O’lmas Umarbekov. To’rt hikoya va «Odam bo’lish qiyin» romani. | Xurshid Davron kutubxonasi\nKobo Abe. Xuddi odamdek. Roman. I-qism & «Qumdagi xotin» asari haqida «Asrning eng yaxshi asari» teleturkumi\nUilyam Saroyan. Ikki hikoya: Soatiga 60 mil & Pianino\nMuallif Adib: O'zbek tarixi, adabiyoti va madaniyati 27.07.2013 1 izoh\n«ИЛОЖИ БЎЛСА,МЕНИ УНУТМА…»\nПойтахтнинг Яккасарой туманидаги Абдулла Қаҳҳор маҳалласи юзлаб оддий маҳаллалардан бири — ҳовли жойлар ва йигирмадан зиёд кўп қаватли уйлардан иборат, беш мингга яқин аҳолисининг ҳам эл қатори ташвишу хурсандчиликлари бор. Улар эрталаб ишга, кечқурун эса уйларига ошиқадилар. Йўли маҳалланинг Хумо тор кўчасидан ўтадиганлар «Бу уйда 1959-1994 йиллар Ўзбекистон халқ ёзувчиси Ўлмас Умарбеков яшаб, ижод қилган» лавҳасини кўриб, нурли хотираларини ёдга олсалар ажаб эмас. Тенгдошлари унинг гўзал суҳбатларини, ёшлар эса маслаҳатларини, шу билан бирга амалий ёрдамини эсга олишади.\nҲозир бу хонадоннинг чироғини ёзувчининг рафиқаси ёқиб ўтирибди.\nФилология фанлари номзоди, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган ёшлар мураббийи Зуҳра Умарбекова билан суҳбатимиз уларнинг танишуви мавзуидан бошланди.\nЗуҳра ҳозирги ЎзМУнинг рус филологияси, Ўлмас эса журналистика факультетида, икки курс юқорида ўқийди.\nТалабалар пахта теримига ҳашарга чиққанларида улар илк бор учрашдилар. Елкасидаги пахта тўла зилдек оғир этакни олиб, хирмонгача элтиб қўйган йигит Ўлмас эканини қиз кейин билди. Университетни битирган йили Ўлмас Зуҳрага, болалар уйида тарбияланган қизга уйланди.\n— Онам болалигимда вафот этган, отам иккинчи жаҳон урушида жанг майдонларида ҳалок бўлган. Турмушга чиққанимдан сўнг энди менинг суянчим борлигини ҳис қилдим, — дейди Зуҳра опа.\nСуянч… Агар кузатган бўлсангиз, оиласида яқинларига суянч бўлган инсонгина ишхонасида, жамоада ҳам кимгадир ёрдам бера олиши мумкин экан. Ва бундай кишилар, яхшилик қадрини билганлари учун, ўзлари кўрсатган меҳр ҳақида эмас, кўрган оқибатлари тўғрисида кўпроқ гапирадилар. Ўлмас Умарбековнинг «Қизимга мактублар» асарида ҳам бу ҳақиқат ёрқин намоён бўлади:\n«Шу ўринда айтиб ўтишим керак, мен ҳам бахтли одам эканман. Касалликка чалинаверганимдан кейин атрофимда ниҳоятда яхши одамлар кўп эканлигини кўрдим. Улар мени ёлғизлатиб қўйишмади. Қачонлардир мен ишга жойлаштирган журналист, ҳамкасб укам Тоҳир Малик, маданият жонкуярлари Маҳмуд Муродов, Давлат Алимовлардан тортиб ҳурматли Президентимиз Ислом Каримовгача менга ғамхўрлик қилиб келишяпти: иш беришди, унвон, яхши пенсия…»\nЯқиндагина «Ўлмас Умарбеков замондошлари хотирасида» номли тўплам нашрдан чиқди.\nКитобни Ўлмас Умарбековнинг қизи Умида чоп эттирди, ёзувчи Омон Мухтор материалларни тўплаш ва саралашда холис хизмат қилди.\n— Ўзимиз сотиб, харажатларни қоплашимиз учун нашриёт китоб тиражининг бир қисмини бизга берди. Биласизми, уларни сотишга қўлим бормайди, фақат совға қиляпман. Ахир хотираларни сотиб бўладими? — Зуҳра опанинг кўзларида ёш айланади.\nОпа ҳозир ҳам ана шу хотиралар таскини билан яшаяпти.\n— Қимматбаҳо нарсалар харид қилманг, дерди Ўлмас. — Мен ҳеч нарсадан хавфсирамай яшашни, эшигимиз доим очиқ туришини истайман.\n— Мен етимлик азобини тортганман, Ўлмаснинг ҳам елкасига оила ташвиши эрта тушган, ҳаётнинг аччиқ-чучугини кўрганимиз учун бойлик тўплашга сира қизиқмасдик — яна ҳикоя қилади Зуҳра опа.\nЎлмас «Ўзбекфильм» киностудияси раҳбари эди. Бир куни ошхонамиздаги кран қувури ёрилиб, сув тошиб кетди. Босим жуда кучли эди. У кишига қўнғироқ қилдим, дарҳол ишхоналаридан одам жўнатдилар. Усталар қайтиб боргач, ходимлар уларни ўртага олишибди.\n— Хўш, раҳбаримизнинг уйи қанақа экан?\n— Китобдан бошқа ҳеч нарса йўқ экан, — дейишибди усталар.\nЎлмаснинг вафотидан кейин бир куни таъзияга келганларнинг шивири ҳам қулоғимга етди.\n— Шунча китоблари чиққан, шунча катта лавозимларда ишлаган одам кошонада яшаса керак, деб ўйлагандим…\nКўрмаган-билмаганлар наздида «кошонада яшайдиган» ўша одам умрининг сўнгги кунларида шифохонада ўлим тўшагида ётар экан, рафиқасига шундай деган эди:\n— Сиз бош эгиб, бировдан бир нарса сўрамайсиз, ор қиласиз. Ўлсам, маъракаларим анча қийнаб қўйса керак, бор-будимизни касалимни даволашга сарф қиляпмиз. Пулга зориқсангиз, ана «Волга»ни сотинг, фақат бу ишни ўзингиз эплай олмайсиз, алданиб қолишингиз мумкин. Саид Аҳмад акага айтинг, сотишга ёрдамлашади…\n— Отам вафотидан кейин оиланинг бутун оғирлиги Ўлмас акамнинг зиммасида эди, — эслайди адибнинг синглиси Мавжуда опа. — Опам турмушга чиққан, мен ва синглим, укамни оёққа турғазиш керак эди. Акамнинг ёрдами билан ҳаммамиз олий маълумот олдик, ўзим техника фанлари номзоди бўлиб, турли лавозимларда ишладим, кўп йиллар давомида институтда дарс бердим.\nБир этак набирали бўлган Мавжуда опа ҳозир ҳам тез-тез ўзининг никоҳ тўйини ёдга олиб туради. Элда анча танилиб қолган ҳофизнинг тўйга келишини истаганди у. Аммо оиланинг моддий аҳволини назарда тутиб, бу орзусини тилига чиқармади ҳам. Тўйи куни ҳайратдан ва қувончдан юраги ҳаяжонга тўлди — радиода оддий ходим бўлиб ишлайдиган акаси, унинг кўнглидагини уққандек ўша ҳофизни бошлаб келганди.\nКатта набираси бир ёшга тўлганида уни етаклаб меҳмонга келди. Ўлмас акаси ҳол-аҳвол сўрашиб, индамай ижодхонасига кириб кетди ва ўзининг бир ёшлигидаги суратини кўтариб чиқди.\n— Синглим, буни қара, набиранг тоғасининг қуйиб қўйгандек ўзи-ку!\nЎша жиян — Бахтиёр ҳозир Архитектура ва қурилиш институтининг талабаси. Тоғасининг асарларини севиб ўқийди, бу китоблар кўпинча унинг дўстларининг қўлида бўлади, таассуротларини ўртоқлашадилар. «Севгим, севгилим» «Бобоёнғоқ», «Одам бўлиш қийин», «Фотима ва Зуҳра», «Ёз ёмғири», «Қиёмат қарз», «Қизимга мактублар» каби ҳикоя, қисса, романларнинг қаҳрамонлари бугунги ёшлар дилидан ҳам жой оляпти.\n…Ўлмас Умарбеков Москвада даволанаётган кезларида қизига ёзган мактубларидан бирида унга насиҳат-маслаҳатларини айтади. Жумладан, «бу ёғи ойинг билан бор имкониятга қараб яша, сендан шароити яхши ҳеч кимга рашк билан қарама, бировни кўролмаслик ҳеч қачон одамга бахт келтирмаган» деб ёзар экан, охирида қўшиб қўяди:\n«Яна нима демоқчи эдим? Иложи бўлса, мени унутма».\nЯккаю ёлғиз фарзандидан уни унутмаслигини сўраш учун қанчалик хокисор, қанчалик камтар бўлиши керак экан инсон?!\nУни бугун бутун эл-юрт унутмаяпти.\n— Ўлмас ака худди мана шу ерда ўтирардилар. Шу хонага кирсам ҳозир ҳам ўринларида хиёл таббасум билан боқиб ўтиргандек туюлаверади, — дейди ёзувчининг ён қўшниси Абдулла Парпиев. — Ҳарбий хизматдан келиб, бекор юрганимни эшитиб, машинасига ўтқазиб, Маданият институтига элтиб қўйди. Кейин бутун ҳаётим давомида ишим, турмушимдан бохабар бўлиб турди…\n— Отам — Усмон Шамсимуҳамедов ношир, таржимон бўлган, — хотирлайди яна бир қўшниси Исроил. — Уйимизда ижод аҳллари, санъаткорлар тез-тез меҳмон бўлиб турарди. Улар орасидаги қўшнимиз Ўлмас Умарбековнинг ёзувчи ва отамнинг синфдоши эканлигини билардим. У кишига бутун маҳалла болалари меҳр қўйган, бунинг сабаби бор эди. Чунки биз фақат Ўлмас ака ва Зуҳра кеннойининг эшиги олдидагина бемалол тўп тепардик, шовқин-сурон кўтариб ўйнай олардик. Бу уй эгалари бошқаларга ўхшаб болаларни қувиб солиш тугул, бизни ичкарига олиб кириб кичкинагина боғларида пишиб ётган меваларидан ёки бирон ширинликни илинардилар.\nЁшим улғайиб ақлимни таниганимдан кейин яна бир нарсага эътибор бердим. Ўлмас ака тонгда елкаларига тўнини ташлаб, кўча бошидаги новвойхонага чиқардилар. Ноннинг тандирдан чиқишини пойлаб, навбатда турган ёшми қарими, ким бўлишидан қатъи назар, ширин суҳбат қурганларига кўп бор гувоҳ бўлганман. Ўшанда ҳайрон бўлгандим, бундай катта раҳбарларнинг хизматида шофёрлари ҳозир туришади, ҳеч бўлмаса оила аъзоларидан биронтаси ҳам чиқса бўлади-ку нонга? Энди тушунаяпман, Ўлмас ака оддий одамлардан, халқдан узилиб қолишни истамаган, ҳар бир дақиқаси ҳисобли раҳбар учун эса эрта тонгда нонга чиқиш бу йўлдаги бир имконият экан.\nЛавозим курсисига ўтириб маҳалла билан ўзининг орасига кўзга кўринмас тўсиқ қўйишга уринадиган баъзи раҳбарларни кўрганлар учун бу гаплар балки эртакдек туюлар?\n— Ўлмас ака билан бир мактабда ўқиганмиз, — эслайди Абдулла Қаҳҳор номли маҳалла фуқаролар йиғини раиси Турғун Азимов. — Умримда у каби зиёли одамни учратмаганман. Тасодифан бир-икки оғиз суҳбатлашган киши ҳам уни яна бир бор кўрсам, гаплашсам, деб орзу қиларди.\nЎлмас Умарбековнинг хотирасини абадийлаштириш мақсадида қабрига бюст ўрнатилди, пойтахтимизнинг Ҳамза туманидаги кўчаларнинг бирига унинг номи берилди. Афсуски, ҳозир ўша кўча йўқ, бузилиб кетган…\n— Катта лавозимларда ишлаб юрган пайти ҳам Ўлмас билан оддийгина синфдош, оддийгина қўшни, маҳалладош сифатида муомала қилардик, — дейди Ўлмас Умарбековнинг синфдоши ва маҳалладоши, олим Мираҳмад Муҳамедов. — Давраларда ўзини «ярқ» этиб кўрсатишга уринмасди. Тўйга айтиб келган қўшнидан аввало «Мендан нима хизмат?» деб сўрарди. Таъзия бўлган хонадондан кўнгил сўраб чиқишни ўзининг бурчи деб биларди. Менинг назаримда у бир умр одамларга меҳр улашиб яшади. Бугун ҳам маҳалламиздаги турли тадбирларда унинг номи ҳурмат билан, қўмсаш билан ёдга олинади. У нафақат машҳур ёзувчи, балки том маънодаги яхши одам ҳам эди. Ўлмас Умарбеков яшаб ўтган кўча Ҳумо тор кўчаси деб аталади, унинг ёнгинасида Ҳумо кўчаси ҳам бор. У яшаган, унинг қадам излари тушган кўчага ёзувчининг номи берилишини жуда-жуда истардик…\nМустақиллик айёми кунлари Зуҳра опанинг кўнгли тоғдек ўсди. Телевизордан Юртбошимизнинг Тошкентнинг 2200 йиллигига бағишланган тантаналардаги нутқида азиз исмни эшитиб юраги ҳаяжонга тўлди. Президентимиз эл-юрт ҳурматига сазовор бўлган алломалар қаторида Ўлмас Умарбековни ҳам эҳтиром билан тилга олди.\nНутқ тугаши билан бошланган телефон қўнғироқлари ҳали ҳам давом этяпти. Қариндош-уруғ, таниш-билишлар уни табриклаяпти. Ўлмас Умарбековнинг умр йўли, инсонийлик фазилатлари яна қайта-қайта тилга олиняпти.\nБиттагина фарзандидан ўзини унутмаслигини хокисорлик билан сўраган бу буюк инсонга халқнинг эҳтироми сабабини қисқагина изоҳлаш мумкинмикан? Тўғри, адиб эл кўнглидан жой олган асарлар яратди, турли вазифаларда ишлаганда эл корига яради. Эл эҳтиромининг яна бир бошқа сабаби ҳам бор. Буни яна «Қизимга мактублар»даги мана бу оддийгина сўзлардан илғаб олиш қийин эмас:\n«Давр ўзгариб кетди, қадриятлар ўзгарди. Лекин ҳамма даврда ҳалол меҳнат, поклик, одамийлик қадрланган. Шу ёдингда бўлсин».\nМаньа: «Ўзбекистон овози» газетаси\nТЎРТ ҲИКОЯ ВА «ОДАМ БЎЛИШ ҚИЙИН» РОМАНИ\nТонгги ғира-ширада шаҳарга тушиб кетган келинини Солиҳабиби бу гал қандайдир умид ва сабрсизлик билан кутди. Аммо кун ўтиши қийин бўлди. Пешингача ҳовлида ғимирлаб юрди: оғилхона олдида ғужанак бўлиб ётган помидорни тиргович қўйиб таради, бўйи келиб турсин деб, айвонга яқин экилган бўйрадек жойдаги ошрайҳоннинг тагини чопди. Чорсигина, уч сотих ерда яна нима қилиш мумкин эди? Молга қарай деса, йўқ, сотилиб кетган. Неварасининг тўйига атаб боқиб қўйилган думбаси ҳали тахтакачдек қўчқорни ҳам бир ой бўлди колхозга олинган қарзлар ҳисобига топшириб юборишди, тирик мол-ҳолдан қолгани битта калоннур товуқ. Унинг нимасига қарайди? Ўзи сув, ўзи дон топса?.. Пешиндан кейин қўшнисининг беқасам кўрпасини қавишга ўтирди. Яхши ҳам шу ҳунари бор экан, корига яраб турибди. Кўрпанинг баҳоси бир челак картошка бўлди. Сўрагани йўқ. Қўшнисининг ўзи ташлаб кетди. Шу картошка билан кун ўтиб турибди. Эртага битади кўрпа, бир бурчаги қолди холос. Кейин нима қилади? Қавиғи маъқул келса, талабгорлар чиқиб қолар. Қавиғи маъқул келиши турган гап. Солихабиби кўрпага бу гал палак нусхасини берди. Ўртасида офтоб, тўрттала бурчагида тўртта қўқонгули. Тўғри қавиганида уч кундаёқ битарди. Майли, бахтли бўлсин қиз. Ўғли қайтса, келинига ҳам шундай кўрпа қилиб беради. Ҳозиргиси титилиб, пахтаси копток-копток бўлиб қолибди. Бир қаричда камида элликта қавиқ бўлиши керак. Ана ўшанда қанча тутма, теп-текис тураверади, пахтаси силжимайди.\nТовуқнинг қа-қолагани эшитилди. Солиҳабиби беихтиёр ҳовлига назар ташлади. Кун ботди. Нега келинидан дарак йўқ? Ҳеч маҳал у шаҳарда бунчалик қолиб кетмас эди. Яхшиликкамикан? Ажаб эмас, тузук хабар билан келса! Қишлоққа охирги автобус кун ботганда келади. Шунга улгурармикан? Улгурмаса қўлидаги эмизуклик боласи билан қийналиб кетади, болабояқиш.\nСолиҳабиби эҳтиётлик билан кўрпани тиззасидан олиб қўйди-да, ҳовлига тушди. Невараси мактабига китоб алмаштиргани кетган эди. Ҳализамон келади. Нима едирса экан унга? Яна товуқ қа-қолади, бир-икки қанот қоқиб, бошини сарак-сарак қилди-да, оғилхонага кириб кетди. Солиҳабибининг яхши кўрган овқати эсига тушди. Оғилхонага кириб, ҳувиллаб турган охурнинг бурчагидаги товуқнинг инидан моякни олиб чиқди. «Ўрнига пиёз қўйиб қўйса ҳам бўлади. Бола бояқиш бир ҳафтадан бери гўшт кўргани йўқ, ранги кетиб қолди. Дадаси қамалди-ю, илгариги шўхлиги йўқолди, кўчага чиқмайди, қачон қараманг, уйнинг у ёки бу бурчагида хаёл суриб ўтиради, китоб варақлайди. Тўққиз ёшлик бола ҳам шунчалик эзиладими?!»\nСолиҳабиби қозон тагига ўт ёқиб, озгина пиёз, битта помидор тўғради, сопол товоқнинг юқидаги ёғни қозонга солиб, нон олиб келгани айвонга ўтди. Раҳматли онаси рамазон ойларида саҳарликка кўпинча шундай қовурдоқ қиларди, помидор билан ҳали қотмай хил-хиллаб турган тухумнинг мазаси нонга ўтиб жуда ширин бўлиб кетарди. Дадаси ҳам иштаҳа билан ерди, у ҳам. Шу-шу ўрганиб қолган, вақт тиғиз бўлса, ё уйда бошқа нарса бўлмаса, дарров шундай қовурдоқ қилади.\nТухум чақиб турган пайти ҳовлидан неварасининг тапир-тупир оёқ товушлари келди:\n— Келавермайсанми, буёқдаман!..\nСолиҳабиби шошилиб қовурдоқни бир-икки ағдарди, тухум нон бурдаларига ёпишиб, оқ-сариққа ажради.\n— Овқат қилиб турибман, сенга, келавер!.. Турсунбой!\nЎчоқбошининг эшиги олдида Турсун пайдо бўлди.\n— Мунча ичикмасанг? — сўради Солиҳабиби сопол товоққа қовурдоқни оларкан.\nТурсун жавоб бермади. Унинг кўзлари ўйнар, тер босган юзлари қип-қизариб кетган эди.\n— Ойи! Тўлаган… Тўлаганнинг дадасини олиб кетишди. Солиҳабибининг қўлидан капгири тушиб кетди.\n— Нега олиб кетишади? Қачон?\nТўлаган невараси тенгги бола эди, у билан бир синфда ўқирди. Отаси колхоз бухгалтери эди.\n— Нега олиб кетишади? Қачон? — қайта сўради Солиҳабиби.\n— Ҳозир! — деди Турсун. — Мактабдан келаётгандим. Бундай қарасам, дарвозалари олдида милициянинг машинаси турибди. Югуриб бордим. Шундоқ олдимда олиб чиқиб кетишди Мирвали акани. Ойи! Биласизми?! Қўлларини… қўлларини орқасига қайириб олиб кетишди!\nТурсуннинг овозида ҳам қандайдир хурсандлик бор эди. Солиҳабиби ичида зил кетди, аммо ҳеч нарса демади. Неварасининг ўзи хурсандчилигининг сабабини ҳаяжон билан айтиб берди:\n— Дадам қамалганларидан кейин Тўлаган бошқа партага ўтиб олган эди, айтмовдим сизга. Иннайкейин мен билан ўйнамай қўйган эди. Энди баравар бўлдик!..\n— Нима қилган экан Мирвали? — хаёлчан сўради Солиҳабиби.\nТурсун елкасини қисди.\n— Прписка қилган бўлса керак, — ўзича хулоса қилди Солиҳабиби.— Уйидан бирон нарса чиқибдими?\n— Билмадим, — деди Турсун.\n— Ишқилиб чиқмасин. — Солиҳабиби тинтувдан қўрқиб қолган эди. — Чиқса кўпга кесиб юборишади. Юр, овқатингни еб ол.\nТурсун яна югуриб кўчага чиқиб кетди.\nСолиҳабиби: «Ҳой! Тўхта!» деганича қолди. Товоқни қозонга қўйиб, тувоғини ёпди-да, ҳовлига чиқди. Тўлаганларникига бориб келиш кўнглидан ўтди, йўлак томон юра-бошлади ҳам, аммо ўзини тўхтатиб қолди. Ўғлини олиб кетишаётган кун эсига тушди. Милиционерлар ҳайдамаганда эшикнинг олди уёқда турсин, ҳовли ҳам одамга тўлиб кетарди. Ҳамма нарса одамнинг юзида ёзуғлик бўлар экан. Буни Солиҳабиби алам, азоб, уятдан ичини ит тимдалаётган бўлса ҳам ўша куни яққол кўрди. Тинтув бошланиши билан ўз уйига бегона бўлиб қолиб, тинтувчиларнинг ёнида соядек юрар экан, ер остидан одамларга — қўни-қўшнилари, аллақаёқдан пайдо бўлиб қолган нотаниш башараларга ер остидан қараб қўярди. Шунда билди, ачинганлар бор. Аммо томошага келганлар кўпроқ эди. Улар учун тинтув қанча чўзилса, қанча кўп нарса чиқса, шунча яхши эди. Бу истак, бу ният шундай юз, кўзларига ёзиб қўйилган эди. Бу ҳам майли, ҳаракатларида ҳам, шивир-шивирларининг оҳангида ҳам ниятлари аниқ эди. Милиционерлар ҳайдайди, нари туринглар, ҳалақит берманглар, дейди, зум ўтмай аввалги жойларига қайтиб келишади, ундан ҳам яқинроққа ўтишга интилишади.\nШунинг учун ўзини ушлаб қолди, бормади. Аммо бориши керак эди. Дардман одамгина бировнинг дардини тушунади, ачинади. Бориб, уйдагилардан ҳол-аҳвол сўраши керак эди. Майли, келини қайтсин, қоронғи тушсин, шунда ўтиб келади. Турғун қамалганидан бери, ўзи сезиб-сезмай қоронғини яхши кўрадиган бўлиб қолган эди. Тонг саҳарда туриб, тезроқ кун ботишини тилайди, заруратдан кўчага чиқмаса, ўзича чиқмайди, уй ичида, ҳовлида ғимирлаб кунни кеч қилади. Келини, неваралари ухлаши билан ўрнидан туради, ҳовлига тушиб ўғли юрган йўлларга тикилади, кўчага чиқади, қоп-қоронғи онда-сонда фонарлари милтиллаб турган қишлоқ кўчасида йўл пойлайди, яна ҳовлига қайтиб, айвон зинапоясига омонатгина ўтиради-да, осмонга қарайди, юлдузларга, ойга тикилиб кун санайди. Етмишга етиб, у шундай кулфат бошига тушишини билмаган эди. Баъзи-баъзида Худодан ўлим тилаб, қўлларини чўзади, аммо кексалик ақл-идроки билан ниятидан қайтиб, қўлларини юзига суртмайди, аксинча, ўғли эсон-омон қайтгунича, невараларини йўлга солиб олгунча, соғлик, қувват тилайди. Ун уч ойдан бери шундай қоронғи кеча унинг маслаҳатчиси, овунчи. Кечаларигина у ўзини одамдек ҳис қилади, режалар режалаб чиқади. Кун туғиши билан яна тунни кутади.\nКелини намозшом пайти Турсун билан бирга кириб келди.\nСолиҳабиби унинг авзойидан бу галги сафари ҳам натижасиз бўлганини сезди. Бунинг устига Турсун Мирвали воқеасини айтиб берган бўлса керак, келини унинг қўлига боласини ташлади-ю, эшикларни тарс-турс очиб, ичкарига кириб кетди. Турсун орқасидан бормоқчи эди, Солиҳабиби тўхтатди:\n— Опанг чарчаган, ўзига келсин.\nИккалови иссиқда пишиб кетган, олис йўл элитиб ухлаб қолган чақалоқни ечинтириб, қуруқ чойшабига ўрашди. Отаси қамалгандан кейин туғилган, эндигина саккиз ойлик бўлган болага улар отасисиз, ўзлари исм қўйишган эди. Кичкина Тўлқин қош-кўзлари, бурнининг кичкина бугри билан отасига, бувасига ўхшар эди. Солиҳабиби унинг туғилганидан қанчалик қувонмасин, дилида унга ачинар, отаси қамоқдалигида туғилган, шум қадам, деган гап умр бўйи унга ёпишиб қолишидан қўрқар, кечалари ухламай ўтирган пайтлари Худога ёлбориб, ўғлининг тезроқ қайтишини, шўр пешона невараларига бахт, узоқ умр тиларди.\nКўп ўтмай Раҳима айвонга чиқди. Шишган қовоқлари, чимирилган қошларидан ҳали асабидан тушмаганлиги билиниб турарди. Солиҳабиби неварасига қилган овқатни олиб келди, чой қўйди. Турсуннинг иккала кўзи опасида эди.\n— Мунча тикиласан?! Овқатингни есанг-чи! — жеркиб берди Раҳима. — Эртага шуям борми — Худо билади!\nУ товоққа қўл узатди. Бир бурда ёғлиқ нонни қотиб қолган тухумдан ажратди, тухумни ўғлининг олдига суриб, нонни оғзига солди. Аммо ютолмай чайналиб ўтирар экан, қайинонасига қаради:\n— Ҳақиқат йўқ дунёда ойи. Ўғлингиз ҳеч кимга керакмас. Биз ҳам. Биров кимсан, одаммисан демайди. Нега туғдим буларни, ойи? Нега эрга тегдим?!\nРаҳиманинг кўзларига ёш келди. Зўрға ютиниб, ёнида ёстиқ устида ухлаб ётган Тўлқинни қўлига олди, бағрига босиб, нам кўзларини чойшабга суртди.\n— Йиғламанг опа, — ялинди Турсун.\n— Ўзингни бос, болам, — Солиҳабиби уни юпатди. — Ҳечкимга керак бўлмасаларинг ўзларингга кераксизлар, менга кераксизлар. Кўйворишмаса қўйворишмас. Саккиз йил хаш-\nпаш дегунча ўтиб кетади. Турсунинг ўн бешга тўлади, туппа-туззук йигит бўлади. Эринг қайтади. Ана ўшанда иккаламиз тўрт қават кўрпанинг устида ўтирамиз. Ташвишимиз бўлмайди.\n— Овқатларниям ўзим қиламан! — деди Турсун.\nРаҳима лабининг четида жилмайди.\n— Тоғангга учрашдингми?! — унинг бироз тинчиганини кўриб сўради Солиҳабиби.\n— Ҳа, — деди Раҳима. — У кишига ҳам биззи керагимиз йўқ. У кишигаям биз ўғримиз, порахўрмиз. Биздан жирканади у киши. Иложи бўлса бизни кўрмаса!\n— Уришиб қолдингми? — Солиҳабиби хавотир олди.\n— Уришадиган ҳолим борми, ойи? — истеҳзо билан жавоб қилди Раҳима. — Нимамга ишониб уришаман у киши билан? Тиланчиман-ку ман, ойи!\n— Унақа дема, болам, — Авваламбор жигаринг. Қолаверса, буванг кўп қарашган унга. Менам… Менам қараб турмаганман. Уйланганда бир сидра кўрпа-ястиғини ман қилиб берганман. Нима бўлди ўзи?\n— Биринчи облсудга бордим, — ўзига келган Раҳима оҳиста гапира бошлади. — Ёзилиб қўйганимни билишаркан, иккинчи эканман раиснинг қабулига. Биринчи ғазалкентлик чол-кампирларакан. Хўп дедим. Фақат раис бугун ҳар галгидек ўн бирда эмас, иккидан кейин қабул қиларкан. Шошилинч юқорига, мажлисга чақириб қолишибди. Майли, дедим, ишқилиб қабул қиларкан-ку, дедим ичимда. Пастга тушиб, облсуднинг олдидаги боққа ўтдим. Шўтта кутай, дедим-да.\n— Тоғангникига борсанг бўлмасмиди, иссиқда кўчада ўтирмай? — сўради Солиҳабиби.\nРаҳима бир чимирилди-ю, лекин ўзини тутиб олди:\n— Шу пайтда у киши ишда бўладилар. Ишхоналарига боргани уялдим. Қўлимда бола, қандай бораман? Боғда скамейка кўп, биттасида ўтириб кутдим. Ҳалиги чол-кампир ҳам келиб ёнимда ўтиришди. Бир жойга иш тушгандан кейин яқин бўлиб қоларкансан одам. Бечораларга юрагим ачиди. Ўғиллари тўрт ярим йилдан бери қамоқда экан. Учта боласи, хотини бор экан. Эси пас одам гапга қўшилиб қолган экан. Навбати келиб гап берибди. Хотини яхши дастурхон ёзибди. Қуюқ-суюқ тортибди. Ошналари кетгандан кейин, кайф баланд, бечорани тутволиб урибди, ўртоқларимни яхши кутмадинг, деб. Кўр бўласиз мени билмасайиз, деб йиғлабди хотини. Билмайман, талоқсан, дебди эри. Учта бола билан қаёққа бораман, ундан кўра, ўлдириб қўяқолинг, деб хотин бояқиш маст эрининг қўлига пичоқ узатибди. Эр ўлгур ўйлаб-нетиб ўтирмасдан, маст-да, қорнига пичоқ солиб юборибди.\n— Вой яшшамагур! — Солиҳабиби ҳайрон бўлиб кели-нига тикилиб қолди. — Ўлдириб қўйибдими?\n— Йўқ, қўлини тутиб қолган экан, юрагига тегмабди.\n— Вой яшшамагур!\nСолиҳабибининг ҳайрат ва ғазабдан юзлари чўзилиб кетди.\nТурсун ҳам опасига хайрон қараб қолган эди. Ичида адаси қамоқда ётган бўлса ҳам бундай одам эмаслигидан, ҳечмаҳал у бундай қилмаслигидан, опасини яхши кўришидан хурсанд эди. Унинг кўз олдида опаси қамоқхонага олиб борган кун пайдо бўлди. Адаси озиб, ранги кетиб қолган, илгариги қошларигача тушиб турадиган қуюқ қора сочлари олинган эди. Аммо ўша-ўша, ўзи билган, ўзи кўрган адаси. Учрашув хонасига кириши билан уни кўтариб олди, юз-кўзларидан, бошидан ўпди. Кейин Тўлқинни қўлига олди. Ана ўшанда адаси опаси билан қандай яхши гаплашганини кўрди. Опасини ҳам қучоқлади, секин ўпди, қўлларини қўлларига олиб юзига суртди. Йўқ, адаси яхши одам, ҳечмаҳал бундай қилмайди, ҳечкимга пичоқ урмайди.\n— Қанчага кесилибди?\nБувисининг саволи унинг хаёлини бўлди.\n— Тўққиз йилга. Чол-кампир илгари келишмаган экан. Ярми ўтгани учун келишибди. Чол жуда доно одам экан. Менга шундай ёқди, шундай ёқди! Кампир ҳам ёмон эмас. Аммо анча кўнгли бўш экан. Салга йиғлайди. Рўмолини иккала учи жиққа ҳўл. Айб ўғлимизда, дейди чол, ўлдириб қўйиши мумкин эди. Учта боласи етим қоларди. Қамалгани бир ҳисобда ёмон бўлмади. Эсини йиғиб олди. Хотин нималигини, бола-чақа, ота-эна нималигини ўша ерда билди. Тавбасига таяниб ўтирибди ҳозир. Энди кечиришсин, айтинг, дермиш. Энди қўлига пичоқ олган одам номард, дермиш. Ҳикоятнинг соясига салом бериб ўтаман энди, дермиш. Ҳикоят келинлари, — тушунтирди қайинонасига Раҳима. — Йигит кишининг тавбаси янгитдан дунёга келгани билан баравар, дейди чол, инобатга олмаслиги гуноҳ. Келин барака топкур кечирди уни, ҳукумат ҳам кечирсин, деб келдик, дейди. Кампир нима дейди денг? — Раҳима беихтиёр кулиб юборди. — Ўғлимнинг қўлига келинни ўзи пичоқ тутқазди, гуноҳҳи ярми уни бўйнида, маст одамми қўлига пичоқ бериб бўлами? — дейди. Тўрт ярим йил иккалови — бири қамоқда, бири уйда баравар азоб чекди. Қўшса тўққиз йил бўлади. Етади шу, — дейди. Мундоқ қараганда тўғримасми, ойи?\nРаҳима қандайдир умид ва ўзини юпатиш истаги билан қайинонасига қаради. Солиҳабиби унинг ниятини сезди.\n— Тўғри, болам. Кампир тўғри гапирибди. Эр-хотиннинг орасида нима ўтмайди? Эрнинг азоби — хотиннинг азоби. Келин эрининг гуноҳидан ўтиб яхши қилибди. Яхши жувон экан. Сенам кўп эзилаверма. Ажаб эмас Турғунбоям тез қайтса!\n— Кошкийди?.. — Раҳима яна жиддийлашди, қуюқ қора қошлари чимирилиб, лаблари титрай бошлади.\n— Суд нима деди? — унинг хаёлини бўлди Солиҳабиби.\n— Нима дерди?! Яна ўша гап. — Раҳима хаёлчан жавоб берди. — Чол-кампир кириб чиққандан кейин кирдим. Қовоқ-тумшуғи осилиб ўтирибди раисни. Билади нимага келганимни. Кўришиминан ўзи гапириб кетди. Пахта бўйича қамалганларни бошқатдан кўриб чиқишаяпти. Эрингизга ҳам навбат келади. Сабр қилинг. Лекин ҳеч нарса ваъда беролмайман, деди. Айбини бўйнига олган, деди. Шуни инобатга олишсин, иккинчи қилмайди, болаларига, менга раҳмингиз келсин, дедим. Йиғладим. Парвойи палак. Без бўлиб ўтираверди. Шу тоб Тўлқин биғиллаб йиғлаб берди. Овитай дейман, бағримга босаман, қани энди тинса! Ўзимми босолмай сўрадим. Қандай бағритош одамсиз, айтинг, нима қилай? Қўлидаги қаламини ўйнаб манга тикилиб турди-да, кейин ўрнидан туриб ёнимга келди. Хафа бўлманг, деди, ростини айтай. Эрингизнинг ишида ўзгариш бўлмайди, деди. Муз бўб кетдим. Билардим шундоқ дейишини. Аммо шундоқ дейди, деб ўйламаган эдим. Ойи! Бу қандоқ кўргилик?! Саккиз йил саккиз кун эмас, чидолмайман ойи, чидолмайман!…\nРаҳима йиғлаб юборди. Унга қўшилиб, аллақачон уйғониб кетган, кўзларини шифтга қадаб ётган чақалоқ ҳам йиғлай бошлади, Раҳима беихтиёр уни бағрига босди, аллалаб тебрана бошлади, лекин анчагача ўзи ҳам, бола ҳам йиғидан тинишмади. Солиҳабибининг юпатишлари, Турсуннинг ялинишлари кор қилмади.\nТун кирди. Юлдузлар чарақлай бошлади. Ҳалигина оқариб турган ой сариқ хандалақдек тўлишиб қўшни том устига келди. Шаббода айвонни айланиб эса бошлади. Тунги салқин таъсир қилдими, ё чарчадими, Тўлқин онасининг қўлида ухлаб қолди. Раҳима ҳам ўзига келгандек бўлди. Боласини ёнига ётқизиб ўрин солгани турди. Турсун хонтахтага бошини қўйганича мудраб ўтирар эди. Уни жойига ётқизди. Кийимларини ечар экан, юз-кўзларидан ўпди. Кейин тоғасини кўрганини айтиб берди. Уни ҳам тасодифан учратибди. Уйга овқатлангани келган экан. Келинойисининг энсаси қотса ҳам индамай гаплаштирибди. Тоғаси янаги ҳафтага бир келиб кет, суриштириб кўраман, дебди.\nСолиҳабиби келинининг бирмунча тинчиганидан хурсанд бўлиб, ҳовлига тушди. Эшикдан хабар олиб, водопровод тагида таҳорат қилди. Айвонга кўтарилар экан, бир пас қулоқ солди, уй жимжит эди. Келинини ётибди деб ўйлади у. «Бечора, қандай қувноқ эди, хаёлидан ўтди унинг, кулгисидан дил яшнарди, бир йилда тўкилди-қўйди, сочигаям оқ тушибди. Кўрдимикан ўзи? Кўрса яна эзилади».\nРаҳима у қайтгунча айвоннинг биқинига ўрнини солиб қўйибди. Кўрпа устига чузилди. Шу тоб ичкаридан ички оқ кўйлагини кийган Раҳима чиқди.\n— Ҳа, болам? — сўради Солиҳабиби.\n— Ювинмоқчиман, — деди Раҳима. — Ичим ёниб кетаяпти.\n— Қарашворайми? — Солиҳабиби бошини кўтарди.\n— Йўқ, ўзим. Шундай, водопроводнинг тагига ўтираман.\nРаҳима оёқ яланг ҳовлига тушиб кетди.\nКўп ўтмай Солиҳабиби сувнинг шарқираб очилганини, келинининг аввал сесканиб, кейин ҳузур қилиб, ҳаммаёққа сув сачратиб ювинаётганини эшитди. «Нимани кўрди бечора, — хаёлидан ўтди унинг. — Шундоқ қувнаб-яшнаб яшаши ўрнига, боши ташвишдан чиқмай қолди».\nРаҳима қайинонасини безовта қилгиси келмадими, ё уялдими, оёқ учида айвонга чиқди. Солиҳабиби беихтиёр унга тикилиб қолди, келинини хушбичимлигини биларди, аммо анчагина кўҳлик экан. Бўйи баланд, сарвдек тикка экан. Сочлари ҳам узун экан. Шундай ёйилиб белигача тушиб турибди. Нозик баданига тарам-тарам бўлиб ёпишган жиққа ҳўл кўйлагидан чак-чак томаётган сув томчиларидан бир томчиси сачраб Солиҳабибининг лабига тушди. Баҳор нафаси, бинафшанингми, ялпизнингми ёқимли иси димоғига урилгандек бўлиб кетди. «Ишқилиб бахти очилиб кетсин», — яшин тезлигида хаёлидан ўтказди Солиҳабиби.\nРаҳима ичкарига кириб кетди.\n«Ишқилиб бахти очилиб кетсин», — деди яна ичида Сдлиҳабиби. Кейинги пайтларда у ўғлидан ҳам кўра кўпроқ келинини ўйлайдиган бўлиб қолган эди. Бировнинг боласи, якка ёлғиз қизи. Уникига келиб, келин тушиб, нима кўрди? Энди бири икки бўлай деганда ёш боши билан ташвишга қолди. Тағин ҳам фил экан, касал-пасал бўлиб, ётиб қолса нима бўлади? Болаларининг ҳоли нима кечади?\nСолиҳабиби шундай оғир хаёллар билан ётар экан, тун яримлаб қолганини сезмади. Аммо унинг ҳамон уйқуси келмасди. Ҳаммаёқ жимжит. Осмон тинч, юлдузлар тинч. Том орқалаб юрган ой тиккага кўтарилган. Фақат олисда, қишлоқнинг олдидаги катта йўл томондан итларнинг вовуллагани, пахса деворларнинг ковакларидан чигирткаларнинг чирқиллагани онда-сонда қулоққа чалинарди. Бошқа ҳамма нарса, бор тирик жон тин олаяпти, уйқуда. Ҳаммамикан? Бугундан бошлаб қишлоқнинг яна бир уйида тинчлик йўқолди. Мирвалиларникида. Келини оғиз очмади бу ҳақда. Унинг ҳам гапиргиси келмади. Ярага туз сепиб нима қилади? Беайб парвардигор. Лекин наҳотки шунча одам айбдор бўлса? Шунча одам ҳаром яшаса? Саид оқсоқол ўн саккиз минг, деди. Наҳотки ўн саккиз минг кишидан инсоф, диёнат кетган бўлса?\nИчкари уйнинг эшиги секин очилиб, Раҳима пайдо бўлди.\n— Ойи? — чақирди у бўғиқ овозда.\nСолиҳабиби нима қилишини билмай қолди. Ҳа деса, яна ухламаяпсизми, деб хафа бўлади. Индамаса, дардини ёзолмай тонггача эзилиб чиқади. Яхшиси, индамагани маъқул. Ётсин, бирпас болабояқиш дам олсин. Шундай қилди, овоз бермади.\nРаҳима оёқ учида ҳовлига тушди. Солиҳабиби кўзларини очди. Шаҳарга кийиб тушган товар кўйлагини кийиб олган келини оғилхона томон юриб борарди. Кечаси ҳовлига чиқиб юрадиган одати йўқ эди унинг, қўрқарди. Қорни очдимикан? Қозонда ҳеч вақо йўқ-ку?! Солиҳабиби бошини кўтарди. Раҳима ўчоқбошига кирмади, бирпас эшик олдида турди-да, девордаги қозикда осиғлиқ турган арқонни олди. Кейин қаёққадир ғойиб бўлди. Шафтоли шохлари тўсиб турган оғилхона эшиги «ғийқ» этиб очилиб-ёпилгани эшитилди. Солиҳабибининг юраги орқасига тортиб кетди. Даҳшатли гумон хаёлидан ўтди. «Раҳима!» деб қичқирди. Лекин қўрқув ва ҳаяжондан овози чиқмади. Шошиб ўрнидан турди-да, айвондан қандай тушганини билмай оғилхонага югурди. Эшикни очганда, Раҳима ғишт охурнинг устига чиқиб, бўйнига сиртмоқ солаётган эди.\nСолиҳабиби «Ҳой!» деди-ю, югуриб бориб, қўлларига чанг солди.\n— Нима қилаяпсан, аҳмоқ?!\nРаҳима бўшашиб охурга ўтирди.\n— Жинни бўлдингми? — қичқирди яна уни елкаларидан силкитиб Солиҳабиби. — Болларни ўйламадингми? Манда нима касдинг бор? Шарманда қилмоқчимисан ҳаммамиззи?!\n— Тўйдим, — Раҳиманинг овозида на алам бор эди, на ғазаб. — Тўйдим, ойи. Ҳамма мендан юз ўгирди. Эртага болага нима бераман? Ишга чиқай десам, Тўлқинни қаёққа қўяман? Ўғлиз ҳали-вери қайтмайди. Нима қилай? Ўзимми бозорга солайми?\nСолиҳабиби унинг ёнига ўтирди. Елкаларидан қучоқлаб, бағрига тортди.\n— Болажоним! Шўрпешонам! Қўй, ўзийни бос. Иккита кап-катта хотин жўжадек болларни боқолмаймизми? Боқамиз. Қўғирчоқдек ясатиб ҳам қўямиз. Сабр қил, болам, сабр қил. Ойнинг ўн беши қоронғи бўлса, ўн беши ёруғ. Одам бошидан нималар ўтмайди? Отилиб кетганларнинг ҳам бола-чақаси юрибди. Иннайкейин санда нима гуноҳ? Нимангдан уяласан? Париштанинг ўзисан. Эринг қайтади. Ундан уялаётган бўлсанг, мен онасиман, билиб қўй. Унда гуноҳ йўқ. Унинг бошини айлантиришган. Бир балоларни ваъда қилишган, ё қўрқитишган. Очилади бу ҳали. Тинч бўл, болам. Иккинчи бунақа иш қилма. Қани, манга қара-чи? Манга қара!\nСолиҳабиби келиннинг бошидан, юзларидан силаб, ўзига қаратди.\n— Оппоғим! Беғуборгинам!..\nШу алпозда улар бир-бирларига суяниб охур устида ўтиришганича тонг ота бошлаганини сезишмади. Раҳима кампирни аяса, Солиҳабиби уни уйдами, шу ердами, ёлғиз қолдиришдан қўрқди.\nТонг отиб, қишлоқдан чиқаверишдаги бозорчадан Солиҳабиби бир товоқ қаймоқ ва иккита иссиқ нон олиб келган-да, Раҳима гўё ҳеч нарса бўлмагандек кўйлагининг этагини липпасига қистириб, ҳовли супурарди.\n— Мунча эрта турмасанг, болам? Ҳовлиям чиннидек эди!\nРаҳима бошини кўтармади:\n— Кун исийдиганга ўхшайди. Уйнинг ичи ёнаяпти. Ухлолмадим. Қалин қилиб сув сепмоқчиман.\nУ ниманидир хиргойи қилабошлади. Кейин бирдан тўхтади:\n— Ойи! Тоғам ҳаракат қилармиканлар?\n— Нега ҳаракат қилмасакан? Жигаринг-ку! Қилади, — айвонда дастурхон ёзабошлаган Солиҳабиби келинига ўгирилди. — Турғунни у яхши кўрарди. Иши чиқиб қолса ҳовлисида, чақириб турарди. Ҳаракат қилади.\nУ шундай деди-ю, ўз гапига ўзи ишонмаётганини сезди. Турғунни олиб кетишган куни ўзи бориб келди жияниникига. Кейин икки марта Раҳима борди, кеча мана, яна кириб келибди. Аммо Тошкентда каттакон ишдаги жиянидан аниқ гап эшитгани йўқ. Наҳотки шунчалик бемеҳр бўлса? Ё у ҳам қўрқаётганмикан? Нимадан қўрқади? Турғунда айб йўқ. Айби бошлиғининг айтганини қилгани. Ўзига нима олибди? Тинтувда чиқарди олган бўлса? Иннайкейин у, ё бўлмаса келини биларди олган нарсасини. Бунинг устига, уйига ҳаром нарса, ўғирлик нарса келтирармиди?! Ўзи боради, ўзи бориб, гаплашади. Солиҳабиби миннат қиладиган одамлардан эмас. Иннайкейин, туғишган акаси, қони бир одамнинг боласидан миннат қилармиди?! Адҳамбек урушда бедарак кетгандан кейин эр-хотин топишганини укасининг оиласи билан бўлиб ейишди. Равшанбек буни яхши билади. Ўзи гапирган неча марта. Наҳотки, бошларига шундай оғир ташвиш тушганда, ўзини четга олса?\nБугуноқ боради, нонушта қилади-ю, жўнайди.\nШу фикр миясига келиб, Солиҳабиби анча енгил тортди, тунги даҳшатли воқеани унутди. Келини олдига нон ушатиб қўяр экан, яна уни ўзича юпатди:\n— Худо пошшо, болам. Ҳеч маҳал бандасини зор қилиб қўймайди. Чойингни ичиб бўлиб, манга кичкина челакда помидор териб бер. Турсунбойни ясантир.\n— Нима қилмоқчисиз?\nРаҳима ҳайрон бўлди.\n— Шаҳарга тушиб чиқаман, — Солиҳабиби гап қайтариб бўлмайдиган, қатъий оҳангда гапирди. — Равшанбекка ўзим учрашиб келаман…\nҚорақишлоқ Янгийўлнинг шундай биқинида. Эллик йил муқаддам Андижоннинг Найманчасидан қулоқ қилинганлар шу, Тошкентнинг юқорисидаги, Сариоғочга туташ ташландиқ жойга кўчиб келишган. Улар орасида Солиҳабибининг отаси Ҳамробек ака ҳам бор эди. Солиҳа ўшанда худди Турсундек ёш, эндигина тўққизга кирган, Равшанбек ҳали туғилмаган эди. Уруш бошланишидан бир ой бурун уни узатишди. Эри Обиджон урушга кетди. Солиҳабиби у йилларни эслашни ёмон кўрарди. Кетма-кет отасини, онасини кўмди. Бунинг устига ҳали таниб-билиб улгурмаган эрининг хонадонига кулфат тушди. Қайинотаси ҳам урушга кетиб, йил ўтмай ҳалок бўлди. Икки оиланинг ташвиши унинг елкасига тушди. Ўқишни ташлаб, фермага ишга кирди. Қоронғида кетиб, қоронғуда қайтади. Қайтганида ҳам тинчлик йўқ, кечаси билан кийим тикади. Енгсиз пахталик нимчани ўша йиллари у ўйлаб топди. Қўшни қишлоқлардан келиб буюриб кетишади, Қорақишлоқнинг ярми қишни унинг шу пахталик нимчаларида ўтказадиган бўлди.\nОбиджон бир қўлидан ажраб урушдан қайтган йили Калинин ўлди-ю, Қорақишлоққа унинг номи берилди. Лекин ҳалигача қари ҳам, ёш ҳам бу номга кўниккани йўқ. Расмий қоғозлардагина ёзилади, холос. Оғизда ҳамма Қорақишлоқ дейди. Бутун водийга донғи кетган Найманчанинг қора анжири бу ерда ҳам битадиган бўлганиданми, ё қулоқ қилинган қора кунлардан хотирами, ё уруш йиллари қора хат кўп келганданми, ҳечким аниқ билмайди, бу ташландиқ жой Қорақишлоқ бўлиб кетди, ҳамма шунга ўрганиб ҳам кетди.\nОбиджон колхозга ишга кирди, хотини билан фермада ишлай бошлади, кейин мудирлик қилди. Учинчи фарзандлари, Турғунбой туғилганда (олдинги иккитаси турмади, қизамиқдан ўлиб кетишди) Обиджон фермада эди. Хушхабарни эшитиши билан отга миниб, уйга жўнади. Қаттиқ ҳаяжонга тушиб кўрмай қолдими ёки от ҳуркдими, темир йўлдан ўтаётганда поезд уриб юборди. От омон қолди, тўрт йиллик даҳшатли урушдан ўтиб келган одам эса уйининг олдида жон берди. Солиҳабибининг энг катта алами шу эди. Отаси сингари, кўпчилик тенгқурлари сингари урушда ҳалок бўлганида бунчалик алам қилмасди. Омон қайтса-да, пишқириб келаётган поездни кўрмай, унинг тагида қолиб ўлса?! Бундан ҳам қаттиқ алам, дард бўлиши мумкинми?\nОтасининг еттиси куни, чақалоққа Турғун деб исм қўйишди. Ўшанда Солиҳабиби ўттиз уч ёшда эди. Турмуш қурмади, не-не жойлардан совчилар келди, йўқ деди. Битта бола билан қолди. Мана энди шу болани деб, шаҳарга кетаяпти. Акасининг ўғли Равшанбек шаҳарда ўқиб, шаҳарда қолиб кетди. Уч-тўрт йилдан бери министр ўринбосари бўлиб ишлайди. Нимжон, касалманд бола эди, отасига иккита келадиган бўлиб кетган. Солиҳабиби уни яхши кўрарди, болалигида кўтарарди, катта ариқда оёқларидан, қўлларидан ушлаб, чўмилтирарди. Обиджон ҳам «годовой» чиққанида, бир арава-бир арава сабзи, пиёз қилиб ташлаб келарди. Наҳотки шуларни унутган бўлса? Аммо одам боласини билиш қийин. Ичига кириб бўлмаса! Давлат келиб, ақли кетганлар, босар-тусарини билолмай, бу дунёга омонат эканларини унутганлар оз эмас. Келинига жуда қатъий гапирса ҳам, Солиҳабибининг дилида шундай шубҳа ғимирлаб турарди. Турғун кесилганидан бери Равшанбек тайинли бир гапни уларга ваъда қилгани йўқ.\nШаҳарга тушишидан, тағин бувиси билан тушишидан Турсун ҳам хурсанд эди.\n— Ойи, адамларниям кўрамизми?\n— Кўрсатса, — деди Солиҳабиби. — Кўрсатмаса, опанг билан тушганингда кўрасан.\n— Ойи! Тўлаганниям адаси порахўрми? — сўради Турсун.\n— Қайдам? — иккиланиб жавоб қилди Солиҳабиби. — Пора олганми, пора берганми, билмайман. Иккаловиям бир гўр. Гуноҳ. Тўхта! — ҳушёр тортди бирдан у. — Тўлаганниям адаси, деганинг нимаси? Адангни порахўр деб ўйлаяпсанми?\nТурсун уялиб бошини қимирлатди.\n— Йўқ, аданг порахўр эмас. Порахўрларни пичоғи мой устида бўлади. Аданг лабарант эди. Лабарантда нима бўларди? Адангни алдашган. Манавини хўжайинизга бериб қўйинг, дейишган. Адангам бу газетага ўроғлиқ нарса нима экан, деб суриштирмай-нетмай олиб қолган. Хўжайинига бергунча милиса босган. Адангни гуноҳи шу. Аданг порахўрмас, ўғрияммас.\nСолиҳабиби ишонч билан гапирди. Неварасини ҳам, ўзини ҳам у алдашни истамасди. Агар ўғли чиндан пора олганида бундай демасди. Ёлғон ҳам порахўрлиқдан баттар гуноҳ. Ростини айтарди, неварасини бошқа гаплар билан овутарди, бошқача насиҳат берарди. Аммо ўғли фақат унга эмас, судда ҳам шундай деди, қоғозга ўроғлик нарса пуллигини билганимда, поралигини билганимда олмас эдим, деди. Суд ишонмади. Нега у, она, ўз боласига ишонмас экан? Иннайкейин шундай оғир пайтда бола онасини алдармиди?!\n— Катта бўлсам, ман ҳечам бухгалтер бўлмайман, лаборантам бўлмайман.\nУнинг хаёлини бўлди Турсун.\n— Тўғри қиласан, — маъқуллади Солиҳабиби. — Олим бўгин, ё дўхтир бўгин. Олимлар ҳар хил китоблар ёзишади, одамларни яхшиликка ўргатишади. Дўхтирлар шифо келтиради. Ёшу қарининг дуосини олади. Пора нималигини билмайди. Ким бўласан? Дўхтир бўласанми?\n— Майли, дўхтир бўламан, — бувисини хафа қилгиси келмай рози бўлди Турсун. — Тиш дўхтири бўламан. Анави ғит-ғит машина билан Тўлаганни адабини бераман.\n— Ундоғ дема, қўй, — Солиҳабиби неварасини ёмон ниятидан қайтарди. — Бечора бола адабини еб ўтирибди отаси қамалиб. Сени мазах қилмайди энди.\nУлар шундай гаплар билан катта кўчага чиқаверишдаги толзорга етишди. Автобуснинг сўнгги бекати шу ерда, чойхона рўпарасида эди.\nСолиҳабиби қўлидаги усти дока билан ёпилган челакни ерга қўйиб, қаддини ростлади. У ҳам невараси каби бирдан қарор қилиб, шаҳарга тушаётганидан хурсанд эди. Ҳар ҳолда бир гап топиб келади, хотири жам бўлади. Келинидан ҳам кўнгли тинч эди. Ёмон фикр одамнинг хаёлига кечаси келади, қоронғида келади. У эса қоронғи тушгунча қайтади.\nЧойхона томонда ёз бўлишига қарамай, кўк мовут чакмон кийиб олган бир чол кўринди. У ҳассага таяниб битта-битта юриб келади. Солиҳабиби таниди. Қишлоқ мутаввалиси Саидоқсоқол эди. Айтишларича, динга қарши юриш авжига чиққан йиллари Ширинсойдаги мачитни бузишга қарор қилишибди. Аммо ҳеч кимнинг юраги дов бермабди. Шунда яқинда комсомолга ўтган Саид мачитнинг томига чиқиб биринчи кетмон урган экан. Ўшандан кўп ўтмай ўнг тарафи, юзидан оёғигача қотиб қолган. Не-не докторлар кўрмади. Қўли, оёғи ҳаракатга келди-ю, аммо юзи қотганича қолди. Шундан бўлса керак, халқ уни орқасидан Саидқийшиқ ҳам дейди. Анчагина ўқимишли бўлганидан, ваъзхонлигидан узоқ йил қишлоқ кенгашида ишлади. Уруш йиллари халқ унинг гуноҳидан ўтиб мутаввали қилиб қўйди. Шу-шу бирон маърака усиз ўтмайди, катталар қатори уйнинг тўри уники. Обид аканинг йилигача ҳамма маъракаларида ўзи бош бўлиб турди, Турғун қамалгандан кейин ҳам бир неча марта келиб ҳол сўраб кетди.\n— Ҳа, чевар, йўл бўлсин? Шаҳаргами? — сўради яқинлашганда.\n— Шундоқ, — Солиҳабиби ийманиб жавоб қилди, хайрли ишга кетаётиб биринчи кўрган одами Саидоқсоқол бўлганидан, яхшиликкамикан, ёмонликкамикан, билолмай хавотирланди. — Айланиб келайлик она-бола.\n— Тўғри қиласиз, чевар, — Саидоқсоқол тўхтади. — Кўрган эшитгандан маъқул. Турғунбойга салом айтинг. Сабр қилсин. Яхши ишласин. Яхши ишлаганга бир кун уч кунга ўтармиш.\n— Кўрсатадими, кўрсатмайдими, билмайман, — жавоб қилди Солиҳабиби. — Бугун кўрсатадиган кунимас.\n— Кўрсатади! Шундай паҳлавон билан борасиз-ку, кўрсатмайдими?!\nСаидоқсоқол Турсуннинг бошидан силади. Автобус келди. Солиҳабиби челакни қўлига олди.\n— Саломни унутманг, чевар! — бир юзи билан жилмайиб қичқирди Саидоқсоқол. Солиҳабиби неварасини машинага чиқариш билан овора эди, индамади.\nБир ярим соат чамаси ҳар ер-ҳар ерда тўхтаб, автобус уларни Олой бозорига олиб келди. Шу ердан у орқага қайтарди. Солиҳабиби бир кўлида челак, бир қўли билан неварасини маҳкам ушлаганича автобусдан тушди. Жиянига учрашиш зарурлигини тушунса ҳам аввал турмага боришга қарор қилди. Бозор дарвозасидан сал нарида трамвай тўхтарди. Шу ёққа юрди. Турсун унинг ниятини сезди.\n— Адамларни кўрамизми олдин? — сўради у қувониб.\n— Борайликчи, болам. Зора кўрсатса!.. Солиҳабиби буёғига йўлни яхши биларди.\nТурғунни суддан кейин тўғри шу ёққа олиб келишганда, орқама-орқа у ҳам келган эди. Суд ҳукмини яхши эшитган бўлса ҳам, ўғлининг қамалганига ишонмай, уч кун турма олдида қолиб кетди. Гўё хато тузалади-ю, Турғун мана, ҳозир бўшаб чиқади! Қорни оч чиқади ҳойнаҳой. У шу фикр билан уч кун турмадан бозорга, бозордан турмага қатнаб иссиқ-иссиқ нарсалар олиб келиб ўтирди. Аммо турманинг бесўнақай темир дарвозаси унинг ўғлига очилмади.\nТрамвай тез келди. Одам кам эди. Иккаловлари юмшоқ курсиларда ўтириб турмага етиб боришди. Аммо орзулари ушалмади. Солиҳабиби қанча илтимос қилмасин, ичкарига киритишмади. Погонига қўш юлдуз таққан ўғли тенги ёш милиционер чиқиб, ҳатто койиб берди. Мумкин эмас, деди. Якшанба куни келинглар, деди. Турсун йиғлаб жон амаки, деб ялинса ҳам кўнмади, ҳаққим йўқ, деди.\nСуви қуриган ариқ лабида, қовжираган ўт устида кетолмай ўтиришар экан, Турсун баланд темир дарвозага сим-симдек тарақ-туриқ қилиб ҳар очилганда қизарган кўзларини мўлтиратиб қарар, ичкарига кириб кетаётган усти берк машиналар ортидан югургиси, дадасининг бўйнига ёпишиб: «Ада! Сизни жудаям соғиндим, тезроқ уйга қайтинг!» дегиси келарди. Эрталаб онаси кийинтираётганда ҳам, автобусда келишаётганида ҳам дадасига айтадиган кўп гапларни ўйлаб қўйган эди, арифметикадан охирги чоракка беш олганини, синф раҳбари уни мақтаб, ҳаммага ўрнак қилиб кўрсатганини айтмоқчи эди, яна анча ўйлаган гаплари бор эди, ҳаммаси ичида қолди.\n— Хафа бўлма, болам, — юпатди уни Солиҳабиби. — Отдих куни опанг билан келасан, кўрасан адангни. Буларга ҳам қийин, ҳар ким хоҳлаган куни келаверса, турма турма бўладими? Тартиб бўлиши керак, айниқса шунақа жойда. Келасанми отдих куни?\nТурсун ёшга тўлиб турган кўзларини муштлари билан артиб, бошини қимирлатди.\n— Хафа бўлма. Ўзим четларига гул солиб патир нон ёпиб бераман. Аданг патир нонни яхши кўради. Санам яхши кўрасан-а? — Турсун яна бошини силкитди. — Ўргулай сандан, қоқиндиғим. Чанқамадингми? Чанқаган бўлсанг, газ сув обераман. Қанақасини оберай? Қизил сувми, ё сариқ сувми?\n— Қизил, — деди ўпкаси тўлиб Турсун ва бирдан ўзини тутолмай йиғлаб юборди.\nСолиҳабиби уни ўзига тортиб, бағрига босди. Елкаларидан, бош-кўзидан силаб, ўпди. Турсун анчагача ўзига келолмай, бўғилиб-бўғилиб йиғлади-да, чарчадими, ё бувисининг эркалагани элитдими, ухлаб қолди…\nКун тиккага келганда, улар қариндошлариникига етиб боришди. Ҳайвонот боғига яқин сокин ва салқин кўчадаги эшиклари ҳам ҳовлига, ҳам кўчага чиқадиган тўрт қаватли ғишт уйнинг кенг зиналаридан кўтарилишар экан, Турсун хавотир олиб, сўради:\n— Уйда ҳеч ким бўлмаса-я, ойи?\n— Унда ҳайвонот боғига олиб кираман сани, — деди Солиҳабиби юраги ғулғулага тушиб. — Узоқмас, ҳов ана, кўчанинг охирида.\n— Биламан, опам олиб тушганлар. Тоғамми кўрганимиз яхши.\nТурсун югуриб учинчи қаватга кўтарилди ва таниш эшикнинг қўнғироғини босди. Алламбало музика чалиниб бўлиши билан эшик очилди.\n— Вой, Турсунмисан?\nТурсун узун гулли халат кийиб олган хуш табиат аёлга қўлини узатди. Аёл уни қучоқлаб, пешонасидан ўпди.\n— Ким билан келдинг? Опанг қани?\nТурсун жавоб бериб улгурмади, пастдан бувисининг овози келди:\n— Зумрадхон! Ман келдим, болам!..\nУлар қуюқ кўришишди. Ичкарига киришганда, Турсун келинойисига яхши кўрингиси келдими, ё очиқ чеҳра билан кутиб олганидан хурсанд бўлиб кетдими, шошиб бувисининг қўлидаги челакни кўрсатди:\n— Биз сизга помилдори олиб келдик. Дориси йўқ. Ойим ўзлари экканлар! Қаранг!\n— Вой, ойингдан айланай! Овора бўлиб нима қилардинглар шу иссиқда?\nЗумрадхон шундай деди-ю, Турсун билан бирга Солиҳабибининг қўлидан челакни олиб, устини ечди.\n— Мунча чиройлик?!\n— Мазасини айтинг, болам, мазасини! — Солиҳабиби ҳам келиннинг чеҳраси ёришиб турганидан енгил тортиб гапга аралашди. — Шакар, шакар!..\nЗумрадхон бир хил, қип-қизил олма нав помидордан биттасини олиб ҳидлади.\n— Ҳидиям бошқача! — мақтади у ва ичкари хоналардан бирига кириб, бир ҳовуч зар қоғозли конфет олиб чиқди-да, Турсуннинг қўлларига солди. — Катта йигит бўлиб кетибсан-ку, Турсун?!\nТурсун уялиб жилмайди.\nФотиҳадан сўнг Зумрадхон дастурхон ёзаётган эди, Солиҳабиби тўхтатмоқчи бўлди.\n— Бирров кўргани келдик. Овора бўлманг, болам. Равшанбек яхши юрибдими?\n— Яхшилар, раҳмат. — Келин барибир дастурхон тузади, нон, қанд-қурс олиб келиб қўйди. — Э, опа, уззу кун ишдалар. Шанба йўқ, отдих йўқ, узилиб қоласиз бунақада, сал ўзингизга қаранг, дейман. У кишини биласиз-ку, оналари ишга туққан. Ҳамманинг иши, ташвиши у кишининг бошида. Министр бор, бошқа ўринбосарлар ҳам бор-ку, дейман жаҳлим чиқиб. Йўқ, ўз билганларидан қолмайдилар. Кошки одамлар қадрига етса, етмайди.\nСолиҳабиби Зумрадхоннинг гап орасида гап қистириб кетиш одатларини биларди, ҳозир ҳам унинг нима демоқчилигини сезди, лекин бошқа иложи йўқ эди, шунинг учун мақсадга ўтақолди.\n— Барака топсин Равшанбек. Ҳожат чиқариш ота касби. Бировлар қадрига етмаса етмас. Ўзи хурсанд бўлса бўлди. Болам, манам Турғунбойни гаплашиб келай, деб келдим. Нима деркин, нима ёрдам бераркин… Йилдан ошди, ҳеч ўзгариш йўқ.\n— Турғунни яхши кўрадилар жияниз. Қўлларидан келганини қиладилар.\nЗумрадхон шундай деб, бурчакда, телевизор устида турган телефонни олди.\n— Раҳмат, барака топинг, болам.\nСолиҳабиби рўмоли учи билан намланган кўзларини артди.\n— Равшан ака? Менман, ҳа, — Зумрадхон унга эътибор бермай, трубкага гапирди. — Тинчлик. Солхапам келганлар. Гаплари бор экан сизда. Келасизми? Ош қилиб тураман.\nСолиҳабиби унга илтижо билан тикилди. Зумрадхон телефонни жойига қўйди.\n— Обедга келадилар. Хурсанд бўлиб кетдилар келганингизни эшитиб.\n— Барака топсин Равшанбек. — Солиҳабиби дуо қилиб, қўлларини юзига суртди ва келиннинг ўрнидан турганини кўриб, қўшиб қўйди. — Бизани ўйлаётган бўлсангиз овора бўлманг, болам.\n— Овораси бор эканми! Иннайкейин тузукроқ овқат едирмасам бўлмайди жиянизга. Оч қолиб кетадилар, ҳеч ўзларини ўйламайдилар.\nЗумрадхон ошхонага йўл олди, нимадир эсига тушиб қайтди-да, телевизорни қўйди.\n— Зерикманглар. Мен дарров.\nТурсун ўзида йўқ шод эди. Ейишга уялиб, зарҳал қоғозларга ўралган конфетларни стол устига гоҳ ундай, гоҳ бундай тахлаб ўйнар экан, севинчини яширолмай бувисига қаради. Унинг бу қарашида ҳам ҳавас, ҳам шундай қариндошлари, шундай чиройли, келишган, мулойим келинойиси борлигига ғурур ёзуғлик эди. Солиҳабиби жилмайиб қўйди. Телевизорда қандайдир фильм кетаётган эди. Кўзлари экранда бўлса ҳам, аммо ҳеч нарса кўришмади, иккалови ўз хаёллари билан банд эди. Турсуннинг бояги, қамоқхона олдидаги аламларидан асар қолмаган, келинойисининг муомаласидан семириб, тоғаси келади-ю, битта телефон қилиши билан адасини қўйиб юборишадигандек яшириб бўлмайдиган сабрсиз ҳаяжон ичида ўтирарди. Солиҳабиби ҳам бирдан-бир умиди Равшанбек билан учрашишга муяссар бўлганидан анча ўзига келган, невараси олдида жуда бўлмаганда битта иши амалга ошганидан кўнгли таскин топган эди. «Ҳарҳолда қариндош-ку, — ўйларди у жиянини. — Ҳаракат қилар. Келин тушмагур ҳеч ким қадрига етмайди, дейди. Йўқ, яхши одам кўп дунёда. Қадрига етади. Ҳаракат қилса, Турғуни чиқса, бошига кўтаради иккаловини, соясига салом бериб ўтади».\nДам еяётган гурунчнинг ёқимли иси димоққа урилди.\n— Хурсандмисан, болам? — сўради Солиҳабиби неварасидан.\nТурсун оғзи қулоғига етиб жилмайди.\nРавшанбек келиб, иккалови билан қуюқ кўришди, Турсунни ҳатто даст кўтариб, пешонасидан ўпди. Ош келгунча гап бермай, ҳаммани бир-бир сўраб чиқди. Солиҳабиби унинг кўнглини олиш учун ичини ит тимдалаётган бўлса ҳам ниятига ўтмай, ҳамма саволларига тоқат билан, ҳатто керагидан ҳам зиёд, бафуржа жавоб берди, Зумрадхон қип-қизил, ҳар битта гурунчи дона-дона бўлиб ялтираб турган ош олиб келганида ҳам ўз гапига ўтмади.\n— Ачичувни қаранг, Солхапам олиб келган помидордан. Бирам ширин, — мақтади Зумрадхон.\n— Дори солинмаган, тоға, — қўшиб қўйди Турсун.\nРавшанбек аччиқ-чучукни ҳам, ошни ҳам иштаҳа билан еди. Солиҳабиби чайналиб ўтирди. Кўз олдига ўғли, тунги қилиғи билан юрагини тилка-пора қилган келини келди-да, томоғидан ўтмади, неварасини ундади. Аммо Турсун ҳам чайналиб ўтирди. Ҳашаматли уй, тоғаси, икки гапнинг бирида олинглар, деб қистаган келинойисининг салобати босди.\nОвқатдан сўнг, Равшанбекнинг ўзи гап очди, Раҳимага кеча яна бир суриштиришни ваъда қилганини айтди. «Турғунда айб йўқ. Албатта қонун нуқтаи назаридан пора олган ҳам, пора берган ҳам жазога тортилиши керак», — деди у. Турғун ўртада турган, холос. Пахта пунктининг бошлиқлари билан порахўрга чиқариб қўйишганига у ҳам қўшилмайди. Бир нарса қилиш керак. Маслаҳатлашиб кўради, таниш-билиш қидиради.\nШу тоб ошхонада юрган Зумрадхон эрини чақирди. Равшанбек анчагача йўқ бўлиб кетди. Улар нимани гаплашишди, Солиҳабиби эшитмади. Аммо жияни ўзгариб қайтди.\n— Танишларни суриштираман, — деди у гапга хулоса қилгандек. — Лекин биласиз-ку, опа, ҳозир қанақа давр, қамалибдими, демак бирон пап бўлса керак, деб ўйлайди ҳамма. Нима қилиш керак, билолмадим. Қуруқ гапдан бошқа бирон исбот йўқ.\n— Исбот унинг рост гапи, — эътироз билдирган бўлди Солиҳабиби. — Йўқ дема, болам. Бир уннаб кўр. Обис қилишди, обисда ҳеч нарса чиқмади, шу исботмасми?\n— Ҳаракат қиладилар. — Янги чой кўтариб қелган Зумрадхон гапга аралашди. — Таниш-билишлари суд идораларида йўқ-ку, лекин ҳаракат қиладилар. — У эрига мурожаат қилди. — Солхапамми гаплари тўғри. Рост гап исботамасми, Равшан ака?\n— Исбот-ку, аммо… — Равшанбек ўйланиб қолди. Соатига бир қараб қўйиб, Солиҳабибига ўгирилди. — Ҳаракат қиламан.\n— Шундай қил, болам. Қачон хабар олай? — сўради Солиҳабиби.\nЭри учун Зумрадхон жавоб берди.\n— Вой, сиз овора бўлиб нима қиласиз? Тагларида машина. Ўзлари хабар берадилар. Иложлари бўлмаса, машина бериб турадилар, мен ғир этиб бориб келаман.\n— Ҳа, сиз овора бўлманг, — уни қувватлади Равшанбек ўрнидан турар экан. — Мен энди борай. Турсунбой, хайр, жиян. Келиб тургин, хайр, опа. Ўзимиз хабар берамиз.\nУ шошилиб, орқасидан биров қуваётгандек, эшикка отилди.\n«Ҳаракат қилмайди», — хаёлидан ўтказди Солиҳабиби.\nУ жиянининг ҳечмаҳал суд идораларига иши тушмаганини, бундай ишлардан мутлақо четда эканлигини билмасди. Гап жиянимнинг ўзида, деб ўйларди.\nШу мулоҳаза билан ноумид шайтон, юзига табассум юргизиб, эрини кузатиб келган келинига мурожаат килди:\n— Зумрадхон, манави диванизга кўрпача ёзиб қўйса бўлар экан. Беқасамдан. Қавиб берайми? Ёш нарса қийналманг, айтиб туринг шунақа ишла бўса.\nЗумрадхон суюниб кетиб:\n— Вой раҳмат, опа! Жияниз кўрпачани яхши кўрадилар. Ўзимам битта хонани шунақа, ўзбекча қилиб қўймоқчиман. Хонтахтада, атропида кўрпачала.\n— Ўзим қилиб бераман. Майда қавиқ қилиб, енгил қилиб!..\nСолиҳабиби гапи маъқул тушганини кўриб мақсадга ўтди.\n— Жон болам, айтинг! Равшанбек ҳаракат қилсин, битта-ю битта ўғлим-а!\nЗумрадҳоннинг ўзи сезмаган ҳолда қошлари чимирилди.\n— Ваъда қилдилар-ку, опа! Майли, яна айтаман.\n— Айтинг. Умр бўйи дуойилани қилиб ўтаман!\n…Автобус қишлоққа кириб келганда, кун ҳали ёруғ эди, иссиқнинг тафти тушмаган, машинанинг кўкиш тутуни чангга қўшилиб ҳавода жимирларди.\n— Ойи, қорним очди, — деди Турсун ерга тушишганда.\n— Уйга келдик, болам, — юпатди уни Солиҳабиби. — Опанг ҳойнаҳой бирон овқат қилаётгандир. Тўхта-чи! — унинг эсига қўлидаги челак тушди. — Қарайлик, келинпошша нима солиб қўйдийкин…\nУ шундай деб, йўл ёқасида ётган харсанг тош устига ўтирди.\n— Чарчадим-а жиндак.\nУ челак устидаги докани кўтарди. Зумрадхон икки қути печенье, ҳар хил конфет солиб қўйибди. Битта қутини йиртиб, неварасига узатди.\n— Ол. Яхшига ўхшайди.\nТурсун юпқа, чети гуллик сап-сариқ печеньедан олиб, биттасини тишлади. Қарс-қурс қилиб чайнар экан, ҳайрон бўлди:\n— Булани печеннийсиям бошқача-я, ойи? Ширинмас. Еб кўринг.\nСолиҳабиби невараси узатган печеньенинг бир четини синдириб оғзига солди.\n— Улани ҳамма нарсаси бошқача. Ула ширинлик ейишмайди.\n— Нега? — қизикди Турсун.\n— Ширинлик семиртиради, дейишади. Аччиқ нарсаям ейишмайди. Туз кам ишлатишади. Боя ачичувдан едингми?\nТурсун йўқ, деб бошини қимирлатди.\n— Яхши қипсан. Тузсизиди. Келинпошша майли, пигурасидан қўрқади. Равшанбекни нима жин урди? Ачичувни тузсиз еб бўларканми?! Ўз номиминам аччиқ-чучук.\nСолиҳабиби жиянини тилга олиб ўйланиб кетди. «Наҳотки ҳаракат қилмаса? Нима қиларкан, шундай телефонни олиб, бир йилдан буён қамалиб ётган Турғунбой жияним бўлади, бошқатдан текширинглар, уни жуда катта айби йўқ, деса? Айби ўртада тургани. Майли, шунгаям жазо керак бўлса, жазосини тортди. Бир йилдан буён қамалиб ётибди. Уйида иккита боласи қолган. Иккаловиям ёш. Биттаси, қамалгандан кейин туғилган. Хотини, онасини боришмаган жойи қолмади, яхшилаб бошқатдан текширинглар, деса? Ё ўзидан қўрқаяптимикан?\nСолиҳабиби шундай ўйлаб, нима учун ҳаракат қилмаслигининг сабабини топгандек бўлди. Зумрадхонга ўхшаганлар бировга ёрдам қўлини чўзмайди. Гап билан авраб, ўзини олиб қочади, улар ўзини ўйлайди. Равшанбек ҳам бошини оғритиб, тинчлигини бузиб нима қилади?\nНимадир гувиллагандек бўлди. Солиҳабиби ҳушёр тортиб, атрофига қаради. Ҳаммаёқ тинч эди. Бекатга бирин-кетин йиғилган одамлар хотиржам автобус кутишарди, чойхона томонда, толзорнинг тагида тизгини шохларига ўраб қўйилган тарғил сигир эриниб кавшанарди. Нима гувиллади? Солиҳабиби тошга қўлини қўйди. Тош ёнарди. Яна гувиллаган товуш қулоғига чалинди. У таниди бу товушни. Найманчадан кўчишаётган пайти яқин қўшнилардан бири уйига ўт қўйиб юборган эди. Қий-чув бўлгани йўқ, ҳеч ким тўпалон қилгани йўқ ўшанда. Ёшу-қари индамай уйнинг ёнишига тикилиб туришди. Қамиш ёпилган лой том, ёғоч устунлар ана шундай, товуш чиқариб, гувиллаб ёнган эди.\nСолиҳабиби хавотирланиб яна атрофига қаради, қимир этмай турган дарахтларнинг учига, осмонга тикилди. Ҳеч қаерда ёнғин нишонаси йўқ, ҳаммаёқ тинч эди.\n— Ер ёнаяпти, — хулоса қилди ўзича у. — Бу ернинг ёнгани.\n— Нима дедиз, ойи? — сўради Турсун.\n— Ер ёняпти, — қайтарди Солиҳабиби.\nТурсун қизиқиб атрофига қарай бошлади. Аммо ҳеч нарса кўрмади.\n— Ҳеч нарса йўқ-ку? — ҳайрон бўлди у.\nСолиҳабиби болани қўрқитиб қўяётганини сезди.\n— Иссиқ бўлганда шунақа дейишади, болам. Ҳеч нарса ёнаётгани йўқ. Қани, кетдик!\n— Челакни манга беринг, оғирмас.\nСолиҳабиби йўқ демади. Иккалови яна йўлга тушишди. Йўллари энди яқин эди. Уйларигача бир қадам. Ҳали замон етишади. Солиҳабиби келинини тинчитади. Тоғанг Равшан астойдил ваъда қилди, дейди. Кейин қолган-қутган нарсаларни йиғиштириб, бир коса бўлса ҳам иссиқ овқат қилади. Болаларга иссиқ овқат керак. Ёш болалик келинига ҳам. У шундай ўйлаб, битта-битта юриб борар экан, ичи ёниб кетаётганини сезди, томоғи, оғзини куйдириб юрагидан олов гуриллаб чиқаётгандек бўлди. Ярим кечада ўғлини олиб кетишганда ҳам, суднинг ҳукми ўқилганда ҳам у бундай аҳволга тушмаган эди. Нима бугун уни бунчалик қийноққа солди? Ўғлини кўрсатишмаганими, ё жиянининг сохта муомаласими? Ҳаммаси қўшилган, бугунги азоблари ҳам, келинининг тунги қўрқитишлари ҳам, ҳаммаси юрагига тугилиб қолган эди. Унинг назарида иссиқдан ҳаво жимирлаб, ер ёнаётгандек бўлса, йиғилиб-йиғилиб, ёрилай деб турган дардларидан ўзи ёнаётгандек эди.\nУйга киришганда, Раҳима айвон зихида боласини эмизиб ўтирарди. Турсун югуриб бориб челакни тутқазди.\n— Эрингни кўролмадик. Қўйишмади. Аммо тоғанг барака топсин, ваъда қилди. Катта-катта одамламинам зуд гаплашаман, деди.\nТурсун оғзи қулоғига етиб, келинойиси ош қилиб келганини, тоғаси қўлига кўтариб, пешонасидан ўпганини гапириб берди.\n— Олдинроқ борсангиз бўлар экан, — жиндек ўпкаланди Раҳима.\n— Шуни айт, болам! — қўшилди унга Солиҳабиби ва келини бошқа гапга тутмаслиги учун ўчоқбошига йўл олди.\nРаҳима ҳеч нарсага уннамаган эди. Ким билади, балки кечаги воқеадан кейин бу томонга келишга чўчиган ҳамдир?\nСолиҳабиби қозоннинг тувоғини кўтарди. Нима қилса экан?\nУ тандирнинг ёнида қоғоз қопда картошка борлигини биларди. Яна нима бор экан? Сабзи бор. Битта товокда оқ ёғнинг жиззаси бўлиши керак. Шу жиззага картошкани паррак-паррак қилиб тўғраб, помидор билан қовурсамикан?\nСолиҳабиби супанинг бурчагида турган хумларни қарамоқчи бўлди. Бир пайтлар шу катта-кичик хумларда ун, ёғ, дон турарди. Нимадир балки қолгандир? Анчадан бери қарамаган эди. У супага кўтарилиб биринчи хумга қўл солди. Бўм-бўш. Битта-иккита гуруч доналари қўлига ботди. Иккинчи хумга қўл солди. У ҳам бўш эди. Ёғ турган экан унда, панжалари ялтираб чиқди. Учинчи хумда нимадир бор эди. Унми, кепакми, билолмади. Қўлини суғурмасдан ковлаб кўрди. Кепак бўлса керак, панжаларига тикан ботгандек бўлди. Умид билан яна ковлади. Қаттиқ бир нарса қўлига тегди. Нима бўлди экан? У яна ковлади. Хамиртуруш бўлса керак. Лекин ким солиб қўйди уни? У эслолмади. Ўзи солмагани аниқ эди. Раҳима солдимикан? Кепакка ҳам хамиртуруш соладими, тентак? Хамиртуруш кафтига зўрға сиғди.\nҚўлини суғурганда кўрди, бу хамиртуруш эмас, целлофанга ўралиб устидан каноп билан танғиб ташланган бир нарса эди. Нима бўлди экан?\nСолиҳабиби канопни ечиб, целлофанни очабошлади. Очди-ю, ҳанг-манг бўлиб қолди. Целлофаннинг ичи бир ҳовуч Николай подшонинг суврати солинган тилла танга эди. Санади. Ўнта экан. Юз сўмдан бўлса минг сўм. Бундан ҳам қимматдир балки? Қаердан келиб қолди бу тилла пуллар? Ким беркитиб қўйди бу ерга?\nСолиҳабиби ўйлади-ю, юраги оркасига тортиб кетди. «Турғунжон болам! Нима қилиб қўйдинг?! — деди ичида тиззаларига таяниб чўккалар экан. — Нима қилиб қўйдинг, бола тушмагур?!»\nТурғундан бошқа бу ишни ҳеч ким қилмасди. Бир кўнгли келинидан сўрамоқчи бўлди. Лекин ўзини тутди. У бу ишни қилмайди. Тийинга зор ўтирибди-ю, шу ишни қиладими? У фариштанинг ўзи. Бу ишни қилиш у ёқда турсин, эшитса, ўзини бир бало қилиб қўяди. Бу Турғун. Демак, хўжайинларининг қинғир ишларига у шерик. Улар билан бирга. Тинтув бўлишини билиб, буёққа яширган. Милициянинг хаёлиға келмаган бу ёқни кўриш. Нега айтмади, ойисига, Хотинига? Улардан ҳам яширдими? Ё омонатмикан? Омонатлиги учун айтмадимикан? Барибир, омонат бўлса ҳам ўғирлик бу. Унинг Турғуни, яккаю ягона, гард юқтирмасдан, етимликни сезмасин, деб, тул ўтиб ўстирган боласи ўғри. Нима қилиш керак? Келинига қандай айтади? Одамларнинг кўзига, Равшанбекка қандай қарайди энди? Турсунга нима дейди?\nСолиҳабиби миясини чулғаб олган шундай ўй, хаёллар билан анча ўтирда. Кейин тангаларни битта-битта тахлаб, қоғозига ўради. Йўқ, айтолмайди келинига, тили бормайди, айтишга ор қилади. У шу қарорга келиб қоғозни хумга солди, негадир устидан яна кепак ҳам сочиб қўйди. Пастга тушиб бутун вужуди бўшашиб кетган бўлса ҳам бир амаллаб овқатга уннади. Картошка қовурди. Иш билан овора фикрини жамлаб олгандек бўлди шекилли, бир-икки келиб хабар олиб кетган Раҳима ҳам, невараси ҳам ундаги ўзгаришни сезишмади.\n— Эрталаб, сизлардан кейин исполкомга бориб келдим, — деди овқат маҳали Раҳима. — Раис боракан, колхоз билан гаплашиб сигирни қайтариб берадиган бўлишди.\n—Яхши қипсан, — маъқуллади Солиҳабиби ва ичида: «Сигир энди жудаям керак буларга», — деб кўйди. Шундай деди-ю, чўчиб кетди. Тўсатдан, ҳеч ўйламай у ўзини улардан ажратиб гапирган эди. Нега шундай деди, у ҳали аниқ билмасди. Бошида ғувиллаб турган минг хил фикрлар ичида шу қарор ҳам пайдо бўлган эди, қариганида гуноҳга ботган одамдан ўзи сезмаган ҳолда, оналик, аёллик ҳисси билан покиза келинини, норасида, ғуборсиз невараларини ажратиб олган эди.\nРаҳима жой солиб болаларини ичкарига олиб кириб кетганда, у одатдагидек таҳорат қилиб келди-да, жойига ётди. Аммо уйқу йўқ эди. Шундай бўлса ҳам ухлаб қолишдан қўрқиб, ўрнидан турди. Ҳовлига тушиб тунги енгил шабададан силкиниб турган шафтоли шохларига, нимранг ой нурида дам ялтираб, дам қорайиб шитирлаган баргларга, толёғочларга ўзи бир текисда кеча териб чиққан помидорларга суқ билан тикилди. Водопровод ёнидаги ошрайҳондан бир шох синдириб олиб, кафтига урди. Ёқимли ҳид димоғини қитиқлади. Кўчага чйкди. Кўча жимжит, ҳамма ётган эди. У ер-бу ерда худди юлдузлардек фонарлар милтиллаб турибди. Эрталаб улар ўчади, юлдузлар ҳам ўчади. Кун ёрийди, офтоб чиқиб ер юзини қиздиради. Ҳамма уй-уйидан чиқиб ўз насибасини тергани кетади. У ҳам яқин-яқингача шу одамларнинг бири эди. Умид билан турарди, умид билан кунни кеч қилиб, яна тонгни кутарди. Энди унга тонг керакмас, тонг одамларнинг назари, виждони, одамларга қаролмайди энди.\nИчкаридан товуқнинг безовта қа-қолагани эшитилди. Солиҳабиби эшикни тамбалаб, орқасига қайтди. Оғилхонадан катта қора мушук чиқди, пахса деворни тимдалаб-тимдалаб томга кўтарилди. Чўғдек кўзларини айвон томонга бирпас тикиб турди-да, ғойиб бўлди. «Бекорга овора бўлдинг, жонивор, — хаёлидан ўтказди Солиҳабиби. — Тухум бўлганда овқатга солардим. Пиёз турибди тухум ўрнида».\nУ айвон зихига ўтирди.\n— Худоей! Манда нима қасдинг бор эди!\nУ овозини чиқариб шундай деб юборганини ўзи билмай қолди. Ҳавотирланиб ичкарига қулоқ солди. Йўқ, ҳеч ким эшитмади уни. Эшитмагани маъқул. Уйқулари безовта бўлади эшитишса. Ордона қолгурни нега яна хумга солиб қўйди? Кўз кўрадиган жойда тургани яхши эмасми? Тезроқ топишади. У ўзи айтолмайди. Ожизлик қилади айтишга. Ўз оғзи билан ўз боласини ўғри, дейдими? Ё олиб, уёқ-буёққа ташлаб юборсинми? Ҳеч ким билмагани маъқулми? Шундай ўйлади-ю, кафтлари ёнгандек бўлиб кетди. «Турғунбой, болам, нима қилиб қўйдинг? Нега қари онангга раҳминг келмади?»\nСолиҳабиби ошхонага борди, тимискиланиб, хумдан целофанни олди-да, ўчоқ ёнига қўйиб қўйди. Шу жой маъқул. Раҳимадан бошқа ҳеч ким кўрмайди. У ҳам дарров кўрмайди, анчадан кейин кўради.\nОшхонадан чиқиб осмонга қаради. Ой тиккага келган эди. «Ҳали вақт бор, — хаёлидан ўтди унинг. — Ғира-ширага яқин туззук».\nУ айвонга қайтди. Ичкари хонада қатор ётишган неваралари, келини устига келди. Турсун исиб кетибди шекилли, устини очиб ташлабди. Раҳима Тўлқиннинг бошини билагига қўйганича, ёнбошида ухлаб қолибди. Ҳеч ким унинг кирганини сезмади.\nСолиҳабиби энгашиб, Турсуннинг пешонасидан ўпди. Келинига теккани чўчиди, уйғониб кетади деб. Бир пас меҳр билан тикилиб турди-да, ҳовлига тушди. Назарида кун ёришаётгандек бўдци.\n— Вақт бўпти, — деди ўзича у ва ошхона томон йўл олди.\nКеросин солиғлиқ темир канистрнинг қаердалигини у яхши биларди. Дарров топди. Тандир тагида эди. Ҳовлига олиб чиқди. Қўлида қаердан гугурт қути пайдо бўлиб қолди, билмайди. Демак, бўлди. Шундай чақса тамом, гувиллаб, ўша, болалигида кўрган Найманчадаги уйдек ёнади-кетади. Дардлари, ташвишлари шу билан тугайди. Ўзининг, ўғлининг гуноҳларини шу билан ювади, неваралари, келинининг юзи ёруғ бўлади.\nУ қанча ўйламасин, тўғри иш қилаётганига ишончи комил эди, боя, ўчоқбошида чарсиллаб ёнаётган ғўзапояга тикилиб турганида шу қарорга келдими, ё тилла тангаларни кўрганидами, бунинг энди аҳамияти йўқ эди. Бу дунёда энди у бош кўтариб юролмайдиган бўлиб қолган эди.\nЕр бекорга ёнмаган экан, унга хабар берган экан, чақирган экан ўз бағрига…\nШу пайт: «Ойи!» деган овоз қулоғига чалингандек бўлди.\nТаниди, бу Турғуннинг овози эди, «Ойи! Нима қилаяпсиз? Тўхтанг!» дегандек бўлди ўғли яна.\nСолиҳабиби умид билан эшик томонга қаради. У ўғлининг келиб қўлидан тортишини, ниятидан қайтаришини истаган эди.\nАммо қоронғи ҳовлининг бошида ҳеч ким кўринмади. Олов аввал «гуп» этиб, юзига урди. У беихтиёр кўзларини юмди, бошини орқага тортди. Шу заҳоти жизғанак, куюнди ҳиди димоғига урилди, сочлари чирсиллай бошлади. Бир амаллаб кўзларини очганда, олов гувиллаб, ошхонанинг қамиш томига ўтаётгандек бўлди. У хавотир олиб, ўзини помидор ичига отди.\n— Худо ўзинг кечир! Кечир мани Худо!\nУнинг охирги гаплари шу бўлди.\nСаидоқсоқол тупроқ тортилиб, гўрков бир-икки кетмон уриб қўйгунча кутиб турди. Кейин сўради:\n— Халойиқ! Марҳума қандай одам эди?\nҲозиргина ғала-ғовур бўлиб турган қабристонга сукунат чўкди. Ҳеч кимдан садо чиқмади. Саидоқсоқол яна сўради:\n— Марҳума қандай одам эди, халойиқ?\nКетмон сопига қўлларини тираб, хомуш турган гўрков бошини кўтарди.\n— Яхши одам эди! — деди у тиниқ овоз билан.\n— Яхши одам эди! — қичқирди орқа қатордан яна кимдир.\nСаидоқсоқол қўлларини ёзди:\n— Омин! Жойи жаннатда бўлсин!\nИш куни, бошни ёрадиган иссиқ бўлишига қарамай, қабристонда одам кўп эди.\nЯнварь, 1989 йил.\nБолалигимда бувим айтиб берган бир афсона ҳеч ёдимдан кўтарилмайди.\nУмрим ўтиб қолди, аммо ярим аср бурун шу эшитган афсонам, бувимнинг товуши ҳамон қулоғим остида…\nБир саҳоба ҳар куни мактабга бориб, ўғлига битта олма бериб келар экан.\nБир куни мактабга боришнинг ҳеч иложи бўлмабди. Нима қилишини билмай, йўлда турган экан, юпун кийинган бир одам олдидан ўтиб қолибди.\n— Киришингиз билан кўзингиз тушади. Энг чиройли бола менинг ўғлим.\nУч-тўрт ҳафта ҳаяжонланиб юрдим. Пойтахт нашриётидагилар ҳикояларни олишлари билан ўқиб чиқадилар. Дарҳол менга шартнома лойиҳасини юборадилар. Қарабсизки, яқиндагина адабиётга кириб келган одамнинг уч юз саҳифали китоби рус тилида чиқиб турибди!\nАммо, уч-тўрт ҳафта эмас, йил ўтиб кетди. Жавоб келмади. Русча чиқадиган китобдан совиб кетдим, унутиб ҳам юбордим.\nФарғоналик ҳамкасбларимиз билан теракзор такъяда ўтирганимизда Шукур ёнимга келди.\nТушликда яна Қўқон такъяларидан бирида ош еб йўлга тушдик. Йўлдошали бизнинг машинамизда Пунгангача борди. Шу ерда у билан хайрлашдик. Яна бир марта ҳаммага салом ва миннатдорчилик билдириб қўйишни меҳмонимиз биздан олдин илтимос қилди. Йўлга тушдик. Ниятимиз кечки салқинда Тошкентга кириб келиш, бизникида овқатланиб, тарқалиш эди.\nЎЛМАС УМАРБЕКОВНИНГ «ОДАМ БЎЛИШ ҚИЙИН» РОМАНИНИ CALAMEO ДАСТУРИ ЁРДАМИДА МУТОЛАА ҚИЛИНГ,ПРИНТЕРДАН ЧИҚАРИНГ ВА ЮКЛАБ ОЛИНГ.\nЎлмас Умарбеков. Одам бўлиш қийин /O’lmas Umarbekov. Odam bo’lish qiyin\nЎлмас Умарбеков ҳақида\nЎлмас Умарбеков 1934 йил 25 январда Тошкент шаҳрида туғилган. Ўзбекистон халқ ёзувчиси (1992). Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1980). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган санъат арбоби (1984). Ўрта Осиё университетининг филология факултетини тугатган (1956). Илк китоби — «Ҳикоялар» (1958). «Хатингни кутаман», «Юрак сўзлари» (1960), «Бобоёнғоқ» (1961), «Юлдузлар», «Менга ишонмайсанми?» (1962), «Ҳаёт абадий» (1964), «Чарос» (1966), «Кўприк» (1968), «Болгар қўшиқлари», «Олтин япроқлар» (1972), «Қиёмат қарз» (1976, шу ҳикоя асосида саҳна асари ҳам бор), «Ер ёнганда» (1993) каби ҳикоя тўпламлари нашр этилган. У «Одам бўлиш қийин» (1970), «Фотима ва Зуҳра» (1994) романлари ҳамда «Севгилим — севгилим» (1963), «Кимнинг ташвиши йўқ» (1965), «Уруш фарзанди» (1972), «Ёз ёмғири» (1973), «Оқ қалдирғоч» (1974) цингари киссалар муаллифи. Бир қанча драмалар ҳам ёзган («Оқар сувлар», 1971; «Туҳмат», 1987; «Оқсоқол», 1991; «Ўзинг учун ўл етим», 1992 ва бошқа). «Қизимга мактублар» («Мангу ҳаёт бўсағасида») деб номланган публитсистик асари ҳам бор.\n(Tashriflar: umumiy 2 068, bugungi 2)\nTeg(lar) O'lmas UmarbekovShukur Xolmirzayev\nVafo Fayzulloh. Ikki maqola\nNazar Eshonqul. Samoviy zavq lazzati (2003).\n16.11.2013 at 20:42\nbu hikoyani o`qisangiz odam bo`lish sirlarini bilib olasiz


Агар рўза тутган одамга рўзасини очмаса, жонига ёки бирор аъзосига зарар етказилишини айтиб, таҳдид қилинса, рўзасини очиши жоиздир. Лекин агар жонига ёки бирор аъзосига зарар етказилишидан бошқа сабабларни рўкач қилиб, рўзасини очишга мажбур қилинса, ва рўзадор рўзасини очиб юборса, гуноҳкор бўлади.\nوَأَمَّا فِي حَقِّ الْمَرِيضِ ، وَالْمُسَافِرِ فَالْإِكْرَاهُ مُبِيحٌ مُطْلَقٌ فِي حَقِّهِمَا بَلْ مُوجِبٌ ، وَالْأَفْضَلُ هُوَ الْإِفْطَارُ بَلْ يَجِبُ عَلَيْهِ ذَلِكَ وَلَا يَسَعُهُ أَنْ لَا يُفْطِرَ حَتَّى لَوْ امْتَنَعَ مِنْ ذَلِكَ فَقُتِلَ يَأْثَمُ\nАммо, касал ва мусофирнинг ҳаққида таҳдид рўза тутмасликни мубоҳ қилгувчидир. Балки, вожиб қилгувчидир. Афзали, рўза тутмаслигидир, балки бу нарса унга вожиб бўлади ва рўзасини очмаслиги сиғмайди. Ҳатто рўзасини очишдан бош тортиб, қатл қилинса, гуноҳкор бўлади» (Бадоиъус саноиъ).\nЗиёфатлар нафл рўзаларини очиб юборишда узрлардан бири ҳисобланади. Меҳмоннинг нафл рўзасини очиши жоиз бўлганидек, нафл рўза тутган мезбон ҳам меҳмон келганда рўзасини очиши жоиздир.\nوَالضِّيَافَةُ عُذْرٌ لِلضَّيْفِ وَالْمُضِيفِ إنْ كَانَ صَاحِبُهَا مِمَّنْ لَا يَرْضَى بِمُجَرَّدِ حُضُورِهِ وَيَتَأَذَّى بِتَرْكِ الْإِفْطَارِ فَيُفْطِرُ وَإِلَّا لَا هُوَ الصَّحِيحُ مِنْ الْمَذْهَبِ ظَهِيرِيَّةٌ .\n«Зиёфат меҳмонга ҳам, мезбонга ҳам (нафл рўзани) очишликка узур саналади. Агар зиёфат соҳиби келиб таомланмаслигига рози бўлмай, таомланмаганлигидан озорланадиган бўлса, рўзасини очаверади. Агар ундай бўлмаса, очмайди. Мазҳабдаги саҳиҳ қавл шудир» (Фатвои ҳиндия).\nАйтайлик, мусофир сафарда рўза тутишни ният қилмади. Бир жойга бориб, муқимликни ният қилди ва рўза ҳам тутди. Кейин ҳеч қандай шаръий узрсиз уни очиб юборди. У ҳолда унинг зиммасига каффорот вожиб бўлмайди. Гарчи жимо қилган бўлса ҳам.\nوَلَوْ نَوَى مُسَافِرٌ الْفِطْرَ أَوْ لَمْ يَنْوِ فَأَقَامَ وَنَوَى الصَّوْمَ فِي وَقْتِهَا قَبْلَ الزَّوَالِ صَحَّ مُطْلَقًا وَيَجِبُ عَلَيْهِ الصَّوْمُ لَوْ كَانَ فِي رَمَضَانَ لِزَوَالِ الْمُرَخِّصِ كَمَا يَجِبُ عَلَى مُقِيمٍ إتْمَامُ صَوْمِ يَوْمٍ مِنْهُ أَيْ رَمَضَانَ سَافَرَ فِيهِ أَيْ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ وَ لَكِنْ لَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ لَوْ أَفْطَرَ فِيهِمَا لِلشُّبْهَةِ فِي أَوَّلِهِ وَآخِرِهِ.\n«Мусофир рўза тутмасликни ният қилди ёки ният қилмади. Сўнг муқим бўлиб, заволдан олдин рўза тутишни ният қилса, рўзаси дуруст бўлади. Агар шу ҳолат рамазонда бўлса, зиммасига рўза вожиб бўлади. Мусофирликдаги рухсат бекро бўлгани учун. Ҳудди муқим рўзани ният қилиб, ўша куни сафарга чиқиб кетганидек. Лекин, иккала масалада ҳам рўзаларини очиб юборишса, шубҳа туфайли каффорат вожиб бўлмайди. Хоҳ кунни аввалида рўзаларини очсин ёки охирида» (Раддул мухтор).\nЯна бир киши муқимлигида рўза тутди, сўнг сафарга чиқишни ирода қилди. Агар сафарга чиқишдан олдин бирор шаръий узрсиз рўзасини очиб юборса, унга каффорот ҳам, қазо ҳам вожиб бўлади. Чунки у ҳали мусофир бўлмай туриб, рўзасини бузган бўлади.\nМабодо муқим киши рўза тутса-ю, шаръий масофага етмай, эсидан чиққан нарсаси учун ортига қайтса ва рўзасини очиб юборса, унга ҳам каффорот ва қазо вожиб бўлади. Чунки у ҳали шаръий мусофирга айланмаган эди. Сафар масофасидан озроқ бўлган жойга сафар қилган кишига намозларини қаср қилиш жоиз бўлмаганидек, рўза тутмаслик ёки тутган рўзасини очиб юбориш ҳам жоиз эмас.\nلَوْ أَكَلَ الْمُقِيمُ ثُمَّ سَافَرَ أَوْ سُوفِرَ بِهِ مُكْرَهًا لَا تَسْقُطُ الْكَفَّارَةُ\n«Муқим (фарз рўзани тутиб, қасдан) овқатланиб, сўнг сафарга чиқса ёки мажбуран сафарга олиб чиқиб кетилса, каффорат соқит бўлмайди» (Раддул мухтор)\n2 йил аввал 3013 fiqh.uz\nҚулоқ ёки бурунга дори томизилса


ЎзА - “Танка” абитуриентни ишонтирди\n08.08.2018 16:37 Чоп этиш версияси\nЮртимизда олий таълим муассасаларига кириш имтиҳонларининг тубдан ислоҳ қилингани бугунги кунда фуқароларимиз эътирофига сазовор бўлмоқда. Сабаби, бундай шаффоф ва адолатли тизим мамлакатимизда инсон манфаатларини таъминлашдаги муҳим қадамлардан бири бўлди.\nОчиғини айтганда, кўп йиллардан буён олий ўқув юртларига кириш тест-синовлари арафасида юз берадиган “томошалар”, айрим нопок кимсалар, баъзан эса таълим соҳаси мутасаддиларининг ҳам бунга аралашиб, жиноятга қўл урганига бот-бот гувоҳ бўлар эдик.\nЭндиликда имтиҳон жараёнларини онлайн кузатиб бориш, эртаси куниёқ жавоблардан хабардор бўлиш имконияти мавжудлиги ҳамда бир қатор йўналишларда фақатгина ижодий имтиҳонлар топширилиши ҳақиқий билим ва иқтидор эгаларини танлаб олишда холисликни таъминламоқда.\nШунга қарамай, айрим ҳолатларда “ўқишга киритиш”га одамларни ишонтириб, оқибатда баъзи “содда”, аслида эса ҳуқуқий саводи етарли бўлмаган кишиларни тузоғига илинтираётган “ишбилармон”лар ҳам йўқ эмас.\nХусусан, хатирчилик Б.Турсунов “Асакабанк” акциядорлик тижорат банки ишчиси, абитуриент F.Аҳмедовни Тошкент молия институтига ноқонуний йўл билан киритиб қўйишни ваъда қилиб, унга бу “хизмат ҳақи” 8 минг доллар бўлишини маълум қилади. Жорий йилнинг 18 июль куни давлат хавфсизлик хизмати ҳамда Бош прокуратура ҳузуридаги Иқтисодий жиноятларга қарши курашиш департаменти вилоят бошқармалари ҳамкорлигида ўтказилган тадбирда мазкур жиноий хатти-ҳаракатлар фош этилди.\nҲозирда тўпланган материалларга асосан айбланувчиларга нисбатан жиноят иши қўзғатилди.


Демократ ота ва мактабда дакки эшитган фарзанд\nwWw.Onlayn.Uz | Super universal Tas-ix Portal !!! » Maslahatlar va tavsiyalar » Ruhiyat » Демократ ота ва мактабда дакки эшитган фарзанд\nMaslahatlar va tavsiyalar / Ruhiyat\nЎғлингиз мактабдан йиғлаб келди. Кўзи тўла ёш, ўзини хўрланган, ҳақоратланган ҳис этаяпти. Эмишки, ўқитувчиси уни синфдошлари ичида камситибди. Телефонда гаплашиб ўтиргани учун «Сен одам бўлмайсан, аҳволинг шу бўлса, ҳеч қачон олий ўқув юртида ўқий олмайсан, безори!», дея танбеҳ берибди. Бу ҳам камлик қилгандай, чорак соат синф бурчагида туришга мажбур бўлибди.\nБолани ким ҳам яхши кўрмайди, дейсиз? Кўз қорачиғингизга ўқитувчиси «Одам эмассан!» дебди. Унинг келажагидан умид қилиб, орзуларга берилиб турган пайтингизда «Ўқишга киролмайсан, безори!» дейиши янада ортиқча. Бурчакда туриб, жони азоблангани, изза бўлгани ҳаммасидан ошиб тушди. Сиз ўша заҳоти қўлу тилингизга эрк бергингиз, ўч олгингиз, ҳаддидан ошган муаллимнинг таъзирини бергингиз келиб қолди. У ҳам бир изза бўлиб кўрсин. Шундай бўлди ҳам…\nДили озорланган ўғил ёнини олиш, орқасида ота-онаси борлигини исботлаб қўйиш мақсадида эртаси куни мактабга бостириб борган ота тўғри директор хонасига кирди. Ҳаддини билмаган ўқитувчи билан «гаплашиб» олиш учун синфни кўрсатиб қўйишини талаб қилди. Директорнинг «Муроса қилинг, ўзингизни босинг, болангизни ўйлаб шундай қилган…» қабилидаги гаплари бўғзида қолди.\nБуёғи ойдин. Синфга отилиб кирган ота муаллимни дўппосламоқдан бери бўлиб, ўдағайлай бошлади. Айтилмаган гап қолмади, ҳисоб. Обрў ва андиша бир пуллик бўлди. Бундай вазиятда устоз ўзини ҳар қанча оқлашга ҳаракат қилмасин, барибир, юзи қора. «Демократ ота»нинг жаҳли ёмон. Оғиз очгани қўймайди. Айтганидай изза қилди.\nБу томошага ўқувчилар гувоҳ бўлди. Ихлос қилиб юрган устозининг ҳоли бир дағдағалик эканини кўрган ўқувчиларда ўқитувчисига нисбатан ҳурмат қолди дейсизми? Энди уларга «ундай қил, бундай қил» дегилиги қолдими ўқитувчининг? Ўқувчилар ичида ошкора устозни масхара қилганлар ёки унга ачинганлар бўлди. Улар ҳали ўн икки ёшда бўлса, ким ҳақу, ким ноҳақлигини қаердан билсин? Бир кун келиб билар ҳам, аммо изза бўлган, ҳурмати йўқолган ёш ўқитувчи мактабни ташлаб кетди. Умуман, бу касбдан кўнгли қолди…\nЯна бир воқеа. Узоқроқ танишимнинг рафиқаси шаҳар мактабида ўқитувчи экан. Дарсларни қолдирган, машғулотларга тайёр бўлмаган шогирдига тенгдошлари ичида танбеҳ берибди. Мактабда ҳали янги эмасми, бу эркатой ўқувчининг орқасида ким тургани, яқинларининг қанақа одам эканлигини билмас экан. Бир соат вақт ўтмай, мактабга икки-учта аёл бостириб келибди. Мактабни бозорга айлантирган аёллар муассасада кўзига ким ёмон кўринса юлишга тушибди, бу сийловдан танбеҳ берган ўқитувчи ҳам «бенасиб» қолмаган, албатта. Яна таниш ҳолат, ўқитувчи касбидан воз кечган.\nЭнг қизиғи, ўша жангари аёллар боланинг онаси ёки опаси эмас, хола ва аммалари экан. Улар шу тарзда қайси бир ўқитувчи қуюшқондан чиқиб кетса, мактабга келиб, андишанинг бетини йиртар, иззат-ҳурматни оёқости қилишар экан. Боланинг ота-онаси эса хорижда. Бора-бора устоз-муаллимлар ҳам бундай ўқувчиларга «менга нима» қабилида иш тутишни ўрганибди. Шикоят қиладиган кишининг тайини бўлмагандан кейин нима қилиб бўлса-да, ўқувчиларнинг тезроқ мактабни битириб кетишини умид қилишдан бошқа илож қолмаган.\nЎйлаб қолади, киши. Иккала ҳолатни ҳам чуқурроқ суриштирсангиз, икки ўқитувчининг ҳам айби бор чиқар. Чунки, улар ўқувчи билан алоҳида гаплашишни, керакли жойда танбеҳ беришни билишмагандир. Борингки, педагоглик тажрибаси камлик қилиб, номуносиб йўл тутган бўлса ҳам ажаб эмас. Чунки, ўсмирнинг нафсониятига тегиш, руҳий изтиробга солишнинг ёмон оқибатларига баъзан гувоҳ бўлиб турганимиз ҳам рост.\nАммо, масаланинг бошқа жиддий томони бор. Барча ота-оналар фарзандининг ёнини олиш учун мактабга бориб тўполон қилаверса, ўқитувчилар обрўсизланаверса, ўқувчи-ёшлар ўзини қандай тута бошлайди? Оилада ҳам, мактабда ҳам тартибга чақирилмаган, тарбия кўрмаган ўқувчининг келажаги шубҳа остида қолмайдими? Калондимоғлик, ҳеч кимдан ҳайиқмаслик ҳисси фарзандларимизни қай йўлга бошлайди? Қизиғи, ўқитувчини изза қилиш учун мактабга борган ўша ота-она илгари бирор марта ҳам фарзандининг таълим-тарбиясини суриштириш учун мактабга келмаган бўлиб чиқади. Эртага эркатойи ўзининг юзига оёқ қўйганида эса уларнинг ўқитувчини айблашига ҳам ҳеч шубҳа йўқ. Умуман, бундай ота-оналарни қайси ўқитувчи ўқитганига ҳам ҳайрон қоласиз, баъзан…\nҲозир замон зайлига мослашадиган бўлсак, «Эти сизники, суяги бизники» дейдиган пайт эмас. Аммо, нима бўлганда ҳам, кимдир бизнинг фарзандимизга танбеҳ бериб, тартибга чақирса, борингки, оғирроқ гапирган тақдирда ҳам фақат бизнинг фойдамизни, боланинг келажагини ўйлаган бўлиши мумкинлигини тушуниб етишимиз керак эмасми? Устозга шунинг учун фидойи, жафокаш дея нисбат берилмайдими?!\nФарзандингиз мактабдан йиғлаб келди. Сиз нима қиласиз?\nЗагрузка... demokrat-ota, maktabda-dakki-eshitgan-farzand


Россия ҳукумати Давлат думасига кўриш чиқиш учун янги қонун лойҳасини киритди, унга кўра Евроосиё иқтисодий иттифоқи давлатларидан мамлакатга 90 кундан зиёд муддатга кираётган чет элликлар биометрик маълумотларини топширишлари ва мажбурий тиббий кўрикдан ўтишлари шарт бўлади. Ҳужжатга мувофиқ дактилоскопия вояга етмаганлар ва кексалар учун шарт эмас.\nМосква ҳукумати ҳузуридаги Миллатлар ишлари бўйича кенгашининг миграция комиссияси раиси Юрий Московский бу ҳақда фикр билдириб, ушбу чора “Ўзбекистоннинг ЕОИИ таркибига эҳтимолий кириши арафасида” кўрилаётганини тахмин қилди.\n“Ҳозир Ўзбекистон фуқаролари Россияда патент асосида ишлашади. Агар республика ЕОИИга кирса, тартиб соддалашади”, - деди у.\nМосковский Ўзбекистон иттифоққа кирган тақдирда мамлакат фуқаролари Қирғизистон, Қозоғистон, Беларусь фуқаролари сингари ишлашга келишлари ва патент расмийлаштиришлари шарт бўлмаслигини қўшимча қилди.\n“Мамлакат (Россия – таҳр.) Ўзбекистон ва Тожикистон Евроосиё иқтисодий иттифоқи таркибига киришига янада тайёрроқ бўлади, лекин шу билан бирга бизда (Россияда – таҳр.) ишлаётган бу республикалар фуқаролари солиққа тортилишдан ва тегишли хизмат назоратидан қочмасликлари керак”, - деди эксперт Sputnik Ўзбекистон билан суҳбатда.\nҲозир Россияга киришда бармоқ изларини “патент ва виза олувчилар” топширишлари шарт, дея эслатди Московский. Шу билан бирга бугунги кунда Россияда меҳнат қилаётган чет элликларнинг аксарият қисмини ЕОИИга аъзо мамлакат фуқаролари ташкил этади.\n“Биометрия маълумотларини ҳатто визисиз режимда ҳам олиш мумкин, бунинг устига бу Россияга узоқ муддатга келаётганларга тааллуқли. Бу ерда ҳам давлат, ҳам бу фуқароларнинг ўзларининг хавфсизлиги масаласи турибди”, - деди Московский.\nЭслатиб ўтамиз, 2020 йил 11 декабрь куни Ўзбекистон ЕОИИда кузатувчи давлат мақомини олди.\nмигрантлар, ЕОИИ, Ўзбекистон, Россия


Фиқҳ – Исломдаги энг мўътабар фанлардан бири. Пайдо бўлиш тарихи ҳам ўзоқ ўтмишга бориб тақалади. Фиқҳ кенг қамровли илмлардан бўлиб, кўплаб шаҳобчаларга бўлиниб кетади. Фиқҳ исломнинг аввалида пайдо бўлиб, бугунги кунимизга қадар ўз қадрини йўқотмай давом этиб келаётган ва қиёмат кунига қадар сақланиб қоладиган илмлардан биридир.\nТарих давомида кўплаб фуқаҳолар етишиб чиқди. Улар бу илмга оид сон-саноқсиз асарларни таълиф ва тасниф этдилар. Бу китобларнинг саноғини аниқ билишнинг иложи ҳам йўқ. Бу, мусулмон уламоларининг юксак эътиборлари нишонаси десак айни ҳақиқат бўлади.\nФиқҳ – Инсоннинг ўзи ўзига, ўзидан бошқаларга ва Роббисига нисбатан ҳақ-ҳуқуқлар, ахлоқ одоб меъёрлари, ёқимли ва ёқимсиз ишлар борасидаги тутган ўрнини нозик ва нафис жиҳатларигача ўрганадиган, асл ва фуруъ(асосий ва иккинчи даражали ҳукмлар)да мукаммал тарзда баҳс олиб борувчи илм ҳисобланади.\nФиқҳ – ижтимоий ҳаётнинг барча жабҳаларида учрайдиган турли масалалар хусусида баҳс юритиб бу масалаларга нисбатан шариъатнинг тутган ўрнини белгилаб берувчи илмдир.\nФуқоҳалар: “Бирон бир воқеа ҳукмдан ҳоли бўлмайди”-дейдилар.Яъни содир бўлаётган ҳар бир воқеа ҳодисотларга тегишли, ўзига хос ҳукм чиқарилиши лозим бўлади.\nФиқҳнинг луғатдаги маъноси;\nФиқҳ, аслида билим ва фаҳм демоқдир! “Лисонул араб” номли китобда фиқҳ сўзи луғовий жиҳатдан қуйидагича таҳлил қилинган;\n“Фиқҳ – Бирор нарсани билиш, уни фаҳмлаш ва англаш”.\nФиқҳ калимаси Қуръони каримнинг кўплаб оятларда луғовий маънода келган.\nАллоҳ таъоло шундай дейди;\nقال تعالى: ﴿لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِهَا\nУларда қалблар бор, (лекин) улар билан «англамайдилар». (Аъроф – 179)\nМўминлар ёппасига (жангга) чиқишлари шарт эмас. Уларнинг ҳар бир гуруҳидан бир тоифа чиқмайдими?! (Қолганлари Пайғамбардан) динни ўрганиб, қавмлари уларга (жангдан) қайтиб келгач, (гуноҳдан) сақланишлари учун уларни огоҳлантирмайдиларми?! (Тавба - 122)\nФиқҳнинг истилоҳдаги маъноси;\nУламолар фиқҳга қуйидаги таърифларни берадилар:\n“Охират саъодатига эришиш учун, аниқ шаръий далиллар асосида фаръий амалий ҳукмларни чиқариб олиш”.\nАниқ шаръий далиллар дейилганда Қуръони карим оятлари ва Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳис саломнинг суннатларини тушунамиз.\nФаръий амалий ҳукмлар, аслий ҳукмлардан ажраб чиқадиган иккинчи даражали ҳукмлар саналиб, шариъатда ибодат ва муомалотларни ўз ичига олади.\nҚуръон ва суннатда мавжуд бўлган аниқ далиллар асосида шаръий ҳукмларни англаш, тегишли ҳукмларни ишлаб чиқиш уларни, мусулмон киши зиммасидаги ҳаётнинг турли соҳаларида дуч келадиган ишлар ва ибодатларни тартибга солиб туривчи фан фиқҳ деб номланади.\nФиқҳ – Бирор нарсага нисбатан ҳалол, ҳаром, фарз, вожиб, мандуб, макруҳ ва шу каби бир қанча ҳукмларни тайин қилади.\nФиқҳ – ибодатлар, одамлар ўртасидаги маданий алоқа ва муомалалар, никоҳ ва ажрим масалалари, жиноят ва жазо, савдо сотиқ шунингдек кўплаб ҳукмларни ўз ичига олади.\nИслом фиқҳи назарий жиҳатдан бир қанча илмларни ўз ичига олади. Жумладан:\nФиқҳга бўлган зарурат ва эҳтиёж\nБироқ, шариъатнинг ҳукмлари барчага очиқ-ойдин, мукаммал суратда осонлик билан маълум бўлса, амалий ҳатти-ҳаракатларнинг чегараси ҳар бир шахс учун жуда осон иш бўлиб қолади. Чунки, ҳар бир инсон ўзининг амалий ҳаракатларини вожиб амалларда “қилмоқ керак”, ҳаром ишларни “қилмаслик лозим”, мубоҳ амалларни “хохласа қилади, хохламаса қилмайди, у ихтиёрий ишлар”- деб белгилаб оладиган бўлса, инсон амалларини чегаралаб берувчи жуда кенг маънодаги илмий баҳс ва мунозараларга эҳтиёж сезмайди. Бироқ ҳақиқат ундоқ эмас.\nИслом қонун-қоидалари жорий бўлган замондан йироқлашганимиз, шариъат ҳукмларидан кўпининг ўзимизга нисбатан ноаниқ ва чигал суратларда сақланиб қолишига сабаб бўлмоқда. Инсон содир бўлган қандайдир воқеага нисбатан шариъатнинг белгилаб берган ҳукми фарзми, вожибми, суннатми, ҳаром ёки мубоҳ даражасида эканини билмаса ўзининг бу воқеага нисбатан ҳаракатларини аниқ йўналтиролмайди.\n“Кўкалдош” ўрта махсус ислом билим юрти ўқитувчиси Т. Каримов\n11356 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Тўғри топганга икки, хато қилганга бир ажр...\tМазҳабимизда инсон манфаатлари »


Нурсултон Абишевич ташрифларини муқаддас қадамжолар зиёратидан бошлаганида катта маъно бор, деди Шавкат -Мирзиёев. Чунки Тўлабий халқларимиз бирдамлиги ва ҳамжиҳатлиги йўлида хизмат қилган. Шайх Хованди Тоҳур бобомиз ҳам бутун умр элни тинчлик ва осойишталикка чорлаган. Бугун халқларимиз бирдамлиги йўлида қилинаётган ишлар ҳам ана шу қадимий дўстлигимизни янада мустаҳкамлашга қаратилган.\nХалқларимиз буюк аждодларини доимо ҳурмат қилиб келган, деди Нурсултон Назарбоев. Ўзбекистон заминида қозоқ -халқининг ардоқли фарзанди Тўлабий дафн этилган. Тўлабий ўз даврининг таниқли шахсларидан бири бўлиб, қози сифатида танилган. «Жети Жарғи» қонунлар тўпламини тузишда муаллифлардан бири бўлган. Доимо элни бирликка бошлаган. Шавкат Миромоновичга қозоқ халқининг буюк фарзанди Тўлабий мақбарасини ободонлаштиришга қаратаётган катта эътибори учун миннатдорлик билдираман. Халқларимизни буюк аждодларимиз руҳи доимо қўлласин.\n«Ўзбекистон — Қозоғистон: ҳамкорликнинг янги босқичи» деб номланган ушбу кўргазмадан асосий мақсад икки мамлакат компаниялари ўртасида барқарор алоқаларни йўлга қўйиш ҳамда янги қўшма савдо-иқтисодий ва сармоявий лойиҳаларни амалга оширишга кўмаклашишдан иборат. Унда Қозоғистоннинг автомобилсозлик, нефть-газ, ҳарбий техника, авиация, фармацевтика, текстиль, ахборот технологиялари, қурилиш материаллари ва бошқа соҳаларда фаолият юритаётган элликдан зиёд компаниялари маҳсулотлари, шунингдек, олий ўқув юртлари, илмий-ишлаб чиқариш марказларининг инновацион технологиялари намойиш этилмоқда.\nБу ташрифни бизнинг узоқ муддатга мўлжалланган стратегик манфаатларимиз, олдимиздаги вазифаларни биргаликда ҳал қилишга бўлган интилишларимиз муштарак эканининг яққол тасдиғи сифатида қабул қиламиз, деди Шавкат Мирзиёев. Бу йил Ўзбекистон — Қозоғистон муносабатлари ривожида тарихий йил бўлди. Биз Нурсултон Назарбоев билан шу йилнинг ўзида олтинчи маротаба учрашмоқдамиз. Бу ўзаро ишонч юксак даражада эканидан далолатдир.\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёевнинг очиқ ва прагматик сиёсати натижасида олий даражадаги мулоқотлар фаоллашди. Давлатимиз раҳбарининг 2017 йил 22-23 март кунлари Қозоғистонга давлат ташрифи мамлакатларимиз ўртасидаги ҳамкорликни янги босқичга кўтарди. Ташриф доирасида имзоланган Ўзбекистон Республикаси билан Қозоғистон Республикаси ўртасида 2017 — 2019 йилларга мўлжалланган иқтисодий ҳамкорлик стратегияси савдо-иқтисодий алоқалар -ривожига кучли суръат бағишлади.\nҚозоғистон Ўзбекистоннинг энг муҳим савдо-иқтисодий шерикларидан биридир. 2016 йил якунлари бўйича икки давлат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 2 миллиард доллардан ошган. Жорий йилнинг январь — август ойларида савдо айланмаси 35 фоиз ўсган.\nПрезидентлар бу кўрсаткич мамлакатларимизнинг улкан салоҳиятига мос эмаслиги, бунинг учун қўшма савдо уйларини -ривожлантириш, ўзаро савдо номенклатурасини кенгайтириш зарурлигини қайд этдилар. Икки мамлакат бозорларида харидоргир маҳсулотларни етказиб бериш, ҳудудлар ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантириш, тадбиркорлик субъектлари учун қулай шарт-шароитлар яратишга келишиб олинди.\nЎзбекистон ва Қозоғистон ўртасида икки томонлама ҳамкорлик бўйича ҳукуматлараро қўшма комиссияга товар -айирбошлаш ҳажмини 5 миллиард долларга етказиш вазифаси қўйилди.\nЎзбекистон — Қозоғистон ҳамкорлигининг турли соҳаларига доир 10 дан зиёд ҳужжат имзоланди. Давлат чегараларида ўтказиш пунктлари ва автомобиль йўлларини реконструкция ва модернизация қилиш, сувга оид муносабатлар соҳасида -ҳамкорлик, энергетика соҳасида ҳамкорлик, контрабанда ва божхона қонунчилиги бузилишига қарши курашишда ҳамкорлик, темир йўл соҳасида стратегик ҳамкорлик тўғрисидаги ҳужжатлар шулар жумласидандир.\nОммавий ахборот воситалари вакиллари билан учрашувда Президентлар Шавкат Мирзиёев ва Нурсултон Назарбоев музокаралар Ўзбекистон — Қозоғистон муносабатларига хос ўзаро англашув ва самимият руҳида ўтгани, томонлар барча стратегик масалалар бўйича ҳамфикр эканини алоҳида таъкидладилар. Ташриф чоғида Ўзбекистон ва Қозоғистон Президентлари ўртасида эришилган келишувлар, имзоланган ҳужжатлар мамлакатларимиз ҳамкорлигини янги сифат босқичига олиб чиқиши қайд этилди.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2017 йил 15 сентябрдаги Фармонига мувофиқ, мамлакатларимиз ўртасидаги анъанавий дўстлик ва стратегик шериклик муносабатларини мустаҳкамлашга қўшган улкан ҳиссаси учун Қозоғистон Республикаси Президенти Нурсултон Назарбоев «Эл-юрт ҳурмати» ордени билан мукофотланди. -Давлатимиз раҳбари ушбу юксак мукофотни тантанали равишда топширди. Нурсултон Назарбоев ушбу мукофот ва ҳурмат-эътибор учун Шавкат Мирзиёевга чуқур миннатдорлик билдирди.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Ўзбекистон Президентининг Америка Қўшма Штатларига ташрифига доир\tЎзбекистон ва Қирғизистон Президентларининг телефон орқали мулоқоти тўғрисида »


Қозоғистонда 2020 йилдан йўллар сифатига Европа стандарти бўйича баҳо берилади\nНур-Султон: 25 °С\n10 Январь 15:08\nNUR-SULTAN. Kazinform – Бу йил Қозоғистон йўллар сифатига баҳо бериш учун EuroRAP дастурини жорий қилади, деб хабар беради Kazinform.\nҚР Индустрия ва инфратузилмаларни ривожлантириш вазирлиги матбуот хизматининг хабар қилишича, ушбу лойиҳани вазирлик тасарруфидаги Автомобиль йўллари қўмитаси Жаҳон банки билан ҳамкорликда амалга оширади.\nEuroRAP дастурининг жорий қилиниши йўллардаги хавфсизлик даражасини оширишга хизмат қилади.\nДастурда йўлларда учрайдиган 50дан зиёд омилларга эътибор қаратилган.\n2020 йилдан бошлаб, республика аҳамиятига эга автомобиль йўлларининг 5 минг км, ҳамда шаҳарлардаги кўчаларнинг 1000 км қисмида EuroRAP стандарти йўл инфратузилмалари хавфсизлигини таҳлил қилиш тадбирлари амалга оширилади.\nБундан ташқари, «EuroRAP миллий платформаси етакчи бўлими» томонидан базавий ҳужжатлари тайёрланиб, EuroRAP тизимини миллий қонунчилигимизга мослаштириш бўйича таклифлар киритилади.\nУшбу дастурни жорий қилишда Швециянинг SweRoad (Swedish National Road Consulting AB) компанияси маслаҳатчи бўлади. Ассоциатив субконсультант - QAZAQ Research Institute for Road Traffic Safety (Швеция/Қозоғистон) компанияси.\nКалит сўзлар: Халқаро алоқалар, ҚР Индустрия ва инфратузилмаларни ривожлантириш вазирлиги,


Ўн беш йил узоқроқ умр кўришни хоҳлайсизми - олимлар тавсиялари - 18.05.2019, Sputnik Ўзбекистон\nОлимлар шундай тўхтамга келишганки, тез-тез қадам ташлашни афзал кўрадиган одамларда юрак яхшироқ ишлайди. Бунда вазн ҳеч қандай аҳамиятга эга эмас. 18.05.2019, Sputnik Ўзбекистон\n© Sputnik / Алексей Савостин / Фотобанкка ўтишОтдыхающие в усадебном парке "Суханово" в Московской области.\n© Sputnik / Алексей Савостин\nОлимлар шундай тўхтамга келишганки, тез-тез қадам ташлашни афзал кўрадиган одамларда юрак яхшироқ ишлайди. Бунда вазн ҳеч қандай аҳамиятга эга эмас.\nТОШКЕНТ, 18 май – Sputnik. Пиёда тез-тез қадам ташлаш инсон ҳаётини 15 йилга узайтириши мумкин. Лестер (Буюк Британия) университети олимлари шундай хулосага келишди, деб ёзади The Daily Mail.\nҚалампирни хуш кўрувчилар узоқ умр кўришади(ми)?\n28 Март 2019, 15:00\nМутахассислар ўртача ёши 52 ёш бўлган ярим миллионга яқин одамлар тўғрисидаги маълумотларни ўрганиб чиққанлар.\nМаълум бўлдики, тез-тез қадам ташлайдиган аёллар умрининг ўртача давомийлиги 86,7дан 87,8гачани ташкил этади. Эркакларда эса бу кўрсаткич 85,2-86,8га тенг.\nСекин юрадиган ёки умуман кам ҳаракат қиладиган одамлар келажаги хавас қилгуликмас. Ҳаракатчан бўлмаган аёллар умрининг ўртача давомийлиги 74 ёшни, эркакларники эса 64,8 ёшни ташкил этган.\nТадқиқот муаллифларининг таъкидига кўра, юриш фойдаси инсон ортиқча вазнга эга бўлганида ҳам сақланиб қолади.\nОлимлар ушбу тадқиқот кузатув асосида ўтказилганини, яъни тез юриш инсон умрини узайтиришини далилламаслигини қўшимча қилган. Шу билан бирга, шифокорлар ўз мижозлари соғлиғи ҳақида аниқ ҳолатни тасвирлаётганларида, бошқа тестлар қаторида айнан пиёда юриш тезлиги маркеридан фойдаланишларини унутмаслик лозим.


Жамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Лола Москвадаги концертида аразлашиб қолган севишганларни яраштирди\t14:53, 15 август\tХонанда Лола 7 август куни Москва шаҳридаги “Космос” концерт залида яккахон концерт дастурини тақдим этгани ҳақида хабар берган эдик. Лола “Даракчи” газетаси учун концерт ҳақидаги қизиқарли фактлар ва саҳна орти сирларини сўзлаб берди. “Концертда рўй берган кичик воқеа ҳақида сўзлаб бермасам бўлмайди. Концерт бошланишидан аввал ижтимоий тармоқ орқали бир мурожаат олдим. Унда ‘Лола, бугун концертингизга мен ва севган қизим борамиз. Бироқ биз аразлашиб қолганимиз, мен билан гаплашмаяпти. У сизнинг мухлисингиз. Иложи бўлса, саҳнада ундан мени кечиришини сўранг, илтимос’, дейилган. Табиийки, мен бу мурожаатни ўз эгасига етказдим. Қарангки, улар концерт давомида ярашиб олишди ва бунга сабабчи бўлганимдан жуда хурсандман”,—дейди Лола. Лоланинг Москвадаги концерти ҳақидаги батафсил маълумотлар билан “Даракчи” газетасининг 18 август куни сотувга чиқадиган 33-сонида танишишингиз мумкин.\nПарвиз Фаттоев кўп сонли мухлисларнинг танқидларига дангал жавоб қайтарди\tБаҳром Назаров қалбларни ларзага солган “Етимлар” таронасига клип суратга олди (Видео)\tШаҳзода Райҳон ва Асални ортда қолдириб, ўзбек шоу-бизнесидаги энг яхши кўрсаткичга эга бўлди\tЖасур Умиров ваниҳоят уйланди...ми?\tЎзбекистонда хизмат кўрсатган артист Маҳмуджон Азимовга орадан 15 йил ўтиб лицензияси қайтариб берилди\tРайҳон Ҳиндистон кўчаларида “сайр қилиб юрган” филни тўхтатишга уринди(Фото ва видео)\tОтправить


Андижонда 1000 доллар инсон ҳаётига зомин бўлди\n08:48 / 24.07.2020\n2020 йилнинг 20 июль куни соат 23:00да Андижон вилояти Булоқбоши тумани Учтепа МФЙ Бўстон кўчасида яшовчи 28 ёшли К.А. қўшниси 43 Р.С.дан 1.000 АҚШ доллари миқдоридаги қарзини сўраб келган.\nЎзбекистон Республикаси ИИВ ҳузуридаги Тергов департаменти хабарига кўра, шу вақтда улар ўзаро жанжаллашиб, жанжал давомида К.А., таниши 21 ёшли Н.Қ. ҳамда укалари 25 ёшли А.А., вояга етмаган 17 ёшли О.А. билан биргаликда Р.С.ни ўша ердаги ёғоч таёқ билан танасининг турли жойларига уриб тан жароҳати етказганлар. Натижада Р.С. олган тан жароҳатлари туфайли ҳодиса жойида вафот этган.\nМазкур ҳолат юзасидан Булоқбоши тумани ИИБ ҳузуридаги Тергов бўлими томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 104-моддаси 3-қисми “д” банди (жабрланувчининг ўлимига олиб келган қасддан баданга оғир шикаст етказиш) билан жиноят иши қўзғатилган.\nЖиноят иши бўйича К.А., А.А. ва Н.Қ. гумон қилинувчи тариқасида жалб қилиниб, процессуал тартибда тартибида ушланганлар. Ҳозирда вояга етмаган 17 ёшли О.А.нинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо бериш чоралари кўрилмоқда, дастлабки тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.