Йилнинг энг яхшилари “Миллий спорт мукофоти-2019” маросимида тақдирланишди – Ўзбекистон миллий олимпия қўмитаси\nЙилнинг энг яхшилари “Миллий спорт мукофоти-2019” маросимида тақдирланишди\nБугун пойтахтимиздаги муҳташам “Наврўз” тантаналар саройи спорт оламининг йил сарҳисобига бағишланган “Миллий спорт мукофоти-2019” тақдирлаш маросимига мезбонлик қилди. Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси ҳамда Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги билан ҳамкорликда ўтказилган мазкур тадбирда йил давомида ўзбек спорти ривожи йўлида улкан ҳисса қўшган, унинг довруғини дунёга янада танитган фидойиларимиз тақдирландилар. Тадбирнинг очилиш маросимида Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг раиси, Ўзбекистон велосипед спорти федерацияси раҳбари Танзила Нарбаева сўзга чиқди.\n“Ортда қолган йил ўзбек спорти учун унутилмас воқеликларга бой бўлди. Вакилларимиз айни пайтгача Токио-2020 Олимпия ва Паралимпия ўйинларига 32 та йўлланма олишди. Бу борада Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси ҳамда Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги муҳтарам Президентимиз берган топшириқлар асосида катта ҳажмдаги ишларни амалга оширмоқда. Умид қиламизки, янги Олимпия йили спортчиларимиз учун янада омадли ва зафарли ғалабаларга бой бўлади”, – деди Танзила Нарбаева.\nТадбир аввалида спортчиларимиз турли рақслар билан кечанинг бадиий қисмини очиб беришди. Шундан сўнг тадбирнинг асосий қисмига навбат берилди. Унда “Миллий спорт мукофоти-2019” тақдирлаш маросимининг 19 йўналиши ва 1 махсус соврини бўйича ўз ғолиб ва совриндорларини аниқлаб олди. Қуйида ҳар бир номинация ғолиблари билан танишиб чиқишингиз мумкин:\n“Йилнинг энг яхши терма жамоаси”: Бокс бўйича Ўзбекистон миллий терма жамоаси.\n“Йилнинг энг яхши федерацияси”: Ўзбекистон Миллий Паралимпия ассоциацияси.\n“Спорт тадбирларини ташкил этиш бўйича энг яхши ташкилотчи”: Ўзбекистон таэквондо WTF ассоциацияси.\n“Жойларда (ҳудудларда) спортни ривожлантиришга қўшган ҳиссаси учун”: Қорақалпоғистон Республикаси.\n“Спорт соҳасини ривожлантиришга қўшган ҳиссаси учун”: “Қизилқум-цемент” АЖ.\n“Йил кашфиёти”: Ўзбекистон замонавий бешкураш федерацияси.\n“Йилнинг энг яхши спорт лойиҳаси”: “Ҳумо-Арена” кўптармоқли муз саройи.\n“Энг фаол спорт тарғиботчиси”: Хилола Исакова, “MY5” телеканали мухбири.\n“Йилнинг энг яхши спорт журналисти”: Зоҳид Каримов, “Спорт” ТВ.\n“Йилнинг энг яхши ижтимоий ролиги учун”: Шуҳрат Абдуманов.\n“Йилнинг энг яхши спорт шифокори”: Суннатилла Юлчиев – Республика спорт тиббиёти илмий-амалий маркази профессори, травматолог.\n“Халқаро майдонларда ўзбек спортини тарғиб қилгани учун”: Элдор Шомуродов.\n“Йилнинг энг яхши паралимпиячиси”: Тимур Гиязов.\n“Йилнинг энг яхши мураббийи”: Равшан Рўзиқулов – юнон-рум кураши бўйича Ўзбекистон терма жамоаси бош мураббийи.\n“Йилнинг энг яхши ёш ва истиқболли спортчиси”: Зайнаб Дайибекова – қиличбозлик (сабля) бўйича Ўзбекистон терма жамоаси аъзоси.\n“Йилнинг энг яхши ҳаками”: Тоҳир Гулямов – спорт курашлари бўйича халқаро тоифадаги ҳакам.\n“Йилнинг энг яхши аёл спортчиси”: Дилноза Раҳматова.\n“Йилнинг энг яхши эркак спортчиси”: Баҳодир Жалолов.\n“Спорт соҳасидаги кўп йиллик хизматлари учун”: Оксана Чусовитина.\nШунингдек, Танзила Нарбаева юртимизда хотин-қизлар спортини ривожлантириш йўлида қўшган ҳиссаси учун Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси ҳамда Жисмоний тарбия ва спорт вазирлигининг махсус соврини билан тақдирланди.\nБарча совринлар ўз эгаларига топширилгач “Ялла” гуруҳи, Улуғбек Раҳматуллаев, Райҳон, Озодбек Назарбеков каби халқимиз суйган қўшиқчилар ўз ижодларидан энг сара қўшиқларни байрам кечасининг иштирокчиларига тақдим қилишди. Шу тариқа барча спорт фидойиларини бирлаштирган кеча байрамона кайфиятда якунланди.\n26 Dekabr, 2019|Сараланган, Фото, Янгиликлар|


Ўзбекистон ва Хитой МОҚлари ўртасида ҳамкорлик меморандуми имзоланди | Республиканский Научно-Практический Центр Спортивной Медицины\nАтлетларимизнинг халқаро ареналардаги муваффақиятларини таъминлаш йўлида спорт соҳасида улкан салоҳиятга эга мамлакатлар билан ҳамкорлик алоқаларини ўрнатиш муҳим аҳамият касб этади. Бу борада Хитой йирик спорт державаларидан бири бўлиб, Чин ўлкаси вакиллари ҳам қишки, ҳам ёзги Олимпия ўйинларида умумжамоа ҳисобида етакчи давлатлар қаторидан ўрин эгаллайди. Бугун Ўзбекистон ва Хитой Миллий олимпия қўмиталари ўртасида ўзаро ҳамкорлик бўйича меморандум имзоланди. Онлайн тарзда ўтказилган ушбу тадбирда Ўзбекистон номидан МОҚ президенти Рустам Шоабдураҳмонов, Бош котиб Ойбек Касимов ҳамда Халқаро алоқалар департаменти директори Камолиддин Эргашев иштирок этди. Хитой номидан мамлакат МОҚ президенти Гоу Жонгвен ва Бош котиб Сонг Кекинг қатнашди.\n“Мана шундай мураккаб давр бўлишига қарамасдан мамлакатларимиз ўртасида ўзаро ҳамкорлик алоқалари янада мустаҳкамланаётганидан хурсандман. Биз давлатимиз раҳбарларининг дўстона алоқаларини спорт соҳасида янада мустаҳкамламоқдамиз. Ўзбекистон спорт бўйича ҳам улкан ютуқларга эришиб келмоқда. Айниқса, футбол бўйича кучли жамоасига эгасиз. Ҳамкорлигимизни юқори савияда давом эттиришдан умидвормиз. Ўз ўрнида ўзбекистонлик спортчиларни Пекин-2022 қишки Олимпия ўйинларига тайёргарлик доирасида мамлакатимизда ўқув-машғулот йиғинларини ўтказишга таклиф қиламиз”, – деди Гоу Жонгвен.\nЎз ўрнида Рустам Шоабдураҳмонов ҳам йўлга қўйилаётган ҳамкорлик алоқаларидан мамнун эканлигини таъкидлади.\n“Бир неча кун муқаддам мамлакатимиз мустақиллигига бағишлаб оғир атлетика бўйича онлайн халқаро мусобақа ўтказдик ва унда хитойлик спортчилар юқори натижа қайд этишгани билан Сизни қутлаб қоламан. Бугун биз учун муҳим кун. Хитойдек спорт соҳасида улкан қудратга эга мамлакат билан ҳамкорликни йўлга қўймоқдамиз. Таъкидлаб ўтганингиздек, мамлакатимизда муҳтарам Президентимиз Шавкат Миромонович бошчилигида спорт соҳасида ҳам улкан ислоҳотлар олиб борилмоқда. Хусусан, юртимизни ривожлантириш йўлида илгари сурилган 5 муҳим ташаббуснинг бири ҳам айнан жисмоний тарбия ва оммавий спортга йўналтирилган. Биз ҳар қандай глобал вазиятда ҳам ўсишдан тўхтамаймиз”, – деди Рустам Шоабдураҳмонов.\nШундан сўнг ҳар икки томон ўртасида ҳамкорлик меморандуми имзоланди. Унга кўра, томонлар спорт тиббиёти, методикаси йўналишларида изчил ҳамкорликни йўлга қўйиш ва тажриба алмашиш, кўплаб спорт турларида терма жамоаларимиз ўртасида қўшма ўқув-машғулот йиғинларини ташкилари қилиш кўзда тутилган.\nТаъкидлаш жоиз, Хитой 2021-2022 йиллар давомида 4 йирик комплекс мусобақалар: Осиё соҳил ўйинлари, ёшлар Осиё ўйинлари, Ханчжоу-2022 Осиё ўйинлари ва Пекин-2022 қишки Олимпия ўйинларини ўзида қабул қилади. Мазкур меморандумда 2025 йил Тошкентда ўтадиган ёшлар Осиё ўйинларига тайёргарлик ва ташкилий масалалар бўйича Хитой тажрибасини ўрганиш банди ҳам алоҳида қайд этилган.


25.04.2018 11:42 0 1984\nСамарқанд вилояти Нуробод тумани ҳокимлиги, халқ таълими бўлими ва Ўзбекистон ёшлар иттифоқи туман кенгаши мутасаддилари диққатига!\nЯқинда пойтахтимизда ниҳоясига етган шахмат бўйича мактаб ўқувчилари ўртасидаги республика чемпионатида Самарқанд вилояти ўқувчилари 12 олтин, 5 кумуш, 6 бронза медаль билан умумжамоа ҳисобида 1-ўринни эгаллади. Бу муваффақиятга рапид йўналишида 15 ёшгача қизлар ўртасида олтин медалга сазовор бўлган Севинч Алимова ҳам ҳисса қўшди.\nСевинч Алимова — Самарқанд вилояти Нуробод туманидаги 75-мактабнинг 7-синф ўқувчиси. 2004 йил 7 май куни Нуробод тумани «Улус» МФЙ Иттифоқ қишлоғида туғилган. Шахмат билан 5 ёшидан шуғулланиб келмоқда. Биринчи мураббийи — отаси Юнус Исмоилов. Ҳозирги мураббийи — Лайло Эрфан.\n2012 йил — 8 ёшгача қизлар ўртасида республика чемпионатида 2-ўрин.\n2014 йил — 10 ёшгача қизлар ўртасида республика чемпионатида 2-ўрин.\n2017 йил — мактаб ўқувчилари ўртасида республика чемпионати блиц йўналишида 13 ёшгача қизлар ўртасида 1-ўрин.\n2018 йил — 14 ёшгача қизлар ўртасида республика чемпионатида 1-ўрин.\n2018 йил — мактаб ўқувчилари ўртасида республика чемпионати рапид йўналишида 15 ёшгача қизлар ўртасида 1-ўрин.\nШахмат бўйича мамлакат чемпиони бўлиш қанчалик меҳнат талаб қилишини соҳадан хабари бор инсонлар яхши билади. Ўзбекистонда сўнгги пайтларда пойтахт билан бир қаторда Самарқанд вилояти ёшлари ҳам пешқадам бўлиб келмоқда. Севинч Алимова эса шахмат бўйича Нуробод туманидан етишиб чиққан илк Ўзбекистон чемпионидир.\nБунда отаси — биринчи мураббийи, тумандаги 75-мактабнинг собиқ ўқитувчиси Юнус Исмоиловнинг ҳиссаси катта. Шу йил февраль ойида неча йиллик меҳнатлари самара бериб, қизи Ўзбекистон чемпиони деган шарафга эришган вақтда Юнус Исмоилов унинг ёнида бўлолмади. Гап шундаки, рўзғоридаги қийинчиликларни бартараф этиш, фарзандлари (3 ўғил, 1 қиз) яхши ўқиб, ўзларига мос касб эгаси бўлиб улғайиши учун, қисқаси, оиласига муносиб шароит яратиш мақсадида у Россияга ишлагани кетганди. Аммо мўлжалидагидек ҳақ бериладиган иш тополмай, ортига қайтди. Шахматчи қизи мактаб ўқувчилари ўртасидаги республика чемпионатида иштирок этиш учун етарли маблағ жамғариш мақсадида тишининг ковагида асраб юргани, бору йўқ бойлиги — ғунажинини сотиб, Севинчни етаклаб Тошкентга келди...\nСевинч оилада иккинчи фарзанд. Акаси коллежда, икки укаси мактабда ўқийди. Болалар улғайгани сари оилавий харажатлар ҳам ортиб бормоқда. Севинч шахмат билан янада жиддий шуғулланмоқчи, бунинг учун уйида интернетга уланган замонавий компьютер, энг сўнгги шахмат дастурлари бўлишини анчадан буён орзу қилади. Шахматчи сифатида ўсиши учун энди янада кучли мураббийлар сабоғини олиши лозим. Кучли мураббийлар эса вилоят марказида, вилоят марказига эса қишлоқдан 75 километр йўл босиб бориш керак. Афсуски, айни кез Севинч Самарқандга қатнаб шуғулланолмайди. Интернет орқали боғланиб, мураббийдан зарур кўрсатмаларни олиши, вазифалар олиб бажариши мумкин-ку дерсиз. Мумкин албатта. Аммо бунинг учун энг аввало компьютери бўлиши керак-да. Оила бюджети эса ҳозирча бундай харидни кўтармайди.\nМолиявий муаммолар-ку бартараф этилар. Бироқ Севинч мамлакат чемпиони бўлиб қайтганидан сўнг на туман ҳокимлиги, на халқ таълими бўлими, на Ўзбекистон ёшлар иттифоқи туман кенгашидан бирон мард чиқиб, кўпчиликнинг олдида икки оғиз мақтаб, сўнгги русумдаги компьютер совға қилгандир, ҳеч бўлмаса «Туманимиздан шундай иқтидорли қиз чиқибди, Ўзбекистон чемпиони бўлибди, туманимиз донгини мамлакатга ёйибди» дея қўлини қисиб, «Отангга раҳмат, қизим! Сен туманимизнинг фахрисан!» дегандир дейсизми? Йўқ-да! Айтилса, мактабида айтилди, синфида айтилди...\nГўё Нурободдан ҳар ҳафта, ҳар ой бир чемпион чиқавериб, мутасаддилар эса уларни қутлаб, мураббийларини эъзозлаб, қимматбаҳо совға-салом беравериб, чарчаб қолгандек, чемпионлардан «эти қотган» чоғи, Севинчнинг шундай нуфузли мусобақа ғолиби бўлганини фақат синфдошлари, нари борса, мактабдошлари билди, холос...\nЯхши отга бир қамчи деганларидек, мазкур луқмадан мутасаддилар тегишли хулоса чиқаради деган умиддамиз. Зеро, Президент Шавкат Мирзиёев ёшлар таълим-тарбиясига алоҳида эътибор бериб, умумтаълим мактабларида шахматдан дарс бериш масаласини кўтарганида, Севинч каби ноёб иқтидорларни қўллаб-қувватлаш, истеъдодини юзага чиқариш ҳам фарз, ҳам қарздир.\nДарвоқе, Севинч Алимова шу йилнинг ноябрида Грецияда ўтказиладиган жаҳон чемпионатида Ўзбекистон ёшлар терма жамоаси сафида мамлакатимиз шарафини ҳимоя қилади. Муҳими, туман раҳбарларининг лоқайдлиги ва бепарволигига қарамай, ёш шахматчи мазкур нуфузли мусобақага ҳозирданоқ пухта тайёргарликни бошлаб юборган. Унга жаҳон чемпионати ва келгуси баҳсларда муваффақият тилаймиз.\nmarifat.uz сайтидан олинди\nчемпион ҳокимлик Ўзбекистон ёшлар иттифоқи шахмат Нуробод\nҲодиса 28/02, 12:08


Футбол бўйича Яман термаси фуқаролик урушига қарамай 2018 йилги Жаҳон чемпионатига интилмоқда ёхуд ўзбекистонлик футболчилар ўрнак олса бўладиган ҳақиқат\n19:00 / 21.06.2015\nЯманда футбол 5 йилдан бери фалажланган. Исёнчи хусийчиларнинг доимий равишда фаоллашиши оқибатида у ерда на миллий чемпионат, на терма жамоа ўйинларини ўтказишнинг имкони бўлмай қолган – футболчилар батамом формадан чиқиб кетмаслик учун унда-бунда тўп тепиб туришади. Бундай шароитда Ямандаги футбол борган сари сўлиб бораётган бир пайтда ўлганнинг устига тепган қилиб мамлакат футбол федерацияси биносига бомба ташланди. Бинонинг ярми вайронага айланди. Бинода мамлакатда тинчлик ҳукм сурган пайтни эслатувчи фақатгина биргина тимсол – бинога кираверишдаги катта оқ-қора тўп қолди. Маҳаллий футбол амалдорлари ўз қароргоҳларига бошқа оёқ босмаётганлари туфайли бино эшиклари михлаб ташланган.\nУруш пайтида футболни ривожлантириш бесамар ишдир. Авиазарбалар натижасида мамлакатдаги кўпчилик ўйингоҳлар ва машғулот майдонлари вайронага айланган, хомийлар ушбу объектларни тиклаш учун пул бермаяпти. Яман терма жамоаси вакилларининг айтишича, аввалги футбол инфратузилмасидан бор-йўғи 1 фоизигина қолган.\n“Ҳеч ким тўлақонли машғулот ўтказа олмаяпти. Ўйинчилар уйда ўтириб, бошқа давлатларда ўтказилаётган машғулот йиғинларини кутиб ўтиришга мажбур бўлмоқдалар. Барчаси уруш оқибатида вайрон бўлган”, деб айтмоқда Яман термаси бош мураббийи Мирослав Соукуп.\nЧехиялик мутахассис Яманга 2014 йилнинг баҳорида – у ерда эндигина хусийчилар ва ҳукумат қўшинлари ўртасида қуролли низо юзага келаётган пайтда келган эди. Тўқнашувлар оқибатида хусийчилар мамлакатнинг катта қисмини назорат остига олишга муваффақ бўлди ва Форс кўрфази давлатлари бу ҳолни конституцияга қарши ўтказилган давлат тўнтариши деб ҳисоблаб, Саудия Арабистони бошчилигидаги араб давлатлари ҳарбий коалицияси Яманга бостириб киришни бошлади. Бу ҳаракатлар Саудия Арабистони Ҳарбий-ҳаво кучларининг авиазарбалари билан қўллаб-қувватланиб турилди.\n“Мен Ямандаги бундай ҳаётга кўникишим қийин бўлди, кўчаларда одамлар Калашников автоматлари билан юрар эдилар. Бунга кўникиш осон иш эмас. Ҳар 3-4 ойда ҳаммаси бошдан оёқ ўзгармоқда. Бир куни эрталаб терма жамоа менежери телефон қилиб: “Уйда ўтир, бу ерда икки томон орасида кураш кетмоқда, инқилоб бўлиши мумкин. Эҳтиёт бўлиб, ҳеч қаерга чиқмай ўтир” деб айтди. Шунга ўхшаш нарса бу ерда мунтазам равишда содир бўлиб туради”, деб айтмоқда Соукуп.\nУрушга қарамай, Яман 2018 йилги Жаҳон чемпионатининг саралаш босқичининг 1-раундида Покистон устидан ғалаба қозониб (3:1, 0:0), мусобақанинг гуруҳ босқичига йўл олди ва энди у ерда Ўзбекистон, Баҳрайн, Филиппин вап Шимолий Корея билан кураш олиб боради.\n“Биласизми, бошинг тепасидан бомбалар учиб турганда Покистон устидан ғалаба ҳақида кўпчилик одамлар ўйлаймайдилар ҳам. Футболчилар уларнинг оилалари бомбалар учаётган жойда қолганини била туриб диққатни жамлаб, ўйнашлари қийин кечади. Бироқ йигитлар агар улар ютсалар Яман халқи бунданй хурсанд бўлишини биладилар. Улар учун бу ғалаба бундай даҳшатли вақтларда қандайдир бўлса ҳам бир яхши янгилик бўлади”, деб таъкидламоқда Соукуп.\nЯманликлар Покистон устидан март ойида ғалаба қозонганларидан кейин деярли 3 ой мобайнида на машғулот, на бирон марта учрашув ўтказдилар. Яман термаси ўзининг барча уй ўйинларини Қатарда ўтказишга ҳаракат қилмоқда, бироқ июнда у ерга бориш жуда мураккаб иш бўлди. Мунтазам равишда бораётган жанговор ҳаракатлар туфайли аэропорт фаолият юрита олмаяпти, жанг ҳаракатлари ҳудудига тушиб қолиш хафви юқорилиги сабабли ҳуқуқ-тартибот муассасалари Дохага автобусда боришни ман қилиб қўйди.\nДохага етиб бориш учун энг узун ва ноқулай вариантдан фойдаланишга: Жибутигача 13 соат теплоходда ва ердан Дохагача 5 соат самолётда учишга тўғри келинди. Умумий ҳисобда 20 соатлик йўл, ваҳоланки Ямандан Дохагача самолётда 2 соатда етиб олиш мумкин.\nЯман спорт вазири Рафат Али Ал-Акхалий олган фотосуратлардан кўринишича, футболчилар 13 соат давомида қаттиқ палубада ўтиришга мажбур бўлганлар.\n“Бу фотосуратлардаги ҳолатни кўриб ҳис-туйғуларимни қандай ифодалашни ҳам билмайман. Бизнинг халқимиз пешонасига тушган оғир азиятлардан қайғу ҳисси бор. Биров ҳеч нарсага қарамай мусобақаларга бораётган футболчиларимизда мағрурлик ва қатъият бор. Умид қиламанки, биз тез орада вайроналар остидан чиқиб, Яман келажагини шундай одамлар қўли билан қайта қурамиз”, деб айтмоқда спорт вазири.\nНатижада ўйинларга тайёрлана олмаган Яман Шимолий Корея (0:1) ва Филиппинга (0:2) имкониятни бой бериб, гуруҳда энг охирги ўринга тушиб кетди. Жаҳон чемпионатига чиқиш энди мураккаб вазифа бўлиб қолмоқда, бироқ яманлик футболчиларда бундан оддийроқ орзу – жуда бўлмаса 3 йилда бир марта ўз уйларида ўйнаш орзуси бор.


Жанубий Кореянинг Рёнхап агентлиги маълумотларига кўра, КХДР ва Жанубий Корея вазирлари ўринбосарлари даражасидаги музокаралар охирги марта 2015 йилнинг декабрида бўлиб ўтган\nТОШКЕНТ, 2 янв — Sputnik. Жанубий Корея КХДРга 9 январ куни икки корейс давлатлари ўртасидаги чегаравий зонада — Пханмунж пунктида — олий даражадаги музокараларни ўтказишни таклиф этмоқда, деб баёнот қилди Корея республикасининг миллий уюшма масалалари бўйича вазири Чо Мён Гун. РИА Новости хабарига асосан.\nЭслатиб ўтамиз, илгарироқ Шимолий Корея етакчиси Ким Чен Ин халққа мурожаатида Пхёнчханда ўтказилаётган қишги олимпиадага муваффақиятлар тилаб, унда шимолийкореялик спортчилар қатнашишига ҳам умид билдирган эди.\nЧо Мён Гюннинг сўзларига кўра, ушбу муносабат билан Сеул Пхеньянга муносабатларни яхшилаш истагида олий даражадаги мулозимлар учрашувини таклиф этишга қарор қилган.\n"Умид қиламизки, Жануб ва Шимол Пхёнчханда бўлиб ўтадиган олимпиадада шимол томоннинг иштироки масаласи билан биргаликда Жануб ва Шимол ўртасидаги муносабатларни яхшилашга қаратилган бошқа масалалар бўйича ҳам музокара ўтказа олади", — дея изоҳ берган Чо Мён Гюн.\nЖанубий Корея Рёнхап агентлиги маълумотларига кўра, КХДР ва Жанубий Корея вазирлари ўринбосарлари даражасидаги музокаралар охирги марта 2015 йилнинг декабрида бўлиб ўтган.


Украина Олий Радаси Америка ҳарбийларининг “Си Бриз-2006” халқаро ҳарбий машқларида иштирок этиш учун Қримга келиши, ҳарбий техника ва ускуналарини Феодосияга келтириш масаласи муҳокамасини 14 июнга қолдирди.\nҚрим парламентининг душанба кунги йиғилишида ярим орол “НАТОсиз ҳудуд”, деб эълон қилинди.\nРоссия Давлат думаси ҳам Украина парламенти номига мурожаат қабул қилди. Ҳужжатда айтилишича, Украинанинг НАТОга аъзо бўлиб кириши Россия-Украина муносабатларига зарар келтириши мумкин.\nҚримга Америка ҳарбийларининг келишига қарши норозилик намойишлари 11 кундан буён тингани йўқ. Феодосиядаги денгиз портини ўраб олган намойишчилар бу ҳудудга НАТО қўшинларининг кириб келишига қаршилик билдирмоқда.


ФВВ тизими органларининг иш тартиби белгиланди\n09:57 / 22.08.2017\nВазирлар Маҳкамасининг 9.08.2017 йилдаги 606-сон қарори билан ФВВ, Ўзгидромет ва "Давсувхўжаликназорат" давлат инспекцияси тўғрисидаги низомлар тасдиқланди. Бу ҳақда Norma.uz хабар бермоқда.\nВазирлик табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш ва оқибатларини бартараф этиш, фуқаро муҳофазаси, гидрометеорология, гидротехник иншоотларнинг барқарор фаолиятини таъминлаш, сейсмик кузатувлар, кичик ҳажмли кемаларни бехатар ишлатилишини, сув объектларида фуқароларнинг ҳаёти ва соғлиғини муҳофаза қилиш ишларини амалга оширувчи давлат бошқаруви органи ҳисобланади.\nВазирликнинг марказий аппарати, унинг ҳудудий бошқармалари, Гидрометеорология хизмати маркази, «Давсувхўжаликназорат» давлат инспекцияси, Сейсмопрогностик мониторинг республика маркази, шунингдек идоравий бўйсунувдаги бошқа ташкилотлар ФВВнинг ягона тизимини ташкил этади.\nФавқулодда вазиятлар вазири Бош вазир тақдимига биноан Президент томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимдан озод қилинади. Биринчи ўринбосар ва ўринбосарлар Президент томонидан лавозимига тайинланади ва ундан озод этилади (илгари – Вазирлар Маҳкамаси томонидан).\nПочта манзили: 100084, Тошкент шаҳри, Юнусобод тумани, Кичик ҳалқа йўли, 4-уй.\nФВВ ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати маркази (Ўзгидромет)\nГидрометеорология соҳасидаги масалаларни ҳал қилувчи махсус ваколатли давлат бошқарув органи ҳисобланади.\nМарказий аппарат, ҳудудий гидрометеорология бошқармалари, «Гидрометприбор» илмий-ишлаб чиқариш корхонаси, «Метеоинфосистем» ахборот-техник бошқармаси, Гидрометеорология илмий-текшириш институти, Тошкент гидрометеорология касб-ҳунар коллежи, шунингдек идоравий бўйсунувдаги бошқа ташкилотлар “Ўзгидромет”нинг ягона тизимини ташкил қилади.\nЎзгидромет бош директори Президент томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимдан озод этилади, биринчи ўринбосари эса — Президент билан келишган ҳолда Вазирлар Маҳкамаси томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимдан озод этилади. Бунда бош директор мақоми ва меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари бўйича вазирнинг биринчи ўринбосарига, бош директорнинг биринчи ўринбосари эса — вазир ўринбосарига тенглаштирилади.\nЎзгидрометнинг почта манзили: 100052, Тошкент шаҳри, Юнусобод тумани, Бодомзор йўли 1-тор кўча, 72-уй.\nФВВ ҳузуридаги Катта ва алоҳида муҳим сув хўжалиги объектларининг техник ҳолатини ҳамда бехатар ишлашини назорат қилиш давлат инспекцияси (Давсувхўжаликназорат)\nУшбу давлат бошқаруви органи гидротехника иншоотлари хавфсизлигини давлат томонидан назорат қилиш соҳасида махсус ваколатли орган ҳисобланади. Унинг тузилмасига ҳудудий инспекторлар киради.\nИнспекция қуйидагилар юзасидан давлат назоратини амалга оширади:\n• катта ва алоҳида муҳим сув хўжалиги объектлари техник ҳолатининг ишончлилиги ҳамда уларнинг бехатар ишлашини таъминлаш;\n• катта ва алоҳида муҳим сув хўжалиги объектлари лойиҳалаштирилиши, қурилиши, фойдаланишга қабул қилиниши, ишлатилиши, реконструкция қилиниши, таъмирланиши, консервацияланиши ва тугатилиши, шу жумладан лойиҳалар экспертизаси ташкил этилиши, қуриш, реконструкция қилиш, фойдаланишга қабул қилиш, консервациялаш ва тугатиш сифати юзасидан назоратни амалга ошириш;\n• катта ва алоҳида муҳим сув хўжалиги объектларининг ишончли қўриқланишини ташкил этиш.\nДавсувхўжаликназоратга Президент томонидан лавозимга тайинланадиган ва лавозимдан озод этиладиган бошлиқ бошчилик қилади. Ўз ўринбосарини бошлиқ фавқулодда вазиятлар вазири билан келишган ҳолда тайинлайди.\nДавсувхўжаликназорат ходимлари мақоми ва меҳнатга ҳақ тўлаш шартлари бўйича:\n• бошлиқ — вазирнинг биринчи ўринбосарига;\n• бошлиқ ўринбосари — вазир ўринбосарига;\n• бошқарма аппарати катта мутахассислари — вазирликнинг бош бошқармаси бошлиғига;\n• мутахассислар — вазирликнинг бўлим бошлиғига;\n• ҳудудий инспекторлар — вилоятлар ҳокимликларининг тегишли мустақил бўлимлари раҳбарларига;\n• ҳудудий бўлинмаларнинг етакчи мутахассислари — вилоятлар ҳокимликларининг мустақил бошқармалари ва бўлимлари етакчи мутахассисига тенглаштирилади.\nДавсувхўжаликназорат почта манзили: 100200, Тошкент шаҳри, Шайхонтоҳур тумани, Туркқўрғон кўчаси, 26-уй.\nФВВ Вазирлар Маҳкамаси қарор


28 октябр 2020, Тошкент вақти: 11:09\nБу суратнинг воқеага алоқаси йўқ\nХоразм вилояти Қўшкўпир туманининг Ғазавот қишлоғида яшовчи Қурбоной Собированинг иддао қилишича, унинг куёви Қадамбой Машарипов 15 июль куни қизи Соҳиба Мадаминовани ўласи қилиб калтаклаб, бош суягини синдириб ташлаган.\nҚайнонанинг иддао қилишича, куёв хотинини калтаклаганини бир сутка давомида яширишга ҳаракат қилган, лекин унинг аҳволи оғирлашгандан сўнг, касалхонага олиб боришга мажбур бўлган.\nҚурбоной Собирова милиция ходимлари бу иш юзасидан тергов-суриштирув иши олиб бормаётганини айтмоқда.\nСоҳиба Мадаминованинг қайнонаси эса, келини ўзини машинадан ташлаб юборганини иддао қиляпти.\nЎзбекистон Бош прокуратураси матбуот хизмати бу ҳолат назоратга олинганини билдирди.\nБош суяк бир неча жойидан синган\nҚўшкўпир туманининг Ғазавот қишлоғида яшайдиган 31 яшар Соҳиба Мадаминова бош суягининг бир неча жойидан синиши ва танасидаги бошқа бир қанча гематомалар билан 17 июль куни Урганч шаҳрининг шошилинч тиббий ёрдам касалхонасига ётқизилган.\nСоҳиба Мадаминовани операция қилган врач Ҳамид Бекжоновнинг Озодликка айтишича, у оғир аҳволда касалхонага олиб келинган:\n- Боши шикаст олган, черепно-мозговая травма(бош суяги ва мия жароҳати – таҳр.)ташхиси қўйилди. Операция қилдик. Ҳозир энди яхши томонга ўзгариш бўляпти. Ўша куни биз вазифамиз бўйича Қўшкўпир тумани ички ишлар бўлимидан Юсуповга хабар бердик. Милиция келди ва ёзиб кетди, - деди Ҳамид Бекжонов.\nҚўшкўпир туманининг Ғазавот қишлоғида яшайдиган 62 яшар Қурбоной Собированинг Озодликка айтишича, унинг куёви Қадамбой Машарипов қизини доим дўппослаб келгани учун, у бир боласи билан ота ҳовлига қайтиб келган эди:\n- Мен бу оилага икки қизимни келин қилиб берганман. Катта қизим тинч, лекин кичкина қизимни эри кўп ургани учун, у чидолмай уйга келиб қўйган. Беш йил бўлди. Ўртада бир бориб, 10 кунча яшади. Лекин, эри яна калтаклагани учун қайтиб келган эди. 15 июль куни кечаси куёвим Қадамбой менга телефон қилди, мен келдим қизингиз чиқсин, беш минут гапим бор, деди. Мен унга қизим ухлаб ётибди десам, қизим эшитиб, майли чиқай, бўлмаса ё эшикни синдиради ёки ойнани, деди. Кейин қизим эрининг олдига чиқди ва шу билан уни мошинасига миндириб олиб кетди, - дейди она.\nҚурбоной Собированинг айтишича, қизи ҳеч қайтавермагач, икки соатдан сўнг, катта қизига қўнғироқ қилган:\n- Катта қизим, ҳа, Соҳиба шу ерда, хавотир олманг, деди. Эртасига катта қизимга неча бор телефон қилсам, ҳеч кўтармади. 17 июль куни хавотир олиб, ўзим бордим. Борсам, уйларида ҳеч ким йўқ, катта қизимдан сўрасам, бир нарсани яширгандай, билмайман, дейди. Мен посбон ва участковой билан бирга боргандим. Посбон, куёвнинг онасига телефон қилиб, Соҳиба қаерда, деб сўради. У эса, эри билан Тошкентга кетган, деди. Посбон эса, алдаманг, биз милиса билан келганмиз, тўғрисини айтинг, десам, кейин бир Урганчда, шошилинч тиббий ёрдам касалхонасидамиз, деди, - дейди Қурбоной Собирова.\n"Эрим бошимга тепди"\nУнинг айтишича, қизи касалхонада уни эри калтаклаганини айтган:\n- Қизим бир ўзига келиб, бир ўзидан кетиб ётибди. Мени ҳам баъзан таниб, баъзан танимай қоляпти. Бир ҳушига келганида, қизим нима бўлди, деб сўрасам, эрим қаттиқ урди, бошимга тепди, деди. Ўша куни, у қизимни олиб бориб роса калтаклаган, кейин бошидан қон оқаётганини кўрганидан сўнг, қўрқиб кетиб, бир сутка уйида сақлаган. Бир ҳамширани олиб келиб, ўзича қаратган. Лекин авҳоли оғирлашгандан сўнг, касалхонага олиб боришга мажбур бўлган. Энди эса хотиним мошинадан ўзини ташлаб юборди, деб ёлғон гапириб юрибди. Қизимнинг баданида калтаклангани аломатлари бўлгани гематомалар тиқилиб ётибди, - деди Қурбоной Собирова.\nУнга кўра, қизининг касалхонага тушганига қарийб ўн кун бўлаётган бўлса-да, милиция ёки прокуратурадан бошқа ҳеч ким сўраб келгани йўқ.\n"Келинни ўғлим урмаган"\nХотинини калтаклагани иддао қилинаётган Қадамбой Машариповга Озодлик қўнғироқ қилганида, гўшакни унинг онаси Санамжон Худайганова кўтарди.\nУнинг иддао қилишича, келини юриб кетаётган автомобилдан ўзини ташлаб юборган:\n- Келинни ўғлим урмаган, у ўзини машинадан ташлаб юборган. Духтурлар текширган, ҳаммаси чиқади у. Урган билан машинадан йиқилганни ажратиб олиш мумкин-ку. Булар бир-бирини яхши кўради, онаси айириб олмоқчи бўлди-да. Яқинда ўзлари ажрашишга, алиментга ариза берган эди, қизи ўзи қайтариб олди аризасини. Яхши кўради, боламни, - деди қайнона.\nОзодликнинг, “бўлмаса нега ўша куннинг ўзида касалхонага олиб бормадиларинг”, деган саволига Санамжон Худайганова:\n- Уни энди, Қадамбой қўрқиб қолди- да, Қадамбой қўрқиб қолган, - деди Соҳиба Мадаминованинг қайнонаси.\nТумандан вилоятга, вилоятдан туманга...\nОзодлик Қўшкўпир тумани ички ишлар бўлимининг навбатчиси билан боғланиб, бу ҳолат юзасидан жиноят иши очилган ёки очилмагани ҳақида сўради.\nНавбатчи бу воқеа юзасидан фақат Хоразм вилояти ички ишлар бошқармасидан маълумот олиш мумкинлигини айтди.\nХорзам ички ишлар бошқармаси мулозими эса, Қўшкўпир тумани ички ишлар бўлимига мурожаат қилишни маслаҳат берди.\nЎзбекистон Бош прокуратурасининг матбуот хизмати бу ҳолат назоратга олинганини билдирди.\nЖаҳон банкининг "Аёллар, бизнес ва қонунлар - 2016" деб номланган ҳисоботида Ўзбекистонда аёлларни оиладаги зўравонликдан ҳимояловчи қонуний механизмлар йўқлигини танқид остига олган эди.\nТашкилотга кўра, ҳозирда дунёдаги 46 мамлакатда зўравонликни тақиқловчи қонунлар йўқ.\nУлар орасида МДҲ ҳудудидаги уч мамлакат – Россия, Арманистон ва Ўзбекистон ҳам бор.\nБу каби мамлакатларда оилавий зўравонлик ва ишлаш имконларининг чеклангани аёлларни анча мушкул аҳволда қолдирган.\nЎзбекистонда оилада зўравонликка учраган аёлларнинг шикоятлари кўпгина ҳолларда маҳалладан нарига ўтмайди.\nАксар ўзбек аëллари¸ хусусан¸ ëш келинлар ўз эрлари¸ қолаверса эрнинг яқинлари томонидан қилинаëтган жисмоний¸ руҳий ва жинсий тазйиқ ва таҳқирларни ҳуқуқни муҳофаза қилиш тизимлари¸ ëхуд ҳуқуқ фаоллари эътиборига олиб чиқишни ҳамон номақбул ҳаракат деб билади.\nСамарқандда Президентга арз қилган аёлни сўккан мулозим жаримага тортилди (ВИДЕО)\nАёлни тепган тошкентлик мелиса ишдан ҳайдалди\nҒузорда фермер хўжалиги раиси теримчи аёлни калтаклади


Намозни адашмай ўқиш учун нима қилсам бўлади?\nАссалому алайкум … Менинг ёшим 22 да, ҳали уйланмаганман. Мен Қуръон ўқишни биламан, оз-моз диндан ҳам хабарим бор. Лекин намозни мукаммал ўқий олмаяпман деб қўрқаман. Намозда кўп адашиб кетаман, ҳатто ҳар бир ракъатда. Ҳар қанча адашмай деб ҳаракат қилсам ҳам барибир адашаман. Давоми»\n“Қалам билан илм берди” (5 ва 6 қисм)\nҚалам сурасининг нун ҳарфи билан бошланиш ҳикматлари давоми;\nМақтовга сазовор қаламнинг турлари, сифатлари ва даражалари:\n1. Энг улуғ қалам биринчи ўринда яратилган, Лавҳул маҳфузга коинотдаги барча-барча нарсаларни муфассал тарзда ёзиш вазифаси юкланган ва у вазифани мукаммал даражада бажарган қаламдир. Давоми»\n“Қалам билан илм берди” (3 ва 4 қисм)\nҚалам сурасининг аввалги оятлари;\nАллоҳнинг қасам ичиши ҳақида муҳим масалалар;\n“Қалам билан илм берди” (1 ва 2 қисм)\nҚалам ва ёзиш аҳамияти ҳақида Замахшарий тафсирларидан иқтибос;\nИлм сақланадиган воситалар (Ибн Касир тафсирларидан иқтибос) :\nИлмни қалб ва мияга жойлаб, яъни ёд олиб сақлаш;\nИлмни тил билан такрорлаб зикр қилиб туриш;\nИлмни қалам билан қоғозларга , лавҳларга ёзиш.\n“Илмни ёзиш билан қайд этинглар – сақлаб қолинглар”. (Умар ва Анас розияллоҳу анҳумо).\nАл-Мухтор лил-фатво матни (Таҳорат китоби 2-қисм)\nАл-Мухтор лил-фатво матни (Таҳорат китоби 1-қисм)


Бугун эрта тонгдан Ўзбекистон Президенти сайловини ўтказиш учун ташкил этилган 17-Сеул ва 18-Кванжу сайлов участкалари сиёсий жараён кўтаринки кайфиятда ва ўзгача шукуҳ билан бошланди, дея хабар бермоқда «Дунё» АА мухбири.\nИккала сайлов участкасида ҳам сайлов жараёнлари Давлат мадҳияси садолари остида очилди. Сайловда фуқароларимиз очиқ-ошкора, миллий сайлов қонунчилиги талабларига мувофиқ тарзда овоз бериш жараёнида муносиб иштирок этмоқда.\nВатандошларимиз Ўзбекистон Президенти сайлови кампанияси, давлат раҳбарлигига номзодлар ва уларнинг сайловолди дастурлари, миллий қонунчиликдаги ўзгаришлар билан танишгани ҳолда, ўзлари ҳоҳлаган номзодга овоз бермоқда.\nСайловда иштирок этаётган фуқароларимизнинг аксариятини ёшлар ташкил этади ва улар орасида илк марта овоз бераётганлар ёшлардан бир-нечтасини суҳбатга чорладик.\n— Мен сайловда иштирок этиб, ўзим ҳар жиҳатдан муносиб деб билган номзодга овоз бердим, – дейди Ҳайдаржон Қўшоқов. – Албатта, мен овоз берган номзод ишончимизга муносиб бўлиб, юртимиз келажаги ва Ватанимиз равнақига муносиб ҳисса қўшади.\nЖанубий Кореяда овоз бериш жараёни давом этмоқда.


ТАНА ХАРОРАТИНИ ТУШИБ КЕТИШИ ХАВФЛИМИ?\nТана харорати қон босими, юрак уришлари ва нафас частотаси билан бир қаторда инсон организмининг доимий кўрсаткичлари қаторига киради. Соғлом одамларда у ташқи омилларга таъсирига қарамасдан бир хилда бўлади.\nТана харорати кўрсаткичи меёрда бўлганда инсон ўз холатини одатдагидек хис қилади. Хароратнинг ортиши ёки тушиб кетиши организмнинг умумий холатига салбий таъсир этади.\nТана хароратини ортиши – кўпчиликка таниш холат ва деярли барча унга қарши курашиш йўлларини билади. Тана хароратининг пасайиши эса кам учрайди ва кўп холларда мутахассислар томонидан тиббий ёрдам кўрсатишни талаб этади.\nТана харорати характеристикаси\nНормада тана харорати 36,6°С ни ташкил этади деб таъкидлансада, бунга бир томонлама қараш нотўғри. Амалиётда кўрсатишича тана хароратининг тиббиёт томонидан белгиланган чегаралари 36 дан 37 градусгача ташкил этади. Организмнинг индивидуал хусусиятларига кўра бу чегаралар 0,5 градусгача силжиши ва 35,5-37,5 оралиғини ташкил этиши хам мумкин.\nАйтиб ўтиш лозим, кун давомида тана харорати 1°С атрофида ўйнаб туради ва соат 16 ларга келиб максимумини ташкил этади. Аёлларда эса суткалик ўзгаришлардан ташқари хайз цикли кунларига боғлиқ равишда ўзгариши мумкин.\nШундай қилиб, тана хароратига таъсир этадиган омиллар:\n• Организмнинг физиологик хусусиятлари;\n• Сутканинг вақти;\n• Ташқи мухит (совуқ хаво);\n• Инсон ёши;\n• Жисмоний зўриқиш;\n• Аёлларда хайз ва овуляция кунлари;\n• Иммун тизимини тушиб кетиши;\n• Витаминлар етишмовчилиги;\n• Операция (ташрих);\n• Ўтказилган инфекцион касалликлар;\n• Кам харакатли хаёт тарзи;\nГипотермияга қарши курашиш учун уни келтириб чиқарувчи омилларни билиш мухим. Тана хароратини ортиши қуйидаги ташқи омиллар таъсирида хам ривожланиши мумкин.\n• Ортиқча толиқиш ва уйқунинг камлиги;\n• Тана вазнини камайтиришга қаратилган қатъий пархезга риоя қилиш;\n• Алкоголли ёки дори интоксикацияси.\nУндан ташқари бир қатор касалликлар хам мавжудки улар хам тана хароратини тушиши билан кечади:\n• гипотиреоз – буқоқ бези фаолиятини пасайиши;\n• қандли диабетда қанд миқдорини кескин тушиб кетиши;\n• онкологик касалликлар, шу жумладан бош мия ўсмалари;\n• қон босими ва гемоглобинни пасайиб кетиши;\n• варикоз касаллиги.\nТана хароратини пасайишини синфланиши.\nЗамонавий тиббиётда тана хароратини пасайишини иккита тури мавжуд:\n1. Тана хароратини пасайиши - 35°С гача (35-36,5°С).\n2. Тана хароратини тушиб кетиши – 34,9°С ва ундан паст (гипотермия).\nЎз навбатида гипотермияни оғирлиги даражасига кўра 3 та тури фарқланади:\n1. енгил – харорат диапазони 32,2 – 34,9 градус;\n2. ўртача – харорат диапазони 27 – 32,1 градус;\n3. оғир – харорат 26,9 градус ва ундан паст.\nТана хароратини тушиб кетиши – гипотермия деб аталади. У маълум бир пайтларда патологик хавфли холат хисобланиши мумкин.\nУзоқ вақт давомида у дискомфорт холатини бермаслиги ва инсон фақатгина бўшашиш, уйқучанлик, енгил жунжикиш хис қилиши мумкин. Бу белгиларни кўпчилик одатда толиқишга йўяди ва врачга мурожаат қилишмайди.\nГипотермия холати бирданига пайдо бўлганда ёки узоқ вақт давом этганда, шунингдек, қуйидаги белгилар билан бирга келганда сабабини аниқлаш мақсадида тиббий кўрикдан ўтиш тавсия этилади.\n• Тез чарчаш, толиқиш, доимий қувватсизлик;\n• Бош айланишидан то хушдан кетгунча;\n• Жунжикиш, қўллар ва оёқларни музлаши;\n• Нутқ ва реакцияларни секинлашуви;\nТана хароратини тушишини бартараф этиш усуллари.\nУй шароитида тана хароратини тушириш, агарда у касалликлар оқибатида ривожланмаганда тавсия этилади. қуйида келтирилган усуллар организмга ижобий таъсир этади:\n• асалли ва лимонли чой ёки долчинли кофе;\n• школа ейиш;\n• иссиқ хона ва иссиқ кийим;\n• оёққа иссиқ сувли ваннача қилиш ёки грелка қўйиш;\n• узоқ тўйиб ухлаш ва тўлақонли дам олиш;\n• мунтазам массаж қилиш қон харакатини яхшилайди;\n• контраст душ қабул қилиш – бош мияда терморегуляция марказини стимуллайди.\nГипотермия холатида иссиқ ванна қабул қилиш, спирт ёки уксус билан интенсив артиш ва алкогол истеъмол қилиш тавсия этилмайди.\nТана хароратини 35°С гача тушиши ва янада тушиш тенденциясини сақланиши, бир қатор нутқ бузилишлари, қайт қилиш ёки қон кетиши каби асоратларнинг пайдо бўлиши тез тиббий ёрдам кўрсатиш кераклиги англатади.\nТана харорати доимий равишда 35°С дан юқори кўтарилмаслиги организмда жиддий хроник касаллик мавжудлигини билдиради. Харорат 29,5°С дан тушиб кетганда инсон хушини йўқотиши, 27°С да эса комага тушиши, 25°С дан паст харорат эса летал холат билан якунланиши мумкин.\nТана хароратини бироз паст юриши (35-36,5°С) организмга жиддий зарар туғдирмайди. Айрим мутахассисларнинг фикр билдиришича организмнинг бундай хусусияти алмашинув жараёнларини секинлатади ва бундай инсонлар секин қариб, кузоқ умр кўради.\nЯнвар 12, 2020 5733 6 Рукн ФОЙДАЛИ МАСЛАХАТЛАР


Дарахтларга қўшиб, яна нималарни йўқотяпмиз?\n14:51 / 04.07.2021\nТошкентдаги кенг кўламли қурилишлар дарахтларнинг аёвсиз кесилиши ва шаҳардаги чанг миқдори кескин ортишига сабаб бўлаётгани афсусланарли. Қурилишларни тартибга солиш ва тийиб туриш учун пойтахт бош режасини ишлаб чиқиш эса йилдан йилга кечикяпти.\nKun.uz рўй бераётган бу жараёнлар ҳақида экофаол, архитектор, гидрометеоролог ва халқаро мутахассис фикри билан қизиқди.\n“Соя берувчи дарахтлар – занжирнинг муҳим қисми”\nТемурбек Аҳмедов, халқаро эксперт:\n— Ҳарорат кўтарилганда биноларда кондиционерлар ёқилади. Кондиционерлар ишлаши учун электр энергияси керак. Бунинг учун электростанция ишлаши керак. Электростанцияда электр ишлаб чиқариш учун эса кўмир ёки газ ёқилади. Яъни бунинг ҳаммаси – бир-бирига уланган занжир.\nҲарорат кўтарилгач, машиналар ҳам кондиционерни ёқади. Натижада кўпроқ бензин ёқилади. Бу – ҳаво сифати ёмонлашишига олиб келади...\nАгар дарахтлар бўлса, улар соя беради. Соя эса ҳароратни туширади. Температура пасайса, демак, кондиционерни сал камроқ ишлатасиз.\nБино ёнида дарахт турса, у 10-20 фоиз камроқ электр ишлатиши мумкин.\n“Соғлом дарахтни кесиш учун уни атайин касал қилишгача боришяпти”\nНаргис Қосимова, экофаол:\n— Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти тавсиясига кўра, инсон эркин нафас олиши, кайфияти яхши бўлиши, умуман олганда нормал ҳаёт кечириши учун 60 кв.м. яшиллик керак. Бу фақатгина дарахтлар эмас, балки буталар, майсазор бўлиши ҳам мумкин. Нима учун буталар? Чунки катта йўлнинг четига экилган буталар автомобиллар шовқинини камайтиради, автомобилдан чиқадиган ис гази ва бошқа зарарли моддаларни ўзида ушлаб қолади.\nҲозирги кунда арча (можжевельник) кўп экиляпти. Аммо иссиқ иқлимли мамлакат бўлганимиз сабаб сатҳи кенг баргли дарахтлар кўпроқ бўлиши керак. Бундай дарахтлар соя беради, чангни, заҳарли моддаларни ўзида ушлаб қолади.\nАрчаларни, биринчидан, доимий суғориб туриш керак, иссиққа чидамайди; иккинчидан, улар – игнабаргли дарахт, яъни уларга қуш қўна олмайди, ин ҳам қура олмайди. Бу дегани шаҳарда яшаётган ҳайвонот дунёси йўқотилишига ўзимиз замин яратиб беряпмиз.\nДарахтлар орасида Ўзбекистон учун чинорнинг муқобили йўқ. Биологларнинг айтишича, биринчидан, чинор баргининг кенглиги учун етарлича соя беради, иккинчидан, томирлари сизот сувларини ушлаб туради, чунки Ўзбекистонда сизот сувлари ер сатҳига яқин жойлашган. Озроқ ёмғир ёғса, сизот сувлар тепага чиқадиган бўлса, шўрни ювиб чиқади ва шўрланиш пайдо бўлади. Шўрланишни ювиш учун эса сувнинг ўзи танқис.\nУчинчидан, чинор турли зараркунандаларга чидамли, узоқ йил яшайди, мустаҳкам дарахт. Афсуски, чинор ҳозир “Қизил китоб”га киритилган.\nНоқонуний қурилишлар кўп. Энг ачинарлиси, ўша ердаги дарахтлар кесиб ташланяпти. Қурилиш қилаётган тадбиркорлар жуда "ақлли" бўлиб кетишган: дарахтлар тагига керосин ёки бензин қуйишади, дарахт ўз-ўзидан қурийди ва экология инспектори дарахтни кесиб ташлаш ҳақида хулоса беришига тўғри келади. Ёки дарахтларни ярмигача чопиб қўйишяпти, табиийки, дарахт қуриб қолади.\n“Чанг кўтарилишини баланд-баланд дарахтлар ушлаб турарди, бундай дарахтлар эса камайиб кетяпти”\nГидрометеорология хизмати бошқарма бошлиғи Дониёр Турғунов бу ҳақда батафсил маълумот берди:\n— Чангли бўронлар атмосфера ҳодисаси саналади. Асосан баҳор ойларида, ёз бошида кузатилади. Бу ҳодиса Марказий Осиё ҳудуди учун бегона эмас. Чангли бўронлар чўл ва чала чўл ҳудудларида содир бўлади. Тошкент чўл ва чала чўл ҳудудларига кирмайди.\nТошкентдаги чиройли биноларимизни қуриш жараёнлари туфайли шаҳримизда чанглар нисбатан кўпроқ тўпланмоқда. Шамол эсганда улар юқорига кўтарилади, уларни ушлаб турувчи баланд-баланд дарахтларимиз камайиб кетди. Ҳозир улар ўрнига кичик манзарали дарахтлар экиляпти.\nНатижада Тошкент ҳавоси таркибидаги чанг миқдори сезиларли ошмоқда. Масалан, 2020 йил май ойида шаҳар атмосфера ҳавосида чанг миқдори ошиб кетиши 13 кунни ташкил қилган бўлса, 2021 йил эса бу муддат 20 кунни ташкил қилган. Аммо таъкидлаш керак, бу кўрсаткич ваҳима қиладиган ҳолат эмас.\n“Тошкент шаҳрининг ягона қиёфаси йўқ, оммавий қурилишлар қандай оқибатларга олиб келишини ҳисобга олмаганмиз”\nТахмина Турдиалиева, архитектор:\n— Нафақат Тошкент, балки бутун Ўзбекистон шаҳарсозлик сиёсатисиз ривожланяпти. Бу дегани шаҳарларимизнинг умумий образи йўқ. Қандай образга интилиб қадам босаётганимизни ўзимиз билмаймиз.\nТошкент деганда умумий тасвир кўз олдингизга келмайди. Шаҳарнинг умумий комплекс ечими йўқ. Тошкентни тасвирлайдиган “Ўзбекистон” меҳмонхонаси, “Интерконтинентал” комплекси, телеминора каби алоҳида биноларни тасаввур қиласиз. Лекин умумий шаҳар сифатида оладиган бўлсангиз, ягона образ йўқ.\nЗамонавий, намунали шаҳарлардан бири Нью-Йоркда Манҳеттенни кўз олдингизга келтира оласиз. У умумийлашиб кетган шаҳарча, у ерда битта осмонўпар бино ҳеч нимани ҳал қилмайди. Комплекс бинолар бирлашиб, ягона Манҳеттенни ташкил қилади ва ўзига хос қиёфа юзага келади. Мана шу шаҳар образи дейилади.\nТошкент мисолидан айтадиган бўлсак, шаҳар ягона образсиз ривожланяпти. Ҳозирги қурилаётган бинолар кейинчалик бизнинг умумий образимизга қанчалик тўғри келиши ҳисобга олинмаяпти, яъни ягона стратегия йўқ. Президент Шавкат Мирзиёев Тошкент Марказий Осиёнинг бизнес марказига айланиши керак, деган фикрни берганди. Президентимиз шундай йўналишни аниқлаб берди дейлик, лекин Марказий Осиёнинг бизнес маркази қандай қиёфада бўлиши керак, деган саволга жавоб масъулларимизда бор-йўқлигини билмайман.\nШаҳарнинг умумий-ижтимоий концепциясини аниқлаш ва унинг ягона қиёфасини яратиш – алоҳида-алоҳида тушунчалар. Президентимиз йўналиш берган бўлса, уни қандай амалга оширишни билмаймиз. Кўп нарса архитекторларга боғлиқ. Шаҳарсоз-архитекторлар йиғилиб, шаҳарнинг умумий қиёфаси ҳақида ғояларни ишлаб чиқишлари керак.\nБу нарса шаҳарнинг бош режасига бориб тақалади. Тошкентнинг бош режаси адашмасам ўтган асрнинг 70-йилларида, 1966 йилги Тошкент зилзиласидан кейин ишлаб чиқилган. Одатда, бош режа 20-30 йилга мўлжаллаб тузилади. 2000-йилларда бу бош режа эскирганини ҳисобга олсак, ўшандан бери ҳозиргача Тошкент бош режасиз ривожланяпти.\nБунинг сабабларини ўзим учун топишга ҳаракат қилдим ва жавобларни топдим. Ҳукумат аъзолари, масъуллар тез амалга ошириладиган лойиҳаларга ишқибоз. Лойиҳани тез амалга оширса, натижасини олса, раҳбарининг кўнглини топса бўлди. Бу умуман олганда, ёмон эмас, лекин шаҳарни ривожлантиришда қандайдир баланс бўлиши керак. Юзаки ишлар кўпайиб кетяпти, муҳим жараёнлар эса кейинга қолдириляпти. Масъуллар бу ҳақда ўйлашяпти, лекин ортга суришяпти. Йиллар кетидан йиллар ўтиб кетяпти.\nШаҳар бош режаси ҳам худди шундай кўп вақт талаб қиладиган жараён. Бунга 3-4 йил вақт ва катта харажат талаб қилинади. Ҳукуматга ҳозир шаҳар бош режаси керакмас, чунки бош режа бор дегани оммавий қурилишларга нисбатан чекловлар борлигини англатади.\nЯқинда қурилган “Magic City”ни олайлик. Бундай мажмуа балки бизга керакдир, лекин улар мавжуд инфраструктура устига қурилиши керак эмас. Бор инфраструктурани йўқ қилиб, янгисини яратишга ҳаракат қилмаслигимиз керак. Бир соҳага зарар келтириб, иккинчисини юргизишга ҳаракат қиляпмиз. Бу – мувозанатни йўқотаётганимизни англатади.\nХитойда ишлаганимда гувоҳ бўлгандим, у ердаги нормативларга кўра, шаҳарлар умумий ҳудудининг 70 фоизи яшилликдан иборат бўлиши керак. Бино қурилаётган майдоннинг 55 фоизи бинонинг ўзи учун, 45 фоизи эса яшил ҳудуддан иборат бўлиши керак, деган талаб қўйилади. Бинолар атрофидаги яшил зоналардан ташқари, шаҳарда парклар ҳам бўлади, ҳаммаси ҳисобга олинадиган бўлса, 70 фоизга айланади.\nМуҳаббат Маъмирова, Kun.uz мухбири.\nP.S. Kun.uz экология мавзусидаги туркум материаллари билан ушбу глобал муаммога жамоатчилик эътиборини қаратишда давом этади.\nЎзбекистон ҳудуди шиддат билан чўлланишда давом этмоқда: сабаб, оқибат ва ечимлар\n«Бизни аср охиригача давом этадиган қурғоқчилик кутмоқда» — профессор Усмон Норқулов билан Ўзбекистоннинг сув муаммолари ҳақида суҳбат\nТошкент чўлланишда давом этяпти. 2021 йилда экилган 75 минг дарахтнинг 52 мингдан ортиғи қуриб қолган\n“Дарахтлар қабристони” – бугунги Тошкент тимсоли\n«Осмонда юлдуз кўра олмайдиган даражага бориб қолмайлик» — Экоқўмита раҳбарлари билан катта суҳбат\nСув танқислиги ва Орол муаммоси. Марказий Осиё халқларини кутаётган «катастрофа» ҳақида\nLumiere билан танишув: Премиум-классдаги отель бизнеси ҳақида очиқ суҳбат\nТошкентда тез ёрдам автомобили ва «Nexia» иштирокидаги ЙТҲда бир киши вафот этди\nТошкентдаги қатор корхоналар ва кушхоналар Олмалиқ ҳамда Оҳангаронга кўчирилади


Эр-хотин бирга ичишди, сўнг эр хотинини пичоқлади | Qalampir.uz\nЭр-хотин бирга ичишди, сўнг эр хотинини пичоқлади\nОлам\t02 Октябрь 2019 11:31 4532\nҚирғизистоннинг Чуй вилоятида эркак ўз хотинини ўлдирди ва 12,5 йилга қамалди. Бу ҳақда Кактус медиа хабар бермоқда.\nТерговчилар Илья (исми шарифлар ўзгартирилган)ни маст ҳолда рафиқаси Иннани пичоқлаб ўлдирганликда айблади. Aёл воқеа жойида вафот этган. Бундан ташқари, Ильянинг уйини тинтув қилиш пайтида ўқотар қуроллар ва гиёҳванд моддалар топилган.\nСуд жараёнида айбланувчи айбловни қисман тан олди. Унинг сўзларига кўра, ўша куни у уйнинг ҳовлисидаги ҳаммом остидаги пойдеворни тўлдиришни бошлаган, унга акасининг ўғли ёрдам берган. Шундай қилиб улар соат 16:00 гача ишлади. Кечқурун Инна билан биргаликда ароқ ичишга қарор қилишди.\nИльянинг сўзларига кўра, ичкиликдан сўнг, аёл эрини алдаётгани ҳақида гапира бошлади ва тажовузкорона муносабатда бўлиб, унга мушт туширди, юзини тирнайди.\nШунда Илья ошхона пичоғини олиб, хотинининг қорин бўшлиғига зарба беради. Хотини йиқилади. Илья унга ёрдам бермоқчи бўлганини даъво қилмоқда, аммо 10 дақиқадан сўнг аёл ҳаётдан кўз юмади. Кейин унинг ёнига ўтирди ва йиғлай бошлайди. У жиянининг ёнига бориб, Иннани ўлдирганини айтади.\nГувоҳнинг сўзларига кўра, Ильяни бирга ичишга марҳуманинг ўзи ундаган.\nҚирғизистон Илья Иннани ўлдирди\n29 Май 17:40 57690\n29 Май 09:48 39212\n29 Май 21:45 38583\n28 Май 08:06 28327


Шерматов 80 минг ортиқча ўқитувчи ҳақидаги фикрига изоҳ берди | Qalampir.uz\nШерматов 80 минг ортиқча ўқитувчи ҳақидаги фикрига изоҳ берди\nЖамият\t17 Январь 10:49 9757\nАввалроқ, Ўзбекистон Халқ таълими ваъзири Шерзод Шерматов соҳада ярим миллион ўқитувчилар бўлиб, улар мавжуд ставкалар сонига қараганда 80 мингга кўп деб маълумот берганди. Вазир Шерматов ўзининг айтганларига қўшимча изоҳ берди.\n“Мактабларда айнан малакали ўқитувчиларга талаб жуда юқори. Лекин ушбу графикда кўришингиз мумкинки, атиги 3 фоиз ўқитувчи олий тоифага, 11 фоизи эса биринчи тоифага эга, яъни умумий 14 фоизи ўқитувчини яшил категорияга ажратса бўлади. Булар нафақат мактаб директори томонидан эъзозда, балки ота-оналар ҳам айнан шундай малакали ўқитувчиларни репетитор сифатида қўшимча дарс беришга кўндиришга ҳаракат қилишади”, дейди Шерматов.\nУнга кўра, аввал айтилган қизил категориядаги мактабларга борилса, аксариятида умуман олий тоифали ўқитувчи йўқ экани кўринади. Аксинча, яшил категориядаги мактабларда олий ва биринчи тоифали ўқитувчилар ҳам нисбатан кўпроқ бўлиб чиқади.\n“Энди, қуйироқдаги графикка эътибор берсангиз, яшил категорияли ўқитувчилар педставкага нисбатан кўп эмас, аксинча, жойларда уларга талаб жуда юқори. Қизил категориядаги, яъни тоифасиз ўқитувчилар орасида ва умуман олий таълимда ўқимаган ўқитувчилар орасида айнан бир ўқитувчи ўрнида бир неча ўқитувчи ишлаётгани графикдан яққол кўринади. Бунинг натижасида уларнинг ҳақиқатда олаётган ойлиги ҳам анчагина камаяди. Ушбу қизил категориядаги ўқитувчилар умумий ўқитувчиларнинг ярмидан кўпини ташкил этади. 80 минг ўқитувчи кўпроқ дейилгани ҳам айнан ушбу қизил категориядаги ўқитувчилар орасидадир”, дея аниқлик киритган амалдор.\nШу сабабли, вазир қизил категориядаги ўқитувчилардан кўпроқ ўз устиларида ишлаб, ўз фанларини чуқурроқ ўрганиб, навбатдан ташқари малака тоифа имтиҳонларидан ўтиб, ўз тоифаларини оширишларини сўраган. Шу орқали уларнинг ойлик маошлари ҳам ошади.\nТаъкидланишича, тоифасиз ўқитувчи ва олий тоифали ўқитувчи ойлиги орасидаги фарқ ҳам анчагина, шунингдек, юқори тоифали ўқитувчидан соат ортиб қолсагина пастроқ тоифа ўқитувчига бериладиган тартиб жорий этилмоқда. Бу эса малакали ўқитувчининг ойлиги яна ошишига ёрдам беради. Бундан буёғига ҳам ойлик ошириш бўйича сиёсат юқори малакали ўқитувчи билан тоифасиз ўқитувчи ойлиги орасидаги фарқни оширишга қаратилади.\nЎқитувчи бошқа туманга ишлаш учун борганига 50 фоиз, бошқа вилоятга борганига эса 100 фоиз қўшимча тўланиши ҳам фақат олий ва биринчи тоифали ўқитувчиларга тааллуқли бўлгани ҳам бундай кадрларга қўшимча стимул бўлиши учун қилинган.\n“Ўқитувчининг ўз касбини ҳамда болаларни севиши, ўз малакасини доимий ошириб бориши энг муҳим масаладир ва қолган ташқи факторлар иккиламчи. Масалан, яқинда Булунғур туманидаги 2 та тўқ қизил категориядаги мактабларга ташрифимиз чоғида шунга гувоҳ бўлдикки, аввало, уларнинг моддий техник ҳолати ўша тумандаги яшил мактабникидан яхшироқ экани, ҳамда қизил мактаблар битирув синфларидаги ўқувчилари сони 15,16 ва 19 нафарни ташкил этгани ва аксинча яшил мактабда ўқувчилар сони синфда бундан анча кўп бўлган.\nУч-тўрт йил аввал бундай талаб қўйиб бўлмас эди, чунки ўқитувчи ўзининг ишидан бошқа барча иш билан шуғулланар, ҳамда қоғозбозликка кўмилган эди. Ҳозир эса ўқитувчидан фақат ўз устида ишлаш, ҳамда ўқувчиларнинг натижага эришишларига ҳаракат қилиш талаб этилади. Ҳозирнинг ўзидаёқ, дарҳол қизил категориядаги ўқитувчига чора кўрилсин деб айтилгани йўқ. Асосий мақсадимиз таълим сифатини оширишга биргаликда ҳаракат қилиш! Ўқитувчилар орасида ҳам соғлом рақобат шаклланиши барча мактабларда таълим сифати ошишига ёрдам беради”, дейди Шерматов.\nВазир сўзи сўнггида Олий ва биринчи тоифани Халқ таълими вазирлиги эмас, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги алоҳида Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси имтиҳонлар асосида тақдим этишини эслатиб ўтган.\n08 Май 14:47 50823\n08 Май 20:36 46956\n08 Май 22:09 38806\n09 Май 17:50 29948\n09 Май 18:35 22048


Флойд Мэйвезер билан ҳамкорлик қилаётган Санжарбек Раҳмонов бугун навбатдаги жангини ўтказади\n3 август, 2018, 11:03 1622\nСанжарбек Раҳмонов АҚШда жанг ўтказади.\nМашҳур боксчи Флойд Мэйвезер билан ҳамкорлик қилаётган ўзбекистонлик профессионал боксчи Санжарбек Раҳмонов бугун ўзининг навбатдаги жангини ўтказади. Боксчимизнинг бу сафарги рақиби АҚШлик Маркус Тайлор бўлади. Саккиз раундга мўлжалланган жанг Лас-Вегас шаҳридаги «Sam’s Town Hotel & Gambling Hall»да бўлиб ўтади.\nМаълумот учун, Раҳмонов профессионал фаолияти давомида 11та жанг ўтказиб, уларнинг 10тасида ғалаба қозонган (5таси нокаут билан). Битта тўқнашувда эса дуранг қайд этган. Тайлор эса проф рингда 10 маротаба жанг ўтказган ва уларнинг 9тасида ғалаба нашидасини сурган. Битта жангда эса мағлубият аламини тотиб кўрган.


2 нафар бемор вафот этди, 250 га яқин кишида коронавирус аниқланда – Ўзбекистон — Sof.uz\nЖАҲОН 34,112,876 25,378,944 1,017,411\n6.08 17:07 353 Ўзбекистон\n2020 йил 6 август соат 17:00 ҳолатига кўра, Ўзбекистонда коронавирус инфекцияси қайд этилганлар сони 28 315 (+246) нафарни ташкил этмоқда. Бу ҳақда Соғлиқни сақлаш вазирлиги жамоатчилик билан алоқалар бўлими хабар берди.\nЯнги касалланиш ҳолатларининг 167 нафари Тошкент шаҳрида, 35 нафари Самарқанд вилоятида, 33 нафари Қашқадарё вилоятида ҳамда 11 нафари Андижон вилоятида коронавирусга чалинган беморлар билан мулоқотда бўлганлиги сабабли намуна олинган фуқаролар орасида аниқланган.\nЭътиборли жиҳати, бугун айни пайтга қадар Тошкент шаҳрида 318 нафар, Тошкент вилоятида 162 нафар, Андижон вилоятида 14 нафар ҳамда Фарғона вилоятида ҳам 14 нафар, жами 508 нафар бемор тузалди. Шундай қилиб, юртимизда 19 291 (+508) нафар коронавирус инфекциясига чалинган фуқаролар (68 фоиз) соғайган.\n28.09 22:08 1994\nКеча, 14:59 1451\nКеча, 12:25 595 Тиббиёт\n29.09 17:53 889 Ўзбекистон


15:48 / 31.05.2018 | Tojir | 1365\nАссалому алайкум! Ҳурматли зикр аҳлидан сўранг ҳайъати. Бизнинг ташкилот чет элдан қимматбаҳо асбоб-ускунлар олиб келиб бериш ва устига маълум миқдорда ёки баъзан анчагина устама қўйиш орқали даромад қилади. Биз соҳанинг мутахассисимиз ва бу борада тажрибамиз бор, шу сабабли кўпчилик бизга мурожаат қилишади. Бизга мурожаат қилганларнинг ўзлари бу иш билан шуғулланмайди ва бизнинг ёрдамга муҳтож. Иш тартиби қуйдагича боради: 1. Мижоз бизга буюртма беради. 2. Мижоз бизда ўша товар йўқлигини жуда яхши билади. 3. Биз сифатли ва ҳамёнбоп товар топамиз. 4. Топилган нархга ўз устамамизни қўйиб, мижозга "шунчага тушар экан", "сиздан шунча бўлади" ёки "шунча тўлашингиз керак" деб айтамиз, 5. Мижоз биз неча пул устама қўйганимизни билмайди, қизиқмайди ҳам. Аммо берилган нарх бизнинг хизмат хаққимизни ҳам öз ичига олганидан хабари бўлади, 6. Агар нарх мижозга маъқул бўлса, биз билан савдо контракти тузади, 7. Бизнинг ҳисобга белгиланган пулни ёки пулнинг бир қисмини ўтказади, 8. Биз чет элдаги товар эгасига (ишлаб чиқарувчи ёки сотувчи) буюрта берамиз, 9. Ўртада четеллик товар эгаси (ишлаб чиқарувчи ёки сотувчи) билан ҳам шартнома тузилади, 10. Биз мижоздан олган пулни товар эгаси (ишлаб чиқарувчи ёки сотувчи)га ўтказамиз, 11. Бизнинг ҳисоб рақамда пулнинг бир қисми яъни биз қўйган устама фойда сифатида қолади, 12. Товар эгаси (ишлаб чиқарувчи ёки сотувчи) махсулотни бизга жўнатади, 13. Шартномага кўра товарнинг давлатимизга етиб келишига биз жавоб берамиз, 14. Товардаги камчиликларга ҳам, унинг муваффақиятли ишга тушишига ҳам биз жавоб берамиз, 15. Агар товарда дефект бўлса, ишлаб чиқарувчи жавоб беради, 16. Агар бирор нохушлик туфайли товарга зарар етса, шартнома бўйича биз жавобгар бўламиз, 17. Агар келишилган шартлар бажарилмаган ҳолда ёки бирор камчилик чиқса бизга толанган пулнинг бари ҳаридорга қайтарилади. Саволимиз: топаётган пулимиз ҳалолми? Илтимос, агар баъзи бир пунктларини эътиборсиз қолдирган бўлсак, тўлиқроқ қилиб жавоб бераверинг. Аллоҳ сизлардан рози бўлсин.\nВаалайкум ассалом! Бу ерда икки сурат бор. 1). Сиз бу ерда ўша ускунани келтириб беришга вакил ҳисобланасиз. Бунда хизмат ҳақингизни тайин қилишингиз шарт. Қанча беришини келишиб олишингиз керак.\n2). Салам савдоси. Бунда сиз устига қанча қўяётганингизни айтишингиз шарт эмас, аммо ускунани пулини улар аввалдан сизга тўлашлари керак. Бу тўлов таклиф, ёқтириш ва тўлиқ ўрганиб чиққандан кейин бўлиши ҳам мумкин.\nБайи салам деб сотувчи ва харидорнинг орасида “Харидор пулни дарҳол беради, сотувчи эса сотаётган нарсасини маълум бир муддатдан кейин беради” - деб келишилган савдога айтилади.\nБайи салам савдоси вақтида сотилаётган нарса мавжуд ҳам таъйин ҳам ва на сотувчининг мулкида ҳам бўлмайди. Шунинг учун ҳам бу савдо аслида жоиз бўлмаслиги лозим. Аммо шариъат одамларнинг зарур ҳожатлари, хусусан деҳқончилик билан шуғулланадиган кишиларнинг эҳтиёжларини эътиборга олиб бу савдога ижозат берган. Чунки, бу савдода сотувчи ва харидорнинг ҳар иккисига фойида бор. Масалан, сотувчи пулни олдиндан олса, у пул билан оиласини боқади ва яна деҳқончиликка тегишли уруғ ва бошқа нарсаларни ҳам сотиб олади. Харидор эса, олдиндан пул бергани учун олаётган нарсасини оммавий нархдан арзонроққа олади. Яна бир жиҳатдан пул олдиндан тўланганлиги учун келажакда бозордаги нархнинг кўтарилиб тушишидан икковлари ҳам омонда бўладилар. Бундай йўл билан икковлари ҳам ўз тижоратларини режалаштириб оладилар.\nБай салам тўғри бўлишининг шартлари.\n1. Келишилган савдо молининг жинси, нави, сифати ва бошқа тегишли нарсалари тўлиқ баён қилиниши лозим.\n2. Келишилган савдо молининг миқдорини, топшириш муддатини, нархини ва агар у нарса ташиб олиб бориладиган нарсалардан бўлса, уни топшириш жойини таъйин қилиб очиқчасига баён қилиниши лозим.\n3. Келишилган савдо моли савдо вақтидан топширадиган муддатгача бозорларда топиладиган нарса бўлиши лозим.\n4. Келишилган савдо молининг сифати ва миқдори аниқ тарзда таъйин қилинган ва ажратилган бўлсин.\n5. Келишилган савдо молини топширишнинг энг кам муддати бир ой бўлсин. Кўпини чегараси йўқ.\n6. Сотувчи пулни харидордан савдо вақтида олсин.\n7. Бай саламда таъйин нарсани сотиб бўлмайди. Масалан, олдида мавжуд бўлган бирор мошинани байи салам савдоси билан сотиб бўлмайди. Чунки, бу мошина харидорга топшириладиган муддатгача турмаслиги ҳам мумкин. Шунингдек бир хос боғнинг меваларини ҳам байи салам савдоси билан сотиб бўлмайди. Масалан, бир киши “Шу боғнинг олмаларини байи салам савдосида сотаман” - деса жоиз эмас. Чунки, у боғдаги олмаларнинг пишиб етилишини ёки бирор талофатга учрашини ҳеч ким билмайди. Аммо, салам савосида “Фалон навли олмани фалон вақтда тайёрлаб бераман” - деб келишса ва ҳоҳлаган боғидан уларни тайёрласа жоиз бўлади.\n8. Салам савдоси фақат бир ҳил бўлган нарсалардагина бўлади. Масалан, буғдой борасида. Унинг ҳар донаси бошқа доналари билан бир ҳил бўлади. Нархида фарқ қиладиган даражада ҳар-хил бўлмайди. Бундай нарсаларни фиқҳда “Заваатул амсаал” яъни бир ҳил нарсалар дейилади. Одатда килолаб ёки литрлаб сотиладиган барча нарсалар бир ҳил нарсалар ҳисобланади.\nБири бошқасидан фарқ қиладиган нарсаларда байи салам савдоси жоиз эмас. Масалан, жониворлар бири биридан бир оз бўлсада фарқ қилади ва қиймати ҳам алоҳида-алоҳида бўлади. Бундай нарсаларни фиқҳда “Заваатул қиям” яъни қиймат эгалари дейилади. Одатда килолаб ёки литрлаб сотилмайдиган барча нарсалар “Заваатул қиям” нарсалардан ҳисобланиб, уларнинг ҳар бирини нархи алоҳида-алоҳида бўлади. Аммо, тухум каби бири бошқасидан кўп фарқ қилмайдиган доналаб сотиладиган нарсаларда байи салам жоиз.\nБайи саламга тегишли баъзи ҳукмлар\n1). Салам савдосида сотувчи келишилган нарсани харидорга топширмагунча харидор уни бошқа одамга сотиши жоиз эмас. Чунки, келишилган нарсани қўлга киритмасдан олдин сотишнинг жоиз эмаслиги борасида Ҳаким Ибн Ҳизом розияллоҳу анҳудан қуйидагича ҳадис ривоят қилинган:\nعَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ رضي الله عنه قَالَ : أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقُلْتُ : يَأْتِينِي الرَّجُلُ يَسْأَلُنِي مِنْ الْبَيْعِ مَا لَيْسَ عِنْدِي ، أَبْتَاعُ لَهُ مِنْ السُّوقِ ثُمَّ أَبِيعُهُ ؟ قَالَ : (لَا تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ) رواه الترمذي\n“Мен Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васалламни олдиларига келиб “Мени олдимга бир киши келиб ҳузуримда бўлмаган нарсани сотишимни сўрайди. Мен у учун бозордан оламан кейин унга сотаман? (шу тўғрими? деб сўрадим). У зот “Ўз мулкингда бўлмаган нарсани сотма” дедилар”, дейилган.\n2. Сотувчи келишилган вақтда келишилган нарсани харидорга бера олмаса харидор ўша нарсанинг ўрнига бошқа нарсани олиши жоиз эмас. Бундай суратда харидор берган пулини қайтариб олади ёки сотувчига яна муҳлат беради ва сотувчи у нарсани олганда харидорга етказиб беради.\n3. Салам савдосида шарт қўйиш ёки кўриб танлаш ихтиёри бўлмайди. Сотувчи савдода келишилган нарсани келишилган сифатга мувофиқ топшириши лозим. Агар келишилган нарса келишилган сифатга мувофиқ бўлмаса, харидор уни қабул қилмаслиги мумкин.\nИстисноъ (Буюртма бериш)\nБирор ҳунарманд ёки корхонага буюртма бериб мол ёки бирор нарса тайёрлатиш жоиздир. Бирор нарсага буюртма беришда харидор салам савдосидаги каби олдиндан тўлиқ қийматни бериши шарт эмас. Балки, бунда енгилликлар бўлиб, ҳар ҳил келишувларни амалга ошириш мумкин. Яъни, буюртма берган нарсаси тайёр бўлганда қийматни тўлиқ ёки насия ёки бўлиб-бўлиб бериши мумкин. Яна, келишилган нархни тўлиқ ёки бир қисмини олдиндан беришга келишишлари ҳам мумкин.\nШунингдек, келишилган нарсани тайёрлаш учун бирор муддатни таъйин қилишлари ҳам мумкин ёки мутлоқо “Фалон нархга фалон нарсани тайёрлаб бераман”-деса ҳам бўлади.\nБуюртмани тайёрлашдаги хом ашёнинг кўпроқ қисми таёрловчиники ёки ҳунармандники бўлса, уни “истисноъ” дейилади. Агар хом ашёнинг кўпроқ қисми ёки ҳаммаси буюртма берувчиники бўлса, “ижара” яъни, маълум бир ҳақ эвазига бирор иш қилдириш дейилади. Ижаранинг шартларини инша Аллоҳ “Китабул ижара” да баён қиламиз.\nИстисноъда ҳунарманд буюртмани тайёрлаганидан кейин буюртмачига кўрсатишдан олдин унга бериш ёки бермаслик ҳуқуқига эга. Ҳатто айни келишилган буюртмадан бошқасини тайёрлаб берса ҳам бўлади ёки буюртмачи буюрган нарса ҳунарманднинг олдида олдиндан тайёрлаб қўйилган бўлса, ўшани берса ҳам бўлади. Ҳунарманд тайёрлаган нарсасини буюртмачига кўрсатганидан кейин бирор нарса сабабли ўзида олиб қолиши мумкин эмас. Шунингдек буюртма келишилганидек тайёрланган бўлса буюртмачи ҳам уни қабул қилмаслиги мумкин эмас.\nБуюртмачи буюрган нарсаси тайёр бўлганидан кейин уни қўлга киритмагунча, ўзгага сота олмайди. Чунки, қўлга киритишдан олдин сотиш мумкин эмас.\nҲозирги кунда қурувчилар ўзлари томонидан қурилиш молларини ишлатиб уйлар ёки мажмуалар қуриб уни буюртма асосида сотадилар. Бу ҳам “истисноъ” ҳисобланади. Шунинг учун ҳам буюртма асосида олаётганлар ўша уй ёки мажмуани қўлларига киритмагунча сотишлари жоиз эмас. Валлоҳу аълам!\nҚуйидаги линкда берилган мақолаларни ўқинг


Суннатулла Анорбоев. Яхшилик уруғи (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиСуннатулла Анорбоев (1922-2003)Суннатулла Анорбоев. Яхшилик уруғи (ҳикоя)\nСуннатулла Анорбоев. Яхшилик уруғи (ҳикоя)\nЕрда қор йўқ — қора совуқ. Икки четда аржиной нондай қоп-қора шудгор. Асфальт йўл ҳў уфқдаги ўрмонга бориб тақалади. «Икарус» ер танобини тортиб сувдай боряпти. Аҳён-аҳён буғдой похол ғарамлари лип-лип ўтади.\nЯқинлашяпмиз — ўрмон тобора бўй чўзяпти, гўё биз томонга ёпирилиб келаётгандай. Ялангликда ҳайкал кўринди: бош эгганча она сукутга чўмган… Вужудим жимирлаб, юрагим ҳаприқди. Кўзим ёшланди. Ўттиз йил… ўттиз йилдан ортиқ кўришмаган биродарим у ерда мени орзиқиб кутаётгандай эди.\nАвтобусдан тушдим. Лабларим учади, тиззаларим қалтирайди. Қани ўзимни боса олсам. Қабристонга кирдим. Ҳаммаёқ муз. Жимжит. Фақат оёғим остидаги тўнг ер кисирлайди — озор чекқандай туюлади. Кадамимни эҳтиётлаб босаман. Сочлари тўзғиган яланг бош она. Ёноғида тош котган томчи ёш. Чеҳрасида мунг. Дол букилган қоматида мунг. Юпқа лаблари қимтилган. Мотамсаро, ич-ичидан эзилиб, пинҳон йиғларди.\nУ мана шу кўйда, фарзандидан айрилган неча минглаб оналар рамзи, халқ дарди тимсоли сифатида кўп йиллар турган. Бундан буён ҳам туради. Ёғин-сочинли, жазирама иссиқ, қаҳратон совуқ кунларда, зулмат тунларда ҳам мана шундай ёлғиз тураверади. У гўё қаршисидаги қабр тошлари остида қатор ётган, ер юзида адолат ва тартиб ўрнатиш учун фашизмга қарши курашда ҳалок бўлган мард ўғлонларининг осуда уйқусини кўриқларди.\nМозор, кета-кетгунча мозор. Бир-бир босиб, қабрларни оралаб, биродаримни изладим. «Кичик сержант Макаров Александр Борисович, 1922. 1943 йил 8 июлда Ватан учун бўлган жангда қаҳрамонларча ҳалок бўлди». Унинг ёнидаги қабр тошига: «Оддий аскар Бейшенбеков Уммет, 1924. 1943 йил 9 июль…» деб ёзилган. Ундан нарида Худойберганов, Олимбоев, Доленко ётибди. Тасаввур этаман: булар ўша вақтда эндигина мўйлови сабза урган, ўн гулидан бир гули ҳам очилмаган ёш-ёш йигитчалар эди.\nБу ерда ётганлар билан биз бир авлодмиз — деярли бари тенгдошларим. Аммо менинг қон-қариндош биродарим қани? Хаёлан улардан сўроқлайман. Қабрда ётганларнинг қиёфаси кўз ўнгимдан аён бўлаётгандай туюлади. Гўё улардан бири: «Буёқда», дегандай, чап елкаси томон ҳарбийларчасига кескин бош ирғайди. Бошқаси ҳам ана шундай унсиз имо қилади. Баъзилари: «Салом, ҳамшаҳар!» дея кулиб боққандай бўлади. Бошқаси эса: «Энди келдингми?» деб таъна қилгандай қовоқ уяди. Мажақланган чаноқлар, ўпирилган кўзлар… Айримларининг қўли, оёғи йўқ, бошқасининг қовурғалари мина портлаб ёки бомбардимонда тилка-пора бўлган…\nСаф тортган қатор-қатор қабрларни оралашда давом этаман. Орадан… бир соат ҳам ўтибдики, ҳамон излайман. Юра-юра ўрмон ёқасига етиб қолибман. Қадамимдан кўзим илдам — теваракка олазарак боқаман. Шунда дафъатан… У четдаги тошда… ишонгим келмайди… Ёғин-сочин чаплаштирган ҳарфлар бир-бирига уландию… Юрагим гупиллаб уриб кетди. Охир топдим!.. Сени топдим, жигарим! Пешонамни муздай мармарга қўйдим. Шунда биродарим гўё кўзларини аста очди:\n— Келдингми? — деди.\n— Келдим, — дея шивирладим.\n— Узоқ кутдим, — дегандай бўлди у.\nХижолатдан бошим хам. Юзимнинг ўти чиқиб кетгандай бўлди. Виждоним қийналди. Қидирсанг, баҳона топилади. Бироқ ўзимни оқлашни истамадим.\n— Кеч бўлса-да, келдим… йўқлаб, — дедим.\nСукунат. Ранжимадимикан? Юзини ўгириб, четга қарагандай бўлди. Кейин ёнимга келиб турди. У ҳаётлигида кўзлари чақнаб, оламга ҳавас билан боқарди. Шунинг учун ҳам ҳазилкаш янгаси: «Бодроқ кўз қайним!» дея тегишарди.\nЯрқираган кенг манглайли, очиқ чеҳрасидан қувонч ёғилиб турарди. Йўқ, ҳозир унинг «бодроқ кўзлари» пирпирамас, нигоҳи оқшом каби сўниқ, қиёфасида ушалмаган орзулар нуқси худди охирги бор юборган фотосуратидагидай… Бошида қизил юлдузли пилотка, эгнида елкаларидан қайнаб чиққан шўр доғли гимнастёрка, белида сириб боғланган камар… (Фронт газетасида бу фотосурат тагида унинг тўғрисида ҳикоя қилувчи мақола ҳам бор).\nУлкан мис қўнғироқнинг ҳазин товуши қулоғимга чатинди. Буни Тожиддин ҳам эшитди шекилли, сескангандай бўлди назаримда. Беихтиёр Берёзовка қишлоғига боқдим. У тепаликда жойлашган. Бу ердан аниқ кўринади. Айниқса, оппоқ черков сийрак туман ичида муаллақ қалқиб тургандай. Унинг баланд минорасидаги катта-кичик мис қўнғироқлар «Донг-динг, донг-динг!» қилади…\nБерёзовкалик кексаларнинг ҳикоя қилишларича, уруш даврида бу қишлоқ неча бор қўлдан-қўлга ўтган. Уруш бошланиши олдида қуриб битказилган, ҳали бўёғи қуримаган янги клуб ҳамманинг кўз олдида ловиллаб ёнган. Снаряд, миналар зарбидан не-не умид билан тиклаган бошпаналарининг кули кўкка совурилган. Бутун бошли қишлоқдан илма-тешик бўлиб кетган шу черков ва сўппайиб-сўппайиб уйларнинг мўриларигина қолган. Бу ерга дафн этилганлар ўша беомон жангларнинг қурбонларидир. Сен эсанг, жигарим (қирқ учинчи йилнинг ёзида хонадонимизнинг эшигини қоққан машъум қорахатдан маълум), душман истеҳкомларига қарши бутун Курск темир ҳалқаси бўйлаб бошланган мислсиз шиддатли ҳужумда қатнашгансан, тўққизинчи июль куни эса…\n— Ёлғиз мен эмас… — деб шивирлагандай бўлди Тожиддин.\nБиламан, биргина сен эмассан. Дўстларинг ҳам бор эди атрофингда. Полк… дивизия — ҳаммаларинг ёппасига ёв устига ёпирилиб ҳужум қилгансизлар. Иккала томондан ҳам мингларча тўплар, миномётлар чўғга айланган пўлат, маъдан пуркаган. Қирувчи, штурмчи самолётлар осмону фалакни тўлдириб ғизиллаб учган тонна-тонна бомба, қўрғошин ёғдирган…\nМозорда ётганлар, назаримда, сўзларимни эшитиб безовталанаётгандай эди.\n— Ўз суҳбатимиз билан ҳамсояларингнинг тинчини бузмайлик, юр, — дедим хаёлан биродаримга.\nҚабристондан аста чиқиб, ўрмонга кирдик. Дарвоқе, бу ердан кўриниб турган қишлоқни Берёзовка деганларича бор: ўрмонда шохлари солланган, пўсти оқ, ола-була атласдай ялтироқ қайин дарахтлари арча билан аралаш. Оёқ остида қизғиш-сарғиш барглардан гилам: шох-шаббалар қисирлайди. Совуқ. Игнабаргларда қиров.\nТожиддиннинг совуқдан ранги ўчган, лаблари гезаргандай кўринди кўзимга.\n— Ўзбекистонимизда совуқ бунчалик бўлмаса-да, ҳар қалай у ерда ҳам хазонрезги пайт, — дейман биродаримга. — Биз томонларда куз шўхлиги шумликка айланиб кетадиган пайтлар ҳам бўлади. Соғингансан, биламан. Ҳамма нарса ҳам соғинганда соз кўринади. Лекин тўғри, бу йилги куздан гинамиз йўқ. Деҳқоннинг омади келган — тўкин-сочин куз бўлди. Пахтани-ку, ўзинг биласан, эсимизни таниганимиздан ягана, ўтоқ, чопиқ, теримга чиқардик. Меҳнати оғир, аммо шарафли. Бу йил Кангкатоғдан ҳам баланд хирмон кўтардик оқ олтиндан. Ҳа, юзимиз ёруғ! Шаҳарда, қишлоқда — ҳаммаёқда тўй, марака. Айниқса, жума ёки шанба оқшоми карнай-сурнай, ноғора суронидан, йигитларнинг хушчақчақ қийқириғидан етти қат осмон янграб кетади…\nБиродаримнинг кўзларида ҳавас, армон ялт этгандай бўлди.\nТожиддин мендан бир нима кутгандай ҳушёр тортди.\n— Бир-икки йил бурун Норин ёқаларини айланганимда… ҳў юрагингдан урган қиз бор эди-ку, ўшани учратдим.\nНазаримда Тожиддин титраб кетди. Бир қизарди, бир оқарди. Болаликдан қолган уятчанлиги ёноқларида зуҳур этди.\n— Эски ошноларимдан бири… танийсан, сенинг ҳам ошнанг: «Бизнинг эшикка ҳам кириб ўтинг, бир пиёла чойимиз бор», деб қистаб қўймади. Бордим. Шоҳи-атлас кўрпачалар, биқинингда парёстиқлар. Дастурхонда анвойи ноз-неъматлар. Узум, анор, нашвати — ширин-шакар мевалар. Аччиқ кўк чой. Болалигимизни эсладик. Нориндан балиқдай сузиб ўтиб, оролда мол боққанларимиз, тўқайда юриб, қирғовул қочирганларимиз, дарё бўйидаги қумлоқда куч синашганларимиз — ҳеч нарса қолмади-ёв. Сен чакки эмас эдинг! Болалигимда мен чувакроқ, сен елкадор, отамизга тортгандинг. «Ётиб отар» қилишнинг хўп машқини олгандинг. Тўрт-беш яшарлик пайтимиз бўлса керак. Ҳовлида ариқ-ариқ ўйнаётган эдик, шекилли. Сен тешада кавлаб, мен энкайиб тупроғини қўлим билан тортаётганимда бошимга бир нима қарс этиб тушди… Мен чирқираганча юмалаб қолганман. Сен бўлсанг, қўрққанингдан қаёққадир тирақайлаб қочгансан. Ҳа, билмасдан солиб қолибсан. Онам бечора қаёқдандир пайдо бўлиб мени даст кўтаргану ўчоқ бошига югурган. Кимдир сочимни қайчилаб, теша теккан жойни очган. Яна кимдир кигиз куйдириб босган — қонни тўхтатган. Шундан кейингина сен эсларига келгансан. Фақат номозшомда, сигир подадан қайтгандагина сени қоронғи молхонадан — охур ичидан топишган. Миқ этмай бекиниб ётиб ухлаб қолибсан. Эртаси куни ўртамизда ҳеч нарса бўлмагандай яна бирга ўйнаб кетганмиз. Ана шундай, жигарим! Менинг баданимда қонли уруш босган тамғалар билан бирга сенинг кичкина момиқ қўлинг қолдирган из ҳам бор. Эски қадрдонимнинг дастурхони атрофида ўтирганимизда гоҳо кулиб, гоҳо хўрсиниб шуларни ҳам эсладик.\nСуҳбатимизга аралашиб, файз киритган уй бекаси… Кел, отини айтмай қўяқолай. «Адаси, ош…» дея ошнамизнинг эсига солди ибо билан.\nЎзинг биласан, биз эркаклар палов дамлашда аёлларга нисбатан ўзимизни устаси фаранг санаймиз. Аёлларимиз ҳам бизнинг бу «ожиз»лигимиздан жуда моҳирлик билан фойдаланишади. Уй бекаси менга қараб жилмайди-да:\n— Ўртоғингиз ошга усталар. Мен ҳечам ўхшатолмайман, — деб қўйди. Ошнамиз кўп ажойиб меҳмоннавоз киши. Рафиқасининг бу мақтови шунчаки илтимос эканини тушунади. Бироқ бўш келмай, ҳазилга ҳазил билан жавоб қайтариб ўрнидан турди:\n— Ҳа, йўғасам-чи! Ҳозир боплаймиз-да!\n— Қарашиб юборайми? — дедим.\n— Йўғ-э, бари тайёр! — деди уй бекаси. — Фақат гуручни солиб, бостирсалар бас.\n— Силар ўтиравуринглар! Бирпастда гатоп қиламиз!… — деди-да, ошнам меҳмонхонадан чиқиб кетди.\nСуҳбатимиз давом этди. Яна — ёшлик хотиралари. Уй бекаси — сочига оқ тушган аёл ўксиниб қўйиб сени эслади:\n— Қовун-тарвузларимиз пишишга яқин капага кўчиб чиққандик… Бу чеккада мен, у чеккада укам, ўртада ачам… Супада қатор ётамиз. Дадам ишчи батальонига олинган, уруш пайти. Уйқум келмай хаёл суриб чигирткаларнинг чириллаши, қурвақаларнинг қуриллашига қулоқ солиб ётгандим. Осмон тўла юлдуз денг. Бир вақт аллақандай шарпа… уят қимайсизми? — уй бекаси — тўладан келган кулча юз аёл мен томонга ибо билан бокди рўмолининг учини типшаб.\n— Қани, эшитайлик-чи, кейин ўйлаб кўрамиз! — дедим ҳазиллашиб.\n— Худо олсин! — дея қош қоқди у. — Етти боланинг онаси бўлганимда кимам уят қиларди! Қарасам оппоқ оқ кийимда… оқ кўйлак, оқ шим, оқ туфлида… Таниб туриппан — Тожиддин! Кўзимни чирт юмдим. Юрагим уриб кетяпти денг. Аста оёқ учида юриб тепамга келди. Нафас олишига қадар эшитиб ётиппан. Аммо кўзимни очишга кўрқаман. Ёш эканман-да! Ахийри энгашди. Ёстиғимга ниманидир қўйди-ю, яна оёқ учида юриб узоқлашди. Кўзимни очганимда у йўқ эди: фақат бир дона қизил гул қолдириб кетибди… — уй бекаси шундай деди-ю, ерга қараганча дастурхоннинг попугини ҳимаришга тушди. Анчадан кейин хўрсиниб:\n— Ёш эканмиз… — деб қўйди.\nНазаримда, Тожиддин жўшиб кетди. Қўнғирга мойил қўйкўзлари чақнади. Кенг чаккасидаги тангадай қорамтир (исмига монанд) холи лов этиб ёнгандай бўлди. У шитоб билан олға интилди. Мен ҳам қадамимни тезлатдим. Негадир ичим тўлиб бораётибди. Хилват ўрмонда додлагам келади. Қулочимни ёзиб осмон баравар хипча оқ қайин атрофида гир айландим-да, Тожиддиннинг йўлини тўсиб, сўрадим:\n— Ўшанда кўнглингга тугган сўзларингни унга?.. — чамаси мен сўроғимни тугатар-тугатмас бутун қайинзор гўё: «Севаман… Севаман… Севаман…» деган садодан янграб кетди.\nТожиддин индамади. Лабларини тишлаб, кўзларини хазонрезги тўшалган ердан узмади.\nОҳ, жигарим, сезиб турибман, айтмоқчи бўлган оташли сўзларинг бари ичингда қолган. Ўзинг билан бирга олиб кетгансан!\nҚачонлардир сен ўпканг оғзингга тиқилгудай бўлиб, бир қирғиз келинчагининг ҳазилини сўзлаб бергандинг. (Ҳа, биз ака-уканинг орамиздаги фарқ атиги бир-бир ярим ёш… деярли тенгдошмиз. Шунинг учун ҳам энг якин дўстлар сингари ўртамизда сир ётмас эди.)\nСен бедазорнинг чеккасида ўтлаётган қашқа сигиримизни серўт жойга силжитгансан-у ўзинг катта ариқ бўйига чиқиб, ажриқзорга ағанагансан. Пастда шаррилаган сув, тепангда сарвқат мирзатераклар. Шабадада кумуш баргларнинг шилдираши. Сен чалқанча ётиб роҳатдан энтиккансан-у, уйқуга кетгансан. Бир вақт бурнингга пашша қўнгандай бўлган. Сен қўл силтаб ҳайдагансан. Хира пашша яна қўнган. Яна қўл сермагансан. Шунда қиқирлаган кулгидан уйғониб кетгансан. Рўпарангда… йўқ, эртаклардаги гулқаҳқаҳ парилар эмас, иккита ёш-ёш қиргиз келинчак. Улардан бирининг қўлида узун ғумай. Бурнингга қўниб, уйқунгни безовта қилган «пашша» шу ғумай бошоғи эканини пайқагансан. Шу келинчак оёғи остидаги тупроғи ўйнаб кетган сўқмоққа қўлидаги ғумайпоя билан: «Бир ўпсанг-чи!» деб ёзиб қўйган. Унинг ўйинқароқ кўзлари сенга тикилган. Сен бўлсанг дам тупроқдаги ёзувга қарайсан, дам келинчакка. Қалбингда ўсмирлик ҳислари туғён уради. Юрагингнинг гупуллаши, чаккангнинг лўқиллаши гаранг қилгудек. Томирларингда қон қайнаши шунчаликки, ақл-ҳушингни йўқотгансан. Сенга қадалган шўх, муғомбир кўзлар қаршисида тилинг лол. Шунда қўққисдан қахқаҳа янгради. Ҳазилкаш янгачанг қўлидаги ғумай билан тупроқдаги меҳрли ёзувни ўчирди-да, кетди-ворди. Улар катта ариқдан ўтиб, ўсиқ маккажўхори ичидаги сўқмоққа бурилганларида сен томонга қайрилиб, яна хохолашди.\nБу воқеа икковимизнинг гуркираб палак ота бошлаган беғубор ўсмир қалбимизни анчагача ҳаяжонга солган, ўртамиздаги сирли суҳбат мавзуига айланиб қолган эди.\nҚулоғимга олис жойда чалинаётган ҳазин бир куй эшитилгандай бўлди. Ана гоҳ зўраяди, гоҳ пасаяди. Тўлқинлана-тўлқинлана ўрмон устидан ўтаётганини ҳам пайқаб турибман. У гўё тунд булутлар кетидан қаёққадир шошади. Ё, алҳазар! Бу наво-ку. Элимизнинг илиқ нафаси! Эшитяпсанми? У бизни меҳрибон она каби қучоқ очиб чорлаяпти.\nНазаримда Тожиддин ҳам эшитди. Эшитдию титраб кетди. Шунда ўрмон ҳам чайқалди. Дарахт шохларидап укки паридай енгил, оппоқ қиров тўзғиди.\nТожиддин тоқати тоқ бўлган одамдай, гўё ҳайқирди:\n— Шу ҳақда сўзласанг-чи! Ахир ота-онам… Оҳ, шу қадар соғинганманки! Қавм-қариндош, ёр-дўстлар омонми? Айтақол тезроқ!\n— Сабр қил, жигарим. Ўзингни бос. Ҳаммасини айтаман… — дедим-у, лекин сўзни нимадан бошлашга бошим қотди. Дафъатан ота-онамиз… Йўқ, оғир зарба бўлади унга. Ҳаётимиздаги энг чароғон лаҳзалар, кунларни ёдига солиб қувонтиргим келди. — Жийдакапа эсингдами? Ўттиз беш… ўттиз еттинчи йиллар? Районда ягона тўлиқсиз ўрта маълумот берадигап қишлоқ ёшлар мактаби? Ота-онамиз бағридан узилиб йигирма беш километр йирокда ётиб ўқиганларимиз?\nТожиддин бош ирғагандай бўлди.\nЎттизинчи йиллар анча оғир йиллар эди. Интернат-мактабимизда нонуштага яримта нон билан чой беришарди. Кечқурун ҳам шундай. Баъзи кунлари оқ нон, кўпинча қора нон. Тушлигимиз баъзан қуюқ, баъзан суюқ бўларди. Кўпинча ёвғон ош, қозон қусиб қорайган мошхўрда билан қаноатланардик. Мактабнинг ер участкасида шоли ўтоқ қилардик, пахта терардик. Оёғимиз, эгнимиз юпун. Кунларимиз ўтиши ҳам бир нав — гоҳ оч, гоҳ тўқ. Аммо шунга қарамай, нолиш нималигини билмасдик! Руҳимиз баланд, кеч кириши билан сен ҳаваскорлар тўгарагига чопардинг — такатум-так — чилдирма чалардинг. Мен бўлсам, бўш синфга қамалиб олиб, еттинчи лампа чироқни липиллатиб, деворий газетанинг навбатдага сонини тайёрлардим. (Амалимни суиистеъмол қилиб, кўпроқ ўз «асар»ларимни тиқиштирардим!) Тожи Ҳусний… Ўта ғамхўр мураббийимиз бор эди! Сочини устарада олдириб, ёзда оқ тўр дўппи киярди. Тишлари сунъий садафдан. Бирор нарсадан ҳаяжонланса шақирлаб кетарди. Биз болалар болалик қилиб қўйсак, койиш ўрнига қуюқ қошларини учириб-учириб самимий куларди. Ҳуснийнинг оиласи Наманганда, ўзи эса, ётоғимизга яқин алоҳида хонада ёлғиз яшарди. Кечалари лампа чироқ атрофида дарс тайёрлаётганимизда ёки ўринга ётганимизда кириб, меҳрибон онадай ҳар биримизнинг тепамизга келар, агар устимиз очилиб қолган бўлса, ёпиб қўярди. Кейин оҳиста юриб чиқиб кетарди. Эрталабдан эса синфда бўлар, она тили ва адабиётдан дарс бошлар эди. «А» билан «О»нинг фарқига бормайди укангиз, — дерди гоҳо сенинг имлоингдан кўнгли тўлмай. Бир сафар Тарас Шевченконинг «Ўлсам, дўстлар, қўйингиз…» мисралари билан бошланувчи «Васият» шеърини ёд ўқиганингда жимгина ўтириб тинглаётган Ҳусний кўзига ёш олганини гапириб бергандинг. Энди билсам, бунинг ажабланадиган жойи йўқ: кексалик аломати экан…\nСен кейинчалик Фарғонага бориб педагогика институтининг география факультетига ўқишга кирдинг. Қалбингда географияга ҳавас ким туфайли уйғонган, биласанми? Ўша бир оёғи ёғоч география ўқитувчимиз Қурбонов туфайли! У қўлтиқтаёқда салобат тўкиб кириб келарди. У билан бирга синфга харита, глобус, кўрсаткич таёқчаси ҳам кириб келарди. Қарабсизки, қитъалар бўйлаб хаёлан саёҳатимиз бошланарди. Кўп мароқли саёҳат!\nУ, сендан эшитгандимми, бир оёғини Наманган ва теварак-атрофдаги қишлоқлар аҳолиси бошига кўп кулфатлар солган Омонполвон тўдасига қарши курашда йўқотган экан. Шунинг учундирки, чўлоқлигидан ҳеч ўксинмас, доим мағрур, қадам олиши бардам эди. Қурбонов бизни гоҳо кундуз, гоҳо кечаси экскурсияга олиб чиқар, компас билан юлдузлар ёрдамида томонларни аниқлашни ўргатарди. Ўша вақтларда Жийдакапанинг четида кўҳна тепалик — мозористон бўларди. Кексалар уни «Кат» дейишар, қадим замонларда теварак-атроф тўқай, ботқоқлик бўлиб, тўқайзорда ёввойи чўчқа, йўлбарслар яшар экан. Одамлар эса Катда жон сақлашган, деб ривоят қилишарди. Курбонов «табиат қучоғига» экскурсия уюштирганда болаларни, аксари, шу тепаликка бошлаб чиқиб, атрофни томоша қилдиришни яхши кўрарди. Олдинда ўзи. Кекса, кўпни кўрган саркардадай мағрур қадам ташларди. Ёғоч оёғи ғижирларди. Биз эса унинг содиқ қўшини, сафларимизни жипслаб, тепаликка ҳамла қилардик. Юқорига чиққанимиздан кейин ҳаммамиз ҳансираган, қизишган бир кайфиятда Қурбоновнинг атрофида доира ясаймиз. У бўлса таёғига таяниб, ўиг қўлини бошимиз узра кўтариб, атрофга суқданиб боқади ва хитоб қилади:\n— Мана шу, Ватан!\nТепамизда чарақлаган қуёш, узоқларда Олой тоғи. Ўрик шохлари орасидан эса ойнадай ялтираб Норин кўринади. Ундан берирокда шолипоя, пахта далалари. Кун ботишда эса кета-кетгунча боғ-роғлар, қишлоқ томлари. Шулар орасида аэропланга ўхшаб кетадиган бизнинг мактаб-интернатимизнинг ҳашаматли биноси ҳам бор.\nЖигарим, Ватан сўзини биринчи бор сен билан мен ўша география ўқитувчимиздан эшитмаганмиканмиз? Ватанга муҳаббат уруғини баҳорги шудгордай кўпчиган бизнинг мурғак қалбимизга илк бор у сочмаганмикан?\nҲарқалай, сен синфдошларинг томонидан тан олинган «жуғрофиячи» эдинг: харитага орқа ўгириб туриб болаларнинг фалон шаҳар, фалон тоғ ёки дарё қаерда, деган саволларига фалон қитъа, фалон мамлакатда, фалон жойда, дея аниқ жавоб қайтарардинг.\nСен чинакам саёҳатларни орзу қилардинг… «Ёзги таътилда Нориннинг бошига бормаймизми?» дея ўртоқларингнинг юрагига ўт солардинг. Шундан кейин улуғвор дарёнинг тоғ бошидаги қор эришидан ҳосил бўлган жилдираган ирмоқчадан бошланишини тасаввур этганингда кўзларинг ҳайратдан пирпираб кетарди. Умуман, сен табиатга ҳайрат билан боқардинг. Бир янги сўз, ёки ғалати ўхшатиш ҳам сени ҳаяжонга соларди. Ёдимда, «Алпомиш» достони қўлингга тушган кезлар эди. Бир сафар тун яримда мени уйқудан уйғотиб:\n— Манави сўзни эшит, — дея пишиллагандинг қулоғим тагида. Завқинг тошиб бораётганини косасидан чиқаёзган кўзларингдан ҳам билса бўларди:\nОқ тўшим — яйловинг, сочим — шипиртки.\n— Оқ тўшим — яйловинг… Ана! — дея хитоб қилгандинг китобни ёпиб. -Бундан ортиқ садоқат бўладими!\nСен кейинча армияга чақирилганингда юкхалтангга ўша оташин муҳаббат, чинакам садоқат, беқиёс жасорат ҳақидаги халқ достони «Алпомиш»ни солибсан. Ҳам доно, ҳам соддадил, ҳам жўмард, ҳам меҳр-шафқатли халқимизнинг дур-гавҳар сўзларидан тизилган бу достон сенинг оғир, қаҳрамонона йўлингда ҳамиша ҳамроҳинг бўлганига аминман. У балки қабрингда ҳам сен билан биргадир. Сени дафн этган қуролдош дўстларинг уни ёстиқ ўрнида бошинг остига қўйишгандир?\nТожиддиндан садо чиқмасди. У ўша армиядан уйга охирги марта юборган суратидагидай маъюс. Бошида пилотка, эгнида гимнастёрка… Суратда шундай. Қор-қировли қора совуқ. Бунинг устига, ўрмон бўлишига қарамай уни бошқача, қишлик формада — бошида қулоқчин, эгнида шинель кийган қиёфада тасаввур эта олмадим. У бошини ҳам қилганча, этигини судраброқ босиб мен билан ёнма-ён борарди. Ниманидир сўрашга жазм этган кишидай лаблари қимтилган. Пайқадим. У гапни чалғитиб узоқцан бошлаганимга кўнглига ғулу тушгани аниқ: сезмаслиги мумкин эмас. Оҳ, меҳрибон она, падари бузрукворимиз! Қайси тил билан унга, улар оламдан ўтган, дея оламан?\n— Эсингдами, дадангдан дакки эшитганинг… Ҳў, темир йўл ёқасида сув суғорганингда?\nТожидцин эслади шекилли, аста бош ирғади.\n— Ёзги таътил пайтлари қўлимиздан келганча сигир-бузоққа қараш, томорқадаги экинларни ўташ, чопикдан чиқариш, том сувоқ дегандай, уй-рўзғор ишларига қарашардик. Бир куни экинларни суғориб юрган отамиз таъзияга борадиган бўлиб қолдилар. Сен ишларига қарашиб турадиган бўлдинг. Ғўзалар айни гулга кирган пайт эди. Отамизнинг қўлларидан кетмонни олиб, картани бир айланиб келгансан. Жилдиратиб таралган сув, сенинг назарингда озга ўхшаб кўринган: эгатлардаги сув картанинг ярмига ҳам етмаган экан-да. «Дадам келгунларича экинни сувдан чиқариб қўя қолай…» деб ўқариқдан сувни кўпайтириброқ очгансан. Зора мақтасалар, деган ниятда қилгансан буни. Кейин тут тагига чиқиб ёнбошлабсан. Ариқдаги сувнинг шариллаши, ғир-ғир эсган шабаданинг кўкрагингта тегиб эркалашидан маст бўлиб, уйқуга кетибсан. Бир вақт дадангнинг бақириқ-чақириғидан уйғониб кетибсан. Қарасанг: «Эҳ ношуд бола, ношуд бола!» дея ўқарикқа чим босаётган эканлар картага уриб кетган сув билан олишиб. Шундай тепангда эса у кишининг шалпангкулоқ оқ эшаги сени эрмак қилаётгандай бақрайиб турган эмиш.\nКойинма. Отамиз сенинг бундай «болалик» қилиқларингдан хафа бўлсалар, яхши ишларингни кўриб қувонардилар. Эсингдами, ён қўшнимиз Холбувини буқачаси юмалатиб қочгани? Жуда семириб, қутуриб кетган эди-да, жонивор! Холбуви кечки пайт буқачасини бойлаб қўйган жойидан ечиб, ҳовлисига етаклаганича қайтаётган экан. Сўна чаққанми, қайдам, қўнғир буқача ўқалоғлаб Холбувини йикитибди. Арқон қўл-оёғига ўралиб қолганми, кампирни анча жойгача судраб сарсон қилибди. Буни сен катта йўдцан велосипедда ўтиб кетаётиб, тасодифан кўриб қолибсан. Велосипедингни ташлаб, ёрдам бергани югурибсан. Етиб борганингда Холбуви кийим-боши дабдала, тирсаклари шилинган, тупрокқа беланиб ётган экан. Сен, шўрлик кампирни даст кўтариб уйига элтиб қўйган эдинг.\nКейин унинг буқачасини қидириб кетгандинг. Раҳматли онамиз шунда: «Қўя қолсанг бўларди, болам. Сени ҳам майиб қилмасин яна!» дея жавраб куйинганлари! Йўқ, семизликдан кутурган буқачани подадан тутгансану тумшуғидан маҳкам нўхтапаб, алламаҳалда олиб келгансан. Шунда отамизнинг туришини кўрсанг эди! Оқсурп кўйлак-иштонда. Яланг оёқларида калиш. Мош-гуруч соқол кўкракка тушади. Икки қўллари орқада. Оғизларидан бир сўз ҳам чиқмаган эса-да, сенга тикилган кўз қарашларидан: «Қуйиб қўйгандай ўзим-а! Ўғил бола деган бундоқ бўпти!» дея ич-ичидан қувонаётганлари аён эди.\nАна шундай, жигарим, сен ўзинг сезмаганинг ҳолда, болалигингданоқ бошқаларнинг оғирини енгил қилиш учун ҳозиру нозир эдинг. Ва шу йўлда, туғилган элингдан мингларча километр йироқда қулликка қарши жонингни тикдинг.\nОтамиз узоқ умр кўрдилар. Суяги меҳнатда қотган, кўзлари не-не машаққату қувончли ишларни кўравериб пишган, қўллари кетмон, ўроқ, айри ушлайверганларидан ғадир-будир, ҳақиқий деҳқон эдилар. Келбатию сўзлари ҳам деҳқонча, бесўнақайроқ… Лекин совуқ қиш кунлари оёқни сандалга тиқиб, қўлларига Машрабнинг «Ғазаллар»ини олиб мутолаага киришгандай бўлсалар, товушлари титрар, кўзлари лим-лим ёшга тўлар, меҳнатда дағаллашган диллари мисли симобдай балқиб кетар эди. Аммо бари бир у киши ҳаётда табиатан курашчан одам эдилар. Бизни муқадцас жангга кузатаётгашгарида мен у кишининг кўзларида ёш кўрмадим (сен ҳам кўрмагандирсан, жигарим). Аксинча, вагон олдида туриб дод-фарёд қилаётган онамизга ва бошқа хотинларга далда бериб:\n«Ўғилларинг йигит бўлиб Ватан ҳимоясига отланишибди. Бунинг учун йиғлаш эмас, фахрланиш керак!» дея насиҳат қилган эдилар. Дарҳақиқат, у кишининг фахрланганларига аминман. Шукрки, сен билан биз отамизнинг юзини ерга қаратмадик. Биз ҳимоячилар сафида бўлдик. Биз минглар, миллионларча эдик. Кучли ва маккор, шафқат нималигини билмайдиган, халқларимизга келажакдаги қуллар, чўрилар деб қарайдиган немис-фашистларнинг йўлини тўсдик. Сен ана шундай беомон жангда, тарихда «Курск ёйи» номи билан машҳур бўлган буюк жангда қурбон бўлдинг. Бу шум хабар эшигимизни қоққанда отамиз ўқ теккан шердай инграб юборгани, муштипар онамиз эса сочини юлиб зор-зор йиғлагани аниқ. Қавм-қариндош, қўни-кўшнилар тўпланиб аза очганлари ҳам маълум. Бироқ ота-онамиз, айниқса онамиз сен ҳақингдаги қорахатга у қадар ишонмаганлар. Қорахатга ишончсизлик билан қарашларларига боис: бир кампир қорахат олган экан-у, лекин ўғли эшикдан ўз оёғи билан кириб келибди. Учқўргонда ҳам биттаси… Онамиз охирги нафасига қадар сенинг йўлингга кўз тутди. Ёдингдами, айни саратон қизитган пайт, қўш қулоқлик хурмачадаги қатиқни бир кўтаришда бўшатганинг? Онамиз: «Тожидциним қатиқни яхши кўрарди», дея сен учун ўша хурмачада қатиқ уютарди. Нон ёпганида эса: «Болам зоғорани яхши кўрарди», деб маккажўхори унидан алоҳида ҳамир оширарди… Охирги марта ётиб қолганида икки кўзи деворда осиғлик турган, ўша сен тишлаб кетган патирда бўлди. Оҳ, онаизор!\nТожиддин ҳам кўкка боқиб оҳ ургандай бўлди. Кетимизга қайтдик. Кимсасиз ўрмонда ёлғиз иккимиз. Учган зоғ йўқ, фақат оёқ остидаги тўнг хазонрезгиларгина шитирлайди. Тепамизда қиров боғлаган тикан баргли шох-шаббалар солланиб турарди.\nНазаримда, Тожиддин қаттиқ қайғуриб, ҳамон оҳ урарди.\n— Кўп куяверма, жигарим, — дедим аста. — Ўлим ҳақ. Буни бўйинга олиш керак. Ота-онамиз ёмон яшамадилар. Улар ҳам турмушнинг аччиқ-чучуги, ёмон кунларни ҳам, яхши кунларни ҳам кўришди. Ота-онамиз учўн фарзанд доғи нақадар оғир эканини билсанг эдинг! Улар бунга ҳам чидашди — сабр-қаноати тоғдай одамлар эди ота-оналаринг. Улар оламдан бировнинг ҳақига хиёнат қилишу дилозорлик нима билмай, ҳақгўйлик билан яхшилик уруғини сочиб ўтишди.\n— Сен ўзинг-чи, Сайфиддин? — дегандай бўлди Тожиддин кўз қирини ташлаб.\n— Мен ҳам уларнинг йўлини тутганман. Яхшидан от қолади, ёмондан — дод, деган мақол бор. Мана сен, сенинг қаторингда ётган дўстларинг авлодларимизнинг бугунги фаровон ҳаёти учун, фашизмга қарши қонли курашда жон бердинглар. Сизларга чинакам мардона ўлим насиб этмиш. Шунинг учун ҳам номларингиз мармарга ўйиб битилган: номингиз дилларимизда, тилларимизда. Ҳеч қачон на бўрон ўчира олади, на асрлар сурони. Мен ҳам умид билан яшаяпман… Ўз ишим билан, ўз сўзим билан кўпчиликнинг дилида зиё ёқолсам, яхшилик уруғини сочолсам дейман… Албатта, уруғ сочишдан олдин, деҳқон шумгняларни томири билан йўқотиш, чиритиш учун даласини шудгорлайди… Ҳеч нарса ҳеч қачон бемашаққат, ўзидан-ўзи юзага келмаган. Мен ҳам яхшилик уруғини сочай, деб эл қатори меҳнат қиляпман. Меҳнатимнинг самараси қачон бўлмасин бир кун юзага чиқар, ярқираб дўстларимнинг кўзларини қувонтирар, дилларида эзгулик уйғотар, деган умид билан юрибман… Яшашнинг маъноси ҳам шунда эмасми, жигарим?\nЎрмон гўё силкинди. Сон минг кумуш зарралар кўзни қамаштиргудек ялтираб теваракка сочилди.\nДарахт шохлари орасидан қуёш кўринди. У узоқда, тутаётган қишлоқ томлари устида сўниққина йилтилларди.\nЎрмондан чиқиб қабристонга қараб юрдик. Ҳайкал қаршисида бир дам тўхтадик. Кимгадир ўхшайди. Ерга тикилган маъюс нигоҳи, елкасига тушган шол рўмолининг попугини тутган бармоқпари, кўм-кўк томирлари ўйнаб чиққан суякдор қўллари… Айтгандай, нимаси биландир онамга ҳам ўхшаброқ кетади, ҳа-ҳа, онамизга…\n…Қабр тепасига бордим.\nКун ботмоқда. Қайтишим керак. Буни у ҳам сезди. Биламан, кўзи қиймаяпти. Айрилгиси келмайди.\n— Қўйиб юбор… илгимдан тутма. Борай. Ҳали бу дунёда менинг битмаган ишларим кўп. Улгуришим керак!\nТирикларнинг ўликлардан фарқи унинг меҳнат қилиши, яратишида эмасми? Мен, жилла бўлмаса, ўзим ва сен учун ҳам ишлашим керак. Сенинг тириклар орасида ўрнинг йўқолмаслиги учуноқ ишлашим керак!\nКетдим. Орқамга қарай-қарай кетяпман. У энгашиб, икки кўзига ёш олиб қолгандай эди, назаримда.\n— Унутма, — дегандай бўлди.\n— Йўқ, жигарим, унутиб бўлар эканми! Қор кетиб, табиат қайта уйғонганда келаман. Майса-гиёҳлар гуркираб ўсганда, лолақизғалдоқлар қир бағрини алвон рангга бўяганда… Албатта келаман қучоқ-қучоқ гул кўтариб, жигарим…\nРукнларСуннатулла Анорбоев (1922-2003)\n← Аввалги Аввалги Мирмуҳсин. «Она қабрига гул» (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Одил Ёқубов. Туш (этюд)


Пекин қишки олимпия ўйинлари якунига етди.\nУмумий медаллар жамғармасида Норвегия 16та олтин, 8та кумуш, 13та бронза медаллари билан ғалабага эришди. Германия 12та олтин, 10та кумуш ва 5та бронза медали билан 2-ўринни эгаллади. Хитойлик атлетлар эса 9та олтин, 4та кумуш, 2та бронза медали билан 3-поғонани банд этди.\nЭслатиб ўтамиз, Норвегияликлар сўнгги бор 2002 йилда Солт Лэйк Сити (АҚШ)да ўтказилган олимпия ўйинларида медаллар жамғармасида биринчи ўринни олишганди.\nШунингдек, Канада спортчилари 1988 йилдан буён илк маротаба медаллар жамғармасида кучли ўнликка кира олишмади.


2 ноябрь– Журналистларга қарши жиноятлар учун жазосизликни тугатиш халқаро куни — Teleradio.uz\n2 ноябрь– Журналистларга қарши жиноятлар учун жазосизликни тугатиш халқаро куни\nЖурналистика катта масъулият демакдир. Шу йилнинг январь ойида эълон қилинган ЮНEСКО ҳисоботига қараганда, 2019 йилда 56 нафар журналист ўлдирилган. Бу сўнгги 10 йилдаги энг паст кўрсаткич бўлишига қарамай, ОАВ вакиллари ҳамон хатар остида қолаётганидан далолат беради.\nЮНEСКО эълон қилган ҳисоботда таъкидланишича, журналистларга нисбатан содир этилган кўплаб жиноятлар очилмай қолмоқда.\n2010 йилдан 2019 йилга қадар жаҳонда 894 нафар журналист ўлдирилган. ЮНEСКО Бош директори Одри Азуле баёнот берар экан, журналистларга нисбатан зўравонликлардан ташвишга тушаётганини билдирди. Унинг сўзларига қараганда, юзага келган вазият демократия асосларига рахна солар экан. Маълумотларга қараганда, ўтган йили ер шарининг барча минтақаларида ОАВ ходимларига нисбатан жиноятлар содир этилган.\nЭнг хавфли минтақа сифатида Лотин Америкаси ва Кариб ҳавзаси кўрилади: бу ерда 22 нафар журналист ўлдирилган. Журналистларнинг кўпчилиги арабий ҳаракатлар шароитида эмас, балки тинчлик даврида ҳалок бўлаётгани аянчлидир. Матбуот вакилларига уюштирилаётган ҳужумларнинг асосий мақсади аҳолига ҳаққоний маълумот беришни ният қилган касб эгаларининг оғзини ёпишга қаратилган. Журналистларни ҳимоя қилиш Қўмитаси маълумотларига кўра, 1992 йилдан шу кунга қадар жаҳонда ОАВнинг 1 305 нафар ходими ўлдирилган. Бошқа бир маълумотга қараганда, 1990 йилдан бери 2500 нафар журналист жиноятчилар қўлида ҳалок бўлган.\nШу давр мобайнида бедарак йўқолган журналистлар сони 59 нафарга етди. Журналистларни ҳимоя қилиш Қўмитасининг маълум қилишича, 1992 йилдан бери ўлдирилган журналистларнинг кўпчилиги сиёсий мавзуларни ёритарди, масалан, уларнинг 42% ҳарбий ҳаракатларни, 21% инсон ҳуқуқлари мавзусини, яна шунчаси коррупцияни ва 16% жиноятчилик мавзусни кўтариб чиқарди. Ҳалок бўлган журналистларнинг ярми босма ОАВ вакиллари бўлган, учдан бир қисми – тележурналистлар бўлса, 20% радиода ва 16% онлайн-нашрларда фаолият юритган. Ўлдирилган журналистлар орасида аёлларнинг борлиги ташвишли ҳолдир.\nТаҳлилчиларнинг фикрича, жаҳонда сўнги 15 йилда жамоатчиликни юз бераётган воқеа-ҳодисалардан хабардор қилаётган мингдан ортиқ журналист ўлдирилган. Шунингдек, аёл журналистларга жинсий тажовуз ҳам уюштирилади. Журналистларга нисбатан уюштириладиган жиноятлардан ҳар ўнтасининг тўққизтасида айбдорлар жазодан қутилиб қолаётгани таъкидланади. Айбдорларнинг жазога тортилмаслиги қотилликлар кўпайишига, можаролар кескинлашишига ва суд тизимининг хонавайрон бўлишига олиб келади. ЮНEСКО жазодан қутилиб кетиш жамият тараққиётига жиддий хавф туғилишидан, коррупция ва жиноятчиликнинг авж олишидан хавотирга тушмоқда.\n2013 йил БМТ Бош Ассамблеясининг 68- сессиясида қабул қилинган №68/163 резолюциясида 2 ноябрни Журналистларга қарши жиноятлар учун жазосизликни тугатиш Халқаро куни дея эълон қилиш таъкидланади. Резолюция аъзо мамлакатларни айбдорлар жазосиз қолишига қарши курашиш мақсадида аниқ чоралар кўришга чақиради. Мазкур резолюцияда журналист ва оммавий ахборот воситалари вакилларига қарши ҳар қандай зўравонлик акти ва ҳужумлар қораланади.\nБундан ташқари резолюция аъзо давлатларни журналистларга ва оммавий ахборот воситалари ходимларига нисбатан зўравонликларни олдини олишга, уларга қарши жинояти содир этган шахсларни жавобгарликка тортиш ҳамда жабрдийдаларни зарур ҳуқуқий ҳимоя билан таъминлашга чақиради. Резолюция, шунингдек давлатларни журналистларни ўз фаолиятларини мустақил равишда ва ортиқча аралашувларсиз бажаришлари учун хавфсиз ва қулай шароит яратишга чақиради.\nТаҳлилчиларнинг фикрича, сўнги йилларда оммавий ахборот ворситалари ходимларига нисбатан содир этилган жиноятларнинг ҳар ўнтасидан атиги биттасига ҳукм чиқарилгани ташвишли ҳолдир. Демак, тўққизда жиноят жазосиз қолган. Жазога тортилмаслик жиноятчиларнинг ўзларига ҳаддан зиёд бино қўйишларига сабаб бўлади, шунингдек жамоатчиликка, жумладан журналистларга салбий таъсир кўрсатади. Жиноятчиларнинг жазога тортилмаслиги аянчли оқибатларга сабаб бўлади. Журналистларга нисбатан содир этилган жиноят очилмаса ёки жиноятчилар жазога тортилмаса жамоатчиликнинг суд тизимга бўлган умиди сўна бошлайди. Бу ўз навбатида ҳеч қачон судга тортилмасликларига ишонч ҳосил қилган жиноятчиларнинг ҳаддан ошишига сабаб бўлади.\nНима учун айнан 2 ноябрь куни ҳалок бўлган журналистлар эсланади, деган савол туғилиши мумкин. Таҳририят топшириғига кўра Малидаги қуролли низоларни ёритаётган француз журналистлари Гислен Дюпон ва Клод Верлон жангарилар томонидан ўғирланган ва 2013 йилнинг 2 ноябрида ўлдирилган эди. Бу жиноят катта шов-шувларга сабаб бўлган, ҳамда БМТ ОАВ вакилларига нисбатан зўравонликларни танқид қилувчи ҳужжат қабул қилган эди.\nХалқаро гуманитар ҳуқуқларга биноан қуролли низолар минтақаларида фаолият юритадиган журналистлар ҳимоядан фойдаланишлари ва ўзаро курашаётган томонлар вакиллари уларни ҳурмат қилиши керак.\nМатбуот эркинлиги учун кураш олиб борадиган Журналистларни ҳимоя қилиш Халқаро қўмитаси 2019 йилда журналистларни ўлдирган жиноятчилар жазосиз қолаётган мамлакатлар рейтингни эълон қилди. Унда Филиппин олдинда бораётгани маълум бўлди.\nОАВдаги плюрализм, маълумот олиш ва маълумот бериш, шунингдек танқидий фикрларни билдириш демократик мулоқотларнинг асосини ташкил қилади. Журналистлар ва ОАВнинг барча ходимлари ўзларининг хизматлари билан мана шу эркинликларни ҳимоя қилишда иштирок этадилар.\nDunyo / Jamiyat / Mahalliy / Salomatlik / Xabarlar / Xorij\t02.11.2020