Одил Ёқубов феномени — Ishonch Gazetasi\nЭй чарх, не даврларники даст эттинг,\nДаврингда муҳаббат аҳлини\nҲар кимники оламда забардаст эттинг,\nОхир ажал илгидин они паст эттинг.\nОдил Ёқубов феномени. Уни идрок этиш, фаҳмлашга интилиш ўз халқини жондан севган улуғ адибнинг бепоён олами сирларидан воқиф этади. Бу ҳол беқиёс тарихий асарлари, гўзал қиссалари, такрорланмас ҳикояларидагина эмас, балки фикри-зикри, ўй-мулоҳазаларида ҳам акс этганига шубҳа йўқ. Зеро, ўз ички ҳис-туйғуларидан озиқланган ижод аҳли дил ва тил бирлигига эришибгина самимий ҳамсуҳбат топа олади.\nУ ижтимоий-сиёсий ҳаётнинг энг мураккаб жараёнларига фаол аралашар, курашар, ўз халқи манфаатларини ҳимоя қила олмаса, эртага ёзганларини биров ўқиб тушунмайдигандек хавотир ҳис этаётганга ўхшарди.\nБу хавотир бугун бизга ҳам бегона эмас.\nАтоқли ёзувчининг асарлари тарози посангисининг бир тарафини босиб турса, иккинчисини ижтимоий-сиёсий фаолияти банд этган. Унинг Москвадаги тарихий нутқи бунинг ёрқин далили. Адибнинг қуйида эълон қилинаётган турли масалаларга бағишланган фикр-мулоҳазалари ана шу феноменнинг ўзига хос жиҳатларини акс эттиргани билан аҳамиятлидир.\n«Бундай қилиш маданиятга кирмайди»…\nҲар қандай жамиятнинг ўзига хос муаммолари, вазифалари бўлади. Қадим-қадимдан шундай. Ўша муаммо-ю вазифаларни адабиёт ўртага олиб чиқади, ҳал қилишда йўл кўрсатади. Албатта, биз адабиёт деганда бўлар-бўлмас гапларни китоб қилиб чиқаришни эмас, ҳақиқий маънодаги адабиётни назарда тутамиз. Адабиёт халқнинг кўнглида қат-қат бўлиб ётган гапларни айтади.\nСобиқ Иттифоқ ўрнида мустақил давлатлар пайдо бўлди. Бу бурилишлар, ўзгаришлар адабиётда қандай ифодасини топиши керак, онги ҳали ўша эски тушунчалар билан қотиб қолган инсон нималарни топаяпти-ю нималарни йўқотаяпти — бу гапларни адабиёт тушунтирмаса, сиёсий гуруҳлар ўз манфаатларидан келиб чиқиб нималар демайди? Уларнинг аксарияти ҳокимиятни эгаллаб олгач, халққа берган ваъдаларини унутади ёки «сўзда бошқа, амалда бошқа» қабилида найранг билан алдашни бошлаб юборишади. Мустабид тузумнинг энг катта иллат ана шунда эди. Кўнгил кечинмалари, эврилишларини асосий мавзу сифатида белгилагани учун адабиёт Инсон томонида. Ҳамиша унинг ҳимоясига отланиб туради, агар шундай қилмаса, у сохта ниқобда тезда унутилишга маҳкум бўлади. Мана, масалан, Александр Солженицин Россияга қайтиб келгач «раҳмат, раҳмат», деб қўлини кўксига босиб, ўзига қулай шароит истагани йўқ. Узоқ Шарққача бориб кўрди, одамларнинг туриш-турмуши, ҳаёт қийинчиликларидан огоҳ бўлиб, «ижтимоий ҳимоясиз ташлаб қўйилган одамларни кўрдим», деган гапни айтди. Буни Россия ҳукуматидагилар ҳам тўғри қабул қилди. «Мустақил бўлди-ю ҳамма муаммолар бартараф бўлиб кетди», деган гаплардан қочиш керак. Бизда шунга мойиллик кучли. Тўғри гапниям мақтовга айлантириб айтмасак, негадир кўнглимиз тўлмайди. Бундай қилиш маданиятга кирмайди.\n«Одамлар ҳозир китоб ўқимай қўйди»\nҲаётдаги бурилишларни адабиёт баҳоли қудрат акс эттираяпти. Аммо адабиётнинг ўзида ҳам бурилишлар, ўзгаришлар бўлаяпти, деб айтиш қийин. Шу кунни акс эттираётган катта асарлар керак. Интилишлар, ҳаракатлар бор-у, лекин қониқарли эмас. Адабий асарни ёзишдан мақсад-муддао нима? Уни халқ ўқисин-да! Энди тўғрисини айтиш керак, одамлар ҳозир китоб ўқимай қўйди. Газета-журналларгаям кўп қарамайди. Телевизор кўради. Ўйинчи, яллачиларнинг чиқишлари жуда кўп. Майли, мен қарши эмасман, лекин Лев Толстой келтирган ўша немис князининг гапида жон бор-да! Ўша княз «қаерда қуллар бўлишини хоҳлашса, ўша ерда кўпроқ мусиқа яратилиши керак», деган экан. Алмойи-жалмойи мусиқа жодуга ўхшаб фикрни аллаласа керак-да! Бизга эса бугунги кунда фиклайдиган, тафаккури кенг одамлар керак.\n«Сохталик тезда фош бўлади»\nЭнди биз ва кейинги авлодни «ярқ этган асарлар берди», деб айтиш қийин. Ёшларда интилиш сезилиб турибди, баъзан яхши натижалар ҳам бераяпти. Ҳозир шундай бир гап бор: гуёки Совет даврида яратилган асарларнинг ҳаммаси бўлмайди, улар партиявийлик принципида фақат коммунистларни мақтаган. Лекин ўша вақтдаям адабиётда инсонпарварлик ғояларини илгари сурган, яхшиликни, эзгуликни тарғиб қилган талай асарлар яратилган. Адабиёт ўша ҳаётни акс эттирган бўлса, ўқувчи ундан коммунист образини олиб ташлайдими? Бу гаплар энди кўпроқ тарихга нисбатан айтилиб, янги тарих яратамиз, дейилаяпти. Умуман олганда, принципиал жиҳатдан олиб қаралганда, буларнинг ҳаммаси тўғри. Ҳар хил қарашлар шаклланаяпти, жамиятга қарашлар ҳам ўзгараяпти. Масалан, «босмачилик» деб аталган ҳаракатни олиб кўрайлик. Бу ҳаракатни фақат қоралаш тенденцияси мавжуд эди, ким босмачи-ю, ким миллий озодлик ҳаракатининг қурбонлари эканини бизга тескари тушунтиришарди. Мана, энди шу масалаларга аниқлик кираётгани, албатта, яхши. Лекин «янги тарих яратамиз», деган гапларни кампанияга айлантирмаслик керак. Тарих ҳақида жуда ўйлаб ёзиш керак, тарих дегани ҳар кимнинг диди-таъбига қараб ўзгарадиган ҳодиса эмас. Ҳақиқатга суяниш керак. Ҳақиқат қарор топганда ёлғон гаплар учун ерга қараб, уялиб қолиш керак эмас. Ҳақиқат баъзан фикрларингни рад қилиши мумкин, ўйлаётганларингга мос келмаслигиям мумкин, лекин начора, у абадий ҳодисадир, сохта ҳақиқат яратаман, деб чиранганлар тезда фош бўлади. Чала-чулпа, у ёқнинг ҳаммасини қоралаб, энди бу ёғини «нурафшон» қилишнинг ҳеч ҳожати йўқ. Халқ ҳаммасини ўз кўзи билан кўриб тургач, бунақа чалғитишлардан бошқача хулоса чиқаради. Эҳтимол, муайян доираларнинг манфаатлари учун бу нарсалар маълум бир вақтда хизмат қилар, аммо умри узоққа чўзилмайди. Ҳар бир ҳодисага ҳар томонлама, чуқур илмий ёндашув керак. Ўзи биз бирёқламаликка ўрганиб қолганмиз, оғзимиздаям битта эмас, бир нечта тил борга ўхшайди.\n«Тарихчи холис бўлиши керак»\nАввал Сталинни жуда «бардор-бардор» қилишган. Тириклигида унга бағишлаб шеърлар ёзилар, унинг шарафига қўшиқлар тўқиларди. Тўғри, қаттиқ қўрқишган-да… Шунинг учун ўлганидан кейин унинг ярамас ишлари, миллионлаб одамларнинг ёстиғини қуритгани ҳақида адолатли гаплар юзага чиқди. Уни қоралаб, ҳамма мағзавани устига тўкдик. Лекин халқнинг бу одамга муносабати бошқача эди. Ҳозир ҳам шундай. Нега? Мана шу мустабиднинг қилган ишлари жуда даҳшатли, миллион-миллион одамларнинг ёстиғини қуритгани кечирилмас бўлгани билан уруш даврида унинг ҳам хизматлари бўлган экан. Энди-и баъзилар «бизни Гитлер босиб олгандаям яхши бўларди», дейишади, бу аҳмақона гап. Чунки фашизмга ўшандаям, ҳозир ҳам инсоният қарши турган. Чунки фашистик ғоялар коммунистик ғояларга қараганда минг марта даҳшатли ва фожиали оқибатларга олиб келганини тарих исботлаган. Мен ўзим уруш қатнашчиси сифатида фашизмни бартараф этишда Сталиннинг қандай хизмати сингганини яхши биламан. Унинг шахс сифатида кўриниб турган жиҳатларини ҳам нуқсонга айлантириб айтиш осон, аммо Москвага фашист яқинлашганда шаҳарни ташлаб кетмагани, Навоий юбилейи қамал ҳолатидаги Ленинградда нишонланиши каби ҳодисалар ҳам унинг номи билан боғлиқ. Тарихга ҳаётий ҳақиқатдан келиб чиқиб, тўғри ёндашиш кераклиги шунда билинади. Ҳозирги сохта тарихчилар эрта бир гап бўладиган бўлса, ўзларини дарров панага тортмай, шундай гапларни айтганман, дея олиш учун ҳам бу борада холислик зарур.\n«Халқ — абадий ҳодиса»\nХалқ, халқ деймиз-у, лекин кўпинча бу халқнинг ўзи ким, унинг қўлидан нима келади, унинг номи бунчалик кўп тилга олинади, деб ўйлаб ҳам кўрмаймиз.\nХалқ жуда муракаб тушунча.\nМасалан, Пушкин уни «қора авом», деб атаган. Халқ шундайки, баъзан яхшиликни тушунмайди, билмайди. Буни мен ҳозир дабдурустдан айтаётганим йўқ. Пушкин нима учун шундай деган? У халқнинг дардини айтиб турганида, халқ қабул қилмаганидан кейин «қора авом» деб қўя қолган-да!\nНима дейсиз, халқ-да!\nЧернишевскийнинг «Нима қилмоқ керак?» деган китоби машҳур эди. Инқилобчи бўлган-да уям! Ўзича халқ учун курашган. Уни ўлимга ҳукм қилишган. Сенатда кўриб чиқишиб, кейин сургун қилмоқчи бўлишган. Ўша куни Сенат майдонига Петербургнинг ёшу қариси тўпланиб чиққан.\nУлар Чернишевскийнинг ёнини олиш учун чиқишганмиди?\nЎзлари учун умрини хазон қилаётган фидойи инсонни шармандагарчиликдан қутқариб қолмоқчи бўлишганмиди?\nУлар шунчаки томоша қилиш учун чиқишган. Ҳайвонот боғи ёки циркка қандай кайфиятда боришса, Сенат майдонига ҳам шу кайфиятда тўпланишган.\nЭнди-и Чернишевскийнинг аҳволини бир тасаввур этинг-да! Бундан кўра бошини қилич билан шартта узиб ташлашса маъқул эди-ку?!\n«Шу халқ учун курашдимми, аҳмоқ эканман», деган Чернишевский.\nМана, ҳозир Қодирий, Чўлпонларни кўтариб, ўша вақтларда нотўғри ишлар бўлганини айтмоқдамиз. Лекин уларни қамаганда ҳаммаям нотўғри иш бўлди, деб айтмаган. Ҳатто мажлислар қилишиб, одамлар қоралаб гапиришган, бир-бирларининг гапларини тасдиқлашган, «халқ душманларига орамизда ўрин йўқ», дейишган. Бундай гапларни айтган, ҳатто ёзиб, унга қўл қўйиб берганлар орасида катта-катта ёзувчилар ҳам бўлган. Улар тазйиқдан бўлак, тўғри бўлаяпти, деб ўйлашган-да!\nБунга нима дейсиз?\nХалқ Лениннинг шафқатсиз ғоялари ортидан ҳам эргашиб кетди-ку?! Буржуйлар деб, савдогарлар деб ўрис миллатининг «гули»ни қириб ташлашди-ку! Уларнинг ҳаммаси юз йиллик биологик курашдан чиқан янги қатламлар эди, миллатнинг «гули» ҳисобланарди — бу ўзининг оёғига ўзи болта уриш билан баробар эди. Дворян бўлиш осон эмасди. Қобилиятли, истеъдодли одамлар ажралиб чиққанди. Ўзимиздаям шундай бўлди: «бойсан, қулоқсан, эшонсан», деб қанчадан-қанча ақлли одамларни қиришди. Шу гапларга ишонган, шу ғояларни қўллаб-қувватлаган халқ, бундай айтган-да, оломон бор-да!\nБир подшоҳ «Бўйсинингиз», дея амр қиларкану, кейин «қулларни бошқаришдан чарчадим», деб нола чекаркан.\nЭнди «халқ» тушунчаси жуда мураккаб. Халқни ёмонлаб ҳеч ким обрў топмаган. Чунки охир-оқибатда у ҳақ бўлиб чиқади. Тарихда қоладиган халқ. Халқ — абадий ҳодиса.\nКатта ҳақиқатларни айтган ёзувчиларниям халқ ҳар доим тўғри қабул қилавермайди. Масалан, Лев Толстойнинг «Уруш ва тинчлик» романини ўша вақтда рус халқи жуда совуққонлик билан қарши олган. Ўқимаган. Шу даражага борганки, Лев Толстойда Россияни тарк этиш истаги ҳам туғилган. Бутун юрак қўрини бериб ёзган асарини ўз халқи бундай кутиб олиши ёзувчини қаттиқ ранжитган. Энди «Уруш ва тинчлик»нинг бош қисмлари бироз зерикарли ёзилгани, чўзилиб кетгани бор гап. Лекин бир нарсани унутмаслик керак: умуминсоний, дунёвий муаммоларни кўтариб чиқишга бел боғлаган жиддий, ҳақиқий маънодаги наср ҳамиша ҳам худди ҳангома ёки латифага ўхшаб енгил-елпи ёки қизиқарли воқеалар билан бошланиши шарт эмас. «Уруш ва тинчлик» асари дунё тургунча турадиган асар, лекин ўша пайтдаги рус халқининг тушунчаси уни қабул қилишга тайёр бўлмаган. Умуман, «ҳақиқат, ҳақиқат», дейишади-ю ҳақиқатни ҳар ким ҳам ўз вақтида тўғри тушунавермайди. Шунинг учун Навоий Зуннун Мисрий тилидан «учинчи илм келтирдим, на омма қабул қилди, на хос қабул қилди — бу ҳақиқат илми», дейди.\nУмуман олганда, Маркс ва Лениннинг ғалати томони шундаки, минг йиллардан буён инқилоб бўлаётгани, лекин бирорта инқилоб халққа бахт-саодат келтирмаганини била туриб, барибир «яна инқилоб керак», деяверишган. Сталин эса атрофидаги ҳамма инқилобчиларни қириб ташлади.\nЭнди француз инқилобини олиб кўрайлик.\nФранцуз халқи рус халқига нисбатан анча маърифатли экан, ўзининг инқилобидан тез совуган, тез қайтган.\nРус инқилоби миллион-миллион одамларнинг ёстиғини қуритди. Шундай бўлса-да, бунга ишонган одамлар кўп эди. «Бахт келтиради, яхшилик келтиради», деб ишонишган-да! Мен бундай одамларнинг кўпчилигини биламан.\n«Диёнат» номли асаримда Нормурод Шомуродов образи бор. Мана шу одам ҳаётда бор эди. Отамнинг дўсти эди. Бу одамлар ғоя билан яшаган, ҳаётда рўшнолик кўрмай, хор-зорликда ўлиб кетишган.\nБобом диндор киши эди, шайх бўлган. Ўтган асрнинг ўн олтинчи йили ниҳоятда оғир келган. Қурғоқчилик бўлган, ёмғир ёғмаган. Ғалла куйиб кетган. Моллар қирилган. Шунда шайхнинг боласи, яъни отам оиласини боқолмай қолган. Бир бойнинг ўғли ўрнига ёлланиб, мардикорликка кетган. Белоруссия ўрмонларида фронт учун дарахт кесган. Ўша ерда бир жуҳуд Маркс таълимотини ўргатган. Қарабсизки, отамиз «болшавой» сифатида қишлоққа қайтиб, тўполон бошлаган. Бобомиз диндор бўлгани учун униям тинч қўймаган, сал қолган йўқ қилиб юборишига. Ўзининг отасини-я! Ўша коммунистлар мол-дунё тўпламаган, камбағаллар қандай яшаса, шундай яшаган. Ўзларининг ғоясига ниҳоятда садоқатли бўлган.\nҒарб адабиётига интилиш масаласида ўз фикримни айтсам, бу яхши натижалар бериши керак. Аммо чалкашиб кетишдан эҳтиёт бўлиш лозим. Соддароқ бўлиши учун табиатдан мисол келтираман.\nАфрикада баобаб дарахти ўсади. Жуда улкан дарахт. Кўп ҳайвонлар унинг соясида ётиб, мевасини еб умргузаронлик қилади. Кокос деган дарахтнинг ҳар бири ҳандалакдай-ҳандалакдай келадиган катта ёнғоқлари бўлади. Ичида сутга ўхшаган шираси бор. Ниҳоятда ширин, фойдали. Ана шу дарахтларни Ўзбекистонга олиб келиб экилса, ўсмайди.\nБизда эса шунақа ширин қовунлар борки, африкаликлар бунақасини тушидаям кўрмайди. Болалик пайтимизда ҳар хил кимёвий дорилар йўқ эди, шунинг учун бўлса керак, қовунларнинг таъми тилни ёрарди. Абу Али ибн Сино қовуннинг шифобахш хусусиятларини кўп таърифлаган. Ўрик билан қовун ички касалликларга жудаям даво эмиш. Гўшти бир қарич бўлган қора, оқ қовунлар, босволди… Ўшаларни еб катта бўлганмиз-да! Ҳозир босволдини еб бўлмайди…\nАдабиётда ҳам табиатдаги каби бир хусусият бор. Уям ўз замини, илдизи, анъаналарига эга бўлиши керак. Абдулла Қодирий буни яхши тушунган, шунинг учун халқ яхши кўради. Адабиёт аҳли ҳадеб ўзини уёқ-буёққа уравермасдан ана шу жиҳатларни доимо ёдда тутиши керак.\nЭнди адабиётдаги фожиаларимизни айтай. Балки бу бизнинг шахсий, адашишлардан сўнг англаган фожиамиздир —унчалик аҳамияти йўқ. Ёзувчи ўз сўзи, ўз фикрига эга бўлиши керак. Ҳар қандай ўзгаришларни бировларнинг гапи ёки буйруғи билан эмас, ўз қалбида синтез қилиши лозим. Ёзувчи қалби алдамайди. Шелли «Шоирлар — дунёнинг тан олинмаган қонуншуносларидир», деганда ҳақиқий ижодкорларни назарда тутган. Ҳақиқий ёзувчилар ҳам шундай.\nХалқ характерини бор бўй-басти билан тасвирлашда анча оқсаймиз. «Халқнинг ҳақиқий аҳволини ёзиш керак», деган билан, шиорбозлик қилиш билан иш битмайди. Мадҳиябозлик адабиётни ўлдиради. Масалан, замонлар ўтиб кетсаям, халқнинг ҳақиқий аҳволини кўрсатган адабиёт тарих бўлиб қолади. «Ана шунақа бўлган экан», дейишади. Илгари оптимистик деган гаплар бор эди. Ҳатто оптимистик трагедия дейишарди. Трагедия ҳам оптимистик бўладими? Аҳмоқона гаплар-да! Бу касаллик миясига урмаган камдан-кам ёзувчи бор эди. Чингиз Айтматов яхши устознинг қўлига тушди. Мухтор Авезов машҳур «Абай» романидан ташқари жуда кўп яхши асарлар ёзган, улкан ёзувчи. Чингизнинг «Жамила»дан кейинги қиссаси «Новий мир» журналида босилганда «Тўғри йўлдан кетаяпсан» деб унга далда берган, шогирдининг ҳар бир қадамини диққат билан кузатган. Биз энди-и…чалғиб келганмиз.\nҚанчадан-қанча иқтидорли, гуллаб турган ёзувчилар сургунда ўлиб кетишди, отилиб кетишди. Адабиёт ва сиёсат масаласи жуда мураккаб-да. Адабиётнинг умри боқий, сиёсат эса ўткинчидир. Адабиёт ўзини ўткинчи нарсаларга сарфламаслиги лозимлигини партиявийлик принципи кўрсатиб қўйди. «Ундай-бундай» деймиз-у, ҳамон сабоқ чиқаришни билмаймиз.\nЎша пайтларда ҳақиқатни ёзган ёзувчиларнинг асарларини чиқаришмаган. Улар хор бўлган, қора нон еган, ейишга нони бўлмаган, лекин ҳеч кимга ҳеч қачон сотилмаган.\nМана, мисол учун Михаил Булгаковни олайлик. «Уста ва Маргарита», «Оқ гвардия» асарларини вақтида чиқаришмаган, зуғум қилишган. Лекин ёзувчи ҳақиқатни айтишдан тоймаган. Чунки у тўғри йўлни танлаганини жуда яхши билиб турган.\nАдабиётда тўғри йўлни танлай олиш жуда муҳим.\nМиллий ғурур ҳақида икки оғиз мулоҳаза: кейинги пайтлар негадир ўзимизнинг нонимизни талашиб еёлмайдиган бўлиб қолаяпмиз-да! «Қачон одам бўламиз?» деган мақоламда бу ҳақда айтган эдим. Зиёлилар орасидаям, бошқалар орасидаям бир-бирини кўролмаслик, бир-бирининг пайини қирқиш, ковлаштириш ҳеч қайси миллатда биздагидек бўлмаса керак. Мудом ўтиб кетган ота-боболаримиз билан оғиз тўлдириб мақтанамиз, бу ёқда эса билганимиздан қолмаймиз, жуда майдалашиб кетганмиз.\nМасалан, отадан тўрт нафар фарзандга каталакдай бир ҳовли мерос қолган. Ҳовлида ҳар куни қирпичоқ, уруш-жанжал. Шу бир парча ерни талашиш билан машғул. Бошқа жойдан уй қуриш ҳеч кимнинг хаёлига келмайди.\nБундай ҳолат бошқа миллатларда бўлмаса керак. Энди-и ўзбеклар ҳам ҳадеб бир-бирини ковлаштирмай, бир-бирини қўллаб-қувватлаши керак. «Ўсадиган эл бир-бирини ботирим дейди», деган гапни тез-тез такрорлаймиз, бироқ унга амал қилишга келганда эса аҳвол «эски ҳамом-эски тос»!\nФашизм устидан қозонилган ғалабанинг 50 йиллиги нишонланаётганда Москвадаги бир йиғилишга Ўзбекистондан вакил бўлиб бордим. Собиқ Иттифоқнинг ҳамма республикаларидан вакиллар келган экан. Ҳаммасининг важоҳатидан от ҳуркади — генераллар, маршаллар. Улар орасида фақат мен ёзувчи эдим. Эски тартиб бўйича аввал украиналик вакилга сўз берилди. Бир генерал минбарга чиқиб олиб, Совет Иттифоқини парчалаганларнинг пўстагини қоқа кетди. Хумордан чиққунча сўкди. Уни роса олқишлашди. Ҳаммаси ҳарбийлар-да! Белоруссиядан келган вакил аввалгисининг гапларини айнан такрорлади. Унгаям роса қарсак чалишди.\nКейин менга навбат келди. Уруш пайтида бир миллион нафарга яқин одам Ўзбекистонга кўчиб келганини, икки юз минг етимни ўзбек халқи асраб олганини гапирдим.\nЎн тўққизинчи асрда рус адабиёти энг адолатли адабиёт бўлганини айтдим. Кавказ уруши бўлаётган пайтда Толстой, Пушкин, Лермонтов кавказликларнинг ёнини олиб, учта бебаҳо асар ёзишди, дедим. Толстой қариган чоғида яратган «Ҳожимурод» асарида Ҳожимуроднинг ўлими тасвирини йиғлаб ёзгани, Николай пошшо, босқинчи русларга нафратини яшириб ўтирмагани, чеченлар тарафини олганини айтдим.\n«Мана, ҳозир бирорта рус маданият арбоби чиқдими, ўзи бу халққа нима бўлди, айнидими?» деб сўрадим. Уруш тўғрисида фильмлар яратдиларинг, «Ғалаба» фильмини ҳам кўрдик, ҳамма қаҳрамонлар ўрис, биттаям ўзбек йўқ, бошқа халқларнинг ҳам вакиллари йўқ. Ғалабага фақат ўрис эришган бўлса, бизни нега бу ёққа чақириб ўтирибсизлар», дедим.\nБу гал менгаям қарсак чалишди.\n«Ижодкор ва Шахс»\nИжодкор ва Шахс — катта масала. Идеал ижодкор, албатта, Шахс бўлиши керак. Ўзбек адабиётида, масалан, Машрабни Шахс дейиш мумкин. Унинг биринчи вазифаси ҳақиқатни, халқнинг дардини айтиш бўлган.\nШахснинг қарашлари кўпинча жамиятдаги қарашларга тўғри келмаслиги мумкин. Шунда унинг бўйнига бирор арзимас айб қўйиб, ўлдириб юборишади. Бироқ уларнинг руҳи ҳамма замонларда бедор бўлиб туради.\nУламолар фатво бериб, Машрабни Балхда ўлдиришди. Ҳозир «диндорлар шундай қилди», дейишга ҳеч ким журъат этмайди. «Маҳмуд Қатағон ўлдирган», деб айтишади, лекин Маҳмуд Қатағон осишдан аввал уламоларнинг фатвосини олган. Улуғбекниям шундай қилишган. Ўн олти нафар уламо фатво берган. Фақат биттаси — Самарқанд қозиси Хўжа Мишкингина бунга қарши чиққан. Аслида, у ўз вақтида Улуғбекка қарши гапирган, Улуғбекни қўллаб-қувватламаган.\nНавоий ҳазратлари йирик Шахс бўлган. Ул зот ижоддан ташқари боғлар яратган, мачит-мадрасалар қурган, етим-есирларга ҳомийлик қилган. Подшо Ҳусайн Бойқарога ҳам ҳаққоний гапларни айта олган.\nШахс бўлиш, Шахс сифатида тан олиниш жудаям қийин. Энг муҳими, ёзувчи ижодида халқнинг асл дардларини айта олса, ҳаётни ҳаққоний тасвирласа, унинг бошқа камчиликларини халқ кечиради. Айниқса, ҳозир бундай фазилатлар жуда зарур.\nМустақилликни енгил тушунмаслик керак, уни шиорбозликка айлантириб юбормаслик зарур. Мустақиллик — бу ўша халқнинг ўз фикрига эга бўлиши, Шахснинг камол топиши дегани. Мана, аллани бошқа тилда эшитиб бўлмайди. Шундай бўладиган бўлса, ўз халқи, ўз тупроғи, ўз Ватанини севадиган одам бўлиб етишиш қийин. Сохта ватанпарварликдан Худо асрасин!\nНўғай қўрғонидаги «венеция»\nGetting Herbs in for the Winter – Just How To Handle Herbs and Herb Flowers for…


Чип танқислиги тўсиқ эмас. BMW’нинг соф даромади учинчи чоракда 42,4 фоизга ошди – Kommers.uz\nТехнология\t21:40 | 5.11.21\nЧип танқислиги тўсиқ эмас. BMW’нинг соф даромади учинчи чоракда 42,4 фоизга ошди\nBMW 3 ноябрь куни учинчи чорак молиявий ҳисоботларини эълон қилди\nBMW автомобиль ишлаб чиқарувчисининг соф фойдаси учинчи чоракда 2020 йилнинг шу даврига нисбатан 42,4 фоизга ошиб, 2,6 миллиард еврони ташкил қилди. Бу ҳақда компания веб-сайтида хабар берилди.\nBMW 3 ноябрь куни учинчи чорак молиявий ҳисоботларини эълон қилди. Ушбу даврда унинг даромади 4,5 фоизга ошиб, 27,5 миллиард еврони ташкил қилди.\nBMW’нинг бу натижаси глобал чип танқислиги сабабли кўпчилик бошқа автомобиль ишлаб чиқарувчиларнинг чораклик натижалари ёмонлашганидан фарқ қилади. Аввалроқ кўплаб йирик автомобиль ишлаб чиқарувчилари, жумладан General Motors, Ford ва Volkswagen ҳам даромадлари камайгани ҳақида хабар берганди.\nГлобал чип тақчиллиги BMW’га ҳам таъсир кўрсатди — компания автомобилларини етказиб бериш чоракда 12,2 фоизга камайиб, 593,2 минг донани ташкил қилди. Бироқ компания автомобиллари нархининг ошиши ва электромобиллар сотувининг кўпайиши BMW ўсишни сақлаб қолишига ёрдам берди. Нархлар чоракда 43,1 фоизга кўтарилиб, электромобиль сотуви 78,3 мингтага етди.\nBMW мисоли шуни кўрсатадики, ҳашаматли автомобиль ишлаб чиқарувчилари кўпроқ бджет автомобиль ишлаб чиқарувчилардан фарқли ўлароқ, чиплар етишмаслигига қарамасдан ўсишни сақлаб қолишга қодир.\nЯна бир немис ҳашаматли автомобиль ишлаб чиқарувчиси Daimler ўтган ҳафтада унинг чоракдаги операцион фойдаси 18 фоизга ошиб, 3 миллиард долларга етганини маълум қилди. Хабарга кўра, бунинг асосий сабаби автомобиль нархларининг ошиши ва арзонлигидир.


Мажбурий тартибда руҳий шифохонага ётқизилган хоразмлик 32 яшар блогер Нафосат Оллошукурованинг адвокати фуқаролик ишлари бўйича Хоразм вилояти судлов ҳайъатига 6 ноябрь куни кассация шикояти топширди.\n“Нафосатни руҳий шифохонага ётқизиш ҳақидаги суд қарори “Психиатрия ёрдами кўрсатиш тўғрисидаги қонун”нинг 27-моддаси талабларига хилоф. Нафосат Оллошукурова суд мажлисига чақирилмаган. Унинг руҳий ҳолати бузилганига тўлиқ ишонч ҳосил қилинмаган. Психиатрик экспертиза хулосаси олинмаган. Суд қарорига ёлғонлардан иборат ариза асос қилиб олинган”, дея билдирилади кассация шикоятида.\nИкки фарзанднинг онаси Нафосат Оллошукурова Жаҳон тиллари университетини инглиз тили мутахассислиги бўйича тамомлаган. У ўзининг жамиятдаги фаол позицияси билан танилган. Унинг яқинлари блогер илгари ҳеч қачон руҳий касалликка учрамаганини билдиришади.\nГарчи у ноҳақликларга қарши эмоционал ва кескин чиқишлар қилса-да, адолатпарвар инсон бўлганини айтишади.\nНафосат фуқаролик ишлари бўйича Урганч туманлараро судининг қарори билан 2019 йилнинг 30 сентябридан буён Хоразм вилояти асаб касалликлари диспансерида мажбурий сақланмоқда. Бу қарордан аввал у журналист Маҳмуд Ражаб ҳимоясига уюштирилган норозилик акциясидаги иштироки учун 10 кунлик қамоққа олинган эди.\ndata-title="Блогернинг адвокати мажбурий психиатрия қарорига қарши cудга шикоят киритди" data-description="<!-- wp:paragraph --> <p>Мажбурий тартибда руҳий шифохонага ётқизилган хоразмлик 32 яшар блогер Нафосат Оллошукурованинг адвокати фуқаролик ишлари бўйича Хоразм вилояти ..." data-image="https://eltuz.com/wp-content/uploads/2019/10/r6247619.jpg" data-url="https://eltuz.com/asosiy-mavzular/211888/" data-services="facebook,odnoklassniki,twitter,telegram" data-counter="ig">


Жамоатчилик асосида ишласам-да, хусусий уй-жой мулкдорларининг ширкатлари фаолиятига оид саволларга ҳам тез-тез дуч келаман. Гарчи қонун ҳужжатларимизда мазкур нотижорат ташкилоти фаолияти дуруст тартибга солинган бўлса-да, барибир ҳали уни мукаммал деб бўлмайди. Пойтахтимизнинг турли ХУМШларидаги ишларнинг аҳволи билан танишиш асносидаги гапларим эҳтимол, аллакимларга майда масала бўлиб туюлар, лекин...\nГап давлатнинг асосий фондлари бўлган турар жойлар ва фуқароларнинг хусусий мулки ҳисобланмиш уларнинг уйлари ва пул маблағлари ҳақида бормоқда. Асосий фондларнинг ҳолати мамлакатнинг бойлиги, бадавлатлиги билан боғлиқ. Мулк ҳуқуқи қонун ҳужжатларидаги асосий ҳуқуқлардан бири бўлиб, Ўзбекистон Республикаси Конституциясидан бошлаб бир туркум ҳуқуқий нормалар билан муҳофаза этилади. Шундай экан, масалани майда деб аташ ўринлимикин?\n● Умуман олганда фуқароларнинг давлат бошқаруви билан жамоат ўз-ўзини бошқаруви ўртасидаги тафовутни тушуниб етмаётганликлари ҳақида гапириш мумкин. Зотан ХУМШ ана шундай ўзини ўзи бошқариш шаклларидан биридир.\nДавлат бошқарувида қарорни ташкилот раҳбари ёки юқори турувчи органлар қабул қиладилар. Бу ўзига хос шажара бўлиб, унинг юқори поғонасида раҳбарият, асос-пойдевор қисмида эса, ижрочилар туради.\nЖамоат ўзини ўзи бошқарувида ҳам мансабдор шахслар бор ва улар раҳбарлар деб юритилса-да, бу ерда шажара гўё тўнтарилиб қолгандай. Негаки, қарорни ташкилот аъзолари бир бўлиб қабул қиладилар, раҳбарият эса қарорнинг ижросини таъминлайди.\nАмалиётда ХУМШ раҳбарлари ва ижрочи директорлар кўпинча давлат бошқаруви тизими деб аталган тизим асосида иш олиб борадилар. Бунда эса ўзбошимчалик, мансаб ваколатлари доирасидан четга чиқиш ҳоллари бот-бот учрайди. Шундай ҳоллардан энг кенг тарқалгани умумий мол-мулк таъминотига мўлжалланган бадалларнинг миқдорини қонун ҳужжатларида белгилаб қўйилган тартибда, яъни муайян уй мулкдорларининг умумий йиғилишида эмас, балки ширкат раҳбариятининг изми билан белгиланишидир. Банклардан кредит олиш жой мулкдорларининг тегишли қарорисиз амалга оширилишини ҳам шундай мисоллар сирасига киритиш мумкин.\nБундай ХУМШлар фаолиятини бошқариш талаб даражасида йўлга қўйилса, кўп нарса яхшилик сари ўзгарган бўлур эди.\nХўш, буни қандай амалга ошириш лозим?\nТўғри, тафаккурдаги эскича андозаларни ўзгартириш осон эмас. Аммо ҳуқуқий тарғибот ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари томонидан кўрилаётган тегишли чоралар ҳамда ХУМШлардаги ҳуқуқбузарликларнинг суд тартибида кўриб чиқилиши билан жамул-жамликда кутилган натижани беради. Таассуфки, бугунги кунда судлар жой мулкдорларининг ҳуқуқларини талаб даражасида инобатга олмай, масалаларни кўпинча ширкат фойдасига ҳал этмоқдалар. Билиб олганлари ХУМШга бадал тўла – вассалом.\nРост, мулкдорлар баъзан умумий йиғилишларнинг тегишли қарорлари акс этган баённомаларни далил қилиб келтирадилар. Ишкаллик шундаки, бу баённомаларни йиғилишда раислик қилувчи ва йиғилиш котиби имзолаган бўлади – бундай қараганда ҳаммаси қонун талабига мувофиқ бажарилган. Лекин умумий йиғилишларни шунчаки, қоғозда ўтказиш ҳам мумкин-ку!\nМулкий ва пул билан боғлиқ масалаларни ҳал этишда баённомага умумий йиғилиш иштирокчиларининг рўйхатини (уларнинг шахсий имзоси билан) албатта илова этиш мақсадга мувофиқ кўринади. Афсуски, ана шу бамаъни талаб қонун ҳужжатларида ўз ифодасини топмаган. «Хусусий уй-жой мулкдорларининг ширкатлари тўғрисида»ги Қонунни (12.04.2006 йилдаги ЎРҚ-32-сон Қонун, бундан буён матнда ХУМШ тўғрисидаги Қонун деб юритилади) умумий йиғилишни ўтказишда иштирокчиларнинг рўйхати уларнинг шахсий имзоси билан тасдиқланган ҳолда тузилиши шарт деган норма билан тўлдирилса, қонун ҳужжатларидаги кемтиклик, туйнук ёпилган бўлади. Башарти, рўйхат йўқ экан, демак, йиғилиш ё ўтказилмаган, ёки йиғилишда жой мулкдорлари ва улар томонидан ваколат берилган фуқаролар иштирок этмаган. Бинобарин, баённома ҳақиқий эмас, мазкур йиғилиш қарори эса юридик кучга эга эмас.\n● Ҳужжат юритиш масаласи, таъбир жоиз бўлса, ҳамманинг жонини ҳиқилдоғига келтирадиган даражада. Айрим ширкатлар фуқароларга бераётган квитанцияларга бир назар ташланг. Пул нима учун киритилаётганлиги борасида бу ҳужжатларда кўпинча «эксплуатация харажатлари» ва «коммунал хизматлар» деб ёзиб қўйишади. Коммунал хизматларга фуқаролар бундай хизмат кўрсатувчилар билан тузган шартномалари асосида ҳақ тўлашади. Бу ўринда ХУМШ мазкур ҳуқуқий муносабатларга аралашиш ҳуқуқига эга бўлмаган ёт, бегона шахсдир.\n«Эксплуатация хизматлари» деган тушунча ХУМШ тўғрисидаги Қонундан батамом чиқариб ташланган. Негаки, у ширкат билан жой мулкдорлари ўртасида амалда мавжуд бўлмаган муносабатларни акс эттирар эди. «Эксплуатация» атамаси бу ўринда «фойдаланиш» деган маънони англатади, уй-жойдан фойдаланиш ҳуқуқига эса фақат жой мулкдорлари эга! ХУМШ квартира тўловини ундириб олар экан, у жой мулкдори ҳисобида иш тутаётган бўлиб чиқади. Хўжа кўрсин қабилидаги бундай манзара ҳар қадамда учрайди: квартира тўлови ёки ҳақи деган атамани кўп ишлатишади.\nАслида эса, уйдаги умумий мол-мулкни асраш учун бадаллар тўланади. Ана шу тушунчалар бир-биридан тубдан фарқ қилади.\nБиринчидан, бу аниқ мақсадга йўналтирилган бадаллардир. Демак, уларни белгиланганидан бўлак мақсадга, яъни квартираси бўлган мулкдор яшаётган уй таъминотидан бўлак нарсага сарфланиши мумкин эмас. Иккинчидан, бадаллар, гарчи ХУМШ ҳисобварақларида жамланиб, унинг мол-мулки саналса-да, аслида ширкат мулки бўла олмайди. Омонатчиларнинг банкдаги пуллари банкнинг мулки эмас, балки унинг активи бўлгани сингари. Шундай қилиб, ширкат раҳбарияти ана шу маблағларни ўз билгича тасарруф этиш ҳуқуқига эга эмас. Юқорида айтиб ўтилганларнинг ҳаммаси ХУМШ тўғрисидаги қонунда у ёки бу йўсинда мужассам топган, бироқ амалиётда унинг нормалари бузилгани-бузилган.\nМасаланинг бошқа жиҳатини олайлик. Квитанция молиявий ҳужжат саналади. Унда қайси ташкилотнинг ҳисобварағига пул киритилаётган бўлса, шу ташкилотнинг муҳри ҳамда ташкилот масъул мансабдор шахсининг имзоси бўлиши керак. Лекин, қайси квитанцияда буларни кўргансиз?\nФириб беришга мойил кимсалар ҳар қанақа қулай ҳолатдан фойдаланиши турган гап. Квитанцияда юридик шахснинг барча атрибутлари кўрсатилган бўлса-да, бошқа юридик шахснинг ҳисоб-китоб варағи қайд этилган ҳолларда уни (квитанцияни) бошқа шахс эмас, айни шу юридик шахс берганлигини исботлаб беришнинг ўзи бўладими, ахир?!\nҚонун ҳужжатларида бундай квитанцияларнинг шакли белгилаб қўйилса, қўли нопок кимсаларнинг қинғирлик йўлларига чек қўйилган бўларди. ХУМШлар учун рақамланган махсус квитанциялар чиқариш ҳақида ҳам ўйлаб кўрса бўлар балки.\n● Аслида анчайин, майда бўлмаган яна қанча икир-чикирлар бор.\nМасалан, ХУМШларни квартираларга қайд этиш. Уй-жой кодексида ташкилотларнинг турар жойларга жойлашуви тўғридан-тўғри ман этилган. Ана шу тақиқни бузиш нималарга олиб келади? Фуқароларнинг ахборотлардан эмин-эркин баҳраманд бўлиш ҳуқуқи бузилади. Ниманидир аниқлаш учун ширкат раисининг квартирасига кириб бора олмайсиз, негаки раис ўзи яшаб турган жойга сизни қўймасликка ҳақли.\nЮридик шахснинг ҳужжатлари у рўйхатга олинган манзилда сақланмоғи лозим. Ҳатто прокуратура ёки солиқ хизмати ходимлари ҳужжатларни олиб қўйиш тўғрисида қарор билан келган бўлса ҳам, турар жойга прокурорнинг алоҳида санкцияси бўлмаса, кира олмайдилар.\n● Ҳудудларни тозалаш иши. Бу ўринда қайси ҳудудни деган савол туғилади. Агар давлат кадастрида ширкатнинг ер участкасидан фойдаланиш ҳуқуқи рўйхатга олинмаган экан, у ҳолда гап уйга туташ ҳудуд ҳақида боради. Уй пойдевори периметридан бошлаб уч метрга қадар бўлган ҳудуд уйга туташ ҳудуд саналади. Бундай жойни тозалаш учун эса ҳудудни тозалайдиган алоҳида ходим керакмас. Шундай бўлса-да, кўпгина ширкатлар қонунга хилоф равишда бундай ходимларни штатда сақлаб турадилар.\nҚонун ҳужжатлари базасига уйга туташ ҳудуд деган тушунчанинг аниқ таърифини киритиш лозим. Ана шундагина амалдорлар уни жой мулкдорлари зарарига талқин этишдан тийиладилар, ҳудудни тозалаш ва озода сақлаш сарф-харажатлари уй аҳли гарданига тушмайди.\n● Жой мулкдорлари пулларини сарфлаш ҳам бухгалтерия фаолияти билан боғлиқдир. Ҳозирги кунда ҳар бир ширкат ҳақ тўланадиган бухгалтер хизматидан фойдаланишга мажбур. Лекин бир даҳада, айтайлик, ўнта ХУМШ бўлса, нима сабабдан марказлаштирилган бухгалтерия ташкил этиб бўлмайди? Ҳолбуки шундай қилинса, мулкдорларнинг харажати камаяр, суиистеъмолликлар майдони эса тораяр эди. Бундай имкониятни қонунчилик йўли билан мустаҳкамлаб қўйиш катта муаммо туғдиради деб ўйламайман.\nДавлатимиз тез суръатлар билан ривожланиб бормоқда. Уй-жой фондини асраш ва сақлаш шакллари ҳам шунга яраша кенгайиб ва ривожланиб бориши керак. Энг муҳими, жой мулкдори давлат унинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ҳимоясида эканлигини, унинг пул маблағлари айни ўзи яшаётган турар жойга хизмат кўрсатишга сарфланаётганлигини, уй-жой мол-мулкининг чинакам соҳиби айни ўзи эканлигини кўриши ва билиши бағоят муҳимдир.\nТошкент шаҳридаги «Нўғайқўрғон» маҳалласи фуқаролари йиғинининг\nижтимоий-ҳуқуқий комиссияси раиси.


Индонезияда тажовузкор маймунлар билан курашга армия жалб қилинди\n23:55 / 07.08.2017\nИндонезия ҳукумати тажовузкор маймунларга қарши қуролли кампания бошлаб юборди. Узун думли макакалар яқин вақтдан бери Ява оролидаги Бойолали тумани аҳолисига тинчлик бермай қўйди. Улар кексалар ва болаларга ҳужум қилмоқдалар ва маҳаллий ночор оилалардан егуликлар ўғирламоқдалар.\nҲукумат маймунларнинг оммавий ҳужумини тўхтатиш учун полиция ва ҳарбийларни жалб қилишга қарор қилди.\n"Маймунлар уйлар олдида 2 ой аввал пайдо бўла бошладилар. Биз улардан бирини отиб ташлаганимизда, қолганлари қочиб кетганди. Ҳозир улар яна қайтдилар", деб айтган маҳаллий полиция бошлиғи Овена Андхи.\nУнинг айтишича, тажовузкор маймунлардан кўпроқ эски уйларда ёлғиз яшовчилар азият чекмоқдалар. Бундай одамларнинг уларга ёрдам берадиган на дўстлари ва на қўшнилари бор.\nОхирги вақтда макакалар тажовузидан 11 киши жабрланган. Табиат ҳимоячиларининг айтишича, маймунлар ҳосил камлиги ва ўрмонлар чопиб ташланаётгани сабабли борган сари кўпроқ қишлоқларда пайдо бўла бошлаганлар.\nИндонезия армия маймунлар


Жиззахда шаҳар ҳокимлиги биноси карантинга олинди - Daryo\n14:33, 07.07.2020 55306\nЖиззахда шаҳар ҳокимлиги биноси карантинга олинди\nЖиззахда шаҳар ҳокимлиги биноси карантинга олинди, деб хабар бермоқда ҳокимлик матбуот хизмати.\nҚайд этилишича, сўнгги кунларда Жиззахда коронавирус инфекциясининг кўпайганлиги туфайли ҳудудда вирус тарқалишининг олдини олиш мақсадида йўлланма асосида шаҳар ҳокими Акбар Шукуров топшириғи билан ҳокимлик ходимлари COVID-19 тестидан ўтказилган.\nЎтказилган тест натижаларига кўра, Жиззах шаҳар ҳокимлиги ходимлари ва раҳбариятидан коронавирус инфекцияси аниқланмаган.\nАммо «Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш маркази» Жиззах шаҳар бўлимининг 1 нафар ходимида COVID-19 инфекцияси аниқланганлиги сабабли «Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш маркази» Жиззах шаҳар бўлими ва шаҳар ҳокимлиги биноси карантинга олинган.\nАйни пайтда ҳокимлик ходимлари ўз ишларини масофадан туриб давом эттирмоқда.\nМавзуга доир: Алишер Шодмонов Ўзбекистонда коронавирус ҳали энг юқори чўққисига чиқмаганини айтди\n22:56, 06.07.2021 160136\n19:42, 14.07.2021 141338\n06:02, 01.07.2021 89180\n15:00 Бугун 12\nРоссиядан тун-у кун, тўғридан-тўғри смартфонингизга келиб тушадиган пул ўтказмалари!\n14:55 Бугун 299\n14:40 Бугун 2797\n14:35 Бугун 2047\n23:38, 25.07.2021 92354\n21:15, 25.07.2021 81960\n01:48, 26.07.2021 76587\n23:42, 25.07.2021 63830


МАҲАЛЛИЙ 06.06.2020 08:18\t337\n2020 йил 5 июн куни Тадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати-Ўзбекистон либерал демократик партияси Қашқадарё вилоят кенгашининг навбатдаги йиғилиши бўлиб ўтди. Йиғилиш кун тартибидаги бир қатор масалалар билан бирга партиянинг вилоят Кенгаши аъзолари таркибига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисидаги масала ҳам кўриб чиқилди ва Кенгашга янги аъзолар қабул қилинди.\nЙиғилишда ташкилий масала ҳам кўриб чиқилди. Ўзлидеп сиёсий Кенгаши Ижроия қўмитаси томонидан тавсия этилган Қашқадарё вилояти жисмоний тарбия ва спорт бошқармаси бошлиғи Сирожиддин Турдийевич Одиловни Кенгаш аъзолари Ўзлидеп Қашқадарё вилояти Кенгаши раиси вазифасига тасдиқладилар.\nОдилов Сирожиддин Турдийевич кенгашга раислик қилиш билан бирга вилоят жисмоний тарбия ва спорт бошқармаси бошлиғи лавозимида ҳам фаолият олиб боради. Сирожиддин Одилов билдирилган юксак ишонч учун Ўзлидеп вилоят Кенгаши аъзоларига ўзининг миннатдорлигини билдирди ва партия фаолиятини янада ривожлантириш, аъзолари сафини кенгайтириш ҳамда тадбиркор ва ишбилармонларни қўллаб-қувватлаш билан бир қаторда халқ манфаатларини ҳимоя қилиш, уларнинг фаровон ҳаёт кечиришлари йўлида бор билим ва имкониятларини ишга солишини айтиб ўтди.\nЙиғилишда онлайн тарзда Ўзлидеп сиёсий Кенгаши Ижроия қўмитаси раисининг ўринбосари Бахтиёр Якубов иштирок этди ва раислик қилиб борди.\nҚАРШИ ШАҲРИДАГИ БУЮМ БОЗОРИГА КИМЛАР КИРИТИЛМАЙДИ?


«Қумторнинг миллионлари Бакиевнинг даврида тўналмаган». Елисеев олтин кони, Садирқулов ҳақида | ҚИРҒИЗИСТОН ЯНГИЛИКЛАРИ\n«Қумторнинг миллионлари Бакиевнинг даврида тўналмаган». Елисеев олтин кони, Садирқулов ҳақида\nРивожлантириш, инвестиция ва инновация марказий агентлик раҳбарининг собиқ ўринбосари ва бир вақтлардаги Максим Бакиевнинг энг яқин сафдоши Алексей Елисеев «Иш кунининг кечи» дастурида суҳбатлашди.\nЕлисеев интервью давомида Бакиевнинг бошқарувини мақтаб, Муваққат ҳукуматни ўғирликда айблаган. У 2010 йили янги ҳукумат Тараққиёт фондидан «Қумтўр»нинг 86 миллион долларини ўғирлаб олган деб айтган.\nҚумтўр конига боғлиқ бўлаётган ишлар бўйича бир қатор одамлар фикр билдиришди, унинг орасида тахтдан қулатилган икки президент — Аскар Акаев ва Курманбек Бакиев ҳам бор. Ўз навбатида иккиси ҳам йўл қўйган хатолари учун бир-бирини ва кейинги раҳбарларни айблаб, ўзларини оқлашга ҳаракат қилишган.\nЕлисеев нима ҳақида айтди?\nКурманбек Бакиевнинг ўғли Максим.\nМаксим Бакиев ҳақида\nМен ўзимни Максим Бакиевнинг дўстиман деб айтолмайман. Славян университетида ўқитувчи бўлиб ишлаб юрган вақтда бир курс дарс берганман. Кейин давлат хизматига келганда — 2009 йили ноябрда инвестицияларни ривожлантириш бўйича марказий агентлик раҳбарининг ўринбосари бўлиб тайинланганда учрашдим.\nДўстлик эмас, бу ишдаги муносабат.\n*Максим Бакиев — 2010 йили 7 апрелда бўлган революцияда ҳукуматдан ажраган Қирғизистоннинг иккинчи президенти Курманбек Бакиевнинг иккинчи ўғли. Қирғизистондаги ҳукумат алмашгандан кейин у молиявий фирибгарликда айбланиб, мулкини мусодара қилиш билан 25 йилга сиртдан судланиб, озодликдан маҳрум қилинган.\nҚумтўрга боғлиқ масалалар ҳақида\nБуларнинг ҳаммасини [муаммолар] давлат ўзи атайлаб қилган. Бунга бирор бир шартномани — 2009 йилдаги ёки 2007, 2003 қолаверса 90 йиллардаги шартномаларни айблаш — қийин. Масала бу шартномалар қандай бажарилгани ва давлат уларни амалга оширишда нималарга эга бўлганида. Ҳар бир шартномани яхши ва ёмон томонлари бўлган. Шартномалар нотўғри бўлгани учун шундай ҳолга тушдик деган — тўғри эмас.\nАкаев ва Бакиев вақтидаги шартнома\nАгар 2009 йилдаги шартнома ҳақида айтадиган бўлсак, мен айтиб берайин. Охирги кунларда «Қумтўр» тарихининг хронологиясини халқнинг бари билиб қолди. Қумтўр конини қазишга розилик берган «Камеко» компанияси бундай даражадаги биринчи чет эл инвестицияларнинг бири эди. Бунинг учун Акаевнинг дастлабки ўн йиллик бошқарувига раҳмат [Қирғизистоннинг тахтдан қулатилган тўнғич президенти]. Улар Қирғизистонга шундай даражадаги компанияни олиб кела олишган.\nШу каби халқаро компанияларнинг ёрдами билан Қумтўрнинг технологик ва иқтисодий томондан энг қийин бўлган лойиҳасини ишлаб чиқиш бошланган. Мен Аскар Акаевичнинг мазкур лойиҳа миллий валютанинг сақланишига ва иқтисодни ривожланиши учун жуда муҳим деган фикрига қўшиламан. Бироқ 2003 йили бўлган воқеа [шартномани] амалга ошириш натижасида жуда ҳайрон қоларли бўлди.\nАкаев жамоасининг усули тўғри танланган. [Қумтўр] компанияни тузиш оммавий биржада чиққан биринчи лойиҳа бўлган. Бироқ амалга ошириш ҳалокатли кучга эга бўлган — «Қумтўр» лойиҳасидаги улушнинг учдан иккисини 33% акцияга алмаштириш.\nШу шартнома натижасида Қирғизистон «Центеррадан» умуман акция ололмай қолган. Деярлик 2009 йилгача барча акцияларидан маҳрум бўлган.\nНимагадир Аскар Акаев ҳам бу ҳақда айтмаяпти. Ҳозир бу ҳақда билишмайди ёки атайлаб айтишмайди. Қирғизистоннинг фойдасига деб чиқарилган барча акциялар «Центерра»нинг ўзида бўлган ва Қирғизистон ундан фойдалана олмаган. Улар «Кыргыз Альтын» компаниясига номинал турда ёзилгани билан юридик томондан унга тегишли бўлмаган.\nШу билан бирга ҳайратланарли йўл билан 17% акция арзимаган тийинга сотилиб кетган, натижада Қирғизистоннинг «Центерра»даги улуши 15,7%га тушган. Аскар Акаевич қанча бир суммадаги пул — 86 миллион доллар олганмиз деб айтмоқда, бу айтганларидан фахрлангандай ҳам. Аслида бу пуллар қамоққа олиниб, Миллий банкда музлатилган эди. 2009 йилгача бу пуллардан фойдаланиш мумкин эмас эди.\nПулни қамоқдан чиқариш бу бизнинг шартноманинг муваффақияти бўлган. Ҳукумат иқтисодий вазият сабаб лойиҳани текширишга қарор қилганда биринчи арбитраж пайдо бўлган. Ҳозир бу ҳақда нимагадир айтишмаяпти. 2006 йили «Камеко» билан «Центерра» компанияси Қирғиз Республикаси ҳукуматига қарши судга мурожаат қилиб, 1 млрд доллар талаб қилишган.\nКайипов, Усўнов ва Садиркулов\nАрбитраж Қирғизистоннинг жуда ҳайратланарли позицияси билан қаралган — ўша вақтда Юстиция вазири [Марат] Кайипов бўлган. У менга ажойиб нарсани айтди - «Менин арбитраж билан сўзлашишда яхши тактикам бор — арбитражни эшитмаганга солиш». Ўзингиз тушунгандай бундай тактика билан биз салбий натижа оламиз холос.\nЎша вақтда «Камеко» ва «Центерра» билан музокараларни Данияр Усўнов олиб борган. Усўнов 2006 йили улар билан меморандумга қўл қўйган. Кейин унинг ўрнига Атамбаев билан Акилбек Жапаров келиб музокара олиб бориб, 2007 йили шартнома тузиб парламентнинг муҳокамасига юборган. Ўша вақтда бу ишга мен ҳам қўшилдим — мени марҳум Медет Садиркулов чақирган.\nМенга адвокат қатори юридик хулоса тайёрлашни топширишган.\nМен иш билан танишганда сочим тик туриб қолди. Қандай нарсаларни кучга киритиш таклиф қилинганини кўрдим. Шартнома жуда ночор эди.\nШартномага кўра, «Камеко» Қирғизистонга маълум бир сондаги акцияларни ўтказиб берган, бироқ унинг ўрнига «Центерра» «Камеко»нинг фойдасига қирғиз активларидай бўлган ғазна акцияларини чиқарган. Бу Қирғизистоннинг манфаатинигина бузмасдан, Канаданинг қонуни бўйича ҳам жиноий иш бўлган.\nШундан кейин ҳайратланарли солиқ режими қабул қилинди, унсий олтинга ягона солиқ жорий қилиш бўйича ғоя – шуни қандай тузишди! Бу ё саводсизликдан ёки атайлаб қилинган. Шартнома Нью-Йорк штатининг қонуни билан изга солинган, Америкада эса солиқлар бошқача аҳамиятга эга. Улар шуни тушунишмади. Америкада солиқлар давлатга тўланувчи барча тўловларни билдиради. Аслида ўша 12-13 фоиз билан давлат қачонлардир ололган барча тўловларнинг харажати ёпилишини билдирган. Агар қўшимчалар кўп бўлса, унда уларни шу суммагача камайтиришга тўғри келади. Бундан бошқа яна кўплаган қоида бузишлар бўлган.\nЕлисеев директорлар кенгашига қандай кирган?\nМен ўзимнинг хулосамни чиқарганда Садиркулов айтди — «шунчалик ақлли бўлсанг мен президент билан гаплашиб қўйдим, комиссияга кириб ўзинг чиқарган хулосага жавоб бер, уни [шартномани] яхшироқ қилишга ҳаракат қил» Мен ёш ва димоғдор бўлганим учун бу таклифни қабул қилдим. Биз музокараларни бошладик — бир йилдан ортиқ вақтда халқаро юридик компанияларни жалб қилиш билан ўтказдик. Биз бу арбитражни вақтинча тўхтатдик — у ерда улар [Қирғизистондан] камида миллиард доллар ундира олишлари ҳақида даъво аризаси тузилган эди. Биз бир қарорга келдик.\nКўпчилик бу шартноманинг туп маъносини тушунмайди. Барча акциялар қамоқдан чиқарилиб, Қирғизистон мулкига ўтган, прогрессив солиқ режими ишлаб чиқилган ва энг асосийси — шартнома «Центерра» компаниясини «Камеко»нинг бошқарувидан Қирғизистоннинг назоратига ўтказиш ҳақида бўлган.\n«Камеко» олтин бизнесидан кетаётганини эълон қилганда биз иккинчи йирик акционер қатори компанияни бошқаришни қўлга олдик – шартнома шу ҳақда бўлган.\nБироқ бу амалга ошмади, сабаби 2010 йили апрелда давлат тўнтарилиши бўлди.\n«Центерра»нинг раҳбарияти бу шартномаларнинг маъносини янги қирғиз ҳукуматидан яширишни афзал кўрди. Қирғиз ҳукумати қабул қилинган ва имзоланган ҳужжатларни ўқигиси келмаган ёки тушунмаган. Улар ўзларининг айрим бошчиларини тайинлай бошлашган. Шахсий ишонч асосида.\nМен «Центерра»нинг директорлар кенгашида бўлганман, мендан кейин [Амангелди] Муралиев техник [вице] премьер-министр хизматига келди. Бу жиноий жавобгарликка тортиладиган қадам. У давлат ходими сифатида компаниянинг директорлар кенгашига кирган.\n86 миллион доллар қаерга кетди?\nЎша вақтда ҳеч эътибор бермаган, сабаби мақсад сиёсатга аралашиш ва қолган «меросни» талон-тарож қилиш бўлган. Аскар Акаевич Бакиев вақтида йўқолди деган 86 миллион долларни мен Муваққат ҳукумат вақтида йўқолди деб айта оламан. Бу пул ривожлантириш фондига ўтказилиб, Миллий банк ҳисобларида бўлган ва 2010 йилнинг апрелидан кейин Вақтли ҳукумат аъзолари томонидан талон-тарож қилинган. Бунинг ҳаммаси қирғиз томондан қалбаки йўл билан тузилган қулашга олиб келди.\nМедет Садиркулов ҳақида\nШахсан мен уни қўмсаб йиғлайман, уни устозларимнинг бири деб ҳисоблайман. Мен унга жуда яхши муносабатда бўлганман. Агар у тирик вақтда давлат тўнтарилиши бўлса, унда у 2010-йилдаги формада бўлмас эди. Бу давлат учун жуда фойдали бўларди, унинг даврида бошқача сценарий бўйича кетарди. У ҳақиқатдан ҳам катта ҳарфлар билан ёзилган давлат арбоби бўлган. Бу Қирғизистон учун катта жудолик.\n*Садиркулов Курманбек Бакиевнинг президентлик маъмуриятининг раҳбари бўлган. У ишдан кетгандан кейин 2009 йили март ойида вафот этган. Ўлишига бир неча ой қолганда кесилган панжалар ва қулоқларни олган. бу нарсалар Жаниш Бакиевнинг буйруғи билан юборилгани айтилган. Олдин Қирғизистоннинг ҳуқуқни ҳимоя қилиш органлари Садиркулов Бишкекка яқин жойда бўлган йўл ҳалокатида унинг «Lexus» русумидаги автомашинаси «Ауди» енгил машинаси билан тўқнашганда ҳалок бўлганини билдиришган.\n2010 йилдаги инқилобдан кейин ҳуқуқни ҳимоя қилиш органлари ҳодиса махсус уюштирилган деган версияни кўтаришган ва Садиркуловнинг муносабати сўнгги йилларда жиддий ёмонлашиб кетган давлат хавфсизлик хизматининг раҳбари, президентнинг укаси Жаниш Бакиевнинг буйруғи билан ўлдирилган дейишган. Президент Бакиев аппаратининг собиқ раҳбари Медет Садиркуловнинг ўлими бўйича айбланаётган етти айбланувчининг бешови 5 йилдан 18 йилгача озодликдан маҳрум қилинган. Қолган иккиси амнистия билан бўшатилган.\nСиртдан чиқарилган ҳукм бўйича\nМен сиртдан судланган эмасман – бунинг бари тўнтарилишни амалга оширган ҳукуматнинг ўйлаб топган нарсалари. 2010 йилнинг апрелидан бери мен юрган жой маълум, мен алоқадаман. Менга ҳеч қандай айб қўйилмаган. Маълум бўлишича, одамга хабар бермасдан сиртдан ҳукм чиқариш мумкин эмас.\nБир марта мен ҳақиқатда шу ерда — Латвияда — Бишкек Иссиқлик электр марказининг иши бўйича қирғиз халқининг илтимоси билан гувоҳ қатори сўроқ қилиндим. Ҳеч қандай айбловлар бўлмаган, мени сўроқ қилишга сабаб бўлган воқеалар 2010 йилдан кейин бўлган, уларга менинг ҳеч қандай алоқам йўқ.\n*Елисеев собиқ президент Курманбек Бакиев ва унинг ўғли Максимга боғлиқ жиноий ишларда фигурант бўлган. Бош прокуратура унинг лицензиясини узайтириш билан Юстиция вазирлиги адвокатнинг шахсий ишини материалларини йўқ қилган деб гумон қилган. 2010 йилдаги апрель воқеасидан кейин у Қирғизистондан чиқиб кетган ва ўлканинг янги ҳукумати уни сиртдан саккиз йилга озодликдан маҳрум қилган.\nРИИБА (САРИИ) ҳақида\nРивожлантириш, инвестиция ва инновация бўйича марказий агентлик (РИИБА) тузиш ғояси жуда яхши бўлган, ўша вақтдаги энг яхши мутахассислар йиғилган, улар давлат бошқарувининг нури бўлган. Аслида биз кўп ишламаганмиз — 2009 йилнинг ноябрь ойидан 2010 йилнинг март ойигача. Бу вақт оралиғида биз кўплаган давлат дастурларини, инвестициявий дастурларни ёза олдик.\nРивожлантириш фонди шу агентликнинг бошқарувига ўтказиб берилган – у ўзининг пулларини кўпайтирди. Раҳбариятда кўп даромад олиб келган давлат ресурслари бўлган.\n2010 йили апрелда тўнтарилиш қилган одамлар «тўла идишни” олишди. Юз миллионлаган текин пуллар.\nБунгача революционерлар бундай кенг феъллик «меросни» олишган эмас.\nБакиев вақтидаги тарифларнинг ошиши\nЭлектр энергияси ва ёруғликка тарифларнинг кўтарилиши ҳақида – бу дастур РИИБА келгунча қабул қилинган. Бироқ бу шошилинч муҳтожлик эди. Ўша тузилган тарифлар иқтисодий томондан фойдали бўлмаган. Яна бир нарса, аҳолининг қуйи қатлами ёрдамга муҳтож бўлган. Аслида уни амалга ошириш бошланди.\nБакиев кланига бўлган айбловлар ҳақида\nАйблар қандай қўйилган – албатта, булар умуман асоссиз, қуруқ гап. Айб қўйса бўлар эди, бироқ уларни ҳозирги қўйилгандай эмас, бошқача турда қўйиш керак эди.\n* Бакиев, унинг қариндошлари ва бошқа яқинлари қуйидаги жиноятлар бўйича айбланмоқда:\n«Жеруй» олтин конини ишлатишда ва уни учинчи томонга сотишда алоҳида имтиёзларни ноқонуний олиш;\n«Азия универсал банк»дан ва Қирғизистоннинг Ижтимоий фондидан 2 млрд сомдан ортиқ пулни ўзлаштириш;\n«Иссиқкўл» компаниясининг 20% акциясини сотишга мажбурлаш;\nМаксим Бакиев ва унга яқин одамларни Бишкек шаҳрининг Ибраимов кўчаси, 24 манзилида жойлашган «Учкун» босмахонаси ёнидаги 904,6 м² бинони ва 0,385 га ерни ноқонуний хусусийлаштириши;\n«Азия универсал банк» ва Қирғизинвестбанк орқали ҳаром пулларни қонунийлаштиргани;\n«Манас Банк», «Киммел», «Мавал Актив» компаниялари орқали чет эл фуқароларининг жиноий йўл билан топилган ҳаром пулларини легаллаштирган;\n2010 йили 7 апрелда Бишкекнинг Ала-Тоо майдонида норозилик митингига чиққан одамларга ўқ отиб ўлдиргани.\nБош прокуратуранинг маълумоти бўйича, Курманбек Бакиев юқоридаги жиноятларнинг ҳаммаси учун сиртдан 30 йилга озодликдан маҳрум қилиниб, қидирув эълон қилинган.\nМарат, Максим, Жаниш ва Курманбек Бакиевлар МДҲдаги давлатлар аро қидирувга ва Интерпол орқали халқаро қидирувга берилиб, айбланиб, сиртдан судланган.\nБироқ, 2021 йили 11 майда Жалолобод шаҳар судининг ва Жалолобод вилоят судининг Канибек Бакиевга чиқарган ҳукмлари бекор қилинган. У у Қирғизистоннинг тахтдан қулатилган президенти Курманбек Бакиевнинг қариндоши.\nКанибек Бакиевга нисбатан «Лавозимни суиистеъмол қилиш» моддаси бўйича қўзғалган жиноий иши прокуратуранинг илтимоси билан қайта кўриб чиқишга юборилди.\nМен уларнинг ҳаракатларида жиноят белгиларини кўрганимни тасдиқлай олмайман. Мен Курманбек Бакиев ҳақида президент қатори, шунингдек, РИИБАда мен унга бўйсуниб ишлаган Максим Бакиев ҳақида айта оламан. РИИБАда ишлаган вақтда бизнинг муносабатларимизда бирор бир жиноятлар бўйича сўз бўлмаган деб гувоҳлик бера оламан.\n*Максим Бакиев босқинчи қатори танилган. У томондан бўлган босқинчилик ҳақида собиқ депутат Элвира Сурабалдиева айтиб берган. Чет эллик тадбиркорлар Максим Бакиевга қарши халқаро судларга мурожаат қилишган. улар буни босқинчиликда ва одам ўлдиришга ҳаракат қилган деб айблашган. Максим Бакиевнинг собиқ маслаҳатчиси Евгений Гуревич у Қирғизистондан 300 миллион доллар олиб кетганини айтган.\nАввалги мақолаАдвокат собиқ депутат Пирматов Жапаровнинг лойиҳасига тўсқинлик қилгани учун қўлга олинганини айтиб берди\nНавбатдаги мақолаОрхан Инандини топишга ёрдам берувчи маълумот учун мукофот эълон қилинди


Huawei уйғурларни аниқлаш тизимига патент олгани маълум бўлди\n16:35 / 15.01.2021\nХитойдаги Huawei компанияси йўловчилар орасидан уйғур миллатига мансуб шахсларни аниқлаб берувчи тизим учун патент олгани маълум бўлди.\nТегишли файл АҚШнинг етакчи тадқиқот компаниялари томонидан қўлга киритилган ва BBC News’га тақдим қилинган. Илгарироқ Huawei унинг технологияларидан ҳеч бири этник гуруҳларни аниқлаш учун мўлжалланмаганини айтган эди. Энди эса, патентни рўйхатдан ўтказяпти.\nМажбурий меҳнат лагерлари\nКомпанияга бу ҳужжат Хитой миллий интеллектуал мулк маъмуриятидан (CNIPA) хитой тилидаги ҳужжатдаги уйғурларга берилган ҳаволани ўчириб ташлашни сўраши учун керак.\nУйғурлар – Хитойнинг шимоли-шарқидаги Шинжон провинциясида истиқомат қилувчи, асосан мусулмонлардан иборат бўлган миллат ҳисобланади.\nХитой ҳукумати уйғурларга қарши юқори технологик кузатувлар олиб бориш ва уларни фарзандлар ота-оналаридан ажратиладиган мажбурий меҳнат лагерларига жўнатишда айблаб келинмоқда. Расмий Пекин эса лагерлар кўнгилли таълим ва малака ошириш учун ташкил қилинганини айтиб келади.\n«Хитой жамоат хавфсизлиги вазирлигининг видеокузатув тармоқларига қўйган техник талабларидан бири – миллатни, хусусан, уйғурларни аниқлаш ҳисобланади. Дунёда одамлар миллатига қараб кузатилиши ва таъқиб қилиниши мутлақо қабул қилиб бўлмас ҳолат, Хитойда эса уйғурларнинг дастаги йўқлиги учун улар кўп жабҳаларда қаттиқ дискриминацияга учраётгани жавобсиз қолиб кетяпти», дейди Human Rights Watch вакили Мая Ванг.\nHuawei патентни аслида 2018 йилнинг июлида Хитой Фанлар академияси билан биргаликда қўлга киритганди. Унда кўчада расми ё видеоси олинган пиёдаларнинг турли жиҳатларини ўрганувчи сунъий интеллектдан фойдаланиш йўллари кўрсатилганди. Унда диққат тананинг турли ҳолатларини аниқлашга берилади. Масалан, кимдир ўтирибдими ёки турибдими – аниқликда айтиб бера олади. Аммо ҳужжатда шахсларга эътибор қаратилиши мумкин бўлган атирибутлар қаторига «ирқ» деган категория ҳам қўшилган.\nКомпания матбуот котиби эса бу ҳисобга олинмаслиги кераклигини айтган.\n«Huawei дискриминациянинг ҳар қандай турига қарши, шу жумладан, этник дискриминация характеридаги технологияга ҳам. Шахсларнинг ирқини аниқлаш ҳеч қачон изланиш ва тараққиёт лойиҳасининг бир қисми бўлмаган.\nБу ҳеч қачон амалда қўлланмаслиги керак ва биз буни бартараф этиш йўлида фаол иштирок этамиз. Биз меҳр ва бирдамлик билан ишлаб чиқиладиган ва татбиқ қилинадиган янги ва ривожланишдан тўхтамайдиган технология устида ишлашни давом эттирамиз», деган у.\nПатент IPVM видеокузатув тадқиқот гуруҳи томонидан ошкор этилди. У аввалроқ Huawei веб-сайтида «махфий» ҳужжат деб белгиланиб, «Уйғурни аниқлаш» тизими устида ишланаётганига ишора қилинганди. Ўшада Huawei саҳифа ҳақиқий эмаслиги, синов режимида эканини айтиб, одамларни миллатига қараб ажратиб берадиган тизимларни сотишдан бош тортганди.\nЧоршанба куни Британия парламентининг Ташқи ишлар қўмитаси раҳбари ва Консерватив партиянинг Хитойни тадқиқот қилиш гуруҳи бошлиғи Том Тюгендат BBC News’га қуйидагиларни сўзлаб берди.\n«Уйғур миллатига қарши шафқатсиз тазйиқни қўллаб-қувватлаётган технологик гигант бизга оддий истеъмолчи сифатида ҳам, жамият сифатида ҳам уларнинг маҳсулотини сотиб олаётганда ва улар билан иш қилаётганда эҳтиёт бўлишимиз кераклигини кўрсатмоқда.\nҚатағон қилувчи ҳукумат учун миллат аниқловчи технология яратиш бизнинг стандартларимизга тўғри келмайдиган хатти-ҳаракатдир», деган у.\nЮздан таниш дастури\nIPVM, шунингдек, Хитойнинг сунъий интеллектни дастурловчи компанияси Sensetime ва суратдан таниш бўйича мутахассис Megvii томонидан уйғур миллатига мансубларни аниқлаш бўйича патентларни ҳам ошкор қилган. Sensetime’нинг 2019 йилдаги файлларига кўра, юздан таниб олиш дастуридан хавфсизлик учун «ўрта ёшдаги кўзойнак таққан ёки соқол қўйган уйғур»ни ёхуд ниқоб таққан уйғурни қидиришда самарали фойдаланиш мумкинлиги айтилган.\nSensetime матбуот котиби бу жуда афсусланарли эканини айтган.\n«Биз жавобгарлигимизнинг аҳамиятини тушунамиз. Шунинг учун ҳам 2019 йилнинг ўрталарида сунъий интеллектни ишлаб чиқишдаги ўз ахлоқ қоидаларимизни ишлаб чиқишни бошладик. Патент эса, кодекс ишлаб чиқишдан аввалроқ олинган», дейди у.\nМиллатни таниб олувчи дастурлар\nMegvii’нинг 2019 йил июнда қўлга киритган патентида маълумотлар базасида юзларни танишда йўл қўйилган хатоларни қайта ишлаш йўллари кўрсатилган.\nУнда миллатга кўра таснифлаш мумкинлиги айтилган. Масалан, хан (хитой миллатига мансублар), уйғур, хан эмас, уйғур эмас ва номаълум.\nКомпания BBC News’га берган ахборотида «Megvii 2019 йил олган патентдаги сўзлар тушунмовчиликка сабаб бўлган. Megvii ирқий ёки этник келиб чиқиш бўйича аниқловчи дастурлар яратмаган ва яратмайди ҳам ёки сотмайди. Megvii ўтмишда тижорий ривожланишни мақсад қилганини ҳамда маркетинг, савдо ва операцион материалларни назорат қилишда сусткашликка йўл қўйганини тан олади. Биз вазиятни тўғрилаш устида ишлаяпмиз», деди у.\nҚиёфадан таниб олиш модели\nIPVM, шунингдек, Хитойнинг икки технологик конгломертларидан бўлган Alibaba ва Baidu компанияларининг ҳам расмдан таниб олиш бўйича патентларини ошкор қилди. Фақат унда уйғур деган ном эмас, одамларни этник келиб чиқишидан ажратиб олиш зикр қилинган.\nAlibaba’нинг бунга жавоби қуйидагича бўлган: «Ирқий ёки этник дискриминация ёки таснифлаш бизнинг сиёсатимиз ва қадриятларимизга зиддир. Биз ҳеч қачон бизнинг технология алоҳида этник гуруҳларга қарши қаратилишини мақсад қилмаганмиз».\nBaidu’нинг реакцияси эса қуйидагича: «Патентга ҳужжат топширилаётганда ундаги сўзлар техник тушунтириш бўлади. Бинобарин, бу вазиятда қиёфадан таниб олиш моделини тавсифлашдан кўра кўпроқ ихтиронинг қандай амалга оширилишини тақдим этади. Технологияларимиздан алоҳида этник гуруҳларни таъқиб қилиш йўлида фойдаланишларига ҳозир ҳам, келажакда ҳам йўл қўймаймиз».\nHuman Rights Watch ҳамон хавотирда.\n«Хитой полициясига видеокузатув дастурлари ва тизимларини сотувчи ҳар қандай компания, ҳукуматнинг талабларига жавоб бериши шарт. Талаблар орасида эса миллат бўйича таниб олиш шарти ҳам бор. Бу компаниялар ҳукуматга кузатув мосламалари, дастурлари ва тизимларини сотиш ҳамда уларга хизмат кўрсатишни зудлик билан тўхтатишлари тўғри иш бўларди», деди Мая Ванг.\n12:00 / 05.04.2022\nHuawei MatePad 11 тавсифи: кенг имкониятларга эга планшет\nHuawei 108 мегапикселли камерага эга янги смартфонини намойиш этди\n12:00 / 17.11.2021\nСовға керакми? Бу осон!


"Тарбия ва таълим миллий тараққиётимиз асосидир" — Алишер Қодиров. — Sof.uz\nЖАҲОН 243,541,648 220,649,330 4,949,644\n"Тарбия ва таълим миллий тараққиётимиз асосидир" — Алишер Қодиров.\n27.09 21:50 36 Ўзбекистон\nМиллий истиқлолимиз йўлида жон фидо қилган жадидчилик мактабининг асосчиларидан бири Абдурауф Абдураҳим ўғли Фитрат ўзи ташкил этган “Тонг” журналига “Мия ўзгармагунча бошқа ўзгаришлар негиз тутмас” деган шиорни танлаган экан.\nАвлоний бобомиз эса: “Таълим-тарбия биз учун ё ҳаёт – ё мамот, ё нажот – ё ҳалокат, ё саодат – ё фалокат масаласидир”, деганди.\nБундай ёндашувлар ҳар қандай замон ва маконда ҳам тарбия масаласига долзарб масалалардан бири сифатида қаралганини кўрсатади.\nАгар кейинги йилларда Ўзбекистонда амалга оширилган ислоҳотлар чуқурроқ таҳлил этилса, таълим тизимини, айниқса, бирламчи тарбия ўчоғи саналган мактабгача таълим соҳасини ривожлантиришга давлат сиёсати даражасида эътибор қаратилгани яққол кўзга ташланади. Бу Янги Ўзбекистонда ҳам таълим-тарбия ҳаёт-мамот масаласига айланганидан далолат, албатта.\nЎз фаолиятининг дастлабки кунлариданоқ “Инсон ўзгарса, жамият ўзгаради” шиорига амал қилаётган партиямиз дастурида ҳам ушбу масала бош йўналиш сифатида танлаб олинган.\nШунинг учун ҳам сайловолди дастуримда бола туғилганидан то мактабни тугаллагунгача бўлган даврни ўз ичига олган тарбия ва таълим давлат дастурини ишлаб чиқиш ҳамда “Оила – боғча – мактаб” тизимини йўлга қўйишга доир таклиф ва ташаббусларни илгари сурдим. Бунда оилада соғлом фарзандни дунёга келтириш ва тарбияни тўғри ташкил этиш учун 18 ёшгача фарзандлари бўлган ота-оналарни қўллаб-қувватлаб, уларга алоҳида мақом ва масъулият юклатилишини ҳам таклиф қиляпман.\nШу ўринда боғчаларнинг давлат томонидан молиялаштирилиши ва боғча давридаги охирги йилнинг мажбурий бўлиши ҳам ниҳоятда муҳим эканини айтиш жоиз.\nБиз педагогларнинг ойлик маошларини қўллаб-қувватлаш масаласига ҳам партиямизнинг мақсад ва вазифаларидан келиб чиққан ҳолда ёндашдик. Яъни, бизнингча, соҳада педагог деган юксак номга муносиб бўлган одамларгина ишлаши керак. Бунинг учун энг аввало соҳа учун кадрлар тайёрлаб берадиган ОТМга алоҳида аҳамият берамиз.\nТан олайлик, узоқ йиллар мобайнида тарбиячи, педагог ва ўқитувчиларга зарур шароитлар бўлмади. Йиллар давомида йўл қўйилган ана шундай хатолар айнан бугунга келиб, тарбия ва таълимнинг абгор ҳолатга тушиб қолишига олиб келди.\nЎғил қизимиз ёхуд набираларимизга тарбия бераётган, Навоий ва Фузулийдан ғазаллар ўқишни ўргатаётган муаллимга эса керакли муносабат бўлмади. Минг шукрки, кейинги йилларда ана шу хатолар тан олина бошланди ва соҳага бўлган муносабат давлат даражасида ўзгарди.\nПартиямизнинг мақсад ва илгари сураётган ғоясидан келиб чиқиб, сайловолди дастуримда ана шу масалаларга устуворлик берилди. Эзгу ниятимиз мактабларда бошқарув, ўқитувчига муносабат ва тарбия-таълим ишларини ташкил этишни тубдан ўзгартириш. Ўқитувчиларга ўз мутахассислигидан ташқари бошқа фанлардан дарс бериш тартибини ҳам бекор қилишдир.\nТоки ўқитувчи ўз ишини завқ билан, севиб амалга оширсин, оғир меҳнати ҳар томонлама қадр топаётганини ҳис қилсин. Дарс мавзуси бўйича дунёда бир соат аввал қандай янгиликлар юз берган бўлса, шуни ҳам биладиган даражада фаол бўлсин. Бунинг учун эса мактаб маъмурияти ўқитувчига замонавий воситалар ва шинам муҳит яратиб бериш ҳақида ўйлаши керак. Ўқитувчи дарсини бериб бўлдими, хоҳласа кутубхонага, хоҳласа уйига кетсин. Қаер унинг учун қулай бўлса, ўша ерда оиласи, иши, ўқувчилари ҳақида ўйласин, ўтган дарслари учун ҳисобот тўлдириш ҳақида эмас!\nШу ўринда бир масала: умумтаълим мактабларида янги жорий қилинган “Тарбия” фанини кўпинча география, математика ёки тарих фани ўқитувчилари ўтмоқдалар. Ваҳоланки, бу фанни педагогика, психология, физиология, диний ва умуминсоний қадриятларни мукаммал ўзлаштирган “тарбиячи”лар ўтиши керак. Шу сабабли, педагогика олийгоҳларида 2 тоифада, яъни бошланғич (0-7 ёш) ва ўсмирлик (8-18 ёш) даври тарбиячиси ихтисосликлари бўйича мутахассислар тайёрланишини энг муҳим вазифалардан деб ҳисоблаймиз.\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, мактаб ўқувчиси мактабдаёқ мактабдан кейинги ҳаётига тайёрланиши керак. 6-синфдан бошлаб ўқувчиларнинг илмга лаёқати борлари билан алоҳида ва тадбиркорликка лаёқати борлар билан алоҳида дастурлар асосида иш олиб бориш бугунги куннинг энг муҳим талабидир. Яъни, бу жараёнда ота-онанинг “орзу-ҳаваслари” бола тақдирини ҳал қилувчи омилга айланмаслиги керак. “Ўқиб одам бўлармидинг!” деган қараш ҳам, “Мен ўқимадим, болам ўқисин” деган қараш ҳам ўқувчининг таснифланишига таъсир кўрсатмаслигига эришишимиз лозим. Қолаверса, ниҳоят биз ҳам фақат олий маълумот – фаровонлик гарови, деган қарашдан воз кечишимиз керак. Масалан, Хитойда мактаб битирувчиларининг 30-35 фоизи олий маълумот олиш учун ҳаракат қилса, қолган болалар ўзларини тадбиркорликка ураркан.\nБуларнинг барчаси педагоглар, ўқитувчилар зиммасига жуда катта масъулият юклайди. Албатта, демак, бу жараёнда ўқитувчиларга рағбат керак. Шунинг учун ҳам иш ҳақларини камера кузатувлари асосида ҳисобланадиган рейтинг балларига мувофиқ белгиланишини таклиф қиляпмиз.\nБир сўз билан айтганда, мактабда ўқитувчиларнинг янги авлодини яратиш, олийгоҳларда ўз соҳасининг етук мутахассислари дарс беришини таъминлашни энг устувор вазифа ҳисоблаймиз.\nТаълим ва тарбия ҳақида гап кетганда олий таълим тизимидаги бугунги ҳолатга муносабат билдирмаслик мумкин эмас.\nТаъкидлаш лозим, кейинги йилларда тизим жуда катта ўзгаришларни бошдан кечирди. Хусусан, олий таълим қамрови 9 фоиздан 28 фоизга кўтарилди. ОТМлар сони кўпайди. Аммо тизимдаги муаммолар таҳлили туб ислоҳотлар ўтказиш лозимлигини кўрсатяпти. Шунинг учун ҳам дастуримизда Олий таълим вазирлигини тугатиш ва унинг ўрнига Президент ҳузурида ректорлар кенгашини тузиш таклиф этиляпти. Бу ушбу тизим давлат тасарруфидан чиқарилади, деганидир.\nАйрим юртдошларимиз балки бу таклифга эътироз билдиришар, аммо бугун дунёда бўлганидек, Ўзбекистонда ҳам кириш осон, аммо ўқиш қийин бўлган таълим тизимига ўтилиши керак. Бусиз кутилган даражага эришиб бўлмайди.\nШуни тан олишимиз керакки, XXI асрга келиб, глобаллашув жараёнларини бошидан кечираётган дунёнинг бирламчи муаммосига айланган маънавий таназзул инсониятнинг маънавият ва тарбия борасидаги хатолари натижаси дея эътироф этилмоқда.\nБугунга келиб, энг ривожланган ва энг демократик давлатларда ҳам “бой берилган авлод” муаммоси кун тартибидан тушмай қолди, бу эса оила, боғча ва мактабда тарбия иккинчи даражали масалага айлангани билан боғланяпти.\nТўғри, бир қатор давлатлардаги эркин ҳаёт билан шарқда тарбияланган жамият ахлоқи, турмуш тарзида осмон билан ерча фарқ бор. Аммо кўҳна қитъанинг баъзи бир давлатларида яна азалий қадриятларга қайтилаётгани тарбияни ҳар қандай масаладан юқори қўйила бошлаганидан дарак беради. Ана шуларни эътиборга олган ҳолда тарбия ва таълим масаласини энг устувор масала сифатида танлаб олдим.\nДастуримга ҳатто миллионлаб юртдошларимизга, уларнинг онгига тўғридан-тўғри тасир этиб, дунёқарашларини ўзгартиришга қодир бўлган миллий киноиндустрияни ислоҳ қилиш масаласигача киритилган.\nАгар жорий йилнинг 24 октябрда бўладиган Ўзбекистон Республикаси Президентлигига сайловда менга овоз берсаларингиз, барча замонларда ҳаёт-мамот масаласи саналган тарбия ва таълим, маънавият ва маърифат билан боғлиқ вазифаларни тўла бажаришга ваъда бераман.\n“Миллий тикланиш” демократик партиясидан\n“Миллий тикланиш” демократик партиясидан Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзод Алишер Қодировга овоз беринг!\n21.10 21:26 2000\n19.10 22:43 684\n20.10 18:56 620\nБугун, 11:57 451\nБугун, 19:10 137 Ўзбекистон\nБугун, 18:16 84 Ўзбекистон\nБугун, 18:13 31 Ўзбекистон\nБугун, 18:09 91 Ўзбекистон\nБугун, 15:13 216 Ўзбекистон


Tesla S хавфсизлик тизимидаги камчиликларни тўғирлади\nХитойнинг Keen Security Lab хавфсизлик экспертлари Tesla S'нинг баъзи функцияларига масофадан кириш имконига эга бўлганидан кейин компания "хатолар устида ишлади".\nКомпанияда хавфсизлик тизимидаги камчиликлар бартараф қилинганини маълум қилинди. Бу ҳақида Reuters агентлиги хабар берди. Мижозлар янгиланган хавфсизлик тизимини "ҳаво орқали" қабул қилишади, бу уларни сервис марказларига боришдан халос этади.\nЎтган ҳафтада компания раҳбари Илон Маск ўзининг расмий твиттерида мижозлар 21 сентябрга қадар Tesla автопилоти учун дастурий таъминотнинг энг янги версиясини олиши кераклигини таъкидлади. Бу ҳақида маълум қилган Илон Маск эҳтиёткорлик билан қўшимча қилди: "Агар сўнгги дақиқаларда қандайдир муаммолар юзага келмаса, бу албатта амалга ошади".\nкамчилик дастурий таъминот тизим Tesla S\nApple расмий сервисларда таъмирланмаган смартфонларни блокламоқчи


Anhor Все посты Тошкентда дарахтларни йўқ қилиш учун уларнинг тагига “солярка” қуйилган\nАввалроқ, ижтимоий тармоқларда Тошкентда қурилиш бўлаётган ҳудуддаги дарахтларнинг тагига ёқилғи қуйиб қуритмоқчи бўлишаётгани ҳақида хабарлари тарқалди. Ҳолат юзасидан Тошкент шаҳар экология бошқармаси матбуот хизмати маълумот берди, деб ёзади UzNews нашри.\nМиробод тумани Катта “Миробод” маҳалласи ҳудудидаги ҳолат бўйича олиб борилган ўрганиш ишлари натижасига кўра, мавжуд дарахтларни сунъий равишда қуритишга уриниш ўз тасдиғини топиб, дастлабки суриштирув ишлари бошлаб юборилган. Шаҳар қўмитаси ходимининг айтишича, дарахтларнинг тагига уларни сақлаб қолиш учун ўғитлар тўкилади.\nАйни пайтда дарахтларни сунъий равишда қуритишга уринган шахсларга нисбатан суриштирув ишлари бошланган. Бу борадаги табафсил маълумот кейинроқ тегишли ташкилотлар томонидан тақдим этилади.\nТожикистон-Ўзбекистон чегараси яқинида қуролланган гуруҳ чегара заставасига ҳужум қилди (янгиланди)


Яна бир ҳовлимиз бор...\nАбу Дардо розияллоҳу анҳунинг уйига бир совуқ кечада меҳмон келди. Уларга оддийгина таом ҳозирланди.\nТаомдан сўнг меҳмонлар ухламоқчи бўлди, бироқ ёпинчиқ йўқ эди. Улардан бири мезбондан ёпинчиқ сўраш мақсадида хона олдига борди. Қараса, Абу Дардо розияллоҳу анҳу ёнбошлаб ётибди. Аёли эса унга яқин жойда ўтирибди. Аёлининг ҳам, ўзининг ҳам устида юпунгина. На тагларига тўшаладиган кўрпа, на устиларига ёпадиган бирор нарса бор эди. Меҳмон уларга: “Нега совқотиб ётибсиз, кўрпа-тўшагингиз қани?” деди.\nАбу Дардо розияллоҳу анҳу: “Бизнинг яна бир ҳовлимиз бор. Топганларимизни ўша ёққа жўнатамиз. Агар бу ҳовлида нимадир олиб қолганимизда, сизга албатта берардик... Борар йўлимизда кўтарилиш қийин бир довон бор. Ундан ўтишга фақат юки енгил инсонлар мувофиқ бўлурлар. Бизнинг ҳам умидимиз ўша довондан осон ўтиш” деди.\nУнинг сўзлари меҳмоннинг кўзларини ёшлади: “Аллоҳ сизни яхшилик билан мукофотласин!” дея дуо қилди.\nЧилонзор тумани “Новза” жоме масжиди имоми ноиби\nДругие материалы в этой категории: « Нега мен?\tЭшакка дарс берган хўжайин »


Қозоқлар Қуръон сураларини таъқиқлади\n25 май 2022, Тошкент вақти: 08:40\nОстона шаҳар суди Қуръони каримдаги айрим сураларни экстремистик руҳда, деб топди.\nШундай қилиб Қозоғистон Қуръонни расман таъқиқлаган жаҳонда биринчи давлат бўлди.\nОстона шаҳар маҳкамаси 180-сонли қарори билан таниқли қори Мишари ал-Рашид ҳамда Фарис Уббад томонидан ўқилган “Муҳаммад”, “Таборак”, “Қалам”, “Нуҳ”, “Инсон”, “Мурсалат”, “Бақара” ҳамда қатор сураларнинг аудиоёзувларини таъқиқлади.\nҚозоғистон Адлия вазирлигига кўра, экстремистик материаллар рўйхати, шунингдек, 200дан зиёд китоб, варақалар, тарихий адабиёт, брошюра ва аудиоёзувлар киритилган.\nМаҳкама хулосасида айтилишича, Қуръон сураларини таъқиқлаш тўғрисидаги қарор Қозоғистон Бош прокуратурасининг "ваҳҳобизм", "Ҳизбут-Таҳрир" ғояларини тарғиб қилувчи материалларни эктремистик деб топиш тўғрисидаги аризасига биноан қабул қилинган.


Обама ўз мисолида Мичигандаги фильтрланган сувни ичиш мумкинлигини кўрсатди\n12:16 / 05.05.2016\nМичиган штати Флинт шаҳрида фильтрланган сувни ичиш мумкин, лекин эски қувурларни алмаштириш учун йиллар керак бўлади. Бу ҳақда АҚШ президенти Барак Обама узоқ вақтдан буён сифатли ичимлик суви танқислигидан азият чекаётган аҳоли пунктига ташриф буюрган пайтида маълум қилди, деб хабар беради ТАСС.\nОбама Флинт шаҳрида яшайдиган барча болаларни қўшимча тиббий кўрикдан ўтказишга чақирди.\nШу ўринда президент Флинт шаҳридаги фильтрланган сув хавфсиз эканига ишонтирмоқчи бўлди. У олдида турган фильтрланган сувдан ҳўплади ва олти ёшдан кичик ва ҳомиладор аёлларга, яхшиси, бу сувдан истеъмол қилмасликни тавсия қилди.\nФлинт шаҳрида асосан қора танлилар бўлган 100 минг киши атрофидаги аҳоли истиқомат қилади. Сув таъминоти билан боғлиқ кескин вазият 2014 йилда юзага келган. Ўша йили Гурон кўлидан Флинтгача водоканал қуришга қарор қилинган. Қурилиш пайтида иқтисодий тежамкорлик мақсадида шаҳарни Детройт сув таъминоти тизимидан узиб қўйилди ва Флинт-Ривер дарёсидан таъминлашга ўтказилди.\nШундан сўнг аҳоли сув таъми ва ҳидидан арз қила бошлади. Ҳаммасидан ҳам аҳолини болалар организмида қўрғошин миқдорининг ошиб кетиши хавотирга сола бошлади. Ота-оналар бу ҳолатни сувнинг сифати билан боғлашди. Норозилик ва шикоятлар босими остида ўтган йилнинг октябрь ойида шаҳар ҳокимияти сув таъминотини яна Детройтга улади.\nОхирги пайтларда штатда “легионер хасталиги” урчиб кетган. Сўнгги 17 ой давомида ушбу касалликка чалинган 91 киши рўйхатга олинган, шундан 12та ҳолат ўлим билан якунланган. Ушбу ҳолатларни ҳам Флинт кўли суви билан боғлиқ деган тахминлар бор.\nМарт ойидан бошлаб сув қувурлари тўлиқ алмаштириш, махсус фильтлар ва тозаловчи мосламар ўрнатиш ишлари бошланган. Лойиҳага 55 миллион доллар ажратилган.


Kutubxona - Otauli. Badal (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Otauli. Badal (hikoya) / Kiril\nМана, бир йилдирки, Ҳалил йўқ оромини баттар йўқотди. На ётишида ҳаловат бор, на туришида. Маррага яқинлашиб қолгани кейинги уч-тўрт кун ичида-ку, қўяверасиз. Хаёлан нималарнидир хомчўт қилади, қайта-қайта ҳисоблаб кўради. Уззукун бир нарсани ўйлайди: «Қачон бу боши-кети йўқ ташвишлардан қутулиб, илмий ишимни давом эттирар эканма-а? Қачон шундай кун келар экан?» – дея илтижоли савол беради ўзига.\nҲаммаси кутилмаганда бошланди. Роппа-роса бир йил илгари – айни мана шундай имтиҳонлар пайтида директорлари Зуфар Холматович олдига чақиртириб, ачиниш аралаш хайрихоҳлик билан тикилар экан:\n– Сиз ижарада турасиз-ку, дом олиш ниятингиз борми? – деб сўраб қолди.\nҲалил аввалига тушунмади. Юраги бир орзиқиб, бамисоли уришдан тўхтаб қолгандай бўлди. «Наҳотки мактабимизга квартира ажратилган-у, уни менга раво кўришган бўлса?! Йўғ-э. Бунга ишониш қийин! Ё… математика ўқитувчиси Болта аканинг кишини таҳқирловчи «ҳазил»ларидан эмасмикин?». У ич-ичидан қуйилиб келаётган ҳаяжонини босишга уриниб, ўзича ҳазил қилган бўлди:\n– Ниятимиз эмас, орзуимиз бор! – деди маъноли кулимсираб. Сўнг дангалига кўчиб қўя қолди. – Нима эди, менга дом бермоқчимисизлар?\n– Албатта-да! – директор ўриндиққа ястанар экан танти қараш қилди. – Яна унақа-бунақаси эмас, кооперативнийси! Озгина пул чиқин қиласиз-у, қарабсизки, бош-бутун ўзингизники-да!\nҲалилнинг бирдан ҳафсаласи пир бўлди. «Мен нима ғамдаман-у, қўбизим нима дейди» – ўйлади ўзича энсаси қотиб.\n– Кооперативга чоғимиз келмас-ов. Яна бир оз тура турайлик-чи, у ёғи бир гап бўлар – дея чиқиб кетмоқчи эди, директор тўхтатди:\n– Тағин ўзингиз биласиз, ука! – деди расмана ўтириб, уни олдига имлаб чақирар экан. – Билсангиз, бу ҳам яхши имконият. Маорифчиларга атаб уй қурилмоқчи экан. Мактабимиздаги талабгорлар учун битта квартира ажратишибди. Ҳозирча ариза-ю ҳужжатларни тўплаб, пулини кейинроқ олишар экан. Яхшилаб ўйлаб кўринг, ука!\nҲалил «Майли, ўйлаб кўраман» деб чиқди-ю, ўша куни ҳақиқатан ҳам хўп «ўйлаб кўрди». Дарсини тугатар-тугатмас хужраларига ошиқди. Бу гапни Хайрига айтди ҳамки, бўлди, бошига бало орттирди! Нимагаям айтди шу гапни Хайрига ўзи? Индамай, эртасига бориб директорга «Йўқ, бизга тўғри келмас экан» деб қўя қолгани маъқулроқмиди. Ўшанда эшитди-ю, у ҳовлиқма босар-тусарини билмай қолди. «Вой, қандай яхши! Бировларга сиғинди бўлиб ўтирганимизда уй беришади-ю, олмайсизми, пулини бир амаллаб тўплармиз, келинлик сепларимни сотарман, тежаб-тергармиз, қарз-ҳавола қилармиз» деб ҳол-жонига қўймади. Ахийри кўндирди. Мана, энди…\nЎшанда икковининг ҳовлиқишганлари-чи. Ўзларини нари борса бирор йилдан кейин аллакимнинг каталакдай ҳужрасида эмас, яп-янги, ёп-ёруғ хоналарда тасаввур қилиб энтикишганлари-чи! Ҳужжатларни топшириш учун икки ҳафта елиб-югургани-чи! Илмий ишини бутунлай йиғиштириб қўйиб, пул тўплаш учун мактабдан-у тайёрлов курсидан қўшимча дарс олганлари-чи! Хайрини туғруқхонадан олиб чиқаётганида чақалоқ Хуррамни қутлаб, бир даста гул тақдим қилиш-у таксида олиб келиш учун икки сўмни кўзи қиймагани-чи! Уч ойлик чақалоқ Хуррамни олиб Хайрининг кийилмаган, бир-икки кийилган сеплик кўйлакларини чайқов бзорида ўтган-кетганга кўз-кўз қилиб турганлари-чи! Хайрининг «Уй олишимизни ҳозирча хўжайкага билдирмай турайлик. Тағин ғайирлиги келиб, қиш ичида боламиз билан «Қани, бир кўчиб боқларингчи, мен томоша қилай!» деб қолмасин» дея болаларча маъсумона ўтинишлари-чи!..\nҲе-э, падарига лаънат ҳаммасининг! Унга илмий иш қилишни ким қўйибди ўзи? Отасига ўхшаб тинчгина сувини суғориб, укаларига бош-қош, ойисига суянчиқ бўлиб ўша ёқларда юраверса бўлмасмиди? Шу ғала-ғовур шаҳарда туртиниб-суртиниб, итнинг кейинги оёғи болиб юриш шартмиди унга? Хўп, илмий иш қилиш билан тоғни қайириб ташлармиди? Педагогика дегани шундай бир боши-кети йўқ жумбоқ нарса эканки, бу жумбоқни келиб-келиб у ечиб берармиди? «Туйғулар тарбияси» эмиш! Фу! Ҳозир одамлар нима ғамда-ю, иложи борича яхши еб-ичиб, ўзимга зеб бериб, айшимни суриб яшасам, деган илинжда бутун фикри-зикри мўмай пул топиш бўлса-ю… Улар сенинг туйғуларингга ҳам, туйғуларингнинг тарбиясига ҳам тупуришади, билсанг…\nЭҳ-ҳ! Нафсиламбирини айтганда, шаҳарда яшашни Жавлон акаси-ю Фарида кеннойисига чиқазган экан-да!\nКеннойиси ҳақида ўйлар экан, Ҳалил номусдан каттакон автобусга сиғмай қолди. Иссиғу ғала-ғовурдан баттар нафаси қайтиб кетгандай бўлди. Назарида ҳамма одамлар, ҳаттоки деразадан лип-лип ўтаётган муҳташам бинолар-у ям-яшил дарахтлар ҳам уни масхаралаётгандай, устидан қаҳқаҳа ураётгандай туюлди. «Бекор бордим, – ўйлади у алам билан. – Бекор бордим! Икки ўртада ўзимни шарманда қилиб, ўсал бўлганим қолди. «Оқ товуқ дона сочар, ўз ортини ўзи очар» деганлари шу-да. Уларни билмасмидим!» Қулоқлари остида кеннойисининг хандон кулгиси-ю ҳар қандай одамнинг суяк-суягидан ўтиб кетадиган заҳарханда гаплари жаранглаб кетди:\n– Вой-вой-эй! Йигит киши, бир боланинг отаси, от эмас, туя эмас, атиги уч минг сўмни шундоқ кассага олиб бориб топширишдан қўрқасизми-я? Билсангиз, Жавлон акангиз «Волга»мизни олиб келишда ўттиз мингни қўлидаги кичкина сумкачасида ўйнате-э-эб бегона юртларда ҳафталаб юрган! Сиз бўлсангиз, а-ти-ги уч минг сўмга шунча!.. Ҳа, олиб бориб топшираверинг. Ким ҳам сизда шунча пул бор деб ўйларди!»\nЭҳ-ҳ! Атиги уч минг сўм эмиш! – ўзича яниб қойди Ҳалил. – Сиз учун атиги бўлса атигидир. Лекин мен учун… Лекин мен учун…\nСудрашиб юриб-юриб бундан беш кун илгари мактабга хабар қилиб қолишди: уй олишидан умиди бор кооператив аъзолари тез – уч-тўрт кун ичида биринчи бадални тўлашсин! Акс ҳолда рўйхатдан чиқариб ташлаймиз!»\nБу гапни эшитиб Ҳалил довдираб қолди. Дарсларига кўз-қулоқ бўлиб туришни ёнидаги ҳамкасбидан ўтинди-да, шошганича ижара уйларига қайтди. Бешикда «инга»лаётган Ҳуррамга ҳам қарамай, хужра эшигини зичлаб беркитиб, Хайри иккови сандиқни очишди. Пулларни биридан кейин бири навбатлашиб қайта-қайта санашди: роппа-роса 2 минг-у 57 сўм! Демак, яна минг сўм бўлса, биринчи бадал учун етади! Лекин шунча пулни кимдан олиш керак?\nИкковлон маслаҳатлашиб Жавлон акасида тўхташди. Ахир Жавлон акасидан бошқа кими бор уларнинг бу каттакон шаҳарда? Қолаверса, бегона эмас, бир қорин айланган бўлса ҳам, ҳар қалай қариндош, туғишган амакивачча. Ўшанда ҳам худди шу пайтда – қоқ тушда Ҳалил автобусда хаёл суриб, ширин энтикиб кетарди. Фақат қарама-қарши томонга: у ёқдан эмас, у ёққа! » Ҳозир боради-ю, Жавлон акасига вазиятни тушунтиради. Минг сўмни олади. Икковлон «Волга»га ўтириб ортига қайтишади. Сандиқдаги 2057 сўмни ҳам олиб қўшишади-да, ўша «Волга»да биргалашиб кассага олиб бориб топширишади. Ўлдими, бериб турар. Жавлон акаси учун минг сўм дегани нима гап ахир. Писта пўчоғидай бир нарса. Уйида «запас»и бордир. В крайнем случае, магазиндан вақтинча олиб бериб турар. Кимсан улкан бир магазин директори!» – шундай ўйлаган эди Ҳалил «у ёққа» борар экан. Лекин…\nУнинг тасаввурида ўша манзара (нечанчи марта) қайта гавдаланди: кираверишда турган «Волга»нинг атрофлари-ю бутун ҳовли узун-қисқа ёғоч-тахталарга тўлиб кетган. Ҳавозада икки уста, пастда икки уста – улар йўлакнинг тепасида болохона қурмоқда эдилар. Ишком тагидаги сўрида Жавлон акаси баҳузур елпиниб ётар, унинг олдида студент амакиваччаси Эҳсон магнитофоннинг қаеринидир кавлаштирар, кеннойиси эса усталарга кўрсатма бериб турар эди. Ҳалил саломлашиб, сўрига чўккалар экан, Эҳсон магнитофонни ўйнаганича:\n– Кеннойи! – деди ўзича кулимсираб. – Кеннойи! Болохона кимнинг чўнтагига қурилаяпти ўзи? Акамнинг ҳисобиданми ё сизнинг кучингиз биланми?\nКеннойиси усталарга кўз қисиб, қўлини белига қўйганича гердаяр экан, «муносиб» жавоб қилди:\n– Ҳе-э, билсангиз, акангизни ҳам мен боқаяпман ҳозир. Бутун топган-тутганини манови «Волга»си-ю ўйнашларига сарфлаб, чўнтаги қоқ-қуруқ акангизнинг!\nЭҳсон магнитофонни «тинч қўйиб», сўрида оёқларини ерга осилтириб ўтирди:\n– Ҳа-а, энди, ўзингиз зўрсиз-да! База билан магазин тенг бўлармиди? Ахир акамлар ҳам сиз берсангиз – ейди-да!..\nҲалил бу ҳазил-ҳузул гапларни тинглаб ўтирди-ўтирди-да, ниҳоят Жавлон акасига ёрилди. Гапларини тугатар-тугатмас Жавлон акаси зорланди:\n– Эшитдинг-ку, кеннойингнинг гапларини. Унга фақат чираниш бўлса. Ҳали пули болохонага етмай, ўзим қарз қидираманми, қайдам…\nЎшанда ҳам Ҳалил шу йўлдан, шу автобусда ҳозиргидай ўзини сўка-сўка қайтганди. Хужрага келиб, Хайри билан маслаҳатлашиб, қишлоққа – ойисининг олдига – икки кунга бориб келишга, бунинг учун ўттиз сўмни сарфлашга мажбур бўлганди. Эҳ-ҳе, ойиси-ю эндигина армиядан келиб иш бошлаган укасининг елиб-югуришлари. Уччовлон қўшнисидан минг сўмлик тилла заёмни минг писанда билан олиб кирганлари! Қайтар экан, портфелда, етти-саккиз қават «ҳимоя»га ўралган минг сўмлик заёмни қўлидан қўймай, поездда бутун йўл давомида ухламай келганлари! Ярим кечада Тошкентга келиб тушгач, таксида кетишга хавфсираб, тонг отгунга қадар вокзалнинг кутиш хонасида титраб-қақшаб ўтирганлари! Роппа-роса уч минг сўмни қайта-қайта санаб, қийиқчага маҳкам тугиб, сандиққа солиб, устидан каттакон қулф осиб қўйгандан кейинги Хайри икковининг қувонганлари!.. Буларни кеннойиси билармиди?! Ҳис қила олармиди?! Унинг учун уч минг сўм – «атиги»!\nАксига олиб бу гал Жавлон акасининг уйда бўлмаганини қаранг-а!. Бўлганида-ку, иккови ҳозиргача аллақачон «ғир» этиб «Волга»да олиб бориб топширган бўлишарди! Ҳар қалай, кассагача анча йўл, яна топшириш пайти… Нима деб бўлади? Уч минг сўм ҳазилакам пулми?! Кеннойиси унинг ҳақиқий қадрини билармиди.\nЭҳ-ҳ. Жавлон акаси ўшандаёқ – бундан тўрт кун илгари шу сабил минг сўмни лоақал бир неча ойга қарзга бериб турганидамиди! Шунча оворагарчиликлар, имтиҳону консултатсиядан жавоб олиб халлослашлар бўлмасмиди. Бериб турганида, кечалари кўмир тушириб бўлса ҳам узарди Ҳалил ўша қарзини! Йўқ бўлса ҳам майли эди. Бунақа минг сўмдан қанча-қанчаси борлигини у жуда яхши билади-ку. Ҳали ким билсин, пулни топширишга кеч қолдими. Олишмаса-я? Унда ҳамма қилган тоат-ибодати бир пул деяверинг.\nҚизиқ экан бу дунёнинг ишлари. Наҳотки одамзод пулнинг «таъми»ни билиб олган заҳоти шунчалик тез ўзгариб кетса? Ўзлигидан, инсоний туйғулардан, ҳиммат ва одамгарчиликдан бунчалик тез воз кечиб юборса?! Ахир Жавлон акаси унинг ҳозирги аҳволини яхши тушунади-ку, ҳис қилиши керак-ку! Ахир, айтишига қараганда, ўзи ҳам бир пайтлар ундан беш баттар қийналган экан-ку!\nЭсида, Ҳалил эндигина институтга кирганида Жавлон акаси ана шу участкасини қурар, у дарсдан бўшагач, келиб уйда ишлаётган усталарга қарашарди. Ўшанда Ҳалил баъзан ётиб қолиб, Жавлон акаси билан «яримтани майдалаб отамлашар» экан, Жавлон акаси кайф устида қизишиб бир нарсани кўп уқтирарди:\n– Ҳей, мен сенга айтсам, бу дунёда ҳамма нарсанинг отаси ҳам, онаси ҳам пул! Йўқ бўлсанг, қариндош-уруғ ҳам бир чақирим жойдан қочиб қолади. Бор бўлсанг – худди мазахўрак арилардай қариндошларинг ҳам кўпайиб кетади. Эҳ-ҳе, сен нимани ҳам кўрибсан , ҳали бошингга тушганда биласан. Мен олий маълумотли дипломим билан олтмиш сўм учун оддий сотувчилик қилиб юрганимда, билсанг, икки болам билан бир ойда тўртта квартирага кўчганман. Бир ойда тўрттасига! Ўшанда лоақал бирон қариндошим келиб, «Ҳой, ҳолинг қалай?» деган эмас. Энди-чи… Ҳей, нимасини гапирай!\nКеннойиси ҳам унинг гапларини тасдиқлаб, қўшимча қиларди:\n– Ўшанда бир хўжайинимиз соат тўққиздан сал кеч қолганида Жавлон акангизни дарвозадан киритмаган. Кечаси билан акангиз уй атрофида гир айланиб, мен икки болам билан ваҳимадан дағ-дағ титраб чиққанман!..\nЎшандай қийинчиликни бошидан ўтказган одам, бугун энди бегона эмас, хеши кўмакка муҳтожлигини кўриб, имкони бўла туриб, ёрдам қўлини чўзмаса! Қанчалик ёвуз сеҳргар, ёсуман экан бу пул деганлари! Наҳотки у ҳам вақти келиб, бу қийинчиликларни енгиб ўтгач, Жавлон акаси-ю кеннойисига ўхшаб қолса? Йўғ-э…\nНафсиламбрини айтганда, бу ҳаёт деганлари бамисоли мана шу тиқилинч автобусдай гап экан, – ўйлади Ҳалил ушлагичга осилганича ён-верида туртиниб-суртиниб, «оҳ-уҳ»лаб кетаётган, ҳар бекатда тушиб-чиқаётган одамларни кузатар экан, – автобуснинг худди бахт қушидай лапанглаб келишини интиқлик билан кутасан. Туртина-суртина бир амаллаб чиқиб оласан. Пайт пойлаб туриб, олғирлик билан бўшаган ўриндиқни ишғол қиласан. Энди нафасингни ростлаб, яйраб ўтирганингда, ана-мана дегунча тушадиган бекатинг келиб қолади… Қизиқ, мана шу ўтирганлар ўзига ўхшаб «қоқ теппасида қаққайиб» турган, бекатларда бир амаллаб автобусга чиқиб олиш илинжида уймалашаётган одамларга ачиниш ва хайрихоҳлик билан қарармикин, ё масхаралими? Неча фоизи унақа-ю, неча фоизи бунақа экан? Эҳтимол уларнинг барчаси ҳам худди Жавлон акаси ва кеннойиси каби ўзлариниг яқиндагина шулар каби бир илинжда турганини унутиб, ўриндиқни зап ишғол қилганидан мамнун бўлиб, уларга нафрат ва масхара назари билан қарашаётгандир? Ўзи ҳам шу ўтирганлар-у Жавлон акасининг ўрнида бўлганида, шундай ўйламасмиди? Йўқ-йўқ! Бу ахир дахшат-ку! Агар ҳамма ҳам шундай ўйлайверса, тирикликнинг, Ҳазрати Инсонликнинг маъноси қолармиди. Ҳалил ҳеч қачон улардай бўлмайди! Бошқаларнинг ҳам улардай бўлмаслигига жон-жаҳди билан ҳаракат қилади. У ишида туйғулар тарбиясининг пулдан қудратлироқ эзгу воситаларини кўрсатиб беради! Одамларни ёсуман пулнинг исканжасидан қутқариб олади. Шу ниятда юрибди-да бу улкан шаҳарда , сабил қолгур минг сўмни топиш учун эмас.\nТезроқ пулларни олиб бориб топширади-ю, елкасидаги зилдай юкдан қутулиб, асосий ниятини рўёбга чиқаришга – илмий ишига киришади. Ёзда қарзидан қутулади. Кузда илмий текшириш институтига ишга ўтади. Тамом, бошқа гап йўқ! Ишқилиб кеч қолдинг демай, пулларни олишса бўлгани!\nПулларни шундай тиқилинч автобусда олиб бориб, кассада ўтирган бегона одамга (ҳеч бир гувоҳсиз) топширишни ўйлар экан, Ҳалилнинг юраги яна «шувв» этиб кетди: автобусда олдириб қўйса-чи? Кўзингдаги сурмангни билинтирмай олиб қўя оладиган киссавурлар борлигини у эшитган-ку. Кассир ҳам пулларни олмадим деб тонса-чи?.. Лекин шу пайт Ҳалилнинг қулоқлари остида кеннойисиниг ўша масхарали гаплари қайта янграб кетгандай бўлди:\n– Вой-вой-эй! Йигит киши, бир боланинг отаси, от эмас, туя эмас, атиги уч минг сўмни шундоқ кассага олиб бориб топширишдан қўрқасизми-я! Билсангиз, Жавлон акангиз «Волга»мизни олиб келишда ўттиз мингни қўлидаги кичкина сумкачасида ўйнате-э-эб бегона юртларда ҳафталаб юрган. Сиз бўлса шу а-ти-ги уч минг сўмга шунча… Ҳа, олиб бориб топшираверинг, ким ҳам сизда шунча пул бор деб ўйларди!»\n– Тўхта! – Ҳалил ўзидан ўзи нафратланиб кетди. – Ҳақиқатан ҳам, кеннойиси айтмоқчи, «йигит киши, бир боланинг отаси» пулларни шундоқ портфелга солиб олиб бориб топширишга мунча титраб-қақшамаса! Нима бўлса-бўлар-да. Аслида шу иш юзни солишга, изза бўлишга арзимасди. У ёққа бораман деб икки-уч соатингни йўқотгунча ўзинг олиб бориб топширганингда, ҳозир енгиллашиб, хотиржам ўғилчангни ўйнатиб ўтирган бўлар эдинг!… Ҳали ҳам кеч эмас, улгуриши мумкин. Нима қилиб бўлса ҳам елкасидаги бу зил юкдан тезроқ қутулиши керак!\nҲалил автобусдан тушганида шу қарорга келиб тўхтаган эди. У шоша-пиша уйга кирди-ю, кўзларини Хайридан олиб қочиб, тўғри бешик олдига тиз чўкди. Қарамаса ҳам, хотинининг кўзларидаги «Ҳа, нима бўлди, келмадими?» деган саволни яққол ҳис қилди. Қулоқлари бу саволни эшитишга тоқат қилолмаслигини сезган Ҳалил уйқудаги гўдакнинг мимит қўлларини эркалаган кўйи гап қотди:\n– Қани, пулларни ол. Касса ёпилмасида топшириб кела қолай.\n– Вой, қўйинг, битта ўзингизми? Қўшнилардан бирини чақириб кирайлик, ҳарна ёнингизда эш бўлиб бориб келарди…\n– Бас! Ол дегандан кейин ол! – Ҳалил ўзини тута олмай қолди. – Нима, мени бўри еб қўярмиди?! Куппа-кундуз, атрофимда одамлар бўлса! Ҳаммани ҳам инсофсиз, киссавур, йўлтўсар, юлғич деб ўйлайсанми?\n… У ўзига студентликдан қадрдон бўлиб кетган портфелини кўтарганича ташқарига чиқди. Йўл-йўлакай Хайрининг:\n– Ишқилиб пулга, ўзингизга эҳтиёт бўлинг. Омон-эсон топшириб келинг. Унгача мен ош дамлаб тураман. Келмаса-келмас, ўзимиз бир байрам қилайлик, – дея шивирлаб айтган гапларини эшитмади гўё.\nҲалил турфа тақдир, мақсад ва илинжда яшаётган миллионлаб одамни бағрига сингдирганича қуёшнинг ҳали қайтмаган тафтида лоҳас болиб ётган йирик шаҳар кўчаларидан портфелини ўнг қўлида маҳкам тутганича шаҳдам қадамлар билан кетиб борарди. У ишдан чиққан одамлар билан янада тиқилинчроқ бўлиб кетмасида биринчи келган автобусга тезроқ чиқиб олиш илинжида эди.\n… Балки у бекатга бориши биланоқ автобусга чиқиб олар, балки андак кутиб қолар. Пулларни топширишга улгурар ё бутунлай кечиккандир. Хайри иккалови орзу қилган «яп-янги, ёп-ёруғ уй»га-ю ўзи интилган илмий текшириш институтига ё ўтар, ё ўта олмас. Эҳтимол у ҳам бир неча йилардан сўнг пулнинг «таъми»ни билиб, турмуш машаққатларидан безиб, худди Жавлон акаси-ю кеннойиси каби кундалик эҳтиёжларига қул, пулга банда бир кимсага айланиб қолар, ёки уларга мутлақо ўхшамайдиган, бутунлай бошқача одам бўлар… Ким билади дейсиз! Лекин ҳар қалай шу кетишида Ҳалил автобусга тезроқ чиқса, пулни топшириб улгурса, қарзидан қутулса, янги уйга-ю илмий текшириш институтига ўтса, бизнинг туйғуларимизни тарбиялаш, уларни «жодугар» пулнинг исканжасидан қутқаришга қодир бўлган илмий иш қилишга қатъий аҳд қилган.\nИшқилиб у ўз илинжларидан тезроқ қутулсин-у шундай ишни қила олсин-да!\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Otauli._Badal_(hikoya)_/_Kiril&oldid=4791" dan olindi


Россиялик миллиардер АҚШ судида матбуотга қарши ишни ютқизди\n12 декабр 2019, Тошкент вақти: 16:48\nОлег Дерипаска ва Пол Манафорт ўтмишда махфий бизнес стратегияси устида бирга ишлаган.\nАҚШ маҳкамаси россиялик миллиардер Олег Дерипасканинг The Associated Press (AP) агентлиги устидан қилган шикоятини асоссиз деб топди.\nПрезидент Путинга яқин олигархлардан бўлган Дерипаска агентликни ўзига туҳмат қилганликда айблаб¸ жорий йил март ойида АҚШ судига тортган эди.\nҲакам Ellen Huvelle 21 саҳифалик маҳкама хулосасида агентликнинг Дерипаска ва президент Трамп сайлов кампаниясига раҳбарлик қилган Пол Манафорт муносабатларига оид ëзганларида туҳмат йўқлиги¸ шикоятчи иддаоси мақоладан узиб олинган айрим жумлаларгагина қурилгани айтилади.\nҲакам ўз хулосасида шунингдек¸ Дерипаска мақоланинг ўзига нисбатан ғараз билан ëзилгани ëки унда ҳақиқатга ҳурматсизлик қилинганини исбот қила олмаганини қайд этган.\nAP мақоласида Пол Манафортнинг Трамп кампниясига қўшилишдан 10 йил аввал Дерипаскага АҚШдаги россияпараст сиëсий партияларни қўллаш¸ сиëсатга таъсир кўрсатиш¸ Ғарб матбуотида Путин ҳукуматини ижобий ëритувчи мақолалар чоп эттиришни мақсад қилган махфий бизнес стратегияси таклиф қилгани ëзилган.


Тонгги уйқунинг ризққа таъсири\n05:00 / 17.02.2017 2394 pdf Ўқиш режими + -\nСохр ал-Ғомидий ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Эй Аллоҳим, умматимнинг барвақт (қилган ишлари)да барака бергин!” деб дуо қилдилар. У зот қўшинни бирон жойга жўнатмоқчи бўлсалар, куннинг аввалида жўнатар эдилар”. Сохр тижоратчи киши эди. У ҳам тижорат карвонини куннинг аввалида жўнатар эди. Натижада унинг мол-дунёси кўпайиб, бойиб кетди (Абу Довуд, Термизий, Ибн Можа, имом Аҳмад, имом Табароний, Ибн Ҳиббон “Саҳиҳ”да ривоят қилган. Ибн Можа Абу Ҳурайра розийаллоҳу анҳудан қилган ривоятда: “Эй Аллоҳим, умматимнинг пайшанба кунги барвақт (қилган ишлар)ида барака бергин!” дейилган).\nУшбу ривоятда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам томонларидан эрта тонгда мусулмонлар бажарган ишларнинг баракали бўлишини сўраб қилган дуолари ва бунинг тасдиғи ўлароқ ҳадис ровийсининг ҳаётидан ибратли воқеа ҳам келтирилмоқда.\n“Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Эй Аллоҳим, умматимнинг барвақт (қилган ишлари)да барака бергин!”, деб дуо қилдилар. У зот қўшинни бирон жойга жўнатмоқчи бўлсалар, куннинг аввалида жўнатар эдилар”.\nЯъни: эй Аллоҳим, менинг умматим ичидан эрта тонгда барвақт амал қилувчиларнинг амалларига, касб-кор қилувчиларнинг касбларига, илм талабида бўладиганларнинг илмларига барака бергин. Уларнинг ишлари ва амалларини серунум, ривожли ва давомли қилгин!\nМазкур дуо орқали, ўз навбатида у зот умматларини ҳар қандай ишни бажаришда барвақт ҳаракат қилиш, эрта тонгдан ризқ ёки илм талабида бўлишга тарғиб қилмоқдалар.\nАллоҳ таоло Қуръони каримда тунни уйқу вақти, кунни эса тирикчилик олиб борадиган пайт қилиб қўйганини айтган. Шунга биноан, куннинг аввалидан ҳаракатда бўлиш яхши натижаларга сабаб бўлади.\nУмматларини эрта туришга ва барвақт ҳаракатда бўлишга ундаган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтган гапларига энг аввал ўзлари амал қилардилар. Агар у зот бирон ерга вазифа билан кичик бир гуруҳ ёки каттароқ қўшинни юбормоқчи бўлсалар, куннинг аввалида юборардилар.\n“Сохр тижоратчи киши эди. У ҳам тижорат карвонини куннинг аввалида жўнатар эди. Натижада унинг мол-дунёси кўпайиб, бойиб кетди”.\nУшбу ҳадис ровийси Сохр ибн Вадоъа ал-Ғомидий тижорат билан шуғулланар экан. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг суннатларига эргашиб, Сохр ҳам бирон ерга савдо карвони юбормоқчи бўлса, куннинг аввалида барвақт жўнатарди. Суннатга астойдил амал қилгани, қолаверса, эрта тонгда ризқ талабида бўлгани учун унинг савдосига барака кириб, ишлари олға силжий бошлади. Натижада Сохр розийаллоҳу анҳу бой-бадавлат кишилардан бирига айланди.\nОиша розийаллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилади: “Ризқ талабида барвақт ҳаракат қилинглар! Зеро, эрталабдан ҳаракат қилиш барака ва муваффаққият (омили)дир” (Имом Табароний “Авсат”да ривоят қилган).\nҲар биримиз эрта тонгдан ризқ талабида бўлишга ҳаракат қилишимиз керак. Чунки барвақт қилинган ҳаракат барака ва ютуқлар калитидир. Бунга ҳеч қандай шак-шубҳа йўқ. Сабаби буни Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ўзлари айтиб турибдилар. Аввалги саҳиҳ ривоятда ҳам бу маъно таъкидланган эди.\nОлдин айтиб ўтганимиздек, “ризқ” бир тарафдан моддий неъматларни, иккинчи тарафдан эса маънавий-руҳий неъматларни ҳам ўз ичига олади. Чунончи, ақл, илм, идрок, зеҳн ва шу кабилар ҳам инсонга бериладиган ризқдир. Шу сабаб ҳам, китобларимизда эрта тонгда илм талаб қилишга тарғиб қилинади ва уламолар ҳаётидан ибратли ҳолатлар мисол қилиб келтирилади. Эрта тонгда илм талаб қилишнинг фазилатли эканига сабаб шуки, ҳадисда айтилаётганидек, бу пайт баракалидир. Маълумки, уйқудан уйғонгач, инсон танасида тетиклик, миясида ҳам бардамлик кузатилади. Бундан ҳолатда ўқилган илм, ёд олинган оят ёки ҳадис хотирага мустаҳкам ўрнашади ва зеҳнга яхши сингийди. Хуллас, хоҳ дунёвий ҳожат бўлсин, хоҳ ухровий – зикр ва дуо каби ибодатлар бўлсин, агар улар эрта тонг адо этилса, Аллоҳ бундай ишларга барака ва ривож ато этади.\nАмр ибн Усмон ибн Аффон отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Тонгги (уйқу) ризқни(нг келиши)ни тўсади” (Имом Аҳмад ва Байҳақий ривояти. Ушбу ҳадиснинг санади заиф).\n“Ризқни тўсади” жумласи “ризқнинг баракали бўлишини ман қилади” маъносини англатади. Зеро, тонг чоғида то қуёш чиққунча ухлаб ётувчи қанчадан-қанча одамлар борки, улар ризқдан бутунлай маҳрум бўлиб қолмайдилар. Балки уларнинг ризқида барака ва ишларида унумдорлик бўлмайди.\n“Файзул-қодийр” китобида шундай дейилган: “Кимки кунини хайрли суратда бошласа, қолган қисми ҳам хайрли-баракали бўлади. Ишлари ўнгидан келади. Аллоҳ тарафидан ўша банданинг ризқига барака берилади. Ривоятларда келишича, қуёш чиққунча бўлган вақт оралиғида ризқлар тақсимланар экан. (Уйғоқ бўлиш билан) ризқ тақсимотида иштирок этмаган банда ундан маҳрум бўлган билан баробардир. Чунки, тонг отгач ҳам уйқудан уйғонмаган банда ўрнидан ланж ва дили хира бўлиб туради. Тирикчилиги ва касб-корида ҳам шижоат ва серғайратлилик йўқолиб, ишига ҳафсаласизлик билан ёндашади. Шу зайл ризқининг баракаси кетади”.\nАли розийаллоҳу анҳу ривоят қилади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қуёш чиқишидан олдинги уйқудан қайтарганлар” (Ибн Можа ривояти. Ҳадиснинг санади заиф).\n“Қуёш чиқишидан олдинги уйқу” бу тонг пайтидаги уйқудир. Аввалги ҳадисда эрталабки уйқу ризқнинг баракасини кетказиши айтилган бўлса, бу ерда ўша вақтда ухлашдан қайтарилмоқда. Чунки тонг чоғи, яъни бомдод намозидан кейинги вақт зикр-тасбеҳ, таҳлил, истиғфор айтиш ёки ризқ талабида ҳаракат қилиш учун қулай фурсатдир.\nБағавийнинг “Шарҳус сунна” китобида: “Бизга хабар қилинишича, Ер бомдод намозидан кейин ухловчи олимдан шикоят қилиб, Аллоҳга мурожаат қилар экан”, дейилган.\nМуҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қизлари Фотима розийаллоҳу анҳодан ривоят қилинади: “Мен тонг пайтида ухлаб ётганимда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдимдан ўтиб қолдилар. У зот мени оёқлари билан қимирлатиб: “Эй қизалоғим, тур, Раббингнинг ризқ (тақсимлаш)ига гувоҳ бўл. Асло ғофиллардан бўлма! Зеро, Аллоҳ азза ва жалла тонгдан қуёш чиққунча бўлган пайт оралиғида одамлар ризқларини тақсимлайди”, дедилар” (Байҳақий ривояти. Ҳадиснинг санади заиф).\nУшбу ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам тонг чоғидаги уйқудан қайтарганлари яна бир бор таъкидланмоқда. Хуллас, банда тонг пайтида уйғоқ ҳолда бўлиб, бирон манфаатли иш билан машғул бўлиши, дунё ва охират ободлиги учун интилиши лозим.\n05:00 / 17.02.2017 2881\nТижоратда тўғрисўзликка тарғиб\n05:00 / 17.02.2017 1732\nҚарзини узувчига ёрдам бериш\nТурли сабабларга кўра ночор ҳолатга тушиб, қарздор бўлиб қолган одамга ёрдам бериш шариат таълимотларида турлича йўллар билан жорий қилинган. Жумладан, давоми...\n4129 17:15 / 16.10.2018\n2595 21:38 / 21.05.2017\nНаҳйи қилинган савдолар\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади .Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам .Ҳомиланинг ҳомиласини сотишни ман қилдилар. Бу савдо жоҳилиятда бор эди. Бир давоми...\n1892 05:00 / 17.02.2017\nМУОМАЛОТ СОҲАСИДА ИШЛАТИЛГАН ИСТИЛОҲЛАР\nБизда савдо деб таржима қилинадиган сўз арабчада .Байъ, дейилиб, луғатда, ўзаро бир нарсани алмаштиришни англатади. Шариатда эса бир молни иккинчи бир мол давоми...\n2272 05:00 / 17.02.2017\n208 17:00 / 21 январь\n187 17:45 / 20 январь\n64673 11:56 / 10.10.2018