Ҳижрий қамарий тақвим бўйича ой янгиланишини ҳисоб қилиш услуби\n10:05 / 27.03.2017 6259 pdf Ўқиш режими + -\nОламларнинг роббиси Аллоҳ таолога беадад ҳамду санолар ва Унинг Расули, бизларнинг шафоатчимиз Муҳаммад Мустафо саллалоҳу алайҳи ва салламга беҳисоб дуруду салавотлар бўлсин.\nИсломда буюрилган бир қатор ибодатлар қамарий йил ойларининг муайян кунларида бажарилади.\nШунинг учун қамарий йил ойлари бошланиш кунларини белгилаш аҳамиятли масала ҳисобланади.\nКейинги йиллардаги Рамазон ойининг бошланиши ва ийдлар саналари борасидаги кўрилаётган номувофиқликлар шундоқ ҳам катта аҳамиятли бу масалани нихоятда долзарб қилиб қўймоқда.\nМақола мазкур муаммони муолажа қилиш йўлини ахтариш мақсадида ёзилмоқда.\nБу ишга муаллиф Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг “... тўғри бўлса Аллоҳдан, хато бўлса мендан ва шайтондан ...”  деган қавлларига эргашиб қўл урди ва бўлиши муқаррар бўлган хато ва камчиликлар учун Аллоҳ таолодан мағфират ва азиз ўқувчилардан кечирим тилайди.\nБиз ишни албатта Қуръони каримга мурожаат қилишдан бошлаймиз:\n“У қуёшни зиё (таратувчи) ва ойни нур (сочувчи) этган ҳамда йилларнинг ададини ва (вақт ва замонга доир) ҳисобни билишларинг учун уни (ойни) манзилларга (бўлиб) ўлчаб қўйган Зотдир” (Юнус сураси, 5-оят).\nЮнус сурасининг келтирилган 5-ояти ва унинг муҳтарам шайх Абдулазиз Мансур жанобларининг  лафзларидаги маъноси таржимасидан ой ва йилларни ҳисобини юритиш мўъминлар учун буюрилган амал эканлиги чиқади.\nЗероки, Аллоҳ таоло берган бошқа кўп неъматлар қаторида вақтга доир ҳисоб илми ҳам уни шукрини адо қилиб ҳар иккала дунёга тааллуқли амалларни ўз вақтида бажариш учун ишлатишни тақозо қилади.\nУмуман бутун Ислом оламида тақвим юритишнинг дунёвий илмлардаги асосларидан бўлган нужум ва риёзийёт илмларига катта эҳтимом кўрсатилган.\nВатанимиз олимларининг бошқа кўпгина илмлар қаторида бу соҳадаги улушлари ҳам беқиёсдир.\nБу борада Муҳаммад ибн Мусо ал-Хоразмий ва унинг ўз замонасида катта эътимодга эга бўлган “Зиж” ларини, Абу Райҳон Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Беруний ва унинг турли халқларнинг тақвимлари тўғрисидаги асарларини, Муҳаммад Тарағай Улуғбек ва унинг “Зижи кўрагоний” сини кўрсатиш кифоя .\nБулардан ташқари бу ўринда фавқулодда юқори аниқликка эга бўлган ҳижрий шамсий тақвим яратган улуғ олим Абул Фатҳ Ғиёсиддин Умар ибн Иброҳим Хайёмни ҳам зикр этмаслик мумкин эмас .\nМазкур алломаларнинг тақвимга доир ишларида тақвим ҳисобининг тарихий, тавсифий ва ҳисобий жиҳатлари умумий тарзда кўрилиб географик жойлашувнинг таъсири ўша замонда эҳтиёж туғилмагани сабабли тадқиқ қилинмаган.\nШунинг учун ҳижрий қамарий тақвим бўйича ойларнинг янгиланиш кунларини белгилашнинг мавжуд ҳисобий услублари алоҳида минтақалар доирасида, шу минтақалардаги олдинги йиллардаги ҳолатга асосланганида, фақат шу минтақа учун яхши натижалар беради.\nМинтақалараро ва давлатлараро миқёсда, айниқса бутун дунё миқёсида олинганда асос қилиб олинган олдинги йиллардаги ҳолатлар ҳам бир хил бўлмаганлиги сабабидан бир-биридан фарқли натижалар олинади.\nНақлиёт ва алоқа воситаларининг имкониятлари мавжуд бўлган масофаларга нисбатан жуда ҳам оз бўлган пайтларда бундай ҳолат қийинчилик ҳам туғдирмаган ва ҳатто амалда кўп сезилаберган ҳам эмас.\nҲижрий қамарий тақвим юритишда ҳозир қуйидаги ҳолатлар кузатилади:\n1.Одат тариқасида 30 ва 29 кунлик ойлар алмашиб келадилар ва бунда қайси ой неча кунлик эканлиги олдиндан белгилаб қўйилади.\n2.Бир неча йилда бир марта икки ой кетма-кет 30 кунлик келади ва кўпинча қўшни минтақаларда бу ҳолат турли йилларда юз беради.\n3.Қўшни мамлакат ва минтақаларда тақвимий ой ҳисобининг бошланиши вақти-вақти билан бир ёки кетма-кет бир неча йил бир кунга фарқ қилиб қолади ва кейин яна бирхиллашиб қолади.\n4.Жорий ойнинг 29 куни ҳилолни кўриш имконияти бўлмаганда, уни қуйида кўрадиганимиздай ҳадиси шарифга асосланган шаръий ҳукмга биноан 29 кунлик бўлиш эҳтимолини истисно қилмаган ҳолда ҳам 30 кунлик деб ҳисоб қилинади.\nҲижрий қамарий тақвим янги бошланишини белгилаш тўлалигича Пайғамбаримиз саллаллоҳи алайҳи ва салламнинг бир қатор ҳадиси шарифларига биноан амалга оширилади.\nБундай ҳадислар анчагина бўлиб биз мавзуни ёритиш учун ҳазрати шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф жаноблари тасниф қилган “Ҳадис ва ҳаёт” тўпламининг “Рўза” деб аталган 9-жузида  келтирилган учта ҳадиси шариф ва уларнинг таржималаридан фойдаланамиз.\nБиринчи бўлиб 1210 рақам остида келтирилган қуйидаги ҳадиси шарифга ва унинг таржимасига мурожаат қиламиз:\n“То ҳилолни кўрмагунча рўза тутишни бошламаганлар. То уни кўрмагунча оғзи очиқ бўлмаганлар. Агар сизлардан у булутла тўсилиб қолса, ҳисобини қилинглар”, дедилар.\n“Рамазондан олдин рўза тутманглар. У (ой) ни кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб очинглар. Агар уни булут тўсиб қолса, ўттиз кунни мукаммал қилинглар”, дейилган.\nБухорийнинг лафзида эса:\n“Агар сизлардан булутла тўсилиб қолса Шаъбонни ўттиз кун мукаммал қилинглар”, дейилган.\n“Агар сизлардан булутла тўсилиб қолса, ўттиз кун рўза тутинглар” дейилган.\nҚамарий тақвим ойларига боғлиқ ибодатларнинг энг муҳими албатта Рамазон рўзасидир. Кўрилган ҳадиси шариф таржимасининг маъносидан шуни англашимиз мумкинки, баайни намоз фақат вақти кирганидан кейингина фарз бўлганидай, Рамазон рўзасини тутишни бошлаш ҳам,уни тугатиб ийди Рамазонни ҳайит қилиш ҳам фақат ва фақат ҳилол кўрилгандан кейингина тўғри бўлади.\nҲилол кўрилишини бунчалик шарт қилинишидан мақсад уни ҳарфан ўз кўзи билан кўриш эмас, балки ой кафолатли янгиланганган бўлишига қатъий ишонч ҳосил қилиш эканлигини бир қатор ҳадисларда бу борада бошқа жойдаги бошқа бир-икки одил кишининг гувоҳлиги қабул қилиниши тўғрисида хабарлар келтирилганлиги кўрсатади.\nКўрилган ҳадиси шариф Рамазон билан бирга Шаъбон ва Шаввол ойларига ҳам тааллуқлилигидан у бошқа ойларга ҳам тегишли бўлади ҳамда ундан тақвимий ой янгиланишини ҳисоб қилиш услубининг иккита асосқоидаси (принципи) келиб чиқади:\n1. Янги ой ҳисоби фақат янги ой туғилгани бевосита ёки лоақал бошқа жойдаги бошқа кузатувчи орқали аниқ билинганидан сўнг бошланади.\n2. Биринчи қоида шунчалик кучликки, ҳатто шак кунигача янги ой туғилгани равшан билинмаганда, фарз намозни вақтини чиқармай таъхир қилиб ўқиш жоиз бўлгани сингари, янги ой ҳисобини ой аслида янгиланганидан бир кун кеч бошлаш фақат жоиз эмас, балки буюрилган.\nЭнди 1218 рақами остида келтирилган иккинчи ҳадиси шарифни таржимаси ва шарҳи билан кўрамиз:\nКурайб розияллоҳу анҳудан ривоят:\n“Умму Фазл бинти ал-Ҳорис уни Шомга, Муовиянинг олдига юборган эди. У айтадики:\n“Бас, Шомга келиб у (Умму Фазл)нинг ҳожатини бажардим. Мен Шомдалигимда Рамазон кириб қолди, ҳилолни жумъа кечаси кўрдим. Сўнгра ойнинг охирида Мадинага келдим. Ибн Аббос мендан:\n“Ҳилолни қачон кўрдингиз?” деб сўради.\n“Уни жумъа кечаси кўрдик”, дедим.\n“Сен ўзинг кўрдингми?” деди.\n“Ҳа, одамлар ҳам кўрдилар. Рўза тутдилар. Муовия ҳам рўза тутди”, дедим.\n“Лекин биз шанба кечаси кўрдик. То ўттиз кунни мукаммал қилгунимизча ёки уни кўргунимизча тутаверамиз”, деди.\n“Муовиянинг кўргани ва рўза тутгани билан кифояланмайсанми?” дедим.\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга шундоқ амр қилганлар”, деди”.\nБу ерда исломда тақвимий кун кеча-кундуз тарзида, яъни олдин кеча, кейин кундуз бўлиши сабабли ҳадиси шарифдаги жумъа ва шанба кечалари бизнинг одатий гапимиздаги пайшанба ва жумъа кунларидан жумъа ва шанба кунларига ўтар кечаларга тўғри келишини ҳамда муайян кун охиридаги оқшом кейинги кеча-кундузга тегишли бўлишини эслатиш жоиз.\nУшбу ҳадиси шариф таржимасининг таҳлили олдинги ҳадиси шарифдан келиб чиққан икки асосқоидани тасдиқлаш билан бир қаторда тақвим ҳисобининг ҳозирги тартибидаги мукаммаллаштиришга муҳтож бўлган жиҳатлари ва уларни муолажа қилиш йўлларини аниқлашга имкон беради.\nМазкур ҳадиси шарифнинг матни ва унинг таржимаси маъноларидан кўриниб турибдики, Пайғамбаримиз саллаллоҳи алайҳи ва салламнинг вафотларидан кейин ислом ҳудудлари кенгайиб географик омил таъсири сезилишга бошлагандан кейин саҳобаи киромлар ва тобеинларнинг юқоридаги иккита ҳадиси шарифдан фойдаланиб янги ой ҳисобини бошлашларида амалда шу пайтгача мавжуд бўлган икки хил ёндашув юзага келган.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳу янги ой ҳисобини бошлаш учун ҳилолни албатта шу жойда ўзимиз кўришимиз шарт ва акс ҳолда тугаётган ойни (мабодо у аслида 29 кунлик бўлса ҳам), 30 кунлик қилиб олишимиз керак деган биринчи ёндашув тарафдори бўлган эканлар.\nКурайб розияллоҳу анҳу ва Ибн Аббос розияллоҳи анҳуларнинг савол-жавобларидан Курайб розияллоҳу анҳуда бошқа жойда бошқа кишиларнинг, хусусан Муовия розияллоҳу анҳу каби ишончли кишиларнинг,(албатта олдин) , кўрганига ҳам амал қилиш керак деган мулоҳаза борлиги кўринади ва бу иккинчи ёндашувдир.\nШу ҳадиснинг шарҳидаги баъзи уламоларнинг “ҳар ўлка одамлари ҳилолни ўзлари кўради ва ўшанга биноан амал қилади” деганлари биринчи ёндашувни қувватлайди. “Агар бир ўлкада ҳилолни кўриш собит бўлса, бошқа ўлкалар ҳам ўшанга амал қилиши керак” деганлар уламоларнинг жумҳури бўлганидан эса иккинчи ёндашувнинг афзаллиги келиб чиқади.\nҲилол бир ўлкада кўриниб ундан шарқда жойлашган бошқа ўлкаларда кўринмаганда ой аслида янгиланган эканлигини эътиборга олишдан иборат иккинчи ёндашувнинг моҳияти амалда жойларнинг географик жойлашувлари таъсирини ҳисобга олишдан иборатдир.\nҲозирги пайтда алоҳида мамлакатлар доирасида иккала ёндашувга ҳам бирга амал қилинмоқда.\nЛекин миллий чегаралардан ташқаридаги ҳолат бўйича иккинчи ёндашувни қўллаш айрим ҳолларда инкор қилинмоқда.\nМасалан,мамлакатнинг пойтахтида янги ой ҳисобини бошлашни тақозо қиладиган ҳолат кузатилганда унинг бундай ҳолат кузатилмаган шарқий ноҳияларида ҳам ҳеч гап-сўзсиз янги ой ҳисоби бошланади. Ёки аксинча янги ой ҳисобини бошлашни тақозо қиладиган ҳолат мамлакатнинг ғарбий қисмида юз берганида ҳам масала пойтахтдаги ҳолат бўйича ҳал қилинади ва бу ҳам ҳеч бир эътирозга учрамайди.\nЯъни,пойтахтда фақат биринчи ёндашув ,чекка ноҳияларда эса ҳам биринчи, ҳам иккинчи ёндашув амалда бўлмоқда.\nБундай ҳолатлар мамлакатлар орасида юз берганидаги айрим ҳолларда эса иккинчи ёндашувга амал қилиш масаласи самарасиз баҳс мавзусига айланмоқда.\nАлбатта бу иккала ёндашув ҳам шаръий ҳужжатлар билан асосланган ва ҳар бири ўз фазилатига эга, бинобарин, уларнинг биттасини хато, иккинчисини тўғри деб бўлмайди.\nШу билан бирга кейинги йиллар тажрибаси бундай хилма-хилликнинг ҳозирги глобаллашув шароитида афзаллигидан ноқулайлик ва қусурлари кўплигини кўрсатмоқда.\nЮқоридагилардан айрим мамлакатлар миқёсида ҳозир амалда бемалол бирга қўлланаётган иккала ёндашувни бутун дунё миқёсида ҳам бирга қўллаш самарали бўлиши керак фикр келиб чиқади.\nМасалани дастлабки ўрганиш ойнинг ер атрофида айланиш даврига яқин тенг бўлган синодик ой – кетма-кет икки ой янгиланиши оралиғи 29,5306 кеча-кундуздан иборат эканлигидан келиб чиққан ҳолда биринчи ҳадисдан биринчи ёндашув бўйича дақиқ истифода қилишда содир бўладиган ҳолатларни таҳлил қилиш асосида мазкур ишда кўзланган мақсадга эришиш йўлини топиш мумкин деган хулосага олиб келди.\nМаълумки, исломда ой ва йил ҳисоби янги ойларнинг туғилиши бўйича олиб борилади. Бунда ер юзасининг ой янгилангани кўрилган соҳасида ёки бу соҳанинг энг шарқий чегарасидаги ойнинг қуёш билан деярли бирга ботишида охирги онда янгиланганлиги маълум бўлган нуқталарида шу кун оқшомидан, яъни кейинги кеча-кундуздан янги ой бошланади.\nҚуёшнинг ботиш вақти кундан-кунга мавсумий ва географик кенглик—параллел бўйлаб тўхтовсиз ўзгариб туриши сабабли жойларда ой янгиланиш вақти ҳам ўзгариб турадики, бу маълум ноқулайлик туғдиради.\nБу амалдаги тақвим ҳисоби тартибининг маълум, лекин эътибор берилмайдиган биринчи хусусияти бўлиб уни ҳам муолажа килиш мақсадга мувофиқдир.\nОй янгиланаётган пайтда ой қуёш ва ернинг орасида, деярли битта фазовий тўғри чизиқда жойлашади, шунинг учун ой ва қуёш шимол-жануб йўналишида жуда яқин кўринадилар. Ҳатто куёш, ой ва ерда кузатилаётган нуқта аниқ бир тўғри чизиқда бўлиб қолсалар ой ва қуёш устма-уст кўриниб қуёш тутилади. Қуёш тутилиши фақат ой янгиланганда содир бўлиши азалдан маълум.\nОй охирги онда янгиланиб ботгани кўрилган чизиқдан шарқда бирор 20-30 чақирим узоқликдаги соҳада ой янгиланмасдан ботиб кетади ва шунинг учун янги ой ҳисоби эртаси кунга қолади. Худди шундай ҳолат иккинчи ҳадисда ўз ифодасини топади, чунки Дамашқ Мадинаи мунавварадан ғарбий йўналиш бўйича 400-500 чақирим масофада жойлашган бўлиб, айни шу масофа ҳисобидан ой Дамашқда 10-15 дақиқа кеч ботади ва бу вақт ичида у махсус асбобсиз ҳам қайд қилса бўладиган даражада янгиланиб улгуради.\nБу иккала соҳа чегарасида ердаги ой охирги онда янгиланиб ботгани кўринган нуқталар ҳосил қилган чизиқ аслида ой янгиланган чизиқ (АОЯЧ) бўлиб у умуман олганда шимол-жануб йўналишидаги меридиан чизиғига яқин бир чизиқдир.\nЮқоридаги ҳадислардан ҳозирги услубда дақиқ истифода қилинганда мазкур АОЯЧ қуёш ҳаракатига мос равишда ғарбга ҳаракатланиши давомида ҳар бир жойда оқшомда янги тақвимий ой бошланиб боради ва бир кеча-кундузда бутун ер юзида тақвимий ой янгиланиб чиқади.\nБунда ҳаракатдаги АОЯЧ ни ой янгилана бориш чизиғи (ОЯБЧ) деб аташимиз мантиқан тўғрироқ бўлади.\nАОЯЧ нинг жойлашиши ва шакли, ҳамда ОЯБЧ нинг ҳаракатдаги шакли ойнинг ер атрофида, ернинг ўз ўқи атрофида ва ернинг қуёш атрофида айланиш текисликлари ораларидаги бурчакларнинг шу ондаги катталиклари ва ўзаро нисбатларига боғлик бўлиб, унга географик жойлашув ва йил мавсуми, шунингдек ер юзасининг баланд-пастлиги ҳам маълум таъсир кўрсатади.\nМасалан экваторда бу чизиқларни баҳор ва куздаги тун ва кун тенглигида унга деярли тик тўғри чизиқ деб ҳисоблаш мумкин бўлса, ундан шимол ва жанубга узоқлашган сари кун узайишида ғарб ва қисқаришида шарқ томонга аввал жуда оз, кейин тобора кўпроқ бурилиб боради ва бу бурилиш ёз ва қишдаги қуёш тўхталишида энг катта қийматга эришади.\nБундан ташқари тоғларда ҳам бу чизиқлар баландликка мос равишда ғарб томонга бурилади. Шунинг учун ер юзи бўйлаб ҳаракатланиши давомида ОЯБЧ нинг шакли булардан ташқари АОЯЧ нинг шаклига нисбатан ҳам озми,кўпми, ўзгаришга учрайди.\nМазкур чизиқларнинг жойлашуви, шакли ва ҳаракати таъсир омилларининг кўплиги ва мураккаблиги сабабидан амалда ҳар бир ой янгиланиши учун айрича бўлиб, бир хил бўлиб қайтарилиши эҳтимоли йўқ даражада кичикдир.\nИккинчи ҳадисда кўрилган мазкур ҳолда ой Дамашқ ва Мадинаи мунаввара ораларидаги АОЯЧ да ва Дамашқда пайшанба куни оқшомда янгиланиб ботади ва жумъа кеча-кундузидан янги ой ҳисобланади (1-расм). Шу ва кейинги расмларда ер куррасига шимолий қутбдан туриб қаралгандаги ҳолат тасвирланган.\nЯнги ой ғарб томонга ҳаракат қилади ва ер куррасини айланиб асосан 180 даража меридиан – узоқламадан ўтган сана алмашиниш чизиғидан ўтади. Асосан Тинч океанининг 180 даража узоқламадаги кимсасиз сувларидан ўтган бу чизиқдан шарқда – Америкада ҳафта кунлари ва мелодий сана ғарбдаги Евросиё, Африка ва Австралиядан ҳамма вақт бир кеча-кундуз – 24 соатга кеч юради. Сана алмашиниш чизиғидан ўтишида амалда ҳафта куни ҳам алмашиб,жумъа кеча-кундузи шанба кеча-кундузга айланади ва ундан ғарбда то Мадинаи мунавварагача бўлган соҳада шу шанба кеча-кундузидан янги ой ҳисоби бошланади.\nБинобарин бу ҳолда АОЯЧ дан ғарбда то сана алмашиниш чизиғигача бўлган соҳада Рамазон ойи ой янгиланган куни оқшомда жумъа кеча-кундузидан , ундан ғарбда то яна шу АОЯЧ гача бўлган соҳада, демак Мадинаи мунавварада ҳам ой янгиланганининг эртаси куни оқшомда шанба кеча-кундузидан бошланади.\nБу ҳозир амалдаги қамарий тақвим ҳисобимиз тартибининг иккинчи муҳим хусусиятидир.\nБу хусусият ой кунлари билан боғлиқ диний ибодатларнинг бажарилишидан ташқари ҳижрий қамарий тақвимдан дунёвий ишларда фойдаланишда ҳам қийинчилик туғдиради.\nМасалан, мазкур ҳолатда замонавий ахборот технологиялар воситасида Дамашқдан жумъа куни, Рамазоннинг биринчи санасида ўтказилган пул маблағи Мадинага шу жумъа куни, лекин Шаъбоннинг ўттизинчи санасида, расман жўнатилишидан бир кун олдин келиб тушган бўлади.\nБир қамарий ойнинг узунлиги 29,5308 кеча-кундуздан иборатлиги сабабли кўрилаётган ҳолатда АОЯЧ Рамазон ойи тугаб, Шаввол ойи бошланишида аввалги ҳолатидан ер курраси бўйлаб тахминан 191.016 даражага ғарб йўналишида силжиб иккинчи ҳолатни олади. Рамазон ойидаги АОЯЧ (АОЯЧ–Рм) ни тахминан 38 даража шарқий узоқламада эди деб ҳисобласак, Шавволдаги АОЯЧ (АОЯЧ–Шв) тахминан 153 даража ғарбий узоқламада жойлашади.\nЭнди бу ҳолда ҳам Шаввол ойидаги АОЯЧ-Шв ва ундан ғарбда – Евроосиёда якшанба куни оқшомидан, шарқда – Америкада душанба куни оқшомидан бошланади.\nШаввол ойининг туғилиши шарқий ярим куррада қуёш чиқаётганда содир бўлади ва шу сабабли Мадинаи мунаввара ва Дамашқда бир кунда, якшанба оқшомидан янги ой ҳисоби бошланади ва демак, Рамазон ойидаги АОЯЧ-Рм дан ғарбда 30 кунлик, шарқда 29 кунлик бўлади.\nБинобарин, 30 кунлик соҳа АОЯЧ-Рм дан АОЯЧ-Шв гача ғарбий йўналишда, 29 кунлик соҳа АОЯЧ-Рм дан АОЯЧ-Шв гача шарқий йўналишда бўлади.\nБу амалдаги қамарий тақвим ҳисобимизнинг учинчи муҳим хусусиятидир.\nЭнди Шаввол ойидаги ҳолатни кўрайлик (2-расм). Бунда АОЯЧ–Шв юқорида кўрсатилганидай тахминан 153 даража ғарбий узоқламада ва Шаввол ойи тугаши ва Зулқаъда ойининг бошланишидаги АОЯЧ (АОЯЧ–Зқ) ҳам олдинги ойдагидай 191,016 даража ғарбга силжиб тахминан 16 даража шарқий узоқламада жойлашади.\nШаввол бошланадиган АОЯЧ–Шв дан ғарбда то сана алмашиниш чизиғигача бўлган кичик соҳада янги ой ой туғилган кун оқшомидан, ундан ғарбда яна шу АОЯЧ–Шв гача бўлган катта соҳада эса эртаси кун оқшомидан бошланади.\nШаввол ойи у бошланадиган АОЯЧ–Шв дан ғарбда кейинги Зулқаъда ойи бошланадиган АОЯЧ (АОЯЧ-Зқ) гача соҳада ой 30 кунлик, АОЯЧ–Шв дан ғарбда АОЯЧ–Зқ гача соҳада 29 кунлик бўлади. Энди 1- ва 2-расмларни солиштирсак АОЯЧ–Рм ва АОЯЧ–Зқ оралиғида Рамазон ҳам, Шаввол ҳам кетма-кет 30 кунликдан бўлади.\nРамазон ойи учун ҳам таҳлил қилганимизда Рамазондан олдинги Шаъбон ойидаги АОЯЧ (АОЯЧ-Шн) ва Рамазондан кейинги Шавволдаги АОЯЧ–Шв оралиғида ҳам Шаъбон ва Рамазон ойлари кетма-кет 30 кунлик бўлишини кўрамиз.\nБу ҳолат ҳам қоида бўлиб шу ойдан олдинги ойнинг бошланиши ва шу ойдан кейинги ойнинг бошланишидаги АОЯЧ лари оралиғида олдинги ва шу ой иккаласи ҳам 30 кундан бўлади.\nБу амалдаги қамарий тақвим ҳисобимизнинг тўртинчи муҳим хусусиятидир.\nНиҳоят, Зулқаъда ойидаги ҳолатни кўрайлик (3-расм) Шаввол ойидаги ҳолатни кўрганда АОЯЧ–Зқ 16 даража шарқий узоқламада бўлишини кўрган эдик.\nЮқоридагиларга мос равишда АОЯЧ–Зқ дан шарқда то сана алмашинув чизиғигача бўлган соҳада Зулқаъда ойи ой туғилган кун оқшомидан, ундан ғарбда яна шу АОЯЧ–Зқ гача бўлган соҳада эса эртаси кун оқшомидан бошланади.\nАОЯЧ–Зқ ва ундан 191,016 даража ғарбга силжиб тахминан 175 даража ғарбий узоқламада жойлашган Зулҳижжа ойидаги АОЯЧ (АОЯЧ-Зҳ) орасида Зулқаъда ойи 30 кун, АОЯЧ–Зқ дан шарқда яна АОЯЧ–Зҳ гача 29 кунлик бўлади. 3-расмдан кўринадики, АОЯЧ-Зҳ ва сана алмашинув чизиғи орасидаги тақрибан 5 даража ёки 500 км ча соҳада ой туғилган кун оқшомидан бошланади, лекин 29 кунлик бўлади.\nШунингдек, олдин қайд қилинган тўртинчи хусусиятга мувофиқ АОЯЧ- Шв ва АОЯЧ–Зҳ оралиғида Шаввол ва Зулқаъда ойлари кетма-кет 30 кунлик бўлади.\nБулардан ташқари янгиланаётган ой қуёшга жуда яқин бўлиши сабабли уни АОЯЧ дан ғарбда 30 кунлик соҳада икки кун ва шарқда 29 кунлик соҳада бир кун асбобсиз оддий кўз билан кузатиш жуда қийин бўлади.\nШундай қилиб ҳозирги тақвим ҳисобимизда ҳозирча эътибордан четда қолаётган жиҳатлар бор бўлиб, улар қуйидагилар:\n1. Янги ой ҳисоби бошланиш вакти мавсумга ва географик жойлашувга боғлик равишда тўхтовсиз ўзгариб туради.\n2. Ҳар бир янги ой ҳисобининг бошланиши АОЯЧ ғарбида тахминан 180 даражадаги сана алмашинув чизиғигача бўлган соҳада ой туғилган кун оқшомидан бошланиб, шарқида яна шу чизиққача бўлган соҳада ҳафта куни бўйича бир кун кеч бошланади. Бунда АОЯЧ сана алмашинув чизиғига тўғри келиб қолса, ойнинг янгиланиши бутун ер юзида ҳафтанинг бир кунида юз беради. Бошқа ҳолларда янги ой ҳисоби,сана алмашинув чизиғи қайси соҳа ичида бўлса, шу соҳа доирасида, ундан ғарбда ҳафта куни бўйича шаркдагидан бир кун олдин юради.\n3. Ҳар бир ой, бошланишидаги АОЯЧ - ғарб – тугашидаги кейинги ой АОЯЧ соҳада 30 кунлик (ер юзасининг тахминан 53 %), бошланишидаги АОЯЧ - шарқ- тугашидаги кейинги ой АОЯЧ соҳада 29 кунлик (ер юзасининг тахминан 47 %) бўлади.\n4. Ҳар бир ойда ундан олдинги ойнинг бошланиши ва ундан кейинги ойнинг бошланишидаги АОЯЧ лар оралиғидаги тахминан 22,032 даража бўлган соҳа, бу экваторда 2500 чақиримгача бўлган масофа, шу ва олдинги иккала ой кетма-кет 30 кунликдан бўлади.\nБулардан кўринадики,юқорида кўрсатилган ҳижрий қамарий тақвим юритиш амалиётида турли жойда турли вақтда юз бериши мумкин бўлган ҳолатларнинг барчаси амалда ҳар бир ойнинг ўзининг давомида ер юзининг турли сохаларида содир бўлиб ўтар экан. Бинобарин, ҳар бир ойнинг ўзида (!!!) ер юзида қуйидаги соҳалар албатта мавжуд бўлади:\n1 - ой ҳисоби янги ой туғилган кун оқшомидан бошланадиган соҳа\n2 - ой ҳисоби ой аслида туғилганидан бир кун кейинги оқшомдан бошланадиган соҳа\n3 - ой 30 кунлик бўладиган соҳа\n4 - ой 29 кунлик бўладиган соҳа\n5 - олдинги ва шу ой 30 кунлик бўладиган соҳа\nТақвим юритишга доир ҳадиси шарифлардан ҳозиргидай истифода қилинганда бир жойда турли ойларда юз бериши мумкин бўлган мазкур бешта ҳолатнинг барчаси аслида ҳар бир ой давомида ер юзининг турли жойларида мавжуд бўлиши, кўрилган иккала ҳадисга, хусусан иккинчи ҳадисга амал қилингандаги зикр қилинган икки хил ёндашувни қўллаш натижасида ой бошланиш саналари борасида юз бериб келаётганган ҳар хилликнинг иккаласи ҳам уларга асос бўлган шаръий ҳужжат мавжуд бўлгани учун ҳозиргача бўлган шароитда тўғри бўлган деб ҳисоблаш лозимлиги тўғрисидаги юқоридаги фикрни яна бир бор, энди бошқа томондан тасдиқлайди.\nБу эса ўз навбатида шу пайтгача кўринишидан бир-бирини истисно қилувчи йўлларнинг иккаласини бир вақтда тўғри деб ҳисоблаб келинганлиги ҳам аслида беҳикмат бўлмаганлигини ҳам кўрсатади.\nАммо шу билан бирга нақлиёт ва алоқа воситалари имкониятларининг ҳозирги кундаги даражасида бундай ҳолат мусулмонларнинг ибодатда бирдам бўлишлари ва ўзаро алоқаларида муаммолар пайдо бўлиши, ҳижрий қамарий тақвимни қўлланиш доирасининг торайиши, ҳамда турли асоссиз гап-сўзлар пайдо бўлишига сабаб бўлмоқда, ва энг муҳими, ихтилофлар юзага келиши эҳтимолини туғдирмоқда.\nКўрсатилган ҳолатни ҳозирги шароит тақозо қиладиган тарзда,яъни бутун дунёда ҳижрий қамарий тақвим шаръий ҳужжатлар билан асосланган ҳолда бир хил юритиладиган қилиб ислоҳ қилиш йўлини топиш учун  да 1246 рақам остида келтирилган учинчи ҳадиси шарифни таржимаси билан кўрамиз:\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан ёки Ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан:\n“Мўминлар яхши, деб билган нарса Аллоҳнинг ҳузурида ҳам яхшидир. Мусулмонлар ёмон, деб билган нарса Аллоҳнинг ҳузурида ҳам ёмондир” деб ривоят қилинган”.\nУшбу ривоятни Имом Молик келтирган.\nМазкур ривоятдан турли масалаларда мўминлар учун енгиллик, қулайлик ва бошқа яхшилик берадиган ҳамда ояти карима ва ҳадислар белгилайдиган чегаралар доирасидан чиқмайдиган, яъни динга янгилик киритмайдиган ечимларни жоиз ҳисоблаш лозимлиги тўғрисидаги хулоса келиб чиқади.\nЮқорида келтирилган ояти карима ва ҳадиси шарифлар,хусусан учинчи ҳадиси шариф асосида ҳозирги ҳолатни қуйидагича ислоҳ қилиш таклифи муҳокама қилиш учун берилади:\nБиринчи. Оламнинг бош масжиди бўлган Байтуллоҳ жойлашган ва ер юзининг киндиги бўлган Маккаи мукаррамани бутун жаҳонда ҳижрий қамарий тақвим бўйича ойларнинг алмашинуви тақвимий ҳисоблари учун таянч нуқта деб қабул қилиниши маъқул ва матлуб бўлади.\nБу бутун дунёда янги тақвимий ой ҳисоби бошланишининг бирдан-бир зарур ва етарли шарти сифатида ойнинг Маккаи мукаррама осмонида янгиланган ҳолда кўриниши ва қуёшдан кейин ботиши ёки охирги онда янгиланган заҳоти қуёш билан бирга ботишини қабул қилишни билдиради.\nБу Маккаи мукаррамада тақвимий ой янгиланишини белгилашга оид ҳадиси шарифлардан истифода қилишда фақат биринчи ёндашувга амал қилинишини тақозо қилади.\nБу ҳолда ой янгиланишини кузатиш нуқталарининг сони, жойланиши ва баландлиги масалаларини ҳал килиш лозим бўлади. Гап шундаки, аввало АОЯЧ, ОЯБЧ ва кузатиш нуқталари аслида ҳандасавий (геометрик) маънодаги, яъни фикрий (идеал) нарсалардир.\nВаҳоланки, шаръий ҳукмлар улар бажариладиган бўлиши учун муайян чегараларга эга бўлган ва аниқланиши мумкин бўлган миқдорий катталикларга асосланади.\nҚолаверса Маккаи мукарраманинг ҳудуди бошқа замонавий шаҳарлар сингари тўхтовсиз кенгайиб бормоқда ва кенгайиб боради ҳамда унда қурилаётган биноларнинг баландлиги ҳам муттасил ошиб бормоқда ва яна ошиб бориши ҳам таъйин.\nШуларни эътиборга олган ҳолда кузатиш нуқталарини Пайғамбаримиз Алайҳиссалом белгилаб берган ва Ҳазрати Шайх да зикр қилган 5 та мийқотда – Зул ҳулайфа, ҳозирги Обори Али, Жуҳфа, Қорнул-манозил, Яламлам ва Зоти ирқ ёки масофа жиҳатидан эҳтиёти шарт бўйича афзалроқ Ақийқ ҳамда Қизил денгиз соҳилининг Маккага энг яқин жойида, яъни Ҳарам ва Ҳил дан иборат Маккаи Мукаррама минтақаси чегараларида жойлаштириш мақсадга мувофиқ бўлади.\nБундан ташқари кузатиш нуқталари баландлиги шу атрофдаги табиий баландликлар даражасида бўлиши ва келажакда қуриладиган иншоотлар баландлиги чекланиши зарур бўлади.\nИккинчи. Дунё бўйича исломий тақвим ҳисоблари учун ягона қамарий сана алмашинув чизиғини жорий қилиш ҳамда уни ҳозир амалдаги ва асосан 180 даража узоқлама - меридиан орқали ўтувчи сана алмашинув чизиғи билан бир деб қабул қилиш.\nУчинчи. Маълумки, мавжуд сана алмашинув чизиғида янги сана, шу жумладан ҳафта кунлари кечаси соат 24 дан бошланади.\nБиз эса юқоридаги учинчи ҳадисга суяниб янги сана ва ҳафта куни мазкур чизикда маҳаллий вақт билан Маккаи мукаррама минтақасидаги қуёш энг кеч ботадиган кундаги шом вақтининг биринчи дақиқасидан бошланади ва қуёш ҳаракатига мос равишда ғарбга ҳаракат қилиб, 24 соат давомида ер куррасини айланиб чиқади деган қоида қабул қилишимиз маъқул бўлади.\nМавжуд расмий тақвимда келтирилган маълумотларга кўра григориан тақвими бўйича Маккаи мукаррамада қуёшнинг энг кеч ботиши 10 июнда бўлиб, тахминан соат 19:03 га ва энг эрта ботиши 7-8 декабрларда бўлиб, тахминан соат 17:39 га, Жиддада эса мос равишда 19:06 ва 17:43 га тўғри келади .\nЭнди  нинг 12 “Намозни қаср қилиб ўқиш” бобида 66 саволга берилган жавобдаги “уч кунлик йўл 88,704 - 96 км бўлиши” ҳақидаги маълумотга мувофиқ” Маккаи мукарамадан шарқий йўналишдаги Ақийқ мийқотининг  да кўрсатилган 2 кунликдан ошиқ йўлга тенг узоқлигини 70 км атрофида деб олайлик.\nУнда Маккаи мукаррама жойлашган 23 даража шимолий кенгликнинг узунлиги тахминан 36000 км эканлигидан мазкур кенгликда ҳар 25 км да ҳақиқий маҳаллий астрономик вақт тахминан 1 дақиқага фарқ қилади.\nУ ҳолда Ақийқда қуёш Маккадан тахминан 3 дақиқа олдин юриб энг кеч ботиши тахминан 19:00 ва энг эрта ботиши 17:36 га тўғри келади. Бинобарин қуёшнинг зикр қилинган мийқотлар ва Қизил денгиз билан чегараланган ҳамда Ҳарам ва Ҳилдан иборат Маккаи мукаррама минтақасининг шарқида энг кеч ботиш вақти 19:00 га ва ғарбида энг эрта ботиши 17:43 га тўғри келади.\nНамози шомнинг жоиз вақти хуфтоннинг вақти киргунича, яъни ками билан 1 соат 30 дақиқа бўлганида ҳам Маккаи мукаррама минтақасида намози шом вакти қуёш энг кеч ботганида 19:00 дан 20:30 гача ва қуёш энг эрта ботганида 17:43 дан 19:13 гача давом этади. Бундан бутун йил давомида соат 19:00 дан камида соат 19:13 гача оралиқда Маккаи мукаррама минтақасида намози шом вақти собит бўлиши келиб чиқади. Бошқача айтганда маҳаллий вақт билан соат 19:00 йил давомида кафолатли тарзда шу минтақадаги намози шом вақти доирасида бўлади.\nБу ҳолда юқорида учинчи ҳадисга мувофиқ қабул қилганимиз қоидага биноан ер юзидаги ҳар бир жойда қамарий тақвимий сана ва ҳафта куни алмашиниш вақтини маҳаллий вақт билан соат 19:00 да деб қабул қилиш мумкин бўлади.\nБундан эса бу ҳолда барча жойда маҳаллий вақт билан соат 19:00 билан соат 24:00 орасида ҳафта куни бир кунга олдин ва қамарий тақвимий сананинг амалдаги григориан ва юлиан тақвимий саналаридан фарқи одатдагидача ҳисобланганидан бир кунга ортиқ бўлиши келиб чиқади.\nБунда сана алмашиниш чизиғида ҳам, бошқа барча жойларда ҳам қамарий сана алмашиниш вақти ҳамма вақт Маккаи мукаррама минтақасидаги шом вақтининг узунлиги доирасида бўлади.\nШу жойда сана алмашиниш вақти 19:00 бўлиши фақат тақвим юритишда аҳамиятли бўлиб, қуёш ҳаракатига боғлиқ кеча-кундуз соатларига боғланган ибодатларнинг бажарилишига ҳеч қандай таъсир қилмаслигини ҳам эслатиш жоиз.\nОйлар кеча-кундузлардан иборатлиги учун бутун ер юзида янги ой ҳисоби ҳам Маккаи мукаррама минтақасида янги ой кўрилган ёки ботишгача янгиланиши ҳисоб бўйича кутилаётган кунида сана алмашиниш чизиғида оқшомда қамарий сана алмашинув вақти – соат 19:00 дан бошланади.\nБунда АОЯЧ Маккаи мукаррамадан шарқда қамарий сана алмашинув чизиғигача бўлган соҳада бўлганда, бу АОЯЧлар ер куррасида бир текисда тақсимланадилар деб ҳисоблаганда барча ой янгиланишлари сонининг тахминан 39 фоизи бўлади, янги ойнинг тақвимий ҳисоби қамарий сана алмашинув чизиғида ойнинг аслида янгиланишдан 0 - 9 соат 20 дақиқагача олдин бошланиши мумкин.\nРоссиянинг Чукотка ярим ороли ва Янги Зеландияда янги ой ҳисоби унинг туғилишидан эрта бошланиши 9 соат 20 дақиқагача, Индонезиянинг энг чекка шарқий ноҳиялари ва Австралиянинг шарқида 6 соат 40 дақиқагача бўлади.\nМазкур ҳолатда биринчи ҳолда оғиз бекитиш ва иккинчи ҳолда таровиҳни ўқиш ҳам амалда ой аслида ҳам янгилангандан кейин бўлади.\nБиринчи ҳадиси шарифдан чиқарганимиз асосқоидалар ва иккинчи ҳадиси шариф шарҳидаги жумҳур уламоларнинг “агар бир ўлкада ҳилолни кўриш собит бўлган бўлса, бошқа ўлкалар ҳам ўшанга амал қилиши керак” деган ҳукмларига фақат алоҳида мамлакатлар доирасидагина эмас, балки бутун дунёда амал қилиш асосида, ҳамда учинчи ҳадиси шариф таржимаси маъносига мувофиқ бундай ҳол жоиз бўлади.\nБу эса ҳам биринчи, ҳам географик омилни ҳисобга олувчи иккинчи ёндашувга амал қилинишини билдиради.\nЮқорида кўрилган ҳолларда АОЯЧ Маккаи мукаррамадан шарқда у билан қамарий сана алмашинув чизиғи оралиғида бўлган эди. Агар АОЯЧ Маккаи мукарраманинг ғарбий четидан ғарбда яна шу қамарий сана алмашинув чизиғигача бўлган жойларда бўлса, бу барча ой янгиланишларининг тахминан 61 фоизи, ва уларнинг тахминан учдан бири Тинч ва Атлантик океанларининг кимсасиз сувларига тўғри келади, ой Маккаи мукаррамада янгиланмай ботиб кетганлиги учун янги ой ҳисоби эртаси кунга, яъни Макка билан бир кунга қолдирилади.\nБу ҳолда янги ой ҳисобининг қамарий сана алмашинув чизиғида ойнинг аслида янгиланганидан кеч бошланиши 0 - 14 соат 40 дақиқагача бўлади.\nБунинг жоизлиги юқорида зикр қилинган биринчи ҳадисда тугаётган ойнинг охирги кунлари ҳаво булутли бўлганида Шаъбон ва Рамазон ойларини 30 кунлик қилиб ҳисоблаб олиш кераклиги буюрилганлиги ва бундан келиб чиқилганда Рамазон, Шаввол ва бошқа ойларнинг ой асли туғилгандан бир кун - 24 соат кейин бошлаш ҳам буюрилган бўлиб ҳисобланиши, ва шундай қилинганда мусулмонларнинг ибодатларида бирдам бўлишлари, бу эса фарқли бўлишларидан афзал эканлиги сабабидан, ҳамда бундай ҳолатни мусулмонлар яхши деб билишларига мувофиқ учинчи ҳадис маъносидан келиб чиқади.\nБу ҳам, ҳам биринчи, ҳам географик омилни ҳисобга олиб иккинчи ёндашувга амал қилиш бўлади.\nҲар иккала ҳолда жойларда иккинчи ёндашувга амал қилинганда тақвим ҳисобининг эрта ё кеч бошланишлари вақтларининг узунликлари ва сонлари асосан меридиан-узоқламалар бўйича Маккадан бўлган масофага мутаносиб бўлади.\nБундан ташқари тақвимий ой ҳисоби бошланишлари вақтлари фарқларининг катталиклари ва сонлари ўзаро тескари мутаносиб бўладилар,яъни фарқ қанча катта бўлса,унинг содир бўлиш эҳтимоли шунча оз бўлади.\nТақвим ҳисобини бундай бажарилганда тақвимий ойнинг 30 ёки 29 кунлик эканлиги юқоридаги умумий ҳолга ўхшаш аниқланиб, у Маккаи мукаррама қайси соҳада бўлса шунга мос кунлик бўлади\nАОЯЧ лар Маккаи мукаррама атрофига тўғри келганида кетма-кет уч ойдан биринчисининг ва учинчисининг бошланишдаги АОЯЧ лари Маккаи мукарраманинг бевосита икки томонида жойлашсалар, биринчи ва иккинчи ой иккаласи ҳам 30 кунлик бўлади ва бундай ҳолат ҳар 32-33 ойда бир такрорланиб, ойнинг узунлиги тахминан 29,5306 кеча-кундуз бўлишини таъминлайди.\nТаклиф қилинаётган услуб бўйича тақвим тузиш ой янгиланишларининг кўп йиллик ва Маккаи мукаррамада қуёш ботишининг бир йиллик мавжуд жадвалларини солиштириб, ҳар бир жойда тақвимий ой ҳисобининг бошланиши Маккаи мукаррамада янги ой кўринадиган ёки охирги онда янгиланиб қуёш билан деярли бир вақтда ботадиган кунларда ўша жой маҳаллий вақти билан соат 19:00 дан бўлади деб белгилаш асосида амалга оширилиши мумкин.\nХулласи калом, ҳижрий қамарий тақвим борасида кун тартибидаги асосий масала ой янгиланиши ҳисоби учун Маккаи мукаррамани таянч нуқта қилиб олиш, ягона қамарий сана алмашинув чизиғини расман жорий қилиш ва сана алмашинув вақтини маҳаллий вақт билан соат 19:00 деб белгилаш асосида ҳижрий қамарий тақвимни мусулмонларга кўпгина масалаларда қулайлик яратадиган тарзда юритишга эришишдан иборат.\nОхирда шуни алоҳида қайд қилиб қўйишимиз керак бўладики,юқорида олдинга сурилган таклифлар ўз ички моҳиятига кўра ҳижрий қамарий тақвим юритиш масаласига доир ҳадиси шарифлардан истифода қилишнинг бу тўғрида очиқ гапирилмаса ҳам, амалда ҳозиргача алоҳида мамлакатлар кўламида қўлланиб келинаётган амалиётини Маккаи мукаррамани таянч нуқта қилиб олинганган ҳолда қўллаш асосида тақвимий ойларнинг бошланиш саналари бутун дунёда бир хил бўлишига эришишнинг шаръий асосга эга бўлган имконияти мавжудлигини кўрсатиб беришдангина иборат бўлиб, динда ҳеч қандай янгиликка эга эмас.\nАллоҳ барчамизга товфиқ ва ҳидоят берсин.\n2. Шайх Абдулазиз Мансур. “Қуръони карим маъноларининг таржима ва тафсири”. Тошкент: “Тошкент Ислом Университети”, 2006.\n3. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. “Ҳадис ва ҳаёт”. 28 жуз “Тафсир”. Тошкент: “Шарқ”, 2010.\n4. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. “Ҳадис ва ҳаёт”. 9 жуз “Рўза”. Тошкент: “Шарқ”, 2006.\n5. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. “Ҳадис ва хаёт”. 10 жуз “Хаж”. Тошкент: “Шарк”, 2007.\n6. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. “Зикр аҳлидан сўранг”. 1-қисм, Тошкент: “Шарқ”, 2012.\n7. Тақвим Уммул Қуро, 2012.\n8 Кириллин В.А. “Страницы истории науки и техники”, Москва: «Наука», 1980.\nСилаи рахмни тиклаш\n17:28 / 26.03.2017 3705\n10:05 / 27.03.2017 1642\nСалафи солиҳлардан бирлари айтган экан Аллоҳ таоло буюрган ишни қилишда шайтоннинг икки ҳамласига учраш бордир 1 ё шу амалда банданинг нуқсонга йўл қўйиши, 2 ёки давоми...\n1591 15:17 / 27.03.2017\nИлоҳи, қаламимға ҳамдинг рақамиға машғуллук берВа рақамимға халойиқ кўнглиға мақбуллуқ бер.Алишер НавоийИнсонга сўз неъматини иноят этган, Ўзининг Сўзи ила давоми...\n1891 21:31 / 21.04.2017\nҲалоллик ва бошқаларни ҳаққидан ҳазар қилиш\nАллоҳ таъолога беадад ҳамду саноларимиз ва Пайғамбаримиз Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи васалламга эса беҳисоб саловоту дурудларимиз бўлсин.Ҳақлар икки турга давоми...\n2004 20:28 / 21.04.2017\n1898 09:50 / 24.03.2017\n89 20:00 / 18 май\n685 18:10 / 12 май\n59824 11:58 / 10.10.2018\n73738 11:56 / 10.10.2018\n4136 14:48 / 30 март


Наманган ҳокими фермерлардан пахта очилганига маҳлиё бўлмай, ҳосилни кўпайтиришни сўради (фото)\nНаманган вилояти ҳокими Хайрулло Бозоров 6-август, пайшанба куни Мингбулоқ туманидаги фермер хўжалиги далаларида бўлди. Бу ҳақда вилоят ҳокимлиги ахборот хизмати хабар берди.\nТаъкидланишича, ҳудуддаги «Шер Ҳусан Яминбек» фермер хўжалиги далаларида 50 гектар майдонга пахтанинг «Aндижон-35» нави экилган. Ҳозирда бу ерда 40 центнердан ортиқ ҳосил етиштириш учун меҳнат қилинмоқда.\nЎрганишлар жараёнида вилоят раҳбари ғўза парваришидаги агротехник тадбирлар натижасига баҳо берар экан, айрим майдонларни шира босгани, бу ҳосилдорлик кушандаси бўлиб, унинг олдини олиш борасида жиддий чоралар кўриш зарурлигига алоҳида тўхталди. Пахта очилганига маҳлиё бўлмай, ҳосилга ҳосил қўшиш лозимлиги таъкидлади.\nМаълум бўлишича, Мингбулоқда пахта йиғим-теримига ҳам пухта тайёргарлик кўрилмоқда. Шийпонлар, деҳқон уйлари қурилиб, мавжудлари таъмирдан чиқарилмоқда.\n«Бу йилги мавсумда пахта йиғим-терими мавжуд вазиятни ҳисобга олган ҳолда ташкил этилади. Шу боис барча эҳтиёт чоралари кўрилиши, зарур шарт-шароитлар яратилиши лозим. Мазкур шарт-шароитлар тиббий ва эпидемиологик талабларни ҳам ўз ичига олиши зарур», — деди Хайрулло Бозоров.\nAввалроқ Хайрулло Бозоров Уйчи туманидаги янги ғўза навларининг синовини кўздан кечиргани, Бухоро вилояти Жондор туманида эса пахта майдонларида 2020 йил ҳосили учун ғўза парваришида олиб борилаётган ишлар ўрганилгани хабар қилинган эди.


Туман ҳокими ва ўринбосарларининг вазифалар тақсимоти » Кизилтепа тумани хокимлиги\nКизилтепа / Xокимият / Туман ҳокими ва ўринбосарларининг вазифалар тақсимоти\nТуман ҳокими ва унинг ўринбосарлари ўртасидаги вазифалар\nҚонунийлик, ҳуқуқ-тарғибот, фуқаролар хавфсизлигини таъминлаш, уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва саломатлигини муҳофаза этиш билан боғлиқ чора-тадбирларни кўради, табиий офатлар, эпидемиялар, шунингдек бошқа фавқулодда вазиятларда тегишли ишларни ташкил этади.\nИслохотларни чуқурлаштириш йўлида маҳаллий давлат ҳокимияти органлари фаолияти самарадорлигини янада оширишни таъминлайди.\nТуманда қишлоқ хўжалик корхоналари ишини мувофиқлаштириш, қишлоқ хўжалигида амалга оширилаётган иқтисодий ислохотларни чуқурлаштириш, жойларда хўжалик юритиш шаклларини такомиллаштириш ва шу соҳада тадбиркорликни ривожлантириш масалаларини мувофиқлаштиради.\nҚишлоқ ижтимоий инфраструктурасини ривожлантириш масалаларини мувофиқлаштириб, чорвачиликда ислохотларни такомиллаштириш, шахсий фермер ва деҳқон хўжаликлари манфаатларини ҳимоялаш, қишлоқ аҳолисини хизмат кўрсатиш сохаларини ривожлантириш ва улар учун қўшимча иш жойлари яратиш, қайта ишлаш корхоналари ташкил қилиш масалаларини назоратга олади.\nҚишлоқ хўжалигида ердан, сувдан фойдаланиш, ирригация, мелиорация масалалари, деҳқончилик маданиятини яхшилаш, илғор техника ҳамда технологияларни жорий қилиш, қишлоқ хўжалиги экинларининг ҳосилдорлигини ошириш, уруғчилик ва наслчилик ишларини ривожлантиришга алохида эътибор беради.\nҲудудда жиноятчиликка қарши кураш, қонунийликни таъминлаш, ҳуқуқ-тартиботни мустаҳкамлаш борасида олиб борилаётган ишларни мувофиқлаштиради, йўналтиради ва ҳудудлар бўйича тахлил қилади.\nЎзбекистон Республикасининг Конституцияси, "Маҳаллий давлат ҳокимияти тўғрисида”ги Қонуни ва бошқа қонун ҳужжатлари асосида бошқа ваколатларни ҳам амалга оширади.\n2. Туман ҳокимининг капитал қурилиш, коммуникациялар. коммунал хўжалик ва ободонлаштириш масалалари бўйича биринчи ўринбосари.\nКапитал қурилиш, коммуникациялар, коммунал хўжалик ва ободонлаштириш масалалари самарадорлигини ошириш бўйича ҳудудий дастурни ишлаб чиқади. Бунда тизимлардаги диспропорцияларни ўз вақтида топиш ва бартараф этишга, ишлаб чиқаришнинг пасайиши, сотилмай қолган махсулотларнинг кўпайиш сабабларини тахлил этишга мўлжалланган рақобатбардош махсулотлар ишлаб чиқаришни кўпайтиришга, истеъмол бозорини махсулот билан тўлдиришга ва корхоналарнинг молиявий барқарорлигини оширишга, ўзаро ҳисоб-китобларни мувофиқлаштиришга асосий эътиборни қаратади.\nТуманда саноатни ва истеъмол моллари мажмуини ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқади ҳамда амалга оширади. Саноат ва иккиламчи ресурсларни, қора ва рангли металл чиқиндиларини тайёрлаш, қайта ишлаш, саноат чиқитларини муомалага қайтаришни ташкил қилади.\nТуманда кичик, ўрта ва қўшма корхоналарни ривожлантириш учун хорижий сармояни жалб этиш масалаларини диққат марказида тутади.\nТасарруфдаги корхоналарда уларнинг ижобий махсулот-пул балансига ўтказилиши бўйича аниқ схемани ишлаб чиқади ва амалга оширади.\nСохада тадбиркорликни ва инфраструктурани ривожлантиришни мувофиқлаштиради.\nУмумиқтисодий муаммоларни ҳал этишда, махсулот, хом-ашё ресурсларидан фойдаланиш, уларни тақсимлашда корхоналарни, бошқа мулк шаклига утказишда ва сохасига таълуқли масалаларда ҳокимнинг мазкур йўналишлар бўйича ўринбосарлари билан ҳамкорлик қилади.\nКапитал қурилиш, транспорт, сув хўжалиги, автойўллар бўйича минтақавий дастурларни ишлаб чиқади.\nТуман ҳудудида қувурлар қурилишини ривожлантириш дастурини ҳамда уларни жойлаштириш схемасини ишлаб чиқади.\nИдоравий бўлинмаларнинг иқтисодий барқарорлиги, уларнинг бозор талабларига жавоб берадиган янгича бошқарув усулларига ўтказишга эътибор беради.\nУй-жой шу жумладан якка тартибда уй-жой қуриш, мактаб, тиббиёт ва бошқа ижтимоий маиший объектларни ўз вақтида фойдаланишга топшириш масалаларини назорат қилади.\nТаълим, соғлиқни сақлаш ва бошқа тармоқлардаги объектларнинг ахволини тахлил қилади, таклифлар киритади.\nАҳолининг кундалик ҳаёти билан боғлиқ бўлган алоқа, почта хизмати, транспорт корхоналарининг аниқ ва бир маромда ишлашини таъминлашга кўмаклашади.\nМайдонларни кўкаламзорлаштириш, меъморий ансамблларнинг яхлитлигига эътибор берган ҳолда туман меъморларини мувофиқлаштирувчи маркази ишини ташкил этади ва йўналтириб боради.\nКўзда тутилмаган объектларнинг қурилишига йўл қўймаслик чораларини белгилайди.\nЎзига беркитилган сохалар бўйича кадрларни танлаш, тарбиялаш ва ўқитиш билан доимий шуғулланади уларни жой жойига қўйиш бўйича туман ҳокимлигининг тасдиқланган тартибига асосан таклифлар бериб боради ва кадрлар захирасини яратади.\nЎзбекистан Республикаси Президенти Фармонлари, Ҳукумат ва мазкур сохага оид бошқа юқори органлар қарорларининг бажарилиши учун шахсан жавоб беради.\nТалофотлардан қутқариш ва бошқа кечиктириб бўлмайдиган ишларни амалга оширишга раҳбарлик қилади. Техник бошқариш тизимлари, хабардор қилиш ва алоқа бошқарув нуқталарини ташкил этиш ҳамда доимий тайёр ҳолатда бўлишини таъминлашда иштирок этади.\nТуман ҳудудидаги ер ости бойликлари, табиий ресурсларидан фойдаланиш масалаларини назорат қилади ва ушбу масалаларни ҳал этишда ер тузиш хизматлари билан ҳамкорлик қилади.\nТуман ҳокимининг биринчи ўринбосарига беркитилган корхоналар фаолияти билан боғлиқ бўлган ва сохасига таълуқли бошқа қарорларнинг бажарилишини ҳамда уларни назоратини ташкил қилади.\nМулкчилик шаклидан қатий назар ўз сохасига тегишли барча ташкилотлар фаолиятини мувофиқлаштиради ва раҳбарлик қилади.\nТуман ҳокими йўқлигида унинг ваколатларини бажаради, қарор ва фармойишлар қабул қилади.\nБўлим ходимларини кундалик ишларини белгилаб беради ва уларни иш фаолияти мувофиқлаштириб назорат қилиб боради.\nСохавий йўналишидаги тегишли комиссиялар ишларига раҳбарлик қилади.\n3. Туман ҳокимининг ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш масалалари бўйича ўринбосари\nЎзбекистон Республикаси давлат сиёсатидан келиб чиққан ҳолда туман ижтимоий-иқтисодий ривожланишининг қисқа муддатли ва истиқболни белгилаш минтақавий концепциясини, йирик иқтисодий-ижтимоий муаммоларни ҳал этиш, меҳнат ресурсларидан, ишлаб чиқариш қувватларидан унумли фойдаланиш, иқтисодий вазиятни соғломлаштириш мақсадли дастурини ишлаб чиқади. Бунда ички ва ташқи бозорнинг маркетинг тадқиқотлари механизмини ишлаб чиқишга эътибор беради, шунингдек сохаларни рақобатбардош махсулотлар ишлаб чиқаришга қайта ихтисослаштириш йўлларини аниқлайди.\nТумандаги барча сохаларга тегишли корхоналарнинг муомаладаги маблағлари ҳолатини тахлил этади, соҳалар бўйича ижобий махсулот-пул балансига эришиш йўлларини излаган ҳолда уларнинг кредитор-дебитор қарзлари бўйича мониторинг олиб боради.\nТуман ҳудудида рақобатбардош, хорижга сотишга мўлжалланган махсулотлар ишлаб чиқарувчи кичик ва ўрта қўшма корхоналар яратишга аҳоли жамғармаларини маҳаллий ва хорижий банкларнинг, тижорат тизимларининг, тадбиркорларнинг сармояларини жалб этиш масаласига асосий эътиборни қаратади.\nБанклар фаолиятини назорат қилади, статистик ҳисоботларни ишончли ва ўз вақтида сифатли тайёрланиши бўйича чоралар кўради.\nУмумиқтисодий масалаларни ҳал этишда туман ҳокимининг тегишли сохалар бўйича бўлимлари билан ҳамкорлик қилади.\nТаълим, соғлиқни сақлаш, маданият ва бошқа тармоқлар фаолиятини тахлил қилиб, мувофиқлаштириб боради.\nСавдо ташкилотлари ва бозор фаолиятини мувофиқлаштиради, уларнинг ҳудудий ривожланиш истиқболларини белгилайди.\nТуман ҳокимлигининг ушбу масалалар бўйича шуғулланувчи ходимлар ишини мувофиқлаштиради ва назоратини олиб боради.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Фармонлари, ҳукумат қарорлари, вилоят ва туман ҳокимларининг сохага тегишли қарорларини бажариш учун шахсан масъулдир.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Фармонлари ва Ҳукумат қарорларидан келиб чиққан ҳолда ўрта махсус ўқув юртлари фаолиятини назорат қилади ва мувофиқлаштиради, уларнинг моддий техника базасини ривожлантириш минтақа дастурини ишлаб чиқади, халқ хўжалигига зарур кадрлар тайёрлаш, ёш авлод тарбияси ва таълим ҳамда соғлиқни сақлашда ислохотларни амалга оширишга алохида эътибор қаратади.\nХалқ депуптатлари туман Кенгаши доимий комиссиялари билан ҳамкорликда ишлайди.\nҲудудларда ижтимоий-иқтисодий ислохотлар амалга оширилишини ташкил этиш, уларнинг мониторингини амалга ошириш, ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий изчиллик билан амалга оширилишини таъминлаш, туман ҳокимлиги бўлимларининг ижтимоий-иқтисодий ислохотларни амалга ошириш сохасидаги фаолиятини ҳамда ҳудудларда ижтимоий-иқтисодий ислохотларнинг боришини тахлил қилиш, мунтазам равишда вилоят,туман ҳокимияти раҳбариятига ахборот бериб туриш, бу юзасидан бўлимларда тайёрланган қарор лойиҳари ва хужжатларини кўриб чиқиш.\nМуҳим ижтимоий ва иқтисодий муаммоларнинг мақсадли дастурини тахлил қилиши ва эксперт бахоланишини таъминлаш ҳамда уларнинг амалга оширилишини назорат қилади.\nКомплекс тахлил қилиш ва умумлаштириш асосида макро-даражада, шунингдек тармоқ ва ҳудудлар бўйича ижтимоий-иқтисодий ўзгаришлар ахволини акс этирувчи тахлилий материалларни тайёрлайди.\nҚисқа муддатли даврда макроиқтисодий ва ижтимоий сиёсат самарадорлигини ошириш бўйича таклифлар, ҳамда ўрта муддатли ва узоқ муддатли даврларга мўлжалланган иқтисодий ислохотлар стратегиясининг вариантлари бўйича таклифлар ишлаб чиқади.\nБўлимга юкланган вазифалар доирасида бошқармалар, идоралар, уюшмалар, бўлимлар ҳудудий бошқарув органларидан жойларда ижтимоий-иқтисодий ислохотларни амалга ошириш юзасидан қабул қилинган қарорларнинг ўз вақтида сифатли бажарилишини тахлил қилишга, шунингдек, уларнинг бажарилиши бўйича тезкор ва статистика ахборотини сўраб олади.\nИдоралар ва мулкчилик шаклидан қатъий назар, хўжалик бирлашмалари, маҳаллий бошқарув органларининг туман экспорт салохиятини ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш бўйича фаолиятини мувофиқлаштиради.\nТуман иқтисодиёт, статистика бўлимлари билан биргаликда товарлар экспортининг ҳар йилги прогнозларини шакллантириш ва уларнинг бажарилишини назорат қилади.\nЭкспорт махсулотлари миқдорини кўпайтириш ва турларини кенгайтириш бўйича потенциал имкониятларни тахлил қилиш ва чора тадбирларни амалга оширади.\nТашқи иқтисодий фаолиятни янада эркинлаштиришга доир таклифлар тайёрлаш, хом ашё, материаллар ва бутловчи буюмлар айрим турлари импортнинг ўрнини қоплаш тармоқ дастурларини шакллантиришга доир ишларни ташкил этади,\nИшлаб чиқаришниниг маҳаллийлаштириш дастурларини шакллантириш ишларини мувофиқлаштириш ва уларнинг амага оширилиши устидан мониторинг олиб боради.\nТуманда қулай инвестиция муҳитни ахволини тахлил қилиш ва уни янада такомиллаштириш бўйича таклифлар тайёрлайди.\nХорижий инвесторлар билан инвестиция шарномаларини тузилиши ва уларнинг шартларига ҳамда энг муҳим лойиҳаларнинг техник-иқтисодий асослаш параметрларига риоя қилиниши мониторингини амалга оширади.\nПотенциал инвесторларни туман инвестиция муҳити тўғрисидаги ахборотлар билан таъминлаш ишларини мувофиқлаштиради.\nХорижий кредитлар ва бевосита инвестиция дастурлари ҳамда устивор лойиҳаларни амалга ошириш учун жалб этиш бўйича комплекс чора-тадбирларни ишлаб чиқади ва руёбга чиқаради.\nИдоралар ва маҳаллий бошқарув органларига хорижий инвестициялар иштирокидаги корхоналар ташкил этишда ва уларнинг фаолиятини йўлга қўйишда кўмаклашади.\nТуман ҳокими ҳамда унинг биринчи ўринбосари йўқлигида унинг ваколатларини бажаради, қарор ва фармойишлар қабул қилади.\n4. Туман ҳокимининг ўринбосари, хотин-қизлар қўмитаси раиси\nЎз фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Президентининг\n2004 йил 25 майдаги ПФ–3434-сонли Фармони асосида хотин-қизлар билан ишлаш масалаларини ташкил этиш, уларнинг ижтимоий-иқтисодий ва маданий ривожланиш масалаларини ҳал этишга кенг жалб қилиш, давлат ва ижтимоий бошқарувдаги иштирокини фаоллаштириш, оила, оналик ва болаликни ижтимоий муҳофаза қилишга қаратади ва қуйидаги муҳим вазифаларни амалга оширади\nОналик ва болаликни ижтимоий ҳимояланишини янада яхшилаш, ногирон болалар ва аёлларнинг тиббий, ижтимоий ва меҳнат реаблитациясига эътиборни кучайтириш ҳамда уни туманнинг ҳар бир маҳалласи, қишлоғи ва барча оилаларига кириб боришини таъминлаш;\nоналар ва болалар ўлими даражаси ва миқдорини камайтириш чора-тадбирларини белгилаш ва жойларда бу нохуш ахволнинг олдини олишни таъминлашга эришиш;\nоилада хотин-қизларнинг шу жумладан боғча, мактаб ёшидаги қизларнинг саломатлигини муҳофаза қилиш йўлларини такомиллаштириш;\nхотин-қизларни иш билан таъминлаш ва уларни тадбиркорлик ҳамда ишбилармонлик фаолиятига кенг жалб этиш;\nҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ҳамда жамоат ташкилотлари билан ҳамкорликда хотин-қизларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш;\nумуминсоний ва миллий қадриятлар асосида оилаларнинг мустахкамлигини таъминлаш тизимини барпо этиш, қизларни оила қуришга, турмушга тайёрлаш;\nсоғлом экологик муҳит яратиш замирида хотин-қизлар саломатлигини мустаҳкамлаш;\n-маънавий ва жисмоний соғлом, комил инсонни шакллантриш ишларини амалга оширади.\nқишлоқ фуқаролар йиғинларининг оила, оналик ва болаликни ижтимоий муҳофаза қилиш масалалари бўйича ўринбосарларининг ишини мувофиқлаштиради ва назоратини олиб боради.\nНогиронлар, кўзи ожизлар жамиятлари, ногирон болаларга ёрдам кўрсатувчи жамғармалар фаолиятини ривожлантириш бўйича ҳудудий дастурларни ишлаб чиқади. Бунда уларнинг асосий йўналишлари бўлган моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, кадрлар тайёрлаш масалаларига эътибор қаратади.\nТуман касаба уюшмалари Кенгаши ва унинг жойлардаги ташкилотлари, инсонпарварлик ёрдамлари маблағларини тақсимлаш ишларини назорат қилади.\nМулкчилик шаклидан қатъий назар ўз соҳасига тегишли барча ташкилотлар фаолиятини мувофиқлаштиради.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг шу соҳага тегишли Фармонлар, ҳукумат, вилоят ва туман ҳокими қарорларининг бажарилишини ташкил қилади.\nСохавий йўналишидаги ҳамда Зулфия номидаги Давлат мукофотига тақдим этиш комиссиясига раҳбарлик қилади.


Қирғизистон ва Тожикистон махсус хизматларининг раҳбарлари чегарадаги хавфсизлик масаласини муҳокама қилдилар\nТожикистоннинг Сўғд вилояти Исфара шаҳрида Қирғизистон ва Тожикистон махсус хизматлари ва чегара муассасалари вакилларининг амалий учрашуви бўлиб ўтди. Бу ҳақда ҚР миллий хавфсизлик қўмитаси маълум қилди.\nТарқатилган хабарга кўра, делегацияларга икки мамлакат миллий хавфсизлик хизматларининг раҳбарлари - Орозбек Опумбаев ва Саймумин Ятимов бошчилик қилишди. «Учрашувнинг асосий мавзуси икки республика чегара туманларида хавфсизликни таъминлаш бўлди. Шунингдек, терроризм ва экстремизм кўринишларига қарши курашда муассасалараро ҳамкорликнинг самарадорлигини ошириш ҳам муҳокама қилинди», - дея таъкидланади махсус хизмат хабарида.\nҚайд қилинишича, томонлар икки мамлакат чегаралари хавфсизлигини таъминлашда ҳамкорликни мустаҳкамлаш зарурлиги ва биргаликда диний-экстремистик ва халқаро террор ташкилотларига қарши кураш олиб бориш керак, деган хулосага келдилар. Қирғизистон ва Тожикистон давлат чегараларини делимитация ва демаркация қилиш бўйича ҳукуматлараро комиссия самарали ишлаши учун шароит яратиш борасида кўмак беришга қарор қилинди.\n2019 йил бошидан бери Қирғизистон ва Тожикистон чегарасида 10 дан ортиқ можаро юз берди, тўртта ҳодиса оқибатида инсонлар ҳалок бўлди. 16 сентябрь куни юз берган сўнгги ҳодисада тўрт киши ҳалок бўлди. Ҳукумат раҳбарлари даражасида бўлиб ўтган музокараларда томонлар чегара муаммолларини ҳал қилишдаги ишларни фаоллаштиршга келишиб олдилар. Расмийларнинг маълумотларига кўра, икки мамлакат ўртасидаги чегараларнинг 405 километрга яқини ҳамон аниқланмаган.


«Қизим учун яшашим керак…» Саратонга чалинган она яхшилар ёрдамига муҳтож\n16:01 / 15.08.2018 18233\nТақдир инсонни не кўйларга солмас экан. Гоҳида қувонч, гоҳида қайғу улашаркан. Лекин одамзод доим умид ва ишонч билан яшайди. Орзуларига, яхши ниятларига етишишни хоҳлайди. Баъзи пайтларда эса яхшилар ёрдамига, уларнинг дуосига муҳтож бўлади. Инсонийликнинг олий кўринишидан бири, бу – одамларга яхшилик ва саховат кўрсатишдир.\nKun.uz таҳририятига ёрдам сўраб мурожаат қилган инсонлардан бири, Бухоро вилоятидан Рахимбоева Нигина ҳозирда 29 ёшда. Оилали. Бир нафар қизчаси бор. Турмуш ўртоғи ҳали талаба, Узоқ Шарқда контракт асосида ўқийди. Биз Нигина Рахимбоева билан учрашишга бориб, у билан юзма-юз суҳбатлашдик.\n«Инсон пешонасига, тақдирига қандай синовлар ёзилишини билмаскан, - дейди Рахимбоева. – Мен ўқишни тамомладим. Турмуш қурдим. Жондан азиз яхши кўрадиган бир нафар қизим бор. Ҳаммаси яхши, бировдан кўп, бировдан кам бўлса ҳам бахтли яшаётгандик. Менга шу йилнинг апрел ойида 2-даражали кўкрак саратони ташхиси қўйилди ва ҳозирда босқичма-босқич даволаш курслари олиб бориляпти. 5 марта кимёвий даволандим. Дорилар қиммат. Ҳозир ишга ҳам чиқолмаяпман. Турмуш ўртоғим ҳам ҳали ишламайди. Кимёвий даволаниш оғир кечди. Энди Ҳиндистонга бориб аппаратга тушишим керак, кейин операция қилишаркан. Ҳиндистон билан алоқа боғладик. Харажатларга 6 (олти) минг АҚШ доллари кетаркан. Яхшилар ёрдамига муҳтожмиз.\nМен, албатта, бу касалликни енгаман. Ҳали ҳаётдан умидларим кўп. Қизим ҳам ёш. Худо хоҳласа, яхши бўлиб кетсам, мен ҳам хайр-эҳсон қиламан. Психологияни ўрганмоқчиман ва саратон билан оғриган касалларга бу дахшатли касаллик билан қандай курашиш кераклигини ўргатмоқчиман. Бу дардни ҳеч кимга раво кўрмайман. Агар имкониятларингиз бўлса, ёрдам беринглар. Аллоҳ сизлардан рози бўлсин. Фарзандларингизни, оилангизни бахтига соғ бўлинглар».\nАзизлар, бу ўткинчи дунё ҳаёти яхшиликлар узра барпо қилинган, десак адашмаймиз. Кимдир савобли амалларни қилса, бошқа биров унга васила бўлади. Бундан халқ ҳам, жамият ҳам ютади. Ягона Холиқ зот эса, бизлардан рози бўлади... Бир-икки бўлиб йиғилса ҳам минг бўлади. Биз миллионлармиз. Ватандошимизга ёрдам берайлик. Яна тилагимиз шуки, орамизда хайр-эҳсон қилувчилар кўпаяверсин, ҳеч ким дард чекмасин, муҳтожлар қолмасин, барчамиз қилган хайрли амалларимизнинг савобини у дунёда тўла-тўкис олайлик!\nClick, Payme: 8600 0504 8649 1113\nТелефон: +99891 405 47 76 (Рахимбоева Нигина)


Путин спорт билан мунтазам шуғулланиши ва отлардан йиқилганлари ҳақида сўзлаб берди\n08:22 / 14.06.2017\n12 июндан АҚШнинг Showtime кабель телеканали орқали америкалик режиссёр Оливер Стоуннинг "Путин билан интервью" ҳужжатли фильми намойиш қилинмоқда. Стоун бу ҳужжатли фильмни икки йил давомида тайёрлаган.\nРоссия президенти Владимир Путин интервьюсида от минишга қизиқиши ва спорт билан мунтазам шуғулланиши ҳақида сўзлаб берди.\n"Ҳа, афсуски, мен отлардан йиқилганман. Умбалоқ ошганман", деб таъкидлаб ўтди Путин.\nПутин шунингдек спорт билан ёшлигидан шуғулланиб келиши ва машғулотларни ҳеч қачон канда қилмаслиги ва тўхтатмаслиги ҳақида сўзлаб берди. Унинг айтишича, у спорт мураббийига эҳтиёж сезмайди.\n"Мен гўёки ўз-ўзимга мураббийдекман. Мураббийлар мусобақаларда иштирок этмоқчи бўлган одамларга керак. Мен спорт билан жисмоний тарбия сифатида шуғулланаман. Мен 13-14 ёшимдан бошлаб бутун умрим давомида спорт билан шуғулланиб келаман. Мунтазам. Ҳеч қачон тўхтатмаганман", деб айтди Путин.


«Одноклассники» дўстларингиз рейтинги билан йўқолувчи сурат ва видеолар – «Лаҳзалар»ни ишга туширди - Terabayt.Uz\nОдноклассники ижтимоий тармоғи «Лаҳзалар» хизматини ишга туширди. Тармоқ фойдаланувчилари энди йўқоладиган суратлар ва видеолар ёрдамида ўз ҳаётларидаги лаҳзаларни улашишлари ва машҳурликда дўстлари билан рақобатлашиши мумкин – энг яхши лаҳзаларга эга дўстларнинг рейтинги реал вақт режимида янгиланади.\n«Лаҳзалар»да бундай формат учун хос бўлган барча функциялар очиқ. Суратлар ҳамда 10 сониядан узун бўлмаган қисқа видеороликлар, шунингдек ёрқин фонда ёзувлар оммалаштириш, уларнинг устига стикерлар жойлаштириш, кенгайтирилган реаллик ниқобларидан фойдаланишлари мумкин. “Лаҳзалар”да оммалаштирилган барча сурат ва видеороликлар ОК да муаллифнинг шахсий «Сурат» бўлимида, алоҳида ёрлиқда сақланади.\n#Odnoklassniki #ижтимоий тармоқлар #иловалар


ХХР 2018 йилгача мамлакат транспорт инфратузилмасига 721 млрд доллар киритади\n11:14 / 11.05.2016\nХитой ҳукумати 2018 йилгача мамлакат транспорт инфратузилмаси иншоотларини барпо этиш мақсадида 4,7 трлн юань (721 млрд АҚШ доллари) сармоя киритади, деб хабар қилмоқда "Цзинцзи цанькао бао" нашри.\n"Ушбу маблағлар, биринчи навбатда, темир ва автомобиль йўллари, денгиз кўприклари ҳамда аэропортлар барпо этишга сарфланади", - деб ХХР ислоҳотлар ва тараққиёт давлат қўмитаси қароридан иқтибос келтиради газета.\nҲужжатда қайд этилишича, Хитой ҳукумати нафақат мамлакат ичида балки бошқа давлатлар билан ҳам транспорт алоқасини ривожлантиришни режалаган.\nТаъкидлаш керак, Хитой транспорт соҳасида темир йўллари муҳим аҳамият касб этади. 2015 йилда Хитой поездлари 2,5 млрд йўловчини ташиган - бу бир йил аввалги қўрсаткичдан 10 фоизга кўп демакдир.\nУмуман, 2015 йилнинг 11 ойида Хитой транспортида ўсиш 4,3 фоизни ташкил этган, 41 млрд тонна юк ташилган. Бунга, биринчи навбатда, автомобиль транспорти воситасида ташилган юк ҳажмининг 6,2 фоизга ўсиб, 32,2 млрд тоннани ташкил этгани катта ҳисса бўлиб қўшилган. Авиаташувлар воситасида 5,66 млн тонна юк ташилиб, ундаги ўсиш 5,2 фоиздан иборат бўлган.


Саф қўшиқларидан махфий паролларгача – Yoshlar ovozi\nJamiyat Yoshlar ittifoqi\nСаф қўшиқларидан махфий паролларгача\n21.05.2018 21.05.2018 Yoshlar ovozi\t0 Comments\nСамарқанддаги Ҳарбийлар шаҳарчасида “Темурбеклар” ҳарбий-спорт мусобақасининг вилоят босқичи бўлиб ўтди. Унда ўн тўрт ҳудуддан сараланган жамоалар ўзаро баҳс олиб борди.\nЭслатиб ўтамиз, лойиҳа умумтаълим мактабларининг юқори синф ўқувчилари учун ишлаб чиқилган. Мусобақа аввалида иштирокчилар ҳарбий саф қўшиқларини мароқ билан ижро этди. Сўнгра уларнинг мерганлик, тўсиқлардан ошиб югуриш, жабрланувчига биринчи ёрдам кўрсатиш, миналаштирилган ҳудудда ҳаракатланиш, махфий пароллар билан ишлаш бобидаги маҳорати синовдан ўтказилди. Шунингдек, ёшлар юртимизда таъсис этилган ҳарбий унвонлар ва лавозимлар, Давлат рамзларига доир саволларга жавоб берди.\nҲар бир шартни Марказий ҳарбий округ ҳамда Ёшлар иттифоқининг ҳудудий кенгаши мутахассисларидан иборат ҳакамлар ҳайъати холис баҳолаб борди.\nЯкуний хулосаларга кўра, Оқдарё туманидаги 45-умумтаьлим мактабининг “Қалқон” жамоаси биринчи ўринга сазовор бўлди. Кейинги фахрли ўринлар пахтачи ва тайлоқлик ўқувчиларга насиб этди. ўолибларга диплом ва эсдалик совғалар топширилди.\nБирлик, дўстлик, ҳамкорлик учун!\nXатосини тушуниб етди\nФарғонада “Fergana-bookland” деб номланган электрон кутубхоналар тармоғи яратилмоқда\n"Yoshlar shaxmat taxtasi": Eng munosiblar Buloqboshida tanlandi\nМуаммо жиддий, сабаблар кўп\n← Намунага айланаётган туман\nҲурматингиз шуми, тадбиркор? →\nGoogle haqida siz bilmagan qiziqarli faktlar (56 554)\nPullar haqida qiziqarli 7 fakt (52 109)\nТИВ Консуллик бошқармаси Москва вилоятидаги ёнғин ҳақида маълумот берди (19 316)


3. Канада, АҚШ ва Мексика футбол бўйича 2026 йилги жаҳон чемпионатига биргаликда мезбонлик қилади\n5. Ҳар бир гектар майдонга 5 та янги иш ўрни: Наманган тажрибаси Ўзбекистонда бандлик муаммосини ҳал этади!\n6. Мирзиёев Назарбоевни сиёсий ислоҳотлар сари етаклади!\n8. Астана яшилликка бурканади\n9. Хитой аҳолисини Марсга жойламоқчими?\nМарсда катта текширувни амалга ошири-лади. Марс сайёраси жисмлари намунаси Ерга жўнатилади. Сайёра таркиби, атроф-муҳити тадқиқ қилинади. Бу ўрганишлар муваффақиятли чиқиб, Марсда яшаш имкони бўлса, Хитой аҳолисининг ярмини ўша ерга жойлашдан ҳам тоймайди.\n10. Порошенкодан янги "қўшиқ": Украина НАТОга кириш учун референдум ўтказади\n12. Автобусда юриб, шаҳарни пиёда кезган Сирдарё ҳокими нималарни кўрди?\n14. Ўзбекистон ва Туркия қиймати 1 млрд. доллардан ортиқ шартномалар имзолади\n15. Шотландия мустақиллик учун курашни бошлади\nБиз бутун Европа оиласида қолишни истаймиз. Инглизларнинг сиёсий амбициялари туфайли, шотланд халқи ўз истакларини қурбон қилишни истамайди. Бизнинг ўз сўзимиз ва ўз ҳуқуқларимиз бор.


Маййитни кафанлаш ҳам фарзи кифоядир. Лекин маййитнинг дафнига лозим бўлган ҳамма сарф-ҳаражатлар унинг ўз молидан, ўзининг моли бўлмаса, унинг нафақасини қилиши керак бўлган одамнинг молидан, у ҳам бўлмаса, байтул молдан қилинади. У ҳам бўлмаганда эса, ўзига тўқ мусулмонларнинг маошидан олинади.\nКафан оқ бўлиши, тирик инсон кийиб юрса ҳам арзийдиган мато бўлиши афзал. Эркакларга ипак матодан кафанлик қилиш жоиз эмас, аёлларга эса макруҳ. Чунки кафанни ипакдан қилиш исроф ва пулни зое қилиш бўлади. Аёлларга ипак кийиш тириклик чоғларидагина мубоҳдир.\nИбн Аббос розиаллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Кийимларингизнинг оқ ранглисини кийинг, чунки у энг яхши кийимларингиздандир. Маййитларингизни ҳам ўша билан кафанланг”, деганлар.\n“Али розиаллоҳу анҳу Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг\n“Кафанда ортиқчаликка йўл қўйманглар. Чунки у тезда суғириб олинади», деганларини эшитганман”, де¬йилган.\nعن جابر بن عبد الله وأبو قتادة -رضي الله عنهما : أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وسلم قال :\n« إذا كَفَّنَ أحدكم أخاه فَليُحَسِّنْ كَفَنَه »\nЖобир ибн Абдуллоҳ ва Абу Қатода розиаллоҳу анҳумолардан ривоят қилинади:\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам “Қачон бирортангиз ўз биродарини кафанласа, унинг кафанини яхши қилсин”, дедилар”.\nАгар оқ мато топилмаса, бошқа ранглиси ҳам бўлаверади.\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Ҳамза ибн Абдулмутталибни йўл-йўл бир ки¬йимга кафанладилар”.\nКафан уч хил бўлади.\n• Зарурий кафан;\n• Кифоя кафан;\n• Суннатга мувофиқ кафан;\n1. зарурий кафан – фарз соқит бўладиган даражадаги кафан бўлиб, маййитнинг баданини бир сидра ўраса бўлди. Зеро, улуғ саҳобий Мусъаб ибн Умайр розиаллоҳу анҳу бир дона кийимлари ила дафн қилинганлар.\nҲаббоб розиаллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n“Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан Аллоҳнинг розилиги йўлида ҳижрат қилдик. Бизнинг мукофотимиз Аллоҳнинг зиммасига тушди. Орамизда ўша мукофотидан татимай ўтиб кетганлар ҳам бор эди. Улардан: Мусъаб ибн Умайр розиаллоҳу анҳу, у Уҳуд кунида вафот этганди. Ўзидан биргина оқ-қора йўлли кийимини қолдирди. У билан бошини ўрасак, оёғи, оёғини ёпсак боши очилиб қолар эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга бошини ўраб, оёғига изхир дан бирор нарса ташлаб қўйишни буюрдилар. Орамизда изхири етилиб қолганлар бор эди. Ундан йиғиштириб келишди.\nизхир (русча лимонной травы, инглизча lemon grass) ҳушбўй ўсимликдир.\n2. кифоя кафан – инсоннинг ҳаёт вақтида энг кам миқдоридаги кийимидир. Бундай кафан эркакларга иккита бўлади: лифофа ва изор.\nБу миқдордан ози макруҳдир. Зеро, Абу Бакр розиаллоҳу анҳу:\n“Мени шу намоз ўқиб юрганим иккала кийимни ювиб, шу билан кафанланглар. Чунки кафан йиринг ва тупроқ учундир”, деганлар.\n3. суннатга мувофиқ кафан – эркаклар учун изор, қамис, ва лифофадан иборатдир. Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам учта кийим: қамис, изор ва лифофа билан кафанланганлар.\nАёллар учун эса қуйидаги ҳадисда келтирилганидек бешта либос бўлади.\n“Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қизлари Умму Кулсум вафот этганида уни ювганлардан бири эдим. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга аввал “ҳиқо”ни, кейин “диръ”ни, кейин “химор”ни, кейин “милҳафа”ни бердилар. Сўнг уни яна бошқа кийимга киритилди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам эшикнинг олдида ўтириб олиб, унинг кафанини қўллари билан бизга битта-биттадан бериб турдилар”.\n- Қамис (юқоридаги ҳадисда диръ-аёллар кўйлаги) - бўйин тагидан, то оёқ остигача ўрайдиган мато, енгсиз ва ямоқсиз.\n- Изор (юқоридаги ҳадисда ҳиқо) – лозим маъносида бошнинг тепасидан, оёқ остигача бўлган мато, тириклар изори эса белдан пастига кийиладиган кийим туридир.\n- лифофа – изор сингари лекин, кафанликни тугиб қўйиш учун тепа ва паст тарафлардан бироз ортиқроқ бўлади.\n- Химор - бошни ўрайдиган мато, рўмол.\n- Хирқа (юқоридаги ҳадисда милҳафа) - икки кўкрагини ўраб қўядиган, ёпинтириладиган мато.\nМаййитни кафанга ўраш:\nМаййитга ювгандан кейин, кафанлашдан олдин, аввалги мақолада айтиб ўтилганидек, хушбўй суртилади. Кейин маййит қуйидаги тартибда кафанланади:\nОлдин лифофани ерга ёйиб, ханут суртилади. Сўнг унинг устига изор ёйиб, ханут ва кoфур суртилади. Маййитни аввал қамис билан ўраб – албатта, унга ҳам ханут ва кoфур суртилган бўлади – ёйилган изор ва лифофа устига қўйилади, изорни аввал чап, сўнг ўнг томонидан ўралади. Кейин лифофани ҳам шу тарзда ўраб чиқилади. Ташқи кўринишига ханут қилинмайди.\nАёл кишига: лифофа ва изор ҳудди эркакларга ёйилганидек ёйилади. Сўнгра жасадни изор устига қўйиб, диръ (қамис) кийдирилади. Қамис устидан хирқани кўкраги ва қорни билан боғлаб қўйилади. Сочларини икки бўлак қилиб кўкрагига диръ устидан қўйилади ва химорни сочи тепасигача лифофа остига олинади. Сўнг изор ва лифофа билан ўралади.\nКафан ўралиб бўлганидан сўнг, очилиб кетмаслиги учун, лифофани тепа, паст, ва белидан боғлаб қўйилади.\nЖўрабоев Юсуфжон Исроилжон ўғли


Ўзбекистон учун Chevrolet Trailblazer ишлаб чиқарадиган завод сотиладиган бўлди - Халқ сўзи\n10:11 17 Февраль 2020 Иқтисодиёт\nАмерика компанияси инвестициялардан зарур даромад бермаётган бозорлардан чиқиб кетиш стратегияси доирасида Австралия, Янги Зеландия ва Таиланддаги фаолиятини бошқа жойга кўчиришга қарор қилган.\nХусусан, 2021 йилда Австралияда Holden брендини ишлаб чиқариш тўхтатилса, йил охиригача Таиланддаги Rayong заводини сотиш ишлари якунланади.\nКомпания ушбу завод фаолиятини таҳлил қилиб, кам юкланиш ва прогноз қилинган ҳажмлар асосида у ерда ишлаб чиқаришни давом эттиришни фойдасиз деб топди.\nШундай қилиб Chevrolet ўзининг хусусий ишлаб чиқаришисиз эндиликда Таиланддаги янги автомобилларга рақобат туғдира олмайди. Сабаби компания йил охиригача ушбу мамлакатдан Chevrolet брендини олиб чиқиб кетади.\nGeneral Motors бош директори Мэри Барра компанияси юқори даромад келтирадиган бозорларга эътиборини қаратишини билдирган.\nКомпания раҳбари қатор, шу жумладан, Ўзбекистон бозори билан ҳам шериклик алоқаларини оптималлаштириш давом эттирилишини алоҳида таъкидлаган. Бундай ҳамкорлик активлар тақдим этиш ва ўсиб бораётган бозорларда харажатларни камайтириш учун етказиб беришнинг мустаҳкам занжирларини яратиш йўли билан амалга оширилади.\nМаълумот учун, Таиланддаги Rayong заводида Colorado ва Trailblazer моделлари ишлаб чиқарилади. Ўтган йил ноябрь ойида ушбу корхонадан юртимизга Chevrolet Trailblazerʼнинг биринчи партияси жўнатилган эди.\n2019 йил охирида эса UzAuto Motors Chevroletʼнинг тўртта русуми — Equinox, Traverse, Trailblazer ва Tahoeʼни тақдим этган эди. Январь ойида компания биринчи босқичда АҚШ, Хитой ва Таиланддан тайёр автомобилларни келтиришга қарор қилингани ҳақида хабар берганди.\nАгар дастлабки олти ой давомида сотув ҳажмлари ўсиб борса, UzAuto Motors бу сегментда аниқ ўрнини эгаллаб, мазкур моделларни республика ичида ишлаб чиқаришга ҳам маблағ ажратади.


Америкалик бизнесмен: «UZCARD» орқали бутун дунёдан...\n16.03.2018 19:22 0 470\nЭлектрон тижорат бўйича эксперт, америкалик бизнесмен, «Openbucks» компанияси асосчиси ва президенти Марк Рочман бизнес оламига 16 ёшида кириб келган. Марк электрон тўловлар ва пластик карталар саноати соҳасида 19 йиллик тажрибага эга.\nУ «Openbucks» компаниясига 2010 йилда АҚШдаги машҳур «Кремний водийси»да асос солган. Компания электрон тижорат соҳасида инновацион хизматлар учун дастурлар ишлаб чиқаради. Шунингдек, компания интернет тўловлари учун ҳам махсус тизимлар яратади. Бунда фойдаланувчининг кредит карточкаси унинг интернетдаги саҳифасига уланади ҳамда маҳсулотлар учун тўловларни махсус кодлар орқали амалга ошириш мумкин бўлади.\nАхборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги ҳамда БМТТДнинг «Маъмурий ислоҳотлар ва рақамли трансформация» лойиҳаси доирасида Марк Рочман 8-16 март кунлари Ўзбекистонга ташриф буюрди.\nМутахассис бир ҳафталик сафари давомида турли вазирлик ва идоралар, компаниялар, олий таълим муассасаларида бўлди. Шунингдек, Мирзо Улуғбек инновация маркази резидентларининг IТ-хизматлари экспорти жараёнларини соддалаштириш, хорижий инвестиция компаниялари ва фондларини ҳамкорликка жалб этиш бўйича амалий тавсиялар берди. Таниқли эксперт «Хаbar.uz» учун ҳам эксклюзив интервью берди.\n«Openbucks» компанияси асосчиси ва президенти Марк Рочман. Фото: «Xabar.uz»\n— Ўзбекистонга хуш келибсиз, жаноб Рочман. Юртимизга ташрифингиз қандай бошланди ва бундан кўзланган асосий мақсад нима?\n— Раҳмат. Дастлаб, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлигида вазирнинг биринчи ўринбосари Олимжон Умаров билан учрашдим. Бизнинг суҳбатимиз жуда фойдали ва самарали бўлди. Унда Ўзбекистондаги мавжуд имкониятлар тўғрисида гаплашдик. Мамлакатингизда ҳақиқатда катта салоҳият мавжуд. Бу салоҳиятнинг асосийси — ёшлар сонининг кўплиги бўлса, иккинчиси — ахборот технологияларига қизиқувчи ёшларнинг улуши катта эканлиги.\nҲукумат томонидан ёшларнинг ушбу қизиқишларини рўёбга чиқариш учун ахборот технологияларига ихтисослашган бир қатор олий таълим муассасалари очилган. Хусусан, Тошкент шаҳридаги ИНҲА университети ташкил қилинган ва у ерда ахборот технологияларининг замонавий тенденцияларини ўрганиш ва яхши мутахассислар бўлиб етишишлари учун қулай шарт-шароитлар яратилган. Бунга ушбу университетга борганимда гувоҳ бўлдим.\nБизнинг асосий мақсадимиз — Ўзбекистоннинг шундай иқтидорли ёшлари, малакали мутахассислари учун ахборот технологиялари соҳасидаги дунёнинг етакчи компаниялари билан ҳамкорлик қилишига йўл очиш, хусусан, АҚШдаги АТ-компаниялари билан алоқаларини шакллантиришга ёрдам беришдан иборат.\n— «Openbucks» компанияси электрон тўловлар тизимида катта тажрибага эга. Ўзбекистонда халқаро тўлов тизимларини жорий этиш имкониятларини қандай баҳолайсиз?\n— Биз «Алоқабанк» ва «UZCARD» тўлов тизими раҳбарлари билан учрашдик ва улар билан суҳбатимиз давомида ҳозирда Ўзбекистонда электрон тўлов тизимлари қай даражада ривожланаётгани ҳақида маълумотлар олдик. Келажакда бу йўналиш жуда катта тезлик билан олдинга силжиши кераклигига ишонч ҳосил қилдик. Яқин вақтларда «Visa» ҳамда «Mastercard» каби халқаро тўлов тизимлари ҳам ўзларининг тўлиқ имкониятлари билан Ўзбекистон бозорига кириб келади, деган умиддамиз.\nБизда, Америкада халқаро миқёсда электрон тўловларни амалга ошириш имконини берадиган «PayPal» компанияси бор, худди шунга ўхшаган Ўзбекистондаги компаниялар вакиллари билан кўришдик. Уларнинг ҳаммасида истиқболли режалар бор. Яқинда Марказий банк вакиллари билан ҳам учрашиб, бу йўналишда суҳбатлашамиз. Электрон тўловларни амалга ошириш технологиясини ривожлантириш, йирик халқаро тўлов тизимларини Ўзбекистонда жорий қилиш масаласида қўлимиздан келганича кўмак беришга тайёрмиз.\nКелажакда халқаро тўлов тизимлари киритилганидан сўнг, электрон тижоратни амалга оширишга кўмаклашиш учун биз ўзимизнинг платформамизни тақдим этишимиз мумкин. Бу платформада тўловларни «UZCARD» карталари орқали амалга оширишни жорий қиламиз. Бу тизим нафақат Ўзбекистон фуқароларига интернет орқали дунёнинг турли онлайн дўконларидан маҳсулотлар харид қилиш, хизматлардан фойдаланиши учун, шу билан бирга, келажакда туристлар Ўзбекистонга келганларида ўзларининг шахсий карточкалари орқали бу ерда исталган дўкондан нарса сотиб олиши ёки хизматлар ҳақини тўлашлари учун хизмат қилади.\n— Таҳлил қилиб кўрилдими, бу режаларни амалга оширишда қандай муаммолар ёки тўсиқлар юзага келиши мумкин?\n— Авваламбор, Ўзбекистондаги мавжуд шароитлар ва муаммоларнинг бошқа мамлакатлардагидан унчалик катта тафовути йўқ. Аксинча, мамлакатингизда ажойиб имкониятлар бор. Масалан, электрон тижорат тизимини ёки интернет билан боғлиқ бўлган тўлов тизимларини жорий этиш учун Ғарб мамлакатларида катта тўсиқлар бор. Чунки у ерда кредит карточкалари тизимлари анча ривожланиб кетган ва бу нарса ўрнашиб қолган.\nЎзбекистонда эса худди оппоқ қоғозга ёзгандек, янги технологияларни жорий қилиш ва уни йўналтириш имкони мавжуд. Шунинг учун мамлакатда катта салоҳият бор деб ўйлайман. Бу ўзгаришларни янаям тезроқ амалга ошириш учун катта тажрибага эга «Mastercard», «American Express» каби халқаро компанияларни жалб қилиш керак. Албатта, бундай йирик ташкилотлар Ўзбекистонга кичик бозор деб қараши мумкин, лекин аҳоли сонига ва уларнинг асосий қисми ёшлардан иборат эканига қарайдиган бўлсак, бу мамлакатда электрон тижорат тизими тез орада ривожланишидан далолат беради.\nУшбу йўналишларда фаолият олиб борадиган тадбиркорлар билан учрашганимизда, улар аниқ стратегияларга эга эканига ишончимиз комил бўлди ва бу тез орада ўз натижасини кўрсатади, деб ўйлайман.\n— Мирзо Улуғбек инновация маркази тажрибасига қандай баҳо берасиз?\n— Авваламбор, Мирзо Улуғбек инновация маркази каби тажрибаларни бошқа мамлакатларда бориб кўрмаганман. Лекин, ўз тажрибамдан келиб чиқиб айтадиган бўлсам, бизнинг «Openbucks» компаниямиз АҚШдаги машҳур «Кремний водийси»да ташкил этилган ва Мирзо Улуғбек инновация маркази тутадиган ёндашувларда худди «Кремний водийси» тутган йўлга ўхшашликлар жуда кўплигини кўрдим. Бу, қувонарли албатта.\nАхборот технологиялари йўналишидаги янги компанияларни ташкил этишда ва улар фаолиятини жадаллаштиришда компаниялар ва уларнинг ходимларига солиқ имтиёзлари, логистика, ишлаш жойи ва инфратузилма нуқтаи назаридан қулай шароитлар яратилиши мақсад қилинган экан ушбу марказда. Бу жуда тўғри йўл. Чунки бундай ёндашув орқали юқори натижаларга эришса бўлади.\nХудди «Кремний водийси»да ўша ҳудудга бориб ишлаш шарт бўлмагани каби, бу ерда ҳам шундай тажриба қўлланилган. Инновация марказининг ғояси унинг бир ҳудуддалигида эмас, мутахассислар дунёқарашида, ишга бўлган муносабатида шаклланган бўлиши керак. Ва албатта, уларга шароит яратиб берадиган ҳукумат ёки йирик компаниялар ёндашувида ҳам шу нарса акс этган бўлиши лозим. Шундагина бу кутилган натижаларни беради.\nҲозир бу борада жиддий ишланаётгани гувоҳи бўлиб турибман. Бунинг натижаси сифатида, мана, менинг ўзим ҳам ўша «Кремний водийси»дан ҳамкорликни йўлга қўйиш учун бу ерга келиб турибман. Бундай ҳамкорликни келажакда ҳам давом эттиришга тайёрман, АҚШнинг йирик компаниялари Ўзбекистон билан алоқаларни йўлга қўйишига кўмаклашиш ниятидаман.\n— «Openbucks» компанияси Ўзбекистонда ваколатхона ёки офис очишни режалаштирганми?\n— Бевосита бир нечта йўналишлар бўйича ҳамкорликни йўлга қўймоқчимиз. Айнан электрон тўловлар бўйича айтадиган бўлсам, биз Америкадан ўз ходимларимизни олиб келиб янгидан нималарнидир ихтиро қилишимизга ҳечам ҳожат йўқ. Чунки Ўзбекистонда тадбиркорлар бу йўналишга эътибор қаратиб, етарли малака тўплашган. Тизимнинг турли йўналишларини жорий қилиш бўйича салмоқли ишларни бажаришган. Шу сабаб бу йўналишдаги ишларимизни улар билан ҳамкорликда амалга оширишга қарор қиляпмиз.\nКелажакда бошқа йўналишлар, хусусан, дастурий маҳсулотлар яратишда бу ердаги ёш мутахассислар билан иш олиб борамиз. Балки Ўзбекистонда ўзимизнинг кичик офисимизни очармиз ёки тадқиқот ва ривожланишга оид марказимизни ташкил қилишимиз мумкин. Бироқ ҳали бу борада қатъий бир тўхтамга келганимиз йўқ. Шунга қарамасдан, бир қатор аниқ хулосаларимиз бор.\nУмуман олганда, ҳозирги АТ-технологиялар ривожланган шароитда мутахассисларни бир жойга тўплаб ишлатиш шарт эмас. Масофадан туриб ҳам бемалол вазифаларни бажариш мумкин.\n— 2017 йилнинг сентябр ойида Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг АҚШга қилган давлат ташрифи вақтида Тошкент шаҳридаги ИНҲА университети ва АҚШнинг «Openbucks» корпорацияси ўртасида ўзаро англашув меморандуми имзоланган эди.\n— Ҳа, компаниямиз Тошкент шаҳридаги ИНҲА университети билан аввалроқ ҳамкорликни йўлга қўйган. Жумладан, томонларнинг «Silicon Valley Talks» (Кремний водийси суҳбатлари) қўшма лойиҳаси бўйича қатор ишларни амалга оширишни режалаштирганмиз. Унга кўра, ҳар ойда ёки ҳар чоракда «Кремний водийси»да жойлашган номдор АТ-компанияларининг тажрибали мутахассислари ИНҲА университетига олиб келиниб, талабалар билан суҳбатлар, маърузалар ташкил қилинади.\nКелган мутахассислар ўзлари олиб бораётган энг сўнгги тадқиқотлари, тажрибалари, тавсиялари билан ўртоқлашишади.\nШунингдек, айрим ечимини кутаётган топшириқлар асосида талабалар ўртасида танловлар ташкил қилишимиз мумкин. Хуллас, университет билан шу каби бир қатор қизиқарли лойиҳаларни амалга оширамиз.\n— Ўзбекистонга ташриф сизда қандай таассурот қолдирди?\n— Албатта, бир қатор фойдали келишувларга эришдик. Ажойиб мутахассислар билан танишдим, ҳамкорлар орттирдим, иқтидорли ёшлар билан суҳбатлашдим. Бундан ташқари, Ўзбекистоннинг туризм салоҳияти ҳам катта эканига гувоҳ бўлдим. Ўзим ташриф давомида қисқа муддат Самарқандда бўлдим ва бу тарихий шаҳар менда жуда катта таассурот қолдирди. Келгусида фақат сайёҳ сифатида Ўзбекистонга келишни ва бошқа тарихий шаҳарларини ҳам кўздан кечиришни мақсад қилиб қўйдим.\n— «Хаbar» нашри учун махсус интервью беришга розилик берганингиз учун ташаккур билдирамиз ва кўпсонли ўқувчиларимиз номидан фаолиятингизда муваффақиятлар тилаб қоламиз.\nUzcard Openbucks Марк Рочман


Бу дунёда одам боласи учун Ватандан азиз нарса йўқ – МУНОСАБАТ\nБу дунёда одам боласи учун Ватандан азиз нарса йўқ\nPosted on augusti 27, 2014 by admin under Муҳожиротдаги ижодкорлар\n“Дунё Ўзбеклари”нинг бугунги меҳмони “Янги Дунё” интернет журнали муҳаррири, журналист Юсуф Расул.\n– Юсуфжон, авваламбор Ватанга бориб, туғилиб ўсган юртни зиёрат қилиб келганингиз билан табриклайман.\n– Раҳмат, Исмат ака! Мен охирги марта она қишлоғимга 2000 йилнинг кўз фаслида, синглим Наргизанинг ўғилларини суннат тўйига борган эканман. Мана, орадан роппа роса ўн йил ўтиб, ниҳоят. она- Ватанимга бориш, қариндош- уруғларим билан юз кўришиш, бу дунёдан ўтган яқинларимиз сўнгги маконларини зиёрат қилиш насиб этибди. Бунинг учун Яратган Тангридан беҳад миннатдорман.\nВатанга қайтиш бахти, саодати, қолган барча юртдошларимизга ҳам насиб этсин! Чунки, бу дунёда одам боласи учун Ватандан азиз нарса йўқ. Ўзга юртларда юз йил яшасангиз ҳам барибир ўзингизни бегонадек ҳис қилар экансиз. Киндин қонимиз тўкилган тупроқ, ота боболаримиз минг йиллардан буён яшаб келаётган она- заминнинг қадри беқиёс. Ватаннни ҳеч нарсага тенглаштириб бўлмайди….\n– Суҳбатимизни бизнинг қалбимизда ажиб армонларни уйғотган шу гўзал Ватан хотиралари билан бошласак…\n– Хабарингиз бор, мен Тожикистоннинг Панжикент туманидаги Сўжина қишлоғида туғилиб ўсганман. Қишлоғимиз тарихи ҳақида сизга гапириб берганим ёдимда. Биз ҳам асли сиз каби Қашқадарё воҳасиданмиз. Ота- боболаримиз қолдириб кетган эсдаликларда айтилишича, биз асли жаҳонгир Амир Темурнинг амакилари Ҳожи Барлос авлодидан эканмиз. Шайбонийхон Марказий Осиёни ишғол қилганда, Термурийларни қирғин қилиш бошланган дейишади. Кўплаб барлос уруғи вакиллари зулмдан қочиб Афғонистонга кўчиб ўтишган. Бизни аждодларимиз эса ўша пайтда Ургут тоғларидан ўтиб, ҳозирги Панжикент ҳудудига келиб қолишган. Узоқ вақт тоғу тошларда макон тутиб, вазият юмшагач, ҳозирги Чорбоғ ва Сўжина қишлоқларига келиб ўрнашишган. Айтишларича, шу икки кишлоқ аҳолиси Шахрисабздан қочиб келган тўрт оиладан тарқаган экан.\nХуллас, ҳозир Тожикистон ҳудудида жойлашган Сўжина қишлоғида туғилиб ўсганман. Беш ёки олти ёшлик вақтимда янги ташкил топган Мирзо Улуғбек шаҳарчасига (Дашти Малла қишлоғи ҳам дейишади) кўчиб кетганмиз. Янги оила қурган кишиларга бу қишлоқдан уй жой ажратиб берилган. Шу қишлоқда янги ташкил этилган 8 йиллик мактабда таҳсил олганман. Янги мактаб бўлгани учун ўша вақтда бир синфда 4 ёки 5 ўқувчи ўқирди. Болалар сони кам бўлгани боисми, биз жуда яхши билим олганмиз. Тўққизинчи ва ўнинчи синфларни биздан саккиз чақирим узоқликда бўлган Сўжина қишлоғидаги 2 ўрта мактабда давом эттирганмиз.\n1988 йил мактабни аъло баҳоларга битириб, азим Тошкент шаҳрига йўл олдим. Омадим бор экан, ўша йили Тошкент Давлат Университетининг Журналистика факультетига ўқишга кирдим. Мени ҳаётимга мазмун бахш этган, бир инсон ўлароқ ўзимни англашимга, дунёни танишимга беқиёс ёрдам берган Дорулфунундаги қайноқ ҳаёт, жуда яхши ижодий муҳит, меҳрли устозларимдан бир умр миннаддорман.\nУниверситет таҳсилидан сўнг Тошкентда қолиб кетдим. Ўзбек достончилик мактаби асосчиси, Муҳаммадқул Жомурод ўғли Пўлкан шоирнинг набираси, шоира Саодат Пўлканова билан оила қургач, ҳаётим янада мазмунга бой бўлди. Бу оила туфайли кўплаб ёзувчи шоирлар, адабиётшунослар, сиёсатчилар билан яқиндан танишдим.\nОлдинига “Хабар”, “Ватанпарвар” каби вақтли нашрларда, кейинроқ Ўзбекистон радиосида фаолият кўрсатдим. 1998 йилдан бошлаб халқаро радиолар билан ҳамкорлигим бошланди. Олдинига ББС радиоси, 2001 йилдан “Америка овози” радиосида ишладим. 2004 йилдан Британияни “Уруш ва Тинчликни ёритиш” халқаро институти билан ҳамкорлик қила бошладим.\nАндижон воқеаларидан кейин биз ишлаб турган институт ёпилди. Барча журналистлар Бишкекка чақириб олинди. Бишкекда бизни мухожирликдаги дастлабки ҳаётимиз бошланган. У ердан БМТнинг қочқинлар идораси кўмагида Швецияга келиб қолдик.\nВатандан қанча узоқлашсангиз ватан қадри шунча билинар экан.\nЎзбекистонда яшаб юрган чоғларимда негадир ўзим туғилиб ўсган қишлоққа боргим келмасди. Қишлоқ одамлари фақат тирикчилик учун, майда чуйда ташвишлар билан яшаётгандек кўринарди. Уларнинг гап сўзлари, сўзлардаги оҳанглар қалбимга қаттиқ ботарди. Негадир қишлоқда узоқ вақт қолиб кетолмасдим. Фақат Тошкентга кетгим келарди. Тошкентни ёқтириб қолгандим.\nВо ажаб, Швецияда олти йил кечган умрим мени она қишлоғимни қанчалик азиз эканлигини қайта қайта ёдимга солди. Киндик қоним тўкилган тупроқ, меҳрибон ва мунис онажоним, мўътабар ёшга бориб қолган дадам, ака укаларим, сингилларим, қариндош уруғларим..\nМуҳожирлик ватанни севишга ўргатар экан. Октябр инқилобидан аввал Туркистонни тарк этган юртдошларимиз юз йилга яқин вақт давомида қандай яшашганини кўз олдимга келтираман. Каримов зулмидан қочиб, хориж элларда сарсон саргардон, ватан ишқида куюб ёниб яшаётган минглаб ўзбекларнинг қалбларидаги ғаму андуҳларини англагандек бўламан. “Мусофир бўлмагунча мусулмон бўлмайсан” деган мақолни нақадар тўғрилигига ишонч ҳосил қиламан.\nКейинги олти йил давомида ватан дарди, она юрт соғинчи барча муҳожирлар каби бизни ҳам бир лаҳза тинч қўйгани йўқ. Айниқса, рафиқам Саодатни кўзларига қарасам, нега оиламни, фарзандларимни ҳам муҳожирлик биёбонларида адаштириб юрибман, деб ўзимни қўярга жой тополмасдим. Уларда нима айб? Бу шўрликларнинг гуноҳи нимада? Саволлар, қалбингизни эзиб, қийма қийма қилаётган ўтли саволларга жавоб тополмайсиз.\n2011 йилда мен ва ўғилларимга Швеция фуқаролиги паспорти беришди. Биз учун Ўзбекистонга эмас, ҳеч бўлмаса Тожикистонга бориб келиш имконияти пайдо бўлганди.\nШу йилнинг май ойида Лондонда бўлган халқаро Шеърият фестивалига таклиф қилиб қолишди. Фестивал тугагач, Британиядаги Тожикистон элчихонасига кириб, мен ва катта ўғлим Хумоюнга она ватанимизга бориш учун рухсат борми, деб сўраганимизда, элчихонадагилар, “Европа гражданларига Тожикистонга бориб келиш учун ҳеч қандай монеълик йўқ” дейишди.\nХуллас, ўша куннинг ўзида паспортимизга Тожикистон визасисини босиб беришди. Тезда бориб келиш чипталарини олиб, белгиланган вақтда она ватанга учиб кетдик.\n– Уйга борганда беш олти йил ундан узоқлаб юрган одам энг аввал нималарга дуч келади, нималар ҳақида ўйлайди. Видео лавҳаларни кўриб, кўзларимга ёш келганини бугун ошкор айтишим керак. Ватан соғинчи ҳаммамизнинг дардимиз…\n– Стокҳолм – Варшава – Киев – Душанбе йўналиши бўйича учоқларда алмашиб, роппа роса бир кун ер ва само оралиғада кезиб, ниҳоят тун ярмида Душанбе шаҳрига бориб қўндик. Узоқ йиллик ватан соғинчи, тушуниксиз бир ҳаяжон бутун вужудимни, руҳиятимни қамраб олган эди. Чегара қўшинлари, божхона назоратидан жуда енгил ва осон ўтиб, ҳеч бир қаршиликсиз тайёрагоҳдан ташқарига чиқар эканман, кўзларимга ишонмасдим.\nНиҳоят мен она ватанимда эдим. Мен узоқ йиллик кутган, соғинган, тушларимга кириб чиққан ватаним энди энди ёришаётган тонг қучоғида ором олиб ухларди.\nДушанбедан Панжикентгача 270 чақирим йўл. Манзилга етгунча Душанбе Айни довонидан ошиб ўтиш керак. Бу ерда табиат жуда гўзал эди. Кета кетгунча тоғлар, шарқираб оқиб турган дарёлар…\nТожикистон мустақилликка эришгандан сўнг, қўшни Ўзбекистон билан муносабатларнинг ўта совуқлашиб кетиши ортидан, пойтахтни Ленинобод (ҳозирги Суғд) вилояти билан боғловчи Ўзбекистон орқали ўтувчи йўллар тақа тақ ёпиб ташланган эди.\nШундан сўнг Душанбени Хўжанд ва Панжикент билан боғловчи довондаги тоғларни тешиб, туннеллар қуриш бошлаб юборилади. Мана орадан қарийб ўн йилга яқин вақт ўтиб, шиддат билан қилинган меҳнату машаққатлар натижаси ўлароқ узоқни яқин қилувчи туннеллар очилиб, фойдаланишга топширилди. Янги қурилган йўллар ҳам кишини ўзига тортади.\nДушанбедан довонга етгунча янги йўллар қурилган ва бу йўллар пуллик бўлиб, довонга етгунча уч жойда пул тўлаш нуқталари жойлашган экан.\nДовонгача йўллар яхши эди. Нариги томондаги йўллар шу қадар уйдум чуқур эдики, кўриб даҳшатга тушасиз. Бизни олиб борган такси ҳайдовчисининг айтишича, шу йилнинг сентябр ойида Хўжанд Панжикент туннелини очилиш маросими бўлар экан. “Туннел очилгач, то Панжикентгача бўлган йўллар қайта қурилади. Кейин ҳаммаси яхши бўлади”, дейди ҳамроҳимиз.\n“Илоҳим, айтганингиз келсин. Йўқса, бу йўлларда бир марта юрган киши, қайтиб келмасам дейди. Жуда хароб экан”, деган фикр ўтади хаёлимдан.\nЛекин барибир, нима бўлса ҳам, биз ўғлим билан Ватанда эдик. Бизни қишлоқда ота онам, қариндош уруғуларимиз кутишаётган эди. Кун эса жуда иссиқ. Нақд 40 даража. Куйдираман дейди. Кета кетгунча йўл бўйида ёш яланг болалар сотиб ўтирган тоғ гиёҳлари солиб пиширилган муздек чалобдан симирганча йўл босамиз.\nКун иссиғига қарамасдан сомон йиғаётган кишиларга кўзингиз тушади.\nУстига қопланган сомон ортилган шўрлик эшаклар кучаниб илдамлайди. Шўрлик эшаклар. Уларга раҳмингиз келади. Лекин бу ер Тожикистон. Европа эмас – ҳайвонлар ҳуқуқларини ҳимоя қиладиган…\n– Қариндош уруғлар билан бирга синфдош дўстларни ҳам кўргандирсиз. Орадан ўтган йиллар сабоқлари ҳақида, соғинч ва армон ушалган ондаги ҳаяжонлар ҳақида, ота она дийдорига етгандаги бахт ва иқбол ҳақида бугун Швецияга қайтиб, яна нималарни қўшимча қилиш мумкин…\n– Мени жуда катта ҳаяжон қамраб олган эди. Ўзим туғилиб ўсган, вояга етган азиз қишлоғимга кириб борар эканмиз, кўнглим ҳаяжондан зир зир титрарди, Мана, мен уйнаб катта бўлган чанг кўча. Мана мени болалик орзуларим сочилиб қолган жойлар. Мени улғайтирган қишлоқ …\nБизни яқинлашганимизни эшитган қишлоқдошларим уйимизга кираверишдаги кўчани тўлдириб туришарди. Машина тўхтатиши билан ўзимни улар томонга отаман. Акам, укам, сингилларим, жиянларим, қўни қўшниларимни бирма бир бағримга босаман. Катта синглимни эри Ислом поччам мени бурчакка бошлайди. У ерда тайёрлаб қўйилган катта бир қўйни оёқларим тагида бўғзига пичоқ тортишади. Ҳамма ҳаяжонда. Ўғлим Ҳумоюн ҳам бу каби тантанани биринчи марта кўриб турганига қарамай ўзини қўлга олиб, яқинларимиз билан қучоқ очиб кўриша бошлайди.\nТалотўп ичидан кимнидир қидира бошлайман. Нимагадир меҳрибон онаизорим, азиз дадажоним йиғилганлар орасида кўринишмасди.\nЗум ўтмай менга таниш “болажоним” деган овоз эшитилади. Онам йиғлаганча мен томон келар эдилар. Дадам ҳам қучоқларини очиб Ҳумоюнга яқинлашган эдилар.”Онажон, мана мен келдим” дейман. Онам йиғлайдилар. Мен кўз ёшларимни яширишга урунаман.\nКексалик юзларига ажинлар солган онажоним! Бу йил 63 ёшга тўлдилар. 23 ёшида ҳаётдан бевақт кетган раҳматли акам Шуҳратнинг доғи онамни жуда эрта қаритган эди. Мен туфайли онаизоримнинг қайғулари янада кучайганлиги юзларидан кўриниб турарди.\n“Онажон, мени кечиринг! Ҳолингиздан хабар ола билмадим. Ўн йил деганда даргоҳингизга қайтиб келган дайди болангизни кечиринг”.\nОнамнинг мунгли кўзларига қараб кўнглимдан кечган туйғуларни, ўша пайтдаги руҳий ҳолатимни эслай олмайман. Кейин дадам билан қучоқ очиб кўришдик. Қалбимизда узоқ йиллик айрилиқ сабаб йиғилиб қолган дарду андуҳлар тумандек тарқаб кетганди гўё. Айни шу ҳолатни мен жуда узоқ кутгандим. Туғишганларим билан юз кўришганда қалбимда йиғилиб қолган дардларим арирмикан, бу дардлардан қутулармиканман, деб ўйлаган эдим.\nГарчанд куноро онам билан, ёда дадам билан телефон орқали боғлансак ҳам қалбимдаги бу юкдан халос бўла олмасдим. Сўзлашиб бўлгач дардим яна минг чандон зиёда бўларди. Мусофирликда йиғилиб қолган дардлар тоборо улканлашиб борарди. Дард устига дард қўшиларди. Дард тоғларини емиргувчи куч аслида дийдор экан. Дийдор ҳамма нарсадан улуғ куч экан. Юзим кулса ҳам узоқ йиллик мусофирликдан толиққан қалбим юм юм йиғларди. Мен бу дард тоғларидан озод бўлган эдим. Дардлар худди тумандек тарқаб кетган, қалбим бўм бўш бўлиб қолгандек эди гўё….\nХуллас биз борган кун оиламиз учун ҳам, қишлоқдошларимиз учун ҳам катта байрамга айланиб кетди. Дошқозонларда ош дамланди. Пойқадамимизга ширинликлар сочилди. Устимизга тўн кийдиришди. Ўзбекча урф одатлару қандай удумлар бўлса ҳаммаси қилинди. Олдинлари мен бу каби удумларга эътибор қилмасдим. Бошимдан кечиргач, бу каби одату анъаналар бекорга халқимиз ҳаётидан мустаҳкам ўрин олмаганини англагандек бўлдим.\n– Тожикистон махсус хизматидагилар Сизнинг Ватанга борганингиз билан қизиқишдими?\n– Махсус хизматлар мени ватанга қайтганимдан хабарлари бўлган бўлса керак. Лекин сафар давомида улар бизга умуман тўсқинлик қилишмади. Биз ватанга сайёҳлик визаси билан борган эдик. Бундан ташқари Швеция фуқаролари эдик. Тожикистон хавфсизлигига таҳдид қиладиган бирор ҳаракатимиз бўлмаган. Бу мамлакатга нисбатан мўътадил позицияда туриб келганмиз. Менимча, улар бу нарсани яхши тушунишади.\n– Икки оғиз Сиз туғилиб ўсган Тожикистон билан бугунги мустақил Тожикистон ҳақида фикрингизни билишни истардик… (Иқтисодий, ижтимой ва сиёсий масалаларда)\n– Кейинги ўн йил давомида Тожикистондаги ижтимоий сиёсий ҳаёт тубдан ўзгарибди. Тожикистоннинг Хитой билан савдо иқтисодий алоқаларининг яхшилангани, Хитойга эмин эркин бориб келиш имконини берувчи савдо йўллар очилгани, бундан ташқари Россия ва Тожикистон муносабатларидаги яқинлик, меҳнат муҳожирларининг ўз ватанларига юбораётган миллионлаб долларлик сармоялари, мамлакатдаги ижтимоий сиёсий эркинликлар, Тожикистонни таниб бўлмас даражада ўзгариб кетишига сабаб бўлибди.\nБозорларда тўкин сочинлик, арзончилик. Истаган нарсангиз муҳайё. Европада 100 доллар турадиган кийим бошлар, электроника жиҳозларини бу ерда атиги 10 долларга сотиб олиш мумкин…\nБиз қишлоқда бир ҳафта турган бўлсак, тўй устига тўйларга гувоҳ бўлдик. Ҳар куни қишлоқдошларимиз бизни ҳурмат қилиб, тўйга таклиф қилишарди. Меҳмондорчиликдан бошимиз чиқмасди. Янги қурилган уйлар сони кўпайибди. Ҳар қадамда қурилиш, ободончилик…\nОлдинлари фақат Россияда ишлаб чиқарилган автомашиналарга кўзингиз тушса, ҳозирги кунда Европадан олиб келинган турли русумдаги қимматбаҳо машиналарни кўриб ҳайратдан ёқа ушлайсиз. Тожикистонда эмас, Европада юргандек ҳис қиласиз ўзингизни. Меҳнатга яроқли ёшларнинг аксарияти Россияда. Улар баҳорда кетиб кузда қайтиб келишади. Ҳаммасининг доимий ишлайдиган иш жойлари мавжуд…\n– Энди яна истаймизми, йўқми, барибир сиёсатга қайтишга мажбурмиз. Тожикистондаги бугунги кайфият қалай? Ўзбекистонга нисбатан, ўзбекларга кисбатан ва умуман дунёда рўй бераётган воқеаларга нисбатан (журналистик кузатишлар нуқтаи назаридан)\n– Тожикистонда ўзбек тожик деб одам ажратишни кузатмадим. Тайёрагоҳдан чиққан вақтимиздан то қайтиб келгунимча, гарчанд тожикчани яхши билсамда мен атайин суҳбатдошларимизга ўзбек тилида мурожаат қилдим.\nМасалан, оддий сомсапаз, магазин сотувчиси ёки такси ҳайдовчиси тожик миллатига мансуб кишилар эди. Улар мени саволимга ўзбек тилида жавоб беришди. Душанбеда ёки Панжикент бозорларида айланиб юрганимизда ҳам шу ҳолат такрорланди. Баъзи сотувчилар ўзбек тилида гапира олмаса ҳам фикрларимни тушуниб саволларимга тожик тилида жавоб беришар эди.\nЎзбек ва тожик халқлари қадим қадимдан аралашиб яшаб келишгани боис уларнинг тиллари ҳам, диллари ҳам, урф одатлари ҳам ўзаро бирлашиб кетган. Ўзбеклар тожиклар билан қиз олиб қиз беришади. Дўппи кийиб юрган тожикни ўзбекдан фарқлаш қийин. Уларни кийиниши ҳам, ташқи кўриниши ҳам бир бирига ўхшайди. Кимнидир отаси тожик бўлса, онаси ўзбек ёки аксинча.\nЎзбек ва тожик халқларининг маданияти, урф одатлари, адабиёти ва санъати бир бирига чамбарчас боғланган. Туркий тилда гаплашса ҳам қирғиз ва қозоқлар ўзбекларга тожиклардек яқин эмас. Бунинг сабабини тарихдан излаш керак….\n– Ислом Каримов ва унинг Тожикистонга нисбатан олиб бораётган сиёсати ҳақида оддий тожикистонликлар қандай фикрда. Фақат ростини айтинг, илтимос…\n– 1998 йилдан кейин Ўзбекистон ва Тожикистон ҳукуматлари ўртасида пайдо бўлган ўзаро совуқлик чегаранинг икки томонида минг йиллардан буён қуда-анда бўлиб яшаб келган бу икки халқ қалбини қаттиқ жароҳатламай қолмади. Тожикистонликлар ўртада чегараларнинг ёпилиши, йўлларнинг тўсиб қўйилиши, виза тартиби ўрнатилиши, тожикистонлик ўзбекларнинг Ўзбекистондан қувилиши ва бошқа ҳодисаларда асосан Ислом Каримов ҳукуматини айблашади. Оддий халқда Каримов ҳукуматига нисбатан кучли нафрат шаклланган.\nСовет пайтида ўзбек мактабларига дарсликлар асосан Ўзбекистондан келтирилган. Мустақилликдан сўнг ўзбек тилидаги китоблар ва дарсликлар келиши тақа-тақ тўхтади. Миллиондан зиёд нуфузга эга бўлган Тожикистонлик ўзбекларнинг Ўзбекистон олийгоҳларига бориб ўқишлари учун имконият қолдирилмади. Оқибатда, Тожикистондаги кўплаб ўзбек мактабларида тожик синфлари пайдо бўлди. Бугун мактабларда ва олий ўқув юртларида тожик тилида ўқийдиган ўзбеклар борган сари кўпайиб бормоқда. Балки, бу яхшидир. Давлат тилида ўқиш Тожикистонлик ўзбекларнинг яхши иш топишларига, яхши турмуш кечиришларига катта ёрдам беради.\n– Ўзбек мухолифати ҳақида, Муҳаммад Солиҳ ва унинг “Ўзбекистон Халқ Ҳаракати” ҳақида Тожик биродарларимизда маълумотлар нечоғлик мавжуд. Ёки бошқача айтганда, қўшни Ўзбекистон ва дунё сиёсатидан ҳамюртларингиз не қадар хабардор…\n– Ўзбек мухолифати ҳақида радиоларда эшитиб, интернетдан биладиган кишилар бордир, лекин улар жуда кам. Оддий халқ ўз ташвиши билан машғул. Қандай қилиб бўлсада пул топиш, рўзғор тебратиш, сармоя тўплаш керак. Тўйлар, турли тадбирлар, гап гаштаклар шу қадар кўпки, улардан ортиб, ўзбек мухолифати нима иш қилаётгани билан қизиқадиган кишини топмадим. Лекин, оддий халқ Ўзбекистонда, Россияда бўлаётган ўзгаришларни синчиклаб кузатиб боради. Ҳар бир хонадонда паробол антенналар бор ва уларда Ўзбекистон ва Россия телеканалларини бемалол кўриш мумкин.\n– Мен яқинда Прагага бориб, мухолифат анжуманида иштирок этиб қайтдим. Хотираларимни ўқигандирсиз, ҳолбуки улар ҳали ниҳоясига етмаган бўлса ҳам, дастлабки фикрларингизни билиш мен учун жуда муҳим. Чунки Сиз ёш бўлсангиз ҳам, менинг ёзганларимни эълон қилиб, менга қайсидир маънода маънавий кўмак бергансиз, минбар бериб, руҳий қўллаб қувватлагансиз…\n– Эътирофингиз ва самимий, кўнгилдан айтган фикрларингиз учун катта раҳмат, Исмат ака! Журналистлар жамиятнинг виждони, деган гап бор. Виждондан мосуво бўлган ҳар қандай халқ , жамият ёки давлат маҳдудликка юз тутади. Чунки, журналист ҳар бир жамиятнинг юзига ойна тутади. Одамлар бу ойнага қараб ўзларини танийдилар.\nСизни Прага сафари таассуротларингизни сафарга кетиш олдидан қизиқиб ўқигандим. Қайтгач ҳам интернет саҳифангиздан биринчи излаган нарсам ҳам шу таассуротлар бўлди. Чунки, Прагада бўлиб ўтган бу сиёсий тадбирни сизчалик бирор журналист қиёмига етказиб, холис ва ҳалол ёрита олмаслигига ишончим комил эди. Сиз дастлабки таассуротларингизни очиқ ва холис баён қилган эдингиз.\nЗотан, минглаб мухлисларингиз сиздан ЎХҲ қурултойи ҳақида ҳақ гапни, субъектив бўлса ҳам холис фикр айтишингизни кутишган эди. Ёдингизда бўлса, Сиз Қурултой ҳақида бор гапни очиқ айтаман деб ўқувчиларингизга ваъда ҳам берган эдингиз.\nМана, ЎХҲ Қурултойида иштирок этиб қайтдингиз. Бу ҳаракат қандай ҳаракат? ЎХҲга қўшилган кишилар кимлар? Уларнинг мақсадлари нима? Нега бу ташкилотга ўта радикал қарашдаги диндорлар аралашиб юрибди?\nНега демократик кучлар, бошқа дунёвий партия ва ҳаракатлар уларга қўшилмаган? Келажакда бу ҳаракатнинг тақдири қандай бўлади? Олдин Андижонлик “акромийлар” ЎХҲдан чиқиб кетишган эди?\nБу гал кўзга кўринган мухолифат вакили Исмоил Дадажонов истеъфо берди.\nЎзбекистон Инсон Ҳуқуқлари Жамияти ҳам яқин кунларда хайр хушлашмоқчи?\nБунинг сабаблари нимада?\nЎХҲ уюштирган бу тадбир ҳақида сиз албатта ўзингиз кўрган барча воқеаларни бор ҳолича батафсил ёзарсиз. Чунки, Қурултойда жуда катта тортишувлар, баҳсу мунозаралар бўлгани ҳақида эшитган эдим.\nЎта радикал қарашдаги диндорларнинг сиёсатга алоқаси бўлмаган узундан узоқ, энсани қотирадиган маърузаларини эшитиб туриб, қаттиқ ранжигангизни очиқ баён қилганингизни “Озодлик” радиоси бевосита Қурултой кунлари интернет орқали узатган тасвирлардан кўрган эдим.\nСиз кўпни кўрган, катта сиёсий давраларда бўлган журналист ва сиёсатчи сифатида ўзини мухолифат деб билувчи бу кичик даврадаги ўша кунги ҳолат ҳақида албатта ўз таассуротларингизни ёзишингиз керак.\nТоки, халқимиз, кенг жамоатчилик ўзини халқ ҳаракати деб билган бу гуруҳ ҳақида кўпроқ маълумотга эга бўлсин!\nМайли кимдир сиздан ранжир, кимдир хафа бўлар. Лекин, бир икки кишининг кайфияти минглаб ҳақталаб кишилар талаби олдида ҳеч нарсадир.\n– Суҳбатимиз якунида ўзингиз устозлик қилиб, катта йўлга йўллаган “Дунё ўзбеклари” ҳақида ҳам икки оғиз фикрингизни билдирсангиз.\n– ”Дунё Ўзбеклари” интернет газетаси кейинги уч-тўрт ой ичида минглаб ўқувчилар эътиборини ўзига қаратди. Саҳифа мазмунан ранг- баранглиги, оммабоплиги билан қизиқарлидир.\nОддий кишилардан тортиб то давлат раҳбарларигача севиб ўқийдиган бу ажойиб интернет газетани ташкил этганингиз учун сизга кўп минг сонли ўқувчиларингиз номидан ўз ташаккуримни билдирмоқчиман.\n“Дунё Ўзбеклари” 2012 йилги энг ўқимишли, жозибали, бетакорор ва гўзал бир саҳифа ўлароқ тарихга кирди.\nСуҳбатдош: Исмат Хушев.\n← ЛЕВ ТОЛСТОЙ: ПЕРВАЯ СТУПЕНЬ\nМИЛЛАТ ЙЎЛИДА КЕТАР БЎЛСА БОШИ… →


Карантин қоидалари барча учун мажбурий эмасми? Ёҳуд ЛиДеПга истисно берилганми? | "Адолат" СДП\nКарантин қоидалари барча учун мажбурий эмасми? Ёҳуд ЛиДеПга истисно берилганми?\nБарчангизга маълумки, мамлакатимизда карантин қоидаларини жорий қилишдан асосий мақсад бу аҳолимизни соғлиғини ҳимоя қилиш, коронавирус тарқалишининг олдини олиш. Карантин қоидалари жорий қилишга сабаб бўлган омил бу ўтган йили коронавирусни аҳоли ўртасида шиддат билан тарқалиб кетиши ва инсонларнинг ўлимига олиб келиши бўлди. Афсуски бу йилги кўрсаткич ўтган йилга нисбатан бир неча карра ошди. Бу эса барчамизни карантин қоидаларига оғишмай-нетмай янада кучлироқ риоя қилишимизни талаб этади.\nШу билан бирга, карантин қоидалари амал қилиб турган даврда мамлакатимиз ҳудудида бирон бир оммавий тадбирни ўтказиш учун Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 23 мартдаги “Коронавирус инфекцияси тарқалишига қарши қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги 176-сонли қарори талабларига риоя қилган холда, шунингдек Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 29 июлдаги “Оммавий тадбирларни ташкил этиш ва ўтказиш тартибини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 205-сонли қарорининг 4-бандига мувофиқ маҳаллий ҳокимликлардан рухсатнома олиш шартдир.\nМамлакатимиздаги “ҳукмрон” партия бўлмиш Либерал-демократик партия эса кунига республикамизнинг турли худудларида кўрсатиб ўтилган талабларга умуман риоя қилмаган ҳолда оммавий тадбирларни ўтказмоқда.\nЖумладан, ижтимоий тармоқларда жойлаштирилаётган фото ва видео материалларни кузатадиган бўлсак Либерал-демократик партиянинг тадбирларида иштирок этаётган шахсларнинг на тиббий ниқоби борлигини, на ижтимоий масофа сақланаётганлигини кўрасан киши. Шу билан бирга, мазкур тадбирларга қатнашаётган шахсларга санитария-гигиена талабларига мувофиқ антисептик воситалари билан ишлов берилганлиги ҳам даргумон.\nШунча катта оммани бир жойга тўплаб шунча маблағ сарфлаб тарғибот-ташвиқот ишларини олиб бораётган Либерал-демократик партияси наҳотки тўпланган оммани тиббий ниқоб, антисиптик, қўлқоплар билан таъминлай олишмади?...\nҲукумат томонидан бугунги кунда халқни вакцинациялашга даъват этувчи, инсонлар ҳаётини озгина бўлсада хавф-хатардан асраш учун тарғибот-ташвиқот ишлари олиб борилаётган бир пайтда Либерал-демократик партия карантин қоидаларига чала-чулпа, номигагина амал қилган ҳолда тадбирлар ўтказилиши қанчалик асосли? Шу билан бирга Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 29 июлдаги 205-сон қарори талабларига мувофиқ оммавий тадбир ўтказиш бўйича тегишли рухсатнома ҳам олинганлиги шубҳа остида қолади.\n“Адолат” СДП мамлакатимизда барча хатти-ҳаракатлар амалдаги қонунчиликка тўлиқ риоя қилган ҳолда, яъни адолатли амалга оширилиши тарафдори.\nБалким, “ҳукмрон” партияга қандайдир истисно берилгандир? Ёки кимларнингдир мавқеидан фойдаланишдимикин бу “тадбирчилар”. Бу ёғи бизга қоронғу...