Аёллар учун табиий қонлар ҳақида рисола | Ислом Нури\n6238 марта кўрилган\nАёлларга хос бўлган – ҳайз, истиҳоза, нифос қонлари масаласи изоҳталаб бўлган ҳамда ҳукмларини ўрганишга ва бу хусусдаги уламолар сўзларининг тўғрисини хатосидан ажратиб олишга муҳтож бўлган муҳим масалалардан ҳисобланади. Улар ўртасини таққослаш, саҳиҳ ва заифини ажратиб олиш учун эса албатта Китобу Суннатда келган нарсаларга эътимод қилиш лозим бўлади.\n1) Чунки Китоб ва Суннат Аллоҳ таоло бандаларига юклаган ва уларни қилиш билан бандалик вазифасини ўтайдиган ҳукмлари улар устига барпо бўладиган энг асосий икки манбаъдир.\n2) Китобу Суннатга суянишликда қалб хотиржамлиги, дил шодлиги, кўнгил хушлиги ва масъулиятдан холи бўлиш бор.\n3) Китобу Суннатдан бошқасидан ҳужжат талаб қилинади лекин уни ҳужжат қилинмайди. Чунки фақат Аллоҳ таолонинг каломи ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сўзлари ҳужжат бўлади. Шунингдек, аҳли илмлардан бўлган саҳобанинг сўзи ҳам Китобу Суннатга зид келмаслиги ва бошқа саҳобанинг сўзи унга зид келмаслиги шарти билан ҳужжат бўла олади. Агар Китобу Суннатда саҳобийнинг сўзига зид келадиган нарса бўлса, албатта Китобу Суннат сўзини олиш вожиб бўлади. Агар бир саҳобийнинг сўзи бошқасининг сўзига зид келаётган бўлса, икки сўз ўртасини солиштириш ва улардан афзалроқ бўлганини олиш вожиб. Аллоҳ таоло айтади:«Бордию бирон нарса ҳақида талашиб қолсангиз, — агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у нарсани Аллоҳга ва пайғамбарига қайтарингиз! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир» (Нисо: 59).\nУшбу мўжаз рисола мазкур қонларнинг изоҳ ва ҳукмларига бағишланади ва у қуйидаги бўлимлардан иборат:\nҲайз ва унинг ҳикмати;\nҲайз кўриш даври ва унинг муддати;\nҲайзнинг фавқулодда ҳолатлари;\nИстиҳоза ва унинг ҳукмлари;\nНифос ва унинг ҳукмлари;\nЕттинчи бўлим: Ҳайзни тўхтатадиган ёки келтирадиган, ҳомиладорликнинг олдини оладиган ёки ҳомилани туширадиган дориларни ишлатиш ҳақида.\nҲайз ва унинг ҳикмати\nҲайз луғатда «оқиш» ва «қуйилиш» маъносида бўлиб, шаръий истилоҳда маълум вақтларда, бирон сабабсиз, аёл кишидан табиати тақозосига кўра келадиган қонга айтилади.\nУ табиий қон бўлиб, унинг касаллик, жароҳат, бола туғиш ё ташлаш каби сабаблари бўлмайди. Табиий қон бўлгани учун ҳам у ҳар бир аёлнинг ҳолати, шароити ва муҳитига қараб турлича бўлади ҳамда аёллар бу борада ўзаро аниқ тафовут билан фарқланадилар.\nҲайздаги ҳикмат шуки, она қорнида вужудга келувчи ҳомила ташқи оламдагилар озиқланадиган йўл билан озиқлана олмайди, энг меҳрибон кишиси ҳам унга бирон озуқа етказиб бера олмайди. Шу боис Аллоҳ таоло аёл кишида қон ажралмаларини қилдики, у билан ҳомила онанинг қорнида ейиш-ичиш ва ҳазм қилишга эҳтиёж сезмаган ҳолда озиқланади, киндик йўли орқали қон ҳомиланинг томирларига сизиб киради ва у шу билан озиқланади. Энг гўзал яратувчи (яъни йўқдан бор қилувчи бўлмиш) Аллоҳ нақадар буюкдир!\nҲайзнинг ҳикмати шу бўлиб, шунинг учун аёл киши ҳомиладор бўлганида ҳайз келиши тўхтайди, фақат нодир ҳолатларгина бундан мустасно. Шунингдек, эмизикли аёлларнинг ҳайз кўрадигани кам бўлади. Хусусан эмизиш даврининг бошларида ҳайз кўрмайди.\nҲайз кўриш даври ва унинг муддати\nБу бўлимда икки нарса ҳақида сўз боради.\nБиринчи: Ҳайз кўриш бошланадиган ёш. У кўпроқ 12-15 ёш орасида бўлади. Амммо аёл ўзининг ҳолати, шароити, муҳитига қараб бу ёшдан аввал ҳам ёки кейин ҳам ҳайз кўриши мумкин.\nУламолар раҳимаҳумуллоҳ аёлнинг ҳайзи келадиган муайян ёш борми ва ундан олдин ва кейин келадиган қонни ҳайз эмас, фосид қон деб белгилайдиган ҳад борми? деган масалада ихтилоф қилганлар.\nДоримий бу ихтилофларни санаб ўтгандан сўнг шундай дейди: «Менимча, буларнинг ҳаммаси хато. Чунки буларнинг ҳаммаси қоннинг келишига боғлиқ. У қайси ҳолат ва қайси ёшда келишидан қатъий назар уни ҳайз дейиш лозим. Валлоҳу аълам».\nДоримий айтган мана шу гап тўғри. Шайхулислом Ибн Таймия ҳам шу фикрни танлаган. Аёл қачон ҳайз кўрса - гарчи 9 ёшга етмаган ёки 50 ёшдан ўтган бўлса ҳам - у ҳайз кўрган ҳисоб қилинаверади. Бунинг сабаби шуки, ҳайз ҳукмларини Аллоҳ ва Расули вужудга келишга боғлиқ қилдилар ва бунинг учун муайян ёшни белгилаб бермадилар. Демак, бу масалада ҳукмлар унга боғлиқ бўлган мавжудликка қайтиш вожиб. Муайян ёшга чеклаш Китоб ёки Суннатдан далил келтиришга эҳтиёж сезади, ҳолбуки улардан далил йўқ.\nИккинчи: Ҳайзнинг муддати, яъни неча кунлиги ҳақида.\nБу масалада ҳам олимлар 6 ёки 7 та ихтилофи сўз айтганлар.\nИбнул Мунзир айтади: «Ҳайзнинг энг ками ёки энг кўпи учун кунлар белгиланмайди».\nБу сўз ҳам Доримийнинг юқоридаги сўзига ўхшайди ва шайхулислом Ибн Таймиянинг ихтиёри ҳам шудир.\nБу тўғри, чунки бунга Қуръон, Суннат ва қиёс ҳужжат бўлади.\nБиринчи ҳужжат: Аллоҳ таолонинг сўзи: «Сиздан ҳайз ҳақида сўрайдилар. Айтинг: У кўнгилсиз-нопок нарсадир. Бас, ҳайз пайтида аёлларингиздан четланингиз ва то покланмагунларича уларга яқинлашмангиз!» (Бақара: 222).\nАллоҳ таоло таъқиқнинг ниҳоясини покликка боғлади, уни бир кеча-кундуз, 3 кун ёки 15 кун қилмади. Ҳукмни ҳайзнинг бор ёки йўқлигига боғлаб қўйди. Демак, қачон ҳайз мавжуд бўлса ҳукм собит ва қачон ундан пок бўлса унинг ҳукмлари зойилдир.\nИккинчи ҳужжат: Имом Муслимнинг «Саҳиҳ»ида собит бўлган ҳадис: Оиша розияллоҳу анҳо умрада эканида ҳайз кўриб қолганида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга: «Ҳожилар қилаётган амалларни сиз ҳам қилаверинг, фақат то пок бўлгунингизга қадар Байтуллоҳни тавоф қилмай туринг» дедилар. Оиша розияллоҳу анҳо айтади: «Қурбонлик куни бўлганда пок бўлдим».\n«Саҳиҳ Бухорий»да келтирилишича, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам унга: «Кутиб туринг, агар пок бўлсангиз Танъимга (яъни эҳромга кириладиган ўрин, Макка ҳарамининг ташқарисига) чиқинг» дедилар. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам монеълик ниҳоясини покликка боғладилар ва ниҳояни муайян вақтга белгиламадилар. Бу эса ҳукмнинг ҳайзни бор-йўқлигига тааллуқли бўлаётганига ҳужжат бўлади.\nУчинчи ҳужжат: Бу масала хусусида сўз юритган фақиҳлар айтган тафсилот ва ўлчовлар на Аллоҳ таолонинг китоби ва на Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатида уни баён қилишга қаттиқ эҳтиёж бўлишига қарамасдан мавжуд эмас. Агарда уларни тушуниш ва уларга амал қилиш бандаларга вожиб бўлганда эди, ҳайзга тааллуқи бор бўлган намоз, рўза, никоҳ, талоқ, мерос каби ҳукмлар ғоят муҳим бўлгани учун Аллоҳ ва Расули ушбуларнинг тафсилотларини икир-чикиригача ҳар бир кишига тушунарли ва аниқ-равшан қилиб берган бўлар эди. Худди Аллоҳ ва расули намозларнинг сони, вақтлари, рукуъ ва сужудларини баён қилгандек, закотни; моллари, нисоблари миқдори, кимларга берилишини, рўзани: унинг муддати ва вақтини баён қилганидек, ҳаж ва ундан бошқа амалларни, ҳатто ейиш-ичиш, ухлаш, жимоъ, мажлис, уйга кириш-чиқиш, қазои ҳожат одоблари ва ҳаттоки ҳожатда нечта кесак билан покланишгача, хуллас у билан бандалари учун неъматини тўла ва динини комил қилиб берган нарсалари жумласидан бўлган ишларнинг каттаю кичигини баён қилиб берганидек баён қилиб берган бўлар эди. Аллоҳ таоло айтганидек:«Сизга — ҳамма нарсани баён қилиб берувчи, ҳидоят, раҳмат ва мусулмонлар учун хушхабар бўлган Китобни — Қуръонни нозил қилдик» (Нахл: 89).\n«(Ушбу Қуръон) тўқиб чиқариладиган сўз эмас, балки ўзидан аввалги нарсаларни (яъни самовий китобларни) тасдиқ этувчи, унга иймон келтирадиган қавм учун барча нарсаларни муфассал баён қилиб берувчи ҳидоят ва раҳмат (бўлган бир Китобдир)» (Юсуф: 111).\nДемак, Аллоҳ таолонинг Китобида ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Суннатларида фуқаҳолар келтирган тафсилот ва ўлчовлар йўқ экан, ҳайз масаласида уларга суянилмайди, балки шаръий ҳукмлар унинг бор-йўқлигига боғлиқ қилиб қўйилган «ҳайз» атамасиниг ўзига суянилади.\nБу далил, яъни Китобу Суннатда ҳукмнинг айтилмаганлиги унинг эътибори йўқ эканига далилдир. Ушбу далилни билиш сизга бу ва бундан бошқа масалаларда фойда беради. Чунки шаръий ҳукмлар фақат Аллоҳнинг Китоби ёки Расули соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатлари ёки маълум ижмоъ ёки саҳиҳ қиёсдан келтирилган далил билангина собит бўлади. Шайхулислом Ибн Таймия ўзининг бир қоидасида айтган: «Шунингдек, "ҳайз" атамасига Аллоҳ таоло Китобу Суннатда бир қанча ҳукмларни боғлади ва унинг ози ёки кўпи ва икки ҳайз орасидаги покликни муайян муддатга чекламади. Ҳолбуки умматнинг бунга қаттиқ эҳтиёжи бор эди. Луғат оз ёки кўп миқдор ўртасини (унисини у ҳил бунисини бу ҳил ном ила номлаш билан) фарқламайди, бас, кимки уни маълум миқдорга чекласа, Китоб ва Суннатга зид иш тутибди».\nТўртинчи ҳужжат: Саҳиҳ қиёс. Яъни, Аллоҳ таоло ҳайзнинг кўнгилсиз-нопок эканини иллат-сабаб қилиб кўрсатди. Демак, қачон ҳайз мавжуд бўлса, нопоклик ҳам мавжуд ва унинг биринчи куни билан ўнинчи куни орасида ёки бешинчи куни билан ўн еттинчи куни орасида фарқ йўқ. Ҳайзми ҳайз, нопокликми нопоклик.\nИллат ҳар иккала кунда ҳам баб-баробар мавжуд. Шундай экан, иллатда баробар бўлган икки кун ўртасини ҳукмда ажратиш қандай тўғри бўлсин?! Бу саҳиҳ қиёсга хилоф эмасми?! Бу икки кунни иллатда баробар бўлгани учун ҳукмда ҳам баробар қилиш саҳиҳ қиёс бўлмайдими?!\nБешинчи ҳужжат: Муддатни чекловчиларнинг сўзлари турлича ва беқарор экани. Бу эса ушбу масалада унга суяниладиган ҳужжатнинг йўқлигига далолат қилади. Булар тўғри ҳам, хато ҳам бўлиши мумкин бўлган ижтиҳодий ҳукмлар бўлиб, улардан бири бошқасидан кўра эргашишга лойиқроқ эмас. Ихтилоф пайтида фақат Қуръон ва Суннатга қайтиш лозим бўлади.\nҲайзнинг кўп ё озига чеклов йўқ деган сўзнинг кучли ва рожиҳ сўз экани маълум бўлди. Шундай экан, аёл жароҳат ёки бошқа бирон сабабсиз табиий қон кўрса, бу унинг ёшидан ва қон кўрган кунлари сонидан қатъий назар ҳайз қонидир. Агар қон аёлда тўхтовсиз ва давомий бўлса ёки тўхтаганда ҳам бир ой давомида бир-икки кунгина тўхтайдиган бўлса, у истиҳоза бўлади. Иншоаллоҳ, истиҳозанинг баёни ва ҳукмлари ҳақида ҳам маълумот берилади.\nШайхулислом Ибн Таймия айтади: «Асл-асос шуки, бачадондан келадиган қон то унинг истиҳоза эканига аниқлик кирмагунича ҳайз деб ҳисоб қилинади».\nЯна айтади: «Қон келар экан, агар унинг томир ёки жароҳат қони экани билинмаса, у ҳайздир».\nБу сўз ҳужжат томонидан олиб қараганда кучли сўздир. Шунингдек у чекловчилар айтган сўзга нисбатан фаҳм-идрокка яқинроқ, амал ва татбиққа ҳам қулайроқ. Шундай бўлгач, бу Ислом дини руҳига ва унинг енгиллик ва қулайликка қурилган қоидасига мувофиқ бўлгани учун ҳам қабул қилишга лойиқроқ. Аллоҳ таоло айтади:«Унинг Ўзи сизларни (шу муқаддас дин учун) сайлади ва бу динда сизларга бирон хараж-танглик қилмади» (Ҳаж: 78).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Албатта, дин енгилдир. Кимда-ким уни (ўзи учун) оғирлаштирса, дин уни албатта мағлуб қилгай. Шундай экан, (амалда) ўртача бўлинглар, (имкон қадар мукаммалликка) яқинлашинглар, (ажр-савоблар билан) хушнуд бўлинглар» (Бухорий ривояти).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг хулқлари шундай эдики; у кишига икки ишдан бирини танлаш керак бўлса, модомики унда гуноҳ бўлмаса енгилроғини танлардилар.\nАёл киши ҳомиладор бўлгач, аксарият ҳолларда ҳайзи тўхтайди. Имом Аҳмад раҳимаҳуллоҳ айтади: «Аёллар ҳомиладорликни ҳайз тўхтаганидан биладилар».\nАгар аёл кўз ёришидан бир оз, яъни 2 ё 3 кун илгари қон кўрса ва оғриқ ҳам бўлса, у нифосдир. Агар кўз ёришидан анча илгари бўлса ёки кўз ёришига яқин бўлса-ю, оғриқ бўлмаса, у нифос эмас. Энди бу ҳолат ҳайз ҳукмлари татбиқ қилинадиган ҳайзми ёки ҳайз ҳукмлари татбиқ қилинмайдиган бошқа қонми? Бунда ҳам аҳли илм орасида ихтилоф бор. Тўғриси шуки, агар қон аёлнинг одатий ҳайзида бўладиган сифатда бўлса, у ҳайздир. Бунга асос - унинг ҳайз бўлишига монеъ бўладиган сабабнинг йўқлигидир. Китоб ва Суннатда ҳомиладорнинг ҳайз кўриши мумкин эмаслиги айтилмаган.\nИмом Молик ва Шофеъийнинг мазҳабида ҳам шундай. Шайхулислом Ибн Таймияниг ихтиёри ҳам шу (Ихтиёрот китоби: 30-саҳифа).\nБайҳақий Аҳмаддан ривоят қилиб, унинг шу фикрга қайтганини айтган.\nШунга биноан ҳомиладорнинг ҳайзи ҳомиладор эмаснинг ҳайзидек кўрилади, фақат иккита масалада фарқли бўлади:\nБиринчиси: Талоқ масаласида.\nҲомиласиз аёлни ҳайз ҳолатида талоқ қилиш ҳаром, ҳомиладорни ҳайз ҳолатида талоқ қилиш ҳаром эмас. Чунки ҳомиласи йўқ аёлни ҳайзлигида талоқ қилиш Аллоҳ таолонинг қуйидаги қавлига зид: «Эй пайғамбар, қачон сизлар (яъни мўминлар) аёлларингизни талоқ қилсангизлар уларнинг иддаларида (яъни поклик пайтларида) талоқ қилинглар ва идда сананглар» (Талоқ: 1).\nАммо ҳомиладорни ҳайз ҳолида талоқ қилиш бу оятга зид эмас. Чунки ким ҳомиладорни талоқ қилса иддаси билан талоқ қилган бўлади. Ҳайзми, покми, фарқсиз, иддаси унинг ҳомиласига боғлиқ. Шунинг учун ҳомиладорни жимоъдан кейин талоқ қилиш ҳам ҳаром бўлмайди.\nИккинчиси: Ҳомиладор ҳайз кўрадими, йўқми, унинг иддаси кўз ёриши билангина ниҳоясига етади, Аллоҳ таоло айтганидек: «Ҳомиладор (аёл)ларнинг (идда)муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (яъни кўз ёришларидир)» (Талоқ: 4).\nҲайзнинг фавқулодда ҳолатлари хусусида\nҲайзнинг фавқулодда ҳолатлари турлича:\n1) Кўплик ё камлик. Яъни, масалан, аёлнинг одати олти кун бўлади ва қон еттинчи кун ҳам давом этади. Ёки одати етти кун бўлса, олтинчи кунда пок бўлиб қолади.\n2) Олдин ё кейинлик. Масалан, одати ойнинг охирида бўлгани ҳолда ҳайзни ойнинг аввалида кўради. Ёки одати ойнинг аввалида бўлса, охирида кўриб қолади. Аҳли илмлар бу икки тур ҳукмида ҳар хил фикрлар билдиришган. Тўғрироғи: Аёл қачон қон кўрса у ҳайздир, қачон ундан пок бўлса, одатидан ошиб кетган ёки кам бўлган бўлса ҳам, олдин келган ёки кейин келган бўлса ҳам, барибир ҳайздир. Бунга илгариги бўлимларда далиллар келтирилди. Шариат ҳайзнинг ҳукмларини унинг мавжудлигига боғлаб қўйди. Бу Шофеъийнинг мазҳаби ҳамда шайхулислом Ибн Таймиянинг ихтиёридир. «Муғний» муаллифи буни қувватлаган ва қўшимча қилиб шундай деган: «Агарда одат мазкур усулга кўра эътиборли бўлганида, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам умматларига буни баён қилиб берган бўлардилар ва унинг баёнини кечиктиришлари асло жоиз бўлмасди. Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг аёллари ёки бошқа аёлларнинг бунинг баёнига давомий эҳтиёжлари тушгани боис уни баён қилишдан ғафлатда қолишлари мумкин эмас эди. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳайзни мужмал, истиҳозани эса тафсилоти билан баён қилганлар.»\n3) Сариқлик ё хиралик. Яъни қон худди жароҳат сувига ўхшаган сарғиш бўлади ёки қора ва сариқлик билан аралашган хира рангли бўлади. Агар бу ҳолат ҳайз асносида бўлса ёки ҳайздан пок бўлишига боғлиқ бўлса, у ҳайздир ва унга ҳайзнинг ҳукмлари татбиқ бўлади. Агар пок бўлганидан кейин бўлса у ҳайз эмас. Умму Атийя розияллоҳу анҳонинг сўзига мувофиқ: «Пок бўлганимиздан кейинги сариқлик ва хираликни эътиборга олмас эдик». Бу ҳадисни Абу Довуд саҳиҳ санад билан ривоят қилган. Бухорий ҳам «пок бўлгандан кейин» деган сўзларсиз ривоят қилган, лекин шу ҳадисни «Ҳайздан бошқа кундаги сариқлик ва хиралик» деган бобда келтирган. «Фатҳул Борий»да ушбу ҳадис шарҳида айтилган: «Бу билан Имом Бухорий илгари айтиб ўтилган Оиша розияллоҳу анҳонинг: «оқ суюқликни кўрмагунингизча» ҳадиси билан шу бобда зикр қилинган Умму Атийянинг ҳадиси ўртасини жамланишига ишора қилмоқда. Сабаби, Оишанинг ҳадиси ҳайз кунларидаги сариқлик ва хираликни кўрганликка, Умму Атийянинг айтганлари эса ундан бошқасига маҳмул». Бухорий бу бобдан илгари келтирган Оишанинг ҳадисида ишора қилинган нарса шу эдики, аёллар ҳайзнинг асари қолдими, қолмадими, билиш учун Оиша розияллоҳу анҳо олдига келишар, аёлнинг пахтаси (латтаси)да сариқлик бўлса, Оиша розияллоҳу анҳо: «То оқ суюқликни кўрмагунингларча шошилманглар» дердилар. Оқ суюқлик – ҳайз тўхтаган пайтда бачадондан келадиган оқ сувдир.\n4) Ҳайздаги узилиш. Унда бир кун қон кўради, бир кун тоза ва шунга ўхшаш. Бу ҳам икки ҳолатдан иборат:\nБиринчи ҳолат: Аёлда ҳар доим шу ҳолат давомий бўлса, у истиҳоза қони бўлиб, истиҳозанинг ҳукми татбиқ бўлади.\nИккинчи ҳолат: Бу ҳолат аёлда давомий бўлмайди, баъзи вақт қон келиб қолади ва тўла поклик вақти ҳам бўлади. Уламолар — раҳимаҳумуллоҳ — бу поклик хусусида, яъни у поклик бўладими ёки унга ҳайз ҳукмлари жорий қилинадими, деган масалада турли фикрлар билдиришган.\nШофеъий ундан ривоят қилинган икки қавлнинг тўғрироғида: «Ҳайз ҳукмлари жорий қилинади ва ҳайз бўлади» деган. Шайхулислом Ибн Таймийя, «Фоиқ» соҳиби ҳамда Абу Ҳанифанинг мазҳабидаги ихтиёр ҳам шу. Сабаби, бу ерда оқ суюқлик кўринмаяпти. Агар уни поклик дейилса, ундан илгаригиси бир ҳайз, кейингиси алоҳида бир ҳайз бўлиб қоляпти. Бу қавлни ҳеч ким айтмаган, агар айтадиган бўлса, талоқ тушган бўлса, идда ҳайздан покланишга боғлиқ бўлгани учун 5 кунда идда тугаб қолган бўлар эди. Шунингдек, агар уни поклик деб қаралса, ҳар 2 кунда ғусл қилиш машаққати ва бошқа малоллик ҳосил бўлган бўларди. Аллоҳга ҳамдлар бўлсинки, бу шариатда ҳараж ва машаққат йўқ.\nҲанбалия мазҳабидаги машҳур қавл шуки: Қон ҳайз, қоннинг узилиши покликдир, магар поклик билан ҳайзнинг мажмуъи ҳайзнинг энг кўп муддатидан ўтиб кетса, истиҳоза бўлади.\n«Муғний» соҳиби айтади: «Нифос ҳақидаги гапда айтиб ўтган ривоятимизга биноан ҳайз орасидаги поклик бир кундан кам бўлса поклик эмас, унинг бир кундан кам бўлишига аҳамият берилмайди. Бу тўғри фикр, иншоaллоҳ. Чунки, қон бир келиб, бир тўхтайди. Ҳар пок бўлганда ғусл қилиш вожиб дейиладиган бўлса, ҳар соатда ғусл қилиш малолдир ва Аллоҳ таолонинг ушбу қавлига зиддир: «Унинг Ўзи сизларни (шу муқаддас дин учун) сайлади ва бу динда сизларга бирон хараж-танглик қилмади» (Ҳаж: 78). Шунга биноан, қоннинг тўхташи бир кундан кам бўлса ва у одатининг охирига тўғри келиб қолиши ёки оқ суюқликни кўриши каби покликка далолат қиладиган нарса кўрилмаса, у поклик бўлмайди».\n«Муғний» соҳибининг бу сўзи икки қавл ўртасидаги мўътадил сўздир. Аллоҳ тўғрисини билувчироқ.\n5) Қондаги қуруқлик. Бунда аёлнинг қони қуриб, қон эмас фақат намликни кўради. Бу агар ҳайз асносида бўлса ёки тоза бўлишига яқин ҳолатда бўлса, ҳайз ҳисобланади. Агар тоза бўлганидан сўнг кўрса, у ҳайз эмас. Чунки у ҳайздан пок бўлгандан кейинги сариқлик ва хиралик бўлгани учун унинг ҳукми шу.\nҲайзнинг ҳукмлари ҳақида\nҲайзнинг йигирмадан зиёд ҳукмлари бўлиб, улардан кўпроқ эҳтиёж тушадиганларини айтиб ўтамиз.\nҲайзли аёл фарз бўлсин, нафл бўлсин намоз ўқиши мумкин эмас. Ўқиса ҳам намози намоз бўлмайди. Фақат ҳайзининг аввали ёки охирида тўла бир ракъат намоз ўқий оладиган вақтни топган бўлиши унга ўша намозни вожиб қилади. Яъни, масалан, аёл қуёш ботганидан сўнг бир ракъат намоз ўқиш мумкин бўлган вақт ўтгач ҳайз кўриб қолди. Энди у пок бўлганидан кейин ўша куннинг шом намози қазосини ўқиши вожиб, чунки у ҳайз кўришидан илгари бир ракъат миқдорича вақт бор эди. Ёки бўлмасам, кун чиқишидан бир ракъат миқдоридаги вақт аввал ҳайзидан тоза бўлди. Энди у пок бўлгандан кейин бомдод намозининг қазосини ўқиши вожиб бўлади, чунки у бир ракъатга улгурадиган вақтга етган эди. Агар ҳоиз комил бир ракъатга улгурадиган вақтда тоза бўлмаса, унга у намоз вожиб эмас. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Ким намознинг бир ракъатига етган бўлса, ўша намозга етибди» (Муттафақун алайҳ).\nБунинг маъноси шуки, ким бир ракъатдан камига етса, у ўша намозга етмаган бўлади.\nБу ерда бир масала туғилади: агар аср намози вақтидан бир ракъатга етса, унга аср намози билан бирга пешин намози ҳам вожиб бўладими? Ёки хуфтон намозининг бир ракъат вақтига етишса, унга шом намози ҳам вожиб бўладими?\nБу масалада уламолар орасида турли фикр бор. Тўғриси шуки, у аёлга фақат етиб келган намози вожиб бўлади. Юқоридаги саволга биноан фақат аср ва хуфтон холос. Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг сўзларига мувофиқки: «Ким қуёш ботишидан илгари асрнинг бир ракъатига етса, дархақиқат асрга етибди» (Муттафақун алайҳ).\nНабий соллаллоҳу алайҳи ва саллам «пешинга ва асрга етибди» демадилар ва пешиннинг вожиблигини айтмадилар. Асл мақсад - зимманинг фориғ бўлишидир. Бу Абу Ҳанифа ва Моликнинг мазҳаби бўлиб, «Шарҳул-муҳаззаб»да буни улардан ривоят қилинган.\nАммо ҳайз кўрувчи аёл зикр, тасбеҳ, такбир, таҳмид, еб-ичиш ва бошқаларга бисмиллаҳ айтиш, ҳадис ва фиқҳни ўқиш, дуо қилиш, омин дейиш, Қуръон тинглаш каби ишларнинг биронтасидан ман қилинмайди. «Саҳиҳайн» ва бошқаларда собит бўлган ҳадисда Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Оиша розияллоҳу анҳонинг қучоқларига ҳайзлик ҳолида бош қўйиб Қуръон ўқиганлари айтилган. Яна «Саҳиҳайн»да Умму Атийя розияллоҳу анҳодан ривоят қилинишича, у Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шундай деганларини эшитган экан: «Ёш қизлар, келинчаклар ва ҳайзли аёллар икки ҳайит намозига чиқсинлар ва яхшиликка, мўъминларнинг дуоларига ҳозир бўлсинлар. Ҳайзлилар намозгоҳдан четда турсинлар».\nАммо, ҳайзли аёл Қуръони каримни ўқиши масаласига келсак, агар кўз югуртириб ёки дилидан ўтказиб, яъни тил билан айтмасдан ўқиса, зарари йўқ. Масалан: мусҳаф ёки оят ёзилган лавҳни қўйиб, оятларга қараб, дилида ўқийди. Нававий «Муҳаззаб»нинг шарҳида айтади: «Ҳеч бир хилофсиз жоиз». Аммо тил билан ўқишлиги жумҳур уламо фикрига кўра ман қилинган ва жоиз эмас. Бухорий, Ибн Жарир ат-Табарий ва Ибнул Мунзир уни жоиз дедилар. Моликдан, Шофеъийдан ҳам шу ривоят қилингани «Фатҳул Борий»да айтилган, Бухорий Иброҳим ан-Нахаъийни сўзини таълиқ қилиб: «Оятни ўқишлигида ҳеч бир зарар йўқ» деб келтирган.\nШайхулислом Ибн Таймия «Фатово»да айтади: «Ҳоизни Қуръондан ман қилиш асли суннат эмас. Чунки «Ҳоиз ва жунуб Қуръонни ўқимайди» деган ҳадис ҳадисшунос олимлар иттифоқи билан заиф ҳадисдир. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам замонларида ҳам аёллар ҳайз кўрардилар, агар уларга намозга ўхшаб Қуръон ўқиш ҳам мумкин бўлмаганда Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам умматларига баён қилиб берган бўлардилар, уммаҳотул мўъмининлар ўрганиб, таълим берган бўлардилар ва бу одамлар орасида тарқалган бўларди. Демак, Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламдан бундан қайтарганликлари етиб келмаган экан, уни ҳаром қилиб қўйишимиз жоиз эмас. Ўша даврда ҳам ҳайзнинг кўп бўлиши билан бирга ундан қайтармаган эканлар, демак ҳоизнинг Қуръон ўқиши ҳаром бўлмайди».\nАҳли илмнинг бу масаладаги мунозарасини билганимиздан сўнг айтиш мумкинки: Ҳоизга Қуръони Каримни тил билан нутқ қилиб ўқимаслик афзалроқ, магар шунга эҳтиёж бўлган пайтдагина мумкин. Масалан, муаллима бўлса таълим олувчиларга талқин қилиб беришга эҳтиёж бўлади. Ёки таълим олувчи аёл ўқиганини текширтириб олиш учун ўқиб эшиттиришга муҳтож бўлади ва шу каби ҳолатлар.\nҲоизга фарз бўлсин, нафл бўлсин рўза тутиш ҳаром, тутган тақдирда ҳам рўзаси яроқли бўлмайди, лекин фарзнинг қазосини албатта тутиб беради. Оиша розияллоҳу анҳонинг ҳадисига мувофиқ: «Биз ҳайз кўрардик, шунда рўзанинг қазосини тутишга буюрилардик, намознинг қазосини ўқишга буюрилмас эдик» (Муттафақун алайҳ). Агар аёл рўзадор ҳолида қуёш ботишига бир лаҳза қолган бўлсада ҳайз кўриб қолса, рўзаси бузилади ва фарз рўза бўлса, кейин қазосини тутиб беради.\nАгар ҳайз қонининг ҳаракатини қуёш ботишидан илгари сезса, лекин қуёш ботганидан кейин ташқарига чиқса, унинг рўзаси комил бўлади ва саҳиҳ қавлга кўра бузилмайди. Чунки қон ичкаридалигида унинг муайян ҳукми йўқ. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Аёл киши эркак киши тушида кўрадиган нарсани кўрса, унга ҳам ғусл вожибми?» деб сўралганларида: «Ҳа, агар сувни кўрса» деб жавоб бердилар. Демак, ҳукмни манийни ташқарида кўришга боғлиқ қилдилар, ичида ҳаракатланганини сезишга эмас. Шунга ўхшаш, ҳайзнинг ҳукми ҳам уни ташқарида кўриш билан татбиқ бўлади, олдиндан сезиш билан эмас.\nМасалан, агар аёл бомдоддан бир лаҳза кейин пок бўлса ҳам ундан ўша куннинг рўзаси дуруст бўлмайди. Агар бомдоддан бироз илгари тоза бўлса ва рўзага ният қилса, бомдод вақти киргандан кейин ғусл қилса ҳам рўзаси дуруст бўлаверади. Бу худди жунуб киши ғусл қилмаган ҳолида рўзани ният қилса, рўзаси дуруст бўлганига ўхшаш ҳолатдир. Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилган ҳадисда айтилади: «Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Рамазонда эҳтилом сабабли эмас, жимоъ сабабли жунуб бўлган ҳолда тонг оттирар, сўнг рўза тутар эдилар».\nУчинчи: Байтуллоҳни тавоф қилиш\nҲоиз Байтуллоҳни фарз бўлсин, нафл бўлсин тавоф қилиши мумкин эмас, агар қилса яроқли бўлмайди. Оиша розияллоҳу анҳо ҳайз кўриб қолганида Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Ҳожилар қилаётган барча амалларни қилаверинг, лекин то тоза бўлгунингизгача Байтни тавоф қилманг».\nАммо қолган амаллар, яъни Сафо ва Марва орасида саъй қилиш, Арафотда туриш, Муздалифа ва Минода тунаш, тош отиш каби ҳаж ва умра амалларини бажариш ҳаром эмас. Бинобарин, аёл киши пок ҳолида тавоф қилган бўлса, тавофни қилиб бўлишига ёки саъй асносида ҳайзи келса, бунинг амалларга ҳеч қандай зарари йўқ. Чунки у тавофни пок ҳолатида қилди, саъйни эса ҳозиргина зикр қилганимиздек ҳайз ҳолатда ҳам қилса бўлаверади. Чунки Сафо ва Марва Масжидул Ҳаромдан ташқарида ҳисобланади.\nТўртинчи: Ҳоиздан видолашув тавофининг соқитлиги\nАгар аёл ҳаж ва умра амалларини тўла бажарса, сўнг юртига қайтишидан илгари ҳайз кўриб қолса ва жўнаб кетгунича ҳайздан покланмаса, у видолашув тавофисиз жўнаб кетаверади. Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо айтдилар: «Одамлар охирги ишлари Байтуллоҳ билан видолашув бўлишига буюрилдилар, фақат ҳоиздан бу нарса енгиллатилди» (Муттафақун алайҳ).\nҲоиз видолашув учун Масжидул ҳаром эшиги олдига келиши ва дуо қилиши яхши мустаҳаб эмас. Чунки бу амалга Суннатдан далил келмаган. Ибодатлар далилга таянади. Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилган ҳадисда айтилишича, София розияллоҳу анҳо тавофи ифозадан кейин ҳайз кўриб қолганида Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Ундай бўлса йўлга чиқаверсин», дедилар (Муттафақун алайҳ), масжид эшиги ёнига келишга буюрмадилар. Агар шундай қилиш диндан бўлганда, албатта айтган бўлардилар.\nАммо ҳаж ва умранинг тавофи аёлдан соқит бўлмайди, балки покланганидан сўнг тавоф қилади.\nБешинчи: Масжидда туриш\nҲайздаги аёл масжидда туриши ҳаромдир, ҳатто ҳайит намозгоҳида туриши ҳам мумкин эмас. Умму Атийя розияллоҳу анҳо Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламдан эшитган ҳадисга мувофиқ: «Ҳайит намозгоҳига ўсмир қизлар, келинлар, ҳоизлар чиқади... Ҳоизлар намозгоҳдан четланади» (Муттафақун алайҳ).\nЭри унга яқинлик қилиши ҳаром, аёл ҳам унга имкон бериши ҳаром. Аллоҳ таоло айтади: «Сиздан ҳайз ҳақида сўрайдилар. Айтинг: «У кўнгилсиз-нопок нарсадир. Бас, ҳайз пайтида аёлларингиздан четланингиз ва то покланмагунларича уларга яқинлашмангиз!» (Бақара: 222).\nНабий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Қўшилишдан бошқа барча нарсани қилаверинглар» (Муслим ривояти).\nМусулмонлар ҳайзли аёлни жимо қилиш ҳаром эканига иттифоқ қилганлар. Бунинг ман қилинганига Аллоҳ таолонинг Китоби, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатлари ҳамда мусулмонларнинг ижмоълари далолат қилиб тургани ҳолда, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишининг бу мункар ишга қўл уриши ҳалол эмас. Ким шундай қилса, Аллоҳ ва Расулига қарши чиққан ва мўъминлардан бошқаларнинг йўлларига эргашиб кетганлардан бўлади.\nИмом Нававий «ал-Мажмуъ шарҳул-муҳаззаб»да айтади: «Имом Шофеъий: «Ким бу ишни қилса гуноҳи кабирага қўл урибди», бизнинг асҳобларимиз ва бошқалар: «Ким ҳоизни жимо қилишни ҳалол санаса, уни кофир деб ҳукм қилинади», деганлар».\nАллоҳга ҳамд бўлсинки, жимосиз ҳам шаҳватни синдирадиган нарсаларга рухсат берилган. Масалан, ўпиш, қучоқлаш, мубошара (жинсий аъзодан бошқа ўринлардан лаззат олиш) – бироқ киндик ва тизза орасидан бирон тўсиқ ортидан фойдаланиш афзал чунки – Оиша розияллоҳу анҳо айтганлар: «Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳайзлик пайтимда мени изор кийишга буюрар, мен изор кийиб олардим ва мени мубошара қилар эдилар» (Муттафақун алайҳ).\nЭрга хотинини ҳайзли ҳолида талоқ қилиш ҳаромдир. Аллоҳ таоло айтади: «Эй пайғамбар, қачон сизлар (яъни мўминлар) аёлларингизни талоқ қилсангизлар уларнинг иддаларида (яъни поклик пайтларида) талоқ қилинглар» (Талоқ: 1).\nЯъни, талоқ қилингандан кейин маълум бир иддани бошлай оладиган ҳолда бўлсинлар. Зеро, бу ҳомиладорни талоқ қилиш ёки ҳайздан покланганни жимо қилмасдан туриб талоқ қилиш билан бўлади. Ҳайзли аёлни талоқ қилганда эса бу ҳолат вужудга келмайди, чунки ҳайз кунлари иддадан ҳисоб қилинмайди.\nАгар ҳайздан покланган аёлни жимоъдан сўнг талоқ қилса, унинг ҳам бошлайдиган иддаси маълум бўлмай қолади. Зеро, бу жимоъдан ҳомиладор бўлган бўлса, ҳомиладорнинг иддасини ўташи ёки ҳомиладор бўлмаган бўлса, ҳайзнинг иддасини ўташи аниқ бўлмайди. Демак, идданинг турига ишонч ҳосил бўлмайдиган ҳолатда талоқ қилиш ҳаром. Ўтган оятда айтилганидек, аёлни ҳайзли ҳолатида талоқ қилиш ҳаромдир. «Саҳиҳайн» ва бошқа ҳадис тўпламларида Ибн Умарнинг ҳадиси собит бўлган: Ибн Умар аёлини ҳайзли ҳолида талоқ қилганида Умар розияллоҳу анҳу буни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга етказди. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундан ғазабландилар ва: «Унга айтинг, аёлини қайтариб олсин, сўнг ҳайздан тоза бўлгунича кутсин, сўнг кейинги ҳайзни кўради, сўнг тоза бўлади. Шундан кейин агар хоҳласа турмуш қилсин, хоҳламаса жимо қилмай туриб талоқ қилсин. Аллоҳ таоло, аёлларни талоқ қилишга буюрган идда мана шу» дедилар.\nАгар киши аёлини ҳайзли ҳолида талоқ қилса, у гуноҳкор бўлади, у Аллоҳга тавба қилиши ва аёлини қайтариб олиши кейин Аллоҳ ва Расулининг буйруқларига мувофиқ шаръий талоқ қилиши керак. Қайтариб олганидан кейин уни талоқ қилган ҳайзидан пок бўлгунича кутади. Кейин иккинчи марта ҳайзли бўлади. Сўнг пок бўлгач, истаса турмуш қилади, истаса жимо қилмасдан туриб талоқ қилади.\nҲоизни талоқ қилиш ҳаромлигидан учта ҳолат истисно этилади:\n1) Талоқ аёл билан (биринчи бор) холи қолишдан ёки уни жимо қилмасдан олдин бўлса, уни ҳайзли ҳолида талоқ қилишнинг зарари йўқ. Чунки бу идда ўталмайдиган ҳолдир ва бу Аллоҳ таолонинг «уларни иддаларида талоқ қилинглар» (Талоқ: 1) деган буйруғига зид келмайди.\n2) Агар ҳайз ҳомиладорлик пайтида бўлса ҳам талоқнинг зарари йўқ. Бунинг сабаби айтиб ўтилди.\n3) Агар талоқ бир эвазга кўра (яъни, хулъ) бўлса ҳайзли ҳолда талоқ қилишнинг зарари йўқ. Масалан: эр-хотин орасида уруш-жанжал ва иттифоқсизлик бўлса, эр уни талоқ қилиш учун эваз олса, бунда аёл ҳайзли бўлса ҳам жоиз бўлаверади. Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо ривоят қилган ҳадисда айтилади: Собит ибн Қайс ибн Шаммоснинг аёли Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларига келди ва: «Эй Расулуллоҳ, мен уни хулқи ва динида айбламайман. Лекин, исломда яшаб туриб куфрга тушиб қолишдан қўрқаман» деди. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Унга (маҳр қилиб берган) боғини қайтариб берасанми?» «Ҳа» деди. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам унинг эрига: «Боғни қабул қилиб ол ва уни бир талоқ қил» дедилар. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам у аёлдан ҳайздами ёки покми сўрамадилар. Чунки бу талоқ аёл киши томонидан ўзини халос қилиш учун сўралган эди. Шунинг учун у қандай ҳолатдалигидан қатъий назар ҳожат учун жоиз бўлди.\n«Муғний»да шу ҳадисни ҳайз ҳолида хулънинг (яъни бирон эваз муқобилига талоқ қилишнинг) жоиз эканига далил қилиб келтирилган. Зеро, ҳоизни талоқ қилиш мумкин эмаслиги аёлга идданинг чўзилиб кетишидан келадиган зарар туфайли эди. Хулъда эса аёл ўзи ёқтирмаган киши билан ёстиқдош бўлиш ва ёмон турмушдан етадиган зарар идданинг чўзилиб кетишидаги зарардан каттароқ бўлгани боис икки зарарнинг каттароғини даф қилиш жоиз бўлди. Шунинг учун Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам талоқ сўраган аёлдан унинг ҳолати ҳақида сўрамадилар.\nАёлнинг ҳайзли ҳолида никоҳлаб олинишида зарар йўқ, чунки асл – ҳалолликдир ва бу ҳолда никоҳ қилишнинг ман этилганига далил йўқ. Лекин эрни ҳайзли келинчак ҳузурига киритишда ҳолатга қаралади, агар жимо қилиб қўйиш хавфи бўлмаса, зарари йўқ. Акс ҳолда ҳаром ишга тушиб қолмаслиги учун то пок бўлгунича кирмаслиги лозим.\nСаккизинчи: Талоқ иддасининг ҳайз билан ҳисоб қилиниши\nАгар киши аёли билан қўшилганидан ёки у билан ҳолий қолганидан сўнг талоқ қилса, аёл ҳайз кўрувчи бўлса ва ҳомиладор бўлмаса, тўла уч ҳайз муддатда идда сақлаши вожиб. Аллоҳ таоло айтади: «Талоқ қилинган аёллар уч ҳайз муддатида ўзларини кузатадилар» (Бақара: 228).\nАгар ҳомиладор бўлса, иддаси то кўз ёригунча бўлади, муддат хоҳ узоқ бўлсин, хоҳ қисқа бўлсин, фарқи йўқ. Аллоҳ таоло айтади: «Ҳомиладор (аёл)ларнинг(идда) муддатлари ҳомилаларини қўйишлари (яъни кўз ёришларидир)» (Талоқ: 4).\nАгар ҳайз кўрмайдиган бўлса, яъни ҳали ёш, ҳайз кўриши бошланмаган бўлса ёки ҳайздан қолган катта ёшли бўлса ёки бачадон олиб ташлангани ё бошқа сабаблар туфайли ҳайз кўрмайдиган бўлса, унинг иддаси 3 ойдир: «Аёлларингиз орасидаги (кексайиб қолгани сабабли) ҳайз кўришдан умид узганлари, агар сизлар(уларнинг иддалари қанча давом этиши хусусида) шубҳалансангизлар, бас (билингизки), уларнинг иддалари уч ойдир, яна (ҳали-ҳануз) ҳайз кўрмаган(қизлар)нинг (иддалари ҳам уч ойдир)». (Талоқ: 4).\nАгарда ҳайз кўрадиган аёл бўлса-ю, маълум сабаблар туфайли, масалан, касаллик ёки эмизиш сабабли ҳайзи келмай турган бўлса, то ҳайз келгунча муддат чўзилиб кетса ҳам идда ҳисобида қолаверади. Қачонки сабаби кетса, яъни касалдан тузалгач ёки эмизиш тугагач ҳам ҳайз келмаса, бунда сабаб кетганидан бошлаб тўла бир йил идда сақлайди. Мана шу саҳиҳ қавл бўлиб шаръий қоидаларга тўғри келади. Чунки сабаб кўтарилгач ҳам ҳайз келмаса, у маълум сабабсиз ҳайздан қолган ҳисобланади. Шунинг учун тўла бир йил идда сақлайди. Яъни, ҳомиладорликнинг энг кўп муддатини олиниб, эҳтиёт бобидан 9 ой ва идда учун 3 ой иддада бўлади.\nАгар талоқ никоҳдан кейин, тегиниш ва холи қолишдан олдин бўлса, бу ҳолда мутлақо идда йўқ. Аллоҳ таоло айтади: «Эй мўминлар, қачон сизлар мўминаларни никоҳларингизга олсангизлар-у, сўнгра уларга қўл тегизишдан (яқинлашишдан) илгари уларни талоқ қилсангизлар, у ҳолда сизлар учун уларнинг зиммасида санайдиган идда бўлмас» (Аҳзоб: 49).\nТўққизинчи: Бачадоннинг ҳомиладан холилигига ҳукм қилиш\nБунинг бир неча ҳолатлари бор, жумладан: Ҳомиласи меросхўр бўлиши мумкин бўлган аёлнинг бирон кишиси ўлди, у аёлнинг эри бор. Эри бу аёлни то ҳайз кўргунича ёки ҳомиласи бор-йўқлиги аниқ бўлгунича жимо қилмайди. Агар ҳомиладорлиги аниқланса, ҳомиланинг мерос қолдирувчининг ўлими пайтида борлиги ва мерос олишига ҳукм қиламиз. Агар ҳайз кўрса, ҳайз сабаб бачадон холи эканига ҳукм қилганимиз учун меросхўр эмаслигига ҳукм қиламиз.\nЎнинчи: Ғуслнинг вожиблиги\nҲоиз тоза бўлганда бутун баданини ювиб ғусл қилиши фарз. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Фотима бинт Аби Ҳубайшга айтганлар: «Агар ҳайз келса намозни ўқимай тур, агар кетса ғусл қилиб намозни ўқи» (Бухорий ривояти).\nҒуслдаги фарз энг камида бир бор бутун баданини то сочлари остигача ювишдир. Афзали Асмо бинт Шакал Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ҳайздан тоза бўлган аёлнинг ғусли ҳақида сўраганида у зотнинг айтган жавобларидир: «Бирингиз сувини ва сидрини олади ва яхшилаб таҳорат олади кейин бошига сув қуяди ва яхшилаб ишқалайди, токи сочлари остигача етсин, сўнг бутун баданига сув қуяди, сўнг мушк билан хушбўй қилинган бир бўлак матони олиб, шу билан тозаланади» дедилар. Асмо деди: «У билан қандай тозаланади?». Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: таажжубдан «Субҳаналлоҳ» дедилар. Шунда Оиша розияллоҳу анҳо унга: «Уни қон теккан жойларга суртасан», дедилар (Муслим ривояти).\nЎрилган сочни ёзиш шарт эмас, фақат остига сув етмай қолишидан қўрқиладиган даражада қаттиқ ўрилган бўлсагина ёзилади. «Саҳиҳ Муслим»да келган ҳадисда айтилишича, Умму Салама розияллоҳу анҳо Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламдан сўради: «Менинг сочимни ўриб юраман, жанобатдан ғусл қилганда уни ёзаманми?» яна бир ривоятда: «Жанобат ва ҳайз ғуслида» дейилган. Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Йўқ, балки бошингдан уч ҳовуч сув қуйишинг кифоя, сўнг устингдан сув қуйиб ювинасан».\nАгар ҳайзли аёл намоз вақти асносида тоза бўлса, намозни ўз вақтида адо қилишга улгуриш учун ювинишга шошилиши лозим. Сафарда бўлса ва олдида сув бўлмаса ёки сув бору ишлатса зарар етишидан қўрқса ёки сув зарар қиладиган касаллиги бўлса, ғусл қилиш ўрнига таяммум қилади, ювинишдан тўсиб турган сабаб кетиши билан ювиниб олади.\nБаъзи аёллар намоз вақти асносида тоза бўлган бўлади, лекин ювинишни бошқа вақтга кечиктиради ва ҳозир тўла поклана олмайман, дейди. Бу ҳужжат ҳам, узр ҳам эмас. Чунки у ғуслдаги фарзнинг энг камига чекланиб, намозни ўз вақтида адо қилиши керак. Кейин вақт бемалол бўлганда яхшилаб ювиниб олаверади.\nИстиҳоза ва унинг ҳукмлари ҳақида\nИстиҳоза – аёл кишида ҳеч тўхтамайдиган ёки оз муддат, бир-икки кун тўхтаб, яна давом этадиган қондир.\nБиринчи ҳолат – яъни ҳеч тўхтамайдиган, ойлаб, ҳатто йиллаб давом этадиган истиҳозага далил «Саҳиҳ Бухорий»да Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинган ҳадисдир: «Фотима бинт Аби Ҳубайш Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳеч пок бўлмайман» деди. Бир ривоятда: «Истиҳоза бўлиб, пок бўлмайман» деди.\nИккинчи, яъни қон кам тўхтайдиган ҳолатга далил: Ҳамна бинт Жаҳш Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен қаттиқ истиҳоза бўламан» деди (Аҳмад, Абу Довуд, Термизий ривоятлари).\nМустаҳоза – яъни узлуксиз қон кўрадиган аёлнинг учта ҳолати бор:\n1) Истиҳозалигидан илгариги маълум ҳайз кунларининг бўлиши. Ўша кунлари келганда унга ҳайзнинг ҳукмлари татбиқ бўлади, бошқа кунларда эса истиҳоза ҳисобланиб, унга мустаҳозанинг ҳукмлари татбиқ этилади. Бунга мисол: Бир аёл ҳар ойнинг бошида 6 кун ҳайз кўрарди, сўнг давомий қон кўрадиган мустаҳоза бўлиб қолди. Ҳар ойнинг бошидан 6 кунни унинг ҳайзи деб белгиланади, қолган кунлар истиҳозага ҳисоб қилинади. Оиша розияллоҳу анҳо ривоят қилган ҳадисда айтилади: Фотима бинт Ҳубайш: «Ё Расулуллоҳ, мен мустаҳозаман, тоза бўлмайман, намоз ўқимайманми?» деб сўради. «Йўқ, бу томирдан (келувчи қондир), илгари ҳайз кўрадиган кунларинг миқдорида намоз ўқима, сўнг ювиниб намоз ўқийвер» дедилар (Бухорий ривояти). «Саҳиҳ Муслим»да Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам Умму Ҳабиба бинти Жаҳшга: «Истиҳозадан аввал ҳайзинг сени неча кун намоздан тўсган бўлса, шунча кун кутиб тур, сўнг ювиниб ўқийвер» дедилар. Шунга кўра, ҳайз кунлари маълум бўлган мустаҳоза ўша кунлари миқдорида ўтиради, сўнг ювиниб намозини ўқийверади, кейинги қонга парво қилмайди.\n2) Истиҳоза бўлишидан илгари маълум ҳайз кунларининг бўлмаслиги, яъни аввал бошидаёқ биринчи кўрган қони истиҳоза бўлиб давом этиши. Бу аёл келаётган қоннинг ўзгаришига қараб амал қилади. Қоннинг қоралиги ё ғализлиги ё ҳидига қараб, уни ҳайз қони деб эътибор қилинади ва унга ҳайзнинг ҳукмлари татбиқ этилади ва бундан бошқа ҳолатда истиҳозага ҳисоб қилиниб, истиҳозанинг ҳукмлари татбиқ бўлади. Бунга мисол: Бир аёл биринчи бор қон кўргандаёқ давомий қон кўрди, лекин ойнинг 10 кунида қорароқ, қолган кунларда эса қизилроқ ёки 10 кун қўйиқроқ, қолганида оддий ёки 10 кун ҳидли, қолганида ҳидсиз қон кўрди. Ўша ғализроқ ё қорароқ ё ҳидлироқ кунларни ҳайз деб олади, қолган кунларни истиҳоза ҳисоблайди. Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Фотима бинти Аби Ҳубайшга айтган сўзларига мувофиқ: «Агар ҳайз қони бўлса, у қорароқлигидан билинади. Агар шундай бўлса намоздан тийилиб тур, бошқача бўлса таҳорат олиб намоз ўқи. Чунки у томир(дан келган қондир)» (Абу Довуд, Насоий ривоятлари). Ушбу ҳадиснинг санади ва матни баҳсталаб бўлса-да, аҳли илмлар шунга амал қилганлар. Мустаҳозанинг ҳайз кунларини белгилашда аксар аёлларнинг одатини эътиборга олишдан кўра мазкур ҳадисга чеклаш яхшироқдир.\n3) Маълум бир ҳайз кунларининг бўлмаслиги ва қонда аниқ фарқ ҳам билинмаслиги. Яъни қон кўришни бошлаганидан қони бир хил кўринишда ёки турли сифатларда-ю, лекин у сифатлар билан қонни ҳайз деб белгилаб бўлмайди. Бундай ҳолатда аксар аёлларнинг одатига амал қилади. Яъни, қон кўрган муддатининг биринчи кунидан бошлаб 6 ёки 7 кунни ҳайз деб, қолган кунлар истиҳоза деб ҳисоб қилинади. Бунга мисол: Қон кўришни ойнинг бешинчи кунида бошланди ва давомий бўлди, уни ҳайз эканини ажратадиган ранги ё бошқа сифати йўқ. Бу аёл ҳар ойнинг бешинчи кунидан бошлаб 6 ёки 7 кунни ҳайз деб белгилайди. Ҳамна бинти Жаҳш розияллоҳу анҳо деди: «Ё Расулуллоҳ, мен жуда қаттиқ ва кўп истиҳоза бўламан. Бу мени намоз ва рўзадан тўсади. Шу ҳақда нима дейсиз?» Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Сенга матони (яъни пахтани) қандай ишлатишни айтиб бераман. Уни фаржга қўясан, шу қонни тўхтатади». У: «Бу ундан кўра кўпроқ» деди. «Бу шайтоннинг зарбасидир. Аллоҳ таоло (унинг қайси бири тўғри эканини) билган 6 ёки 7 кунни ҳайз деб олгин, сўнг ювингин. Тоза бўлганингга ва покланганингга аниқ ишонч ҳосил қилсанг, (6 кун бўлса) 24 ё ( 7 кун бўлса) 23 кун намоз ўқи ва рўза тут» (Аҳмад, Абу Довуд, Термизий ривоятлари.) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг 6 ё 7 кун деган сўзлари ихтиёр бериш учун эмас, балки ижтиҳод учун эди. Яъни, аёл хилқатда ўзига ўхшаш ёки ёш жиҳатидан ўзига яқин, ўзининг ҳолатига ўхшашроқ бўлган аёлларга, шунингдек қонининг ҳайзга ўхшайдиган ҳолатига ва шу кабиларга қарайди, 6 кун бўлишига яқинроқ деб билса 6 кунни, 7 кун бўлишига яқинроқ билса 7 кунни ҳайз деб олади.\n4) Мустаҳозага ўхшаб кетадиган аёлнинг ҳоли\nГоҳо аёлнинг фаржидан қон келиб туришига олиб келадиган сабаблар вужудга келиб қолади. Масалан, бачадонида ёки ундан қуйироқ қисмларда жарроҳлик амалиёти қилиш каби ҳолат. Бу икки турли:\nБиринчи тур: Бачадонни бутунлай олиб ташлаш ёки қон келмайдиган қилиб тўсиб юбориш амалиёти қилингач, ҳайз кўрмаслиги аниқ бўлган аёлга истиҳоза ҳукмлари татбиқ бўлмайди. Ундай аёлнинг ҳукми ҳайздан поклангандан кейин сариқ ёки хира ранглик суюқлик ё рутубат кўрган аёл ҳукмида бўлади. Бу ҳолда намоз, рўзани тарк қилмайди, жимоъдан қайтарилмайди ва бу қон учун ғусл вожиб бўлмайди. Лекин намоз пайтида қонни ювиш ва қонни тўсиш учун фаржга бирон матони тутиб олиш лозим бўлади. Сўнг намозга таҳорат қилади, таҳоратни намоз вақти кирганидан сўнггина олади. Агар нафл намозлар ўқимоқчи бўлса ўқиш олдидан таҳорат қилади.\nИккинчи тур: Жарроҳлик амалиётидан кейин ҳайз кўрмай қолиши маълум бўлмаса, балки ҳайз кўриши мумкин бўлса, унинг ҳукми мустаҳозанинг ҳукмидек бўлади. Бунга айтиб ўтганимиз Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Фотима бинти Аби Ҳубайшга айтган сўзлари далил бўлади: «Балки бу томир (қони), ҳайз эмас. Агар ҳайз муддати келса намоз ўқимай тур». «Агар ҳайз муддати келса» деган сўзларидан маълум бўладики, ҳайзи келиб кетиб туриши мумкин бўлган аёлга мустаҳоза деб ҳукм қилинади. Аммо кимнинг ҳайзи келиши мумкин бўлмаса, унинг қони ҳар қандай ҳолатда томир қонидир.\nҚон қачон ҳайз, қачон истиҳоза бўлади, қачон унга ҳайз ҳукмлари татбиқ этилади-ю, қачон истиҳоза ҳукмлари татбиқ этилади, буларнинг барчасини юқорида билиб ўтдик.\nҲайзнинг муҳим ҳукмлари ҳам айтиб ўтилди.\nИстиҳозанинг ҳукмлари ҳудди покликнинг ҳукмлари кабидир. Ҳайздан пок аёллар билан мустаҳоза орасида фақат қуйидаги фарқлар мавжуд:\n1) Ҳар намозда таҳорат қилиш вожиблиги. Бунга Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг Фотима бинти Аби Ҳубайшга: «Сўнг ҳар намозга таҳорат қил» деган сўзлари далил бўлади (Бухорий ривояти). Бунинг маъноси ҳар бир намозга унинг вақти киргандан сўнг таҳорат қилади. Нафл намозларга эса ўқишни ирода қилган пайтда таҳорат қилади.\n2) Қондан тозаланиш. Таҳорат қилишдан аввал қон теккан ўринларни ювади ва қонни тутиб туриш учун фаржга пахта ёки бирон шунга мосланган боғлама қўйиб олади. Бунинг далили юқорида ўтган ҳадислар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Ҳамна бинти Жаҳш розияллоҳу анҳога дедилар: «Сенга матони (яъни пахтани) қандай ишлатишни айтиб бераман. Уни фаржга қўясан, шу қонни тўхтатади». У: «Бу ундан кўра кўпроқ» деди. «Бирон хос кийим кийгин» дедилар. У: «Бу ундан кўра кўпроқ» деди. «Устидан бирон қалин нарсани маҳкамлаб ол» дедилар». Шундан кейин ҳам қон чиқадиган бўлса, зарари йўқ. Чунки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам Фотима бинти Аби Ҳубайшга шундай дедилар: «Ҳайз кунларинг миқдорида намоз ўқимай тур, сўнгра ғусл қилгин ва ҳар бир намозга таҳорат ол, кейин намоз ўқийвер гарчи қон бўйрага томса ҳам» (Аҳмад ва Ибн Можа ривоятлари).\n3) Жимоъ. Уламолар унинг жоизли хусусида турли фикрлар билдиришган. Тўғрироғи унинг мутлақ жоизлигидир. Чунки Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам даврларида кўплаб, яъни ўнлаб аёллар мустаҳоза бўлганлар. Аллоҳ ва Расули уларни жимоъдан қайтармаган. Балки Аллоҳнинг Каломида: «Бас, ҳайз пайтида аёлларингиздан четланингиз» (Бақара: 222) дейилган. Бу оят бундан бошқаларда аёллардан четланмасликка далилдир. Чунки бу аёлларга намоз жоиз, жимоъ эса намоздан анча енгил. Мустаҳозанинг жимосини ҳоизнинг жимосига қиёслаш тўғри эмас. Чунки жимоъни ҳаром дегувчилар ҳам ҳайз билан истиҳозани бир хил демайдилар. Шундай экан, фарқли нарсаларни бир-бирига қиёслаш нотўғри.\nНифос ва унинг ҳукми ҳақида\nНифос – туғиш сабабли бачадондан келадиган қон бўлиб, у туғишдан 2-3 кун аввал тўлғоқ билан ё кўз ёриш пайти ёки ундан кейин келади.\nШайхулислом Ибн Таймия айтади: «Тўлғоқ тутган пайтда келган қон нифосдир, у икки-уч кунга боғлиқ эмас, унинг белгиси тўлғоқ. Акс ҳолда у нифос бўлмайди».\nУламолар унинг муддати ҳақида турли фикрлар билдиришган. Шайхулислом Ибн Таймия «Шариат соҳиби ҳукмларни боғлиқ қилган исмлар» рисоласида айтади: «Нифос кунларининг оз-кўпига чегара йўқ. Мабодо аёл киши 40, 60 ёки 70 кундан кўпроқ қон кўриб, сўнг қони тўхтаса, у нифосдир. Лекин давом этаверса у фасод қондир. Шу пайтда ҳадисларда келган аксар муддат ҳисобланган 40 кунни чегара қилиб олинади».\nДемак, шунга кўра агар қони 40 кундан ошиб кетса ва унинг шу муддатдан кейин тўхташ одати бўлса ёки тўхташга яқинлик аломатлари кўриниб қолса, тўхтагунича кутиб туради. Агар ундай бўлмаса 40 кун тўлгач ювинади. Чунки 40 кун нифоснинг аксар муддатидир. Мабодо шу кунда унинг ҳайз даври бошланиб қолса ҳайзи тугагунича кутади. Шундан сўнг тўхтаса, мана шу унинг одати деб эътибор қилинади ва кейинги сафарларда шунга мувофиқ иш тутади. Агар қон келиши давом этаверса, у мустаҳоза саналиб, мустаҳозанинг ҳукмларига амал қилади.\nАгар қон 40 кундан олдин тўхтаса, у покланган ҳисобланади. Ғусл қилиб намоз ўқийди, рўза тутади, эри у билан жимоъ қилаверади. Бироқ бир кундан озроқ муддатда қони тўхтаса унинг ҳукми йўқ. «Муғний»да шундай дейилган.\nАёл кишидан инсон шаклини олган ҳомила тушсагина нифос ҳукми татбиқ бўлади. Агар ҳомила илк ойларда тушган бўлса ва унда одам шакли аниқ билинмаган бўлса, у қон нифос қони эмас, балки томир қони бўлиб, ҳукми мустаҳозанинг ҳукми кабидир. Одам шакли аниқ билинадиган муддатнинг энг ками ҳомила бошлангандан 80 кун ва кўпроғи 90 кундан кейин бўлади.\nНифоснинг ҳукмлари худди ҳайзнинг ҳукмлари билан бир хил бўлиб фақат қуйидагиларда фарқ қилади:\n1) Иддада. Талоқ нифосга боғлиқ бўлмайди. Чунки туғишдан илгариги талоқнинг иддаси туғиш биланоқ тугайди, нифоснинг тугаши билан эмас. Туғишдан кейинги талоқда эса илгари айтиб ўтилганидек ҳайзнинг келиши кутилади.\n2) Ийло муддатида. Бунда ҳайз кунлари ҳисобга олинади, нифос кунлари ҳисобга олинмайди. Ийло – киши аёлини ҳеч қачон жимоъ қилмасликка ёки тўрт ойдан зиёд жимоъ қилмасликка қасам ичишидир. Агар эр қасам ичса ва аёл жимоъни талаб қилса унга қасамидан бошлаб тўрт ой муддат берилади. Шу муддат тугаса жимоъга мажбур қилинади ёки аёлнинг талаби билан ажрашиб кетишга мажбур қилинади. Агар аёл шу муддат ичида нифос кўриб қолса, нифос кунлари эрнинг қасами муддатига ҳисоб қилинмайди. Ҳайзда эса аксинча, унинг кунлари эрга ҳисоб қилинади.\n3) Балоғатга етишда. Бу ҳайз билан эътиборга олинади, нифос билан эмас. Чунки аёл ҳайз кўрмасдан илгари ҳомиладор бўлиши мумкин эмас. Демак, балоғатга етиш ҳомиладорликдан илгариги келган ҳайз қони билан эътиборга олинади.\n4) Ҳайзда агар одатдан илгари пок бўлса, эрига жимоъси жоиз, макруҳ эмас. Аммо нифосда 40 кундан илгари пок бўлса эрига жимоъси макруҳлиги (Ҳанбалий) мазҳабда машҳур. Тўғрироғи, жимоъ қилиш макруҳ эмас. Уламолар жумҳури ҳам макруҳ эмас деганлар. Чунки “макруҳ” шаръий ҳукм бўлиб, шаръий далилга муҳтож бўлади. Бу масалада имом Аҳмад Усмон ибн Абул Осдан келтирган ривоятдан бошқа ҳеч нарса келмаган. Аёли унга 40 кундан илгари яқинлашганида: «Менга яқинлашма» деган эди. Бу макруҳликни тақозо қилмайди. Чунки Абул Ос унинг пок бўлганига ишонч ҳосил қилмаганидан эҳтиёт юзасидан хавф қилган бўлиши мумкин ёки жимоъ сабаб қон қўзғалиб кетишидан ташвиш қилган бўлиши мумкин. Ёки бошқа сабаблар бўлиши ҳам мумкин. Аллоҳ билувчироқ.\n5) Нифос қонининг қирқ кундан аввал қайтиб келиши. Нифос бўлиши мумкин бўлган муддатда қайтадиган бўлса, нифос, акс ҳолда ҳайз, аммо давом этаверса истиҳоза ҳисобланади. Бу Муғнийда имом Моликдан нақл қилинган ривоятга яқиндир, у шундай дейди: “Нифос қони тўхтаганидан кейин 2-3 кундан кейин қайтадан қон кўрадиган бўлса нифос, муддат ундан кўпроқ бўлса ҳайздир.”\nҲайзни келтирадиган ёки тўсадиган ва ҳомилани туширадиган ёки олдини оладиган нарсаларни ишлатиш ҳақида\nАёлнинг ҳайзни тўсадиган нарсани ишлатиши икки шарт билан жоиз:\n1) Ўзига зарар етиши хавфи бўлмаслиги керак. Агар зарар етишини билса ишлатиши жоиз бўлмайди. Аллоҳ таоло айтади: «Ва ўзингизни ҳалокатга ташламанг!» (Бақара: 195), «Ўзингизни ўлдирмангиз!» (Нисо: 29).\n2) Агар бу эрга тааллуқли бўлса, эрнинг рухсати билан бўлиши лозим. Яъни агар аёл нафақаси эр зиммасига вожиб бўладиган иддада ўтирган бўлса, муддатни чўзиш ва нафақасини ошириш учун ҳайзни тўсадиган нарсани ишлатиши эрнинг рухсатисиз мумкин эмас. Шунингдек, ҳайзни тўсадиган нарса ҳомилани ҳам тўсиши аниқ бўлса, бунда ҳам эрнинг рухсати зарур. Жоизлиги собит бўлган тақдирда ҳам бундай нарсаларни фақат зарурат бўлгандагина ишлатиш афзал. Чунки табиийликдан узоқлашиш саломатликнинг бузилишига олиб келиши мумкин.\nҲайзни келтирадиган нарсаларни ишлатиш ҳам икки шарт билан жоиз:\n1) Фарзни адо қилмаслик учун қилинган ҳийла бўлмаслиги лозим. Масалан, Рамазонга яқин қолганда рўза тутмаслик ва намоз ўқимаслик учун ёки шунга ўхшаш сабаблар учун.\n2) Бу эрнинг рухсати билан бўлиши керак. Чунки ҳайз кўриши эрининг ундан тўла фойдаланишига монеълик қилади. Эрнинг ҳаққига моне бўладиган нарсани фақат унинг розилиги билангина ишлатиш жоиз. Агар талоқ қилинган бўлса ва талоғи ражъий бўлган ҳолда бу иши билан эридан уни қайтариб олиш ҳаққи бекор бўлишини тезлатган бўлиб қолади.\nҲомилани олдини оладиган нарсаларни ишлатиш ҳам икки турга бўлинади:\n1) Давомий равишда тўсиш жоиз эмас. Чунки бу ҳомиладорликни тўсади натижада эса насл камаяди. Бу шариат соҳибининг Ислом Умматини кўпайтиришдаги мақсадига хилофдир. Шунингдек, аёлнинг болалари бирин-кетин ўлиб, фарзандсиз ўзи ёлғиз қолмаслигига кафолат йўқ.\n2) Вақтинча тўсиб туриш. Масалан, аёл тез ҳомиладор бўлиб қоладиган бўлса ва бу унга оғирлик қилса, ҳомиладорликни ҳар икки йилда бир бўладиган қилиб тартиблаши мумкин. Фақат бунда эрнинг рухсати шарт ҳамда ўзига зарар етмаслиги керак. Далил шуки, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам даврларида саҳобалар аёллари ҳомиладор бўлмаслиги учун улардан азл қилишар ва бундан қайтарилмаганлар. Азл – жимоъ пайтида манийни ташқарига тўкишдир.\nҲомилани туширадиган нарсаларни ишлатиш ҳам икки турга бўлинади:\n1) Туширишдан мақсад – йўқ қилиш бўлса. Бу агар ҳомилага руҳ (жон) киритилгандан сўнг бўлса, шубҳасиз, ҳаром. Чунки бу бир жонни ноҳақ ўлдириш ва бир инсонни йўқ қилиш бўлиб, Китобу Суннат ва мусулмонлар ижмоси (иттифоқи) билан ҳаромдир. Агар руҳ киритилишидан илгари бўлса, унинг жоизлиги ҳақида олимлар турли фикрлар билдирганлар. Айримлари мумкин, айримлари мумкин эмас деганлар, баъзилари ҳали алақа бўлмаган бўлса яъни, 40 кунликдан ўтмаган бўлса жоиз деса, баъзилари инсон хилқати аниқ бўлмаган бўлса жоиз дейдилар. Яхшиси зарур ҳолатлардагина туширишдир. Масалан: она ҳомилани кўтара олмайдиган касал ёки шунга ўхшаш ҳолатда бўлса. Шунда ҳам инсон шакли аниқ бўлмаган бўлса жоиз бўлади. Аниқ бўлиб қолган бўлса жоиз эмас. Валлоҳу аълам.\n2) Туширишдан мақсад – йўқ қилиш бўлмаслиги. Ҳомиладорлик муддати охирлаб қолганда кўз ёришига яқинлашиб қолганда тушириш жоиз. Бунда ҳам албатта она ва болага зарар етмаслиги шарт. Ҳамда жарроҳлик амалиётига эҳтиёж тушмаслиги керак. Агар амалиёт ўтказишга эҳтиёж тушса, унда 4 ҳолат бор:\n1) Она ҳам, бола ҳам тирик бўлган ҳолда амалиёт фақат зарурат пайтидагина жоиз бўлади. Чунки жисм бандага омонат, унга хавф соладиган ишни қилмаслик керак. Кўпинча жарроҳлик амалиётида зарар йўқ дейилади-да, бироқ кейин зарари кўринади.\n2) Она ҳам, бола ҳам ўлик бўлган ҳолда болани чиқариб олиш учун амалиёт қилиш бефойда бўлгани учун жоиз эмас.\n3) Она тирик, бола ўлик бўлган ҳолда уни чиқариб олиш учун жарроҳлик амалиёти ўтказиш жоиз. Агар онага зарар етиши хавфи бўлса, жоиз эмас. Аксарият ҳолларда агар ҳомила она қорнида ўлган бўлса, — Аллоҳ билади-ю — амалиётсиз чиқмайди. Ҳомиланинг она қорнида узоқ туриб қолиши кейинги ҳомиладорликдан тўсиб қўяди. Бу аёлнинг ўзига ҳам жабр бўлади. Агар собиқ эрдан иддада бўлса, ҳомила сабабли иддаси чўзилиб эрсиз қолади.\n4) Она ўлик, бола тирик бўлган ҳолда боланинг яшаб кетишига умид бўлмаса, жарроҳлик амалиёти қилинмагани маъқул. Агар яшаб кетишига умид бўлса ва бир қисми чиққан бўлса, ёки чиқмаган бўлса ҳам қолганини чиқариб олиш учун она қорнини ёриш мумкин. Баъзи олимлар ҳомилани чиқариб олиш учун она қорнини ёриш мумкин эмас, чунки бу мусла бўлади, дейишади. Аммо тўғрироқ фикр шуки, ҳомила она қорнини ёришсиз чиқмайдиган бўлса, уни албатта ёрилади. Бу Ибн Ҳубайранинг «Инсоф» номли китобида айтган фикридир. Мен айтаманки, хусусан бизнинг бу давримизда жарроҳлик амалиёти мусла эмас. Чунки қорин ёрилиб, сўнг қайта тикилади. Қолаверса, тирикнинг ҳурмати ўликнинг ҳурматидан каттароқдир. Бир бегуноҳ норасидани ҳалокатдан қутқариш вожиб, валлоҳу аълам.\nЭслатма: Илгари айтилганидек, ҳомилани тушириш жоиз бўлган ҳолатларда ҳомила эгасидан, яъни эрдан рухсат бўлиши шарт.\nШу ўринда ёзишни мақсад қилганимиз бу муҳим мавзу ниҳоясига етди. Биз масалаларнинг аслларига ва ўзгармас томонларига чекландик. Лекин унинг тармоқларига, майда-чуйда бўлакларига ва аёлларда бўладиган ҳолатларга киришсак, у гўё соҳили кўринмас денгиздир. Аммо ақлли одам тармоқларни аслларга, жузъиётларни куллиётларга ва ўзгармас қонунларга қайтара олади, нарсаларни ўзига ўхшашларига қиёслай олади.\nМуфтий - фатво берувчи киши ёдда тутмоғи керак-ки, у Аллоҳ билан халқлар ўртасида пайғамбарлар олиб келган нарсаларни етказиш ва баён қилишда воситачи, у Қуръон ва Суннатдаги илмларни етказишдан масъул. Зеро, банда бу икки асосни тушуниб, уларга амал қилишга мукаллафдир. Қуръон ва Суннатга хилоф бўлган ҳар бир сўз хато бўлиб, гарчи унинг айтувчиси хатоси кечириладиган мужтаҳид бўлса ҳам унга амал қилиш асло жоиз эмас, зотан у ижтиҳодига яраша ажр олаверади, аммо унинг хатосини билган олим киши уни қабул қилиши жоиз эмас.\nМуфтий ниятини Аллоҳ таолога холис қилиши, юз бераётган ҳар бир воқеа-ҳодисаларда Унга суяниши ва собитлик, тавфиқ ва тўғриликни сўраши лозим.\nУ асосий эътиборини Қуръон ва Суннатга қаратиши, уларни ўқиб-изланиши ва Қуръон ва Суннатни тушунишда аҳли илмларнинг сўзларидан фойдаланиши керак. Кўпинча қандайдир бир масала ўртага чиқса, инсон қодир бўлганича аҳли илмларнинг бу ҳақдаги сўзларини излайди, лекин кўнгил хотиржам бўладиган ҳукмни, гоҳида эса ўша масалани зикр қилган бирон ўринни топа олмайди. Шундай ҳолларда Қуръон ва Суннатга мурожаат қилса, унинг ҳукми аниқ бўлиб ойдинлашади. Бу унинг ихлоси, илми ва фаҳмига қараб бўлади, албатта.\nМуфтий чигал масаланинг ҳукмини чиқаришга шошилмаслиги керак. Шошилишда қанча ҳукмларни чиқариб қўйиб, сўнг чуқурроқ текширгач, иш ойдинлашади ва у хато қилганини англаб етади ва бундан пушаймон бўлади. Кўпинча берган фатвоси одамлар ичида ёйилиб кетганидан уни тузатишга қодир бўлмай қолади.\nАгар одамлар муфтийни шошилмаслигини, фикрида мустаҳкамлигини билишса, унинг сўзига ишонадилар ва уни эътиборли санайдилар. Агар шошқалоқлигини кўрсалар, шошқалоқ кўп хато қилувчи бўлганидан улар унинг фатволарига ишонмайдилар. Натижада у шошқалоқлиги билан, хатоси билан ўзини ҳам, бошқани ҳам ўзида бўлган илм ва тўғри масалалардан маҳрум қилади.\nАллоҳ таолодан бизни ва барча мусулмон биродарларимизни Ўзининг Тўғри йўлига ҳидоят қилишини сўраймиз ва Ўз инояти билан бизни бошқаришини, Ўз риояти билан бизни тойилишлардан сақлашини сўраймиз. У буюк саховат эгасидир.\nПайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга ва у зотнинг оила ва асҳобларига Аллоҳнинг салавот ва саломлари бўлсин. Унинг неъмати билан яхши амаллар тамомига етадиган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин.\nУшбу рисола Аллоҳга муҳтож банда Муҳаммад ибн Солиҳ ал-Усаймин қалами билан 14 Шаъбон 1392- ҳижрий сана жума чошгоҳида ниҳоясига етди.\n "Шариат уларга ҳукмларни боғлаган исмлар" рисоласидан, 35-бет.


Торрес яна АПЛга қайтиши ва яна Бенитес қўл остида ўйнаши мумкин\n13 ноябрь, 2017, 10:43 408\nМадриднинг “Атлетико” клуби ҳужумчиси Фернандо Торрес яна Англия премьер-лигасига қайтишни истамоқда. The Sun нашри тарқатган хабарга кўра 33 ёшли футболчи қишки трансферлар даврида ижара асосида бўлса ҳам “матрасчилар” сафидан кетмоқчи.\nБоиси, давралар оралиғида “Атлетико”га ёзда “Челси”дан сотиб олинган Диего Коста келиб қўшилади ва Торрес учун ўйнаш имконияти кескин камайиб кетади. Шу боис у тезроқ бошқа клубга ўтиб кетишни режалаштирмоқда.\nФутболчининг вакиллари берган маълумотларга кўра у айни дамда “Саутгемптон” ва “Ньюкасл” жамоаларидан бўлаётган таклифларни кўриб чиқмоқда. Қайд этиш лозимки, “Ньюкасл” клубида ҳозир Торресни 2007 йил Англияга илк бор олиб келган мутахассис Рафаэль Бенитес фаолият олиб бормоқда.


Мингдан ортиқ киши Ўзбекистон фуқаролигини йўқотиши мумкин - рўйхат\n18:50 03.09.2019 (Янгиланган 19:03 03.09.2019)\nХорижий давлатларга доимий яшашга чиқиб кетган, аммо консуллик ҳисобига турмаган Ўзбекистон фуқаролари рўйхати эълон қилинди.\nТОШКЕНТ, 3 сен – Sputnik. Ўзбекистоннинг Россиядаги элчихонаси хорижий давлатларга доимий яшашга чиқиб кетган Ўзбекистон фуқаролар рўйхатини эълон қилди. Рўйхатда 1150 киши ҳақида маълумот келтирилган.\nРўйхати билан қуйидаги ҳавола орқали танишиш мумкин.\nЭлчихона Жанубий Кореяда ўзбекистонлик талабалар қўлга олинганини тасдиқлади\nУлар уч йилдан ортиқ вақт олдин хорижий давлатларга доимий яшашга чиқиб кетган, аммо ҳозиргача хориждаги идоралар дастлабки текшируви натижаларига кўра консуллик ҳисобига турмаган.\n“Шу муносабат билан, "Ўзбекистон Республикасининг фуқаролиги тўғрисида"ги қонуннинг 21-моддасига биноан ушбу шахсларга нисбатан фуқароликни йўқотиш масаласи кўриб чиқилмоқда”, - дейилган хабарда.\nЭслатиб ўтамиз, агар чет элда доимий яшовчи шахс уч йил ичида узрли сабабларсиз консуллик ҳисобига турмаган бўлса, бундай шахслар Ўзбекистон Республикаси фуқаролиги йўқотиши мумкин.


Сирғали машина бозори 27 декабрда одамлар билан гавжум бўлди. Хорижий автомобиллар нархи бироз пасайгандек. Миллий автомобилларимиз нархи ўтган бозор нархидан деярли фарқи йўқ. Миллий автоуловларимиздан айниқса, Дамас автомобили бу бозор жуда кўп сотувга чиқди, деб хабар бермоқда Carzone.uz нашри.\nAUDI A6 (ишлаб чиқарилган йили – 2009 й, юрган масофаси – 140 000 км) – 137,5 млн сўм.\nBMW 528 (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 48 000 км) – 357 млн сўм.\nFORD MONDEO (ишлаб чиқарилган йили – 2008 й, юрган масофаси – 55 000 км) – 137,5 млн сўм.\nMERSEDES-BENZ 211 (ишлаб чиқарилган йили – 2003 й, юрган масофаси – 136 000 км) – 110 млн сўм.\nKIA (ишлаб чиқарилган йили – 2008 й, юрган масофаси – 181 000 км) – 55 млн сўм.\nRANGE ROWER (ишлаб чиқарилган йили – 2006 й, юрган масофаси – 153 000 км) – 275 млн сўм.\nTOYOTA CAMRY (ишлаб чиқарилган йили – 2008 й, юрган масофаси – 170 000 км) – 66 млн сўм.\nLEXUS ES 350 (ишлаб чиқарилган йили – 2008 й, юрган масофаси – 116 000 км) – 154 млн сўм.\nMAZDA 6 (ишлаб чиқарилган йили – 2008 й, юрган масофаси – 140 000 км) – 85 млн сўм.\nTOYOTA PRADO (ишлаб чиқарилган йили – 2007 й, юрган масофаси – 123 000 км) – 121 млн сўм.\nMALIBU II (ишлаб чиқарилган йили – 2013-14 й, юрган масофаси – 62 500 км) – 85 млн сўм.\nCAPTIVA I (ишлаб чиқарилган йили – 2009 й, юрган масофаси – 59 000 км) – 79,7 млн сўм.\nCAPTIVA III (ишлаб чиқарилган йили – 2014 й, юрган масофаси – 4 000 км) – 130 млн сўм.\nORLANDO (ишлаб чиқарилган йили – 2014 й, юрган масофаси – 18 000 км) – 99 млн сўм.\nLACETTI I (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 46 000 км) – 66 млн сўм.\nLACETTI I (ишлаб чиқарилган йили – 2012 й, юрган масофаси – 43 000 км) – 52,5 млн сўм.\nLACETTI II (ишлаб чиқарилган йили – 2014 й, юрган масофаси – 62 000 км) – 63,2 млн сўм.\nCOBALT IV (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 104 000 км) – 55 млн сўм.\nCOBALT III (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 130 000 км) – 52,5 млн сўм.\nNEXIA II (ишлаб чиқарилган йили – 2012 й, юрган масофаси – 90 000 км) – 42 млн сўм.\nNEXIA DOHC (ишлаб чиқарилган йили – 2008 й, юрган масофаси – 206 000 км) – 33 млн сўм.\nNEXIA II (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 49 000 км) – 44 млн сўм.\nNEXIA II (ишлаб чиқарилган йили – 2014 й, юрган масофаси – 37 000 км) – 46,7 млн сўм.\nSPARK II (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 120 000 км) – 35,7 млн сўм.\nSPARK (ишлаб чиқарилган йили – 2014 й, юрган масофаси – 20 000 км) – 38,5 млн сўм.\nSPARK II (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 65 000 км) – 37,9 млн сўм.\nMATIZ (ишлаб чиқарилган йили – 2010 й, юрган масофаси –115 000 км) – 24,5 млн сўм.\nMATIZ (ишлаб чиқарилган йили – 2007 й, юрган масофаси – 400 000 км) – 24,7 млн сўм.\nDAMAS (ишлаб чиқарилган йили – 2012 й, юрган масофаси – 33 000 км) – 41 млн сўм.\nDAMAS (ишлаб чиқарилган йили – 2003 й, юрган масофаси – 300 000 км) – 27 млн сўм.\nКузатувимиз жараёнида LACETTI III (ишлаб чиқарилган йили – 2009 й, юрган масофаси – 57 000 км) – 49 500 000 сўмга, NEXIA II (ишлаб чиқарилган йили – 2010 й, юрган масофаси – 300 000 км) – 27 500 000 сўмга, DAMAS (ишлаб чиқарилган йили – 2014 й, юрган масофаси – 9 000 км) – 41 250 000 сўмга, MATIZ (ишлаб чиқарилган йили – 2013 й, юрган масофаси – 4 000 км) – 33 000 000 сўмга харид қилинди.\nИзоҳ: Нархлар сўмда берилмоқда. Aвтомобилларни юқорида кўрсатилган нарх билан олишингизга «Zamin» нашри кафолат бермайди. Нархлар талаб ва валюта курси қийматига қараб ўзгариши мумкин.


Фарғонада маст киши сигарет чекиб ухлаб қолиши натижасида уйи ёниб, кул бўлди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nФарғонада маст киши сигарет чекиб ухлаб қолиши натижасида уйи ёниб, кул бўлди\n02 март 2017, 14:28\nЎзбекистон Республикаси Ички Ишлар вазирлиги ўтган ҳафта давомида республика бўйлаб қайд этилган ёнғинлар ҳақида маълумот берди, деб ёзади “Qalampir” нашри.\nҚашқадарё вилояти Яккабоғ туманида яшовчи фуқаро Ў.Маматовнинг уйида электр иситиш мосламасидан фойдаланилиб, назоратсиз қолдирилиши оқибатида ёнғин содир бўлиб, уйнинг 120 кв метр майдонда томи, шифт қисми ва уй жиҳозлари ёниб зарарланган.\nҚорақалпоғистон Республикаси Беруний туманида яшаган фуқаро А.Маликованинг уйида электр симларнинг қисқа туташуви натижасида ёнғин содир бўлиб, уйнинг 100 кв метр майдонда томи, шифт қисми ва уй жиҳозлари ёниб зарарланган. Ёнғинни ўчириш вақтида уй эгасинининг куйган ҳолдаги жасади топилган ҳамда келини куйиш тан жароҳати олган ҳолда шифохонага ётқизилган.\nСирдарё вилояти Гулистон шаҳрида яшовчи фуқаро Р.Эшматовнинг уйида иситиш печининг дудбурони қизиб кетиши натижасида ёнғин содир бўлиб, уйнинг 90 кв метр майдонда томи, шифт қисми ва уй жиҳозлари ёниб зарарланган.\nФарғона шаҳрида яшовчи фуқаро И.Дмитриев уйида маст ҳолда сигарета чекиб ухлаб қолиши натижасида 2 кв метр майдонда уй жиҳозлари ёниб зарарланган. Ёнғин оқибатида уй эгаси куйиш тан жароҳати олиб, шифохонага ётқизилган.\nЯнгиликлар » Жамият » Фарғонада маст киши сигарет чекиб ухлаб қолиши натижасида уйи ёниб, кул бўлди


Ўлдирмоқчи эди, аммо ҳадялар берди... | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nЎлдирмоқчи эди, аммо ҳадялар берди...\n1460 20:05 14.10.2020\nШайх Нобулсийдан қиссалар ва ҳиссалар (эллик биринчи қисм)\nҲикоя қилинишича, Ҳасан Басрий раҳимаҳуллоҳ кўчада ўйнаётган ёш болалар олдига яқинлашганида болалар у зотга четланиб йўл беришди. У зот уларга яқинлашиб:\n– Не сабаб четга чиқдингиз? – деди.\n– Жаноб, сиз қалбингизни Роббингиз ила рост этдингиз, шу сабаб бизга ҳайбатингиз улуғвор кўринди, – деди.\nМана шу нарса барча мўминлар учун қонундир. Кимки қалбини Аллоҳ ила рост этса, Аллоҳ унга ҳайбат ато этади (яъни қалбини фақат Аллоҳ учун амал қилишга ростласа ҳайбати зиёда бўлаверади).\nРивоят қилинишича, Усмонийлар султони шайх Бадруддинни Истанбулдаги зиёфатга келтириш учун Садрулаъзамни юборди. Садрулаъзам ўша вақтда вазирлик раиси эди (яъни бош вазир).\nУсмонийлар давлати ўша даврда дунёнинг учдан бирини бошқарар эди. Садрулаъзам ҳарбий кемага ўтириб Байрутга, сўнгра Шомга келиб шайх ҳузурига кирди. Шайхга Султон уни пойтахт Истанбулга чақирганини айтди. Шайх Бадруддин ўта ҳайбатли инсон бўлиб, бош вазир мақомидаги инсоннинг султон таклифини келтирганига қарамасдан:\n– Мен у ёққа боришни истамайман, – дея жавоб берди.\nШу билан Садрулаъзам ташрифи тугаб у Искандарияга қайтиб келди. Садрулаъзамга жуда ҳам алам қилди. Бу қанақаси, наҳотки Садрулаъзам бўла туриб, Дамашқдаги бир олимни султон чақирса ҳам олиб боролмаса-я?\nУ Истанбулга қайтганида Султон сўраса нима деб жавоб беришни ўйлаб қўрқди. Ахир Садрулаъзам бўлса, Султондан бошқага бўйсунмаса... Ғазабга тўлган Садрулаъзам иккинчи бор Дамашққа қайтиб, олимни куч билан мажбурлаб бўлса-да султон ҳузурига олиб кетишни қасд қилди. Ортга қайтишига эса бир ҳафталик муддат кетди, чунки йўл сув орқали эди.\nШайх ҳузурига кирганида у намоз ўқиётган эди. Шайх Бадруддин намозни тугатиб бўлиб:\n– Садрулаъзам, не бўлди, яна келдингизми?, – деди.\nСадрулаъзам бўлса довдираб қолиб:\n– Саййидим қўлингизни ўпиш эсимдан чиқиб қолибди, – деди ва иккинчи бор ортига қайтиб кетди.\nБу қандай ҳайбат эди?\nБу Аллоҳга тоат, ихлос ҳайбати эди! Бу Аллоҳдан қўрқиш, дунёдан зуҳд этиш ҳайбати эди!\n– Ушбу мақом (ҳурмат)га қандай эришдингиз?, – дея сўралди.\n– Одамлар қўлидаги мол дунёдан беҳожатлигим, уларнинг менинг илмимга ҳожатлари сабабли, – деб жавоб берди.\nҚачонки диний уламода инсонлардаги мавжуд нарсаларга эҳтиёж бўлса, инсонлар унинг илмига муҳтожлик сезишмайди ва илм буткул пойдеворидан тугайди. Сўнгра:\n– Қалбингни Аллоҳ ила рост эт, шунда қалбларга сенинг ҳайбатинг ўрнашади, – деб айтди.\nАллоҳга итоат ила боғланган мўмин кимса хор бўладими? Асло хор бўлмас!\nАллоҳдан бўлган қўрқувинг ва ихлосинг қадар Аллоҳ сенга ҳайбат ато этаверади.\nАбу Жаҳлдан қарзини ололмаётган кимсага қарзини ундиришга ёрдам бериши мумкин дея Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уйларига жўнатишди. Ҳалиги кимса Абу Жаҳл ундан қарзи бўла туриб бермаётгани, ундиришга ёрдам беришини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан илтимос қилди.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Жаҳлнинг эшигини тақиллатиб чақирдилар. Чиққач:\n– Мана бу кимсани қарзини тез тўла, кечиктирма, – деб айтдилар.\nУ эса тезда қарзини олиб чиқиб берди. Одамлар бу ҳолатдан ажабланишганида:\n– Аллоҳга қасамки, у кишида шундай ҳайбат кўрдимки, унга қарши туриб бўлмас эди, – деди.\nАллоҳ таоло Унинг амрларида рост турган ихлосли кимсага ҳайбат ато этиши собит ҳақиқатдир.\nҲасан Басрийдан ғазабланган Ҳажжож Золим ўз хизматчиларига:\n– Сизларни Ҳасан Басрийни қонига чўмилтираман, – деди.\nҲасан Басрийни қатл қилиш учун келтиришди. Атрофдагилар Ҳажжожнинг ғазабланганидаги қилмишини яхши билишгани учун Ҳасан Басрий ўлимини кутиб туришар эди.\nҲасан Басрий кириб келиб Ҳажжожнинг тунд башараси ғазабга тўлгани, уни қатл қилишга буюриб, қатлини кўриш истагида эканини кўрди.\nҲажжож у кишини ўрнидан туриб кутиб олди, яқинига чорлаб, ёнига ўтқизди. У кишидан бир неча саволлар сўради. Кулиб муомала қилди. Охирида атир совға қилди. Қасридан чиқаётганида эса кузатиб қўйди.\nБир хизматкор бундан таажжубланиб Ҳасан Басрий ортидан бориб деди:\n–Эй Абу Саид, сизни бу ерга қатл қилиш учун келтиришган эди. Кираётиб Роббингизга не дея дуо қилдингизки, аҳвол буткул тескарисига айланиб кетди?\n– Эй қийинчиликларимда менга мадад бергувчи Роббим. Эй даҳшатли онларимдаги пушти паноҳим. Бу кимсанинг ғазабини худди Иброҳим алайҳиссаломга оловни саломатлик ва салқинлик қилганинг каби менга ҳам саломатлик ва салқинлик қилиб қўйгин, дея дуо қилдим, – деди.\nҚачонки сен Аллоҳ билан бирга экансан, ҳайбатли бўлаверасан.\nБу аҳли ҳақлар ҳайбатидир!\nБу ихлос ҳайбатидир!\nБу тоат ҳайбатидир!\nБу зуҳд ҳайбатидир!\nҚайси бир инсон Аллоҳга муҳаббат ва ихлос ила илм талаб этса, солиҳ амаллар қилса, Аллоҳга муқаррабликка қаттиқ тиришса, Аллоҳ таоло унинг озгина талаби ила покиза, ҳалол ризқ йўлини осон этиб қўяди.\nАллоҳ таоло йигирма соат ишлайдиган инсонни фақатгина бир кунлик емишини топадиган қилиб қўйишга қодир Зотдир.\nАллоҳ таоло агар илм талабида бўлсанг, сенга роҳату фароғатли ҳаёт ато этишга қодир Зотдир.\nБилим олишга интилсанг роҳат-у фароғатли ҳаёт кечирасан.\nСен яшаётган вақтнинг закоти бордир. Бу эса илм талаб қилиш ва солиҳ амал қилишдир.\nСалафи солиҳлар ўз вақтларини ўта ғанимат тутар, хаёлларга сиғмайдиган амалларда бардавом бўлишар эди.\nАгар бўш вақтинг бўлса уламоларнинг фиқҳ ва ҳадис китобларини ўқи.\nШунингдек, ақида, тафсир, усул, зикр ва бошқа китобларни ҳам ўқийвер.\nИмом Нававий раҳимаҳуллоҳнинг фиқҳ, ҳадис, зикрлар, шарҳи Муслим ва бошқа китобларини ўқи. У зот бу китобларини элликка кирмай туриб ёзиб тугатганлар. Бунчалик сермаҳсул ижодга қандай улгурган эканлар-а?!\n533 11:41 21.10.2020\n63 11:35 21.10.2020\n118 10:30 21.10.2020\n376 10:04 21.10.2020\n576 09:30 21.10.2020\n1375 22:00 20.10.2020


Савдо-саноат палатаси раисининг Самарқанд вилояти бўйлаб ўрганиш ишлари давом этмоқда.\nХабар берганимиздек, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси раиси А.Икрамов Самарқанд вилоятининг барча туман ва шаҳарларида тадбиркорликни ривожлантириш ва ёшлар бандлигини таъминлаш бўйича “1+1” ташаббусини амалга ошириш натижадорлигини таъминлаш, бу борада жойларда ишларни тўғри ва тизимли ташкил этиш бўйича график асосда учрашувлар ташкил этмоқда.\nХусусан, жорий йилнинг 20 апрель куни Палата раиси томонидан вилоятнинг Қўширабот ва Иштиҳон туманларига ташриф уюштирилди.\nҚўширабот туманидан бошланган сафар туманда ташкил этилган Давлат хизматлари агентлигини фаолияти билан ташиниш ва мутасаддилар билан бир қатор масалаларда муҳокамалар ўтказишни ўз ичига олди.\nХусусан, Палата раиси томонидан туманда тадбиркорликни ривожлантириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва ёшларни тадбиркорликка ўқитиш ишларини тизимли ташкил этиш бўйича таклифлар ва бир қатор кўрсатмалар берилди.\nНавбатдаги ўрганиш объекти туманда фаолият юритаётган “Zarkent na’munasi” ҳусусий корхонаси бўлди. ССП раисини корхона фаолияти билан таништириб, эришилган натижалар ва келгусидаги режалар юзасидан маълумот берилди. Шунингдек А.Икрамов, мазкур корхонада ишлаётган ишчилар билан суҳбатлашди ва ишларни самарали ташкил этиш бўйича тавсиялар бериб ўтди.\nКуннинг иккинчи ярмида Палата раиси Самарқанд вилоятининг Иштихон туманига ташриф буюрди. Мазкур туманда ҳам ўрганилган илк объект туман давлат хизматларини кўрсатиш маркази бўлди. У ерда ҳам А.Икрамов томонидан туман мутасаддилари иштирокида йиғилиш ташкил этилиб, кичик саноат зонаси ва туманда тадбиркорлик учун зарур бўлган инфратузилманинг амалдаги ҳолати, мавжуд муаммо ва камчиликларни кўриб чиқиш, шунингдек “Ёшлар дафтари”ни тузиш ва ишсиз ёшлар балансини шакллантириш, ёшларни тадбиркорлик ва касб-ҳунарга ўқитиш, тадбиркорлик курслари битирувчиларини кредитлаш, субсидия ажратиш; "Ёшлар: “1+1"" тамойили асосида ёшларни бириктириш ҳолатини ўрганиш масалалари чуқурлаштирилган ҳолда кўриб чиқилди.\nСавдо-саноат палатаси раиси Адҳам Икрамовнинг Самарқанд вилояти бўйлаб ўрганиш ишлари давом этмоқда.


Ёмғир маъносидаги рахмат - Favvora | билим чашмасидан отилган фаввора\n2016-05-12 1946 Ko'rilgan Хазиналар очқичи 6\nЁмғир маъносидаги рахмат\n“У (Аллоҳ) шундай зотки, Ўз рахматининг (яъни ёмғирнинг) олдидан хушхабар қилиб шамолларни юборур. Қачонки улар вазмин булутларни кўтариб келгач, Биз уни ўлик шаҳарга ёғдирурмиз. Бас унга сув-ёмғир ёғдириб, унинг ёрдамида ҳар турли мевалар чиқарурмиз.” (Аъроф; 57-оят мазмунидан) Ҳақиқат шуки, самодаги шамоллар йўналиши эътибори билан булутлар ўрнидан силжийди. Булутлар силжиб, Аллоҳ уларга белгилаб, буюрган манзилга бориб бир-бирига урилиши натижасида ёмғир ёғиши вужудга келади. Ёмғир қақраб ётган, ўлик мисолига тушган ерга ором бўлиб, ораси ёрилиб, ўт-ўланлар чиқишига сабаб бўлади.\nҲар-бир ўсимлик пайдо бўлишида сувнинг жуда катта таъсири бор. Сув бўлмаса ҳаёт давом этиши мураккаблашади. Ўша мураккаблашишининг йўқ бўлиши ёмғир ёғишига боғлиқ қилиб қўйилган. Бу эса – Аллоҳнинг рахмати ила амалга ошади. Аллоҳнинг рахмати бўлган ёмғир фақат инсонларгагина эмас, балки борлиқдаги барча мавжудотларга кони фойдадир.\n“У (Аллоҳ одамлар ёмғирдан) умидсизликка тушганларидан кейин ёмғир ёғдирадиган ва Ўз рахмат-марҳаматини кенг ёядиган зотдир.”\n(Шуро; 28-оят мазмунидан)\nЁмғирдан олдинги хушхабар нима?\nЁмғир қаерга ёғдирилар экан?\nСувсизлик қанчалик зарар?\n“Иброҳим алайҳис-саломнинг жияни бўлмиш Лут алайҳис-саломнинг қавми бошига тушган бало”\nДунё ва мусулмонлар “Чад”


Қайта молиялаштириш ставкаси илгариги 16% даражасида сақлаб қолинди | NORMA.UZ\nМазкур қарор инфляциянинг пасайиб бораётган прогноз трендига тўлиқроқ ишонч ҳосил қилиш учун маълум муддат зарурлиги ҳамда тартибга солинадиган нархларнинг оширилиши бўйича айрим ноаниқликларнинг мавжудлиги билан изоҳланади.\nБу ҳақда Марказий банк ўз сайтида маълум қилди. Бунда кейинги йиғилишларда асосий ставкани бироз пасайтириш томонга қайта кўриб чиқиш эҳтимоли мавжуд. Марказий банк 2020 йил учун инфляциянинг базавий прогнозини белгиланган 12-13,5% даражасида сақлаб қолмоқда.\nБунда Марказий банк инфляцион омиллар хусусияти ва хатарларни диққат билан ўрганиб боради, инфляциянинг прогноз динамикасига нисбатан мустаҳкам ишонч ҳосил бўлган шароитда асосий ставкани пасайтириш бўйича тегишли қарор қабул қилади.


Али розияллоҳу анҳу: Қурайш ва Бани Ҳошим\nBy Муҳаммад Ҳабибуллоҳ on 10/12/2015 АЛИ ТАРИХ ХУЛАФОИ РОШИДИНЛАР\nҚурайш қабиласининг бошқа араб қабилалари ичида олий насаб, фасоҳатли, нотиқ, гўзал хулқли, шижоатли ҳамда ботир қабила эканини барча араблар тан олишган. Ҳатто улар ўртасида бу борада ҳеч қандай баҳс-мунозарага ўрин йўқ эди. Қурайш ён атрофдаги қабилалар билан иттифоқ қилган, Иброҳим алайҳиссалом шариатидаги аксар қадриятларга амал қилар эди. Қурайш бошқа араблардан фарқли ўлароқ, диндорлиги боис ҳурматга сазовор, одоб-ахлоқли, фарзандпарвар, ҳаж ва бошқа ибодатларни адо қилар, ўликларини кафанлар, жунубликдан ғусл қилишар, оташпарастлардан узоқ турар, рашк қилишгани ҳамда мажусийларга ўхшаб қолмаслик учун ўзига маҳрам бўлган аёлларга никоҳланишнинг яқинига ҳам йўлашмас эди. Уларнинг бу ишларининг тўғри экани Қуръонда ҳам таъкидланган. Улар маҳр ва гувоҳлар асосида никоҳланар, хоҳлаган қабилаларидан уйланишар ва бошқа қабила вакиллари тарафидан уларга ҳеч қандай талаблар қўйилмас эди. Бошқа қабилага қиз беришса куёвдан динида мустаҳкам туриш шартини талаб қилишар эди. Куёв бола уларнинг динига эргашмаса унга қиз бериш ҳалол эмас ва обрў-эътиборимизга тўғри келмайди, деб билардилар.\nБани Ҳошим уруғи\nБани Ҳошим – Қурайш ичида энг нуфузли уруғ. Уларнинг тарих ва сийрат китобларида нақл қилинган сўзлари ва қилган ишлари билан танишар эканмиз, уларни бошқалардан ажратиб турган талай ижобий хислатларга дуч келамиз. Қурайш қабиласида инсоний ҳис-туйғулар, ҳар бир ишга адолат билан ёндашиш, ақли расолик, Каъбанинг Аллоҳнинг ҳузурида муқаддас уй эканига қаттиқ ишониш, зулм ва ҳақни тан олмасликни ёмон хислат деб билиш, олий ҳимматлилик, меҳмон ва мазлумга марҳамат кўрсатиш, саховат, шижоат, хуллас барча мақтовга сазовор сифатлар бор эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг аждодлари мана шундай инсонлар бўлишган. Бироқ улар ваҳийдан узоқ, икки пайғамбар орасидаги жаҳолат замонасида яшаб ўтдилар. Шунинг учун ҳам бошқа араблар билан жоҳилий эътиқод ва ибодатларда ҳамфикр бўлишган.\nАбдулмутталиб ибн Ҳошим\nАбдулмутталиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳунинг боболари бўлади. У амакиси Мутталиб вафот этганидан кейин ҳожиларга овқат ва сув бериш ишини ўз зиммасига олган ва бу ишни маромига еткизиб бажариб келган.\nАбдулмутталиб Қурайшдаги энг бой ёки Қусай каби Маккадаги ягона итоат этиладиган бошлиқ эмас эди. Маккада ундан кўра бой кишилар кўп бўлсада, лекин Абдулмутталиб ҳожиларни таомлантириш ва суғориш ишини бажаргани, замзам қудуғини ўз қарамоғига олгани учун қавмидаги энг обрўли шахсга айланган. Чунки бу ишлар Байтуллоҳга тегишли бўлган обрўли ишлар эди. Абдулмутталибнинг Ҳабашистон подшоҳи Абраҳа билан ўрталарида бўлиб ўтган суҳбат, бизга унинг Каъба Аллоҳнинг ҳузурида муқаддас уй ва уни Аллоҳнинг ўзи ҳимоя қилишига қанчалик ишонганини, унинг шахсияти қанчалик кучли эканини кўрсатиб беради. Абраҳа Каъбани бузиб, унинг одамлар ўртасидаги обрўсини йўқотиш мақсадида Маккага уруш қилиб келган эди. Абраҳа Абдулмутталибнинг икки юзта туясини олиб қўяди. Абдулмутталиб изн сўраб, Абраҳанинг ҳузурига киради. Абраҳа унинг ҳурматини жойига қўйиб, тахтидан тушиб уни кутиб олади ва у билан бирга ўтириб, нима мақсадда келганини сўрайди. Абдулмутталиб: “Истагим шуки, подшоҳ менинг икки юзта туямни қайтариб берса!” – деди. Абдулмутталибдан бу гапни эшитган Абраҳа ундан ўзини тортиб шундай деди:\n-Мен Каъбани бузишга келган бўлсаму, мен билан бу ҳақда гаплашмай, ўзинг ва аждодларингнинг динини қўйиб, икки юзта туянгни сўрайсанми?!\n-Мен туяни эгасиман. Каъбани ҳимоя қиладиган эгаси бор.\n-Мендан ҳимоя қилолмайди.\nҲақиқатдан ҳам Абдулмутталиб айтганидек, Каъбани эгаси ҳимоя қилди. Аллоҳ таоло шундай дейди: “Эй Муҳаммад! Парвардигорингиз фил эгаларини қандай (ҳалок) қилганини кўрмадингизми? У зот уларнинг (Каъбатуллоҳни вайрон қилиш учун қўллаган барча) ҳийла-найрангларини барбод қилмадими? У зот уларнинг устига сополдан бўлган тошларни отадиган тўп-тўп қушларни юбориб, уларни (қурт-қумурсқалар томонидан) чайнаб ташланган сомон каби (илма-тешик) қилиб юборди!” (Фил).\nАбдулмутталиб болаларини зулм қилмасликка буюрар, гўзал хулқли бўлишга ундар, пасткашлик ва разил ишлардан қайтарар эди. Абдулмутталиб саксон ёшида, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саккиз ёшликларида дунёдан ўтди. Яъни, у тахминан милодий 578 йилда вафот этган. Айтишларича, Абдулмутталиб вафот этгани боис Маккада бир қанча кун бозорлар очилмаган экан.\nAvvalgi maqolaРамазонда вақтидан олдин рўзасини очганлар учун ибрат\nKeyingi maqola Ибодатнинг негизи


Динга муносабат кескин ўзгарди « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nДинга муносабат кескин ўзгарди\nКейинги ойларда давлат идораларида динга муносабат кескин ўзгарди. Салбий томонга. Пала-партиш қарорлар қабул қилиняпти. Натижада жамиятнинг тинчи йўқолди. Ижтимоий тармоқлар бу ўзгаришни бир оз асабий равишда муҳокама қиляпти. Пикетлар қилайлик деган курашчан таклифдан тортиб, мамлакатни тарк этишдан бошқа чора қолмади деган тушкун мулоҳазаларгача билдириляпти.\nҲозир вилоятлик бир йигит менга: “Домла, кейинги жараёнлар Россиянинг таъсири деб қўрқаман”, деб ёзиб қолди.\nАлбатта, Ислом динига муносабат бугун дунёнинг деярли барча давлатида улкан масала бўлиб қолган. Айниқса, ебтўймас йирик босқинчи давлатлар охирги 30 йилдан бери Исломга қарши уруш очган ва шу урушлари орқасидан кун кўряпти, пул ишлаяпти…\nШу маънода, албатта, биз каби ғариб мусулмон ўлкалардаги сиёсатга ташқи кучларнинг таъсири катта бўляпти. Лекин ташқи таъсирдан ҳам хавфлиси ичимиздаги жоҳиллар, манқуртлардир.\nИслом Каримоф чорак аср ҳукмронлиги даврида хоссатан динга муносабатда иккита энг зарарли иш қилиб кетди: 1) бир қисм ашаддий исломофоб элита тарбиялаб етиштирди; 2) келгуси авлодга касал мерос қилиб бир қисм исломофоб жамият ҳам қолдирди.\nШуниси ёмон. Шуниси хавфли. Чунки агарда ичкарида соғлом туйғули, соғлом фикрли кадрлар устун бўлганида эди, ташқи салбий таъсирнинг кучини анча синдирса бўларди. Ақлли сиёсат юргизиб, ташқи босимларни энг кам миқдорга тушириш, халқимиз, ватанимиз ва миллий давлатчилигимиз манфаатини илгари қўйиш мумкин бўларди.\nАфсус, исломофоб Каримоф туғиб-етиштирган исламофоб элита Каримофдан юртимизга мерос қолган айрим исламофоб ватандошларимизга суянган ҳолда бугун ҳам динга муносабатларига дўстлик сиёғини эмас, душманлик сиёғини танлашди…\nДуолар қабул бўладиган бугунги Арафа ва эртанги ҳайит кунлари Оллоҳдан гуноҳларимизга тавба қилиб туриб сўрайлик:\nЭй Оллоҳ, халқимизнинг бир қисмини иккинчи қисмига қарши қўйма, ўттиз уч милёнли халқимизни бир-бири билан аҳил-иноқ эт!\nЭй Оллоҳ, бошлиқларимизнинг кўнгилларини юмшат, юракларидаги диндан қўрқув туйғусини кетказ, ҳаётда ҳам, сиёсатда ҳам уларни тўғри йўлга сол!\nЭй Оллоҳ, халқимиз билан давлатимизни бир тану бир жон қил!


Солиқлар суммаси камайдими? » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n, 05 2020, 18:42\n21 мар, 10:50 1 505 Иқтисодиёт\nҚҲТБТ порталида ДСҚнинг Камерал солиқ текширувини ўтказиш тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақидаги қарори лойиҳаси жойлаштирилган. Бу ҳақда «Норма» хабар берди.\nКамерал солиқ текшируви хатоларни аниқлаш ва улар солиқ тўловчи томонидан мустақил равишда тузатилиши учун солиқ тўловчининг солиқ ҳисоботларини ва бошқа маълумотларни ўрганиш йўли билан ўтказилади.\nУ солиқ органи буйруғи асосида ўтказилади, ҚҚС суммасини қоплаш чоғидаги текширувлар бундан мустасно (бу ҳолда буйруқ чиқарилмайди, текширув солиқ тўловчи томонидан ҚҚС суммасини қайтариш юзасидан ариза тақдим этилган кундан эътиборан 50 кун мобайнида амалга оширилади, таҳрирят изоҳи). Агар мазкур солиқ даври учун солиқ мониторинги ўтказилса, камерал текширув ушбу давр учун ўтказилмайди.\nКамерал текширув бюджетга тўланиши лозим бўлган солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар суммалари илгари тақдим этилган молиявий ва солиқ ҳисоботларига нисбатан камайтирилган ёки тегишли ҳисобот даврида зарур кўрилган бўлса ўтказилади. Бунда аниқлаштирилган ҳисобот тақдим этилган кундан эътиборан 3 кун ичида текширув бошланади. Уни ўтказиш муддати буйруқда кўрсатилади.\nКамерал текширув чоғида солиқ органлари солиқ тўловчи ва бошқа шахслардан бирламчи ҳужжатлар, солиқ ёки бухгалтерия ҳисоби регистрларидан кўчирмалар, тушунтиришлар, бошқа ҳужжатлар ва ахборотларни талаб қилиб олишга ҳақли. Сўровнома солиқ тўловчининг шахсий кабинетига юборилади ва жўнатилган санадан эътиборан 3 кундан кечиктирмай олинган деб ҳисобланади. Агар шахсий кабинет мавжуд бўлмаса, сўровнома почта орқали буюртма хат билан юборилади ва у жўнатилганидан сўнг 5 кундан кейин олинган деб ҳисобланади. Солиқ органининг сўровномасига жавобан талаб этилган ҳужжатлар ва тушунтиришлар сўровнома олинган кундан эътиборан 5 иш куни ичида тақдим этилиши керак.\nСКнинг 111-моддасига асосан солиқ тўловчининг банклардаги ҳисобварақлари бўйича операцияларини 10 кундан бўл бўлмаган муддатга тўхтатиб туриш тўғрисида қарор қабул қилиниши мумкин. Асос - солиқ тўловчи томонидан солиқ органининг камерал текширув натижалари бўйича талабномасига жавобан тушунтиришлар ва (ёки) тузатишлар, шунингдек солиқ органи талаб қилган ҳужжатларнинг белгиланган муддатда тақдим этилмаганлиги. Тегишли қарор банкка электрон шаклда юборилади. Бир вақтнинг ўзида солиқ тўловчининг шахсий кабинетига бу ҳақда сабаблари кўрсатилган ҳолда хабарнома келиб тушади.\nСКнинг 145-моддасига асосан солиқ органининг текширувни ўтказувчи мансабдор шахлари ҳолатни аниқлаш мақсадида текширилаётган шахснинг ҳудудларини ва биноларини, шунингдек ҳужжатлари ва буюмларини кўздан кечиришга ҳақли.\nЗарур бўлган ҳолларда, текширув доирасида аҳамиятга эга бирор-бир ҳолатлар ўзига маълум бўлган ҳар қандай вояга етган шахс кўрсатмалар бериш учун гувоҳ сифатида чақирилиши мумкин. Бундан ташқари, камерал текширувни амалга ошириш бўйича аниқ ҳаракатларни ўтказиш учун шартнома асосида эксперт ва таржимонлар жалб этилиши мумкин.\nТекширув натижалари бўйича солиқ ҳисоботида аниланган тафовут ва хатолар солиқ тўловчининг шахсий кабинетига жўнатиладиган талабномада акс эттирилад у 3 кун ўтгач қабул қилинган ҳисобланади. Солиқ тўловчи талабномага жавобни уни олган кундан эътиборан 10 иш куни ичида жўнатиши даркор. Солиқ ҳисоботига ўзгартиришлар киритилган ва номувофиқликлар бартараф этилганадн кейин, камерал солиқ текшируви якунланган деб ҳисобланади.\nСолиқ тўғрисидаги қонун ҳужжатларининг бузилганлигидан далолат берувчи фактлар аниқланганда, солиқ органининг мансабдор шахси томонидан ҳуқуқбузарлик ҳолати аниқланган кундан эътиборан 10 иш куни давомида ушбу мансабдор шахс ва ҳуқуқбузарлик содир этган шахс томонидан имзоланиши лозим бўлган далолатнома тузилади.\nДалолатномада солиқ тўғрисидаги қонун ҳужжатлари бузилишларининг ҳужжатлар билан тасдиқланган фактлари, шунингдек ушбу фактларни аниқлаган мансабдор шахснинг аниқланган қоидабузарликни бартараф этишга доир хулоса ва таклифлари кўрсатилади. Солиқ тўловчи камерал текширув натижалари бўйича хулосалар ҳамда таклифларга рози бўлмаган тақдирда, далолатнома олинган кундан эътиборан 10 иш куни ичида далолатноманинг барча ёки айрим қоидалари юзасидан ёзма эътирозларини тегишли солиқ органига тақдим этишга ҳақлидир.\nҲужжат 2020 йил 31 мартга қадар муҳокама қилиш, фикр-мулоҳазалар ва таклифларни киритиш учун жойлаштирилган.\nАлишер Усмонов Россияга солиқ тўламайдиган бўлди 17 окт, 16:48\nЎзбекистон тадбиркорлари 2015 йилдан солиқ ҳисоботларини фақат интернет орқали топширишлари мумкин бўлади 30 дек, 11:14\nЭркак карантин вақтида ўз шаҳрига етиб олиш учун ўзини ўлганга солди 05 апр, 18:15 2\nЎзбекистонда коронавирусдан зарарланган беморларнинг яна 5 нафари соғайди 05 апр, 17:55 2\nОлимлар коронавирус пандемияси оммавий вазн ортишига олиб келишини прогноз қилди 05 апр, 17:38 17\nМИБ фаолиятидан: 300 литрдан ортиқ ёғ маҳсулотлари эҳтиёжманд оилаларга юборилмоқда 05 апр, 17:22 117\nПодъезддаги даҳанаки жанг отишмага айланди 05 апр, 17:15 195\nНурмат Отабеков: «Клиник белгилар 95-97 фоиз ҳолатда 10-12 кундан кейин пайдо бўляпти» 05 апр, 16:56 338\nКарантин вақтида меҳнатга ва меҳнат таътилига қандай ҳақ тўланади? 05 апр, 16:36 461\n«Коронавирус қонунлари». Пандемия давридан олинадиган тажриба ҳақида 05 апр, 16:15 244\nМинглаб фуқаролар учун карантин муддати тугамагунча беморлар камайишини кутиб бўлмайди – Отабеков 05 апр, 15:50 636\nЎрта Осиёда биринчи марта Ўзбекистонда сунъий нафас олдириш аппаратлари ишлаб чиқарилади 05 апр, 15:10 408


Беларусь МСК: президентлик сайловларида Лукашенко 80,23 фоиз, Тихановская эса — 9,9 фоиз овоз тўплади - Daryo\n12:10, 10.08.2020 34345\nМухолифат номзоди Светлана Тихановская эса, расмий маълумотларга кўра, 9,9 фоиз овоз тўплаган.\nБеларусда 9 август куни президент сайлови бўлиб ўтди. Пойтахт Минскда президент сайловидан кейинги норозилик намойиши бошланган. Иштирокчиларини тарқатиб юбориш учун милициянинг махсус бўлинмаси резина ўқлардан фойдаланишга мажбур бўлган.\n«Биз ғолиб чиқдик, деб ҳисоблайман. Чунки ўзимиздаги қўрқувни енга олдик». Светлана Тихановская — Беларусь президенти сайловидан сўнг\n11:23, 27.09.2020 274396\n21:59, 30.09.2020 118337\n05:06 Бугун 614\n02:05 Бугун 10451\n01:58 Бугун 11294\n01:46 Бугун 6518\n15:16, 18.04.2021 96421\n23:58, 17.04.2021 92587\n22:15, 17.04.2021 92559\n10:34, 18.04.2021 74554


«Ён-атрофимдагилар гувоҳ». Дилшод Аҳмедов Луиза Расуловани нега сериалга олмаганини айтди - 24 Января 2022 - Yangiliklar Olami - www.SherlarUz.CoM - SMS SHERLAR, SEVGI SHERLARI, YANGI\nГлавная » 2022 » Январь » 24 » «Ён-атрофимдагилар гувоҳ». Дилшод Аҳмедов Луиза Расуловани нега сериалга олмаганини айтди\nДилшод Аҳмедов бу низо эмаслигини таъкидлади\nРежиссёр Дилшод Аҳмедов «Omon-omon» кўрсатувига берган интервьюсида Луиза Расуловани сериалга олмагани ҳақида гапириб берди.\nБунга актрисанинг «Виждон азоби» сериалида баъзи кундаги съёмкаларга келмагани сабаб бўлган. Матёқуб Матчонов, Миролим Қиличев суратга олиш майдончасига келган пайти Луиза келмаган. Шундан сўнг режиссёр унга келишилган гонорардан кам пул берган. Кейинчалик «Фитна» сериалида чўққига чиққан пайти актриса Дилшод Аҳмедовдан сериалига олишини сўраган. Бироқ режиссёр уни сериалга олмаган.\n«Бу низо эмас. Буни бошқа интервьюда ҳам айтганман. Луиза Расуловани ‘Виждон азоби’ деган сериалда ўйнатганмиз. Арзимаган суммада гонорар келишгандик. Луиза Расулова керакли кунлари съёмкага келмаган. Бир кун олдин эртага съёмка деб чақирган пайти эртаси куни телефонни ўчириб, йўқ бўлиб қолган. Матёқуб Матчонов, Миролим Қиличевлар йиғилган лекин Луиза йўқ эди. Жуда қийин аҳволга тушганмиз. Энг ‘ширин’ жойларини суратга ололмай қолганмиз. Ўшандан кейин унга келишилган гонорарни бермаймиз чунки баъзи кунлари келмаганинг учун жарима ҳисобида деб ора очиқ бўлган. Кейин ‘Фитна’ чўққига чиққан пайти кўришдик ҳам ‘Мени ‘Фитна’да ўйнатинг’, деди. Бу нарсага ён-атрофимдагилар гувоҳ. Мен унга роль бермадим. Мен уни олмаганимдан кейин ўйнамайман дебди. Олмаганимдан кейин ўйнамайдида. У менга нисбатан чеклов қўймаган. Мен унга кўпроқ чеклов қўйганман. Чунки ўзимни ҳурмат қилмаса ҳам ёнимиздаги жамоани ҳурмат қилиши керак эди. Мен ҳам уни олмайман. У ҳам менда ўйнамайди. Бу нормал ҳолат», — дейди у.\nАввалроқ Каниза Луиза Расулова уни ҳақорат қилгани учун кўплаб сирларини билишини, у билан жанжаллашишдан қўрқмаслигини айтганди. Канизанинг таъкидлашича, жанжални ҳеч қачон биринчи бошламайди. Агар Луиза Расулова бирор жавоб қайтарса у ҳам жим турмаслигини билдирган. Шунингдек, етарлича сирларни билишини, фактлари борлигини қайд этган.\nШундан сўнг хонандадан обуначилари Луиза билан жанжали қачон бўлишини сўраган. Каниза актриса жавоб қайтаришга қўрқаётгани учун жанжал бўлмаганини таъкидлаган.\nШунингдек, инстаблогер Озод Ҳуррамов Луиза Расуловага ўхшаган қизни ўғлига келин қилмаслигини айтиб, у Америкада миясини алмаштириб келиши кераклиги таъкидлаган. Блогернинг сўзларига кўра, актриса унинг орқасидан кўтариляпти. Озод Ҳуррамов Луиза Расуловани ҳеч ким кино ва клипларга чақирмаётганини айтди.\nКатегория: SHOU BIZNES YANGILIKLARI / ШОУ БИЗНЕС ЯНГИЛИКЛАРИ | Просмотров: 250 | Добавил: Sherlaruz.CoM | Теги: #uznews, #Yangiliklar, #ahborot, #news, #новости, #Yangilik, #xabarlar, #newsuz, #habarlar | Рейтинг: 0.0/0


Актив сайлов ҳуқуқи – Бу сайлаш ҳуқуқи бўлиб, ҳар бир фуқаронинг давлатни бошқаришда ўз вакилларини сайлаш билан иштирок этишини назарда тутади.\nСайлов тизими – Ўзбекистон Республикасида сайлов тизими деганда, кенг маънода Олий ҳокимият вакиллик органлари ҳамда маҳаллий вакиллик органларини шакллантириш тартиби тушунилади. Ўзбекистон Республикаси сайлов тизими мажоритар сайлов тизимига асосланган.\nСайлов ҳуқуқининг асосий принциплари – умумий сайлов ҳуқуқи принципи; тенг сайлов ҳуқуқи принципи; тўғридан-тўғри сайлов ҳуқуқи принципи; яширин овоз бериш ҳуқуқи принципи.\nЁш цензи – Сайловлардаги ёш цензи фуқароларнинг сайловда иштирок этишлари учун муайян, қонунда белгиланган ёшга етишлари талаб этилишидир. Масалан: Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлигига номзод сифатида 25 ёш; Вилоят, туман ва шаҳар Кенгашлари депутатлигига номзод сифатида 21 ёш этиб белгиланган.\nСайлов маданияти – Сайлов маданияти деганда, сайловчиларнинг ўз сиёсий ҳуқуқларидан оқилона фойдаланиб, сайловларда фаол иштирок этиши, шунингдек уларнинг ҳамда сайлов ташкилотчиларининг сайловларни ўтказиш, унда қатнашиш ва овоз бериш чоғида амалдаги қонунларга, ўрнатилган тартибларга амал қилиши, сайлов қатнашчиларининг бир бирларини ҳурмат қилиши тушунилади.\nСайловчи. Сайлов кунига қадар ёки сайлов куни 18 ёшга тўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари сайлаш ҳуқуқига эгадирлар. Сайловда иштирок этувчи ҳар бир фуқаро бир овозга эга бўлади. Сайловда сайловчилар ўзлари хоҳлаган номзодга, яъни эркин овоз берадилар. Сайловчиларнинг овоз бериши яширин тарзда амалга оширилади.\nЎзбекистон Республикаси Конституциясининг 117-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Қонунчилик палатасига ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгесига, вилоятлар, туманлар, шаҳарлар давлат ҳокимияти вакиллик органларига сайлов тегишинча уларнинг конституциявий ваколат муддати тугайдиган йилда - декабрь ойи учинчи ўн кунлигининг биринчи якшанбасида ўтказилади.\nЖорий йилда давлат ҳокимияти вакиллик органларига сайловларда бешта сиёсий партия иштирок этади. 2019 йил январь ойида Ўзбекистон Экологик ҳаракати ўрнида, Ўзбекистон Экологик сиёсий партияси ташкил этилди.\nСайловчилар Қонунчилик палатаси сайлови бўйича 150 та сайлов округидан қўйилган номзодлар учун овоз беришади.\nСайловчиларнинг ягона электрон рўйхати юритилади.\nСайловчилар сиёсий партиялар томонидан имзо йиғишда бир қанча партияларни ёқлаб имзо қўйиш имкониятга эга.\nСайловларда овоз бериш вақти 08:00 дан 20:00 гача этиб белгиланди.\nСайловчилар Марказий сайлов комиссиясининг расмий веб-сайтида сайловчиларнинг рўйхати тўғрисидаги ўзи учун керакли маълумотларни олиш имкониятига эга бўлади.\nОвоз бериш вақти ва жойи тўғрисида сайловчиларни участка сайлов комиссияси сайловдан камида 10 кун олдин хабардор қилади\nОвоз бериш куни, вақти ва жойи тўғрисида (сайловдан камида 15 кун олдин), участка сайлов комиссиясининг аниқ манзили, телефон рақами, иш вақти, сайловчилар рўйхати ҳамда депутатликка номзодлар ҳақидаги маълумотлар билан танишиш учун сайловчилар участка сайлов комиссияси томонидан хабардор қилинади.\nСайловчиларнинг хоҳиш-иродасини назорат қилишга йўл қўйилмайди, яъни сайловчиларнинг сайловга келиш-келмаслиги ва ўзлари хоҳлаган номзодга овоз бериш-бермаслик масаласи бу уларнинг ҳуқуқидир.\nМамлакатимиз сайлов қонунчилигига кўра, сайлов куни ўз яшаш жойида бўлмайдиган сайловчи муддатидан олдин овоз бериши мумкин.\nСайловчи сайлов кунида бўла олмаслиги сабаблари кўрсатилган ариза асосида участка сайлов комиссиясига мурожаат қилади ҳамда сайлов бюллетенини олиб, овоз беришни амалга оширади.\nСайловчи аризасида сайлов куни овоз бериш учун сайлов участкасига кела олмаслик сабабини (важ) кўрсатса, шу аризасига асосан муддатидан олдин овоз бериш имконияти яратиб берилади.\nАризага ҳеч қандай қўшимча маълумот талаб этилмайди. Аризанинг ўзи етарли ҳисобланади.\nУчастка сайлов комиссияси сайловчидан сайлов кунида бўла олмаслигининг сабабларини тасдиқловчи қўшимча ҳужжатларни талаб қилиш ҳуқуқига эга эмас.\nМуддатидан олдин овоз бериш сайловга 10 кун қолганида бошланади.\nМуддатидан олдин овоз бериш сайловга 3 кун қолганида тугалланади.\nМуддатидан олдин овоз беришни ўтказиш вақти округ сайлов комиссияси томонидан белгиланади ва сайловчиларнинг эътиборига етказилади.\nМуддатидан олдин овоз берадиган сайловчига сайлов бюллетени у томондан сайловчилар рўйхати кўчирмасига имзо қўйилгандан сўнг тақдим этилади.\nСайлов бюллетени махсус жиҳозланган яширин овоз бериш кабинасида ёки УСК хонасида сайловчи томонидан тўлдирилади.\nСайловчи тўлдирилган сайлов бюллетенини ёпиқ конвертда қолдиради, конверт тегишли участка сайлов комиссиясининг сейфида сақланади.\nКонвертнинг елимланган жойига участка комиссиясининг икки нафар аъзосининг имзолари қўйилиб, улар комиссиянинг муҳри ва овоз берувчининг имзоси билан тасдиқланади.\nСайлов куни сайловчи овоз бериш биносига келиб, участка сайлов комиссиясининг аъзосига ўз шахсини тасдиқловчи ҳужжатни (паспорт, фуқаролик паспортини йўқотган фуқароларга ички ишлар органлари томонидан берилган вақтинчалик маълумотнома, ҳарбий гувоҳнома ва жазони ўтаб бўлганлик ёки жазодан озод қилинганлик тўғрисидаги маълумотнома) кўрсатади ҳамда сайловчилар рўйхатига имзо қўяди. Шундан кейин УСК аъзоси томонидан унга сайлов бюллетени берилади.\nСайловчи бюллетенни олгач, уни яширин овоз бериш хонасида тўлдиради.\nСайлов бюллетенини тўлдириш чоғида овоз берувчи шахсдан бошқа шахсларнинг ҳозир бўлиши тақиқланади.\nСайловчи ўзи ёқлаб овоз бераётган номзоднинг фамилияси рўпарасида, ўнг томонда жойлашган бўш квадратга «+» ёки «✔» ёхуд «х» мазкур учта белгидан хоҳлаган биттасини қўяди.\nСайлов бюллетенини мустақил равишда тўлдириш имкониятига эга бўлмаган сайловчи ўз хоҳишига кўра яширин овоз бериш хонасига бошқа шахсни таклиф қилишга ҳақли. (Бундан УСК аъзолари, кузатувчи ва оммавий ахборот воситалари вакиллари мустасно).\nБузиб қўйилган сайлов бюллетени сайловчининг илтимосига кўра янгисига алмаштириб берилади.\nСайловчининг турган жойида овоз бериш тартиби.\nСайловчиларнинг сайлов куни ёки сайлов кунига қадар қилган ёзма ёки оғзаки илтимосига биноан улар турган жойда фақат сайлов куни УСК томонидан овоз бериш жараёнини ташкил этади.\nУСК аъзоси мурожаатлар қайдлов дафтарига сайловчининг фамилияси, исми, отасининг исми, яшаш жойи, мурожаат қилинган вақт ҳақида тегишли ёзувлар киритади ва УСК аъзоси имзоси билан тасдиқланади.\nКомиссиянинг камида икки нафар аъзоси кўчма сайлов қутиси билан сайловчининг турган жойига боради, улар сайловчининг хоҳиш-иродаси сир сақланишига риоя этилган ҳолда овоз бериш амалга оширилишини таъминлайди.\nСайловчи участка сайлов комиссиясининг ҳаракатлари ва қарорлари устидан судга шикоят қилиниши мумкин.\nСайловчи айрим сабабларга кўра чет давлатда бўлса, Ўзбекистон Республикасининг чет давлатлардаги дипломатик ва бошқа ваколатхоналари ҳузурида тузилган сайлов участкаларида рўйхатдан ўтиб, овоз бериш жараёнида иштирок этади.


Биринчи хоним президентни ҳам ортда қолдирди\n08.06.2018 00:41 0 2718\nФранциянинг биринчи хоними Брижит Макрон турмуш ўртоғи Эммануэль Макрондан ҳам машҳур бўлиб кетди. Бу ҳақда «Paris match» журнали маълумотларига таяниб «РИА Новости» хабар бермоқда.\nНашрнинг ёзишича, «Ifop» ижтимоий сўрови натижаларига кўра 67 фоиз францияликлар Брижит Макронни қўллаб-қувватлайди. Президент тарафдорлари эса 43 фоиз.\nБу францияликлар учун оддий ҳолат. Николя Саркози президент бўлган пайтда ҳам аҳоли давлат раҳбаридан кўра кўпроқ унинг турмуш ўртоғи, қўшиқчи ва актриса Карла Брунига хайрихоҳ бўлган. 2008 йили французларнинг Саркозига хайрихоҳлиги 37 фоиз бўлган бўлса, ўшанда Бруни 68 фоиз овоз тўплаб, эридан ҳам машҳур бўлиб кетган эди.\nБрижит Макрон турмуш ўртоғидан 24 ёш катта. У кўпроқ ёшлар ўртасида машҳур (респондентларнинг 75 фоизи 35 ёшгача). Худди шундай катта ёшдагилар ҳам уни ардоқлашади (респондентларнинг 74 фоизи 65 ёшдан юқори).\nИжтимоий сўров якунларига кўра, Брижитни сайловчилар ҳам ардоқлашар экан.\nЭммануэл Макрон Франция


Россия АҚШдаги сайловлар натижасидан нима кутяпти? | Qalampir.uz\nРоссия АҚШдаги сайловлар натижасидан нима кутяпти?\nОлам\t18 Сентябрь 12:36 3291\nРоссия Америка Қўшма Штатларидаги президентлик сайловларининг натижаси қандай бўлишидан қатъи назар, унга ҳурмат билан қарайди. Лекин, икки томонлама муносабатларда ҳеч қандай туб ўзгаришлар кутмайди. Россия Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров шундай хулосага келди.\nЛавров АҚШдаги сайловлар билан боғлиқ вазиятни изоҳлашдан бош тортди. Унинг сўзларига кўра, ҳар қандай изоҳлар яна "ички ишларга аралашишга уриниш" сифатида талқин этилади.\n"Мен фақат битта нарсани айта оламан: биз ушбу сайловларнинг натижалари қандай бўлса ҳам, ҳурмат билан қараймиз", деди Лавров.\nВазир на демократлар, на республикачилар билан муносабатлар ўзгармаслигини айтди.\n"Умид қиламизки, Американинг янги ҳукумати ва маъмурияти халқаро вазиятнинг ҳолати билан боғлиқ бўлган жуда жиддий, глобал муаммоларни ҳал қилишда биз билан ҳамкорлик қилиш зарурлигини тан олади", деб қўшимча қилди Россия Ташқи ишлар вазири.\nШунингдек, Россия, "халқаро хавфсизлик манфаатлари ҳақида қайғурадиган ҳар қандай нормал мамлакат" сингари, АҚШ сайлов кампанияси жараёнларини диққат билан кузатмоқда.\n"У ерда жуда кўп қизиқ нарсалар бор. Демократлар Россия ўзининг хакерлик қобилиятларидан фойдаланиб, Дональд Трамп билан ўйин ўйнаяпти деган фикрда. Улар бу нотўғри фикрни исботлаш учун ҳамма нарса қилмоқда", деди Лавров.\nМаълумот учун, АҚШда навбатдаги президентлик сайловлари 3 ноябрь куни ўтказилади. Республикачи Трампга демократ Жозеф Байден рақиблик қилади. Вице-прездиентлик учун Майкл Пенс ва Камола Харрис беллашади.\n28 Ноябрь 16:49 36027\n30 Ноябрь 09:25 19755\n30 Ноябрь 18:33 18390\n30 Ноябрь 12:20 17245\n28 Ноябрь 23:05 14134