҳаром. Лекин ўша қиз ким эканлиги айнан маълум эмас. Фақат бешта-ўнта ёки маълум адад қизлардан бири эканлиги аниқ.\nШу ҳолатда шариат ҳаром қилган кишини никоҳлаб олиш шубҳаси туғилади ва адад чегараланган бўлганидан, шубҳадан қочиб уларнинг бирортасига ҳам уйланмаслик вожиб бўлади.\n2. Чегараланган ҳаром нарсанинг чегараланмаган ҳалол нарсага аралашиб кетиши. Бу ҳолда ҳам шубҳа ҳосил бўлади. Лекин катта мушкул эътиборидан шариат бундоқ ҳолатларда ҳалолликни ғолиб ҳисоблайди.\nМисол учун, бир одам ўзи билан эмикдош бўлган қиз шаҳарнинг қизларидан бири эканлигини яхши билади. Аммо ким эканлиги аниқ эмас. Шу сабабдан, ҳамма аёллар унга ҳаром, деб эълон қилинмайди, балки, хоҳлаганига уйланаверади. Уламоларнинг иттифоқи шундоқ.\nШунингдек, мол-дунёга ҳаром аралашгани маълум, лекин ўша ҳаромнинг нималиги номаълум. Шунинг учун олди-сотди ёки емоқ-ичмоқни тарк қилиш вожиб бўлмайди. Бундоқ бўладиган бўлса, кишилар учун катта танглик пайдо бўлади.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг даврларида ҳам рибохўрлиқ ўғирлик содир бўлган, кўп мол-мулкка ҳаром аралашиб кетган эди, лекин пул муомаласи ёки ўғирланган нарсалар жинсидан бўлган ашёларни сотиб олиш ман қилинмаган. Уламоларимиз шунга ўхшаш нарсаларни сўраб-суриштириб, четлашга уриниш васвасадир, дейдилар.\n3. Чегараланмаган ҳаромнинг чегараланмаган ҳалолга аралашиб кетиши. Ҳозирги замондаги моллар шунинг мисолидир. Бундай пайтда ҳаромлигига ҳужжат-далил бўлган нарса,ина ҳаром, деб айтилади. Бошқа нарсалар ҳалоллик ҳукмини олади. Чунки, шариатнинг ҳукми бўйича, моллар аслида ҳалолдир. Кишилардаги фисқ эса ғолибдир. Шариат қоидасига кўра, асл билан ғолиб тўқнашиб қолса ва ғолибнинг аниқ белгиси бўлмаса, асл устун келади.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ва саҳобаи киромлар даврида ҳаромдан топилган молу дунё, рибохўрликдан келган фойда, ўлжадан беркитиб олинган нарсалар, баъзи талаб олинган моллар аралашиб кетган. Бу нарсаларнинг ҳаром ҳолида ҳалол молларга аралашиб кетишига қарамай, ҳеч ким бозорни ёпишга ёки олди-берди қилмасликка амр қилмаган.\nҲазрати Умар розияллоҳу анҳу насрония аёлнинг идишидан таҳорат қилганлар. Саҳобаи киромлар ғайридин юртларидан келтирилган кийим-кечак ва бошқа матоларни сотиб олиб, ишлатиб юрганлар.\nХулоса қилиб айтадиган бўлсак, шубҳали нарсаларда етук олим кишилардан сўраб олиб, тасарруф қилиш керак бўлади. Аллоҳга шукрлар бўлсинким, ўтган мужтаҳид олимларимиз бундоқ масалаларни жуда ҳам яхши ҳал этиб, китобларга ёзиб кетганлар.\nҲозирги уламоларнинг ўша китоблардан фойдаланган ҳолда жавоб беришлари осон. Ўтган вақтларда мавжуд бўлмаган масалаларни эса Ислом фиқҳи мажмаъларидаги уламолар ҳал қилмоқдалар.\n«Бас, ким шубҳалардан сақланса, дини ва обрўси учун покланган бўлади».\nЯъни, ҳалоллигида шубҳа бор нарсадан сақланган одам ўзининг дини ва обрўсини поклаган бўлади. Шунинг учун муайян шубҳали нарсадан узоқда бўлиш керак.\nБу борада Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг:\n«Ўзингни шубҳага солган нарсани тарк эт, ўзингни шубҳага солмаган нарсани ол!» деган гаплари қоидадир.\nШубҳали нарсага нисбатан бўлиш керак бўлган муносабат бир неча хил бўлади:\nМолининг кўпи ҳаром бўлган одам билан муомала қилмаслик.\nАллоҳ рухсат берган нарсаларни ва ҳадисларни олмаслик.\n«Уқба ибн Ҳорис Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга: «Мен бир хотинга ўйланган эдим, бир қора аёл келиб, мен билан хотинимни эмизганини даъво қилмоқда, у ёлғончи», деди.\nШунда, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ундан юзларини ўгириб олдилар. У ўз гапини у зотга иккинчи бор қайтарди. Шунда, у зот:\n«Қандоқ қилиб?! Ахир у (аёл) икковингизни эмизганини даъво қилиб турибди-ку? Уни талоқ қил!» дедилар.\nШубҳа тушгани учун шундоқ қилдилар.\nЛекин шубҳанинг ҳам чегараси бор. Бўлиши қийин нарсаларни ўзига фараз қилиб, турли хаёллар билан турли шубҳалар қилавериш васваса, дейилади.\nУламоларимиз бундоқ васвасага бир қанча мисоллар келтирадилар. Шу юртда менинг қариндошларим ўтган экан, бу ердан уйлансам, билмай қариндошимга уйланиб қўйишим мумкин, деб, бир юртдан уйланишни тарк қилиш, очиқ жойдаги сувни нажосат тушган бўлиши мумкин, деб ишлатмаслиқ бирор кийимни, менинг қўлимга тушишидан олдин нажосат теккан бўлиши мумкин, деб, ювишга ўхшаш ишлар шулар жумласидандир.\nИмом Қуртубий: «Бундоқ ишлар парҳезкорлик эмас, шайтоний васвасадир. Чунки буларда шубҳа маъносидаги ҳеч нарса йўқ. Бундоқ нарсаларнинг содир бўлиши шариатни билмасликдан келиб чиқади», дейдилар.\nИмом Ҳарамайннинг оталари Имом Абдуллоҳ ибн Юсуф ал-Жувайнийга янги кийимни бўяш, қуритиш вақтида ерга тушиши бор, нажосат тегиши бор, деб ювиб ташлаб, кейин киядиган кишилар зикр қилинди. У кишининг қаттиқ аччиқлари чиқди ва:\n«Бу хорижийларнинг тариқатидир! Уларни Аллоҳ таоло ноўрин жойда ташвиш қилиш ва эҳтиёт бўладиган жойда бепарво бўлиш балосига учратган. Буни қилувчи Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг, саҳоба ва тобеъинларнинг ишига эътироз қилувчидир. Чунки у зотлар янги кийимни ювмасдан кияр эдилар. Уларнинг асрларидаги кийимнинг ҳоли бизнинг асримиздаги кийимнинг ҳоли каби эди. Агар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўша кийимларни ювишга амр қилган бўлсалар, бу нарса махфий қолмас эди», дедилар.\nАлбатта, бу шаклдаги васвасага берилиш Ислом шариатининг руҳидан узоқ нарсадир. Лекин муайян шубҳали нарсалардан эҳтиёт бўлиш зарур. Шунинг учун ҳам ҳадиси шарифнинг давомида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу нарсага алоҳида эътибор бермоқдалар:\nЯъни, ҳалоллигида шубҳа бор нарсаларни олиб, еб-ичиб, ишлатиб юрган одам ҳаромга тушиши турган гап.\n«Сезгир ўз нафсини тергаган ва ўлимдан кейинни кўзлаб амал қилган одамдир. Ожиз нафсини ҳавосига эргаштирган ва Аллоҳдан турли нарсалар орзу қилган одамдир», дедилар».\nШарҳ: Бошқача айтганда, ўзини билган оқил одам ўзини ўзи тергаб, ҳавойи нафсини жиловлаб, Аллоҳ таоло кўрсатган чегарада юриб, охират учун амал қилади. Аҳмоқ эса ҳавои нафсига берилиб, Аллоҳ таолонинг айтганини қилмай, У Зотга тавба ҳам қилмай, «Мени авф этишини орзу қиламан», деб юради. Аллоҳ таоло эса, «Тоатимга бахиллик қилганга қандоқ қилиб раҳматимни ҳадя қиламан», дейди.\nБу ҳақда Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу: «Ҳисоб қилинишингиздан олдин ўзингизни ўзингиз ҳисоб қилинг ва катта кўрикка зийнатланинг. Бу дунёда ўзини ўзи тергаганларга ҳисоб енгил бўлади», дер эканлар.\nМаймун раҳматуллоҳи алайҳи бўлсалар: «Киши худди шеригини таоминг қаердан, кийиминг қаердан, деб тергагандек, ўзини ўзи тергамагунича тақводор бўла олмайди», деганлар.\nҲа, ҳар бир банда ўз нафсини доимо тергайдиган бўлмагунича, тақво, зуҳд ва соликликни даъво қила олмайди.\n«Уч тоифага Аллоҳ муҳаббат қилади. Уч тоифани Аллоҳ ёмон кўради. Аллоҳ муҳаббат қиладиганлар қуйидагилардир:\nБир киши бир қавмга келиб, улардан Аллоҳни ўртага қўйиб, ораларидаги яқинликни ўртага қўймай, бир нарса сўради. Улар унга бермадилар. Бас, бир одам улардан ажраб қолди ва унга яширинча берди. Унинг берган нарсасини Аллоҳ таолодан ва олган одамдан бошқа ҳеч ким билмади.\nБир қавм кечаси билан йўл юрди. Ҳатто уйқу уларнинг алмаштириш лозим бўлган нарсаларидан ҳам яхши кўриниб кетганда бошларини қўйдилар. Бас, битталари туриб Менга зиёда муҳаббат қилди ва оятларимни тиловат қилди.\nБир киши жангчи гуруҳда эди. Душманга йўлиқди. Улар енгилдилар. У эса то қатл қилингунича ёки фатҳ қилингунча кўкси ила олға отилди.\nАллоҳ ёмон кўрадиган уч тоифа: зинокор чол, мутакаббир камбағал ва золим бойдир», дедилар».\nОдамлар садақа қилишни истамай турган пайтда яширин равишда садақа қилиш.\nОдамлар Аллоҳ таолога ибодатга ва қурбат ҳосил қилишга урина олмай қолганларида ҳам У Зотга муҳаббат ила ибодат қилиш.\nОдамлар енгилиб қочганларида ҳам сабот билан туриш.\nҚариганда гуноҳлардан яна ҳам йироқроқ бўлиш кераклиги. Чунки қариликнинг ўзи ваъз-насиҳатдир.\nНоўрин мутакаббирликдан ўта ҳушёр бўлиш лозимлиги. Оддий ҳолда ҳам мутакаббирлик қилишга рухсат йўқ. Фақирлик эса яна ҳам мутавозе бўлишни талаб қилади. Бунинг устига, мутакаббирлик қилиш Аллоҳнинг ёмон кўришига сабаб бўлади.\nШукр қилиш ўрнига зулм қилиш ёмон нарса эканлиги. Бойлик ва шунга ўхшаш нарсалар ўз соҳибидан Аллоҳ таолога шукр қилишни тақозо қилади. Шукр ўрнига ўзига ёки ўзгаларга зулм қилишга ўтиш эса, Аллоҳ таолонинг ёмон кўришига сабаб бўлади.\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намоз жойларига кирдилар ва одамларни тишларини тиржайтириб турган ҳолларида кўрдилар-да:\n«Агар сизлар лаззатларни бузувчини кўпроқ эслаганларингизда, мен сизларни кўриб турган ҳолингиздан машғул қилар эди. Бас, лаззатларни бузувчини - ўлимни кўп эслангиз. Ҳолбуки, қабр ҳар куни: «Мен - ғурбат уйиман. Мен - ёлғизлик уйиман. Мен - тупроқ уйиман. Мен - қуртлар уйиман», деб туради. Бас, қачон мўмин банда дафн қилинса, қабр унга:\n«Марҳабо! Хуш келдинг! Сен мен учун устимда юрганлардан кўра маҳбубсан. Бугун сенга валий бўлсам ва сен мен томон келсанг, сенга нима қилишимни кўрасан», дейди.\nБас, у унинг кўзи етгунча масофага кенгаяди. Унинг учун жаннатга эшик очилади.\nҚачон фожир ёки кофир дафн қилинса, қабр унга:\n«Сенга марҳабо йўқ! Хуш келмадинг! Сен мен учун устимда юрганлардан кўра ёмон кўрилгансан. Бугун сенга валий бўлсам ва сен мен томон келсанг, сенга нима қилишимни кўрасан», дейди.\nБас, у унинг устидан қисади ва унинг қовурғалари бир-бирига киришиб кетади», деб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам панжаларини бир-бирига киритиб кўрсатдилар ва сўзларида давом этиб:\n«Кейин унга етмишта катта илон юборилади. Уларнинг бир донаси ерга пуфласа, дунё тургунча у ерда бирор нарса ўсмайди. Бас, улар уни то ҳисобга олиб борилгунча чақиб ва ютиб турадилар», дедилар.\n«Албатта, қабр жаннат боғларидан бир боғдир ёки дўзах чуқурларидан бир чуқурдир», дедилар».\nШарҳ: Ҳар бир банда ушбу ҳадиси шарифни яхши ўзлаштириб, ўлимни кўп ўйлаши ва унга тайёргарлик кўриши зарур. Қабрга кириши билан бандага ёруғ дунёдаги эътиқоди ва қилган амалларига яраша яхши ёки ёмон муомала қилиш бошланишини ҳеч қачон эсдан чиқармаслиги лозим. Қабр азобини ўйлаб юришнинг ўзи ақли-хуши жойида бўлган ҳар бир бандани тўғри йўлга солиб қўйиши турган гап. Шунинг учун ҳам нақшбандия тариқатида ҳар бир зикр жалсасидан олдин йўлга қўйилган уч боғланишдан бири — «Робитатул мавт», яъни, ўлим ила боғланиш бўлган. Унда зокир ўлимни ва ундан кейин бўладиган ҳолатларни бирмабир ёдга олади ва кейин зикрга ўтади. Ҳар бир киши ўз тажрибасида бу ишни йўлга қўйиб олмоғи даркор.\n«Ким пок еса, суннатга амал қилса ва одамларни ўз ёмонликларидан омон қилса, жаннатга кирадир», дедилар.\n«Эй Аллоҳнинг Расули, бугунги кунда бу нарса одамлар ичида кўпдир», деди.\n«Мендан кейинги асрларда ҳам бўладир», дедилар».\nШарҳ: Ҳалол юриб, ҳалол турган, шариат қоидаларига мувофиқ яшаган ва одамларга ёмонлик қилмаган одамлар жаннатилардир. Улар, алҳамдулиллаҳи, ҳамма замонларда бўлганлар ва бўладилар ҳам, иншааллоҳ. Бас, ўшалардан бўлишга ҳаракат қилмоқ лозим.\n16:40 / 15.03.2019 4190\n05:00 / 28.02.2017 6752\n5320 05:00 / 28.02.2017\n2806 05:00 / 01.03.2017\n2169 05:00 / 01.03.2017


Румменигге: "Бавария" ҳақли равишда Германия чемпионлигини қўлга киритди\n30 апрель, 2017, 13:46\nХабарингиз бор, “Бавария” клуби кеча бўлиб ўтган “Вольфсбург”га қарши баҳсдан сўнг, кетма-кет бешинчи марта Бундеслига чемпионлигини тантана қилди. Шундан сўнг Мюнхен клуби бошқарув раиси Карл-Хайнц Румменигге ўз фикрлари билан ўртоқлашди.\n“Бавария” кетма-кет бешинчи бор Германия чемпионлигини қўлга киритди. Бу ақлбоварқилмас натижа. Биз мавсумни мувоффақиятли ўтказишни ният қилган эдик ва якунда бунга эриша олдик. Бундеслига ғолиблиги бу ўзига ҳос фаҳр ҳисобланади. Биз буни мусобақа бошланишидан аввал муҳокама қилганмиз. Ўйлайманки, “Бавария” ҳақли равишда Германия чемпионлигини қўлга киритди”, - дейди Румменигге.


“Ўзбекистон ҳукуматининг кинематографияни ривожлантириш борасидаги саъй-ҳаракатлари тахсинга лойиқ” – Жерар Депардье - EFFECT.UZ\n“Ўзбекистон ҳукуматининг кинематографияни ривожлантириш борасидаги саъй-ҳаракатлари тахсинга лойиқ” – Жерар Депардье\n. 11:58 | 02.10.2021\nПрезидент ташаббуси билан Шавкат Мирзиёев ташаббуси билан Кинематография агентлиги томонидан ўтказилаётган “Ипак йўли дурдонаси” Тошкент халқаро кинофестивалида 1 октябрь куни таниқли француз актёри Жерар Депардье билан ижодий учрашув бўлиб ўтди.\nУчрашувда актёр ўзининг болалик даври ҳақида сўзлаб берди, фильмларни суратга олиш вақтидаги ҳикоялар ва кино соҳасининг келажаги ҳақидаги фикрлари билан бўлишди.\n“Балки менда ўзбек қони бордир, чунки мен Ўзбекистон тарихига жуда қизиқаман. Шунинг учун мен Ўзбекистонда фильм суратга олишга қарор қилдим” -деди актёр. Таъкидлаш жоизки, Жерар Депардье Ўзбекистон маданияти элчиси ҳисобланади.\nМашҳур актёр Ўзбекистонга аввал ҳам келганини айтиб ўтди ва ўзининг илиқ хотиралар билан ўртоқлашди, шунингдек, халқаро кинофестивалга таклиф учун миннатдорчилик билдирди.\n“Ўзбекистон ҳукуматининг миллий кинематографияни ривожлантириш борасидаги саъй-ҳаракатлари таҳсинга лойиқ. Кўриб турибмизки, ўзбек кинематографиясининг келажаги сифатида ёшларга катта эътибор қаратилмоқда”, – дея қўшимча қилди Депардье.\nЭслатиб ўтамиз, кинофестиваль 3 октябрга қадар давом этади.\nTeglar:"Ипак йўли дурдонаси", Жерар Депардье, Тошкент Халқаро кинофестивали\nНаманган шаҳрида сув оқова таъминоти тўлиқ тозаланади\nЎзбекистонлик дзюдочилар жаҳон чемпионатига жўнаб кетишди\nМуҳаммадризо Мажидий билан учрашув бўлиб ўтди\n“Ливерпуль” ва Салaҳ янги шартнома борасида келиша олишмаяпти\n“Пианино шаҳзодаси” ҳибсга олинди\nКонстантин Петров сайлов жараёнлари билан яқиндан танишиш имконияти…\nАбдулазиз Комилов Толибон ҳукуматини тан олиш масаласи кун…\nМашҳур Журналист Майя Пешкова вафот этди\n24 йиллик тарих янгиланди – Тошкент халқаро кинофестивали ёпилиш маросими бўлиб ўтди\nТошкент халқаро кинофестивалининг ҳисобот конференцияси бўлиб ўтди\nТаниқли режиссёр Тимур Бекмамбетов ёшлар билан учрашди\n«Менинг ўзбекча тушим» – Жерар Депардьe Тошкентда Ўзбекистон ҳақидаги фильмини тақдим этди


20 февраль, 2021, 19:24\nТеглар:Челси | Саутгемптон | АПЛ\n"Кўклар"нинг 4 ўйинлик ғалабали, "авлиёларнинг" 6 баҳслик мағлубиятли серияси ўз якунига етди.\nАнглия Премьер-лигаси 25-туридан ўрин олган учрашувлар давом эттирилмоқда. Бугун "Саутгемптон" майдонига сафар қилган "Челси" 1:1 ҳисобидаги дурангга имзо чекди.\nДастлаб, 33-дақиқада меҳмонлар ярим ҳимоячиси Такуми Минамино ҳисобни очди. Бунга "аристократлар" футболчиси Мэйсон Маунт 54-дақиқада жавоб қайтаришни уддалади. Ҳакам томонидан белгиланган пенальтини англиялик футболчи дарвозага киритди.\nУшбу ўйиндан сўнг ўз ҳисобидаги очколар сонини 43 тага етказиб олган "Челси" онлайн жадвалда 4-ўринда бормоқда. Ўз уйида 1 очко олган "Саутгемптон" 13-поғонани банд этган. Улар ҳисобида 30 очко мавжуд.\nТакуми Минамино 33'\nМэйсон Маунт 54'\nСтадион: St. Mary's Stadium 0 томошабин\nВақтни чўзгани учун меҳмонлар дарвозабони МакКарти огоҳлантирилди.\nЗиеш бурчакдан тўпни ўйинга киритди. Ҳимоячилар уни узоқлаштирди.\nДэнни Ингс ўз ўрнини Че Адамсга бўшатиб берди.\nМусса Женепога тиббий ёрдам кўрсатилмоқда.\nЖенепога нисбатан қўполлик ишлатган Маркос Алонсо огоҳлантирилди.\nАспиликуэта воқеалар ривожидан бироз илгарилаб кетди. Ҳакам ўйинни тўхтатди.\nКовачич ҳамда Хадсон-Одои ўрнига Зиеш ва Жоржинбо майдонга тушди.\nХадсон-Одои жарима майдони ичида тушунарсиз ҳаракат қилди. Унинг узатмаси шериги томон етиб бормаслиги катта эҳтимол эди ва якунда шундай бўлди ҳам.\nҲисоб ўзгариши мумкин эди: Янник Вестегорнинг бош билан йўллаган зарбасидан кейин тўп тўсинга тегди.\nРедмонднинг жарима майдони томон узатган тўпини ҳимоячилар қайтарди.\nЎйин темпи ўсмоқда. Футболчилар фаол ҳаракатлар намойиш этишни бошлади.\n"Аристократлар" майдон марказида тўпни назорат қилмоқда.\nКантенинг узатмасидан кейин жамоадошлари тўпга ета олмади.\nМэйсон Маунтнинг зарбасидан кейин тўп ҳимоячилардан ўтмади.\nМеҳмонлар рақиб жарима майдони яқинида яхши стандартга эга бўлди. Тўғридан тўғри зарба бериш имконияти мавжуд.\nГООООООООООООООЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛ! Ҳисоб тенглашди!\nТўп қаршисига келган Маунт дарвозабонга имконият қолдирмади.\nЖарима майдони ичида Маунтга нисбатан қоида бузилди. Ҳакам пенальти белгилади.\nЖарима майдонига ёриб кирган Вернер зарба беришда адашди.\nУшбу таймни ҳам "аристократлар" фаолроқ бошлади.\nБўлимлар оралиғида Тухель ўзгариш амалда оширди: Абрахам ўрнига Хадсон-Одои ўйинни давом эттиради.\nРақиб жарима майдони ичида Абрахам йиқилиб тушди. Ҳакам унга ўрнидан туриши кераклигини таъкидлади.\nЖарима майдони томон узатилган тўпни Зума узоқлаштирди.\nЖенепога тиббий ёрдам керак. Канте унга нисбатан анча жиддий қўполлик ишлатди.\nРис Жэймс ҳужумда қоида бузди. Ҳакам тўпни мезбонларга қайтаришни буюрди.\nЖарима майдонига оширилган тўпни Зума боши билан дарвозага йўллади. Дарвозабон ўз ўрнида!\nРақиб жарима майдони яқинида "Челси" стандарт вазиятга эга бўлди.\nГол ўтказиб юборган лондонликлар фаолликни оширди.\nГОООООООООООООООЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛ! "Саутгемптон" илк хавфли ҳужумидаёқ ҳисобни очди!\nРедмонднинг супер узатмасидан кейин Минамион икки рақибини чалғитиб, дарвозани ишғол этди.\nИлк аниқ зарба узоқ масофадан йўлланди. Рюдигернинг уринишидан кейин тўпни дарвозабон ушлаб олди.\nТўп назорати бўйича 27:73 "Челси" олдинда. Бироқ улар жарима майдонига ёриб киришга шошилмаяпти.\nМаркос Алонсога тиббий ёрдам керак.\nҚанотдан уазтилган тўп "Саутгемптон" футболчилари томонидан қайтарилди. Меҳмонлар бурчакдан тўпни ўйинга киритади.\n"Челси" рақибга қараганда бироз устунлик билан ўйинни давом эттирмоқда.\nТимо Вернернинг узатмаси кучли чиқди. Шериги унга ета олмади.\nУчрашув паст темпда давом этяпти. Яккакурашлар, асосан, майдон марказида кечмоқда.\n"Аристократлар" орқа чизиқда тўп назоратини қўлда ушлаб турибди.\nКантенинг узатмасидан кейин МакКарти тўпни эгаллаб олди.\nТухель шогирдлари зич ўйин кўрсатмоқда. Бу "Саутгемптон"га эркин ҳаракат қилиш имкониятини бермаяпти.\nТўп назорати майдон эгалари томонга ўтди. Энди "Челси" прессинг уюштиряпти.\nАлонсонинг кучли зарбасидан кейин тўп устун ёнгинасидан ўтиб кетди.\nДастлабки дақиқалардан лондонликлар фаолроқ ҳаракат қилмоқда.\nФутболчилар майдонга тушиб келди. Ўйин бир неча дақиқалар ичида старт олади!\nАПЛ. "Челси" кучли тўртликка кириб олди\nLIVE "Челси" - "Брайтон": Матнли трансляция


Ўзбекистоннинг айрим ҳудудларида 19 декабрь куни ёмғир ёғади — Sof.uz\nЎзбекистоннинг айрим ҳудудларида 19 декабрь куни ёмғир ёғади\n19.12 08:15 156 Ўзбекистон\nТошкент шаҳрида ҳаво ўзгариб туради, куннинг иккинчи ярмида бироз ёмғир ёғиши мумкин. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 2-4° илиқ, кундузи 10-12° илиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон, Хоразм вилоятида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 0-5° илиқ, кундузи 3-8° илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 4-9° илиқ, кундузи 7-12° илиқ бўлади.\nТошкент, Самарқанд, Жиззах, Сирдарё вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 0-5° илиқ, кундузи 8-13° илиқ бўлади.\nҚашқадарё, Сурхондарё вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, баъзи жойларда ёмғир ёғади. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 4-9° илиқ, кундузи 10-15° илиқ бўлади.\nАндижон, Наманган, Фарғона вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5° совуқ, кундузи 5-10° илиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудларида ҳаво ўзгариб туради, вақти-вақти билан ёғингарчилик (ёмғир, қор), баъзи жойларда кучли бўлиши мумкин. Баъзи жойларга туман тушиши мумкин. Шарқий шамол йўналишини ўзгартириб ғарбдан 7-12 м/с тезликда эсади, баъзи жойларда 15-20 м/с гача кучайиши мумкин. Ҳарорат кечаси 0-5° илиқ, кундузи 3-8° илиқ бўлади.


Яман фожиаси. Яман инқилоби ва бугунга қадар тинчимаган ички уруш ҳақида - Daryo\n08:46, 27.09.2020 108156\n1962 йил 26 сентябрда Яман давлати тарихини тубдан буриб юборган воқеалар бошланди. Мамлакатда бир йилнинг ўзида инқилоб ва фуқаролар уруши авж олди, оқибатда ушбу воқеалар Яман давлатини республика тузумига ўтишига олиб келган эди.\n40 йиллик шартнома\n1934 йилда Буюк Британия Яман билан мамлакат мустақиллигини тан олинишини кўзда тутувчи шартнома имзолади ва Яман мустақиллигини тан олди. Ушбу шартномага мувофиқ, баҳсли ҳудудлар Англия қўл остига ўтди. Яманнинг якуний тақдирини 40 йил ичида, ушбу шартнома ратификация қилинганидан кейин белгилашга қарор қилинди ва ушбу муддатгача томонлар музокаралар вақтида мавжуд бўлган чегарани тан олишга мажбур бўлди.\nИккинчи жаҳон уруши тугаганидан кейин Яман ҳукумати араб давлатлари билан яқинлашиш йўлини тутди: 1945 йил май ойининг бошларида Яман Араб Лигаси пактига қўшилди. Ички сиёсатга келсак, Яман қироли ва имоми Яҳё мамлакатни иложи борича ташқи дунёдан сунъий равишда ажратиб турди. У ҳар қандай янгиликларни, ислоҳот ва ўзгаришларни ғарб таъсирининг натижаси деб биларди, уларда чет элликларнинг мамлакат иқтисодиётидаги муҳим позицияларни эгаллаб олишлари ҳамда мавжуд давлатчилик асосларига путур етказишлари хавфини кўрарди.\nМамлакатда бирорта ҳам сиёсий ёки жамоат ташкилоти бўлмаган. Кўпчилик сиёсий фаол фуқаролар Ямандаги ушбу сиёсий режимидан норози бўлиб, бошқа ерларга кўчиб кетди. Яман эмиграциясининг асосий маркази Англиянинг мустамлакаси бўлган Аден шаҳри эди. 1944 йилнинг иккинчи ярмида айнан шу ерда сиёсий ташкилот бўлиб шаклланган Озод яманликлар ҳаракати пайдо бўлди.\n1948 йил 17 февралда қирол Яҳё ўлдирилди. Фитначиларга қиролнинг куёви, муҳожиротдаги ташкилотлар билан алоқадор бўлган дипломат ва давлат арбоби Абдулла бин Аҳмад ал-Вазир бошчилик қилди. У янги ҳукумат тузди ва тез орада қирол ва имом деб эълон қилинди. У мамлакат конституциясини ишлаб чиқишга, парламент яратишга ва либерал ислоҳотлар ўтказишга ваъда берди. Ушбу тўнтариш мамлакатни ўрта асрлардаги турғунлик ва имомларнинг зулмкор бошқарувидан халос қилиш учун биринчи жиддий уриниш эди.\nБироқ валиаҳд шаҳзода, Имом Яҳёнинг тўнғич ўғли Аҳмад бин Яҳё Зайдий қабилаларининг кўпчилигини ўзига оғдириб олишга муваффақ бўлди. 13 мартда Аҳмаднинг тарафдорлари Сано шаҳрини эгаллаб олди ва 1948 йил 15 мартда Аҳмад ибн Яҳё қирол ва имом деб эълон қилинди ва принципиал масалаларда отасининг сиёсатидан фарқ қилмайдиган сиёсат юритишни бошлади.\n1950 йилларнинг ўрталарига келиб, Аден билан бир қаторда Миср пойтахти Қоҳира ҳам Яман инқилобий эмиграция марказига айланган эди. «Озод офицерлар» махфий армия ташкилоти ҳам ўз фаолиятини қайта тиклади, асосан унга раҳбарлик қилган полковник Абдуллоҳ ал-Салолнинг шахсий фазилатлари туфайли бу ташкилот машҳурлик ва катта таъсир кучига эга бўлди. 1956 йилда ал-Салол атрофида илғор зобитлар,зиёли яманликлар гуруҳи, айрим йирик қабилаларнинг раҳбарлари ва муҳожир доира вакиллари бирлашди. Улар монархияни ағдариш учун кураш дастурини баён қилди.\nОзод офицерлар ҳаракати\n1961 йил 26 мартда «Озод офицерлар» ташкилоти аъзолари имом Аҳмаднинг ҳаётига суиқасд уюштирди: қиролнинг ўлдирилиши армиянинг ҳаракатланиши учун сигнал бўлиб хизмат қилиши режалаштирилганди. Октябрда (қирол вафотидан кейин) Яман инқилобий ташкилотлари вакилларининг янги йиғилиши бўлиб ўтиб, унда монархияни тугатиш тўғрисида қарор қабул қилинди.\n1962 йил 20 сентябрида валиаҳд шаҳзода Муҳаммад ал-Бадр ҳокимият тепасига келганидан сўнг Абдуллоҳ ал-Салол Яман армиясининг бош қўмондони ва қирол гвардияси бошлиғи этиб тайинланди. Бироқ ҳокимиятга келганидан бир неча кун ўтгач, ёш подшоҳ отасининг сиёсатини давом эттиришини эълон қилди ва ўз ҳокимиятини кучайтиришга қаратилган фармонларни қабул қила бошлади. Бу эса сўнгги иллюзияларни йўқ қилди ва республикачилар ҳаракатини тезлаштирди.\n1962 йил 26 сентябрдан 27 сентябрга ўтар кечаси қуролланган инқилобий бўлинмалар бош қўмондоннинг буйруғи билан қирол қароргоҳи жойлашган ал-Башаир саройига юборилди. Саройни қуршовга олган қуролланган қўшин қўмондонлиги шоҳ ва унинг атрофидагиларнинг таслим бўлишини талаб қилди. Мамлакатдаги тўлиқ назоратни Армия қўмондонлиги ўз қўлига олди.\nЯман Араб Республикаси\nАбдулла ал-Салол бошчилигида Инқилобий қўмондонлик кенгаши (ИҚК) тузилди. 1962 йил 28 сентябрда Яман Араб Республикаси (ЯАР) эълон қилинди. ИҚК турли дастурий ҳужжатларни қабул қилди, жумладан: «Инқилобнинг олти тамойили ва мақсадлари», «26 сентябрь инқилобининг манифести», каби ҳужжатларда инқилобнинг мақсадлари эълон қилинди. Булар мутлоқлик режимини ағдариш, мамлакатда чет эл таъсирини йўқ қилиш, ислом ва ижтимоий адолат тамойилларига асосланган демократик тизим барпо этишдан иборат эди. Республикани бошқариш учун Президент кенгаши, Ижроия кенгаши ва шайхларнинг олий кенгаши тузилди.\n1963 йил 13 апрелда вақтинчалик конституция ва 1964 йил 27 апрелда доимий конституция қабул қилинди, унга кўра, ЯАР «араб, исломий, мустақил ва суверен давлат» деб эълон қилинди. Янги республика ҳукумати ағдарилган Ҳамидаддин сулоласининг ер эгалиги ва саройларини мусодара қилди, диний ва қабила мансублигидан қатъий назар, барча ЯАР фуқароларининг ҳуқуқи тенглаштирилиши эълон қилинди, қуллик бекор қилинди, шариат судлари ўрнига фуқаролик судлари жорий қилина бошланди. Янги умумий таълим мактаблари очилди ва Миср билан яқин алоқалар ўрнатилди.\nБуларнинг барчаси қўшни араб мамлакатларининг ҳукмрон доираларида, биринчи навбатда, Муҳаммад ал-Бадр қочиб кетган Саудия Арабистонида жиддий ташвиш туғдира бошлади. Шоҳ Сауд шимолий ва шарқий Ямандаги чегараларидаги Зайдий қабилаларига олтин ва қурол-яроғ жўнатишни бошлади, уларни эски тузумни ҳимоя қилишга ундади. Уммон давлати эса аксилинқилобга қарши курашда Яманга катта ёрдам кўрсатди, республикани ҳимоя қилиш учун у ўз қуролли кучларини юборди. Бироқ 1963 йилнинг ёзига келиб, Ямандаги янги режим тарафдорлари ва мухолифлари ўртасидаги доимий тўқнашувлар кенг миқёсли фуқаролар урушига айланиб кетди.\n1967 йил июнь ойида Исроил билан урушда мағлубиятга учраганидан сўнг, Миср шошилинч равишда Ямандан ўз қўшинларини олиб чиқиб кетишга мажбур бўлди. Мисрнинг қўллаб-қувватлашидан маҳрум бўлган ал-Салол тезда ўз мавқейини йўқотди ва 1967 йил 5 ноябрда мамлакатни тарк этди. Янги президент этиб Абдураҳмон ал-Аряни сайланди, у 1962 йил 26 сентябрдаги инқилоб тамойилларига содиқлигини эълон қилди. Миллий ярашиш ғоясини ҳимоя қилиб, Миср билан дўстликни сақлаб қолди ва Саудия Арабистонини ҳам яхши қўшничилик муносабатларини ўрнатишга чақирди.\nЯмандаги фуқаролар урушини тугатиш формуласи ниҳоят 1970 йил март ойида Жидда шаҳрида бўлиб ўтган Ислом давлатлари ташқи ишлар вазирларининг конференциясида топилди: консерватив роялистлар ағдарилган қирол ва унинг оиласини мамлакатга қайтарилишини талаб қилишдан бош тортди, республикачилар эса эски режим раҳбарларини бир қатор муҳим ҳукумат лавозимлари билан таъминлашга рози бўлди. Аммо уруш тўхтамади...\n1970 йил декабрда қабул қилинган янги Конституция мамлакатда республика тузумини мустаҳкамлади ва ЯАРни суверен араб Ислом давлати – «маслаҳатлашувчи парламент республикаси» деб эълон қилди. Аммо бу юртга тинчлик абадий қайтмади ва олдинда мамлакатни бундан-да даҳшатли фуқаролар уруши кутиб турарди. Аммо бу энди умуман бошқа ҳикоя...\n19:35, 29.09.2020 196778\n17:35, 10.10.2020 165615\n09:26, 06.10.2020 155563\n12:35 Бугун 502\n12:04 Бугун 3993\n15:16, 18.04.2021 114320\n23:59, 19.04.2021 73721


Шуша шаҳридаги бир қатор меъморий обидалар хавф остида | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа ЯнгиликларШуша шаҳридаги бир қатор меъморий обидалар хавф остида\nШуша шаҳридаги бир қатор меъморий обидалар хавф остида\nЧоп этилган 11.05.2016 28.12.2016 МуаллифС.Салим\nТарихан Озарбайжон ери саналган Шуша шаҳридаги бир қатор меъморий обидалар қаровсиз қолмоқда. Бу ҳақда Америкадаги Монтана университети профессори Томас Гольц Trend агентлигига маълум қилади.\nҚайд этилишича, Қорабоғ давлат тарих музейи, Шуша давлат драма театри, Гавҳар Оға масжиди ва бошқа бир қатор обидалар тақдири хавф остида.\nЭслатиб ўтамиз, 8 май куни Шуша шаҳрининг Арманистон қуролли кучлари томонидан эгалланганига 24 йил тўлди. Мазкур шаҳар асрлар давомида Озарбайжоннинг маданият ўчоқларидан бири бўлиб келган. Қорабоғ хонлиги пойтахти бўлган шаҳарда юз йилликлар мобайнида улуғ санъаткорлар, шоир ва мусаввирлар яшаб келган. Масалан, Озарбайжон мумтоз мусиқаси отаси, мусулмон оламидаги илк опера муаллифи Узайр Ҳожибеков ҳам шу шаҳарда таваллуд топган. Шуша Озарбайжон муғоми ватани ҳамдир.\nБоку ва Ереван ўртасидаги ҳарбий ихтилофлар пайти 1992 йил 8 май куни Шуша Арманистон қуролли кучлари томонидан босиб олинган.\n“Шуша оккупацияси пайти 480 нафар тинч аҳоли вакили ўлдирилган, 600 дан ошиғи жароҳатланган, 22 мингдан зиёд аҳоли киндик қони тўкилган ватанида қочқинга айланган. Бундан ташқари, 68 киши, жумладан, аёллар ва болалар асир олинган. 6800 хўжалик, 44 мактаб, 279 маданий обида, жумладан, бир қанча масжид ва уй-музейлар вайрон қилинган”, – дейди профессор Томас Гольц.\n← Аввалги Аввалги Alliance Française фонди раиси Жером Клеман Ўзбекистонда меҳмон бўлди\nКейинги → Кейинги: Шароф Бошбеков (1951)


ЎзА - Сайёҳлар икки баробар кўпайди\n26.02.2018 17:17 Чоп этиш версияси\nСайёҳлар икки баробар кўпайди\nМамлакатимизда ташқи ва ички туризмни ривожлантириш борасида амалга оширилаётган ишлар натижасида қисқа вақт ичида сайёҳлар оқими сезиларли даражада ошди.\nДавлатимиз раҳбарининг соҳага оид фармон ва қарорлари асосида хорижий сайёҳлар учун виза тизимининг соддалаштирилиши, туристлар учун бир қатор имтиёз ва имкониятлар яратилиши бунда муҳим омил бўлмоқда.\n– Аввалги йилларда қиш пайтларида меҳмонлар келиши кескин камайиб кетиши туфайли ходимларимизнинг кўпчилигига таътил берилар эди, – дейди Самарқанддаги Имом Бухорий ёдгорлик мажмуаси раҳбари Д.Эрмаматов. – Бу йил январь-февраль ойларида ҳам мажмуамизга келувчилар оқими камайгани йўқ. Буни рақамларда ифодалайдиган бўлсак, ўтган йил январь ойида 43 минг 700 дан ортиқ меҳмон, жумладан, 125 нафар чет эллик буюк муҳаддис бобомиз мақбарасини зиёрат қилган эди. Жорий йилда эса зиёратчилар қарийб 72 минг кишини, улар орасида хорижликлар 300 нафарни ташкил этди. Ушбу даврдаги пул тушуми 67 миллион 500 минг сўмга етиб, ўтган йилгидан 27 миллион 900 минг сўм кўп бўлди.\nБайрам кунларида қўшимча дам олиш кунларининг жорий этилиши, айниқса, ички туризмни ривожлантиришда муҳим омил бўлди. Мисол, учун, Янги йил байрами кунларида қиш пайти бўлишига қарамай мажмуамиз зиёратчилар билан ҳар қачонгидан гавжум бўлди. Наврўз байрамидаги дам олиш кунларида эса сайёҳларимиз сафи анча кенгайиши кутилмоқда. Бунинг учун зарур тайёргарлик ишларини амалга ошириб, гид-таржимонлар ва диний ходимлар малакасини ошириш чораларини кўрдик. Ҳудудда зиёратчилар учун ҳар томонлама қулайликлар яратишга ҳаракат қилмоқдамиз.\nПрезидентимиз томонидан зиёрат туризмини ривожлантиришга қаратилаётган алоҳида эътибор самарасида Имом Бухорий мажмуаси атрофида кенг кўламли қурилиш-бунёдкорлик ишлари олиб борилмоқда. Аввало, Самарқанд шаҳридан мажмуагача бўлган йўл кенгайтирилиб, унинг атрофида зарур инфратузилма объектлари қурилмоқда. Мажмуа яқинида халқаро талабларга жавоб берадиган 30 га яқин меҳмонхона, умумий овқатланиш шохобчаси, автотураргоҳ ва бошқа хизмат кўрсатиш масканлари бунёд этилаётир.\n– Болаликдан бирга ўсган дўстларимиз, синфдошларимиз билан тез-тез учрашиб турамиз, – дейди Қашқадарё вилояти Китоб туманидан келган фахрий ўқитувчи Т.Имомов. – Бу галги учрашувимизни Самарқандга саёҳат тарзида ўтказишга келишган эдик. Зиёратимизни Имом Бухорий мажмуасидан бошладик ва қалбимиз маърифат нурлари билан ёришди. Ҳудудда олиб борилаётган улкан бунёдкорлик, ободонлаштириш ишларини кўриб, бу маскан келгусида яна ҳам обод ва кўркам бўлишига ишонч ҳосил қилдик.\n– Туманимиз ҳокимлиги жорий йилда Ҳаж ва Умра сафарига борувчилар учун Имом Бухорий мажмуасига уюштирган саёҳати туфайли ушбу масканни зиёрат қилиш бахти насиб этди, – дейди Тошкент вилояти Ўрта Чирчиқ туманида яшовчи Гулсара Шораҳмедова. – Бундан жуда мамнунмиз. Чунки, улуғ зиёратни аввало ўз юртимиздан, ислом оламининг буюк алломалари номи билан боғлиқ масканлардан бошлашимиз керак.\nАйни пайтда мажмуа ёнида Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази қурилиши ҳам жадал суръатларда олиб борилаётир. Қурилиш участкаси бошлиғи – “Қурилиш бирлашмаси” акциядорлик жамияти масъул ходими Р.Бурубоевнинг айтишича, 7 гектар майдонни эгаллаган ҳудудда асосий қурилиш ишлари якунига етказилган ва ҳозирда биноларни пардозлаш ва жиҳозлаш, ободонлаштириш ишлари амалга оширилмоқда. Бу ишлар миллий ва замонавий архитектура уйғунлигида бажарилмоқда.\nУшбу масканда илмий-тадқиқот маркази, ҳадисшунослик мактаби ва мазкур мактаб тингловчилари учун ётоқхона, ошхона, спорт-соғломлаштириш масканлари, илмий ходимларга мўлжалланган турар жойлар бунёд этилган. Марказда илмий-тадқиқотлар ўтказишга мўлжалланган ва ноёб тарихий китоблар, қўлёзмалар сақланадиган йирик кутубхона, ҳадисшунослик илми билан боғлиқ музей ташкил қилинади.\nБу марказ келгусида Имом Бухорий мажмуаси билан яхлит комплекс сифатида юртимиздан етишиб чиққан буюк алломаларимиз меросини ўрганиш ва тадқиқ этишга хизмат қиладиган маърифат маскани, йирик саёҳлик марказига айланиши шубҳасиз.


Метотрексат – Meducate.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Метотрексат\nПрепаратнинг савдо номи: Метотрексат\nТаъсир этувчи модда (ХПН): метотрексат\nфаол модда: метотрексат – 2,5 мг ёки 5 мг;\nёрдамчи моддалар: лактоза моногидрати, повидон, кальций стеарати, картошка крахмали; қобиғи: опадрай II рангли (85F партияси)*.\n*Опадрай II рангли (85F партияси) – сариқ таркиби: қисман гидролизланган поливинил спирти, макрогол/полиэтиленгликоль, хинолин сариғи алюмин лаки (Е104), FD&C сариқ №6/ сариқ қуёш шафағи FСF алюмин лаки (Е110), тальк, титан диоксиди, темир (II) оксиди (Е172); – тўқ сариқ: қисман гидролизланган поливинил спирти, макрогол/полиэти-ленгликоль, FD&C сариқ №6/сариқ қуёш шафағи FСF алюмин лаки (Е110), тальк, титан диоксиди, темир (II) оксиди (Е172), FD&C мовий №2/ индигокармин алюмин лаки (Е132).\nТаърифи: икки томонлама қавариқ, плёнка қобиқ билан қопланган таблеткалар:\n2,5 мг дозали – сариқ рангли, 5 мг дозали – тўқ-сариқ рангли.\nФармакотерапевтик гуруҳи: Ўсмаларга қарши воситалар. Антиметаболитлар.\nАТХ коди: L01BA01.\nФолат кислотасининг структур аналоглари гуруҳига мансуб антиметаболит ҳисобланади. Ўсмаларга қарши (цитостатик), иммунодепрессив таъсир кўрсатади. Дигидрофолат кислотасини ДНК синтези учун зарур пурин нуклеотидлари ва тимидилат синтезида бир углеродли гуруҳларнинг донори ҳисобланган тетрагидрофолат кислотасига айлантирувчи дигидрофолатредуктаза (ДГФ) ни ингибиция қилади. Бундан ташқари, метотрексат хужайрада фақат ДГФ га эмас, балки фолат кислотасини боғлиқ бошқа ферментлар, шу жумладан тимидилатсинтетаза, 5-аминоимидазол-4-карбоксамидорибонуклеотид (АИКАР) транса-милазага ҳам ингибитор сифатида таъсир кўрсатувчи метаболитларини ҳосил қилиб полиглутаминизацияга учрайди.\nДНК синтези ва репарацияси, хужайра митозини сусайтиради, камроқ даражада РНК ва оқсил синтезига таъсир кўрсатади. S-фазали спецификликка эга, хужайраларнинг юқори даражадаги профилифератив фаоллигига эга тўқималарга нисбатан фаол, хафли ўсмаларни ўсишини тормозлайди. Ўсмаларнинг фаол бўлинувчи хужайралари, шунингдек суяк кўмиги, эмбрион, оғиз бўшлиғи шиллиқ қавати, ичак, қовуқ хужайралари сезгирроқ.\nПерорал қабул қилинганда сўрилиши дозага боғлиқ. 30 мг/м2 ва ундан пастроқ дозада ичга қабул қилинганда МИЙ орқали тез ва тўлиқ сўрилади. Биокираолишлиги тахминан 60% ни ташкил қилади. Лейкемияси бўлган болаларда сўрилиш даражаси 23 дан 95% гачани ташкил этади. Доза 80 мг/м2 дан ошганда сўрилиши аҳамиятли даражада камаяди (эҳтимол тўйиниш самараси туфайли). Перорал юборилганда Сmах га 1-2 соатда эришилади. Овқат билан бирга қабул қилиш Сmах га эришиш учун зарур вақтни тахминан 30 минутга секинлаштиради, лекин сўрилиш даражаси ва биокираолишлигига таъсир кўрсатмайди. Юбориш усулидан қатъий назар терапевтик дозаларда қабул қилинганда гематоэнцефалик тўсиқ орқали деярли ўтмайди. Кўкрак сути билан ажралади, йўлдош орқали киради (ҳомилага тератоген таъсир кўрсатади). Гидролазалар таъсири остида метотрексатга айланиши мумкин бўлган полиглутаматлар (ДГФ ва тимидилатсинтетаза ингибиторлари) ни ҳосил бўлиши билан жигар ва бошқа хужайраларда метаболизмга учрайди. Ичак микрофлораси томонидан (ичга қабул қилингандан кейин) қисман метаболизмга учрайди. Полиглутаминизация қилинган ҳосилаларнинг аҳамиятсиз қисми тўқимларда узоқ вақт сақланиши мумкин. Бу фаол метаболитларнинг сақланиб қолиш вақти ва таъсири давомийлиги хужайра, тўқиманинг тури ва ўсманинг турига боғлиқ. Аҳамиятсиз даражада 7-гидроксиметотрексатгача (сувда эрувчанлиги метотрексатга нисбатан 3-5 марта паст) метаболизмга учрайди. Бу метаболитнинг остеосаркомани даволаш учун буюриладиган юқори дозаларини қабул қилганда тўпланиши кузатилади. Якуний Т1/2 дозага боғлиқ характерга эга ва метотрексатнинг паст дозалари юборилганда 3-10 соатни ва юқори дозалари (80 мг/м2 ва ундан юқори) юборилганда – 8-15 соатни ташкил этади. 24 соат давомида калавалар фильтрацияси ва каналчалар секрецияси йўли билн асосан буйраклар орқали чиқарилади, сафро билан 10% дан камроғи чиқарилади. Метотрексатнинг клиренси кенг ўзгарувчан, юқори дозаларда пасаяди. Яққол асцит ёки плевра бўшлиғида суюқлик бўлган беморларда препаратни чиқарилиши секинлашади. Такроран юборилганда метаболитлари кўринишида тўқималарда тўпланади.\nМетотрексат фолат кислотасининг антагонисти ҳисобланади ва антиметаболит ва цитостатик агент сифатида таснифланади.\nМетотрексат оддий даволашга жавоб бермайдиган ёки жидаб бўлмайдиган оғир, фаол, классик ёки маълум жойлашувдаги ревматоид артрити бўлган катталарни даволаш учун ишлатилади.\nМетотрексат шунингдек даволашнинг бошқа турларига жавоб бермайдиган оғир, назорат қилиб бўлмайдиган псориазни даволаш учун ҳам ишлатилади.\nМетотрексат ўсма касалликларининг кенг диапазонида, шу жумладан ўткир лейкозлар, ноходжкин лимфомаси, остеоген саркома ва юмшоқ тўқималар саркомаси ва солиз ўсмалар, айниқса сут бези, ўпка, бош ва бўйин, қовуқ, бачадон бўйни, тухумдонларнинг ўсмалари ва мояк карциномасида регрессияга эришиш учун қўлланади.\nРевматоид артритни даволаш учун дозалаш:\nОддий даволашга жавоб бермайдиган ёки жидаб бўлмайдиган оғир, фаол, классик ёки маълум жойлашувдаги ревматоид артрити бўлган катталарга метотрексатни 7,5 мг дозада, перорал, ҳафтада бир марта буюриш керак. Рецептда препаратни хафтанинг қайси куни қабул қилиш вақти аниқ кўрсатилиши керак.\nКекса пациентларда метотрексатни алоҳида эҳтиёткорлик билан қўллаш керак, дори воситасининг дозасини камайтириш эҳтимоли кўриб чиқилиши керак.\nРак химиотерапиясидан ташқари, болаларда қўллаш хавфсизлиги ва самарадорлиги ўрганилмаган.\nПсориазни даволаш учун дозалаш:\nПсориазнинг оғир шаклларини даволаш учун препаратни 10-25 мг дозада, перорал, ҳафтада бир марта қабул қилиш тавсия этилади. Пациентнинг реакцияси ва гематологик токсикликка қараб дозалашга тузатиш киритиш керак. Рецептда препаратни хафтанинг қайси куни қабул қилиш кераклиги аниқ кўрсатилиши керак.\nРакни даволаш учун дозалаш:\nИндивидуал ножўя самараларни аниқлаш учун даволашни бошлашдан бир ҳафта олдин тавсия этилган тест дозаси – 5-10 мг, парентерал юборилади.\n30 мг/м2 дан юқори бўлмаган дозалар, 5 кундан узоқ бўлмаган муддатга буюрилади. Препаратни қабул қилиш муолажалари орасида суяк кўмиги нормал функционал ҳолатгача тикланиб олиши учун дам олиш даври тавсия этилади.\n100 мг дан юқори дозалари одатда парентерал юборилади ва инъекцион препарат ишлатилиши керак. 70 мг/м2 дан юқори дозалари лейковорин билан ҳимоялаш ёки препарат қабул қилингандан 24-48 соат ўтгач метотрексатнинг зардобдаги даражасини миқдор жиҳатдан аниқлашсиз юборилиши керак.\nАгар метотрексат мажмуавий химиотерапия таркибида қўлланилса, бошқа дори воситаларининг ҳар қандай кесишган токсиклигини эътиборга олиб, дозаси камайтирилиши керак.\nНерв тизими ва сезги аъзолари томонидан: энцефалопатия, лейкоэнцефалопатия (айниқса бош мияни нур билан даволашдан кейинги беморлар), бош айланиши, бош оғриғи, кўришни бузилиши, уйқучанлик, афазия, бел соҳасида оғриқ, бўйиннинг орқа соҳасидаги мушаклар ригидлиги, тиришишлар, фалаж, гемипарез, парез, дизартрия; юқори дозаларда қўлланилганда: когнитив фаолиятни транзитор бузилишлари, эмоционал лабиллик; одатдаги бўлмаган краниал сезувчанлик; айрим ҳолларда – толиқиш, ҳолсизлик, онгни чалкашиши, атаксия, тремор, таъсирчанлик, кома; конъюнктивит, кўп кўзёши оқиши, катаракта, ёруғликдан қўрқиш, бош мия пўстлоғини шикастланиши билан боғлиқ кўрлик (юқори дозаларда).\nЮрак-қон томир тизими (қон яратиш, гемостаз) томонидан: анемия, лейкопения, тромбоцитопения, панцитопения, нейтропения, лимфопения (айниқса Т-лимфоцитлар), эозинофилия, агранулоцитоз, СОЭ ни тезлашиши, лимфаденопатия, лимфопролифератив касалликлар, гипогамма-глобулинемия, геморрагия, лейкопения оқибатидаги септицемия; кам ҳолларда – перикардит, экссудатив перикардит, гипотензия, тромбоэмболик ўзгаришлар (артериал тромбоз, церебрал тромбоз, чуқур веналар тромбози, буйрак венаси тромбози, кўз тўр пардаси тромбози, тромбофлебит, ўпка эмболияси).\nРеспиратор тизим томонидан: кам ҳолларда – интерстициал пневмонит, ўпка фибрози, ўпка инфекцияларини зўрайиши, нафас етишмовчилиги, альвеолит, интерстициал пневмонит (шу жумладан фатал), ЎСОК.\nМИЙ аъзолари томонидан: гингивит, фарингит, ярали стоматит, анорексия, кўнгил айниши, қусиш, диарея, ютишни қийинлашиши, мелена, гематемезис, МИЙ шиллиқ қаватида яра пайдо бўлиши, меъда-ичакдан қон кетиши, энтерит, жигарни шикастланиши, жигар фибрози ва циррози, ўткир гепатит, жигар етишмовчилиги, гипоальбуминемия, “жигар” трансаминазалари фаоллигини ошиши (узлуксиз ёки узоқ муддатли даволанаётган пациентларда эҳтимоли юқори), панкреатит.\nСийдик-жинсий тизим томонидан: цистит, нефропатия, буйрак етишмовчилиги, азотемия, гематурия, протеинурия, гиперурикемия ёки яққол нефропатия, дисменорея, барқарор бўлмаган олигоспермия, оогенез ва сперматогенез жараёнларини бузилиши, фетал нуқсонлар, либидони пасайиши, импотенция, дисменорея, қиндан ажралмалар, гинекомастия, бепуштлик, ўз-ўзидан бола ташлаш, ҳомилани нобуд бўлиши.\nТери қопламалари томонидан: тери эритемаси, қичишиш, сочларни тўкилиши (кам ҳолларда), фотосенсибилизация, экхимоз, хуснбузарсимон тошма, фурункулёз, кепакланиш, терини де- ёки гиперпигментацияси, пуфакларни ҳосил бўлиши, фолликулит, телеангиоэктазия, токсик эпидермал некролиз, Стивенс-Джонсон синдроми, терида яра пайдо бўлиши ва некрози, эксфолиатив дерматит.\nАллергик реакциялар: иситма, қалтираш, тошма, эшакеми, анафилаксия.\nБошқалар: иммуносупрессия, инфекциялар: ҳаёт учун хавф солувчи оппортунистик инфекциялар (шу жумладан пневмоцист пневмония), ЦМВ (шу жумладан ЦМВ-пневмония), сепсис (шу жумладан фатал), кокардиоз, гистоплазмоз, криптококкоз, Herpes zoster ва Herpes simplex чақирган инфекциялар (шу жумладан тарқалган), остеопороз, артралгия, белда оғриқ, миалгия, остеонекроз, синишлар, васкулит, қандли диабет, лимфома (шу жумладан қайтувчан), ўсма лизиси синдроми, юмшоқ тўқималар некрози, тўсатдан ўлим.\nРевматоид артритни даволаганда: 10% дан кўпроқ – “жигар” трансаминазалари фаоллигини ошиши, кўнгил айниши, қусиш; 3-10% – стоматит, тромбоцитопения (100 минг/мкл); 1-3% – тери тошмаси, қичишиш, дерматит, диарея, алопеция, лейкопения (3000/мкл), панцитопения, бош айланиши, интерстициал пневмонит; бошқалар – гематокритни пасайиши, бош оғриғи, инфекциялар (шу жумладан юқори нафас йўллари), анорексия, артралгия, кўкрак қафасида оғриқ, йўтал, дизурия, кўзларда дискомфорт, бурундан қон кетиши, иситма, кўп терлаш, қулоқларда шанғиллаш, қиндан ажралмалар.\nПсориазни даволаганда: алопеция, фотосезувчанлик, терида ачишиш ҳисси, терида оғриқли эрозив бляшкалар.\nЮвенил ревматоид артритни даволаганда: “жигар” трансаминазалари фаоллигини ошиши (14%), МИЙ фаолиятини бузилиши (11%), шу жумладан кўнгил айниши, қусиш, диарея, стоматит (2%), лейкопения (2%), бош оғриғи (1,2%), алопеция (0,5%), бош айланиши (0,2%), тери тошмаси (0,2%).\nҚуйидаги ҳолатларда метотрексатни қўллаш мумкин эмас:\nЖигар фаолиятини аҳамиятли бузилиши (билирубин даражаси > 85,5 мкмоль/л);\nАлкоголни суистеъмол қилиш;\nБуйрак фаолиятини бузилиши (креатинин клиренси ˂20 мл/мин);\nОғир ўткир ёки сурункали инфекциялар (масалан туберкулёз ёки ОИТВ);\nОғиз бўшлиғи ёки меъда-ичак йўллари яралари;\nМетотрексат билан даволаш даврида тирик вакциналар билан вакцинация қилиш.\nҲомиладор аёлларга юборилганда метотрексат ҳомилани нобуд бўлишини ёки тератоген таъсир чақиради. Псориази ёки ревматоид артрити бўлган ҳомиладор аёлларда метотрексатни қўллаш мумкин эмас ва ўсма касалликлари даволаш учун фақат потенциал фойда ҳомила учун хавфдан юқори бўлгандагина қўлланиши керак. Туғруқ ёшидаги аёллар ҳомиладорлик инкор этилмагунча метотрексатни қўлламасликлари керак ва агар улар даволаш вақтида ҳомиладор бўлган бўлсалар, ҳомила учун жиддий хавф юзасидан огоҳлантирилган бўлишлари керак.\nАгар шериклардан бири дори воситаси билан даволаш вақтида ва эркак жинсдаги пациентда даволаш тугаганидан кейин камида уч ой давомида ва аёл пациентда даволашдан кейин камида бир овуляция вақтида метотрексат қабул қилса, ҳомиладорликдан сақланиш керак.\nЧақалоқларда жиддий ножўя реакциялар бўлиши мумкинлиги туфайли, метотрексатни эмизикли аёлларда қўллаш мумкин эмас.\nАлкоголизм, жигарнинг алкоголли касаллиги ёки жигарнинг бошқа сурункали касалликлари билан псориази ёки ревматоид артрити бўлган пациентлар метотрексатни қабул қилмасликлари керак.\nИммун танқислик синдромининг яққол ёки лаборатор белгилари бўлган псориази ёки ревматоид артрити бўлган пациентлар метотрексатни қабул қилмасликлари керак.\nСуяк кўмиги гипоплазияси, лейкопения, тромбоцитопения, анемия каби қоннинг патологик ўзгаришлари бўлган псориази ёки ревматоид артрити бўлган пациентлар метотрексатни қабул қилмасликлари керак.\nМетотрексатга маълум ўта юқори сезувчанлиги бўлган пациентлар препаратни қабул қилмасликлари керак.\nНЯҚВ, барбитуратлар, сульфаниламидлар, кортикостероидлар, тетрациклинлар, триметоприм, хлорамфеникол, пара-аминобензой ва пара-аминогиппур кислоталари, пробенецидни бир вақтда қўллаш метотрексатнинг интоксикацияга олиб келувчи кучайган ва таъсирини узайишига олиб келади. Қонда сийдик кислотасининг концентрациясини оширади, шунинг учун ёндош гиперурикемия ва подаграси бўлган пациентларда подаграга қарши дори воситаларининг (аллопуринол, колхицин, сульфинпиразон) дозасига тузатиш киритиш талаб этилиши мумкин; урикозурик подаграга қарши дори воситаларини қўллаш метотрексат билан даволаш фонида сийдик кислотасини ҳосил бўлишини ошиши билан боғлиқ нефропатия ривожланиши хавфи ошиши мумкин (аллопуринолни қўллаган афзал). НЯҚВ метотрексатнинг юқори дозалари фонида метотрексатнинг концентрациясини оширади ва чиқарилишини секинлаштиради, бу оғир гематологик ва меъда-ичак интоксикацияси туфайли ўлимга олиб келиши мумкин. Ўртача ва юқори дозаларда метотрексатнинг инфузиясидан олдин фенилбутазонни 7-12 кун олдин, пироксикамни 10 кун олдин, дифлунисал ва индометацинни 24-48 соат олдин, кетопрофен ва Т1/2 қисқа НЯҚВ ни 12-24 соат олдин ва у якунлангандан кейин камида 12 соат давомида (қондаги метотрексатнинг концентрациясига қараб) қўллашни тўхтатиш тавсия этилади. НЯҚВ ни паст дозада метотрексат билан бирга қўллаганда эҳтиёткорликка риоя қилиш керак (буйрак каналчалари томонидан метотрексатни чиқарилиши камайиши мумкин). Каналчалар секрециясини блокловчи дори воситалари (масалан пробенецид) метотрексатни буйраклар орқали чиқарилишини камайиши ҳисобига унинг токсиклиги оширади. Ретиноидлар, азатиоприн, сульфасалазин, этанол ва бошқа гепатотоксик дори воситалари гепатотоксиклик ривожланиши хавфини оширади. Фолат сақловчи дори воситалари (шу жумладан поливитаминлар) метотрексатнинг суяк кўмигига токсик таъсирини камайтиради. Аспарагиназа хужайралар репликациясини ингибиция қилиш ҳисобига метотрексатнинг ўсмаларга қарши таъсири яққоллигини камайтиради. Динитроген оксиди билан анестезия ўтказиш олдиндан билиб бўлмайдиган оғир миелосупрессия ва стоматит ривожланишига олиб келиши мумкин. Парентерал қўллаш учун ацикловир метотрексатни интратекал юбориш фонида неврологик бузилишлар ривожланиши хавфини оширади. Фолат кислотаси ва унинг ҳосилалари самарадорликни пасайтиради. Билвосита антикоагулянтлар (кумарин ёки индандион ҳосилалари) таъсирини кучайтиради ва қон кетишлари хавфини оширади. Пенициллин гуруҳига мансуб препаратлар метотрексатнинг буйрак клиренсини пасайтиради. Метотрексат ва аспарагиназани бир вақтда қўллаганда метотрексатни (ичга қабул қилганда) сўрилишини блоклаши мумкин. Неомицин (ичга қабул қилиш учун) метотрексатнинг (ичга қабул қилиш учун) сўрилишини камайтириши мумкин. Қонда патологик ўзгаришларни чақирувчи препаратлар лейкопения ва/ёки тромбоцитопенияни кучайтириши мумкин, агар бу препаратлар суяк кўмига фаолиятини нисбатан метотрексат каби таъсир кўрсатса. Суяк кўмиги фаолиятини сусайишини чақирувчи бошқа препаратлар ёки нур билан даволаш самарани кучайтиради ва суяк кўмиги фаолиятини аддитив сусайтиради. Цитарабин билан бир вақтда қўллаганда синергик цитотоксик самара кузатилиши мумкин. Метотрексатни PUVA-даволаш (метоксален ва УБН) билан мажмуавий даволанган псориаз ёки замбуруғли микози бўлган пациентларда тери раки аниқланган. Нур билан бирга даволаш суяк кўмиги фаолиятини сусайиши хавфини ошириши мумкин. Тирик вирусли вакциналар билан бирга вакцина вирусининг репликацияси жараёнини интенсификацияни, вакцинанинг ножўя таъсирини кучайишини ва тирик ҳам, фаолсизлантирилган вакциналарни юборишга жавобан антителаларни ишлаб чиқарилишини пасайишини чақириши мумкин.\nҲимояланмаган терини узоқ вақт қуёш нурлари таъсирида бўлишига ёки УБН лампасини суистеъмол қилиш мумкин эмас (фотосенсибилизация реакцияси кузатилиши мумкин). Препаратни қабул қилгандан кейин 3 ойдан 12 ойгача интервалда иммунизациядан воз кечиш керак (агар шифокор томонидан тасдиқланмаган бўлса); бемор билан бирга истиқомат қилувчи оила аъзолари полиомиелитга қарши перорал вакцина билан иммунизациядан воз кечишлари керак (полиомиелитга қарши вакцина қабул қилган одамлар билан контактдан сақланиш керак ёки бурун ва оғизни ёпиб турувчи ҳимоя ниқобини тақиш керак).\nҲомиладорлик вақтида ва лактация даврида қўллаш. Тадқиқотлар метотрексатнинг тератоген самарасини намойиш қилган, шунинг учун уни ҳомиладорлик даврида қўллаш мумкин эмас. Репродуктив ёшдаги пациентлар (аёллар ҳам, эркаклар ҳам) ва уларнинг шериклари метотрексат билан даволаш даврида ва даволаш тугатилганидан кейин камида олти ой давомида самарали контрацепция усулларидан фойдаланишлари керак. Агар пациент аёл ёки метотрексат билан даволанаётган эркакнинг шериги ҳомиладор бўлиб қолса, метотрексатнинг ҳомилага салбий таъсири юзасидан мутахассис билан маслаҳатлашиши керак. Метотрексат кўкрак сути билан ажралади, шунинг учун препарат билан даволаш вақтида эмизишни тўхтатиш керак.\nМетотрексат билан даволаш вақтида ва даволагандан кейин (эркакларга – даволагандан кейин 3 ой, аёлларга – камида битта овуляцион цикл) ҳомиладор бўлишдан сақланиш керак. Метотрексат билан даволаш курси ўтказилгандан кейин препаратнинг юқори дозаларини токсик самараларини камайтириш учун кальций фолинатини қўллаш тавсия этилади. Интоксикациянинг симптомларини ўз вақтида аниқлаш учун периферик қон ҳолатини (лейкоцитлар ва тромбоцитлар миқдорини: аввал кунора, кейинчалик биринчи ой давомида ҳар 3-5 кунда, сўнгра 7-10 кунда 1 марта, ремиссия даврида – 1-2 ҳафтада 1 марта), жигар трансаминазалари фаолигини, буйрак фаолиятини назорат қилиш керак, кўкрак қафаси рентгенографиясини мунтазам ўтказиш керак. Даволашдан олдин, даволаш даврида 1 марта ва даволаш курси якунлангандан кейин суяк-кўмигида қон яратилиши ҳолатини назорат қилиш керак. Диарея ва ярали стоматит ривожланган ҳолларда, геморрагик энтерит ва ичак деворини тешилишининг юқори хавфи туфайли, метотрексат билан даволашни тўхтатиш керак.\nМетотрексат ўткир ёки сурункали гепатотоксиклик (шу жумладан жигар фибрози ва циррози) га потенциал олиб келиши мумкин. Сурункали гепатотоксиклик одатда метотрексатни узоқ вақт қўллагандан кейин (одатда 2 ва ундан кўпроқ йил) ёки 1,5 г умумий кумулятив дозага эришилгандан кейин ривожланади ва нохуш оқибатларга олиб келиши мумкин. Гепатотоксик самара шунингдек ёндош анамнез (алкоголизм, семириш, қандли диабет) ва кексалик ёши билан боғлиқ бўлиши ҳам мумкин. Биокимёвий кўрсаткичлар билан бир қаторда жигар фаолиятини объективизацияси учун даволашни бошлашдан олдин ёки даволаш бошлангандан 2-4 ойдан кейин жигар биопсиясини ўтказиш тавсия этилади; умумий кумулятив доза 1,5 г ва ҳар бир қўшимча 1-1,5 г дозада. Жигарнинг ўртача фиброзида ёки циррознинг ҳар қандай даражасида метотрексат билан даволаш бекор қилинади; енгил шаклдаги фиброзда одатда 6 ойдан кейин такрорий биопсия тавсия этилади. Бирламчи даволаш вақтида жигарнинг аҳамиятсиз гистологик ўзгаришлари (аҳамиятсиз портал яллиғланиш ва ёғли ўзгаришлар) кузатилиши мумкин, бу даволашдан воз кечиш ёки тўхтатиш учун асос бўлмайди, лекин препаратни қўллагандан эҳтиёткорликка риоя қилиш зарурлигини кўрсатади.\nАвтотранспортни ва бошқа потенциал хавфли механизмларни бошқариш қобилиятига таъсири. Бош айланиши, онгни чалкашиши ва уйқучанлик каби ножўя реакциялар пайдо бўлишини эътиборга олиб, метотрексатни қўллаганда автотранспортни бошқариш ва механизмлар билан ишлашдан сақланиш тавсия этилади.\nСимптомлари: специфик симптомлари мавжуд эмас. Плазмадаги метотрексатнинг даражасига қараб диагностика қилинади.\nДаволаш: метотрексатнинг миелотоксик таъсирини нейтрализация қилиш учун кальций фолинатини дарҳол юбориш (ичга, м/и ёки в/и). Кальций фолинатининг дозаси камида метотрексатнинг дозасига тенг бўлиши керак, уни биринчи соат давомида юбориш керак; кейинги дозалар заруратга қараб юборилади. Организмнинг гидратацияси оширилади, препарат ва унинг метаболитларини сийдик йўлларида чўкмага тушишидан сақланиш учун сийдикни ишқорийлаштириш ўтказилади.\n10 таблеткадан контур уяли ўрамда. 2 контур уяли ўрамдан қўллаш бўйича йўриқномаси билан картон қутига жойланади.\nНамлик ва ёруғликдан ҳимояланган жойда, 25°С дан юқори бўлмаган ҳароратда сақлансин.\nШифокор рецепти бўйича.\nОлдинги мақолаМетотрексат Эбеве15.04.2018


Иқбол Мирзо: Тўйдан ҳар хил даромад олишига қарамай, Озодбек Назарбеков ҳам, вилоятдаги халқ артисти ҳам бир хил бож тўлайди - Daryo\n21:25, 01.11.2019 28306\nИқбол Мирзо: Тўйдан ҳар хил даромад олишига қарамай, Озодбек Назарбеков ҳам, вилоятдаги халқ артисти ҳам бир хил бож тўлайди\nЎзбекистонда 2020 йил 1 январдан бошлаб тўй-маросимларда иккитадан ортиқ хонанда (мусиқий гуруҳ)нинг иштирок этиши мумкин эмас, бироқ бу борада санъаткорларнинг ҳам фикрини эшитиш, уларни ҳам рози қилиш мақсадга мувофиқ. Бу фикр сенатор Иқбол Мирзо томонидан билдирилди, дея хабар бермоқда «Дарё» мухбири Мусулмонбек Иброҳимов.\nТўй маросимларига кўпи билан икки хонанданинг келиши билан боғлиқ чеклов масаласида қўшиқчиларнинг ҳам фикрини эшитиб, уларнинг розилигини ҳам олиш керак — балки улардан ҳам жўяли таклиф чиқиб қолар?! Масалан, хонанда ҳар бир борган тўйидан солиқ тўласин, деган масалалар кўтариляпти.\nСанъаткорнинг даражасига қараб, тўлов категорияси — давлатга тўлайдиган божи бор. Энг машҳур қўшиқчилар ҳам жуда катта пул тўламайди аслида. Ҳаваскорлар учунгина имтиёзлар бор. Халқ артисти «Ўзбекконцерт»га бир йилда 22 миллион сўм атрофида тўлов қилиши керак. Шу пулни баъзи хонандалар яримта тўйда топади. Лекин шунча пул топса ҳам, божни тўлагиси келмайди.\nОзодбек Назарбеков ҳам шу пулни тўлайди, Фарғонада ижод қиладиган халқ артисти ҳам шунча тўлайди. Унвонлар бир хил бўлгани билан тўйга бориш ҳақи ҳар хил. Фарғонадаги қўшиқчи битта тўйга 100 долларга боради — шунинг учун у пулни тўламай, «Ўзбекконцерт»дан қочиб юраверади.\nМен бир пайтлар йиллик тўлов қийматини пасайтириб, арзон қилишни таклиф қилган эдим. Лекин бу нарса амалга ошмади.\nИқбол Мирзо, сенатор\n2019 йил октябри бошида Ўзбекистон Сенати Тўйлар, оилавий тантаналар, маърака ва маросимлар ўтказилишини тартибга солиш тўғрисидаги низомни эълон қилган эди. Низом талабларини бузган тўй эгалари базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баравари (1 ноябрь ҳолатига кўра — 2,23 миллион сўм), тўйхона эгалари эса 30 баравари (6,69 миллион сўм) миқдорида жаримага тортилиши мумкин.\nАввалроқ сенатор Иқбол Мирзо дабдабали тўй қилаётганларни халқ олдида шарманда қилишни таклиф қилгани ҳақида хабар берилган эди.\n13:25 Бугун 0\nАндижонда портлаган 15 та хонадонда таъмирлаш-тиклаш ишлари олиб борилмоқда\n13:09 Бугун 1336\nМиллионлаб фойдаланувчилар WhatsApp’сиз қоладиган бўлди\n12:59 Бугун 1007\n10 декабрь – Инсон ҳуқуқлари куни\n12:55 Бугун 1924\nСамарқандда ароқхўр эрини ўлдирган 50 ёшли аёл 8 йилга қамалди\n16:12, 08.12.2019 99614\nТошкентда ЙПХ инспектори маст ҳайдовчини ушлаш учун унга қарата ўқ узишга мажбур бўлди\n16:33, 08.12.2019 94175\nФото: Дунёнинг энг қўрқинчли темир йўллари\n19:11, 08.12.2019 91145\nКириш учун пул ҳам, ҳужжатлар-у таниш-билишлар ҳам ёрдам бера олмайдиган 12 та жой (фотомақола)\n18:26, 09.12.2019 88416\nЎзбекистонда ҳафта давомида ёмғирли об-ҳаво бўлади


Франциялик Коро Венулла: Франциядан Самарқандга тўғридан-тўғри авиарейслар йўлга қўйилса мақсадга мувофиқ бўлар эди\nФранциялик Коро Венулла: Франциядан ...\nБутунжаҳон туризм ва саёҳатлар кенгашининг шарҳига кўра, сайёҳликнинг роли ва унинг глобал иқтисодиётга таъсири йил сайин ошиб бормоқда.\nҚадимдан юксак маданияти ва илм-фани, меъморий обидалари билан кўпчиликни ҳайратга солиб келган юртимиз истиқлол шарофати билан замонавий сайёҳлик марказига айланмоқда.\nСамарқанд бу борада муҳим ўрин тутади. Ҳақли равишда “Ер юзининг сайқали”, “Шарқ гавҳари” деб аталадиган қадимий ва ҳамиша навқирон ушбу шаҳар азалдан илм-фан, савдо ва ҳунармандчилик маркази бўлиб келган.\nСайёҳликни ривожлантириш мақсадида юртимизнинг барча соҳаларида кенг қамровли ишлар амалга оширилмоқда.\nШу жумладан, божхона органлари томонидан ҳам бугунги кунда туризм соҳасини ривожлантириш юзасидан амалга оширилаётган чора-тадбирларни кўришимиз мумкин. Хусусан, Муҳтарам Президентимизнинг 2017 йил 7 февралдаги “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси тўғрисида”ги ПФ-4947-сонли Фармони ижросини таъминлаш юзасидан 2018 йил 1 январдан бошлаб халқаро аэропортларда “қизил” ва “яшил” йўлаклар амалиётга жорий қилинди.\nУшбу жорий этилган қулайликлар натижасида Самарқанд вилояти божхона бошқармаси томонидан ҳам туризм соҳасини ривожлантириш ва туристларга кенг имкониятлар яратиш мақсадида бир қанча ишлар амалга оширилиб, йўлга қўйилган янги йўлак тизими орқали “Самарқанд” халқаро аэропортига чет давлатлардан учиб келаётган йўловчиларни божхона назоратидан тез ва сифатли ўтказиш борасида доимий равишда чоралар кўрилиб келинмоқда.\nШу ўринда “Самарқанд” халқаро аэропорти орқали ҳаракатланган сайёҳлар “Самарқанд аэропорти” чегара божхона пости ходимлари билан суҳбат давомида, Ўзбекистонда туризм борасида қилинаётган ишлар, сайёҳларнинг юртимиз тўғрисидаги таассуротлари хақида фикр алмашилди.\nЖумладан, Италиядан ташриф буюрган Алессандро Ангело ва унинг дўсти Брад Фабио саёҳати ҳақидаги таасуротлари билан дўстлашиб, қуйидаги фикрларни билдирди.\n– Юртингиз жуда ҳам чиройли, бетакрор табиати, тарихий обидалари, ўзининг узоқ ўтмишига эга бўлган тарихи билан бизни ўзига жалб қилди. Ўзим Италияданман, дўстим Фабио билан ўттиз кун давомида Ўзбекистоннинг Тошкент, Фарғона, Самарқанд, Бухоро ва Хива деб аталмиш гўшаларида бўлдик. Фарғона водийси ўзининг таомлари, Самарқанд, Бухоро ва Хива шаҳарлари ўзининг қадимий ноодатий обидалари, тарихийлиги билан бизни лол қолдирди. Мен юртингизнинг мана шундай тарихий жойлари дунёнинг турли бурчакларида яшаётган мен каби сайёҳларни ўзига жалб қилишини ҳисобга олган ҳолда, сервис хизматларини, масалан банкларни янада яхшилашни, туристларга қулай шароитлар яратишни, сайёҳлик обидаларининг жозибадорлилигини янада оширишни ва бу борада оммавий ахборот воситаларида юртингизнинг бундай гўзал ва бетакрор манзараларини намоён қилувчи рекламаларни кучайтиришни тавсия қилган бўлардим.\nФранциялик Коро Венулла: мен Ўзбекистонда саккиз кун бўлдим, 4 кун Самарқандда. 2 кун Бухоро ва 2 кун Тошкентда. Шуни айта оламанки, Ўзбекистон замонавий туризм инфратузилмасинин ривожлантирмоқда, сайёҳлар учун мазмунли, хордиқ чиқариш учун кенг кўламли шароитлар яратилаётганлигини кўрдим. Юртингиз тарихий обидаларга бой мамлакат экан. Нафақат мен, балки дўстларим ҳам уларга қизиқишади. Мамлакатингизда сайёҳликнинг янги турлари, экотуризм ривожланаётганлигидан мамнун бўлдим. Билишимча, Ўзбекистонда кўп миллий боғлар, қўриқланадиган табиий худудлар ва ёдгорликлар мавжудлиги экотуризмни ривожлантиришга кенг имконият беради. Биласизми, менинг Франциядаги дўстларим ҳам юртингизга келишни, бундай чиройли ва ҳашаматли тарихий бинолар, тарихий жойларни кўришни хоҳлашади. Айниқса кўҳна Самарқанднинг тарихий обидаларига бўлган қизиқишлари бисёр. Шундан келиб чиқиб, Франциядан Самарқандга тўғридан-тўғри авиарейслар йўлга қўйилса мақсадга мувофиқ бўлар эди.\nИспаниялик Лаурес Картес: биз Ўзбекистонга 65 киши, яъни бир гуруҳ бўлиб саёҳатга келганмиз. Мен юртингиз, унинг тарихий жойлари, Самарқанд, Бухоро ва Хива хақида телевиденияда Ўзбекистон хақида берилган лавҳадан кўрган эдим ва турмуш ўртоғим Лаурес Санчес билан маслаҳатлашиб шу ерга саёҳат қилишга қарор қилдик. Юртингиз, одамларингиз, миллий таомларингиз ва албатта бу ернинг табиати, тарихий жойлари менда чуқур таассурот қолдирди. Биласизми, бизнинг Самарқанддаги саёҳат вақтимиз шаҳрингиздаги баъзи кўчалардаги йўлларнинг таъмирланиш вақтига тўғри келиб қолгани учун йўлдаги тирбандликлар бизга ноқулайликлар туғдирди. Лекин барибир юртингизга қилган саёҳтимиз мазмунли ва завққа тўла бўлди.\nХулоса қилиб шуни таъкидлаб ўтиш жоизки, сайёҳларда юртимизга бўлган қизиқиш кун сайин ортиб бормоқда, улар ташрифи давомида ўзлари билан ижобий таасуротлар олиб кетишмоқда, бунда албатта ҳар биримизнинг ҳиссамиз бор.


Сиëсатимиз - Sizdan Telegram\n29 май 2022, Тошкент вақти: 13:44\nҚандай қилиб, хабар жўнатиш мумкин?\nҚандай хабарлар жўнатиш мумкин?\nХабар қандай кўринишда бўлиши лозим?\nХабарга фото-видео илова қилишнинг муҳимлиги.\nSizdan Telegramга хабар йўллаш хавфсизми?\nSizdan Telegram хабарига муносабат.\nSizdan Telegram таъсири.\n1. Sizdan Telegram нима?\n2. Sizdan Telegramдан қандай ёрдам кутиш мумкин?\nSizdan Telegramда эълон қилинган даракчиларнинг шикоят ва мурожаатлари аксар ҳолларда маҳаллий ҳокимлик ва мутасаддилар томонидан ўрганиб, ижобий ҳал қилиш ҳолатлари бор. Озодлик жўнатилган хабарларни саралаб, эълон қилади, лекин муаммоларни ҳал бўлишига кафолатни зиммасига олмайди.\n3. Қандай қилиб, хабар жўнатиш мумкин?\n4. Қандай хабарлар жўнатиш мумкин?\nЎзингиз гувоҳи бўлган воқеа-ҳодисалар ёки дуч келаётганингиз муаммоларни йўллашингиз мумкин. Хабарларингиз ўзбек ва рус тилларида бўлиши мумкин.\n5. Хабар қандай кўринишда бўлиши лозим?\nЖўнатаётган хабарингизни батафсил ёзишингиз лозим. Хабар нима ҳақида, воқеа қачон, қаерда содир бўлгани акс этиши керак. Манзилни кўрсатишни унитманг. Зарур ҳолатда сиз билан боғланиш учун телефон рақамингизни кўрсатганингиз маъқул. Телефон рақамингиз ва истамасангиз исм-шарифингиз ошкор қилинмайди.\n6. Хабарга фото-видео илова қилишнинг муҳимлиги.\nЙўллаётган хабарингизга фото ёки видео илова қилсангиз унинг таъсири тезроқ ва кучли бўлиши мумкин. Фото ёки видеога олаётганингизда унинг сифатига аҳамият қаратишни унитманг. Истагингизга кўра, ST (Sizdan Telegram) тасвирдаги шахсни ошкор қилмаслик учун унинг овози ва юзини ёпиши мумкин.\n7. Sizdan Telegramга хабар йўллаш хавфсизми?\nSizdan Telegram, агар истасангиз, шахсингиз сир қолишини кафолатлайди. Агар хоҳламасангиз, исм, шарифингиз эълон қилинмайди, фото ёки видео тасвирдаги шахснинг овози ва юзи ёпилади.\n8. Sizdan Telegram шартлари қандай?\n9. Sizdan Telegram географияси.\n10. Sizdan Telegram хабарига муносабат.\nSizdan Telegram хабарига муносабат: Сиз хабарда берилган маълумотларга қўшимча киритишингиз, ўз таклифингизни билдиришингиз ёки хабардан қониқмасангиз ўз шикоятингизни Sizdan Telegramга йўллашингиз мумкин.\n11. Sizdan Telegram таъсири.\nSizdan Telegram орқали берилган хабарга оид ўзгариш ёки янгилик бўлса, STга хабар беришни унитманг!


Дунёдаги барча бузғунчиликлар ўзбошимча ақлнинг маҳсулидир\nСохта салафий, бемазҳаблардан бири Абдулло Зуфар ўз маърузасида Аллоҳ таоло Қуръонда: “Агар бирор нарсада тортишсангиз, уни Аллоҳ ва Расулига қайтаринг” деган, деб айтган экан. У яна “Аллоҳ таолони қаердалигини билиш учун Қуръонга мурожаат қилиш керак. Шунинг учун Қуръон ва ҳадисдан тўғридан тўғри маъно чиқариб олиш зарур. Агар ҳали у мазҳаб, ҳали бу мазҳабга қулоқ солинса, уларнинг охири йўқ”, деб ўз гапида давом этган.\nХўш, ҳар ким бирор масалага ечим топишда тўғридан-тўғри ўзи Қуръони каримга мурожаат қилиб, ундан ўзига етарли даражада ҳукм ва хулоса чиқариб олиш имкониятига эгами ва бу шариатда жоизми? Бу ҳақида тафсирлар ва уламолар фикри билан танишиб ўтсак мақсадга мувофмқ бўлади.\nЮқорида Абдулло Зуфар айтиб ўтган ояти кариманинг тўлиқ кўриниши қуйидагичадир:\n“Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга итоат қилинг, Пайғамбарга ва ўзингиздан бўлган ишбошиларга итоат қилинг. Бирор нарса ҳақида тортишиб қолсангиз, агар Аллоҳ ва охират кунига иймон келтирган бўлсангиз, уни Аллоҳга ва Пайғамбарга қайтаринг. Ана шундай қилиш хайрли ва оқибати яхшидир” (Нисо сураси, 59-оят).\nУшбу ояти кариманинг тафсири ҳақида муфассирларимиз қуйидагиларни баён қилган: “Бирор нарса ҳақида тортишиб қолсангиз, агар Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлсангиз, уни Аллоҳга ва Пайғамбарга қайтаринг”, деган жумла шариатда ҳукм чиқариш учун Қуръон, суннат, ижмоъ ва қиёсга амал қилишни англатади. Мусулмонлар ҳаётида янги бир масала пайдо бўлса, айнан шу муаммо Қуръонда ҳам, суннатда ҳам зикр қилинмаган, аммо шунга ўхшаш бошқа бир масала бор бўлса, уламолар ана ўша ўхшаш масала билан янги пайдо бўлган масалани таққослаб бир ҳукм чиқарадилар. Буни номи “қиёс” бўлади. Оятда мусулмонлар ўртасида тортишувга сабаб бўлган нарса Аллоҳга (яъни, Қуръонга) ва Пайғамбарга (яъни, у кишининг суннатларига) қайтаришни, “агар Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлсангиз”, жумласи билан бирга қайд қилинмоқда. Демак, қилинажак ишни шариатга мувофиқ адо этиш Аллоҳга ва охират кунига бўлган иймоннинг аломати экан”.\nУшбу сўзлардан ҳам тортишувли масалада Қуръонга ва суннатга зид бўлган, шариат мезонига ҳеч бир жиҳатдан тўғри келмайдиган манбаларга ва ҳукмларга мурожаат қилмаслик лозимлиги англанади. Бу дегани тортишувли масалада Қуръони карим ёки ҳадиси шарифларни тўғридан тўғри зоҳирий маъноларига амал қилавериш керак деган фикр келиб чиқмайди. Ҳақиқий мусулмонлар ҳар бир ишларини ушбу оятда зикр қилинган қоида асосида Аллоҳга, Унинг Пайғамбарига, ўзларидан бўлган ишбошиларга итоат қилган ҳолда олиб борадилар. Баъзи ишларда фикрлари турли чиқиб қолса, у ишни Аллоҳга ва Пайғамбарга қайтариб, ўхшаш масалалардаги ҳукмларга солиштириб-қиёслаб оладилар.\nАллоҳ ва Расулига қайтариш эса муфассирларнинг тафсирлари ва мўътамад шориҳларнинг шарҳларига кўра бўлиши лозим. Акс ҳолда ҳар ким ўзича маъно бериб, ўзининг ва бошқаларнинг адашишига сабаб бўлади. Ҳар кимнинг Қуръон-суннатни тушуниш борасидаги билими ҳар хил бўлиши оқибатида ихтилоф янада зиёда бўлади. Демак, ҳақиқий қоида бу ишда мутахассис бўлган муфассир ва шориҳларнинг китобларига мурожаат қилишдир.\nМужтаҳид олимларга эргашишни ҳам Аллоҳ ва Унинг Расули буюргандир. Аллоҳ таоло: “Агар бирор нарсада тортишсангиз, уни Аллоҳ ва Расулига қайтаринг” – дейиши билан бирга бошқа бир ояти каримада “Қачонки уларга эминлик ёки хавф тўғрисида бир иш – хабар етса, уни ҳар қаёққа тарқатурлар. Агар уни Расулга ва ўзларидан бўлган ишбошиларга ҳавола қилганларида эди, улардан ишнинг негизини биладиганлари уни англаб етар эдилар”. (Нисо, 83).\n“Ишнинг негизини биладиганлар” деб таржима қилинган сўз араб тилида “истинбот” деб номланади. Яъни, истинбот қила оладиган мужтаҳидларга ҳавола қилишса, хато қилмаган бўлишади, дейилмоқда.\nУшбу оятларга кўра ижтиҳод қилиш даражасига етмаган ҳар бир одам, гарчи у араб тилини яхши билиб, оят ва ҳадисларнинг маъносини тушунсада, мужтаҳид имомга эргашиши шарт.\nАҳли сунна уламолари иттифоқига кўра ҳукмни фақатгина мужтаҳидлар олишга ҳақли. Бу борада ислом тарихида илк даврларда шаклланган мазҳаблар ва уларнинг соҳиблари мужтаҳид эканлигига ўша замон уламолари иттифоқ қилганлар ва уларнинг мазҳабларига эргашганлар. Замона уламоларидан шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандий 4 та фиқхий мазҳабларга эргашиш хақида шундай дейдилар: “Мужтаҳидлар Ислом аҳкомларини аниқловчилардир, пайдо қилувчи эмас. Шунингдек, ислом умматига нубувват сўзларини муҳаддислар, нубувват маъноларини эса фуқаҳолар етказганлар. Дунёдаги барча бузғунчиликлар ўзбошимча ақлнинг маҳсулидир”.\nБизга динимиз Расулуллоҳдан олимлар орқали етиб келди. Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз ҳадиси-шарифида “Олимлар Пайғамбарларнинг меросхўрларидир” – деб айтганлар. Демак, динни тўғри тушуниш учун мужтаҳид олимларга эргашиш Аллоҳ ва Расулининг буйруғи экан. Илм етарли бўлмаса ҳам Қуръон ва Ҳадисдан ҳукм олишга уриниш, йўлни билмаса ҳам одамларга йўлбошчи бўлиб, уларнинг адашишига сабабчи бўлиш кабидир. Аллоҳ асрасин! Амийн!\nЗАФАР МАҲМУДОВ – Самарқанд шаҳар бош имом-хатиби\nКиритилган вақти: 15/02/2021 20:29; Кўрилганлиги: 78\nМатериал манзили: https://sammuslim.uz/articles/actual/dunyodagi-barcha-buzgunchiliklar-ozboshimcha-aqlning-mahsulidir\nЧоп этилган вақт: 01/03/2021 09:50


«Реал» ҳали Азарни таништира олмайди. Сабаби, … - 1 Июня 2019 - Yangiliklar Olami - www.SherlarUz.CoM - SMS SHERLAR, SEVGI SHERLARI, YANGI\nГлавная » 2019 » Июнь » 1 » «Реал» ҳали Азарни таништира олмайди. Сабаби, …\nШу сабабдан, футболчининг «Сантиаго Бернабеу»даги таништирув маросими кутилганидек сешанбада ўтказилмайдиган бўлди. «Челси» раҳбарларидан бири Марина Грановскаянинг қатъийлиги сабаб, Азарнинг «Реал» билан музокараларни тезлаштиришдан воз кечган.\nҚайд этилишича, яримҳимоячи Бельгия термасининг йиғинларида қатнашади. Шундан сўнг эса Азар расман «қироллик клуби» аъзоси сифатида эълон қилиниши кутилмоқда.


Абдулазиз Комилов Уммон ТИВ бош котиби бошчилигидаги делегацияни қабул қилди | Ўзбекистон ва жахон янгиликлари\nАбдулазиз Комилов Уммон ТИВ бош котиби бошчилигидаги делегацияни қабул қилди\nЎзбекистон 20 апрель 16:26 219\nЎзбекистон Республикаси ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов Ўзбекистонга икки томонлама музокараларда иштирок этиш учун келган Уммон ташқи ишлар вазирлиги бош котиби Бадр бин Ҳамад ал-Бусаидий бошчилигидаги делегацияни қабул қилди. Бу ҳақида Ўзбекистон ТИВ матбуот хизмати хабар бермоқда.\nСуҳбат аввалида томонлар Ўзбекистон ва Уммон ўртасида дипломатик муносабатлар ўрнатилганлигининг 25 йиллиги муносабати билан бир-бирларини табриклади.\nУчрашувда барча соҳалардаги ҳамкорликни кенгайтиришдан томонлар манфаатдорлиги ҳамда бунинг учун зарур салоҳият мавжудлиги қайд этилди. Ушбу масалалар Уммоннинг Тошкентдаги элчихонаси ва тез орада Маскатда очилувчи Ўзбекистон элчихонаси фаолиятининг асоси бўлиши лозимлиги таъкидланди.\nАбу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институтининг Уммон молиявий ва консултатив кўмаги асосида қурилиб, жиҳозланаётган янги биноси маданий-гуманитар соҳадаги икки томонлама самарали алоқаларнинг ёрқин тимсоли эканлигини эътироф этилди.\nСуҳбат давомида халқаро сиёсатнинг долзарб жиҳатлари ҳам муҳокама қилинди.\nШу куни Тошкентда бўлиб ўтган Ўзбекистон—Уммон вазирликлараро сиёсий маслаҳатлашувларининг бешинчи раунди доирасида икки томон кун тартибининг асосий масалалари батафсил муҳокама қилинди.\nМаслаҳатлашувларда Ўзбекистон—Туркманистон—Эрон—Уммон транспорт коридори механизмларининг ишга туширилиши нуқтайи назаридан транспорт-коммуникация соҳасидаги ҳамкорликка алоҳида эътибор қаратилди.\nТадбирларда Уммоннинг Ўзбекистондаги элчиси Муҳаммад бин Саид бин Муҳаммад ал-Лаватий иштирок этди.