by Admin on Mon Oct 29, 2012 4:36 am\nҚуёши кулмаган баҳор\nҚурбоной Камол қизи\n1994 йилнинг 3 мартида ҳаётимнинг энг қора кунларидан бирининг тонги отганди. Аслида турмуш ўртоғим Сафар Бекжон нохақ туҳматнинг торига илиниб қамоққа олингандан кейин, менинг ҳаётимда гуёки ҳеч қачон кулиб тонг отмаётганга ўхшарди. Зулматга айланган дунёмдан зиё кутмай қўйгандим. Шу қадар тушкунликка тушгандимки, ўзимни тубсиз жарлик ичида ҳис этардим. Бу жарлик шу қадар чуқур эдики мен на кечанинг на кундузнинг фарқини билардим.\nЎша куни тиш тирноғигача қуролланган одамларни кўча дарвозанинг олдида кўрганимда ҳам ажабланмадим, гўёки шундай бўлиши керакдай туюлди менга. Келган одамлар шу қадар сурбет эдиларки менга ўзларини таништиришни ҳам эп кўришмади. Ичларидан бадқовоқ биттаси; “Тезда кийиниб чиқинг, эрингиз билан Ички Ишлар вазирлигида учрашасиз”, деди.\nМен бу турқи совуқ кимсанинг гапига ишонишни ҳам, ишонмасликни ҳам билмасдим. Ичимда титроқ аралаш ҳаяжон бор эди: “Наҳотки бу одамлар тўғри гапираётган бўлса, унда нега мени олиб кетиш учун қуролланиб келишди? Сафар Бекжонниг қамалганига бир йилга яқинлашаётганига қарамай у билан кўришиш у ёқда турсин ҳатто озиқ-овқат беришга ҳам рухсат беришмаганди-ку?”\nУлар менинг тарадудланиб қолганимни сезишди шекилли; “Тезлашинг, бизнинг вақтимиз йўқ! -деди дағал овозда яна ўша бадқовоқ нусха.\nУйга кириб, ширин уйқуда ётган Жалолиддинни, “Дадангга борамиз”, дея уйқусидан уйғотдим.\nЖалолиддиннинг уйқули кўзларида қувонч акс этди. Болада уни алдаганимга ишонганди, лекин мен ўз-ўзимни алдай олмасдим. Улар тамоман бошқа ниятда келишганини кўнглим сезиб турарди. “Ё қудратли Аллоҳим! Менга ўзинг ёрдамчи бўл!” дея ич-ичимдан илтижо қилардим.\nШунга қарамай ўзимни мағрур кўрсатишга ҳаракат қилиб, дарвозанинг олдига чиқдим. Шу онда уларни иккита машинада келишганини кўрдим. Машинадагиларнинг ҳаммаси қуролланган одамлар эди. Улар мени Сафар Бекжон билан учраштиришга эмас, балки ашаддий жиноятчини қамоққга олиш учун келишганга ўхшарди. Маҳзун хаёллар исканжасида машинага ўтирдим. То Ички Ишлар Вазирлигига етиб келгунимизча, рус миллатига мансублиги юзига ёзилган биттаси қўлидаги “Калашников”ини менга тўғрилаб ўтирди. Бечора Жалолиддин бу ваҳшийларнинг дарғазаб башарасини кўргандан кейин, титрай бошлади. Мен уни маҳкам бағримга босиб ўтирдим.\nЎзбекистон Ички Ишлар вазирлигининг олдида машинадан тушиб ичкарига киргандан сўнг, эшик олдида ўтирган сержант формасини кийган қоровул йигитга қараб; “Биз Сафар Бекжоннинг оиласини олиб келдик”, – дея рапорт беришди.\nУ йигит қандайдир узун рўйхатни ўқиб кўрдида, мендан фамилямни сўради.\n- Раимова Қурбаной, – дедим асабий оҳангда.\n-Турмуш ўртоғингизни фамилиясига ўтмаганмисиз?, деди дағал оҳангда сержант.\n-Йўқ ўтмаганман, нима бўлибди, бу ҳам бир жиноятми? – дедим унга.\nҚоровул бола кутилмаган саволдан саросимага тушди шекилли, “Йўқ, бу сизниг шахсий ишингиз, мен шунчаки сўрадим”, деди.\nВазирлик биносининг ичкарисида ҳам мени қуролли бир милисионер муҳофаза қилиб турди.\nУ бир пасдан кейин ёнидан аскарга “Қодиржонов, сиз шу ерда қолинг, мен ҳозир келаман”, -деб ичкарига кириб кетди.\nБир неча дақиқалардан кейин у яна бир бошқа ходим билан қайтиб келди.”Бу аёлни тўртинчи қаватга олиб чиқинг”, -деди мени олиб келган миршаб.\nИчки Ишлар вазирлигининг биноси мен учун эскидан таниш эди. Сафар Бекжонни Ички Ишлар вазирлигида тергов қилишганида мени ҳам бу ерда Ҳусан Аҳмедов билан Мирзо Худоёров исмли терговчилар олти соат тергов қилишганди. Бу гал ҳам ўша кабинетлардан бирига олиб киришди. Бу ерда ҳеч ким йўқ эди. Жалолиддинни маҳкам бағримга босиб ўтиравердим. Қанча вақт ўтди билмайман. Охири улардан бири кириб келди. қўлида қандайдир бир даста қоғоз бор эди.\n-Демак, сиз, Сафар Бекжоннинг ойиласи ва бу бола унинг ўғлими?, –деди фуқоро кийимидаги одам.\n-Нега болани уйингизга ташлаб келмадингиз? –деди у яна менинг жавобимни кутмай.\n-Дадасини кўришсга олиб кетяпмиз дейишган менга, -дедим ўзимни соддаликка солиб.\n-Сиз бу гапга ишондингизми? –деди заҳарханда билан миршаб.\n-Ишондим,- дедим, жаҳлимни ичимга йутиб.\nУ одам бир менга, бир қўлимда кўзлари мўлтиллаб турган Жалолиддинга қарадида, хонадан чиқиб кетди. Мен ваҳшийлар олдида кўз ёш тўкишни ҳеч қачон истамасдим. Йиғи бу – инсоннинг энг сўнгги чораси. Мен эса ҳамиша кўзимнинг қонли ёшини юрагимга тўкканман, шунданми юрагим кейинги йилларда сезиларли даражада заифлашганди. Тез-тез юрагимда оғриқ пайдо бўладиган бўлди. Ҳозир ҳам санчиб оғрий бошлаганди…\nКўзларимни юмиб чуқур-чуқур нафас ола бошладим.Кейин нима бўлганини билмайман. Узоқлардан кимнидир “Сизга нима бўлди?”, деган овози эшитилгандай бўларди. Зўрга кўзимни очдим ва ерда ётганимни, тепамда кимдир турганини элас-элас кўрдим.\n-Кўзингизни очинг, ўғлингиз қўрқиб йиғлаяпти, -деди ўша одам. “Юрагим”, дея олдим холос, аммо овозим чиқмади. Мажолсиз қўлларим билан Жалолиддинни бағримга босдим. Қўлимга сув билан қандайдир дори узатишди .Дорини ичгач орадан чамаси беш ёки ўн дақиқа ўтгач ўзимга келдим.\n-Ҳозир сиз терговчининг олдига кирасиз, ўғлингиз мен билан қолади, -деди дори берган одам.\n-Йўқ, -дедим қатъий оҳангда,- ўғлимни ҳеч кимга ишонмайман ва сизга ҳам қолдирмайман, ҳаққингиз йўқ болани тортиб олишга!\n-Ҳаққимиз бор, қонунни биз чиқарганмиз, уни бизга ўргатманг, -деди у ҳам ғазабнок оҳангда.\n-Жиноят кодексининг қайси бандида ёзилган ? –дедим мен ҳам бақириб.\n-Қонун сизлар учун ёзилган, ўқийсизлар, ишонасизлар. Биз эса ўзимизнинг ёзилмаган қонунларимизга бўйсинамиз. Агар истамасангиз, ўғлингизни қўлингиздан тортиб оламан, -деди миршаб.\nКўзлари ёшга тўла Жалолиддинни золимнинг қўлида қолдириб, оғир изтироб ичинда терговчининг кабинетига кирдим. У қадар катта бўлмаган хонада ёзув столи ва уч ёки тўрт стул бор эди. Терговчининг ёши тахминан қирқ беш- элликлар атрофида, кўзларининг ости салқиган, башараси жуда совуқ эди. Овози ҳам башарасига ўхшаган совуқ . У менга саволлар бера бошлади. Кимман, қаерда қачон туғилганим, маълумотим қандай, қачон ва кимга турмушга чиққанман? Дастлаб у шулар ҳақида маълумот олмоқчи экан.\nМен 1962 йил Қорақалпағистоннинг Беруний туманида туғилганимни, ота-онам нафақахўр эканликларини айтдим. Маълумотим олийлигини, 1991 йилда Самарқанд Давлат Университетасининиг Филология факултетини тамомланимни ҳам билдирдим.\n-Бирон бир партияга аъзомисиз? –деди терговчи .\n-”"Эрк”" партиясига 1990 йил 11 апрелда аъзо бўлганман, -дедим.\nТерговчи берган жавобларимни юзимга қарамай тез-тез ёзарди, лекин, “”Эрк”" партиясига аъзоман” деган жавобимни эшитиб бирданига чаён чаққандай сесканиб, менга қаради.\n-Сиз ҳам “”Эрк”" партиясизданмисиз? –деди.\nУнинг саросимага тушиши менга ғалати таъсир қилди. Шу вақтга қадар ичимда бир қўрқув бор эди. Бу ваҳшийларнинг терговига иродам дош берадими-йўқми, деган андишам бор эди. Энди терговчининг бу аҳволи менда қандайдир куч пайдо қилди. Демак, менинг “”Эрк”" партиясига аъзолигимнинг ўзиёқ буларга қаттиқ таъсир қила олар эканда. Бу вазиятдан кейин мендан қўрқув туйғуси узоқлашган эди.\n-Турмуш ўртоғингиз ким бўлиб ишлайди? –деди.\n-Турмуш ўртоғим Сафар Бекжон, “”Эрк”" партиясининг Марказий Кенгаши аъзоси, ноҳақ туҳматга учраб, 1993 йилдан буён қамоқда сақланмоқда. Мени бу ерга у киши билан учрашасиз деб олиб келишганди,- дедим.\nТерговчи менга қаради ва кутилмаганда бақириб гапира бошлади.\n-Сен бу ерга эринг билан учрашишга эмас, шаҳарда тарқатилган “Эрк” партиясининг газетаси хақида сўраш учун чақирилгансан!. Чунки, газета тарқатганлардан биттаси сен бўласан!, –деди у бақириб.\nНега мени бу ерга олиб келишди деб юрсам…Демак, газета…”\nШуларни ўйлаб бироз енгил тортдим. Ҳарқалай, қўйнингдан наша чиқди, демаяптику бу муттаҳамлар.\nТерговчи синчковлик билан менга қараб:\n-Сизга бу газетани ким олиб келди? –деди.\n-Менинг газетадан ҳеч хабарим йўқ, ҳозир сиздан эшитяпман газета ҳақида, -дедим мен.\n-Ёлғон, сизнинг уйингизга ҳам газета келган ва уйингиздан келиб олиб кетишган.\n-Тошкентдаги “Эрк” аъзоларидан ҳеч кимни танимайман, чунки мен Самарқандда ўқиганман ва бу ерга, Тошкентга келганимга ҳали уч йил ҳам бўлмади.Бундан ташқари турмуш ўртоғим қамалгандан буён уйга ҳеч ким ҳам келмади,- дедим мен.\n-Демак эринг қамалмасдан олдин уйингга келишган, шундайми?\n-Келишган бўлса ҳам мен кўрмаганман, кичкина чақалоғим бор..Уйдан ташқарига чиқмаганман.\n-Партиянгиз аъзоларидан кўпчилиги сизни уйингизга келиб газета олишганини тасдиқлашяпти.\n-Мен уларнинг ҳеч бирини танимайман.\n-Улар сизни танишади.\n-Мен эса танимайман,- дедим такрор.\n-Сиздан газета олишганини тан оляптику улар!\n-Ёлғон гапиришяпти демак…\n-Сизни улар билан юзлаштирайликми?\n-Юзлаштиринг,- дедим қатъий оҳангда.\nКоридорга чиқдик… Терговчи иккинчи бир эшикни очди. У ерда рангги оқариб кетган Ҳамидулла Нурмуҳаммадга кўзим тушди…\nБу воқеалардан сўнг Ҳамидулло Нурмуҳаммад Сафарнинг хотини мени КГБга сотди, деб айтганмиш. Балки бу шунчаки миш-мишдир. Аммо шу баҳонада айтиб қўяй, Оллоҳга шукр, мен ҳеч кимни КГБга сотмадим ва сотганлардан ҳам нафратланаман.\nБу гапларни бугунга келиб ўзимни оқлаш учун ёзаётганим йўқ. Ўша куни, яъни 1994 йилнинг 3- мартида терговчининг саволларига қандай жавоб берган бўлсам, бу ерда ҳам айни нарсани ёзаяпман.\nМен турмуш ўртоғим Сафар Бекжонсиз яшаган уч йилимни ҳар бир кунини хотира сифатида ёзганман. Тақдиримнинг тош сўқмоқларида битилган бу ёзувлар шу онда ёзаётган бу хотираларимга ҳам асос бўлмоқда.\nЎз ўтмишини унутган инсон келажакдан қўрқади, мен эса келажагимни ўтмишим билан бирга кўраман ва ўғлим Жалолиддин кимлар тарафидан исканжага олинганлигини унутмасликка ҳаракат қиламан.\nҲамидулло ака мени кўрар кўрмас терговчи эшикни яшин тезлигида беркитди ва менга қаради:\n-Энди ишондингизми? Улар эркак одамлар, тан олиб туришганида сиз аёл бўлиб.. ўғлингиз бор.. ўйлаб кўринг, – деди.\nТерговчининг хонасига беш-ўн дақиқадан кейин яна бир киши кирди ва юринг мен билан деди.\nБиз коридорга чиқиб лифтнинг эшиги олдига келдик. Шунда орқа томондан “Вой келин, сиз ҳам шу ердамисиз?”,-деган таниш овозни эшитдим.\nҚайрилиб қарадим. У ерда Дилором Исҳоқова турарди.\n-Вой келин, сизниям бу эрга олиб келишдими?\nДилором опанинг овозида ҳайрат аралаш қўрқув бор эди.\n-Ўғлингиз қаерда? –деди Дилором Исҳоқова.\nДилором бу ерда худди ўз уйида юргандай юрганини кўриб ҳайрон қолдим. Кейинчалик айтишича юрагим ёмон бўлиб қолганини эшитиб ёрдам бергани келган экан.\nБадқовоқ миршаблардан биттаси “Сизларга суҳбатлашиш мумкин эмас”, деб уни олиб кетди. Шундан сўнг лифтда нечанчидир қаватга кўтарилдик. Мени бир кабинетга олиб киришди. У ерда Қодиржонов ўтирарди.\n-Ўғлим қани? –дедим.\n-Беш минутда олиб келишади.,- дейишди.\nЖаҳлим чиққанини яшириш учун деразадан ташқарига қарадим.Атрофга қоронғулик чўкканди. Эшик очилди ва Жалолиддиннинг “Ая” деган овозини эшитдим.\nКўзларим ёшга тўлди. Жалолиддинни қаттиқ бағримга босдим.\n-Сизни уйингизга Ҳамиджонов олиб бориб қўяди.,-деди Қодиржонович.\nОрадан йиллар ўтсада, лекин мен бу маймун башара одамни ҳали ҳам унита олмадим. У сочи, юзи, қош-киприги сап-сариқ, узун бўйли тарашадай одам эди. Сап-сариқ бўлишига қарамай сариқ рангли куйлак кийиб бўйинбоғини тақиб юриши циркдаги палянчога ўхшарди.\nОлисларда қолган ғамгин хотирамнинг бир четида бу одам ҳали ҳам палянчога ўхшаб қараб туради. Ваҳший режимнинг бир кичик винти мени ҳам инсон эканлигимни, менинг ҳам бу дунёда кимгадир умид, кимгадир бир пайтлар севимли фарзанд эканлигимни униттиришга ҳаракат қилаётган режим малайлигининг моҳирона бажараётганидан хурсандлигини яширмасди.\nУлар мени ўзлари каби манқуртга айлантирмоқчи бўлишганди. Ўзбекистон Ички Ишлар вазирлигининг у маълуму машҳур “кошонасида” ўша пайтларда нималар бўлганини ёзмасам, бугунги диктатуранинг башараси тўлиқ очилмаган бўлади.\nШу кунларда машъум бу даргоҳнинг зиндонларида қийноқларга солинаётган, исмсиз маҳкумлар ва бу ерда жонини фидо қилиб 18/64 сонли “қамоқхона”нинг касалхонасида на хотинини, на фарзандларини юзини кўришга зор бўлиб шаҳид кетган Аҳмадхон Тўрахонбой ўғли (уни Аллоҳ раҳмат қилган бўлсин), айбсиз бўла туриб айбдор топилиб, 13 йилдан бери Қизилтепадаги зиндонда банди зиндон бўлган Мурод Жўраев, ҳурматли ёзувчимиз Мамадали Маҳмудовлар ҳақидаги хотираларимни бирма-бир ёзмасам бу хотиранома ўз моҳиятини йўқотгандай бўлаяпди.\nБу кишиларнинг турмуш ўртоқлари, фарзандлари олдидаги маънавий қарзимни узган бўламан. Ахир мени тергов қилган Ҳусан Аҳмедов, Носир Зокирни, Ҳазратқул Худойбердиевни,Отаназар Орифовни ва Сафар Бекжонни, Абдулла Тўрахонбой ўғлини ҳам тергов қилган. Чунки, унинг Наманганга борганлигини аниқ биламан. Шундан кейин кўп инсонлар Наманганда қамалди, улар орасида Абдулло Тўрахонбой ўғли ҳам бор эди.\nМен Ҳусан Аҳмедовдан : «Наманганга бориб уларни қамаб келдингизми?» деб сўраганимда ҳеч нима дея олмаганди.\nУ пайтда ҳали газета масаласи йўқ эди, мен Сафар Бекжонга қарши тергов жараёнида гувоҳлик беришга мажбур қиланаётгандим.\nҲусан Аҳмедов мен билан турмуш ўртоғим орасида худди элчидай эди. Яъни соғлигини, руҳиятини ундан сўраб олардим ва кўнглим таскин топарди.\nСафар Бекжонни қамаганларидан кейин бир мартагина учрашув беришган.\nБир куни олдинги ҳимоячи Дилдора Саидмуҳаммадевага “Бориб Эргаш Жўраев (Эргаш Жўраев ўша пайтдаги Тошкент шаҳар пракурори) га айтгин, агар Сафар билан учрашувимга рухсат бермаса ўзимга пракуратура олдида ўт қўяман!” дедим.\nМен ҳақиқатдан ҳам бу масалада тайёргарлик кўраётганимниг хабаридан кейин ҳар қалай беш-ўн дақиқага рухсат беришди киришга. Унда ҳам шарт қўйишди болангизни олиб келмайсиз деб.\nЎғлим Жалолиддинни ҳамқишлоғимни чақириб унинг ёнига қўйиб кетдим. Борсам Дилдора дарвозанинг олдида кутиб турган экан. Кейин иккаламиз Ҳусан Аҳмедовни кутдик. Бир пайт у “Газ-24″ русумли машинасида келди. Ҳусан Аҳмедов бизни кутдириб кўйганига хижолат бўлди чоғи, узр суради.\nБорарканмиз бир пайт менга ўгрилиб: “Қурбоной Сафарни кўрсангиз йиғламанг, кейин унинг руҳиятига ёмон таъсир қилади” деди.\nМен унга қарата;\n-Ҳусан ака, сиз Муҳаммад Солиҳни шеърларини ўқиганмисиз? дедим.\nҲусан ака менга ҳайратланиб қаради;\n-Ўқимаганман Муҳаммад Солиҳнинг шеърларини…\n-Ҳусан ака, бир ўқиб кўринг. Сиз ҳам у кишининг шеърларини агар ўқисангиз эди, яхши кўрардингиз! Унинг шундай сатрлари бор, эшитинг?!\nЎзингни тут, қийин бўлмоқчи…\nЎзингизни тутинг, ҳей кўзлар,\nСизга қайноқ ёшлар тўлмоқчи!\nШунинг учун ҳам мен ўзимни тутаман ва йиғламайман.\nКейин Ҳусан Аҳмедов бир оғиз ҳам гапирмади. Оғир хаёлга чўмди шекилли ўйчан бўлиб қолди. Фақат ичкарига кирарканмиз қалин ойна қопланган кабинага ўхшаган жойни кўрсатиб, “Агар бундан кейин учрашув беришса мана шу ойнанинг нарёғида Сафар, бу тарафида сиз ўтириб телефонда гаплашасиз”, деди.\nМен у ерда кўрганларимни ёза олмайман…У ердаги ваҳшийликни ёзишга қаламим ожизлик қилади… Ҳатто орадан 13 йил ўтган бўлсада ҳали ҳам вужудим зир-зир титрайди, юрагим сиқилади… Худо душманимни ҳам у ерга тушурмасин!!!\nСафар Бекжон билан қисқа, жуда қисқа гаплашдик. Балким бу учрашуув менинг бутун умримга бадал эди. Балким у қоронғу, умидсиз ётган куну-тунларимдаги энг ёрқин хотира эди, мен учун…\nУ жуда ҳам озиб кетган, бир қисм суяккга айланганди. Кўзларининг таги кўкариб кетган, қуёш кўрмаган юзлари саргайиб қолган эди.\nМен эса ўзимни қувноқ кўрсатишга, гўёки ҳаётим у қамалмасидан олдин қанақа бўлса ҳали ҳам шундай давом қилаётгандай қилиб кўрсатишга ҳаракат қилдим.\nУ ҳам ўзини гуёки ҳеч нима ўзгармагандай, бу ерда шунчаки вақтинча яшаётгандай каби кўринишга ҳаракат қилди.\nЛекин ичимиздан ўтганни фақат иккаламизгина билиб турардик, холос.\nБиз бир-биримизга менинг ҳолатим сеникидан, сеники эса меникидан яхши, деб алдашга уринаётган икки ёлғончи эдик. Бу ёлғон шу қадар ширин эдики, иккаламиз ҳам бу ёлғонга ишонгимиз келарди. Иккимиз ҳам тортаётган азобу-уқибатларимизни яшираётгандик. Ҳорғин ва умидсиз эдик.\nСабр косам кундан- кунга заҳарга тўлиб бораётганди. Мен эса бу заҳарни ҳар куни ичардим. Бу ҳали ҳолва эканини, асл қийинчиликларнинг кейинчалик бошланишини ҳали у пайтда тассавур ҳам қила олмагандим. Ҳали ҳам қалбимда бир умид учқуни бор эди; “Туҳмат экани исботланади ва бир куни эшикдан ҳорғин ва сўлғин кириб келади” деб умид қилардим. Ўзимнинг содиқ дўстим кўнгил дафтаримга шу сатрларни битардим!\nАфсус, бу қораламаларим фақат хаёл эди, ҳаёт эса бошқа экан!!!\n“Бир куни келасан кўзларингда ёш,\nЭгилиб пойимга қиласан таъзим!\nСоғинчдан сарғайган сўлғин юзимга,\nИнтиқ лабларингни босасан ҳорғин!”\nМана шундай умидли сатрлар битардим. Ҳозир ҳам бу хотираларимни ёзарканман, дафтардаги дардли сатрларимни ўқиб яна у кунларнинг маҳзун хаёллари ичида узоқ ўтмишимга сайр қиламан.\nНимага, нима учун? Ўша пайтда бу саволларга жавоб берадиган кимса йўқ эди?!Ер қаттиқ, осмон эса узоқ… Тўрт девор тилсиз ва жим-жит эди. Фақат соатгина менга ҳамдардлик билдирган каби “чиқ-чиқ”лаб турарди. Дардлашадиган кимсам йўқ эди.\nКимса дардимга дармон , саволимга жавоб бермасди…Ёлғизлик мени бўғарди.\n…Ҳорғин эдим, умидсиз эдим, нима қилишга ҳайрон эдим!!!\nОғир изтиробли хаёллар оғушида ҳорғин ўтирдим столнинг ёнига. Қўлларим билан юзимни яширдим. Кўз ёшларим юзимни куйдириб бармоқларим орасидан оқиб тушарди…\nНега бунча дард, бунча ситам? Недан? Нима учун?\nЎз-ўзимни алдаш учун телевизорни ёқдим.Экранда ўша бадбашара махлуқ бор эди. Инсонларга “келажаги буюк” давлатдан оғиз кўпиртириб ваъдалар бераётган эди. Жалолиддин ўчир-ўчир дея бақирмоққа бошлади. Бошқа каналга ўзгартирдим. Гўдак руҳи бир нарсаларни ҳис этармиди билмайман?! Каримовни кўргани кўзи йўқ эди.\nҚоп- қора кеча, сассиз-садосиз дунё ва бир мен эдим…Кун бўйи кўрганларим худди қўрқинчли туш каби хаёлимда айлана бошлади.Кўраётганларим, яшаётганларим мени ҳам рухан, ҳам жисмонан чарчатганди. Бевафо дунёнинг кутилмаган зарбалари менинг қаддимни букканди. Зотан мен учун ўша машъум кундан кейин яшашнинг қизиғи қолмаганди. Энди эса бутунлай яшашдан тўйгандим. Ўлим кўзимга жозибадор малак каби кўринмакка бошлаганди.\n1994 йилнинг 11февралида одатдагидай дил овунчоғим бўлган “Озодлик” радиосини очдим. Илк хабарлар орасида Сафар Бекжонни суди бўлганини, унга 3 йил қамоқ жазоси берилганини эшитдим.\nМенинг ўша пайтдаги ҳолатимни сўз билан тарифлашга на кучим, на бардошим етади. Кўз олдим қоронғулашиб, ҳушимни йўқотдим… Кейин нима бўлганини билмайман?\nМен бу хабарни суд залида эмас, ўз уйимда, радиодан эшитиб турардим. Нима учун, нимага ахир, одам ўлдирмаган бўлса, ўғрилик қилмаган бўлса, бир ифлос одамнинг туҳмати билан қамалса кетса… Бу ҳам етмагандай мени тинимсиз тергов қилишса?!\nМенинг нима айбим бор? Ҳалигача бу саволимга жавоб топа олмадим?! Айбим унга турмушга чиққанимми?\nМен бу саволларимни ўша пайтда тергов қилган терговчиларга ҳам берганман, афсуски, улар ҳам бу саволимга жавоб беришмаган.\nУйимизни атрофида эса чақирилмаган меҳмонлар дайди ит каби санғиб юришарди.\nПойлоқчиларни кўришга кўзим йўқ эди. Менинг ҳар босган қадамимни текширишарди, магазингами, бозоргами борсам, улар изма-из таъқиб қилишар, у ҳам етмагандек 24 соат телефонимни эшитиб ўтиришарди.\n“Менинг нега яшашим керак?” деган савол миямни ўтмас пичоқдек арралай бошлади. Қанча вақт беҳуш ётганимни билмайман. Қулоғимга узоқлардан йиғи овози эшитилгандай бўлди. Зўрға кўзимни очдим. Жалолиддин йиғлаб ўтирарди.\nБазур ўрнимдан турдим. ошхонага кириб стол устида турган бир шиша сиркани олиб очдим. Ичаман, ўлиб қутиламан деган машъум ҳаёл мени ўз домига тортганди. Бирдан Жалолиддинга кўзим тушди, у менга ҳайратомуз қараб турарди.\n“Менку, осонгина ўлиб кетаман. Лекин бу мурғаккина, ҳали икки ёшига ҳам тўлмаган, дунёни нималигини англаб етмаган гўдак нима қилади? Бунга ким қарайди?! Мен ўлиб қолсам-у, ҳеч ким ўлганимни билмаса, Жалолиддин нима килади?”, деган савол яшин тезлигида миямга урилди. Чунки, Сафар Бекжон қамалганидан кейин ҳеч ким уйга хабар олгани келмасди. Шишани зарб билан ерга отдим, парча парча бўлиб кетди. Жалолиддинни бағримга босдим.\nЭртасига эрталаб ҳимоячи Ҳамидулло Зайниддиновнинг олдига кетдим.(Ҳамидулло Зайниддинов ўзбек халқидан чиққан энг буюк адвокат эди, афсуски у инсон жуда қисқа умр кўрди. Қачон ва қаерда туғилганини билмайман, факат 2004 йилда унинг ўлгани ҳақидаги хабарни эшитганман. Оллоҳ у инсоннинг маконини жаннат айласин!). Бахтимга у киши иш жойида экан. Мени дарҳол қабул қилди.\nМен “Эшитганларим тўғрими?”, дедим? Ортиқча гапиришга на сабрим, на бардошим етарди. Ҳали ҳам ичимдан “Илоҳим ёлғон десин, эшитганларингиз хато хабар десин”, деб тилаб турардим?!\nУмид билан берган саволимга совуққонлик билан жавоб олдим;\n- Бу хабар тўғри. Сизга телефон қилдим, лекин телефонингиз ишламади. Уйингизга боролмадим, вақтим етишмади, деди у.\n- Менга ҳам Элликқалага бориб келишимга бир кунга рухсат бердилар. Биласизми, ўша куни ҳарбий суд бор эди, уни ҳам тўхтатдиларми?\n- Тўғриси мен ҳам хайрон бўлдим, биласизми ҳеч вақт ҳарбий судни тўхтатмасдилар. Демак Сафарнинг суди ҳарбий суддан ҳам муҳим экан.\nТилим лол, қулоғим гаранг эди, ўша пайт нима дейишни билмасдим.\n-Сиз агар 200 доллар топсангиз мен судни қайтадан ўтказиш учун ариза ёзаман, деди ҳимоячи.\nМен хўп дедим.\n“Лекин ким менга бу катта миқдордаги пулни берар экан” деган оғир хаёллар билан унинг ёнидан чиқдим. “Кимдан сўрасам экан? Ким бор ўша пулни берадиган?\nТурмуш ўртоғим қамалганидан бери ҳеч ким хабаримизни олмасди. Фақат Ахтам Розиқовгина ҳар замон ҳар замон келиб ҳол аҳвол сўраб кетарди.\nУндан бошқа кимса йўқ эди. Зотан, мен унинг атрофидаги дўстман, деб юрганлардан инсонларни биттасини ҳам танимасдим. Биттаси келиб мен Сафарни танирдим, ноҳақдан қамалган деса хурсанд бўлардим, демак, Сафарнинг ҳақиқий дўстида, ачинаяпти, деб. Ана шундайлардан бири Самарқандлик Мамадали Маҳмудов билан бирга ишлайдиган Раҳмон Хожимурод эди.Унинг қанақа инсон эканини кейин билдим. Лекин жуда кеч эди. У киши КГБнинг айғоқчиси эканни мен билмаганман. Йиллар ўтгандан кейин Мамадали ака билан учрашганимизда айтганди, лекин бунинг учун мен яна 3 йил кутишим керак эди.\nАфсус баъзан вақт инсон фойдасига эмас, зарарига ишлайди. Ҳозир эса 1994 йилнинг март ойида навбатдаги терговдан қайтиб ҳорғин хаёллар оғушида буларни эслаётгандим. Аслида мен бу ерда, яъни, хотираларимда Ўразали Жумаевнинг кимлигини ёзмасам бу ёзаётганларим қанотсиз қушга ўхшаб қолади.\nЎразали касби журналист. Элликқалаъдаги тарихий музейнинг директори, аслида бир балоси бор одам эди. Уни қишлоғимиздаги лақаби “Пели” эди (ҳакикий Пели мени кечирсин). Аслида у инсон эмас, инсон қиёфасига кирган шайтон эди.\nБалким қоп-қора, семиздан келган, бақолоқ бўлгани учунми ё бошқа сабабданми уни шунақа атардилар. Уни “Эрк” партиясига қандай йўл билан аъзо бўлганидан хабарим йўқ, лекин у ифлоснинг кимлигини биз оиламиз билан яхши танирдик.\nМен Қорақалпоғистоннинг Беруний ноҳиясида туғилиб ўсганман. Ўша пайтларда Элликқаъла янгидан очилган, кўплаб оилалар у ерга кўчиб кета бошлаганди. Менинг катта акам ҳам тақдир тақозаси билан Элликқаъладаги “савхоз”лардан бирига ўша пайтларда, яъни 1978 йил эди, унитмаган бўлсам партком секретари бўлиб ишга кетди. Ўша йилларда Гдлян ва Ивоновлар “пахта иши” деган туҳмат тошини халқ бошига отаркан, бу ифлос ҳам ётиб қолгунча отиб қол қабилида иш қилиб акамниниг бошига туҳмат устуга туҳмат тошини ёғдирди.\nОллоҳга шукрки, шунча текшир-текшир қилдилар, бироқ акамнинг ишидан бирор нуқсон топа олмадилар. Ўразалининг юзи оқибатда шувит бўлиб қолди.\n“Савхоз”да қилган туҳмати учун муҳокама қилганлар ва уни кўчириб юбориш ҳақида қарор қабул қилганларида акамдан йиғлаб келиб кечирим сўраган. Акам ҳам уни болаларига раҳми келиб, “Майли, гуноҳини Оллоҳ кечирсин, яшайвесин!”, деган. Шундан сўнг Ўразали ўша ерда давлатнинг берган уйида яшаб қолган.\n“Савхоз” янгидан ташкил қилингани учун, у ерга кўчиб борган оилаларга бепул ер жой беришарди. Янги уй қуриб олишлари учун маълум миқдорда пул ҳам бериларди.\nБу ҳайвон ҳам шундай имкониятлардан тўлалигича фойдаланган.\nМен унинг нафратга лойиқ ўтмишини билганим учун ҳам, ундан ўлгудай нафратланардим. Келиб-келиб, Сафар Бекжон бу одам билан ош-қатиқ бўлгани менга ҳеч ёқмади. Шунданми буларнинг бу қадар самимий бўлишларига қарши эдим. Лекин турмуш ўртоғим ўз билганидан қолмади. Мен ҳам кўп мажбур қила олмадим , чунки мен чақалоқ билан овора эдим.\nУмрим ўқишда ўтгани учун чақолоқни қандай парвариш қилиш ҳақида ҳеч тушунчам йўқлигидан Жалолиддинни боқишга қийналардим. Бутун куним чақолоқ билан ўтар, Сафар акамнинг нима иш қилаётгани, ким билан учрашаётгани билан қизиқмасдим. Тўғриси бунга вақтим ҳам йўқ эди.\nБир куни кечки пайт бу бадбашара махлуқ билан уйга кириб келгани-да, остонада кўриб тош каби қотгандим. Кейинчалик эса Сафар ака менга бир эски тангани кўрсатиб, “Буни Ўразали берди”, деди. Мен ҳайратландим!\n- Бу танга музейникими? дея сўрадим ниманидир сезгандек хавотирланиб.\n- Ҳа! деди у киши.\nТўғриси, ичимга хавотир аралаш қўрқув кирди; “У одам сизни туҳмат тўрига илинтираётган бўлмасин тағин! Акамнинг бошига не кунлар солмади. Онам жуда ташвиш тортганди, ўшанда акамдан ололмаган қасдини сиздан олмасин тағин!”, дедим.\n- Йўқ, ундай бўлиши мумкин эмас, мана ўз қўли билан ёзган ишонч хати бор, дедилар Сафар ака.\nХатни ўқидим яна, “Нима киласиз бу занглаган темирни?” деб сўрадим.\n-Тошкентда, музей мутахассисларига кўрсатиб, экспертиза қилдириб бераман…\nБу жавобни эшитгач турмуш ўртоғимни огоҳлантирган бўлдим.\n- Эҳтиёт бўлинг, ундан ҳар қандай разиллик келади…\nШундан сўнг бу гапларни унутиб яна кундалик ташвишим билан андармон бўлдим.\n“Илон бари бир илонлигини, чаён бари бир чаёнлигини қилади, инсонга дўст булмайди” деганларидай, уйимизга келиб, тузимизни еган бу мараз тузлигига туфуриб кетди. Сафар аканинг бошига келмаган бало қолмади. Акамнинг аламини куёвидан олди, танга ўғрисига чиқариб, туҳмат тўрига илинтириб қаматиб юборди, мени ҳам сарсон-саргардон қилди.\nМукаддас китобларда ёзилганига кўра, дўзах ер остида бўлиб, Оллоҳнинг қаҳрига йўлиққан инсонлар абадий лаънатланиб дўзахга отиларкан. Менинг ожизона фикримча, қайси аёл кишининг эри қамалса, у ер устида шу дўзах ўтида ёнади. Мен ана шундай дўзах ўтида тириклайин ёнганлардан бириман. Ба хаётнинг бу зарбасини ақлан идрок етиб, тушунишга ҳаракат қилардим…\n“Нега мен, нима учун …Ахир мени ҳам ҳамма инсонлар каби оддий ҳаёт кечиришга ҳаққим йўқми? Ахир биргина менинг эрим қамалмади-ку! Бошқалар ҳам қамалганку, ўғирлик қилиб, одам ўлдириб… Лекин улар бемолол учрашардилар ва муҳими, уларни ҳеч ким савол-сўроқ қилмасди, устидан масхараомуз кулмасди. “Менинг эрим шу-шу сабабларга кўра қамалган” десам кўпчилик куларди.\nУларни уйларини ҳам кеча –кундуз пойлашмасди. Истаган жойга борадилар ва истаган одам уларникига бемалол меҳмон бўлиб келади. Менинг уйимга ким келса бошига бало ёғарди….\nМана энди орадан йил ўтиб мени ўзимни газета тарқатганликда айблаб тергов қилишмоқчи…\nАслида газета бор гапми ёки терговчиларнинг ўйлаб топган баҳонаси эдими?\nВоқеа бундай бўлганди…\nҚайси куни эканини унитдим…Бир куни кечаси дарвоза эшигининг тақиллаган овозини эшитдим. Юрагим ҳаяжондан дук-дук урарди. Сафар Бекжонни озод қилишган бўлса ярим тунда чиқиб келдимикан, деб ўйладим. Кўча эшигини умид билан очдим. Ғира- шира ёруғликда шапка кийган узун бўйли одамни кўрдим. Янгилиш хотирламасам кўзида катта кўз ойнаки бор эди. Қўлида эса битта катта жомадон, қоғозга ўралган, яшикка ўхшайдиган нимадир бор эди.\n-Буларни сизга Муҳаммад Солиҳ бериб юборди, “совға”! деди у.\nҲайратландим, “Нега шу вақтгача бирон марта эсламаган одам нечук бизларни эслаб қолди”, деб.\nЯна ўзимни овутдим. “Шоирлар хаёлот дунёсининг одамлари. Балки, Сафарни унитгандир, унинг ташвишлари кўп”.\n“Ахир у киши дунёга бадал бўлган бир одам. Ҳар куни “Озодлик” радиосидан “дўстимиз Абдураҳим Пўлат…” дея бошланадиган маълум ва машҳур ваъзларини эшитиб турардим. Абдураҳим Пўлатдек бир одам билан тортишадиган одам Сафар Бекжонни бошига урадими?”\nЧамаси менинг ҳайкалдай қотиб, хаёлга ботиб сўзсиз, садосиз туришим келган одамга бироз ғалати таъсир қилди шекилли, “Уйингизга кирсак мумкинми?” деб сўради.\n“Киринг, марҳамат!”, дедим ва ичимдан севиндим…”Ниҳоят Муҳаммад Солиҳ жаноблари бизни эслабди ва бугун бизга совға юборибди, ҳеч бўлмагандан кеч бўлса ҳам деб”.\nУ киши эса сўзида давом этди: “Жомадонни олмоғим керак”…\n-Киринг! дедим… Хаёлимдан эса, “Муҳаммад Солиҳнинг элчиси бу киши, балким бир пиёла чой ичар”, деган фикр…\nМеҳмон уйга кириб, жомадонини очди. Кўзларимга ишонмадим, мени совға юборди, деб хурсанд бўлиб кутган нарсам ҳаммаси бўлиб бир уюм қоғоз, яъни газета эди…Уларни кўриб ҳайратлар ичида қотиб қолгандим.\nУ киши бир оғиз гап гапирди:\n-Ҳамидулло Нурмуҳаммадга телефон қилинг, келиб олиб кетади, деди.\n-У кишини танимайман, дедим.\n-У сизни яхши танийди…\nУ киши кетди, мен эса устимдам бир челак муздай сув қуюлгандай қотиб қолдим.\nНима қилишга ҳайрон эдим. Лекин ҳали ҳам совға бордир, деган умидда иккинчи қутини ҳам очдим. У ердан ҳам газета чиқди.\n“Соддаманда, Муҳаммад Солиҳ аллақачон Сафарни унутди”, дедим алам билан ўзим-ўзимга, “Санам унут!”\nБир воқеани менга Дилором опа Исоқова ҳикоя қилганди.\nУ пайтларда турмуш ўртоғимни энди йўқолиб қолган кунлари эди шекилли. Сафар акамни қамалганини мен 20 кунлардан кейин билганман. Унгача унинг қаердалигини билмаганман. Чунки, унинг қаерда эканини мендан ИИВ ҳам МХХ ҳам яширган, айтмаган.\nҲар куни бориб талаб қилаверганимдан кейин Сафар Бекжон ИИВнинг ертўласида эканини айтишди.\nКейинчалик менга бирнарса аён бўлди. Гўёки “Эрк” фаоллари Муҳаммад Бекжон, Дилором опа ва Сафар акам учаласи ўтириб, ҳар қандай оғир шароитда ҳам бир-биримизни унитмаймиз, дея қасам ичишган экан. Улар бирорталарини бошларига оғир кун тушса, унинг оиласига ёрдам берамиз, деб аҳд қилишган. Лекин бу аҳду паймон онт ичилган куннинг эртасигаёқ унитилди. Негаки, биринчи бўлиб Сафар Бекжоннинг бошига қора кунлар тушди ва қамалиб кетди. Унга берган ваъдаларини на Дилором опа эслади на Муҳаммад ака.\nҲар бири ўз йўлига кетишди.\nДилорам опа бир куни ҳовлиқиб уйга кириб келди:\n- Биласизми келин, Сафар Муҳаммад Солиҳни сотибди, менга видео кассетасини қўйиб беришди ИИВда деди.\nМен бу хабардан тошдай қотдим. Нима дейишга ҳайрон эдим. Турмуш ўртоғимни ўз кўзим билан кўрмагандан кейин бу хабарга ишонишни ҳам, ишонмасликни ҳам билмасдим.\nҲаммасига кўз юмиб қишлоққа кетишни ўйлардим. Шундай пайтлари “Турмуш ўртоғим билан учрашув беришса Тоштурмага, ким унинг изидан боради?! Халқора ташкилотларга уни озод этишга ёрдам беришларин сўраб ким ким ёзади?” дея ўйлаб бу аҳдимдан қайтардим.\nМен фақат шуларни ўйлаб ўз оилам талабини ҳам рад этгандим. “Мен Сафар акамни эрталаб ишга кузатганман, “ўғриликка “ эмас, уни қаердан кузатган бўлсам, ўша ердан кутиб оламан. Чунки, у айбдор эмас. У туҳмат билан қамалган” .\nҲақиқатдан ҳам Сафар акани 1993 йилнинг 27 июлида эрталаб ишга кузатарканман Жалолиддин тинмасдан йиғлаганди. Сафар акам уни зўрга овутиб, ишга кетди. Шу кетиш бўлди… Жалолиддин у пайтда бир ёшу етти ойлик гўдак эди, беш ёшга тўлганида дадаси уйга кириб келди. У дадасини танимай катта бўлди.\nХаёлимни жамлаб, газетани бирисини қўлимга олдим. Ўрганган одатимга кўра энг сўнгги саҳифа, яъни тўртинчи бетдан ўқий бошладим. Ундаги сарлавҳани кўриб кулгим келди. Тўртинчи саҳифадаги шеърлар устига катта ҳарфлар билан “БУ КУНЛАРНИ ШЕЪР ҚИЛИНГ, МИРЗО!”… деб ёзиб қўйилганди.\nҲа, балким ўша кунларни шеър қилиб ёзгандир ҳурматли шоиримиз Мирзо Кенжабек. Лекин мен билмайман…\nМирзо Кенжабек… Мен у кишини жуда ҳурмат қилардим. Бир гал уни айтган гапини ҳали ҳам унутмадим.\nЎшанда баҳор фасли эди. Мен дугонам Малоҳат Эшонқулова (Самарқанд вилоятининг Оқдарё туманидан) билан Тошкентга келгандим. Бизнинг бу сафаримизга Бухоролик бир курсдошимизнинг Муҳаммад Солиҳ шаънига айтган гаплари сабаб бўлган. У дарс пайтида тортишиб қолганимизда “Муҳаммад Солиҳ “Бирлик”ни сотиб, Каримов тарафига ўтиб кетибди” деганди. Унинг бу гапин эшитиб, жуда жаҳлим чикди. “Унақа пасткашликни Муҳаммад Солиҳ қилмайди, мен эртагаёқ Тошкентга бориб, сизнинг шу гапингиз учун ҳам Солиҳ билан учрашиб келаман”, дедим.\nМен ўз сўзимдан қайтмайдиган қайсар эдим. Танаффус пайтида худо раҳматли деканимиз Нуриддин Шукуров (Филология фанлари доктори, асли Самарқандлик. 1994 ёки 95 йилда вафот этибдилар, Оллоҳ охиратларини обод қилган бўлсин) нинг олдига кирдим. Воқеани айтиб, ундан Тошкентга бориб келишимга рухсат сўрадим?\nХудо раҳматли домлам жуда ҳам покиза кўнгилли одам эди. Менга мийиғида кулиб қаради;\n-Шундай қилиб сиз буни ёлғон деб, ишонмай Тошкентга бормоқчимисиз?\n-Ҳа домла, агар сиз рухсат берсангиз, бориб келмоқчиман, дедим .\nДомла бу шижоатимни кўриб, “Майли боринг!” дея розилик билдирдилар.\nЭртасига, яъни 1990 йилнинг 10 апрелида эрталаб дугонам Малоҳат билан йўлга чиқдик.\nКелган кунимизнинг эртасига Ўзбекистон Ёзувчилар Союзига бордик. Мен Муҳаммад Солиҳнинг қабулига кириш учун котибадан изн сўрадим. Котиба Солиҳнинг олдига кириб кетди ва беш дақиқадан кейин чиқиб, “Ҳозир сизни қабул қилади”, деди.\nМуҳаммад Солиҳнинг кабинетига кириб борар эканман, кўзим деворга илинган Чўлпоннинг расмига тушди. Хаёлимни йиғиб у кишига ўзимни таништирдим ва курсдошим билан орамизда бўлган воқеани айтиб бердим.\n“Мен бу гапларга ишонмайман ва мен каби сизнинг мухлисларингиз ҳам ишонишмайди Солих ака, туҳматми бу?!”\nМуҳаммад Солиҳ бу саволимга қисқача жавоб берди;\n-Туҳмат, фақат биз икки ташкилотга бўлиндик.\nШундан сўнг у мени қайси ташкилот аъзоси эканлигим билан қизиқди;\n-Сиз комсомолмисиз, ёки коммунистик партия аъзосимисиз?\n-Йўқ, ҳеч бирига аъзо эмасман, агар қабул қилсаларингиз мен “Эрк” партиясига аъзо бўлиб кираман, дедим унга.\nМен ўша пайтда “Эрк” газетасини самарқандга олиб бориб, тарқатардим. Орадан бир кун ўтгач, барча ишларимизни битиргач, Малоҳат билан шоир ва ёзувчилар ўтирган автобусда Самарқандга қайтик. Бир гуруҳ ёзувчилар Қашқадарёга, худо раҳматли шоир Назар Шукурнинг фотиҳасига кетиб боришаётган экан. Шунда улардан бири, шоир Мирзо Кенжабек, менга ”Қурбоной, шоирлардан узоқ юринг” дея ғалати гап айтганди. Мен ўша пайтда тўғриси бу гапнинг маъно мазмунига унчалик тушунмагандим. Ўлай агар, ҳали ҳам англаб етганим йўқ.\nШундай хаёллар билан қанча вақт ўтганини билмайман. Бир пайт гулдурос солиб телефон жаранглади. Ўрнимдан сапчиб туриб, телефонни гўшагини кўтардим. Ётоқхонадан Жалолиддиннинг йиғлаган овози эшитилди. Жаҳлим чиқди, “Кимсиз?!” дедим бақириб, жавоб йўқ эди.\nТелефон гўшагини ерга улоқтириб, югуриб ётоқхонага кирдим. Қўрқувдан дир-дир титраётган Жалолиддинни маҳкам бағримга босдим, сув ичирдим. Уни вужуди ҳамон титрарди. Бағримга босиб ёнига узандим.\nЯна қоп-қора умидсиз тонгим отди. Мен энди ҳар отган тонгимдан умидимни узгандим. Ҳаётимнинг маъно мазмуни қолмаганди.\nЭрталабки нонуштамни қилиб, кечаги одам берган телефон номерига, Ҳамидулло Нурмуҳаммадга телефон қилдим. Бир бола гўшакни кўтарди, унга ўзимни танитганимдан сўнг, “Дадам уйда эмас, келсалар телефон қиладилар” деди.\nОрадан қанча вакт ўтганини билмайман, телефон йиринглади. Телефонни олгач, “Мен Ҳамидулло Нурмуҳаммад бўламан”, деган овозни эшитдим. У кишига “Ҳамидулло ака, бизнинг уйга келасизми” дедим. У томондан “Яхши”, деган овозни эшитдим ва гушак қўйилди.\nКечга томон уйга икки киши кириб келди. Бирисини танидим, Ҳамилулло ака эди. Уни турмушга чиқмасимдан олдин кўргандим. Самарқандда ўқирканман,1990 йилларда “Эрк” партиясига аъзо бўлганимдан кейин Тошкентга кўп келадиган бўлдим. Мен “Эрк” газетасини Тошкентдан олиб бориб, Самарқанддаги турли олийгоҳларга тарқатардим. Тушган пулини эса газета масъул ходими, журналист Қудрат Бобожонга берардим. Мени Сафар Бекжон билан ҳам Қудрат таништирган.\nЁдимда бор, 4-курсни битириб, таътилга кетиш олдидан Тошкентга келдим. Мақсадим қишлоққа газета олиб кетиш ва “Эрк” партиясининг бир бўлимини Берунийда ташкил қилиш масаласини муҳокама қилиш эди. Ёзувчилар Уюшмасида ҳар доимгидай яна Қудратни кўрдим. Ундан энди газета масаласида сўрайман деб турганимда, бизга бир одам яқинлашди. У жуда озғин, ўрта бўйли киши эди. Келиб гапимизга аралашди. Менинг бундан жаҳлим чиқди, хумрайиб унга бир қараб қўйим. У эса гапидан тўхтамасди. Қудрат хижолат бўлдими бизларни таништирди;\n- Бу киши Сафар Бекжон Урганжий бўладилар…\nБу гапни эшитиб баттар жаҳлим чиқди;\n-Сиз Хоразмдан бўлганингиз учун ўзингизни\nҚуёши кулмаган баҳор (Давоми)\nby Admin on Mon Oct 29, 2012 4:44 am\n-Сиз Хоразмдан бўлганингиз учун ўзингизни Урганжий деб атайсизми?, дедим шиддат билан.\n- Йўқ, ҳақиқатдан ҳам бизлар унинг авлодларидан бўламиз, деди Сафар акам саволимга жавобан.\nГазетани оларканман мақсадимни Қудратга айтгандим, Сафар ака яна гапга аралашди;\n-Агар ёрдам керак бўлса, мен ёрдам бераман. Менга адресингизни беринг, газетани ҳам ўзим юбориб тураман, деди бу киши.\nМен хурсанд бўлдим. Ҳеч нимани ўйламай уйимизни адресини бердим.\nЎша пайтда адресимга қўшиб тақдиримни ҳам у кишининг қўлига берганимни мен гумроҳ банда билмаган эканман.\nОрадан сал кам тўрт йил ўтиб, қоп-қоранғу, умидсиз бир кунда мен буларни эслаётган эдим.\nҲамидулло Нурмуҳаммад эса ўша пайтлардан кўзимга таниш эди. Ёнидаги калтадан келган, семиз, бақалоқ одамни эса ҳеч кўрмагандим. Семизлиги етмагандай, бу одамнинг бир кўзи қисиқ ҳам эди. Уни юзига диққат билан боқдим. Ҳамидулло ака КГБичник билан келган бўлмасин тағин деган гумоним бор эди. Чунки, Сафар Бекжон қамалгандан кейин икки –уч одам доимо кўчада, Телман парки атрофида айланиб юрар, баъзан машиналарини алмаштириб туришарди. Бу одам ҳам улардан бўлмасин тағин, деган ҳадикда эдим.\nКелган бақолоқ эса КГБ ходимларига ўхшамасди. Чунки, КГБда ишлайдиганларнинг ранги, афт ангори худди мурдаларникига ўхшарди. Уларнинг ҳаммасини худонинг қаҳрига йўлиққан инсонларга ўхшатардим.\nҲамидулло ака менинг тарадудланиб қолганимни сездими: “Бу киши ўзимиздан, Назар Эшонқул бўладилар”, деди.\nЁзувчи Назар Эшонқул менинг севимли ёзувчим эди. Унинг “Ёшлик” журналида эълон қилинган “Уруш қурбонлари” асарини севиб ўқигандим. У киши билан ёзувчилар билан бўладиган учрашувда эмас, кутилмаган вазиятда учрашиб турардим. Балким, у киши билан САМДУнинг мажлислар залида учрашсам эди, ёзган асари юзасиндан берадиган саволларим кўп эди…Афсуски, мен ёзувчи билан талабалар учрашувида эмас, бу ерда “Эрк” газетасини яширинча олишга келган пайтида учрашиб тургандим.\nҲамидулло акага газеталарни чиқариб берарканман, улардан тўрт донасини ўзим билан олиб қолдим.\nКетаркан, шу пайтгача жим турган Назар Эшонқул менга қараб нималардир деди. гапнинг очиғи унинг ўша пайтда айтган гапларини ҳозир эслашга ҳаракат қилаяпман, бироқ ёдимга тушмаяпти. Балки, бундан кейин Назар Эшонқул билан учрашмак насиб қилса, ундан ўша пайтда нима деганини сўраб биларман.\nЭртасига кутилмаганда Дилором опа кириб келди. Салом аликдан кейин; “Келин, шу газеталардан бир икки донасини Мамадали Маҳмудовга олиб бориб беринг”, деди.\nБу гапни эшитиб, тўғриси ҳайратландим. “Бу газетани менда борлигини ким айтдийкан бу кишига? Кўпдан бери келмаган бу аёл нимага бирдан пайдо бўлди бу ерда?” Минг хил савол пайдо бўлди хаёлимда, лекин у кишига ичимдаги туйғуларни ошкор қилмадим.\n- Дилором опа, мен Мамадали акадан хафаман. Бир марта сизнинг гапингиз билан у кишининг ёнига боргандим, анаву Ўразалини ўз қўли билан ёзган ”ишонч хати”ни олиб, кўпайтириб беринг, деб. Борганимда ҳайдагандан баттар қилди. Шунинг учун бундан кейин мен унинг иш жойига бормайман, дедим.\nДилором опа мени кўндиришга ҳаракат қилди;\n-Нима бўпти шунақа қилган бўлса, бораверинг, деди у\n-Йўқ, дедим қатъий оҳангда. -Мен у кишини ёзувчи сифатида яхши кўрардим, лекин бундай совуқ одам деб билмасдим, бормайман…\n-Эҳ, жуда ўжар одамсизда, деди Дилором опа ва эшикни ёпиб, чиқиб кетди.\nҲа, мен ўжар эдим, ўжар бўлганда ҳам керагидан ортиқроқ ўжар эдим. Доимо нимани ўйласам шуни гапирар, ўзим бир нимани тўғри деб билсам осонликча бировни гапини олмасдим. Ўша куни ҳам балким Дилором опанинг дили оғригандир мендан.Шу сабабли Дилором опа менга “ўжар” тамғасини ёпиштириб кетди.\nБугун мен бу хотираларимни ёзар эканман, уч тўрт йил ичидаги воқеалар шу даражада кўпки ўзим ҳам улар ичида чалкашиб қолаяпман. Бугун мен 1997 йил Туркияда яшаган пайтимизда ёзган қўл ёзмаларимни топдим. Умид қиламан-ки, бу кундалик менинг ҳозирги кунда ёзаётган хотираларимни яна бойитади, янада ҳаётий чиқишига жуда катта ёрдам беради. Чунки, ҳам руҳан, ҳам жисмонан таъқибу, тазйиқда ўтган кунларимнинг асорати энди ўз мевасини кўрсатмоқда ва соғлик муаммолари билан шуғулланишга тўғри келаяпти. Шунинг учун бу қўлёзмамнинг топилиши мен учун катта ёрдам, чунки бу ерда мен ҳозир исм-фамилияларини эслай олмаганим баъзи инсонлар, баъзи воқеаларнинг сония ва кунлари акс этгандир.\nСафар акамнинг қамалишидан олдинги ва кейинги воқеалар;\n1993 йил 27 июлда бу киши эрталаб ҳар доимгидай ишга кетди, ҳеч вақт дадасининг изидан йиғламайдиган Жалолиддин ўша куни роса йиғлаганди. Уни овута олмай, роса овора бўлгандим. Балким гўдак руҳи бир нимани ҳис килгандир.\nЛекин мен ҳеч нимани тушунмагандим ўшанда ва ўзимнинг кундалик ишим билан банд эдим. Чунки, биз Бектемир туманидаги эски уйимиздан “ЭРК” партияси тарафидан сотиб олинган ва партиянинг фаолларига мўлжалланган уйга кўчиб ўтгандик. Бу уйга кўчиб борганимизга эндигина бир ҳафта бўлганди.(1993 йил 20 йил). Бу уй Тошкентнинг Якуб Колос кўчасида жойлашган, 22 сонли, икки хона ва бир деразали унча эски ёки янги ҳам бўлмаган бир турар жой эди. Яшаш учун бирмунча қулайликлари бор эди ва энг муҳими телефон бор эди.\nХулласи калом, бу уйда яшашни бошладик. Ўша машъум кун, кечқурун, яъни соат олти ёки еттилар эди чамаси, дарвоза эшиги тақиллади. “Сафар акам келди чоғи” деган хаёл билан дарвозанинг эшигини очдим: дарвоза олдида Сафар акам ўрнида Мақсуд Бекжон, яъни, Муҳаммад Солиҳнинг кенжа укаси турарди.\nМен Мақсуд Бекжонни яқиндан танимасдим, уни бир марта эски уйимизга акаси Муҳаммад Бекжон билан келган пайтига кўргандим. Лекин унинг шоир эканини “Муътадил ранглар” ва “Ёшлик” журналида эълон қилинган шеърларидан билардим холос. Эсимда қолган икки сатр шеъри бор эди холос: “Тушунмади, тушунмади улар бир-бирин”.\nМенинг ғалати характерим бор, яхши шоирнинг шеърини ўқисам, ҳеч бўлмаса бир сатри миямда муҳрланиб қолади. Бу беихтиёр эслаб қолган сатрларим эди.\nМақсуд Бекжоннинг юзида саросима аралаш қўрқув туйғуси бор эди:\nТўғриси мен ҳам ҳавотирландим нимага сўраяпти деб, “Ахир бир ерда ишласалар керак, нимага мендан сўрайди?”…\nЛекин хаёлимдан ўтган саволни унга бермадим.\n- Ҳавотирланманг кечгача келиб қолар, бугун уни иш еридан Эргаш Жўраевнинг одамлари келиб олиб кетди.\n-Ким у киши?\n-Ростдан эшитмаганмисиз у кишини?!\n-Эргаш Жўраев Тошкент шаҳар прокурори бўлади. Сафарбой билан гаплашадиган гаплари бор экан, шунга олиб кетди.\nБу гапларни эшитгач, мен унча хавотирга тушмадим …Ҳа, келиб қолар-да, дедим совуққонлилик билан.Чунки, мен турмуш ўртоғимнинг баъзан эрта, баъзан ярим тунда уйга қайтишларига ўрганиб қолгандим.\nМақсуд Бекжон кетгач, уйга кириб, Жалолиддинни қўлига ўйинчоқларини бердим-да, кечки овқатга уннадим. Овқат пишди, емай қараб ўтирдик келиб қолар деб.\nКечки соат еттилар эди чамамда, дарвоза эшиги тақиллади. Сафар акам келди чамаси деб эшик олдига югуриб бордим. Эшикни дарҳол очдим, ким деб сўрашга ҳам сабрим чидамай. Яна кутилмаган меҳмон Мақсуд Бекжон турарди.\n-Келмадими Сафарбой? дея интиқлик билан сўради у.\nСаволига йўқ деган жавобни деди;\n-Кутинг соат 12 гача келиб қолар…\n-Яхши, дедим умид билан.\nУ кетди… Мен эса кутдим. Қозондаги овқат музлади, томоғимдан бир қултум сув ҳам ўтмади. Хаёлимдан Сафар акамни биринчи кўрган кунимдан, то шу кунгача бўлган воқеа – ҳодисалар бир-бир кечди. Оғир хаёллар исканжасида ўтирарканман, яна эшик таққиллади. Девордаги соатга қарадим, соат тунги 1.30 ни кўрсатиб турарди.\n“Мутлоқо келди бу гад”, дедим ўз-ўзимга ички бир қувонч билан.\nЭшикни очдим. Остонада эса Мақсуд Бекжон турарди.\nЯна олдинги савол жавоб такрорланди;\n-Кутинг эрталаб келар.\nВа у кетди.\nЖалолиддин ухлади. Мен эса беором эдим, кўзимга уйқу келмади.\nБиринчи танишган кунимизни, Самарқандга келгани-ю, ёмғирли куз оқшомларидан бирида “Самарқанд” кинотеатрига кино кўргани борганимизни, Амир Темур мақбарасига бориб дуои-фотиҳа ўқиганларимизни ва Нақшбандий ҳазратларининг мақбараларини зиёрат қилганларимизни, ҳамма ҳаммасини бир-бир эсладим.\nЭнди эслаб кўрсам, у киши билан эр-хотинга ўхшаб эмас, худди икки яқин дўстдай яшаган эканмиз. Чунки, бизнинг дунёқарашимиз бир-биримизникидан ҳеч фарқ қилмасди. Тақдир ҳам бизни тенг қилмай дуч қилганди.\nБизнинг оилада турмуш ташвишидан кўра кўпроқ “Эрк” партиясидаги муаммоалар ҳақида кўп баҳслашардик. Мени ҳеч вақт тилла тақинчоқлар эмас, балки газетанинг янги сони кўпроқ қизиқтирар, мамлакатимизда бўлаётган сиёсий жараёнлардан хабарсиз қолишни истамас эдим.\nЭнди эса ҳайҳотдек ҳовлида бир ўзим қолгандим. Мен дардимни, ҳасратимни кимга айтаман? Ким билан сиёсий жараёнларни ривожи ҳақида баҳслашаман?\nЭртасига эрталаб яна Мақсуд Бекжон келди.\nЯна одатдаги савол жавоб;\nИч ичмдан нимадандир хавотирни туярадим. Энди мен ким билан Жалолиддининг ширин ҳам ёқимли ҳаракатларини пойлашаман?\nМен банда эдим. Кўп нарсани даъво қилмасдим. Лекин кўрганим ноҳақликлар олдида бўйин эгишни ҳам истамасдим…\nХаёлимга эса, бундан икки кун олдинги кўрган мудҳиш тушумни хотирладим.\nТушумда қоп-қора ялмоғизга ўхшаган кампир уйга кириб, остонада турган Сафар акамнинг туфлисининг бир пойини олиб кетганди.\nМен эрталаб турганда “Сафар оға (баъзан унга ҳазил оҳангида шундай мурожаат қилардим), мен шунақа туш кўрдим, эҳтиёт бўлинг!”, дедим.\nУ киши Бектемирдаги уйимизда яшаган пайтимизда бир куни бир оз жахли чиқиб ишдан келганди. Ҳайрон бўлиб, нима ҳодиса бўлгани ҳақида сўрадим.\nБу киши эса кимлардир уни кузатиб, изма-из келганини жаҳл билан гапирди.\nМен ҳам унга маҳалла қўмитасининг ёнида (уйимиз маҳалла қўмита биносининг рўпарасида эди) яшил рангдаги “Жигули” маркали машина туришини, агар магазинга борсам, орқамдан изма-из, таяниб, илашиб бориб келишини, мен бу ҳодисага ҳеч тушунмаслигимни айтдим.\n-Шундайми? Унда нимага олдинроқ айтмадинг менга?! деди у киши ҳамон жаҳлидан тушмай.\n- Билмасам, дедим.\nСафар акам ҳеч нима демади бошқа.\nПойлоқчи машина эса ҳали ҳам турар, лекин фақат машинанинг ранги тез тез ўзгариб турарди.\nКейин кўп ўтмай юқорида баён қилган уйимизга кўчдик.\nЭнди эса бу кутилмаган ҳодисага дуч келгандим.\nНа эртасига, на кейинги кунда ундан хабар бўлди. Мен нима қилишга ҳайрон эдим.\nХаёлимда эса бундан ўн кунча олдин бўлган бир воқеа…\nШаҳардаги уйга кўчиб келишдан олдин, уй кўришга келганимизда, “Боғи эрам” паркида музқаймоқ ерканмиз, рўпарамиздаги столда ўтирган икки милиция ҳодимига кўзим тушди. Улар ҳам музқаймоқ еб, атрофни диққат билан кузатиб ўтиришарди.\nБирдан Сафар акам менга қараб, “Ҳозир шу “мент”лар ёнимизга келиб, “Ўртоқ Бекжанов, сиз қамоққа олиндингиз!”, дейишса нима дейсан?” деб қолдилар.\nМен шунчаки ҳазил қилаяпти деб тушундим ва бепарво жавоб бердим;\n“Тош каби қотсам керак”.\nКейин уйга келгунча на у киши гапирди на мен.\nАфсуски, бу гаплар ҳазил эмас экан, оқибати ўн кундан кейин маълум бўлди. Мен гумроҳ банда ўшанда тушунмаган эканман. Ўшанда Сафар акам ниманидир ҳис қилган эканда… Мен эса бемалол музқаймоқ ялаб ўтираверибман.\nҲаётим эса шу музқаймоққа қўшилиб музлашини ўшанда билмаган эканман.\nТошкент шаҳарини деярли билмасдим. Сафар акамнинг атрофидаги инсонларни-ку, айтмаса ҳам бўлади.\nБошим қотди. Нима қилсам экан? Кимдан қандай маслаҳат сўрай? Қайси ташкилотга мурожаат қилай?\nКунлар оёғига тош боғлангандек узун, кечалар эса даҳшатли эди.\nБир куни уйга узун қисқа бўлиб, икки эркак ва битта аёл киши кириб келди. Улардан Дилором Исҳоқовани ва Муҳаммад Бекжонни зўрға танидим. Ўрта бўйли, кўзида қандайдир ўзига яраша меҳр нури балқиб турган бу одамни унча танимадим. У кишини Дилором опа танитди;\n-Бу киши профессор Отаназар Орифов бўладилар.\nБирдан ичимга илиқлик кирди. Э, бу кишининг судига ҳамиша Сафар акам кетарди, мен эса ҳар кун натижасини сўрардим. Демак шу киши эканларда.\nМен улардан нима қилиш кераклиги хақида маслаҳат сўрадим?\nУлар менга шаҳар ичидаги вақтинча қамалганлар сақланадиган ерларнинг адресини беришди.\nТонг отди… Жалолиддинни бағримга босиб ўша берилган адресларга бордим, лекин ҳеч биридан жўяли жавоб ололмадим.\nОқшомга қадар адресма-адрес югурдим, лекин минг афсус…\nҲаво жуда иссиқ эди, бола билан юриш эса жуда қийин… Нима қилишни билмасдим. Ўлганни устига тепгандай Жалолиддин касал бўлиб қолди, ўзим ҳам ўлгудай чарчадим. Осмон узоқ, ер қаттиқ. Додимни ўзимдан бошқа кимса эшитмайди. Таксида юрай десам ёнимда нон олишдан бошқага етадиган пулим йўқ. Пул қарз олай десам кимсани танимайман.\nИзлаб овора бўлиб юрганларимни нечанчи куни эди билмайман. Ишқилиб терговхоналарнинг бирисида ишлайдиган одам сарғайиб қолган Жалолиддингами,ёки менга раҳми келдими, ишқилиб…\n-Сизнинг эринигизни қайси прокуратурадан келиб олиб кетишган?, деб сўраб қолди.\n-Эргаш Жўраев деган прокурорнинг одамлари олиб кетганмиш, иш еридан, дедим.\n-Унда сиз Собир Рахимов туманига боринг!\n-Кечирасиз, мен у ерни билмайман.\nБу суҳбатдан сўнг у киши менга адресни тушунтирар экан, қўшиб қўйди:\n-Бугун бориб овора бўлманг, энди кечикдингиз…\nМиямга гурзи тушгандай бўлди. Нима дейишга ҳайрон эдим. Томоғимга муштдай нарса келиб қадалди. Кўз ёшимни ичимга ютдим…\nУмидсиз уйга қайтдим. Жалолиддиннинг иситмаси чиқиб, кўзларини очолмай қолганди. Ёғни бир оз илитиб массаж қилган бўлдим ва ўрнига ётқиздим.\nҲассасини йўқотиб қўйган кўрга ўхшардим. Нима қилишни, қайга боришни билмасдим. Томоғимдан бир қултум сув ҳам ўтмади, ҳорғин ётоққа чўзилдим.\nЭртасига айтилган адресни зўрға топиб бордим. У ердан ҳам керакли жавоб ололмадим. Жалолиддиннинг эса кундан-кунга соғлиги орқага кетарди. У дадасига жуда ўрганган эди. Ҳар кун уйга қайтаркан, албатта ўғлига бир нима кўтариб келарди. Ўйинчоқми, биронта шокаладми, ишқилиб ўғлини кўнглини оларди. Энди эса ҳеч кимса йўқ эди. Ўпиб эркалайдиган, ўғлига бир нима кўтариб уйга қайтадиган…\nМенинг ичим парчаланар эди, унинг мунгли кўзларига кўзим тушганда…\nОллоҳ ҳеч кимсанинг ўғли ёки қизига дадасиз яшашни насиб қилмасин!!!\nУнинг кўзларидаги “Дадам қани? Қаерга кетган?” деган саволга жавоб топишга тилимдаги калималар етмасди …\nБу бизнинг учунчими , тўртинчими боришимиз эди шаҳар прокуратурасига. Лекин ҳеч ким қабул қилмасди. “Сенам одаммисан” деб ноламизга қулоқ солмасди. Аҳийри “Бу Сталин замони эмас-ку, нимага саволимга жавоб бермайсизлар, у киши қаерда?” дея зарда қилдим. “Ўлик бўлса ўлигини, тирик бўлса тириклигини айтинглар?”\nЭнг сўнггида Эргаш Жўраевнинг ёрдамчиси Раҳим Айдешовнинг ҳузурига киришга муваффақ бўлдик. У киши қанчалик Тошкент шевасида гапирмасин, Хоразмлик экани билиниб турарди. (Кейин билсам у Хоразм вилоятининг Хонқа туманидан экан).\nУ киши менинг фамилиям билан қизиқди, “Реимова” деганимдан кейин:\n-Аслида менинг исмим ҳам Рейим эди, мен пасспорт оларкан алмаштириб олдим, деди.\nҲарқалай, у кишининг кичкина бола билан сарсон-у, саргардон бўлиб юурганимга раҳми келдими, ёки бошқа сабабаданми, менга ёрдам берди.Яъни, у мени Бахтиёр Сайфуллаев деган одамнинг қабулига юборди. “Фақат ўша кишигина сизга турмуш ўртоғингизни қаерда эканини айта олиши мумкин” деб.\nМен яна ташқарига чиқиб, эшик олдида ўтирган бадқовоқ формали “жаллод”дан Бахтиёр Сайфуллаевни чақириб беришини сўрадим?\nУ бир менга, бир ўғлимда, оғриқдан ранги заъфарондек сарғайиб бўлган Жалолиддиннинг рангига қараб раҳми келдими, ҳар қалай чақириб беришга рози бўлди. У ташқарига чиқиб кутиб туришимизни буюриб, ўзи телефон рақамини тера бошлади.\nБиз ташқарига чиқиб кута бошладик. Кўча эшиги қалин шиша билан қопланган, ичкари кўринарди-ю, аммо овоз эшитилмасди.\nБиз ярим соат чамаси кутдик, бир пайт сочлари жингалак, ёш бўлса ҳам тарвуз каби думалоқ қорин қўйган, 35-40 ёшларидаги бир киши чиқди.\nҚоровул йигит бизни кўрсатиб бир нималар деди.\nУ киши бизни ёнимизга келиб совуқ оҳангда:\n-Кимни излаяпсизлар? деб сўради.\nМен унга хўжайиним, Сафарбой Бекжоновни шаҳар прокуратурасидан борган ноъмалум кимсалар “сиз билан Эргаш Жўраев суҳбатлашмоқчи” деб иш жойидан олиб кетишганини, сал кам бир ойдан бери излаётганимни айтдим.\n-Нимага шундай? Кап-катта одам дом-дараксиз йўқолиб кетса? Ҳозир 1937 йил эмас, давлат тепасида “халқлар отаси” Сталин ўтиргани йўқ, адолатли ва демократ Ислом Каримов ўтирибди?! (чунки мен у пайтда негадир президентга ишонардим, соддаманда!) Қачонгача қўлимда гўдак билан сарсон-саргардон югураман?\nШу пайтгача сабр билан гапимни тинглаб турган одам, бирданига чаён чаққандай бақрайди:\n-Гапириб бўлдингизми, эртага келинг!\nБу менинг нечанчи марта эслатаётганим эди. У “эртага келинг” деди ва жаҳл билан орқасига қайтиб кетди.\nҚалбимда алам, юзимда ғам, оёқ ости бўлган ғурурим.. Ўша вақтдаги ҳолатимни ифодалаш учун ҳозир ҳам сўз тополмайман. Менинг нима гуноҳим бор?! Оғир хаёл исканжасида, қаддим дол каби эгилиб, кўзимда ёш билан изимга қайтдим.\nЭртасига умид билан яна бордим.\nКираверишда кечаги “формали қоровул” ўтирган экан, мени дарров таниди. Бу гал ҳар қалай бир оз чеҳраси очилиб қарши олди.\nУнинг илиқ муомиласидан бир оз кўнглим таскин топди. Мен унга Бахтиёр Сайфуллаевни кўрмоқчи эканлигимни айтдим.\nТелефон қилиб у кишини чақирди. Бахтиёр Сайфуллаев ҳар қалай кечаги каби асабий эмасди.\nМени кўрган заҳоти:\n-Хўжайинингиз ИИВда, ўша ерга боринг!, деди ва у ерда мен учрашадиган одамнинг телефон номерини берди.\nМетронинг “Космонавт”лар бекатида жойлашган, ҳайбатидан от ҳуркадиган бинони қийналмасдан топиб келдим. Минг афсус бу ерда ҳам ўша машъум жавобни олдим; ”Эртага келинг”.\nЭрталар эса ҳеч битмасди. Эрталар оёғига тош боғланган каби жуда секин келарди. Мен эса эрталардан нафратланардим. Фақат улуғ ва мутафаккир шоир Саъдий айтганидай:\nУмидинг узмагил қоронғу тундан,\nЁруғ кун туғилгай қоронғу кундан.\nМен эса ҳали эртамдан умидимни узмагандим. Албатта қоронғу тунимдан ёруғ кун туғилади, сир-саноатли туҳмат тўри очилади ва ҳаммаси шафофликка эришиб, Сафар акам ўзи кетган эшикдан яна ўша оқ кўйлак, қора шимда, қўлида иш папкаси билан кириб келади, деб умид қилардим. Ва шу ишончгина мени ҳам ёлғончи, ҳам бевафо дунёга боғлаб турарди.\nЭртасига эрталаб жуда эрта турдим, Жалолиддини ҳам эрта турғизиб, кийинтириб, кўчага чиқдим. Илойим, яна “эртага келинг”, деб айтмасинларда деган умидда эдим.\nЎзбекистон Ички Ишлар Вазирлигининг биносига келиб, кириш эшигида турган милиция формасини кийган ёшгина йигитга, мени бу ерга Тошкент шаҳар прокуратурасидан Бахтиёр Сайфуллаев юборганини, шу рақамли телефон номерни берганини, хулласи калом, ҳамма гапни қийналиб тушунтирдим. У қўлимдаги телефон номерини кўрди-да, бурчакда турган ички телефонни кўрсатиб;\n-Шу ердан телефон қилинг!, деди.\nМен айтилган ердан телефон қилдим.\nЭркак кишининг “Бироз кутинг, мен ҳозир чиқаман”, деган овози эшитилди.\nОвоз жуда мулойим эшитилди, ичимга илиқлик кирди… Гапнинг очиғи, мен шунча вазиятдан бери милиция бўлимларига бориб, сарсон-саргардон кездим, лекин бирортасидан инсоний муомала кўрмадим. Ҳаммаси ё жеркиб ёки ҳақорат қилар даражада қўпол оҳангда гаплашгандилар.\nТашқарига чиқиб кута бошладим.\nБир пайт узун бўйли, қадди басти келишган, мўйлабли, оқ рангнинг устидан мовий рангли чизиқ чизилган калта енгли кўйлак, қора шим кийган бир киши чиқиб келди.\nУ худди мени олдиндан кўргандай, тўғри олдимга келди:\n-Сизми мени чақирган?…\nМен қаршимдаги бу одамнинг салобатидан ҳайиқмадим ва саволига жавобан “Ҳа, менман!?” дедим.\n-Сиз кимсиз? деди у синчковлик билан тикилиб.\n- Менми?…Мен Сафар Бекжоннинг оиласи бўламан? Бир йилга ёқинлашди Эргаш Жўраевнинг одамлари келиб иш жойидан суҳбатлашамиз деб олиб кетишганига…Шундан бери на ўлиги, на тириги ҳақида хабар бор. Излайвериб сарсон бўлдим. Кеча Тошкент Шаҳар пракуратурасидан менга шу адресни ва сизнинг телефон номерингизни беришганди. “Бориб шу кишидан сўранг”, деб.\n-Нимага айнан мендан? Ким берди сизга бу номерни?\nҚаршимдаги одамнинг дўқ пўписа аралаш берган саволига шу оҳангда жавоб қайтардим:\n-Бахтиёр Сайфуллаев деган одам…\n-Балким у туҳмат қилиб бергандир бу номерни сизга, сиз ҳам ишониб бу ерга келдингизми?\nМенинг бу одамнинг барчани нарсани билиб ёлғон гапираётгани жаҳлимни чиқарди:\n-Менга қаранг, ўзи бўларим бўлган, сиз ҳам менинг асабимни ўйнаманг, бор бўлса борлигини, йўқ бўлса йўқлигини айтинг?!\nБу одам менга бошдан оёқ синчковлик билан тикилди. Кўзларимдан ғазаб учқунини фарқига етдими, ёки Жалолиддиннинг сарғайиб сўлган юзига раҳми келдими ёки бошқа сабабданми, бошқа савол бермади.\nУ нимадир ўйлаб тардудланиб қолди, бир оздан сўнг “Юринг мен билан” деганча олдинга ўтиб йўл бошлади.\nЭшик олдида ўтирган сержант формасини кийган ёшгина қоравул йигитга “рухсатнома” ёздиргач, ичкарига бошлади.\nБорар эанман, ич ичимдан ҳаяжонланар эдим. “Балки ичкарида Сафар акам бордир ва мен у кишини кўрарман”, деган хаёлдан энтикардим.\nБир умид учкуни бор эди, афсус…\nБошим айланганидан нечанчи қаватга қандай чиққанимизни сезмабман. Катта хонага кирдик, иккита ёзув стули, деворларда ҳар хил плакатлар осиғлик, стул устида эса КГБнинг отаси Калилиннинг кичикрок ҳайкалчаси бор эди.\nМенинг диққатимни шу ҳайкалча тортди.\nЧамаси мени ҳайкалчага тикилиб қолганим у кишига таъсир қилди шекилли мендан “Бу кишининг кимлигини биласизми?” дея сўради.\n“Нега билмас эканман, сизларнинг катта “ота”ларингиз-ку”, дедим исттеҳзо билан.\nШундан сўнг у менга Калинин ҳақида бошқа савол бермади.\nСтулга ўтиришга таклиф қилгач, ўзини таништирди:\n-Мен хўжаинингизнинг терговчиси Ҳусан Аҳмедов бўламан.\nБу гапдан сўнг негадир олтин топган одамдек қувониб кетдим:\n-Вой, шунақами? Сафар акамнинг ўзлари қанақа? Соғликлари яхшими? Ҳозир қаердалар? Ейдиган овқатлари тузукми? ( Сафар акамлар жуда инжиқ, овқатни ҳам танлаб ейдилар) Нимага уйга қайтиб келмадилар?\nҲусан Аҳмедов менинг кетини узмай берган саволларимнинг қайси бирисига жавоб берсам экан, деб ўйландими ёки харатери оғир одамми, билмайман, менинг ҳаяжондан шошиб пайдар-пай берган саволларимга нима деб жавоб беришни билмай ўйланиб қолди.\nАйниқса унга “Овқати тузукми у ерни?” деган саволим таъсир қилди шекилли мийиғида кулди.\n-Ҳа, нима бўлибди сўрасам? Ошқозанларида яра бор, шуни учун ҳар хил нарсани еёлмайдилар, танлаб ер эдилар уйда-дедим бир оз хафа бўлиб.\nҲусан Аҳмедов гапини чўзишни истамадими, ёки бошқа сабабми тушунмадим…\n-Яхши ҳамма нарса , қўрқманг!, деди у.\nМен эса жуда содда эдим. Бу ернинг меҳмонхона эмас , “қузғунлар” макони эканлигини унитгандим.\nШу вақтда кабинетга бир оёғи чўлоқ, юзидан заҳар томиб турган бир одам кириб келди.\nҲусан Аҳмедов у кишига қараб “Сафар Бекжоннинг оиласи бўлади” деб менга имо билан кўрсатди. Шундан сўнг у нимадир эсига тушиб қолгандай менга ўгрилди.\n-Сизнинг исмингиз нима ўзи?\n-Ўғлингизни исми нима?\n-Яхши, меникини эшитдингиз.. Бу киши, деди у бадқовоқ одамни кўрсатиб, Мирза Худоёров бўладилар. У киши ҳам терговчи бўлиб ишлайдилар бу ерда.\nКейин билсам Мирзо Худоёровнинг лақаби “гестапо” экан. Лекин буни билишимга ҳали анча вақт бор эди.\n- Энди сиз мана бу ҳужжатга ёлғон кўрсатма бермайман деб имзо чекишингиз керак!\nБу сўзларни эшитиб ҳайратландим:\n-Мени ҳам тергов қиласизми?\nМен карахт аҳволда қолгандим:\n-Нимага , нима учун?!\nМен бу ерга Сафар акам ҳақида бир янгилик эшитаман ва иложи бўлса ўзи билан кўришаман, деб келгандим Бу киши эса менга “ёлғон кўрсатма” бермайман деб қанақадир ҳужатга имзо чектирмоқчи?!\n-Мен имзо чекмайман, сизнинг саволларингизга жавоб ҳам бермайман-дедим жаҳлим чиқиб.\n-Нима ҳақида кўрсатма беришим керак?\n-Мен сўрайман, сиз жавоб берасиз?\n-Қизиқ одам экансиз, нимани сўрайсиз?… дедим баттар ҳайратланиб?\n-Кимсиз? Қаердансиз? Нимага айнан Сафар Бекжонга турмушга чиққансиз?\nҲаммасига чидаш мумкин эди-ю, кейинги берган бачкана саволи ярамга туз сепгандай бўлди?!\nЯлт этиб Ҳусан Аҳмедовга қарадим:\n-Сиздан рухсат олишим керакмиди, у кишига турмушга чиқиш учун? Худога шукр, ҳали дадам ўлмади!\n-Ўзининг саволи нақадар бачкана эканлигини ҳис қилди шекилли, мендан кечирим сўради.\n-Яхши, дедим ҳамма саволингизга жавоб бераман, кейин мени учраштирасизми? -дедим умид билан.\nЎртага нотабий жимлик чўкди.\nБизнинг суҳбатимизга жимгина қулоқ солиб ўтирган Мирза Худоёров бирдан тутақиб кетди:\n-Сиз кимсиз, бу ерда бунақа талаб қўйишга? Бу ерда саволни биз берамиз?!\nМени жаҳлим чиқди:\n-Нима ҳақингиз бор мени тергов қилишга? Олдин менга Сафар акамни қанақа айби борлигини айтинглар, кейин қаердалигини маълум қилинглар!\nМени гапларимни эшитиб ўтирган Мирзо Худоёров яна жаҳл отига минди:\n-Менми, -дедим истеҳзо билан, -сизга ўхшаган Ўзбекистун Республикасининг гражданиман.\nСал олдин “сиз”лаб турган бу заҳарли илон энди сенлашга, ҳайқиришга бошлади:\n- Эрингни кимлигини биласанми ўзи?…\nМен шошиб қолдим, бир Ҳусан Аҳмедовга, бир оғзидан кўпик сачратиб бақираётган Мирза Худёровга қарадим.\n-Сани эрингни ўғри эканлигини билмасмидинг?! Ёки билиб туриб ҳам ўзингни соддаликка солаяпсанми?\nУнинг оғзидан чиққан “ўғри”калимасини эшитиб даҳшатга тушдим:\n-Ёлғон, билиб билмасдан туҳмат қилманг бир одамга. Балким, ўзингиз ўғри бўлсангиз керак?!\nМирзо Худоёровга қарата “Сиз ўзингиз ўғрисиз” деганимни биламан, менга қараб ғазаб билан юра бошлади. Жалолиддин бу бақир –чақирлардан қўрқиб йиғлай бошлади.\nМен дир-дир титраб йиғлаётган Жалолиддинни маҳкам бағримга босдим.\n-Уялмасангиз уринг, – дедим шиддат билан! Ўлдирмоқчи бўлсангиз ўлдиринг! На сиздан, на бошқасидан қурқмайман. Менинг ҳаётимга туҳмат қилманг, –дедим бақириб.\nҲусан Аҳмедов шошиб қолди: бир томонда кобра илон каби хезланиб турган Мирза Худоёров, иккинчи томнда кичикина гўдакни бағрига босиб:”Ўлдирсанг –ўлдир” деб мағрур турган бир аёл!\nЎртани сокинлаштирмоқчи бўлдими ёки бошқа сабабданми, билмайман, Ҳусан Аҳмедов Мирза Худоёровга қараб:\n-Сиз мен билан юринг!, деди ва кабинетдан уни олиб чиқиб кетди.\nҚанчадан-қанча инсонларнинг ҳаётини хонавайрон қилган бу хонада ёлғиз қолдик.\nДеразадан ташқарига қарадим: осмонда кулиб турган қуёшни эмас, менинг бугунги аҳволимга ачинаётгандай хўрланган осмонни кўрдим.\nХонага Ҳусан Аҳмедовнинг кирганини эшикнинг тақиллаб беркилишидан кейин билдим.\nМен жуда хаёлпараст эдим. Табиатнинг ва инсоннинг узвий боғлиқлигини ҳар ерда кўраверардим.\n-Жаҳлингиз қаттиқ экан…, деди Ҳусан Аҳмедов жойига ўтирар экан.\n-Бўлмаса ўйлаб гапсирсин, нимага туҳмат қилади? Жинними ўзи, у одам?\nҲусан Аҳмедов менинг саволимга жавоб бермади.\nҚандайдир қоғозларни титкилаб, ўзига кераклисини топди шекилли деди:\n-Менга қаранг, ҳозир сизга саволлар бераман, ҳаммасига жавоб беринг!\nТўғриси, мен жиноят кодексини умуман билмасдим.\nМиллатга кўп ёпишма эй гумроҳ банда!\nby Admin on Thu Nov 22, 2012 6:27 am\nЎз ҳукмронлигининг дастлабки йилларидаёқ Ислом Каримов (у пайтлар у ҳали ЎзКомпартиясининг Москва томонидан танлаб қўйилган қўғирчоқ раҳбари эди)Ўзбекистон халқини у қилаётган яхшиликларни билмагани учун сўккан эди.\nХалқини сўккан барибир лаънатга қолишини билмаган бу муттаҳам охир оқибат ўз халқидан "жаллод Каримов" деган тамғани, тараққийпарвар инсоният томонидан эса "энг ваҳший диктаторлардан бири" деган номни олишга муваффақ бўлди.\nИслом Каримов деган ёвўз бир кимсаниг муттаҳамликларини тушунса бўлади. Унинг барча ҳатти ҳаракатлари мансаб, қорин ва моддий манфаатлар дардидан келиб чиққан ҳолда ривожланади.\nАммо у каби ўзбекларни гоҳ турли туман ҳайвонларга, гоҳ қулларга таққослайдиган айрим сиёсатчилаар, ёзувчилар ва журналистларни тушуниш қийин.\nУларнинг миллатга нисбатан бундай ахмоқона муносабатларини тагида саводсизлик ётибдими ёки оддий ғаразгўйликми, бу ёлғиз Аллоҳга аён.\nМенга аён бўлгани шуки, улар ўзларининг турли туман асарларини ёзишда гоҳида тузукроқ бир ғоя топа олмагач гуёки миллатга ёпишиб ўз дардларини енгиллатаётган рўҳий касалларга ўхшайдилар.\nКўпчиликка маьлумки, рўҳий касалликни даволашнинг йўлларидан бири, бу касалнинг ўз ичидаги дардини кимгадир тўкиб солишига имкон яратиш.\nШундай қилинса касал гуёки енгил тортади ва бировга тўкиб солинган дарду ғамларининг оғир таьсири маьлум даражада камаяди.\nШу нўқтаи назардан олиб қараганда айрим шоирлар ва ёзўвчилар ҳам гоҳи гоҳида миллатга ёпишиб, шу орқали ўз дардларини енгиллатмоқчи бўлаётганга ўхшайдилар.\nБундан бир неча ойлар илгари машҳўр шоирлардан бири(Ю.Ж.) шунақа чиқишлар қилиб ўз бошига кўпгина ғавғолар орттирган эди. Ана шу шоир ҳурмат қиладиган унинг сиёсий устози(А.П.) эса миллатга вақти вақти билан ёпишиб, шу йўллар билан ўз дардини енгиллатишни одат қилган бир муттаҳам аслида.\nМана энди яна бир собиқ сиёсатчи, собиқ амалдор ва ёзўвчи ҳам миллатга ёпишибди(А.О.). Унинг ўзбек миллатига ёпишиши совет давридан қолган ва халқниинг айрим хусусиятларини таьрифлайдиган «ўзбекчилик» деган сўздан келиб чиққан. Шу сўзни баҳона қилиб бу ёзўвчи ҳам бутун бошли бир миллатга нисбатан ҳурматсизларча муносабат билдирибди.\nАгар Гитлер режими остида бутун дунёга нацизм фалокатини тарқатган немислар бугун «немисчилик» деб ёки уларга қўшилиб ўша пайтларда Муссолини раҳбарлигида айни сиёсатни юргизган итальянлар «итальянчилик» деб мамлакатда бўлаётган бугунги воқеаларни ана шунақа сўзлар билан таьрифласалар улар бир зумда ўзларининг журналистик ёки сиёсий обрўларидан ажралар эдилар.\nЧунки тараққий қилган халқлар шуни яхши биладиларки, ҳар қандай миллат ичида уни ўзининг жасурлиги, ўткир фикрлилиги, буюк санъати ва ёки бошқа бир қудрати билан кўкларга кўтарувчи инсонлар ҳам ва аксинча, ўзининг ёвўз ҳатти ҳаракатлари, қабиҳликлари ва даҳшатли жиноятлари билан ўз миллатини тарих олдида уятга қўювчи инсонлар ҳам бўлади.\nАммо инсоният халқларни асосан унинг буюкликка етакловчи вакиллари сабаб кўпроқ эслашади ва эъзозлашади.\nШулардан келиб чиқиб мен айрим ёзувчиларга шундай дейман:\nҲурматин қил ҳамиша, қилмасдан канда.\nЎша тупроқда ахир киндигинг қони,\nТарихнинг тошлари бор ул маконда!\n2012 йил 22-ноябр\nLast edited by Admin on Wed Mar 04, 2015 7:37 am; edited 1 time in total\nЎш ҳақида ва қирғизларнинг ваҳшийликлари ҳақида шъерлар\nby Admin on Mon Oct 20, 2014 12:32 pm\nБемурувват , Беқут деган номлар беринг!\nЙўқ! десангиз кавлаб қўяр гўрингизни.\nКўчаларга Зулм деган номлар беринг\nЗолим деган, Ўлим деган номлар беринг !\nКўчаларга Шаҳват деган номлар беринг\nҒорат деган Офат номлар беринг.\nСартга ўлим деб битилган чор деворлар,\nАсли сартга то қиёмат қарзи борлар,\nКўчаларга Лаънат деган номлар беринг,\nҒафлат деган, Ғурбат деган номлар беринг !\nСизга ётку, Раҳм, Шафқат деган номлар,\nМеҳр, Раҳмат, Оқибату Эҳтиромлар.\nКўчаларга Кулфат деган номлар беринг,\nЗулмат деган Куфрат деган номлар беринг!\nКўчаларга Ярлиқ деган номлар беринг ,\nЗўравонлик, Зорлик деган номлар беринг!\nКўчаларга Ҳасрат деган номлар беринг,\nҲавас ўлсин, Ҳасад деган номлар беринг!\nПутин деган ном берибсиз чўққингизга,\nКўчаларга Қўрқоқ деган номлар беринг,\nЛаганбардор, Шалтоқ деган номлар беринг.\nБТР да юрганларми қаҳрамонлар?\nКўчаларга Нотавон деб номлар беринг,\nМайли Қирғиз-Қаҳрамон деб номлар беринг!\nКўчаларга Қаттол деган номлар беринг ,\nБеюрагу , Баттол деган номлар беринг!\nБобуримдан қолиб кетган Ўшим манинг\nАёлини эплолмаган эрлар қолди.\nЮрагимда Сизга теккан тирлар қолди,\nТўғилмайин сўйдирилган гўдакларим,\nБешик кўрмай гўрга кирган малакларим,\nТилка бўлган тилка бағр, юракларим,\nНа оламга, на фалакка керакларим,\nКечир боши кестирилган хешим менинг,\nҚайда бало бўлса Турон юртга кўчар\nЯқин борсанг ҳолинг кўриб маҳшар қочар\nКечир барча ўққа нишон хешим менинг\nЎчоғингда кул бўлганлар қўрман деди,\nЯлоғингдан кун кўрганлар эрман деди,\nБор қутурган аҳли қанжиқ шерман деди,\nБари ўзбек қаёқдасан, зўрман деди,\nКечир бахти қаро элим, хешим менинг\nЗаволим бор, афсус бугун камолим йўқ.\nҒанимларнинг иқболи бор, иқболим йўқ,\nТуркистоним — қуёшим йўқ, ҳилолим йўқ,\nКечир мустар, нолондирман, хешим менинг\nҚасос учун тулпорларга минадилар.\nҒанимларим ўтин каби синадилар,\nЛиппиллаган юлдузлари сўнадилар,\nКечиринглар, етимларим, хешим менинг\nТангрим Буюк Темуримни қайта бергин,\nАдолатли Амиримни қайта бергин,\nТалон бўлган ерларимни қайта бергин.\nКечир қасос муқаррардир, хешим менинг\nАму Сирнинг орасини пирхона қил!\nҒархонадир, аввалгидек эрхона қил!\nХархонадир, йўлбарсхона, шерхона қил!\nТуркистонни тикла Тангрим, ягона қил!\nЛатофат Жўраева. Вақт\nby Admin on Sat Feb 14, 2015 3:24 am\nВақт. Умримни кетдинг ўғирлаб.\nҲам ҳуснимни, латофатимни,\nОлиб қўйдинг қад-қоматимни.\nВакт. Беаёв, қутурган шамол.\nМуросасиз, сабрсиз Тулпор.\nТўхтатинглар, тортиб жиловин,\nҲали олдда қанча ишлар бор.\nВакт. Бу - чексиз, сарҳадсиз дунё.\nҚанотлари- чархи кажрафтор.\nАйланади тилсиз ва дилсиз\nГирдобида мен афтодаҳол.\nСендан ўзиб хали шошмай тур\nҚанча манзил, макон қурамиз.\nОрзулар кўп, худо хоҳласа\nҚанча давру даврон сурамиз.\nБўйсунмасдан иложим қанча.\nУмрим тугаб келсанг қошимга.\nДаъвогарлик қилолмас хеч ким\nВакти тугаб борсанг бошига.\nХукмдорсан- бешафқат, қайсар...\nRe: АДАБИЁТ ЯНГИЛИКЛАРИ


Ёнғоқ, хандон писта, бодом ва фундукнинг Ўзбекистондаги нархлари шарҳи • EastFruit\nБош саҳифа › Мева-сабзавот бозори › Бозорлар шарҳи › Ёнғоқ, хандон писта, бодом ва фундукнинг Ўзбекистондаги нархлари шарҳи\nЁнғоқ, хандон писта, бодом ва фундукнинг Ўзбекистондаги нархлари шарҳи\nМуаллиф: EastFruit 4 Фев 22 3 Фев 22 0145\nСўнгги йилларда Ўзбекистон ёнғоқ бизнеси катта сармоялар жалб қила бошлади, чунки, мамлакатда бу турдаги экиннинг кенг ассортиментини етиштириш учун ажойиб шароитлар мавжуд. EastFruit таҳлилчилари Ўзбекистонда етиштириладиган асосий ёнғоқ турларининг нархлари шарҳини тайёрлашди, шунингдек, уларни ўтган йилги нархлар билан солиштиришди.\nҚуйидаги диаграммада: 2022 йилнинг январь ойида ёнғоқ турларида улгуржи нархлар\nАввало, шуни қайд этиш жоизки, маҳаллий етиштирилган хандон писта Ўзбекистонда энг қиммат ёнғоқ турилигича қолмоқда. Ушбу турдаги экин Ўзбекистоннинг ўрмон маҳсулотларига мансуб ёввойи ўсимлик ҳисобланади. Унинг ҳажми маданий етиштириладиган хандон пистадан кичикроқ, бироқ, мана, бир неча йиллардан буён мамлакат мазкур қиммат ёнғоқ турини саноат усулида етиштиришга ҳаракат қилмоқда ва ҳатто бу борада жуда катта режалар борлиги айтилган.\nЎзбекистонда пўстлоқли фундук нархи қимматлиги бўйича ёнғоқ турлари орасида иккинчи ўринда туради. Бу ёнғоқ тури, масалан, Грузия ёки ҳатто Россияга нисбатан анча қиммат. Ўзбекистонда фундукнинг улгуржи нархлари Грузиядагидан уч баробар юқори, ваҳоланки фундукни Ўзбекистонда ҳам бемалол етиштирса бўлади. Бироқ, ҳозирча Ўзбекистонда фундук етиштириш бўйича ташаббуслар йўқ.\nЎзбекистонда пўстлоқли бодом бошқа мамлакатлардаги нархларга нисбатан унчалик қиммат эмас, аммо у сифати билан ҳам ажралиб туради. Бу ерда маҳаллий маҳсулотлар бор, лекин, мамлакатда йирик бодом плантациялари деярли йўқ.\nГрек ёнғоғи эса энг арзон ёнғоқ тури ҳисобланади. Ўзбекистон ушбу сегментда йирик плантациялар барпо этишни, бунда асосан, «Чандлер» навини қўллашни фаол йўлга қўя бошлади.\nЎзбекистонда 2021 йил бўйи ёнғоқ турларида нархлар қай тариқа ўзгарди?\nҚуйидаги жадвалда кўриб турганингиздек, ёнғоқ нархи йил давомида сезиларли даражада ўзгарган. Бундан ташқари, икки турдаги ёнғоқ нархи кескин тушиб кетган, қолган иккитаси эса аксинча, кескин кўтарилди.\nҚуйидаги диаграммада: Ўзбекистонда ёнғоқ турларида улгуржи нархларнинг ўзгариши, 2022 йилнинг январь ойида 2021 йилнинг январь ойига нисбатан, фоизда\nЯна шуни қайд этиш жоизки, Ўзбекистонда ёнғоқнинг улгуржи нархлари жаҳон трендларига маълум даражада зиддир. Биринчи навбатда, грек ёнғоғи нархи 33 фоизга арзонлашгани эътиборни тортади, зеро, ушбу турдаги ёнғоқ, ҳозир жаҳон бўйича рекорд даражада қимматлаган. Ўзбекистон грек ёнғоғи экспорти бўйича жаҳонда етакчилар қаторида бўлса-да, экспорт борасида ёнғоқ ҳажми ва сифати билан боғлиқ муаммолар бор.\nХандон писта нархи эса қарийб 33 фоизга қимматлашган, аммо, бу жаҳон тенденцияларига мос келади. 2021 йилда хандон писта ҳосили АҚШ ва Туркияда паст бўлиши кутилган эди, чунки, ушбу турдаги ёнғоқ мева бериш даврийлиги билан фарқ қилади. Бироқ, Калифорниядаги қурғоқчилик муаммони янада кучайтирди (АҚШда хандон писта қандай етиштирилиши ҳақида ушбу ҳаволага қаранг).\nЯхши ҳосил кутилган Эрон ҳам об-ҳаво аномалиялари туфайли хандон пистадан ҳосил ололмади. Аммо жаҳонда хандон пистага талаб ортиб бораверди. Дарвоқе, Ўзбекистон ҳам сўнгги йилларда хандон писта импортини ошириб, уни, асосан, Эрондан сотиб олди.\nБодом нархининг ўтган йилга нисбатан 35 фоизга арзонлашгани жаҳон трендларига зиддир. Глобал миқёсда бодом нархи бир йил аввалги жуда паст даражадан сезиларли ошди. Асосий сабаб – Калифорнияда қурғоқчилик ва сув танқислиги туфайли бодом ҳосилининг кескин камайиши (АҚШда бодом қандай етиштирилиши ва унга ишлов берилишини ушбу ҳавола орқали кўринг)дир. Дарвоқе, Ўзбекистон бодомни хориждан келтирмайди, аксинча, уни хорижга фаол экспорт қилади.\nЎзбекистонда фундук нархининг йилига 20 фоиз арзонлашуви жаҳон бозоридаги трендларга мосдир. Жорий йил минтақада ёнғоқ ҳосили сезиларли даражада ошгани нархлар арзонлашишига олиб келди. Ўзбекистон, одатда, Грузия ва Озарбайжондан фундук импорт қилади. Ва бу мамлакатларда унинг нархи 2021/22 йилги мавсумда пасайган.\nШунингдек, сўнгги ҳафталарда Ўзбекистон бозорида ёнғоқнинг асосий турлари нархи нисбатан барқарорлигича қолганини ҳам қайд этиш жоиз. Бироқ, материалда тасвирланган трендларни ҳисобга олган ҳолда яқин келажакда баъзи ўзгаришларни кутиш мумкин.


Кечаги ўтмишимизга холис баҳо - Уч илдиз\nКечаги ўтмиш — юртимиз мустақилликка эришган дамлар ҳақида ўша даврда\nмасъул лавозимларда ишлаган кишилар, собиқ арбобларнинг фикрлари ва хулосалари ғоят муҳим ҳамда қадрлидир. Бировдан эшитиб ё кимнингдир шахсий фикрига асосланган мақолаларни ўқиб хулоса чиқариш ўта бирёқлама, балки нохолис бўлиши мумкин. Каттароқ ёшга мансуб авлод миллий парламентимизнинг биринчи Раиси Шавкат Йўлдошевни яхши биладилар. Бироқ, у кишининг кейинги қисмати, ўша давр ҳақидаги холисона фикрларидан бехабар эдик. ЎзАда ёритилган қуйидаги суҳбатни эътибор билан ўқиган инсон кўп муҳим маълумотга эга бўлади. Айниқса, Биринчи Президентимизга баҳо беришда Хитойнинг собиқ раҳбари билан қиёсий таҳлил этилгани кўп чигал масалага теран ойдинлик киритгандек илиқ таассурот қолдиради, дейди Дониш домла.\n“Гурунг” туркумидаги суҳбатимизнинг бугунги қаҳрамони – чорак аср давомида на эфирда, на матбуотда кўриниш берган. Сабабни эса унинг ўзидан ахтариш тўғри бўлмайди. Чунки бу – унинг қўлида эмасди. Тақдир унга шу йўлни, йиллар давомида сукут сақлашни раво кўрди. Агар айб саналса, унинг ягона “айб”и – бир вақтлар раҳбар лавозимида ишлагани, раҳбар бўлиб ҳам, унча-мунча эмас, балки Олий қонун чиқарувчи орган, яъни парламентимиз раиси бўлгани-ю, кейин эса ишдан кетгани эди…\n- Ўйлаганим – чорак аср олдинги воқеаларни ҳозирги кун тарозисида баҳоласак, салгина хатоликка йўл қўйишимиз мумкин. Бевосита жангда қатнашган билан – четда туриб, жангни томоша қилишнинг фарқи катта. У даврлар, ростдан ҳам жуда қийин, оғир йиллар эди. Улкан Иттифоқ бир зумда қулаб кетди. Ўшанда одамларнинг ҳаёти билан бевосита боғлиқ бўлган, иқтисодий масалалар – ҳаммаси осилиб қолди. “Эртага нима бўлади, ҳаёт қандоқ кечади” деган саволга ҳеч ким жавоб бера олмасди. Ўзбекистон халқининг ҳаётини енгиллаштириш, маълум бир режага солиш учун янги қонунлар керак эди. Қолаверса, мустақил бўлиш учун ўзимизнинг рамзларимиз, энг асосийси, Конституциямиз керак эди. Ўша йиллари юртимизда 25 миллионга яқин аҳоли яшаган. Қўшни Республикалар – Қозоғистон, Қирғизистон, Туркманистон ва Тожикистон аҳолисининг ҳаммаси бир бўлиб, тахминан бизнинг аҳоли сонича келарди. Тасаввур қилинг, шунча одамни озиқ-овқат, кийим-кечак билан таъминлаш зарур. Алоқалар тамомила узилган. Мустақиллик арафасида аҳвол шундай эди. Иттифоқнинг қулаб кетиши маълум бўлиб қолувди…\n- Декларация дегани – қонуний ҳужжат эмас, бор-йўғи яхши ният. Иттифоқ мавжуд бўла туриб, ундан чиқиб кетаман, деган гапни гапиришга ўшанда эрта эди. Сиз айтган ҳужжат – бор-йўғи депутатларнинг яхши нияти бўлган. Унақа яхши ниятлар жуда кўп эди. Масалан, юртдошларимизнинг “истеъмол савати”ни икки-уч баравар кўтариш, деган. Аммо мундоқ ҳисоб-китоб қилсангиз, у нарсани шунчага кўпайтириш учун дейлик, чорва ва бошқа маҳсулотларни, ҳатто валютани ҳам икки бараварга кўпайтириш лозим эди… Аҳвол эса боя айтганимдек, маълум. Бир йилда мингдан ортиқ қонун қабул қилишнинг ҳам ўзи бўлмаган ўшанда…\n- Агар атайлаб уюштирмаганда, кўчада – уйларга ўт қўйиб келаётган оломондан олдин – камера, телевидение, мухбирлар бориб, уларни суратга олишга тап-тайёр бўлиб туриши мумкин эмасди…\n- Бу гапдаям қисман жон бор. Аммо бу билан депутатлар истиқлолга тайёр эмас эди, деб бўлмайди. Кутилмаганда бўлди. Президент мустақилликни эълон қилишидан олдин иккаламиз анча гаплашганмиз. Кейин парламент раёсатида ҳам бу масала қўйилган. Бу ерда раёсат аъзолари, яъни қўмита раислари эътиборсизлик қилишган чоғи. Янгиликни ҳамма депутатларга етказиш керак эди. Бошқа томондан эса, тўғри тушунинг, етмиш йил қонга сингиб кетган туйғуни бир зумда чиқариш қийин эди…\nМинг афсуски, ўшаларнинг ичида истиқболи порлоқ, мард, жонкуяр йигитлар ҳам бор эди. Ўша гуруҳ айнан шу кабиларни қалқон қилиб, олдинги сафга чиқариб қўйган. Улар кейинчалик жабр кўрди, таъқиб қилинди, қамалди. Масалан, Шуҳратжон Нусратов. Уларнинг тақдирига ҳали ҳануз ачинаман, афсус қиламан…\n- 90-йиллар бошида ёш давлат ҳисобланган Ўзбекистонга ҳар тарафдан тош отилгани маълум. Улардан бири Сизнинг она шаҳрингиз –Наманган шаҳрида кечган машъум ҳодисалар. Сиз у кезларда Президент билан бирга эдингиз…\nЎшанда Ислом Абдуғаниевич барибир тўғри иш қилди. Сал нотўғри ҳаракат бўлганда, воқеа тамоман тескари айланиб кетарди. Буни ҳатто, кейинчалик Андижонда кечган воқеалар ҳам кўрсатди: у Намангандаги воқеалардан неча йил ўтиб, жуда ёмон, хунук ҳолатда такрорланди…\n- Ўзим кетганман. Кўп одам, ҳатто яқинларим ҳам, қандай қилиб шу даражадаги лавозимдан ўз ҳоҳишига кўра кетиши мумкин, дея, ишонмайди. Лекин бу рост. Саломатлигим важидан, ўзим ариза бериб кетганман. 33 ёшимда инфарк бўлиб, икки ой реанимацияда ётганимдан сўнг, Худо жонимни қайтариб берган. Асорати билинарди. Ахир тасаввур қилинг – ўша сиз айтган “ўтиш даври”да кун бўйи, кечки соат 10-11 гача ишлайсиз. Кечаси уйга бориб, дам олиш ўрнига бир қулоч қонун лойиҳалари ва турли ҳужжатларни тонггача кўриб чиқасиз, эртасига яна сессия давом этиши керак. Хуллас, шу тахлит, ўзим ишдан кетганман…\n- Саломатлигим сабабли сиёсатдан сал вақтлироқ кетганимга афсус қиламан. Яна бир гапни айтай. Мустақилликнинг 1 йиллик байрамида қатнашганман, Президент билан ёнма-ён ўтирганмиз. Аммо ишдан кетганимдан сўнг, пастдагилар “бирор гап бўлди шекилли” деб ўйлашганми, бирор марта бўлсин, мени байрамларга чақиришмаган. Энди буни қаранг-ки, “Ўзбекистон мустақиллиги ҳақидаги ҳужжатга имзо қўйган одамни нега Мустақиллик байрамларига таклиф қилишмайди”, дея ҳайрон бўласан. Бу ҳаётнинг паст-у баланди кўп экан-да…\nNext story Экстремизм ва терроризм – тараққиёт кушандаси\nPrevious story Математика факультетида уч авлод учрашуви


РИЁКОРЛИКДАН САҚЛАНАЙЛИК 1-қисм - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\nРИЁКОРЛИКДАН САҚЛАНАЙЛИК 1-қисм\n17 сентябр 2021 й.\nИбн Лубайдан ривоят қилинади. Расулуллоҳ: “Сизлардаги энг хавфсирайдиган нарсам махфий ширкдир”, - дедилар. Шунда саҳобалар: “Эй Aллоҳнинг Расули, махфий ширк нима?”, - деб сўрашди. У зот: “Бу риёдир”, - деб жавоб бердилар. Демак, риё Исломда катта гуноҳларнинг ҳам энг ёмони-ширкка далолат қиларкан. Ундан ҳар бир мўмин-мусулмон ҳушёр бўлиши керак. Риё қалбни қорайтирувчи иллат саналади. Риё қилувчида холис ният ва ихлос бўлмайди. Aгар мўминнинг ибодатига заррача риё аралашса, бу ибодатдан фойда йўқ. Киши риё билан намоз ўқиса, рўза тутса, ҳажга борса фақат машаққат чеккани ва Aллоҳ таолога осий бўлгани қолади. Aллоҳ таоло мунофиқлар ҳақида хабар бера туриб: «Инсонларга риё қиладилар», дейди. Яъни, уларнинг намоз ўқишдан кўзлаган мақсадлари – Aллоҳнинг юзи эмас, балки одамлар кўриб, эшитишлари – хўжакўрсин учундир. «Aлбатта, мунофиқлар Aллоҳни алдамоқчи бўладилар. – Ҳолбуки, Aллоҳ уларни «алдаб» қўйгувчидир.– Ва улар қачон намозга турсалар дангасалик билан, одамлар кўрсин, деб турадилар ва Aллоҳни камдан-кам эслайдилар» (Нисо сураси, 142-оят).\n«Намозларини «унутиб» қўядиган «намозхон»ларга вайл бўлсин» (Мааун сураси, 4-оят). Намозларига бепарво, енгилтаклик қилиб уни ўз вақтидан кечиктириб ўқийдиган кимсаларга ҳалокат, азоб бўлсин. «...улар риёкорлик қиладиган кимсалардир». Улар одамлар кўз ўнгида «солиҳ» деб айтишлари учун намоз ўқийдилар, «тақводор» деб ном қозониш учун хушуъли ва ҳузуъли бўлиб кўринадилар ва «сахий» деган ном олиш учун эҳсон-садақа қиладилар. Уларнинг ҳар бир амаллари риё ва ном қозониш учундир. «Бас, намозларини «унутиб» қўядиган кимсалар бўлган «намозхон»ларга ҳалокат бўлгайки; Улар риёкорлик қиладиган ва рўзғор буюмларини ҳам (кишилардан) ман қиладиган (яъни, бирон кишига фойдалари тегмайдиган) кимсалардир!» (Мааун сураси, 4-7-оятлар). Одамларга кундалик рўзғор буюмлари – болта, арра, игна, қозон каби нарсаларни ҳам бериб турмайдилар.\n«Эй мўминлар, молини одамларга кўрсатиш учун берадиган, Aллоҳга ва охират кунига ишонмайдиган кимсага ўхшаб, берган садақаларингизни миннат ва озор билан йўққа чиқарманг...» (Бақара сураси, 264-оят). Яъни, риёкор риё қилгани сабабли инфоқ-эҳсонларини йўққа чиқаргани сингари, сизлар ҳам миннат ва озор билан қилган садақотларингиз ажридан маҳрум бўлиб қолманг, дейилмоқда. «Бас, ким Парвардигорига рўбарў бўлишидан умидвор бўлса, у ҳолда яхши амал қилсин ва Парвардигорига бандалик қилишда (риёкорлик билан) бирон кимсани (Унга) шерик қилмасин! (Яъни, қиладиган барча амалларини Ёлғиз Aллоҳ учун қилсин)» (Каҳф сураси, 110-оят).\nAбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Қиёмат кунида биринчи бўлиб ҳукм (ҳисоб-китоб) қилинадиган кимса – шаҳид киши. Уни келтиришади, сўнг Aллоҳ таоло унга неъматларини танитади, у тан олади. «Булар эвазига нима қилдинг?» деб сўрайди. «Сенинг йўлингда жанг қилдим, ҳаттоки шаҳид бўлдим», - дейди. «Ёлғон айтдинг, сен «фалончи журъатли» деб айтишлари учун жанг қилдинг. Сен истаган нарса айтилди», - дейди. Сўнг буюради ва у юзи билан судралиб, дўзахга улоқтирилади. Кейин илм ўрганиб, ўргатган ва Қуръон ўқиган кишини келтиришади. Aллоҳ таоло унга неъматларини танитади, у тан олади. «Булар эвазига нима қилдинг?» - деб сўрайди ундан. «Сен учун илм ўрганиб, уни (бошқаларга) ўргатдим ва Қуръон ўқидим», - дейди. «Ёлғон айтдинг, сен олим, деб айтишлари учун илм ўргандинг ва қори деб айтишлари учун Қуръон ўқидинг. Бу гап айтилди», - дейди. Сўнг буюради ва у юзи билан судралиб, дўзахга улоқтирилади. Кейин Aллоҳ ризқини кенг қилиб қўйган, турли туман мол-дунё ато этган кишини келтирадилар. Aллоҳ таоло унга неъматларини танитади, у тан олади. «Булар эвазига нима қилдинг?» - деб сўрайди. «Сен инфоқ-эҳсон қилинишини яхши кўрган бирор йўлни қолдирмасдан Сен учун инфоқ қилдим», - дейди. «Ёлғон айтдинг, сен сахий, деб айтишлари учун шундай қилдинг. Бу нарса айтилди», - дейди. Сўнг буюради ва у юзи билан судралиб, дўзахга улоқтирилади» (Муслим, Насоий ва бошқалар ривоят қилишган).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: «Риёнинг озгинаси ҳам ширкдир!» Яна: «Сизлар хусусингизда қўрқадиган нарсаларимнинг энг қўрқинчлиси кичкина ширк», - дедилар. «Кичкина ширк нима?» - дейишди. «Риё» - дедилар. Яна: «Инсонлар амалларига яраша жазо-мукофот олган вақтида, Aллоҳ таоло (риёкорларга): «Дунёда кимлар учун риё қилган бўлсангиз, ўшаларга боринглар. Қарангларчи, уларнинг ҳузурида бирон мукофот топармикансиз?!» - дейди», деганлар (Имом Aҳмад ривояти).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларки: «Aллоҳ таоло: «Мен шерикларнинг ширкдан беҳожатроғиман. Кимки Мен учун бирон амални қилса, унда бошқани Менга шерик қилса, Мен ундан беҳожатман. У ўша «шерик» учундир», - деди» (Ибн Можа ривояти). Яна айтадилар: «Кимки (одамлар) эшитсин деса, Aллоҳ эшиттириб қўяди ва (одамлар) кўрсин деса, Aллоҳ кўрсатиб қўяди» (Муттафақун алайҳ). Яъни, кимки одамлар кўриши ёки эшитиши учун бирон амални қилса, қиёмат кунида Aллоҳ таоло унинг бузуқ ниятини фош этади ва гувоҳлар ҳузурида шарманда қилади.\nимом - хатиби Болтаев Дилшод


Олов ичидаги Фаластин. Гитлер қирган яҳудийлар ва ўз уйига сиғмаган мусулмонлар можароси | Qalampir.uz\nТаҳлил\t15 Май 22:27 62472\nСўнгги кунларда ўзбек интернет сегментида Яқин Шарқдаги кескинлик кун тартибига чиқди. Исроил ва Фаластин ўртасидаги зиддият, ракеталар ҳужуми, шунингдек, расмий Тел-Авивнинг зўравонликлари ҳақида хабар ҳамда видеолавҳалар ОАВда кўплаб тарқалмоқда.\nФаластин заминидан келаётган янгиликлар кўп, унинг ортидан пайдо бўлаётган саволлар эса ундан ҳам ортиқ. Можаро ўзи нимадан бошланган-у, зиддиятга киришган томонлар нимани талашмоқда? Ким кимга қарши ва ким қайси томонни қўллаб турибди? Қуйида Фаластин ерларини бўлиша олмаётган яҳудийлар ва араблар ўртасидаги келишмовчиликнинг бошланиш нуқтасидан тортиб то ривожланиш тарихи ва жорий ҳолатигача батафсил маълумот берамиз.\nМана 70 йилдан ортиқ вақт мобайнида яҳудийлар ва араблар бир неча бор очиқдан-очиқ урушга кириб Фаластин ерлари учун курашиб келади. Мавзуни давом эттиришдан олдин, Фаластин ерлари деганда қайси ҳудудлар тушунилишини билиб олайлик. Фаластин – Яқин Шарқда жойлашган тарихий ҳудуд бўлиб, у ҳозирги Иордан, Исроил давлатлари, Ғазо сектори, Иордан дарёсининг ғарбий соҳиллари, Жўлон тепаликларининг бир қисмини қамраб олади.\nУшбу ерларда дастлаб кимлар яшаган, арабларми ёки яҳудийлар?\nЯҳудийларнинг муқаддас китоби бўлмиш Тавротга кўра, улар бу ерларга милоддан аввалги 2-минг йилликда келган. Кейинчалик ушбу ерларда Исроил подшолигига асос солинди. Орадан вақт ўтиб, бу подшолик бўлиниб кетди. Рим империясининг зарбаларидан сўнг, Исроил подшолиги бутунлай қулади. Фаластин ерлари эса Римдан кейин ҳам бир неча давлат ва империяларнинг мустамлакаси бўлиб келди. Бу вақт мобайнида яҳудийларнинг катта қисми Европа бўйлаб ёйила бошлади. Лекин улар ҳар вақт Фаластин ерларини ўзининг она ватани, Худо томонидан уларга ҳадя қилинган замин деб ҳисоблаган. Шундай бўлса-да, бир пайтлар яҳудийларнинг Фаластин ерларида яшагани, бугун уларга ушбу ҳудудга тўлақонли эгалик қилиш ҳуқуқини бермайди. Негаки инсоният тараққиёти давомида турли ҳудудлар турли давлатлар томонидан эгалланиб, қўлдан қўлга ўтиб келган.\nХўш, бу ерларга араблар қачон келди?\nАсрлар мобайнида Фаластин ерлари Рим империяси сўнгра, Византия ҳамда Форслар қўлига ўтди. VII асрга келиб Араб халифалиги бу ҳудудларни босиб олганидан сўнг, араблар Фаластин ерларига кўчиб келди. Тарих гувоҳлик берадики, Фаластин ерларида яҳудийлар араблардан олдин яшаб кетган.\nЕвропада яҳудийларни тарихан хуш кўришмаган. Бунда диний факторлар асосий ролни ўйнади. Европада ҳукмрон бўлган Христианлик динининг муқаддас китоби бўлмиш Инжилга кўра, ушбу дин марказида турувчи Исо пайғамбарнинг ўлимига яҳудий халқи жавобгар. Европа бўйлаб сочилиб кетган яҳудийлар Рим империяси давридан тортиб Салиб юришлари вақтида ҳам таъқиб қилинди.\nФашистлар Германияси эса яҳудийлар қирғинини уюштирди. Гитлер Германияси 6 миллон яҳудийни турли хил ўлим лагерларида йўқ қилди. Бу Европада яшовчи барча яҳудийларнинг 2/3 қисмини ташкил қиларди. Қирғиндан олдин Германия бўйлаб мамлакатнинг Биринчи жаҳон урушида мағлубиятга учрашида яҳудийларни сабаб қилиб кўрсатувчи “пичоқ билан орқадан зарба” номли афсона тарқалди. Унга кўра, яҳудийлар Биринчи жаҳон уруши йилларида мамлакатдаги ички сиёсий муҳитни бузганликда айбланади. Шу-шу ҳар вақт таъқибда бўлган яҳудийлар ўзлари учун давлат бунёд этишни режа қилган.\nБутун дунё яҳудийларини бирлаштириш\nБутун дунё бўйлаб сочилиб кетган яҳудийларни бирлаштириш ва умуман яҳудийлар учун алоҳида давлатга асос солиш ғояси Теодор Герцль номи билан боғлиқ. У бутун дунё бўйлаб яҳудийларга зулм қилинаётганини кўриб, “Яҳудийлар давлати” номли брошюра ёзди. Герцль ушбу брошюра орқали барча яҳудийларга Фаластинда давлат қуриш чақириғи билан чиқди. Бир йилдан сўнг, у Жаҳон сионистик ташкилотини тузади. Ушбу ташкилот сионизм – яҳудийларни тарихий ватанига (улар Фаластин деб ҳисоблайди) қайтариш ва у ерда давлатга асос солиш ғоясини илгари сурди ва ушбу ғояни ҳаётга татбиқ этишда катта роль ўйнади. Сионизмнинг илдизи эса Қуддусдаги Сион тепалиги номидан олинган.\nШундан сўнг дунёнинг турли давлатларида яшовчи бой яҳудийлар миллатдошларининг Фаластин ерларига кўчишида ёрдам бера бошлади. Бундай бойлар орасида Ротшильдлар оиласи ҳамда британиялик яҳудий Мозес Монтефиоре ҳам бор эди.\nФаластинни сотиб олиш\nXIX асрда Фаластин ерларида 300 мингдан ошиқроқ одам яшарди. Шунинг 6 мингга яқини яҳудийлар, асосий қисми, аниқроғи 280 миндан ошиғи Исломнинг суннийлак мазҳабига эътиқод қилувчи араблар бўлган. Бу даврда Фаластин ерлари Усмонийлар империяси таркибида эди. Уларга бой араб феодаллари эгалик қиларди.\nЮқорида қайд этилган Жаҳон сионистик ташкилотининг таркибида 1909 йилда яҳудийларнинг тарихий ерларини эгаллаш компанияси тузилди. Ушбу компания бой араб феодалларидан Фаластин ерларини деҳқончилик учун сотиб ола бошлаган. Ерлар сотиб олинганидан сўнг, у ерда яшаб, меҳнат қилувчи маҳаллий аҳолини ҳайдаш авж олди. Айтиш мумкинки, исроил-араб можаросининг илк илдизи мана шу нуқтага бориб тақалади.\nИсроил давлатининг тузулиши\nЯҳудийлар Фаластин ерларига кўчиб келишни бошлаганидан сўнг, орадан икки Жаҳон уруши ўтди. Эндиликда ушбу ерларга Усмонийлар империяси эмас, Буюк Британия эгалик қиларди. Бу даврда Фластинда яшовчи яҳудийларнинг сони 600 мингдан, арабларники эса 1 миллондан ошарди. Иккинчи жаҳон уруши тугаганидан сўнг, Яҳудий агентлиги Фаластин ерларида яшовчи яҳудийларнинг вакили сифатида Британиядан ушбу миллат учун давлат тузулишини талаб қила бошлади. Бу ерда арабларнинг ҳам борлигига кўз юма олмаган Британия ушбу масалани ҳал қилишни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ)га топширди.\nБМТ эса яҳудийлар ва араблар учун ягона давлат тузиш ҳақида гап бўлиши мумкин эмас, деган қарорга келди. Ечим сифатида эса Фаластин ерларини алоҳида икки давлатга бўлишга қарор қилинди. Шунда яҳудийларга 14,1 минг квадрат километр, арабларга эса 11,1 минг квадрат километр берилди. Уч диннинг муқаддас шаҳри – Қуддус халқаро ҳудуд, деб эълон қилинди. Яҳудийлар орасида бу қарорга қарши чиққанлар топилган бўлса-да, якунда улар БМТнинг қарорини қабул қилди. Араблар эса, аксинча, бу ҳақида эшитишни ҳам истамас эди.\n“Агар яҳудийлар Фаластиннинг ҳатто, бир қисмига эга бўлса, бу ерлар олов ва қонга ботади”, деб реакция қилган эди Араб Олий қўмитаси раиси ўша кезларда.\nАраблар БМТнинг ушбу қарорига қарши бўлса-да, АҚШ ва СССРнинг кўмагида 1948 йилда Исроил давлатига асос солинди. Бунда дастлаб, яҳудийларнинг ўзи ҳам Совет Иттифоқининг ҳаракатларини тушунмай қолган эди. Чунки яҳудийлар вақтида СССР ҳудудида ҳам таъқибларга учраб, у ерлардан қочишга мажбур бўлган эди. Бироқ, СССРнинг Исроил учун Яқин Шарқ минтақасида ўз режалари бор эди, аниқроғи ушбу давлатни ҳам социалистик тузумга ўтказиш орқали бутун минтақада бошқа гегемонларнинг ролини сусайтириш кўзланган эди.\nЮқорида қайд этилганидек, Фаластин ерлари Буюк Британиянинг назоратида эди. Бироқ ушбу ерлар БМТнинг мандатига ўтганидан сўнг, Британия Фаластиндан ўз қўшинларини олиб чиқа бошлади. Бу эса ўз навбатида араб ва яҳудийларнинг ҳарбийлаштирилган тузилмалари томонидан Фаластин ерларининг муҳим нуқталарини эгаллаш учун кураш бошланишига олиб келди.\nАраб давлатлар лигаси аторифида бирлашган мамлакатлар БМТнинг 1947 йилда Исроил давлатини тузиш тўғрисдаги қароридан норози бўлиб, унинг ҳудудига ҳужум қилди ва бу 1949 йилга қадар давом этди. Бу уруш Исроил ва араб давлатлари ўртасидаги биринчи тўқнашув бўлди. Гарчи Исроил 8 та араб давлатига қарши ёлғиз урушган бўлса-да, ғалаба қозонди ва бу Исроил тарихида “Мустақиллик учун кураш” номи билан қолди. Араблар эса буни фалокат сифатида баҳолади.\nҚайд этиш керакки, уруш бошланиши арафасида Исроилнинг 45 минг атрофида аскари бўлган, араб давлатлари эса 50 минглик қўшин билан ҳужумга ўтган. Бироқ, тўқнашувлар авжига чиққан паллада Исроил қўшини камайишнинг ўрнига кўпайиб 100 мингдан ошди. Уруш йилларида чет элдан кўплаб кўнгиллилар Исроил ҳарбийларининг сафини тўлдириши бунга сабаб бўлди.\nУруш якунига кўра, БМТ мандати бўйича Фаластиндаги араблар учун ажратилган ерларнинг 1300 км² ва 112 та аҳоли яшаш пункти ҳамда Шарқий Қуддус Исроилга ўтиб кетди.\nЎтган асрнинг 40-йиллар охирида юз берган ушбу тўқнашувдан кейин ҳам араблар ва яҳудийлар ўртасида бир неча марта йирик жанглар бўлиб ўтди. Жумладан, 1967 йилдаги “Олти кунлик уруш”, 1973 йилда бўлиб ўтган “Йом-Киппур уруши” икки ўртадаги зиддият энг чўққисига чиққан вазиятлар ҳисобланади. Энг қизиғи иккала тўқнашувда ҳам Исроил ғалаба қозонган.\n“Олти кунлик уруш”да бешта араб давлатига қарши чиққан Исроил минг нафар ҳам аскар йўқотмади. Араб давлатларининг эса 10 мингдан ошиқ ҳарбийлари 6 кунлик жангда ҳалок бўлди. Ушбу тўқнашув натижаларига кўра, Исроил Синай яримороли ва Иордан дарёсининг ғарбий соҳилини ўзига қўшиб олди.\nАраблар коалицияси ва Исроил ўртасидаги кейинги йирик ҳарбий тўқнашув 1973 йилда юз берди ва тарихда “Йом-Киппур уруши” номи билан қолди. Урушнинг бундан ном олишига араблар томонидан Яҳудийлик динида кенг нишонланадиган Йом-Киппур куни ҳужумга ўтилгани сабаб бўлди. 73-йилда тўқнашувнинг бошланишига эса Миср ва Суриянинг “Олти кунлик уруш”да йўқотилган ҳудудларни Исроилдан қайтиб олишга бўлган кучли хоҳишлари сабаб бўлди. Бироқ, бу сафар ҳам олдинги тўқнашувлардаги каби араб давлатлари Исроилга бас кела олмади.\nИсроил ғалабаларининг омили нимади эди?\nАраб давлатларининг қаторисига мағлубиятга учрашида етарлича сабаблар бор эди. Жумладан, ҳарбий ҳаракатлар вақтида араб давлатлари Исроил кучларига нисбатан тарқоқ ҳаракат қилган. Бундан ташқари арабларни ягона мақсад эмас, ўз манфаатлари бирлаштирган эди. Улар Исроил назоратига ўтган ерларни Фаластинга олиб беришни эмас, аксинча, ўша ҳудудларни ўзиники қилиб олишни ўйларди.\nШу ўринда, дастлаб Буюк Британия томонидан кейинчалик эса АҚШнинг Исроилга кўрсатган ҳарбий ва молиявий ёрдамларини ҳам эсдан чиқармаслик керак. Буюк Британия Исроилга замонавий армияни шакиллантиришда ёрдам берган бўлса, АҚШ унинг ҳар тарафлама таъминоти билан шуғулланди. Жумладан, юқорида қайд этилган “Йом-Киппур уруши” бошланмасидан бир оз аввал АҚШ Исроилга 634 миллион доллар миқдорида молиявий ёрдам кўрсатган, кейинроқ ушбу уруш авжига чиққанда 982 миллон АҚШ доллари миқдорида ҳарбий грант ҳамда 1,5 миллиард АҚШ доллари миқдорида ҳарбий соҳа учун қарз берган.\nАраб давлатлари учун уруш тугади\nКўпгина сиёсий экспертларнинг фикрига кўра, араб давлатлари учун Исроил билан можаро 1973 йилда якунланган. Айтиш мумкинки, бугунги кундаги инқирозни Араб-Исроил ўртасидаги эмас, кўпроқ Исроил-Фаластин ўртасидаги можаро дейиш тўғри бўлади.\n“Бугун ушбу можаро на Иордания, на Миср, на Ливан ва на Саудия Арабистонига керак. Арабларнинг ҳеч бири Исроил билан жанг қилмайди, чунки араб давлатлари учун Исроил билан урушлар 1973 йилда тугаган”, дейди Яқин Шарқ минтақаси бўйича мутахассис, сиёсатшунос Алексей Малашенко.\nҚайд этиш керакки, кўпгина араб давлатлари анча йиллар аввал ўзига душман деб ҳисоблаган Исроил билан бугун дипломатик алоқаларга эга. Хусусан, 1994 йилда Иордания Исроил билан дипломатик алоқа ўрнатиб, ундан ичимлик суви, табиий газ ва хавфсизлик бўйича кафолат олди. Бундан ташқари, 1979 йилда Миср, 1999 йилда Мавритания, 2019 йилда Чад ва 2020 йилда Марокаш, БАА ва Баҳрайн Исроил билан дипломатик алоқа ўрнатди.\n2021 йилги инқироз\nШарт бажарилмагач, 10 май куни ушбу ҳаракат Исроилнинг бир қатор шаҳарларини 45 та ракета билан ўққа тутди. Бироқ Исроилнинг “Темир гумбаз” ҳаво ҳужумига қарши мудофаа тизими ушбу 45 ракетанинг катта қисмини осмоннинг ўзида зарарсизлантирди. Баъзилари эса аҳоли яшаш пунктига тушди. Вақт ўтиши ва икки ўртадаги зиддият ортиб бориши билан бу сценарий кўп марта такрорланди. ҲАМАС ракета учираверди, Исроил унинг катта қисмини зарарсизлантириб, қарши ҳужум билан жавоб қайтараверди.\nИсроил судининг биргина қарори ва масжидга қилинган ҳужум шундай шиддатли ҳарбий ҳаракатларни келтириб чиқарди. Оқибатда эса Ғазо секторида яшовчи 126 араб ҳалок бўлди, 1000 га яқини жароҳат олди. Исроил томонидан ҳам 7 киши ҳалок бўлди.\nХалқаро ҳамжамиятнинг 2021 йилги инқирозга реакцияси\nАйниқса, Туркия Президенти Ражаб Тойиб Эрдўған ушбу масалада фаол: бир қатор давлатлар раҳбарлари билан Исроилнинг хатти-ҳаракатларини муҳокама қилди, жумладан Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев билан ҳам. Эрдўған Арманистонга қарши урушда Туркия Озарбайжонни қандай қўллаган бўлса, Исроилга қарши курашда Фаластинни ҳам шундай қўллашини маълум қилди.\nЭрдўған Исроилнинг Фаластинга қарши зўравонлигига бугун тўхталаётгани йўқ. У аввалдан жаҳон ҳамжамиятининг эътиборини ушбу мавзуга қаратиб келган. Жумладан, 2019 йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 74-мажлисида Эрдўған нутқ сўзлаб, Исроилнинг Фаластинни бутунлай эгаллаб олаётгани, БМТ эса бунга томошабин бўлиб турганини қоралади. Ўшанда Эрдўған минбарга Исроил ва Фаластин тупроқлари акс этган харита билан чиққан. Ундаги тўрт суратда 1948 йил – Исроил давлати ташкил топгандан буён Фаластин ерларини қанчалик эгаллаб бораётгани тасвирланган эди.\nЧеченистон раҳбари Рамзан Қодиров эса Исроил расмийларининг Шарқий Қуддусдаги ҳарбий амалиётини “қонунбузарлик” деб атаб, улар содир бўлган воқеа учун фаластинликлардан кечирим сўраши кераклигини талаб қилди.\nИсроилнинг “тутинган акаси” АҚШ эса ҳар икки томонни ҳам вазиятда айбдор деб, можарони тугатишга чақирди. Европа Иттифоқи эътиборини фаластинликларнинг ноқонуний кўчирилишига қаратди. Улар Исроил судининг қарорини тан олмади.\nХулоса тариқасида Британиянинг собиқ Бош вазири Чемберленнинг сўзларини келтириш ўринли бўларди:\n“Урушда ғолиблар бўлмайди, фақат мағлублар”.\nБошланганига 10 кун ҳам бўлмаган ушбу тўқнашувлар оқибатида қанчадан-қанча оилалар бошпанасиз қолди, тинчи бузилди. Энг ачинарлиси улар ўз яқинларидан айрилди: болалар етим қолди, ота-оналар фарзанд доғида куйди.\n20 Октябрь 09:08 30449\n18 Октябрь 17:40 26234\n20 Октябрь 08:58 23997\n18 Октябрь 12:26 19079\n19 Октябрь 13:02 18575


"Ўзбектелеком" Telegram ва WhatsApp ўрнига Uzphone месенжерини чиқаради\n"Ўзбектелеком" ширкати Uzphone номли месенжерни синовдан ўтказмоқда.\nPodrobno.uz агентлигининг хабар қилишича, ҳозирда медиа маркетга чиқарилган бу дастур синов босқичини ўтамоқда ва айни пайтда дастур орқали матнли хабарларни йўллаш, қўнғироқ қилиш мумкин.\nХабарда айтилишича, месенжерни ишлаб чиқарганлар унинг Ўзбекистонда кенг қўлланилаётган Telegram, Viber, IMO, WhatsApp каби дастурлар ўрнини босишига умид қилмоқда.\n"Ўзбектелеком" ширкати вакили Марат Фаттоҳовга кўра, дастур яна икки ой давомида бета-синов босқичидан ўтади ва кейинги йилда кенг оммага тақдим этилади.\nБундай дастурни ишлаб чиқишга эса икки сабаб келтирилмоқда. Podrobno.uz агентлигига изоҳ берган Фаттоҳовга кўра, биринчи сабаб хорижий ширкатларнинг Ўзбекистонда кўраётган фойдасига шерик бўлиш, иккинчиси эса, маҳаллий фойдаланувчиларга Интернетдаги харажати кам бўлган муқобил дастурни тақдим қилишдир.\nБунга қадар Ўзбекистонда "Одноклассники" ва Facebook тармоқларига муқобил ижтимоий тармоқлар ишлаб чиқилган, аммо булар мамлакат ичкарисидаги фойдаланувчилар орасида оммалашмаган эди.