Бош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиУсмон Азим (1950)Усмон Азим. Тонг отган тарафларда (насрий драматик достон)\nУсмон Азим. Тонг отган тарафларда (насрий драматик достон)\nЧоп этилган 04.08.2015 МуаллифZiyouz.uz\nОнам Менглихол Холиёр қизига бағишлайман.\nМАНГУҚУТ – олтмиш беш-етмиш ёшларда.\nТОНГЁРУҒ – биринчи қисмда йигирма-йигирма беш,\nиккинчи қисмда қирқ-қирқ беш ёшларда.\nКУНЁРУҒ – биринчи қисмда йигирма-йигирма беш,\nЁЛҒИЗ МЕРГАН – Тонгёруғнинг ўғли. Ўн саккиз ёшда.\nМАНГУҲАЁТ – Кунёруғнинг қизи. Ўн саккиз ёшда.\nВоқеалар саси ҳамон қонимизда овоз берадиган олис мозийда кечади.\nСаҳна қоронғи. Сибизиқ қадимги бир куйни нола қиляпти. Сибизиқнинг бир ўзи бу нолага кучи етмаслигини билиб, унга чанқовуз қўшилади. Сўнг уларга дўмбира жўр бўлади. Дўмбирани жўшиб чалаётган бахшининг ичи тошиб, “Э-ҳа-а!”, “Ҳа-а-я-а!” деган авжланишлари эшитилади. Саҳна ним ёрийди. Ёғду зиндонда тик турган Алпомишни ёритади. Унинг қўлида ғоз.\nАЛПОМИШ: Ғоз! Жонивор! Сен ярадор бўлиб, менинг зиндонимга йиқилдинг. Мен умидларим билан ярангга малҳам босдим, сен билан суҳбатлашиб кўнглимни ёздим. Тангри қудрати билан қанотингга куч кирди. Қанотларинг ҳолсизликдан уйғониб, учиш завқини туйиб – тўлғониб турибди. Мен ҳам ўзимни умидга чоғладим, қанотингга “Бойсун-Қўнғиротга етказгин” деб хат боғладим. Шу хатни юртимга етказ! Баланд уч, ўқ тегмасин, кўринмай уч, кўз тегмасин! Ҳорисанг, қорли-қорли тоғларга қўн, тошли-тошли сойларга қўн – одамлардан холи жойларга қўн. Ўзингни эҳтиёт қил! Сен омон қолсанг, Алпомиш ҳам омон қолади. Хатим етса, Қўнғиротдан мени излаб келадиган одам топилар, ёмонликнинг бўйни чопилар. Мен бу чоҳдан чиқсам, Бойсун Бойсун бўлади, Қўнғирот Қўнғирот бўлади, юрт обод бўлади. Ёвларнинг ранги сомон бўлади, бу кунларимиз достон бўлади! Уч, жонивор уч! Одамларнинг кўзига тушма! Одамларнинг назаридан нари уч! (У ғозни осмонга отади. Ғоз ғағиллаганча, фалакка кўтарилади) Уч, жонивор! Уч! Эҳтиёт бўл! Одамларнинг кўзига тушма!.. Эҳтиёт бўл!\n…ёришганда, дунё чарх каби айланаяпти. Унинг бир четида бир капа – худди мангулик каби “қилт” этмай турибди. Капанинг ёнида ўчоқ. Ўчоқда қозон. Олислардан ғағиллаётган ғоз овози эшитилади. Ичкаридан Ёлғиз мерган чиқади. У ғознинг овозига бироз қулоқ солиб туради. Саҳнага Тонгёруғ кириб келади. У ғайрат билан юриб келяпти. Бу аёл ҳамиша шу ғайратда – илдам юради. Бошида пўта, юриш осон бўлиши учун қўнғирот аёлларининг тарзида белини боғлаган: бир қўлида таёқ, бир қўлида сув тўла кади. Кадидаги сувни ўтов олдидаги ўчоққа ўрнатилган қозонга ағдаради. Сўнг ичкарига илдам киради. Бир зумдан кейин ўтовнинг эшиги олдида кўринади.\nТОНГЁРУҒ: Қатиқли овқат қилсам, ичаверасанми?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (олислардан келаётган ғоз овозига бутун вужуди билан қулоқ тутиб): Эна, шу ғағиллаётган ғозми?\nТОНГЁРУҒ (эшитмагандай): Қатиқли овқат ичасанми, деяпман?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, шу ғағиллаётган ғозми?\nТОНГЁРУҒ: Мен эшитаётганим йўқ.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Нега эшитмайсиз? (Қулоқ тутиб) Ана… Ана…\nТОНГЁРУҒ: Эшитмаяпман… Бу тоғда саратоннинг ўртасида ғоз нима қилади? Баҳор бўлса, қиш бўлса, бошқа гап – кўчманчи учишларида бир қўниб, ўтиб кетишаверади.\nЁлғиз Мерган ўтовнинг ичига шошиб киради-да, парли ўқ-ёй олиб чиқади ва ёй қайишининг таранглигини синаб кўраркан:\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, ғознинг ғағиллашини танимай ўлдимми? Қулоқ солинг!.. Ана!.. Қулоқ солинг!\nТОНГЁРУҒ (қулоқ солиб): Эшитмаяпман…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Э Худойим! Тоғнинг нариги тарафида бир майса қимирласа эшитасиз-ку… (Ўқларни садоғидан чиқариб, кўздан кечиради. Ўқлар тиғини шу ердаги харсанг тошга қайрай бошлайди)\nТОНГЁРУҒ: Эшитмасам, нима қилай? Эшитдим дейинми?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Бир яхшилаб тинглаб кўринг! Жон эна!..\nТОНГЁРУҒ (қулоқ тутган бўлиб): Эшитилмаяпти… Сен, бола, ўқу ёйингни қўлингга бекор олдинг! Уйда бир ойлик гўшту ёғни ғамлагансан…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Уф! Нима бўлди сизга, эна? Мен овчиман-ку. Худо берган шакаман мерганман. Бу тоғларга дунё бир айланганда келадиган қуш, менга эшиттириб ғағиллаб турса-ю, қараб тураманми?\nТОНГЁРУҒ: Э, қулоғингга бир гап бўлган! Ғоз-поз йўқ!… (Яна қулоқ тутган бўлиб) Қарғанинг қағиллаши ҳам эшитилмаяпти.\nҲақиқатдан ҳам ғознинг овози тинган.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (роса қулоқ солиб, ҳафсаласи пир бўлади): Ҳа, эшитилмаяпти. Овози ўчди. Лекин эшитганим рост! Зўр қушнинг овози эди! Кўкрагини тўлдириб ғоғолади! Қўшиқнинг зўри нолишидан, қушнинг зўри товушидан билинади деб кўп айтгансиз…\nТОНГЁРУҒ: Сен зўрини отиб ташлайверасан-да! Зўр бу дунёда кун кўрмаслиги керак-да!.. А?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, гапни бурманг-да энди!\nТОНГЁРУҒ: Э, бурсам, бурмасам шу! Бу дунёда зўр яшамайди! Отилади! Сўйилади! Қувғинди қилинади!..\nТонгёруғ ўғлининг ёйини, ўқ солинган садоғини ўтовнинг ичига олиб киради.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна!..\nТОНГЁРУҒ (ўтовдан чиқиб): Сенга гапим бор. Тангрига минг шукур, елкамга дунёлардан ортиқ юк бўлган гапни энди сенга айтиш мавриди етди.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Қандай гап?\nТОНГЁРУҒ: Шошма-да, болам!.. Аввал қутлай! Бугун ўн саккизга кирдинг! Ўн саккиз йил Тангри сени балолардан асради. Ўз эркингда кездинг. Бировга қул бўлмадинг. Одамларнинг кўзидан холи – омонхона жойларда яшадинг. Билагингга куч кирди, юрагингга ғужур. Энди сўрай: нимага бу ерларда сарсон-саргардон бўлиб одамлардан яшириниб юрганимизни биласанми? Нега қуш қувгандай дарбадар кўчиб юрганимизни тушунасанми?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Айтгансиз… Биламан… “Бу тоғлар сеҳрли тоғлар! Агар айтганимга кўниб, йўриғимни бажариб яшасанг, ўн саккиз ёшингда сенга қутлуғ бир гапни айтаман”, дегансиз! Бошқа ҳеч нарса демагансиз!\nТОНГЁРУҒ: Чунки норасида эдинг… Эшитадиган гапларингнинг юкидан синиб кетасан, деб қўрқдим. Бир лаҳзада ҳасратдан қариб-қартайиб қоласан деб чўчидим…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, айтадиган гапларингиз шунча… даҳшатлими?\nТОНГЁРУҒ: Даҳшат, ўғлим! Одам кўтаролмайдиган даражада оғир! Энди мендан сўра: “Отам қани, туғишганларим қани”, дегин! “Элим қани? Юртим қани”, дегин.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Отам қани? Туғишганларим қани? Элим қани? Юртим қани?\nТОНГЁРУҒ: Улар йўқ, болам!.. Уларни бу аждарҳо дунё домига тортган! Отанг, туғишганларинг, элу юртинг мана шу қора тупроқнинг тагида ётибди!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ўз… ажаллари биланми?\nТОНГЁРУҒ: Ўз ажали билан ҳам бир бутун эл йўқликнинг қаърига тушиб кетадими?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, айтсангиз-чи, уларга нима бўлган?\nТОНГЁРУҒ: Олтойдан Ҳазаргача от сурган элинг бор эди, Ёлғиз Мерган. Қишловдан яйловдан кўчса, йилқиларнинг туёғи тагида қолиб кетмайлик деб бошқа улуслар кўз кўринмас жойларга ўзларини оларди. Элингнинг бағрикенг, қудратининг чеки йўқ – давлатининг шавкатига етти иқлимнинг подшоҳлари таъзим қилар эди! Шундай эл йўқ бўлди!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (бесабр): Нега йўқ бўлади?\nТОНГЁРУҒ: Биз бахтли – бировнинг ҳимматига қараб қолмаган эл эдик. Барча элларни ўзимизга тенг кўриб, кенг дунё барчага баробар деб ўйлардик. Аммо элимизнинг бахту тахтини кўролмайдиганлар топилди. Бу шону шавкатга, бу молу давлатга эгалик этмоқчи бўлдилар. Дўст деб билганларимиз душман чиқди. Улар биздан яширин тил бириктириб, теграмизни ҳалқадай ўраб олдилар-да, мўр-малахдай ёпирилиб келдилар. Ғафлатда қолдик! Етти йил жанг-жадал бўлди. Етти йил! Не-не арслон йигитлар жангда ҳалок бўлди. Не-не мардлар “воҳ, юртим” деб жон берди. Душман ҳеч кимни аямади. Кексаларни қиличдан ўтказди, аёлларни чопди, болаларни қўйдай бўғизлади. Бешикдаги гўдакларгача қиличлади. Қаерда биров омон қолган бўлса, қувиб етди. Бўрилардай ўртага олиб, тилка-пора қилди. Эл йўқ бўлди! Юрт йўқ бўлди! Бир элдан отанг бош бўлиб олти киши қолдик.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Отам ким эди?\nТОНГЁРУҒ: Отанг алп Элтуғу. У биз омон қолишимиз учун бизларни қувиб келаётган душманлар билан бир ўзи уч кеча-кундуз жанг қилди. Биз тоғлардан ошиб, изларимизни шамол учириб кетгунча савашди. Қўлимизда икки ёшлик сену аммангнинг бир яримга кирган қизи бор эди. Қолганларимиз – бобонг, амманг, мен – сизларни асраб қолиш учун одам оёғи тегмаган жойларга бош олиб кетдик…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Отам балки омон қолгандир?\nТОНГЁРУҒ: Йўқ. Омон қолмаган. Отанг бизнинг боримизни минг кунлик йўл нарисидан ҳам билар эди. Ўлмаса, топиб келар эди-да! У бу дунёда иккаламизни тентиратиб қўярмиди?.. Воҳ! Ичим ёниб кетяпти! Куйиб кетдим! Бир тутам тутун бўлиб, бу дунёда юрибман!\nТОНГЁРУҒ: Менга бу дунё тақдир эмас, оловхона берди! Жизғанак бўлиб кетдим! Парвардигор! Отам қани! Онам қани! Қани қавму қариндош! Элу юртим қани! Уларга шундай кенг дунёдан бир парча ер топилмади! Шундай катта эл, шундай улуғ юрт ерга ботиб кетди!.. Душманлик ҳам шундай бўладими? Бешафқатлик шундай кучлими? Қани бахт?! Қани эрк?!.. Менинг ҳатто ўлишга ҳам ҳаққим йўқ!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Нималар деяпсиз? Ҳеч гапирмаган гаплар тилингизга келяпти… Эна!..\nТОНГЁРУҒ: Эшит! Эшит!.. Биз бир ой юриб, ёвдан халос бўлганимизни сезганимиздан кейин яна фалокат юз берди. Бобонг – отангнинг отаси Мангуқут жон берди. У менга ва аммангга ўлими олдидан васият қилди…\nЯна сибизға бўзлайди. Саҳна тескари айланади. Кунлар ва тунлар алмашади… Бўлиб ўтган воқеалар жонлана бошлайди.\nТоғлардаги бир унгур. Мангуқут харсангга суяниб аранг турибди. Тонгёруғ ва Кунёруғларнинг қўлларида чақалоқлари, унинг қаршисида тик қотишган.\nМАНГУҚУТ: Эна қизларим! Менга жонимни топширадиган дамлар етганга ўхшайди. Энди йиғламасдан, яхшилаб тингланглар!\nКУНЁРУҒ (йиғлар экан): Йиғламаймиз!… Йиғламаймиз!\nТОНГЁРУҒ (изиллаб): Ҳеч йиғламаймиз! Ҳеч қачон…\nКУНЁРУҒ: Фақат сиз ётиб олинг! Ярадорсиз… Оёқда аранг турибсиз…\nМАНГУҚУТ: Ҳозир айтадиган гапим жуда иззат-ҳурматли лафз. Тик туриб айтмасам, бўлмайди… Биз неча киши қолдик?\nТОНГЁРУҒ: Олти киши…\nКУНЁРУҒ: Акам етиб келса, олти киши…\nМАНГУҚУТ: Аканг етиб келмайди…\nОғир сукунат чўкади. Фақат сибизғами, чанқовузми, ёки дўмбирами, хуллас, аллақандай дард бўзлайди.\nКунёруғ, аканг етиб келмайди… Тонгёруғ келиним, сен ҳам Элтуғудан умидингни уз! У ортимиздан тушган ёв йўлида – бизга қалқон бўлиб, ҳалок бўлган.\nТОНГЁРУҒ: Қаердан билдингиз?\nМАНГУҚУТ: Биз бу ерда тирик юрибмиз-ку! У фидо бўлмаганда, тирик юрармидик. Ёв аллақачон бизга етиб олган бўлар эди…\nЯна сукунат. Яна тош дунёларни эритиб, мусиқа нола қилади.\nМАНГУҚУТ: Ўзингни алдама. Бу дунё ўзларини алдайдиганларни кечирмайди. Бунинг устига, эшитдим! “Отажон” деган жоначчиқ ноласини шамол кўнглимга учириб етгандай бўлди… Хуллас, жон топшираримда, сизларга васиятим бор. Мен ҳозир ўламан. Мени дафн этганларингдан сўнг, тез хайрлашинглар. Тонгёруғ, сен ўғлингни олиб кунботарга қирқ кун юр. Сен, Кунёруғ, кунчиқар тарафга қирқ кун юр. Ўша тарафларда кун кўринглар… Бир жойда кўп қолманглар. Одамларнинг кўзига кўринманглар! Болаларингни асранглар…\nКУНЁРУҒ: Отажон, нега бирга бўлмаслигимиз керак?\nМАНГУҚУТ: Дунёни кўриб турибсан-ку! У шафқатни билмайди. Атроф ёв. Агар фалокат юз бериб, душман икковларингни баробар босқин этса, Тонгли халқидан ҳеч ким қолмайди. Бу оламдан шону шавкатимиз, ғуруримиз, бору йўғимиз – қаро ернинг тагига кириб кетади. Мен бу халқ омон қолишини истайман. Бу жувонмарг халқни сақлаб қолиш масъулияти энди сизнинг зиммангизда қолди. Фарзандларинг ўн саккиз ёшга тўлганда, бундан олти ойлик йўл наридаги Бойсун-Қўнғиротнинг Асқар тоғида учрашасизлар. Фарзандларингни “ўзингдан кўпайиб, бир халқ бўл” деб яхши ният билан бир-бирига уйланглар. Сизлар эса ҳозир, токи фарзандларингни ўн саккиз ёшида учраштирмагунча, бошларингга осмон йиқилса ҳам, ўлмасликка ваъда беринглар!\nТОНГЁРУҒ: Ваъда бераман!\nКУНЁРУҒ: Ваъда бераман!\nМАНГУҚУТ: Қаттиқроқ айтинглар, бу бағри тош дунё эшитсин! Қаттиқроқ айтинглар!..\nТОНГЁРУҒ: Дунё, эшит!\nКУНЁРУҒ: Ўзингни карликка олиб турма! Эшит!\nТОНГЁРУҒ: Мен Тонгли элининг қизи, Тонгёруғ, болаларимиз ўн саккиз ёшида кўришгунча ўлмасликка қасам ичаман!\nКУНЁРУҒ: Мен Тонгли элининг қизи, Кунёруғ, отам васиятини адо этмагунча ўлмайман деб қасам ичаман!\nМАНГУҚУТ: Энди охирги васиятим! Ўлсам, устимга шох-шабба ташланглар-да, бу ердан тез кетинглар! Бу гапим ҳам васият! Ёв етиб қолиши мумкин!.. Тангрим! Шу қирғин бўлган элни ўзинг ёрлақа! Шу икки норасида илдизларини асра! Улар кўкарсин! Дарахт бўлсин! Боғ бўлсин! Бир улуғ халқ яна дунёни тутсин! Мана бу икки жафокаш аёлга ҳам сабру тоқат бер! Кўк Тангрим! Мени эшитяпсанми, Кўк Тангрим!.. Кўк Тангрим!.. Тангрим деяпман!..\nМангуқут ўқ теккандай йиқилади. Яна одми чолғулар инсоннинг мангу дардини айта бўзлайди. Икки аёл йиғлай-йиғлай, чақалоқларни бир четга авайлаб қўядилар-да, марҳумнинг устига дарахтларнинг новдаларини ташлай бошлайдилар. Бу ишларни бажариб, бир-бирларининг қаршиларига келиб тўхтайдилар.\nТОНГЁРУҒ: Тонгли элининг Кунёруғ қизи! Бошимда соя бўлган алп Эртуғунинг синглиси! Жигарим! Бу дунёларда ёлғиз қолган ёлғизим! Энди мен кетаман!..\nКУНЁРУҒ: Тонгли элининг Тонгёруғ қизи! Акамдай эрнинг кўнгли топган покиза гул! Айрилиқларда эслаб юрадиган ёлғиз қариндошим! Энди мен ҳам кетаман!..\nТОНГЁРУҒ: Ўн саккиз ёз, ўн саккиз қиш ўтгунча хайр!\nКУНЁРУҒ: Ўн саккиз кўклам, ўн саккиз хазон ўтса, албатта, кўришамиз!..\nТОНГЁРУҒ: Айрилиққа чидаймиз!\nКУНЁРУҒ: Бошимизга тош ёғса ҳам сабр қиламиз!\nТОНГЁРУҒ: Фақат элимизнинг бу икки илдизини омонликда қўкартирсак, бас.\nКУНЁРУҒ: Ҳали улар дарахт бўлади!\nТОНГЁРУҒ: Дарахтлар боққа айланади!..\nКУНЁРУҒ: Олтой тоғларидан Ҳазар денгизигача Тонгли эли ўрмондай шовуллаб туради.\nТОНГЁРУҒ: Элимизнинг шону шавкати оламни тутади.\nКУНЁРУҒ: Энди кўришгунча йиғламаймиз ҳам!\nТОНГЁРУҒ: Энди ўн саккиз йил ёш тўкмай яшаймиз.\nКУНЁРУҒ: Тошдай яшаймиз.\nТОНГЁРУҒ: Тошга айланган икки томчи ёшдай яшаймиз.\nКУНЁРУҒ: Омон боринг!\nТОНГЁРУҒ: Омон бўлинг!\nУлар икки томонга юрадилар. Тўхтайдилар.\nКУНЁРУҒ: Тонгли элининг Тонгёруғ қизи!\nТОНГЁРУҒ: Тонгли элининг Кунёруғ қизи!\nКУНЁРУҒ (овози йиғидан қалтираб): Элимдан қолган ёдгорим!\nТОНГЁРУҒ (бетовуш йиғлар экан): Мен… кейин… йиғламайман!.. Сабрим қолмади! Охирги марта! Охирги марта!..\nТУНЁРУҒ: Қиз! Эгачим!..\nУлар ҳўнграганча, бир-бирларини бағрига босадилар. Шу пайт мусиқа ҳам кўнгил бўлиб ҳўнграйди. Чақалоқлар ҳам безовталаниб, йиғлашга тушадилар. Икки она югуриб бориб, чақалоқларини оладилар ва… бир мажбур юришда, бир-бирларига қарай-қарай, дунёнинг икки тарафига қараб кетадилар.\nЯна Ёлғиз Мерган ва Тонгёруғ. Улар суҳбатларини давом эттиряптилар.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (ажиб бир сурурли оҳангда, сўзнинг мазасидан роҳатланиб): Тонгли… Тонгли…\nТОНГЁРУҒ (нохос бахтдан чўчиб тушгандай): А? Қайтар… Яна айт!.. Қайтар!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Тонгли…\nТОНГЁРУҒ: Тонгли… Тонгли! Яна айт, болам, айт!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Тонгли!.. Тонгли!..\nТОНГЁРУҒ: Эшитар кун бор экан-ку! Тонгли, номинг ўчмаган экан-ку! Мана, ўғлим айтиб турибди… Менинг ўғлим номингни айтаяпти. Айт, болам, айт! Қаттиқроқ айт! Дунё эсига тушсин! Тонгли деган халқ тириклигини эшитсин! Баралла айт! Бақириб айт! Бу кар дунё тингласин!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Тонгли!.. Тонгли!.. Тонгли!..\nТОНГЁРУҒ: Ёлғизим! Ёлғиз мерганим! Сен омон бўлсанг, Тонгли бу дунёда илдиз отади. Биз Асқар тоғдамиз. Амманг Кунёруғ фарзандини олиб бу томонга жўнаган. Келиб қолишади. Келишса, аммангнинг қизини сенга унаштираман! Тўрталамиз – барча Тонгли улуси йиғилиб – катта тўй қиламиз! Сизлар ўн ўғил кўрасизлар! Ўн қизли бўласизлар! Ўн келин оласан! Ўн куёвли бўласан!.. Мен, ҳув, чўққига чиқиб, атрофга қарайман. Келишаётган бўлса, кўзлари тушар…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мен бора қолай… Зув этиб бориб, зув этиб келаман.\nТОНГЁРУҒ: Йўқ, улар эркакни кўришса чўчишади…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Нега?\nТОНГЁРУҒ: Эркакларнинг бағри тош… Одамларнинг мана шу тошмеҳр дунёсини улар қурган!.. (Ташқарига йўналади) Мен ҳозир келаман… Ҳозир!..\nШу пайт яна ғознинг ғағалаши эшитилади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (дунёни унутиб): О, товушингдан! Яна келдингми?.. Худо сени менга буюрган! Кўнглим сезиб турибди! Ажалинг қувиб, ёнимга келяпсан!… (Ичкарига югуриб киради-да, ўқ-ёйини олиб чиқади). Ҳозир бораман! Чақиришингни қара!\nТОНГЁРУҒ: Ўғлим! Ҳеч қанақа ғоз йўқ!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Э, эна бир ғознинг тарафини шунча оласизми? Нега эшитиб туриб, “эшитмадим”, дейсиз!\nТОНГЁРУҒ: Болажоним, шу ишингни қўй! Ғознинг овози эмас…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Э, эна-я! Сочингизга оқ тушганда алдамчи бўлиб қолдингизми? Ана, учиб келиб нақ пешонамизга – Кўктошнинг устига қўнди. Қаранг!.. Қаранг!\nТОНГЁРУҒ (сукут сақлаб): Кўрдим, болам, кўрдим!.. Аммо шу ғозга тегинма!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Нимага? Нимага? Мен овчиман! Тангри жами жониворларни овлаш учун яратган!\nТОНГЁРУҒ: Биламан… Болам, биламан… Аммо шу ғозга омонлик бер! Шу ғоз омон қолсин!.. Ана, учиб кетди!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мени аҳмоқ қиляптими бу қуш? Бир пайдо бўлади, бир йўқ бўлади…\nТОНГЁРУҒ: Дилтанг бўлаверма! Фойдаси йўқ. Учиб кетди – бўлди-да!.. Мабодо қайтиб келса ҳам, унга тегинма! Мен эса ҳозир югуриб бораман-да, ҳўв, чўққидан атрофга бир қараб қайтаман… Амманг Асқар тоққа етдим деганда, адашиб овора бўлиб юрмасин! (Ташқарига йўналади.)\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна…\nТОНГЁРУҒ: (тўхтаб): Нима дейсан?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (зўриқиб): Эна…\nТОНГЁРУҒ: Сўрайвер, нима гапинг бор?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Аммамнинг қизини исми нима?\nТОНГЁРУҒ (негадир қувониб): Айтмадимми?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Йўқ… Айтганингиз йўқ…\nТОНГЁРУҒ: Аммангнинг қизининг исми… жуда чиройли! Мангуҳаёт!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мангуҳаёт?..\nТОНГЁРУҒ: Ҳа, Мангуҳаёт!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ҳақиқатдан чиройли экан!\nТОНГЁРУҒ: Исми ҳам чиройли, ўзи ҳам чиройли!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Уни кўрмагансиз-ку… Қаердан биласиз?\nТОНГЁРУҒ: Билиб қўй, ўғлим, дунёдаги энг чиройли халқ Тонгли халқидир. Чунки Тонгли халқи хиёнатни билмайди. Бу халқ хиёнатни билмагани учун қаро ерга кирди. Тонглиларнинг эркаклари мард, паҳлавон; аёллари дунёдаги энг гўзал аёллардир. Билиб қўй! Ҳеч қачон унутма! Энг чиройли халқ Тонгли халқидир! Чунки у хиёнатни билмайди!.. Мен кетдим, болам. Ҳозир келаман…\nУ югургилаб чиқиб кетади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мангуҳаёт… Мангу…ҳаёт!\nЁлғиз мерган бу исмни такрорларкан, дунё аллақандай ўзгаради. Аёлнинг соғинч ва ғулуга тўла сўзсиз қўшиғи қайлардандир эшитилади. Унга эркакнинг, эҳтимол Ёлғиз Мерганнинг овози жўр бўлади. Ёлғизликнинг кўйида дард билан тўлган товушлар… Шу пайт яна ғоз ғоғолаб қолади.\n(Ғознинг овозини эшитмай) Мангуҳаёт… Бунча чиройли! Мангуҳаёт!… Яна ғоз сайрайди. (Ногоҳ эшитиб тўхтайди). Ғоз сайради! (Қулоқ тутади.) Сув қуйилгандай ҳамма жой жим-жит!.. Аммо ғоз сайради. Аниқ эшитдим… Тавба, мени биров синаётгандай. Бутун вужудим титраб кетяпти. Кўнглим ўлжани сезди. Даҳшатли ўлжа! Худди тақдирдай катта ўлжага ўхшаяпти… Ана, яна сайради!.. Бу ғоз мени масхара қиляпти! Овчи эмассан деяпти! Отолмайсан деяпти! Ёлғиз мерган минг қадамдан учган қушнинг кўзидан уришини ҳали билмайди!.. Яна сайради! Э, тоқатимни тоқ қилдинг! (У отилиб чайлага киради-да, ўқ-ёйни олиб чиқади.) Қаердасан? Ғоз, қаердасан? Менга сени Тангри таоло рўбарў этяпти! (Атрофга синчиклаб назар ташлайди.) Билиб қўй! Мен Ёлғиз Мерганман! Етти ёшимдан буён отган ўқим хато кетмаган! Мўлжалга бехато урганман!.. Бехато уришимни билмайсан! О, яна сайрадинг! Мен билан бекор ўйнашаяпсан! Бекор!.. (У атрофга айланиб қараб, ғозни излайди.) Воҳ, қудратингдан! Тангрим! Бу ғоз жуда ўзидан кетди! Ана, газадан ошиб, тикка мен томонга учиб келяпти! Мени ўйнатаяпти! Нақ манглайимга келиб қўнганини қаранг! Менинг кимлигимни билмайди бу жонивор… (Ёйни олиб, ўқни садоғидан олади.) Кимлигимни билмайди! Билмайди…\nТОНГЁРУҒ (олисдан): Отма! Болам, отма!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (мўлжалга олишга ҳозирланиб): Учиб кетма! Жойингда тур! Жойингда тур!\nТОНГЁРУҒ (овози энди яқиндан эшитилади): Отма деяпман сенга! Отма!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Энамни нима иши бор бу ғоз билан! Сен энамнинг гапига қулоқ тутма!.. Жойгинангда тур! Мана, ҳозир! Мана, ҳозир!.. (У мўлжалга олиб, ўқ тиралган ёйнинг тасмасини торта бошлайди.) Саҳнага Тонгёруғ отилиб киради.\nТОНГЁРУҒ: Отма! Отма!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Халақит берманг! Халақит берманг! Ўзи келди! Ўзи талаб қилиб, учиб келди! Отиб олмасам, ўлиб қоламан! Ўлиб қоламан!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, шу ғоз ўғлингиздан азизми? Тарафини олманг! Мен сизга “шу ғозни отиб олмасам, ўлиб қоламан” деяпман! Ўлиб қоламан.\nТОНГЁРУҒ: Отма, деяпман, боласи тушмагур! Отма!\nТОНГЁРУҒ: (ғоз қўнган тарафга қараб): Ҳо, киш!.. Киш!.. Қуш бўлмай ўлгур, учсанг-чи! Тошдай тураверасанми? Киш!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мен ўлиб қоламан деяпман! Ўлиб қоламан! Мендан бирор жонивор қочиб ҳам, учиб ҳам қутулмаган!.. Қутулса, ўлганим!…\nТОНГЁРУҒ: Киш!.. Киш!..\nЁлғиз мерган ёйни тортади. Айни ўқ отиладиган пайти Тонгёруғ ўғлининг қўлига туртиб юборади. Ғознинг чўчиб, ғоғиллагани эшитилади. Унинг овози борган сари олислаб боради. Сукунат чўкади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (ҳолсизланиб): Эна… Ўқим тегмади…\nТОНГЁРУҒ (қувонганидан ўғлига эътибор бермай): Тегмади!.. Ғоз омон қолди!.. Омон қолди! Элчи ғоз омон қолди!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна… Қанақа элчи ғоз?..\nТОНГЁРУҒ: “Мени душманга қолдирма, Бойсун-Қўнғиротгача қанотимни толдирма”, деб учиб кетди? Учиб кетди!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, деяпман! Қанақа элчи ғоз?..\nТОНГЁРУҒ: Бу жойлар, мана шу Асқар тоғ – Бойсун-Қўнғиротнинг ерлари, болам! Алпомиш зиндонга тушиб, элу юрти ултонтозларга қолиб кетди! Эл Алпомишни ўлган деб ўйлайди. Бу ғоз Алпомишдан юртига нома олиб кетаётган элчи қуш. Қанотига нома боғланган! Элчига ўлим йўқ!.. Энди Алпомиш қайтади! Қўнғирот озод бўлади!.. Бу дунёда бир элу юрт тахту бахтли яшайди!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Сиз қаердан биласиз бу гапларни?\nТОНГЁРУҒ: Ҳасратда яшаган одам нималарни билмайди, болам! Бу гапларни қушлардан эшитдим! Ҳасратдан ҳимиллаб турган ҳаволар айтди. Қайғудан энгашиб қолган осмон сўзлади! Ёлғизлигимиз жами тирикликнинг тилини англашни ўргатди менга!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (тобора ҳолсизланиб): Эна, энди менга нима бўлади?\nТОНГЁРУҒ (ўғлига эътибор бериб қарар экан): Сенга… Сенга… Нима бўлди?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мен ғозни отолмадим!.. Ғоз учиб кетди!\nТОНГЁРУҒ: Айтдим-ку, бу ғоз…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Сиз менга чўпчак айтаяпсиз… Менинг эса, бу дунёда тургилигим қолмади… Ўзингиз айтгансиз: “Эр кишининг ўқи хато кетгани, ўлгани”, дегансиз…\nТОНГЁРУҒ: Айтганман… Ҳа, айтганман!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ўқим хато кетди… Ичимдаги ўқ томирим узилди, эна!.. Эна!.. (у ҳолсизланиб, харсангга суянади.) Эна…\nТОНГЁРУҒ (ўғлининг қошига югуриб боради. Юз айланиб, минг ўргилади): Ундай дема! Ундай дема, жоним болам! Ёлғизим менинг!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мендан бир ғозни энамки авло билди, паймонам тўлган экан, гулим очилмай сўлган экан… Воҳ! Ғоз учиб кетди! Қайтиб келмайдиган бўлиб кетди! Ўлганим яхши!..\nТОНГЁРУҒ (жонҳолатда каловланиб): Нима деяпсан? Ҳеч қачон! Ҳеч қачон ўлмайсан!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Воҳ, жоним! Эна, бутун вужудим эзилиб кетди!\nТОНГЁРУҒ: Тўшакка юр… Тўшакка юр!.. (Ўғлини суяганча, капа тарафга бошлайди.)\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (судралиб қадам ташлайди): Ҳолим қолмади! Ҳолим қолмади! Ғоз учиб кетди!\nТОНГЁРУҒ: У ғоз…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: (чўккалаб қолади). Бир ғозни мендан аядингиз… Эна, мен энди одам бўлмасам керак.\nТОНГЁРУҒ: Болам! Болам!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна… Дунё кўзимга қоронғи бўляпти!..\nЁлғиз Мерган қадди букилиб, аста ерга йиқилади. Тонгёруғ югуриб бориб, ўғлининг бошини тиззасига олади:\nБолам!.. Кўзингни оч! Кўзингни оч! Сен ўлмаслигинг керак! Эшитяпсанми, болам, сен ўлмаслигин керак!.. Воҳ, Тангрим менга ёрдам бер! Бир халқдан қолган ёдгорга ёрдам бер! Уни қаро ерга киргизма! У бу оламдан кетса, Тонгли улуси изи билан бу дунёдан ўчади! Тангрим!..\nСаҳна қоронғи тортади…\n…Дунёда кун-тун алмашяпти. Туну кун оралаб, саҳнадан Тонгёруғ пириллабгина юриб ўтиб кетяпти, ўтиб кетяпти… Кун-тун алмашяпти. Саҳнанинг бир тарафидан қўлида узун ирғай таёқ ушлаб олган Бўлган Кал, бир тарафидан Тонгёруғ ҳаллослаб кириб келяпти.\nБЎЛГАН КАЛ (саҳнага кирибоқ): Қайт! Эгачим, қайт! Мен фол очишни ташлаганман. Келган изингга қайт деяпман! Қайт!\nТОНГЁРУҒ: Бўлган иним! Минг афсунга тўлган иним! Ўғлим олти ойдан буён касал бўлиб, кўзини очолмай ётибди. Шамолдай елдим, олти ойлик йўлни олти нафасда босиб келдим! Боламнинг дардига даво излаб, биядай бўзлаб қошингга етдим!..\nБЎЛГАН КАЛ: Ҳолингдан хабарим бор! Ҳолингдан хабарим бўлмаса, бу дунёда нега Бўлган Кал номимни ўртага қўйиб фол очиб юрибман! Аммо яқинимга келма! Ловуллаб ёнаяпсан! Мен ҳам оловингга қўшилиб ёниб кетаман! Ёнимга келма!.. Қайт!\nТОНГЁРУҒ: Қайт, дема! Жонимни олсанг, ол! Молимни олсанг, ол!…\nБЎЛГАН КАЛ: Эгачим, молингни ололмайман – талончи эмасман, жонингни ололмайман – Кўк Тангри эмасман! Яқинимга келма! Мен фол очишни ташлаганман! Очган фолим тескари чиқяпти! Фақат Тангридан умид кут!\nТОНГЁРУҒ: Тангридан шу боламнинг умрини сўраб берадиган одам керак. Менинг зоримни Тангрим эшитмаяпти… Ҳеч бўлмаса, бир сирни айт, Бўлган иним, мен Тангрига нима ёмонлик қилдимки, ёлғиз боламни, кўзимнинг оқу қаросини бедаво дардга дучор қилди?..\nБЎЛГАН КАЛ: Тангрининг равиши фақат ўзига маълум…\nТОНГЁРУҒ: Илоё, дунё тургунча тургин! Мени марҳаматингдан нари тутма! Тушун, ўғлим Тонгли улусининг сўнгги илдизчаси! Мен уни ўн саккиз йил асраб-авайладим. У жувонмарг бўлса, бус-бутун эл қайта кўкармайди – дунёдан беиз йўқолади. Қаро ерга кириб кетади!..\nБЎЛГАН КАЛ: Йиғлатма-да мени!.. Бу қисматни билмасам, фолчиман деб бу дунёда лоф уриб юраманми?\nТОНГЁРУҒ: Иним, сен яна бир гапни биласан…\nБЎЛГАН КАЛ: Эгачим, сенга худойимнинг синови тугамаганга ўхшайди! Мендан сўраб нима қиласан? Сен фидокорнинг ишини қилдинг. Ўғлингнинг жонини жабборга бериб, элчи ғозни учирдинг! Ана, Қўнғирот элида неча ойки, тўй! Бахту тахти қайтиб келган… Сен улуғ одамсан! Бир халққа озодлик бердинг! Ғозга айланиб, учиб кетаётган эркнинг кўксини ўқ туйраб ўтмади. Озодликнинг йўли кесилмади. Алпомиш қайтиб, Бойсун-Қўнғирот бахтини топди! Эгачим, бутун дунё билган гапни қайта айтай: сен фидокорлик қилдинг. Бу дунёда фидокорнинг иши оғирдир! Қайси фидокорнинг манглайи ярқираб, бу дунёдан ўтди? Сен бу дунёни мард деб ўйлама! Кет, эгачим! Кет! Мендан нажот кутма! Мен кимманки, сенга ёрдам берай!\nТОНГЁРУҒ (сўнгги умид билан, кўз ёшларини тиёлмай): Ҳеч ёрдам беролмайсанми?\nБЎЛГАН КАЛ: Эгачим, мени қийнаяпсан. Кет!..\nТОНГЁРУҒ: Иним! Қаршимда қаро кунларимдаги бир ситим ёруғ бўлиб турибсан! Мени кўп қақшатма! Биргина фол оч!\nБЎЛГАН КАЛ: Очолмайман…\nТОНГЁРУҒ: Сени умрим бўйи олқайман! Ёлвораман! Шу боламга фол оч!\nБЎЛГАН КАЛ: Эгачим!..\nТОНГЁРУҒ: Мени қақшатма!..\nБЎЛГАН КАЛ: Очадиган фолимни ўйласам, қўрқиб кетяпман. Туришингни қара! Сен ҳеч нарсадан қайтмайсан! Сен жонингни аямайсан! Эгачим! Жони сабил қолган одамсан! Билиб қўй, сен ҳам осмонни кўтариб турган одамсан!\nТОНГЁРУҒ: Қанақа осмон?\nБЎЛГАН КАЛ: Бу дунёнинг осмони кўп. Бирини сен кўтариб турибсан.\nТОНГЁРУҒ: Аллақайдаги гапларни гапирма! Худо қарғаган халқнинг Худо қарғаган бир муштипари бўлсам…\nБЎЛГАН КАЛ: Ундай дема! Ундай дема!.. Сен энг улуғ одамсан!\nТОНГЁРУҒ: Иним, менинг ўлишга ҳаққим йўқ. Бўлмаса…\nБЎЛГАН КАЛ: Энди кет! Дунё билан гаплашишимга халақит беряпсан. Кўнглимни бўшаштириб юборяпсан. Сенга қараб, юрагим эзилиб кетяпти… Дунё билан гаплашишда қаттиқ бўлмасанг, бўлмайди. Бўшашсанг, бу дунё эзиб ташлайди. Сен буни биласан…\nТОНГЁРУҒ: Биламан. Ўн саккиз йил ёлғиз бошим билан дунёга сир бермадим. Тикка гаплашдим. Бошқа иложим йўқ эди.\nБЎЛГАН КАЛ: Энди ҳам бўшашма! Аввалгидай кўзига тик қараб ишингни қилавер! Энди бор…\nТОНГЁРУҒ (қақшаб): Болам… Ёлғизим нима бўлади?\nБЎЛГАН КАЛ: Воҳ, ўзини ўйламаган, эгачим!.. Тангрининг айтгани бўлади! Тангрининг айтгани бўлади! Кет!.. Мени қийнама!..\nТОНГЁРУҒ (кета бошлайди): Кўк Тангрим! Ўзинг нажот бер! Нажот бер! Ёлғизгина боламни хазон қилма! Ахир, унга бир гап бўлса, бир халқ бу дунёдан беиз йўқолади! Қайси гуноҳимиз учун бизни бу дунёнгдан ҳайдаб юборяпсан!.. Синовингни кўтаролмаяпман! Ерга киргизиб юборяпти мени синовларинг! Чидаёлмаяпман! Сабрим тугаяпти! Тангрим! Тангрим! Овоз берсанг-чи! Нега жимсан? Ахир, бундан ортиқ хору зорлик бўладими? Тангрим! Озгина нажот бер!..\nТонгёруғ йиғлай-йиғлай чиқиб кетади. Бўлган Кал унинг фиғонларига тоқат қилолмай қотиб турибди.\nБЎЛГАН КАЛ: Тангрим! Қойилман, Тангрим! Қандай бандаларингни яратгансан! Қандай ғаройиб бандаларинг бор!.. Ё қудратингдан! Ё қудратингдан! Қандай бандаларинг бор!.. Қойилман…\nСаҳнага қоронғилик тушади…\n…ёришганда, сибизға йиғлаб, дўмбира бўзлаб, Ёлғиз Мерганнинг ҳолидан яна баён этиб турибди. Кападан судралиб, қийналиб, инграниб чиқаётган Ёлғиз Мерган кўринади. У бир дам судралгач, беҳолликдан тўхтаб қолади. Ё қимирлашга мажоли етмаяпти ёхуд бу дам ҳушидан кетган… Ёлғиз ўзига келиб, яна инграганча, судралади. Охир саҳнанинг тўридаги харсанг тошга минг азобда етиб боради. Унга кўксини ердан узиб, суяниши ҳам минг азобда кечади. Ана, Ёлғиз Мерган харсангга суянганча, дунёни томоша қиляпти. Дам осмонга, дам тоғларга қарайди, дам ёнидаги майсани суйган одамининг сочини силагандай силайди… Тонгёруғ киради. Ўғлини ташқарида ўтирганини кўриб, тўхтаб қолади.\nТОНГЁРУҒ: Ташқарига… қандай қилиб чиқдинг?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Чиқдим. Эмаклаб, судралиб…\nТОНГЁРУҒ: Сен… Сенинг тобинг йўқ. Тўшакда ётишинг лозим. Гапимга кирмайсан…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Капа қафасга ўхшади. Дунёни бир кўрай деб чиқдим.\nТОНГЁРУҒ: Болажоним! Нималар деяпсан? Ҳали бу дунёни кўп кўрасан!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (унинг гапини эшитмагандай): Дунё бошқача экан…\nТОНГЁРУҒ (бирдан тутоқиб): Мен дунёни биламан! У… ўлжасини таъқиб этаётган бўрига ўхшайди. Халқимизни ёв бетўхтов босқин этгандан буён у бизни таъқиб этади… Ҳозир менга етиб келган! Тишлари бўғзимга ботиб кетаётганини ҳис қилиб турибман…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Сен айтаётганинг бошқа дунё…\nТОНГЁРУҒ: Дунё битта! Бошқа дунё йўқ. Тонгли элини қирган, лак-лак одамларнинг қонини дарё-дарё оқизган, болалару аёлларни қўйдай сўйган дунё…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Бошқа дунё бор… Масалан, сиз бошқа дунёсиз!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ҳа… Мен бемажолликда ётиб, ўйлайвериб-ўйлайвериб топдим. Сиз бошқа дунёсиз…\nТОНГЁРУҒ: Қанақа дунёман?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Сиз ўзингиздан кўра бошқаларни кўпроқ ўйлайдиган одамсиз. Бу дунёда бошқалар ҳам эмин-эркин – ўзининг бахту тахти билан яшашини хоҳлайсиз…\nТОНГЁРУҒ: Шу ишим ёмонми?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Яхши… Аммо бир ғозни ўғлингиздан аядингиз…\nТОНГЁРУҒ: Болам! Болажоним!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Менга эса одамларнинг кўзига кўринма, улар қирғин ва ўлим олиб келади, деб ўргатдингиз…\nТОНГЁРУҒ: Бошқа иложим йўқ. Сен элингнинг ичида яшаёлмаяпсан-да! На суянчинг бор, на таянчинг! Ҳаводасану учишга қанотинг йўқдай… Одамлар ёлғизу кучсизни аяб ўтирмайди! Сени асраб қолиш учун бу гапларни айтишга мажбур бўлганман. Чунки сенга бир гап бўлса, элимиз йўқ бўлади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мени хато қилишга ҳаққим йўқлигини, ҳар отган ўқим мўлжалга аниқ тегиши кераклигини уқтиргансиз. Тинмай машқ қилдиргансиз! Хато қилиш йигит учун ўлим дегансиз.\nТОНГЁРУҒ: Ҳа, ҳа!.. Айтганман! Айтганман, болажоним! Сен бир халқдан қолган ягона эркак бўлганинг учун бошқа нима дейин? Хато қилсанг, тузатадиганинг йўқ – ёвга ем бўласан…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Фақат жонингни асра дегансиз…\nТОНГЁРУҒ: Бошқа нима дейин? Сен Тонгли улусини қайта яратгувчисан!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (бемажол ўртаниб): Эна! Эна…\nТОНГЁРУҒ (фарзандига гиргиттон бўлиб): Жон!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Барибир… Бошқа дунё бор экан. Ор-номус тирикликдан баланд экан, эна!..\nТОНГЁРУҒ: Болажоним! Номусу орлим!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Хато қилдим… Ғоз учиб кетди! Яшашга кучим етмаяпти!..\nТОНГЁРУҒ: Шунча орсизлар дунёда яшаб юрибди-ку!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Уларнинг дунёси кенг бўлса керак! Менинг дунём эса торгина – ҳадеб ўзимга дуч келавераман. Ўзимга қарайман-да, қора ерларга кириб кетаман. Бир ғозни отолмаган ношуд, бир элни қандай яратсин!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ўлганим яхши, эна! Аммо бошқа дунё! Қандай гўзал! Осмонни қаранг! Шунчалар чексиз! Рангларининг тозалигини! Ҳар кун кўрадиганим анов арчани қаранг! Ҳаётни уфуриб, шамолда ғувуллайди!.. Бунча чиройли!.. Қараб тўймаяпман, эна!\nТОНГЁРУҒ: Ҳали кўп қарайсан! Ҳали қанча дарахтларни кўрмагансан! Ҳаммасини томоша қиласан! Ў, сен Тонгли улусининг осмонини кўрмагансан! Осмонимиз шундай баланд эдики!.. (Армонли, сурурли сукут чўкади.) Энди, болам, ичкари кириб бир мизғиб ол! Мен Луқмони Ҳакимнинг олдига бориб келаман!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, овора бўлманг. Дардимга даво йўқ…\nТОНГЁРУҒ: Шу гапларингни қўй. Дардингга даво топмасам, энанг бўлиб нима қилдим…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: “Дори” деб берганингизни едим, “ич” деганингизни ичдим… Фойдаси йўқ… “Луқмони Ҳаким олти ойлик йўл нарида”, деётган эдингиз, эна! Сиз қайтиб келгунча…\nТОНГЁРУҒ: Худо хоҳласа, мен қайтиб келгунча, ҳамма нарса омон-омонликда бўлади. Олти ойлик йўлни олти нафасда босаман!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Фойдаси йўқ…\nТОНГЁРУҒ: Ҳамма нарсага шак келтираверма. Касал борки, давоси бор! Луқмони Ҳаким билмаган даво борми?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ўлимдан бошқа ҳамма нарсанинг давоси бор…\nТОНГЁРУҒ (чўчиб тушиб): Нима? (Ўтириб қолади. Ҳўнграб йиғлайди.) Мен сени бу ёруғ дунёдан қўйиб юбормайман! Эшитяпсанми? Қўйиб юбормайман…\n…Дунёда кун-тун алмашаяпти. Туну кун оралаб, саҳнадан Тонгёруғ пириллабгина юриб ўтиб кетяпти, ўтиб кетаяпти… Кун-тун алмашаяпти. Ниҳоят, Тонгёруғ саҳнага киради-да, таққа тўхтаб қолади. Саҳнанинг нарига тарафидан Луқмони Ҳаким, кўзи тушган жониворлару ўт-ўланлар билан гаплашган кўйи, кириб келаяпти. Соқоли кўксига тушган, кўрганнинг ақли учган – ўз ақлидан ўзи тошиб, ҳар нақлидан сўзи тошиб келаяпти.\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Сен, жирғаноқ, шарбат бўласан… Қариқиз, сен беморларни терлатасан… Юлғун, писмиқ, нега яширинасан? Ариларга асални ким беради, тентак?.. Афсонак, заҳарлиман деб хафамисан? Заҳаринг ҳам дори-ку! Ўсавермайсанми? Дўлана, тоққа чиқиб кетма! Пастроқ туш! Ё қадрингни синаяпсанми? Майли, кўнглинг тўлсин! “Тоққа чиқмасанг, дўлона қайда”, деб қўя қоламиз…\nТОНГЁРУҒ (икки букилиб салом беради): Ассалому алайкум!\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ (тўхтаб): Ваалайкум ассалом!.. (Аёлга разм солиб.) Нега менга таъзим қилдинг, одамларнинг улуғи?\nТОНГЁРУҒ: Одамларни не-не хасталикдан фориғ этган сиздай донишманд зотга таъзим қилмай, кимга таъзим қиламан?\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Мен сенга таъзим этишим лозим, Тонгли элининг улуғ фарзанди! Мен мингта, ҳа ана, мақтансам, ўн мингта одамнинг ҳаётини сақлаб қолгандирман. Сен эса… Э-ҳе!.. (У икки қўлини ёйиб, дунёни қамраб кўрсатади.)\nТОНГЁРУҒ: Мен қандай улуғ бўлай, Луқмони Ҳаким отажон! Бир боламнинг дардига даво топмасам…\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Бойсун-Қўнғиротдай достон юртга дориломонлик берган зот улуғ бўлмай, мен улуғ бўлайми? Эзгулик йўлида ҳатто фарзандингни ҳам аямадинг, одамларнинг улуғи! Фарзандингни ҳам!.. Қандай улуғ зотсан!..\nТОНГЁРУҒ: Бу кўргиликларни қаердан эшитдингиз?\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Оламга достон бўлдинг-ку! Учиб келган қушлар айтди, югуриб ўтган ҳайвонлар айтди, ғувуллаб ўтган шамоллар айтди. Сен ҳақингда ўт-ўланлар шамолда тебраниб қўшиқлар айтганини бир эшитсанг эди.\nТОНГЁРУҒ: Сиз уларни тилини қайдан биласиз?\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Мен сирларни билишга интилдим, Тангри эса сирларини очди… Интилганга Худо ёр!\nТОНГЁРУҒ: Яна бир урининг, Луқмони Ҳаким ота! Илоё, бу дунёнинг ёмонидан ёмон яшай! Илоё, минг дарднинг минг бир оғриғида тўлғонай! Фақат болам армонда кетмасин!..\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Сен, Тонгли элининг ёлғиз қизи, олам кўрмаган фидойилик кўрсатдинг!.. Энди чидамоқдан бошқа йўл йўқ… Чида! Неки бошга тушса, қаноат эт!.. Э, фалак! Э, дунё!..\nТОНГЁРУҒ: Ўғлим бу оламни тарк этса, Тонгли улуси беиз йўқолади… Бутун бир халқ беиз кетади!.. Садағанг кетай, Луқмони Ҳаким ота!.. Худо назари тушган одамсиз! Фарзандим ўн гулидан бир гули очилмасдан, хазон бўлмасин! Бу гулдан ҳали қанча гуллар илдиз олиши керак!.. Ҳали ундан қанча дарахтлар ўсиб чиқади!.. Бу йигит ҳали боғ бўлади!.. Тонгли эли дунёда қайта туғилади. Олтойдан Ҳазаргача от суриб, довруқ солади!.. Фарзандимни ўлимга топширолмайман! Мен ваъда берганман!.. (Луқмони Ҳакимнинг пойига ўзини ташлаб) Луқмони Ҳаким отажон! Худо сийлаган зот! Шу ўғлимнинг умрини Тангридан сўраб беринг!..\nАёлнинг зориллашларини Луқмони Ҳаким бош эгиб, ўртаниб эшитяпти.\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ (сокин): Одамларнинг улуғи, ўзингни босиб ол! Ғамга сирингни берма!.. Тур ўрнингдан! Бу ёққа келишингда, ўғлинг – Ёлғиз Мерган нима деди? Охирги гапини эсла…\nТОНГЁРУҒ (ўзини тутиб олишга уринар экан): У.. У… “ўлимдан бошқа… ҳамма ишнинг… давоси бор…” деди.\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Ақлли йигит экан… (Сукунат. Луқмони Ҳаким оғир ўйга чўмган. Ниҳоят бош кўтариб) Ўғлинг тузалади.\nТОНГЁРУҒ (қулоқларига ишонмай): Нима? Нима дедингиз?\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Ўғлинг тузалади!\nТОНГЁРУҒ: Луқмони Ҳаким отажоним! Тилларингиздан айланай, нима дедингиз? Яна биргина қайтаринг?\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Ўғлинг тузалади. Фақат… (У иложсиз бир гапни айтаётгандай гапдан тўхтайди.)\nТОНГЁРУҒ: Ўғлим тузалади!.. Ўғлим тузалади!..\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Одамларнинг улуғи, қулоқ тут!..\nТОНГЁРУҒ: (бу хушхабарни барбод этадиган бирор бир нарса бўлиб қолишидан чўчигандай) Тузалса, бўлди!.. Тузалса, бўлди! Энди мен борай! Умид берган тилларингизга жоним садаға! Энди бориб, ўғлимга бу хушхабарни етказай!.. (Луқмони Ҳакимга таъзим қилиб.) Қуллуқ, ҳакимларнинг ҳакими! Қуллуқ, донишмандларнинг донишманди!..\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Эшит! Одамларнинг улуғи, эшит! Ўғлинг тузалади. Фақат… (Тонгёруғ уни маъқуллаб туради.) фақат ўша ғозни отиб олса…\nТОНГЁРУҒ: Ўша… ғозни… отиб олса… тузалиб кетади?.. Шундайми?\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Шундай, одамларнинг улуғи, шундай.\nТОНГЁРУҒ: У ғоз қаерда?\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Худо билади! Бир келган, кетган-да!\nТОНГЁРУҒ: Ҳа.. Худо билади… Бир келган… кетган… Уни… қандай топаман?!\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Тангридан сўра!\nТОНГЁРУҒ: Тангрим! Шу ғозни қайтариб юбор! Асқар тоққа қўндир! Болам ўрнидан туриб кетсин! Ахир, у бир илдиз! Кўкариши керак! Кўкариши керак!..\nЛУҚМОНИ ҲАКИМ: Э фалак!.. Э кажрафтор!..\n…ёришганда, ҳануз сибизға йиғлаб, дўмбира бўзлаганча, Тонгёруғу Ёлғиз мерганнинг ҳолидан баён этаяпти. Уларнинг ёлғиз капаси ҳам қунишибгина турибди.\nТОНГЁРУҒ (ташқаридан): Киш! Киш! Кет деяпман! Қанотинг сингур, бошқа жойда айлан! Бу ердан кет! Киш! Киш!..\nЎтин орқалаган Тонгёруғ киради. У бир қўли билан елкасидаги ўтиннинг боғини ушлаган, бир қўли билан осмондаги нимагадир таҳдид қиляпти.\nКет бу ердан! Киш! Киш! (ўтинни ўчоқбошига ташлаб, қўлларини силкитганича, қузғунни ҳайдайди.) Осмонда бошқа жой қуриб қолганми?! Бу жойга соянг ҳам тушмасин! Мияси айниган қузғин экансан! (Ердан тош олиб, осмонга отади.) Бу ерда нима бор? Нимага кетмайсан? Ахир, менинг болам соппа-соғ! Ҳозир капада ухлаб ётибди! Киш! Киш! Бу ерда ўлим йўқ! Эшитиб ол, бу жойда ўлим йўқ! Мен бор эканман, бу ерга ўлим келолмайди! Киш!.. Киш!.. (Яна осмонга тош отади.) Осмон ўйилиб, осмонсиз қолгур, киш! Киш!.. Бу жойга ўлим келолмайди! Яхшилаб эшитиб ол, ўлим келолмайди! Илоё, ўлимни соғинган кўзларинг ўйилиб тушсин!.. Киш! Киш!.. Кетсанг-чи!.. О, хайрият кетди!.. Кетди!.. Болам! Ёлғиз Мерганим! Қузғун кетди!. (Чопқилаб, капанинг ичига киради. Ичкаридан овози эшитилиб турибди.) Болам! Кўзларингни биргина оч! Бир оғиз сўз, де! “Эна” деган товушингни соғиндим! Чақалоқдай нафас олиб ётибсан! Қузғун кетди! (Ёлғиз мерган билан суҳбатини давом эттира, кападан чиқади. Қозон атрофида куймаланар экан, ўғли билан гаплашишда давом этади.) Қузғун бу жойларга адашиб келган! Бу ерда ўлим нима қилади? Бу жойларга ўлим келолмайди! Ҳеч бўлмаса, уялади! Бир халқдан биргина йигит омон қолсаю, у қайси юз билан унга рўбарў келади. Кейин, ҳар иш навбат билан-да! Мени ютмасдан, боламга ўлим ўтиб кетолмайди! (Бирдан тиз чўкиб, нола қилади.) Тангрим! Қандай кунларга қолдим! Бизларга раҳминг келсин! Шафқат қил!.. Шу ғозни қайтариб кел! Бойсун-Қўнғиротга раҳмат нурингни сочдинг-ку! Тонгли элидан қолган биргина норасидага ҳам шафқат эт! Шу ғозни қайтариб юбор! Тангрим!.. Қайтариб юбор! Тангрим!..\nУ ҳўнграб йиғлайди. Қаддини кўтаролмай йиғлайди. Қаро ерни муштлаб, йиғлайди. Аммо бирдан йиғидан тўхтаб, сукунатга қулоқ тутади. Олислардан ғознинг сайраши аввал элас-элас эшитилади.\nҒоз!.. Ғоз!.. Ғоз келди!.. Келди!.. (Энди у қувониб, беовоз титраниб, кўзёш тўкади.) Тангрим! Тангрим! Зоримни эшитдингми? Дунёни тўлдириб сайрайвер! Сайрайвер! (У қувончидан рақс тушаётганга ўхшаш бир ҳаракатлар қилади.) Ғоз келди!\nКапанинг эшигида ўмганлаганча, судралиб келаётган Ёлғиз Мерган пайдо бўлади. У бўсағада кўксини кўтариб, капанинг кесакиси – ёғочга осилиб, суяниб – қаддини ростлайди.\nТОНГЁРУҒ (ўғлига энди кўзи тушиб, беқиёс қувончда): Ёлғизим!.. Ёлғиз мерганим! Вой, ўзингга келдингми? Ўрнингдан турдингми? Тангрига минг шукур! Келган дард, кетади деб, момомларим айтар эди… Айтганлари бўлди!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ғоз келдими?\nТОНГЁРУҒ: Келди, Ёлғизим! Келди! Отиб олавер! Энди елкангга бўридай ёпишган хасталикни, бошингдан айлантириб от! Одам етмас чўлларга тушсин, қайтиши йўқ йўлларга тушсин!.. Эшит! Эшит!.. Сайраяпти! Ғоз сайраяпти! Эшит!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна… Сайрамаяпти…\nТОНГЁРУҒ(қулоқ тутиб): Ҳа… сайрамаяпти.\nЧиндан ҳам ғознинг товуши тинган.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ўзи.. сайраган эдими?\nТОНГЁРУҒ: Ўзим эшитдим! Мана шу қулоқларим билан эшитдим!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мен ҳам эшитгандай бўлдим… Бирдан қимирламай, зил бўлиб ётган танамга мадор кирди. Кўзларимни очишга ҳам кучим етди… Ғоз келди деб ўйлабман!..\nТОНГЁРУҒ: Келди! Келди! Сенга ўзим эшитдим, деб айтаяпман-ку!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Агар келган бўлса, яна овоз берар… А, эна?…\nТОНГЁРУҒ: Овоз беради! Овоз бермай, қаёққа боради? У бизни интизор қилаяпти фақат!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Агар келадиган бўлса… Мени ана у харсангга суяб ётқизинг! Мен тайёр турай! Мен!..\nТОНГЁРУҒ: Ҳозир… Ҳозир!.. Тангрим! Ўзингга шукур! Ноламни эшитганингга шукур!\nЎғлини минг машаққатда харсангга суяб ўтқазади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Энди ўқу ёйимни олиб чиқинг…\nТОНГЁРУҒ (югургилаб борар экан): Ҳозир олиб келаман… Ҳозир… Тангрим! Ғозинг овоз берсин! Овоз берсин! (Кападан ўқ-ёйни олиб чиқади.)\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, энди ўқ-ёйни қўлимга ушлатиб қўйинг…\nЁлғиз Мерганнинг қўлига Тонгёруғ ўқу ёйни тутқазади.\n(Қўлларида ёйни сезиб) Эна, баданимга титроқ кирди. Билагимга ғужур…\nТОНГЁРУҒ: Эркакнинг қўлини Кўк Тангри ўқ-ёй ушласин, деб яратган. Ўқ – эркак қўлининг давоми… Қўлинг бутунлигини сездинг, болам!..\nСукунат чўкади. Фақат дунё қадимги чолғуларда бир интизорлик мусиқасини чалаяпти. Тонгёруғ ўғлининг ёнига тиз чўкади. Иккаласи ғознинг сайрашини кутишмоқда.\nТОНГЁРУҒ (тинглар экан): Ана, сайради!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Йўқ, сайрамади. Кўктошдан наридаги қари тол шамолда овоз берди!\nТОНГЁРУҒ: Худди ғознинг овозини ўзи… Қуримагур қари тол, мени ўйнатади-я!..\nЯна сукунат чўкади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, сайрамадими? Нимадир овоз берди…\nТОНГЁРУҒ: Йў-ў-ўқ… Сукунат жаранглаяпти.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Келмайди… Шу ғоз келмайди… Бу ғоз мен ўлгандан кейин келади.\nТОНГЁРУҒ: Нималар деб алжираяпсан? Келади! Нимага келмас экан? Келади!.. Сен, бола, оғзингга келганини гапираверма!\nШу пайт ғоз сайрайди.\n(Тантана қилиб) Ана!.. Ана!.. Келди!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна! Ўқ етмайдиган жойдан сайраяпти! Мен боришим керак! Яқинроқ боришим керак!\nТОНГЁРУҒ: Боришинг керак! Боришинг керак!.. Тур, ўғлим! Тур, қарчиғайим!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Йўқ, мен эмаклаб бораман! Ғоз ҳушёр қуш! Иккаламизнинг бу талпанглаб юришимизда учиб кетади! Учиб кетмасин!.. Учиб кетмасин!..\nТОНГЁРУҒ: Болам!.. (Ғоз овози келаётган тарафни кўрсатиб) Қара!.. Қара! Ғоз тикка биз тарафга учиб келаяпти!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ҳа, ана! Кўктошдан ҳам учиб ўтди.\nТОНГЁРУҒ: Кўклам газанинг белига қўнди!.. Болам, ҳаракатингни кўр!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ҳозир!.. Ҳозир!..\nЎқ-ёйни қўлига олади. Мўлжалга келтириб, ёйни тортади). Шу пайт ғоз сайраб қолади. Ғознинг товуши энди аниқ – яққол эшитилади. Мерган ёйни ўша ҳолида тутган кўйи қушнинг сайрашига қулоқ тутади ва ҳафсаласи пир бўлиб, ёйни бўшаштиради.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН Эна…\nТОНГЁРУҒ: От, болам! От! Нега бўшашдинг! Тезроқ бўл!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна… бу ғоз…\nТОНГЁРУҒ: Нима деяпсан? Кўнглингни бўлмасдан, от! Отсанг-чи!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Бу ғоз бошқа ғоз…\nТОНГЁРУҒ: Тилингни тий! Бошқа ғоз эмас! Ўшани ўзи! Тезроқ от! Учиб кетади! Кетади! Тезроқ.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эшитиб кўринг!.. Ана, яна сайради! Яхшилаб қулоқ солинг!\nИккаласи ҳам ғознинг товушига қулоқ тутади.\nТОНГЁРУҒ: Ўша ғоз… эмасми?.. А?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: У эмас…\nТОНГЁРУҒ: Болам, яхшилаб эшитайлик… Балки адашаётгандирмиз? Балки ўша ғознинг овози ўзгарган…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, биз хато қилмаслигимиз лозим. Биз ўлаётганда ҳам ҳалол бўлишимиз керак. Унутманг, биз ҳалол, мард ва бир сўз Тонгли элининг фарзандларимиз.\nТОНГЁРУҒ: Тўғри айтасан…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Ўзингизнинг ўгитларингизни қайтардим.\nТОНГЁРУҒ: Сен ҳақсан… (Сукунат чўкади.) Ҳа, бу қуш ўша ғоз эмас…\nНиҳоятда оғир, суякларни сирқиратадиган сукунат чўкади. Охири мусиқа чидай олмайди, аввал дўмбира, сўнг сибизға бўзлаб чўкади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (оғир нафас олиб): Эна…\nТОНГЁРУҒ: Нима дейсан, жоним болам?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Совуқ бир шамол баданимга ўтиб, томирларимга югурди… Назаримда, ўлим келганга ўхшайди… У шу атрофда юрибди… Сездингизми?\nТОНГЁРУҒ: Сездим. У шу атрофда юрибди. Аммо сен унга сир берма.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: У кучли экан, эна. Пешонамдан совуқ тер чиқиб кетди.\nТОНГЁРУҒ: Маҳкам бўл! Ўзингни қаттиқ тут! У бўшашганни бир дамда ямлайди!\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, қараб турганим йўқ! Курашаяпман!..\nТОНГЁРУҒ: Жоним болам!.. Жоним болам!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мен яшаш қийин деб юрган эканман… Жон топшириш даҳшатли кўринаяпти кўзимга.\nТОНГЁРУҒ: Чида, болам!.. Тишингни тишингга қўй!.. Кураш!.. Сен кучлисан! Сен ўлмаслигинг керак! Ҳали сенинг фарзандларинг бир эл бўлади. Олтойдан Ҳазаргача от суриб юрадиган эл бўлади! Довруғи оламни тутади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, чидаяпман!..\nТОНГЁРУҒ (бирдан ўрнидан сакраб туради): Болажоним! Эркатойим! Сенинг қўлингдан ҳар иш келади. Сен ўлимни ҳам енгасан!.. Мен зув этиб Бойсун-Қўнғиротга бориб келаман. Алп Алпомишдан кўмак сўрайман! Бир ёрдами тегар!.. Ахир, тўқсон минг уйли улуснинг бийи! Бахшиларнинг тилида достон бўлган зот!.. Ҳеч бўлмаса, бирор йўл кўрсатар… Сен эса чида! Сабр қил!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Хавотир олманг!.. Келгунингизча, ўлим билан жон талашиб тураман. Енгилмайман!..\nТОНГЁРУҒ: Енгилма!.. (Кета туриб, минг илтижо билан ўғлига бурилиб қарайди.) Енгилмайсан-а? Ўзингни ҳушёр тут. Ҳушингдан кетма! Ўлимнинг, ҳушдан кетказиб, онгда келадиган одати бор… Ҳушёр бўл!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Эна, тезроқ боринг! Ўлим жуда кучли! Тезроқ…\nТонгёруғ пилдираганича, чиқиб кетади. Қоронғилик тушади…\n…Дунёда кун-тун алмашаяпти. Туну кун оралаб, Тонгёруғ пириллабгина юриб ўтиб кетаяпти, ўтиб кетаяпти… Мана, у охир Бойсун-Қўнғиротга етган – Алпомиш ва Барчиной билан гаплашиб турибди.\nАЛПОМИШ: Ўзимнинг эгачим! Мард эгачим! Элимни эл, юртимни юрт қилган эгачим! Хуш келибсиз! Мана бу тожу давлат, мана бу шону шавкат аслида сизники! Бойсун-Қўнғирот то дунё тургунча, сизни алқаб ўтади! Хуш келибсиз!\nТОНГЁРУҒ: Бойсун-Қўнғиротнинг улуғ бийи – алп Алпомиш! Алпомиш кўнглининг қаноти бувиш Ойбарчин! Қошларингга бир хизмат билан келдим…\nБАРЧИНОЙ: Хизмат бўлса қочмас. Аввал меҳмон бўлинг! Кўнглингизни очинг. Эгачим, қирқин қиз бир базм қилсин. Чанқовуз чалиб, муқом қилсин; дўмбирани чертиб, кўнгилдан айтсин!\nАЛПОМИШ: Сиз юртимизга тақдиру иқбол берган муҳтарам зотсиз! Сизга қанча қилсак арзийди! Азиз меҳмонимиз бўлинг!\nТОНГЁРУҒ: Қуллуқ, алп Алпомиш! Қуллуқ! Қуллуқ, бувиш Ойбарчин! Мен сизга ортиқ хизмат қилганим йўқ! Азбаройи тўғрилигимдан, тақдир ғозини ўлимдан асраб қолдим! Энди сенга бир хизматим бор…\nАЛПОМИШ: Бир эмас, минг хизматингиз бош устига!\nТОНГЁРУҒ: Тақдир ғозини отолмаган мергангина ёлғиз болам ор-номусда қоврилиб, бу дунёдан соврилиб кетаяпти. Шу боламнинг дардига даво топиб беринглар деб, бўсағаларингга бош уриб келдим…\nБАРЧИНОЙ: Тавба! Сиздай одамни ҳам қисмат сарсон қилдими?\nТОНГЁРУҒ: Сарсон қилди! Аммо майли, умрим сарсон-саргардонликда ўтаверсин! Майли!.. Фақат болам омон қолса бўлди!\nАЛПОМИШ: Мушкул гапни айтдинг-ку, эгачим! Жуда оғир гапни айтдинг! Мен бор-йўғи Қўнғиротнинг бийиман, аммо оламнинг яратгувчиси Кўк Тангридан қуйиман!..\nТОНГЁРУҒ: Ундай дема! Ундай дема! Эшитгансан! Тонгли элини ёв қирғин қилди! Мен шу элдан қолган бир бебахт япроқман. Ўғлим эса бу элнинг норасида бир илдизгинаси. Охирги илдизи! У омон қолиб кўкарса, дарахт бўлади! Дарахт ниҳол тараб, боққа айланади. Боғ эса кўпайиб, кўпайиб, бир кунмас бир кун ўрмонга айланади… Тонгли эли яна Олтойдан Ҳазаргача ўрмондай шовуллаб туради…\nАЛПОМИШ: Воҳ, одамнинг фариштаси! Воҳ, одамнинг улуғи!\nБАРЧИНОЙ: Тонгёруғ опа, бир қаранг, бу дунёнинг баланд тоғлари белингиздан ҳам келмай турибди!..\nАЛПОМИШ: Қўнғиротнинг сурув-сурув қўйлари, отар-отар моллари сизники!\nТОНГЁРУҒ: Қуллуқ. Элингга буюрсин, бий, элингга буюрсин.\nАЛПОМИШ: Отар-отар йилқилари ҳам сизга тортиқ, эгачим!\nТОНГЁРУҒ: Қуллуқ. Юртингга буюрсин, алп, юртингга!..\nАЛПОМИШ: Лак-лак қўшинларим ҳам сизники, эгачим!\nТОНГЁРУҒ: Қуллуқ. Шону шавкатингга буюрсин!\nАЛПОМИШ: Хазинадаги жами жавоҳиру тиллаларимни олинг!\nТОНГЁРУҒ: Қуллуқ. Тўйларингга буюрсин!\nАЛПОМИШ: Тожу тахтимни олинг!\nТОНГЁРУҒ: Азиз бошингга буюрсин!\nАЛПОМИШ: Нима қилай? Бошқа ҳеч нарсам қолмади…\nТОНГЁРУҒ: Мен боламнинг омонлигини сўраб келганман… Умрини сўраб келганман…(Сукунат чўкади.)\nБАРЧИНОЙ: (Йиғлай деб юбораётган сукунатни енгиб): Бий бобомнинг ули… Бир иложини топинг!..\nАЛПОМИШ: Нима қилай?\nБАРЧИНОЙ: Бир иложини топинг…\nЯна сукунат чўкади. Безабон бу иложсизликнинг дардини гоҳ чанқовуз, гоҳ дўмбира, гоҳ сибизға айтиб йиғлаяпти.\nАЛПОМИШ: Агар жоним керак бўлса, бераман…\nЯна сукунат. Дорга бораётганлар эшитадиган сукунат.\nБАРЧИНОЙ: Шу ерда…\nБАРЧИНОЙ: Бўлган Кал фолчи тоғдан тушиб, шу ерда юрибди.\nАЛПОМИШ: Унинг шу жойдалигидан нима фойда бор?\nБАРЧИНОЙ: Бир фол очирсак… бўлмайдими? Шу Калга ҳам худо берган – айтгани тўппа-тўғри чиқади.\nАЛПОМИШ: Э, Кўк Тангри!.. Ҳа, майли! Ҳа, деган туяга мадор!.. Эй, ҳудайчи!\nЎтовга ҳудайчи кириб, таъзим қилади.\nБўлган Калга кўзинг тушмадими?\nҲУДАЙЧИ: Ташқарида… Қирқин қизга фол очиб, ҳиринглаб ўтирибди.\nАЛПОМИШ: Бу ёққа бошлаб кел!\nҲудайчи чиқиб кетади.\n(Тонгёруққа) Жонингизга раҳмингиз келсин! Йиғлайвериб, адо бўлиб кетманг. Ўлимдан бошқа нарсанинг иложи бор.\nТОНГЁРУҒ: Ўлим? Қўнғиротнинг бийи, ўлим келган! Болам Асқар тоғида ўлим билан жон талашиб ётибди… Ўлим келган…\nБАРЧИНОЙ: Қаердан биласиз?\nТОНГЁРУҒ: Бу дунё менга фақат ўлимни рўбарў қилди. Кўз олдимда бус-бутун Тонгли эли жон берди. Мен ўлимни яхши танийман. У шундай ёнимдан, ўғлим тарафга ўтиб кетди! Уни тўхтатиб қолишга кучим етмаяпти! Алпомиш бўлсанг, ўғлимни жонини сўраб бер! Биргина болам омон қолсин!\nШу пайт ҳудайчи Бўлган Кални судраб олиб кира бошлайди.\nБЎЛГАН КАЛ (ортига тисланиб): Э, мен ўз эркидаги одамман! Алпомишингнинг олдида нима қиламан. Подшоҳ бўлса ўзига! Мен ҳам ўзимга подшоҳман! Қўйиб юбор! Ҳудайчиман деб судраб келаверасанми?\nҲУДАЙЧИ: Улуснинг бийи чақирди, нодон! Бий Алпомиш чақирди!..\nБЎЛГАН КАЛ: Алпомиш бўлса ўзига! Бий бўлса, юртига бий! Мен шамолдай бир эркин одамман!..\nАЛПОМИШ: Ҳай, ҳай, Бўлган ака! Сизга бир ишимиз тушди-да! Одамга одамнинг иши тушади!..\nБЎЛГАН КАЛ: Ана шу гапинг ёқди менга!.. Барчамиз одаммиз! Кўк Тангрининг бандаларимиз! Барчани икки қўли икки оёғи, биргина боши бор!.. Айт, кимнинг икки боши бор, Алпомиш? Подшоҳнинг боши иккитами?\nАЛПОМИШ: Калта қайтинг, Бўлган ака! Калта қайтинг! Шайтонга ҳай беринг!\nБЎЛГАН КАЛ: Йўқ, аввал айт, подшоҳнинг боши иккитами?\nАЛПОМИШ: Подшоҳнинг боши битта, ака! Битта!..\nБЎЛГАН КАЛ: Баракалла! Ҳаммамизнинг бошимиз биттадан бўладиган бўлса, бу шотирларингга айт, фолимнинг қизиқ жойидан бузиб, қирқин қизнинг ширин суҳбатидан узиб, мени бий олдига судраб келмасин! Мен эркин одамман! Шамолдай хоҳлаган тарафимга эсаман, билиб қўй!\nАЛПОМИШ: Билдик, ака, билдик! Энди бир илтимосимиз бор… Шу Асқар тоғидан Тонготар эгачимиз келган экан…\nБАРЧИНОЙ: Шу опамга бир фол очиб қўймайсизми?\nБЎЛГАН КАЛ (овозини секинлатиб, эркалатиб): Келдими? Шу ердами? (Тонгёруққа кўзи тушиб) Ассалому алайкум, осмонни кўтариб турган инсон! Ассалому алайкум!..\nТОНГЁРУҒ: Ваалайкум ассалом!\nБЎЛГАН КАЛ: Сен… Сен бу ерда нима қилиб юрибсан? Мен сенга нима деган эдим, одамларнинг улуғи!.. Бор, фарзандингнинг қошига бор! У арслоннинг бир ўзи ўлим билан олишиб ётибди!..\nТОНГЁРУҒ: Ўғлим менга ваъда берган! Мен боргунча ўлимга ён бермайди.\nБЎЛГАН КАЛ: Ўлим кучли!\nТОНГЁРУҒ: У Тонгли элининг фарзанди! Айтганининг устидан чиқади.\nАЛПОМИШ: Шу эгачимизнинг мушкулидан бир фол очинг.\nБЎЛГАН КАЛ: Йўқ, мен Тонгли элининг шу қизига айтганман, бу мушкулотдан фол очмайман.\nБАРЧИНОЙ: Бўлган оға, йўқ деманг! Биз сизнинг ҳеч бир гапингизни икки қилмаганмиз! “Бўлган ака шамолдай одам, ким унинг йўлини тўсса, Бойсун-Қўнғиротнинг душмани” деб, бий бобомнинг ули бутун оламга эълон этган!\nБЎЛГАН КАЛ: Алпомиш! Ойбарчин! Мен шу фолни очмай!\nАЛПОМИШ: Очинг, ака…\nБАРЧИНОЙ: Барака топгур, фол очинг!\nТОНГЁРУҒ: Менга озгина илинж беринг. Озгина…\nБЎЛГАН КАЛ: Фолимга чиққан нарсани кўтаролмайсизлар-да!..\nАЛПОМИШ: Мен шу эгачим учун дунё бошимга тушса ҳам, кўтараман, Бўлган ака!\nБЎЛГАН КАЛ: Сен осон ўйлама!.. Яхшиси, мен кетдим! Шамол одамман! Бўғилиб кетдим! Бу эгачимга (Тонгёруғни кўрсатиб) фол очишни ташлаганман, деб айтганман! Яна мени мажбур қилманглар! Нафасим ичимга сиғмай қоляпти!..\nБАРЧИНОЙ: Бўлган оға, қанча оғир бўлса ҳам бир фол очинг!\nБЎЛГАН КАЛ: Айланай Барчиной, сен аралашма! Бойсарининг қизи, бу фолга чиқадиган гап аёл кўтарадиган гап эмас! Сен аралашма!..\nТОНГЁРУҒ: Менинг болам ўлиб кетаверсинми, Бўлган ака! Ўлиб кетаверсинми?\nБЎЛГАН КАЛ: Оббо!.. Мени қийнаяпсизлар!.. Руҳимни танимдан айирмай, дўзахга ташлаяпсизлар!..\nАЛПОМИШ: Бўлинг, ака! Фол очинг!\nБЎЛГАН КАЛ: Қўймадинглар, қўймадинглар… Энди Алпомиш, ўзларингдан кўринглар!..\nАЛПОМИШ: Биз доим ўзимиздан кўрганмиз, ака!\nБЎЛГАН КАЛ: Шу гапинг менга ёқди. Энди эшитинглар!.. Агар ўша ўқ тегмаган ғоз қайтиб келса, Ёлғиз Мерган уни отиб олса, ҳеч нарса кўрмагандай, касалдан халос бўлади. Ўйнаб-кулиб кетади…\nАЛПОМИШ: У ғоз қаерда?\nБЎЛГАН КАЛ: Тангрининг ғози-да!.. Бир келгану кетган!\nБАРЧИНОЙ: Қаерга кетган?\nБЎЛГАН КАЛ: Айтаяпман-ку, ғоз Кўк Тангрининг ғози – қаердалиги фақат унга аён…\nТОНГЁРУҒ: У ғоз йўқ! У ғоз йўқ! Бор бўлса, мен топмасмидим…\nАЛПОМИШ: Бу мушкулни ечишнинг бошқа йўли йўқми?\nБЎЛГАН КАЛ: Бор.\nАЛПОМИШ: Айтинг, Бўлган ака!\nТОНГЁРУҒ: Айтинг, ҳаялламай айтинг. Болам жон талашаяпти, ахир! Тезроқ айтинг!\nБЎЛГАН КАЛ: Барчин бувиш, айтаверайми?\nБАРЧИНОЙ: Айтинг! Тонгёруғ опамни зориллатманг, барака топгур! Тезроқ айтинг!\nБЎЛГАН КАЛ: Айтсам, айтдим!.. Алпомиш! Барчин бувиш! Қўнғирот эрларининг сараси, кўзларингнинг оқу қораси – яккаю ёлғиз фарзандларинг алп Ёдгорни Кўк Тангри йўлида қурбонликка топширасизлар! Шунда Тонгёруғнинг ўғли Ёлғиз Мерган хасталикдан фориғ бўлади, кўзларига дунё ёруғ бўлади!\nФол оч дейсизлар, фол оч дейсизлар…\nАЛПОМИШ: Нима дединг?.. Ёдгорни…\nБЎЛГАН КАЛ: Худди шундай, Алпомиш, Ёдгорни… Шу ишни қилсаларинг, Ёлғиз мерган омон қолади, Тонгли эли дунёга сиғмайдиган халқ бўлади!..\nБАРЧИНОЙ: Шундай бўлади де, тилингга тескан чиққур!.. Шундай бўлади де…\nАЛПОМИШ: Ойбарчин! Бувишим!.. Ўзингни бос! (Узоқ тин олиб) Бойсун-Қўнғиротдан ҳеч ким ноумид кетмаган. Биз учун ўғлини ўлимга топшираётган шу эгачимиз ҳам ноумид кетмасин. Муродига етсин!.. Биз ҳамиша мардга мард бўлганмиз! (Барчинга) Сен нима дейсан, бувишим?…\nТОНГЁРУҒ: Нима деяпсизлар! Нима деяпсизлар! Ойбарчин! Қўнғиротнинг лочин қизи! Ҳеч қачон “хўп” дема! Ҳеч қачон!..\nБАРЧИНОЙ: Биз ҳамиша мардга мард бўлганмиз, а?\nАЛПОМИШ: Ҳа, бувишим! Ҳа!..\nБАРЧИНОЙ: Бий бобомнинг ули… Бий бобомнинг ули, сиз Бойсун-Қўнғиротнинг элининг бийисиз, юртнинг ор-номусисиз… Нима десангиз шу!.. Нима десангиз шу!..\nАЛПОМИШ: Ҳудайчи, алп Ёдгорга бўладиган гапни тушунтириб, бу ёққа олиб келинглар!\nҲудайчи чиқиб кетади. Жимлик. Тонгёруғ ер билан битта бўлиб ётибди. Фақат йиғи зарбидан вужуди титранади. Ойбарчин тик турганча оламга қараб турибди, фақат аҳён-аҳён кўзёшларини артиб қўяди.\nАлпомиш ерга қараган. Шамолда қолган дарахтдай тебранади, баъзан чидайолмай, “А-а!.. И-им-м!..” дея инграб қўяди.\nБАРЧИНОЙ (оҳиста): Бий бобомнинг ўғли…\nАЛПОМИШ: Нима дейсан, бувишим? Нима дейсан…\nБАРЧИНОЙ: Ўзингизни йиғиштириб олинг… “Оҳ”ингизни олам эшитмасин.\nАЛПОМИШ: Қуллуқ, бувишим, қуллуқ…\nЯна жимлик. Яна Барчин дунёга тик қараб, аҳён-аҳён ёшини артиб турибди, Тонгёруғ ерга қапишиб беовоз йиғлаяпти. Алпомиш шамолда қолган дарахтдай тебранади…\nБЎЛАР КАЛ (тоқати тоқ бўлиб): Э дунё! Одамларингни бунча қийнайсан! Шу ситамларнинг нима кераги бор? Яшагим келмай қоляпти! Нега шамол бўлай десам, қўймайсан? Нега?\nЁДГОР: Келдим, ота.\nАЛПОМИШ: Сенга айтишдими?\nЁДГОР: Айтишди, ота.\nАЛПОМИШ: Нима дейсан?\nЁДГОР: Марднинг ўғли мард бўлади.\nАЛПОМИШ: Баракалла, Ёдгорбек (Тонгёруққа.) Эгачим, сиз туфайли юртимда доруломонлик бўлди. Дилингизда армон қолмасин! Боламни – Ёдгоримни хайри худо йўлига буюрдим!..\nТОНГЁРУҒ: Йўқ, йўқ!..\nАЛПОМИШ: Ёдгор ғоз қўнган газа устига чиқиб, ўзини қурбон қилади. Ўғлингиз эса, Кўк Тангрининг инояти билан хасталикдан халос бўлади!..\nТОНГЁРУҒ (Ўзини босиб, ўрнидан туради. Қаддини тик тутиб, ниҳоятда сокин овозда гапиради): Алпомишбек, Ойбарчин бувиш! Мен муштипар бир аёл бўлсам ҳам, сиз айтган йўлга юролмайман. Фарзанд доғи нима эканлигини мен бечора билмасам, ким билади! Ёдгорбекни тинч қўйинглар, Барчиннинг бахтига соғ-омон яшайверсин! Фақат бир илтимосим бор. Ҳозир ҳаммангиз чин кўнгилдан Тангридан сўрангки, менинг, ҳеч бўлмаса, биргина зорим Яратганнинг қулоғига етсин! Чин кўнгилдан сўранг!..\nАЛПОМИШ (қўлларини фалакка чўзиб): Кўк Тангри, шу эгачимизнинг биргина зорини эшит!\nБАРЧИНОЙ (у ҳам Алпомишнинг ҳаракатини такрорлаб): Биргина зорини ижобат эт!\nБЎЛГАН КАЛ (қўлларини баланд кўтариб): Эй, Кўк Тангрим, шу аёлнинг зорини эшитмасанг, кимнинг зорини эшитасан! Унга шафқат қил! Биргина истагини муродига етказ!\nҲамма қўлларини баланд кўтарганча, тиз чўкади. Саҳна қоронғилашади…\n…Саҳна ёришганда, Тонгёруғ капага рўбарў бир газада ўтирибди. У капага кўз тикканча, Худога муножот этмоқда.\nТОНГЁРУҒ: Тангрим! Менинг ноламга ҳам бир қулоқ сол! Умрим элу юртимни қисматини ўйлаб ўтди. Бир фарзанд ўстирдим. Бир ғозни – тақдир қушини ўлимдан сақлаб қолдим! Энди, ана, фарзандим чайлада ўлим билан олишиб ётибди. Бу газадан пастга тушолмай турибман. Қўрқаманки, бенажот қайтганимни кўрган болагинамнинг бу дунёда қарори қолмайди! Шу билан Тонгли улуси оламдан беиз йўқолади!.. Кўк Тангрим! Ўзинг қўллагин! Раҳмат нурини бошимга соч! Мени ғозга айлантир-да, кейин инон-ихтиёримни ўзимга бер! Тангрим! Тангрим! Мени ғозга айлантир!…\nБирдан саҳнада шамол гувуллайди. Чақмоқ чақади. Оламни қоронғилик босади. Тонгёруғ қоронғиликка ва шамолга гўё аралашиб кетади.\n(Қоронғидан овози эшитилади.) Тангрим! Тангрим! Мен ғозга айланиб боряпман! Ғозга айланиб боряпман! Ноламни эшитганинг учун қуллуқ, Тангрим! Мен ўша ғозга айланиб боряпман! Болам, қара, мен ғозга айландим!\nБирдан унинг товуши ғознинг ғоғолашига алмашади. Саҳнада Тонгёруғнинг ўрнига ғира-шира ўша ғоз кўринади. У қанотларини қоқиб, сайраб турибди. Капанинг ичидан қўлида ўқ-ёй кўтариб, ўлим билан олишавериб адо бўлган Ёлғиз Мерган гандираклаганича чиқади. У капанинг кесагасига – ёғочга суяниб, атрофга қарайди. Ниҳоят, ғозга кўзи тушади.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: О, келар экансан-ку! Келар экансан-ку, телба дунёнинг ажалберди ғози! Мени ор-номусда ўлдирган ғоз! Ўлим, бўғзимдан тутганда етдинг-а? Ҳозир… Ҳозир… (У ўқни ёйнинг тасмасига қўймоқчи бўлади. Аммо ёғочдан қўлини олгач, гандираклаб йиқилиб тушади. Туришга уринади – бу иш унинг учун жуда мушкул). Ажал, шошма!.. Шошмай тур!.. Бир ўқ узишга қурбим етса, бўлди – мендан енгиласан! Енгиласан! ( У минг азобда ўмганини кўтаради. Сўнг ўзини мадорсизлиги билан кураша-кураша чўккалайди.) Ҳозир… Ҳозир… Ғоз, сени отиб олсам, ажал мендан арслондан қуён қочгандай қочади! Ҳозир… Ҳозир… (У бир амаллаб, ўқни ёйнинг тасмасига қўяди. Ёйни тортиб, мўлжалга олади.) Ё, Тангрим ўзинг қўлла! Ё тангрим!.. (Ўқ учиб кетади. Ғознинг жон аччиқ чинқириши эшитилади. Ғоз қанотини бир силкиб, қунишиб қолади. Ёлғиз Мерган бирдан касалликни унутиб, ўрнидан сакраб туради. Югуриб ғознинг ёнига боради.) Эна! Қаердасиз? Ғозни отдим!.. Эна… Соғайиб кетдим!.. Ўлимни енгдим! Эна!.. Соғайиб кетдим! (Ёлғиз Мерган бориб ғознинг кўзига термилади. Негадир овози пасаяди, хавотир пайдо бўлади.) Эна… Эна… Энажон… (У ниманидир тушунади ва жон-жаҳди билан қичқиради.) Эна!.. Эна!…\n…Бу воқеалардан неча кунлардир ўтган. Ёлғиз Мерган капаси ёнида танҳо – бош эгганча, ўзига чўкиб ўтирибди. У энди бу дунёда ёлғиз. Қадим дунёнинг қадим чолғулари унинг дардидан айтиб, тоғу даштда изиллаб юрибди. Саҳнага Мангуҳаёт киради. У чўчиб, атрофга олазарак боқиб, минг бир хавотирда келяпти. У Ёлғиз Мерганни кўриб, тўхтайди. Ёлғиз Мерганнинг ҳам унга кўзи тушади.\nМАНГУҲАЁТ (қимтиниб): Келдим.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (ўрнидан қўзғалиб, тик туради): Келинг… (Негадир жуда авайлаб) Мен Мангуқутнинг невараси, алп Элтуғунинг ўғли Ёлғиз Мерганман. Тонгли улусининг фарзандиман…\nМАНГУҲАЁТ: Мен Жонқобилбийнинг невараси Элмурод ботирнинг фарзанди Мангуҳаётман. Тонгли улусининг фарзандиман.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН (қувониб, лаззатланиб такрорлайди): Тонгли!..\nМАНГУҲАЁТ (у ҳам қувониб): Ҳа, Тонгли!.. Тонгли!..\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Исмингиз ҳам чиройли экан… Мангуҳаёт!.. Ўзингиз ҳам чиройли экансиз!..\nМАНГУҲАЁТ: Қаердан биласиз?\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Энам – Тонгли элининг қизи Тонгёруғ айтганлар. Айтганларки, Тонгли эли дунёдаги энг чиройли халқ…\nМАНГУҲАЁТ: Чунки у хиёнатни билмайди.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Шунинг учун ҳам у хиёнатнинг қурбони бўлди.\nМАНГУҲАЁТ: Шунинг учун ҳам у қаро ер тагида ётибди…\nУлар жим қоладилар.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Бу гапларни… сенга ким айтди?\nМАНГУҲАЁТ: Энам… Тонгли халқининг Кунёруғ деган қизи.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Аммам! Аммам!…\nМАНГУҲАЁТ: Ҳа, аммангиз…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Аммам… қанилар?\nМАНГУҲАЁТ: Аммангиз… келолмайдилар. Овчилар, одамларни асир олиб, қулликка сотадиган каслар бизни таъқиб қилишди. Энам менга Асқартоққа борадиган йўлни кўрсатди-да, Тангрига илтижо этиб, кийикка айланди. Сўнг овчиларни ортидан эргаштириб, тоғма-тоғ югургилаб кетди. Уч кун ўтиб, шамоллар айтдиларки, энам – Кунёруғ бу дунёдан кетган…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Менинг энам эса ғозга айланди…\nЯна жим қоладилар.\nМАНГУҲАЁТ (қимтиниб): Хуллас, келдим…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Хуш келибсиз… (Бир нозик жимлик чўкади.) Энам Тонгёруғ… “эгачиларим келса, катта тўй қиламиз”, дер эдилар.\nМАНГУҲАЁТ (овози титраб): “Тўртовимиз йиғилсак, дунёларга сиғмайдиган тўй бўлади” дер эди аммангиз…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Энди улар йўқ…\nМАНГУҲАЁТ: Бу ёруғ дунёда бир улусдан фақат иккаламиз қолдик.\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Энди бутун Тонгли улуси – иккаламиз йиғилиб, тўй қиламиз!.. Мен сенинг… қўлингни ва кўнглингни сўрамоқчиман. Ишон, Тангри гувоҳлигида ваъда бераман: менга кўнгил берсанг, бир умр кокилларингни тарайдиган шамолинг, кунларингни ёритадиган офтобинг бўламан; кечалари осмонингда юлдуздай порлайман; ўртансанг “оҳ”инг, кулсанг кулгинг бўламан; кўнглингда орзу, жонингда ғулу бўламан. Ёв сенга етмайди, ғам сенга етмайди – умринг бўйи ёнингда қалқонинг бўламан!..\nМАНГУҲАЁТ: Бошингга кулфат тушса, ғаминг сингийдиган тупроғинг, кулсанг кулгинг ўрлайдиган осмонинг бўламан; қозонингда овқатинг, елкангда кийиминг бўламан; кетсанг ўйинг, қайтсанг уйинг бўламан. Мен сенга ўн ўғил, ўн қиз туғиб бераман! Ўнта келин оламиз, ўнта куёвимиз бўлади…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Икки ёлғиз илдиз қўшилиб дарахт бўламиз…\nМАНГУҲАЁТ: Дарахт боққа айланади…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Боғ ўрмонга…\nМАНГУҲАЁТ: Шамолларда дунёга сиғмай шовуллаймиз…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Тонгли улуси Олтойдан то Ҳазаргача от суради…\nМАНГУҲАЁТ: Ҳа, Олтойдан Ҳазаргача…\nЁЛҒИЗ МЕРГАН: Мангуҳаёт…\nМАНГУҲАЁТ: Ёлғиз… Ёлғизим…\nУлар бир-бирларига тикилиб қоладилар. Сўнг оҳиста юриб яқин келадилар. Қўлларнинг бармоқлари беихтиёр бир-бирларини топади ва парда туша бошлайди.\n← Аввалги Аввалги Воқиф Иброҳим (1945-1983)\nКейинги → Кейинги: Асад Асил. Чақмоқдек чақнаган ҳаёт


Нафл рўзани тутишга кириши билан уни очиб юбормасдан қуёш ботгунга қадар етказишлик вожиб бўлади. Агар ўз ихтиёри билан ёки бошқа сабаб билан рўзаси очилиб кетса, қазосини тутиб бериш вожибдур. Масалан, нафл рўза тутган аёл кундузи ҳайз кўриб қолса, рўзаси очилиб кетгани учун ўша куннинг қазоси ҳам вожиб бўлади.\n«Оламгирия», «Ҳидоя», «Ниҳоя»\nҚазо рўза тутишнинг ниятини тонг отгандан кейин қилса, дуруст эмас. Лекин нафл рўза деб ният қилса, имом Насафий (рҳ.) сўзларига кўра, жоиз. Агар шундай ният қилгандан кейин рўзасини очиб юборса, қазосини тутиб бериши вожибдир.\n19274 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Рўзага оид масалалар - 6\tРўзага оид масалалар - 8 »


Кандай килиб сабрли булиш мумкин? – КУН УЗ\nГлавная / Маданият / Кандай килиб сабрли булиш мумкин?\n09.05.2018\tМаданият Comments Off on Кандай килиб сабрли булиш мумкин? 128 Показы\nДинимиз Исломда сабрга таргиб килинган экан, сабрли булиш, бу макталган сифат сохибига айланиш йуллари хам курсатилган. Зеро Аллох бир дардни туширса, унинг давосини хам нозил килади. У Зот бандаларни бир ишга буюрса, унга етишиш учун воситаларни хам жорий этади. Сабрли булишга хизмат киладиган омиллардан бири бу илмдир. Жумладан, сабрли булиш учун сабр фазилатини тулик англаб етиб, сабрлиларга Аллох тарафидан бериладиган мукофотларни, сабрсизлик окибатида келиб чикадиган ёмон окибатларни, гунох-маъсият, афсус-надомат ва кабихликларни хаёлга келтириш керак. Агар банда шу ишни килса, калбида сабрга нисбатан хохиш, ирода, катъият ва асл инсонийлик рухи пайдо булади. Шунда унинг машаккатлари рохатга, хаётнинг аччик синовлари лаззатга айланади.\nБошга тушган мусибатга, кулдан кетган нарсаларга сабр кила олиш учун дунё хаёти уткинчи, Аллох даргохида унинг бирон кадри йук эканини эслаш кифоя.\nИбодатларга сабр килиш учун уша ибодат фазилати, уни тарк килиш окибатларини яхши билиб олиш керак булади.\nСабр инсоннинг фитрий фазилати булиб, унга болаликдан хос булади. Хаётда куриб турганимиздек, баъзилар сабрли, яна баъзилар бесабр буладилар. Лекин шу билан бирга сабрни узига одат килиш, уни нафсга сингдириб бориш мумкин. Акс холда шариатда сабрга таргиб килинмаган буларди.\nКиши бесабр булса, у узини секин-аста сабрга ургатиб борса булади. Бунда банданинг хохиши, харакати мухим саналади. Сабр фазилатини эгаллаш мумкин экани набавий хадисда баён килинган. Имом Бухорий ривоят килган хадисда Расулуллох соллаллоху алайхи ва саллам: “Ким сабрли булишга харакат килса, Аллох уни сабрли килиб куяди”, деганлар. Бу хадисдан маълум буладики, банда нафсини сабрга ургатиши мумкин. Зеро, ким бирон нарсани куп такрорласа, унга одатланса, уша иш кейинчалик банда учун кийин булмай колади. Сабр хам худди шундай. Киши ибодатларга, мусибатга, харом ишларга сабрли булишга харакат килган сари унинг учун сабр одатий холга айланиб колади. Кейинчалик у ибодатларни кийналмай хушу билан бажариши, мусибатларга сабр кила олиши, харом ишлардан тийилиши мумкин.\nПред. Токиодаги илк Жоме масжиди\nСледующая Узбекистонда Марказий Осиёнинг энг катта тегирмони ишга туширилди\nТуркманистонда кора рангдаги машиналарга «ов» эълон килинди – ОАВ\nСара Эйжер: ИНСОН ЭЪТИКОДИНИ СИНАБ ЧИН ХАКИКАТНИ АНГЛАЙДИ\nТАРВУЗ КУЗ ВА МИЯ УЧУН ФОЙДАЛИ\nКенг таркалган хурофот\nАшхободда 700 метр келувчи дарёга эга мехмонхона ва хукумат трибунаси курилади


1 майдан бошлаб Самарқанддаги автобусларда жетонлар жорий этилади » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\n1 майдан бошлаб Самарқанддаги автобусларда жетонлар жорий этилади\nКомментариев: 0 Просмотров: 209 Дата: 28-04-2016, 18:30 1 майдан бошлаб Самарқандда автобусларда йўл ҳақи воситаларидан бири сифатида пластик карточкаларга харид қилинадиган жетонлар жорий этилади. Бу ҳақдаги қарор вилоят ҳокими томонидан имзоланди, деб «Газета.uz»га асосланган ҳолда Daryo.uz хабар бермоқда. Қарор «йўловчиларга жамоат транспортида йўл ҳақи тўлашда қўшимча қулайликлар яратиш» мақсадида қабул қилинган. Ҳужжатга кўра, шаҳарда жетонлар сотувини амалга ошириш учун 13 та махсус пункт қурилади. Маълумот учун, 2013 йил мартидан бери Тошкентда ерусти жамоат транспортида юриш учун фақат пластик карточкаларга сотиладиган жетонлар фойдаланишда бўлиб келмоқда. - деб хабар бермоқда Carzone.uz нашри.


Исроил Мадримов қандай титул учун жанг қилади ёхуд унинг нуфузи ва рейтинги қай даражада? - Zamin.uz\n06:57 / 29.07.2020\n15 август куни биринчи ўрта вазнда (69.8 кг) фаолият юритадиган ҳамюртимиз Исроил Мадримов ўзининг навбатдаги жангини Эрик Уокерга қарши вақтинчалик WBA жаҳон чемпионлик камари учун ўтказиши мумкинлиги ҳақида ҳабар берган эдик.\nҲозирда, ушбу тўқнашув камар учун эканлиги расман тасдиқланганича йўқ. Бу борада Исроил Мадримовнинг промоутерлари ташкилот билан музокаралар олиб бормоқда ва тез кунларда бунга аниқлик киритилади.\nШундай бўлса-да, мазкур хабардан сўнг, турли фикр ва мулоҳазаларга гувоҳ бўлдик ва бу борада имкон қадар маълумот беришга қарор қилдик.\nДемак, Бутунжаҳон бокс ассоциацияси, яъни WBA томонидан ўз йўналишида таъсис қилинган 3 та жаҳон чемпионлик камари билан танишинг:\n1. WBA Super – ташкилотнинг энг нуфузли жаҳон чемпионлик камари бўлиб, Исроил Мадримов ҳаракат қилаётган вазнда бу титул соҳиби доминиканлик Хейсон Росарио ҳисобланади.\n2. WBA Regular - даража жиҳатдан кейинги ўринда турувчи "мунтазам" жаҳон чемпионлик камари. Ҳамюртимиз вазн тоифасида бу чемпионлик кубалик Эрисланди Ларага тегишли.\n3. WBA Gold - ушбу титул жаҳон чемпионлик камари ҳисобланмайди ва бу қандай боксчиларга берилиши ҳатто, ташкилотнинг регламентида ҳам келтирилмаган. Бу камар эгасига асосан, "Regular" чемпионнинг ҳимоя муддати келганда мажбурий даъвогарлик мақомини беради ва WBA Regular чемпион ўз камарини WBA Gold чемпионга қарши мажбурий ҳимоя қилади. Ушбу вазнда WBA Gold чемпиони франциялик Майкл Соро ҳисобланади.\nЮқорида санаб ўтилган, 3 та камар эгалари WBA рейтингига киритилмайди. Янада аниқроқ қилиб айтганда, булар рейтингни юқорисида чемпионлар сифатида қайд этилади ва ундан кейин кучли 15 талик рейтинг давом эттирилади. Қуйида мазкур вазндаги WBA рейтингини эътиборингизга ҳавола этамиз.\n“Интерим” WBA яъни, вақтинчалик жаҳон чемпионлик камари эса, нуфуз бўйича улардан кейинги ўринда туради ва бу титул ҳар доим ҳам таъсис этилавермайди. Қачонки асосий чемпионнинг маълум сабабларга кўра, даъвогарларга қарши жанг ўтказиш муддати чўзилса, у ҳолатда ушбу камар жорий этилади. Бундай чемпионлик камари Исроил Мадримовнинг вазн тоифасида илк бора таъсис этилмоқда. Мазкур титул соҳиби рейтингда биринчи ўринга жойлашади. Ҳозирда юқорида кўриб турганингиздек, WBA рейтингида биринчи ўринда собиқ жаҳон чемпиони Жаррет Хёрд, иккинчи ўринда эса ҳамюртимиз Исроил Мадримов жой олган. Агар, Мадримов ушбу камарни қўлга киритган тақдирда янги рейтингда ҳамюртимиз биринчи ўринга кўтарилади. Хёрд эса, рейтингда пастки поғонага тушади.\nКелинг, шундай камар таъсис этилган бошқа бир вазн тоифасини кўриб чиқамиз. Шаҳрам Ғиёсов ва Шоҳжаҳон Эргашев фаолият олиб бораётган супер енгил вазнда (63.5 кг) шундай турдаги чемпионлик камари жорий этилган ва бу титулнинг амалдаги соҳиби Aлберто Пуэлло ҳисобланади. Рейтингда кучли олтиликка назар солсангиз, WBA Super чемпиони Жош Тэйлор, WBA Regular камари соҳиби Марио Барриос ҳамда WBA Gold чемпиони Исмаэл Барросо эканлигини кўришингиз мумкин. Рейтингда биринчи поғонада қайд этилган, Aлберто Пуэлло “Интерим” яъни вақтинчалик жаҳон чемпиони ҳисобланади. Шаҳрам Ғиёсов рейтингда олтинчи, Шоҳжаҳон Эргашев еттинчи поғонадан жой олган.\nКўпчилик нима учун бу боксчиларимиз асосий камар учун жанг қилмаётганликларига қизиқади. Ушбу рейтингда кўрганингиздек супер чемпион Жош Тэйлорга қарши жанг яқин йилларда имконсиз. Чунки, Тэйлор навбатдаги жангида IBF йўналишида мажбурий даъвогарга қарши тўқнаш келса, ундан сўнг WBC ва WBO чемпиони Хосе Рамирес билан 4 та камарни бирлаштирувчи баҳси режа қилинган. Қолган чемпионлар ҳам бошқа боксчилар билан жанглар борасида келишувга эришган. Шундай экан, ҳозирча кутишдан бошқа чора йўқ. Бироқ, тез орада қолган боксчиларимиз ҳам Муроджон Аҳмадалиев каби нуфузли чемпионлик камарлари учун жанг қилиб, муваффақият қозона оладилар, деган умиддамиз!\nИсроил Мадримов Муроджон Аҳмадалиев натижасини такрорламоқчи\n1-03-2020, 10:04, Спорт\nИсроил Мадримов учун 2020 йил... Бу борада башоратчилар нима дейди?\n17-01-2020, 06:28, Спорт\n19-03-2019, 10:17, Спорт\nИсроил Мадримов мексикалик енгилмас жаҳон чемпионига қарши жанг қилмоқчи\n11-03-2019, 12:25, Спорт


Қирғизистон президенти ташрифининг якунида Ўзбекистоннинг саноат соҳасидаги ютуқлари билан танишди. 14.12.2017, Sputnik Ўзбекистон\n17:23 14.12.2017 (янгиланди: 17:26 14.12.2017)\nҚирғизистон президенти ташрифининг якунида Ўзбекистоннинг саноат соҳасидаги ютуқлари билан танишди.\nТОШКЕНТ, 14 дек — Sputnik. Қирғизистон президенти Жээнбеков расмий ташрифи давомида Ўзэкспомарказда Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган саноат маҳсулотлар кўргазмасида бўлди, деб хабар қилмоқда президент матбуот хизмати.\n"Кўргазмада Ўзбекистон саноатининг турли тармоқларида фаолият юритаётган компаниялар маҳсулотлари, илмий-ишлаб чиқариш марказларининг инновацион лойиҳа ва ишланмалари намойиш этилган", — дейилган хабарда.\nШу билан Қирғизистон Республикаси Президенти Сооронбой Жээнбековнинг Ўзбекистонга бўлган расмий ташрифи якунига етди.\nИслом Каримов номидаги “Тошкент” халқаро аэропортида олий мартабали меҳмонни Шавкат Мирзиёев кузатиб қўйди.


Смартфон ишлатиш умримиз давомида бизга қанчага тушади? - Terabayt.Uz\nСмартфон ишлатиш умримиз давомида бизга қанчага тушади?\nАгар 1000 долларлик смартфонни қиммат деб ўйласангиз, шошилманг.\nНархларни таққослаш сайти Flipsy маълумотларига кўра, оператор тўловлари ва иловалар харидларини ҳам инобатга олсак, оддий смартфондан фойдаланиш учун ривожланган давлатлар, жумладан, АҚШ аҳолиси умри давомида 75 000 доллар сарфлайди.\nБу рақамлар смартфонга кетадиган сарф-харажатларни категорияларга бўлиб чиқиш орқали олинди.\nСмартфоннинг умумий нархи\nАгар биринчи смартфонингизни ўртача 18 ёшингизда сотиб олиб, 78 ёшингизга қадар уни ҳар 32 ойда янги моделга алмаштирсангиз, умрингиз давомида жами 22 та смартфон ишлатган бўласиз. (Маълумот учун, 78 ёш АҚШда аҳолининг ўртача умр кўриш ёши ҳисобланади.) Ҳар бир смартфон сизга 567 долларга тушса, 22 та смартфон нархи умр давомида 12 474 доллар бўлади.\nОператор хизматлари ҳам арзон эмас (бу ерда АҚШдаги ўртача нархлар инобатга олинмоқда). Flipsy'нинг тахминий ҳисоб-китобича, оддий одам ойига 80 доллар оператор хизматига тўласа, 60 йил давомида 57 600 доллар пул сарфлаган бўлади.\nSensor Tower Store'нинг маълумот беришича, оддий iPhone фойдаланувчиси премиум иловалар ва илова ички харидлари учун йиллик равишда ўртача 88 доллар сарфлайди. Бу эса бутун умр давомида 5280 долларга тенг бўлади.\nҚуйида Flipsy ҳисоблаб чиққан нархларни ўн йилликлар кесимида кўриб чиқамиз. Яъни бу ерда 10, 20, 30 ва ҳ. йил давомида телефондан фойдаланишнинг умумий нархи кўрсатилган:\n•10 йил: 12 559 доллар;\n•20 йил: 25 118 доллар;\n•30 йил: 37 677 доллар;\n•40 йил: 50 236 доллар;\n•50 йил: 62 795 доллар;\n•60 йил: 75 354 доллар.\nЎҚИНГ: 30 апрелгача For the King ўйинини бепул олиб улгуринг! (+видео)\n#iPhone #иловалар #нарх #илова ички харидлари #оператор харажатлари #мобил харажатлар


«Эври Колд» - шамоллашда тез ёрдам\nКуз фасли келиши билан шамоллаш касалликлари мавсуми бошланади. Шамоллашнинг ёқимсиз белгилари одатий ҳаёт тарзимизни издан чиқаради, бу эса кайфият ва фаолиятимизга салбий таъсир кўрсатади. Замонавий фармацевтика шамоллашни даволаш учун кўплаб дори воситаларини таклиф этмоқда. Бироқ улар орасидан қандай қилиб самаралисини танлаш мумкин? Дори воситасининг таркиби ва вазифаларига эътибор қаратиш лозим. “Эври Колд”– шамоллашда замонавий ва самарали восита.\nШамоллаш ҳаётимизга кутилмаганда бостириб киради ва кўп ҳолларда ёқимсиз белгиларга эга бўлади, улар бизга одатий режимда яшаш ва ишлашга ҳалақит беради. Бурун оқиши, битиши, баданнинг зирқираши ҳаётни ва кайфиятни бузади. Агар шамоллаш даволанмаса, у организмда узоқ вақт қолиб кетади ёки бошқа мураккаб касалликка айланади.\nДорихона пештахталарида касаллик белгиларини даволаш учун турли хил дори воситалари тақдим этилган. Баъзи ҳолларда у ёки бу дори воситасини танлаш қийин кечади. “Эври Колд” – шамоллаш ва унинг белгиларида самарали восита. Дори воситасини ичиш – ёқимсиз машғулот, шунинг учун дори воситасининг шаклига эътибор қаратиш лозим. “Эври Колд” ни ёқимсиз мазани ҳис қилмаган ҳолда сув билан ичиш мумкин. Катталар бир кунда 1 та таблеткадан 3-4 марта, 6 ёшдан 12 ёшгача бўлган болалар учун эса доза битта таблеткадан кунига 1-2 марта ичишни ташкил этади.\nҲар қандай дори воситаси ўзига хосликлар ва қўллаш учун қарши кўрсатмаларга эга бўлиши мумкин. Шунинг учун дори воситасини қабул қилишдан олдин даволовчи шифокор билан маслаҳатлашиш лозим. “Эври Колд”ни ҳомиладорлик, эмизиш даври, олти ёшгача бўлган болалар ва дори препаратларига таъсирчан бўлганларга ичиш ман этилади.


Абдулла Орипов вазифасидан бўшатилди\n24 октябр 2021, Тошкент вақти: 04:02\nЎзбекистон Бош вазири ўринбосари Абдулла Орипов (чапда) Япониянинг Тошкентдаги элчиси Ёсихиса Курода билан ҳамкорлик келишуви имзолаш маросимида. 25 июл¸ 2012 йил\nНорасмий хабарларга кўра¸ Ўзбекистон Бош вазири ўринбосари, Ахборот тизимлари ва телекоммуникация масалалари мажмуаси раҳбари Абдулла Орипов вазифасидан бўшатилган.\nЎзбекистон Бош вазири ўринбосари Абудлла Орипов (Ўзбекистон Халқ шоири Абдулла Орипов эмас - таҳр.) нинг ўз вазифасидан 22 августда четлатилгани ҳақидаги хабарни Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамасидаги манбасига таянган ҳолда Узметроном Интернет газетаси ёйинлади.\nЎзбекистон махсус хизматларига яқин кўриладиган бу газета изоҳича, Абдулла Ориповнинг ишдан бўшатилиши “МТС-Ўзбекистон” қўшма корхонаси атрофидаги ғалвалар билан боғлиқ бўлиши мумкин.\nЎзбекистон Вазирлар Маҳкамаси қошидаги Ахборот ва телекоммуникация департаментининг ўзини таништирмаган ходими Озодлик мухбири билан суҳбатда Абдулла Ориповнинг ишдан олингани ҳақидаги хабарни рад қилмади:\n- Билмадим, токи қўлимизда бу ҳақда қоғоз (фармон – Озодлик таҳририяти) бўлмас экан, бу ҳақда ҳеч нарса дея олмайман, дея каловланди департамент ходими.\nЎзбекистонда расман рўйхатдан ўтган “Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамияти фаоли ва журналист Абдураҳмон Ташановнинг айтишича, Абдулла Ориповнинг ишдан олингани ҳақидаги хабар алоқа соҳасида, телевидение ва радиода ишлайдиган ходимлар орасида тарқаб бўлган:\n- Абдулла Ориповнинг ишдан кетганлиги ҳақидаги хабар телерадиомпанияда ва бошқа ижтимоий тармоқларда ишлайдиган барча одамларга етиб борди, лекин бу ҳақда ҳозирча расмий фармон эълон қилинмаган. Биз гаплашган ўндан ортиқ мустақил манбалар Абдулла Ориповнинг ишдан олинганини тасдиқлашди. Бу манбаларнинг айтишларича, унинг ишдан кетиши ортидан жуда кўпчиликнинг, ҳатто Ўзбекистон телерадиокомпанияси раисининг ҳам ишдан олиниши ҳақида гаплар бўлмоқда, дейди Абдураҳмон Ташанов.\nБу суҳбатдошга кўра, Абдулла Ориповнинг ишдан бўшатилиши ортида “МТС-Ўзбекистон” можаролари билан бирга бошқа молиявий сабаблар ҳам бўлиши мумкин:\n- Абдулла Нигматович ишдан олинишининг ўзига хос сабаблари бор. Биринчиси, у Тошкент кланининг лидерларидан бири эди. Алишер Азизхўжаев ишдан кетганидан сўнг, тошкентликлар унинг ўрнига буни олиб келишди, деган гаплар юрарди. Шунга асосан, ҳукумат поғоналарида маҳаллийчилик ипини тортиб турадиган ҳам шу одам эди, дейишаяпти. Бундан ташқари унинг молиявий камчиликлари ҳам бор эди, дейишяпти, дейди Абдураҳмон Ташанов.\n2009 йилнинг октябр ойидан Ўзбекистон Бош вазирининг Соғлиқни сақлаш ва ижтимоий муҳофаза, ахборот тизимлари ва телекоммуникациялар масалалари бўйича ўринбосари бўлиб ишлаб келган Абдулла Орипов ваколатлари август ойида анча камайтирилган эди.\n2012 йил августидан Орипов Ўзбекистон Бош вазири ўринбосари, Ахборот тизимлари ва телекоммуникация масалалари мажмуаси раҳбари лавозимида ишлаган.\n51 ёшли Абдулла Орипов Тошкент давлат Алоқа институтини тугатган, мутахассислигига кўра¸ электралоқа муҳандиси.\n2002 йилда Ўзбекистон Бош вазирининг Алоқа ва информацион технологиялар масалалари бўйича ўринбосари, Ўзбекистон Алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги бош директори лавозимига тайинланган эди.


19 апрель куни Бухоро вилоятининг Қоракўл туманида умумий қиймати 3 миллиард 300 миллион долларлик Қандим газни қайта ишлаш комплекси қурилиши бошланди.\nБўлажак комплекс тамал тошини қўйиш тантанасида Ўзбекистон Бош вазири Шавкат Мирзиёев ва Россиянинг “Лукойл” корпорацияси президенти Вагит Алекперов иштирок этди.\nОзодликка сим қоққан қоракўлликлардан бири¸ мартабали меҳмонлар чўлнинг ўртасидаги бу тантана жойига вертолëтда учиб келганига қарамай¸ бюджет ташкилотлари ва коллеж ўқувчилари бир ҳафта улар қадам босмаган йўлларни тозалаганини айтади.\nАйни суҳбатдошга кўра¸ "рус ва корейс мутахассислари бошқараëтган бу лойиҳага минглаб ўта арзон ишчи кучи етказиб бериш баробарида¸ Қоракўл ва Олот туманларида хорижликларга жинсий хизмат кўрсатиш тармоқлари ҳам пайдо бўлган ва бу ишга асосан коллеж ўқувчилари жалб этилмоқда".\nҚоракўлликлардан бири билан суҳбатни тўлиғича тингланг.\nҚоракўл чўлларида қурилаëтган Қандим газни қайта ишлаш комплексининг 2018 йилда ишга тушиши ва йилига 8 миллиард 100 миллион кубометр газни қайта ишлаш қувватига эга бўлиши кутилмоқда.\n2015 йилнинг февралида “Лукойл” ва Жанубий Кореянинг Hyundai Engineering консорциуми Қандим газни қайта ишлаш комплексини қуриш ва ишлаб чиқариш ускуналари билан таъминлаш бўйича 2 миллард 662 миллион долларлик шартнома имзолаган эди.


Европа иттифоқи Марказий Осиё бўйича янги стратегияни қабул қилди — Minbar\n17 июн 16:41 4 дақиқада ўқийсиз Мақолалар\nЕвропа иттифоқи Марказий Осиё бўйича ташқи сиёсатининг янги стратегиясини қабул қилди. Янги стратегиянинг тақдимоти Бишкекда бўлиб ўтади.\nБрюсселда ЕИ кенгаши томонидан 17 июнда қабул қилинган стратегия Марказий Осиёдаги бешта собиқ совет республикаси – Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Туркманистон ва Тожикистон билан сиёсий, иқтисодий ҳамкорликнинг янги моделларини назарда тутади. Янги стратегия Марказий Осиё жамиятларининг бардошлилиги (resilience), фаровонлигини ошириш, минтақавий ҳамкорликни кучайтиришга қаратилган.\nЕИ стратегиясини янгилаш нега керак бўлиб қолди: Қўшниларининг қўшниси бўлмиш Марказий Осиё ЕИ учун Шарқий Европа ёки Яқин Шарқдек муҳим бўлмаса ҳам, Марказий Осиё давлатлари билан дипломатик ҳамкорлик ва иқтисодий ёрдам ЕИ ташқи сиёсатида муҳим ўрин эгаллайди. ЕИнинг Марказий Осиё бўйича амалдаги стратегияси 2007 йилда қабул қилинган. Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, иқтисодий тараққиётни қўллаб-қувватлаш, энергетика ва транспорт, атроф-муҳитни ҳимоя қилиш соҳасидаги ҳамкорлик ушбу стратегиянинг устувор йўналишлари этиб белгиланган эди.\nЛекин минтақа ва дунёда содир бўлаётган бир неча муҳим ўзгаришлар бу стратегияни янгилашни тақозо этмоқда. Хусусан, Хитойнинг «Бир макон, бир йўл» ташқи сиёсий ташаббуси қуруқликда Европа ва Осиё ўртасидаги савдо йўналишларини тиклашни назарда тутади. Авваллари ёпиқ Ўзбекистоннинг очилиши минтақавий тангликни енгиллаштирди ва Тожикистон-Ўзбекистон, Қирғизистон-Ўзбекистон каби собиқ «душман дўстлар» ўртасидаги қўшничилик муносабатларини анча яхшилади, бу ўз навбатида минтақавий ҳамкорликка янги нафас берди. Марказий Осиё давлатлари шунингдек Афғонистон тақдири билан кўпроқ шуғуллана бошлади. Марказий осиёликлар турли хил террористик гуруҳларда тобора муҳим рол ўйнамоқда. ЕИнинг стратегияси мана шу жараёнларни назарда тутган ҳолда янгиланган.\nЯнги стратегия асосан нималарга урғу беради: эски стратегиянинг устувор йўналишлари янги стратегияда деярли ўзгармай, шундайлигича қолган бўлса ҳам, урғу энди юқорида келтирилган жараёнлар билан ҳамоҳанг ўзгаради. Хусусан, Хитойнинг «Бир макон, бир йўл» ташаббусига жавоб бериш зарурати ЕИ ўзининг «туташлик» (connectivity) ташаббусини тақдим этишини тақозо қилмоқда. 2007 йилдаги стратегияда энергетика ва транспортга урғу берилган бўлса ҳам, Хитойнинг Марказий Осиёдаги бу соҳаларга инвестицияси ЕИ ҳаракатларини доғда қолдирган. Асосий инвестицияни инфратузилмага тикадиган хитойликлардан фарқли ўлароқ европаликлар кенгроқ, инсонлараро алоқалар ҳамда тартибга солувчи қоидаларни бекор қилишга қаратилган ёндашувни тарғиб қилмоқчи.\nАфғонистоннинг тақдирини ҳал этишда, у ерда тинчлик ўрнатишда Марказий Осиё давлатлари билан ЕИ ҳамкорлигига ҳам алоҳида эътибор берилади. ЕИ «Марказий Осиёда яхши қўшничиликни барқарорлаштириш йўлида» Афғонистоннинг минтақа ишларига фаол иштирокини таъминлаш сари интилади.\nМарказиё Осиё давлатларининг ўзаро, минтақавий ҳамкорлиги ҳам тарғиб этилади, бунда ЕИ ўзининг тажрибаси билан бўлишади.\nЕИ Марказий Осиё мамлакатлари билан фозил бошқарув (good governance), ҳуқуқий давлатчилик ва инсон ҳуқуқлари масаласида мазмунли мулоқотни давом эттириш зарурати мавжудлигини таъкидлаган.\nБрюссел Марказий Осиёда энергетика, савдо-сотиқ, транспорт, ёшлар билан ишлаш, таълим каби соҳаларни ривожлантириш ва самарадорлигини ошириш борасида ўз тажрибалари билан ўртоқлашишда давом этади ва Европа институтлари билан ҳамкорлигини қўллаб-қувватлайди.\nЕвропа иттифоқи қизиқиш билдирган давлатлар билан янгича шериклик ва ҳамкорлик битимини тузмоқчи. Бу битим Қозоғистон билан аллақачон тузилган ва қўлланмоқда.\nЕИ билан Ўзбекистон ўртасидаги Комплекс шериклик ва ҳамкорлик шартномаси 1999 йили имзоланган ва ҳозирги пайтда Тошкент ва Брюссел ушбу битимни янгилаш мақсадида музокара олиб бормоқда.\nЕИ кенгашининг алоҳида урғу бериб таъкидлашича, ЕИнинг муайян давлат билан ҳамкорлик даражаси ушбу давлатнинг инсон ҳуқуқлари ва матбуот эркинлигига, суд мустақиллигига олиб келадиган сиёсий ва демократик ислоҳотларни амалга ошириши ҳамда бозор иқтисодиёти принциплари асосида иқтисодиётини ислоҳ қилишига боғлиқдир.\nМарказий Осиё Европа иттифоқи ЕИ\n4 июл 11:39 2 дақиқада ўқийсиз


Қарордан кейинги бир ой\nЕвропа Иттифоқи ташқи ишлар вазирларининг Ўзбекистонга қарши жорий этилган санкцияларни юмшатиш қарори қабул қилинганидан бери бир ой ўтиб, мамлакатда инсон ҳуқуқлари вазияти фақат ёмон томонга ўзгаргани айтилмоқда.\n2004 йил 13 майдаги Андижон воқеалари ортидан жорий этилган бу санкция масаласида ЕИ ташқи ишлар вазирлари йиғилишида қабул қилинган қарорга кўра, фожеага масъул кўрилган ўзбек амалдорларига белгиланган виза чеклови олти ойга бекор қилинган. ЕИ расмийлари бу қарорни Ўзбекистон билан мулоқот юритиш зарурати билан изоҳлаган, агар шундан кейин ҳам вазият ўзгаришсиз қолса, қарор қайта кўриб чиқилишини билдирганди.\nЎзбекистонлик инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси Сурьат Икромов бу қарор қабул қилингандан бери ўтган бир ой ичида мамлакатдаги аҳвол фақат ёмон томонга ўзгарганини таъкидлади.\n“Ҳозиргина менга уч маҳбус қийноқ оқибатида ўлгани ҳақида маълумот келиб тушди. Мен уларни ўрганяпман”,- деди Суръат Икромов.\nҲафта бошида С.Икромов раҳбарлик қиладиган Ўзбекистон ҳуқуқ ҳимоячилари ташаббус гуруҳи “Ҳизб ут-таҳрир”га аъзоликда айбланиб, қамоқда жазо муддатини ўтаётган маҳбус Фитрат Салоҳиддинов қийноқлар натижасида оламдан ўтганини маълум қилган эди.\nФранциядаги “Марказий Осиёда инсон ҳуқуқлари” ташкилоти раҳбари Надежда Отаева ҳам С.Икромов хавотирлари ўринли эканини айтади.\nН.Отаева ҳам ўзбекистонлик бошқа ҳуқуқ ҳимоячилари қатори санкциялар юмшатилиши ҳеч қандай ўзгаришларга олиб келмаслигини айтиб, унинг енгиллаштирилишига қарши чиққанлардан.\n“Ҳозирча Ўзбекистондаги инсон ҳуқуқлари вазиятини кузатаётган ҳуқуқ ҳимоячиларининг башорати тўғри бўлиб чиқмоқда. Ўзбекистонда жўяли ўзгаришларни, айниқса, фуқаровий жамият билан боғлиқ ўзгаришларни ҳозирча кузатмаяпмиз. Ҳуқуқбузарликлар кўпайса кўпаймоқдаки, камаймаяпти”,- дейди Н.Отаева.\nЕИ Ўзбекистонга қарши санкцияларни юмшатар экан, бир қанча талабларни илгари сурган. Шулардан бири Халқаро қизил хоч жамиятига ўзбек қамоқхоналарини инспекция қилишга рухсат берилиши бўлган.\nХалқаро қизил хоч жамияти вакиласи Анна Нелсоннинг айтишича, ўзбек расмийлари билан бу борада музокаралар ҳали-ҳамон давом этмоқда.\n“Бизнинг Ўзбекистонда қамоқхоналарни инспекция қилиш билан боғлиқ фаолиятимиз 2004 йилдан бери тўхтаган. Бу ишни қайта йўлга қўйиш учун Ўзбекистон ҳукумати билан сўзлашувлар боряпти”,- деди Анна Нелсон.\nТашкилотнинг қамоқхоналардаги вазиятни ўрганишга қилаётган ҳаракатлари 2004 йилдан буён бирор самара бергани йўқ. Афтидан, ўзбек расмийлари Халқаро қизил хоч жамияти вакилларининг қамоқхоналарда бўлишини хоҳламаяпти.\nҲуқуқ ҳимоячилари Халқаро қизил хоч ташкилотига сиёсий маҳбуслар сақланадиган қамоқхоналарни ҳам кўздан кечиришга рухсат берилишини талаб қилаётир. Н.Отаева бу борада айрим ижобий силжишлар борлигини эътироф этди.\n“Ижобий ҳол шуки, сиёсий маҳбусларга ҳар уч ойда бир марта яқинлари билан учрашишга рухсат бериляпти. Кеча Мўътабар Тожибоеванинг қизи қамоқхонадаги онаси билан учрашди. Ундан аввал Санжар Умаровнинг ўғлига отаси билан учрашишга изн берилганди. Исроилжон Холдоровнинг қариндошлари ҳам учрашув берилмаётганидан шикоят қилмаяпти. Умуман бу борада ижобий силжиш бор. Афтидан, Ўзбекистон ҳукумати Халқаро қизил хоч жамияти вакили ташрифига ҳозирлик кўряпти”,- деди Н.Отаева.\nАммо Суръат Икромов бир-икки сиёсий маҳбуснинг яқинлари билан учрашувига рухсат берилгани вазият яхшиланаётганини анлатмаслигини таъкидлади.\n“ЕИ Ўзбекистон ҳукуматига тиз чўкиб илтижо қилиши керак эмас, балки унга босим ўтказиши зарур”,- деди С.Икромов.\nЕИ Тошкент таклифи билан Андижон воқеаларига оид мулоқотларнинг икки давраси уюштирилгани, томонлар инсон ҳуқуқлари масаласини муҳокама этиш учун учрашгани, бир неча сиёсий маҳбуснинг шартли равишда озод этилгани ва келаси йилдан Ўзбекистонда ўлим жазоси бекор қилинишини ижобий қадам сифатида эътироф этган. Ҳуқуқ ҳимоячилари эса барча сиёсий маҳбуслар озод этилиб, инсон ҳуқуқлари соҳасида чинакам мулоқот бошланса, айнан шуни ижобий қадам сифатида эътироф этиш лозимлигини айтмоқда. Улар назарида, бу яқин беш ой ичида рўй бериши даргумон.


“Чаманзор” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудида 10 июль куни кенг кўламли ишлар амалга оширилди. Маҳалладаги 623 та хонадонда барча соҳа вакиллари жам бўлган гуруҳлар ташриф буюриб, аҳоли муаммоларини ўргандилар, турмуш шароитлари билан танишдилар. Бунинг натижасида юзлаб муаммолар шу жойнинг ўзида ечилди. Камхаржларга моддий ёрдам кўрсатилди. Ишсизларни иш билан таъминлаш чоралари кўрилди. Маҳалла ҳудудидаги тўртта электр столбаси 120 метр сим тортилиб, хонадонларни ёруғлик билан таъминлашдаги муаммоларга барҳам берилди. Шунингдек, иккита подстанция таъмирланиб, куз-қиш мавсумига шай ҳолатга келтирилди.\nКун давомида амалга оширилган ишлар соат 18:00да Наманган шаҳар ҳокими раҳбарлигидаги маҳалла фуқаролари, мутсадди ташкилотлар масъуллари, аҳоли иштирокидаги йиғилишда муҳокама қилинди. Фуқаролар халқ билан мулоқотни, уларнинг ичига кириб бориш тамойилларини раҳбарлар иш фаолиятига сингдирган Президент Шавкат Мирзиёевга чексиз миннатдорчиликларини изҳор этишди.\n“Чаманзор” МФЙ жуда мукаммал маъмурий бинога эга. Шуни ҳисобга олган ҳолда унинг маърифий аҳамиятини янада кенгайтириш мақсадида Наманган шаҳар ҳокими Ш.Абдураззақов маҳалла кутубхонасини ташкил этиш ташаббусини ўртага ташлади. Бу эса маҳалла фаоллари томонидан қўллаб-қувватланди. Режага кўра, кутубхона, замонавий иситиш, совутиш мосламалари, компьютер билан таъминланиб, интернет билан боғланади. Кутубхона китоб фонди миллий ва жаҳон адабиётининг нодир намуналари билан тўлдирилади. Кутубхона учун тамал тоши қўйилган кунда “Наманган китоб олами” МЧЖ томонидан маҳалла кутубхонаси фонди учун китоблар тўплами совға қилинди. Келгусида фондни яна бойитиш борасида режалар тузилди.\n“Менинг ҳам уйимда китоблар жуда кўп, китоб ўқишга ёшлигимдан қизиққанман. Ўз уйимдаги китоблардан олиб чиқиб, кутубхонага ҳиссамни қўшаман. Бошқа ташкилий ишларда маҳалламиз йигитлари қараб туришмайди. Абдулла Қодирийнинг “Ўткан кунлар”, Лев Толстойнинг “Уруш ва тинчлик”, Михаил Булгаковнинг “Уста ва Маргарита” романлари менинг ёшлик давримдаги энг яқин ҳамроҳларим ва дўстим эди. Кутубхона ташкил этилиши, маҳаллада ўчмас зиё тарқатилишига замин яратади. Минг раҳмат сизларга, китобхонликни тарғиботи учун қарор чиқарган Президентимизга ҳам раҳмат”, - дейди маҳаллада яшовчи 85 ёшли Абдуллохон ота.\nЙиғилиш давомида фуқаролар айнан “Ахборот” ва “Давр” кўрсатувлари намойиш этиладиган пайтда бот-бот электр токи ўчиб қолишига эътирозларини билдирдилар. Бу борада мутасадди ташкилот раҳбарлари энергия тежаш режимини тартибга солиш, ижтимоий-сиёсий кўрсатувлар пайтида аҳолини ундан мосуво этмаслик тўғрисида топшириқ берилди.\nnamnews.uz ахборот-таҳлилий портали махсус мухбири.\nНаманган шаҳар ҳокимлиги ахборот хизмати (фото)\nҳақида янги этилаётган Чаманзор ўчмас ўчмайди ташкил тарқатиши свет пайтда маҳаллада кутубхонанинг кўраётган зиё ёҳуд Давр да ва Ахборот


Гурлан пахта заводида ëнғин чиқди\nГурлан пахта тозалаш заводида чиққан ëнғин ҳақида Озодликка xабар берган гурланлик Жуманиëз акага кўра¸ ëнғин оқибатида завод ҳудудидаги 17 пахта уюми буткул ëнган; қолган уюмларнинг юза қисми куйган.\nГурлан пахта заводи маъмуриятида ишлайдиган ходимнинг Озодликка айтишича, 6 октябр куни ҳақиқатдан ҳам ëнғин чиққан. Ëнғинни ўчириш ишлари 7 октябр куни ҳам давом этган.\nИсми айтилмаслиги шарти билан гаплашган пахта заводи xодими¸ айни пайтда ëнғин кўлами ҳақида тарқалган гапларда бўрттириш борлигини таъкидлади:\n- Пахта уюмларининг фақат усти ëнди. Куйиклари олиб ташланса ичидаги пахта бутун. Заводдаги барча пахта уюмлари ëнгани йўқ. Бир қисми ëнди. Келиб кўрсангиз бўлади¸ дейди суҳбатдош.\nҚасддан ўт қўйиш иддаолари\nГурландаги пахта заводида ëнғин Ўзбекистон президентининг Хоразм вилоятига ташрифидан уч кун олдин рўй бергани турли миш-мишларни урчитди.\nПахта сирлари билан таниш¸ 1985 йили пахта иши бўйича қамалиб чиққан урганчлик Ғойибназар ака назарида заводдаги ëнғин қўшиб ëзиш билан боғлиқ.\nФақат исми айтилиб овози эфирга узтилмаслигини истаган Ғойибназар ака таъкидича¸ пахта режасининг етмай қолган қисми ëнғин ҳисобидан тўлдирилади.\nИлгари сурилаëтган иддаолардан яна бири эса қасддан ўт қўйиш билан боғлиқ.\nҒойибназар аканинг айтишича¸ қасддан ўт қўйишдан мақсад амал талашиш.\nËнғин чиққан завод раҳбари ишдан олинишини истаган гуруҳларнинг иши бўлиши мумкин бу¸ дейди суҳбатдош.\nПахта тозалаш заводи ходимига кўра¸ пахта таëрлаш заводида чиққан ëнғин оддий техника хавфсизлигига риоя қилинмаганлиги оқибатида чиққан кўнгилсиз ҳодиса:\n- Чироқ ўчиб қолиб қайта ëнганида агрегатлардан учқун чиқиб кетган. Биласиз¸ пахта тез ëнади. Бошқа сабаб йўқ бу ерда¸ деган суҳбатдош айни пайтда завод ҳудуди ëнғин хавфсизлиги ходимлари билан тўла эканлигини таъкидлади.\nСуҳбатдошга кўра ëнғинни ўчиришга вилоятдаги барча ўт ўчириш машиналари сафарбар қилинган.\nОлов ичидаги оқ олтин\nБу йилги пахта мавсумида мамлакатнинг бир нечта пахта заводида ëнғин чиққан бўлса-да¸ бу ëнғинлар ҳақида Ўзбекистон матбуоти чурқ этмаяпти.\nËнаëтган пахта хирмонлари ҳақидаги хабарлар ҳуқуқ ҳимоячиларидан келаяпти.\nҚашқадарё вилояти Қамаши тумани Қамай жамоа хўжалиги пахта қабул қилиш пунктида ҳам бу йилги пахта мавсумида йирик ёнғин чиқди.\nМаҳаллий ҳуқуқ ҳимоячилари маълумотига кўра, қабул пунктининг бир хирмони тўла ёниб кетган. Тахминий маълумотларга кўра, 100-120 тонналик пахта хирмонига кетган ўт бошқаларига ўтмасдан ўчирилган.\n2011 йилнинг март ойида мазкур туман пахта тозалаш заводида йирик ёнғин содир бўлган ва бир неча юзлаб тонна пахта толаси ҳамда хом-ашё ёниб кетган эди.\nШу муносабат билан 50 дан ортиқ шахс қамоққа олинган эди.\nЎтган пахта мавсумида Сирдарё вилоятининг Ховос туманидаги Амир Темур номли пахта қабул қилиш пункти ёниб кетгани ҳақида ëзган эдик.\nОзодлик манбаларининг маълум қилишларича, ҳар бирига 200-250 тонна пахта босилган “бунт”ларнинг камида тўққизтасига ўт тушган.\nПахтани ëнғиндан асраш учун сафарбарлик\nГурлан ва Қамашидаги ëнғинлардан сўнг Ўзбекистон Ички ишлар вазирлиги Ёнғин хавфсизлиги бошқармаси бутун мамлакатда пахтани ëнғиндан сақлаш тадбирларини фаоллаштирилди.\nБиргина Тошкент вилоятининг ўзида пахта йиғим-терим мавсумида фойдаланиш мўлжалланаётган 500 дан ортиқ объектнинг ёнғинга қарши ҳолати текширилган.\nТошкент вилояти ИИБ Ёнғин хавфсизлиги бошқармаси бошлиғи, подполковник Тоҳир Ориповнинг Озодликка айтишича, Тошкент вилояти ҳудудида жойлашган саккизта пахта тозалаш корхонаси ва уларга қарашли 25 пахта қабул қилиш масканининг ёнғинга қарши ҳолати жиддий тафтиш қилинган.


Бу ҳақда шикоят қилган қандолат фабрикаси ишчисига кўра, аттестация пайти ҳар бир ишчига 15 савол берилган, саволларнинг аксари Ўзбекистон Конституцияси, мадҳияси ва байроғи ҳақида бўлган.\nҚандолат фабрикаси вакили ишчилар аттестациядан ўтказилаётганини тасдиқлади.\nҚандолат фабрикаси вакили ишчилар аттестациядан ўтказилаётганини тасдиқлади, лекин бу ҳақда изоҳ беришдан бош тортди.\nКорхона ишчиси эса, "Конституцияни қандолат фабрикаси раҳбарлари ҳам билса яхши бўлар эди", дея қўшимча қилди.\nЎтган ой қандолат фабрикаси ишчилари белгилаб қўйилган вақтдан ортиқча ишлатилаётганликлари ҳақида шикоят қилган эди.


Ироқда навбатдаги терактда 35 киши ҳалок бўлди\n07:18 / 08.07.2016\nБағдод яқинидаги шиалар мақбарасига жангариларнинг ҳужуми оқибатида камида 35 киши ҳалок бўлди ва яна 60 киши жароҳат олди. Бу ҳақда Ироқ хавфсизлик хизматига иқтибос келтирган ҳолда Reuters ахборот агентлиги хабар бермоқда.\nТеррорчилар 7 июлда Саид Муҳаммад ибн Али ал-Ҳодий мақбараси дарвозаси ёнида Ийд ал-Фитр байрами муносабати билан ўтаётган тадбир пайтида миналаштирилган автомобилни портлатган. Сўнгра ўнга яқин қуролланган жангарилар мақбарага бостириб кириб, зиёратчиларни автоматлардан ўққа тута бошлаган. Жангарилар шунингдек гранатомётлардан ҳам ўқ узган.\nПолициянинг маълум қилишича, террорчи-худкушлардан бири ўзини портлатишга улгура олмаган ва хавфсизлик хизмати ходимлари томонидан ўлдирилган.\nБу теракт Бағдоддаги йирик терактдан 4 кун ўтиб содир этилди. 3 июлга ўтар кечаси Бағдодда иккита портлаш содир этилди: биринчи терактда Ал-Қаррада туманида миналаштирилган автомобиль портлатилди, иккинчи теракт аш-Шаъб бозори ёнида содир этилди. Терактлар учун жавобгарликни ИШИД террорчилик гуруҳи ўз зиммасига олди.


Олий таълимда тўлов-контракт миқдорлари тасдиқланди\nБазавий контракт миқдори 10 фоизга ошди. Шу билан бирга, кундузги шаклда ўқиётган талабалар 1 ноябргача коронавирусга қарши вакцина олса, 10 фоизлик чегирмага эга бўлади.\nДавлат қабул комиссиясининг 6-сон баёни билан, 2021/22-ўқув йили учун республика олий таълим муассасаларида бакалавриат таълим йўналишлари ва магистратура мутахассисликлари бўйича тўлов-контракт миқдорлари тасдиқланди.\nБу ҳақда хабар қилган Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг қайд этишича, бакалавриат ва магистратурада кундузги таълим шаклида таҳсил олаётган ва 2021 йил 1 ноябрга қадар коронавирусга қарши эмланган талабаларга жорий ўқув йили учун белгиланган стипендиясиз базавий тўлов-контракт миқдорларига 10 фоиз чегирма берилади.\nБакалавриатнинг кундузги таълимида энг юқори контракт – 16 023 820 сўм (стипендияли) ёки 9 809 260 сўм (стипендиясиз). Бу – “Жаҳон сиёсати”, “Жаҳон иқтисодиёти ва халқаро иқтисодий муносабатлар” ва “Ҳуқуқ” йўналишларига тааллуқли.\nМинимал контракт миқдори эса 12 627 170 сўм (стипендияли) ёки 6 412 610 сўм (стипендиясиз). Педагогика ва кўплаб ижтимоий йўналишларда ушбу сумма белгиланган.\nБакалавриатнинг соғлиқни сақлаш йўналишларида стипендияли ва стипендиясиз контракт миқдорлари мос равишда 15 344 490 сўм ва 9 129 930 сўм деб белгиланган.\nҚайд этилишича, ўқув йили давомида стипендия миқдори ошса, стипендияли контракт миқдори стипендиянинг янги миқдоридан келиб чиқиб, ўқув йили охиригача оширилади.