Kutubxona - Erkin Usmonov. Tuzoq (qissa) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Erkin Usmonov. Tuzoq (qissa) / Kiril\nМуаллиф Эркин Усмонов\nАсар номи Тузоқ (қисса)\n- Эркин Усмонов\nТош бармоқлари орасида тутаётган сигарет қолдиғини кулдон четига босиб ўчирди-да, рўпарасида турган йигитчаларга ер остидан ўқрайиб қаради ва стол устида ётган тугунчага имо қилди:\n— Бу нима?\nЙигитчалар тезда бир-бирларига қараб олишди.\n— Боя айтганим, ўлжа... — минғиллаб қўйди йигитчалардан бири — қўл-оёқлари калта, кўзлари ўйнаб турадиган Читтак лақабли ўғри.\nТош оч дегандек имо қилди.\nЙўғон бўйнига ингичка занжир таққан, сочлари жўхорипопукка ўхшаган сап-сариқ бола чаққонлик билан тугунчанинг учларини ёйиб, яна ўрнига бориб турди.\nТош белидан резин, баъзиларига ип ўтказиб боғланган бир даста эски юз сўмлик, икки юз сўмликларни кўриб, худди бемаза нарса егандек афтини буриштирди-да, саволини қайтарди:\n— Нима бу?\n— Соққа, — деди Читтак илжайиб.\n— Мен сендан сўраяпман, Малла? — овозини баландлатди Тош.\n— Бугунги «ов»имиз шу бўлди, Тош ака, — дея Малла лақабли ўғри кўзларини олиб қочди.\n— Қаердан олдиларинг? — унга қаттиқ тикилди Тош.\n— Чорсу бозори оралаб ўтиб кетаётувдик, — деди Читтак тиржайиб. — Қарасак, бир чол билан кампир бир-бирини «подружка» қилиб кетишаяпти. Қўлларида рўзғор халта. Ичида шу бор экан. Олдик. Шу...\nБу ғалати суҳбатни, Тошнинг гап-сўзларидаги совуқ оҳангни сезиб, нарироқдаги пастак курси ёнида «дурак» ўйнаб ўтирган бир-бирига жуда ўхшаш икки йигит ва қоп-қора, башараси совуқ йигит жим бўлишди.\n— Қанча экан? — сўради яна Тош қошларини чимирганча, қўлларини қовуштириб ўтираркан.\n— Билмадим? — елка қисди Малла. — Санамадик...\n— Кўринишидан йигирма-ўттиз минг чиқиб қолади, — гапга қўшилди Читтак стол устидаги пуллардан кўз узмай.\n— Кунларинг энди чол-кампирларнинг пенсиясига қолдими? — истеҳзоли кулимсиради Тош. — Уялмадиларингми?\n— Нега уялиш керак? — тушунмади Читтак бидирлаб. — Икки қўлни бурунга тиқиб қайтгандан кўра, яхши-ку!\n— Ёмон! — столга тап этиб уриб, ўрнидан турди Тош ва йигитчаларга рўбарў келди. — Мен сенларга нима деганман?\nҲеч ким жавоб бермади.\n— Камбағал, зўрға судралиб юрган бечора одамларнинг пулларига тегмаларинг деганманми? — кўзларида совуқ бир ўт ялтираб кетди Тошнинг. — Гапирларинг!\n— Нима деймиз? — хўрсиниб қўйди Малла бошини эгиб.\n— Ўл дейсан, дард дейсан! — тўсатдан бақириб юборди Тош муштларини қисиб. — Эпласанг ўғрилик қил, хўпми?.. Бўлмаса, ана катта кўча! Палосми, наматми ё кафанлик олишга тушган чол-кампирнинг арзимаган пулини ўмариб келиб, яна ўлжа деб олифталик қиласан!\n— Ўғил бола бўлсаларинг, ана, бели синмаган долларларни санаб ўтирган бойваччаларни, кўзини лўқ қилиб харидорнинг ҳақидан уриб қоладиган савдогарларни шилинглар! Олиб бориб беринглар буни!\n— Қаёққа? — ҳайрон бўлди Читтак.\n— Катта холангникига! — унга еб қўйгудек қараган Тошнинг тақа мўйлови асабий титраб кетди. — Эсларингда бўлсин, гадонинг душмани гадо бўлади. Ўғри ўғриларни шилиши керак!\n— Бир-биримизни демоқчимисан? — луқма ташлади қора йигит ўрнидан тураркан.\n— Сендан ҳеч ким гап сўрагани йўқ, Қора! — елкаси оша унга хўмрайиб қараб қўйди Тош. — Сен билан мени доғда қолдириб кетадиган ўғрилар бор. Бўйнига галстук боғлаганми, бошига шляпа кийганми, аҳамияти йўқ. Ана ўшаларни шилиш керак! — у шундай деб яна рўпарасидаги йигитчаларга ўгирилди. — Бу пулларни кимнинг сумкасидан олган бўлсаларинг, ўша жойга қўйиб келасанлар.\n— Тош ака... Шартмикан? — минғиллади Читтак лабларини қимтиб.\n— Менга қара, Читтак, — Тош овозини пасайтирди, — агар яна бир марта шунақа гап қилсанг, патларингни битталаб юлиб ташлайман...\nЧиттак маъқул ишорасини қилиб, стол устидаги пулларни яна рўмолчага тугаркан, нарироқда суҳбатга қулоқ солиб жим турган Қора Тошга яқинлашди.\n— Нима қилаяпсан ўзи, Тош? — деди норози оҳангда. — Қаёққа юбораяпсан буларни? Қайси киссавур ўғирлаган нарсасини жойига қайтариб олиб бориб қўяди? Қўлга тушиб қолишса нима бўлади?\n— Сен аралашма дедим, — деди Тош унга қарамай.\n— Ўзингни камбағалпарвар, виждонли қилиб кўрсатмоқчимисан? — кинояли тиржайди Қора тилла тишларини йилтиратиб. — Минг товланма, сен ҳам ўзимиз қатори ўғрисан!..\nТош унга ўгирилди-ю, индамади. Секин ёнига келди.\n— Яна? — деди кўзларини қисиб.\n— Йўқ, бўлмади.\n— Нима бўлмади? — худди уни мазах қилаётгандек атрофдагиларга намойишкорона қаради Қора.\n— Мана бу! — тиззаси билан унинг чотига тепди Тош.\nҚора уҳ деганча букчайиб қолди ва ҳали бошини кўтариб улгурмай, жағига тушган кучли зарбдан гурс этиб ағдарилди, оғзи-бурнидан тирқираб қон отилиб, типирчилаганча ётиб қолди.\nХонадагилар қимирлашга, бирон нима дейишга ҳам ҳайрон эдилар.\n— Агар яна битта шунақа қичиқ гап қилсанг, чотингни йириб ташлайман, — Тош шундай деркан, хўмрайганча Малла билан Читтакка қаради, — энди бориб, айтганимни қилинглар. Томоша тамом.\nЙигитчалар шоша-пиша хонадан чиқиб кетишди.\n— Ҳасан, — деди Тош бир-бирига ўхшайдиган йигитчаларга қарамай. Улардан бири яқинлашди.\n— Эшитаман, Тош ака.\n— Сен анави иккаласининг орқасидан сездирмай бор. Қара! Агар бирон ўйин қилишмоқчи бўлса, яхшилик кутишмасин.\n— Хўп, ака, — Ҳасан шундай дея қозиқдаги калта чарм курткасини елкасига ташлаб, эшик тарафга юрди.\nEшик очилиб, ёпилди.\n— Ҳусан, — деди яна Тош ҳамон ерда инграб ётган Қорага жиркангандай тикилиб.\n— Лаббай, ака? — Ҳусан унга юзланди.\n— Сен Қорага ёрдамлаш, юз-қўлини ювиб олсин.\nУ шундай деркан, кулимсираганча гапида давом этди:\n— Жуда ишқалаб ювмасин. Қора нарса оқариб кетса, танимай қолмайлик тағин.\n— Хўп бўлади, — деди Ҳусан Қора томон юраркан.\nТош лабига сигарет қистирди-да, тўппонча шаклдаги ёндиргични ёқиб ўт олдирди ва индамай эшикдан чиқиб кетди...\nШаҳарнинг хилват бир бурчагига жойлашган, сиртдан қараганда ҳеч кимнинг диққатини жалб этмайдиган, дераза ойналари синиб, қийшайиб қолган катта эшиги тепасига «Макулатура. Шиша. Пластмасса идишлар қабул қилиш пункти» деб қинғир-қийшиқ ҳарфларда ёзиб қўйилган кўримсизгина иморат ва унинг ўнқир-чўнқир, ахлатхонани эслатувчи ҳовлиси ҳар жойдан йиғиштириб келинадиган чиқинди, қоғоз ва идишлар маконига ўхшаб кетар эди.\nАтрофи бетон девор-у темир панжаралар билан ўралган бу чоғроққина ҳовли, тўғрироғи, исқирт майдончанинг теварагини чангалзор янглиғ чигал наъматаклар, малина буталари, катта-кичик дарахтлар қоплагани, улар оралаб ўтган торгина йўлканинг адоғи девор ортидаги Жинариқ жарларига уланиб кетгани ва деворнинг бир қисмини, дарвоза ўрнини бажарувчи панжарали тўсиқнинг очилиши, у ёғи жар ёқалаб халқа йўлига ҳамда шаҳарга чиқиладиган ҳудудга олиб бориши етти ухлаб ҳеч кимнинг тушига ҳам кирмайдиган ғайритабиий манзара эди. Бу нарса бу ерга машина-машина чиқинди қоғозлар-у бўшаган шиша, пластмасса идишларни келтириб ташлайдиган ҳайдовчиларнинг ҳам хаёлига келмасди.\nАна шу пастаккина, омонат уйчанинг айланма тор зиналардан тушиладиган ертўласи ва у ердаги манзарани кўрган кишининг эса эси оғиб қолиши тайин эди.\nЕртўла бир неча катта-кичик хоналарга ажратилган бўлиб, худди ерости қасрининг ўзи деса, тўғрироқ бўларди.\nШоҳона безатилган ҳайҳотдек меҳмонхонага кираверишда катта кондитсионер ўрнатилган, пастак шифтга осилган биллур қандилнинг кўзни қамаштиргувчи шуъласи деворларга осилган гулдор гиламларнинг сатҳида, ойнаванд шкафнинг ойналарида жилваланар, қаердандир магнитофондан турк эстрадасининг шўх мусиқаси қулоққа чалинар, ана шу мусиқа ҳамда бурчакдаги камин ичидаги чўғ ва ўтинларнинг алланимадан чўчигандек аста чирс-чирс этиб қўйишигина бу ердаги сирли сукунатни бузаётганга ўхшарди.\nКамин рўпарасидаги тебранма ёғоч креслода дўндиққина бир жувонни тиззасига олиб ўтирган йўғон мўйловли, полвонкелбат йигит ана шу «қабул пункти»нинг ва айни чоғда шу ҳудуддаги киссавурларнинг бошлиғи Тарлоннинг кайфияти яхши эмаслиги турқидан сезилиб турарди.\nШу топда гулдор, ҳарир халатининг ёқалари очиқ жувоннинг худди мушукдек ўзига суйкалиши, таранг кўкракларини ишқалаб, узун тирноқли бармоқлари билан сочларини тараб, бўйнидан қучганча ўпиб ўтириши ҳам Тарлонга ёқмас, гоҳ қадаҳдаги конякдан ҳўплаб, гоҳ сигарет тутатганча хаёлга чўмиб ўтирарди.\nШу пайт кираверишдаги зина тарафдан кимнингдир қадам товушлари эшитилгандек бўлди-ю, жувон сергакланди. Кейин норози қиёфада ўша тарафга қараб қўйиб, халатининг ёқасини ёпиш баробарида йигитнинг тиззасидан тушиб, ўрнидан турди.\nEшик тақиллаб очилди ва Тошнинг юз бичимлари худди мумдан ўйиб ишлангандек чиройли боши кўринди.\n— Ке, кел Тош! — жилмайди Тарлон креслога ўрнашиб ўтираркан ва шу лаҳзанинг ўзида ёнида маишатини бузгани учун Тошга чимирилиб турган жувонга кет дегандек кўзлари билан имо қилди. Жувон уни тушунди-ю, хонанинг қарама-қарши бурчагидаги, эшигига бамбук парда тутилган хона тарафга ўтиб, кўздан ғойиб бўлди.\nТош жувоннинг қадди-қоматига бир қараб қўйди-ю, кулимсираб Тарлоннинг рўпарасидаги креслога келиб ўтирди.\n— Маишатнинг белига тепдим шекилли? — шундай дея эшик томонга ишора қилди. — Хонимнинг кайфияти бузилди.\n— Э-э, уни қўявер, эски пайпоқдек гап, — кулди Тарлон столча устидаги қадаҳларга коняк қуяркан, — исталган пайтда ечиб, ахлатга ташлаб юборилади. Ўзингдан гапир! Ишлар қалай?\n— Чидаса бўлади, — Тош шундай дея қадаҳлардан бирини олиб, бир кўтаришда бўшатди-да, ликопчадаги парракланган лимондан оғзига соларкан, Тарлонга қаради, — чақиртирган экансан, тинчликми?\n— Тинчлик, тинчлик, — Тарлон сирли кулимсиради. — Шундоқ ўзим. Бир башарангни кўргим келиб қолди...\n— Нимасини кўрасан? — илжайди Тош лабига сигарет қистирар экан. — Ўша башара, ўша турқ!..\nУлар бир-бирларига маъноли қараб, кулиб юборишди. Кейин бир лаҳза жим қолдилар.\n— Сен ўғил боласан, Тош, — деди Тарлон ундан кўз узмай ўтираркан, чуқур тин олиб, — сени мардлигинг, тўғрилигинг, ҳеч нимадан тап тортмаслигинг учун яхши кўраман. Сенга ишонса бўлади.\n— Эркаклар бир-бирини мақтаса ярашмайди, — деди Тош кўнгли ниманидир сезиб, — мақсадга кўч!\n— Мақсад шуки... — Тарлон шундай дея лабларини қимтиб қўйди, — ўзингнинг ҳам хабаринг бўлса керак... Сени қидириб юришибди. Ҳамма мелисахоналарга суратинг ёпиштириб ташланган.\n— Биламан, — деди Тош бошини эгиб.\n— Билишнинг ўзи камлик қилади. Шароитга қараб иш қилиш керак. Қачонгача каламушдек биқиниб юрмоқчисан?\nТош номаълум нуқтага тикилганча индамай ўтирарди.\n— Мен сенга олдин ҳам айтгандим, — Тарлон сигарет кулини қоқаркан, гапида давом этди, — ўша режиссёрга бекор теккансан. Мана энди ўша ҳезалак худди биров зўрлаб қўйган шаллақи хотиндек тўс-тўполон қилиб юрибди. Ҳали мелисага арз қилган... Ҳали сен ҳақингда маза-бемаза гап-сўзлар тарқатган...\n— Асли ўшанда ўлдириб қўяқолмаганимга ачинаман, — унинг гапини бўлиб, Тош таассуф билан бош чайқади.\n— Бунақа бемаза гапни гапирма, — уни жеркиб ташлади Тарлон, — икки йил ўтириб чиққанинг камлик қилаяптими сенга? Ўзинг бундоқ очилиб гапирмасанг! Жим юраверасан...\nТош унга нимадир демоқчи бўлганди, Тарлон қўлини силтаб тўхтатди.\n— Биламан, учраганга дардингни айтиб, дийдиё қилиб юришни ёқтирмайсан. Шунинг учун ҳам сени ҳурмат қиламан. Айтмасанг ҳам, ҳаммасини ўзим аниқлаб олдим.\nТош унга ҳайрон бўлиб қаради.\n— Ҳа, биласан-ку, разведкам қаттиқ ишлайди, — илжайди Тарлон. — Қанақадир ашулачи қизни деб ўша режиссёрга қўл кўтарганингга сира ақлим етмаяпти. Сен бунақа майда эмасдинг шекилли?\n— Қанақадир ашулачи қиз эмасди у, — деди Тош томоғига нимадир тиқилгандек хириллаб.\n— Ким бўлмаса? Ўйнашингми?\n— Йўқ, синглим Зумраднинг дугонаси эди, — деди Тош ўйчан оҳангда, — икки ойча аввал кечқурун олдимга йиғлаб келди... Фарид деган бир режиссёр шилқимлик қилиб, тинчлик бермаётганини айтди...\n— Нима, зўрлаб қўйибдими? — кинояли жилмайди Тарлон ундан кўз узмай.\n— Йўқ, — бош чайқади Тош, — Ҳолливудда актрисалар тўшак орқали экранларга чиқишади дебди.\n— Бу нима дегани? Ҳолливуднинг нима алоқаси бор экан? — дафъатан тушунмади Тарлон.\n— Мараз бу гапи билан «Бир кеча қўйнимда ётасан... Менга ўйнаш бўласан... Кейин сени телевидениега олиб чиқаман, контсертлар программасига киритаман. Клипларга тушасан, видеокассеталар тайёрлатаман» демоқчи бўлган.\n— Ашулачи қиз шунақа чиройлими? — унга синовчан тикилди Тарлон.\n— Ҳа. ёмонмас, — деди Тош яна сигарет тутатиб, — ҳали ёш. Энди ўн тўққиз ё йигирмага тўлади. Талантли қиз дейишади. Синглим билан бир синфда ўқишган. Яқин дугонаси...\n— Буни айтдинг, — деди Тарлон сабри чидамай, — кейин-чи?\n— Кейин, ўша қиз...\n— Оти нима ўзи? Барно эканми?\n— Ҳа, — деди Тош таажжубини яширмай, — ўша қиз «менга ёрдам беринг, жонимдан тўйдириб юборди» деб йиғлади. Отаси ногиронлар аравачасида юрадиган бечораҳолгина одам экан. Шундан кейин режиссёр билан гаплашиб қўйишга тўғри келди...\n— Уни сўймоқчи, дорга осмоқчи бўлибсанми?\n— Бўлмаган гап. Буни унинг ўзи тўқиб чиқарган, — деди Тош жаҳл билан.\n— Билмадим, — елка учириб қўйди Тарлон, — ҳар ҳолда, менга етиб келган маълумотларга қараганда, у мелисахонага шунақа деб ёзган.\n— У ифлосга қўлимнинг учини ҳам теккизмадим, — давом этди Тош. — Фақат шерикларим билан кечаси у дам олиб ётган уйга бордик. Кароватга қўл-оёқларини боғлатдим. Кейин оғзига пайпоғини тиқиб, устидан бир челак бензин септирдим...\n— Ошириб юборган экансан, — кулиб юборди Тарлон.\n— Аслида бу ҳам кам унга, — деди Тош лабларини қонатгудек тишлаб.\n— Кейин... Кейин устига бензин сепиб, гугурт чақдим, — деди Тарлон ўша манзарани кўз олдига келтириб. — У бўлса худди туғаётган хотиндек питирлаб, кўзлари косасидан чиқиб кетай деди. Ёниб турган гугурт чўпини устига ташласам бўлди эди...\n— Унга шафқат қилгансан, шунақами? — жилмайди Тарлон.\n— Йўқ, — Тошнинг овози бўғиқ чиқди, — осонгина ўлиб, қутулиб кетишини хоҳламадим. Азобланиб юришини кўргим келди. «Бундан кейин бирон қиз ёки аёлга бир оғиз гапирсанг, шашлик қилиб, куйдириб ташлайман. Кулингниям топиша олмайди» дедим. Шу холос...\n— Шу холосмиш! — бош чайқади Тарлон. — Уни ўлгандан баттар қилиб қўйиб...\n— Асли ўлиши керак эди, — деди Тош алам билан.\n— Балки ўшанда устингдан арз қилиб югуриб юрмаган бўлармиди? Ҳай, майли! — Тарлон ўрнидан туриб, қўлларини бир-бирига урди, — бўлар иш бўлган. Лекин мелиса сенга қидирув эълон қилгани чатоқ. Майли, кўп сиқилма. Буни ўзим тинчитишга ҳаракат қиламан.\n— Кераги йўқ, — деди Тош тишларини қисиб, — бошпана бериб турганингни ўзи катта гап. Ишларим сал тинчиса, кетаман. Россиягами, Қозоғистонгами... У ёғи бир гап бўлар.\n— Ҳа, у ёқда «Тош деган «авторитет» қачон келаркин?» деб сени қучоқ очиб, кутиб туришибди! — деди Тарлон кўзлари ёниб, — бунақа аҳмоқ гапларни қўй. Айтмоқчи, ўша режиссёрни кўрдим. Фаридмиди оти?\n— Юраги ёмон бўлиб қолибди, — илжайди Тарлон, — касалхонада ётиб чиқибди. Юрганда боши бир тарафга қийшайиб-қийшайиб кетадиган касалга учрабди. Нерви ишдан чиққан бўлса керак!.. Иннайкейин, аёлларни кўрса тескари қараб ўтармиш...\n— Ҳар ҳолда, эҳтиёт яхши, — Тарлон бирдан жиддийлашди. — Дўстдан душман кўп, буни биласан. Бўлмаса менга шу ахлатхонада ишлаб, нима зарил? Бир чеккада, хилватда бўлгани учун юрибман. Негалигини тушунарсан?\nТош ҳа дегандек бош қимирлатди.\n— Бўпти, энди мақсадга кўчайлик, — Тарлон Тошнинг елкасига қўлини қўйди, — мен бор эканман, ҳеч нарсадан чўчима, оғайни. Сени уларга ем қилдириб қўймайман. Айтмоқчи, йигитлар уйингга бориб келишди...\n— Хабарим бор, — деб қўйди Тош секин.\n— Онанг ҳам, синглинг ҳам сени узоқ сафарда, бирон мамлакатда тижорат қилиб юрибди деб ўйлашаркан, — хушнуд оҳангда гапида давом этди Тарлон. — Бу ёмон эмас. Демак, ҳеч ким сенинг бу ерда, Жинариқда эканлигингни билмайди. Хуллас, йигитлар уйингга бир қопдан ун, гуруч, картошка, пиёз, яна алламбалолар олиб бориб, «Тош ака бериб юборди. Ўзи тез орада келиб қолади» дейишган.\n— Раҳмат сенга, — деди Тош унга миннатдорона нигоҳ ташлаб.\n— Йўқ, мен сенга буни миннат қилаётганим йўқ, — деди Тарлон қўлларини орқага қилганча хонада у ёқдан-бу ёққа юраркан. — Биз оғайнимиз, шунақами? Дўстмиз, ҳамкасбмиз, тўғрими? Ҳамиша бир-биримизни қўллаб яшашимиз керак. Кел, шунинг учун бешта-бешта оламиз!\nУ шундай дея столча ёнига бориб, қадаҳларга «Бренди» қуйди-да, биттасини узатди.\n— Бир вақтлар Сибир тарафларда лагерда бўлганимда бир нарсани кузатганман, — гапида давом этди Тарлон қўлидаги қадаҳда чайқалиб турган ичимликка тикилганча. — Биласан, у ёқларнинг шамоллари, бўронлари ёмон бўлади. Шунинг учун дарахтларни бир-бирига яқин, зич қилиб экишаркан... Тушунаяпсанми буни? Дарахтлар қаттиқ шамолда синиб кетмаслиги учун шунақа бири-бирига суяб ўстирилган. Улар йиқилса ҳам, ёнидагиларга суяниб қоларкан...\n— Яхши гап экан, — деди Тош ҳавас билан боқиб.\n— Кел, шунинг учун олайлик. Биз ҳам ўла-ўлгунча ўша дарахтларга ўхшаб бир-биримизни суяб яшайлик!\nУлар қадаҳларни тўқиштириб ичишди. Лимон парракларидан газак қилишди.\n— Яхши гап айтаяпсан-у, лекин барибир ҳалиям мақсадга ўтмадинг! — деди Тош оғайнисига ер остидан қараб қўйиб.\n— Мақсадга шошилма, — кулди Тарлон, — ундан кўра айт, нега Қорани урдинг?\nТош ҳайрон бўлиб қолди.\n— Дарров қаёқдан била қолдинг?\nТарлон яна кулди.\n— Мен сенга боя разведкам қаттиқ ишлайди дегандек бўлдим шекилли?\n— Ўзидан чиқди, — деди Тош хўрсиниб. — Агар яна бир марта ювилмаган қошиқдек ўзига алоқаси йўқ нарсага аралашаверса, мендан ўпкалаб юрмасин. У сирпанчиқ бола. Хоин. Мен бунақа шилталарга ишонмайман!\n— Яхши-яхши, — деди Тарлон кулимсираб, — биларкансан... Лекин билганингни билдирма. Кўр! Кўрмагандек юр! Эшит! Ўзингни эшитмаганга ол! Сенга неча марта айтаман буни! — у Тошнинг авзойи ўзгараётганини сезиб, елкасига мушт уриб қўйди. — Бўпти, тумшаяверма! Кел, энди мақсадга кўчайлик. Сен энди бунақа ишларни қўй, оғайни. Киссавурлик, бировларнинг уйини тунаш билан хўп шуғулландинг. Энди бунақа ишлар сенинг авторитетингга ярашмайди...\nТош оғайниси қандайдир муҳим бир нарсани айтмоқчи эканлигини сезиб унга тикилди...\nМалла билан Читтак Чорсу бозори оралаб боришар, вақт пешиндан оққанига қарамай бозор гавжум, чумолидек тўзғиган одамлар орасидан юриш ҳам, ўтиш ҳам қийин эди.\n— Бу арининг уясида чол билан кампирни топишни айт энди! — деди Читтак лабларини чўччайтириб.\n— Тошнинг гапларини эшитдинг-ку? — деди Малла жиддий оҳангда. — Топиш керак!\n— Аллақачон пулим йўқолди деб дод-вой қилиб юрган бўлишса-чи? — атрофига ўғринча назар солиб қўйди Читтак.\n— Йўқ, — деди Малла, — ҳеч гап бўлмаган. Сезишмаган. Бўлмаса «ҳиди» келарди.\nУлар ён атрофларидаги одамлардан кўз узмай кетиб боришаркан, Читтак яна гап қотди:\n— Тош Қорани ёмон урди-а?\n— Сен ҳам шунақа калтак емай десанг, бидирлайвермай, тезроқ юр! — қовоғини уйди Малла.\nБозорларнинг пана-пастқамларини ўғриларчалик яхши биладиган одам йўқ деганларича бор. Улар чорак соат ўтар-ўтмас йўл четида етаклашиб бораётган чол билан кампирни топишди. Читтак чолнинг қўлидаги сумкадан пул тугилган рўмолчани қандай чаққонлик билан олган бўлса, шундай эпчиллик билан жойига солиб қўйди. Бунга ҳатто Малладек тажрибали ўғри ҳам қойил қолди.\nБуни сезган Читтак мамнун илжайиб қўйди:\n— Профессион де фуа!..\nУлар бозордаги сон-саноқсиз расталар оралаб, одамларга туртилиб-суртилиб қайтишаркан, дугонаси билан кулишиб келаётган, сочлари лайлакуя, қадди-қомати келишган сатанг бир хоним билмасдан Малланинг оёғини босиб олди ва ҳали узр сўрашга улгурмай, Малла уни елкаси билан туртиб юборди. Хоним оҳ деганча нарига учиб кетди. Агар шу лаҳзада Читтак аёлнинг билагидан ушлаб қолмаганда, оёқ остига йиқилиши аниқ эди.\n— Идиот! — деди хоним лолақизғалдоқдек қилиб бўялган лабларини буриб ва Читтакка қараб ширин жилмайди:\n— Мерси, пардон, мадам, — ҳиринглади Читтак ва аёлнинг бўйнидаги қийшайган шарфини тўғрилаб қўйиб, Маллага эргашди.\n— Аёл кишигаям шунақа қўполлик қиладими? — деди нарироққа ўтишгач.\n— Аёлмас, қирчанғи-ку! — хўмрайди Малла. — Шунақаларни кўрсам, кўнглим айнийди...\nУлар шу тахлит эски шаҳар тарафга ўтиб боришаркан, Читтак афсус билан бош чайқади:\n— Шундоқ қутлуғ жойдан қуруқ чиқиб кетаяпмиз-а?\n— Бўлмаса, ана, яна ўша чол-кампирнинг орқасидан чоп! — ишшайди Малла уни мазах қилиб.\n— Жуда бўлмаганда, мана бунинг иккинчисини ҳам олганимда майлийди, — илжайди Читтак кафти орасидаги беш сўмлик тангадек чиройли тилла зиракни кўрсатиб.\n— Қаердан олдинг? — ҳайратини яширолмади Малла.\n— Мерси мадамдан! — деди Читтак бошини орқага ирғаб.\n— Боя суяб қолганингда шилиб бўлган экансан-да? — шеригининг эпчиллигига ҳайрон қолди Малла.\n— Нима, теп-текинга суяб қолаверади деб ўйлаганмидинг?\n— Ҳа, сенга гап бўлиши мумкин эмас. Тарлон ака сени бекорга эркалатмайди...\n— У кишининг шогирдиман-да, — деди Читтак мақтаниб.\nИкки ўғривачча шу тахлит бекат тарафга кетишаркан, тепада, бозор ўртасидаги зиналарда турганча ўзларини кузатаётган бошқа шериклари — Ҳасанни сезишмади...\n— Гап бундоқ, — деди Тарлон Тошга синовчан тикилиб, — энди майда-чуйда ўғирликларни йиғиштир. Ёш бола эмассан. Каттароқ ишларга қўл уришинг керак.\n— Масалан? — деди Тош ўғрибошидан кўз узмай ўтираркан.\n— Бир одамдан шикоят тушди, — деди Тарлон ўрнидан туриб яна хонада у ёқдан бу ёққа юраркан, — яхши одам. Темирйўлда ишлайди. Фамилияси Собитов. Бошқа шаҳарларга бориб-келиб юришларимизга фойдаси тегиб туради. Шу акахонимизга ёрдам керак.\nТош гапнинг давомини кутиб, индамай ўтираверди. Тарлон эса буни ўзича тушунди шекилли, изоҳлашга тутинди:\n— Мен ўзим бош қўшган бўлардим. Хабаринг бор... Ҳозир ҳар қадамимни кузатиб туришибди. Шунинг учун сени танладим. Хуллас, ўша Собитовнинг учта ўғли бор. Каттасини уйлантириб, «дом» олиб берган. У хотини, болалари билан алоҳида яшайди. Акахон қолган иккитаси билан тураркан. Энди ўртанчасини уйлантириб, ҳовли-жой қилиб бермоқчи бўлган. Арзон, қулай жой суриштирган. Топилган. «Роҳат» кўли тарафдан тўрт сотихли, иморати чала битган уй чиққан. У Аъзамхон деган бир фермерга қарашли экан. Савдо-сотиқ бўлиб ўтган. Собитов оғзи қулоғида хурсанд, унинг қўлига келишилган эллик минг долларни қистирган. Қарабсанки, чув тушган...\nТош қанақасига дегандек, Тарлонга ялт этиб қаради.\n— Маълум бўлишича, ўша уй-жойнинг ҳужжатлари чатоқ, иморат ноқонуний қурилган, ҳатто чизмаси ҳам БТИда тасдиқланмаган. Бунинг устига Аъзамхонинг укаси билан ўртада талаш жой экан, — кулимсиради Тарлон. — Собитов шу ерда ғўрлик қилган. Ишни бошидан пухта қилмаган. Энди эса пулини қайтариб ололмай йиғлаб юрибди.\n— Шуни олиб бериш керакми? — деди Тош ўғрибошининг мақсадини тушуниб.\n— Ҳа, — бош ирғади Тарлон, — темирйўлчи Собитов бунинг учун ўн минг доллардан кечмоқчи. Қолаверса, ҳали бизга фойдаси тегадиган одам. Бирон қўшни давлатга чиқиб кетаётганимизда қўллаб юборади...\n«Ана шуниси айни муддао» кўнглидан ўтказди Тош ўзининг кўпдан бери бошқа ёқларга бош олиб кетиш режасини эслаб ва Тарлонга қаради:\n— Иложи борича тезроқ, — деди Тарлон. — Мен Собитовга шовқин солмасликни, мелисага арз қилмасликни тайинладим. Аъзамхон аферис ҳозир Қибрайдаги дачасида дам олаётган экан. Мана бу ерда манзили ёзилган, — у шундай деб курткаси чўнтагидан буклоғлиқ қоғоз олиб узатди. — Ёнингга кимни олиш ўзингнинг ишинг. Малланими, Читтакними...\n— Йўқ, Ҳасан-Ҳусанни оламан, — деди Тош ўрнидан туриб, — эртага йўлга чиқамиз.\n— Иложи борича эҳтиёт бўл, — деди Тарлон ҳам қўзғалиб. — Эсингда бўлсин, сен қидирувдасан. Ниқоб кийиб олиш эсларингдан чиқмасин!\n— Тушунаман. Хавотир олма, — деди Тош, — тонг отмасдан йўлга чиқамиз.\n— Унда оқ йўл, — Тарлон шундай дея яна қадаҳларга коняк қуя бошлади.\n— Йўқ, раҳмат. Бошқа ичмайман.\n— Ол, ич! Бунақа хайрли иш учун ичилса арзийди, — қадаҳни узатди Тарлон. — Ўн минг доллар ҳам ерда ётадиган пул эмас. Қани олдик!\nҚадаҳларнинг нозик жаранги бурчакдаги магнитофондан таралаётган ёқимли куйга йўғрилиб, аллақандай сирли оҳангга айланиб кетгандек бўлди...\nЗумрад уйларига саҳарлаб келган лейтенант Шариповни кузатиб қўйиб, уйга қайтиб кираркан, айвон деразасидан шу томонга қарагани билан юз-кўзларидан нима бўлганини англай олмагани сезилиб турган онасига кўзи тушиб, ғалати бўлиб кетди.\n— Нима гап экан, Зумрад? — сочлари барвақт оқариб, юзларига эрта ажин тушган онаси бир нуқтага тикилганча сўради. — Мелисами?\n— Йўқ, — бош чайқади қиз, — ўғлингизнинг ишхонасидан. Тошпўлат акамнинг ўртоғи... — у шундай деб гап бошлади-ю, кейин нима дейишини билмай, чайналди. — Кеча картошка-пиёз, ун-гуруч олиб келиб беришувди-ку, ўшаларнинг биттаси. Бир хабар олиб ўтай деб кирибди. Йўли шу томонга тушиб қолган экан...\n— Барака топишсин, илойим, — деди она ҳамон тек қотганча киприк қотмай тураркан. — Тошпўлат аканг яхшимикан ишқилиб?\n— Яхши. Хавотир олманглар деди, — шошилди Зумрад, — ҳозир узоқда экан. Тез орада бориб қоламан дебди, — деди яна у кўзларига қуйилиб келаётган ёшни ютиб ва онаси томон юрди. — Киринг, ўрнингизга киринг, ойи. Нега дарров чиқиб олдингиз?\nУ кўзлари ожиз бўлиб қолган онасини қўлтиқлаб ўрнига олиб кириб ўтқизар экан, она унинг юз-кўзи, елкаларини силаб, титроқ товушда деди:\n— Кўнглим ғаш, болам. Акангдан хавотир олаяпман...\n— Вой, нега унақа дейсиз? — Зумрад ёлғондан кулди. — Ана, кеча қанча нарса юборибди. Пул ҳам жўнатибди. Минг доллар-а? Ҳазилакам пул эмас бу!\n— Умридан барака топсин, — она синиқ товушда фарзандларини алқай кетди, — Тошпўлатнинг боши тошдан бўлсин... Икковларингнинг тўйларингга етказсин, қизим!..\nЗумрад онасини ўрнига ётқизиб, у яхши кўрадиган ягона овунчоқ — кичкина приёмникни ёстиғи ёнига ёқиб қўйди-да, ҳовлига чиқди. Югурганча ошхонага кирди, ўпкаси тўлиб, қўллари билан юзини тўсганча унсиз йиғлаб юборди.\n«Бу қандай кўргулик? Бунча пешонамиз шўр бўлмаса? Қандай гуноҳимиз учун бунақа кунларни раво кўраяпти худойим?..».\nЗумрад эс-эс билади. Жуда яхши, аҳил-иноқ яшашарди. Уларнинг оиласига ҳамманинг ҳаваси келарди. Отаси такси ҳайдар, онаси аллақайси нашриётда матн терувчи бўлиб ишларди.\n...Кеч куз эди. Кунларнинг бирида бир нечта одам кўчадан бир кишини ёмғирпўшда кўтариб кириб келишди. Кейин билса, отаси экан. Машинасида жарга учиб кетиб, қовурғалари синиб, боши қаттиқ жароҳатланибди. Дод-вой бошланди. «Тез ёрдам» келди. Милитсия. Оқ халатли кишилар отасини брезент замбилга солиб олиб чиқиб кетаётганларида отаси онасини имлаб чақирди ва унга нимадир деб шивирлади. Кейин билса, ўзи ўлим талвасасида ётатуриб, «Ўзингни, болаларни эҳтиёт қил, Хосият» деган экан. У ўша кеча касалхонада вафот этди. Оператсиядан чиқмади...\nҲаммаси шундан кейин бошланди. Онаси ёзув машинкаси устида узун кечалари бош кўтармай ёзгани-ёзган эди. Кейинроқ бир ўзи бир нечта одамнинг ўрнига ишлайдиган бўлди. Мусаҳҳиҳликни ҳам олди. Ишдан кейин қолиб, нашриёт биносини супуриб-сидириб, фаррошлик ҳам қилди.\nЗумрад бошланғич синфда ўқирди ўшанда. Мактабни битириш арафасида турган Тошпўлат акаси эса оиладаги йўқчиликни, парокандаликни кўриб, ўқишни ташлади. Сабзавот базасига юк ташувчи бўлиб ишга кирди. Кўп ўтмай уни икки яшик помидор ўғирлаганликда айблаб, ишдан ҳайдашди.\nШундан сўнг анчагача кўчада сандирақлаб юрди. Аллақаёқлардан пул топиб келадиган бўлди. Зумрад кейин билса, киссавур болаларга қўшилиб кетган экан. Буни шундоқ ҳам эзилиб-ситилиб юрган, кеча-кундуз машинка чиқиллатиб, кўзлари борган сари хиралашиб бораётган онасига билдирмади.\nБу орада ёз келди. Тошпўлат акаси аллақаёқлардан эски велосипед топиб келиб тузатди. Почтачиликка ишга кирди. Кейин маълум бўлишича, у почтачилик баҳона ўғриларга одамларнинг уйи, хоналари қандай жойлашган, қай пайтда уйда ким бўлишини аниқлаб бериб юраркан.\nБир куни мелисалар уни кўчада ушлаб, олиб кетишди. Она-бола чирқиллаганча қолишди. Олти ой деганда мутлақо ўзгариб қайтди. Энди уни таниб бўлмас, кўзлари бежо, қандайдир асабий бўлиб қолганди.\nОрадан кўп ўтмай Жинариқ тарафдан бир пайтлар отаси ҳайдаб бораётган таксининг орқасидан ўзининг «Волга»си билан уриб, жарга учириб юборган ва қандайдир йўл билан жазодан қутулиб қолган одамнинг ўз машинаси ичида ёндириб юборилгани ҳақидаги совуқ хабар тарқалди.\nБуни ҳам Тошпўлатдан кўришди. Яна қамалиб кетди. Икки йил деганда чиқди.\nАсаблари қақшаб, ғам-қайғу эзиб ташлаган, мудом хатга тикилаверган онасининг кўзи эса ўтмай қола бошлади. Бу пайтда тиббиёт коллежида ўқиётган Зумрад тоза елиб-югурди, фойдаси тегмади. Онаси ярим йилдан кейин кўрмай қолди.\nТошпўлат акаси қамоқдан қайтгач, ҳеч қаерга ишга кирмади. Яна аввалги ҳамтовоқларига қўшилиб кетди.\nАкасининг ғалати одати бор эди. Қаерда бўлмасин, ўзи бир тийинсиз, пиёда юрса ҳам рўзғорни бутлаб қўяр, гўштми-сабзими, унми-гуручми олиб келиб ташларди. Кейин жуда кўнгилчан, камгап, оғир йигит эди.\nБир куни ака-сингил гаплашиб қолишганда у қандайдир қабул пунктида, базада ишлаётганини айтиб қолди. Аммо қанақа жой, қаерда жойлашган, у ерда нима иш қилади, бу ҳақда лом-мим демади...\nИкки ой бурун эса... Зумрад ўша кунни эсласа, ҳали-ҳануз бутун вужудига титроқ югуради.\nЎша куни кечқурун консерваторияда ўқиётган, ёш хонанда сифатида оғизга тушиб қолган яқин дугонаси Барно кириб келди. Йиғлаб-сиқтади. Тошпўлат акасига қанақадир Фарид Раҳимов деган режиссёр тегажоғлик қилаётгани ҳақида қақшаб гапирди. «Агар сиздақа акам бўлганда, бу ерга келиб ўтирмасдим, — деди. — Мен ҳам Зумрадга ўхшаган синглингизман-ку! ёЁрдам беринг!» дея ёлвораркан, охирида «Бўлмаса, ўзимни ўлдираман» деб қўшиб қўйди.\nТошпўлат акаси Барнони яхши билар, яхши кўрар, унинг отасини ҳам танирди.\nХуллас, ёнига икки шеригини олиб, ўша шилқим режиссёрнинг уйига бостириб кирибди. Устига бир челак бензин сепиб, ёқиб юбормоқчи бўлибди.\nЎша-ўша Фариднинг қораси ўчди-ю даҳмазаси кейин бошланди. У устма-уст шикоят қилавергандан кейин, милитсия Тошпўлат акасининг изига тушди. Зумрад Фарид Раҳимов деган ўша қаримсиқ режиссёрни ўша кезларда кўрди. Унинг боши бир тарафга қийшайиб, у ёқ-бу ёққа қимирлаб турадиган бўлиб қолган экан. Тиббиёт коллежида ўқимайдими, бунинг нималигини сезди...\nТошпўлат акаси уйдан қочиб кетди. Ўн-ўн беш кундан кейин уйга қўнғироқ қилди. «Мен сафарга кетаяпман. Хавотир олманглар. Онамга қара» деди-ю ғойиб бўлди қолди. Орадан икки ой ўтди. Милитсиядагилар тоза қидир-қидир қилишди, аммо акасининг изини ҳам топишолмади.\nФақат... Фақат икки-уч кун бурун Зумрад онасига дори-дармон олиб келаётиб, йўл четидаги машинада ким биландир гаплашиб ўтирган тилла тишли, қоп-қора йигитни кўрди. Йигит танишдек туюлди. Аммо қаерда кўрганини эслаёлмади. Кейин, аниқроғи бугун кечаси акасининг кийимларини тахлаётиб, унинг баъзи суратларини тартибга солаётиб бир расмга кўзи тушди ва ғалати бўлиб кетди. Унда беш-олти йигит пивохонадами, қаҳвахонадами, хуллас дастурхон атрофида ўтиришар, акасининг ёнида Зумрад қайси куни кўчада кўрган йигит ҳам илжайиб ўтирарди...\nЎша куни акасини излаётган лейтенант Шариповга қўнғироқ қилди. Бугун эрталабдан нозир йигитнинг келишига ҳам шу сабаб бўлган эди аслида.\nБундан ташқари, ўн кунча бурун Зумраднинг тоғаси невара тўйи қилган ва эртага дастурхон ёзиладиган куни ярим кечада аллақаёқдан пайдо бўлиб қолган Тошпўлат акаси битта қўй, бир қопдан ун билан гуруч, пул ташлаб, тоғаси-ю бошқаларни ҳайрон қолдириб, яна қанақадир машинада ғойиб бўлган эди. Ўша куни жиянларидан бири машинанинг «Дамас» эканлиги, аммо қоронғида унинг рангини ажратиб, номерини кўролмаганини айтди. Бу нарса ҳам нозирга қўл келди. Ҳаммасини сўраб-суриштириб ёзиб олди. Тошпўлат акасининг бу ишига ҳайрон қолгани ҳақида гапирди.\nЙўқ, Зумраднинг акасини тутиб бериш нияти йўқ. Фақат уни кўриш, онаси билан учраштириш, тавбасига таяниб, уйда бўлишини хоҳлар, уйланишини, шундоқ ҳам ҳувиллаб қолган ҳовлиси яна тўлишини истарди холос.\nУ лейтенант Шариповга кўзда ёш билан шулар ҳақида гапирди. Нозир йигит бўлса унинг кўнглига далда берадиган бир оғиз гап айтди.\n«Жарда машинаси билан ёндириб юборилган ва отангларнинг ўлимига сабабчи бўлган одамнинг қотили аниқланди, — деди секин. — Уни ўзининг туғишган укаси ўлдирган экан... Ака-ука кўпдан бери уй-жой талашиб, ёқалашиб юришаркан. Бу ерда Тошпўлатнинг айби йўқ. Лекин барибир оппоқ эмас. У ички ишлар бўлимининг рўйхатида туради. Бунинг устига қочиб юрибди. Шунинг ўзиёқ жуда кўп жиноятларда унинг ҳам қўли йўқмикан деган шубҳага асос бўлади. Аммо ўзи келиб бошқармага борса ҳаммаси бошқача бўларди...».\nЗумрад бу гапларни эшитиб, шундай енгил тортдики, беихтиёр нозир йигитнинг бўйнидан қучиб олгиси келиб кетди.\nШу куни бир йиғлаб, бир кулиб вақт ўтказди. Аммо бу гаплар ҳақида ҳеч кимга ҳеч нарса демади...\nТарлон «қонундаги ўғри»лардан ҳисобланмаса ҳам, жиноятчилар орасида озми-кўпми ўз ўрнига эга кишилардан саналарди. Аслида у аллақайси бир академикнинг ўғли бўлиб, онаси ўлиб, отаси ёшгина бир аспирант жувонга уйланганидан кейин уйдан чиқиб кетган, ўша-ўша қайтиб бормаганди. Кейин мактаб-интернатда ўқиди. Безорилиги учун у ердан ҳайдалди. Ўзидан катта кишиларга қўшилиб, Кажаров даштларига, қандайдир археологик экспедитсияга ер қазувчи, юк ташувчи бўлиб кетди. Ўша ерда бир хумча олтин-кумуш тангалар топилиб қолиб, шериклари билан талашиб, бир археолог йигитнинг бошига белкурак билан уриб ўлдириб қўйди. Аслида у ўзи урдими, бошқа бировми, аниқ эслаёлмайди. Ҳатто орган ходимлари ҳам бунақа ваҳшиёна ишни ёшгина ўспирин қилиши мумкинлигига шубҳаландилар ва шунга қарамай, бошқаларни қамоққа, уни эса тарбияси оғир болалар колониясига жўнатишди.\nТарлоннинг кўзи шу ерда очилди. Ҳаёт жунглига ўхшаган бир ўрмон эканлигини, агар сен ўз улушингни юлиб ололмасанг, бошқалар ўзингни ҳам бурдалаб ташлашларини, ҳаётда ё заринг ё зўринг бўлиши кераклигини англаб етди. Таассуфки, унинг зари йўқ. Шунинг учун зўрликка зўр берди. Спорт билан шуғулланди. Боксни ўрганди. Дзюдо, кикбоксингга меҳр қўйди ва тезда бутун колонияни қўлга олди. Ўзи тенги ҳамда ёши катта ўспиринлар у ёт деса ётадиган, тур деса турадиган бўлишди.\nШундай кунларнинг бирида у бир неча шериклари билан колония жойлашган посёлкадаги дўконга ўғирликка тушди. Бор-йўғи уч-тўрт шиша вино, беш-олтита консерва, колбаса ва нон олишди холос. Аммо дўкон мудири, қирқ ёшлардаги танноз хотин «Бир миллион сўмлик маҳсулот ўғирланган. Сейфдаги беш юз долларни ҳам ўмариб кетишган» деб туриб олди. Буни болаларнинг бўйнига қўйди.\nТарлон ва унинг шерикларини қаттиқ жазолашди. Колония изоляторидан бир қадам чиқармай қўйишди ва ўша сатанг хотиннинг туҳмати унга ёмон таъсир қилди. Ундан бир куни қасос олишга қасам ичди...\nОрадан ярим йилча ўтгач отаси колонияга келиб, уни олиб кетмоқчи бўлди. Аммо Тарлон рози бўлмади. Шундай кунларнинг бирида у ёнига икки шеригини олиб, ўша дўконга борди. Қанақадир байрам арафаси, ҳамма ўзи билан ўзи овора бўлиб юрган кезлар эди.\nСатанг мудир энди дўконни ёпиб, ичкарида ўзига ўхшаган танноз қизи билан ҳисоб-китоб қилаётган экан. Бостириб киришди. Сатанг дод-вой қилишга ҳам улгуролмади. Уни уриб ҳушидан кетказиб, қизини оғзини боғлаб зўрлашди. Кейин стол устидаги даста-даста пулларни олиб, тўрт тарафга қочиб кетишди.\nТарлонни орадан уч ой ўтгач, вокзалда ушлаб олишди. У хориж давлатларидан бирига қочиш пайида юрганди. Омади келмади. Уни қамоққа тиқишди.\nБир пайтлар ўзи билан археологик экспедитсияда ишлаб, тилла талашиб қамалган кишилар билан шу ерда яна учрашиб қолди. Уларнинг иккитасига қўшилиб, гранит қазилаётган кондан қочишга муваффақ бўлди. Бу сафар Россия тарафларга йўл олди. Уни ўшаёқда қўлга олишди. Яна қамашди ва бу гал Сибирга юборишди. Қайтганида, орадан бир неча йиллар ўтган, аксига олиб шаҳарда қандайдир ёмон жиноят содир этилган бўлиб, унда ҳам Тарлоннинг қўли бор деб яна қамоққа тиқишди. Ана шу ерда ўзи тенги Тошпўлат деган йигитча билан танишди, кўп ўтмай ака-укадек бўлиб кетишди.\nМана энди, ўшандан бери Тош билан бирга. Энди у тулкидек айёр, қоплондек чаққон, илондек ақлли бўлиб қолган, ўтгаям-чўққаям ўзини беҳудага уравермасди.\nТарлон отасининг ўлимидан кейин ўгай онасининг олдига бориб, ўзининг ҳақини талаб қилди. У эса Тарлоннинг таърифини эшитган бўлса керак, қўрққанидан яп-янги «Жигули»нинг калитини тутқазиб, уйдаги бор пули-ю тилла тақинчоқларини чиқариб берди. Шундан кейин Тарлон унга, агар миқ этмай юрса, қайта учрашмасликларини таъкидлаб, чиқиб кетди.\nАввалига дўкон очмоқчи бўлди. Кейин тинчгина қоғоз ва бўш идишлар қабул қиладиган пунктни қўлга олди. У бунақа кўз илғамас жойлардан катта фойда қилиш мумкинлигини лагерда юрган кезлариёқ эшитиб, қизиқиб қолган эди.\nҲақиқатан ҳам, хазинага дуч келгандек бўлди. Бир неча юк машиналари шаҳарнинг турли бурчакларидаги пунктлардан барча қоғоз чиқиндиларини олиб келади. Тарлон шаҳар чеккасидан танлаган майдончада улар ёлланган кишилар томонидан тозаланиб, ажратилади. Кейин керакли одамларнинг ўзи қоғозларни комбинатга, шиша ва пластмасса идишларни қайта ишлаш корхоналарига олиб кетишади. Четдан қараганда ёқимсизроқ, унча-мунча одам менсимайроқ қарайдиган машғулотга ўхшаб кўринади-ю, аслида жарақ-жарақ пул!\nБунинг сирини фақат Тарлоннинг ўзи билади. Буни ҳеч кимга, ҳатто қадрдони Тошга ҳам айтмаган. Устига-устак шаҳардаги бир гуруҳ ўғриларга ҳам шу ердан бошпана бериб, қабул пунктининг ишчиси деб ҳужжатлаштириб қўйган. Улардан ҳам яхшигина чўтал тушиб туради. Баъзан бугун Тошга топширганга ўхшаш «разборка»ларга ҳам аралашади. Аммо бу иш жуда қалтис. Шунинг учун бу сафар кўп синовлардан ўтган Тошга топширгани ҳам шундан. Бошқаларга ишонч йўқ.\nУмуман олганда Тарлоннинг ҳаёти ёмон эмасди. Ўрикзорда икки қаватли шоҳона ҳовли-жой, шаҳар марказида беш хонали квартираси бор, аммо шунга қарамай у кўпдан бери бирон мамлакатга бош олиб кетиш хаёлида яшарди. Шунинг учун пул йиғар, шуларни ўйлаб кечалари уйқуси қочиб кетар, на ичкилик, на тамаки, на наша, на чертиб-чертиб, танлаб олиб келинадиган жононлар ҳам ҳовуридан тушира олмасди...\nТарлон шуларни хаёлидан ўтказган кўйи сигарет тутунига кўмилиб ўтирган пайтда столча устидаги қўл телефони жиринглаб қолди. Телефонни қулоғига тутаркан, у томондаги одамнинг овозини эшитиб, бирдан авзойи ўзгарди:\n— Бу нима деганинг? Нега билмайсан? Қурилишдан олган бўёғ-у кафелларни қоғозга кўмиб, устидан чиқинди босинглар, вассалом... Шуниям ўргатишим керакми? — сўкинди у. — Қоровулга беш-ўн минг қистир. Ана бўлмаса, қирқ-эллик минг бер! Ундаям бўлмаса, сўйиб ташла! Жавобини ўзинг берасан! Бўлди, тамом!..\nУ телефонни ўчириб жойига қўйди-да, уф тортиб, креслога суянди. Асабийлашиб креслони муштлади.\n— Оддий нарсаниям эплолмайди сўтаклар! — деди тишларини ғижирлатиб. — Ҳаммангни оёғингдан осиш керак ўзи, ҳезалаклар!..\nОлдига бамбук парда тутилган хонадан боя кириб кетган жувон чиқиб келди ва таманно юриш қилиб, унга яқинлашди. Тиззасига ўтириб, навозиш билан юз-кўзларини силади.\n— Сизга асабийлашиш мумкин эмас, шеф! — деди эркаланиб. — Қанақадир аҳмоқ одамларнинг аҳмоқ гапларига куюнаверманг, жоним!..\n— Бу гапинг тўғри, Тамара, — Тарлон шундай дея жилмайди. Кейин аёлнинг томоғидан ўпиб, юзига шапатилаб қўйди, — бор, сен саунага кириб тур, ҳозир бораман!\nАёл секин ўрнидан туриб, эшик тарафга юраркан, Тарлон унинг орқасидан хаёлчан тикилганча қолди...\nАъзамхоннинг дачасини топиш қийин бўлмади. Фақат йўл-йўлакай бир нечта жойда турган мелисаларгина Тошнинг ғашига тегди. Ҳайтовур тўхтатишмади. Боз устига эрталабдан ҳаво совуб кетди. Қулоқ-бурунларни ачитиб изғирин эсиб турар, йўлда Тош, Ҳасан-Ҳусан ва ҳайдовчи Стёпа ўтирган «Нексия»дан бошқа машиналар ҳам кўп эди.\nЧелак кўтариб кетаётган бир аёлдан Аъзамхоннинг дачасини сўрашган эди, у бу атрофларда анча таниқли шекилли, кўрсатиб берди.\nЎзиям алламбало, эртаклардаги қасрларга ўхшаган данғиллама ҳовли экан. Икки қаватли. Балконлари бор. Орқа тарафда боғ, бассейн. Ҳаммаёқ саранжом-саришта.\nҲусан девордан ошиб тушди-ю, ириллаганча ўзи тарафга югуриб келаётган эшакдай итни шартта бўғизлаб ташлади. Ит бўй баравар сакраб, типирчилаганча қонга беланиб қолди.\nТош билан Ҳасан шарпадек товуш чиқармай ичкарига ўтишди.\nИтнинг ириллаган товушини, шовқинни эшитган бўлса керак, уй эгаси чироқни ёқди. Бутун ҳовли ёришиб кетди. Аъзамхон деганлари шу бўлса керак, йўғон гавдали, басавлат одам балконга чиқиб, у ёқ-бу ёққа қаради. Кейин чироқ ўчди. Ҳасан секин эшикни тақиллатди. Яна чироқ ёнди. Кимнингдир зиналардан тушиб келаётган асабий товуши эшитилди. У ичкари эшикни очиши билан семиз бақбақасига Ҳусаннинг ҳозиргина итни бўғизлаган, қон юқи ҳали қотмаган дудама ханжари қадалди.\n— Овозингни чиқарма! — деди Тош секин.\n— Сиз...ларга нима к...керак? — дами ичига тушиб кетди Аъзамхоннинг.\n— Уйда яна ким бор? — сўради Ҳасан овозини пасайтириб.\n— Ҳеч ким йўқ... Ўзим... — деди Аъзамхон анграйиб.\n— Ичкарига кир, — деди Тош унинг биқинига мушт уриб.\nАъзамхон иҳраганча йўл бошлади, кейин бақирмоқчи, қўни-қўшниларни ёрдамга чақирмоқчи бўлдими, дераза тарафга ўтганди ҳамки, Тошнинг мушти уни ерга қулатди.\n— Оғзига пайпоғини тиқ! Камари билан қўлини боғла! — буюрди Тош шошилиб. — Кейин тепага олиб чиқинглар!..\nЗум ўтмай оғзига пайпоқ тиқилиб, қўл-оёқлари боғланган Аъзамхон кўзларини ола-кула қилганча ерда ётарди.\n— Гапни чўзиб ўтирмайлик, — деди Тош совуққина қилиб, — темирйўлчи Собитовдан уй-жойни сотаман деб алдаб шилиб олган пулингни олиб кетгани келдик. Бунақа ғирромлик қилиш яхши эмас, амаки.\nАъзамхон нималардир деб ғудранди. Ҳасан худди жиркангандек, унинг оғзидаги пайпоқни суғуриб олди.\n— Менда ҳеч қанақа пул йўқ... — хириллади жонҳолатда Аъзамхон. — Ҳеч қанақа Собитовни танимайман!..\n— Унақада эслатиб қўйишга тўғри келади, — деди Тош ва йигитларга имо қилди.\nАъзамхоннинг оғзига яна пайпоқ тиқилди. Ҳусан қўшни хонадан дазмол олиб чиқиб электрга улади, кейин Тошнинг ишораси билан Аъзамхоннинг кўйлагини кўтариб, сап-сариқ жун босган, семиз қорнига қўйди.\nАъзамхон кўзлари қинидан чиқиб кетгудек бўлиб, питирлади. Дазмол сурилиб ерга тушди.\n— Агар яна бир марта қилт этсанг, дазмолни наҳс башарангга қўяман! — деди Тош унга ўқрайиб.\nДазмол яна унинг қорнига қўйилди ва зум ўтмай Аъзамхон типирчилаб хириллади.\n— Оғзидан пайтавасини ол-чи! — деди Тош.\nҲасан буйруқни бажариши билан у тупуриб сўкинди:\n— Бу... ишларинг учун... жавоб берасизлар!\n— Аввал сен бизнинг саволимизга жавоб бер, — деди Тош унинг устига энгашиб, — гапир, пуллар қаерда?\n— Пул йўқ, — деди Аъзамхон юзини тескари буриб.\nТош унинг башарасига мушт туширди. Аъзамхоннинг сап-сариқ башараси қип-қизил қонга бўялди.\n— Дазмолни бос! — шипшиди Тош Ҳусанга.\nҲусан қизиб турган дазмолни шоша-пиша Аъзамхоннинг қорни устида у ёқдан бу ёққа сура бошлади.\n— Ол!.. Бўлди! — дегандек хириллади Аъзамхон.\n— Аввал пул! — деди Тош хотиржам товушда.\nАъзамхон унга еб қўйгудек қараб, ичкари хонага имо қилди ва ёрилиб гўштга айланган лаблари аранг шивирлади:\n— Шкафнинг тагидаги полнинг ичида...\n— Ичингдан пишган экансан, — деди Тош кулимсираб ва унинг оғзига яна пайпоғини тиқиб қўйиб, йигитларга ёрдамлашгани кетди.\nШкаф сурилиб, тагидаги пол тахталари кўз очиб-юмгунча суғуриб ташланди. Аъзамхон рост айтган экан. Пол остига тунука қоплаб махсус ишланган жой нақ хазинанинг ўзи эди. Даста-даста пуллар, тилла тақинчоқлар, жавоҳирлар...\nҲаммаси тўрвага солинди.\n— Буларнинг ҳаммасини шунақа муттаҳамгарчилик билан, одамларни қон қақшатиб топганмисан? — сўради Тош Аъзамхонга кўзларини қаттиқ тикиб.\nАъзамхон нимадир демоқчи бўлиб ғўлдиради. Яна пайпоқни олишга тўғри келди.\n— Собитовникини олиб... қолганини жойига қўйинглар... — ёлворди у кўзлари ёшланиб.\n— Бекорларни айтибсан, — кинояли илжайди Тош ва унинг устига энгашди, — жонинг қанча туради ўзи?\nАъзамхон индамай кўзларини юмди.\n— Унақада эллик минг доллар олиб, қолган ҳаммасини оғзингга тиқиб кетамиз, — деди совуқ оҳангда. — Ҳазм қилиб ётаверасан!\n— Керакмас ... — дея бош чайқади Аъзамхон.\n— Нима керакмас? Жонми, пулми? — тиржайди Ҳасан.\n— Пул керакмас... Тирик қолсам бўлди, — беҳол шивирлади Аъзамхон куйган қорнини силаб.\n— Агар бу ишнинг сал иси чиқса, тамом! — шивирлади Тош. — Дазмол ҳеч нима эмас, қизиб турган қозиққа ўтқазиб кетаман!..\nАъзамхон кўзларини ним юмиб, хўп ишорасини қилди.\n...Улар юзларига тутган ниқобларини ечиб, қайтаётганларида аллақачон тонг отган, туман тарқалиб, шарқдаги кўкимтир тоғлар ортидан қуёш чиқа бошлаган эди...\nЗумрад билан Барно туфли олиш дардида тоза шаҳар айланишди. Отчопар-у Чорсу бозоригача бориб келишди.\nИкки дугона кўпдан бери кўришмаганлари учунми, бир-бирларини соғинишган, шунинг учун сира гаплари тугамас, чарчоқни ҳам сезишмасди.\nНиҳоят, Чорсу бозоридан чиқиб келаётганларида Зумрад узоқдан кимгадир туйқус кўзи тушди-ю, илонни кўрган бақадек тўхтаб қолди. Кейин Барнони судрагандек бўлиб, «юр, юр» деганча, бошлаб кетди.\nУзоқдан одамлар орасида лип этиб кўринган малла йигитчани қаердадир кўргандек бўлганди, шу топда куни кеча Тошпўлат акаси билан унинг елкасига қўл ташлаб суратга тушган ўспирин шу эканлигини хотирлаб, беихтиёр орқасидан эргашди.\nМалла билан Читтак ҳам кўп ўтмай буни сезмай қолишмади.\n— Кетворган қушчалар эканми? — деди Читтак танглайини тақиллатиб.\n— Менга ўзи эмас, тилла зираклари билан дури, анависининг агар тилла бўлса соати керак, — деди Малла тишлари орасидан чирт этиб тупуриб.\n— Менга ўзиям бўлаверади! — ҳиринглади Читтак.\n— Кўздан қочирма! — шипшиди Малла эскишаҳарнинг аччиқ ичакдек узун, тор кўчалари тарафга бурилишаркан орқасига қараб. — Ўзлари ҳам шу томонга келаётганга ўхшайди...\nУлар шу ерда, хилват торкўча оғзида тўқнаш келишди.\n— Қалайсизлар, оппоқ қизлар? — деди Читтак кўзларини сузиб.\n— Сиз сўрагандан бери яхши, — деди Зумрад Малладан кўз узмай.\n— Балки биронта кафега борармиз? — деди Читтак маҳмадонагарчилик қилиб.\n— Юр, Зумрад, кетақолайлик, — қўрқиб кетди Барно бегона йигитчаларнинг бежо кўзларига кўзи тушиб.\n— Кетганлар қайтиб келмаяпти, яхши қиз, — тиржайди Малла Барнонинг келишган қадди-қоматига суқланиб ва ёнига яқинлашди, — мана бу дур чинакамми ё?..\n— Қўлингни торт! — деди Зумрад унга ўқрайиб.\n— Ҳай-ҳай-ҳай! Секинроқ, яхши қиз, худди овозингизни радиодек ўчириб қўяман-а? — у ёқ-бу ёққа хавотирланиб қараб қўйди Читтак ва ёнидан тугмачали пичоғини чиқарди.\n— Яхшиликча тақинчоқларни ечасанлар, ё ўзим қулоқларингга қўшиб узиб оламан!\nЗумрад воқеанинг бунақа тус олишини кутмаганди, довдираб қолди ва индамай зиракларини ечиб унга тутқазаркан, Читтак шап этиб унинг билагига ёпишди:\n— Соат қолмасин, яхши қиз, соат!..\nЗумрад лабларини қонатгудек тишлаб, соатни ҳам ечиб берди.\n— Милитсияга айтамиз, — деди Барно йиғлагудек бўлиб бўйнидаги маржонни ечаркан. — Ма ол, мараз!\n— Мелисанинг простойигамас, каттасига айтинг, кўзидан! — илжайди Читтак маржонни олиб чўнтагига соларкан ва шеригига қаради. — Унгача биз Канада чегарасигача етиб оламиз!\nМалла шеригини тушунди ва иккови кутилмаганда икки тарафга қочиб қолишди. Зумрад шошганидан қай бирининг ортидан қувишни билмай, бир гангиди-ю кейин Малла қочган тарафга югурди. Аммо етолмади. У жинкўчалар ичида ғойиб бўлган эди.\n— Нега бақирмадинг? Нега индамай тақинчоқларингни ечиб бердинг? — аламидан қақшади Барно.\n— Ўзинг-чи, нега ўзинг индамадинг? — деди Зумрад ранги девордек оқариб.\n— Тўғриси, пичоғидан қўрқдим, улардан ҳамма нарсани кутса бўлади, — деди Барно кўзлари ёшланиб.\n— Майли, келган бало-қазо шуларга урсин, — деди Зумрад, — худо бир асради...\nУлар яна бекат тарафга келишаркан, Барно ҳамон дугонасининг ғайритабиий ҳаракатларини тушунолмай гаранг эди.\n— Нега ўзинг бирдан шу ўғриларнинг орқасидан эргашдинг, Зумрад? — деб сўради у қайта-қайта.\n— Анави малласини кимгадир ўхшатдим, — деди ниҳоят Зумрад секин. — Назаримда, у Тошпўлат акамниниг қаердалигини билади.\n— Сен буни қаёқдан биласан? — ҳанг-манг бўлиб қолди Барно.\n— Кўнглим сезиб турибди, ўртоқжон, — дугонасининг елкасига бош қўйиб йиғлаб юборди Зумрад. — Фақат сен маржонингга ачинма, хўпми?\n— Йўғ-э, ўзи арзимаган пул туради. Рангли шишадан ясалган, — жилмайди Барно, — чинакам дур бўлганда, мана деб қўлига бериб қўярмидим?\n— Илтимос, фақат бу воқеани, бу гапларни ҳеч кимга айтма, хўпми? — ялинди яна Зумрад.\n— Хўп-хўп, фақат йиғлама.\n— Жуда қийналиб кетдим, ўртоқ, жудаям... — пиқиллади Зумрад.\n...Ва икки дугона бир-бирларини қучганча сўзсиз туриб қолдилар...\nҚабул пунктида эрталабдан асабий вазият ҳукмрон эди.\nКимдир чекаётган сигаретини ўчирмай ташлаб ўтганми ё юк олиб келган ҳайдовчилар айбдорми, ишқилиб халқ орасида «Макулатура» деб номланган майдонга ўт тушган. Ҳовли этагига тоғдек уюлган тонна-тонна қоғозлару сон-саноқсиз баклашкалар гуруллаб ёнган ва аждаҳодек кўкка ўрлаган аланганинг бир учи пункт жойлашган иморатга ҳам етиб келган...\nБу орада кимдир «чаққонлик қилиб» ўт ўчирувчиларни чақирган. Ёнғин ўчирилган. Лекин ўт ўчирувчилардан бирининг ўлиги топилган...\nАна шу нарса вазиятни янада мураккаблаштириб юборди.\nШу куни Тарлон қанақадир юмуш билан саҳарлаб Чимкентга кетганди. Эртасига келиб, тутақиб кетди. Ҳаммани тўплаб, қисқагина «йиғилиш» ўтказди ва бу аҳмоқликни ким қилганини аниқлади. «Макулатура» майдонига ким ўт қўйганини аниқлаб бўлмади-ю, лекин ўт ўчирувчини ўлдирган ўзларининг одами — Қора бўлиб чиқди...\nБир қараганда уни ҳам айблаб бўлмасди. Ўт ўчирувчилардан бири қўлидаги йўғон шлангни судраб ёнаётган эски бинога кирган ва кутилмаганда ертўлага тушадиган айланма зинани кўрган-у қизиқиб у ерга тушмоқчи бўлган. Пастда эса Тарлоннинг «резиндентсия»си!..\nҚора уни кўрган-у шу ернинг ўзида орқасидан бориб, бошига темир қувур бўлаги билан уриб ўлдирган-қўйган...\nҚисқаси, худди арининг уйи бузилгандек бўлди.\nТарлон ёнига ҳайдовчиси, Тамара ва яна бир ўйнашини олиб, қўлига илинган керакли юклар билан шаҳардан чиқиб кетадиган, бошқалар эса, яъни Тош, Қора, Малла, Читтак ва Стёпа «Дамас»да унинг орқасидан Алвастикўприк яқинида, шаҳар чегарасида кўришишга келишиб, шоша-пиша тарқалдилар...\nВақт жуда зиқ эди. Йигитлар кўз очиб-юмгунча ҳаммаёқни «тозалаб» чиқишди. Аксига олиб, «Дамас»нинг баллони бўшаб кетган экан, дам уришга тўғри келди.\n— Тфу, падарига лаънат! — сўкинди Тош асабийлашиб у ёқдан-бу ёққа юраркан дам ураётган ҳайдовчи билан Ҳасан-Ҳусанга қараб.\n— Насиб қилса, шест секундда кетамиз, — деди Малла қўлига илинган нарсаларни сумкасига жойларкан.\nБошқалар бўлса жим, Қора қўлидаги хивич билан ерга қанақадир шакллар чизган кўйи, ҳаммасига ўзи айбдордек бошини хам қилиб ўтирар, Читтак эса сафархалтасидаги нарсаларни кавлаштириш билан овора эди.\n— Чўрт побери! — деди у бир маҳал ҳуштак чалиб. — Маржони шиша экан манжалақининг!\nТош ажабланиб у тарафга қаради. Малла Читтакка қараб кулиб қўйди ва Тошга тушунтирди:\n— Ўтган куни шаҳарда иккита ойимча учраганди, — деди тиржайиб, — ул-бул нарсаларини «совға» қилиб кетишди.\n— Соати тилла эканми ишқилиб? — хўмрайди Читтак қовоғини солганча.\n— Менимча тоза бўлиши керак, — кўкрак чўнтагидан қандайдир соатни чиқариб қаради Малла ва Тошга узатди, — мана кўринг, Тош ака, пробаси бор-а?\nТош унинг қўлидаги жажжигина соатни истар-истамас қўлига олди, у ёқ-буёғини айлантириб кўрди-ю, туйқус авзойи ўзгарди.\n— Қаёқдан олдинглар буни? — сўради Маллага ялт этиб қараб.\n— Айтдим-ку, кеча иккита «чувиха»ни учратдик деб... Икковиям яхши нарсалар экан, — деди Малла Тошнинг юз-кўзларидаги ўзгаришга эътибор бермай.\nТош чиройли, қуюқ қошларини чимириб бир унга, бир яна соатга қизиқсиниб қаради. Кейин соатнинг орқасидаги ўчинқираган, сезилар-сезилмас ўйиб ёзилган ҳарфларга кўз югуртди ва бирдан сесканиб кетди.\nБалиқнинг кўзидеккина келадиган тилла соатнинг орқа тарафига майда, жимжимадор ҳарфлар билан «Зумрадга эсдалик учун. Акасидан» деб ёзиб қўйилган, бир қараганда, улар ёзувдан кўра соатга ўйилган жимжима нақшларга ҳам ўхшаб кетарди.\nТош соатни бармоқлари орасида тутган кўйи серрайиб қолди. Малла ҳам буни сезди шекилли, унга ҳайрон бўлиб қараб қўйди.\n— Қаерда кўрдим дедиларинг уларни? — сўради секин Тош.\n— Чорсуда... Бозор яқинида... — деди Малла Читтак тарафга бир қараб олиб.\n— Қизларга ҳеч нима қилмадиларингми? — яна сўради Тош овози ҳирқираб.\n— Йўқ, — бош чайқади Малла таажжуби ортиб, — шунчаки... Одатдагидек ул-бул нарсаларини олдик... — у шундай деб тиржайди, — ана, биттасининг бўйнидаги дур шиша бўлиб чиқди...\n— Шу соат менда туратурсин, — деди Тош негадир ранги ўзгариб ва уни кафти орасида қисганча ўрнидан туриб, нари кетди.\nТош бу жажжи соатни қамоқдан қайтган йили синглисининг туғилган куни сотиб олиб, орқасига ёздириб совға қилган, бечора синглиси қувончдан юраги ёрилгудек бўлиб, ҳўнграб йиғлаб юборганди ўшанда...\nШу топда Тошни таниб бўлмас, озғин ёноқлари пир-пир учиб, лаблари сезилар-сезилмас титрар, бу соат худди кафтини чўғ мисоли куйдираётгандек туюларди унга.\n«Мана, ниҳоят ўз синглимнинг нарсасини ҳам ўғирлаш даражасига етибман, — ўйларди у қийналиб. — Қанақа аҳволда экан ҳозир шўрлик? Турган гап, соатимни акамнинг шериклари шилиб кетди деб ўйлайди... Мен эса... Ойим бечоранинг ҳоли нима кечди экан? Кўзлари очиқ, соғ бўлсалар ҳам майлийди. Мен-ку майли, худога нима ёзишган экан улар? Бир ўғил, бир ака бўлиб уларга нима каромат кўрсатдим ўзи?.. Қандай қилиб юзларига қарайман? Ҳамма уларни «Ана, ўғри Тошнинг онаси!», «Ана, киссавур Тошнинг синглиси» деб қўлини бигиз қилиб кўрсатмайдими? Нега бунақа бўлди? Ким, нима сабабчи бунга? Нега бу ботқоққа ботиб қолдим?.. Мана, ишонган тоғим Тарлон ҳам қочди-кетди. Мен қаёққа бораман? Шерикларим-чи?!.».\nШу пайт Ҳасан Тошни чақирди-ю, унинг хаёли бўлинди. Оёқларини оғир судраб ўша тарафга юрди.\nҲамма машинага чиқди. Тош ҳам ҳайдовчи ёнидаги ўриндиққа чиқаркан, елкаси оша орқага бир қараб, юраги увушиб деди:\nМашина пана-пастқам кўчалар оралаб, шаҳар ташқариси томонга йўл олди. Стёпа чорраҳада турган «гаи»чилар ва уларнинг машинасини кўриб, Тошга қаради. Тош боши билан чап тарафга имо қилди ва «Бизнинг маҳалла томондан чиқиб кетамиз» деб қўйди.\n— Нима кераги бор у ёққа боришнинг? — норози оҳангда тўнғиллади Қора орқа тарафдан. — Ҳозир ҳамма ёқни «мент»лар босиб ётибди.\n— Уйга бир кириб ўтишим керак, — гапни қисқа қилиб қўя қолди Тош.\nБошқалар ҳам бундан норизо бўлишди. Кимдир «Шаҳардан тезроқ чиқиб кетиш керак» деса, бошқаси «У ёқда Тарлон ака кутиб қолади» деб писанда қилиб қўйди, яна бошқаси «Ишқилиб, қўлга тушиб қолмасак бўлди» дегандек илмоқли гап қилди.\n— Бир дақиқага! — деди Тош овозини баландлатиб. — Кейин бошимиз оққан тарафга қараб кетаверамиз. Мен уйга кириб қолиб кетмайман-ку, сизлардан ажралиб қаёққа бораман?..\nОрқа ўриндиқларда унга хўмрайиб ўтирган Қора ҳам, ойнадан теварак-атрофга хавотирланиб қараб бораётган Ҳасан-Ҳусанлар-у, нима бўлаётганини ҳали-ҳамон тушуниб етмагандай довдираб бораётган Читтакдан тортиб, ҳурпайиб ўтирган Маллагача Тошдан қўрқишар, уни Тарлоннинг ўнг қўли сифатида ҳурмат қилишар, айни дамда унга қаттиқ ишонишарди. Шу сабаб, ҳамма жим бўлди.\n«Дамас» кўҳна маҳаллага кирди-ю, Тошнинг ишораси билан кўча юзидаги эски, ранги униқиб кетаёзган пастак эшик рўпарасида тўхтади.\nТош қарийб уч ойдан бери қадам қўймаган уйини кўриб, юраги орзиқиб кетди. Лекин буни шерикларига сездирмади. Машина эшигини очиб тушиб, йўл четида велосипедининг қаеринидир созлаётган болакайни кўриб чақирди. Бола ҳайрон бўлиб ёнига келгачгина уни таниди шекилли, кемшик тишларини кўрсатиб жилмайиб қўйди. Тош қўшни болага Зумрад опасини чақириб беришни айтди, кейин бирдан «Йўқ, шошма, яхшиси мана буни олиб кириб бера қол» деб унинг қўлига дастрўмолчага ўралган соатни тутқазди.\nБола югуриб уйга кирди. «Дамас» энди ўрнидан қўзғалганди ҳамки, эшик тарақлаб очилиб, сочлари елкасига паришон ёйилган, сарпойчан югуриб чиққан Зумрад кўринди.\n— Тезроқ ҳайда! — бақирди Тош ҳайдовчига.\nМашина шитоб билан ўнгдаги кўчага бурилди, аммо унинг охири берк эканлигини кўриб, Стёпанинг кўзи ола-кула бўлиб кетди.\n— Орқага бур, орқага! — қичқирди яна Тош.\nМашина орқага бурилиб, яна кўча юзига чиқди.\n— Газни бос! Нима, ухлаяпсанми? — жонҳолатда бўкирди Қора.\n— Йўлга қара! Машина келаяпти! — унга қўшилди Малла атрофга аланглаб.\nҲақиқатан ҳам рўпарадан чиқиб келган баҳайбат «Автолавка» йўл ўртасига келиб тўхтаб қолди. Орқа тарафдан эса, кутилмаганда мелиса машинасининг қулоқни қоматга келтирувчи сиренаси эшитилди.\n— Қопқон! — бақириб юборди Қора сакраб ўрнидан тураркан ва Тошга ўгирилди, — мен сенга буёққа келмайлик дегандим-а?\n— Ваҳима кўтарма! — деди Тош у тарафга қарамай. — Ҳозир чиқиб кетамиз!\nАммо чиқиб кетиш қийин, олд тарафда «Автолавка», орқада мелиса машинаси йўлни тўсиб турарди. Ҳамма саросимага тушиб қолди. Машина эса қайси тарафга юришни билмай, вағиллаганча йўлнинг гоҳ у, гоҳ бу четига ўтар, чиқиб кетадиган йўл тополмай жиғибийрони чиқаётган ҳайдовчи ҳадеб устма-уст сигнал чаларди.\n— Тротуар томонга юр! — бақирди Тош олд томонни кўрсатиб.\nМашина у кўрсатган тарафдаги торгина тсемент йўлка тарафга юрди-ю орқа ғилдираги тойиб кетдими, ариққа тушиб, вағиллаганча тўхтади.\nШу пайт кўчани бошига кўтариб, мегафоннинг овози қулоққа чалинди:\n— Тош!.. Фойдаси йўқ!.. — дерди ундан эркак товуши. — Ҳаммаёқ ўраб олинган! Машинадан тушинглар!..\n— Бекорларни айтибсан, тириклай қўлга тушадиган аҳмоғинг йўқ! — бақирди Қора чўнтагидан тўппончасини чиқариб.\nБошқалар ҳам, ким тугмачали пичоғини, ким тўппончасини қўлига олди.\n— Ваҳима кўтарманглар, — деди Тош хотиржам товушда, — агар уларга мен керак бўлсам, тушиб қоламан. Сизлар кетаверасизлар!\n— Ҳа, жуда қўйиб юборишади! — алам билан чийиллади Қора жаҳл билан. Шу пайт кутилмаган яна бир ҳодиса юз берди. Йўл ўртасига кўндаланг тўхтаб қолган «Автолавка»нинг эшиги очилди-ю, ичидан ўнга яқин қуролланган мелисалар сакраб туша бошлади.\n— Финита ла комедиа! — деди ранги оқариб кетган ҳайдовчи бош чайқаб. — Энди фойдаси йўқ!\n— Ҳайда аравангни! — жон ҳолатда бўкирди Қора тўппончасини ҳавода силкиб. — Агар қўлга тушсак, биттангниям соғ қўймайман... Уларни босиб бўлсаям ўтиб кетамиз!..\n«Тош! Бизни эшитаяпсанми?.. Машинадан тушинглар! Қаршиликнинг фойдаси йўқ!» — мегафондан яна овоз янгради.\nКўча юзида бу шовқин-суронни эшитиб, қўни-қўшни тўплана бошлади.\n— Ҳаммаси тамом, — деди Малла йиғламсираганча, — энди нима қиламиз, Тош ака?\n— Шошманглар! — деди Тош ўрнидан қўзғалиб. — Мен тушаман. Уларни чалғитиб турганимда, сизлар халқани ёриб ўтиб кетасизлар!..\n— Йўқ, кемага тушганниниг жони бир, ака, — деди Ҳасан товуши титраб.\n— Қаёққа борамиз? Машина ботиб ётибди-ку! — ҳайдовчи ҳафсаласи пир бўлганини яширмади.\n— Сенларни билмадим-у, менинг қўлга тушгим йўқ! — туйқус қичқириб юборди Қора ва эшикни суриб очиб, ерга сакраб тушаркан, мелисалар турган тарафга кетма-кет ўқ узди.\nҚарсиллаган ўқ товушларидан ҳаммаёқ ларзага тушгандек бўлди.\nМашина ғилдиракларини чирпирак қилганча яна чиқиб кетишга уриниб, вағиллай бошлади.\nҚора бўлса кўчанинг у бетидаги қалин буталар орасига ўзини уришга шошилди-ю улгуролмади. Орқа тарафдан отилган ўқ уни ерга қулатди. Ҳаммаси кўз очиб-юмгунча содир бўлди.\n«Дамас»ни қуролланган мелисалар ўраб олишди. Қонга беланиб ётган Қорани мелисаларнинг ўзлари кўтариб, қаёққадир олиб кетишди. Машина ичидагилар қуролларини ташлаб, қўлларини кўтарганча ерга туша бошладилар. Ҳаммаларининг қўлларига кишан солинди ва шу ерга етиб келган панжарали машинага чиқаришаркан, аёл кишининг «Ака-а!» деган чинқириғи эшитилди.\nБу Зумраднинг ҳайқириғи эди. Сочлари тўзғиган, оёқяланг Зумрад худди эси оғиб қолгандек гандираклаган кўйи югуриб келди-ю, Тошнинг бўйнига осилди.\nТош Зумрад дея синглисини бағрига босди, сочларини силади, «Қўрқма, ҳаммаси яхши» дея олди холос.\n— Тезроқ бўлақолинглар! — деди кимдир.\n— Тош! Машинага чиқ! — буюрди мелисалардан бири.\n— Сизлар кетаверинглар. Биз орқаларингдан етиб борамиз, — деди лейтенант Шарипов уларга маъноли қараб қўйиб.\n— Бу қанақаси? — тўнғиллади мелисалардан бири норози оҳангда. — Бир ҳафтадан бери қопқон қўйиб, «Автолавка»да димиқиб ўтирганимиз етмагандек, энди тайёр гўштни қўлдан чиқариб ўтирсак!\n— Бораверинглар дедим, — хўмрайди лейтенант булбулигўё бўлиб сайраётган йигитга қараб. — Тош учун мен жавоб бераман!..\nПанжарали машина ўрнидан қўзғалди.\nЙўл ўртасида эса Зумрад қўлларига кишан солинган Тошнинг кўксига бош қўйганча йиғлаб турар, бу ғалати манзарадан ҳамма лол-у ҳайрон эди. Қўшнилардан кимдир кўзи ожиз онасини етаклаб чиқаётганини кўриб, Тош ўша тарафга интилганди, ёнида турган мелиса йигит «Қимирлама!» дея йўлини тўсди.\nЛейтенант Шарипов эса қўявер дегандек бош чайқади.\n— Қочиб кетмасмикан? — деди бошқа мелиса хавотирланиб.\n— Ҳеч қаёққа кетмайди, — жавоб берди лейтенант ишонч билан. — Тошни ўзимиз билан олиб кетамиз!\nКўзлари ожиз онасининг озғин қўлларини ёйган кўйи йиртиқ калишини шапиллатиб ўзи томон келаётганини кўрган Тош чидаёлмади. У томонга бир-икки қадам қўймоқчи бўлди-ю, ҳоли келмади. Онасининг қаршисида тиз чўкканча қолди...\nЗумрад бу оператсия раҳбари лейтенант Шариповга, лейтенант эса унга қараб қўйишди. Бу биров сезган, биров сезмаган сирли нигоҳга яширинган маънони фақат уларнинг икковигина билишарди холос...\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Erkin_Usmonov._Tuzoq_(qissa)_/_Kiril&oldid=10868" dan olindi


Ул зоти анвар амири Бухоро ҳазратларининг ҳузури ҳумоюн русча таржимони муҳтарам Баҳромбек қоровулбеги жаноблари: «Биз Туркистон ва Бухоро халқининг тўрклиги маълум бўлуб туруб... на учун сарт атайдурлар?» — деб мўьтабар «Шўро» мажалласининг 1911 йил 16-ададинда савол этиб эдилар. Мазкур мажалланинг 19-ададинда «Ойна» муҳаррири тарафидан «Сарт сўзи мажҳулдур» унвони ила баъзи нимарсалар ёзилиб эди.\n3) Туркистон жанубидаги Балх, Бадахшон ва Чаҳорвилоят халқики, аксаран туркча сўйлашурлар ва ўзлари Афғонистон табъасидурлар, туркистонийларни ўзбек дер, Афғонистоннинг афғон, тожик, ўзбекча сўйлайдургон барча халқи туркистонийларнинг ўзбак ва турк дер... Сарт деган сўзни абадан билмайдурлар;\nКўктош амир жаҳонгир Темур Соҳибқирондан қолма тош — бир тахтдурки, Туркистондаги турк элларидан 92 уруғнинг оқсоқол ва баковуллари йиғилиб, янги хонни оқ бир намад — кача устинда ўткузуб, 92 уруғ мураххаслари качани бирдан кўтариб, янги хонни Кўктош тахтина миндурарлар эди. Ва бу ондан эътиборан хон ва амир эълон килиниб, нақора, карнай қоқилиб чолинарди. Амир ушбу 92 нинг оқсоқоллариға олтун ва хилъат, от ва туғлар бериб, алардан байъат оларди. Ва хон кўтармоқдан аввал 92 нинг оқсоқоллари баъзи бир сўзу одатларни риояти учун амирдан ваъда ва сўз олар эканлар. Бу 92 сўзи алон халқ оғзинда мавжуд ва мақоллар ҳукминдадур. «Тўқсон иккини ичинда... деди», «Бу ер 92 ни йиғилган ери, сўзингни билиб сўйла», «Сан бадзот, шажаранг 92 ға етмайдур».\n8) Туркистон шимолиға охирги вақгларда сарт сўзи эшитилиб, аммо Туркистон жануби ва ғарбида халқ оғзинда йўқдурки, Туркистон шимолиға бу сўзни жорий бўлғони қазоқ, тотор ва руслар сабабидандур. Масалан, Тошканда «сарт арбаси», «сарт чойи», «сарт одати»... дейилган ҳолда Самарқандда «мусулмони ароба», «мусулмон шаҳри», «мусулмон одати» дерлар;\n10) Туркистоннинг қаю бир чўл ва тоғ ё маъмур ериндага 60—70—100 ға киргон кишидан «сарт» сўзи сўралсун, билмайдур. Аммо олчин, барлос, гуёқяи, қинчоқ, хитой, турк, қавчин, сарой, манғит, қорақалпоқ, минг, юз, қирқ, ўроқли, ойтамғали, қўштамғали, найман, қангли, мўғул ва буларға ўхшаш асомаи қабила, уруғ исмларининг машҳури ва аларнинг туганмас шўъба ва шохаларини баён қилган ҳолда бу «мажҳур сарт»ни аслан тилға олмайдур. Қари кишилар: фалона аслан ўзбек ё тожикдур, дер. Асло сарт демас ва сартни билмас, сарт деган қабиладан бехабардур;\n13) Туркистон халқидан ўзини билатургонлари қабила ва уругага у қадар биноси борки, бошқа қабилаға қиз бермайтурғонлари бордур. Қизни ўзи хоҳлаб теккан бўлса, қаби-ла орасидан ақча жамлаб даъволашиб чиқориб оладурлар. Қабиласининг исмини ва етти отасининг отини билмайтургонларни қул — марқуқ дерлар.\n1) ўтган саналарда сарт сўзи ҳақинда руслар орасиға мубоҳаса бўлуб, «Туркестански ведомости» русча жаридасида ҳар ким ҳар нима ёзиб ва ҳар навъ фаразиётлар жорий қилиниб эди. Қазоқ биродарларимиздан даъво вакили жаноб Шерали Лапин ёзиб эканки, сарт сўзи ҳақорат сўзларидан бўлуб, «сариғ ит»дан ахуз муҳаққақдур. Бу лафзни истеъмол қилмасға керак. Ҳозир Туркистонда жорий турки — ўзбаки шевани «сартски» ёинки «сарт тили» демасдан «ўзбаки тил» деб аталсун;\n2) Астрўмўф жаноблари «Сартлар» исминда тахминан 300 саҳифалик русча бир китоб тасниф қилгандурлар. Ушбу китобға мазкур жаноб Шерали Лапин тарафидан бир неча эътироз ва баҳслар бўлгандур. Аммо жаноб Астрўмўф. сартлар ким эканлигини исбот қилиб бир жойға қарор берганлари йўқ ва китоблари ҳар нафъ ихтилоф ва фаразиёт ила тўладур;\n3) Астрўмўф жанобларини «Сартлар» китобидан ва бошқа бир неча русларни ёзган китобидан маълум бўлурки, Фарғона ва Сирдарё вилоятларининг халқи «сарт» бўлуб, Самарқанд ва Бухоро ўлка — вилоятларининг халқи ўзбек ва тожикдурлар;\n4) Гейер жаноблари «Туркистон саёҳатномаси»да ёзадурки: «Сартларни асл ва насаблари масаласиға ҳозиргача уламо тарафидан файсал берилган йўқдур. Аларни насаблариға тейишли ҳар нав баёнотдан сиҳҳатға яқини шулки, Туркистоннинг асл халқи тожик бўлуб, сўнгра турк — ўзбек халқи тасхир қилиб олиб ва бу икки халқни бирлашганидан пайдо бўлган халқларни «сарт» аталиши тахмин ва гумон қилинур;\n5) Вамбери жаноблари ёзадурки: «Сартларни Бухоро ва Ҳўқандда тожик атайдурлар. Инчунин жаноб Лазар Будагўфни ва Шайх Сулаймон Бухорий жанобларининг луғатларидан маълум бўлурки, сартлар аҳли форс ва тожик эронийлардан иборат бўлса, ҳолбуки эронийлар форс ва тожикдурлар;\n6) Логофет жанобларининг «Бухоро хонлиғи» ном русча китобинда Туркистонда мавжуд турк-ўзбек қабилаларини теъдод этибдурки, «сарт» қабиласи йўкдур;\n7) «Шайбонийнома» соҳиби Муҳаммад Солиҳ, Алишер Навоий, Бобурхон, Абулғозихонлар турқдурлар, буларнинг таълифотлариндаги сартлар ким бўлур, ажабо? Албатта, булар Туркистоннинг тамом ўзбек ва турк халқини(нг) ва ўз жинсдошларини(нг) сарт демаганлар. Бунлар эронийларни ва ё бошқа бир тоифани (уруш замонидаги душманларини) мақоми таҳқир ва очиқда сарт деган бўлсалар керакки, «Шайбонийнома»дан шундай билунур:\nЮқоридаги ёзилган сўзларға қараганда, маълум бўлурки, сарт сўзи ҳакиқатан номаълум ва сарт аталмиш кишилар ёинки сартлар букунги Туркистони Русий ёинки Турон, Хоразм ва Бухорода абадан йўқдур, балки бир замонлар бор эмишларда, қавми табъ ёинки ҳун, ҳамирий, осурий, бобилий... лардек дунёдан билкулли сафар этиб, жойларида бошқалар келубдурлар. Тарихға қаралса, букун мусаммаси йўқ кўб исмларға учралурки, сарт исмида Туркистонда «исми бемусамма» ҳукминдадур. Сартликни бутун Туркистони Русий ва Бухоронинг турк, тожик ва арабдан иборат халқиға тоқатургонлардан далил сўралса, айтатургонлари албатта шундан иборатдурки:\n1. «Шайбонийнома», «Бобурнома», Абулғозихон китобларинда баъзи бир туркистонийларни(нг) сарт аталибдур.\n2. Оврупонинг баъзи сайёҳлари ёзибдурларки, Туркистонда шаҳар халқини ёинки форс халқини ё тожирни номаълум замонда сарт атардилар.\n3. Номуайян бир замонда Дашти Қипчоқ ёинки Хитон ҳудудидан «сарт» исминда бир тоифа келиб, Туркистонға ерлашиб, сўнгра бошқалар тарафидан ютулуб ва бошқа уруғлар ила аталиб кетгандурлар.


Рамазон ойига соғ саломат етказган Парвардигори оламга беадад ҳамду санолар, беҳисоб шукроналар бўлсин, бу муборак ойда саловотларнинг барчаси Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо саллоллоҳу алайҳи вассалламга бўлсин ва асҳоби киромларга Аллоҳ таолонинг\nраҳмати ва мағфирати бўлсин. Азиз ҳамшаҳарлар, бизнинг жаннатмакон юртимизга муборак ва баракотли ой ташриф буюрди. Дуолар ижобат бўладиган ой, гуноҳлар кечириладиган ой, мақому даражотлар кўтариладиган ой, чексиз савоблар ёзиладиган ой, файзу бараканинг чеки йўқ бўлган ой, мўминларни хурсанд қиладиган ой, Парвардигори оламнинг меҳри жўш урадиган ой, осмон эшиклари очилиб илоҳий раҳматлар ёғиладиган ой, кечаю-кундуз фаришталар ва Жаброил а.с. ер юзига тушиб сайр қиладиган ой, ҳақиқий тақводор мўмин бандалар учун ғанимат бўлган ойдир. Бу моҳи шарифи Рамазондир.\nБиз бахтли инсонлар эканмиз чунки, ватанимиз тинч ҳаётимиз фаровондир. Ҳар куни оммавий ахборот воситалари орқали эшитяпмиз кўряпмиз дунёни айрим минтақаларида нотинчликлар қонли урушлар бўляпти. Мусулмонлар яшайдиган айрим юртларда бу йилги рамазонни рўзасини тута оламизмикин ва ҳайит қиламизмикан деб оҳ чекиб йиғлаётган инсонларни кўриб юрагинг эзилади. Худога беҳисоб шукрлар бўлсин бизни юртимизда тинчлик деб аталмиш улуғ неъмат ҳукм сурмоқда. Ҳар йили Юртбошимиз томонларидан алоҳида махсус Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш мақсадида қарорлари чиқарилаётгани юртимизда диний қадриятларимизга жуда катта эътибор берилаётгани қолаверса муқаддас динимизга бўлган ҳурмат эҳтиромни нишона десак, муболаға қилмаган бўламиз албатта.\nРасулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи вассаллам Рамазон ойини фазилати хусусида шундай марҳамат қиладилар: “Бу ойнинг аввали раҳматдир, ўртаси мағфират ва охири эса дўзахдан нажотдир ”. (Имом Бухорий ривояти)\nМуҳтарам юртдошлар, бундай имтиёзлар, бундай имкониятлар Рамазондан бошқа қайси ойда бор. Аллоҳ таоло ҳаммамизни бу ойнинг раҳматига эришиб, мағфиратига сазовор бўлиб, жаҳаннамдан қутулишни Ўзи насибадор айласин!\nПайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи вассаллам марҳамат қилдилар: “Ва бу Рамазон ойида мўминнинг ризқи зиёдаси билан берилади. Кимики бу муборак ойда рўзадорга ифторлик қилиб берса, унинг гуноҳлари кечирилади ва дўзахдан озод бўлади”. Саҳобалар сўрадилар: Ё Расулуллоҳ с.а.в. бизларнинг ҳаммамиз ҳам рўзадорга ифторлик қилиб беролмаймиз?! Шунда Расули Акрам саллоллоҳу алайҳи вассаллам “Кимики рўзадорни бир ҳўплам сут билан ёки бир дона хурмо билан ёки бир қултум сув билан бўлса ҳам оғзини очтирса, Аллоҳ таоло унга Ўзи биладиган даражада савоб ёзади. Ва кимики бир рўзадорни тўйдирса, уни Парвардигори олам гуноҳларини кечиради, ичгандан кейин ҳечам чанқамайдиган оби кавсардан ичиради ва ҳатто жаннатга киритади. Шунингдек, унга ҳам рўзадорнинг савобидан қисқартирилмаган ҳолда шунча савоб берилади” - деб марҳамат қилдилар.\nМана шу кунларда қанча-қанча ҳамшаҳарларимиз рўзадорларга ифторлик қилиб бериб, ўзларини мағфират мақомига сазовор қиладилар. Ва холислик билан қилинган ифторликлар ўз соҳибини албатта, дўзахдан қутқариб, жаннатга олиб боради. Аллоҳ таоло ҳаммамизни ҳам мана шундай мақому мартабаларга эриштирсин! Азизлар бир нарсани унутмаслигимиз керакки, манашу ифторликларимиз камтарона ортиқча дабдабасиз, риёсиз бўлсагина юқоридаги савобларга эришамиз. Агар, мақтаниш ёки риё учун бўлса унда гуноҳкор бўлиб қолишимиз ва яна қилган хайру-саховатимизни савобидан маҳрум бўлиб қолишимиз ҳам мумкин. Шундай экан, ушбу муборак ойда қилаётган барча хайру-саховатларимиз фақат Худо учун бўлишлиги мақсадга мувофиқдир. Баъзи ифторликларга борсанг қорни очлар қолиб қорни тўқларни таклиф қилинади иложи борича эҳсон ва мурувватларимизни муҳтож ҳамда йўқсилларга қилинса савоб ва даражалари улуғ бўлади.\nПайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи вассаллам: “Рўза тутган кишининг уйқуси ибодат, сукут сақлашлиги Аллоҳга тасбеҳ, қилган амалининг савоби орттириб берилади, дуолари ижобат ва гуноҳи кечирилгандир”- деб марҳамат қилдилар.\nАзизлар, бу ой шундай муборак ойки, ҳар бир тақводор зот учун бу ойда туришликнинг ўзи ибодат, бу ойда бўлишликнинг ўзи ибодат. Қаранг, рўза тутадими ибодат, рўза ҳолатда ухлайдими ибодат, ҳаттоинки гапирмасдан дам турса ҳам ибодат, ифторликда овқат еса ҳам ибодат. Ахир бунчалик даражада савоблар, бунчалик мақомда файзлар ва ҳар бир оддий амал ибодатга айланади. Рамазон ойида саҳар вақтдан олдин туриб саҳарлик қиламиз бу ибодатга айланади, кейин саҳардан то шомгача рўза ҳолда юрамиз, ишлаймиз, ухлаймиз ибодат, сўнгра шомда яна овқатланамиз ибодат, кечаси таровеҳ намозларида қоим бўламиз ибодат, дуолар қиламиз ибодат, яна эртанги кун учун, рўзага куч тўплашлик учун дам оламиз у ҳам ибодатга айланади. Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи вассаллам “Бу Рамазон ойи барака ойидир” – деб бежизга айтмадилар.\nПайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи вассаллам “Рўза тутган одамнинг уйқуси ибодат”- дедилар, яъни эрталаб рўзадор одам рўзғори учун, нафақаси учун ишлаб меҳнат қилса ва азбаройи чарчаганидан пешиндан кейин ёки асрдан сўнг бироз мизғиб олса, уни Аллоҳ таоло ҳар бир чиқарган нафаси учун зикр қилди деб номаъи аъмолига ёзиб қўяди. Ҳа азизлар, рўзадорнинг мартабасига қаранг. Қандай Худои таоло рўзадор бандасини азиз қилиб қўйибди.\nВа яна Расули Акрам саллоллоҳу алайҳи вассаллам “Рўзадорнинг сукут сақлашлиги”– рўза тутган кишининг гапирмаслиги, жим туришлиги тасбеҳдир. Яъни рўзадор одам вақтида ҳар хил хунук сўзларга ўрганган бўлса, эндиликда Аллоҳ таолонинг фарзини бажараётганда бу хилдаги одатни тарк этиб, яхши сўз билмаса унда жим турсин. Мана шу ҳолда Парвардигори олам у инсонга сукут сақлагни учун “Субҳаналлоҳ” деди деб ҳисоблайди.\nҲадиснинг давомида келади “Қилган амалининг савобини кўпайтириб беради”– рамазонда қилинган савобли ишларнинг ажри орттирилади. Яъни рамазонда қилинган ибодатлари, бошқа вақтларда қилинган ибодатлари билан бир хил бўлса-да, аммо муборак ойда қилинган хайрли ишларнинг савоби етмиш даража кўтарилади. Бу озмунча фарқ эмас, жуда ҳам бир яхши мукофот. Рамазонда кунига таровеҳ 20 ракаат ўқилади. Бу дегани 1400 ракаат намоз ўқилганнинг ажри берилади. Энди бу ойда садақалар, хайрли ишлар, зикрлар 70 маротаба зиёда қилинади. Шунинг учун ҳам баъзи ақлли инсонлар закотларини ушбу муборак Рамазон ойида адо этадилар. Чунки Рамазон ойида қилинган ҳар бир эзгу амалга 70 марта кўп савоб берилади.\nВа яна ҳадисда рўзадорнинг сифатлари зикр этилиб шундай дейилади “Рўзадорнинг дуоси мақбулдир”. Чунки у Аллоҳ таоло яхши кўрган банда бўлишга интилаётир. У Парвардигори учун кундузи ейиш, ичиш ва оилавий муносабатдан узоқлашади. Роббиси учун нафсининг кучли орзуларини тарк этади. У Аллоҳ таоло учун фидокорлик қилганлиги сабабли ҳам Худои таоло уни севмоқда ва дуоси ижобат бўлмоқда. Бундай фурсатда рўзадорнинг дуосини олишга, унинг кўнглини овлашга, унга эҳсон қилиб туришга ҳаракат қилишимиз зарур. Чунки унинг дуоси ижобат. Мен ҳам рўзадорманку, мен ўзимга ўзим дуо қилсам бўлмайди деманг. Чунки мўмин одам ўзининг амалини 100% қабул бўлаётганлигига ишонмаслиги керак. Унда амалига ужб қилган бўлади. Яъни ўзининг амалидан фахрланган бўлади, ўзининг ибодатига кибрланган бўлади. Шунинг учун бизлар рўзадор бўла туриб бир-бировимизни хурсанд қилишга ҳаракат қилайлик. Шоядки шу қилган ишимиз учун Аллоҳ таоло меҳри жўш урадиган ойда, Рамазонда ва ундан аввалги қилган ибодатларимизни ҳам даргоҳида қабул қилса. Мўмин киши тавозеълик бўлиши даркор. Ўзининг мўмин биродари олдида камтар тутиб, унинг даражасини баланд билмоғи бу ҳақиқий авлиёларнинг ишидир.\nВа яна “Рўзадорнинг гуноҳлари кечирилади” –деб марҳамат қиладилар Сарвари коинот саллоллоҳу алайҳи вассаллам яъни рўза тутган мусулмон мағфират ўн кунлиги пайтларида кўпроқ истиғфорлар айтса, албатта гуноҳлари кечирилади. Ва яна ҳадиси шарифда ушбу мазмундаги ҳадис зикр қилинадики “Рамазондан рамазонгача бўлган орада мўмин кишининг кичик гуноҳларига каффоратдир”.\nҲурматли ҳамшаҳарлар, ушбу ҳадиси шарифлардан билиниб турибдики, бу ойнинг ҳар бир дақиқасини ғанимат билиб кўпроқ тақвога берилайлик, шайтонлар кишанланган вақтда гуноҳли-хунук одатларимиздан қутулайлик, истиғфору тасбеҳларни айтиб номаъи аъмолларимизни ажру ҳасанотларга тўлдирайлик, кўпроқ хайру эҳсонлар қилиб савоблар шодасига эга бўлайлик. Аллоҳ таоло ҳаммамизни айтилган ушбу сўзларга муваффақ айласин.\nПайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи вассаллам: “Ким рўзадорлигини унутиб қўйиб, еса ёки ичса рўзасини батамом қилсин. Уни Аллоҳ таоло ризқлантириб, сероб қилгани холос” деб марҳамат қилдилар. Яъни рўзадорлиги эсида йўқ еса ёки ичса, эсига келган заҳоти ейиш ҳамда ичишни тўхтатади, рўзани давом эттираверади агар, рўзам очилиб кетди деб эсига келгандан кейин ҳам давом этаверса, бир кунига-бир кун рўза қазосини тутиб беради.\n3. Ҳомиладорлик – агар ҳомиладор аёл ўзига ёки ҳомиласига аввалги тажрибалар ёки табиб гапи асосида зарар етишини билиб рўзасини очса, рухсат. Кейин имконини топганда қазосини тутиб беради.\n5. Қарилик – ёшлари улуғ ёшга етган, яъни ўта қари бобо ва момоларга рўза тутмасликка рухсат. Улар ҳар бир тутмаган рўзалари учун бир мискинни тўйдириш ила фидя берадилар (фидя бир мискинни қорнини тўйғазишлиги учун бериладиган маблағ).\n6. Ким оғир машаққат, очлик ва чанқоқ туфайли рўза тутса ҳалок бўладиган, ақли бежо бўладиган даражада ёки аъзоларидан бири ишдан чиқадиган бўлса, рўзани имкон топганда қазосини тутиб беради.\nХонобод шаҳар бош имоми: М.Рахимов\n/ Рамазон ойининг фазилати


Қайси давлатлардан келганлар карантинга олинмайди? — Sof.uz\nҚайси давлатлардан келганлар карантинга олинмайди?\n13.08 00:22 985 Ўзбекистон\n- санитария-эпидемиологик вазият барқарор бўлган (яшил рейслар) — (охирги 10 кун ушбу мамлакатларда бўлиб турган) Ўзбекистон Республикасига кириб келган шахслар карантин назоратига олинмайди;\n- коронавирус инфекцияси билан касалланиш ҳолатлари камайган (сариқ рейслар) — (охирги 10 кун ушбу мамлакатларда бўлиб турган) Ўзбекистон Республикасига кириб келган шахслар 14 кун давомида уй карантини назоратига олинади;\n- коронавирус инфекцияси билан касалланиш ҳолатлари камаймаган (қизил рейслар — эвакуация рейслари) — Ўзбекистон Республикасига кириб келган шахслар 14 кун давомида карантин назоратида сақланади.\nРеспублика махсус комиссиясининг қарори билан Ўзбекистон Республикасига хорижий давлатлардан фуқароларни кириши бўйича тоифага ажратилган давлатлар рўйхати тасдиқланди ҳамда ушбу рўйхат ҳар ҳафтада янгилаб бориши белгиланди. Мазкур рўйхатга асосан:\nКеча, 17:44 2206\n23.09 11:53 2091\n24.09 16:17 1955\n24.09 12:06 1667\n09:22 0 Ўзбекистон\n09:05 65 Жаҳон\nКеча, 17:44 2206 Ўзбекистон\nКеча, 17:39 1068 Ўзбекистон\nКеча, 17:15 322


Давлат божхона қўмитасида Ўзбекистон халқ артисти Ёдгор Саъдиев билан ижодий учрашув бўлиб ўтди\nДавлат божхона қўмитасида Ўзбекистон ...\nДавлат божхона қўмитаси Марказий аппаратида Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон халқ артисти Ёдгор Саъдиев билан ижодий учрашув бўлиб ўтди.\nТадбир аввалида унда иштирок қилган ДБҚ раҳбарияти шахсий таркибни юртимизга кириб келаётган Наврўзи олам билан самимий муборакбод этди. Таъкидланганидек, мазкур айём юртимизда меҳр-оқибат, ҳамжиҳатлик, бағрикенглик ва бунёдкорлик анъаналарини тараннум этади, Наврўз тимсолида халқимизнинг неча минг йиллардан бери давом этиб келаётган миллий урф-одатлари ва қадриятлари янада теран бўй кўрсатмоқда.\nШунингдек, сўз навбати эл суйган санъаткор, кино ва театр санъатининг дарғаларидан бири Ёдгор Саъдиевга берилар экан, бу инсоннинг ўзбек кино ва театрида ўрни нечоғлик катталигини билиш учун унинг ижодидаги кино ва спектаклларни эслашнинг ўзи кифоя эканлиги қайд этилди.\nЁдгор Саъдиев ўзининг ижодий фаолияти ҳақида сўзлар экан, ўзининг кинодаги ҳамкорлари, шогирдларини алоҳида ёдга олди. – Бўлажак актёр сифатида мен кўп нарсани буюк актёрлардан ўрганганман ва уларнинг мақтовларига сазовор бўлиш учун ролларни яхши ижро этишга ҳаракат қилардим. Хусусан, репертуаримдаги “Юлдузли тунлар” спектаклида Бобур роли менинг энг фахрланадиган ролларимдан бири дея ҳисоблайман, – деди, актёр.\nШунингдек, Ёдгор Саъдиев иштирокчилар саволларига биноан ўзбек кино санъатидаги мавжуд муаммоларга ҳам алоҳида тўхталди. Профессионал нуқтаи назардан мазкур муаммоларнинг ечимини тушунтирди. Кинонинг маънавиятимиз ва ёшлар онгига таъсири юзасидан ўз фикрлари билан ўртоқлашди.\nТадбир давомида таниқли актёр халқ қўшиқларидан ижро этиб иштирокчиларга байрам кайфиятини улашди.


Интернет орқали маълумот қидираётган қозоғистонлик эркак. [Айдар Ашимов]\nОЛМАОТА – Қозоғистонлик имомлар, диншунос олимлар ва психологлар экстремизм тарқалишининг олдини олиш мақсадида онлайн тарзда фаолият олиб боришга ўтмоқдалар.\nЖорий йилнинг охирига келиб, Нур-Султон шаҳрининг дин ва психология бўйича мутахассислари икки форматда – ҳам онлайн, ҳам офлайн тартибда ишлашни бошлайди. Нур-Султоннинг дин ишлари бўйича шаҳар бошқармаси ва диний муаммоларни ўрганиш маркази томонидан шундай қарор қабул қилинди.\nНур-Султон шаҳар ҳокимлиги матбуот хизматининг 19 август кунги баёнотига кўра, 17 августдан бошлаб аҳоли орасидаги ахборот-тушунтириш ишлари янги форматда олиб борилади.\n«Булар «Elorda_cipr» Инстаграм саҳифасидаги ҳар куни жонли эфир орқали ўқиладиган онлайн маърузалар, шунингдек пойтахтдаги ташкилот ва корхоналарда бевосита мутахассислар иштирокида ўтказиладиган юзма-юз суҳбатлардир», дейилади матбуот хизмати хабарида.\n«Барча форматларда [маърузачилар томонидан] тингловчиларни қизиқтирган саволларга жавобан тўлиқ маълумот берилади», дейилади хабарда.\nМутахассислар 17 августдан бери Нур-Султондаги бир қатор бозорлар ва савдо марказларининг сотувчилари ва ходимлари билан учрашувлар ўтказмоқда.\nУлар динга оид қонунлар, бузғунчи оқимларнинг хавфи ва жангариликка ёлловчилардан ҳимояланиш йўллари тўғрисида маълумот беришган.\nБу каби учрашувларни ўтказиш санитар-эпидемиологик вазиятни инобатга олган ҳолда йил охиригача давом этиши кўзда тутилган.\nОнлайн манбалар билан экстремизмга қарши кураш\n«Ҳозирда, карантин сабабли, кўпчилик бўлиб йиғилиш мумкин эмас», дейди экстремизмнинг олдини олиш бўйича олмаоталик мутахассис Асилбек Избаиров коронавирус пандемиясини назарда тутиб.\nИнтернет орқали фаолият «бошқа шаҳарда аудитория билан ишлаш учун вақт сарфлаб қаергадир боришга ҳожат йўқ» дегани, дейди Избаиров. «Муҳокама ёки маъруза учун аудитория тўплашга офис қидириш керак бўлмайди.»\nАммо, масофадан туриб ишлаш – тингловчиларни ҳис қилиб бўлмагани сабабли юзма-юз учрашувдек бўлмайди, деди у.\n«Тингловчиларнинг маърузангизга қизиқиши сўниб бораётганини кўрсангиз, дарҳол чорасини кўриб, назоратни ўз қўлингизга олишингиз мумкин», деди Избаиров юзма-юз учрашувларни назарда тутиб.\n«Жарроҳ онлайн алоқа ёрдамида хавфли ўсимтани олиб ташлай олмагани каби, радикал ғоялар билан оғир касалланган одамга тўлиқ ёрдам беришнинг имкони йўқ», деб қўшимча қилди у.\nМасофадан туриб ишлаш ҳатто радикаллашган одамлар учун ҳам фойдали бўлиши мумкин, деб ҳисоблайди Олмаотадаги Ал-Фаробий номли Қозоғистон миллий университетининг диншунослик кафедраси докторанти Ерлан Досмагамбетов.\nРадикаллашган фуқаролар билан олиб бориладиган ишлар самарали бўлиши учун диний мутахассис ёки диншунос билан улар ўртасида мулоқот йўлга қўйилган бўлиши керак, деди у.\n«Адашганларни тўғри йўлга қайтариш нозик ва машаққатли ишдир, шу боис реабилитация қилинаётган шахс билан психологик алоқа ўрнатилиши зарур», - дейди у.\nДосмагамбетов «реабилитация қилинганлар орасида, телефон суҳбати чоғида ўзининг собиқ маслакдошига «бизни тинглаб кўришни» маслаҳат берганлар бўлганини айтди.\nТерроризмга оид жиноятларда айбланганлар\nЙил бошидан бери Қозоғистон судлари 32 нафар судланувчини терроризм билан боғлиқ жиноятларда айбдор деб топди. Бу ҳақда 20 август куни Америка ҳуқуқшунослар уюшмасининг Қонун устуворлиги ташаббуси (ABA ROLI) билан ҳамкорликда ўтказилган онлайн анжуман чоғида Қозоғистон Олий суди судьяси Ерден Арипов маълум қилган.\n«Илгари терроризмга қарши кураш бўйича глобал рейтингда мамлакатимиз ўртача хавф кўрсаткичига эга эди, эндиликда эса Қозоғистон терроризм таҳдиди сезиларсиз бўлган мамлакатлар қаторига кирган», деди Арипов учрашувда.\nСудланган 32 нафар шахс икки йилдан 12 йилгача бўлган жазо муддатларини олган.\nҚозоғистон экстремистик маълумот тарқатувчи минглаб сайтларни блоклади\nҚозоғистонлик таҳлилчиларнинг огоҳлантиришича, интернет – террорчи ташкилотларнинг асосий ёллаш воситаси бўлиб қолмоқда.


Саратоннинг ривожланаётганидан дарак берувчи аломатлар маълум қилинди\n23:06 / 07.10.2019\n“Россия 1” телеканалида “О самом главном” (Энг асосийси ҳақида) дастури эфирида шифокор Александр Мясников организмда онкологик касалликлар ривожланаётганидан дарак берувчи аломатлар ҳақида сўзлаб берди.\nМясниковнинг маълум қилишича, саратон хавфи омилларини махсус таҳлиллар ўтказмасдан инсон танасида ҳам аниқлаш мумкин. Шу сабабли шифокор ташриф буюрувчини синчковлик билан кўздан кечириши лозим.\nТерининг қуруқлиги, қичима ва қора акантоз, қўлтиқ ва кўкрак остида қора доғлар бўлиши онкология, жумладан ошқозон саратони аломатлари бўлиши мумкин. Бундан ташқари, бу аломатлар беморда қандли диабет, гипотериоз (эндокрин касаллик) ва гипофиз касалликлари борлигидан дарак бериши мумкин.\nТирноқ пластинасининг ўзгариши ҳам кўпинча ёмон сифатли ўсимталар ривожланаётганидан дарак беради. “Тирноқлардан меланома борлигини ҳам кўриш мумкин, бунда тирноқлар худди қисиб олингандек кўкимтир рангда бўлади”, деб айтган шифокор.\nСаратоннинг яна бир аломати яраларнинг ёмон битиши ҳисобланади. Инсон танасидаги папилломалар (сўгаллар) ҳам организмда (кўпинча бачадон бўйнида) ўсимталар ривожланишига олиб келувчи онкоген вируслар борлигидан дарак бериши мумкин.\nЎз навбатида, тухумдонлар саратонидан аёллар юзида меъёридан кўп тук бўлиши – гирсутизм дарак бериши мумкин.\n21:53 / 30.09.2020\nОИВдан соғайиб кетган дунёдаги биринчи одам саратондан вафот этди\n15:08 / 17.09.2020\nОнкологик касалликларни эрта аниқлашда муҳим бўлган тизим йўлга қўйилди\n23:34 / 13.09.2020\nМутахассис оққонликнинг биринчи аломатларини санаб ўтди\n11:45 / 14.08.2020\nОлимлар коронавирус инфекциясини нур терапия билан даволашни таклиф қилишди


“Буюк девор”: Ўзбекистон расмийлари қонуний йўл билан Интернет устидан назорат ўрнатмоқчилар - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n08:35 msk, 28 Май 2020\n“Буюк девор”: Ўзбекистон расмийлари қонуний йўл билан Интернет устидан назорат ўрнатмоқчилар\n07.06.2009 13:18 msk\nСўнгги тўрт-беш йил давомида Ўзбекистон ҳукумати ўз фуқаролари учун “номақбул” веб-сайтларга йўлни қатъий тарзда тўсиб келмоқда. Ғалвирдан беҳаё порнографик сайтлар эмас, балки мустақил сиёсий ва мухолифатдаги оммавий ахборот воситалари ўтказилмоқда. Ўзбекистонда “Фарғона.Ру” сайти очилмай қўйганига ҳам анча бўлиб қолди. Шунингдек, Ўзбекистон ҳаёти тўғрисидаги ҳақиқатни сўзлаб берувчи Россиянинг бошқа сайтларидаги алоҳида материаллар ҳам очилмаслиги кўпчилик интернет фойдаланувчиларга маълум.\nБу ишларнинг бари яширин тарзда амалга оширилмоқда. Тахмин қилишмизча, бу ҳақда қарорлар веб-провайдерларнинг ишига кураторлик қилувчи Миллий хавфсизлик хизматининг махсус бўлимлари қабул қилинса керак. Лекин кўринишидан, расмий Тошкент Интернетни фильтрация қилинишига қонунни ҳам асос қилиб олмоқчи шекилли.\nЎзбекистонда олий қарорлар ҳаётга татбиқ этилиши одатда жамоатчилик фикрини тайёрлашдан бошланади. Шунинг учун ҳам матбуотда Интернет устидан легал назорат ўрнатишни тарғиб қилувчи кампания бошланди. Давлат “номақбул” ва “хуш кўрилмаган” веб-сайтларни тақиқлаши мумкин ва тақиқлаши керак деган тушунчани Ўзбекистон фуқароларининг онгига сингдириш бошланди.\nРеспубликадаги аҳвол ҳақида ҳикоя қилувчи интернет ресурсларнинг ахборот блокадаси айниқса 2005 йил Андижон воқеаларидан сўнг кучайди. Ўшанда республикада деярли барча янгилик веб-сайтларига йўл тўсиб қўйилди, блокировкани айланиб ўтишни билмаган фойдаланувчилар Ўзбекистоннинг қолган барча аҳолиси сингари маҳаллий ОАВ орқали янгиликларини истеъмол қилишга мажбур бўлдилар. Мамлакат фуқароларига хоҳлаган бошқа давлатлардаги ахборотни олишларига рухсат берилади, ўзиникидан ташқари...\nИнтернетдаги эркинликни тартибга солиш зарурати ҳақида билдираётган Ўзбекистон расмийларининг вакиллари матбуот эркинлиги индекси рўйхатида қуйи поғоналарни эгаллаб келаётган хорижий давлатлар тажрибасига ишорат қилмоқдалар. Улар Исроил, Жанубий Корея, ва Хитойга тенг бўлишга чақирмоқдалар. Шу билан бирга улар ўз фуқароларига демократия кучлироқ бўлган давлатларда Интернет фаолият қай тарзда тартибга солинаётгани ҳақида сўзлаб берганлари йўқ. Бундан ташқари, улар баъзи муҳим тафсилотларни унутиб қўйдилар ва аёрлик қилиб ёлғон сўзлаяптилар. Шунинг учун ҳам тармоқни назорат қилиш ғояси охир-оқибат қандай амалга оширилишини дарҳол тушунса бўлади.\nМисол учун, Ўзбекистон Матбуот ва ахборот агентлигининг масъул ходими Улуғбек Султанов “Ўзбекистон матбуоти” журналида чоп этилган ўз мақолаларидан бирида ўқувчилар аудиториясига Исроилда “Интернетда цензура ҳақида” қонуни қабул қилингани ҳақида ёзмоқда. Унга кўра, янги қонунга мувофиқ барча “номақбул сайтлар”га фильтрлар ўрнатилади. Бундай сайтлар рўйхатини Исроил Алоқа вазирлиги белгилар эмиш.\nШу ерда қайд этишимиз жоизки, эксперт ё ҳато қиляпти ёки айёрлик. Зўравонликни тарғиб қилувчи, порнография ва қиморвозлик сайтларнинг очилишини чекловчи қонун ўтган йилнинг бошланишида қабул қилинган бўлиб, ўша пайтдан бери бу қонунга кўплаб тузатишлар киритилган. Пировардида, мутасаддилар ва фуқаролик жамияти вакилларидан иборат комиссия қайси веб-ресурсларни чеклаш тўғрисида қарор қабул қилади.\nЭрон Интернетида сиёсий ва диний арбобларни танқид қилиш тақиқланган, барча блоггерлар ўз веб-сайтларини маданият ва санъат вазирлигида рўйхатдан ўтказишлари лозим. Сурия алоқа вазирлиги интернет кафеларнинг эгаларига фойдаланувчиларнинг паспорт маълумотларини ёзиб олишни ва расмийларга тақдим этиш мажбуриятини юклаган. Саудия Арабистони ҳукумати 400 минггта “номақбул” сайтларни блокировка қилиб қўйган.\n“Чегара билмас репортёрлар” ташкилотининг маълумотига кўра, дунё бўйича 2008 йилда 1740 сайт ёпилган ёки тўсиб қўйилган, Интернетда материаллар чоп этгани учун 105 та блоггер жабрланган, шу жумладан, 1 таси ўлдирилган, 59 таси ҳибсга олинган.\nҚонун лойиҳаси биринчи ўқишда қабул қилиниши биланоқ контентнинг автоматик фильтрланиши тўғрисидаги бандига жиддий ўзгартишлар киритилди. Кнессет комиссиясининг қарорига кўра, исроиллик барча фойдаланувчилар учун Интернетга чекланмаган даражада йўл очиқ бўлиши лозим , провайдерлар эса мижознинг илтимосига биноан қандайдир фильтр ўрнатиб беради, холос.\nШундай қилиб ўзбекистонлик мутасадди бошлиқларининг буюртмасини бажара туриб орзу қилаётган нарсасини амалда бор дея тақдим этишга уринмоқда.\nМақоланинг давомида ЎзМАА ходими ўзича Интернет-ресурслар устидан давлат назоратини ўрнатишнинг ижобий намуналарини келтирмоқда. Унга кўра, “Интернет қарийиб барча хонадонларга кириб борган Жанубий Кореяда тахаллус остида мақола ва хабарлар тарқатиш тақиқланиб, муаллиф ўз номини ёзиб жойлаштириши шарт қилиб белгиланади. Ҳозирда ушбу мамлакатда мазкур меъёрни бошқа сайтлар учун ҳам жорий этишга қаратилган қонун устида иш олиб борилмоқда”, деб ёзади у.\nБу ерда аниқлик киритилиши лозим: Жанубий Кореяда бундай қонун ҳақиқатдан ҳам 2005 йилдан бери амал қилиб келмоқда. Қонунга кўра, ўқувчилар сони 100 мингдан ошган сайтлар фойдаланувчиларининг идентификацияси талаб қилинади.\nФойдаланувчилар рўйхатдан ўтаётганларида ўзларининг ҳақиқий исм-шарифларини ва яшаш манзилларини аниқ кўрсатишлари керак. Сайтлар маъмурияти эса ахборотнинг ҳақиқиқийлигини текшириб расмийларга бу ҳақда маълумот бериб туришлари лозим. Вақти келиб Ўзбекистонда ҳам сайтга кириб чиқувчи фойдаланувчилар сони шунга ўхшаш обрўли веб-нашрлар пайдо бўлишини орзу қилишимиз мумкин, холос. Бу нарса қачон амалга ошишини Яратганнинг ўзи билади. Боз устига, “Фарғона.Ру” экспертларининг маълумотига кўра, Корея қонунчилигида у ёки бу нобақбул сайтларга тўсиқ қўйиш ҳақида бирор оғиз сўз йўқ.\nПекин маъмуриятининг кўрсатмасига биноан Интернет-кафе мижозларининг нафақат ҳужжатларини текширадилар, балки суратга туширадилар ҳам. Туркменистанда Интернет-кафе хизмат ҳақини тўлаётган мижоз паспортини кўрсатиши шарт, мамлакатдаги ягона провайдер эса кўплаб “номақбул” сайтларни блокировка қилиб қўйган .\nЛекин, Ўзбекистон расмийлари аслида замонавий ва тушунарли қонун яратиш тўғрисида қайғурмаяптилар. “Номақбул” ва “зарарли” сайтларни тақиқлашдан мақсад – Интернетнинг мамлакат аҳолиси онгига таъсирини иложи борича камайтириш.\n«Халқ Сўзи» газетаси бош муҳаррирининг муовини Шуҳрат Жабборов ҳам куни-кеча ўзи ишлаётган газетасида “номаъқул” танқидлар билан шуғулланувчи интернет сайтларни назоратга олиш таклифи билан чиқди. Мақолада номаъқуллик даражасини ким аниқлаб бериши ҳақида Жаббаров индамаётгани ҳам рост. Кўринишидан, у бу масалада “тегишли идоралар”га тўла ишонаётганга ўхшайди. Улар ҳозир ҳам истаган сайтларини ўз хоҳишларича блокировка қиляптилар. Жаббаров бу борада Хитойда амал қилаётган “Буюк Хитой девори” дастуридан ўрнак олиш кераклигини, Хитой расмийлари мазкур дастур орқали кўп сайтларга кириш имконини ёпганларини ўрнак сифатида келтирган.\nҚайд этиш жоизки, олдинроқ Ўзбекистон Олий Мажлиси Сенати аъзоси, Тошкент давлат юридик институти ректори Мирзаюсуф Рустамбоев ҳам шунга ўхшаш таклиф билан чиққанди. У Ўзбекистон хавфсизлигига таҳдид солувчи энг хавли интернет сайтларининг ягона рўйхатини тузиш ва тезликда уларни назоратга олиш, шу билан бирга халқаро тармоққа ахборот тарқатишни назоратга олиш бўйича қонун ҳужжати қабул қилиш керак, деган ташаббусини ўртага ташлаган эди.\nШундай қилиб, Ўзбекистонда цензура тез орада енгиллаб қолармикан деган умидлар ҳам чиппакка чиқмоқда. Республикада ахборот олиш бундан кейин янада қийинлашади. Матбуотда ўтказилган тарғибот кампаниясидан сўнг депутатлар ишга киришадилар. Керакли қонун ортиқча баҳс-мунозарасиз қабул қилинишига шубҳа йўқ: республикадаги сиёсий вазият шунақа. Тармоқнинг ҳукумат назоратидан ҳоли участкаларида фильтрлаш қонуний асосга эга бўлганидан кейин эса унга қарши кураш янада қийинлашади.\nДаниил Кислов, “Фарғона.Ру” АА бош муҳаррири. Мақола NewsUz.Com хабарларидан фойдаланган ҳолда тайёрланди


Бек ва Бекажон | bekajon\nБош саҳифа › Ўзингизни англанг › Бек ва Бекажон\nКИР ЮВИШ ВОСИТАЛАРИНИ ҚАНДАЙ ТАНЛАШ КЕРАК?\nБундан 80 йил муқаддам 10 октябрь куни АҚШда дунёдаги илк кир ювиш кукуни расман сотувга чиқди. Ўша пайтда уй бекаларининг қувончи чексиз эди. Ахир асрлар давомида орзу қилинган сеҳрли восита – рўзғор ёрдамчиси пайдо бўлганди. Йиллар ўтиб, кир ювиш кукунининг ўрами, таркиби, турлари ўзгариб бормоқда. Бугун Ўзбекистон бозорида уларнинг турфа хилларини кўриб, қай бирини харид қилишни билмай қоласиз, ҳатто. Қувонарлиси, чет эл маҳсулотлари қаторида «Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган» белгиси остидаги кир ювиш воситалари ҳам кўпайиб боряпти.\nБахт - бу ҳар биримиз исталган лаҳзада хоҳлаган маконимизда - ҳар қадамда сайлашимиз мумкин бўлган танлов. Шу дақиқадан бошлаб, ҳамма-ҳамма нарсадан, ҳар бир ҳолатдан ижобийлик ахтаришга ҳаракат қилинг. Аслида инсоннинг ўзи ноёб мавжудот. Чинакам бахтнинг уруғлари миннатдорлик ҳисларида яширинган. Бахтли ёки бахтсиз бўлишимизга ташқи шароит эмас, ўз хаёлларимиз сабабчи бўлади. Фикримизни бошқара туриб, биз бахтни ҳам идора қила бошлаймиз. Бахт - йиллар, ойлар, ҳафталар ва ҳатто кунлар ортига ҳам бекитилмаган. Аммо уни ҳар бир лаҳ задан топишингиз мумкин.\nСЕВГИ ТУГАЙДИМИ… ОИЛАДАГИ ЎТА МУҲИМ БОСҚИЧЛАР\nҲурмати улуғ, қалби меҳрга лиммо-лим бўлган бек ва бекажонлар, сиз бахтлимисиз? Оилавий бахт ва хотиржамликка эришиш учун қандай мураккаб йўлларни босиб ўтгансиз? Ҳар бир жуфтлик оилавий муносабатларнинг маълум босқичлари: меҳр-муҳаббат туйғуси синови ва муносабатларда инқироз юзага келиши каби даврларни босиб ўтишади. Қани энди ҳар бир оила бахт тафтидан худди қуёш нурлари каби бирдек баҳраманд бўлолса… Икки ёш севишиб ёки ота-оналар ризолигига кўра турмуш қуришди, илоҳим бахт уларга ёр бўлсин! Аммо… Вақт ўтиши билан ҳаммаси ўзгара бошлайди. Аслида ҳаммаси ўз қўлингизда! Бахтни йўққа чиқариш ҳам, оила ришталаридаги муҳаббат тилсимини асраб-авайлаш ҳам фақат сизга боғлиқ.\nХонадон бекаси умр йўлдошининг хизмат пиллапояси ва мавқеи борасида қандай муҳим ўринда турмоғи лозим? Умуман бу жабҳада ўрним бор деб ўйлаганмисиз ҳеч? Қайси амалий ҳаракатларингиз учун молия илҳом париси «лавозими»ни қўлга киритган бўлардингиз? Гарчи бу саволлар сизни қийнамаган бўлсада, ҳар бир аёл турмуш ўртоғининг омад ёки омадсизликка эришишида кўпинча инстинктив - Ҳайри ихтиёрий равишда нималарнидир айтади ва бажаради.\nОТА-ОНАЛАР УЧУН 60 СИР БОЛАМ, СЕНИ ЯХШИ КЎРАМАН!\nБаъзи кексалардан «боламни яхши кийинтирдим, егани олдида бўлди, ҳеч кимдан кам бўлмади. Шунга қарамай болам нега бунақа бўлиб қолди? Қаерда хато қилдим?» қабилидаги гапларни эшитиб қоламиз. Сабаб борасида фикр ва муносабатлар турлича. Нима эксанг шуни ўрасан деганларидек, фарзандга етарлича меҳр бермасдан ундан оқибат талаб қилиш ўринсиздир. Сиз-чи, мунис бекажон? Фарзандингизга охирги марта қачон яхши кўришингизни сўзларда ёки уни бағрингизга босиб ифода этдингиз?\nСиз умрингиз мобайнида эзма кишиларга дуч келганмисиз? Агар бундайлар учрамаган бўлса, дўппингизни осмонга отинг. Сабаби, вайсақилар шунчаки вақтингизни олади, холос. Уларнинг гап-сўзларида маъно-мазмун бўлмайди. Эзма кишиларга ўзларини тинглайдиган қулоқлар керак, вассалом. Дарҳол гапга тушиб, «нуқта» ҳақида тамомила унутиб юборишади, унутиб юборишади эмас, нуқта қўйишни хоҳлашмайди. Вайсақилик миллат танламайди, бундайлар ҳамма халқларда бор. Машҳур руҳшунос Лиллиан Гласс эзма кишилар табиатини қойилмақом тарзда очиб берган...\n“СЕН МЕНИНГ ҚОНИМНИ ҚАЙНАТИШ УЧУН ЖЎРТТАГА ШУНДАЙ ҚИЛЯПСАН!”\nБир-бирини танқид қилувчи эр-хотиннинг оилавий ҳаётига доир мисолни кўриб чиқайлик. Бу аёлларга тегишли гап.