Никоҳ: Эр-хотиндаги айблар сабабли никоҳни бузиш\nBy Шайх Саидаҳмад Нуриддин on 02/13/2018 НИКОҲ ФИҚҲ\nАллоҳ субҳонаҳу ва таоло никоҳни ўзаро меҳр-муҳаббат, раҳм-шафқат ва тинч-тотувлик асосига кўра жорий қилди. Шаръий аҳкомлар одамларга мазкур асосларга кўра умр йўлдош танлаш ихтиёрини берди. Бироқ гоҳида эр-хотиндан бирида умр йўлдошининг кўнгли совушига сабаб бўладиган, никоҳдан кўзланган мақсад рўёбга чиқишига тўсқинлик қиладиган айб-нуқсонлар учрайди. Мазкур ҳолатда қандай йўл тутиш лозимлиги тўғрисида махсус ҳукмлар, саҳоба ва тобеинлардан кўрсатмалар келган.\nУмар розияллоҳу анҳу айтади: «Агар эркакни алдаб бирон (айбли) аёлга уйлантирсалар ёки аёлнинг баданида пес бўлса, эр аёлга яқинлик қилгани сабаб тўлиқ маҳрга ҳақли бўлади, маҳр эрни алдаган кишининг зиммасига тушади».\nАли розияллоҳу анҳу айтади: «Агар бир аёл турмушга чиққан бўлса-ю, баданида пес бўлса ёки мажнун (руҳий касалликка чалинган) бўлса ёки мохов бўлса ёки «қарн» касалига чалинган (яъни қинида жинсий яқинлик қилишга тўсқинлик қиладиган ўсимта: гўшт ёки суяк бўлса), у ҳолда эри модомики жинсий яқинлик қилмаган бўлса, аёлини никоҳида қолдириш ёки уни талоқ қилиш ихтиёри берилади. Борди-ю, эр аёлига яқинлик қилган бўлса, у ҳолда аёли маҳрга ҳақли бўлади».\nУламолар айб туфайли никоҳни бекор қилиш масаласида бир неча фикрлар билдиришган.\nЗоҳирийларнинг фикрича, никоҳ ҳеч қачон айб сабабли бекор қилинмайди.\nНикоҳ муайян айблар сабабли бекор қилинади. Бу гуруҳ уламолар мазкур муайян айбларни белгилашда ихтилоф қилишган:\n1) Ҳанафий уламоларининг фикрича, никоҳ фақат «жабб» ва «унна» сабабидан бекор қилиниши мумкин.\n2) Имом Шофеий ва имом Моликнинг фикрича, никоҳ руҳий касаллик, песлик, «қарн», «жабб» ва «унна» сабаблигина бекор қилинади.\n3) Имом Аҳмаднинг фикрича, никоҳ юқоридаги айбларга қўшимча яна «ратқ», «афл», «фатқ», сийдикни тутиб туролмаслик, носур (анал тешиги атрофида яра пайдо бўлиши), бавосир, «хасий», «салл» ва эр-хотиндан бирининг хунаса бўлиши каби айблар билан бекор қилиниши мумкин.\nЭр-хотинни бир биридан узоқлашишига сабаб бўладиган, раҳм-шафқат, меҳр-муҳаббатдан иборат никоҳдан кўзланган мақсадни рўёбга чиқишига тўсқинлик қиладиган ҳар қандай айб никоҳни бузиш ҳаққини беради. Бу фикр Ибн Қаййим рожиҳ деб билган, Ибн Таймия тўғри деб ишора қилган ва Ибн Усаймин ихтиёр қилган фикрдир.\nИбн Қаййим роҳимаҳуллоҳ айтади: «Саҳоба ва тобеинлар фатволарини мушоҳада қилиб кўрган киши уларнинг никоҳни бекор қилиш учун муайян айбларнигина инобатга олмаганига гувоҳ бўлади».\n(1) Уламолар санаб ўтишган ва фақат эркакларга тегишли айбларга мисоллар:\n«Жабб» – олатнинг кесик бўлиши;\n«Унна» – жинсий ожизлик, эркакнинг аёлга яқинлик қилишдан ожиз бўлиши. Бу касаллик гоҳида туғма, гоҳида бирон сабаб туфайли кейинчалик пайдо бўлиши мумкин;\nИбн Усаймин роҳимаҳуллоҳ айтади: «Эркакнинг аёлга жинсий яқинлик қилишга сусткашлиги «унна» дейилмайди. Модомики у бир ойда бир марта бўлса ҳам жинсий яқинлик қила олса, «жинсий ожиз» дейилмайди».\n«Хасий» – мояклари (яъни жинсий безлари) кесилган киши;\n«Салл» – мояклари суғуриб олинган киши.\n(2) Аёлларга хос айблар:\n«Ратқ» – қиннинг олат кирмайдиган даражада тор бўлиши;\n«Қарн» – қинда жинсий яқинлик қилишга тўсқинлик қиладиган ўсимта: гўшт ёки суяк бўлиши;\n«Афл» – қин билан анал тешиги ўртасидаги гўштнинг шишиши натижасида қиннинг торайиши;\n«Фатқ» – қин билан сийдик йўли каналининг туташ бўлиши.\n(3) Эркак ва аёлларда ҳам учрайдиган муштарак айблар:\nМажнун (яъни ақлдан озган) бўлиш;\nМохов касалига чалинган бўлиши;\nШунингдек, эр-хотиндан бирининг ОИТС, қўтир, саратон ва шу каби юқорида уламолар санаб ўтган касалликларга ўхшаш ёки ундан ҳам хатарли касалликларга чалинган бўлиши никоҳни бузиш ҳуқуқини беради.\n(4) Куёв муайян насаб ёки шарафли касб соҳиби деб келин томонни алдашса, сўнг унинг паст касб соҳиби экани маълум бўлса, аёл никоҳни бузишга ҳақлидир.\n(5) Агар томонлардан бирида бирон махфий айб бўлса, албатта никоҳ олдидан зикр қилиниши лозим. Мазкур ҳолатда никоҳ шартномасида бундай айблардан холи бўлиш шарт қилинмаганини пеш қилиш ярамайди. Чунки урф-одат шундай. Зеро, «урфда маълум бўлган иш гуёки шартномада шарт қилинган билан баробар».\n(6) Умар, Усмон, Ибн Масъуд ва Муғийра розияллоҳу анҳумлардан собит бўлишича, жинсий ожиз эркакка бир йил, баъзиларнинг айтишича, ўн ой муддат берилади. Мазкур муддат асносида гарчи бир марта бўлса ҳам аёлига яқинлик қилса, жинсий ожиз саналмайди. Акс ҳолда, аёл никоҳни бузишга ҳақлидир.\nИбн Усаймин роҳимаҳуллоҳ айтади: «Бироқ бу (хилоф қилиш жоиз бўлмаган) шаръий ҳукмми ёки (шахсларнинг ҳолатига биноан чиқарилган) қозининг ҳукмими?».\nШундан сўнг Ибн Усаймин роҳимаҳуллоҳ мазкур икки ҳолатдан ҳар бирига тегишли хулосаларни баён қилади. Унинг айтишича, агар бу шаръий ҳукм бўлса, албатта унга амал қилиш лозим. Борди-ю, қози ўз ижтиҳодидан келиб чиқиб ҳукм қилган бўлса, у ҳолда қозининг фикри замон ва ҳолатга қараб ўзгариши мумкин. Бинобарин, эркакни текшириш, унинг чиндан ҳам жинсий ожизми ёки келажакда унга жинсий яқинлик қилиш салоҳияти қайтиши мумкинми ёки йўқлигини аниқлаш учун тиббиётга мурожаат қилиш жоиздир.\nМен бу ҳукмни қозининг ижтиҳодига боғлиқ бўлган ҳукм эканини рожиҳ деб биламан. Шунга кўра, эркакнинг жинсий ожизлигини аниқлаш учун мутахассис докторларга мурожаат қилишнинг зарари йўқ. Негаки, гоҳида аёлнинг ўзи эрига ёмон муомала қилиши, муттасил унинг асабига тегиши натижасида эрининг вақтинча жинсий ожизликка чалинишига сабабчи бўлади. Баъзан эса муайян сабабларга кўра, эри унга жинсий яқинлик қилса-да, буни инкор этиши ҳам мумкин.\n(7) Агар аёлига жинсий яқинлик қилиб юрган эр тўсатдан яқинлик қилишдан ожиз бўлиб қолса ва текширишлар натижасида келажакда қайтадан жинсий яқинлик қилиш салоҳияти тикланмаслиги аниқ бўлса, у ҳолда аёлга никоҳни бузиш ҳуқуқи берилади. Борди-ю, жинсий ожизликни даволаш мумкин бўлса, шайх Ибн Усаймин роҳимаҳуллоҳнинг фикрича, мазкур ҳолатда аёлга никоҳни бузиш ҳуқуқи берилмайди.\n(8) Агар томонлардан бири иккинчисининг айбига рози бўлса, никоҳни бузиш ҳаққи соқит бўлади.\n(9) Тиббий тараққиёт натижасида ратқ, қарн, фатқ каби аёлларга оид айбларни, шунингдек, бавосир, носур ва ҳоказо касалликларни даволаш имконияти пайдо бўлди. Шунинг учун модомики мазкур касалликларни даволаш узоқ муддат чўзилмас экан, бу каби айблар сабабли томонлардан бирига никоҳни бузиш ҳуқуқи берилмайди. Аммо бу касалликларни даволаш узоқ муддатга чўзилса (ёки даволаш учун моддий имконият етишмаса), у ҳолда никоҳдан кўзланган мақсад ҳосил бўлмагани сабаб никоҳни бузиш ҳаққи собит бўлади.\n(10) Томонлар ўзаро рози бўлишса, ўрталаридаги никоҳни ўзлари бузадилар. Аммо бу хусусда ўрталарида низо пайдо бўлса, у ҳолда қозига мурожаат қиладилар. Бу Ибн таймия роҳимаҳуллоҳ айтган фикрдир.\n(11) Агар никоҳ жинсий яқинлик қилишдан олдин бекор қилинса ва айб аёлда бўлса, у ҳолда унга маҳр берилмайди. Агар мазкур ҳолатда айб эрда бўлса, унда тўғри фикрга кўра, аёлга маҳрнинг ярми берилади.\nАгар никоҳ жинсий яқинликдан кейин бекор қилинса, айб кимда бўлишидан қатъи назар, аёлга тўлиқ маҳр бериш вожиб бўлади. Мазкур ҳолатда айб аёлда бўлса, эр уни алдаган кишидан маҳрни ундириб олади; агар эрни алдаган аёлнинг валийси бўлиб, аёлдаги айбдан хабардор бўлган бўлса, демак, маҳрга у жавобгар бўлади. Борди-ю, валий айбдан бехабар бўлса, у ҳолда аёлнинг ўзи жавобгар бўлади. Аммо аёл ҳам айбдан бехабар бўлса, айтайлик, орқасида песи бўлиб, бундан ўзи ҳам бехабар бўлса, у ҳолда масала қозининг ижтиҳодига ҳавола қилинади.\n(12) Агар аёл айби бор эркакка турмушга чиқишга рози бўлса, турмушга чиқишига қаршилик қилинадими?\nЖавоб: аёл ёки эркак айби бор киши билан турмуш қурмоқчи бўлса, уларга тўсқинлик қилинмайди. Фақат бундан эр-хотиндан бирининг руҳий хаста ёки мохов касалига (ёки шунга ўхшаш хатарли касалликларга) чалинган бўлиши мустаснодир. Шунингдек, аёлни ичкиликка ружу қўйган эркакка турмушга чиқишдан ман қилиш лозим.\n(13) Эр-хотиндан ҳар бири гарчи ўзининг ҳам айби бор бўлса-да, иккинчи томоннинг айби сабабли никоҳни бузишга ҳаққи бор. Бу борада томонларнинг айби бир хил бўлиши ёки бир биридан фарқ қилишининг аҳамияти йўқ.\n Молик (2/526), Абдураззоқ (10679), Байҳақий (7/214) ривояти. Асар ровийлари ишончли ровийлар, фақат Саид ибн Мусайяб асарни Умардан эшитганлигида ихтилоф бор. Дарҳақиқат, имом Аҳмад асарни саҳиҳ деган.\n Қаранг: «Ал-муҳалло» (10/260), Байҳақий (7/512). Асар санади саҳиҳ.\n Мавзуга оид мулоҳазаларда мазкур айблар изоҳи зикр қилинади, иншааллоҳ.\n «Зодул маод» (5/183).\n «Аш-шарҳул мумтеъ» (5/274), «Исломийя» нашриёти.\n «Зодул маод» (5/184).\n «Аш-шарҳул мумтеъ» (5/262), «Исломийя» нашриёти.\n «Аш-шарҳул мумтеъ» (5/297), «Исломийя» нашриёти.\nAvvalgi maqolaРиёкорликдан ёки хижолат бўлишдан қутулиш йўли\nKeyingi maqola 18-дарс. Мусталаҳул ҳадис: Саҳиҳ ҳадис (давоми) (Иброҳим Асарий)


2021, 05-Mart | 05:17\nИталия бош вазири истеъфо берди\nDilfuza Ergasheva - 09:44 / 27-01-2021 0\nИталия Бош вазири мамлакатдаги сиёсий инқироз манзарасида истеъфо берди. Бу ҳақда Rai News 24 телеканали хабар берди. Конте 26 январь куни Вазирлар кенгаши мажлисида ўз...\nПутин: “Бу қаср менга ҳам, яқин қариндошларимга ҳам тегишли эмас!”\nDilfuza Ergasheva - 13:01 / 26-01-2021 0\n25 январь куни Россия Президенти Владимир Путин мамлакат талабалари иштирокида ўтган видеоконференцияда берилган саволларга жавобан, интернет тармоқлари орқали тарқалган видеолавҳага ўз муносабатини билдирди. Гап шундаки,...\nМосквада таниқли комик актёр ўз жонига қасд қилди\nDilfuza Ergasheva - 12:38 / 26-01-2021 0\nАктер ва стендап-комик Александр Шаляпин Москвада ўз жонига қасд қилди. Бу ҳақда маҳаллий ҳуқуқ-тартибот дораларига таяниб, ТАСС хабар қилди. "Актер Александр Шаляпин ўтган кечада ўз...\nDilfuza Ergasheva - 12:10 / 25-01-2021 0\n150 нафардан ортиқ фаоллар, шу жумладан, таниқли киноактёр Леонардо ди Каприо ҳамда “Амазон” компанияси асосчиси Жефф Безос АҚШ Президенти Жо Байденга иқлим ўзгаришлари билан...\nDilfuza Ergasheva - 11:59 / 25-01-2021 0\nКорейс киноижодкорларининг “Паразитлар” фильмидаги, уй эгаларидан яширинча ертўлада яшаб келган “паразит” эсингиздами? Бундайлар фақат кинода эмас, ҳаётда ҳам учраб туради. Австралиянинг Квинсленд штати Рокхемптон тумани...\nDilfuza Ergasheva - 11:51 / 25-01-2021 0\nТашқи меҳнат миграцияси агентлиги қатор ваколатли ташкилотлар билан ҳамкорликда хорижий мамлакатларда турли мураккаб вазиятларга тушиб қолган кўплаб фуқароларимизни мамлакатимизга олиб келмоқда. Ана шу йўналишдаги фаолият...\nИлон Маск 100 миллион долларлик танлов эълон қилди\nDilfuza Ergasheva - 18:57 / 22-01-2021 0\nTesla ва SpaceХ компаниялари асосчиси Илон Маск карбонад ангидрид газини тутиш ва сақлаб қолишга мўлжаланган энг яхши технология учун 100 миллион доллар мукофот ваъда...\nDilfuza Ergasheva - 17:34 / 22-01-2021 0\nТожикистон Президенти Эмомали Раҳмон Душанбе шаҳрида ўз номи билан аталадиган музейнинг очилиши маросида иштирок этди. Бу ҳақда “Азия плюс” нашри хабар бермоқда. “Тинчлик ва миллий...


Ўзбекистон билан Туркия транспорт соҳасидаги битимларни ратификация (...)\nЎзбекистон билан Туркия транспорт соҳасидаги битимларни ратификация қилди\nЖорий йилнинг 9 июлидан эътиборан Ўзбекистон билан Туркия ўртасида Йўловчи ва юкларни автомобилда халқаро ташиш тўғрисидаги ҳукуматлараро Битим кучга кирди, деб хабар бермоқда «Дунё» АА мухбири.\nТашқи ишлар вазирлиги сайтидаги ахборотга кўра, Ўзбекистон ва Туркия юкларни халқаро аралаш ташиш тўғрисидаги ҳукуматлараро Битим кучга кириши учун ратификация жараёнларини тугаллади (2020 йил 8 августдан эътиборан кучга киради).\nМазкур халқаро шартномалар Ўзбекистон Республикаси Президентининг Туркия Республикасига ташрифи давомида – 2017 йилнинг 25 октябрида имзоланган.\nЮкларни халқаро аралаш ташиш тўғрисидаги ҳукуматлараро Битим Ўзбекистон билан Туркия ўртасида, шунингдек, улар ҳудудлари орқали транзит тарзда темир йўл, сув ва автомобиль транспортида қисман амалга ошириладиган юкларни ташишга нисбатан татбиқ этилади.\nЮкларни аралаш ташишларнинг Битим доирасида ҳуқуқий тартибга солиниши икки мамлакат ўртасида товарларни ўзаро етказиб беришнинг узвийлигини таъминлайди.\nУшбу ҳужжатларнинг тўлиқ матнлари билан www.lex.uz сайтида танишиш мумкин.


Ҳикоя қилишларича Ҳишом деган машҳур ва моҳир жарроҳ бўлган экан. Бир куни шошилинч сафарга чиқди. У сафари давомида ташкиллаштирилган бутун дунё тиббиёт олимлари мажлисида жарроҳликда янги услуб қилганини ёритиб бериши керак эди. Самолётга чиққач, кўп ўтмай, самолёт носозлиги сабабли қўнишга мажбур бўлибди. Бироқ, бориши керак бўлган манзилга ҳали анча масофа бор эди.\nУ аэропорт ходимидан сўрабди. "Мен катта тиббиёт олимиман, муҳим бўлган мажлисга кетаётган эдим, сизлар манзилимга етишим учун кейинги самолётни 16 соат кутишимни айтяпсизлар. Мен бунча вақт кута олмайман, менинг ҳар бир дақиқам ҳар бир бемор инсон учун ўта қадрли", деди.\nАэропорт ходими "Унда сизга машина беришимиз мумкин, сиз манзилингизга машинада 3-4 соатда етиб оласиз" деб жавоб қайтарди.\nМажбур бўлган доктор Ҳишом машинада сафарини давом эттирибди. Чамаси икки соат йўл юргач, кун кеч бўлиб қолгани ва қаттиқ ёмғир ёғиб, юришга қийналгани ҳамда анча толиққани учун йўлда кўринган кичик бир уй олдида тўхтади. Уй эшигини тақиллатса, уйдан кекса бир аёлнинг овози эшитилди. “Келинг, эшигимиз очиқ, кираверинг”.\nШунда Ҳишом у кекса аёлдан бир оз дам олиши учун рухсат сўраб, унга пул узатди.\nКекса аёл “бу қандай пул?”, “Мен пулни кўрмаяпман” деди. Чунки у аёлнинг кўзи ожиз эди. “Ўтиринг, анаву стол устида иссиқгина чой бор, унинг ёнида сизни қорнингизни тўйдирадиган таомлар ҳам бор. Мусофир экансиз, чой ичиб, ул-бул еб кучга киринг”, деди.\nҲишом “Раҳмат” дея, таомланди. Таомланар экан, кекса аёл ёнида кичик бир бола ҳеч бир ҳаракатсиз ётганига кўзи тушди. Кампир намоз ўқиб бўлгач, йиғлаб, Аллоҳдан бемор бўлиб ётган болага шифолар сўраб дуо қилди. Ҳишом бу ҳолатдан мамнун бўлиб, “онахон, Аллоҳим дуоларингизни ижобат қилсин”, деди.\nШунда кампир “Болам, сиз мусофир экансиз, мен Аллоҳга нима деб дуо қилган бўлсам барчасини ижобат қилди. Фақатгина битта дуойимни қабул қилиши қолди”, деди.\n“Ҳишом у қандай дуо экан?” деб, сўради.\nКампир “Сиз кўрган бу бола менинг набирам. Унинг ота-онаси вафот этган. Унинг дардига бизнинг табиблар даво топаолмаяпти, лекин, эшитишимча катта бир доктор бор экан. Унинг исми Ҳишом экан. У биздан узоқроқда яшайди, набирамни унинг олдига олиб боришга имконим йўқ. Лекин, мен набирамни ётоқ бўлиб қолишидан қўрқаман. Шунинг учун Аллоҳдан бу ишимни осон қилишини сўраб дуо қиляпману, ҳали ижобат бўлгани йўқ”, деди.\nШунда доктор Ҳишом кўзига ёш олиб, “Эй мўтабар она, биласизми сизнинг дуойингиз самолётни қўнишга мажбур қилди, ёмғир ёғиб мени сизнинг уйингизга киришимга сабаб бўлди. Аллоҳ таолонинг иродаси шу экан. Мен сиз айтган табиб Ҳишомман. Аллоҳ таоло: “Дуо қилинглар ижобат қиламан”, дейди. Сизнинг дуойингизни ижобат қилди. Бу Аллоҳ таолонинг қазои-қадаридир”, деди.\nМанбалар асосида Тошкент Ислом институти ўқитувчиси Абдураҳманов Яҳё\n848 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Бошқа галактикаларда ҳам ҳаёт борми?\tҲомиланинг ўғил ёки қиз бўлиши кимга боғлиқ? »


Қирғизистонга келин бўлиб тушганларнинг қизлари келин бўлишга улгурди, лекин паспортдан ҳануз дарак йўқ...\nҚирғизистонга Ўзбекистондан келин бўлиб тушиб, Қирғизистон паспортини ололмай юрган аёлларнинг сони тўрт минг нафардан ошади. Бу маълумот йил бошида “Фарғона водийсининг чегарасиз юристлари” ташкилоти ҳисоботида келтирилди.\nҲокимият бу масаланинг ечимига оид қарор чиқаргани билан, ҳозирча муаммо тўла ҳал бўлгани йўқ. Натижада, баъзи маълумотларга қараганда, сўнгги 5 йил ичида икки давлат фуқаролари орасида бир-бирига қиз бериш кескин озайган.\nМуаммони Ўш вилоятининг Аравон туманига келин бўлиб тушган ўзбекистонлик аёллар мисолида ўргандик.\nЎзбекистоннинг яшил паспортини Қирғизстоннинг кўк рангдаги паспортига алмаштириш ҳаракатида юрган аёллар Ўш ва Жалолобод вилоятларида минглаб саналади.\nБиргина Аравон туманида Ўзбекистондан келин бўлиб тушиб, паспорт ола олмай юрган 450га яқин аёл бор. Баъзилари яқинда ўзлари ҳам келин олишади.\nУларнинг бири - Гулнора Болтабоева. Йигирма йил аввал Андижон вилоятидан келин бўлиб келган. Бир неча бор ҳаракат қилганига қарамай, Қирғизистон фуқароси деган ҳужжат берилгани йўқ:\n- Мен келин бўлиб келганимда, паспортим қизил эди. Совет даврида келганман-да. Паспорт алмаштирилаётган пайтда, эътиборсизлик туфайли алмаштира олмадим. Хозир на Қирғизистон фуқаросиман, на Ўзбекистон фуқаросиман. Паспорт олиш учун бир неча бор хужжат топширганим билан, ола олмадим. Тўғриси, паспорт олиш учун қанақа ҳужжатлар кераклигини ҳозиргача билмайман.\nБолтабоева паспорт йўқлиги туфайли кўп маротаба қийналганини айтиб берди. Паспорти йўқлиги дастидан фарзандларига нафақа ола олмайди. Туғилган юртига бориб, яқинларини кўриб келиши ҳам машаққат:\n- Болаларимга пособие ола олмайман. Сайловларга умуман қатнашмайман. Хатто Ўзбекистонга бориб, ота-онамнинг аҳволидан хабар олишим ҳам мушкул. Паспортим йўқлиги туфайли чегарадан ўта олмайман. Баъзида қариндошларим чегарага яқин жойга келишади, мен ҳам бораман. Орамизда 50-100 метр масофа бўлади, қийқириб гаплашиб, ҳол-аҳвол сўрашамиз...\nҚирғизстонга келин бўлиб келганларнинг фуқаролик олиши масаласи 1990-йилларнинг бошидан бери муаммолигича қолмоқда. Мамлакатда иш юритаётган нодавлат ташкилотлар томонидан шу мавзу сўнги йилларда тез-тез кўтарила бошлади.\n«Тинчликка тарафдор аёллар” ташкилотининг Аравондоги аъзоси Замира Ташалиева бу борада “Озодликка” қуйидагича фикр билдирди:\n- Бу аёллар фарзандларининг олди уйланадиган бўлиб қолди. Қизларини турмушга беришяпти. Лекин паспортлари йўқ. Агар Аравондаги 450 ўзбекистонлик келиннинг ҳар бирида 3-4 та фарзанди бор деб, ҳисоблайдиган бўлсак, 1000 дан ошиқ бола пособие олмайди. Бизга билинмагани билан, паспортсиз юриш – улар учун жуда ҳам машаққат.\nАравон туман ҳокимияти ходимлари келинларнинг паспорт масаласини парламент ҳал қилиши керак, деган фикрда. Улар томонидан муаммого ечим топиш мақсадида Жогорку Кенешга илтимосномалар жўнатилганини туман ҳокимининг ўринбосари Жамила Абилкасимова айтди:\n- Ушбу муаммо нега шу пайтгача ечилмай келяпти, билмадим. Сўнгги йилларда тез-тез шу масала оммавий ахборот воситаларида, ҳокимият йиғилишларида кўтариляпти. Ўтган йилдан бери биз ҳам парламентга, президентга мурожаат қилганмиз, келинларнинг фуқаролик масаласини ҳал қилишни сўраб. Ҳозирда Аравондаги 450 аёлнинг 153таси ҳужжатларни топшириб, паспорт келишини кутяпти. Тўрттаси паспорт олди. Қолганларининг муаммоси ҳам ҳал бўлади, деб умид қиляпмиз.\nЎтган йили Қирғизстон парламенти “Қирғиз Республикаси фуқаролиги тўғрисида"ги қонунни қайта ишлаб чиққан. “Фарғона водийсининг чегарасиз юристлари” ташкилоти ходими Максатбек Жорокуловнинг таъкидлашича, қонунга мувофиқ Ўзбекистондан келин бўлиб тушган аёлларга паспорт бериш жараёни осонлаштирилган:\n- Қонун 2012-йилнинг 17-мартида қабул қилинган. Келинлар тегишли ҳужжатларни, яъни Ўзбекистондан келин бўлиб келганлиги ҳақидаги қишлоқ ҳукуматидан берилувчи справкани, Ўзбекистон фуқаролигидан чиққанлигини тасдиқловчи ҳужжатни ва Қирғизистон фуқаролигини олиш учун аризани паспорт берувчи идорага олиб бориши керак. Никоҳни рўйхатга олувчи идорадан ҳам ҳужжат олиб келиниши шарт. Отаси қирғизстонлик бўлгани туфайли, болаларига туғилганлиги ҳақида гувоҳнома берилади. Шуларнинг нусхаларини ҳам кўрсатиши лозим. Ўзгартирилган қонунга кўра, бошқа давлатдан келин бўлиб тушган аёллардан паспорт олиш учун тўланадиган 2000 қирғиз сўми миқдоридаги давлат солиғидан ҳам кечилган.\nҚирғизстон фуқаролигини олиш жараёни давлат томонидан осонлаштирилгани билан, лекин муаммо ҳал бўлгани йўқ. Мутахассислар фикрича, бунда аҳолининг ҳуқуқий саводсизлиги ва эътиборсизлиги ҳам муҳим роль ўйнамоқда.\nКелинларнинг фуқаролик олиши биргина Қирғизистонда эмас, Ўзбекистонда ҳам ҳал бўлмай келаётган масаладир. Бу борада икки давлатдаги муаммолар ўхшаш. Ўзбекистонга келин бўлиб бориб, лекин паспорт ола олмай юрган келинлар бола-чақали бўлиб қолганига қарамай, 2010-йилдан бери Қирғизстонга чиқарилиб юборилмокда.\nЯшил паспортни кўк ҳужжатга, ёки кўк паспортни яшилига алмаштириш машаққати туфайли сўнги йилларда Ўзбекистон ва Қирғизстон фуқаролари орасида қуда-анда тутуниш кескин озайган.


Маймунни чиплаштириб видеоўйин ўргатган Маск энди одамларни чиплаштириш муддатини айтди - Terabayt.Uz\nМаймунни чиплаштириб видеоўйин ўргатган Маск энди одамларни чиплаштириш муддатини айтди\nКуни кеча биз Neuralink компанияси маймунга чип ўрнатиб, видеоўйинлар уни ўйнашга ўргатгани ҳақида ёзган эдик. Унинг раҳбари Илон Маск сўзларига кўра, чип шу йилдан инсонларда синаб кўрилиши мумкин, деб ёзади Xabar.uz нашри.\nКомпания яқин даврдан бери симсиз чиплар ишлаб чиқармоқда, унинг ёрдамида одамлар маълум бир компютерни бошқариш учун ўз ақлларидан фойдаланишлари мумкин.\nБиринчи ишчи прототип Гертруда лақабли чўчқада синовдан ўтказилган эди. Маймун устида синовлар ўтказилгандан сўнг, ушбу чипни одамларга ўрнатишни бошлаш режалаштирилган.\nШуниси эътиборга лойиқки, кўп одамлар соғлигидаги муаммоларини ҳал қилиш учун ҳозирдан клиник синовларда қатнашишга рози бўлишган.\nИлон Маск компанияси томонидан чипни одамлар учун имкон қадар хавфсизроқ қилиш учун барча имкониятларни ишга солаётганини қўшимча қилган. Бир мунча вақт олдин компания раҳбари симсиз чипни экспериментал маймуннинг бош суягига замонавий видео ўйинларни ўйнаши учун жойлаштира олганини айтиб ўтган эди.\nАммо чипнинг бундай имкониятлари асосий мақсадга кичик бир қўшимча бўлади холос. Дастлаб, чиплар бахтсиз ҳодисалар ёки баъзи бир жиддий касалликларга дучор бўлган одамларда орқа миянинг шикастланишларини бартараф этиш мақсадида ишлаб чиқилган.\n#Neuralink #Илон Маск #Микрочип #чип #Элон Маск #янги технологиялар


Сабр мукофоти жаннатдир (Еттинчи қисм) | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nСабр мукофоти жаннатдир (Еттинчи қисм)\n486 21:00 01.08.2020\nШайх Абул Ҳасан Надвий. «Қисасун мин тарихил Исламий».\nСаҳобийлар розияллоҳу анҳум бизларга сабр, шукр ва бошқа кўплаб амалларда зарбулмасал ўлароқ ўрнакдирлар. Қуйидаги маълумотлар жаннатийлиги башорати ҳаётлигидаёқ берилган зот Умар розияллоҳу анҳу ҳақидадир.\nАнас ибн Молик розияллоҳу анҳу айтади: «Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳунинг бир кимса билан саломлашиб, сўнгра «Ҳолинг қандай?», деганини эшитдим.\nУ киши «Аллоҳга шукр яхшиман. Роббимни сизга мақтайман», деди.\nУмар ибн Хаттоб: «Мен ҳам сендан шу гапни кутгандим», деди.\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу Аллоҳ таолога ўта шукрли, неъматларини эътироф этувчи, дунёдан тийилган, мансаб сабабли ҳаволаниб кетмаган, охират қўрқувидан титраб турадиган зот бўлган.\nУ киши унган берилган энг улуғ неъмат дея Исломни билар эдилар. Қуйида у зотнинг халифалик чоғида Байтул Мақдисга сафари ҳикоясини тақдим этамиз.\nБайтул Мақдисга риҳлат\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу даврида шом шаҳарлари бирин кетин фатҳ қилиниб, Қуддусгача етиб борди. У ерда муборак Ақсо масжиди жойлашаган эди. Ушбу маконда жойлашиб, Шом ва Рум шаҳарларига ҳокимлик қиладиган масиҳийлар, халифанинг ўзи келишини, ўз қўллари билан уларга сулҳ хати ёзиб берса, улар муборак Ақсо масжиди калитларини унгагина топширишларини айтиб, халифанинг ўзи келишини талаб қилишди. Зотан, бу иш осон бўлмай, Қуддус бошқа шаҳар ва қишлоқ каби эмас эди. Балки, унинг бошқа шаҳарларда бўлмаган ўз муносиб шаъни - обрўси бўлиб, ушбу шаҳарни Аллоҳнинг набийси Сулаймон алайҳиссалом қурган эдилар. У зотдан кейинга пайғамбарлар ушбу масжидда намоз ўқишган эди. Мабодо ушбу масканн калитини топширишга мажбур бўлиб қолинса, фақатгина иш бошига, мусулмонлар халифасига топшириш мумкин эди.\nМусулмонлар қўмондони Абу Убайда розияллоҳу анҳу ушбу иш ҳақида мўминлар амирига билдириб, бу иш у кишининг келишларигача тўхтаб туришини ёзиб, хат жўнатди. Умар розияллоҳу анҳу бу ишни саҳобалар розияллоҳу анҳум билан машаварат қилган эди, уларнинг баъзилари «Масиҳийларнинг бурунлари ерга ишқалансин, борманг», дейишди. Али розияллоҳу анҳу эса Қуддуси шарифга бориш кераклиги, бу шараф, саодат ва мусулмонларга енгилллик бўлишини айтди.\nУмар бу гапни қабул қилиб сафарга тайёргарлик кўра бошлади. Ўрнига Мадина халифаси қилиб Али розияллоҳу анҳуни тайинлаб, Шомга йўл олди.\nЭнди, Рум ва Шом мулкига бошлиқ бўлиб турган зот Умар розияллоҳу анҳунинг сафари қандай бўлганига бир назар соламиз. У зотнинг исмининг ўзигина қулоқ ва қалбларни ҳурсандчиликка тўлдирар эди. Агар у кишидан кичикроқ мартабада бўлган, нуфуз ва ҳимматда камроқ бўлган бирон бошлиқ мана шунақа узоқ сафарга отланганида эди, уни сафарини қанақа бўлишини кўрган бўлар эдинг. Бунақа катта ва дабдабали сафарларни тарихда кўплаб ёзиб қолдиришган.\nЛекин иш тарихда кўп такрорланганига хилоф бу амрларга хилоф тарзда бўлди.\nАзиз ўқувчига бу риҳлат хабарини берамиз.\nУмар розияллоҳу анҳу Шом шаҳрига кулранг бир туяга миниб келдилар. Туянинг бошини олд тарафи қуёшда ялтирар, оёқларининг пасти жундор эди. Мана шу туя у кишининг сафарга минадиган улови бўлиб, агар туяга минса хуржун, туядан тушса тагига солар эди. У зот устига кирбос (қалин ва дағал мато)дан бўлган ёнида тешиги бор кўйлак кийган бўлиб, кийишга бундан бошқа кўйлаги йўқ эди.\nЕтиб боргач: қавмни каттасини чақиринг, деди. Чақиришди. Мени кўйлагимни ювдириб, тиктириб берсангиз, деди. Унга пахтадан бўлган кўйлак келтиришди. У киши:\n– Пахта кўйлак, – дейишди.\n– Пахтаси нима? – деган эди, унга буни хабарини билдиришди.\nШунда у киши кўйлагини ечиб, ўзлари ювиб, тикиб яна кийиб олдилар.\nМасиҳийларнинг бошлиғи: Сиз араблар подшоҳисиз, бу эса шаҳар, унда туя минилмайди. Бошқа кўйлак кийиб, от миниб олсангиз, румликлар олдида улуғвор бўлар эди-да, деди.\nШунда Умар розияллоҳу анҳу: «Биз – Аллоҳ таоло Ислом билан азиз қилган қавмдирмиз, Аллоҳ азиз қилган нарсадан ўзга нарса билан азизлик истамаймиз!», дедилар.\nМусулмонлар амири, халифаси бўлмиш саййидимиз Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу мана шундай зот эдилар. Ваҳоланки, у зотни исмининг ўзигина катта катта подшоҳларнинг уйқусини ўчириб юборар эди. У зот фатҳлари уфқни тўлдириб юборган эди. Ушбу улуғ зотнинг Мадинадан Қуддусга боришлари мана шундай бўлган эди.\nУлуғ Аллоҳ рост сўзлаган:\n«Ҳолбуки, азизлик Аллоҳга, Унинг Расулига ва мўминларга хосдир. Лекин мунофиқлар билмаслар». (Мунофиқун, 8).\nСабр жаннат Махсус Мақолалар Илм\nСабр мукофоти жаннатдир (ўн биринчи қисм)\n391 11:00 09.08.2020\n321 18:30 07.08.2020\nСабр мукофоти жаннатдир (тўққизинчи қисм)\n317 20:50 06.08.2020\nСабр мукофоти жаннатдир (Саккизинчи қисм)\n385 19:40 05.08.2020


Дубайдаги Пальм-дейра сунъий оролида учта меҳмонхона ва савдо маркази очилади\n22:59 / 10.04.2016\n2017 йилда Дубайдаги Пальм-дейра сунъий оролида умумий сиғими 1,8 минг кишилик, учта меҳмонхона ва икки километр масофага узанган бозор очилади. Бу ҳақида Дубай ҳукуматининг тижорий маркетинг ва туризм бошқармаси матбуот хизмати хабар берди.\n“Янги инфратузилма умумий майдони 17 миллион квадрат метр бўлган тўртта сунъий орол ҳудудида қурилади. Тасдиқланган лойиҳалар ичида учта меҳмонхона ва катта бозор мавжуд. Қирғоқ бўйидаги 750 хонали меҳмонхона – бу RIU Hotels and Resorts испанлар компаниясининг дубайлик Nakheel дастурчилари билан биргаликдаги йирик лойиҳаси ҳисобланади. Шунингдек, бу ерда Minor Hotels and Resorts номли Таиланд компанияси билан ҳамкорликда 550 хонали ўз аквапаркига эга Centara ҳамда 500 хонали Avani отели қад ростлайди”, - дейилади Дубай ҳукуматининг тижорий маркетинг ва туризм бошқармасида.\nЛойиҳа доирасида шунингдек, майдони 15,3 кв.км. бўлган савдо маркази ҳам барпо этилади. Тунги бозор 5,3 мингга яқин дўкон, шунингдек, 100та кафе ва ресторанларни ўз ичига олади.\n“Мазкур лойиҳа муносабати билан Пальм-Дейра туризм, чакана савдо ва ўйин-кулги учун дунёдаги энг гўзал масканлардан бирига айланади”, - деб қайд этилади матбуот хизматида.\nЛойиҳа ишга туширилгач, Дубайнинг қирғоқ бўйи ҳудуди 40 километрга кенгаяди. Шунингдек, пляж ҳудуди ҳам 21 километрга узунроқ бўлади.


Фотогалерея: Президент ва ҳукумат аъзолари – Хоразмда\n11–12 декабр кунлари президент Шавкат Мирзиёев Хоразм вилоятининг Хонқа ва Янгиариқ туманлари ҳамда Урганч шаҳрида бўлиб қайтди. Kun.uz фотомухбири ташриф жараёнларидан фотогалерея тақдим этди.\nШавкат Мирзиёев дастлаб Хонқадаги инновацион иссиқхонани бориб кўрди. Бундай технологияга эга иссиқхоналар дунёда 200 гектар атрофида бўлиб, шунинг 7 гектари Ўзбекистонда. Kun.uz ушбу иссиқхона ҳақида репортаж эълон қилди.\nЯнгиариқ туманига ҳам борган президент бу ерда «Yantex Invest» МЧЖ фаолияти билан танишди. Корхона йилига 12 млн погоно метр газлама ва 600 минг комплект чойшаб ишлаб чиқариш, 6 млн долларлик экспорт қилиш салоҳиятига эга.\nШундан сўнг Мирзиёев Урганчдаги технопаркда бўлди. Бу ерда кийим-кечак ва металл маҳсулотлари ишлаб чиқарилмоқда. Мажмуа тўлиқ ишга тушгач, 5,8 млн долларлик экспорт қилиниши мўлжалланган.\nШунингдек, давлат раҳбари шаҳардаги «UzXCMG» қўшма корхонаси билан танишди. Қишлоқ хўжалиги техникалари ишлаб чиқарилаётган заводга Хитойдан 4,3 млн долларлик йиғув линияси ва ускуналар олиб келинган.\nТашрифнинг иккинчи кунида Шавкат Мирзиёев Урганчда ҳукумат расмийлари ва вилоят фаоллари билан мулоқот қилди. Шу куни шаҳарнинг Хонқа кўчасида қурилаётган 4та 9 қаватли уйларни бориб кўрди.\nШавкат Мирзиёев: Солиқ, молия, бандлик, инвестиция, тадбиркорлик ва бошқа масалаларга масъул раҳбарлар маҳаллаларда ишлайди


Этиканинг асосий категориялари ва тамойиллари » Falsafa » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatFalsafa Этиканинг асосий категориялари ва тамойиллари\nЭтиканинг асосий категориялари ва тамойиллари\nFayl hajmi 17,95 kB\n1.\tАхлоқнинг асосий тушунчалари ва категориялари.\n2.\tАхлоқий тамойиллар ва меъѐрлар.\n3.\tОила , жамият ва давлатнинг ахлоқий асослари.\n4.\tШахснинг ахлоқий тарбияси.\nКўп асрлар давомида, антик даврлардан бошлабоқ мутафаккирлар ахлоқ ҳақида жуда кўп асарлар ѐздилар. Улар ахлоқнинг моҳиятини тушунишга, тушунтиришга ҳаракат қилдилар. Ўтган узоқ тарихий тараққиѐт даврида ахлоқ қуйидагича талқин қилиб келинди:\n-кундалик ҳаѐт ақлий тажрибаси;\n-индивиднинг ўз хулқ-атворидан қониқиши;\n-бурчга садоқат рамзи;\n-ижтимоий стабиллик ва тартибни сақлаш воситаси;\n-ижтимоий фойдани талаб қилувчи ижтимоий ҳодиса;\n-жамиятда адолатни қарор топтирувчи восита;\n-инсонларнинг ўзаро ҳамжихатлигини таъминловчи восита;\n-виждон овозига бўйсундирувчи восита;\n-инсон ҳаѐтининг олий маъносини англаш йўли.\nҲар бир инсон ўзининг бутун умри давомида ўзининг қадриятлар тизимини, ўзининг ҳулқ-атвор, ѐмонлик ва яхшилик, бахт, адолат ва бошқа ахлоқий категориялар хақидаги тасаввурларини такомиллаштириб боради.\nИнсоният тарихида ахлоқий тараққиѐт бўлган ва у давом этиб келмоқда. Бу давом этиш қатъий тадрижийликка эга эмас. У гохо сусайиш, баъзан эса бироз ортга чекиниш, баъзан бир қанча муддат турғун туриш хусусиятларига эгадир. Лекин катта даврлар ва тарихий оралиқларни олиб қарайдиган бўлсак, ахлоқий тараққиѐтнинг мавжуд эканига ишонч ҳосил қилиш қийин эмас. Мустабид тузумлар ва шахслар келтириб чиқарган ахлоқий таназзуллар хаммаси қисқа муддатли ҳамда ўткинчи ҳодисалардир. Зеро инсоннинг асосий моҳияти ўзини ва ўз жамиятини тараққий эттириб бориш билан белгиланади. Ахлоқ эса ана шу тараққиѐтдан хеч қачон четда турмайди.\nИнсондаги ихтиѐр эркинлиги зарурият талаби билан оқилона, ақлга бўйсундирилган равишда чекланади, яъни нисбийлашади. Акс ҳолда, муайян бир, бир неча инсон ѐки гуруҳнинг бетийиқ, эркин ихтиѐри на фақат бошқа инсонлар ва гуруҳлар,балки наботот, ҳайвонат олами, бутун дунѐ учун фожеага айланиши мумкин. Ихтиѐр эркинлигини бундай чеклашнинг, ақлга бўйсундиришнинг асосий воситаси ахлоқдир.\nИхтиѐр эркинлиги туфайли инсон ҳар қадамда ахлоқий танлов муаммосига дуч келади. Бу муаммо кишида масъулият ҳисси мавжудлигидан далолат беради. Масъулиятни, ўзгалар ва ўз виждони олдида жавобгарликни сезмаган киши хохлаган ишга қўл уриши мумкин – уни ўз қилмишининг оқибати қизиқтирмайди, у фақат манфаат устиворлигини тан олади, холос.\nУндай одамни ахлоқсиз деб атайдилар. Зеро инсон ѐ эзгуликни, ѐ ѐвузликни танлаши туфайли ниманидир ихтиѐр этади: ахлоқий танлов – ҳар бир хатти-ҳаракат, ҳар бир қилмишнинг ибтидо нуқтаси. Умуман инсон ва жамият ахлоқий ҳаѐтида танловнинг аҳамияти беқиѐс.\nДастлабки ахлоқий қонун-коидалар ана шу танловни рўѐбга чиқаришга, яна ҳам аниқроқ айтганда, уни осонроқ амалга оширишга хизмат қилган. Илк ахлоқий қоида «ўзингга раво кўрмаган нарсани бошқага ҳам раво кўрма‖ мазмунида дунѐга келган. Унинг ҳозирги замондаги ўзбекчаси «пичоқни аввал ўзингга ур, оғримаса ўзгага ур‖, ―ўзингни эр билсанг, ўзгани шер бил‖ каби мақолларда акс этган. ―Ахлоқнинг олтин қоидаси‖ деб аталган ушбу қоида, бизнингча, энг қадимий ахлоқий талаблардандир. Зеро хун олиш талаби кейинроқ пайдо бўлган ва инсоннинг асл моҳиятига тўғри келмайдиган қоидалардан. Дастлабки ахлоқий қонун-қоидалар муқаддас китобларда ўз аксини топган зўравонликка зўравонлик билан жавоб бермаслик тамойили асосида яратилган.\nАна шу, инсон ахлоқий ҳаѐтининг асоси бўлган қонун-қоидалар ҳозир ҳам ўз аҳамиятини йўқотгани йўқ. Одамлар уларни оғир мажбурият деб билмасдан, дил-дилдан бажарадиган замоннинг тезроқ келиши учун тинмай ҳаракат қилишлари аҳлокий тараққиѐтдан далолатдир.\nАхлоқнинг таркибий тузилиши мураккаб бўлиб, қуйидаги элементлардан иборат:\n-ахлоқий амалиѐт-ахлоқнинг муҳим ва белгиловчи компоненти бўлиб, инсоннинг хатти-ҳаракатлари орқали намоѐн бўлади. Фақат инсон хулқатворининг хатти-ҳаракатларда намоѐн бўлиш орқалигина унинг ахлоқийлиги ҳақида тасаввурга эга бўлиш мумкин.\nИнсоннинг фаолияти, инсон томонидан ахлоқ нормалари ва принципларининг амалиѐтга татбиқ қилиши унинг ахлоқий тарбияси, ахлоқий маданиятининг кўрсаткичи ҳисобланади.\nМаълумки, ҳар бир фаолиятда аниқ бир мақсадни кўзлаб, тегишли воситалар, усуллар орқали ҳаракат қилинади ва маълум натижаларга эришилади. Ҳар қандай мақсад албатта ахлоқий мазмунга эга бўлади. Бу мақсадлар маълум воситалар ахлоқий мазмунига кўра, қўлланилиши мумкин бўлган ѐки мумкин бўлмаган воситаларга ажратилиши мумкин.\nМақсад ва восита мувофиқлиги муаммоси – юридик этиканинг муҳим масаласидир. Ҳозирги замон жиноят жараѐнида мақсад ва восита мувофиқлиги муаммоси муайян ҳуқуқий ва ахлоқий асосда ҳал этилади. Этикада «мақсад воситани оқлайди принципи, эзгу мақсад йўлида ҳар қандай воситаларни қўллаш мумкин» – деган фикр инкор этилади. Мақсад қанчалик эзгу бўлмасин, воситалар ҳам ахлоқий чегарада бўлиши даркор. Жиноят жараёнида қўлланиладиган воситалар қонунга кўра рухсат этилган бўлиши, ахлоқий бўлиши зарур.\nТерговчи ўз фаолиятида уч турдаги қоидаларга амал қилади: процессуал нормалар терговчи тергов жараѐнида нима қилиши, қандай шакл ва тартибда қилинишини кўрсатади. Криминалистика ишлаб чиқадиган тавсиялар жиноятни тез ва тўлиқ очиш ва айбдорларни топишга ѐрдам беради. Ахлоқий нормалар ахлоқ нуқтаи назаридан тергов қилишнинг у ѐки бу йўллари қанчалик қўлланиши мумкин эканлигини баҳолаш имкониятини беради.\nТерговчи дастлабки тергов вазифаларини бажариш, ўзининг профессионал вазифасини бажариш учун ахлоқий жиҳатдан шахсан масъулдир. Терговчи фаолияти унинг спецификасини инкор этмаган ҳолда, айтишимиз керакки, бутун жамият учун умумий бўлган ахлоқий нормаларга бўйсунмасдан иложи йўқ.\nБаъзи бир омилларнинг терговчи фаолиятига хос махсус ахлоқий қоидалар умумий ахлоқий қоидаларни тўлдириши билан бирга, баъзи ҳолларда уларни чегаралайди, деган фикрларга эътироз билдирмай иложимиз йўқ. Терговчи фаолиятида ахлоқ нормалари ва принципларидан четга чиқишга асло йўл қўйиб бўлмайди. Қонун ҳам, жамият ахлоқий онги ҳам, тергов амалиѐти эҳтиѐжлари ҳам бундай хулоса чиқаришга асос бўлолмайди. Аксинча, терговчи фаолиятига юқори ахлоқий талаблар қўйилиши лозим.\nРус олими А.Ратинов ўз вақтида, терговни «кураш жараѐни», деб қарашни таклиф этганди. Унинг тавсияларига мувофиқ, «руҳий қопқонлар» қўйиш, жиноят иштирокчилари ўртасида конфликт келтириб чиқариш кабилар тергов методлари сифатида таклиф этилади. Биз фақат уларни қўллашда жуда эҳтиѐткорлик зарурлигини, уларнинг баъзилари «ѐлғон чегарасида», «провокация чегарасида» эканлигини таъкидлашимиз зарур бўлади. М.С.Строгович фикрича, терговчи терговга объектив ѐндашиши, айбланувчи айбини оғирлаштирувчи, уни оқловчи, айбини юмшатувчи ҳолатларни ҳам тўлиқ ўрганиши лозим. Терговнинг ахлоқий муҳити терговни олиб борувчи шахснинг ҳуқуқий ва ахлоқий нормаларга қанчалик амал қилишига боғлиқ. Ҳақиқатни излашдаги фаоллик ва принципиаллик, объективлик ва холислик, инсонийлик, адолат, ҳақгўйлик, хушмуомалалик, қонунийлик, ишда қатнашувчи шахсларнинг ҳуқуқ манфаатларини ҳисобга олиш – терговчи фаолиятига қўйиладиган мухим ахлоқий талаблар ҳисобланади.\nТерговчи ҳар қандай шахсга нисбатан – хавфли жиноятчи бўладими, оддий жанжалкаш бўладими, рецидивист ѐки маиший безори бўладими, жабрланувчи бўладими ундан қатъи назар, вазминлик, босиқлик, хотиржамлик намоѐн қилиши керак. Эмоционал ва ақлий вазият қанчалик кескин бўлмасин, қанчалик оғир бўлмасин, қотил, зўравон, ўғрига нисбатан нафратини ошкор қилмаслиги, шунингдек, қандай мақсад ва сабаблар бўлмасин, қўрқитиш, қўполлик, ѐлғон ишлатмаслиги зарур.\nАхлоқий муносабатлар - ижтимоий муносабатларнинг кўриниши сифатида инсонлар томонидан ахлоқий (ахлоқсиз) хатти-ҳаракатларни содир этиш жараѐнида вужудга келади. Ахлоқий муносабатларнинг объектив ва субъектив томони мавжуд. Субъектив томони - бу инсоннинг қизиқишлари, ҳиссиѐтлари. Объектив томони эса - инсон учун императив характерга эга бўлган нормалар, идеаллар, урф-одатлар, анъаналар ва бошқа ижтимоий факторлар ҳисобланади.\nКишилар ахлоқий муносабатга киришар эканлар, ўз зиммаларига муайян ахлоқий мажбуриятларни оладилар ва муайян ахлоқий ҳуқуқларга эга бўладилар.\nАхлоқий муносабатларнинг шаклланган тизими мавжудлиги ижтимоий гуруҳ (хизмат жамоаси)да мўътадил ахлоқий руҳий иқлимни белгилайди.\nХизмат жамоаларидаги ахлоқий муносабатлар 3 даражага бўлинади:\n1)\tБошлиқлар ва бўйсунувчилар ўртасидаги ахлоқий муносабатлар;\n2)\tҲамкасблар ўртасидаги ахлоқий муносабатлар;\n3)\tФуқаролар билан бўладиган ахлоқий муносабатлар;\nҲуқуқни муҳофаза қилиш таркибига кирган ҳар бир идорада бу муносабатлар ўзига хос тарзда намоѐн бўлади.\nҲуқуқни муҳофаза қилиш идоралари ходимларининг ахлоқий муносабатлари бевосита уларнинг ҳуқуқий муносабатларида намоѐн бўлади. Бу бирлик ахлоқ ва ҳуқуқнинг, шахс билан жамият, давлат ўртасидаги ўзаро манфаатлар нисбатини тўғри белгилаши ахлоқий муносабатлар ҳамда ҳуқуқий муносабатларнинг тенглик принципи ўртасида уйғунликни таъминлаган ҳолда, барчага нисбатан бир хил талаблар қўйилишида, ҳар бир фуқаронинг хулқатворини баҳолашда асосий мезон - адолат принципининг талаблари асосида ѐндашишида; ахлоқий ва ҳуқуқий тарбиянинг ишонтириш усулидан кенг фойдаланилишида яққол кўринади.\nШу билан бирга ахлоқий ва ҳуқуқий муносабатлар ўртасида фарқли томонлар ҳам мавжуддир.\n1)\tЮқорида таъкидлаганимиздек, ҳуқуқий муносабатлар давлат томонидан, ахлоқий муносабатлар эса жамоатчилик томонидан эътироф этилади ва ўрнатилади;\n2)\tҲуқуқий муносабатлар давлатнинг мажбурлов томонидан қўриқланади, ахлоқий муносабатлар эса ҳар бир инсоннинг ички эътиқоди, иймони ҳамда жамоатчилик таъсир кучи томонидан муҳофаза қилинади.\n3)\tҲуқуқий муносабатлар давлат томонидан чиқарилган қонунлар ва бошқа норматив ҳужжатларда ўз аксини топса, ахлоқий муносабатлар эса «ѐзилмаган қонунлар» шаклида бўлади.\n4)\tҲуқуқий муносабатлар қонунда белгиланган ҳуқуқ ва бурчлар орқали бошқарилади, ахлоқий муносабатлар эса умуминсоний қадриятлар асосида тартибга солинади.\n5)\tҲуқуқий муносабатларни бузганлик учун давлат мажбурлов чоралари кўрилса, ахлоқий муносабатларни бузганлик учун жамоат таъсири кўрсатилади.\nАхлоқий муносабатлар ва ҳуқуқий муносабатлар узвий бирликда бўлиб, бир-бирини тўлдириб туради. Бу бирлик ахлоқий муносабатлар талабининг ҳуқуқда ўз аксини топганлигида ва ҳар қандай ҳуқуқий муносабатларнинг ахлоқий мазмун касб этишида намоѐн бўлади деб таъкидлайди Н.Э. Муҳаммадиев «Ички ишлар идоралари ходимларининг касб этикаси ва эстетик маданияти» китобида (Т, 1998 й 20-21 бетлар).\nАхлоқий онг - ўз ичига ахлоқий амалиѐт ва ахлоқий муносабатларга таъсир кўрсатувчи билимлар, қарашлар, ҳиссиѐтлар, норма, принципларни қамраб олади. Шу билан бирга уят, виждон азоби, ўз хатти-ҳаракатидан ачиниш ѐки қониқиш, ҳақлигини англаш каби ахлоқий ҳиссиѐтларни уйғотувчи ахлоқий ўз-ўзини англаш ва ахлоқий ўз-ўзини баҳолашни қамраб олади.\nАхлоқий онг аксикологик хусусиятга эга, чунки ҳар бир ҳодисага муайян ахлоқий норма, принцип, анъана, қадрият, идеаллар нуқтаи назаридан ѐндашади.\nАхлоқий онг ижтимоий тараққиѐт жараѐнида кишиларнинг ижтимоий ҳаѐтлари ва ижтимоий муносабатларини бошқариш эҳтиѐжи туфайли келиб чиқади.\nАхлоқий онг воқеликни инъикос эттирар экан, бошқа ижтимоий онг шакллари сингари ҳақиқий ѐки аксинча бўлиши мумкин. Унинг ҳам ҳақиқатлиги мезони ижтимоий практика ҳисобланади. Шу билан бирга ахлоқий онгнинг ўзига хос хусусиятлари ҳам мавжуд.\n1)\tАхлоқий онг бошқа ижтимоий онг шаклларига нисбатан кишиларнинг кундалик ҳаѐтидаги хулқ-атворига фаолроқ таъсир кўрсатади. Ахлоқий қарашлар, принциплар, идеаллар инсон фаолиятига бевосита сингиб кетган бўлиб, хатти-ҳаракатга ундовчи мотивлар ҳисобланади.\n2)\tФандан фарқли равишда, ахлоқий онг инсонга кундалик онг, ижтимоий руҳият даражасида таъсир кўрсатади. Фақат юқори даражада ахлоқий онг илмий билим хусусиятларига эга бўлади, ахлоқий қарашлар ва идеаллар назарий билимларга айланади.\n3)\tАхлоқий онг, ахлоқий билимлар мажбурий характерга эга (императив характерга эга).\nАхлоқий онг икки ажралмас қисмдан иборат:\n-индивидуал ахлоқий онг,\n-ижтимоий ахлоқий онг,\nИндивидуал ахлоқий онг таркибига шахснинг ҳис-туйғуси, фикр- мулоҳазаси киради, ижтимоий ахлоқий онг таркибига жамият томонидан ишлаб чиқилиб, ҳаѐтга тадбиқ этиладиган ахлоқий кодекслар, категориялар, нормалар, принциплар, ғоялар ва ҳоказолар киради.\nАхлоқ ижтимоий онг шаклларидан бири сифатида жамият ҳаѐтида муҳим ўрин эгаллайди ва бошқа ижтимоий онг шакллари билан узвий алоқадорликда ривожланиб боради.\nМасалан, ахлоқ билан дин алоқадорлиги масаласида шуни айтиш мумкинки, моҳиятан дин инсон ҳаѐтининг ахлоқийлигини тақозо қилади. Шу боис диний – шаръий тамойиллар ва меъѐрлар, ҳадиси шарифдаги ўгитлар ахлоқ-одоб қоидалари билан чамбарчас боғлиқ.Чунончи,инсон энг олий қадрият сифатида қатъий муҳофаза этилади. Дин инсонни ахлоқийлаштиришнинг воситаси сифатида иш кўради. Демак, диний тақво билан ахлоқий талабнинг илдизи бир хил.\nМуайян жамиятдаги ҳуқуқий қонун-қоидалар ўша минтақа халқи томонидан асрлар мобайнида ишлаб чиқилган ахлоқий қоидалар, тамойиллар, меъѐрлар, шунингдек, нисбатан умумий хусусиятга эга бўлган урф-одатлар замирида вужудга келади. Ҳуқуқий қонунлар мавжуд тузумга, муайян шахс ва ѐш доирасидаги кишиларга тадбиқ этилса, ахлоқий қоидалар, ҳикматлар, пандўгитлар барча тузумлар ҳамда турли ѐшдаги кишиларга тааллуқли бўлади.\nАхлоқ билан санъатнинг ўзаро алоқалари ҳам жуда қадимий. Ҳар бир ҳақиқий санъат асарида асосий зиддият эзгулик билан ѐвузликнинг кураши инъикос этади, инсонпарварлик, ҳақиқатгўйлик, тўғрилик, адолат, муҳаббат, садоқат сингари фазилатлар тараннум этилади, тақдир, ўлим ва ўлмаслик, ҳаѐтнинг мазмуни, бахтга эришиш сингари муаммолар ўртага ташланади. Ахлоқий идеал муаммоси ҳар бир бадиий асарда илгари сурилади.\nУмуман олганда, ахлоқсиз бадиий асарнинг бўлиши мумкин эмас, барча санъат асарлари учун ахлоқийлик умумий замин аҳамиятига эга.\nБундан ташқари санъат ахлоқшунослик тарғиботчиси, ахлоқий тарбиянинг энг қулай воситаси сифатида ҳам намоѐн бўлади. Чунончи, бадиий адабиѐтнинг, кино санъати, тасвирий санъат ва театр санъатининг, айниқса, бу борада аҳамияти беқиѐс. Бу санъат турлари ѐшларда ахлоқий идеални шакллантиришда катта хизмат қилади. Ахлоқнинг фан билан ўзаро алоқадорлиги масаласи ҳам муҳим.\nАйниқса, ахлоқнинг ижтимоий фанлар билан алоқаси ўзига хосдир. Чунончи, кўпгина илмий қарашлар, назариялар инсонни бевосита ѐки билвосита юксак ахлоқ эгаси, донишманд ва ҳалол инсон бўлишга чақиради.\nЛекин айрим назариялар ҳам борки, уларни ахлоқсиз деб аташ ўринли. Бунга кўплаб мисоллар келтириш мумкин. Масалан, машҳур ―Мальтус назарияси‖. Инглиз иқтисодиѐт назариѐтчиси Мальтус(1766-1834)илгари сурган ғояга кўра, аҳоли геометрик прогрессияга, истеъмол маҳсулотлари арифметик прогрессияга мувофиқ ривожланади. Аҳоли ўсиб бориб, ер юзида қашшоқлик, озиқ-овқат етишмовчилиги вужудга келади. Шу боис урушлар олиб бориш табиий ҳол сифатида ўзини оқлайди. Мальтус бу ўринда урушни тарғиб қилиш билан ахлоқсизликнинг энг юксак кўринишини намоѐн этмоқда.\nМаълумки, барча фанлар, хусусан, табиий фанлар ҳар бири ўз соҳасида ҳақиқатнинг аѐн бўлишига хизмат қилади. Ахлоқнинг пировард натижаси эса инсонни ҳақиқатга олиб бориш, уни комил мавжудот қилиб тарбиялашдир. Ана шу нуқтада ахлоқ ва фан билвосита муносабатга киришади. Айни пайтда илмфанда эришилган оламшумул ютуқлар инсоният жамияти олдига янги-янги ахлоқий вазифалар ва муаммоларни қўяди. Чунончи, сўнги пайтларда фантехника\nTeglar: ахло1179ий ижтимоий муносабатлар билан 1203ам 1203ар ахло1179 инсон Ахло1179ий мумкин бўлади 1203у1179у1179ий сифатида томонидан намо1104н бош1179а нашри1104ти жамият 1104ки бўлган\nИхтиёр эркинлиги ва ахлоқий танлов. Этиканинг асосий тушунчалари. Ахл ...\nГеополитиканинг асосий қонун ва категориялари\nМутахассислик фанларини укитишнинг дидактик тамойиллари\nМавжудлик, узгариш богланишнинг асосий шакллари, фалсафий категориялари\nЭлектрон дарсликларнинг асосий хоссалари ва категориялари ажратилган ва\nХалқаро оммавий ҳуқуқнинг асосий тамойиллари\nНафосат фалсафасининг асосий категориялари\nЭстетиканинг асосий категориялари\nИжтимоий педагогика асослари. Ижтимоий педагогика алоҳида фан ва амал ...\nАхлокнинг асосий категориялари


Эрдўған Туркияга нима учун Олимпиада мезбонлиги берилмаслигини билишини айтди\n21:51 / 20.03.2017\nТуркия президенти Ражаб Тойиб Эрдўған сиёсат ва спортга параллел баҳо берди. У Истанбулда футболга бағишланиб ўтказилган халқаро саммитда чиқиш қилиб, сиёсат ва спортда ўхшаш жиҳатлар борлигини, рақобат ва мусобақа бу соҳаларни умумийлаштириш ҳақида айтиб ўтган.\n«Сиёсатда ҳам ғалаба қозониш футболдагига ўхшайди. Бунинг учун жамоавий иш олиб бориш керак. Кучли жамоани шакллантириш керак бўлади. Агар олдиндан ўйланмаган қадамлар ташланса, тўғри тактика ва стратегия танланмаса, спортда ҳам ғалаба эҳтимоли жуда паст бўлади. Худди шундай таърифни сиёсатчилар ва партиялар фаолиятига ҳам қўллаш мумкин», - деган Туркия президенти.\nУ сиёсатда биринчи босқичда сайловларда ғалаба қозониш кераклиги, шундан сўнг сайловчилар олдидаги мажбуриятлар бажарилиши лозимлиги ҳақида гапирган.\nПрезидент зўравонлик ва адолатсизлик спортга қандай таъсир кўрсатса, ёлғонлар, туҳмат ва фактларнинг бузиб кўрсатилиши сиёсий рақобат муҳитига шундай таъсир кўрсатишини қайд этиб ўтган.\n«Афсуски, бундай ҳолат Туркия сиёсатида тез-тез кузатилади. Мен ўзимнинг 40 йиллик фаолиятимда халққа хизмат қилишга ва сиёсатдаги бундай ҳолатларга қарши туришга уриндим», - деган у.\nЭрдўған Туркия ҳукумати спортдаги ноҳақликлар даражасини камайтириш учун зарур чоралар кўришга тайёрлигини маълум қилган.\n«Бунинг учун мамлакат қонунчилигига ўзгартиршлар киритилиши режалаштирилган. Ўзгаришлар лойиҳаси мамлакат футбол федерацияси ва клублар раҳбарияти билан келишган ҳолда тузилади. Ўйлайманки, парламент ҳам бундай ўзгаришларни эътирозсиз қабул қилади», - деган президент.\nТуркия президенти халқаро спорт тизимидаги иккиёқлама стандартларга тўхталган ва бу ҳолатни танқид қилган.\n«Туркияда шу вақтгача Олимпия ўйинлари ўтказилмади, бунинг сабабини биламиз. Саҳна ортида жиддий ўйинлар кетади», дея қайд этган Эрдўған.\nУ Туркия ўз вақтида Олимпиадани қабул қилиш шартларини бажарган бўлсада, рад этилганини эслаган. Олимпиада ўрнига Туркияга аввал ҳам ўтказилган мусобақа мезбонлиги берилган.


Йўловчилар – Наби Жалолиддин\nДилбар шахс эди\n— Барибир кўнгилни тўғри қилиш керак, — деди костюм-шимига ярашиқли бўйинбоғ таққан одам. — Ҳаётга кенгроқ қараш зарур, дейман-да…\n— Ҳалиги гапниям тўғри айтдингиз. — Сўл ёғидаги пешона сочлари тўкилган қирқ беш ёшлардаги эркак унга олазарак боқди. — Одамнинг душмани одам-да.\n— Тўғри, ҳожи ака, — бўйинбоғли “сенга мурувват қилдим”, дегандай нигоҳ ташлади. — Мана, сиз, ёш туриб ҳожи бўлган экансиз. Маладес! Ҳаммагаям насиб этмайди. Оммалекин ҳозирги ҳожиларни ўзингиз биласиз, хафа бўлмангу…\n— Ҳа, энди… — Ҳожи олисда қандайдир қимматбаҳо нарсаси қолиб кетгану, бўйинбоғлига боқиб, “сен нимайкансан” янглиғ хаёлда ўтирарди. — Сиз ка-атта ишда ишлайдиган одам бўла туриб, таксида юрганингизда, — деди “сенга шу керакми” қабилида, — бизнинг ҳожилигимиз нима бўпти…\n— Унақа деманг-ей, ака, ҳожиликка етганлар бор, етмаганлар бор. — Ҳайдовчи қора духоба дўпписини қўзғатиб қўйди. — Ўтган йили отамни ҳажга жўнатдик. Акам билан. Яхши топганим учун мен кўпроқ қўшдим. Мингдан-минг розиман. Отамнинг хурсанд бўлганини айтинг. Ҳозир маҳалладаги ҳамма издиҳомга айтишади. Маза қиле-еб юрибди. Сиз бўлсайиз…\n— Бу сиз тушунадиган гап эмас, — деди бўйинбоғли бурнини жийириб.\nҲайдовчи, жаҳли чиқдими, асабий тебранди.\n— … Сиз тўғри фаҳмлабсиз, — бўйинбоғли ҳожига хайрихоҳона қайрилди. — Бирмас, бир нечта машинам бор. Шотирлар ўшанча. Ўғилларга айтсам бўларди. Лекин одамга камтарлик ҳам керак-да. Халқ билан бўлганга нима етсин. Уёғини сўрасангиз, ҳаммамиз охир-оқибат бир гўрга борамиз…\n— Унақа деманг-ей, бир пойизга борамиз. — Ҳожи унинг кайфиятига монанд кулги ясамоқчи бўлдию, дарров гапини ўнглади: — Ўғлим Тошкентда ўқийди. Шунга…\nБўйинбоғли кўксини шишириб, тиржайди.\n— Яшанг, ҳожи ака!\nҲайдовчи пешонасидаги ойна орқали хўмрайди.\n— Кемага тушганнинг жони бир, ака!..\n— Сиз йўлга қаранг, ука! Кейин сал секинроқ юринг, айниқса, поворотларда! — Бўйинбоғли ақлли гап айтмоқчидай овозига салобат бериб, гердайди. — Қадимда урушларда кў-ўп одам ўларкан-да. Жанглардан кейин чор атроф ўликка тўлиб кетаркан. Ўликларни йиғиштириб олинмаса, нима бўлиши маълум…\n— Хўш, нима бўлади? — зардалироқ луқма ташлади ҳайдовчи.\n— Нима бўларди, иним, сасиб кетади-да. — Ҳожи бўйинбоғлининг нигоҳидан гапи тўғрилигини англаб, ўзича қувонди.\n— Йўлга қаранг, ука! — Бўйинбоғли ҳайдовчига кибрли табассум ҳадя этди. — Хуллас, иккала тараф келишиб, ўз майитларини бир жойга тўплашаркан. Ка-атта ҳандақ ковлаб, ҳаммасини унга ташлашаркан-да, устидан тупроқ тортишаркан. Гоҳида енгилганларнинг қолган аскарлари қочиб кетишса, икков томоннинг ўликларини ҳам бир чуқурга тиқишаркан. Шундан “бари — бир гўр”, деган гап қолган экан. — Ҳожига “қалай, бопладимми”, дегандай виқорли назар ташлади. — Так што, ҳаммамизнинг борар манзилимиз ҳам, пойизимиз ҳам бир.\nҲожи “нима бўлса бўлар, шу онданўтиб олсам бас”, дегувчи ёки бировга қарши боришни хушламагувчи одаммиди, бўйинбоғлининг гапини тез-тез маъқуллаб турардию, хаёли бошқа ёқда эди.\nШу пайт қўл телефони овоз берди.\n— Ваалайкум ассалом, ўғлим. Яхшимисан? Худо хоҳласа, ҳозир пойизга ўтирамиз. Хўп, болам.\nҲайдовчининг арази ҳали аримаганди.\n— Гапларийиз бирам совуғ-ей, ака, — деди жунжикаётгандай елкаларини силтаб. — Ўликлар, уруш… Тавба! Ҳамманинг ўз қабри бўлганига нима етсин…\nБўйинбоғлига бу гаплар ёқмади. Лекин у билан пачакилашишдан кўра шохига уриб қўйишни афзал билди:\n— Совуқ гапни ҳали пул тўлаётганимизда эшитасиз, шопир бола!\nҲайдовчи сергак тортди, қовун туширганини фаҳмлади. Ойна орқали ҳожига умидвор тикилди.\n— Тўғри айтасиз, ака. Омма шопиримиз яхши болайкан. — Бошқа нима ҳам десин? — Вокзалга кеб қолдик шекилли?..\n— Келдик-келдик!.. — Ҳайдовчи тиконда ўтиргандай типирчилади. Яна озгина юрсак нима қиларди-я!.. Машинани автоқўналғада тўхтатди. — Сизи юкларийиззи олиб кириб берайми, ака? — дея бўйинбоғлига мўлтиради. Шаштидан ўзига қўшиб кўтариб кетишга тайёрдек эди.\n— Ўзи битта дипломатим бор холос, ука. — Бўйинбоғли машинадан тушиб, чўнтагини ковлади.\n— Майли-да, ака. — Ҳайдовчи бошининг орқасига кафтини босиб, дўпписини қўзғатди. — Мен ахир таксичиман холос… — Нигоҳи унинг қўлларида эди.\nҲожи пул узатди.\n— Сўмкам оғирроқ, обкиришиб беринг, шопир ука! — деди юкхонадан салкам сандиқдай матоҳини ерга олиб.\n— Ҳозир… — Ҳайдовчи мудом бўйинбоғлига тикиларди.\n— Манови келишган нархимиз. — Бўйинбоғли унга “беш мингталик” узатди. — Буниси совуқ гапим учун.\nҲайдовчи йиғлаворай деди. Шошиб ҳожининг юкини олди-да, ичкарига югурди.\nТекширув жойига етишганда ҳайдовчи хайр-маъзурни насия қилиб, жўнаб қолди.\nБўйинбоғли дипломатини текширув мурватига қўйиб, “оралиқ”дан ўтди. Эшикменгиз аппарат овоз чиқарди.\n— Чўнтагингизда нима бор? — сўради у фарқлай олмайдиган ҳарбий либосдаги йигит.\n— Телефон, калит…\n— Уларни буёққа қўйинг!\nБўйинбоғли ҳарбийнинг ҳукмини бажаргач, “оралиқ”дан овозсиз ўтиб кетди.\nҲожи қадам босмай туриб, сўмкаси “сас берди”.\n— Ичида нима бор? — Ҳарбий унга душманнинг сирини фаҳмлаган киши алпозида тикилди.\nУнга оқ кўйлакли, чучварамонанд бош кийимли ҳусни жонни қутқуловчи қиз қўшилди. Қўлида узунчоқ музқаймоқни эслатувчи асбоб. Яна бир новча, ёшроқ ҳарбий ҳам яқинлашди.\nБўйинбоғли мастона боқди: наҳотки мана шу жонон ҳожини пайпасласа? Қанийди, мени текширса…\n— Пичоқ бор шекилли, а? – Ҳарбий ўзини ўта жиддий тутишга уринаркан, нигоҳи билан ҳожини “рентген қиларди”.\n— Бор. Қинли, Шаҳрихонники.\n— Манови узунчоқ нима? – Ҳарбий энди диққат билан экранга тикилди.\nЭкран ҳожига кўринмасди.\nЖонон билан новча сергак тортишди.\n— Нима қиляпсизлар-ей, худди террористни ушлавогандай. Бу киши ахир ҳожи, яхши одам! — Бўйинбоғли бўйинбоғининг тугунига икки бармоғини босиб, ҳарбийга хўмрайди.\n— Унда бу нима? — Ҳарбий бош кийимини қўзғатиб, ниҳоят мақсадига эришган одамдай бўйинбоғлини экран томон ундади.\n— Балки қиличдир, — деди бўйинбоғли дўстининг сирини сақлашга уринаётгандай. — Автомат эмас-ку ахир! — дея ҳазиллашмоқчи бўлди.\n— Нима? Қилич?! Автомат?!. — Уч ҳарбийга яна иккиси қўшилди.\n— Унақа ҳазиллашманг-ей, ака! — деди ҳожи бўйинбоғлига аразлагандай. — Таги зил бўп турмасин тағин.\n— Қанийди, ҳамиша шундай ишласайлар. — Бўйинбоғли дипломатини силкитиб, гердайганча нари кетаркан, ёзғирди: — Йўл янги очилди, тизим янги. Кўрамиз ҳали…\nЖонон “тавба” дея унга қовоқ уйди. Биринчи ҳарбий ёвқараш қиларкан, ҳожига қайрилди. Бошқалари уни асир олмоқчидай икки ёнига туришди.\n— Қани, нарсаларингизни чиқаринг-чи! — деди биринчи ҳарбий.\nҲожи сўмкасини очди. Кийим-бошу яна алланималарни титкилашдан сақланиб, минғирлади:\n— Шунча нарсани қаёққа чиқараман-ей? Тагида китоб бор. Балки ановингизда шу кўрингандир.\n— Қанақа китоб? — сўради жонон юзига сохта табассум сочиб.\n— Оддий китоб, Навоийники. Тошкентда ўқийдиган ўғлим сўраганди.\n— Бу ёққа олинг! — буюрди биринчи ҳарбий.\nБарибир нарсаларини чиқаришига тўғри келди.\n— Мана! — деди катта китобнинг бир четини кўрсатиб.\n— Яхши. — Биринчи ҳарбий ўзини нари олди. — Сизга рухсат, бораверинг! Кечирасиз!\n— Ҳалиги деловой шеригингиз қани? — сўради жонон киноя билан.\n— У менинг шеригим эмас…\nТўрт киши — ўттиз беш ёшлардаги бўйдор йигит, рўмолини жағидан танғиган аёл, пакана кимса ва тор шим кийган қиз касса туйнугига бошларини суқиб олгудай туришарди.\n— Охири ким? — деди бўйинбоғли ғўдайиб, бўйини бўйлагандай бўйдорга кўз қирини ташлади.\nРўмолли аёл билан новча унга бир қур қараб қўйишди. Аммо саволига ҳеч ким жавоб бермади. Тавба, муомаланиям билишмайди-я!.. Ойна оша чипта сотувчи гўзалга боқиб, нигоҳи билан “мен бошқача одамман”, демоқчи бўлди. Лекин гўзал уни эътиборига илмади.\n— Итмисан-эшшакмисан, демайди-я бу қиз, — ғудранди рўмолли аёл.\n— Ҳа, энди янги-да… — Бўйдор гўзалдан кўзини узмай, тушунтирган бўлди. — Маълумотлар бюроси йўқ, булар ҳали ишга киришолмаяпти.\n— Киришсин-да! Булар шунга ойлик олишади! — Рўмолли аёл тутоқди.\n— Ўзи нима гап? Ким нимага турибди? Нимани сўради?.. — Бўйинбоғли нима демоқчи бўлганини ўзи ҳам англолмай қолди.\nЁнбошида ҳожи пайдо бўлди.\n— Қўйворишдими, ҳожи ака? — деди гапини тинглагувчи топилганидан қувониб. — Мен ҳожиман, демадингизми?\n— Ҳожиликнинг нима дахли бор, ака! — Ҳожи сўмкасини девор остига қўйиб, жойига қайтди. — Сизни деб бир балога йўлиқишимга сал қолди. Қўйинг-ей!..\n— Ўзи солиднийу, ғалатироқ экан, — деди шимли қиз бўйинбоғлига кўзи билан ўт очиб олгач, навбат келганидан хурсанд.\n— Ие, яхши қиз… — Бўйинбоғли суратга тушишга тайёрланаётган одамдай уёқ-буёғини ўнглади. — Отангиз тенги одамман-а!..\n— В том то и дело, что отам тенг… — Шимли туйнукка яқинроқ сурилди. — Бўмасаю… Ҳожи ака, по ближе келинг…\nКимдир келиб, бўйинбоғлининг елкаси оша гўзалга қоғоз узатди — чипта шекилли.\n— Қайси вагон, нечанчи жой экан, кўрберинг.\n— Кўрмаяпсизми, одамлар навбатда турибди! — Гўзал барчага керак одам алпозида чипта узатганга танбеҳ берди.\n— Нима, бу сизга справочний бюроми, ука? — Бўйинбоғли узатувчининг қўлтиғига туртиб, қаддини ростлади.\n— Ие, ака, справочний бўмагандан кейин сўрайман-да! — Сўрагувчи йирик кафтини бўйинбоғлининг юзи олдида силтади. — Туппа-тузук одам экансизу!..\n— Бирпас жим бўлинглар! — дея овоз қўйди пакана туйнукка интилиб. — Опа гапиряпти.\nГўзалга “опа” ёқмади шекилли, жийирилди. Сўнг нигоҳи билан бўйдорга ишора қилиб, паспортга қистирилган чипта узатди.\n— Ҳозирги поездга бўлса, бемалол олишингиз мумкин, ака, — деди бўйдор мамнун ташқарига шошиларкан.\n— Ие, унда сизлар нима учун турибсизлар? — Бўйинбоғли асабийлашди.\nГўзал сўрагувчининг чиптасини қайтарди.\n— Ҳов, мелисадан сўранг!\nБўйинбоғли энди рўмолли аёлдан сўради:\n— Сизлар нима учун турибсизлар?\n— Эртагалик пойизга чипта олиш учун.\nШим кийган қиз бўйинбоғлига умидвор тикилди-да, қўзғатувчи товушда деди:\n— Сиз нимага турибсиз ўзи?\n— Жим бўлинглар! — дея дўқ урди пакана.\nГўзалнинг “ташқаридаги оғзи”дан радионинг ғинғирлаши янглиғ сас келди:\n— Бугунги поездга битта чипта қолди!\n— Унда менга бера қолинг! — Бўйинбоғли паспортини шошиб туйнукка тиқди. — Телефонда чипта бемалол дейишувди-ку?!.\nНа шим кийган қиз, на пакана ва на рўмолли аёл ўзларини четга олишди.\n— Нега сизга бўларкан? — Ҳожи шим кийган қизнинг елкасидан тутиб, хиёл сураркан, унга “менга ён босинг”. дегандай табассум ҳадя этди.\n— Қизиқ одам экансизу, ҳожи ака! — Бўйинбоғли атрофдагилардан нажот кутди. — Ҳожи одам нима қиласиз Тошкентда, ўғлингиз Навоийни ўқисаям!\n— Нима қипти ўқиса?! У эскича китобмасу! — Ҳожи туйнукка сурилди. — Ияғдаям мени подвадить қилдийиз. Тошкентда бизнесим бор! Бизам давлатти одами, ака!\n— Менинг мажлисим…\n“Ташқаридаги оғиз” “ҳукм ўқиди”:\n— Охирги чипта Қўқонда сотилибди!\nБўйинбоғли паспортини қўйнига солиб, бўшашганча у ён-бу ён аланглади.\nҲожи паспортини сўмкасининг чўнтагига жойлаб, ташқарига юрди. Бшйинбоғли зинапоядан тушаётганда унга ёнбош келди.\n— Шошилмасак ҳам бўларкан, узр, ҳожи ака!\n— Ҳа-я… — Ҳожи қизарди. —Сиз мени кечиринг! — Чўзиб нафас чиқараркан, деди: — Онамнинг “бугун кетма”, деганига қулоқ солмовдим-да, шунгами…\nБўйинбоғлининг телефони жиринглади.\n— Билет йўқ экан, — деди қулоғига тутиб. — Ҳа, энди… Хотинимнинг нима дахли бор? Билмайди деганман-ку!.. Хўп, жоним, киракашда бўлсаям етиб бораман!..\nБўйдор нарироқда бир жувоннинг икки елкасидан тутиб, дерди:\n— Яхшиям бирга келганинг, хотинжон! Бўлмаса, чипта ололмаслигим аниқ эди…


БУЮК МАНЗИЛЛАР ВА МАРРАЛАР САРИ ҳуқуқ\nГлавная / Ҳуқуқ / БУЮК МАНЗИЛЛАР ВА МАРРАЛАР САРИ\nБУЮК МАНЗИЛЛАР ВА МАРРАЛАР САРИ\nЎзбекистон мустақиллигининг илк палласида яратилиб, бутун халқимиз томонидан якдил маъқулланган, кўплаб хорижий давлатлар томонидан чуқур эътироф этилган мамлакат Конституцияси қисқа фурсат ичида юрт тараққиётининг асосий ва ҳал қилувчи омилларидан бирига айланди. Унда жамият ҳаётининг барча соҳалари сингари адолатли суд-ҳуқуқ тизими тамойиллари ҳам ўзи-нинг муносиб ифодасини топган. Том маънодаги мустақиллик судлар фаолияти принципининг асосий жиҳатидир.\nМазкур ҳужжатнинг ҳар томонлама мукаммаллиги, хусусан суд тизимининг муста-қиллиги ва одил судловни амалга ошириш йўли билан мамлакат фуқароларининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини таъминлаш кафолатлангани туб ислоҳотлар жараёнида янада муҳим омил бўлаяпти.\nЎзбекистонда мамлакат фуқароларининг ҳақ-ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини бевосита давлатнинг ўзи муҳофаза қилади. Бинобарин, Конституциянинг 43-моддасида белгиланганидек, “Давлат фуқароларнинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамланган ҳуқуқлари ва эркинликларини таъминлайди.” Конституциямизнинг 44 ҳамда 45-моддаларига мувофиқ эса “Ҳар бир шахсга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органлари, мансабдор шахслар, жамоат бирлашмаларининг ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.”\nХулоса ўрнида таъкидлайдиган бўлсак, Конституция халқимизга ўзининг азалий ва анънавий орзу-умидлари ушалиши, ҳур, фаровон, барқарор ва бахтиёр ҳаёт тантана қилиши имконини берди. Бунга кенг ва равон йўллар очди. Мазкур ҳужжатнинг азизлиги, муқаддас ва мўътабарлигини айнан шу каби буюк имконларда кўрамиз. 28 йил муқаддам яратилиб, юрт аҳлига тақдим этилган бош Қонунимиз халқимиз ва мамлакатимизни истиқболнинг нурли ва равон йўллари орқали янада буюк манзиллар ҳамда марралар сари бошлаб бормоқда.\nжиноят ишлари бўйича Хива туман судининг раиси.


Би-би-си меҳмони Максим Шевченко билан суҳбат « O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi\nБи-би-си меҳмони Максим Шевченко билан суҳбат\n19 July 2012 - 21:33\nБи-би-си: Ҳурматли жаноб Шевченко, суҳбатимизни бизнинг доимий мухлисимиз А. Муҳаммадсолиҳнинг саволидан бошласак: Ҳурматли Максим сизни мусулмонларни муаммоларини чуқур тушунадиган Россиядаги кам сонли мутахассис деб таниймиз. Русияда асрлардан бери мусулмонлар яшайди. Шунга қарамай Русияда исломофобия йўқ деяолмаймиз. Бугунга келиб Марказий Осиё Республикаларидан келган мусулмон гастрабайтерлар ҳам Русияда тазйиққа учрамоқда. Бу ҳам иш берувчилар томонидан ҳам миллатчилар томонидан содир бўлмоқда. Саволим – Русияда бу борада ижобий ўзгаришлар бўладими яқин орада?!\nМаксим Шевченко: Ўйлайманки, ҳозир Россияда муҳокама қилинаётган ва йил охирига бориб қабул қилиниш кутилаётган Россия миллий сиёсати концепцияси ҳозир мамлакат ҳудудида қонуний яшаётган бошқа мамлакат фуқаролари масалаларини ҳам қамраб олади. Бу жуда муҳим масала, чунки ҳар бир мамлакат, шу жумладан Ўзбекистон ҳам хорижий фуқаролардан бу мамлакатда бўлиш тартиб-қоидаларига бўйсунишни талаб қилади. Россия ҳокимиятининг асосий вазифаси мамлакат ҳудудида қонуний яшаб ишлаётган Россия фуқаролари ва фуқароси бўлмаган инсонларнинг конституцион ҳуқуқларини таъминлашдир. Айни пайтда биз Россия фуқаролари ва меҳмонларнинг диний урф-одатларни адо этишларига имконият яратилиши тарафдори бўлишимиз керак. Бу урф-одат, маросимларнинг ўтказилиши жамоат тартиби ва жамоат хавфсизлигини бузмаслиги лозимлигини ҳам назарда тутиш керак. Кўпчилик бир неча марта жанжаллар “Қурбон байрами”ни нишонлаш пайтида келиб чиққанини яхши билади. Албатта, жониворни жамоат жойларида, кўча, майдонларда сўйишни умуман оқлаб бўлмайди. Мен биладиган бирорта мусулмон мамлакат бунақа ўзбошимчаликка йўл қўймайди. Мен кўплаб мусулмон мамлакатларида, хусусан Қурбон Ҳайити нишонланган кунларда бўлганман. Қурбонликка жонивор сўйиш бунинг учун махсус ажратилган жойларда, санэпидстаня назоратида ўтказилади. Бу ўзаро келишиб олиш талаб қилинадиган мисоллардан бири. Менинг фикримча, Россияда яшайдиган миллат, халқларнинг диаспоралари қандайдир бир ташкилот шаклида уюшишлари керак. Хусусан ўзбеклар диаспораси ҳам. Улар ўзларининг инсон ҳуқуқлари марказларини, ўзларининг қанақадир ташкилий қўмиталарини, юридик ҳуқуқларни ҳимоя қиладиган ташкилотларини тузишлари лозим. Бу ишда мен қўлимдан келганча ёрдам беришга тайёрман. Менинг бу борадаги мавқеим шундай: Мусулмонларнинг, жумладан ўзбекларнинг ҳам ҳуқуқларини ҳимоя қилиш авваламбор мусулмонлар ва ўзбекларнинг ўзларининг биринчи галдаги вазифасидир. Мен Россия президенти қошидаги миллий сиёсат бўйича кенгаш аъзоси сифатида Россия фуқаролари ва мамлакатимиз меҳмонларининг конституцияда кафолатланган ҳуқуқлари, хусусан диний ҳуқуқларига тегишли қонуний шикоятларини қўллаб-қувватлашга шахсан тайёрман. Мисол учун мен ҳеч ким аёл кишидан ҳижобсиз юришини талаб қилишга ҳаққи йўқ, деб ҳисоблайман. Мен буни диндорларнинг конституцион ҳуқуқларининг поймол этилиши ва диндор инсонни таъқиб этиш, деб ҳисоблайман. Ҳеч ким мусулмон кишини намоз вақтида ибодатини адо этишини тақиқлаш ҳуқуқига эга эмас. Худди шунингдек ҳеч ким насронийлардан бўйнига хоч осиб юрмаслигини талаб қилиши мумкин эмас. Шунинг учун ҳам мусулмонларнинг, бошқа анъанавий динларга эътиқод қиладиган инсонларнинг ҳақ-ҳуқуқларини муҳофаза қилиш бизнинг энг муҳим вазифамиз бўлиши лозим. Лекин яна бир бор урғулаб ўтмоқчиман: бунинг учун мусулмонларнинг ўзларидан ҳам саъй-ҳаракат талаб қилинади. Мисол учун ҳозир ана шу муаммоларни ҳал қилиш йўлида биз бирга ишлашимиз мумкин бўлган шерикнинг ўзи йўқ.\nБи-би-си: Челябинскдан Дилшоднинг сизга саволини юқоридаги саволнинг давоми деса бўлар экан. Ҳозир миллатлараро таранглик кузатилаяпти. Бу тарангликни юмшатиш учун биз мигрантлардан нима талаб қилинади?\nМаксим Шевченко: Биласизми, менга мигрант деган сўз ёқмайди. Шунинг учун мен сўзлаганда мигрант сўзини ишлатмайман. Россия фуқароси экан, менга унинг миллатининг фарқи йўқ, ўзбекми, русми, чеченми ёки зулус. Россия ватандошлигини қўлга киритганидан кейин у менинг ўртоғим, дўстимга айланади. Агар у Россия ҳудудида қонуний яшаётган бошқа мамлакат фуқароси бўлса, биринчи галдаги вазифа унинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишдир. Бунинг учун мисол учун Ўзбекистондан келган ишчининг, ходимнинг барча конституциявий ҳақ-ҳуқуқларини ҳимоя қилиш билан шуғулланадиган касаба уюшмалари, ҳуқуқий касаба ташкилотларини тузиш муҳимдир. Бу масалада менинг мавқеим шундай: қайси мамлакат фуқароси бўлишидан қатъи назар, бирор бир кишига Россия фуқаросига тўланадиган маошдан кам ойлик тўланмаслиги керак. Бу камситиш, бу қулликдир. Лекин хорижий мамлакат фуқароси кўпроқ солиш тўлаши лозим. Бу солиқни уларни иш билан таъминлаган иш берувчи тўлаши мумкин. Иш берувчининг хорижий фуқарога Россия фуқаросиникига тенг маош тўлаши ва чет элликни ишга олгани учун кўпроқ солиқ тўлаши хорижликни арзон ишчи кучи деб кўрилишига чек қўяди. Бундан меҳнат бозоридаги сифат яхшиланади. Чет элликларга бирор бир меҳнат тури учун тўланадиган ҳақни туширадиганлар деб қарамайдиган бўлишади. Хорижлик ишчи маҳаллий ишчи билан тенг рақобатга киришолади. Биз яхши биламизки, ўзбекларга хос асосий сифатлар меҳнатсеварлик ва ҳалоллик. Бундан ўзбеклар ёки тожикларнинг ўзлари ютишади. Кейинги муҳим жиҳати, Россияда ишлаётган бошқа мамлакат ишчиларининг ўзлари бирлашишлари керак. Ўзбеклар ўзича, тожиклар ўзича, қирғизлар ўзларича ўзларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилгандан кўра, улар бирлашиб умумий ҳуқуқлари ҳимоясига туришса, ўзларига фойда бўлади. Акс ҳолда уларнинг душманлари уларни бир-бирига қарши қайрашади, бу ишни уларга иш берувчилар коррупцияга ботган милиция билан тил бириктириб қилиши мумкин. Меҳнат ва фуқаролик ҳуқуқларини бирга туриб муҳофаза қилиш ғоясини Россия Федерациясидаги соғлом ақлли инсон ҳуқуқлари ва юридик ташкилотлар қўллаб-қувватлашади. Ишонинг, биз ҳам меҳнат бозори тартибга солиниши тарафдоримиз, биз ҳам қуллар меҳнатидан фойдаланилишини истамаймиз. Лекин бу йўлда бизга ёрдам керак. Кейинги муҳим масала мусулмонларнинг яшаш-турмушлари билан боғлиқ. Мен юқорида Россияда Қурбон Ҳайити куни қурбонлик сўйилиши ҳақида гапирдим. Қандай қилинса, Москва ёки Россиянинг бошқа шаҳарларида яшайдиган инсонларнинг ғашига тегмайди? Бунинг йўли осон. Менимча, Қурбон байрамини ёки мусулмонларнинг бошқа байрамларини нишонлаш бўйича жамоат ташкилотлари ё қўмиталарини тузса бўлди. Бундай ижтимоий қўмиталар шаҳар маъмурияти ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари билан баҳамжиҳат иш кўришса бўлгани. Жониворлар қаерда сўйилади, ибодат қачон қаерда адо этилади? Агар келган намозхонлар масжидга сиғмай қолиши эҳтимоли бўлса, ўша куни эмас, олдиндан бунинг йўлини топиб қўйиб керак. Ислом ва мусулмонларнинг ибодати қарама-қаршиликнинг манбаси бўлмаслиги лозим. Аксинча, ярашиш ва бирлашишга хизмат қилиши керак. Бугунги кунда эса биз Ислом ва ибодат можаро маркази бўлаётганини кўриб турибмиз. Мисол учун Ўзбекистондан келган кўп сондаги инсонларнинг яшаши, уларнинг маҳаллий қонун-қоидалар, урф-одатлар билан танишишлари учун шароит яратиш керак. Мени кечирасиз-ку, қишлоқ жойларида яшайдиган одамларнинг пойтахт Тошкентга келганларида муаммоларга дуч келишларини мен яхши биламан. Қишлоқда, маҳаллада катта бўлган одам Тошкентга келиб қолишганида “ақлдан озиб қоладилар”. Чунки бу Тошкент, улкан шаҳар. Тасаввур қилинг, бундай одам Москвага келиб қолганида нима бўлади? Шунинг учун Россиядаги ўзбек, тожик ёки қирғиз диаспоралари ўз юртдошларига катта шаҳарга мослашиш марказларини ташкил этишлари керак. Агар рус тилини билишмаса, уларга рус тилини ўргатиш керак. Рус тилини билмайдиган, маҳаллий менталитетни тушунмаган ёшларга тушунтириш керак, кўчада мини юбкада кетаётган қиз фоҳиша эмаслигини. Бошқа мамлакатдан келган инсонлар кўп истиқомат қиладиган жойларда фуқаролик қўмиталарини ташкил қилиб, уларнинг яшаш шароитлари санитария-гигиена талабларига жавоб беришини, улар маҳаллий қонунларга риоя қилиш яшашларини назоратга олгани яхши. Ахир биз ҳам Россия ҳудудида бир хонада 20-30 киши яшашини истамаймиз. Мен уларнинг имкон қадар қулай шароитларда яшаб ишлашларини хоҳлайман.\nБи-би-си: Пул топиш мақсадида бошқа мамлакатларга чиқиб кетган фуқароларига ёрдам бериш масаласида Ўзбекистон ҳукуматининг ўзининг фаолиятини сиз қандай баҳолайсиз? Чунки яқин-яқингача ҳам Ўзбек расмийлари кўп сондаги ўзбекистонликлар четга чиқиб кетгани муаммосини тан олмай келаётган эди.\nМаксим Шевченко: Бу мураккаб савол. Бу зиддиятга бормасдан, аксинча, муаммони юқорига олиб чиқиб, ўтириб муҳокама қилишни талаб қиладиган муаммолар. Мен Ўзбекистон ҳукумати қандай чоралар кўраётгани-кўрмаганини яхши билмайман, бу масалани яхши ўрганмаганман. Шунинг учун бир нарса дея олмайман. Аммо Ўзбекистон ҳукумати бошқа бир мамлакат ҳудудида яшаётган ўз фуқаролари ҳаётига таъсир ўтказишга уриниши керакмикан? Чунки бу Россия Федерацияси, суверен бир мамлакат ҳудуди. Бу ерда муаммоларни ҳал қилишда Россия ҳукумати билан Россиядаги ўзбеклар ўзаро тил топишишлари керак. Ўзбекистон ҳукумати эса Россия ҳудудида фуқаролари муаммога дуч келса, уларга бу муаммоларини ҳал этишда ёрдам кўрсатиши мумкин. Мен юқорида айтганимдай, меҳнаткашларнинг, муҳожирларнинг ўзларининг касаба уюшмаларини тузиб, бу касаба уюшмаларининг россиялик амалдорлар билан бирга ишлашлари қандайдир хорижий мамлакатнинг қайсидир вазирлигини муаммони ҳал қилишга аралаштиришдан кўра кўпроқ самара беради. Элчихоналар бу масалалар устида бош қотиришни унчалик ёқтиришмайди. Россияда қонуний рўйхатдан ўтган ташкилот мисол учун Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлигига қараганда Россия ҳудудида эркин фаолият юрита олади. Шунинг учун Россия ҳудудидаги муаммога бошқа бир мамлакат ҳукуматини воситачиликка жалб қилиш ортиқчалик қилади.\nЎзбекистондан Илҳом саволи: Айтингчи, Ўзбекистон мустақил бўлгач, то бугунгача ҳам иқтсодий, ҳам сиёсий жабҳаларда қандай ўзгаришлар юз берди ва умуман бугунги кунда Ўзбекистон жаҳонда қандай сиёсий кучга эга?\nМаксим Шевченко: Ўзбекистон аҳолисининг аксарини ўзбеклар ташкил қиладиган мамлакат. Ўзбекларнинг тарихий келиб чиқиши турлича. Ерлари бир-биридан фарқ қилади. Самарқанд, Фарғона, Андижон, Қўқон, Хива… Ҳар хил ҳудудлар, ҳар хил замин. Ҳозирги Ўзбекистон заминида турли давлатлар бўлган, кўплаб буюк инсонлар етишиб чиққанлар. Буюк Амир Темур, буюк Улуғбек. Бу ҳақда кўп гапириш мумкин. 1991 йилда кўп мамлакатлар жуда оғир аҳволда қолдилар. Ўзбекистонинг эса ўша пайтдаги аҳволини мен уч кара оғир деб атаган бўлардим. Чунки ҳудуди улкан, марказга иқтисодий қарамлик жуда кучли эди. Ўзбекистон ҳудудида жуда кўп замонавий заводлар барпо этилган эди, илмий-тадқиқот институтлари фаолият юритарди. Тошкент Совет Иттифоқининг пойтахтларидан бири эди, дейиш мумкин. У ерга бутун иттифоқдан энг юқори малакали мутахассислар юборилар эди. Тошкентда юқори технологияли ўқув юртлари, илмий-тадқиқот муассасалари кўп эди. Қишлоқ хўжалиги фақат пахтага ихтисослашган эди. Бу нарса Ўзбекистон учун катта муаммоларни туғдирди, чунки биз 1990 йилларда жаҳон бозорида пахтанинг нархи тушиб кетганини яхши биламиз. Бунинг оқибатида фақат пахта етиштириш билан шуғулланадиган кўп сондаги хўжаликлар касодга учраб кетди. Бунинг устига янги давлатчилик, янги бюрократияни барпо этиш билан боғлиқ муаммолар пайдо бўлди. Буларнинг ҳаммаси Фарғона ҳодисалари, Ўш ҳодисалари рўй берган замонларга тўғри келди. Мен Ўзбекистонда 1 йил олдин бўлдим. Машинада Тошкентдан Термизгача бордим. Ўзбекистон менинг юрагимга яқин мамлакат. Ўзбекистоннинг ҳар бир инсони, чойхонадаги ҳар бир “ака” билан ҳатто у рус тилини тушунмаса ҳам дарров тил топиш мумкин. Ўзи ўзбеклар, менинг назаримда, бизга европаликларга нисбатан яқин ва қадрдон халқдир. Хўш, Тошкентдан Термизгача боргунча йўлда мен нималарни кўрдим? Албатта, қишлоқларда одамлар жуда камбағал яшашаяпти, балки Совет давридан ҳам камбағалроқдир. Лекин ҳар бир қишлоқда мактаб бор. Яхши қурилган, мактаб биноси узоқ-узоқдан ҳам кўзга яхши ташланади. Бинонинг деразалари чиройли, томи мустаҳкам, атрофи обод. Бу Ўзбекистон ҳукумати ўз халқининг, ёш авлоднинг саводхонлигига катта эътибор қаратаётганидан далолат. Бу жуда муҳим. Кейинги жиҳат – Ўзбекистоннинг ўз ғазнасини тўлдириш имкониятлари ҳаддан зиёд кам. Атрофга қарайдиган бўлсангиз, Ўзбекистоннинг ҳамма чегараларида келишмовчилик борлигини кўрасиз. Қирғизистон билан алоқалар яхши эмас, Тожикистон билан ҳам. Туркманлар билан муносабатлар ҳам жуда илиқ эмас. Афғонистонда эса уруш кетаяпти. Қозоғистон билан эса алоқалар ўртача, бу алоқаларни ҳам яхши алоқалар, деб бўлмайди. Амалда Ўзбекистон ўзига хос қамалда қолган, дейиш мумкин. Атрофдаги мамлакатлар раҳбарияти билан Ўзбекистоннинг муносабатлари яхши эмас. Бу нарса эса Ўзбекистонни ташқи молиявий ёрдамларга муҳтож қилади. Бундай шароитда Ўзбекистон раҳбарияти олдида иккита муҳим вазифа бор. Мамлакат ягоналигини сақлаш, айниқса, 1990 йилларда кучли бўлган ҳудудий жиноятчи кланларнинг мамлакатни парчалаб ташлашларига йўл қўймаслик. Ундан кейин имкон борича бюджетни тўлдиришга, республикани ижтимоий ривожлантиришга ҳаракат қилиш. Менинг тушунишимча, мамлакатда барибир кўп нарса давлатга боғлиқ. Кейинги муҳим вазифа – ҳокимиятни кейинги авлодга тинч йўл билан топшириш. Истаймизми-йўқми йиллар ўтаяпти. Ислом Каримов кексайиб бораяпти. Бу вазифаларнинг ҳаммаси қийин вазифалар. Менинг назаримда, Ўзбекистоннинг келажаги ташвишли ва оғир. Менинг ўзим Ўзбекистоннинг кучли, эркин, демократик бошқарувга асосланган давлат бўлиши тарафдориман. Бу ўринда муҳим масала бошқарувнинг қандай бўлишида. Ўзбекистонда Ғарбдагидек демократик давлат қуришга ҳаракат қилиш мамлакатда фуқаролар урушини келтириб чиқармайдими? Бундай уриниш Тожикистонда қандай оқибатларга олиб келганини биз кўрдик. Ўзбекистонда бир-биридан фарқ қиладиган ҳудудларни бирлаштириб турадиган ягона кучли марказ керак. Чунки биз Ўзбекистоннинг Бухоро, Қўқон ва Хива хонликларидан бир сунъий мамлакат сифатида ясалганини яхши биламиз. Шу билан бирга Ўзбекистонда эркин жамиятни, сўз эркинлигини, Ислом эркинлигини ривожлантириш, демократияни ривожлантириш муҳим. Шунинг учун ҳам мен бу саволнинг жавоби осон эмас, деб айтаман.\nСаадий исмли ўқувчимиз сўрапти: Сиз Тошкент билан Москва ўртасидаги муносабатларни қандай баҳолайсиз?\nМаксим Шевченко: Мен Тошкент билан Москва ўртасидаги муносабатлар оғир деб ўйлайман. Чунки Москванинг Ўзбекистонга нисбатан ёки умуман Марказий Осиёга нисбатан аниқ бир сиёсати йўқ. Кўпчилик гапирганда алоқаларни алоҳида шахсларга боғлаб гапиришади, Ислом Каримов, Владимир Путин дейишади. Аммо бу нотўғри. Россия Ўрта Осиё бўйича қандай сиёсат юритмоқчи эканини ўзи ҳам билмайди. Россиянинг минтақа бўйича бир стратегик вазифаси йўқ. Ўрта Осиё, биринчи галда, Хитой экспансияси остидаги минтақа. Хитойнинг Ўрта Осиёда улкан иқтисодий, геополитик манфаатлари бор. Хитой бу минтақадан Форс кўрфазигача чиқишда қулай транзит транспорт йўлаги сифатида фойдаланишни истайди. Россия эса Ўрта Осиёга нисбатан кўпинча инерция билан иш тутади. Шунинг учун ҳам мен Ўзбекистон билан Россия орасидаги алоқаларда инсоний омил, миллионлаб ўзбекистонликларнинг Россияда меҳнат қилаётганларини ўта муҳим омил деб ҳисоблайман. Бу нарсани мен икки мамлакат раҳбарларининг ўзаро муносабатлари қандай бўлишидан қатъи назар, икки давлат алоқаларини мустаҳкамлайдиган омил, деб айтаман. Россия билан Ўзбекистоннинг муносабатларини Путин билан Каримов эмас, бир-бирлари билан бирга ишлаётган, бирга яшаётган, бир-бирлариникига бориб келаётган миллионлаб инсонлар белгилаб беришлари керак. Бу менинг фикрим.\nБи-би-си: Бир неча ўқувчимиз Ўзбекистоннинг Коллектив Хавфсизлик Шартномаси ташкилотидан чиққани ҳақида саволлар беришган, хусусан Илҳом сўрайган: Бугун Ўзбекистоннинг ҳарбий салоҳияти террорчиларга қарши курашишга етадими?\nМаксим Шевченко: Мен Ўзбекистоннинг ҳарбий салоҳияти ҳақида ҳеч нарса дея олмайман, чунки мен бу соҳа бўйича мутахассис эмасман. Ўзбекистоннинг ОДКБ ташкилотидан чиққани сабабига келадиган бўлсак, бунинг бир неча сабаби бор. Сабаблардан бири, Тожикистон билан Ўзбекистоннинг енгил бўлмаган муносабатлари. ОДКБнинг ҳам аъзоси бўлган Тожикистон раҳбари Имомали Раҳмон билан Ислом Каримов ўртасидаги муносабатлар ёмонлашгани. Ўрталаридаги анчагина жиддий конфликт афтидан уларга бир ташкилот доирасида ҳамкорлик қилишларига йўл бермаяпти. Икки раҳбар ўртасидаги зиддиятга эса шахсий муносабатлар ҳам, Ўзбекистон учун жуда муҳим ҳисобланган сув муаммолари ҳам сабаб бўлган. Шунингдек, бунга Ўзбекистоннинг Қирғизистон билан ҳал қилолмаган муаммолари ҳам сабабчи бўлган. Менинг фикримча, ОДКБнинг Ўш қирғини пайти сукут сақлаб тургани ташкилотни мустаҳкамлашга хизмат қилмайди. Ўшда ўзбекларни ваҳшийларча ўлдиришганини кўриб туриб ўзларини кўрмаганга солдилар. Ўзбекистондан эса Қирғиз раҳбарларининг қўлини сиқиш талаб қилинади. Ўйлайманки, бу минтақада сукут сақлаб туриб ёки “реалликка либерал қарайман” деб манфаатли сиёсат юритиб бўлмайди. Ҳар бир нарсани ўзининг оти билан аташ керак, ҳодисаларнинг инсонларни бошқаришига йўл қўйиб бермаслик керак. Ҳодисалар эмас, инсонлар ҳодисаларни бошқариши керак.\nOdiljon Mahdumiy, O’sh: Muhtaram Maksim janoblari! Janubiy Qirg’izistondagi hanuz davom etib kelayotgan abgor vaziyatga fikringiz va munosabatingiz? Muammolar yechimini nimalarga ko’rasiz?\nМаксим Шевченко: Мен ўйлайманки, бунинг сабаби Қирғизистонда Ислом омили эмас, миллатчилик омили устун эканидадир. Мамлакатда миллатчилик ривожланишига бошқарувдаги бюрократиянинг миллатчиликни дастаклаётгани сабаб бўлаяпти. Чунки улар ўзларининг устунлигини, ҳокимиятда қолиш йўлини миллатчиликда кўраяптилар. Агар халқлараро муносабатлар шакли ўзгармаса, ҳеч нарса ўзгармайди. Бунгача ўзбеклар билан қирғизларнинг ўртасидаги мунсосабат душманона эканлигича сақланиб қолади, уларнинг ўртасида Ўш қирғини қурбонларининг қони сақланиб тураверади. Мисол учун Исломга ўхшаган сиёсий бирдамлик шаклигина ўлган инсонларнинг жасадлари билан тўлдирилган, ошиб ўтиш қийин бўлган жарни бир-бирига улашга ёрдам бериши мумкин. Ўрта Осиёда миллатчилик ривожланиши катта сондаги инсонларнинг азоб-уқубатда қолишларининг, оммавий қирғинларнинг сабабчиси бўлади. Турли мамлакатлар тепасидаги амалдорларга эса бу плюс. Чунки улар ўзларининг ҳокимиятини ана шу миллатчилик кайфиятларига таяниб барпо этадилар.\nБи-би-си: Бизга ёзган хатига Европадан Алишер деб имзо чеккан ўқувчимиз ёзипти: Сизни Тошкентга чақиришганидан кейин Гулнора Каримовани танқид қилганингизни миннатдор бўлмаслик, деб қабул қилишди. Сиз нима учун Гулнора Каримовани танқид қилдингиз?\nМаксим Шевченко: Мени ҳеч ким чақиргани йўқ, мени таклиф этишганди. Ким миннатдор бўлмаслик, деб қабул қилипти, бундан менинг хабарим йўқ. Гулнора Каримовани мен жуда ўтказиб танқид қилганим ҳам йўқ. Мен уни ҳурмат қиламан, у Ўзбекистон халқи учун, Ўзбекистон болалари учун кўп иш қилаяпти. Шунинг учун мен айтаётганларидек танқид қилганимни эслай олмайман.\nАлишернинг иккинчи саволи: Америка 2014 йилдан кейин ҳам Марказий Осиёда доимий қолишни режалаштираяпти, дейишаяпти. Сиз ҳам шу фикрга қўшиласизми?\nМаксим Шевченко: Албатта, америкаликлар бундан кейин ҳам Марказий Осиёни назорат қилишда давом этадилар. Чунки бундай қилмасалар, Марказий Осиё устидан назорат тўлиқ Хитой қўлига ўтиб кетади. Буни эса америкаликлар умуман хоҳлашмайди. Чунки Афғон уруши ҳам, ундан кейинги урушлар ҳам фақат бир мақсад билан бошланган: Хитой Халқ республикасининг бу минтақадаги таъсири кучайишига йўл қўймаслик. Америкаликларда бундан бошқа стратегик мақсад йўқ. Шунинг учун улар минтақадан тўлиқ чиқиб кетишса, уларнинг ўрнини Марказий Осиёда нима қилишини билмайдиган Россия эмас, олдидаги мақсади нимадан иборат эканини жуда яхши англайдиган Хитой эгаллайди. Шу сабабдан ҳам америкаликлар минтақада узоқ вақт бўлишади, деб ўйлайман. Токи улар Хитой муаммоси ҳал бўлди, деб ҳисобламагунларича. Хитой қандай муаммо билан рўпара тургани ҳам аниқ. Яқинда хитойликларнинг сони 2 миллиардга етади, ундан кейин 3 миллиардга. Иқтисод катталашаяпти, бозорлар ҳам. Энергоресурсларга эҳтиёж эса ортиб бораяпти. Шунинг учун ҳам, менинг ишончим комил, Хитой Форс кўрфазига энергетик йўлак очишга қаттиқ ҳаракат қилади. Бу Хитойнинг табиий, тинч иқтисодий экспансияси бўлади. Америкаликларнинг мақсади қандай қилиб бўлса ҳам Хитойнинг бошини урушга суқиш. Хитойнинг вазифаси эса нима қилиб бўлмасин, урушнинг олдини олиш. Ҳар қандай тинчлик шароитида Хитой ютиб чиқади, ҳар қандай уруш шароитининг якуни эса Хитойга ёмон оқибатларга келтиради. Ҳар қандай уруш бошланиши билан Хитой иқтисоди қулайди, чунки мамлакат иқтисоди Америка сармояларига, Америка пулларига, Американинг ташқи қарзларига, Америка бозорларига ва ҳоказоларга қаттиқ боғланган.\nЖасур исмли ўқувчимиз сўрапти: Нима деб ўйлайсиз, “Совуқ уруш” тугадими ёки бугун ҳам давом этаяптими?\nМаксим Шевченко: “Совуқ уруш” тугади, ҳозир ҳеч қандай “Совуқ уруш” йўқ. Ҳозир фақат мамлакатларни бошқараётган раҳбарларнинг геосиёсий можаролари кечаяпти, холос.


АЛВИТАЛ ПЛЮС - қўллаш бўйича йўриқнома | Новости фармацевтики и медицины на портале Apteka.uz (Узбекистан)\nАЛВИТАЛ ПЛЮС - қўллаш бўйича йўриқнома\nПрепаратнинг таъсири унинг таркибига кирувчи витаминлар ва минералларниннг самаралари билан ифодаланади\nПрепаратнинг савдо номи: Алвитал плюс\nТаъсир этувчи моддалар: Ретинол ацетати, Колекальциферол, Аскорбин кислотаси, α-токоферола ацетати, Тиамин мононитрати, Рибофлавин, Пиридоксин гидрохлориди, Цианокобаламин, Никотинамид, Фолат кислотаси, Кальций карбонати, Магний оксиди, Темир фумарати, Калий йодиди.\nЧиқарилиш шакли: капсулалар; 30, 50 ёки 100 капсула қўллаш бўйича йўриқнома билан бирга картон қутида.\nТаркиби: хар бир капсулада сақланади:\nРетинол ацетати (А витамини) 5000 ХБ\nКолекальциферол (D3 витамин) 400 ХБ\nα-токоферола ацетати (Е витамини) 30 мг\nТиамин мононитрати (В1 витамини) 1,5 мг\nРибофлавин (В2 витамини) 1,7 мг\nПиридоксин гидрохлориди (В6 витамини) 2,0 мг\nЦианокобаламин (В12 витамини) 6,0 мкг\nНикотинамид (РР витамини) 20 мг\nФолат кислотаси (В9 витамни) 0,4 мг\nКалций карбонати 125 мг\nМагний оксиди 100 мг\nТемир фумарати 18 мг\nКалий йодиди 150 мкг\nФармакотерапевтик гуруҳи: Витаминлар ва минераллар\nПрепаратнинг таъсири унинг таркибига кирувчи витаминлар ва минералларниннг самаралари билан ифодаланади.\nА витамини кўриш пигментларининг шаклланишида иштирок этади, кўриш тўқималарининг бутунлигини таъминлайди, суякларнинг ўсишини бошқаради.\nD3 витамини организмда фосфор ва калцийнинг алмашинувини бошқаради.\nС витамини. Оксидланиш-қайтарилиш жараёнларини бошқарилишида муҳим роль ўйнайди, коллагеннинг синтезини таъминлайди; фолат кислотаси ва темирнинг метаболизмида, шунингдек стеорид гормонлар ва катехоламинларнинг синтезида иштирок этади. С витамини инфекцияларга нисбатан организмнинг чидамлилигини оширади, яллиғланиш реакцияларини пасайтиради.\nЕ витамини табиий антиоксидант ҳисобанади. Қоннинг юқори ивучанлигини бартараф қилади, периферик қон айланишига ижобий таъсир кўрсатади. Оқсиллар ва гемоглобиннинг синтезида, хужайраларнинг ўсиш жараёнида, скелет мушаклари, юрак ва томирлар, жинсий безларнинг фаолиятида иштирок этади.\nВ1 витамини кофермент сифатида карбонсувлар алмашинуви ва нерв тизимининг фаолиятида иштирок этади.\nВ2 витамини хужайра нафаси ва кўришининг катализатори ҳисобланади, ДНК нинг шиклланишида муҳим роль ўйнайди, тўқималарнинг регенерацияси (шу жумладан тери хужайраларининг) жараёнларига ёрдам беради.\nВ6 витамини кофермент сифатида аминокислоталар ва оқсилларнинг метеболизмида, нейромедиаторларнинг синтезида иштирок этади.\nВ12 витамини фолат кислотаси билан бирга нуклеотидларнинг синтезида иштирок этади, эритроцитларнинг ва организмнинг ўсиши учун зарур бўлган нерв хўжайраларининг қобиқларини шаклланишида иштирок этади.\nНикотинамид тўқима нафаси, ёғлар ва карбонсувларнинг алмашиниш жараёнларида иштирок этади.\nФолат кислотаси аминокислоталар, нуклеин кислоталарнинг синтезида иштирок этади, нормал эритропоэз учун зарур.\nКальций суяк тўқимасининг шаклланишида, тишларни минералланишида, қоннинг ивишида, нерв ўтказувчанлиги ва мушакларнинг қисқарувчанлиги жараёнларини бошқарилишида, юрак фаолиятининг турғунлигини тутиб туришда иштирок этади.\nМагний карбонсувлар, оқсиллар, ёғлар ва нуклеин кислоталарнинг катаболизми ва анаболизмида, энергетик жараёнларда, нерв қўзғалишини ўтказишда иштирок этади, миокарднинг қисқаришига ёрдам беради, нерв-мушак ўтказилишини сусайтиради, спазмолитик хусусиятларни намоён қилади, стрессга нисбатан чидамлиликни оширади.\nТемир эритролизда иштирок этади, гемоглобиннинг таркибида тўқималарга кислороднинг ташилишини таъминлайди, анемиянинг ривожланишини олдини олади.\nКалий йодиди организмда йод танқислигини тўлдиради. Калий йодиди физиологик миқдорларда организмга тушганида йод танқислиги сабабли қалқонсимон бези гормонларининг бузилган синтезини нормаллаштиради.\nПрепаратнинг таъсири унинг компонентларини таъсирини йигиндиси бўлиб, шунинг учун кинетик кузатишларни ўтказишнинг иложи йўқ; барча компонентларини бирга маркерлар ёки биотекширувлар ёрдамида кузатиб бўлмайди.\nАвитаминоз ва гиповитанозларни олдини олиш ва даволаш, жадал ақлий ва жисмоний юқламалар даври, мувозанатланмаган овқатланиш, витаминларга бўлган юқори талаб билан кесувчи холатлар.\nКатталарга: ичга кунига 1 капсуладан овқат вақтида қабул қилинади. Зарурати бўлганида доза шифокор томонидан шахсий танланади. Даволаш курси 1 ойдан 1,5 ойгачани ташкил қилади.\nА гипервитаминози, организмда темирни ортиқча тўпланиши, гиперкальциемия, гиперкальциурия, сийдик-тош касаллиги, препаратнинг компонентларига юқори сезувчанлик, 15 ёшгача бўлган болалар.\nҲомиладорлик ва эмизиш даврида препаратни қўллаш мумкин. Қабул қилишни бошлашдан олдин шифокор билан маслаҳатлашинг.\nПрепаратнинг таркибига кирувчи аскорбин кислотаси сульфаниламид гуруҳи микробларга қарши воситаларнинг ножўя самараларини ва фармакологик таъсирини кучайтиради. Препарат темир ва кальций сақлайди, шунинг учун тетрациклин гуруҳи антибиотиклари ва микробларга қарши воситалар – фторхинолон ҳосилалари билан бирга қўлланганида, МИЙ орқали охиргиларнинг сўрилишини секинлашиши юз беради. Таркибига алюминий, кальций, магний, шунингдек колестирамин кирувчи антацид препаратлар билан бир вақтда қўлланганида, препаратнинг таркибига кирувчи темирнинг сўрилишини камайиши юз беради. Препарат тиазид диуретиклари билан бир вақтда қўлланганида гиперкальциемия ривожланишини хавфи ошади.\nТаркибига А ва D витаминлари хамда темир кирувчи препаратлар билан бир вақтда Алвитал плюс препаратини қабул қилиш тавсия этилмайди, чунки бунда кўрсатилган моддаларнинг дозасини ошириб юборилишининг хавфи ошади.\nДоза ошириб юборилганида кўнгил айниши, қусиш, тери қопламларини рангсизлиги, уйқучанлик, тормозланиш бўлиши мумкин. Даволаш: фаоллаштирилган кўмир, меъдани ювиш; зарурати бўлганида симптоматик даволаш ўтказилади.\n30ºС дан юқори бўлмаган ҳароратда, қуруқ, ёруғликдан ҳимояланган жойда сақлансин. Болалар олаолмайдиган жойда сақлансин.\nИшлаб чиқарувчи: Darou Pakhsh Pharmaceutical Mfg. Co.\nDarou Pakhsh St, 18th km of Karaj Freeway, P.O.Box: 11365-4388, Tehran – Эрон\n“Фарм Абиди Инт”, Ўзбекистон буюртмаси асосида.\nhttp://apteka.uz/org/22792.html" target="_blank">"Pharm Abidi Int" Фирма оптовой торговли