“Толибон” ҳаракати Афғонистоннинг Ўзбекистон ва Тожикистон билан бўлган чегарасини ўз назорати остига олган, бироқ қўшни давлатларга ҳужум қилмасликка ваъда бермоқда. Бу ҳақда Россия мудофаа вазири Сергей Шойгу сешанба куни Бутунроссия ёшлар таълимий форумидаги чиқишида билдирди.\nС. Шойгуга кўра, толиблар чегарадан ўтиш, қўшни ҳудудларга ҳужум қилиш бўйича ҳеч қанақа деструктив ҳаракат қилмасликларини айтишган.\nШу кунларда “Толибон” Қундузни эгаллаб олганини эслатган Шойгу Афғонистон томонидан келадиган муҳтамал хатарга тайёр бўлишлари учун Россия Марказий Осиё мамлакатлари армияларини модернизация қилишга кўмаклашаётганини қўшимча қилган.\n“Афғонистон томонидан аввал бўлган наркотрафик, Тожикистон, Қирғизистон, Ўзбекистон орқали мамлакатимизга террорчиларнинг кириб келиши каби хатарлар бу билан камайиб қолмайди, албатта. Шунинг учун ҳам КХШТдаги ҳамкорларимиз, бизнинг ҳамкасбларимиз ва иттифоқчиларимизнинг бунга тайёр бўлишлари биз учун жуда муҳим. Бунинг учун биз, табиийки, барча ишни амалга оширамиз”, дея иқтибос келтирган Россия мудофаа вазири сўзларидан "Интерфакс" агентлиги.\n“Толибон” ҳаракати ўтган бир ҳафта ичида Афғонистондаги олтита вилоят марказини эгаллаб олгани ҳақида Озодлик аввалроқ хабар қилган.


Бҳопал фожиаси айбдорларига ҳукм чиқарилди\n18 май 2022, Тошкент вақти: 14:10\nҲиндистон маҳкамаси 1984 йилда Бҳопал шаҳрида рўй берган энг мудхиш саноат фожиасига алоқадорликда гумон қилинган етти шахс устидан ҳукм чиқарди.\nАҚШнинг Union Carbide кимёвий ширкатига тегишли бўлган корхонанинг собиқ етти ходимига суд қарори билан ҳар бирига икки йиллик қамоқ жазоси тайинланди.\nҲиндистон ҳукуматига кўра, 1984 йилнинг 3 декабр куни Бҳопал шаҳрида жойлашган корхонада рўй берган авария натижасида ҳавога чиққан заҳарли газ оқибатида камида 15 минг киши нобуд бўлган, минглаб фуқаро эса заҳарланиш ташхиси билан шифохонага ётқизилган.\nБҳопал шаҳрида 25 йил муқаддам рўй берган ушбу воқеа жаҳон тарихида энг мудҳиш саноат фожиаларидан бири, деб эътироф этилган.\nАйни пайтда ҳиндистонлик ҳуқуқ ҳимоячилари айбланувчиларга чиқарилган маҳкама қарорини ўта енгил, дея атади. АҚШнинг собиқ Union Carbide кимёвий ширкати мазкур фожиа муносабати билан Ҳиндистон ҳукуматига 470 миллион доллар товон пули тўлаган.


Бош прокуратура нон нархи ошишига сабаб бўлган омилларни маълум қилди – Газета.uz\nБош прокуратура қолипли нон нархи ошишига сабаб бўлган омилларни санаб ўтди: ёқилғи, электр энергияси ва газ нархларининг ўсиши, уннинг етарли миқдорда ишлаб чиқарилмаётгани ва бошқалар.\n12 ноябр 2019, 20:41 Жамият\nЎзбекистон Бош прокуратураси қолипли нон нархининг кўтарилишига сабаб бўлган омилларни санаб ўтди.\nАввалроқ президент жойларда нон ишлаб чиқариш таннархини камайтириш учун барча чораларни амалга ошириш бўйича топшириқ берган эди. Қолипли нон нархи Ўзбекистоннинг айрим вилоятларида 2000 сўмдан ҳам ошиб кетди.\nДавлат раҳбари, шунингдек, ижтимоий ҳимояга муҳтож фуқароларга ун ва қолипли нон сотиб олиш учун қўшимча харажатларни қоплаш бўйича товон пулини тўлашга ҳам топшириқ берди. 1 октябрдан унинг миқдори 50 минг сўм этиб белгиланди, дея аниқлик киритди Бош прокуратура.


Cана : 24-08-2017 / Қизиқарли фактлар / кўрилди: 535\nМалкольм ноширнинг уйида вояга етган ва очликни у қадар ҳис қилмаган бўлса-да, Берти Чарльз Форбс миллионер бўлмаган ва ҳақиқий шотландиялик сифатида ўз фарзандларига ҳар бир центни қадрлаш ва пулга жиддий муносабатда бўлишга ўргатган. Ўсмирлик йилларида оила молиявий жиҳатдан қийин аҳволда қолган. 1939 йилга бориб Forbes журналининг адади 102 мингни ташкил қилган. Унинг рақиблари Business Week'да — 192 000, Fortune'да эса — 248 000 бўлган. Реклама 4,5 баробарга қисқарган.\nБу жиҳатдан Forbes'га иккинчи ҳаёт бағишлаган ва ўз оиласининг энг машҳур вакилига айланган Б. Ч. Форбснинг ўғли омадлироқ чиқди.\nПрезидент Ф.Д.Рузвельтнинг "янги йўналиши" Америка жамиятидаги қадриятларга жиддий чақириқ бўлди. Давлатнинг иқтисодиётга кенг жалб қилиниши (у шу йўл билан мамлакатни инқироздан олиб чиқишга ҳаракат қилган) бизнеснинг кўплаб вакиллари орасида шубҳа уйғотган. Forbes журнали классик laissez-faire'ни сақлаб қолиш тарафдорлари томонда "ўйнаган", бу эса 30-йилларда у қадар машҳур бўлмаган. Рузвельт даврида амалга оширилган улкан лойиҳалар бунга қадар қарор топган қоидаларга зид эди.\nАҚШ ижтимоий ҳаётидаги қарама-қаршиликларнинг кўп линиялари айнан 30-йилларга бориб тақалади. "Янги йўналиш" меросига муносабат бизнес, ОАВ ва сиёсатдаги одамларни ажратган ёки бирлаштирган. Малкольм Нью-Жерсида ўтган болалигидан катталарнинг баҳс-мунозараларига оид хотираларини олиб чиққан.\nУнинг ўзи ўша пайтлар муайян позицияга эга бўлмаган ва билим олиш билан шуғулланган - даставвал Лоренсвилдаги тайёрлов мактабида, кейин эса Пристон унивчерситетида, икки иншоот ҳам Нью-Жерсида жойлашган бўлган. У ерда Форбс сиёсий илмлар ва иқтисодиётни ўрганган. Иқтисодий билимларни ўзлаштиришни тугаллаш даври АҚШнинг Иккинчи жаҳон урушига киришига тўғри келган. Бунга қадар у 1941 йилда Оҳайода отаси томонидан сотиб олиб берилган икки газетага раҳбарлик қилишга улгурган. Бу тажриба кейинчалик унга керак бўлди.\nЖамиятда ўз ўрнига эга бўлган, бадавлат оилалардан чиққан ёшлар хизмат қилишдан воз кечиш ҳақида ўйлаши ҳам мумкин эмасди. Масалан, Кеннедилар оиласида уч нафар вояга етган ўғилнинг бари армияга борган, улардан бири ҳалок бўлган. Бундай доираларда ғурур ва ватанпарварлик тушунчалари катта аҳамиятга эга бўлган. Шунинг учун Малкольм Форбс ҳам урушга йўл олган.\nУруш даврида унинг бир неча марта "омади келган" - у Европадаги жанг майдонига жўнатилгани бир омад бўлса, яраланиб омон қолгани - яна бир омад бўлган.\nАмерика урушдан нафақат ҳарбий-сиёсий ва иқтисодий маъноларда, балки жаҳон маданиятида трендлар бошқарувчиси сифатида ҳам кучли держава бўлиб чиққан. Мусиқа (жаз, рок), Ҳолливуд кинолари - бундан буён ҳамма ерда шулар устунлик қиларди. Европадан қайтаётган ёш америкаликлар уйга нафақат таассуротлар билан, балки ўз мамлакати учун фахр туйғуси билан қайтишарди.\nУрушдан қайтган аскарларнинг кўпи сиёсатга кириб келган. Улардан кейинчалик машҳур бўлганлари - Ричард Никсон, Жон Кеннеди, Жозеф Маккарти. Малкольм Форбс ҳам бу жиҳатдан нооригинал йўл тутган - у 1949 йилда Бернардсвиль муниципиал кенгашига сайланган, 1951 йилдан 1957 йилгача эса Нью-Жерси штати сенатида фаолият юритган.\nУ бир пайтлар губернаторликни орзу қилган, бироқ 1957 йилда республикачиларнинг номзоди бўлган Малкольм штатнинг амалдаги раҳбари, демократ Роберт Мейнерга мағлуб бўлган. Малкольм сиёсатда қўлдан келганини қилганини англаб, ундан кетишга қарор қилган.\nБу вақтга келиб унинг отаси вафот этган ва журнални юритиш бўйича асосий оғирлик у билан акасининг зиммасига тушган. Ундан уч ёш катта Брюс нашр президенти бўлган, аммо саратонга чалиниб, нисбатан эрта 1964 йилда вафот этган. Яна икки акаси Гордон ва Уоллес журнал ишларига у қадар қизиқишмаган, шу боис 1960-йилларда у акаларининг журналдаги улушини сотиб олган, Брюснинг бевасидан сотиб олинган 30 фоиз акция ҳам шулар жумласидандир. Шу тариқа у Forbes'нинг ягона раҳбарига айланган.\n1945-1960-йиллар орасидаги даврни тарихда фақат йигирманчи йилларга таққослаш мумкин. Бу америкаликлар томонидан ўз "нормаллиги"ни максимал даражада ҳис қилиш - "беби-бум" даври бўлган. У пайтлар Америка иддилияси бардавом туюларди. 1960 йилга бориб АҚШ ривожланишнинг юқори нуқтасига етди ва жаҳон иқтисодиётининг 29 фоизига эгалик қилди.\n«Жи Ай қонуни» уруш ветеранларига таълим олиш, бизнес очиш ва уй-жойга кредит олишда имтиёзлар берарди. Шу туфайли ўрта тоифа кескин кенгайди, билимли ишчи кучи кўпайди. Иқтисодий "бум" бизнес-журналистикани ҳам ўз ортидан тортди. 50-йиллар ўрталарига бориб, Forbes АҚШдаги бир неча бизнес нашрлардан бири бўлган ва рақиблар орасида алоҳида ажралиб турмаган. Журналга янги ғоялар керак бўлган.\nМалкольм отаси ҳаётлик вақтларидаёқ журналда консалтинг лойиҳаларни йўлга қўйган. Улардан бири Forbes Investors Advisory Institute жиддий даромад келтирган биринчи шундай лойиҳа бўлган. Америка корпорациялари рейтинги кейинги қадам бўлган, бу рейтинг журналга жуда кўп реклама жалб қилди. Forbes бизнесдаги муваффақият тарихлари, етакчи капиталистлар ҳақидаги норасмий ҳикоялар журнали, ҳақиқий Capitalist Tool бўлди. У рақиб нашрлардан ўз эркинлиги ва мақолалар ва сюжетлар тилининг тушунарлилиги билан ажралиб турарди.\nFortune ва Business Week билан шиддатли рақобат даври бошланди. 1954 йилдан 1958 йилга қадар Forbes журналининг адади икки баробарга - 265 минггача ошди, 1967 йилга бориб эса Fortune'ни ортда қолдириб, 500 мингга етди ва Business Week билан деярли тенглашди. 70-йилларда адад ошишда давом этди ва 1975 йилда 625 мингга етди. Обунадан йилига 4,5 миллион доллар тушарди, рекламадан эса - 20 миллион доллар. Малкольмнинг Forbes ютуғига қўшган сўнгги катта ҳиссаси - унинг 1982 йилда йўлга қўйилган "Энг бадавлат америкаликлар рейтинги - Топ-400" лойиҳаси бўлди.\nОта журнални ўз ғояларини ифодаловчи майдонга айлантирган бўлса, ўғли уни ўз ҳаёти даракчисига айлантирди. Улар орасидаги фарқ шунда эди. Б. Ч. Форбс нашрга асос солган омадли журналист бўлган бўлса, М.Форбс журналга иккинчи ҳаётни бахш этган омадли капиталист бўлиб чиқди.\nМалкольм журналдан ташқари инвестициялар ва кўчмас мулк билан фаол шуғулланар эди. У Колорадода ранчо сотиб олган, бир неча йилдан кейин эса уни қисмларга бўлиб сотган. Журналда консалтинг ишлашда давом этган, шунингдек таҳририят биноси ҳам ижарага бериларди. Малкольм доимо янги нашрлар очарди, масалан, Нью-Йорк ҳақидаги Egg нашри.\nАсосийси, Форбс ўз ҳаёти ва хоббиларини Forbes учун рекламага айлантиришни биларди. У ўз бойлигидан завқланиб яшаётган америкалик нопуританин-ишбилармон сифатида намоён бўлди. Бу эса бунгача бўлган анъаналарга зид эди. У Рейган ва Тэтчернинг эркин тадбиркорлик даврига жуда мос келарди. 80-йилларда Малкольм худди иккинчи ёшлик даврини бошдан кечиргандек бўлган.\nФорбс ҳашамат бобида янги трендларнинг эълон қилувчиси бўлган. Айнан ўшанда Forbes капиталистик "жаннат"ни ифодаловчи афсонавий номга айланган. Малькольм ўзини ўта омадли PR-менежер сифатида намоён қилган. Унинг мотоцикллар, яхталар эскападлари, ҳаво шарларидаги парвозлари пиар нуқтаи назаридан аниқ ўйланган.\nТаъкидлаш жоизки, бу қизиқишларни хавфсиз деб бўлмайди - бунинг учун Стив Фоссетнинг тақдирини ёдга олиш кифоя. Бироқ бадавлат кишилар таваккал қилишни яхши кўришади - бу охиригача ўрганилмаган феномен. Ҳовард Ҳьюз ўзининг авиацияга қизиқишидан тайинли фойда чиқара олмаган бўлса, Малкольм Форбс эҳтиёткорлик билан ҳаракат қилган ва ўз қизиқишлари ортидан фақат бойиган. Баъзи маълумотларга кўра, унинг бойлиги 600 миллион долларга етган. Бироқ тиббиётнинг ривожланишига қарамай, у ўз отасидан ҳам кам умр кўрган - бу эса эски ҳақиқатнинг яна бир тасдиғи - саломатликни сотиб олиб бўлмайди.


Керем Бюрсин ва Ҳанде Эрченинг рейтинги нега пастлаб бормоқда? - ShouBiz.uz\nЯнгиликлар 16:06 | 22.2.22\nКерем Бюрсин ва Ҳанде Эрченинг рейтинги нега пастлаб бормоқда?\nБуни аниқлаш мақсадида сўровнома ўтказилди\n«Эшигимни сен қоқ» сериали орқали машҳурликка эришган Ҳанде Эрчел ва Керем Бюрсиннинг кино оламдаги рейтинги тушиб бормоқда.\nЖуфтлик иштирокидаги сериал 80 дан ортиқ мамлакатга сотилди, шундан кейин Ҳанде ва Керемнинг кино оламдаги рейтинги юқорила бошлади. Улар сериалнинг суратга олиниши тугагандан кейин, 2021 йилнинг баҳорида муносабатларини эълон қилди ва бу янгилик жуда кўплаб муҳокамаларга сабаб бўлган эди.\nСериал дунё бўйлаб муваффаққиятга эришган бўлса ҳам Туркияда ўртача рейтингни қайд этди. Жуфтликнинг ажралгани ҳақида тарқалган миш-мишлар рост бўлиб чиққандан кейин уларнинг рейтинги пастлай бошлади. Кўплаб мухлислар Ҳанде Эрчел ва Бюрсиннинг бу муносабатини ҳақиқий эмас деб ҳисоблаган.\nТуркия маҳаллий оммавий ахборот воситаларидан бири уларнинг муносабатлари ҳақида сўровнома ўтказди ва натижаларига кўра, респондентларнинг 79 фоизи санъаткорлардан ҳафсаласи пир бўлганини ва уларнинг ажралиши кино оламидаги рейтингини туширганини айтган. Туркиялик мухлислар жуфтликнинг ярашишига ишонмаслиги, чет эллик мухлислар эса уларнинг ярашишини кутаётгани ҳақида гапирган.


Наргис Қосимова. Бодилар «санъати» ёхуд боди-арт ҳақида мулоҳаза - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Оила ва жамиятНаргис Қосимова. Бодилар «санъати» ёхуд боди-арт ҳақида мулоҳаза\nЧоп этилган 19.10.2015 МуаллифZiyouz.uz\nМетрода ёнимда кетаётган йигитча рўпарамизда ўтирган қизни нигоҳи билан кўрсатиб, шеригига шивирлади:\n— Анавини қара, чаёни бор экан.\nШериги уни тушунмади, шекилли, бир дугонасига гап сотаётган қизга, бир ўртоғига қаради.\n— “Кетворган” экан демоқчимисан?\n— Йўғ-ей, билагига қара, билагига!\nМен ҳам қизиқиб, йигитча имлаган томонга нигоҳ ташладим. Рўпарамизда ўтирган қизнинг билагига думини гажак қилиб турган чаён расми солинганди. Шу пайт поезд тўхтаб, дугоналар ўрнидан туришди. Эътиборимизни тортган қизнинг ҳамроҳи вагоннинг тепа тутқичидан ушлаш учун қўлини кўтарган эди, белини салгина ёпиб турган кофтаси кўтарилиб, баданида «тўрига ёпишган ўргимчак» кўринди. Буни кўрган йигитчалар очиқчасига кулишди.\n— Қара, чаённинг зўри бу ёқда экан!\n— Чиқиб келаётган жойини қара…\nҚизлар гап ўзлари ҳақида кетаётганини билиб, лабларини буришди-да, вагондан тушиб кетишди.\nБу воқеани кузатиб турган ёши каттароқ аёл бошини чайқаб қўйган бўлса, бошқаси «Eҳ» деганича яна қўлидаги газетага тикилди.\nАфсуски, бугун айрим ёшлар орасида урф бўлаётган боди-арт (инглиз тилидан бодй арт — “тана санъати”, ўз тилимизда эса оғзига келганини гапирадиган олифта кимсаларни “боди”, “бодича” дейишади. Нима бўлганида ҳам бодилар)нинг тарафдорлари сезиларли даражада кўпайиб бормоқда. Қизларимиз, келинчакларимизнинг “қош-кўзини попукдек, лабини ғунчадек” қилиб қўйишга ихтисослашган татуаж салонлари ҳам ёмғирдан сўнг потирлаб чиққан қўзиқориндек кўзга ташланиб бораяпти. Уларда нафақат қош ва лаб, балки тананинг исталган жойига нақш ҳам солинади. Бу хизматни чўнтак кўтарса бўлгани. Кўп ҳолатларда сурат тананинг очиқ жойларига игна орқали танага ранг киргизиб чизилади (татуировка).\nБоди-артнинг илк кўринишлари ХХ аср бошларида пайдо бўлган. 1960 йилларга келиб, у Европада кенг тарқалади. Айнан шу йиллари боди-арт вакиллари ўз таналарини ижод материали сифатида намоён қилиб, аксарият ҳолатларда оғриқли амалларни бажаришади. Масалан, франсиялик Ж.Пан сочини ёқиш орқали бошига расм солади, австриялик Р.Швартскоглер ўз танасидан кичик-кичик бўлаклар кесиб олиб, “ярали сурат” яратиш жараёнида кўп қон йўқотиб ўша ернинг ўзида вафот этади.\n1960-1970 йилларда Л.Онтани, Р.Хорст, Х.Вилке, П.Коттон, У.Лути, Ю.Клауке, Л.Кастелли, В.Трасов, П.Олешколар яланғоч танани турли рангларга бўяб, “модалар фестивалини” ташкил этишади ва боди-артнинг бодипейтинг, яъни танага сурат чизиш йўналишига асос солади. Бугунги кунда боди-артнинг фейс-арт (юзга расм солиш), нейл-арт (тирноқларни бўяш), менди-арт (танага хина ёрдамида расм солиш), пирсинг (тананинг маълум бир қисмини тешиб, тақинчоқ тақиш), скайс (тишни бўяш), кўз имплантлари (кўзнинг оқига расм солиш), скарификатсия ёки брединг (чуқур яралар орқали танага бирор бир нақшни чизиш, тамға босиш) каби турлари мавжуд.\nАлбатта, боди-арт тарафдорлари, аввало, омма ичидан ажралиб туриш, ўз таналарини кўз-кўз қилиш, ўзгалар эътиборини тортишни ўз олдиларига мақсад қилиб қўядилар ва бу йўлда ҳеч нарсадан қайтмайдилар. Афсуски, енгил табиатли ўсмирлар, ёшлар уларга кўр-кўрона эргашадилар ва таналарига чиздираётган расмларнинг туб моҳиятида маълум бир маъно-мазмун борлиги ҳақида ўйлаб ҳам кўришмайди. Жаҳон халқлари тарихига назар ташлайдиган бўлсак, ҳиндлар, ҳиндулар, Африка, Австралияда истиқомат қиладиган баъзи бир қабилалар дунёқарашлари, диний эътиқодларига кўра таналарига расм чизиб, бўяшган, турли хил тақинчоқлар тақишган. Кейинчалик ўғри, фирибгар, қаллоб, қотил, фоҳишаларга қилган жиноятига қараб танасига турли хил қизиган темир билан тамғалар босилган. Натижада ХIХ асрнинг охирига келиб ҳибсга олинган жиноятчилар ўртасида танага турли хил нақшлар (наколкалар) солиш урф бўлади ва улар қамоқхонада маълум бир мавқени эгаллашган. Жиноятчилар ўртасида мазкур одат ҳозир ҳам сақланиб қолган. Жиноятчининг билаги, қўли, бўйни, танасига чизилган турли хил татуировкаларга қараб, уларнинг нима жиноят қилганлигини осонгина аниқлаш мумкин.\nЭнди юқорида келтирилган воқеага назар ташлайдиган бўлсак, айрим қизларнинг танасига чизилган чаён ва ўргимчак суратлари жиноятчилик оламида ўз маъносига эга. Чаён зўравонлик, қасос олиш маъносини билдирса, ўргимчак гиёҳвандларнинг ўзига хос белгиси. Шунингдек, ўргимчак суратини ўғрилар ўз таналарига чиздиришади, у тананинг қайси жойидалигига қараб маънони англатади. Қизлар бундан бехабар бўлишса керак, акс ҳолда, ўзларига бир умр бундай тамғани босмаган бўлар эди.\nХалқимиз қадимдан аёлни, айниқса, қиз болани ҳаёси, одоби, ибоси учун ҳурмат қилади, қадрлайди. Бугунги кунда унинг бу хислатларига қизларимизнинг билими, кенг дунёқараши, ўз юртига, ота-онасига, туғилиб ўсган она тупроғига бўлган меҳр-муҳаббатини қўшиш мумкин. Охирги гаплар, албатта, йигитларга ҳам тегишли. Ёшлик қилиб, ўз таналарига турли ҳашаротларнинг расмини татуаж орқали чиздирган йигит-қизлар, балки ўзларини маданиятли, замонавий инсонлар деб санашлари мумкин. Бироқ… Қош устига, лаб остига зирак тақиш, думғаза устига расм солиш, ҳар бир гапга инглиз ёки бошқа тилдаги сўзларни қўшиб, ўзини “ўта замонавий” ва “маданий” деб билиш, аслида, ғирт маданиятсизликнинг ўзидир. Муқаддас ҳадисларимизда инсон ўзига, танасига озор етказиш гуноҳ эканлиги қайд этилади, болани бадхулқ этиб тарбиялаш жамиятга етказиладиган энг катта зарарлардан бири сифатида кўрсатиб ўтилади.\nБу борада биз билан ўз фикр-мулоҳазаларини ўртоқлашган педагогика фанлари номзоди Зебо Ахророва шундай дейди:\n— Афсуски, сўнгги пайтларда умуминсоний тамойиллар ва қадриятларнинг эмас, балки оммавий маданиятнинг ортидан эргашиш ҳоллари учраб турибди. Компютер технологияларининг ривожланиши инсониятнинг олға қадам ташлашига сабаб бўлиши билан бирга, эгосентризмнинг кучайишига олиб келмоқда. Айниқса, вояга етмаган ўсмирлар ва ёшларнинг ўз қобиғига ўралиб, яқинлари, жамият манфаатларидан кўра ўз манфаатларини устун қўйиш ҳолатларига йўл қўймаслик учун, аввало, ота-оналар, қолаверса, кенг жамоатчилик ҳушёр бўлиши зарур. Албатта, боди-артга берилиб, танасига турли тақинчоқлар тақиб, нақшлар солдириб “ўзига хос” бўлиш осон, аммо баъзи ҳолатларда бир умр баданда тамға бўлиб қоладиган бундай суратларни йўқотиш жуда ҳам қийин. Татуировкани ўчириш натижасида баданда қоладиган яра изи, ўша қиз ёки йигитнинг қалбида ҳам доғ қолдириши аниқ.\nЮқорида таъкидлаганимиздек, бундайларнинг ўйламай босган ҳар бир қадами қандай салбий ҳолатларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида, албатта, биринчи навбатда, ота-оналари ўсмирлик даврини ўз бошидан кечираётган фарзандларининг ҳар бир қадамини кузатишлари, дўстлари даврасидан хабардор бўлишлари, энг асосийси, фарзандлари билан очиқ гаплашиб, ўғил ёки қизларининг ҳиссий кечинмаларидан бохабар бўлган ҳолда, уларнинг ишончини қозонишлари лозим. Ёшларимизнинг оммавий маданият гирдобига тушиб қолмаслиги биз — педагоглардан ҳам ҳушёрлик талаб этади. Бунинг учун таълим муассасаларида шифокорлар, руҳшунослар, ҳуқуқшунослар, маҳалла оқсоқоллари иштирокида давра суҳбатлари, очиқ мулоқотлар ўтказиб, ўқувчи-ёшларда танқидий фикрлашни, воқеани, келаётган ахборотни таҳлил этиш кўникмаларини шакллантириш, синфдан ташқари дарсларда, тарбиявий соатларда оммавий маданият турлари ва кўринишларини муҳокама қилиш, зарур бўлса, мазкур мавзуга бағишланган факултатив дарслар ташкил этиш лозим. Зеро, буюк педагог Абдулла Авлоний эътирофига кўра, тарбия ҳаёт ва мамот масаласи бўлиб қолмоғи лозим.\n← Аввалги Аввалги Қосим Омонжўлов (1911-1955)\nКейинги → Кейинги: Нарзулло Ботиров. Ҳаётнинг бир оқшоми (ҳикоя)


Коронавирус юқтирганлар Қозоғистонда 1470, Қирғизистонда 489 нафарга етди\n22 октябр 2020, Тошкент вақти: 02:43\nҚозоғистон ва Қирғизистонда беморларнинг асосий қисми катта шаҳарларда аниқланди.\nҚозоғистонда коронавирусга чалинганлар сони 1 470 нафарга етди. Расмий хабарда айтилишича, беморлардан 17 нафари вафот этди, 277 одам тузалди.\nҚозоғистонда беморларнинг 328 нафари пойтахт Нур-Султон ва 461 нафари Олмаота шаҳарларида аниқланган.\nҚирғизистонда 17 апрель ҳолатига кўра, коронавирус юқтирган 23 одам аниқланди. Бу билан беморлар сони расман 489 нафарга етди. Беморлардан беш нафари ўлган, 117 бемор соғайган.\nҚирғизистонда беморларнинг 135 нафари Ўш вилоятида, 102 нафари пойтахт Бишкекда, 73 нафари Ўш шаҳрида аниқланган.


Қовурилган балиқ - янгича усулда тайёрлаймиз! » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nҚовурилган балиқ - янгича усулда тайёрлаймиз!\nЗарур масаллиқлар: 450-500 гр. суяксиз балиқ гўшти, ярим боғ кашнич кўкати, 2 ош қошиқ зайтун ёғи, 4 ош қошиқ бодом мағзи, яримта пиёз, 1 ош қошиқ лимон шарбати, 2 бўлак саримсоқ пиёз, ярим боғ сельдерей кўкати, туз.\nТайёрланиши: 1. Бодом мағзини 10 дақиқа қайнаган сувга солиб қўйинг. Сўнг сувидан ажратиб, ҳар бир мағизнинг пўстини арчинг.\n2. Блендерга арчилган бодом мағзи, майдаланган пиёз ва саримсоқ пиёз, зайтун ёғи, кашнич, сельдерей ҳамда лимон шарбатини солиб, эзғиланг.\n3. Катта бўлакларга ажратилган балиқ гўштини туз ва мурч билан маринадлаб, пичоқ ёрдамида ҳар тарафидан чуқур бўлмаган кесимлар ҳосил қилинг. Сўнг ўсимлик ёғи солинган товада икки тарафини қизартириб қовуринг.\n4. Пишган балиқ гўштини ликопчага солиб, устидан соусни текислаб қуйинг ва помидор-бодринг бўлаклари билан дастурхонга тортишингиз мумкин.\nТайёрланиш вақти: 35 дақиқа.\nТеглар: Тайёрланиш боғ Блендерга тайёрлаймиз гўштини кашнич\n18:46 Ошхонада асқотадиган фойдали маслаҳатлар\n11:46 Гуручдан ноодатий таомлар тайёрлаш усуллари\n20:10 «Денгиз ҳукмдори» - еганлар дармонда, емаганлар армонда!


Регистонда яна "Шарқ тароналари" янграйди\n"Шарқ тароналари"нинг асосий қисми Самарқанд юраги ҳисобланмиш Регистон майдонида бўлиб ўтади.\n26 август куни бошланадиган “Шарқ тароналари” фестивалида дунёнинг 60 давлатидан келган бадиий жамоалар, миллий мусиқа ижрочиларининг иштирок этиши кутилмоқда.\nАслида фестивал 25 август оқшомида тантанали тарзда очилиши лозим эди. Аммо сешанба куни маросимнинг кечиктирилгани ҳақда хабар пайдо бўлди.\n“Шарқ тароналари” фестивалини ўтказиш бўйича махсус штабга қўнғироқ қилиб, фестивал очилиши маросимининг кечиктирилиши сабаблари билан қизиқдик.\n- Ëмғир туфайли қолдирилди. Эрталаб совуқроқ бўлди.\nОзодлик: Бу фақат об-ҳавога боғлиқ бўлдими? Бошқа сабаблари йўқми?\n- Баъзи бир давлар иштирокчилари кеч қолгани ҳам сабаб бўлди. Масалан¸ украиналиклар ҳали етиб келмаган эди¸ деди штаб ходими.\nСамарқанд вилояти мутасаддилари йил давомида “Шарқ тароналари” фестивалини ўтказишга тайёргарлик кўришди.\nРасмий маълумотларга кўра, фестивал муносабати билан Самарқанд шаҳридаги аэропорт, темир йўл вокзали, Регистон майдони, тарихий обидалар, истироҳат боғлари ва йўлларда қурилиш-реконструкция ишлари амалга оширилган.\nСамарқанд вилоят Маданият ишлари бошқармаси, бўлим бошлиғи Сарвар Норимов “Шарқ тароналари” фестивалини ўтказишга масъул шахслардан бири.\nСарвар Норимовга кўра, Регистон майдонида 2000 томошабинга мўлжалланган ўриндиқлар тайёрланган бўлиб, уларнинг барчаси шаҳардаги ўқув юртларидан йиғиб келтирилган.\nСарвар Норимов: Регистонга саҳна қурилган¸ўриндиқлар қўйилган. Ҳар бир лицейлардан¸ коллежлардан стуллар олиб келинган. Ҳар кун эрталаб 07.00 дан 11.00 гача¸ тушдан кейин соат 16.00 дан 21.00 гача репетиция жараëнлари бўлди.\nОзодлик: Репетиция қанча бўлди?\n- Бир ойдан ошиб қолди¸ дейди Сарвар Норимов.\nБир ойдирки, хоразмлик 20 нафар раққос йигит ҳам концерт репитицияларида иштирок этишаяпти.\nЎзбекистон халқ артисти Гавҳар Матёқубованинг айтишича, хоразмлик раққослар фестивал тантаналарида “Қайроқ рақси” билан қатнашади.\n- Хоразмдан бу йил фақат йигитларимиз қатнашаяпти. “Қайроқ рақси”ни ижро этишади. Бизлар бундан жуда ҳам хурсандмиз. Чунки йигитлар рақси, айниқса, қайроқ рақси Хоразмда жуда ҳам ривожланган. Қайроқ рақси Хоразмдан бошқа ҳеч қаерда йўқ. Тош билан темирни қўлга олиб ўйнаш ҳамманинг ҳам қўлидан келавермайди-ку. Бунга ўта маҳорат¸ меҳнат керак, дейди Гавҳар Матёқубова.\nФестивал тантаналарида хоразмлик раққослардан ташқари йигирмадан зиёд бадиий жамоа, халқ артистлари, ҳофизлар ва машшоқлар иштирок этишади.\nМутасаддиларга кўра,Ўзбекистон халқ артисти, машҳур режиссёр Баҳодир Йўлдошев бошчилигидаги катта концерт дастурининг ҳар қачонгидан бошқача бўлиши кутилмоқда. Бироқ бу ўзгача концертни ҳар ким ҳам томоша қилиш имконига эга эмас.\nСарвар Норимовнинг билдиришича, Регистон майдонига қўйилган ўриндиқларнинг ўз эгалари бор.\nСарвар Норимов: Бу жойлар вилоят ташкилотларининг раҳбарлари¸ республика раҳбарлари¸ чет элдан келадиган қатнашчилар учун тайëрланган. Очилиш маросимидан кейин ҳар бир мамлакат ўзининг санъатини кўрсатган вақтлари таклифнома орқали кирилаверади. Таклифномалар тарқатилаяпти.\nОзодлик: Таклифномани ҳамма олиши мумкинми ëки маълум одамларга тарқатиладими?\nСарвар Норимов: Очилиш маросими учун фақат раҳбариятга тарқатилаяпти.\nОзодлик: Қолган кунлари хоҳлаган одам кириши мумкинми?\n- Қолган кунлари Регистон ансамблида¸ Мўъжиза амфитеатрида¸ “Ëшлик” маданият ва истироҳат боғида ўтказилади. Қолаверса¸ санъаткорлар туманларимизга бориб¸ ўз санъатларини намойиш этишади, деди Сарвар Норимов.\nМаълумотларга кўра, "Шарқ тароналари" 7- халқаро мусиқа фестивалида дунёнинг 60 дан зиёд давлатидан бадиий жамоаси, миллий мусиқа ва санъат ижрочилари иштирок этиш истагини билдирган. Бу йилги фестивалда илк бора Мексика ва Коста-Рикадан ҳам вакиллар қатнашади.\nЎзбекистон халқ артисти Муножот Йўлчиева фикрича, “Шарқ тароналари” фестивали Ўзбекистон довруғини дунёга танитмоқда.\n- "Шашмақом" асарлари¸ айтишимиз мумкинки¸ дурдона асарлар. "Шашмақом" Юнеско томонидан энг ноëб дурдона асар деб тан олинган. Мана шу юртда “Шарқ тароналари” фестивалининг ўтказилиши санъатга бўлаëтган катта эътиборнинг белгисидир. Шу орқали халқимиз ўзга давлатларнинг маданияти¸ санъати билан танишади. Бизнинг юртимизга келганларнинг эса бизнинг юртимизнинг нафақат санъатига балки тарихи¸ маданияти ва халқига бўлган қизиқиши ортиб бораяпти, дейди Муножот Йўлчиева.\nЎзбек мумтоз ашулалари ижрочиси Муножот Йўлчиеванинг ўзи ҳам “Шарқ тароналари” фестивалининг иштирокчиси. 1997 йилги илк фестивалда Муножот Йўлчиева биринчи ўрин соҳиби бўлган.\nОзодлик: Сиз ўша йили биринчи ўринни олдингиз. Нима учун Муножот Йўлчиева Гран-прига сазовор бўла олмади?\n- Биласиз¸ ўзбек халқи меҳмондўст халқ¸ меҳмонларни хафа қилишни хоҳламайди. Ўша ўринни меҳмонларимизга муносиб топдик, дейди Муножот Йўлчиева.\nЎзбек халқининг меҳмондўстлиги боис Гран-прини озарбайжонлик Симара Имановага бой берган Муножот Йўлчиева “Шарқ тароналари”ни ҳар қандай кўринишдаги коррупция ҳолатларидан холи ҳисоблайди.\n- Коррупцияга бўйин эгмайди. Чунки ҳайъат аъзолигига халқаро миқëсда ўз нуфузига эга бўлган мутахассислар таклиф қилинади. Ҳайъат аъзолари ўзларининг холис баҳоларини қўйишади, дейди Муножот Йўлчиева.\n1997 йил 11 март куни Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарори билан “Шарқ тароналари” фестивали таъсис этилди.\nФестивал анъанавий тарзда ҳар икки йилди бир марта Самарқанд шаҳрида ўтказилади.\n2007 йили ўтказилган “Шарқ тароналари” 6- фестивалида Гран-при ва 10 минг доллар кувайтлик санъаткорларга насиб қилган эди.


ЕИ Марказий Осиё билан муносабат истиқболини муҳокама қилади\n23 апрель куни Европа Иттифоқи ташқи ишлар вазирлари Люксембург шаҳрида тузилманинг Марказий Осиё бўйича ишлаб чиқилаётган янги стратегиясини илк бор муҳокама этиш учун йиғилади.\nЕИ стратегияси лойиҳаси иттифоқнинг амалдаги раиси Германия томонидан тақдим этилади. Бу лойиҳа ЕИнинг июнь ойида бўлиб ўтадиган саммитида қабул қилишини мумкин.\nАйни пайтда ЕИнинг айрим аъзолари Германия Марказий Осиё давлатлари таянчини қозониш мақсадида Ўзбекистонга нисбатан киритилган санкцияларни юмшатишга ҳаракат қилаётганидан хавотирда.\nАйрим танқидчилар табиий захираларга бой Марказий Осиёга нисбатан ЕИнинг янги ёндашувини шакллантириш анча қимматга тушиши мумкинлигидан қўрқмоқда.\nЕИнинг “Озодлик” мухбири билан суҳбатлашган баъзи расмийларини, айниқса, 2005 йилда Андижонда норозилик намойишини шавқатсиз бостиргани учун Ўзбекистон ҳукуматига нисбатан китирилган санкцияларнинг юмшатилиши мумкинлиги хавотирга солмоқда.\nЎзбекистон минтақада аҳолиси энг кўп давлат бўлиб, бу давлат билан ҳамкорлик қилмасдан ЕИнинг Марказий Осиё бўйича кенг қамровли сиёсати муваффақият қозониши қийин.\nЕврокомиссия матбуот котиби Кристиан Ҳоҳманнинг “Озодлик”ка айтишича, ЕИга аъзо давлатлар 23 апрель куни Марказий Осиё бўйича янги стратегияси билан танишиб чиқади.\n“Ташқи ишлар кенгашининг душанба кунги мажлисида илк бор Марказий Осиё бўйича стратегия лойиҳаси муҳокама қилинади. Умид қиламизки, бу стратегия июнь ойида қабул қилинади”, - деди К.Ҳоҳман.\nЕИнинг барча 27 давлати Марказий Осиё билан яқинроқ алоқалар ўрнатиш истагини билдирмоқда.\nЎтган ой охирида Қозоғистон пойтахти Остонада бўлиб ўтган анжуманда ЕИ расмийлари ва Марказий Осиё ташқи ишлар вазирлари бунинг учун кенг қамровли стратегия лозимлиги борасида бир тўхтамга келганди.\nЕИнинг энергетик захираларга ташна иқтисодиёти учун Марказий Осиё минтақаси нақадар кенг имкониятлар очиши ҳақида тинимсиз гапирилади.\nДушанба куни ЕИ ташқи ишлар вазирлари қабул қилиши кутилаётган декларация лойиҳасини “Озодлик”нинг Брюсселдаги мухбиримиз ўқиб кўришга ҳам муваффақ бўлди. Унда ЕИ учун устивор бўлган масалалар рўйхати бўлиб, қонун устиворлиги, инсон ҳуқуқлари ва демократлаштириш, шунингдек, хавфсизлик масалаларига алоҳида эътибор қаратилган.\nҲужжатга илова сифатида минтақанинг айрим давлатларидаги жорий вазият шарҳи берилган. ЕИ ташқи ишлар вазирлари Андижон воқеалари борасидаги музокаралар 2-3 апрель куни Тошкентда бўлиб ўтганини алоҳида қайд этиши кутиляпти.\nЛойиҳада, шунингдек, Ўзбекистон ва ЕИ ўртасида “мунтазам” ва “муайян натижага қаратилган” мулоқотнинг бошланиши расман эълон қилинган ва бундай мулоқотларнинг биринчи даврасини имкон қадар тезроқ ўтказишга чақирилган.\nКристиан Ҳоҳман Ўзбекистон ЕИ билан бундай мулоқотлар ўтказиш учун розилик берганини маълум қилди.\n“Ўзбекистондаги вазият борасида хавотирдамиз ва инсон ҳуқуқлари масаласида мулоқотни давом эттиришга умид қиламиз. Ўзбек ҳукумати бундай мулоқотга розилик берди”, – деди К.Ҳоҳман.\nЕИнинг ўз исми ошкор этмаган расмийси сўзларига кўра, тузилманинг айрим аъзолари Германиянинг Ўзбекистонга қарши санкциялар масаласи муҳокама қилинмасдан бирдан инсон ҳуқуқлари бўйича мулоқотни ўтказишга қаратилган саъй-ҳаракатларига эътироз билдирмоқда.\nҲозирча Ўзбекистон расмийларининг таъбири билан айтганда, ҳеч қандай таъсир кучига эга бўлмаган ЕИ санкциялари қурол-яроғ эмбаргоси ҳамда Андижон воқеаларига алоқадор кўрилган бир неча расмий учун виза тақиқларидан иборат. Бу санкциялар келаси ойда қайта кўриб чиқилади.\n17 апрель куни ЕИ вакиллари ўртасида бўлиб ўтган мунозараларда Буюк Британия ва Швеция элчилари Ўзбекистондаги инсон ҳуқуқлари вазияти борасида энг кўп хавотир билдирганлардан бўлди.


«Буюк келажак” нима ва у қачон келади? – Huquqbon\nЭргашвой И. Каримов ҳузурида\nСурхондарёнинг узоқ бир тоғли қишлоғида яшовчи қария Бувинисо она ўғли Эргашвойдан бир нарсани ҳадеб сўрайверар эканлар:\n– Ўғлим, “буюк келажак” нима? У қачон бўлади?\nОнасининг саволларига жавоб топа олмай, Эргашвойнинг боши қотар экан. Бувинисо она, тушмагур, ўз саволини навбатдаги марта берганларида, Эргашвой онасига:\n– Бир оз сабр қилиб туринг, она. Мен яқинда Тошкентга бораман ва ўртоқ Каримовга учрашиб, билиб келаман, – дебди.\nЭргашвой Тошкентга бориб, Каримовнинг қабулига кирибди ва унга:\n– Ўртоқ Каримов, онам ҳадеб: “Буюк келажак нима, у қачон бўлади?” – дея сўрайвериб, ҳоли-жонимга қўймайдилар. Жавоб бера олмай жуда қийналиб кетдим. Жавобини Сиздан эшитгани келдим, Тошкентга. Илтимос, менга шуни тушунтирсангиз, – дебди.\nКаримов қараса, рўпарасида ўтирган йигит содда, қишлоқи, юқори материяларни тушунмайдиган бир инсон эмиш. Қандай тушунтиришни билмай, унинг ҳам боши қотибди. “Бу қишлоқига бир мисол билан тушунтиришим керак, акс ҳолда тушунмайди”, – деб ўйлабди-да, Эргашвойни дераза олдига чорлабди. Унга ҳовли саҳнида турган машинани кўрсатиб:\n– Анави машинани кўраяпсанми? – деб сўрабди.\n– У – менинг машинам. Унинг ёнида тургани – Мирзиёевники. Қачон сенинг машинанг шуларнинг ёнида турса, ўша “буюк келажак” дегани бўлади, ана ўшанда “буюк келажак” келгани бўлади, – деб тушунтирибди Каримов.\nЭргашвой уйига қайтибди. Ўғлига чой дамлаган онаси:\n– Ўғлим, яхши бориб келдингми? Ўртоқ Каримов билан учрашдингми? “Буюк келажак” нима экан, у қачон келар экан, сўрадингми? – дея Эргашвойни саволга тутибди.\n– Ҳа, она, сўрадим.\n– У сабил нима экан, қачон бўлар экан?\nЭргашвой онаси 70 га кириб ҳали машинани кўрмаганини эслаб, атрофга аланг-жаланг қарабди. Онасига сабил “буюк келажак”ни қандай тушунтирсам экан? – деб ўйланиб қолиб, пойгакда турган икки жуфт калишга кўзи тушибди.\n– Она, ана у калиш меники, биласиз-а? Ёнидагиси – сизники. Қачон ўртоқ Каримовнинг калиши бизнинг калишларимиз қаторида турса, ўша “буюк келажак” дегани бўлади, ўша пайтда “буюк келажак” кириб келади, – деб гапни лўнда килибди Эргашвой.\nБу латифанинг остида чуқур фалсафий ва ижтимоий фикр ётибдики, уни содда, умри тоғ сўқмоқларида ўтган Эргашвой ўз ички туйғуси билан англаган: ҳокимият билан халқ орасида беҳад улкан узилиш, чуқурлик, ўпқон юзага келган. Буюк келажакни ҳам, буюк тушкунликни ҳам – қайси бири содир бўлишидан қатъий назар – халқ ва мавжуд ҳокимият бир пайтда кўришмайди: ҳосил бўлган ўпқон ё ҳокимиятни, ё халқни ютади. И. Каримов бошқаруви мамлакатни буюкликка олиб чиқмаслиги (олиб чиқа олмаслиги) шубҳасиз барчага аён бўлдигина эмас, балки унинг репрессив сиёсати жамиятни катта тезлик билан буюк тушкунлик томон олиб кетаётганини ҳамма англай бошлади. Шу сабабли бу ўпқон И. Каримов ҳокимиятини ютиши эҳтимоли жуда катта эканлигини сезиш қийин эмас.\nЯна такрорлаймиз: жамият ва уни бошқараётган ҳокимият орасида улкан узилиш, ўпқон пайдо бўлганми-йўқми? – деган саволни муҳокама қилишга ҳожат йўқ: унинг мавжудлиги ва тобора чуқурлашиб бораётгани шу қадар равшанки, сиёсий экспертларни бир ёққа қўятурайлик, уни тоғлик Эргашвой ҳам, водийлик Мамадали ҳам, бухоролик Сайдулло ҳам, қорақалпоғистонлик Каллибек ҳам, тошкентлик Баҳодир ҳам тубигача тушуниб етганлар.\nАсосий савол эса: “Бундай узилиш, ўпқон пайдо бўлишининг сабаби нимада?” бўлиб, у узоқ вақтлар ўз таҳлилини, ечимини кутади. Ушбу мақола шу йўналишдаги дастлабки бир уринишдир, холос.\n1991 йилнинг 8 декабрида Совет Социалистик Республикалари Иттифоқи (СССР) номли худосиз, динсиз, комунистик давлат қўлида ўзининг “Коммунизм сари олға!” деган асосий шиорини кўтарганча, ўқ теккандай, қулади ва унинг жисми бир неча бўлакларга бўлиниб, сочилиб кетди. Катта-кичик бўлакларнинг бирортасида “Коммунистик тузум давом эттирилади”, деб эълон қилинмади. Аксинча, уларнинг ҳар бири (Болтиқбўйи давлатларидан ташқари) бир кунда, яъни ўз конституцияларини қабул қилган куни “демократик” давлатга айланди. Хусусан, қип-қизил авторитар сиёсий тузум ўрнатилган Ўзбекистон бунга 1992 йил 8 декабрь (Конституция қабул қилинган) куни “эришди”. (Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 1-моддасига қаранг).\nБолтиқбўйи давлатларини ҳисобга олмаганда, СССР ўрнида пайдо бўлган давлатларда тузумнинг номи ўзгарди-ю, моҳияти ўзгармади. Буюк мутафаккир алломаларнинг айтишича, давлат тузуми халқпарварлик ва инсонпарварлик томонга ўзгариши учун унинг раҳбарининг сиёсий ва инсоний нияти (иродаси) тоза ва пок бўлиши зарурий шарт экан.\nДавлат раҳбарининг бу хислати халқаро муносабатларда ҳам муҳим аҳамиятга эга. Шу сабабли давлат халқаро банклар, ҳукуматлар ёки бошқа молиявий институтлардан салмоқли кредит олмоқчи бўлса, пул берувчи томоннинг экспертлари кредит олувчи давлат раҳбарининг сиёсий ва инсоний нияти (иродаси)ни ўрганишга ҳаракат қилишади. Давлат раҳбари нияти (иродаси)нинг нопоклиги тузилган шартномаларнинг бекор қилинишига олиб келиши мумкин.\nХарактерли бир мисол келтираман.\n90-йилларнинг охирида Халқаро Валюта Фонди (ХВФ) Ўзбекистонга 180 миллион доллар кредит ажратиб, унинг ярмини мамлакат Марказий Банки (МБ)га ўтказди. Келишилган протокол бўйича маълум бир вақтдан кейин ХВФ вакили (махсус элчиси) Ўзбекистонга келиб, 90 миллион доллар маблағ қандай мақсадлар учун ишлатилгани билан қизиққан, яъни ҳукуматдан ҳисобот сўраган. Ҳукумат ҳисоботи салбий бўлгани учун, Ғарб демократиясининг удуми бўйича ХВФ вакили ўз фикрини оммавий ахборот воситалари (ОАВ) диққатига етказмоқчи бўлиб, МБ биносида журналистлар билан матбуот конференцияси чақирган. Бироқ Ўзбекистон ҳукумати буни амалга оширишга йўл бермаган. Шундай бўлса-да, ХВФ элчиси матбуот конференциясини бошқа жойда ўтказишга муваффақ бўлган ва унда Ўзбекистон ҳукуматининг иқтисодий сиёсатини кескин танқид қилган. Бироқ, эртаси куни мамлакатнинг барча марказий газеталари: “ХВФ вакили Ўзбекистон президенти олиб бораётган иқтисодий сиёсатни юқори баҳолади”, – деб ёзиб чиқишди. Натижада ХВФ Ўзбекистонга кредитнинг иккинчи ярмини беришдан бош тортган: унинг биринчи ярми мамлакатда демократик иқтисодий ислоҳотлар ўтказиш учун эмас, балки мавжуд репрессив режимни мустаҳкамлаш учун сарфланганлиги маълум бўлган, яъни И. Каримовнинг сиёсий ва инсоний нияти (иродаси) бузуқ эканлиги исботланган.\nЭкспертлар постсовет раҳбарларини сиёсий ва инсоний нияти (иродаси)га қараб уч гуруҳга бўлишади. Биринчи гуруҳни ташкил этувчи Кравчук, Шушкевич, Муталибов, Гамсахурдиа, Тер-Петросянлар сиёсий саҳнада кўп бўлишмади ва шу сабабли ўзларининг сиёсий ва инсоний ниятлари (иродалари)ни тўлиқ намойиш қилишмади, деб ҳисобланади. Иккинчи гуруҳга кирувчи Ельцин, Назарбоев, Акаев ва Воронинлар авторитар раҳбарлар бўлишига қарамай, уларнинг ҳар бири совет раҳбари менталитетидан бир оз четга чиқишга ҳаракат қилишди. Ва бунинг натижаси ўлароқ Россия, Қозоғистон, Қирғизистон ва Молдова халқлари маълум даражада эркинликка эришди. Соф демократик руҳдаги Элчибейни шартли равишда мазкур гуруҳга киритиш мумкин, бироқ у КГБнинг мактабини ўтаган Гейдар Алиев фитнасининг қурбони бўлди.\nСоветларча менталитетга содиқ қолган давлат раҳбарлари гуруҳига сўзсиз Каримов, Ниёзов, Набиев, Алиев, Лукашенко, Шеварднадзе, Кучма, Раҳмонов, Путин, Снегур ва Кочарянларни киритиш мумкин. Шубҳасиз, бу учинчи гуруҳда советларча менталитетга абсолют (мутлақ) содиқ қолган ва уни янги “чўққиларга” олиб чиқишган И. Каримов ва С. Ниёзовлар ўзларининг алоҳида ўрнига эгадир. Бу икки раҳбарнинг ўз халқлари олдидаги асосий “хизмати” шундан иборатки, улар ўзбек ва туркман халқларини 19-асрга қайтардилар. Совет идеологияси, сиёсат ва иқтисодда советларча бошқариш усулларини қўллаш, совет турмуш тарзи, инсонни ҳурмат қилмаслик, Конституция ва қонунларни совет давридагидек оёқ ости қилиш, халққа муттасил ёлғон гапириш ва уни лақиллатиш ва энг асосийси, худосизлик қон-қонига сингиб кетган Ислом Каримов ва Сапармурод Ниёзов давлатни бошқаришда бу жиҳатларни классик шарқона деспотизм билан “бойитишди”.\n“Академик” Каримовнинг иқтисодий сиёсати\nСовет тузуми тарбиясини олган ва унга дилдан меҳр қўйган И. Каримов сиёсат ва иқтисодда советларча бошқариш усулларини ўзгартирмади. 70-йилларда у билан бирга ишлаган одамларнинг айтишича, унинг Л. Брежневга бўлган меҳри жуда юксак бўлган. Каримов томонидан қисқа муддат ичида ўнлаб китобларнинг ёздирилиши (ёзилиши эмас, айнан ёздирилиши) ва ўз номидан чоп эттирилишини фақат ва фақат Брежневга тақлид қилиш билан тушунтириш мумкин. Бу китобларнинг ёздирилишидан мақсад ўзбек жамиятида, уларда ёзилганидек, иқтисодий ва сиёсий ислоҳотлар ўтказиш эмас, балки Ўзбекистонда ва айниқса халқаро доираларда И. Каримовнинг имиджи, рейтинги (обрўси)ни ошириш бўлганлиги ҳозир ҳаммага аён бўлди.\nҲар қандай давлат раҳбари учун ижобий халқаро имидж, рейтинг (обрў) ҳаводай зарур. Уни сиёсий ва инсоний нияти (иродаси) пок бўлган раҳбар ўз давлатида халқпарвар, инсонпарвар демократик ислоҳотлар ўтказибгина эгаллаши мумкин. И. Каримов давлат тепасига келганда уни дунёда ҳеч ким танимас эди. У халқаро имидж, рейтинг (обрў) орттириш учун демократик ислоҳотлар ўтказиш йўлини эмас, балки халқаро ҳамжамиятни лақиллатиш йўлини танлади.\nХарактерли мисоллардан бирини келтираман.\nАслида ўзбекистонлик олим, СССР дипломатик корпуси таркибида кўп йиллар турли Европа мамлакатларида ишлаган ва танилган одамга 90-йилнинг бошида И. Каримовнинг давлат маслаҳатчиларидан бири қўнғироқ қилиб, Европа газеталарида мамлакат раҳбари ҳақида бир қатор мақолалар ёзиб, чоп этишни илтимос қилган ва бу “хизмат” моддий тақдирланишини айтган. Ўзбекистонлик олим беҳаёларча қўйилган бу таклифни қатъиян рад этган.\nДавлат тепасига келгач, кўп ўтмай, совет иқтисоди бўйича кандидатлик (номзодлик) диссертациясини ёқлаб, 70-йилларда иқтисод фанлари номзоди бўлган И. Каримов демократиянинг иқтисодий асоси бўлган бозор иқтисодиёти бўйича Ўзбекистон фанлар академиясининг академигига айланди. Бу найранг тез орада фош бўлди. Совет иқтисодига И. Каримовнинг меҳри шу қадар эдики, у мустақил Ўзбекистоннинг миллий валютасини СССР валютасининг айнан ўзидай қилиб ишлаб чиқди ва амалга киритди:\n1, 2, 3, 5, 10, 20, 50 тийинлар,\n1, 3, 5, 10, 25, 50, 100 сўмлар.\nТез орада, халқ таъбири билан айтганда, “Каримов пуллари”дан барча тийин-тангалар ҳамда 1, 3, 5, 10 ва ҳатто 25 сўмлар бутунлай муомаладан чиқиб кетди, 50 ва 100 сўмликлар эса лўлининг иштонидай увадага айланди. Бу – И. Каримовнинг иқтисод бўйича “академлик”лиги ва мамлакат иқтисодининг ҳолатини белгиловчи асосий қирралардан биридир.\nПостсовет даври мамлакатлари 90-йилларнинг бошида ўз миллий валюталарини ишлаб чиқишга ва уни мустаҳкамлашга киришишди. Ўзбекистон ва Қозоғистон ўз валюталарини муомалага киритишганда мамлакатимизнинг 1 сўми қозоқларнинг 2 тенгесига тенг эди, ҳозирги кунда эса 1 тенге ўзбекларнинг 10 сўмига тенглашди. Оддий тилда айтганда бунинг маъноси шуки, 1991 йилдан бошлаб қўшни давлатнинг иқтисоди Ўзбекистонникидан камида 20 марта ўсиб кетди ва катта тезликда ўсишда давом этмоқда. Бу Ўзбекистон иқтисодининг ҳақиқий аҳволни кўрсатувчи иккинчи муҳим қиррадир. Қозоғистон иқтисодий ўсишда давом этаётган бўлса, “академик” И. Каримов мақтанишда, унинг милицияси, прокурорлари, судьялари, эС-эН-Бэчилари, ҳокимлари ва яна бошқа юз минглаб гумшаталари халқни, мамлакатни талашда давом этмоқда.\nМен, Н. Назарбоев тарафдори эмасман, бироқ Қозоғистон президенти шакллантирган сиёсий тузум ҳам моҳиятан авторитар бўлса-да, у ҳеч бўлмаса ўз халқига бирмунча иқтисодий эркинлик берганини тан олиш керак. Н. Назарбоев сиёсий эркинликни бўғиб, халқига катта иқтисодий эркинлик берган Чили диктатори Аугусто Пиночетнинг йўлини танлади, дейиш мумкин. Айтиш мумкинки, Ўзбекистондагидан фарқли ўлароқ, Қозоғистон полицияси, солиқчилари, прокуратура ва суд ходимлари, ҳокимият вакиллари ўз халқини қароқчилардай талаётгани йўқ.\n2007 йил февралида Нью-Йорк шаҳар суди иқтисодчи, Н. Назарбоевнинг иқтисодий маслаҳатчиси бўлиб ишлаган Гиффен устидан очилган жиноий ишни кўришни бошлагач, Қозоғистон президентини нималар кутаётгани ҳақида бир нарса дейиш қийин. Бироқ, у ўз халқи ва ватани тарихида катта ислоҳотчи бўлиб қолишига шубҳа йўқ.\nИ. Каримовнинг иқтисодий сиёсатига одамларнинг муносабати турлича бўлса-да, бироқ уларнинг аксарияти салбий эди. “Каримов даври” тугагач, унинг самарасиз (ноэффектив) иқтисодий сиёсатини фош этувчи жиддий илмий мақолалар ёзилажагига мен аминман. Бу ерда мен иккита ўта оддий, аммо салмоқли мисол келтирмоқчиман.\nБиздан нариги кўчада, қишлоғимиздан II жаҳон урушига кетиб, бир оёғидан ажраб қайтган Қўзи амаки деган инсон яшар эди. У киши И. Сталин ва И. Каримовнинг ашаддий тарафдори бўлиб, уларнинг ҳар бирининг қаттиққўллик билан давлатни бошқарганлигини ҳурмат қилар эди. Мен Қўзи амаки билан қишлоқда бўладиган маъракаларда ёки кўчадан ўтиб кетаётганимда (Қўзи амакининг кўчада, дарвозаси олдига қўйилган скамейкада ўтирадиган одати бор эди) учрашганимизда, у киши дарҳол мени ёнига чорлар ва сиёсатдан суҳбат очар эди. Мен И. Каримовнинг иқтисодий сиёсатини танқид қила бошлаганим ҳамоноқ, Қўзи амаки жон-жаҳди билан уни ҳимоя қилишга киришар ва одатда ўзининг асосий аргументи (важи)ни ишга солар эди:\n– Унни вақтида етказиб бериб турган бўлса, мой, чой, шакар, пенсияни вақтида етказиб бериб турган бўлса, сенларга яна нима керак?!\nМен навбатдаги марта кўчадан ўтиб кетаётганимда Қўзи амакига кўзим тушди ва саломлашиш учун бурилдим. Саломлашиб бўлар-бўлмас, Қўзи амаки жиддий тусда И. Каримовни сўка кетди. Мен:\n– Ҳай-ҳай, амаки, тинчликми, нега президентни ҳақорат қилаяпсиз? Унни, мойни, чойни, пенсияни вақтида етказиб бериб турган бўлса, нега ундан хафа кўринасиз, – дея унинг аргументларини ўзига қаратдим.\n– Ҳе, ўша пенсиясини ҳам… Мен тўртта подшони кўрганман, бироқ ҳаром эшак бир ярим миллион турганини энди кўрдим, – деди Қўзи амаки фиғони чиқиб.\nВоқеа 1994 йилда бўлиб, эшак Жиззах бозорида бир ярим миллион сўм-купонга чиққан экан. Урушдан кейинги умрини, пенсияга чиққунига қадар, колхозда бухгалтерликка сарфлаган Қўзи амаки И. Каримовнинг иқтисодий сиёсатидан норози бўлиб дунёдан ўтди.\nМенинг Рустам деган бир танишим бўлиб, у кўп йиллардан бери маҳаллий ҳокимият раҳбарлари билан келишиб, совет давридан қолган биноларни сотиб олар ва уларни бузиб, улардан чиққан қурилиш материаллари (темир-терсак, тахта-ёғоч, ғишт ва ҳоказолар)ни бозорга олиб чиқиб сотиб келади. Бир кун суҳбатда мен унга:\nИ. Каримовнинг “доно” иқтисодий сиёсати туфайли мамлакатда беҳисоб, бу сўзни яна бир бор такрорлайман, беҳисоб бинолар, иншоотлар, завод ва фабрикалар, комбинатлар, фермалар, трактор ва машина парклари талон-тарож қилинди. Узоққа бормайлик: Ангрен шаҳрида Марказий Осиёда энг катта гўшт комбинати бўлиб, у Каримов даврида беш марта қўлдан-қўлга ўтди, яъни сотилди. Уни сотиб олган ҳар бир одам комбинатни бузиб, қурилиш материалларини сотди. Ҳозирги кунда ҳашаматли комбинатдан фақат ташқи девор қолган, холос.\nЖиззах шаҳрида жойлашган машҳур уй-жой қурилиш материаллари комбинати маҳсулоти билан Жиззах ва Сирдарё вилоятларида юзлаб пахта ва мева етиштирувчи совхозлар тикланган, у ерларга Ўзбекистоннинг турли жойларидан юз минглаб инсонлар кўчиб келган ва уй-жой ҳамда иш билан таъминланган эди. Ўша машҳур комбинат ҳозир борми? Унинг ўрнида ҳозир бомбардировкадан сўнг қоладиган вайрона турибди. Маҳаллий ҳокимиятнинг порахўр раҳбарлари билан келишган ҳолда комбинатни биринчи бўлиб унинг директори А. Абдуллаев буза бошлади ва қурилиш материалларини эшелон-эшелон қилиб Қримга жўнатди. Комбинат Ўзбекистоннинг ўзига керак бўлмасмиди? – деган қонуний саволга ким жавоб беради?\nМен – жиззахликман. Ўзбекистоннинг Жиззах музофотидан бошқа жойларда давлат ходимлари томонидан содир қилинаётган ўғирлик ва талон-тарожликлар масштаби (кўлами)ни мен чуқур тушунсам-да, бироқ деталларини билмаслигим мумкин – вақти келиб Ўзбекистоннинг турли жойларида яшовчи соф виждонли, одам қиёфасини сақлаб қолган, ўғрилик ва талон-тарождан ўзини тийган минглаб инсонлар бу ҳақда ёзишларига мен аминман – бироқ Жиззахдаги ўғрилик ва талон-тарожликлар ҳақида батафсил маълумотга эгаман. Мана мисол.\nСовет даврининг охирги йилларида ҳам Жиззах туманидаги Ҳамид Олимжон номли колхоз далаларига 45 та пахта териш машиналари чиқар эди. 2000 йилга қадар шу машиналардан 5 таси қолди, холос. Колхоз раиси М. Қаҳҳоров туман ва вилоят раҳбарлари билан келишган ҳолда колхознинг аксарият пахта териш машиналари, тракторлари ва автомашиналарини қўшни Қозоғистонга сотиб юборди. У халқнинг кўзи ўнгида колхозчилар мулки бўлган бир неча енгил автомашина, бир неча трактор, иккита мол-от фермаси, икки қаватли идора биноси (катта боғи билан) хамда беш юз гектардан ортиқ ерни ўзи ва ўғилларига хусусийлаштириб олди, колхознинг минглаб қўйлари, юзлаб моллари ва отлари сотилиб ўзлаштирилди. Айни пайтда колхоз территориясида яшовчи юзлаб оилалар фақат томорқа ер билан тирикчилик ўтказишга маҳкум қилинган. Ваҳоланки, бу оилаларнинг кўпчилигининг аъзолари умрини колхоз далаларида ишлаб ўтказганлар.\nБу ерда Ўзбекистондаги минглаб колхоз ва совхозларда раҳбарлар томонидан содир этилган талон-тарожликларни кўрсатувчи биргина мисол – Жиззах туманидаги Ҳамид Олимжон номли колхоз мисоли келтирилди, холос. Бундан қуйидаги иккита хулоса келиб чиқади ва улар “академик” И. Каримовнинг иқтисодий сиёсатининг асосини ташкил этади:\n1. Мустақиллик йилларида олиб борилган иқтисодий сиёсат ижтимоий адолатсизликка асосланган;\n2. И. Каримов Ўзбекистонни ўртага олиб талаб еган ва еяётган қароқчи (раҳбар)лар тўдасини шакллантирди.\nБундай иқтисодий сиёсатни сиёсий ва инсоний нияти (иродаси) бузуқ, ўзига сўзсиз хизмат қиладиган ижтимоий қатлам (социал база) яратмоқчи бўлган раҳбар ўйлаб топиши, шакллантириши ва амалга ошириши мумкин, холос.\nТушкунлик ва чорасизлик\nМен 2004 йилнинг ёзида Арнасой туманидаги 14, 15- ва бошқа бир неча совхозларга сафар қилдим. Совет даврида мен бу совхозларга кўп марта борганман. Бироқ, охирги сафарим давомида кўрганларим мени ҳайратга солди – мен ўша совхозларни таний олмадим! Эгалари кўчиб кетган ҳовли қандай ҳувиллаб қолса, бу ерларда ҳам шу аҳвол, хароба ва тушкунлик ҳамма ёқда ҳукмрон эди. У ер-бу ерда, соя бор жойларда 5-10 одам, юзлари ва хатти-ҳаракатларида тушкунлик яққол кўриниб турган ҳолда гаплашиб ўтирганини кўрасиз, холос. Оммавий ишсизлик ва унинг натижаси ўлароқ тушкунлик!\nЮқорида мен совет даври иқтисодини самарасиз (ноэффектив) иқтисод деб атадим. Ҳақиқатан хам СССРдай бой ва ва қудратли давлатнинг қулашида унда олиб борилган самарасиз, яъни репрессив иқтисодий сиёсат асосий омиллардан бири бўлган. Бироқ, “Каримов даври”даги иқтисоднинг натижаларига қараб, “академик” шакллантирган иқтисодга нисбатан совет даври иқтисоди ўн баравар самарали (эффектив)роқ бўлган, деб қўрқмасдан айтиш мумкин.\nИшсизлик, ҳаётий чорасизлик ва иложсизлик оддий оилаларни шу қадар эздики, одамлар Ўзбекистондаги рангли металлни тергилаб, ўғирлаб, кавлаб, қоп ва сумкаларга жойлаб, қўшни Қозоғистонга таший бошлашди. Қозоғистон бизнесменлари бундан ўзлари ва давлатга катта фойда келишини тушундилар ва чегарага яқин жойларда қабул пунктлари ташкил этишди, металл олиб келган ўзбекларга пулни нақд тўлашди. Ўзбекистондаги ҳовлилардан эски алюмин тоғораларгача ўғирланиб, Қозоғистонга сотилди.\nЖойларда И. Каримовнинг “доно” иқтисодий сиёсатини юргизаётган маҳаллий ҳокимият вакиллари Ўзбекистондаги рангли металл Қозоғистонга ташиб кетилаётганини билишмасмиди? Сўзсиз, билишар эди! Улар шу қадар паст кетишдики, ҳатто одамлар чорасизликдан қилаётган ана шу “бизнес”дан ҳам ўзлари учун фойда олишга ҳаракат қилишди. Буни яна Жиззах мисолида кўрсатаман.\nЖиззах-Тошкент маршрути бўйлаб юрадиган шаҳарлараро поезд (халқ уни “дачний поезд” дейди) Жиззахдан чиқар-чиқмас, бекат мўлжалланмаган бир жойда тўхтар, унга у ерда қопу сумкалари билан тўпланиб турган одамлар апил-тапил чиқишар эди (табиий, чиптасиз). Йўлда, Пахтакор шаҳарчасида вагоннинг икки томонидан унга иккитадан милиция ходими кирар ва қопу сумкаларни “конфискация” қила бошлашар эди. Қий-чув, одамлар ялинган, аёллар оила шароитини айтиб йиғлаган, баъзилар юкини яширишга ҳаракат қилган, тўс-тўполон… Бироқ, оғзига оқ ит кириб, қора ит чиқаётган милиционерлар ўз қарорларида қатъий туришарди. Қозоғистондаги қабул пункти яқинлашган сайин, қий-чув пасайиб, поезд кимсасиз бир жойда яна бир тўхтаганда ҳар бир одам ўз қопу сумкасини олиб тушиб кетар, милиционерлар икки эшик олдида туриб олиб пул йиғишар эди. Бу “операция” ҳар куни, йиллар давомида такрорланар ва уни Жиззах темир йўл вокзали транспорт милицияси ходимлари ўтказишар эди.\nИ. Каримов ва З. Алматовнинг милиционерлари шу қадар юҳога айланишдики, улар тирикчилигини зўрға ўтказаётган ва тирикчилик учун кўчада писта (семечка) сотиб ўтирган мункиллаган чолу кампирларни ҳам ўзларига “доля” (улуш) тўлашга мажбурлар эди. “Доля” бера олмаган одамни ҳақоратлаш, таҳқирлаш милиционер учун туфлаш билан баробар эди. Мана бир мисол:\nТошкентнинг “Чилонзор” метроси олдидаги бозорга киравериш жойида писта сотиб ўтирган кекса кампир олдига бир милиция ходими келиб, ўшқира кетди:\n– Йиғиштиринг халта-хултангизни! Бу ерда писта сотиш мумкин эмас! Кетмасангиз, ҳозир штраф соламан!\nМен нарироқда туриб воқеани кузата бошладим.\n– Болам, тирикчилигим оғир, шунинг учун чиққанман. Ҳали ҳеч нарса сотганим йўқ, бўлмаса ҳаққингни берардим, – дея ялина бошлади.\nМилиция ходими яна бир нарсаларни қаттиқ-қаттиқ гапирди.\nКампир жавобан: “Болажоним…”, деб гап бошлаши билан миршаб ерда турган писта солинган халтани тепиб юборди. Одамларнинг кўзи ўнгида писта ҳамма ёққа тирқираб сочилиб кетди. Кампир тилдан ажраб, ўтирган жойида қотиб қолди. “Ғалаба қозонган” милиция ходими ҳеч нарса бўлмагандай нарига кетди.\nБир қарашда менинг ҳикояларим ўқувчига арзимагандай, таажжубли туюлиши мумкин. У ҳаққоний равишда: “Толиб ака нега ўзбекнинг пешона тери билан етиштирилган, унинг болаларининг заиф қўллари билан терилган пахта қаёққа кетаётгани ҳақида ёзмаётибди? Нега Толиб ака буғдой, олтин, уран, газ, нефт ва Ўзбекистоннинг бошқа бойликларидан тушаётган пул кимнинг ҳамёнига тушаётгани ҳақида гапирмаяпти?” – деган саволларни бериши мумкин.\nМуҳтарам ўқувчи! Ёзаман, насиб этса албатта ёзажакман. Мен аминман, булар ҳақида ҳали минглаб одамлар инкор этиб бўлмас ҳужжатлар асосида ёзажаклар. Бироқ менинг ҳикояларим асосан И. Каримов сиёсати ўзбек жамиятидаги ижтимоий муносабатларни нақадар бузганлиги, ертубан қилганлигига қаратилган.\n Постсовет раҳбарлари – СССР тарқалгандан сўнг пайдо бўлган давлат раҳбарлари.\n Менталитет – дунёқараш, эътиқод, давлатни бошқариш услублари, ўзгача фикрга нисбатан чидамсизлик ёки чидамлилик ва бошқа хислатлар мажмуаси.\n Деспотизм – зулм, мустабидлик, бирорта инсоннинг фикри билан ҳисоблашмаслик, яккаҳокимлик ва ҳоказо.\n Юҳо – барча жониворларни аралаш еб, ютиб юборадиган афсонавий махлуқ, очкўз, очофат, еб тўймас.\nКимлар ўғри ва таъмагир?\nЎзбекистон инсон ҳуқуқлари жамияти баҳоли қудрат бир неча вилоятларда И. Каримовнинг жиноятчи ҳамтовоқлари (ҳокимлар, прокурорлар, МХХ ва милиция бошлиқлари, судьялар ва ҳоказо) томонидан талон-тарож қилинган катта-катта объектлар рўйхатини тузишга ва уларнинг исботига рад этиб бўлмас ҳужжатлар топишга муваффақ бўлди. Бу ноёб ҳужжатлар бир неча нусхада кўпайтирилиб, турли ишончли жойларда сақланмоқда. Вақти-соати келиб, И. Каримов ва унинг ҳамтовоқлари “қора курси”га тортилганда – бунинг бўлиши муқаррар – ЎИҲЖ мазкур ҳужжатларни судга топширажак. Шунда, насиб этса, ким таъмагир, порахўр, фирибгар, талон-тарожчи эканлиги ойдинлашади: А. Фармоновми ёки Ш. Мирзиёевми, М. Тожибоевами ёки Р. Қодировми, Я. Турлибековми ёки А. Морозовми, А. Караматовми ёки А. Эргашевми, Н. Исоқовми ёки У. Яманқуловми, Н. Холжигитовми ёки Р. Муҳитдиновми, С. Ирзаевми ёки З. Алматовми, Ҳ. Оқпўлатовми ёки У. Мингбоевми?!\nДарвоқе, Ш. Мирзиёев ва У. Яманқулов ҳақида. Уларни Жиззах музофоти яхши билади. Фақат ҳоким бўлганликлари учун эмас, балки мисли кўрилмаган порахўр, фирибгар, давлат ва халқ мулкини туя қилган раҳбарлар сифатида яхши билишади. Мана бир мисол.\nЖиззах вилоятида 2000-2001 йиллар давомида жуда катта миқдорда ғалла припискаси (қўшиб ёзиш) содир этилган. Ҳақиқий ғалла Тожикистонга ўтказилган ва сотилган. Бу ўғирлик, талон-тарожликнинг бошида вилоят ҳокими Ш. Мирзиёев, Пахтакор тумани ҳокими (кейинчалик вилоят ҳокими бўлган) У. Яманқулов ва бошқа туман ҳокимлари турган. Бундай ўғирлик ва талон-тарожликлар қандай бекитилади? Бунинг йўли қийин эмас ва уни ўзбек прокуратураси ва миллий хавфсизлик хизмати усталик билан амалга оширишади. Мазкур органлар бундай ўғирлик ва талон-тарожликлар бўйича жиноий иш қўзғатишади, бироқ жавобгарликка ҳақиқий ўғри ва талон-тарожчиларни эмас, балки шу соҳада ишловчи учинчи, тўртинчи ёки ўнинчи даражали одамларни жалб этишади. Тергов бўлади, том-том жиноий иш материаллари “тўпланади”, суд бўлади ва ҳоказо. Бир пайтлар келиб, бу ўғирлик ва талон-тарожликлар масаласи кўтарилса, прокуратура: “Биз ўз вақтида бу масалани кўрганмиз, жиноятчилар ушланган, судланган ва қамоқ жазосини ўтаган, мол-мулки мусодара қилинган. Жиноий иш материаллари билан биринчи суд инстанциясида марҳамат қилиб танишишингиз мумкин”, – деб тураверади.\nЖиззахда ҳам айнан шундай қилинган: жиноий жавобгарликка ҳокимлар эмас, Жиззах шаҳридаги 8-ун комбинатининг жиноятчилар томонидан алданган, қўрқитилган бир гуруҳ омбор мудирлари, лаборатория ходимлари тортилган. Ун комбинатига Пахтакор ва бошқа туманлардан ғалла эмас, балки оддий накладной-ҳужжатлар келган. Нега қўрқитилган ва алданган дейилмоқда? Гап шундаки, ун комбинатига бу накладной-ҳужжатларни ғалла ўрими пайтида асл жиноятчиларнинг масъул вакили олиб келади ва комбинат хизматчиларига: “Мана бу ҳужжатларга имзо чекасизлар. Қўрқманг, йилнинг охирида ёпиб юборишга ёрдам берамиз. Акс ҳолда…” – деган шарт қўяди. Ноилож қолган омбор мудирлари, лабаратория ходимлари ва қоровуллар бошлиғи бу алдовга учишади.\n48 томлик мазкур ишда мен комбинатнинг тайёр маҳсулотлар омбори мудирининг ҳимоячиси бўлиб қатнашганман. Ишнинг дастлабки 6 томи тергов материаллари бўлиб, улар билан танишиш давомида 1-томнинг ярмига келганимдаёқ ғалла комбинатга келтирилмаганини тушундим ва унинг исботини топдим. Иш вилоят прокуратураси томонидан 2002 йил апрелида қўзғатилган бўлса-да, терговга тортилган одамлар 2003 йил 18 майгача озодликда бўлишган. Иш шу куни тамоман асоссиз равишда вилоят МХХга оширилган ва шу куни тергов берувчилар қамоққа олинган. Терговни вилоят МХХ тергов бўлимининг бошлиғи Музаффар Сайидқулов давом эттирган.\nМен ҳақиқий аҳволни тушунганимни М. Сайидқулов англаб қолди. Вазият жиддийлашди. Вилоят прокурори Равшан Муҳиддинов бир ҳафта вилоят ҳокими Убайдулла Яманқуловнинг кабинетидан чиқмади. Мен судда инкор этиб бўлмас ҳужжатлар билан ғалла припискасини исботлашим мумкинлигини сезишгач, прокуратура ва МХХ раҳбарлари ягона, бироқ тамоман қонунларга зид бўлган қарор қабул қилишган: 2003 йил 16 август куни М. Сайидқулов менинг қўлимдаги ҳужжатларни тортиб олиб, ўз қарори билан мени ҳимоячиликдан четлаштирди.\nМен вилоятда бўлган ғалла припискасини қандай бўлмасин давлат раҳбарларига етказишга қарор қилдим. 19 август куни мен МХХнинг Тошкент вилояти бўйича бошлиғи Ғайрат Авлиёқуловнинг қабулига кирдим ва унга воқеа тафсилотларини батафсил гапириб бердим ҳамда мазкур информацияни давлат бошлиқларига етказишни илтимос қилдим. Икки кундан кейин мен Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари миллий маркази директори Акмал Саидов қабулига кирдим ва унга ҳам айни маълумотни бердим.\nНатижа ғалати бўлди: комбинат ходимлари қамалди, Р. Муҳиддинов президент аппаратига ишга кўтарилди, Ш. Мирзиёев эса бош вазир лавозимини эгаллади. Мен мазкур воқеа тафсилотларини бир неча мақолаларимда акс эттириб, уларни интернет сайтларида чоп этдим, хат орқали давлатнинг энг нуфузли ташкилотларига юбордим. Натижа олдингидан ҳам ғалати бўлди: шу пайтгача бирор давлат органи (прокуратура, МХХ, ҳокимият, вазирлар маҳкамаси, президент аппарати) бирор марта: “Нега сен туҳмат қилаяпсан, қандай асосинг бор?” – дея сўрамади ва мени жавобгарликка тортмади.\nБуни тушуниш қийин эмас: мазкур ишдаги асосий ўғри ва талон-тарожчилар “академик” И. Каримовнинг яқин атрофи, уни қўллаб-қувватловчи ижтимоий қатлам (социал база)га кирувчи одамлар эди.\nЎзбекистонда конституция ва қонунларнинг бажарилиши, ҳурмат қилиниши учун мардонавор курашаётган инсонлар, улар орасида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчилар кўп эмас. Мен юқорида бир неча шундай инсонлар фамилиялари қаршисига мамлакатимиздаги юқорида айтилган ижтимоий қатламнинг биттадан вакили фамилиясини тиркадим. Бироқ аслида А. Фармонов, М. Тожибоева, Я. Турлибеков, А. Караматов, Н. Исоқов, Н. Холжигитов, С. Ирзаев, Ҳ. Оқпўлатов, С. Зайнобитдинов, Д. Муҳиддинов ва бошқаларнинг ҳар бирининг рўпарасига И. Каримовнинг минглаб ҳамтовоқларининг фамилиясини қўйиш мумкин.\n“Академик” И. Каримов бу беҳисоб давлат қароқчиларининг таъмагирлиги, порахўрлиги, фирибгарлиги ва талон-тарожчилигини оддий халқ билмаса керак, деб ўйлайди, шекилли. Адашади! Буни ўзи ҳам, халқ ҳам яхши билади. Ўзбекистонда турли одамлар ҳар онда минглаб суҳбатлар қурадилар. Бу суҳбатларга қулоқ тутсангиз, одамлар давлат қароқчиларининг таъмагирлиги, порахўрлиги, фирибгарлиги ва талон-тарожчилиги ҳақида гапирадилар ва бу гаплардан уларнинг нафрати яққол сезилиб туради. Нафрат баъзан шу қадарки, суҳбатдошлар давлат раҳбарини сўкиб (очиқдан-очиқ) гапирадилар, муҳокама қиладилар.\nИ. Каримовнинг 1991 йил 29 декабрида бўлиб ўтган биринчи умумхалқ президент сайлови арафасидаги халқ орасидаги обрў-эътибори (рейтинги, имиджи) билан унинг ҳозирги обрў-эътибори орасида ер билан осмонча фарқ пайдо бўлгани одамлар унинг катта ёлғонининг моҳиятига тушуниб етганларининг натижасидир. Адашмасам, АҚШ президентларидан бирининг: “Кичик ёлғонга халқни узоқ ишонтириб юриш мумкин, катта ёлғонга халқни қисқа муддатга ишонтириш мумкин, аммо катта ёлғонга одамларни узоқ ишонтириб юриш мумкин эмас”, – деган ҳикмати ҳаётий эканини Ўзбекистонни И. Каримов бошқарган даврда кўриш мумкин.\nЭркин матбуот демократиянинг занжирдаги итидир\nИ. Каримов 17,5 йил давлат бошлиғи бўлиб ишлаб келган даврда унинг ҳақида мамлакатнинг расмий матбуотида бирорта ҳам танқидий мақола чиқмади. Турган гап, бу – И. Каримовнинг бенуқсон инсон ва сиёсатчи эканлигидан эмас – у, масалан, ички ва ташқи сиёсатда беҳисоб мағлубиятларга учради – балки демократик жамиятни шакллантиришда асосий омил ва восита ҳисобланган эркин оммавий ахборот воситаларини совет давридагидек оғзини ёпиқ ҳолда ушлаб туришга қаратилган сиёсатининг натижасидир. Халқпарвар, пок, виждонли, етим-есирнинг ҳақини ейишдан ҳазар қилган инсон, табиий, танқиддан қўрқмайди ва танқидни ўз камчиликларини тузатиш учун қабул қилади. Ўғри, қароқчи, муттаҳам, ўз манфаатидан бошқа манфааатни қабул қилмайдиган ва ниҳоят, Худони Худойбердича кўрмайдиган одам, табиий, танқид қилувчиларни ўзининг биринчи душмани деб билади.\nЭркин матбуотга берилган таърифлар ичида энг соддаси, аниғи, ҳажмли ва вазнлиси деб: “Эркин матбуот демократиянинг занжирдаги итидир”, – деган ибора тан олинган. Эркин матбуот “қопмай”, “ҳуриб” тургандагина, унинг “ҳуриши”ни халқ эшитгандагина ўғри, қароқчи, муттаҳам, ўз манфаатидан бошқа манфаатни қабул қилмайдиган ва ниҳоят, Худони Худойбердича билмайдиган одам халқ олдида шарманда бўлишдан қўрқиши мумкин.\nМатбуот эркин бўлгандагина, унинг “итлари” ўғри, қароқчи, муттаҳам раҳбарларнинг изидан қувиб, уларнинг қинғир ишларининг “ҳиди”ни олиб халққа етказгандагина, И. Каримов ва унинг ҳамтовоқлари халқ ва давлат маблағларини бамайлихотир ўзлаштира олмас эдилар. Масалан:\n1995 (ёки 1996) йил январининг охирида Ливерпуль (Буюк Британия) шаҳридаги жаҳон пахта биржасида Ўзбекистон ҳукумати ярим миллион тонна пахта толаси сотди ва бундан 972 миллион доллар даромад қилди. Ўзбек халқининг пешона тери билан етиштирилган бу бойлик Буюк Британия банкларининг бирида И. Каримов номида сақланмоқда. Турган гап, ўзбек халқи бу қаллобликдан хабар топган эмас.\nБошқа мисол. Ҳаққоний маълумотга эга бўлган мутахассисларнинг айтишича, Ўзбекистон олтинлари уч мамлакат – Швейцария, Франция ва Буюк Британия банкларида ўз халқига “буюк келажак” яратаётган И. Каримов номида тинч осойишта умр кечирмоқда экан. Бу қаллоблик ҳам халқимиз учун сирлигича қолди.\nБундай қаллобликлар матбуотдан сир тутилиши мумкин: ўғрилар ўз жиноятидан омманинг хабар топишини хоҳлашмайди. Бироқ Ўзбекистонда халқ мулкини сурбетларча талон-тарож қилаётган давлат вакиллари ҳақида ҳам мамлакат ОАВ ҳеч нарса ёзмайди.\nМана мисол, 1996 йил Ш. Мирзиёев Тошкент шаҳар Мирзо Улуғбек туман ҳокимлигидан Жиззах вилоят ҳокими этиб тайинлангач, кўп ўтмай иккита авантюрага қўл урди: Жиззах шаҳри ёнидан ўтувчи, халқ орасида “бетонка” деб аталадиган шоссе билан шаҳар марказини бирлаштирувчи, узунлиги тахминан 23 километр бўлган йўлнинг икки чеккасига декоратив деворча (баландлиги 1,2 метр) ҳамда шу шоссе билан Жиззах-Қўқон трассаси кесишган жойда “Осиё бозори” қурдира бошлади. Жиззах халқи бу авантюраларнинг моҳиятини дарров тушунди ва уларни қоралади. Биринчи объект ҳақида одамларнинг гапини умумий махражга келтирилса, қуйидаги фикр юзага келади: “Бетонка” билан вилоят ҳокимиятини бирлаштирувчи йўлнинг икки чеккасига деворча қилинмаса кунимиз ўтмай қолди, деб биз бирорта жиззахликнинг оғзидан эшитмадик. Давлатинг бой-бадавлат, қудратли бўлса, ҳар қандай орзу-ҳавасни қилсанг хам арзийди, истасанг, йўлни тиллодан қил. Давлатингнинг кетидан ширтмоғи оқиб ётган вақтда бу “Хитой деворчангга” бало борми?” Баъзи жиззахликлар: “Мирзиёев ўта лаганбардор – подхалим, дейишади. Бу деворчани Каримовга яхши кўриниш учун қурдираяпти”, – деб бу авантюрага объектив баҳо беришди. Мирзиёев умумий узунлиги тахминан 46 километр бўлган, халқ таъбири билан айтганда “Хитой девори”нинг қурилишини вилоятдаги катта-кичик корхоналарга (кимга 50 метр, кимга 200 метр) бўлиб берди. Корхоналар умуртқаси узилса ҳам тоғу тошдан палахса тош, шағал, Самарқанддан сифатли пишган ғишт таший бошладилар, моҳир усталарни ёллаб деворча барпо этишга киришдилар. Бу авантюра натижасида вилоятдаги аксарият корхоналар хонавайрон бўлди ёки синиш арафасига келиб қолди. Қурилиш давомида давлатнинг (халқнинг, деб ўқиш лозим) қанчадан-қанча пули муттаҳам, ўғри давлат мулозимларининг чўнтагидан жой олди.\nҚани ўша 46 километрлик девор? Борми у? Йўқ!! Унинг охирги ғишти ва охирги ҳовуч шағалигача ўша ўғрилар уй-уйига ташиб кетишди. Бу авантюра минглаб одамларнинг, хусусан маҳаллий ва республика ОАВ вакилларининг кўзи ўнгида содир бўлди: деворча қурилишини ҳам, унинг йўқ бўлиб кетишини ҳам ҳеч ким сир тутгани йўқ, бироқ матбуотда Мирзиёев авантюраси танқид этилган бирорта мақола чиқмади.\nОддийгина ҳисоб-китоб ўтказайлик. Фараз қилайлик, “Жиззах девори”нинг ҳар бир метрига 1000 (минг) сўм харажат қилинган бўлса, у ҳолда 46 километрлик деворга 46 миллион сўм харажат қилинган бўлади. Бу – энг камтар ҳисоб-китоб.\n“Осиё бозори”ни олайлик. Мутахассисларнинг камтарона ҳисоб-китобига қараганда, унинг қурилишига камида 280 миллион сўм пул сарфланган. 1997 йилда ўзбек сўмининг салмоғи анчагина дадил эканини эътиборга олинса, бу бозор халққа ва давлатга қанча фойда келтирди деб ўйлайсиз? Жавобингиз тўғри: бир сўм ҳам фойда келтирган эмас! Шундай қилиб, Мирзиёевнинг икки авантюраси давлатга (халққа) камида 326 миллион сўм зарар етказди. Хўш, фойда келтирмаган бўлса-да, ўша бозорнинг ўзи борми? Бор, бироқ унинг харобалари қушлар бозорига айланган: у ерда юзлаб қушлар ин солиб, бола очмоқда. Бозор харобалари олдидан ҳар куни минглаб машиналар у ёққа, минглаб машиналар бу ёққа ўтади, бироқ унга ўзбек матбуотининг кўзи тушмайди.\nЎзбекистон инсон ҳуқуқлари жамияти Сирдарё вилоят бўлимининг раиси Аъзамжон Фармонов 2006 йил 29 апрелда ҳибсга олиниб, Янгиер шаҳар суди томонидан 9 йил қамоқ жазосига ҳукм этилди. Мен унинг ҳимоячиси сифатида жиноий иш материаллари билан танишиб, у юз фоиз сохта эканлигини ҳужжатлар билан исботладим. Аъзамжонга ҳуқуқ-тартибот органлари Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг 165 (таъмагирлик) – моддаси бўйича айб қўйишган. Аъзамжоннинг “айби” шуки, у Жиззах вилоят нефт базаси ходимлари томонидан фермерларга бериладиган солярка (дизель ёқилғиси)нинг ғайриқонуний равишда Тожикистонга сотилаётгани фактини ошкор қилган. Айбномада гўё Аъзамжон нефт базаси ходимидан 600 000 сўм пул талаб қилган, деб уқтирилади. Яна такрорлайман, прокуратура ва милиция органлари нефт базасидаги ҳақиқий жиноятчиларни сув юзига чиқармаслик учун ҳақиқат талаб этган инсоннинг устидан жиноий иш қўзғашган. Ҳозирги пайтда Аъзамжон Фармонов Жаслиқдаги УЯ 64/71 концлагерида сақланмоқда.\nМен юқорида Ш. Мирзиёевнинг жинояткорона ташаббуси билан давлатга камида 326 миллион сўм моддий ва ҳисобсиз маънавий зарар етказилгани ҳақида ёздим. И. Каримов яратган Ўзбекистон ҳуқуқ-тартибот органлари ва суд системаси одил бўлганда эди, Ш. Мирзиёев ошкора содир этган жинояти учун (фақат Жиззах вилоятида иккита авантюраси натижасида давлатга етказган юзлаб миллион сўм зарари учун) Жаслиқ зонасида сақланиши лозим эди.\nЎзбекистон – ўта ғалати мамлакат. Жиноят содир этмаган, бироқ ўғрини ўз номи билан атаб, уни жазолашни талаб этган Аъзам Фармонов 9 йилга озодликдан маҳрум этилиб, Жаслиқ концлагерига жўнатилган бир пайтда, бу жиноятни юзлаб ташкилотлар ва минглаб одамлар кўрган ва кўраётган бўлишига қарамасдан, жиноятни ошкора содир этган, давлатнинг юз миллионлаб пулини ҳавога совурган Ш. Мирзиёев дастлаб Самарқанд вилоятига ҳоким, сўнгра эса бош вазир этиб тайинланди.\nБундан қатъий бир хулосага келиш мумкин: И. Каримов “буюк келажакни” Аъзам Фармонов каби инсон ҳуқуқлари учун курашаётган ва азоб чекаётган ватанпарварлар билан эмас, балки Шавкат Мирзиёев каби ўғри, талон-тарожчи ва инсон ҳуқуқлари ҳақида ҳеч қандай тушунчага эга бўлмаган жиноятчилар билан ташкил этмоқчи. Агар И. Каримов давлат вакиллари томонидан содир этилаётган жиноятлар кўламидан хабарсиз бўлса эди, унинг юқорида айтилган режасини хомхаёл дейиш мумкин бўларди. Бироқ, мавжуд сиёсий тузумни ўзи шакллантирган ва Ш. Мирзиёев каби жиноятчиларга кетаётган йўлини ўзи чизиб бергани сабабли “Ўзбекистон – келажаги буюк давлат” шиорини атайлаб халқни лақиллатиш учун ўртага ташлагани маълум бўлади.\nДавлат қайси томонга кетаётгани – буюк келажакками ёки унга тескари бўлган буюк тушкунликками – ҳақида эркин матбуот фикр юритиши, бу ҳақда одамларнинг фикрини ўрганиши ва давлат раҳбарлари учун экспертларнинг хулоса ва тавсияларини етказиши лозим. Ўзбекистон матбуотида бу кўринмас экан, нима сабабдан И. Каримов давлат тепасига келганданоқ матбуотнинг оғзини скотчлаб ташлаганини тушуниш қийин эмас.\nШундай қилиб, “буюк келажак” қачон бўлади?\nДавлатни И. Каримов бошқариб турса, “буюк келажак” ҳеч қачон бўлмаслигини унинг ўзи ҳам, Эргашвой каби энг содда ўзбек ҳам билади. И. Каримов сиёсий саҳнадан кетгач, давлат тепасига унинг ҳамтовоқлари (Р. Иноятов, Ш. Мирзиёев, Р. Қодиров, Б. Матлубов, М. Усмонов, А. Азизхўжаев ва ҳоказолар) келса, Ўзбекистонга “буюк келажак” насиб этмайди, чунки уларнинг ҳар бири у билан тенгшерик жиноятлар содир этишган ва демак, уларда асосий жиноятчининг “ишини” давом эттиришдан бошқа йўл йўқ.\nШуни ҳам айтиш лозимки, И. Каримов Ўзбекистоннинг буюк келажаги ҳақида бекорга гапирган ва “Ўзбекистон – келажаги буюк давлат” шиорини бекорга илгари сурган эмас. Гап шундаки, у ҳокимятни эгаллагач, одатда кичик давлатларга хос бўлган “буюклик”ка интилишни ўзининг асосий режаларидан бири сифатида ишлаб чиқди. Тарихда бундай мисоллар оз эмас (масалан, “Буюк Албания”, “Буюк Арманистон”, “Буюк Британия” ва ҳоказо). Буюкликни орзу қилган давлатлар ўз буюклигини бошқа давлатлар ҳудудини босиб олиш (ёки қўшиб олиш) йўли билан амалга оширган (ёки оширмоқчи бўлган). Британия оролининг кичик бир қисмини эгаллаган Англия қироллари бу ишни уддалашган. Буюк Британияни нафақат Британия оролида жойлашган Шотландия, Уэльс каби босиб олинган ҳудудлар, балки қўшни Шимолий Ирландия, Канада, Янги Зеландия, Австралия, Ҳиндистон, Африка қитъасидаги қатор давлатлар (ва бошқалар) ташкил этган.\nИ. Каримовнинг режаси бўйича “Буюк Ўзбекистон”ни мамлакатимизга турли йўллар билан қўшиб олинган Чимкент вилояти (Қозоғистон), Ўш вилояти (Қирғизистон), Ленинобод вилояти (Тожикистон), Тошовуз вилояти (Туркманистон) ва Афғонистоннинг етти шимолий провинцияси ташкил этиши мўлжалланган. Ўзининг бу авантюристик режасини И. Каримов амалга ошира олмади ва бу йўналишда катта мағлубиятга учради.\nИ. Каримовнинг “Буюк Ўзбекистон” деб аталувчи авантюрасидан, айниқса Тожикистон кўп азият чекди. Тожикистонда фуқаровий уруш аланга олганлигида Ўзбекистон расмий доиралари Ислом дини намояндаларини айблашади. Бироқ бу урушнинг келиб чиқиши ва ташкил этилиши устида Ўзбекистон Миллий Хавфсизлик Хизмати (МХХ) турганини жамоатчиликдан беркитишади.\n90-йилларнинг бошида “Ислом экстремизми”, “Ислом терроризми” деган бебурд афсоналарни ўйлаб топган ва Ислом ҳамда демократияга қарши курашни ўзига байроқ қилиб олган И. Каримовга Тожикистонда уруш бўлиши фойдали эди, у “асосли” равишда: “Мана кўрдиларингми, исломчилар ва демократлар Тожикистонда нима қилмоқдалар? Биз бунга йўл қўймаганимиз учун ҳам Ўзбекистонда барқарорлик ўрнатилган”, – деб айтиши учун Тожикистонда уруш олови ёқилган эди.\nШу сабабли ўзбек МХХнинг беҳисоб вакиллари Тожикистонга жўнатилди ва улар Маҳмуд Худойбердиев армиясини ташкил этишди. Бу армия дастлаб ҳукумат томонда туриб Ислом ва демократик мухолифат қуролли кучларига қарши кураш олиб борди. Мухолифат ва ҳукумат ўзаро сулҳ тузишгач эса, М. Худойбердиев армияси уларнинг бирлашган кучларига қарши урушди. Унинг армияси 1998 йили Ўзбекистонга ўтказилди ва Жиззах-Фориш йўлидаги Киров номли совхоз маккажўхоризорларига жойлаштирилди. Камуфляж форма кийган, соқолли, автоматик қуроллар билан қуролланган юзлаб “худойбердиевчилар”ни минглаб одамлар кўрди.\nМ. Худойбердиевнинг армияси 1998 йилнинг ноябрида Жиззахдан Зомин довони орқали Ленинобод вилоятига махсус вазифа билан жўнатилди. “Худойбердиевчилар” олдига аҳолиси асосан ўзбеклардан иборат Ленинобод вилоятида Тожикистон ҳукуматига қарши норозилик намойишлари ва ҳаракатларини ташкил этиш вазифаси қўйилган бўлиб, вилоят аҳолиси гўё: “Биз Тожикистон таркибида бўлишни истамаймиз, бу ерда уруш кетаяпти, биз Ўзбекистонга қўшиламиз”, – деган талаблар билан чиқиши лозим эди.\nМ. Худойбердиев бу вазифани уддалай олмади. Ҳукумат армиясидан қақшатқич зарбага учраган унинг армияси кичик-кичик гуруҳларга бўлиниб, Ўзбекистонга қайтишга мажбур бўлди. Тахминан 5000 одамдан иборат бу армия ишсиз қолмади. “Худойбердиевчилар” Ўзбекистоннинг барча жойларида МХХ структураларида ишламоқдалар. Улар Тожикистондаги урушда қатнашиб катта тажриба орттиргани, одам ўлдириш уларга бир оддий машққа айлангани учун “худойбердиевчилар” МХХнинг ҳарбий қисмларининг командирлари, ҳарбий контрразведка ва разведканинг асоси сифатида И. Каримовга содиқлик билан хизмат қилмоқдалар.\n“Худойбердиевчилар” Ўзбекистондан бошқа мамлакатда яшай олмайдилар. Улар Тожикистонда урушда қатнашиб, ҳарбий жиноятчиларга айланган. Бу ҳолат уларни И. Каримовга содиқлик билан хизмат қилишга мажбур этади. Бизга келган маълумот бўйича М. Худойбердиевнинг армияси 2005 йилнинг феврал ойида: “Ўзбекистоннинг қайси жойида халқ ғалаёни бўлса, биз уни шафқатсизлик билан бостирамиз”, – дея қасамёд қилишган. Шу сабабли Андижон аҳолисини отиш учун И. Каримов ҳеч иккиланмай у ерга М. Худойбердиевнинг одамларини жўнатган.\nШимолий Афғонистонни “Буюк Ўзбекистон”нинг таркибий бўлаги сифатида кўрган И. Каримов ўзининг асосий мағлубиятларидан бирига дуч келди. Ўзбекистон МХХ томонидан “сотиб олинган”, Афғонистон армиясининг бош қўмондони бўлган ўзбек генерали Абдурашид Дўстум ўз ҳукуматига сотқинлик килди ва қуролни нафақат афғон мужоҳидлари кучларига, балки ҳукумат кучларига ҳам қаратди. У Афғонистоннинг етти шимолий провинциясини эгаллади ва И. Каримовнинг авантюристик ғоясини ўз юртида амалга ошира бошлади.\n90-йилларнинг ўрталарида Москвада бўлиб ўтган бир матбуот конференциясида Афғонистон президенти Раббонийнинг вакили генерал Абдураҳмон журналистларга: “Ўзбекистондан Ҳайратон кўприги орқали Шимолий Афғонистонга ҳар куни 40 вагон юк – озиқ-овқат, ёқилғи, қурол-аслаҳа ва бошқа юклар – ўтади; бу юк Ўзбекистон ҳукумати томонидан генерал А. Дўстум ихтиёрига етказиб берилади”, – деган маълумотни айтади. Журналистлар, табиий, матбуот конференциясида қатнашаётган Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Саидқосимовдан бу информацияни тасдиқлаш ёки инкор этишни сўрашади. Саросимага тушиб қолган вазир: “Бу савол бўйича мен ҳукумат билан консультациялашишим керак”, – деб залдан чиқиб кетади ва қайтиб келмайди.\nИ. Каримовнинг авантюраси ўзбек халқининг гарданига оғир юк бўлиб тушди – йиллар давомида ҳар куни Шимолий Афғонистонга эшелон-эшелон юк жўнатилиб турган. Генерал А. Дўстум ҳам М. Худойбердиев каби И. Каримовнинг ишончини оқламади. Ҳозирги пайтда Тошкентда яшаётган бу генерал тожикистонлик полковникка ўхшаш Ўзбекистонда содир бўлиши мумкин бўлган халқ ғалаёнларини шафқатсизлик билан бостиришни ваъда қилиб, И. Каримовга қасамёд қилгандир? Буни инкор этиб бўлмайди, чунки И. Каримов ҳеч нарсани кечирмайди ва ўз мақсадида ҳатто Иблисни ҳам ишга солади.\nШундай қилиб, И. Каримовнинг “Ўзбекистон – келажаги буюк давлат” шиори унинг “Буюк Ўзбекистон” деган авантюристик ғояси билан уйғун бўлса, бу шиор ҳеч қачон амалга ошмайди, чунки у “Буюк Ўзбекистонни” бошқа мамлакатлар ва халқлар ҳудудларини сурбетларча, зўравонлик ва ёлғон йўлларни қўллаб шакллантирмоқчи эди. Сиёсий ва инсоний нияти (иродаси) бузуқ одам мамлакатни, халқни бахтиёр қила олмайди – бу ҳаётий аксиомадир.\nБироқ, И. Каримовсиз халқимиз ўз келажагини яхшилаши, ўз меҳнатининг натижаларини амалда кўриши, қатор халқлар каби қўрқувсиз, эркин, ва тўқ яшашини ўз кучи ва иродаси билан таъминлашига мен ишонаман. Бунга ишониш мумкин, чунки ҳали:\n– И. Каримов ва унинг ҳамтовоқлари Ўзбекистонни еб тугатганларича йўқ, ўзбек далалаларида пахта, буғдой, мевали дарахтлар ва бошқа қишлоқ ҳўжалик экинлари ўсиб турибди, ўзбек конларидан олтин, уран ва бошқа ноёб элементлар, нефт ва газ чиқиб турибди, баъзи завод, фабрика ва корхоналар ишлаб турибди;\n– И. Каримов барча мусулмон йигитларни қамаб, йўқ қила олгани йўқ;\n– И. Каримов 20-аср охири ва 21-аср бошида Ўзбекистонда энг жирканч сиёсий тузум ташкил этишга муваффақ бўлган бўлса-да, у мамлакатимизни Марказий Африка Республикасидагидек каннибализм (одамхўрлик) даражасигача олиб туша олгани йўқ;\n– Унинг асосий ҳамтовоқлари Р. Иноятов, З. Алматов, У. Мингбоев, Рашид ва Ражаб Қодировлар, А. Шодиев, Ш. Мирзиёев, Э. Халилов ва бошқалар ўзбек халқининг қотилини қўллаб-қувватлаш халқ, тарих ва энг асосийси, Парвардигор олдида кечирилмайдиган жиноят эканини тушуниб етмаган бўлсалар-да, ҳукумат доираларидаги хизматчиларнинг барчаси аблаҳга айланган эмас;\n– И. Каримов шакллантирган сиёсий тузум дунёдаги энг худосиз ва динсиз тузумлардан бири бўлса-да, жамиятимиздан Исломни тамоман йўқ қила олгани йўқ;\n– И. Каримов охирги 17 йил ичида ўзбек халқини етти марта оттирган бўлса-да, 25 миллионлик ўзбек аҳолисини 5 миллионга тушира олгани йўқ;\n– Ва ниҳоят, халққа зиё етказувчи ўзбек интеллигенцияси, Парвардигорнинг ҳақиқатини етказувчи дин уламо ва фузалолари ўзларининг асосий вазифаси – ҳамжиҳатлик билан халққа етакчилик қилишлари лозимлигини тушуниб етмаган бўлсалар-да, олимлар ва диндорлар орасида И. Каримов зуғумидан чўчимай, халқ олдидаги ўз бурчини сидқидилдан бажараётган инсонлар оз эмас.\nДонолар гапи: “Дунёда яхши одамлар кам деб ўкинишмас, уларнинг борлигига Аллоҳга шукрона айтиш лозим”.\nИ. Каримовнинг нияти қандай бўлган ва у амалга ошадими?\nАксарият одамларнинг номи тарихда қолмайди. Тарихда номи қоладиган одамларни шартли икки гуруҳга ажратиш мумкин. Ўзининг ақли-заковати, билими, мардонавор шижоати, пок ният ва иродаси ҳамда бошқа ижобий ҳислатлари билан инсоният (ёки ўзининг халқи)га хизмат қилиб дунёдан ўтган инсонлар биринчи гуруҳга кирса, иккинчи гуруҳни эса ўз номини тарихда қолдириш учун ҳар қандай жиноятдан тап тортмай ҳаракат қилган одамлар ташкил этишади.\nҲазрати Навоийнинг ҳар бир сатри инсонларни яхшиликка чорлайди, А. Гитлер ва И. Сталин миллионлаб одамларни қурбон қилдилар. Ҳазрати Навоийнинг даҳоси яхшилик томон йўналган бўлса, охирги икки шахснинг даҳоси шубҳасиз ёмонлик йўналишидадир.\nИ. Каримов Ўзбекистоннинг биринчи президенти сифатида тарихий шахсга айланган, бироқ унинг даҳоси ёмонликка қаратилгандир. У ўзини тарихда қолдирморқчи бўлди, ўзининг золимлигини оқлаш мақсадида Амир Темурни ўзига рамз қилиб олди. Миллионлаб инсонларни қиличдан ўтказиб, дунёнинг ярмини ишғол қилган Амир Темур ўзига тарихий ном орттирган бўлса, И. Каримов ўз халқи боши узра қилич ўйнатди, ўн минглаб ёш йигитларни қамоқхоналарга тиқди, юз минглаб болалар туғилмади, туғилганлари эса ярим етим ёки етим қолди, ўн минглаб оилалар бузилиб кетди, минглаб инсонлар ноҳақ ўлдирилди, миллионлаб фуқаролар ватанни тарк этишга мажбур қилинди. Бироқ у ўйлаган “Буюк Ўзбекистон”ни ярата олмади, унинг ниятлари амалга ошмади, яъни у ўзининг сиёсий мақсадларига эриша олмади.\nБалки И. Каримов тўплаган беҳисоб бойликлари ҳисобига ўзининг иқтисодий мақсадларига эришгандир? Бу савол устида мулоҳаза қилиш учун уни Туркманистон президенти Сапармурод Ниёзовга нисбатан ҳам қараб кўриш керак. Туркманбоши ўзининг иқтисодий мақсадларига эриша олдими? Унинг беҳисоб бойликлари кимга қолди? Кимга қолганини ҳозир айтиш қийин, бироқ бир нарсани аниқ айтиш мумкин: унинг бойликлари Москвада яшовчи хотинига ҳам, Брюсселда яшовчи ўғлига ҳам насиб этмади.\nАйтишларича, И. Каримов биринчи, соф ўрис хотинидан кўрган Пётр исмли ўғли билан юзкўрмас экан. Боз устига, иккинчи хотинидан у ворис ўғил кўрмади. Ва ниҳоят, И. Каримов куёвларга ҳам ёлчимади (балки куёвлари қайнотага ёлчимаган бўлиши ҳам мумкин).\nИ. Каримов 2007 йил 30 январда ўзининг етмишинчи ёшига ўтади. Шу йилнинг декабрида Ўзбекистон конституциясини оёқ ости қилиб яна президентликка сайланса, у бир ойи кам 71 ёшда бўлади. Чет элдаги йирик страхование (суғурта) компанияларидан бирининг экспертининг айтишича, И. Каримов 2007 йил сайловидан кейинги муддатни тугата олмайди. Агар эксперт адашаётган бўлмаса, унинг 18-24 йилда йиққан бойликлари кимга қолади?\nЧамаси, И. Каримов Филиппин давлатининг собиқ президенти Фердинанд Маркоснинг тақдирини мўлжаллаётган бўлса керак. Эслатаман, Ф. Маркос Филиппин халқи томонидан ҳайдалгач, АҚШнинг энг гўзал курорт ороли Гавайида ҳашаматли бино ва ерларни сотиб олиб, оиласи билан у ерга қочиб кетди. Филиппиннинг янги президенти Корасон Акино дунё банкларига мурожаат қилиб, Ф. Маркос ўғирлаган бир неча миллиард доллар пулни мамлакатга қайтаришни сўраган, бироқ банклар бу маблағни Филиппинга қайтаришмаган. Филиппин халқининг ўғирланган маблағларига диктатор-президентнинг хотини, Катта Жакартанинг мэри Имельда Маркос, эри ўлгач эгалик қилган.\nАгар И. Каримов шу йўлни мўлжаллаётган бўлса, у ўз-ўзини алдаётир: биринчидан, ҳозир замоннинг руҳи бошқа, иккинчидан, бу ишни Татьяна Акбаровна ҳам, Гулнора ва Лолахонлар ҳам уддалай олишмайди. И. Каримов оиласининг ўғирлаган миллиардлари ўзбек халқига насиб этиши эҳтимолдан узоқ эмас.\nИ. Каримов тавба қиладими?\nИслом тарихида сезиларли из қолдирган Марказий Осиёлик Сўфи Оллоёр ҳақида раҳматли отам мулла Ёқубдан кўп эшитганман. Болалик кезларимда, жинчироқ ёки кичик даврачироқ ёруғида, узоқ қиш тунларида оиламиз сандал (танча) атрофида тўпланиб китобхонлик қилар эди. Кўпинча отамиз Сўфи Оллоёрнинг асарларини моҳирона ўқиб берар эдилар. Эсимдан чиқмаган бўлса, Сўфи Оллоёр аслида золим бир ҳукмдор бўлган. Лекин содир бўлган бир воқеа бу одамни Аллоҳ олдида тавба этишга йўллаган. Золим ҳукмдор ҳамма мансаб ва бойликларини тарк этиб, ўзини Ислом йўлига бағишлаган.\nИ. Каримов тавба қилармикин? Буни Яратгандан бошқа бирор зот билмайди. Бу золим ҳукмдор ҳам Аллоҳнинг синови остидадир, Унинг синовидан ўтиш эса ўта машаққатли ишдир. Фиръавн тавба қилмади ва Аллоҳнинг қаҳрига учради. Унинг давлати ва қудрати олдида И. Каримовнинг давлати ва қудрати сариқ чақадек ҳам эмас.\nАгар И. Каримов ақлан соғлом одам бўлса, у халқ, тарих, асосан эса, Аллоҳ олдидаги перспективаси (тақдири) ҳақида жиддий ўйлаб кўриши учун вақт етди. Бу гапларни И. Каримов қандай тушунса – шундай тушунсин. Мен унга ҳеч ким айтмаган ва айта олмаган гапларни айтмоқдаман. Бу билан мен ўзимнинг гражданлик ва инсоний бурчимни бажардим, деб ҳисоблайман.\nМен Францияда яшаяпман, болаларим, яқинларим ва қариндош-уруғларим эса бу золим одам бошқараётган мамлакатда қолишган. Куёвим Аъзамжон Фармонов гитлерчилар яратган концлагер типида қурилган УЯ 64/71 (Қорақалпоғистон Республикаси, Қўнғирот туманидаги Жаслиқ посёлкасида жойлашган) қамоқхонасида сақланмоқда. Мен И. Каримовнинг табиатини яхши ўрганганман ва у ушбу ҳамда “Ўзбекистон даллоллари “ишга” тушишибди” номли мақолаларим учун мендан қасд олишга киришади, деб ўйлайман. Менинг болаларим, яқинларим, қариндош-уруғларим унинг қўлида эканлигини ҳамда мазкур мақолалар интернет сайтларида чоп этилгач, уларнинг ҳаёти беҳад хавф остида қолишини яхши тушунсам-да, мен бу мақолаларни ёзиш ва чоп этишга қарор қилдим.\nЭргашвой ҳақида охирги сўз…\nЭргашвой тоғ сўқмоқлари бўйлаб юрганда, одамларнинг айтишича, қандайдир бир ашулани ҳиргойи қилиб юрармиш. Ўша ёқли бир танишим унинг ашуласидан икки қаторини менга айтиб берган эди:\nИккиовора бир иштон,\nҚандай чиқамиз қишдан.\nБечора камбағал иним Эргашвой! У майда-чуйда болалари ва тирикчилик кўйида юриб, буюк келажак ҳақида ўйлаётгани ҳам йўқ.\nИслом Каримовнинг “Буюк келажагига” бошида ҳам, ҳозирда ҳам ишонмаган\nPrevious post“Буюк келажак” нима ва у қачон келади?\nNext postБМТ ЎЗ ҲУЖЖАТЛАРИНИ ХУРМАТ КИЛМАЁТИБДИ, ШЕКИЛЛИ


“Тушундим бошлиқ”. “Гаишник” Malibu’ни қўйиб юбормай, бошлиқни “ранжитиши” мумкинмиди? | Qalampir.uz\n“Тушундим бошлиқ”. “Гаишник” Malibu’ни қўйиб юбормай, бошлиқни “ранжитиши” мумкинмиди?\nТаҳлил\t04 Август 19:29 18994\nХабарингиз бор, куни кеча ижтимоий тармоқларда Тошкент вилояти Олмалиқ шаҳрида қоида бузган Malibu автомобилини тўхтатган йўл-патруль хизмати инспектори ҳайдовчига жарима ёзмаслик ҳақида буйруқ олгани акс этган видео тарқалди. Видеода ЙПХ ходими Аброр Исмоилов Malibu автомобилига жарима ёзаётганида рациядан унга ҳайдовчини қўйиб юбориш ва оқ йўл тилаш бўйича топшириқ берилганини кўриш мумкин.\nДавлатнинг ҳарбийлаштирилган тузилмаларида “буйруқ бажарилади, муҳокама қилинмайди” қабилида иш олиб борилиши янгилик эмас. Худди шундай ҳолат Олмалиқ шаҳрида содир бўлди. Бунда ЙПХ ходими Аброр Исмоилов қоидани бузган Malibu автомобили ҳайдовчисига жарима ёзаётганида, рациядан унга “Қўйвор, бўлди, кўп гапирмасдан”, деб буйруқ берилди. Инспектор командирнинг кўрсатмасини бажарди. Кейинчалик Тошкент вилояти ИИББ Матбуот хизмати Malibu “Ўзтeмирйўлмаштаъмир” унитар корхонасига тегишли экани, ҳайдовчи ҳаракат вақтида хавфсизлик камаридан фойдаланмагани сабабли тўхтатилганини очиқлади. Шунингдек, рация орқали ЙПХ инспекторига ҳайдовчини қўйиб юбориш бўйича топшириқ берган 2-минтақавий ҳудуд ЙПХ отряди командири амалдаги меъёрий ҳужжатлар талабларини бузгани учун интизомий жазога тортилгани айтилди.\nТўғри, рация орқали буйруқ берган ЙПХ отряди командирига интизомий жазо чораси қўлланилди. Лекин масаланинг бошқа томони бор: Malibu’да ўтириб отряд командирига буйруқ берганлар ким? Бу савол ҳамон очиқ қолмоқда. Чунки ЙПХ отряди командири ЙПХ инспекторидан, ҳатто, нима бўлганини суруштирмасдан, ҳолатга баҳо бермасдан, уни қўйиб юбориши ҳақида буйруқ берганига қараганда, Malibu’да “катта акалар” ёки уларга яқин қариндошлар ўтиргани аниқ. Хўш, шу вазиятда Malibu ҳайдовчиси маст ёки йўл-транспорт ҳодисаси содир этиб, инсон ўлимига сабаб бўлганда-чи?\nБу ерда ЙПХ ходими Аброр Исмоилов ҳаракатларини қоралаш нотўғри, чунки “Ички ишлар органларида хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги”ги Низомга кўра ички ишлар ходими хизмат мажбуриятларини бажариш чоғида фақат бевосита ёки тўғридан-тўғри бошлиғига бўйсуниши белгиланган. Шу боис Исмоилоавга буйруқ берилди ва у буйруқни айтилганидек “кўп гапирмасдан” бажарди.\nЯнги Ўзбекистонда ҳар куни коррупция қарши кураш, ваколатни суиистеъмол қилмаслик борасида мажлислар, тадбирлар ўтказилмоқда, қарор ва фармонлар қабул қилинмоқда. Лекин бу иллатлар озайиш ўрнига баттар илдиз отмоқда. Дарвоқе Коррупцияга қарши курашиш агентлиги ҳам ушбу вазиятни ўрганишни бошлади. QALAMPIR.UZ Тошкент вилояти ИИББ билан боғланиб, Malibu’да ҳайдовчи кимлиги ҳақида маълумот сўраганда, бошқарма вакили Malibu ҳайдовчиси ўзининг “шахси сир” сақланишини хоҳлаганини айтиш билан чекланди.\nИ-е, буёғи неча пулдан тушди?! Оддий одамлар билан шунга ўхшаш ҳолатлар содир бўлиб қолса, телеканалларда, ижтимоий тармоқларда, қолаверса, ИИВ расмий саҳифаларида бонг уриб, шахснинг маълумотларини ошкор қилиш тугул, уларнинг ота-оналаригача узр сўраттирган Ички ишлар тизими Malibu ҳайдовчиси шахси сир сақланишини лозим деб топганига миқ этмай, рози бўлгани ажабланарли. Бошқалардан шахси очиқланиши сўралганмикан? “Автопатрул” кўрсатувини эслайсизми? Қарийб 20 йил эфирга узатилган ушбу дастурда минглаб ҳайдовчилар ТВга олиб чиқилиб, халққа кўрсатилган. Улардан ҳам юксак самимийлик ва илтифот билан “сизни ТВда кўрсатсак майлими?”, деб сўралганмикин. Ҳар ҳолда биз бунга ишонмаймиз.\nТанганинг иккинчи томонига қайтамиз. Олмалиқдаги вазиятда қонуни инспектор эмас, унга буйруқ берган командир ва машина ичидаги “каттакон” бузган. Хўш, бошлиқ қандай бўлиши керак? Юқорида келтириб ўтилган Низомга мувофиқ бошлиқ унга бўйсунувчи ходимлар томонидан Уставга амал қилинишига талабчан бўлиши, уларга юксак касбий маҳорат, қонунийлик талаблари ҳамда қасамёдга риоя этиш борасида доимий равишда намуна кўрсатиши, уларни хизмат бурчи ҳиссини кучайтириш ва қўллаб-қувватлаши, ташаббус, интилиш ва хизматларини рағбатлантириши, шунингдек хизмат интизоми бузилган ҳолатларда жазо қўлланилишини таъминлаши зарур.\nОлмалиқдаги вазиятда Низомда белгилангани каби бошлиқнинг “юксак касбий маҳорати” бўйича “мастер-класс”ни кўрдик. Яна бир жиҳатга аҳамият беришимиз лозим: “Ички ишлар органларида хизматни ўташ тартиби тўғрисидаги”ги Низомга кўра, ноқонунийлиги яққол кўриниб турган ва хизмат фаолиятига алоқаси бўлмаган буйруқ ва топшириқлар берилишига йўл қўйилмаслиги, шунингдек бошлиқ қўл остидаги ходимлардан уларнинг хизмат бурчи доирасидан чиқувчи топшириқларни бажаришни ҳамда ғайриқонуний ҳаракатлар содир этишни талаб қилишга ҳақли эмаслиги қатъий белгиланган.\nХўш, бошлиқ қонунга зид буйруқ берган тақдирда, ЙПХ ходими қандай йўл тутиши керак?\nУшбу вазиятда ходим яққол қонунга зид бўлган (хизмат фаолиятига алоқадор бўлмаган) буйруқ ёки топшириқ олганда, юқори турувчи раҳбарият ёки хизматни ўташ жойидаги ўз хавфсизлиги бўлинмасига зудлик билан хабар бериши лозимлиги белгиланган.\nЙПХ ходимининг юқори турувчи раҳбарият ёки ўз хавфсизлиги бўлинмасига хабар бериш имконияти бўлмаган тақдирда, қонунчилик талабларига риоя этган ҳолда, ғайриқонуний буйруқ ва топшириқларни бажаришдан бош тортиши ва имкон пайдо бўлиши билан уларни хабардор қилиши керак. Олмалиқдаги рўй берган ҳолатда эса, афсуски, ЙПХ ходими берилган ноқонуний буйруқни бажаришни лозим деб топди ва буйруқдан ажаблангани ҳам йўқ. Саволга ҳам тутмади. Демак, бу илк бор рўй бераётган ҳолат эмас. Афсуски, тизимда юқоридан келган буйруқлар қонунга зид бўлишига қарамай, уларни сўзсиз бажариш тенденцияси шаклланиб улгурган.\nАслида бошлиқ ходимларни қариндош-уруғчилик, ошна-оғайнигарчилик, маҳаллийчилик ёки шахсий садоқат белгилари бўйича танлаш ва жой-жойига қўйиш ҳолатларига йўл қўймаслиги лозим. У ўз хизмат бурчини ўташ пайтида маҳаллийчилик ва таниш-билишчилик, шунингдек бошқа салбий омилларнинг намоён этилишига барҳам бериши керак. Қани энди бундай тартиблар амалда бўлса...\nТелефон ортидаги командир – шахси очиқланмай келаётган “Мистер Х” юқорида келтирилган қоидаларни била туриб, ўзи ноқонуний ҳаракат содир этиб, унга ЙПХ ходими Аброр Исмоиловни ҳам шерик қилганига қарамай, оддийгина “ҳайфсан” билан қутилиб қолди.\nБой жиноят қилса — шўхлик, камбағал шўхлик қилса — жиноят, деганлари шу бўлса керак-да.\nЎзбекистон ММА ассоциациясига янги раҳбар сайланди\n24 Сентябрь 07:41 46937\n25 Сентябрь 20:55 30716\nЎшанда прокурор билан “сан-ман”га бордик – Мирзиёев Самарқандда ҳокимлик қилганини эслаб\n24 Сентябрь 13:42 28875\n25 Сентябрь 09:33 25024\n25 Сентябрь 16:47 22446


Qualcomm Apple билан можаро фонида жуда катта йўқотишларга дуч келди\n2017 йилнинг учинчи чорагида Qualcomm даромади 40 фоизга тушиб кетди ва 865 млн долларни ташкил этди, деб ёзмоқда «Ведомости». Компаниянинг даромади Apple билан патент можароси фонида 11 фоизга камайиб, 5,37 млрд долларга тенг бўлди.\nQualcomm Хитой бозоридаги талабнинг ортиши ҳисобидан чипларни сотишдан тушган даромадларини 58 фоизга ошириб, 4 млрд долларга эга бўлди. Шу билан бирга, Qualcomm патентларидан фойдаланиш учун бошқа компаниялардан маблағ олувчи бўлинмалар даромади 42 фоизга тушиб кетиб, 1,17 млрд долларга тенг бўлди.\nКомпаниядан таъкидлашларича, даромадларнинг қисқаришига шериклардан бирининг лицензион тўловларни ушлаб тургани таъсир кўрсатган. Qualcomm бу буюртмачининг номини ошкор этмаган.\nApple ва Qualcomm 2017 йилнинг январидан бери суд жараёнида иштирок этмоқда. iPhone ишлаб чиқарувчиси Qualcomm’ни оширилган лицензион тўловларда айблади. Qualcomm эса Apple ва унга етказиб берувчиларни шартномада белгиланган маблағларни тўламасликда айблади.