"Муаммоли" ўспиринлар билан ишлаш тизими ўзгарди — Minbar\n"Муаммоли" ўспиринлар билан ишлаш тизими ўзгарди\n30 май 12:06 4 дақиқада ўқийсиз Ё ҳаёт, ё мамот\nСамарқанд шаҳридаги 64-ўғил болалар мактаб-интернати тарбияланувчилари. Фото: «Газета.uz»\n"Муаммоли" ўспиринлар билан ишлаш тизимини ислоҳ қилиш мақсадида Халқ таълими вазирлиги ҳузурида Республика ўғил болалар ўқув-тарбия муассасаси ва Республика қиз болалар ўқув-тарбия муассасаси ташкил этилади. Бу ҳақдаги қарорни президент 29 май куни имзолаган.\nЎзи нима гап: 2018 йилнинг иккинчи ярмида тарбияси оғир ўспиринлар ўқийдиган махсус коллежлар, хусусан ҳомиладор ёш қизлар аниқланган Қўқондаги махсус енгил саноат коллежидаги аянчли аҳвол ҳақида маҳаллий ва хорижий ОАВда хабарлар пайдо бўла бошлади. Бу хабарлар депутатлар, прокуратура ва бошқа мутасадди органларни вазиятни ўрганишга ундади.\nЎрганишлар натижасида “Миллий тикланиш” партиясининг собиқ раиси Сарвар Отамуродов бу тизимдаги вазиятни танқид қилиб чиққан эди.\n“Аҳвол криминал бўлиб ётибди, давлат бюджетидан ажратилган пуллар талон-торож. Ўзи шундоқ ҳам хулқи ёмон болалар орасида муҳит жуда ачинарли, ҳомиладор ёш қизлар бор, у шароитларда одам яшай олмайди. Мактабни битираман деб турган ёшлар ҳарф танимайди, ўз исмини ҳам ёза олмайди. Бу жуда ачинарли, вазиятни ўрганиб бошимиз қотиб қолди. Биз бу махсус мактаблардаги муаммоларни ҳукумат, бош вазир даражасигача олиб чиқдик, прокуратура органлари ҳам шуғулланди", – деган Сарвар Отамуродов.\nШу мақсадда тарбияси оғир болалар билан ишлаш тизими ўзгартириладиган бўлди. Бу муассасалар қуйидаги махсус мактаб-коллежлар негизида бўлади:\nБахт шаҳридаги ўғил болалар махсус коллежи;\nҚўқон шаҳридаги махсус енгил саноат коллежи;\nСамарқанд шаҳридаги 64-ўғил болалар мактаб-интернати;\nЧиноз туманидаги 5-қиз болалар мактаб-интернати.\nҚиз болалар мактаби Тошкент вилояти Чиноз тумани Гулзоробод маҳалласида, ўғил болалар мактаби Сирдарё вилояти Сирдарё тумани Бахт шаҳри Тадбиркор маҳалласида бўлади.\nЎғил болалар мактаби Миллий гвардияга, қиз болалар мактаби Ички ишлар вазирлигига бириктирилади.\nМактабларга кимлар жойлаштирилади:\n14 ёшга тўлган ва 18 ёшдан ошмаган болалар;\nижтимоий хавфли қилмиш содир этган, лекин жиноий жавобгарликка тортиш мумкин бўлган ёшга тўлмаган ёхуд руҳий касаллик билан боғлиқ бўлмаган ҳолда ривожланишда ўз ёшига нисбатан орқада қолиши оқибатида содир этган қилмишининг аҳамиятини тўлиқ англаб етишга қодир бўлмаган болалар;\nайблилиги тўғрисидаги масала ҳал қилинмай туриб жиноий жавобгарликдан озод қилинган, материаллари вояга етмаганлар ишлари бўйича идоралараро комиссияга кўриб чиқиш учун топширилган болалар;\nмактабга жойлаштириш тариқасидаги мажбурлов чораси қўлланган ҳолда жиноий жазодан озод қилинган болалар;\nякка тартибдаги профилактика иши олиб борилаётганига қарамай, мунтазам равишда ҳуқуқбузарлик ёки бошқа ғайриижтимоий хатти-ҳаракатлар содир қилишни давом эттираётган болалар суд қарори асосида.\n2019/2020-ўқув йилидан бошлаб:\nюқорида кўрсатилган болалар фақат республика ўқув-тарбия муассасаларига ўқишга қабул қилинади;\nҚўқон шаҳридаги махсус енгил саноат коллежи ва Самарқанд шаҳридаги 64-ўғил болалар мактаб-интернатига болаларни қабул қилиш тўхтатилади ва қолганлар ўқишни тугатадилар.\nМактаблардаги гуруҳлар ва синфлар 15-20 нафар ўқувчи билан тўлдирилади. Истисно тариқасида молия органлари билан келишилган ҳолда ўқувчилар сонидан қатъи назар синфлар очишга рухсат этилади.\nТасарруфида умумтаълим ёки ихтисослаштирилган мактаблар бўлган вазирлик ва идоралар:\n2019/2020-ўқув йилидан бошлаб вояга етмаганлар ишлари бўйича ҳудудий идоралараро комиссиялар (ҳудудий комиссиялар) тавсиясига асосан юборилаётган ўсмирларни мактабларга истисно тариқасида бепул, синовларсиз ва қўшимча имтиҳонларсиз қабул қилади;\nҳудудий комиссиялар тавсиясига асосан қабул қилинган ҳар бир ўқувчи учун алоҳида мураббий бириктиради ва унинг таълим-тарбиясини доимий назорат қилади, мактабларни битиргандан кейин иш билан таъминлашда кўмаклашади.\n2019 йил 1 сентябрдан бошлаб қизлар ва ўғил болалар мактабларининг раҳбар ва педагог ходимлари, шу жумладан, тарбиячилар ва тарбиячи ёрдамчиларига меҳнатнинг алоҳида шароитлари учун базавий тариф ставкасининг 75 фоизи миқдорида ҳар ойлик устама ҳақ тўланади.\nДепутатлар ҳар йили бир марта мактаблардаги ўқув-тарбия жараёнларини муҳокама қилиши, мактаб раҳбарларининг ҳисоботларини эшитиши мумкин. Улар таълим-тарбия жараёни, болаларнинг хулқ-атворини ўзгартириш борасида амалга оширилаётган ишлар, уларга кўрсатилаётган тиббий хизмат, мактаблардаги ижтимоий-маънавий муҳитни танқидий муҳокама қилишади.\nМактаблар бешта ташаббусни кенг жорий этиш мақсадида 2 ой ичида:\nмусиқа, рассомчилик, тасвирий санъат, кулолчилик ва бошқа тўгаракларни ташкил этиш, шунингдек, амалдаги меъёрга мувофиқ мусиқа асбоблари;\nспорт залларини 34 хил жиҳоз ва анжомлар;\nўқишга тавсия этилган 136 номдаги бадиий китоблар;\nтарбияланувчи қизларнинг касбий кўникмаларини ривожлантириш мақсадида зарур миқдорда тикув машинаси ва бошқа анжомлар билан таъминланади;\nмактабларда биттатадан синфхоналар замонавий компютерлар билан таъминланади, уларда ўқувчиларни фикрлашга йўналтирадиган компютер ўйинлари базаси яратилади.\nхалқ таълими соҳаси Тарбияси оғир ўспиринлар ихтисослаштирилган муассасалар


29 июн 2022, Тошкент вақти: 06:37\nБунёдкор стадиони олдида чипта кутаётган футбол ишқибозлари\nЎзбекистон ва Экваториал Гвинея футбол жамоалари ўртасида Тошкентда ўтказилиши лозим бўлган ўртоқлик ўйини бекор қилинганидан сўнг, унга сотилган чипталарни мухлисларга қайтариш мураккаблаштирилди. Ҳеч қандай ҳужжат кўрсатмасдан чипта сотиб олган мухлислар энди пулини қайтариб олиши учун банк реквизитлари, паспорт нусхаси тақдим қилиб, “Бунёдкор” стадиони билан далолатнома тузиши керак бўлади.\nЎзбекистон Футбол федерацияси Ўзбекистон ва Экваториал Гвинея жамоалари ўртасида 2 июнда ўтказилиши мўлжалланган ўйинни бекор қилганидан сўнг, сотиб олинган чипталарни қайтариш тартибини ўз сайтида эълон қилди.\nБу тартибга кўра, чипта эгаси хизмат кўрсатувчи банкнинг транзит ҳисоб рақамини, прописка жойи кўрсатилган паспорт нусхасини ва сотиб олинган чиптани тақдим қилиб, пулини қайтариб олиш ҳақида “Бунёдкор” стадиони билан далолатнома тузади.\nБу эълон “Бунёдкор” стадионининг кассаларига ҳам ёзилган бўлиб, мухлислар кейинги душанбадан бошлаб мурожаат қилиши мумкинлиги айтилган.\n“Бунёдкор” стадионининг ўзини таништирмаган мулозимларидан бири чипталардан тушган пуллар банкка топшириб юборилгани учун уни нақд қайтариш имкони йўқлигини айтди:\n“Биз ўйин бошланишидан анча олдин чипталарни сота бошладик. Лекин ўйин қолдирилди, деган хабар келди. Энди чипталар пулини мухлисларга қайтариш керак. Лекин бор нақд пулни биз банкка топшириб юборганмиз. Кимдир нақдга олган, кимдир пластик карточкасига олган. Шунинг учун буни аниқлаб бўлмайди ва биз банк реквизитларини сўраяпмиз. Чипта пули ўшанга ўтказилади”, деди суҳбатдош.\nМулозим “прописка кўрсатилган паспорт копияси нега кўрсатилиши керак, нега далолатнома тузиш керак?” деган саволларга жавоб беролмаслигини айтди:\n“Сиз бу саволларингизни бу ўйинни ташкил қилган Ўзбекистон Футбол федерацияси ва терма жамоалар марказига беришингиз керак, бизнинг бунга мутлақо алоқамиз йўқ”, деди мулозим.\nЎзбекистон Футбол федерациясининг матбуот хизмати раҳбари Шерзод Ражабов эса чипталар сотилиши ва уларнинг эгаларига қайтариш ишларига ЎФФ умуман алоқаси йўқлигини айтди:\n- Федерация фақат ўйинни ўтказиш ва ташкиллаштириш билан шуғулланади. Чипталарни эса “Бунёдкор” стадиони чиқаради, сотади. Ўйин тугагандан кейин терма жамоалар марказига ўтказади. “Бунёдкор” стадионига федерация хўжайинлик қилолмайди. Мухлислар барча арзларини “Бунёдкор” стадиони раҳбариятига айтсин, хоҳлашса уларни судга берсин. Федерация бу масалада ҳеч қандай ёрдам беролмайди, деди матбуот хизмати раҳбари Шерзод Ражабов.\nОзодлик, Терма жамолар маркази билан ҳам боғланди. Саволимизни эшитган мулозим "бу саволларга жавоб йўқ", дедида, алоқани узди.\nТошкентлик футбол мухлиси Азимжоннинг айтишича, “Бунёдкор” стадиони раҳбарияти ва терма жамоалар маркази чипталар пулини қайтаришни мураккаблаштириш йўли билан, мухлислар пулини ўзида олиб қолишни режалаштирган:\n- Бу ҳар бир мухлиснинг пулини олиб қолишнинг айёрона йўлидир. Бунда иккита усул бор. Сиз ёки ўша айтган қоғозларини тўплаб олиб бориб, соатлаб навбат кутиб пулингизни карточкангизга қайтарасиз, ёки бутунлай воз кечасиз. Бу ерда мухлислар, менимча, иккинчи вариантни танлаши шубҳасиз. Чунки, чиптанинг нархи 15 минг сўмдан 60 минг сўмгача. Бунча бош оғриқдан кўра, одамлар бу пулдан кечиб қўя қолади. Кейин ҳамманинг ҳам банк реквизити йўқ. Улар нима қилади? Демак, кечиб кетишдан бошқа чора йўқ, дейди Азимжон.\nИжтимоий тармоқларда ҳам чипта пулининг қайтарилишига оид баҳс-мунозара тобора қизимоқда.\n“Муфтиятдан сўрангларчи, терма жамоанинг бекор қилинган ўйинига олинган билет пули рўза фитр ўрнига ўтармикан?”\n“Вой-бу, Гвинеяга қарши ўйиннинг чиптасини қайтиб олиш шартларини ўқиб, эсим кетди. Агар шу билет менда бўлганида, эсдаликка олиб қўярдим.”\n“Бечора ЎФФ ҳам, терма жамоалар маркази ҳам, “Бунёдкор” стадиони ҳам оғир кунларга қопти. Шу кунингдан кўра, одамларни сарсон қилгандан кўра, “чипталарни сақлаб қўйинглар, Гвинея билан бўладиган ... йилдаги ўйинга ўтади”, деб қўйишса бўларди”, деб ёзади мухлислар ижтимоий тармоқларда.


хиллик бўлса адолат бузилмайдими?! Фотосаёҳат. Ўзбекистонда зумрад кўл борлигини биласизми? Кимдир сизга «Damas» автомобилида бу ерга ...\nбу ерга сизгача ҳам одам қадами етганига ишонч ҳосил қиласиз. зумрад кўлнинг гўзаллиги эса барча машаққатларни унутишга мажбур қилади. Тоғ-тош ... кўл эса август ойининг ўрталарида тиниқлашар экан. Шу боис биз катта зумрад кўлга саёҳатимизни кейинги ойга режалаштирдик. Якун Ватанни ...


Сенат раиси миллиардлаб маблағлар қандай қилиб четга чиқиб кетиши ҳақида гапирди\n10:43 / 03.05.2019\n15 йил аввал қабул қилинган ва такомиллаштирилмаган «Суғурта фаолияти тўғрисида»ги Қонун суғурта бозоридаги замонавий талабларга жавоб бермай қолган, деб ҳисоблайди Сенат раиси Ниғматилла Йўлдошев.\n3 май куни ўз ишини бошлаган Сенатнинг 19-ялпи мажлисида Ниғматилла Йўлдошев ўз кириш сўзида «қонунчиликдаги бўшлиқлар, айрим вазирлик ва идоралар масъулларининг совуққонлиги ва эътиборсизлиги оқибатида миллиардлаб маблағлар мамлакат иқтисодиёти ривожига жалб этилмасдан, четга чиқиб кетиши» ҳақида гапирди.\n«10 минг 200 нафар профессионал иштирокчи фаолият кўрсатадиган суғурта бозорини Молия вазирлиги ҳузуридаги бор-йўғи 6 нафар ходим ишлайдиган суғурта назорати инспекцияси қўштирноқ ичида «назорат қилмоқда».\nМазкур ташкилот ўз зиммасидаги ваколат ҳамда вазифаларини тўлақонли амалга ошириш имкониятига эга эмас», - дея унинг сўзларини келтирмоқда Kun.uz мухбири.\nМаълум қилинишича, мазкур ташкилотлар чет элдаги суғурта компанияларига 2017 ва 2018 йилларда 275 млрд. сўм ёки қарийб 33 млн. АҚШ долларига тенг суғурта тўловларини ўтказиб берган. Ўзбекистонга суғурта ташкилотларига қайта суғурталаш учун келиб тушган суғурта тўловлари эса шу даврда бор-йўғи 10,5 млрд. сўмни ёки 1,2 млн. долларни ташкил этган, яъни чиқиб кетганига нисбатан 30 баробар кам кирган.\n«Биргина АLFA-INVEST суғурта компанияси икки йилда жами 81,4 млрд. сўм ёки 9,6 млн. доллардан зиёд суғурта тўловларини чет эл суғурта компанияларига тўлаб берган. Бироқ чет элдан мазкур компанияга бир сўм ҳам келиб тушмаган», - дейди Йўлдошев.\nТаъкидланишича, қонундаги қайта суғурталаш йирик объектларни суғурталашда суғурталовчи ташкилотнинг ўз имкониятлари етмай қолганида, суғурта мажбуриятини бошқа суғурталовчи билан ҳамкорликда ўз зиммасига олиш учун яратилган имкониятдир.\n«Ҳолбуки, мазкур норма амалиётда миллиардлаб сўмнинг четга чиқиб кетишига қўштирноқ ичида «хизмат қилмоқда», - дея қўшимча қилган у.\nПрокуратура тизимидаги 180 нафарга яқин раҳбар ва ходимлар лавозимидан озод этилган ёки интизомий жавобгарликка тортилган\nБош прокурор: «Биргина ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар кучи билан коррупцияга қарши ижобий натижаларга эришиб бўлмайди»\n4 маротаба судланган фуқаро Олий таълим вазирлигида масъул лавозимда ишлаган\n58 нафар олий таълим ходими ўқишга киритиш масаласи бўйича жиноий жавобгарликка тортилган


ТИНЧЛИК ВА ОСОЙИШТАЛИК – БАРЧА ЮТУҚЛАРИМИЗ АСОСИ » Respublika Manaviyat va ma'rifat Makazi Navoiy viloyat bo`limi\nMuallif: admin Sana: 5-08-2016, 12:15 Bo`lim: Информация\nАвваламбор, шуни мамнуният билан таъкидлаш керакки, бугунги буюк сана – Иккинчи жаҳон урушида қозонилган Ғалаба кунида шу урушда қаҳрамонлик, жасорат ва матонат кўрсатиб, фашизмни енгишда улкан ҳисса қўшган юртдошларимизни, бугунги кунда бизнинг орамизда соғ-саломат яшаётган ватандошларимизни чин қалбимдан табриклаш, уларга узоқ умр тилашни ўзим учун катта бахт, катта шараф деб биламан.\nБу ғалаба бугунги замондошларимиз учун ҳам, эртанги авлод учун ҳам ғоят муҳим аҳамиятга эга бўлиб, юртимизда биронта оила, биронта хонадон йўқки, уни ўзига хос тарзда нишонламаса.\nМаълумки, инсон хотирасиз яшай олмайди, хотира бўлмаса дунёни тушуниш, англаш қийин. Халқ ва жамият ҳаётида ҳам шундай. Қалбларимизни ларзага соладиган, бизни бугун ҳамқайғуга буркайдиган тўша машъум кунлар – ёвуз уруш фожиалари қайтиб келмасин, деб юртимизда яшаётган ҳар қайси инсон шу дамларда яна ва яна хаёлидан ўтказади, деб ишонаман.\nШу нуқтаи назардан қараганда, ана шу бешафқат урушдан қайтмаганларни яна бир бор эслаш, ғалабага юксак ҳисса қўшганларга ҳурмат бажо келтириш барчамиз учун ҳам қарз, ҳам фарз десам, айни ҳақиқатни айтган бўламан.\nМана, бугун ушбу Хотира майдонида туриб, бу уруш бизга қандай зиён ва хавф-хатар, қанча-қанча йўқотишлар етказганини яна бир бор эсга олмоқдамиз.\nШу юртда ким яшаётган бўлса, миллатидан, диний эътиқодидан қатъи назар, ғалабанинг 71 йиллигини биргаликда нишонламоқда. Шунинг ўзи ҳам жуда кўп нарсадан далолат беради, демоқчиман.\nЛекин, шу билан бирга, айтмоқчиманки, бу байрам, бир томондан, хурсандчилик, яъни, бошқа халқлар билан бир қаторда ўзбек халқи ҳам ғалабага улкан ҳисса қўшган. Фашизм устидан ғалаба қозонишда мардлик ва матонат кўрсатган кўпмиллатли минг-минглаб инсонлар қаторида 338 нафар юртдошимиз юксак қаҳрамонлик унвонига сазовор бўлгани, ўн минглаб ўзбек йигитлари орден ва медаллар олгани, ўзини аямасдан она Ватани, ота-онаси, яхши кўрган ёрини, яқинларини ўйлаб, қонли жангларда ўз жонини фидо қилганини ҳисобга оладиган бўлсак, бу кун ҳақиқатан ҳам ҳеч унутилмас сана бўлиб, ҳаммамизга ғурур ва ифтихор бағишлайдиган воқеадир.\nАйни вақтда қанча-қанча одамлар мана шу ғалаба учун ўз жонини қурбон қилганини ҳисобга оладиган бўлсак, бу уруш, бу ғалабанинг бошқа томонлари борлиги ҳам аён бўлади.\nНеча минг иллик тарихимиздан яхши биламизки, ўзбек халқи ҳеч қачон ҳеч кимга бўш келмаган, бошқалардан асло ькам бўлмаган. Шу маънода, халқимизнинг Иккинчи жаҳон урушида қозонилган ғалабага муносиб ҳисса қўшгани тўғрисида мен бугун алоҳида айтиб ўтишни ўз бурчим деб биламан. Шунга уруғ бериб, эл-юртимизга, айниқса, ёшларимизга мурожаат қилиб, биз ҳеч қачон ҳеч қаерда кам бўлмаганмиз ва ҳеч қачон кам бўлмаймиз, деган фикрни яна айтиш менга қандайдир ғурур бағишлайди. Лекин бу Ғалабанинг баҳоси ҳақида гапирадиган бўлсак, у одамга фахр билан бирга қайғу ҳам етказади. Бундай пайтда беихтиёр одамнинг кўзига ёш келади.\nШу ўринда баъзи бир рақамларни олиб келадиган бўлсак, тўғри бўлади, деб ўйлайман. Мисол учун, Ўзбекистонимизда урушдан олдин 6,5 миллионга яқин халқ яшаган. Шундан 1,5 миллион инсон, бошқача қилиб айтганда, қурол кўтаришга қурби етганларнинг ҳаммаси урушга отланган.\nҲақиқатан ҳам, хотин-қизлар, болалар, кексаларни ҳисобга олмасак, 6,5 миллион одамдан қанчаси қолади? Ёшларимиз шунга эътибор бериши керак, агар ўша пайтда 16, 17, 18 ёшдан армияга чақирилганини инобатга оладиган бўлсак, бир ярим миллион ёш-ёш йигитлар урушга кетганини тушуниш, англаш қийин эмас, албатта. Шундан ярим миллион киши урушда ҳалок бўлгани, қанча-қанча одамлар майиб-мажруҳ бўлиб қайтгани ҳар битта қишлоқ, ҳар қайси маҳалла ва хонадонга урушнинг алам ва изтироблари кириб борганидан далолат эмасми?\nАлбатта, биз бу ҳақда киноларда кўрамиз, китобларда ўқиймиз. Лекин, очиқ айтиш керак, ўша пайтда олинган кинолар ҳам ўзи бошқача. Яъни, улар фақат ғалаба, "урра-урра”деб, чопишдан иборат. Шу билан гўё уруш фақат ғалабадан иборат, деган таассурот уйғотади бундай кинолар. Бироқ бу ғалаба ниманинг ҳисобидан келган, бу йўлда берилган қурбонлар, йўқотишлар қаёқда қолди? Оналаримиз, аёлларимиз, элу юртимиз чеккан азоб-уқубатлар қаерда қолди? Бу ҳақда киноларда камдан-кам кўрсатилади.\nБу фожиаларни бутун қалбимиздан, юрагимиздан ўтказиб тасаввур қилиш, уларнинг туб моҳиятига етиб бориш керак. Бунинг учун ўша даврни яна бир бор хаёлимизда тиклаш, шакллантириш керак. Шундан кейингина биз бу урушнинг халқимизга, юртимизга қандай катта талофат етказганини тўлиқ англай оламиз.\nШу нуқтаи назардан қараганда, уруш ҳақидаги ҳақиқатни холис кўрсатиш бўйича ҳали кўп иш қилишимиз керак. Бу уруш бизга, ўзбек халқига қандай фожиаларни олиб келди, деб савол берсак, мен тўлиқ асос билан айтаман, бу борада бор ҳақиқатни ҳали очиб берганимиз йўқ.\nМана, бугун халқимизнинг сони 32 миллионга етмоқда. Агар уруш бўлмаса, бу рақам балки 100 миллионга етарди. Янги бир авлод пайдо бўларди. Шуларнинг барчасини ҳисоботга олиб, бу ғалаба ниманинг ҳисобидан келганини, унга ким қандай ҳисса қўшганини биз ҳар томонлама чуқур тушуниб, тўғри баҳо беришимиз зарур.\nАйниқса ёш авлодни тарбиялашда масалага бундай ёндашувнинг маъноси, аҳамияти ва таъсири жуда катта. Агар "Биз киммиз?” деган иборатнин6г мағзига етиб бормоқчи бўлсак, нафақат Амир Темур бобомизнинг даврини, шу билан бирга, Хоразмийлар, Берунийлар, Улуғбеклар даврини эслашимиз, тарихдан сабоқ чиқариб, ибрат олиб яшашимиз керак. Биз ана шундай буюк аждодларнинг ворисларимиз. Биз ҳам улар каби буюк ишларга қодирмиз, деган туйғу ва ишонч доимо қалбимизда, юрагимизда акс садо бериб туриши керак. Шундан кейингина биз жуда катта марраларни эгаллашимиз мумкин. Ижодкор зиёлиларимиз шу ҳақда ўйлаши, шу мавзуда яни асарлар яратишини истардим.\nУруш ҳақидаги баъзи киноларда фалон тепалик учун жон берди, деб кўрсатиладиган ота-боболаримизнинг жасорати ҳақида гапирадиган бўлсак, бу борадаги ҳақиқатни ҳам жой-жойига қўйишимиз керак. Биз жангга кирган мард ва жасур юртимиз ўғлонлари қайсидир "доҳий”нинг номини айтиб, ҳаётини қурбон қилган, десак, бу жуда юзаки қараш бўлади. Бундай сохта гаплар билан урушга, ғалабага баҳо бериш бизга муносиб эмас.\nАгар ўз юртидан олисда жанг қилган ўзбек аскарларини, дейлик, қани энди, мен ўзимнинг яқинларимни, ўз фарзандимни, аёлимни, оиламни яна бир марта кўрсам эди, деган армон билан кетган инсонларни ўзимизга тасаввур қиладиган бўлсак, ҳақиқий ҳолат қандай бўлади? Минг-минглаб ана шундай жангчиларнинг қалбидаги "қани энди...” деган соғинч ва армон нидолари, ўйлайманки, бугун ҳам одамнинг юрагини яралайди.\nБошқача айтганда, улар ҳам бизга ўхшаган одам эди. Улар ҳам мана шу атрофимизда турган ёшлар каби кучга тўлган, ҳаёт завқига, лаззатига тўймаган, навқирон йигитлар эди. Уларнинг ҳам орзу-мақсадлари, дунёқараши бугунги ёшларники каби, эҳтимол, бундан ҳам ўткирроқ бўлгандир.\nМана энди, орадан шунча вақт ўтиб, ҳақиқат юзага чиқмоқда. Бу ҳақиқатни, яъни Ғалаба билан бирга, халқимиз бошидан кечирган йўқотишларни, азоб-уқубатларни, ўша пайтдаги ҳақиқий аҳволни ёш авлодга етказишимиз лозим. Нега деган, эртага бундай фожиалар қайтарилмаслиги учун ҳам бу керак.\nБу дунёда ҳар қайси халқнинг бағрикенглиги, одамийлиги, олижаноблиги қачон, қайси пайтда кўринади? Эл юртимиз нафақат ўз яқинлари, балки мутлақо нотаниш одамларнинг бошига тушган мусибат пайтида уларга беминнат ёрдам қўлини узатиб, кўмак бериб, уларнинг дардига ҳамдард бўлган экан, бу халқимизнинг бағрикенглиги, ҳақиқий инсоний фазилатларидан далолат беради. Уруш бошланиши билан тахминан 1 миллион одам, авваломбор, ёш болалар, аёллар, кексалар фронт ҳудудларидан Ўзбекистонга кўчириб олиб келинганида бизнинг халқимиз "Сен етим эмассан!” деган олижаноб даъват билан уларни ўз бағрига қабул қилди, уларга меҳр-мурувват кўрсатди, бир бурда нонини улар билан баҳам кўрди.\nЎйлайманки, бу ҳақиқатни ҳозирги ёш авлодимиз албатта билиши керак.\nМен хорижий мамлакатларга борганимда, шу давлатларда яшаётган, уруш пайтида юртимиздан паноҳ топганлар ёки уларнинг болалари бўлган баъзи одамлар ана шу йилларни эслаб, элу юртимизнинг юксак фазилатлари ҳақида ҳурмат билан сўз юритади. Ҳеч шубҳасиз, бундай гапларни эшитиш одамга қанот бергандек бўлади. Бу таббий ҳол. Одам аслида нима учун яшайди? Ўзидан яхши ном, яхши хотира қолдириш учун эмасми? Биздан бу дунёда нима қолади, деб сўраса, халқимизга хос мана шундай буюк фазилатлар мерос бўлиб қолади.\nЎзбекистон мана шундай мард ва олижаноб, ўзига раво кўрганни бошқаларга ҳам раво кўрадиган инсонлар яшайди.\nЮртимизнинг сувини ичиб, нонини еган одамлар: "Бир вақтлар – даҳшатли, қонли уруш даврида бизни ҳаёт гардиши Ўзбекистонга олиб келди. Шўа пайтда биз ўзимизни худди янги Ватан топгандек ҳис қилдик, бунинг учун ўзбек халқида раҳмат!” деса, бундан ортиқ яна нима керак инсонга, халққа?\nБугун журналистларимиз шу ҳақида кўпроқ ёзса, гапирса, айни муддао бўларди.\nШу нуқтаи назардан қараганда, хотира дегани фақат 9 май куни шу майдонга келиб, Мотамсаро она ҳайкали пойига гул қўйиш эмас. Хотира дегани мана шундай ҳақиқатларнинг мағзига етиб боришда яққол намоён бўлади. Аслида, қаҳрамонлик, фидойилик қаердан пайдо бўлади? Фидойилик дегани ўзи нима? Ўзини аямасдан, оиласи, туғилган қишлоғи, шаҳрини ўйлаш, элу юртини,жамиятини ўйлаш, мана шу тупроқни кўзига тўтиё қилиб, унинг ҳар бир зарраси учун жонини беришга тайёр бўлиб яшаш – мана буни фидойилик дейди. Тарақа-туруқ қилиб, ҳарбий парадларўтказиш – бу хотира эмас. Бу – сиёсат, бугунги замон сиёсати.\nЎзингиз бир ўйланг, уруш фахрийлари нима ҳақида ўйлайди? Улар парадни ўйлайдими? Улар тинч ва осойишта замон ҳақида, унинг қадрига етиш ҳақида ўйлайди.\nҚадрига етиш деган нарса ҳақида, ўйлайманки, бизнинг одамларимиз кўпроқ гапиради, ҳақиқатан ҳам, мана шундай мусаффо осмон, тинч ва фаровон ҳаётнинг қадрига етади.\nМана, яқинда мустақиллигимизнинг 25 йиллигини катта тантана билан байрам қиламиз. Биз мустақиллик деган буюк неъмат учун кимга раҳмат айтишимиз, кимга миннатдорлик билдиришимиз керак?\nАлбатта, Иккинчи жаҳон урушида ўзини аямасдан ҳалок бўлганларга, қурбон бўлганларга. Авваламбор, Яратганимизга минг шукроналар бўлсин, деймиз. Агар Яратганимизнинг ўзи бизга шундай шароитни туғдирмаса, балоқазоларни ўзи биздан йироқ қилмаса, бу кунларга ета олмас эдик. Шу маънода, такрор ва такрор айтаман, 9 май санасини, бугунги байрамнинг маъносини бирёқлама тушуниш керак эмас. Бу борада тўғри хулоса чиқариш учун ҳақиқатнинг у томонини ҳам, бу томонини ҳам эслаш, ғурурни кўтардиган воқеаларни ҳам, юракни қайғу ва изтиробга тўлдирадиган фожиаларни ҳам ёнма-ён қўйиб, кейин хулоса чиқариш зарур. Нега деганда, бу воқеаларни бир-биридан ажратиб бўлмайди. Агар ўтганларни эсламасак, тирик юрган фахрийларимизни қадрламасак, айтинглар, ёшларимиз эртага ким бўлиб вояга етади? Улар мана шундай Хотира майдонларини билмаса, мана шу Мотамсаро онанинг – уни миллатимизнинг барча оналари тимсоли, десак, тўғри бўлади – сиймосига қараб, унинг ўз ўғлининг йғлининг йўлига кўзи тўрт бўлиб, соғинч ва интизорлик билан кутиб, қайғу ва аламда умр ўтказганини сезмаса, болаларимизнинг эл-юртга, Ватанга, бугунги ёруғ кунларга муносабати қандай бўлади?\nБу майдон, бу ҳайкал бу ерда ўз-ўзидан пайдо бўлиб қолгани йўқ. Бунинг ҳам ўз тарихи бор. Буларни биз жуда чуқур ўйлаб, узоқни кўзлаб, эски тузумдан қолган "ҳеч ким ҳеч қачон унутилмайди” деган ҳар ҳил афсона, баландпарвоз гаплардан воз кечиб, миллатимизнинг ҳақиқий виждони бўлмиш, йигитларимиз, қизларимизнинг қалбида, ҳалқимиз юрагида адабий сақланадиган мана шу Она сиймосини яратдик.\nБундай майдон ва ҳайкаллар бугунги кунда Қорақалпоғистон Республикаси, вилоят ва ҳар қайси шаҳар ва туман марказларида мавжуд. Кимки агар бўлиб ўтган урушнинг даҳшати, эришилган буюк ғалабанинг қадр-қиммати, бугунги тинч-осойишта кунларнинг баҳоси қандай эканини билмоқчи, тушунмоқчи бўлса, шу ерга келиб, бир чеккада ўтириб, мана шу она тимсоли – виждон рамзи ҳақида бир дақиқа ўйласа, ўзи, бошқа ҳеч қандай ташвиқот керак эмас. Кимки ўтганларни эслаб, уларнинг ҳақига дуо қилиб кетса, бўлди, ундан кейин иши ҳам юришади, қалбида ҳам бир енгиллик сезади.


РУҲЛАРИ ШОД БЎЛСИН МУҲАММАДНИНГ, унутмайди мухлислари Муҳаммадни!\nБисмиллаҳир раҳмонир роҳийм, Оллоҳ, сенинг номинг билан бошлайман, ўзинг қўллагин!\nУшбу мақола бундан бир неча кун бурун, Муҳаммад Юсуфнинг таваллуд санаси арафасида чоп этилиши керак эди. Аммо бир ҳафталик сермашаққат меҳнат, уйқусиз тунларнинг таъсирими ёки ёзганларим мен севган шоирнинг руҳларига ёқмадими, сўнгги нуқтани қўярканман, қайси бармоғим, бу савил ноутбукнинг қайси тугмачасига тегиб кетганини билолмай қолдим... Эрталаб очсам, матннинг ярмидан кўпроғи ўчиб кетган, қолгани остин-устин бўлиб ётибди. Э-воҳ, аламдан чинқириб юбордим, вужудимда тўққиз ою тўққиз кун кўтариб, дунёга келтирган фарзандимдан ажралгандай эдим, гўё. Бир ҳафта дастим ишга бормади, кайфиятим тушиб кетди. Лекин буюк ижодкор олдидаги бурч туйғуси ахийри яна қўлимга қалам олишга ундади. Қалбимдаги алам, соғинч ва масъулият ҳислари илҳомимга қоришиб, кўз ёшларим билан бирга оқ қоғозга бирма-бир тўкила бошлади.\nЎзи ўлса ўлар,\nҲамиша барҳаёт насл – шоирлар.\nҲақиқий шоирнинг қабри бўлмайди –\nБир бор экан, бир йўқ экан, яқин ўтган замонда, Асака деган томонда, табиати гўзал, атрофи баланд тоғлар билан ўралган, одамларининг турмуш тарзи ҳам ўзгача, Марҳамат деган қишлоқ бор экан. Баҳор келиши билан барча далага, боғларга шошиларкан. Қиз-жувонлари жуда хушфеъл, чиройли, иболи бўлиб, қошларидан ўсма, кўзларидан сурма аримас экан. Улар ҳар куни эрталаб, қуёш нур сочмасдан туриб, уй юмушларини бажаришар, эшик олдига ариқ сувидан кўлоплатиб сепиб, чиннидай қилиб супуриб қўйишаркан. Ҳовлилар олдида райҳон, атиргуллар хуш исларини таратиб, кишига ажабтовур завқ-шавқ бағишларкан.\nҚишлоқ одамлари ширин сўзли, табиатан ҳалимдай юмшоқ бўлиб, ҳасад нима, ғийбат нима билишмаскан. Болалари узун қиш кечаларида бува ва бувиларининг пинжига суқилиб, “Алпомиш”, “Гўрўғли” каби достонларни тинглашаркан. Қиз-келинлари эса жуда чевар бўлишаркан. Улар бобо ва момолари ўқиб берган достонларни тинглаб ўтириб, палак, чорси, жияк ва дўппилар тикишаркан.\nАна шу ғаройиб қишлоқда, баҳор яна сепларини кўз-кўз қилиб, ташриф буюрган кунларнинг бирида – 1954 йил 26 апрелда Юсуф ота ва Энахон ая хонадонида тўнғич ўғил фарзанд дунёга келибди. Чақалоққа дадаси Муҳаммад деб исм қўйибди. Гўдагини бағрига босган Энахон ая ёқасини ушлаб, ҳайратга тушибди. Жимитдеккина, ҳозиргина дунё эшигини очган чақалоқнинг кўзларида олам-олам маъно бормиш. Қорачадан келган бу норасиданинг қаттиқ қимтилган жажжи лаблари нималарнидир айтмоққа чоғланганмиш. Онаси кўкрак тутса, аввал бошини саждага қўйгандай, кўксига эгилибди, сўнг оҳиста мишиллаб, эма бошлабди. Чақалоғининг бу каби қилиқларини кўрган Энахон аянинг тили калимага келмай, “ёпирай, бу не синоат”, дермиш ичида. Болакай беозоргина, ширингина бўлиб ўсибди. Тим қора сочлари, чатма қошлари, ўткир нигоҳлари яқинларини бефарқ қолдирмас экан. Унинг тили ҳам аниқ ва равон чиқибди. Болакай ширин забон билан шундай саволлар берарканки, унга жавоб қайтаришга на отасида, на онасида журъат бор экан.\n– Дадажон, меҳр нимаю меҳрибонлик нима, яхши нимаю яхшилик нима, инсон киму инсонийлик нима?\nМуштумдай боладан бундай саволларни кутмаган ота ҳайрон экан.\n– Ё, Парвардигор, ўғлимни ўзинг қўлла, боши тошдан бўлсину, умрини узоқ қил, – деб илтижолар қиларкан.\nОнасидан ҳам натижа бўлмагач, болакай севимли бувижониси Турсунбибига суйкалиб, саволларни қалаштириб ташлабди. Бувижони набирасининг бийрон тилларига қулоқ солиб туриб, унинг оддий бола эмаслигини, улғайса, гуллар билан тиллаша оладиган, капалакнинг дардини эшитадиган, хон қизини эркалаб суядиган, қизғалдоққа шеър тўқиб, кийик ва жайронларга оға бўладиган, бургут ва лочинларни, қалдирғочу булбулларни мадҳ этадиган инсон бўлишини ич-ичидан сезибди. Ая бор санъатини, истеъдодини унинг тарбиясига бағишлабди. Уни бағрига олиб, Яссавий, Навоий, Ҳувайдо, Машраб ғазалларини ўқиб беришдан чарчамабди. Турсунбиби момо болакайни оппоқ кийинтириб, кап-катта бўлгунга қадар оёғини ерга теккизмай, опичлаб юраркан, эрталабдан кечгача ёғдирадиган саволларига эринмасдан жавоб беришга ҳаракат қиларкан.\nБеғубор болалиги шоир Муҳаммад Юсуфга худди эртакдек туюлади. Шунинг учун ҳам у “Янги йил кечаси” деган шеърида шундай ёзади:\n“Дардим жим ичимга ютайми энди,\nКечаги ёшлигим эртакми энди?”\nМуҳаммаджон етти ёшга тўлганда тенгдошлари қатори қишлоқ мактабига боради. Унга баъзи бир дарслар умуман ёқмас, у бундай пайтда ноиложликдан устозининг ҳурмати учун жимгина ўтиришга мажбур бўларди. Аслида унинг хаёллари олча гулларида, анҳор ёқасида сочларини ёйиб, аксини сув юзида кўриб, маъюсгина “уф” тортган мажнунтолларда, ариқ лабидаги ялпизу сиёҳранг ниначиларда, дон-дун орқалаган чумолилар ва қушларнинг парвозида эди. Болакайни ҳеч нарса бефарқ қолдирмасди. Ҳатто узун қиш кечалари аяси чилдирма билан айтган лапарлар ҳам унинг юрагида бир умрга сақланади. Ана шу дилхун қўшиқлар, момоси ёдлаган ғазалу достонлар унинг келажакда буюк ва бетакрор шоир бўлишига, ўзидан кейин ўзбек миллатига такрорланмас маънавий мерос қолдиришига туртки бўлгандир, балки.\nЎжар, бир сўзли, лекин яқинларига меҳрибон бола кўрган-билганларини оқ қоғозга тушира бошлайди. Ниҳоят, 7-синфда ўқиб юрганида “Ленин учқуни” газетасида биринчи шеъри – “Оқ йўл тилаб” эълон қилинади. У танловда ғолиб чиқиб, ёш шоирни “Артек” болалар оромгоҳига дам олишга юборишади. У ерда ҳам кўп дўстлар орттирган Муҳаммаджон катта таассуротлар билан қишлоғига қайтади.\nМактабни аъло баҳолар билан тамомлаган бўлажак шоир Тошкентга отланади. У Республика рус тили ва адабиёти педагогика институтида таҳсил олади. Унинг шеърлари газета ва журналларда пешма-пеш нашр этила бошлайди. Илк шеърий тўплами “Бевафо кўп экан дунёда” номи билан чоп этилади. Шоир шеърларини, китобларини Муҳаммад Юсуф тахаллуси билан битиб, оз фурсатда жуда кўп мухлислар орттиради.\nШоир шеърларида Ота юрт соғинчию Ватан қадри, она алласию қизлар севгиси, оқ тулпорлар дупурию муҳаббат сеҳри, ўзбекнинг соддалигию меҳмондўстлиги – ҳамма-ҳаммаси ўткир қалам ила тилга олинган. Улардан қанча-қанчаси севимли қўшиқларга айланган.\nЎзбекистон халқ ёзувчиси, Халқ қаҳрамони Саид Аҳмад айтганидай: “Истиқлол уйғотган водий шоирларига Муҳаммад Юсуф сардорлик қиларди. Унинг кўксида ҳали ёруғликка чиқмаган бир дунё шеър, бўғзида бастакор билан юз кўришмаган етим қўшиқлар қолди...”\nАна шу етим қўшиқлар йиллар давомида менга тинчлик бермай келади. Шоирнинг ёстиғим тагидаги китоблари тушларимда ғалаён кўтаради.\nМуҳаммад Юсуфнинг “Кўкламойим” шеърини такрор-такрор ўқиб, қалдирғочлар келишини интизорлик билан кутаман. Бинафша, лолақизғалдоқ ва чучмомаларга суқланиб қарайман. Шоир севган баҳор фасли, у куйлаган қалдирғоч, бойчечагу лолақизғалдоқлар – ҳамма-ҳаммаси шоиримдан қолган эсдаликларим.\nАна шу маънавият бўстонидан эсган насим, соғинч ҳислари мени Тошкент шаҳрига, шоир хонадонига етаклади. Сафарга отланар эканман, азиз қадрдонларимни кўрадигандек, ҳаяжонга тушаман. Юрагимда йиллар давомида сақланган саволларимни қайта-қайта такрорлайман. Ўн олти йил аввал йўқотган азиз инсонимни қайта топадигандай, ўзим гапириб, ўзим куламан.\nИзлаб-излаб Маккани топишибди, деганларидай, Тошкентдай азим шаҳарда сўраб-суриштириб, Муҳаммад Юсуфнинг уйини топиб бордим. Яхшиям фейсбук орқали Мадинахон билан боғланиб, манзилини ипидан игнасигача суриштириб олганим. Акс ҳолда... Дарвозани шоирнинг жияни очиб, қўллари кўксида, қуюқ саломлашди ва ичкарига таклиф қилди. Тоза ва ораста ҳовлида бир ажиб манзаранинг гувоҳи бўлдим. Тартиб билан ўтқазилган мевали дарахтлар, гуллар чаман бўлиб очилиб ётибди. Шинамгина ҳовлида меҳрибон қўллар изи, қандайдир бир илиқлик борлигини сездим.\n– Вой, келингла, – дея бизга пешвоз чиққан уй бекаси ичкарига таклиф қилди.\nЭҳтиросларим тошиб турган бўлса керак, шоирнинг рафиқаси Назира опани қайта-қайта қучоқлаб, чаккаларидан ўпиб кўришдим.\nМезбон бизни меҳмонхонага бошлади. Тоза ва шинамгина хона деворларига Муҳаммад Юсуфнинг, Ғайбулло Ас-Саломнинг ҳамда Ўзбекистон Президенти Ислом Каримовнинг портретлари илиб қўйилган, жавонда китоблар тартиб билан терилган эди.\nБезаксиз, бўёқсиз, шундоғам латофатли бека дастурхон тузашга уннаб кетди.\n– Хуш келибсизлар, шундоқ узоқ жойлардан йўқлаб келганларингиз учун катта раҳмат, – дерди опа қўлини кўксига қўйиб, чой узатаркан.\nБуюк шоирнинг рафиқаси бўлишига қарамай оддийлиги, самимийлиги мени йўл-йўлакай қийнаб келган қарама-қарши фикрлар исканжасидан қутқариб, ўзимни хотиржам тутишга даъват этди. Йиллар давомида дилимга тугилиб қолган армонларимни опа билан баҳам кўришга ошиқдим.\n– Назира опа, Муҳаммад Юсуфнинг шеърларини жуда яхши кўраман. Унинг асарлари билан танишишим ҳам жуда қизиқ бўлган. Қиш кунларининг бирида Шимкент шаҳридаги А. П. Чехов номли умумий ўрта мактабнинг ўзбек тили ва адабиёти ўқитувчиси Озодахон опанинг уйига кириб қолсам, кўзлари жиққа ёш, қўлида муқоваси юпқагина китобни ўқиб ўтирган экан. Яқинда оналари қазо қилувдилар, уни эслаб, соғинчдан азобланаётган бўлса керак, деб ўйладим. Секин саҳифага кўз қиримни ташладим. “Бешинчи ўғил” деган шеър экан.\nОзода опа уни қайтадан йиғлаб ўқиди ва:\n– “Ҳақиқатни ёзибди, жуда таъсирли шеър экан, талабалик йилларимизда мушоиралар ўтказардик. Учрашувларга келиб турарди”, деди кўз ёшларини дастрўмолчасига артаркан.\n– Бу кимнинг китоби, қайси шоирни айтяпсиз? – дедим нима учун кирганимни ҳам унутиб. – Э, сен ҳали билмайсанми, – деди жиддий оҳангда.\n– Муҳаммад Юсуф, Андижоннинг Марҳамат қишлоғидан. Манави китобни ўқиб кўр, жуда яхши шеърлар... Агар йўқотиб қўйсанг, ўзинг биласан, нима бўлишини, – деди ярим ҳазил, ярим жиддий оҳангда.\nКитобни олдиму уйга югурдим. Икки қизим тўртинчи қаватнинг балконидан худди қалдирғочнинг палапонларидай йўлимга термулиб туришган экан. Қоринлари ҳам очиққан бўлса керак...Тезроқ бирор егулик тайёрласаму қизларимнинг оғзига тутсам, сўнг бояги китобни ўқисам, устига-устак, эртага қаторасига олти соат дарсим бор экан. Иш режасини ҳам ёзиб қўйишим керак.\nШу куни режа ҳам, овқатдан бўшаган идиш-товоқлар ҳам бир чеккада қолиб кетди, қизларимнинг дарси ҳам чала бўлди. “Бевафо кўп экан дунёда” китобини тонгга қадар ўқиб чиқдим. Ундаги шеърлар қалбимни оловдек куйдирар, совуган танамга жон ато этарди, гўё. Қанийди, китоб ўзимники бўлса, эгаси сўрамаса. Эртасига ишдан қайтар эканман, Озода опанинг уйи олдидан ўғирлик қилган одамдай шарпасиз ўтдим. Китобни бергим келмасди: “Бугун яна бир марта ўқиб, ёққан шеърларни ён дафтаримга ёзиб оламану сўнгра қайтариб бераман”. Лекин бир тунда ҳаммасини кўчириб бўлмас эди. Чунки ҳар бир шеърни қайта-қайта ўқигинг, ёдлагинг, юракка жойлагинг келарди.\nШу-шу бўлдию Муҳаммад Юсуфнинг китобларини излаб, топиб ўқийдиган бўлдим. Мана, йигирма йилдирки, шоирнинг ижоди билан ошноман. Менимча, Назира опа, Муҳаммад Юсуфдай инсонга ёр бўлишнинг ўзи катта бахт, у билан елкама-елка туриб, турмуш ва ижод машаққатларига дош бериш чинакам жасорат, унга чиройли, оқила фарзандлар ато этиш эса садоқат рамзи...Шоирнинг мухлисларини ижоди билан бирга оилавий ҳаёти ҳам кўпроқ қизиқтиради. Айтингчи, у билан қандай танишгансизлар?\n– Муҳаммад ака 80-йилларда “Китобсеварлар жамияти”да ишлаган, мен “Ўқитувчи” нашриётида бўлим муҳаррири эдим. Ишхоналаримиз битта бинода жойлашганди. Қорачадан келган, сочлари ҳам тим қора, кўзлари мулойим боқувчи, камгап ва вазмин йигит эдилар. Кунларнинг бирида тушлик қилиш учун дугоналарим билан ошхонага бораётсак, эшик олдида дўстлари билан турган эканлар. Мендан соат неча бўлганини сўрадилар. Нима деб жавоб берганим ҳозир ёдимда йўқ. Қизлар бир нарса сезишдими, пичир-пичир қилиб, кулишди. Кўп ўтмай “Ёшлик” журналида иккимизнинг шеърларимиз қатор расмимиз билан чиқди. Шунда мен ундан: “Сиз ҳам шеър ёзасизми?” – деб сўрадим. У индамай кулиб қўяқолдилар. Менга унинг ҳалоллиги, тўғрилиги ва мардлиги ёқарди. Ўша пайтларда ишхонамдаги йигитлар ҳам менга сўз ташлаб юришарди. Муҳаммад ака уларнинг адабини бериб қўйибдилар. Буни кейинчалик ўзлари айтиб берганлар. Иккимизнинг суҳбатларимиз асосан яхши асарлар ва уларнинг муаллифлари ҳақида бўларди. Ёш бўлишига қарамай, жуда кўп китоб ўқирдилар. Жаҳон адабиётининг буюк намуналари ва намояндалари ҳақида ҳам чуқур билимга эга эдилар. Ёзган шеърларини ёддан айтиб юрардилар. Ўзбек мумтоз адабиётини ҳам синчиклаб ўргандилар. Мени бадиий китоблар ўқишга, ўз устимда кўпроқ ишлашга даъват этардилар. Ана шундай адабий мулоқотлар бизни янада яқинлаштирди.\nШу орада ишхонадан пахтага борадиган бўлиб қолдик. Муҳаммад ака ҳамкасблари билан бир кун олдин йўлга чиқдилар, биз кейинги кунга қолдик. Ўша куни бувилари Турсунбиби бетобланиб қолгани учун ўғлини олиб кетгани келган Юсуф ота тасодифан мен билан учрашиб қолиб, мактубни унга бериб қўйишимни илтимос қилдилар. Суҳбат чоғида мени саволга тутиб, кимнинг қизи эканлигимни обдон суриштирдилар. Мен пахтага етиб боргунимча Муҳаммад акани дадаси сўраб, олиб кетибдилар. Мактуб ҳам эгасига етмай ўзимда қолди. Кейинчалик дадаси Муҳаммад акага, “ишхоналарингда бир қиз бор экан, шу менга жуда ёқиб қолди, ўзи шоира экан”, деб журналда эълон қилинган шеърларим тепасидаги суратни кўрсатган эканлар. Муҳаммад ака атайин, “бўлди, отам топган қизга уйланаман”, дебдилар. Шу-шу қайнотам раҳматли мени “ўзим топган келин”, деб юрдилар. Кейинчалик ҳам бу сирнинг сирлигича қолишини истаб, “дадам топган келин бўлоқолинг”, дердилар ҳазиллашиб.\n1982 йили кузда тўй қилдик. Андижонга келин бўлдим. Муҳаммад аканинг бувиси Турсунбиби энамнинг дастлабки ўгитлари ҳанузгача қулоғим остида жаранглаб туради:\n– Қизим, Муҳаммаджон дангалчи, чапани бўлгани билан қалби жуда нозик. Кўнглига кўпроқ қаранг, дилини оғритиб қўйманг. Ҳозир жаҳллари чиқадию, босилади-қолади. Унинг юраги тоза, ишқ билан лиммо-лим, сиз ўшани асраб-авайланг, қолгани ҳаммаси бўлади, жон болам!\nТўйдан сўнг иш жойларимиз Тошкентда бўлганлиги сабабли ота-она ва яқинларимизнинг оқ фотиҳаларини олиб, пойтахтга қайтиб келдик. У пайтда Муҳаммад аканинг уйи йўқ эди, биз дугонамнинг уйида истиқомат қила бошладик. Дугонам онаси билан турарди. Ўша пайтларда қалбимиз севгидан масрур, қалбимизда эса эртанги кунга ишонч ва қаноат бор эди.\nУчрашармидик... – деб бежиз ёзмаган шоир.\n– Опа, ижодкор билан ҳаётнинг паст-баланд сўқмоқларини босиб ўтдингиз, қувончу шодликларни бирга баҳам кўрдингиз, айтингчи, Муҳаммад акадаги қайси хислатлар сизга кўпроқ ёқарди?\n– Юқорида таъкидлаганимдек, шоирдаги ҳалоллик, беғаразлик, яқинларига, дўстларига ва фарзандларига меҳр-оқибат. Бу фазилатлар уни умрининг охиригача тарк этмади. У шон-шуҳратга интилмади. Ундаги хокисорлик ва самимийлик туфайли ҳамма уни яхши кўрарди. Муҳаммад ака саёҳатни ёқтирмасди, Бобур экспедициясига таклиф этилганида ҳам ўрнига бошқа кишини юборди. Ўзи кўпроқ оиласи билан бирга бўлишга, бўш вақтини қизлари билан ўтказишга ошиқарди.\n– Шоир қизларига атаб талай шеърлар ёзган. Уларни кўп эркалатармиди?\n–Айтманг, иложи бўлса уларни чўнтакларига гугурт қутидай солиб, бўйниларига бўйтумордай осиб юришга тайёр эди. Катта қизимиз Маъсудахон 1983 йили, Нозимахон 1984 йили, кенжамиз Мадинахон эса 1985 йилда – қизиғи, ҳаммаси август ойида туғилишган.\n– Бир куни Дархондаги уйимиз ҳовлисида ўйнаб юрсам, бир аёл яқинлашиб, “сиз шоир Муҳаммад Юсуфнинг қизимисиз”, деб сўради, – суҳбатга қўшилди Мадинахон. – Бошимни ирғаб, “ҳа” ишорасини қилдим. “Оилада нечта фарзандсизлар?” – деб яна сўради. Мен оилада учта қиз эканлигимизни айтдим. Шунда ҳалиги аёл чаккаларимдан ўпиб, “вой, шоирнинг ўғиллари йўқ эканда”, деб афсус билан бошини чайқади. Мен йиғлаганимча уйга кириб кетдим. Дадамга бўлган воқеани айтиб бергандим, унинг жаҳли чиқиб, деди: “Агар яна ким шундай деса, сен қўрқмай айтгин, арслоннинг урғочиси бўлмайди, деб”.\nОтажоним қисқагина умрида биз, фарзандларига минг йиллик меҳрни бериб кетган эканлар. У бизларни уй юмушларини сидқидилдан бажаришга, ростгўй бўлишга ўргатдилар. Агар биров сени хафа қилса, сен ҳам уни аяма, деб бизни худди ўғил болалардай тарбия қилдилар. Раҳматли дадажоним, мендан кейин қизларим йиғлаб-сиқтаб, ҳақини ажратолмай, хор бўлиб юришмасин, деган эканларда... Биз, уч опа-сингил учрашганда дадамизни соғиниб, йиғлаб ҳам оламиз, сўнг бахтли болалигимизнинг хушнуд онлари ёдимизга тушадию кулиб юборамиз. Адажонимиз, бизнинг айтганларимизни дарров бажарар, эркаликларимизни кўтарардилар. Сирларимизни ҳам фақат дадамизга айтардик. Аям қаттиққўлроқ эдилар. Кўчада болалар билан уришиб қолсак, ўзимизни койирдилар, дадажоним эса қайтага уларнинг таъзирини берардилар. Аям: “Қизларингизни ҳаддан ташқари эркалатиб юбормаяпсизми? Ахир улар бировнинг хасми, уй юмушларини бажаришни ўрганишсин, кўчада ўғил болалар билан уришиб юрмай”, – десалар, дадам унга қуйидаги шеър билан жавоб қайтарардилар:\n...Қиз йўқ уйда сарин сабо эсмайди,\nҚиз йўқ уйда жамбил-райҳон ўсмайди.\nЎғилларнинг ота билан иши йўқ,\nҚиз отасин ҳар қадамда эслайди.\nҚай ўғилдан камдир, айтинг, қизингиз?...\nАяжоним кўпчиликнинг олдида таслим бўлиб, индамай ошхонага кириб кетардилар. Раҳматли дадам Маъсуда опамнигина ўзлари узатдилар, бизнинг тўйларимизни кўролмадилар. Опам янги уйга ўрганолмай юрганларида бағирларига босиб, пешанасидан ўпиб, доимо айтардилар: “Қизим, ҳаётда ҳеч бир нарса осонликча қўлга киритилмайди. Сени бахтим деб танлаган умр йўлдошингнинг талаб-истакларини, юмушларини оғринмай қабул қил. Ўз навбатида ота-онасининг ҳам ҳурматини жойига қўй. Токи улар ҳам сени ўз фарзандларидай қабул қилсинлар!” Опам уйларига кетганларидан кейин орқасидан маъюс термулиб қолардилар, дадажоним.\nМаъсуда ва Нозима опаларимга, менга ва набираси Билолга ҳам атаб кўп шеърлар ёзган.\n...Қалам ушладимми, демак, ўйин бас,\nЯйраб очолмайди гул дудоғини.\nБундоқ юрак ютиб сўраша олмас,\nХонамда қолдирган қўғирчоғини.\nБурчак-бурчакда жим тортишар бурун,\nБилмам, қандай ўю хаёл ичида.\nТузсиз шеърларим деб, шириндан-ширин\nБолаларим юрар оёқ учида.\nУлар шеър ёзмасин ҳеч менга ўхшаб,\nМендан нафи кўпроқ тегар элимга.\nШоҳ асар бўлса ҳам тупурдим ўша –\nБоламни йиғлатиб ёзган шеъримга!\nДадажонимнинг назаридан ҳеч нарса четда қолмасди. Баҳор латофати, Ёз гўзаллиги, олтиндай товланган Куз манзараси, Қиш фаслида ўйнаб ёққан қор, ҳамма-ҳаммаси. У жониворларни жуда яхши кўрарди. Дархондаги тўрт қаватли уйимиз ҳайвонот боғига ўхшаб кетарди. Қафасларда саъва, тўтиқушлар сайраб турарди. Ҳатто бир куни машина уриб кетган қарғани кўтариб келибдилар. Уни дори-дармон билан даволадик. У уйимизда бемалол учиб юрадиган бўлди. Дадам “пуси-пуси” деб эркаласа, талтайиб, маймоқланиб олдига юриб борарди. Уйимизда кучукча ҳам боққанмиз. У шундай ақлли кучук эдики, фақат менинг хонамда ва даҳлизда юрарди. Меҳмонхонага, ошхонага умуман қадам босмасди. Бир куни кучукчам оғриб қолди. Сабабини кейин билдим. Эрталаб дадам ўз қўллари билан “Андижонча” палов тайёрлабди. Биз эса опаларим билан қаҳвахонада дудланган товуқ гўшти ейишга кетиб қолдик. Дадамга бу ишимиз унча ёқмаса ҳам индамадилар. Ўз қўллари билан сузган хуштаъм, сергўшт палов стол устида қолаверди. Ижод билан шуғулланаётганда, ҳалиги кучукча дадамнинг оёғига суйкалиб, ғингшибди. Шунда дадам, қорни очган, деб ўйлаб, бир лаган ошни кучукчага берворибди-да. Ёғли паловни роҳатланиб еган “полвон” касал бўлиб қолди. Ана шунда кучугимга раҳмим келиб йиғлаганимни кўрсангиз. Ҳар куни дадамдан пул олиб, ветеринарга обораман. Ўзим беш-олтинчи синфда ўқийман. Ўн килограммдан ортиқ келадиган кучукчамни кўтариб, пиёда кетаман. Шифокор укол қилиб, дориларни ичкизгач, яна уйга келаман. Беш-олти кунда кучугим тузалди. Уни эгасига қайтариб бердим. “Пулини ҳам қайтармай қўяқолинг, фақат яхши қарасангиз бўлгани”, деб энг ақлли, қувноқ “дўстим” билан хайрлашдим. Орадан икки йил ўтди, чамамда. Бу орада бошимизга оғир мусибат тушди. Дадажонимиздан айрилиб қолдик. Қиш кунларининг бири эди. Каттакон бир ит орқамдан қувалаб келиб, қорга қулатди. Эсхонам чиқиб кетай деди. Бақирвордим. Аммо у парво қилмай, юзларимни ялайверди, думларини ликиллатиб, эркаланди. Бундоқ қарасам, ўзим парвариш қилган, ўзим даволаган кучукчам экан. Эгаси рус йигит эди, ўшани кўргач, танидим. “Ит – вафо”, деган нақлнинг маъносини шунда англаб етдим.\nДадамдан бир куни, “қайтадан туғилганингизда ким бўлардингиз”, деб сўрадим. Шунда у ҳозиржавоблик билан: “Чўпон бўлар эдим, қизим. Ям-яшил яйловда қўйимни боқиб, найимни чалиб юраверардим”, деб жавоб бердилар.\n–Мадинахон, дадангиз туғма истеъдод эгаси эди. Айтингчи, сизга унинг қайси шеърлари ёқади?\n–Дадамнинг барча шеърларини соғинганимда йиғлаб-йиғлаб ўқийман. Чунки у беназир инсон эди. Унинг кўпгина шеърлари хушовоз ҳофизлар томонидан ижро этилган. “Қизғалдоғим”, “Юр, муҳаббат, кетдик бу ердан”, “Самарқандга борсам”, “Сени ҳеч кимга бермаймиз, Ўзбекистон!”, “Ватан”, “Сув париси” каби қўшиқлари халқ томонидан яхши кутиб олинган. Айниқса, аяжонимга атаб ёзган шеърларини айтмайсизми:\n...Гулим, сени гулдай асрай олмадим,\nСуйиб, сийлолмаган султонинг бўлдим.\nМеҳрингни меҳрим-ла оқлай олмадим,\nНетай сен яхши, мен ёмонинг бўлдим...\nДорга осгил мени, дорингга шукур,\nБорингга шукурлар, борингга шукур...\n–Назира опа, қизларингизда отасининг фазилатлари мужассамлиги шундоққина кўриниб турибди, айниқса, Мадинахон дадасининг ўзи. Эшитишимча, у ҳам шеър ёзиб тураркан...\n–Ҳа, кенжа қизим, гап-сўзлари, юриш-туришлари, дангалчилиги – ҳамма-ҳаммаси билан дадасига тортган. Оиламизда падари бузруквори ҳақида энг кўп айтадиган ҳам ўша. Отасининг вафотидан кейин қаттиқ қийналди. Тушларида дадасини кўриб, алаҳсираб чиқишлари ҳанузгача кўз олдимда. Бу йил 26 апрель куни Муҳаммад ака 63, пайғамбар ёшга тўлди. Шу муносабат билан Мадинахон дадасига бағишланган “Соғинч сатрлари” номли шеърий китобини мухлисларга туҳфа қилди.\n–Мадинахон, бирорта шеърингизни ўқиб бера оласизми?\n...Қалқоним йўқ, пора-порадур бағир.\nОҳ, қисмат шароби\nАйт, мени кимларга\nАйрилиқ зарбига етарми сабрим\nЭй, менинг ғурурим\nЭй, менинг фахрим\nАйт, мени кимларга ишониб кетдинг.\nОта мени ташлаб\nКетдинг қай томон.\n–Муҳаммад аканинг шеърларини, мақолаларини ўқиб, мухбирларга берган суҳбатларини тинглаб, шуни англадимки, шоирлик бу ҳавас ҳам эмас, касб ҳам эмас, Оллоҳдан бериладиган бир илоҳий неъмат экан. Айтингчи, шоирдаги илоҳий қудрат ҳаётида ҳам ҳеч сезилганми, Назира опа?\n--Дарҳақиқат, Муҳаммад акада бир туғма истеъдод, биз, осий бандалар сезмайдиган илоҳий қувват бор эди. У киши бирор бир кимсани “яхши” деб мақтаса, шу одам ҳаёти давомида ўзига гард юқтирмай, номаъқул ишлардан йироқда бўларди. Агар биронтасини “ёмон”, бу одамга ишониб бўлмайди, десалар, ана шу кишининг бирор бир ишкали чиқарди.\n1987 йил қиш ойларининг бирида бизга Ёзувчилар уюшмасидан тўрт хонали уй берилди. Муҳаммад аканинг қувончи ичига сиғмай, битта кўрпачани олиб, ўша янги уйга кетдилар. Уйимиз Дархон мавзесида бўлиб, ҳали газ, иссиқлик, электр қуввати ўтказилмаган эди. Муҳаммад ака бошпанага етказгани учун Оллоҳга шукр қилиб, ерга кўрпачани шундоқ тўшабдилару уйқуга кетибдилар. Тушига қадди-қомати келишган, оппоқ соқолли киши кириб, пешанасини силабди. “Сиз кимсиз, Муҳаммад пайғамбармисиз”, десалар, лабларини қимтиб, ”ҳа” ишорасини қилибди.\n–Дадажоним, Маъсуда опам биринчи фарзандларига ҳомиладор пайтида ҳам –“Қизим, сен қорачадан келган ўғил фарзанд кўрасан, исмини Билол қўяман”, дегандилар. Айтганлари тўғри чиқди, – деди Мадина.\n–Назира опа, шоирнинг ўлим ҳақидаги шеърлари ҳам кишини ўйга солади. Худди у ҳаётдан барвақт кетишини сезгандай...Сиз бунга қандай муносабатда бўлгансиз?\n–Ўзим ҳам шеър ёзиб юрганим учун бунақа шеърларни ёзишини табиий ҳол, деб билганман. Лекин “Йиғлашни билмайди қизларим”ни ёзганларида, “Бунақа ёмон нафас қилманг, мен сумка кўтариб, бозорга борган аёл эмасман, сизсиз болаларингизни эплаб боқолмайман”, деб йиғлагандим. Тинглаб кўринг-а:\n...Қўрқаман, эртага мен ўлиб кетсам,\nЁтар бўлсам, қумга ботиб кўзларим,\nЙиғлашни ҳам билмас менинг қизларим...\n–“Лолақизғалдоқ”ни айтмайсизми, ўз тақдирини олдиндан кўргандай ёзган эканлар:\n...Мендан нима қолар,\nМен сени ўйлайман ўзимдан кўпроқ,\nБўлмас ҳеч қачон...\n–Муҳаммад Юсуф андижонлик бўлсада, Тошкентда яшаб, ижод қилди, ўзбекнинг юрагини жунбушга келтирадиган, ўйлаб-фикрлашга ундайдиган адабий мерос қолдирди. Айтингчи, шоирнинг яқинларига муносабати қандай эди?\n–Муҳаммад ака, юқорида айтиб ўтганимдай, катта бувиси Турсунбиби қўлида тарбияланган. Андижонга бориши билан биринчи бўлиб, момосининг қабрини зиёрат қиларди. Ота-онасига, опа-сингилларига, укаларига жуда меҳрибон эди. Айниқса, онасини қаттиқ ҳурмат қиларди. Унга атаб кўпгина шеърлар ёзган.\n...Шаънингга шеър битдим. У сени топсин,\nПойингга тиз чўкиб, қўлингни ўпсин.\nУндан ҳам улуғим борлигин кўрсин,\nМен учун ҳам азиз ҳолингни сўрсин,\nСенсиз ғариб кўнглим кўнгилми, онам,\nЭнди мен ҳам сенга ўғилми онам!...\n–Қишлоққа йўлимиз тушадиган бўлса, тўғри синглиси Муҳаббатнинг уйига бориб, хол-аҳволидан хабар олар,сўнгра дадаси ва ойиси, укаси келинлари турадиган катта уйга ўтарди.\n...Қачон хат ёзгандим сенга,\n–Суҳбатимиз сўнгида яна бир савол туғилди. Шоирнинг қандай орзулари бор эди?\n–Муҳаммад аканинг бирдан бир орзулари бу – қизларининг ҳаётда ўз ўринларини топиб кетиши, мустақил билимга, яхши касбга эга бўлишларини ният қилардилар. Чунки урнинг кўзларида ёш айланса, у ўзини қўярга жой топмай қолардилар. Яна бир армони ўзбек миллатининг жипслигини кўриш эди. Миллий қадриятларимизни, урф-одатларимизни сақлаб қолишга, уни кейинги авлодга мерос қолдиришга бутун умрини, куч-ғайратини сафарбар этдилар.\n–Шоир ижоди ҳар бир ўзбекнинг қалбидан ўрин олган, десак, муболаға бўлмас...\n–Ҳақиқатан, Муҳаммад аканинг китоблари эълон қилиниши билан қўлма-қўл бўлиб кетарди. Ҳофизлар унинг янги шеърларини дарров куйга солиб, қўшиқ қилишарди. Президентимиз ҳам унга барча шароитларни яратиб берди. Ўзбекистон халқ шоири унвонига сазовор бўлдилар. Вафотидан аввал Ўзбекистон Олий Мажлисига депутат бўлиб сайланган эдилар. Лекин умрлари қисқа экан, 47 ёшида боқий дунёга рихлат қилдилар.\n–Опа, ўлган билан бирга ўлиб кетолмас экансиз, тирикликнинг бир куни ўтавераркан. Буни бошқалар билмаса ҳам мен яхши биламан, чунки менинг отам ҳам жуда ёш – 49да вафот этганлар. Шоир вафотидан кейин сизга ҳам осон бўлмагани, аммо ёлғизнинг ёри Худо экани ҳаёт тажрибаларидан менга аён.\n–Дадам ҳам Тошкент Давлат университетига Ўзбекистон Миллий университети мақоми берилиши муносабати билан ўтаётган тантанада минбарда сўзлаётиб қазо қилган эдилар. Тақдирнинг ўхшашлигини қарангки, шоир куёвлари ҳам минбарга шеър ўқишга чиқиб, йиқилдилар. Худойимнинг раво кўрган кунларига чидамасдан ўзга чорам йўқ. Шоирнинг руҳлари шод бўлсин, ҳозир шеърларимни тўплаб, китоб чиқариш ниятидаман. Шулардан бири:\n...Осмон тушди бошимга,\nнажот кутай кимлардан,\nҒамлар келди қошимга,\nдард тўшалган чимлардан,\nКўзларим энди намли,\nбўлдим бахти камлардан,\nЯна ниманг бор дунё,\nолиб қўйдинг бутунлаб,\nқўйдинг-ку сен тутунлаб\nБу тоғ бағрим қўйдинг-ку\nбир лаҳзада кукунлаб,\nМен бир ожиз гул эдим,\nТуйғулари мўл эдим,\nҚанча тоғни елкалаб\nўтган эдим, букилдим,\n–Опажон, Оллоҳ сизга сабр берсин, мана, фарзандларингиз вояга етиб, оилали, мустақил касб эгалари бўлишибди. Бешта набиранинг бувижони экансиз...\n–Худога шукр, қизларим эсли-ҳушли, меҳнатсевар ва яқинларига меҳрибон бўлиб ўсдилар.Тўнғичим Маъсудахон “Ўзтелерадиокомпания”да сиёсий шарҳловчи. Турмуш ўртоғи Музаффар билан учта фарзанд тарбиялашмоқда. Катта ўғли Билол бу йил юридик лицейни тамомлаб, университетга кирмоқчи.\nНозимахон Низомий номли педагогика университетини тамомлади. Ҳозирги кунда Муҳаммад Юсуф жамғармаси қошида очилган “Олтин қалам” газетасида мухбир бўлиб ишлайди. Исломбек исмли ўғли бор.\nМадинахонни ўзингиз яхши танийсиз. Юридик лицейдан кейин Ўзбекистон Давлат жаҳон тиллари университетининг инглиз, француз тили факультетини тамомлаб, бугунги кунда “Инвестфинансбанк” раҳбарининг ёрдамчиси. Куёвимиз Шокиржон жиҳоз корхонасида ҳуқуқшунос бўлиб ишлайди. Буни қарангки, кенжа куёвимнинг ота юрти Туркистон, Мадинахон сизларга ҳам келин бўлади. Қизи Филизхоним боғчага боради. Набираларимнинг ҳаммаси бобосининг шеърларини ёддан айтишади.\n–Назира опа, суҳбатимиз ҳам охирлай деб қолди, олтинга тенг вақтингизни аямай, қизиқарли суҳбат берганингиз учун шахсан ўз номимдан, қолаверса Жанубий Қозоғистон вилоятида истиқомат қилувчи шоирнинг мухлислари номидан сизга ва оила аъзоларингизга, айниқса, бугунги учрашувимизнинг сабабчиси Мадинахонимга чуқур миннатдорчилик билдираман.\nНазира опа, Нозима ва Мадиналар билан хайрлашар эканман йиллар давомида юрагимни ғижимлаб юрган армонли саволларга бир дунё жавоб топгандай, вужудимда бир енгиллик сездим, шинам хонадонда буюк шоирнинг исларини туйдим, қалбимни эгаллаган фахр туйғуси билан кўчага чиқиб, Муҳаммад Юсуфнинг “Ватаним” шеърини оҳиста ёдлаганча йўлга тушдим.\nСуҳбатни олиб борган Саодат МЎМИНБОЙ қизи., 2017-05-16, 10:29 173


Коммунал тўловларни тўлашнинг 5 усули\n15:00 / 14.02.2020\nБугунги кунда тўловларнинг янги – тезроқ ва қулайроқ усуллари мавжуд. Кўплаб тўловларни офисдан ёки уйдан, ҳатто дам олиш пайтида ёки чет элда иш сафарида бўлганингизда ҳам амалга оширишингиз мумкин.\nЧунки ишлар сони ортиб, кундаги соатлар вақти чўзилмаганда, ҳеч ким коммунал тўловларни тўлаш учун ўз вақтини почта ёки банк навбатларида ўтказишни истамайди. Сиз эса вақтингизни қандай тежаш мумкинлиги тўғрисида қуйида ўқинг.\n1. Click Evolution иловаси орқали тўловларни амалга ошириш (иловани шу ердан юклаб олишингиз мумкин)\nБугунги кунда ушбу илова орқали турли хизматларга тўлаш имкониятлари мавжуд. Тўловларнинг катта қисмини коммунал тўловлар ташкил қилади.\nУшбу тўлов шаклининг оммабоплиги тўловчининг ҳисобига пул маблағларини ўтказишнинг қулайлиги ва юқори ишончлилиги билан изоҳланади.\nКоммунал тўловларни амалга ошириш учун сиз «тўлов» бўлимида қайси хизматларни («коммунал тўловлар»), кимга (қайси таъминотчига) ва қанча миқдорда тўлашни танлашингиз зарур, кейин керакли маълумотларни (тўловчининг шахсий маълумотларини) киритишингиз керак.\n2. Click телеграм-боти орқали тўловларни амалга ошириш\nЯна бир оддий ва ишончли тўлов усули бўлиб, бунинг учун Ўзбекистонда оммабоп бўлган телеграм мессенжери орқали @clickuz ботидан рўйхатдан ўтишингиз керак. Шунингдек, «тўлов» бўлимида қайси хизматларни («коммунал тўловлар»), кимга (қайси таъминотчига) ва қанча миқдорда тўлашни танлашингиз керак, сўнгра керакли маълумотларни (тўловчининг шахсий маълумотларини) киритишингиз керак.\n3. Click.uz электрон саҳифадаги шахсий кабинет орқали тўловларни амалга ошириш\nАгар сизга компьютер орқали тўловларни амалга ошириш қулай бўлса (экраннинг катталиги ёки интернет тезлиги каттароқ бўлгани туфайли), унда уни Click.uz саҳифасидаги шахсий кабинет орқали осон амалга оширишингиз мумкин. Click иловаси бириктирилган телефон номер, шунингдек, PIN кодини киритганингиздан сўнг, барча хизматларга, шу жумладан, коммунал тўловлар бўлимига ҳам бемалол киришингиз мумкин. Керакли бўлимни шунчаки танланг ва тўланг.\n4. USSD орқали тўловларни амалга ошириш\nИнтернет орқали эмас, балки мобил телефон орқали тўловларни амалга оширмоқчи бўлганлар учун *880# USSD рақамдан фойдаланиш тавсия қилинади. Менюдаги керакли бўлимни танланг, маълумотларингизни киритинг ва тез ва хавфсиз тўловларни амалга оширинг.\nБешинчи усули эса, олдингидек кассага бориб тўлашдир. Лекин оддийроқ ва қулайроқ тўлов усулларни ўрганиб чиққанингиздан сўнг сиз бўш вақтингизни бошқа нарсаларга сарфлайсиз деб умид қиламиз.\nТўлов ўтганини қандай кўрса бўлади? Илгари сиз тўловни тасдиқлаш учун квитанцияга эга бўлишингиз керак эди. Бугунги кунда қоғоз квитанцияларни йиғишни истисно қилиш мумкин:\nУяли телефон ёки интернет хизматлари учун тўловлар каби, ҳар бир коммунал тўлов учун тўловчининг тўловдан олдинги ва кейинги ҳисоб ҳолатини кўрсатадиган онлайн бухгалтерия тизими мавжуд. Бу маълумотларни дарҳол CLICK иловасида кўришингиз мумкин.\n10:30 / 20.06.2018\nClick ва Payme орқали нотариал ҳаракатлар учун тўловларни амалга ошириш имконияти яратилди\n09:33 / 18.10.2017\nClick орқали ўғрилик қилган қиз қўлга олинди\n16:03 / 03.07.2017\n«Агробанк» мижозлар учун янги хизмат жорий этди


Швед апелляция суди “Исломий давлат” террор ташкилотининг Швециядаги портлашларини уюштиришда айбланиб етти йилга қамалган 46 яшар Фарҳод Тошмуҳаммедов (Швецияга келиб олган исми Давид Идриссон)ни оқлади. Бу ҳақда 12 июнь куни швед нашрлари хабар тарқатди.\nСуд Тошмуҳаммедовни қўйилган айблар исботини топмагани учун оқлаган ва суд залидан озод қилган.\nШвециянинг Солна тумани суди террорчиликни молиялаш ва терактлар тайёрлашда гумонланиб бир йил бурун ҳибсга олинган Фарҳод Тошмуҳаммедовни жорий йилнинг май ойида 7 йил қамоқ жазосига ҳукм қилган эди.\nТошмуҳаммедовнинг айбланишига унинг юзлаб килограмм портловчи моддалар харид қилгани ва “Исломий давлат” гуруҳи аъзоси Ботир Юсупов билан алоқада бўлганини асос қилиб кўрсатилган эди.\n“Элтуз” нашри олган тергов ҳужжатларига кўра, ўшанда 6 нафар (5 нафари Ўзбекистондан бўлган) судланувчига “Исломий давлат” (ИШИД террор ташкилоти)га пул жўнатмалари ташкил қилиш, террорчиликни уюштириш айблови илгари сурилган.\nБироқ швед судининг апелляция қарори қолган 5 нафар судланувчига тааллуқли эмас.\n“Элтуз” нашри швед суди 2018 йилнинг 31 май куни террор ҳужуми тайёрлашда гумон қилинган тағин тўрт нафар ўзбекистонликни ҳибсга олиш ҳақида қарор чиқаргани ҳақида ёзган эди.\ndata-title="Швецияда террор уюштиришда айбланган ўзбек оқланди" data-description="<!-- wp:paragraph --> <p>Швед апелляция суди "Исломий давлат" террор ташкилотининг Швециядаги портлашларини уюштиришда айбланиб етти йилга қамалган 46 яшар Фарҳод ..." data-image="https://eltuz.com/wp-content/uploads/2019/06/r6247431.jpg" data-url="https://eltuz.com/asosiy-mavzular/210704/" data-services="facebook,odnoklassniki,twitter,telegram" data-counter="ig">\nРоссиянинг сиёсий малайлари иштирокида ташкил этилган ташаббусга Ўзбекистондаги сиёсий ҳукумат бирор сиёсий баҳо бераётгани йўқ. “Озодлик”нинг ёзишича, рус тилига ...


20 октябрь, 2020, 10:30\nКуннинг энг қизиқарли баҳслари хусусида тўхталамиз.\nУЕФА Чемпионлар Лигаси 2020/2021 йилги мавсуми бошланиш арафасида. Старт санасиданоқ, финалга тенг учрашувлар бўлиб ўтиши режалаштирилган. Буни турнир номи ҳам кўрсатиб турибди, бу - Чемпионлар Лигаси. Бу мусобақада ҳаракат қилаётган жамоаларнинг аксарияти чемпионлик нашидасини бир маротаба бўлса ҳам сурган. Хоҳ халқаро, хоҳ миллий чемпионат бўлсин, бир маротаба ғолибликни қўлга киритган жамоа улкан ўсишга эриша олади.\nБугунги ўйинлар орасида энг марказий беллашувлардан бири - “Челси” ва “Севилья” тўқнашуви. Европа Лигасининг сўнгги икки йилдаги чемпионлари ғолиблик учун тўп тепади. Қайсидир жиҳатдан, ушбу жамоаларнинг лигаларидаги ҳолатини бир-бирига қиёслаш мумкин. Иккиси ҳам сўнгги мавсум оралиғида катта ўсишга эришди. “Челси” бир нечта қимматбаҳо футболчилар, “Севилья” эса ўзига мос, қимматбаҳо мураббий билан кучайди. Хўш, футболдаги икки унсур тўқнашувида ғолиб ким бўлади? Биз ўз тахминимизни билдираверамиз, аммо барча нарса майдонда ҳал бўлади.\nЯнги мавсум аввалида “аристократлар” жуда ақлли трансферларни амалга оширгандек кўринди. Аслида-чи? Аслида ҳам шундай, аммо Хаверц ўз суммасига арзирли иш бажармаяпти. Вернер сўнгги турда дубль қайд этди. Ушбу икки голни юксак маҳорат билан ижро этди. Шунчаки, қойил! Хаверц гол ураётган, паслар бераётган бўлса ҳам, ўйини 80 млнлик эмас. Лондонликлар ўтказиб юборган голларнинг бири айнан унинг хатоси сабаб киритилди. Голни ҳам Тимонинг узатмасидан сўнг, бўш дарвозага йўллади.\nЯна бир янги футболчи Зиеш эса шу куни АПЛда дебют қилди. Бир нечта вазиятда бурчак зарбаларини ижро этганини айтмаса, марокашлик хавбек умуман йўқолиб қолди.\nТьягу Силванинг майдонга туширилмаётгани ҳам ажабланарли ҳолат. Менди жароҳатидан тезроқ қайтмаса, Кепа билан Лэмпард жамоаси узоққа бора олмайдиган кўринади.\nЭнг муваффақиятли харид сифатида эса, Бен Чилуэлл эътироф этилмоқда. Чап қанот лотераль ҳимоячиси жуда фойдали ҳаракатлари билан Маркос Алонсони захирага михлади. Испаниялик тажрибали ҳимоячининг бош мураббий билан муносабатлари кескинлашгани ҳам асосий таркибдаги ўрнини бой беришига сабаб бўлди. Алонсога ёзги трансферлар ойнасида ва ундан аввалроқ, “Интер” унга харидор бўлаётганди. Кейинчалик, “неррадзурилар” Александр Коларов билан қанот ҳимоясидаги эҳтиёжини ёпди. “Кастилья” тарбияланувчиси эса, лондонликлар захирасида қолиб кетди.\nТахминий таркиб: Менди, Аспиликуэта, Тьягу Силва, Зума, Чилуэлл, Жоржиньо, Канте, Пулишич, Хаверц, Маунт, Вернер.\nИштирок эта олмайди: Маркос Алонсо, Гилмор.\nСўроқ остида: Зиеш, Менди.\nАндалусияликларда нотекис ўйинлар кетма-кетлиги кузатилмоқда. Айниқса, ҳакамлар билан келиша олмаяпти. Қизил карточкалар жамоа натижаларини орқага қараб олиб кетяпти. “Гранада”га қарши ўйиндаги мағлубиятни анча оддий қабул қилиш мумкин. Сабаби, ушбу жамоа футбол оммасининг катта қисми назарида кичкина жамоадек туюлса ҳам, жорий мавсумда Европа Лигасида иштирок этади. Сольдадо гранадаликлар ўйинига анчагина қўша олди ва жамоа бугун юқори позициялар учун курашмоқда.\n“Барселона”га қарши ўйин учун уларга ҳурмат билан қараса арзийди. Тўғри, каталонияликларда янги жамоа шакллантириляпти. Аммо барибир исталган пайтда “блаугранас” дунёнинг ҳар қандай жамоасига қарши хавфли.\n“Севилья”да трансферлар бўлмади. Аксинча, Лопетеги жамоасидан Регилон кетди. Унинг ўрнида тажрибали Серхи Эскудеро ўйнамоқда.\nИспанлар Европа Лигасининг том маънодаги қиролига айланиб улгурди. Энди Чемпионлар Лигасида ўз сўзини айтиш палласи келди.\nТахминий таркиб: Буну, Навас, Карлос, Акунья, Фернандо, Ракитич, Жордан, Окампос, Сусо, Де Йонг.\nФрэнк Лэмпард: “Энг кучлиларга қарши ўйнаш сенинг тажрибангни оширади. Биз ўтган мавсумда “Бавария”га тўқнаш келдик ва етарлича тажриба тўпладик.\nКонцентрацияни ушлай билиш “Севилья” каби рақибларга қарши баҳсларда жуда керак бўлади. Мен ишлашда давом этишимиз лозимлиги ва шаклланган жамоани қуриш учун вақт талаб қилинишини таъкидлашдан чарчамайман. Биз баъзи янги футболчиларнинг хизматидан фойдаланмоқдамиз. Бизнинг олдимизда турган ҳар бир ўйин бу - ўрганишимиз лозим бўлган сабоқдир”.\nХулен Лопетеги: “Биз олдимизда кутиб турган баҳс ҳақида ўйлар эканмиз, хурсандчиликдан бошқа туйғуни ҳис қила олмаймиз. Катта турнирда жуда катта жамоага дуч келяпмиз. Уларда кучли таркибга эга яхши жамоа мавжуд. Ўз навбатида, мураббийни ҳам эътироф этиш жоиз. Унда ўз жамоасига керакли бўлган футбол фалсафаси ва билими бор\nДоим ўйин даражасини ҳисобга олиб келганмиз. Аммо ҳар қандай ҳолатда ҳам, ўз ғояларимизга таянамиз”.\nЖамоаларнинг ўз лигаларидаги ҳолатларига қараб, мезбонларда кичик устунлик борлигини кўришимиз мумкин. “Севилья”да чап қанот ҳимояси масаласида кичик муаммо мавжудлигини кўрдик. Эскудеросиз ушбу жамоа ҳимояси яна ҳам қийин аҳволда қолади. Шунингдек, сўнгги турларда кўп қизил карточка олаётган андалусияликларнинг ҳолатини асабий, деб баҳолаш ҳам мумкин.\n“Челси”да сўнгги паллагача курашиш ҳислатлари етишмаяпти. Улар бир неча маротаба ғалабани қўлдан бой берган ҳолатларни кўрдик. Демак, Лопетеги бу жиҳатга яхшигина эътибор қаратиши аниқ. “Стемфорд Бридж”дан натижа билан қайтиш учун охиригача курашиш лозим.


Исроил Мадримовнинг вазнидаги Тим Цзю чемпионлик камарига мажбурий даъвогарга айланди / Olamsport.com\n28 авг 19:38\nИсроил Мадримовнинг вазнидаги Тим Цзю чемпионлик камарига мажбурий даъвогарга айланди\nТеглар : Исроил МадримовТим ЦзюWBО Браян Кастаньо\nБиринчи ўрта вазн тоифасида минтақавий WBО ва IBF камарлари соҳиби Тим Цзю WBО чемпионлиги учун мажбурий даъвогарга айланди.\nБу ҳақда BoxingScene хабар бермоқда. Август ойининг бошларида Цзю ва россиялик Магомед Курбанов вакиллари WBО билан боғланишди ва ўз боксчиларининг рейтингда биринчи ўрин ва мажбурий даъвогар позициясини олишига далиллар келтирдилар. Муҳокамадан сўнг, WBО Цзюни даъвогарликка номзод қилиб танлади.\nМанбага кўра, бу Цзю ва WBО чемпионлик камари эгаси Браян Кастаньо ўртасидаги жанг яқин келажакка режалаштирилмаган. Агар Кастаньо ва Жермелл Чарло жамоалари мутлақ жаҳон чемпионлиги учун жанг ўтказишга рози бўлишса, WBО мажбурий ҳимояни кейинга қолдиради.\nИсроил Мадримов АҚШда машғулотларни бошлади + ФОТО 0\nИсроил Мадримов АҚШга жўнаб кетди + ФОТО 0\n28 авг 21:29:39\nIsroil zyudan kuchli


ИнтерФУТБОЛ :: Ҳасан САЛИХАМИЖИЧ: «ТАДБИРКОРЛИК ЯРАТУВЧАНЛИК ДЕМАКДИР»\n- Мавзуни тараққиётимизнинг муҳим босқичига буриб юбордингиз. Жамоатчилик бизни футболчи, қисман клуб элчилари сифатида танийди. Лекин ҳозирги фаолиятим учун энг керакли жиҳатларни шахсий компаниямни шакллантириш жараёнида ўргандим. Оливернинг фаолияти ҳам меникига ўхшаш. Яъни лойиҳалар ривожи, ходимларни бошқариш усулларини ўргандик, иқтисодий муаммолар масаласида озми-кўп тажриба тўпладик. Қисқаси, ажойиб мактабдан ўтдик. Тадбиркорлик яратувчанлик демакдир. У футбол ўйини эмас. Бу соҳада салгина шамолда учиб кетадиган эмас, арзийдиган нимадир яратиш лозим. «Бавария» узоқ йиллардан буён барқарор клуб ва Германия футболи байроқдори бўлиб келмоқда. Ана шу юксак нуфузни йўқотмаслик талаб этилади.\n- 1 июлдан клубнинг спорт ишлари бўйича бошқаруви аъзосига айланасиз. Янги лавозимда қандай ўзгаришларга қўл урмоқчисиз?\n- Спорт директори сифатида 3 йил фаолият юритган бўлсам, илк босқичда клуб тизими ва йўлга қўйилган ишлар билан танишдим. Кейин жараёнларни мукаммаллаштиришга киришдим. Вақт ўтиши билан масъулият ортиб борди: асосий ва ёшлар жамоалари, таркибни режалаштириш, мураббийлар штаби, скаутинг хизмати, трансферлар бозоридаги фаолият, ривожланиш кўрсаткичларини таҳлил қилиш... Бошқарув аъзоси роли - шахсан мен учун шараф. Лекин зиммамдаги вазифалар унча ўзгармайди.


7-апрель - Бутунжахон саломатлик куни - Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш Агентлиги\nЎзбекистон Республикаси Монополияга қарши курашиш қўмитаси ҳузуридаги Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги томонидан соғлом турмуш тарзини тарғибот қилишга қаратилган ахборот-маърифий тадбирлар амалга оширилиб келинмоқда.\nСоғлом турмуш тарзининг муҳим таркибий қисми бўлиб соғлом овқатланиш тамойилларига амал қилиш ҳисобланади. Агентлик ички бозорда сотилаётган сифатсиз ва талабга жавоб бермайдиган маҳулотларни аниқлаш мақсадида маҳсулотлар назорат хариди ва уларни экспертизадан ўтказиш бўйича тадбирларни амалга ошириб келмоқда. Экспертиза натижалари бўйича норматив-техник ҳужжатлар талабларига жавоб бермаган маҳсулотларга нисбатан зарурий чоралар кўрилмоқда.\nШуниндек, соғлом турмуш тарзини тарғибот қилиш ва истеъмолчиларнинг саводхонлигини ошириш доирасида Агентлик ходимлари томонидан Интернет тармоғидаги расмий саҳифаларда мазкур соҳага оид видео ва матнли материаллар жойлаштирилиб борилмоқда.\nҲурматли истеъмолчилар, тиббий хизмат кўрсатиш соҳасида истеъмолчилик ҳуқуқларингиз ва манфаатларингиз бузилган тақдирда, 1159 телефон рақамлари орқали Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлигига мурожаат қилишингиз мумкин.\nИстеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги Ижтимоий ва молиявий хизматлар,\nшунингдек, алоқа хизматлари соҳасида истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бошқармаси.\nCategories: Эълонлар, Янгиликлар 07.04.2021


С начала работы biznes-daily.uz 11 538 884\nГлавная Все новости Узбекистана Рақамли иқтисодиёт имкониятлари амалда\nУнда хўжалик юритувчи субъектлар вакилларига электрон ҳисобварақ-фактуралар (ЭҲФ) ҳамда онлайн назорат-касса машиналари (онлайн-НКМ) ёки виртуал кассалари ҳақида батафсил тушунчалар бериляпти.\nШу кунга қадар бундай тадбирлар Юнусобод, Учтепа, Чилонзор, Сергели, Бектемир, Яшнабод, Мирзо Улуғбек, Олмазор, Шайхонтоҳур, Яккасарой ва Миробод туманларида бўлиб ўтди. Семинарларда ЭҲФ тизими ҳақида сўз юритилди.\nЭлектрон ҳужжатни тизим максимал даражада серверларда хавфсиз сақлайди. Уларни шакллантириш ва ҳатто энг узоқ ҳамкорларга юбориш учун бир неча дақиқа кифоя. Шунингдек, ортиқча қоғозбозлик ва харажатларни камайтиради. Бухгалтерия ҳисобининг бирламчи ҳужжатлари ва солиқ ҳисоботларини тайёрлаш жараёнини соддалаштиради. ЭҲФ билан ҳужжат айланиши оддий, тез, осон ва қулай. Демак, рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йўлидан дадил бораётган мамлакатимиз ва унинг келажаги учун ушбу тизимнинг нечоғлик аҳамиятли эканини изоҳлашга ҳожат йўқ.\nИштирокчилар томонидан юбориладиган ҳисобварақ-фактуралар нега пуллик бўлиши кераклиги ҳақида саволлар беришди. Гап шундаки, корхоналар бухгалтерия ҳисобини юритишда, ҳисобварақ-фактура шакллантиришда ҳар хил дастури ёки тизимлардан фойдаланади. Оператор тизими билан ихтиёрий биллинг тизимларини интеграция қилиш мумкин. Ахборот воситачиси – операторлар эса ушбу тизимлардаги ЭҲФни ахборот тизимига интеграция қилади, хавфсиз серверларда 5 йил давомида сақлайди. Ҳужжат роуминг операторига (ДСҚ базасига) ўрнатилган шаклда келиб тушишини таъминлайди. Шу хизматлари учун қисман пуллик тўлов олинади. Бу қоғоз шаклидаги ҳисобварақ-фактурага нисбатан 5-10 баробар кам харажат дегани.\nСеминарлар давомида онлайн-НКМ ёки виртуал кассанинг қай тартибда татбиқ этилиши ва унинг афзалликлари ҳақида ҳам батафсил тушунчалар берилди. Онлайн-НКМ ёки виртуал кассанинг афзаллиги шундаки, давлат солиқ хизмати органлари реал вақт режимида реализация қилинган товарлар ёки хизматлар номи, миқдори, ҚҚС ставкаси, суммаси тўғрисидаги маълумотларни олиш имконига эга бўлади. Харидорлар мобиль қурилма ёрдамида QR-коди орқали онлайн назорат-касса машинаси ёки виртуал касса тақдим этган чекнинг ҳақиқийлигини текшира олади. Сотиб олиш ҳақидаги барча маълумотлар ДСҚ маълумотлар базасида, шунингдек, харидорнинг мобиль телефонида сақланади. Тадбиркорлик субъектлари вакилларига онлайн-НКМ ёки виртуал кассани қўллашда бериладиган имтиёзлар ҳақида ҳам тушунчалар берилди.\nХусусан, ушбу тизимни фаолиятига жорий этганларга виртуал касса дастурий маҳсулотининг базавий қисми ДСҚ томонидан бепул берилади. Пластик карта ёки чегирма карталарига ўтказилган бонуслар (cashback) даромад солиғи базаси сифатида қаралмайди. Кунлик ўртача нақд пул тушуми миқдоридан қатъи назар, нақд пулни банк кассаларига инкассация хизматлари орқали тадбиркорлик субъектлари ўзлари белгилаган даврларда ёки мустақил равишда топшириш ҳуқуқига эга бўлади. Тадбиркорлик субъектлари учун 2021 йил 1 январга қадар онлайн-НКМни жорий этиш билан боғлиқ ҳаражатлари уларнинг кейинги солиқ тўлови ҳисобидан базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 баробаригача камайтирилади.\nУчрашувларда онлайн назорат касса машинаси ёки виртуал кассаларни давлат рўйхатидан ўтказиш тартиблари, уларга техник хизмат кўрсатиш марказлари каби муҳим масалалар хусусида ҳам атрофлича маълумот берилди.


Маҳалла – ватан ичра мўжаз ватандир — Teletype\nМаҳалла – ватан ичра мўжаз ватандир\nМаҳалланинг ободлиги - она Ватаннинг ободлиги, том маънода мамлакат ва миллат фаровонлигидир. Мамлакатнинг ҳар жиҳатдан тараққий этиши учун меҳнат майдонларида фидойилик кўрсатувчи халқ маҳаллада яшайди, ижод қилади, янгиликлар яратади. Келажагимиз эгалари бўлган баркамол авлодни вояга етказишдек шарафли вазифани амалга оширади. Шунинг учун ҳам маҳалла ҳар даврда ўзининг муқаддаслиги билан эътибору, эътирофда бўлган.\nКуни-кеча Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев раислигида маҳалла тизимини такомиллаштириш, маҳаллаларда тинчлик-осойишталикни мустаҳкамлаш, жиноятчиликнинг олдини олиш масалалари бўйича видеоселектор йиғилиши ўтказилди.\nУнда тизимда амалга оширилган ютуқлар шу билан бир қаторда йўл қўйилган камчиликлар ҳамда амалга оширилиши лозим бўлган ишлар ҳақида алоҳида таъкидланди.\nХусусан, маҳаллаларда 18 мингдан ортиқ ходим фаолият кўрсатиб келаётган бўлса-да, уларнинг иши самарали ташкил этилмаган. Оилаларда ижтимоий-маънавий муҳитга салбий таъсир кўрсатувчи ҳолатларнинг олдини олиш бўйича тизим йўлга қўйилмаган. Оқибатда айрим маҳаллаларда нотинч оилалар, ҳуқуқбузарликлар кўпайган. Шунингдек, хотин-қизлар ва вояга етмаганлар орасида ўз жонига суиқасд қилиш ҳолатлари учраётгани жуда ачинарли эканлиги, Шунингдек, оилавий ажримлар, ёшлар саломатлиги, эрта туғруқлар, маънавий-ахлоқий тарбия билан боғлиқ муаммолар кўрсатиб ўтилди.\nМаҳалла фуқаролар йиғинлариннг фаолиятини такомиллаштириш бўйича уларга етарли шарт-шароитлар яратилмаганлиги, кадрларга бўлган эҳтиёж масалалари ҳам кўриб чиқилди.\n- Дарҳақиқат, Учтепа туманидаги 60 дан зиёд маҳаллаларда ҳам Президентимиз таъкидлаган камчиликлар мавжуд, - дейди Учтепа туман Маҳалла кенгаши раисининг биринчи ўринбосари Ғуломиддин Шамсиев. - Биз уларни бартараф этиш мақсадида барча чора-тадбирларини амалга оширишга таёйрмиз.\n- Юртбошимиз айтиб ўтганларидек, маҳалла тизимини такомиллаштиришда маҳалла фаоллари зиммасига катта маъсулият юкланади. Биз ана шу маъсулиятни ҳис қилган ҳолда маърузада келтирилган ҳар бир камчилик устида астойдил ишлашга ҳаракат қиламиз.\n- Қолаверса, амалиётга жорий этилиши кутилаётган “Маҳалла ва оила” илмий-тадқиқот институтининг ташкил этилиши ҳамда 22 март санасини “Маҳалла тизими ходимлари куни” деб эълон қилиниши бизга катта руҳ ва куч бағишлайди.


Бепуштлик – иложсиз муаммо эмас — manzur.uz\nОна бўлиш, чиройли, ақлли-одобли фарзандларни тарбиялаш ҳар бир аёлнинг орзуси. Она фарзанд тимсолида ўзининг умидларини, орзу-истакларини кўради.\nmanzur.uz / 02.12.2018 1 829\nОна бўлиш, чиройли, ақлли-одобли фарзандларни тарбиялаш ҳар бир аёлнинг орзуси. Она фарзанд тимсолида ўзининг умидларини, орзу-истакларини кўради. «Бепуштлик» ташхиси эса ҳар қандай аёл ва эркак кўнглини қаттиқ изтиробга қўйиши шубҳасиз. Лекин ҳозирги замон тиббиёти бу ташхиснинг умрлик тамға эмаслигини исботламоқда. Яъни замонавий даво чоралари, турли уруғлантириш усуллари самараси ўлароқ кўпгина хонадонларда узоқ кутилган чақалоқ йиғиси эшитилмоқда. Бепуштликнинг сабаби ва даволаш усуллари ҳақидаги саволларимизга тажрибали гинеколог, олий тоифали шифокор Жамила Алиева батафсил жавоб берди.\n–Қандай ҳолларда аёлга бепуштлик ташхиси қўйилади? Бу муаммога нималар сабабчи бўлиши мумкин?\n–Никоҳдан сўнг аёл бир йил ичида ҳомиладор бўлмаса, бепуштлик ташхиси қўйилади. Турмуши давомида умуман бола кўрмаса бирламчи бепуштлик, битта фарзанд кўргач, қайта ҳомиладор бўлмаса иккиламчи бепуштлик сифатида қайд этилади. Аёлда жинсий аъзолар (бачадон, тухумдон)нинг туғма бўлмаслиги эса мутлақ (иложсиз) бепуштлик дейилади.\nТекширувларда аниқланишича, бепуштликка олиб келувчи асосий сабаблардан бири овуляция (уруғ етилиши)нинг бузилиши ҳисобланади. Ҳозирда 35-40 фоиз аёлларда шу сабабга кўра бепуштлик кузатилмоқда. Одатда аёл тухумдонида ҳар 28 кунда тухумдонда битта тухум ҳужайра етилади, бу овуляция дейилади. Баъзан организмдаги гипофиз ва гипоталамус безлари ишлаб чиқарадиган гормонлар етишмовчилиги оқибатида тухум ҳужайра етилмаслиги (ановуляция) кузатилади. Бунда аёлда ҳайз келиш муддати издан чиқади. Хатто 3-4 ой тўхтаб қолиши ҳам мумкин.\nБундан ташқари, кучли шамоллаш, руҳий изтироблар, буйрак усти бези андроген гормонларининг ҳаддан зиёд кўп ишлаб чиқарилиши, тухумдонларнинг сурункали яллиғланиши, буқоқ хасталиги ҳам кўпинча ановуляция жараёнига замин яратади. Хуллас, бу жараённи ҳозирда аниқлаш қийинчилик туғдирмайди.\nАёллардаги бачадон найлари нуқсонлари ҳам бепуштликка олиб келади. 20-30 фоиз аёлларда шу сабабга кўра бепуштлик рўй бериши аниқланган. Бачадон найлари узунлиги 10-12 сантиметр бўлиб, тухумдонда етилган тухум ҳужайра шу найлардан бачадонга ўтади. Бу найларнинг яллиғланиши, торлиги, қийшиқлиги туфайли оталанган тухум ҳужайра бачадонга томон ҳаракатлана олмай қолиши мумкин. Натижада ҳомиладорлик содир бўлмайди.\nСурункали руҳий изтироблар, яллиғланишлар (сўзак, хламидиоз, захм) оқибатида, кўричак, перитонит, полиплар, эндеметриоздан кейин ҳам бачадон найларида нуқсонлар келиб чиқади. Найларидаги бепуштликка сабаб бўлувчи нуқсонлар ультратовуш ёки рентген таҳлили орқали аниқланади ва муолажа қилинади.\nТуғуруқдан кейинги жиддий асоратлар, бачадон ўсмалари (миома, киста, полиплар) ва сурункали кечган яллиғланишлар ҳам бепуштликни келтириб чиқаради. Баъзан ҳаддан зиёд семизлик ёки ўта озғинлик ҳам бепуштлик сабаби бўла олади.\n–Эркаклардаги бепуштлик муаммолари нималар билан боғлиқ?\n– Дарҳақиқат, оиладаги фарзандсизликка биргина аёл эмас, балки эркак ҳам сабабчи бўлиши мумкин. Авваллари бепуштликка эркакларнинг сабабчи бўлиш даражаси 30 фоизни ташкил қилган бўлса, ҳозирги кунга келиб бу кўрсаткич 45 фоизга кўтарилган. Эркакларни ота бўлиш бахтидан мосуво қилувчи сабаблар организмда кечаётган умумий патологиялар, туғма нуқсонлар, жинсий аъзоларнинг жароҳатланиши, сийдик-таносил тизими яллиғланишлари ва турли жинсий касалликлар бўлиши мумкин. Масалан, варикоселе – бу уруғ каналидаги веналарнинг кенгайиши. Касаллик натижасида уруғдонда ҳарорат бироз кўтарилади ва бу уруғ ҳолатига таъсир кўрсатади. Простатит, уруғ ўтказиш канали беркилиши, гормонал бузилишлар, ичиш, чекиш, айрим дорилар, қандли диабет, жигар циррози, сил, бронхиал астма, қалқонсимон без касалликлари туфайли келиб чиқадиган репродуктив заифлик ҳам шулар жумласидан. Бу каби патологияларни фақатгина шифокор аниқлай олади. Шунинг учун эркаклар ўз вақтида шифокор кўригидан ўтиши талаб этилади.\n–Бугунги кунда бепуштликни аниқлаш ва даволашда қандай замонавий усуллар қўлланилмоқда?\n– Ҳозирги пайтда тиббиётда турли ускуна ва таҳлиллар ёрдамида бепуштликнинг асл сабабини аниқлаш имкониятлари мавжуд. Аёлларни текширганда асосий эътибор улар организмида бирон яллиғланиш ёки инфекцион хасталикларга, қондаги гормонлар миқдорини аниқлашга, ультратовуш ёрдамида тухумдон ҳолатини кўздан кечиришга ёки лапароскоп билан бачадон ичини синчиклаб кузатишга қаратилади. Шунда бирорта касаллик ёки нуқсон сезилса, тиббий муолажа усуллари ёрдамида бартараф қилинади. Ҳозирда турли гормонал препаратлар орқали тухумдонда уруғ етилтириш тажрибаси қўлланилмоқда. Бу ҳам бепуштликка барҳам беришда яхши самара кўрсатаяпти.\nЭркаклар бепуштлигида диагностика ўз вақтида, тўғри олиб борилиши муҳим роль ўйнайди. Бунда аввало андролог кўриги ва физикал текширув ўтказиш зарур, яна эркакнинг бошидан ўтган касалликлар ҳам суриштирилади. Ёрғоқнинг УТТ текшируви уруғдонларнинг умумий ҳолати, уларда патологик ўзгаришлар бор ёки йўқлигини аниқлаб беради. Шунингдек гормонал, иммунологик, генетик ва бошқа бир қатор лаборатор текширувлар ҳам олиб борилади.\nФарзанд кўришга ҳалал берадиган яллиғланиш ҳамда инфекцион касалликлар дори-дармонли терапия ёрдамида асоратсиз даволанади. Бепуштликка гормонал бузилишлар сабаб бўлса, гормон дорилар тавсия қилинади. Агар муаммо илдизи жинсий аъзолардаги нуқсонлар, чандиқ ва ўсимталарга бориб тақалса кам азиятли лапороскопия жарроҳлик усули ўтказилади. Руҳий ва асабий бузилишлар оқибатидаги ҳолатларда руҳшунос ёрдамига таяниш мумкин. Масалан, аёл ёки эркак ҳали ҳомиладорликка тайёр эмас, аммо турмуш ўртоғи ёки қайнонасининг сиқувга олиши унинг руҳиятига салбий таъсир қилиб, фарзанд кўриш имкониятларини янада камайтираётган бўлиши мумкин.\n– Фарзандсизлик кўп ҳолларда оиланинг бузилишига сабаб бўлади. Бепуштликдан шикоят қилувчи жуфтликларни даволаш чора-тадбирлари ёрдам бермаса нима қилиш керак? Замонавий сунъий уруғлантириш усуллари ҳақида ҳам маълумот бериб ўтсангиз…\n–Албатта, “болали уй бозор…” дейишади. Фарзанди бор эр-хотинлар ўз болаларини ўйлаб турли қўйди-чиқдилар ва жанжаллардан ўзларини тиядилар. Фарзандсиз оила парокандаликка мойил бўлади. Бироқ бепуштлик – бу қатъий ҳукм ёки иложсиз муаммо эмас. Ҳозирда юртимизда ҳам айрим тиббиёт массасаларида сунъий уруғлантириш амалиёти қўлланилаяпти. Бу усул кўпгина инсонларга ота-оналик бахтини туҳфа этмоқда. Масалан, табиий уруғлантиришнинг имкони бўлмаганда ёхуд аёлнинг ёши катта бўлиб, ҳомиладор бўлиш имконияти камайганда ёрдамчи репродуктив технологиялар кўмагига таяниш мумкин. Жумладан ЭКУ усулида юқори сифатли тухум ҳужайра етиштириш имконияти мавжуд. Бунда махсус технология асосида бачадонга донор уруғи юборилади ва ҳомиладорлик содир бўлади.\n–Бепуштликнинг олдини олишда нималарга эътибор қаратиш лозим?\n– Биринчи галда инфекцион хасталиклардан сақланиш керак. Чунки кўп ҳолларда бепуштликка олиб келувчи яллиғланишларни турли инфекциялар (сил таёқчалари, замбуруғлар, гонококклар) келтириб чиқаради. Инфекциялардан сақланиш учун эса тозалик ва шахсий гигиена талабларига қатъий амал қилиш талаб этилади. Шунингдек, нерв ва эндокрин тизимидаги ўзгаришлар, қон-томир ва юрак касалликлари ҳам репродуктив тизим ишини ёмонлаштиради. Организмда қандайдир нохушлик бўлганда дарҳол шифокор кўригига бориш ва ўз вақтида даволаниш мақсадга мувофиқдир.\nKalit so`zlar: бепуштлик, бефарзандлик\nmanzur.uz / 16.12.2020 64\nmanzur.uz / 15.12.2020 52\nmanzur.uz / 10.10.2020 230\nmanzur.uz / 29.09.2020 206\n“Инсон ўз саломатлиги учун масъулиятни ҳис қилиб яшаши керак!”


Гулнора Каримовани ким «ўлдирди»? Мудҳиш хато такрорланмаслиги учун... (5-мақола) » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n09 апрель 2019, 10:23\nЯқинда Гулнора Каримованинг швейцариялик адвокати (эътибор беринг, унинг беҳисоб маблағлари сақланаётган давлат вакили!) Грегуар Манжа ўз мижози билан учрашиб кетди. У мижози Зангиотадаги (Тошкент вилояти) 21-сонли аёллар колониясида сақланаётганини тасдиқлади, шунинг баробарида кўп нарсалар мавҳумлиги, жумладан, Каримованинг қолган жазо муддати ҳақида расмийлардан изоҳ ололмагани, бу одам ўғирлашга тенглиги, ўзбекистонлик собиқ адвокатлар сусткашлигидан ёзғиришни ҳам унутмади. Бироқ адвокат ўз мижози содир этган жиноятлари тайинланган ҳукмга караганда анчайин оғирроқ эканлиги ҳақида лом-мим демайди деб ёзади "Хабар" нашри.\nХўш, Гулнора Каримованинг сиёсий истиқболини ким ўлдирди? Ким уни сиёсий мурдага айлантирди? Бунга жавоб битта: унинг ўзи! Ўз нафсига қуллиги уни маънан ўлдирди. У отаси томонидан яратиб берилган имкониятларни тугамас олий неъмат, ўзини эса абадий дахлсиз олиймақом шахс дсб ўйлади. Барча нарсани чалкаштириб юборди, мувозанатни йўкотди, барча ҳаракати шу давлатни, шу элни ўйлаб эмас, балки ҳаводай шишган бизнес империяси манфаатларига қаратилди.\nКечаю кундуз ҳалол меҳнат қилаётган, ўз манфаатини давлат манфаатидан устун қўядиган, садоқатли ва ҳалол янги раҳбар ходимлар қаерда шаклланади? Ким бунга масъул? Ёшлар Иттифоқи ёки Президент академиясими? Ўртада улкан узилиш ва жарлик пайдо бўлдики, буни тўлдириш учун жуда жиддий чоралар кўриш вақти аллақачон етган.\nТеглар: Гулнора Каримова 5-мақола ким ўлдирди\nЯнгиликлар » Жамият » Гулнора Каримовани ким «ўлдирди»? Мудҳиш хато такрорланмаслиги учун... (5-мақола)


Булғор қалампирли янгилик\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Булғор қалампирли янгилик\t16:17, 19 сентябрь 2016\tДўлмадан зерикканлар учун\nЗарур масаллиқлар: 450 гр. гўшт, 350 гр.қўзиқорин, 8 бўлак юмшоқ пишлоқ, 2 та йирик булғор қалампири, 1 бош пиёз, 8 ош қошиқ сув, 2 ош қошиқ сариёғ, ўсимлик ёғи, туз. Тайёрланиши: 1. Пиёзни ҳалқа шаклида тўғраб, қиздирилган сариёғда қовуринг. Сўнгра бўлакланган қўзиқоринларни солинг. 10 дақиқа қовургач, туз сепинг-да, оловни пасайтиринг, яна 5 дақиқа димланг. 2. Гўштни юпқалаб узунчоқ қилиб тўғранг-да, зираворлар сепинг. Сўнгра қиздирилган ўсимлик ёғида қовуринг.\n3. Булғор қалампирини иккига бўлиб, уруғларидан тозаланг. Ёғланган тоблама қолипига жойлаштиринг. Аввалига ҳар бири ичига пишлоқ бўлагини жойланг. Кейин қовурилган гўшт ва қўзиқоринларни солинг-да, пишлоқ бўлаги билан ёпинг. 190 даражада қиздирилган газ печида 30 дақиқада пишади. 4 кишилик


Ражаббой Аҳмадзода “Ли Сзя Инвестмент” ширкати директори Ли Жангуанни қабул қилди\nДата публикации\tПросмотров: 1799\nКуни кеча вилоят Раиси вазифасини бажарувчи Ражаббой Аҳмадзода “Ли Сзя Инвестмент” ширкати директори Ли Жангуанни қабул қилди.\nСуҳбат чоғида томонлар “Адрасмон” маъдан тозалаш комбинатини қайтадан ишга тушириш масаласида ӯзаро фикр алмашдилар. “Ли Сзя Инвестмент” ширкати раҳбарияти “Адрасмон” маъдан тозалаш комбинати фаолиятини тиклашга тайёр эканлигини билдирди.\nСуҳбатда қайд этилганидек, Гулистон шаҳрининг “Адрасмон” маъдан тозалаш комбинати 2013 йилдан буён ишламайди. Корхона ишдан қолганлиги сабабли Тожикистон Жумҳурияти ҳукумати тобелигига ӯтказилган.\nМулоқот давомида хитойлик мутахассислар томонидан Шарқий мансур кони ва Ғарбий мансур кони конларида ташхис ӯтказилган. Ташхис хулосасига кӯра, корхона фойда келтирадиган бӯлиши учун ишлаб чиқариш ҳажми 3 бараварга кӯпайтирилиб, маъдан қазиб олиш ва уни қайта ишлаш 500 минг тоннадан 1,5 миллион тоннага етказилиши зарур. Бу ишни амалга ошириш учун корхона асбоб-ускуналарини янгилаш тақозо этилади. Ӯйланган ишлар бажарилса, “Адрасмон” маъдан тозалаш комбинатида 1500та иш ӯрни яратилади.\nВилоят Раиси вазифасини бажарувчи Ражаббой Аҳмадзода Тинчлик ва миллий бирлик асосчиси-Миллат пешвоси, Тожикистон Жумҳурияти Президенти муҳтарам Эмомали Раҳмоннинг маъдан қазиб олиш бӯйича улкан саноат корхоналарини бунёд этишга қаритилган яратувчан ташаббусларини тилга олиб ӯтди. Шу асосда чет эллик инвесторларни жалб этиш орқали Суғд вилоятида бир қанча саноат корхоналари қуриб битказилган. Бунда Хитой Халқ Республикасининг ҳиссаси катта.\nҲамкорликларни мустаҳкамлаш учун яратилган имкониятлар қаноатланарли эканини айтган «Ли Сзя Инвестмент» ширкати раҳбари “Адрасмон” маъдан тозалаш комбинатини яна қайтадан ишга туширишга тайёр ва бундан манфаатдор эканини баён этди.\nМаълумотга кӯра, «Ли Сзя Инвестмент» муваффақият қозонган ширкатлардан бири бӯлиб, маъдан қазиб олиш йӯналишида кӯплаб мамлакатларда ӯз корхоналарини ишга туширган.


Молик ибн Динор раҳматуллоҳи алайҳининг тавба қилиши ва гудакнинг ичкилик сабабидан нобуд бўлиши – oliymahad.uz\nМолик ибн Динор раҳматуллоҳи алайҳининг тавба қилиши ва гудакнинг ичкилик сабабидан нобуд бўлиши\nМолик ибн Динор раҳматуллоҳи алайҳидан тавба қилишига нима сабаб бўлганини сўрашди. У жавобан шундай деди: “Илгари мен ўйин-кулги ва ичкиликка қаттиқ берилган эдим. Кўнгил хуши учун бир жория сотиб олдим. Маълум муддат ўтиб, қизчалик бўлдик. Мен қизимни жуда яхши кўрар эдим. У ўсиб-улғайиб эмаклайдиган, кейин юрадиган бўлди. Қачон мен ароқ ичмоқчи бўлсам, у қўлимдан тортиб ароқни тўкиб юборар эди. У икки ёшга етгач, вафот этди. Мен қайғуда қолдим… Шаъбон ойи эди. Бир куни ярим тунда ичиб маст бўлиб ётиб қолибман. Туш кўрдим. Гўёки қиёмат қоим бўлибди. Қабримдан чиқиб келибман. Бундоқ қарасам, ёнимда катта аждар мени емоқчи бўлиб турибди. Ундан қўрқиб қочдим, у эса орқамдан қувлай бошлади. Хар қанча тез чопсам хам, ундан бутунлай қочиб кетолмас эдим. Қоча туриб йўлда оппоқ либосли мункиллаган чолни учратдим. Унга: “Эй отахон, мени анави аждардан қутқаринг. У мени емоқчи, халок қилмоқчи», деб ялинган эдим, У: “Эй ўғлим, мен қариб, кучдан қолганман, у мендан қувватли, унга кучим етмайди. Сен қочиб, йўлингда давом этавер-чи, шояд Аллох сени ундан халос этса“, деди. Мен тезроқ чопа бошладим. Аждар хам изимдан қолмай келар эди. Югура-югура дўзах табақаларига келиб қолдим. Дўзах қизиб, қайнаб ётарди. Унга тушиб кетишимга бир бахя қолди. Шунда кимдир: “Сен менинг ахлимдан эмассан“, деди. У ердан бурилиб яна қоча бошладим. Аждар хамон қувлаб келар эди. Қоча-қоча кўзни қамаштирадиган нурли тоққа яқинлашдим. Тоғда қасрлар бўлиб, уларнинг эшик ва пардалари кўзга ташланиб турар эди. Шу пайт кимдир: “Душмани етиб келиб халок этмасдан туриб манави бечорани қутқаринглар!“ деди. Эшиклар очилиб, пардалар кўтарилиб, у ердан юзлари ойдай болалар чиқиб келишди. Қизим хам улар билан бирга эди. Мени кўриб олдимга тушди. Ўнг қўли билан аждарни урган эди, у қочиб кетди. Кейин тиззамга ўтирди-да: “Эй отажон, “Иймон келтирган зотлар учун Аллохнинг зикри сабабли ва нозил бўлган Хақ – Қуръонга (тиловат қилиниши) сабабли қалблари эриб, қўрқиш (вақти) келмадими?!“ (Хадид сураси, 16) деди. “Эй қизим, сизлар хам Қуръонни биласизларми?“ деб сўрасам, “Ха, сизлардан кўра яхшироқ биламиз“, деди. “Бу ерда нима қиласизлар?“. “Биз мусулмонларнинг вафот этган ёш болаларимиз. Қиёмат кунигача шу ерда сизларни кутиб яшаймиз“. “Эй қизим, мени қувлаб, халок этмоқчи бўлган аждар нима эди?“ “Эй отажон, у сизнинг ёмон амалларингиз. Уни кучайтириб-кўпайтириб юбордингиз. Шунинг учун сизни халок қилмоқчи бўлди“. “Халиги мункиллаган чол киши ким эди?“ “У сизнинг яхши амалингиз. Уни заифлаштириб – камайтириб қўйдингиз. Шу боис ёмон амалингизга унинг кучи етмади. Аллохга тавба қилинг. Халокатга учрагувчилардан бўлманг“. Шундай деб у юқорига кўтарилиб кетди. Мен чўчиб уйғондим ва дархол Аллохга тавба қилдим…\nИчкилик сабабидан бир ёш боланинг ўлиши ул ҳам бўлса ўз отаси тарафидан амалга оширилиши бу бизнинг виждонимизни қаттиқ изтиробга солмайдими? Кўчаларда қанчадан- қанча жиноятларнинг энг аксарияти шу ичимлик орқали амалга ошаётгани сир эмас. Ҳадиси шарифда “Ҳамр (спиртли ичимлик) барча ёмонликларнинг онаси”, деб таъкидланган бўлса! Биз нима учун яна шайтоннинг сийдигини сотадиган жойлардан, унга восита бўлаётган кишилардан ва уни кайфи –сафо учун ичадиган кишилардан нафратланмаслигимиз керак. Бунинг оқибати бизнинг ҳаётимизни жаҳаннамга айлантиришини наҳотки тушунмасак. Аллоҳ таоло қиёмат кунида инсонлар ва ҳайвонларни тирилтирганда ҳайвонга тил беради экан ва ҳатто у тили билан инсонга танбеҳ бераркан. Ҳайвоннинг инсонга танбеҳ бериши бу уятмасми ва бу шармандалик эмасми? Қачон биз ўзимизни ислоҳ қиламиз. Ҳатто ҳайвон ҳам бизнинг қилган ёмпн ишимиздан қаттиқ афсус чикаркан. Инсон ҳатто итдан ҳам ибрат олиши ва таълим тарбия олиши керак. Нимага чунки Ҳазрати Али каррамаллоҳу важҳаху айтган эканлар: “Итда ўнта хислат бор. Агар у бирор – бир мўминда топилса у Аллоҳнинг валиси, дўсти бўлади ва у ҳар бир мўминда бўлиши вожиб”, деганлар. Баъзи бир одамлар ўзларининг нафсларининг ҳаю-хаваси учун ўзларини жирканчли ҳайвонлар ҳам қилмайдиган пасткаш ишга қўл ўради. Бизга танбеҳ бериб жоҳилликдан инсоний фазилатга ошна қиладиган бу воқеага эътибор берайлик. Шу воқелардан кейин ҳам ўзимизни тўғирламас эканмиз ҳайвонлар ҳам бизга лаънат айтади. Биз бу воқеа ва ҳодисалардан сўнг ўз атрофимизни ва оила аъзоларимни бу жирканчли спиртли ичимлик балосидан сақлашга ҳаракат қилайлик. Ёш гудак, мурғак, беғубор ва гўзал аҳлоқларни ўзида жамлаган болани касалхонага оғир аҳволда олиб келишди. Кучли зарбалардан ички аъзолари ҳам ёрилиб кетган эди. Тезкор гуруҳ чақирилмагунга қадар бу ишни ким қилганини шифокорлар била олмади. Боланинг тепасида иззиллаб йиғлаётган она кўксига муштлар, аммо ниманидир яшираётгани кўзларидан маълум эди. Терговчи, бола бечора катта одамнинг тепкиси туфайли шу ахволга тушганини аниқлаганида, у сунъий нафас аппаратига уланган бўлиб жони қил устида эди. Шундагина аёл, эрининг ишлари юришмай, аламини ичкиликдан олаётганини айтиб, кўзида ёш билан илтижо қилди: – Ичиб келганларида ошхонада эдим. Одилжон йўлакда ўйнаётган экан. Ёш болада, дадасининг қай ахволда келганини билмай музқаймоққа пул сўрабди… Кўрганимда шу иш бўлмасди. Афсус, унинг аҳволи ёмонлашди. Қўлларидан келган чораларни кўриб, етқазилган жароҳатлар ҳаёт билан зид эканидан иложсиз қолган шифокорлар онаизорни унинг олдига киргизишди. Кома холатида ётган болакай юз-қўллаларини ўпиб йиғлаётган онасининг овозидан ўзига келиб кўзларини очди. Оғзига тиркалган сунъий нафас олиш аппаратини олиб ташлаб гапиришга чоғланди: – Ойижон мен музқаймоққа эмас, дори учун пул сўраган эдим. Юрагингиз санчаётганини айтган эдингиз. Шунга…. У оғир нафас ола бошлади. Аммо шошиб қолган докторларни тўхтатиб, гапларини айтиб олмоқчи эканини ишора билан тушунтирди. – Ойижон, йиғламанг! Дадам энди ичмайди. – Эй, ичмай ўлсин! Сени шу аҳволга солгандан кўра оёқлари синса бўлмасмиди? -Ойижон қарғаманг! Оёқлари синса, юра олмайдиларку. У эшикка умидвор термилди. Агар хозир отаси кириб келса, бағрига отилиб, маҳкам қучоқлашга тайёр эди. Икки соат аввал кўзи қонга тўлиб, ваҳшийларча дўппослаган малъунни эмас, бир вақтлар елкасида кўтариб, у билан ўйнаган, дўконга етаклаб чиқиб машиначалар олиб берган меҳрибонини сўнги бор кўргиси келди. Умиди сўнгач, бир чеккада турган терговчини ёнига чақирди. – Милиса тоға, илтимос, дадамни қамаманг. Улар жуда яхши инсон. Мана кўрасиз, яна аввалгидай яхши дада бўлади. Чунки мен фариштага айланиб, уни ҳар доим дуо қилиб тураман. Турли жиноятларни кўравериб кўзи пишиб кетган тажрибали орган ходими ўзини тўхтата олмади. Кўзларидан шашқатор ёш қуйилиб, болага ваъда бергачгина унинг жони узилди… Аммо, Қонун, ҳар қандай ваъдадан устивор эди. Оиласи ва бошқа болалари борлиги инобатга олиниб, енгилроқ жазо тайинланди. Ота бу гуноҳни кўтара олмай, қамоқдаёқ жонига бир неча марта қасд қилди, ўла олмади. Панжара ортидаги хўжайинлар эса, махкум атайин шу гуноҳ билан яшаш учун уни жазоламадилар…. Мижжаларига қалқиган ёш билан воқеани ҳикоя қилиб берган онаизорга юзландим: – Эрингиз қамоқдан чиқибди. Энди ичмай қўйдими? У чуқур хўрсинди. Қўлида беш ёшлардаги ширингина ўғлининг жилмайиб турган суратини кўрсатар экан овози титраб жавоб қайтарди… -Ха, инсоф берди. Аммо, катталарнинг ақли кириши учун, шундай фаришталарнинг кўпайиши шартмикан? У дадасининг тушига кирганида ҳам фақат дуо қилaди…\nАллоҳим бизларни бу воқеалардан ибрат олиб бу ҳаром нарсадан ва буни истимол қилувчилардан ҳақиқий маънода нафратланиб уларни иложи бўлса қўлимиз билан агар уни ҳам иложини қилмасангиз тилингиз билан агар унда ҳам ҳеч иложини қилмасангиз қалбимиз билан уларни бу ишнинг ёмонлигини обдан тушунтириб ва уларга бу масалада шайтонга эргашмаслик кераклигини билдиришни ҳар бир лоқайд бандаларингнинг қалбига солгин. Президентимиз шунча ҳаракат қилиб бу ҳалқни уйғотмоқчи бўлсалар ҳам ҳеч уйғонмаяпди ва асл ислом нематини қадрламаяпди. Мусулмончилик ғоялари ва тушунчаларини биз ўтган бутун дунёга устоз бўлган юртдошларимизнинг ғоялари билан сингдирсак ўшанда биз бу офатлардан тўлиқ қўтиламиз. Улар ижтиҳод, фикрлаш ва зеҳн бобида ҳам ҳатто бутун ўзларидан олдинги илм бобида тенги йўқ олимларни ҳам баъзи фазилатлар бобида қўвлаб етиб бўлмайдиган чўққиларни забт этганларига шоҳид бўламиз.\nКўп асарларда Сарахсийнинг ҳаётига оид бўлган икки воқеа келтирилади. Улардан бирида айтилишича, бир мажлисда Сарахсийга “Имом Шофиий уч юз куррос (боб) маълумотни ёд билган экан”, дейдилар. Шунда Сарахсий “(Унинг ёдлаганлари) Мен ёд олганларимнинг закотига (яъни қирқдан бирига) тенг экан”, деб жавоб берибди.\nСарахсий ҳақидаги бошқа ривоятда айтилишича, амир ўз фарзандлари (чўри) оналарини озод хизматкорларига хотин қилиб бериб, ҳузуридаги уламолардан қилган иши ҳақида сўраганда, уларнинг барчаси “Яхши иш қилдингиз”, дейишибди ва фақат Сарахсийгина унинг қилган иши хато эканини айтиб, озод хизматкорнинг чўрига уйланиши мумкин эмаслигини билдирибди. Сўнг амир чўриларини озод қилиб, уларни қайтадан эрга берибди ва яна ҳузуридаги уламолардан қилган иши ҳақида сўраганда, улар яна “Яхши иш қилдингиз”, дейишибди. Фақат Сарахсийгина ҳар бир аёл ажрашганидан сўнг турмушга чиқишдан олдин идда ўташи лозимлигини айтиб, амирнинг иши хато эканлигини билдирибди.\nИбн Қутлубғонинг ёзишича, айнан мана шу воқеадан сўнг Сарахсий “амирга ўгит бериб, у чиқарган қарорига қарши тургани учун ҳибсга олиниб, Ўзганд шаҳрига юборилган”. Манбаларда айтилишича, ўзининг энг муҳим китоби «ал- Мабсут»ни зиндонда ёзган, яъни бирорбир манбага мурожаат қилмасдан шогирдларига ёддан айтиб турган ва улар зиндоннинг устида туриб уни ёзиб олганлар. Шунингдек, у Муҳаммад ибн Ҳасаннинг муҳим асари «ас-Сияр алкабийр» шарҳини «Бобушшурут» қисмигача зиндонда туриб, ёзиб бўлгач, кейин қўйиб юборилган. Амир Ҳасан уни ўз уйига олиб бориши билан шогирдлари етиб келган ва имом мазкур шарҳнинг охирги қисмини амирнинг даҳлизида уларга ёддан айтиб ёздирган. Қаранг! То Чор Рассияси босқинига қадар бу диёр ислом олимларини чиқарадиган манзил макон ва руҳий озиқани калити саналган. Биз билмаймиз балким уй жойлардаги ўриш- жанжаллар, ажрашишликлар ва одам ўлдиришлар ва қайин онасини ўз келини ўлдириши бу ҳаммаси гўноҳлар онасини истимол қилиш сабабларидан бўлиши мумкин. Чунки бу спиртли ичимликнинг ҳаром бўлишининг асосий сабаби инсоннинг ақли бутунлай кетиб ҳатто ҳайвон қилмайдиган ва ҳатто ҳайвонам ҳазар қиладиган ёмон ишлар инсон қўли тарафидан амалга ошиши мумкинлиги сабабидан ҳаром қилинган. Буни истимол қилгандан сўнг агар намозхон бўлса 40 кун ибодати қабул бўлмайди то у танасини бу ҳаромдан солиҳий амаллар орқали пок қилмаса. Инсон арзимаган бир гуноҳи учун қиёматда 18 йил оёқда тикка тураркан. Агар сиз спиртли ичимлик ичган бўлсангизчи уни энди Ўзи билади қанча вақт сизни бу разил ишингиз учун тикка оёқда тикка қўйишини. Мана саҳобалар кечаси билан “Муззаммил” сурасининг аввалги оятлари нозил бўлганда кечаси билан тик туриб кўп намоз ўқиганларидан оёқлари шишиб кетган. Томирлари буртиб чиқиб қолган. Энди ҳеч ўтирғизмасдан бир кун турасан деса! Бутун танангиз қон йиғлайди ва бутун танангиз гапириб юборади. Бу ўтиришлик нематини бошга тушганда тушинасиз. Аллоҳ қаттиқ ҳисоб қилади азизлар. Унинг раҳмати кенг бўлиши билан азоби ҳам шиддатли. Шу сабабдан ҳам ўтган солиҳ олимлар гўё девонадай ўзларини юқотиб унинг ибодати учун ўзини тўлиқ фидо қилган кечаси билан йиғлаган, додвой солган, қўръон ўқиса хушидан кетган. Уларнинг ҳолларини баён қиладиган бўлсак биз бу дунёда гўё жаннатда яшагандай юрибмиз. Биз бу дунёни гўё жаннатга айлантириб олдик. Абдураҳмон ибн Авфдек саҳоба жаннатга 500 йилдан сўнг ҳисоб бериб кейин кирганлар. Аллоҳ қаттиқ олса керак бўлса ҳар бир нафасингизни ҳам ҳисобини сўрайди. Қўлингиздан келса ҳар куни ўз ишларингизни ҳар куни ҳисобини қилинг ҳисоб китобга боришдан олдин. Агар биз ҳақиқий маънода ўзимизни ҳисоб қилсак унга ўзимиз ҳам қойил қолмаймиз. Қанчалик умримизни беҳуда ва энг ёмони Аллоҳ буюрган нарсаларни тескарисини қиламиз бу учун қанча азоб бўлишини биз ҳис қилмасак у ерда кейин кеч бўлади. Энг яхши ва тўғри йўл расулуллоҳ с.а.в. кўрсатган йўлдир. Уни маҳкам ўшлайлик ва унда бардавом бўлайлик.\n155600cookie-checkМолик ибн Динор раҳматуллоҳи алайҳининг тавба қилиши ва гудакнинг ичкилик сабабидан нобуд бўлишиno\nОлдингиАбул Муин Насафий раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳаёти ва илмий меросиКейингиҚаноатли бўлайлик