Жуфтингиз учун идеал аёлга айланишнинг 30 чораси\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Жуфтингиз учун идеал аёлга айланишнинг 30 чораси\t10:07, 22 сентябрь\tЙигит ва қиз ҳаёт йўлларида учрашди, бир-бирига кўнгил қўйди, турмуш қурди… Вақт ўтиб, улар бир-бирига кўникиб қолганини тушунишди, негадир ҳаёт зерикарлидек кўрина бошлади. Ҳикояни шу ерда тўхтатиб, зудлик билан бу оилани сақлаб қолиш чораларини кўрмаса бўлмайди! Албатта, эрни «Сиз мени севмайсизми? Бошқасини топиб олдингизми?» каби охири кўринмас саволлар билан тергов қилиш керак эмас. Бу яхшиликка олиб келмайди. Лекин қуйидагиларни қўллаб кўриш мумкин...\n1. «Вақт машинаси»ни ишга солинг!\nҲатто агар дўст ва танишларингиз сизни идеал жуфтлик деб ҳисобласа-да, бир-бирингиздан хафсалангиз пир бўладиган кунлар ҳам учраб туриши мумкин. Шундай пайтларда биргаликдаги энг бахтли, қувончли онлар қаёққадир ғойиб бўладию кўзингизга фақат камчилигу нуқсонлар кўринаверади. Нима қилиш керак? Умумий хотираларингизни ёрдамга чақиринг. Хаёлан «вақт машинангиз»ни ўт олдиринг-да, шу инсонни жонингиздан ортиқ севган бахтиёр дамларга қайтинг. Сўнг худди шу завқли ҳисларни сақлаган ҳолда ҳозирги замонга қайтинг!\n2. Хатоларни такрорламанг!\nЖуфтингиз билан ўртангизда кўнгилсизлик юз берган бўлса, буни таҳлил қилиб кўринг. Муносабатларга ойдинлик киритаётганда қандай йўл тутишингизни ўзингиздан сўраб кўринг. Одатда жуфтликлар жанжаллашганда уларнинг ўзини тутиши (ўзимизни худди аразлаган боладек тутамиз), сценарий бир хил, фақат «мазмун» турфа. Бу вазиятда воқеалар ривожини бемалол «башорат қилиш» мумкин: биз «портлаймиз», кейин ўзимизни хафа қилдириб қўйганимиз учун ўзимиздан ҳам жаҳлимиз чиқади.\nХўш, нима қилиш керак? Аслида жанжал ёрдамида ўзимизга жуфтимизнинг эътиборини қаратишга эришишни хоҳлаймиз. Бироқ энг яхши йўл: «Энг яхши жанг — бошланмаган жанг» нақлига амал қилинг. Одат тусига кириб қолган «стратегия»нгиздан воз кечинг — «ҳужум қилманг». Эркак кишига ўзингизнинг ҳақлигингизни исботлашингиз шарт эмас, шунчаки нима демоқчилигини тушуниш учун уни тингланг (ҳатто у ноҳақ бўлган вазиятларда ҳам). Ва шунчаки тушунишга эмас, нимани ҳис қилаётганини сезишга ҳам ҳаракат қилинг.\n3. Бир хилликдан қочинг!\nЭнг катта «душманингиз» — ҳамиша «очиқ китоб»лигингиз. Яъни жуфтингиз сизни ТЎЛИҚ билади. Бугун қанақалигингиз, эртага, ҳатто бир йилдан кейин қандай бўлишингизни жуда яхши билади ва бир хил ҳаётдан тез зерикади.\nНима қилиш керак? Бир пайтлар Коко Шанель шундай деган: «Аёл ўз жуфтининг ҳаётида ягона бўлишни истаса, мунтазам ўзгариб туриши керак». Бу «қоида» фақатгина имиджга тегишли эмас. Жуфтингиз бир хилликдан зерикмаслиги учун ўзингизни ҳам ўзгартириб туринг. Масалан, ўрни келганда жажжи қизчадек бўлингки, у бошингизни силасин. Вақти келса, эндигина танишган пайтларингиздагидек бўлинг, у руҳлансин. Ўрни келганда ҳаётнинг турфа ўйинларига қарши кучлилигингизни ҳам намоён этингки, у сиздан фахрлансин. Энг асосийси, битта ҳолатда узоқ вақт «қотиб» қолманг, уларни ўзгартириб туринг!\n4. Турмуш ўртоғингизни қандай бўлса шундайлигича қабул қилинг!\nТурмуш ўртоғингизнинг у ёки бу камчиликларини ўзгартираман деб, уни ўз идеалингизга айлантиришга уринаверманг. Камчилик ҳаммамизда бор. Ҳар сафар унинг камчиликлари кўзингизга ташланганида ўзингизникини ҳам эсга олинг. Унинг ўзингизга маъқул бўлмаган одатларига сабр билан ёндошинг. Ёдингизда бўлсин, паспортингиздаги муҳр — сизга жуфтингизни ҳар қанақасига ўзгартириш ҳуқуқини бермайди. Агар эркак ўзи хоҳлагандек бўлиши учун тинмай сизни танқид қилаверса, ўзингизга ёқармиди? Севгилингиздан ўз идеалингиздаги эркакка айланишни талаб қилманг. Эътиборингизни фақат унинг камчиликларига қаратаверманг.\n5. Ишончли бўлинг!\nЎзингизни шундай тутингки, турмуш ўртоғингиз нафақат қувончли кунда, оғир дамда ҳам ёнида эканингизни, сизга суяна олишини, билсин. Ўзи ҳам айбдорлигини ҳис этиб турган пайтда баттар айблайвермай, уни қўллаб-қувватланг.\n6. Ўзингизни севинг!\nЎйлаб кўрганмисиз, агар ўзингизни ўзингиз яхши кўрмасангиз, буни бошқалардан талаб қилишга ҳаққингиз бормикан? Ўзини яхши кўрмайдиган аёлни эркак ҳам яхши кўради, деб бўлмайди. Бу ўринда муҳаббатдан кўра манфаат устунлик қилади. Бундай аёл билан яшаш қулай, лекин текин хизматкор, ошпаз, энагага айланиб қолган аёлга нисбатан туйғуларни муҳаббат деб аташ қийинроқ. Шунинг учун ўзингизни қадрланг, ташқи кўринишингиз, ички оламингизни мунтазам равишда яхшилаб боринг.\n7. Кутиб олиш «маросими»\nАксарият эркаклар кечки пайт ишдан очиққан, ҳорган ҳолда қайтади. Уларнинг истаги битта: дам олиш. Ана шу истак амалга ошишида жонбозлик кўрсатсангиз, сиздан яхшиси йўқ! Ким учундир бу оддий туюлар, аммо жуфтингиз учун идеал аёлга айланиш йўлида энг майда жиҳатларга ҳам эътибор қаратмасангиз бўлмайди. Ҳар қандай эркак учун тоза, шинамлик ва сокинлик ҳукм сурган, ўзи интиқлик билан кутилаётган уйга қайтиш ҳамиша ёқимли! Шунинг учун эрингизнинг ишдан қайтишини байрамона кутиб олинг: болаларни ювиб-таранг, озода кийинтиринг, отаси келганда салом бериб, яхши кайфиятда кутиб олишларини тайинланг. Ўзингиз ҳам овқат ҳиди ўрнашиб қолган кийимларингизни тоза, чиройлисига алмаштириб, сочларингизни турмаклаб, пардоз-андоз қилган ҳолда табассум билан қарши олинг. Бу умр йўлдошингиз ҳақида ўйлаётганингиз, унга ғамхўрлик қилаётганингиз белгиси. Шунда эрингизнинг ўзи ҳам уйга тезроқ қайтиш пайида бўлади!\n8. Ўзаро суҳбат\nКечки пайт эрингиз остонадан кириши билан «маъруза»ни бошламанг. Шундоғам чарчаб келган пайтда бу унга ёқмаслигини табиий қабул қилинг. Аввал уни овқатлантиринг, кейин нима гапингиз бўлса аста-секин айтинг. Фақат ҳеч қачон суҳбатни норозилик оҳангидаги «сиз билан гаплашиб олишимиз керак»дан бошламанг.\n9. «Бермоқ» ва «олмоқ». Мувозанатни билинг!\nАгар ҳар доим эвазига ҳеч нима талаб қилмасдан ҳаммасини ўз зиммангизга олсангиз-у, шундайлиги учун ўзингизни «қурбон»дек ҳис қилсангиз, бунинг охири хайрли бўлмайди. Чунки бунинг учун жуфтингизнинг бўйнига қарздорлик ҳиссини илаверсангиз, охир-оқибат унда бу «юк»ни ортиқ кўтариб юришга куч қолмайди, сизнинг ҳаётингизни тарк этиш истаги пайдо бўлади. Ва аксинча, жуфтингиздан ҳадеб нимадир талаб қилаверсангиз ҳам охири вой бўлиши мумкин. Шундай экан, «олинг» ва қайтаришни унутманг, «беринг» ва ўзингиздан олишларига ҳам имкон беринг.\n10. Бир томонлама қизиқиш\nБаъзилар биргаликдаги ҳаётнинг тахминан биринчи йилидан кейин эрига ҳақиқий дўст, ишончли ўртоқ бўлишга, фақатгина у қизиққан нарсаларга қизиқишга ҳаракат қилади. Бир қарашда беозоргина туюладиган бу истак вақти келиб муаммолар манбасига айланиши мумкин. Амалиётда кузатилишича, ҳар доим фақат бир томоннинг қизиқишлари муҳокама қилинаверса, қисқа фурсатда суҳбат зерикарли тус олиши ҳеч гап эмас.\n11. У фикрларингизни ўқишни ўрганмаган бўлса…\n«Агар у мени севса, демак, менга нима кераклигини ўзи топиши керак!» Орамизда шундай фикрлайдиганлар кўп. Бу фикрнинг мантиқий хулосаси ҳам сизга таниш: «тополмадими, демак, мени севмай қўйган!» Бу фикр жуфтликлар муносабатига рахна солади.\nҚанчалик қийин бўлмасин, «ўзинг топ» «ўйини»ни ўйнамасдан, жуфтингизга истагингизни очиқ айтмасангиз-да, ишора беринг. Фақат бу мурожаатингизни айблов нутқига айлантириб юборманг. Сизнинг вазифангиз жуфтингизни танқид қилиш эмас (бундан вазият баттар ёмонлашади), ўзингизга айнан нима муҳимлигини сўзлаб бериш.\n12. Ўз устида ишлаш\nЖуфтига ёқиш учун аёл ўзгариб туриши керак. Ҳар куни, ҳар ҳафта бўлмаса ҳам, ҳеч бўлмаса баъзида. Ташқи кўринишингизда ниманидир (соч турмаги, пардоз ёки кийиниш услубини) ўзгартиринг. Сизни ёшартириб кўрсатадиган ва ўзига хослигингизга урғу берадиган буюмларни танланг. Қоматингизни олдинги адл ҳолига қайтариш учун балки гимнастика билан шуғулланиш, тренажёр залига бориш ёки парҳез тутиш керакдир. Ёдингизда бўлсин, ташқи жозибадорлик — ўз устингизда ишлаш маҳсули.\n13. Бир-бирингизга эътиборли бўлинг!\nЭҳтимол бунинг учун шунчаки иккингизнинг ҳам вақтингиз етмас? Лекин бир-бирингиз учун вақт ажратмасангиз ҳам бўлмайди. Онда-сонда бўлса ҳам иккингиз бирор дам олиш масканига ёки дала ҳовлига боринг. Бунинг ҳам иложи бўлмаса, ҳеч бўлмаса, уйда иккингиз қолинг. Болаларни бувисиники юборинг, барча ишларни бир четга суриб қўйинг. Ва ёлғиз қолганингизда тасаввур қилингки, бир-бирингиз билан эндигина танишгансиз. Шунда бир-бирингизда яхши таассурот қолдиришга уринасиз, бу ижобийлик эса муносабатларингиз мустаҳкамлигига кўчади.\n14. Муҳаббат — тарбиянинг асоси!\nТан олайлик, биз аёллар деярли ҳамма нарсага танқидий назар билан қараймиз, идеалимизга етишишни истаймиз. Эркаклар эса ҳаётга реалроқ қарайди. Буни улардан ўргансак арзийди. Жуфтингиз ўзини сизга ёқмайдиган тарзда тутса, дарров уни айблашга тушмай, муносабатларингиздаги ёрқин, кўнгилни кўтарадиган вазиятлар ҳақида ўйланг. Энг асосийси, ҳеч қачон уни севишдан тўхтаманг. Чунки муҳаббат — тарбиянинг асосининг асоси!\n15. Оқила бўлинг!\nЭркаклар аёллардаги тўрт хислатни жуда қадрлашади ва улар оила мустаҳкамлигининг асосини ташкил этади:\n1. аёл жуфти ҳалолига садоқатли бўлиши;\n2. уни ҳурмат қилиши;\n3. унинг ишларига кўмаклашиши;\n4. унинг қариндошларини ҳурмат қилиши керак.\nАгар аёл бу тўрт қоидаларга амал қилса, бундай оила бахтли ҳаёт кечиради. Оилада ўзаро муносабатлар яхши бўлса, эркак ҳам жамиятда муваффақиятларга эришади, ишлари юришади. Шу боис ҳам оиласи мустаҳкамлиги учун аёл оқила бўлиши шарт.\n16. Турмуш ўртоғингизнинг ёнида ҳамиша хуш кайфиятда бўлинг.\n17. У билан баҳслашманг, ёнида бошқалар билан сен-менга борманг.\n18. Уни мақтанг, ақл-заковати, ташқи кўринишини эътироф этинг.\n19. Ҳеч қачон жуфтингизга қўпол муомалада бўлманг. Ширинсўз бўлинг.\n20. Севгилингизнинг ишлари, касби билан қизиқинг. Буни ҳаммасидан юқори қўйишингизни билдиринг, ўзингизнинг ишингизни иккинчи планга қўйинг. Ундан маслаҳат сўраб туринг.\n21. Турмуш ўртоғингизга ота-онасини жуда қадрлашингизни айтинг. Уларга алоҳида эътибор қаратинг.\n22. Жуфтингизга нисбатан ақлли кўринишга уринманг. У сизнинг мустақил қарор қабул қила олиш қобилиятингиз борлигини, аммо суянчиғингиз айнан ўзи эканини билсин.\n23. Ўз қадр-қимматингизни ҳеч қачон йўқотманг, у қаерда бўлса ортидан қувлайверманг.\n24. Ҳар қандай инсон каби эркак киши ҳам вақти-вақти билан ёлғиз қолишни истайди. Шунинг учун гоҳ-гоҳида беэътибордек, ҳафсаласиздек кўринса, бунинг учун уни айблайверманг.\n25. Меҳнатсеварлиги, олижаноблиги, сизга бўлган муҳаббатига нисбатан ишончини оширинг.\n26. Унга нисбатан хушмуомала, меҳрибон бўлинг ва қанчалик қадрлашингизни тез-тез такрорлаб туринг.\n27. Ҳеч қачон ҳеч нимани юзига солманг, гина қилманг. Эътирозингизни ҳам чиройли тарзда билдиришга ўрганинг.\n28. У бирор совға ёки пул берса, бундан хурсандлигингизни албатта билдиринг. Норози бўлаверсангиз, кейин «менга совға бермай қўйган» деб ўпкалаб юрманг. Унинг эътиборидан қанчалик қувонишингизни ўзи кўриб, англай олса, бу ўзига нисбатан баҳосини ҳам оширади.\n29. Суҳбатлашаётиб, гапни бошқа мавзуни буришни билинг. Бу кўнгилсиз гаплардан қочиш имконини беради.\n30. «Эркак кишининг юрагига йўл ошқозон орқали» деган гапга амал қилиб, пазандалик маҳоратингизни ошириб боринг. Лекин бирор сабаб билан қорни тўқ ҳолда уйга қайтса, «атайлаб сиз учун пиширгандим, ейсиз энди» деб уни бунга мажбурламанг. Акс ҳолда пазандалигингизга соя солган бўласиз.\nХуллас, шундай аёл бўлингки, оқилалигингиз туфайли турмуш ўртоғингиз учун бир умр идеал аёллигингизча қолинг ва оилангиз ҳамма ҳавас қиладиган даражада мустаҳкам бўлсин!


Пайғамбаримиз алайҳиссалом ёшлар ҳақида нима деганлар? — KUKALDOSH.UZ\n07.03.2018 / - Мақолалар, Янгиликлар\nПайғамбаримиз алайҳиссалом ёшлар ҳақида нима деганлар?\nУшбу мақолалар туркуми нафақат ёшларга, балки катта ёшли кишиларга ҳам бирдек манфаатли бўлишидан умидвормиз. Шояд улар мақолаларимизни ўқишга муваффақ бўлмаган ён-атрофларидаги ёшларга етказсалар.\nЎтган сондаги мақоламизда ёшлар ҳақида Қуръони каримда келган баъзи оятлар билан танишган эдик. Бу сафар эса Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларига мурожаат қиламиз.\nЁшлар ҳақидаги ҳадисларни учта асосий қисмга ажратиш мумкин:\nЁшлар мақталган ҳадислар;\nЁшлар қилиши ёки қилмаслиги лозим бўлган ишлар ҳақидаги ҳадислар;\nЁшлар учун фойдали тавсияларни ўз ичига олган ҳадислар.\nБиринчи қисм: ёшлар мақталган ҳадислар.\nАлбатта, динимизда ўз ўрнида айтилган мақтов қораланган эмас. Чунки, ёшлар Аллоҳ таолонинг розилигига эришиш учун қилинадиган солиҳ амалларга уларни шижоатлантириб турадиган сўзларни эшитишга доимо эҳтиёж сезадилар. Хусусан, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам баъзи хадисларида солиҳ, иҳлосли ва гўзал хулқ соҳиби бўлган ёшларни мақтаганлар. Дарҳақиқат, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам тиришқоқ, Аллоҳнинг тоатида ўсган ва ўзининг ёшлигию ғайратини Аллоҳнинг розилигига сарф қилган мўмин ёшларни мақтаганлар.\nҲадисларда келишича, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳудаги омонатдорликни, Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудаги илмни, Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳунинг қироатини, Али розияллоҳу анҳунинг ҳукм чиқаришларини ва Тамим розияллоҳу анҳунинг умматга қилган хизматини алоҳида мақтаганлар. Улар ўша пайтда ёш саҳобалар бўлишган.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Мўмин йигит Аллоҳ номи ила бирор ишга қасам ичса, албатта Аллоҳ таоло ўша ишни амалга оширади ”(Имом Табароний ривояти. Ибн Муборакҳам “Зуҳд” китобида келтирган).\nҲақиқий мўмин-мусулмон фақат ўта зарур ҳоллардагина Аллоҳнинг номи билан қасам ичади. Ёш мўмин ҳам бу борада катталардаги каби масъулиятни ўзида ҳис қилиб яшаши лозим. Бу унга зиёда фазилат ва шараф ҳисобланади. Ана шу масъулиятни ўзида ҳис қилган чоғда Аллоҳ таолонинг Ўзи унга сўзининг устидан чиқишида ёрдам беради.\nИбн Масъуд розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: “Аллоҳга бандаларнинг энг суюклиси ёш ва ҳушсурат бўлиб, чиройи ва ёшлигини Аллоҳнинг ибодатига сарфлаган йигитдир. У билан Раҳмон Ўз фаришталарига: “Мана бу (йигит) Менинг ҳақиқий бандамдир”, деб мақтанади”(Ибн Шаҳин “Ат-тарғиб фи фазоилил аъмол”да ривоят қилган).\nЭътибор қаратайлик! Аллоҳ таоло ёшликда ўзини гуноҳдан сақлаб, имкон қадар ибодатга, солиҳ амалларни кўпроқ қилишга куч-қувватини сарфлайдиган ёш йигитни “Мана бу (йигит) Менинг ҳақиқий бандамдир”, дея фаришталарга мақтанмоқда. Ҳар бир ёш мусулмон ўзидаги навқиронлик ва ёшликдаги гўзаллигини энг гўзал Зотнинг розилигига эришиш учун сарфлаши қандай ҳам гўзал!\nИккинчи қисм: ёшлар қилиши ёки қилмаслиги лозим бўлган ишлар ҳақидаги ҳадислар.\nЁшларга ўз ўрнида айтилган мақтов қай даражада муҳим бўлса, вақтида айтилган огоҳлантириш ва насиҳат ҳам шу қадар зарур. Пайғамбар алайҳиссалом буни ўз суннатлари билан кўрсатиб берганлар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: “Эй ёшлар жамоаси! Сизлардан ким уйланишга қодир бўлса, уйлансин. Чунки, уйланиш кўзни тўсувчи ва фаржни сақловчидир. Ким уйланишга қодир бўлмаса, рўза тутсин, чунки, рўза у учун тийилишдир”(Имом Бухорий ва Муслим ривояти).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай марҳамат қиладилар: “Эй Қурайш ёшлари! Зино қилманглар! Зеро, Аллоҳ кимни ёшлигини (зинодан) сақласа, у жаннатга киради”(Байҳақий “Шуъабул иймон”да ривоят қилган).\nБу тавсияларга амал қилиш бизнинг ушбу кунларимизда ҳам ниҳоятда муҳимдир. Шубҳасиз, ўз вақтида оила қуриш ва бунга имкон бўлмаганда нафл рўза воситасида ор-номус ва иффатни сақлаш бугун аксар ёшлар амал қилиши зарур бўлган энг фойдали маслаҳатдир.\nАлбатта ёшлик бутунлай ҳаёт неъматларидан узилиш дегани эмас. Ҳар бир нарсада меъёр бўлиши кераклиги каби ибодат ва нафл амаллар ўртаҳол бўлиш мақсадга мувофиқдир. Айниқса, ёшлар қизиққон бўлганликлари сабабли уларни ибодатда ҳам меъёрни сақлашга ундаб қўйиш Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадисларида ўз аксини топган.\nАбдуллоҳ ибн Амр ибн Ос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: “Мен Қуръонни жамладим ва уни бир кечада ўқиб чиқдим. Сўнгра Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Мен сенга вақт чўзилиб кетиб, малолланиб қолишингдан қўрқаман. Уни бир ойда ўқигин”, дедилар. Мен: “Эй Аллоҳнинг Расули, менга изн беринг, вақтим ва ёшлигимдан фойдаланиб қолай”, деб айтдим. Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ундай бўлса, уни йигирма кунда ўқигин”, дедилар. Мен яна: “Эй Аллоҳнинг Расули, менга изн беринг, вақтим ва ёшлигимдан фойдаланиб қолай”, деб айтдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ундай бўлса, уни ўн кунда ўқигин”, дедилар. Мен яна: “Эй Аллоҳнинг Расули, менга изн беринг вақтим ва ёшлигимдан фойдаланиб қолай”, деб айтдим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ундай бўлса, уни етти кунда ўқигин”, дедилар. Мен яна: “Эй Аллоҳнинг Расули, менга изн беринг вақтим ва ёшлигимдан фойдаланиб қолай”, деб айтдим. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам бунга рухсат бермадилар” (Абдураззоқ “Мусаннаф”да, Ибн Ҳиббон “Саҳиҳ”ида ривоят қилган).\nУчинчи қисм: Ёшлар учун фойдали тавсияларни ўз ичига олган ҳадислар.\nБарча ёшлар ёш бўлганлари сабабли ўз ҳаётларида муваффақиятга эришишнинг, саодатли умргузаронлик қилишнинг энг асосий шартларини доимо ёдда тутишлари зарур. Бу ҳақда Набий алайҳиссаломнинг ҳадиси шарифларида бир қатор кўрсатмалар келган.\nАнас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: “Аллоҳ таоло саботли йигитни яхши кўради” (Абу Шайх ривояти).\nМустаҳкам ирода ва қийинчиликларга сабот билан бардош бериш ҳаётнинг олтин қоидасидир. Устига-устак сабр ва саботли банданинг ёрдамчиси оламларнинг Робби Аллоҳ таолонинг Ўзи бўлиши бу хислатнинг нақадар буюк ишлигини кўрсатади.\nИнсон дунё ҳаётини қандай ўтказгани ҳақида Қиёматда албатта сўралади. Одам боласи бу борада энг аввало қуйидаги ҳадисда келган жиҳатларга пухта назар солиши зарур.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: ”Қиёмат куни Одам боласининг қадами Роббисининг ҳузуридан то бешта нарсадан сўралмагунича силжимайди: умрини қандай ўтказгани, ёшлигини нимага кетказгани, молини қаердан топгани ва уни қаерга сарфлагани ҳамда билган нарсасига қанчалик амал қилгани ҳақида”, дедилар (Термизий ривояти).\nМана сиз билан Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг ёшлар ҳақидаги баъзи ҳадислари билан танишиб чиқдик. Энди бугунги кунимизга ҳам бир назар солиб кўрайлик.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам хозирги баъзи ёшларнинг рақсга тушиши, майнавозчилик қилиши ёхуд рок, поп каби мусиқаларни тинглашларини ёқлаган бўлармидилар? Ўз танасини кўз-кўз қиладиган, беҳаё, андишасиз қизларнинг қилиб юрган ишларини-чи?\nДинимизда очиқ-сочиқ ва тор кийимларни кийиб олиб ўзларини кўрсатадиган ва эркакларнинг шаҳватларни қўзғайдиган “гўзаллик маликалари” қораланган. Чунки, ислом бутун инсониятни доимо ҳалол ва пок яшашга ундайди. Айниқса, динимизда ҳар бир аёл-қизнинг гўзал хулқ-атворли, иффат ва ҳаё соҳибаси бўлишига, ўзининг аёллик шаъни ва номусини асрашига алоҳида эътибор қаратилади. Дин душманлари эса умматни айшу-ишрат, худбинлик ва енгил-елпи ҳаёт кечиришга чақиради.\nАллоҳ таоло шундай марҳамат қилади: “Аллоҳ тавбаларингизни қабул қилишни истайди, ҳой-у ҳавасга берилган кимсалар эса (ҳақ йўлдан) бутунлай оғиб кетишингизни истайдилар. Аллоҳ сизлардан (юкингизни) енгиллатишни истайди. (Зотан), инсон ожиз қилиб яратилгандир”. (Нисо сураси 27-28 оятлар).\nДарҳақиқат, ҳар бир ёш йигитнинг ҳаққа буюриб, ёмонликдан қайтарадиган ҳамроҳи бўлиши лозим. Шунда у улуғликка эришади. Улуғлик Аллоҳ таолонинг буйруқ ва қайтариқларига амал қилиш ортидан келадиган мукофотдир. Бу йўлда солиҳ дўст орттиришнинг ўрни беқиёс.\nКатталар ўз насиҳатларидан ёшларни маҳрум қилиб қўймасликлари лозим. Уларнинг ёшлар тарбиясида аҳамияти бениҳоя катта.\nЎз навбатида ёшлар ҳам уларнинг насиҳатларини ихлос билан тинглаб, ўзларига керакли хулосалар чиқаришлари мақсадга мувофиқдир. Ёши улуғларга эҳтиром кўрсатиш Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларига мувофиқдир. Албатта, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларидек: “Дин насиҳатдир”.\nСўзимиз сўнгида ҳар бир ёш ўз ҳаёти ва илм йўлида муваффаққиятга эришиши учун унда албатта топилиши зарур бўлган беш нарсани эслатиб ўтмоқчимиз:\nАллоҳ таоло барчамизни ушбу мақолада зикр этилган солиҳ амалларга муваффақ этсин!\n“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қиёматда менга шафоатчи ва гувоҳ бўлсинлар, десангиз…” туркумидан 7- ҳадис “Дин насиҳатдир”


Грузияда оммавий норозилик намойиши бошланди\n27 ноябр 2020, Тошкент вақти: 21:24\nГрузия пойтахти Тбилисида мухолифат вакилларининг мамлакат президенти Михаил Саакашвили сиёсатига қарши норозилик намойишлари бошланди.\nМухолифатчилар М.Саакашвилини яккаҳокимликка интилишда, ҳукумат танқидчиларини қувғин қилишда ва унинг ҳокимиятга келишига сабаб бўлган 2003 йилги “атиргул инқилоби” ғояларидан чекинганликда айбламоқда.\n“Биз конституцияга мувофиқ баҳорда одил ва демократик сайлов ўтказилишини талаб қилмоқдамиз. Президент истеъфога чиқарилишини талаб қилганимиз йўқ. Биз уни конституция доирасига қайтишини талаб қиляпмиз”,- деди Грузия мухолифати раҳбари Георгий Хаиндрава.\nНамойишлардан бир кун аввал айрим ахборот агентликлари Грузия собиқ мудофаа вазири, айни пайтда мухолифат сафига қўшилган Ираклий Окруашвили мамлакатдан мажбуран чиқариб юборилгани тўғрисида хабар тарқатган эди. Расмий Тбилиси бундай иддаоларни кескин рад этди.


Санкт-Петербургда ижтимоий тармоқларда гуруҳлар ташкил қилган киши қўлга олинди. — Ўзбекистонда ва дунёда рўй бераётган энг сўнгги янгиликлар ва хабарлар, жамият, иқтисодиёт, маданият, спорт, технологияларга оид қизиқарли мақолалар.\nHome/ Jahon/Санкт-Петербургда ижтимоий тармоқларда гуруҳлар ташкил қилган киши қўлга олинди.\n0 1 014 Less than a minute\nСанкт-Петербургда террорчиларни ёллашда айбланиб қўлга олинган Отабек Рустамов, ҳақиқатдан ҳам ижтимоий тармоқларда “Исломий гуруҳлар” ташкил қилганини, лекин уларнинг радикал исломга алоқаси йўқлигини таъкидламоқда.\n“Одамни ҳамма нарсада гумон қилиш мумкин. Менга қарши ҳеч ким гувоҳлик берган эмас”, — деди Рустамов журналистларга.\nҲибсга олинган киши ижтимоий тармоқларда “Сунний мусулмон гуруҳлари” ташкил қилганини, лекин террорчилар ёллаш билан шуғулланмаганини таъкидламоқда.\nУнинг телефонида топилган шубҳали видеолавҳа борасида, уни “бир киши” юборганини, лекин Рустамов бу видеони ҳеч кимга тарқатмаганини хабар қилмоқда. Шубҳали видеода ниқоб кийган одамлар арабча ёзув ёзилган қора байроқ олдида туриб нималарнидир гапирмоқда. Эслатиб ўтамиз, Отабек Рустамов Санкт-Петербургда терактдан кейин ўтказилган тезкор-қидирув ишлари натижасида қўлга олинган 8 кишининг биридир. Улар Россияда таъқиқланган “Жабҳат ан-Нусра” ва “Ислом давлати” ташкилотларига террорчилар ёллашда гумон қилинмоқда.


''Озиқ-овқат белбоғи'': 500 киши иш билан таъминланди\nТуркистон вилоятини ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг 2024 йилгача мажмуавий режаси доирасида озиқ-овқат белбоғини ташкил қилиш бўйича 7та лойиҳага асосий эътибор қаратилиб, тегишли иш олиб борилмоқда.\nЎтган йилда “Туркистон Агро XXI” МЧБ билан 733 гектар ерга ёмғирлатиб суғориш технологиясини татбиқ қилиш ва “МТС” ташкил қилиш иши амалга оширилди. Мазкур бирлашувга ер майдони 1046 гектарни ташкил қиладиган 108та хўжалик бириктирилиб, 733 гектар ерга АҚШнинг “T-L” компаниясининг 18та ёмғирлатиб суғориш машинаси ўрнатилди. 161 гектарга буғдой, 260 гектарга беда, 312 гектарга эса маккажўхори экилган. “МТС” 26та замонавий қишлоқ хўжалиги техникаси харид қилинди. Бу ерда Италия технологияси асосида қуриладиган 1200 бош қорамолга мўлжалланган фермага ем-хашак етказиб бериш режалаштирилган.\n“SPK-SAURAN” қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариш ширкатида сармоявий лоиҳа бўйича ўтган йили “Valmont Industries” компанияси 159 гектар ерга 3та ёмғирлатиб суғориш машинасини ўрнатди. Лойиҳа бўйича 2020 йилнинг сентябрь ойигача яна шундай 12та машина ўрнатилади.\nБугунги кунда “Аграр насия корпорацияси” 10 минг бошга мўлжалланган йирик қорамол бўрдоқилаш мажмуасини ем-хашак билан таъминлайди. Мазкур лойиҳа бўйича, лойиҳа-смета ҳужжатлари тайёрланиб, австралиянинг “Adamand Enterprises Pty” LTD компанияси билан музокаралар ўтказилмоқда.\n“Интимақ Агро XXI” МЧБ 782 гектар ерга ёмғирлатиб суғориш технологиясини татбиқ этиш лойиҳасини амалга оширади. Шу кунда 462,8 гектарга 8та “Bauer” (Австрия) русумли ёмғирлатиб суғориш машинасини сотиб олиш шартномаси тузилди.\n“KAZAGRO PROJECT” МЧБ йилига 20 минг тонна товуқ гўштини етиштириш лойиҳасининг дастлабки босқичини амалга ошириш учун “Аграр насия корпорацияси”га ҳужжатлар топширди. Бу ерда дастлабки босқичда 5 минг тонна товуқ гўшти етиштириш кўзланган.\n400 гектар ерда мевали боғ яратиш лойиҳаси доирасида эртапишар олхўри кўчати ўтқазилади. Мазкур лойиҳани “DalaFruit.kz” МЧБ амалга оширади.\nОзиқ-овқат белбоғи доирасида амалга ошириладиган лойиҳалар бўйича 500дан зиёд иш ўрини барпо этилади.\nВилоят минтақавий коммуникациялар хизмати, 2020-08-11, 05:09 153\nСаноат истиқболи замонавийлашув жараёнида 87\nСифатли маҳсулот – ҳамиша харидоргир 98\n''Самруқ-Қазына''нинг ҳиммати 97


Туркия қирғоқлари яқинида қочқинлар минган қайиқлар сувга чўкиб кетди\n14:30 / 02.09.2015\nИчида суриялик муҳожирлар бўлган иккита қайиқ Туркиянинг Бодрум шаҳри яқинида, Эгей денгизи сувларига чўкиб кетди ва камида 11 киши ҳалок бўлди. Бу ҳақда DHA агентлиги хабар берган.\nМаълум қилинишича, қайиқдаги кишилар Грециянинг Кос оролига ноқонуний равишда етиб олмоқчи бўлишган эди. Қурбон бўлганларнинг 3 нафари болалар экани айтилган. Туркиялик қутқарувчилар 4 нафар кишининг ҳаётини сақлаб қолишган.\nАгентлик маълумотларига кўра, шу йилнинг ёзида минглаб қочқинлар Туркиядан Грециядаги оролларга ўтишган. Ҳар куни Греция ҳудудига ўртача 2 минг нафар ноқонуний муҳожир кириб келмоқда.\nМаълумот учун, 2015 йилнинг бошидан буён Европа Иттифоқи ҳудудига кириб келган муҳожирлар сони 340 минг нафардан ошиб кетди. Европага бу миқдордаги ноқонунийлар оқими охирги марта Иккинчи жаҳон уруши даврида кузатилганди. 31 август куни Германия, Франция ва Буюк Британия давлатларининг ташқи вазирликлари вазиятни муҳокама қилиш бўйича йиғилиш ўтказиш таклифи билан чиқишди.


АНГЛАНГАН ДУНЁ - ЯНГИЛАНАЁТГАН ДУНЁДИР\n"Европа виждони", "Ақллар ҳукмдори" дея таърифланган француз адиби ва файласуфи, адабиёт соҳасида Нобель мукофоти совриндори Альбер Камю "Бегона", "Вабо", "Цизиф ҳақида афсона", "Калигула", "Исёнкор одам" каби асарлари билан бизга яхши таниш. Инсоният бу катта ижодкор асарларига мудом эҳтиёж сезиб яшайди. Бинобарин, бугун ҳукмингизга муаллифнинг "Исёнкор одам" китобидан санъат ва ижодга тааллуқли лавҳаларни келтираяпмиз. Таниқли ёзувчи Назар Эшонқул таржимасидаги ушбу битиклар сизнинг дунё, ижод ва санъат хусусидаги қарашларингизни янада бойитиши, ўзгартиришига ишонамиз.\nСанъат бир пайтнинг ўзида ҳам эътироф, ҳам инкор этувчи ҳодисалар сирасига киради. "Биронта ҳам санъаткор воқеаликка охиригача дош беролмайди", дейди Ницше. Бу ҳақиқат, бироқ биронта ҳам санъаткор воқеаликни четлаб ўтолмаслиги ҳам ҳақиқат.\nИсён - олам бўлинишидан бошланган. Шу сабабли санъат исённинг моҳиятини бизга тўла очиб бера олувчи восита бўлиши ҳам мумкин.\nИнқилобчи ислоҳотчилар ҳақиқий санъатга ёт кўз билан қараб келишган. Афлотуннинг қарашлари бу масалада ҳаммадан ошиб тушади. Унинг учун "гўзаллик ҳамма нарсадан устун, тил бор-йўғи жило берувчи восита эди". Шу сабабли у ўз давлатидан шоирларни бадарға қилишда ташаббускор бўлганди.\nПисарёв моддий фойда бермайдиган эстетикани тан олмади. "Рус Рафаэли бўлгандан кўра рус этикдўзи бўлиш фойдалироқдир", дерди у. У ҳатто Шекспирга ҳам этик тиктирмоқчи бўлди. Кейинчалик машҳур ва катта шоир бўлиб етишган нигилист Некрасов "Пушкиндан кўра бир бурда пишлоқ менга афзал" деган эди. Санъатни "тарбия воситаси"га айлантирмоқчи бўлган Толстой қарашлари ҳаммага маълум. Улуғ Пётр саъй-ҳаракати билан Петербургдаги Ёзги боғга келтирилган ва Италия қуёшида пишган, мармари ҳозиргача ярақлаб турган Венера ва Апполондан эса Инқилобий Россия бутунлай юз ўгирди. Қашшоқлик баъзида беҳисоб бойликни кўрганда ана шундай бурнини жийиради.\nАқлга мувофиқ воқеаликнинг ўзи инсоннинг жами эҳтиёжини қондира олади.\nСанъат устидан ҳукми ҳозиқлик давом этмоқда ва бунга санъаткорлар, ақл-идрок эгалари ҳам қўшилишмоқда: улар санъатга туҳмат қилар эканлар, энг аввало ўзлари ўтирган шохга болта уришмоқда, ўзларини ўзлари шармандали равишда масхара қилишмоқда. Аслида санъаткор Шекспир билан этикдўз Шекспир ўртасидаги баҳсдан шу нарса маълум бўлдики, этик тикаётган паллада эмас, Шекспирни ўқиётган паллада инсон гўзаллик билан юзма-юз келади.\nДавримиз санъаткорлари тавба-тазарру қилаётган XIX аср рус дворянига ўхшайди, зеро иккаласи ҳам виждони оғригани учунгина узрхоҳликка ўтган.\nҲар қандай исёнда исён қилинган нарсанинг мақсадга мувофиқ эмаслиги ва унинг ўрнини бошқаси билан алмаштиришдек истакларни жамлаштирган умумий талаблар акс этади. Шу маънода исён - янги дунё қуришга интилишдир.\nЛукрецийнинг шаҳар деворлари, Саднинг одам ўтолмас қўрғонлари, хаёл қояси ва ёлғизлик чўққиларидан иборат Ницшенинг тафаккур ороли, Лотреамоннинг илк ҳаёт океани, Рембонинг оҳанг панжараси, сюрреалистларнинг борлиқни ларзага солган бўрондан сўнг қоладиган из каби фикр истеҳкомлари, мамлакатнинг қоқ ярмини эгаллаган қамоқхона тасвирлари, концлагерлар, озод қуллар империяси - булар ҳаммаси бир бутунликни, ягоналикни ва унга бўлган иштиёқу майлларни ифодалайди. Мана шу тасвир этилган дунёни одам тезроқ англаши мумкин: англанган дунё - янгиланаётган дунёдир.\nСанъаткор дунёни ўз тушунчасидан келиб чиқиб қуради. Табиат мусиқасидагина ҳудуд ва замон йўқ. Борлиқ эса ҳеч қачон жим турмайди: ҳатто сукунат пайти ҳам у биздан таралаётган оҳангларга акс-садо бериб, ўзининг азалий куйини чалаверади.\nДелакруа ўз санъати ҳақида мушоҳада қилиб, шундай ёзган эди: "Даҳолик бу - уйғунлаштириш ва ифодалай олиш истеъдоддир".\n"Бизни нарсалар манзараси билан ўзига ром қилмоқчи бўлган, бироқ ҳеч қачон бизни мафтун қилолмайдиган бу тасвирий санъат дегани аслида бир пулга қиммат". Бу Паскалнинг машҳур ибораси. Делакруа ҳеч бир асоссиз равишда "бир пулга қиммат" сифатлашини "ғалатироқ" деб ўзгартирган. Бир қарашда ҳақиқатан ҳам ўша нарсалар бизни мафтун қила олмайди, чунки биз уларни кўрмаймиз. У биздан узилган ҳолда абадий ҳаракатда яшайди. Исо Масиҳни қамчилаётган жаллоднинг қўлини ким кўрган? Салб юришига кетаётганлар изидан зайтунзорга сингаётган ғуборларни ким кўрган?\nСанъат Гегель орзу қилган хусусийдан умумийга қараб интилувчи доимий ҳаракатдаги ва курашдаги ҳодисалар сирасига киради. Балки бани башар бирдамлигига интилаётган бугунги замон шу сабабли ҳам ана шу яхлитликка интилишнинг энг мукаммал намунаси бўлмиш санъатга кўпроқ эҳтиёж сезаётгандир?\nСанъат бизни исённинг ҳақиқий моҳиятига - унга юксак қадрият ва янгиловчи куч, абадий кураш ҳамда ички тикланишнинг воситаси сифатида қарашга ўргатади.\nБир куни Бальзак сиёсат ва дунё тақдири ҳақидаги узундан-узун маърузасини шундай сўзлар билан тугатган: "Энди жиддий масала ҳақида гаплашсак". У бу билан ўзининг романларини назарда тутганди. Икки асрдан буён романнавис даҳолар бизга тақдим этаётган ва бизни мафтун қилаётган сон-саноқсиз мифларни жиддий шарҳламасдан, шунчаки, воқеликдан қочиш деб баҳолашнинг ўзи билан моҳиятни очиб бўлмайди. Романнавис ижодкорлар воқеликдан қочганлиги ёки уни четлаб ўтаётганлиги аниқ ва бор гап.\nБор ҳақиқат шундаки, реал дунёни инкор қилаётган одам, айни замонда бу дунёдан мутлақо узилишни ҳам истамайди. Одамлар шу дунёда яшашга маҳкум этилганлар ва ундан айри яшашни ҳеч қачон тасаввур қилолмайдилар. Ўз маконида дарбадарлик ва қувғинга гирифтор бўлган бу ҳуркак мавжудот ўзи яшаётган дунёни абадий унутишни эмас, аксинча, уни яна ҳам кўпроқ ўзиники қилиб олишни истайди.\nХўрликка маҳкум этилган одамнинг бор-йўқ мақсади лабларини сувга тегизиш, хаёли каби тутқич бермас тўлқинни жиловлаб олиш ва уни ўз тақдирига айлантириш, холос. Бироқ бу амалга ошмас орзу: шу сабабли у хаёлан бўлса-да, орзусига етишни хоҳлайди - хаёлан бўлса-да тақдир ва ўлимдан устун келишни ва кўз олдидаги бесамар ва беадад дунёга қарама-қарши ўлароқ ўзининг хаёлий дунёсига эга бўлишни истайди.\nМана шу ердан аксарият одамларда ўзгалар ҳаётига шафқатсиз муносабат ва ҳасад билан қараш пайдо бўлади.\nВақтдан устун бўлишга туганмас хоҳиш бизни мангу уқубатларга рўкач қилса, балки дунёвий уқубатларнинг моҳиятини чуқурроқ англаган бўлармидик? Эҳтимол, иродаси кучли одамлар ҳам дунёвий уқубатлар бир лаҳзалигини англаб етгандан кейин ваҳимага тушиб қолишар? Туганмас уқубатни ҳис қилгач, балки биз битмас-туганмас бахт борлигини ҳам тушуниб етармиз? Бироқ, афсуслар бўлсинки, бизнинг энг беадад машаққатимизнинг ҳам чегараси бор. Ва ажойиб кунларнинг бирида қалбимизни ҳаётга ташналик ҳисси чулғаб, биз умидсизликдан дафъатан уйғонармиз ва уқубат саналиб келинган нарсалар моҳиятан бахт эканини сезиб қолармиз?\nМоҳият эса ҳамиша ҳам юз кўрсатмайди - у маълум бир тушунчага ҳеч қачон сиғмайди. Шу нуқтаи-назардан қарасак, ҳаёт шаклсиздир. У ўз шаклини излаб, тийиқсиз оқаётган дарёга ўхшайди. Бунинг акси ўлароқ одам ҳаётда ўзини шоҳ деб ҳис қилиш учун бетиним шакл излайди. Жилла қурса бирон-бир тирик мавжудот одам хоҳлаган шаклга кирганда эди, инсон дунё билан абадий сулҳ тузган бўлур эди.\nЁзиш - бутанлай олиш салоҳиятидир. Ўз-ўзидан ойдинки, на реаллик, на хаёлийлик уни четлаб ўтолмайди: четлаб ўтганлари эса асарни сўқир анъанапарастликка олиб боради…\nСанъаткор эса ижод қила олиши мумкин, бироқ ўлдириш қўлидан келмайди. Уларнинг орасидан жаллодлар чиқиши даргумон. Шу нарса аниқки, инқилобий жамиятда санъат ҳалокатга маҳкумдир. Бироқ бундан инқилоб ҳеч нарса ютмайди. Ижодкор одамни ўлдириш билан бирга жамият ижодкор қиёфасидаги ўз куч-қувватини ҳам ўлдиради: санъат билан бирга ўз танасидаги қувватни ҳам сўриб чиқаради. Охир-оқибат мустабидлар ўз ниятларига мутлақ эришган тақдирда ҳам бу билан ер юзини жаннатга эмас, нақ жаҳаннамнинг ўзига айлантирган бўлур эдилар. Ва лекин ҳатто жаҳаннамда ҳам санъатга ўрин топилади: у абадий таназзул чўккан беадад ўлик кунлар ичра сўниб ётган умидга йилт этган илинж - тириклик бағишлаш билан ғалабаси муқаррар исён - ижодни бошлаб беради.


ЭРКАКЛАР ЖИНСИЙ ХАСТАЛИКЛАРИНИ ДАВОЛАШДА... » JINSIY ALOQA\nHome » Erkak jinsiy » ЭРКАКЛАР ЖИНСИЙ ХАСТАЛИКЛАРИНИ ДАВОЛАШДА…\nЭРКАКЛАР ЖИНСИЙ ХАСТАЛИКЛАРИНИ ДАВОЛАШДА…\nЭРКАКЛАР ЖИНСИЙ ФАОЛИЯТИНИНГ\nХАСТАЛИКЛАРИНИ ДАВОЛАШДА ҚЎЛЛАНИЛАДИГАН БАЪЗИ ЎСИМЛИКЛАР\nАРОИДЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nУзун ва энли (диаметри Зсм гача) юмалоқсимон, кўпбўғимли илдизга эга кўпйиллик ўтли ўсимлик. Барг қолдиқлари билан ўралган бўлиб, тўқ яшил рангга эга, ички томони оқ, ўткир ҳидли ва ўткир нордон таъмга эга. Гул берадиган новдаси тўгри баргсиз бўлади, тахминан 120 смга қадар. Томирлари кўп уруғли бўлиб, қуруқ ва қизил доналардан иборатдир.\nУшбу ўсимлик жудаям ўткир хидга эгадир. Бизнинг мамлакатимиз шароитида игир жудаям кам учраб, қуёшнинг энг фаол, нурлари қиздирган даври – май ойининг охири ва июль ойига қадар ўсиши мумкин, аммо шунда ҳам унинг уруғлари охиригача етилган бўлмайди.\nШунингдек, у Европада ҳам илдиз отмайди, негаки унинг илдизи фойдали бўлиб, чанг юқтирадиган керакли ҳашаротлар мавжуд эмас. Аммо ўзининг она ватани бўлмиш Ҳиндистонда, ушбу ўсимли^ уруғларининг қип-қизил меваларини кўришингиз мумкин бўлади.\nУшбу ўсимлик ўз номини юнонча “акорон” – “момиқ” сўзидан олган. Баъзи инсонлар, унинг лотинча номи Асогиз са1ашиз яъни – “Безатилмаган, чирой берилмаган” деб ҳисоблайдилар.\nДоривор мақсадида унинг илдизи ишлатилиб, улар кузнинг сентябрь-октябрь ёки эрта баҳор фаслида териб олинади. Ушбу ўсимликнинг йиғим-терим мавсуми учун энг яхши давр – кузнинг охири ва қишнинг боши, яъни сув ҳавзалари ва кўлмакларда сувнинг даражаси камайгани ҳисобланади.\nУларни ўраларидан лопатка ёки санчқикуракл^р ёрамида қазиб олиб, совуқ сув билан чайиб юборилади. Аммо устки қатлами тозаланмай, майда қопламалар ва баргларнинг қолдиқлари олиб ташланади. Шундан сўнг очиқ ҳавода бир неча кун қуритилади.\nТайёр бўлганидан сўнг 15-20см узунликдаги бўлакларга бўлиб ҳаволанадиган хоналар, томи темирдан ёпилган чордоқлар ёки қуритиш ускуналарида 30-35°С ҳароратда қуритилади. Агар ҳйво ҳарорати белгилангандан юқорилаб кетса, унда ўсимлик таркибидаги эфир мойлари эриб кетади, натижада ўсимликнинг сифати бузилади.\nҚуритилган илдизлари букилиши керак эмас, аммо осонлик билан синдирилади. Доривор ўсимлик турли хил узунликдаги (ЗОсм. гача) қалинлиги 0,5-1,5см келадиган энига кесилган ва бир оз букилган илдизлардан иборат бўлади. Ўсимликнинг юқори сиқимида, кесиб олинган барг ва новдалардан қолган чизиқлар, қуйи сиқимида эса кесиб олинган илдизларнинг юмалоқ шаклдаги қолдиқлари кўриниб туради.\nТашқи томондан илдизнинг ранги оч жигарранг, очилганда эса ичи оқиш қизил пушти бўлади. Ҳидлаб кўрилганда, ўткир, ифорли, аммо таъми нордон бўлиши мумкин. Намлиги 14%дан юқори бўлмайди. Ушбу уруғни нотўғри танланган сариқ касатик илдизи билан адаштириб юбориш мумкин.\nАммо унинг ҳиди бўлмайди, ранги тўқ бўлади ва таъми тўғри келмай керакли самара бермайди. Ёз фаслида ушбу ўсимликларни ажратиб олиш жудаям осон. Игирнинг гуллари майда ва кўк бўлиб, туб ўсиб ётади, касатикнинг гуллари эса йирик ва сариқ рангда бўлади.\nҚуритилган илдизларни 2 йил давомида яхши ҳаволанадиган хонада, ичига қоғоз ёзилган қути ёки иккиталик қопчаларда сақлаш мумкин. Ўсимликдан тайёрланган доривор кукунни эса оғзи маҳкам беркитилган қора шишали идишларда сақлаш лозим.\nҚуритилган игир илдизининг таркибида 48%гача эфир мойлари бўлиб, улар ёқимли ҳид ва таъми ширин бўлган суюқликлардан иборатдир. Ушбу мойлар ўсимликнинг туйилган кукунининг буғда эритилинш орқали олинади.\nЭфир мойи таркибига камфор, терпена – пинен, камфен, акарон, азарон, борнеол ва шу каби моддалар киради. Шунингдек, нордон акорин гликозиди (0,2%), турли кимё моддалари, крахмал (20%гача), аскорбин кислотаси (150гр), сирка ва валерианка кислотаси, алкалоид, каламин, фитонцид, чақич, елим ва камедь моддалари ҳам топилган.\nИгир томирида мавжуд бўлган эфир мойи ва нордон гликозид каби моддалар таъми сезувчи асаб толаларининг сезгирлигини оширади, ошқозон ичак сувининг ажралишини кучайтиради, айниқса, шўр кислоталарни, шунингдек, жигар- нинг суюқлик ажралишини, ўт пуфаги ва диурез тонусини оширади.\nБироқ, игирдан тайёрланган воситаларнинг таъсирида ошқозон кислотасининг ажаралишини кучайтириш ҳақидаги фикрлар ҳамиша ҳам бир хил эмас. Ундан ташқари, игирнинг илдизи шамоллашга қарши, ярани тузатувчи, оғриқни босувчи, тинчлантирувчи, сийдик ҳайдовчи, йўтални қўзгатувчи ва дизинфекцияловчи таъсирга эгадир.\nИгир илдизларидан тайёрланган воситалар ошқозон секрециясининг юқори кўтарилишида (ошқозон соки кислотасининг юқори кўтарилишида) қабул қилинмайди.\nКЎП ТАРҚАЛГАН ЖОЙЛАР\nИгир саёз сувли ҳавзаларда секин оқувчи кўлларда, ирмоқларда, булоқлар ва Россиянинг Европага яқин\nжойларида ҳамда Сибирнинг Уссурий ўлкаларида кўплаб тарқалган.\nШунингдек, Белоруссия, Болтиқбўйи ва Украинада ҳам ўсади.\nКУТРОВИЙЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nКўпйиллик яшил ўтсимон ўсимлик бўлиб, ингичка энига ўсган илдизга эгадир. Эгилиб қолган вегетатив новдаларнинг узунлиги 100-150см бўлиб қисқаради, тик турган генератив новдаларнинг эса узунлиги 30-35см бўлади.\nБаргларининг узунлиги 2-4см бўлиб, учлари учли, аммо баъзида тўғри бўлиб, юқори сиқими яшил, қуйи сиқимига келганда эса кулранг-яшил бўлиб элипссимон кўринишда бўлади. Новдасининг ўзи кўк рангда, қалпоқсимон бўлиб, япроқлари бешталик бўлади.\nУшбу ўсимлик апрель ойининг охирига келиб гуллай бошлайди. Оммавий тарзда май ойининг бошларидан бошланиб, то куз фаслига қадар ўсиб боради. Уруғи кўпуруғли бўлиб, цилиндрсимон барглар июнь ойидан бошлаб етилади.\nДоривор сифатида, ўсимликнинг етилиш давридаги гулларидан фойдаланилади. Ўсимликнинг ердан устки сиқимидаги ўтлари, ердан 3-5см баланд қилиб кесиб олинади. Териб олинганидан сўнг устма-уст 3-5см қилиб тахлаган ҳолда очиқ жойда қуритилади, ҳаво ёмон бўлганида эса усти ёпиқ жойда ёки қуритгичда 40-50°С ҳароратда қуритилади. 2 йил давомида сақланади.\nЎсимлик баргларидан алкалоидлар, минорин, винкамин, винин, пубисцин каби моддалар ажралиб чиқади. Барвинок алколоидларининг кимёвий таркиби резерпин билан деярли бцр хилдир. Ўсимликнинг таркибида, шунингдек, урсола кислотаси, витаминлар: С (993мг %), каротин (тахминан 8%), рутин, флавоноидлар, нордон моддалар, эритувчи модцалар, сапонинлар ва шакар\nмавжуд. Ўсимликни йиғиб олиш, қуритиш ва ўрашда эҳтиёткорлик чораларини кўриш лозим.\nБарвинокдан тайёрланган дориворлар тинчланти- рувчи, гипотензив, томирларни кенгайтирувчи, қонни тик- ловчи, микробларга қарши хусусиятларга эгадир. Девинкан алкалоиди артериал босимни пасайтириш хусусиятига эгадир. Гипотензив ҳаракат асосида қон-томир тонусини пасайтириш ва периферик томирларнинг қаршилик кўрсатиш хусусиятлари мавжуд. Шунингдек, девинкан мия томирларини кенгайтириши ҳам мумкин.\nУшбу ўсимлик ўта заҳарли бўлгани сабаб, жудаям эҳтиёт бўлиш ҳамда шифокор тавсияларига амал қилиш лозим.\nдудларида, Украина, Қрим ҳамда Кавказда кўпроқ ўсади. Ўрмон этаклари, қир- адирларнинг қўйнида\nҚУМДА ЎСУВЧИ БЕССМЕР ПИК\nМУРАККАБГУЛЛИЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nБотаниклар ушбу ўсимликнинг 500дан ортиқ турини санаганлар. Улар, айниқса, Австралия ва Мадагаскар оролларида кўп учрайди. Бизнинг мамлакатимизда эса ушбу ўтнинг 15га яқин тури мавжуд.\nБошқача номлари: қумли цмин.\nҚадимги россиялик деҳқонлар ушбу ўсимлик гуллари- ни иккита ромнинг 5фтасига, ёз фаслини эслатиб туриш учун қўйиб, қўйганлар. Шунинг учун бўлса керак, унга тилдан қолмас –мороз-трава “қорлиўт” номи берилган.\nБу ўсимликнинг тарихи узоқ йилларга бориб тақалиб, унинг узунлиги тахминан 20-35см келади. Унинг илдизи ҳар томонга тарқалган бўлиб, тўқ жигарранг бўлади. Новдаси тик ўсади ёки кўтарилиб туради, юқори сиқими эса барглар билан қопланади.\nБарглари ора-орада ўсиб, пастга осилган бўлиб 2-6 см узунликда бўлади. Қуйи сиқимидаги барглари эса буралиб ўсади, ўрта ва юқоридагилари эса пастга қараган бўлади. Гуллари майда, трубкасимон, апельсин ёки сариқ рангда бўлиб, бир жойга тўп йиғилган ҳолда ўсади. Ушбу ўсимлик июнь ойининг охиридан сентябрь ойига қадар ўсади.\nТиббий мақсадда фойдаланиш учун, охиригача гулламаган, энди етилаётган даврида териб олинади. Гулларини солиштирган ҳолда пичоқ ёки қайчи ёрдамида 1см узунликда кесиб олинади. Гулнинг очилишига қараб, бир ернинг ўзидан 3-4 марта кесиб олиш мумкин.\nГулнинг кейинги гал кесиб олинишини 5-7 кундан сўнг амалга оширилади. Терилган маҳсулотларни қоронғу, аммо яхши\nҳаволанадиган хонада, 1-2 қалинликда устма-уст тахлаб 4 сақлаш лозим. Қуритиб олинган гиёҳлар қоронғу жойда сақланса, гиёҳнинг ифори унча чиқмайди, аммо ўртача нордон таъмга эга бўлади. Гиёҳдаги намликнинг миқцори 12%дан ошмаслиги лозим. Сақлаш муддати – 3 йил.\nБессмертник гиёҳининг таркиби: флавоноидлар, эритувчи моддалар, 0,05% эфир мойлари, 1,2% шакар, 3,66% елим, 0,5% стерин, 0,25’Го флавон, сапонид, юқори молекуляр спирт, ранг моддалари, туз, калий натрийеи, калция, темир ва марганцовкадан иборатдир. Шунингдек, С ва К витаминлари мавжуд.\nБессмертник гиёҳи бактерияга қарши фаоллик хусусиятига эга бўлиб, улар елим кислотаси билан бирикиб кетади. Ундан ташқари, ушбу гиёҳнинг сафро ҳайдовчи ва шамоллашга қаршилик кўрсатувчи хусусиятлари ҳам мавжуд.\nСафро суюлишига омил бўлиб, стафилококк ва стрептококкларнинг ўсишини пасайтиради, кўнгил айниш ва қусишни тўхтатиб, курак ости ва ўт пуфаги соҳасидаги оғриқни буткул йўқотиш хусусиятига эга. Бессмертник гиёҳидан тайёрланган дорд восигалари овқат ҳазм қилиш ферментларни ажралиб чиқишини ҳаракатлантиради ҳамда ошқозон ости безиншг ташқи сскрстор фаоллаштирган ҳолда, овқатни янада, ҳазм бўлишига омил бўлади.\nОшқозон-ичак деворларинипг ясси мушакларига антисеп- тик таъсир қилган холда. ошкозон-ичакнинг қон-томирлари- ни кенгайтиради. Цминдан тайёрланган дори воситагалари- нинг таъсири остида артериал қон босим даражаси ошиб боради. Шунингдек, уш бу гиёҳ ошкозондаги қон ажралиш- ларида қонни тўхтатиш таъсирига эга Сафро ҳайдовчи дори воситалар ичида, цмин ўсимлигига тенг келадигани йўқ.\nБессмертник гиёҳидан тайёрланган дориворлар инсон учун умуман зарарсиз бўлиб, ёқимсиз қатъий кўрсатмаларга эга эмас. Бироқ, узоқ муддат қабул қилиниши давомида, жигарда ёқимсиз туриб қолиш ҳиссини уйғотиши мумкин.\nУшбу гиёҳ асосан Россиянинг Европага яқин ҳудудларидаги даштли ўлкаларнинг қуёш тушиб турадиган тоғ этакларида, Жанубий Сибир, Кавказолди ва Ўрта Осиёда кўп учрайди.\nВАЛЕРИАНАЛИЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nАсл номини қадимги лотинча – “alere” – “соғ бўлмоқ”, ва “officinalis” – “доривор” (аптечний) номидан олган.\nБошқача номлари: мушук илдизи (ушбу ном, мушук- ларнинг бундай ўсимликка бўлган мойиллиги, уларни кўрганда ўзларини бошқача тутишлари – айланишлари ва “ўйнашлари”га сабаб берилган) лихорадка илдизи, маун- гиёҳи.\nКўпйиллик ўсимлик бўлиб, бўйи 1,5м. гача бўлади. Новдаси тўғри, шишсимон ва ора-орада учрайдиган баргли япрокдек ёйилиб туради. Илдизи 1-1,5см. дан катта бўлмай, узунлиги 10-30см қалинлиги эса 2-Змм қалинлиқцаги тўқ сариқ рангда бўлади.\nБарглари кенг ёйилган, очилган ёки туширилган, 4-11 туб сегментлари билан бирга бўлади. Новдадаги барглар юқори томонга қараб ўсиши давомида камайиб боради; қуйи сиқими эса ўтирган бўлади. Ўсимликнинг гуллари момиқсимон, майда оч-пуштирангда бўлиб, воронкасимон шаклда бўлади.\nДоривор мақсадда ўсимликнинг илдизи ва томир- ларидан фойдаланилиб, улар сентябрь ва октябрь ойларида уруғлари териб олинганидан сўнг терилади. Ушбу вақтда уларнинг таркибида таъсир этувчи моддалари янада кўп бўлади.\nФақатгина Кавказ бундан мустасно, негаки у ерда ушбу ўсимликни июль ойидан бошлаб терилади. Одатда, илдизларни ўтган йилдан қолган ҳосил билан (бир йиллик) териб олишади. Илдизларнинг тупроғини қоқиб, сув билан чайиб юборишади, сўнг очиқ ҳавода қуриши учун ёйиб кўйилади. 2-3 кун давомида, 1,5 см. дан устма-уст тахлаган ҳолда қуритилади, сўнг алоҳида ажратилиб, биттадан\nқуритилади. Секинлик билан қуритилса, унинг самараси яна- да кўпроқ бўлади. Илиқ қуритиш жараёнида ҳарорат 35-40°С. дан ошмаслиги лозим. Қуритилган гиёҳларни тупроқ ва чангдан элак ёрдамида қоқиб олинади.\nҚуритилган томирлар тўқ-сариқ рангда, узунлиги 6см. дан 15см. гача бўлади. Синдирилганда томирларнинг ранги оч бўлиб ёқимли ҳид ва ширин-нордон таъмга эга бўлади. Ушбу гиёҳни мушуклар кўриши ва тегиши мумкин бўлган жойлардан узоқроқ ушлаш лозим.\nГиёҳларнинг намлиги 16%дан ошмаслиги, гуллари узилганида 20%дан ошмаслиги ва илдизлари олинганидан 4%дан ошмаслиги лозим. Гиёҳни бошқа ўсимликлардан холи, қуруқ жойда сақлаш лозим, негаки валериана гиёҳи бошқа ҳидларни тортиб олиш хусусиятига эгадир. Совуқ кунда қор остида қолиб кетган валериана гиёҳи ўзининг доривор хусусиятларини буткул йўқотади. Ўсимликнинг яроқлилик муддати – 3 йил.\nЎсимликнинг илдиз ва томирлари 0,5-2%гача эфир мойларига эга бўлиб, унинг асосий сиқими борнил- изовалерианат (валериано-борневол эфир мойлари) ва изовалериан кислоталардан иборатдир. Шунингдек, илдиз ва томирлар таркибида, алкалоидлар – валерин, хатинин, сапонинлар, фитонцидлар, шакар ва турли хил органик кислоталар: чумоли, сирка, олма, стеарин, пальмитин мавжуддир.\nШунингдек, микроунсурлар: (мг/г): калий – 7,8; кальций – 2,1; магний – 1,8; темир – 0,5; марганцовка – 0,2; мис – 0,12; цинк – 0,36, алюмний – 0,41; барий – 0,27, вольфрам – 0,19, селен – 2,89, никель – 0,66, алюминий – 0,02 мавжуд.\nВалериана гиёҳи организмга кўп томонлама таъсир кўрсатади; марказий асаб тизимини тинчлантиради ва қўзғалишини сусайтиради; текис мушакли томирларни қисқартиради. Ўсимликнинг эфир мойлари, ўз фармоко- логик хусусиятларига кўра,\nстрихнин моддасига яқин бўлган бруциналколоидлар келтириб чиқарадига» ваража тутишини камайтиради, тинчлантирувчи уйқу дориларининг таъсирини узайтиради, узайтирилган ва ўрта мия тизимига тўхтатиб турувчи таъсир кўрсатади ҳамда қобиқпи жараён (корковнх процессов) ҳаракатчанлик фаолиятини оширади.\nВалериана ўсимлиги марказий асаб тизими, жумладан, юрак тизимини олиб борувчи мушакка таъсир қилиш орқали ҳаракат қилиб, юрак томирларига борнеолнинг бевосита таъсир қилиши орқали коронар қон айланишини яхшилайди.\nУндан ташқари, валериана ошқозон-ичак тракти аппаратининг шиллиқ секрециясини кучайтиради ва сафро ажралиб чиқишини кучайтиради. Валериана экс- тракти кардиомин келтириб чиқарадиган гиперкинезнинг олдини олади. Валериана ўсимлигини транквилизаторлар гуруҳи таркибига киритиш мумкин.\nГипертоник хасталиклар билан бетоб бўлган баъзи беморларда валериана ўсимлиги қарши кўрсатмаларга эга бўлиб, уйқу келишини тўхтатиб, оғир (беҳаловат) туш кўришларга олиб келади. Валерианад тайёрланган дори воситалари қон айланишини ошириши, бу эса беморларнинг баъзилари, масалан, ёши катталарга салбий таъсир этиши мумкин.\nВалериана ўсимлигини меъёридан ортиқ ҳам истеъмол қилиш лозим эмас, негаки унинг узоқ муддат давомида истеъмол қилиниши ошқозон-тракти функция- сининг бузилишига олиб келиши, ундан ташқари, агар ушбу препаратни қабул қилиниши тўхтатилса, мудраб юриш (доим уйқу келиш) ҳолати бекор бўлади.\nВалериана ўсимлиги Кавказнинг Евронага яқин сиқими, Ғарбий Сибирь ҳамда Шарқий Сибирь ва Узоқ Шарқнинг (Дальний Восток) кўплаб туманларидаги соҳил бўйи ва сунъий булоқларда, кўп ҳолларда, ботқоқлар ҳамда ажириқ ўтли чангалзорларда, кўчатлар ораси, жарликлар ва сув бўйи ҳавзаларда кенг тарқалган.\nМОВИЙ РАНГ ВАСИЛЁК ГИЁҲИ\nМУРАККАБ ГУЛЛИЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ –\nАсл номи юнонча – «kentaureion» сўзидан келиб чиққан бўлиб, қадимги афсоналардаги кентавр Хирон номи билан боғлиқ, «kyanos» сўзи эса юнон тилида мовий рангни билдиради.\nБир ёки икки йилда ўсиб-унадиган, мураккаб гуллилар оиласига кирадиган, ўта қалин ва кенг тарқалган илдизга эга ўсимликдир. Новдаси қуруқ, тик ўсадиган ва барглари жуда кўп, баландлиги 80 см. гача боради. Қуйи сиқим барглари учбаргли ёки перистолопастли, баъзи ҳолларда эса, бутун ҳолда бўлиб, янги барглар гуллаши чоғида эскилари ўлиб, тўкилади.\nҚолган барглари эса бир чизиқли ва тўлиқ бўлади. Битталик йирик гулли халтачаларида тахминан 3 см келадиган, гуллари бўлмаган куртаклари мавжуд. Ён тарафга ёйиладиган гуллари мовий ранг коронкасимон шаклда, чуқур бешқиррали бўлиб, узунлиги 2 см. гача бўлади; ўртачалари эса – юмалоқ (трубкасимон) шаклда ўсган бўлиб, узунлиги 1 см. гача беш қиррали сиёҳранг чанггичлари чиқиб турган бўлади.\nҲосили қуйига туширилган ялтироқ кукунранг ёки сарғиш рангдаги тухумсимон шаклдаги ва учида попилдириғи бор узунлиги 2,5-4 мм келадиган уруглардан иборатдир. Учидаги попилдириғи узунлиги тенг келадиган уруг бўлиб, тенг бўлмаган сиёҳранг тукли толалардан иборат бўлиб, улар жудаям осон синдирилади.\nМай ойидан август ойига қадар гуллайди. Август ойида эса ҳосилга киради.\nТиббиётда унинг гиёҳи (новдаси, гуллари ва гулли қопчалари), илдизлари ва ёнларидан ўсадиган кўк рангли\nқопчалари бўлмаган гулларидан фойдаланилади. Уларни гуллаш чоғида июнь ва июль ойларида, гулли’ халтачалари куртак очиши билан териб олинади. Гулли халтачаларидан ёнидаги ёки трубкасимон гулларини юлиб олишади.\nУшбу гуллари юлиб олиниши билан қоронғу ва яхши шамолланадиган хонада ёки бўлмаса юпқа қатламда кенг ёйилган ҳолда 40-50°С ҳароратда, мунтазам орқасини ўгириб турган ҳолда қуритишади. Қуёш тушиб турганида ёнидан ўсадиган гуллари ўзининг кўк рангларини йўқотиб, оқ рангга айланиб ўзининг фойдали хусусиятларини йўқотади.\nБундай маҳсулот бекор бўлади. Қуритилган хомашёнинг ҳиди бўлмай, оч-кўк ранг ва нордон таъмга эга бўлади. Тайёр маҳсулотнинг намлиги 14%дан, гулли халтачаларни 1 фоиздан, ўзининг мовий рангини йўқотган- лариники эса 8%дан ошмаслиги лозим.\nТайёр қуритилган хомашёни усти ёпиқ идишларда ёки шиша идишларда 2 йил давомида сақланади. Утларининг июнь-август ойлари- да, илдизлари эса – кечки куз фаслида тайёрлаб қўйилади.\nАсосий таъсир этувчи моддалари – антоцианлар: диглюкозид, цианидин ва пеларгонидин ҳамда фенол ва флавонлардан келиб чиққан – апигенина, лютеолина, кварцетина ва кемпферолардан иборатдир. Ён сиқимдаги гулли халтачаларининг таркибида – гликозид центаурин мавжуддир.\nШунингдек, гулларининг таркибида хлорид пеларгонин, антоциан, кумарин, сапонин, стерин, чақич, пектин ва дубил моддалар, каротин ҳамда аскорбин кислотаси топилган. Шу билан бирга, калий тузлари, кальций, темир, магний ва микроунсурлар: марганцовка, мис, цинк, кобальт, хром, никель, ванадий, алюминий, селен, қўрғошин, стронций ҳамда бошқа моддалари мавжуддир. Василёк гиёҳининг уруғларида 28%. гача ёғли мойлар мавжуддир.\nВасилёк гиёҳидан тайёрланган дори воситалари сийдик ҳайдовчи, терлатувчи, иссиқни қолдирувчи, сафро ҳайдовчи, шамоллаш, микробларга қарши хусусиятларга эга бўлиб, енгил тинчлантирувчи, варажага қарши, оғриқни босувчи ва яраларни тикловчи восита сифатида қўлланилади. У ички аъзоларнинг силлиқ мушакларининг спазмини олдини олиб, иштаҳани очади ва овқат ҳазм қилинишини яхшилайди.\nУшбу ўсимлик заҳарлидир. Унинг таркибида цианистик моддалар билан боғлиқ бўлган фаол бирлашмалар мавжуддир. Шунинг учун, ушбу хомашёдан фойдаланилганда эҳтиёткорликка риоя қилиш лозим.\nКЎП ТАРҚАЛГАН ЖОИЛАР\nВасилёк гиёҳи унча эътибор талаб этмайди, шу\nсабабли, турли хил ерларда, энг кўпи эса намликлар ҳамда тупроғи лойроқ бўлган жой-\nларда кўп ўсади. У Россия-нинг Европага яқин бўлган ҳудудларидаги буғдойзор ва\nэкинзор далаларида кенгтарқалган ўсимликдир. Ушбу гулларни нафақат богларда,\nбалки балконлардаги ёгоч қутилар ҳамда ойналаринг ташқи осма идишларида ҳам\nЁНҒОҚЛИЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nБошқача номланиши: Волош ёнгоги\nБаландлиги 25м. гача бўлган ва энига қалинлиги Зм. диаметргача бўлган дарахт ҳисобланади. Ёнгоқ дарахтларининг баъзи бир турлари 2 минг йилгача яшаши мумкин. Дарахтнинг ўзи бақувват ва кенг ёйилган ҳолда ўсади.\nБарглари жудаям йирик, оралари очиқ, бир-бирига ёпишиб ўсади ва ҳар бир шохида 5-11 дона барглардан ўсади. Барглари элиптик шаклдаги, бўйига узун ҳолда ўсади ва учидан бошлаб тўқ яшил, қуйи сиқими эса оч рангли бўлади. Гуллари майда, уруғлари ажралган ҳолда бир дарахтнинг ўзида гуллайди, яъни улар бир хонали гуллар ҳисобланади.\nҲосили (меваси) – йирик юмалоқ, коптоксимон ёки ташқи сиқимидан элиптик данакчалардан иборат, турли хил ҳажмдаги ёғочли ёнғоқ пўстлоқдан ташкил топган бўлади. Ушбу ёнғоқли пўстлоғ ичида уруғи (“ёнғоқнинг мағзи”) бўлади ва мағзининг усти оч жигарранг пўстлоғи билан қопланган бўлади. Егилиб пишмаган уруғлари хом оч яшил бўлади.\nҲосилининг етилиб пишишига қараб, у қуриб ёрилади ва ичидаги мағизлари синиб чиқа бошлайди. Асосан апрель-май ойларида, барглари ёйилиши билан гуллай бошлайди. Шамоллар чанглата бошлайди. Меваси эса сентябрь-октябрь ойларида етилади.\nТиббиётда унинг барглари, гуллари (куртаклари) яшил ва етилиб пишган мағизлари, данаклари, уруғларидан олинган мойлари, қаттиқ пўстлоғи ва ёнғоқ ичидаги ўрта деворлари (перегородки) доривор гиёҳлар сифатида қўлланиб келинади.\nБаргларини қуруқ об-ҳавода, яъни май-июнь ойлари, улар буткул етилиб пишганида териб олиб, усти ёпиқ ҳолда ёки темир том остида қуритишади. Аммо уларнинг қорайиб кетмаслиги ва ўзининг доривор хусусиятларини йўқотмаслигига эътибор беришингиз лозим. Уларни яхши ҳаволанадиган хонада сақлаш лозим.\nУруғлари атрофидаги куртакларини меваларини тайёрлаш чогида (август-сентябрь ойларида) териб олиш ва махсус қуритиладиган жойлар ҳамда печларда 30-40°С ҳарорат остида қуритиш лозим.\nМеваларини пишмаган ёки етилиб пишганида териб олинади. Етилиб пишмаган ёнгоқларни июнь ойида (улар етилиб пишган ёнгоқлар ҳажмига етган, аммо пўстлоғи ҳали қотмаган игна тиқиб тешса бўладиган ҳолда) териб олинади ва тайёрланади.\nЁнғоқларни асосан, улар буткул етилиб пишганидан сўнг, яъни устидаги яшил пўстлоғи ёрилиши ва ичидаги ёнғоғи тушиши билан териб олишади.\nЁнғоқларни янги ой чиққанида, биринчи ярим ой тўлганида 1-, 2- ва 3-ой кунлари қуёш ботиши билан териб олиниши тавсия этилади.\nУсимликнинг барча сиқимлари таркибида биологик фаол моддалар жудаям кўп: коратритерпеноидлар, стероидлар, алкалоидлар, С витамини (майда мевалари етилиб пишмаган ҳолида 3000 мг% гача С витамини мавжудцир), дубиль моддалар, хинонлар мавжуд. Баргларининг таркибида альдегидлар, эфир мойлари, алколоидлар, С витамини (1300 мг%), РР витаминлари, каротинлар кўп (33мг%),\nфенол-карбон кислоталар, дубиль моддалар, кумаринлар, флавоноидлар, антоцианлар, хинонлар ва юқори ароматик углеводородлар жудаям кўп. Яшил ёнғоғи таркибида С, В1 В3 ва РР витаминлари, каротин ва хинонлар, етилиб пишганлари таркибида эса – юқоридаги моддалардан ташқари дубиль моддалар, каротинлар, хинонлар ва эфир мойлари, шунингдек, катакчалар (клетчатки), темир ва кобальт тузлари мавжудцир.\nПўстлоғининг таркибида эса фенолкарбон кислоталар, дубиль моддалар ва кумаринлар, пеликулалар (мевани қоплаб турадиган юпқа пўстлоғ) – стероидлар, фенолкарбон кислоталар, дубиль моддалар ва кумаринлар ҳам мавжуддир.\nЁнғоқдан тайёрланган дори воситаларининг бактерицид, шамоллашга қарши, склеротикка қарши, гижжаларга қарши курашувчи, умумтетиклаштирувчи, мустаҳкамловчи, тинчлантирувчи, маълум меъёрда қанд моддасини камайтирувчи, қонни тикловчи ҳамда яраларни тиклаб эпителизация қилувчи хусусиятларга эгадир. Ёнғоқ баргларининг ярани тез битказувчи хусусиятлари бўлиб, микробларга қарши курашади ва шамоллашнинг олдини олиш кўрсатмалари мавжуддир.\nЁнғоқнинг мағизлари таркибида магний моддаси жудаям кўп бўлиб, у томирларни кенгайтирувчи ва сийдик ҳайдовчи таъсирга эгадир. Ундан ташқари организмдан натрий моддасини чиқариб ташлашга олиб келадиган ва сийдик ҳайдаш учун ёрдам берадиган калий модцаларига ҳам бойдир. Буларнинг барчаси қон босимини пасайтиришда уларнинг самарасини орттиради.\nЁнғоқнинг мағзида 15%га яқин оқсил моддалари бор. Шунинг учун юқори таъсир ҳиссига эга айрим беморларда, ёнғоқ истеъмол қилинганидан сўнг аллергик реакциялар (крапивница, аллергик стоматит, диатез ва ҳ. к. ) пайдо бўлиши мумкин.\nБундай шахслар ёнғоқ истеъмол қилмасликлари лозим. Ёнғоқнинг истеъмол қилиниши, экзема, псориаз ва нейродермит каби тери хасталикларига эга бўлган беморлар учун зарарли бўлиши мумкин. Кам миқцорда ёнғоқ ифори (ҳидини) ҳидлаш ижобий таъсирга, аммо катта микдорда ҳидланиши бош огриғини келтириб чиқариши мумкин.\nЁнғоқ меваси тоғ ёнбағрларида, ғорларда, кўл воҳаларида алоҳида ёки тўп гуруҳ бўлиб ва жудаям кам ҳолларда, унча кўп бўлмаган кўчатлар бўлиб ўсиб ётади. Ёввойи ҳолда Кавказда, Кавказ орти ҳудудларида ҳамда Ўрта Осиёда кенг тарқалган.\nАсосан у Россиянинг жанубий Европага яқин ҳудудлари, жумладан, -Кубань ва Ставрополье шаҳарларида ўсади. Уни саноатда ишлаб чиқариш учун асосан Кабардино-Балкария, Краснодар воҳаларида ва Ростов вилоятларида ўстиришади. Ундан ташқари совуққа чидамли навлари шимолйй ҳудудлар учун ҳам танлаб олинган, аммо бу ерда уларни ҳавас- кор-боғбонлар ўстиришга ҳаракат қилишади.\nТЕШИКЛИ ЗВЕРОБОЙ (ҚОНЧЎП)\nҚОНЧЎПЛИЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nУшбу ўсимлик гиёҳининг номи қозоқ тилидаги – “джерабой” – яъни “яраларни даволовчи” сўзидан олингандир.\nКўп йилда ўсиб-унадиган ва майда илдизларга эга бўлган ўсимлик бўлиб, улардан бир неча тўғри-бўйига қараб, тўқ-қизил рангда, узунлиги 30-100 см бўлиб ўсадиган новдалари мавжуддир. Уларнинг барглари осилиб тушган бўлиб, бўйига 0,7-3 см ва энига 0,3-1,5 см кенг ёйилган бўлади, бир оз қўполроқ, ёнлари эса бутун ва ўрталарида тешиги ҳамда ўзидан ароматик ифор таратувчи япроқлардан ташкил топган бўлади.\nУсимликнинг гуллари асосан новданинг юқори сиқимида жойлашган бўлиб, деярли йирик, сариқ-тилларанг сифат, 5та халтчалар ва 5та япроқлардан иборат бўлиб, деярли қобиқсимон бўлади. Ҳосили (уруғи) – бўйига 6 мм ва энига 5 мм келадиган тухумсимон қутича-халтачадан иборатдир. Уруғлари майда, 1 мм. гача цилиндрсимон ва жигарранг бўлиб етилади.\nМай ойидан то август ойларига қадар гуллайди.\nХалқ табобатида зверобой (қончўп)нинг доривор навларидан тешикли зверобой (қоичўп – оддийси), догсимони ҳамда туклиси ишлатилади.\nДекоратив ўсувчи сифатида унинг – хитойча – баландлиги 50-60 см келадиган ҳамиша яшил ўсадиган кўчати маълум бўлиб, унинг новдаларида чизикдари бўлади, ундан ташқари тўқ-яшил ва диаметри 6 см келадиган йирик барглари ўсиб, оч-сариқ гуллари биттали ёки майда гулли яримхалтчалари (куртаклари) кўриниб туради.\nТиббиётда унинг гуллаб турган учлари (ўсимликнинг юқори сиқими) дан фойдаланилади. Уларни ҳали хом бўлган уруғлари пайдо бўлгунига қадар, айрим маълумотларга кўра, 7 июль куни ярми (пешин)да, айрим маълумотларга кўра эса хоҳлаган жума куни қуёш чиққунича териболиниши лозим. Негаки бу вақтда ўсимлик ўзининг энг тўлиқ етилган, кучли барқ урган пайти бўлади.\nУсимликнинг юқори сиқим учларини, етилиб гуллаш жараёнида барглари билан бирга териб олишади. Олинганидан сўнг чордоқларда, том остида ёки 35-40°С ҳарорат остида қуритишади. Қуритилган баргларининг ранги табиийга хос рангда, яъни оч сариқ рангда бўлади. Гиёхдарининг енгил чақичли, нордон ифори бўлади.\nУни қоплар ёки идишларда яхшилаб ҳаволанадиган хонада сақлашади. Сақлаш муддати – 2 йил.\nТешикли зверобой қончўп гиёҳи таркибида: ранг берувчи, 0,4%гача гиперицин, псевдогиперицин, протопсев- догиперицин ва бошқа моддалари жудаям кўп. Шунингдек, флавон бирлашмалар: гликозид, гиперозид (гиёҳида – 0,7% гулларида эса 1,1%) рутин, кверцитрин, изокверцитрин ва кверцетин моддалари жудаям кўп топилган.\nУсимликнинг ўглари таркиби эфир мойларидан иборат бўлиб, ушбу эфир мойлари: терпен, сесквитср ва мураккаб изовалериан кислотасининг эфирларидан ташкил топгандир.\nШунингдек, 10%. гача дубил моддалар; 55 мг. гача каротин, терил спирти, хўлин органик кислоталар минерал тузлар ҳамда алкалоит келишмалар топилган. Зверабой (қон чўп) ўсимлигининг янги сиқиб олинган шарбати таркибидаги минерал моддалар, ўсимликдан тайёрланган дамламадаги миқцорга қараганда 1,5 баробар кўп бўлади.\nУшбу ўсимлик қонни тўхтатувчи, шамоллашга қарши курашувчи, оғриқни қолдирувчи, антисептик, яраларни тикловчи, спазмалитик хусусиятларга эга бўлиб, сийдик ва сафро ҳайдовчи таъсирини фаоллаштиради, иштаҳани яхшилайди, овқат ҳазм қилиш сувларинин ажралиб чиқицшни ҳамда асаб толалари регенирациясига омил бўлиб, марказий асаб тизимига таъсир кўрсатади.\nЗверабой (қон чўп) ўсимлигидан тайёрланган дори воситаларини фақатгина шифокор тавсиясига кўра, уни қабул қилиш йўриқлари ва даволаниш муддатига қатъий\nриоя қилиниши лозим. Айрим ҳолатларда организмнинг қуёш нурларига таъсирчанлиги пайдо бўла бошлаб, дерматозлар пайдо бўлади, марказий асаб тизими қўзғала\nКатта миқдорда зверабой (қон чўп) гиёҳидан тайёрланган дори воситалар қабул қилинганда қуёшда кўп юрмаслик тавсия этилади. Акс ҳолда қуёш уриши айрим\nҳолатларда эса, аянчли ўлимга олиб келиши мумкин. Шунингдек, зверабой (қон чўп) ўсимлиги кўзнинг асаб толаларига зарарли таъсир кўрсатади. Ўсимликдан\nтайёрланган дори воситаларини юқори қон артериал қон\nбосимида ҳам қабул қилмаслик лозим.\nЗверабой (қон чўпнинг) 300 дан ортиқ навлари бўлиб, уларнинг кўпи кам йилда ўсиб-унадиган унча баланд бўлмаган ярим метрлар келадиган ярим кўчат ва кўчат\nшаклдагиларидан иборат бўлиб, гиёҳлилари ҳам мавжуд аммоулар асосан, мўътадил субтро-\nпик минтақаларда тарқалгандир.\nҲозирги Россия ҳудудида 50 дан ортиқ навлари топилган. Тешикли зверабой (қон\nчўп) даштли ўсимлик ҳисоб-ланиб, у очиқ қуёшли жойлар, адирли яйловларда, кўчатли\nдаштларда ва кенг воҳаларда бутун Россия ҳудуди бўйлабчекка Шимолдан ташқари ўсиб\nСАРИҚ КУБЫИКА ГИЁҲИ –\nКУВШИННИКЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ –\nЎзининг асл келиб чиқиш номини араб тилидаги “паиГаг” – “ёрқин рангли”, “мовий ранг” маъносини берувчи сўздан олинган бўлиб, лотинча “Ьйеиз”, қўшимчаси эса “сариқ ранг” маъносини билдиради.\nКўп йилда ўсиб-унадиган ўсимлик ҳисобланади. Унинг илдизи йўғон қалин, сариқ-яшил рангда бўлиб, ичи оқ. Бўйига қараб кенг ёйилиб унади ва юқори сиқими барглар билан қопланган бўлади. Томирининг узунлиги 1-2 м. гача ва энига 3-10 см. ни ташкил этиб, ерга чуқур кирган, майда илдизчалардан иборат бўлади.\nБарглари икки хил кўринишда: сувда сузувчи ва сув остида ўсадиган. Сузиб юрувчи барглари узун япроқлардан иборат бўлиб, қалин, тухумсимон-юмалоқ шаклда, ўртаси чуқур ва ёнларида диаметри 20-30 см келадиган пластин- калардан ташкил топган. Сувости гуллари юпқа ярим тахланган ҳолда бўлиб, учлари буралган шаклда ўсади.\nГуллари сариқ, ифорли ва сув сатҳидан деярли 5-6 см чиқиб турувчи юмалоқсимон бўлади. Юқори сиқими оч-сариқ, қуйи сиқими асосига кслганда эса яшил бўлиб, узунлиги 20-30 мм. ни ташкил этади.\nУруғи – кўп уруғли, силлиқ, тухумсимон-овал шаклда яшил халтачалардан иборат бўлиб, етилишига қараб шиллиқланади. Уруғлари ҳаво ўтказувчи қопчалардан ибораг бўлганлиги сабабли сувда сузади ва узоқ масофага тарқалади.\nМай ойидан сентябрь ойларига қадар гуллайди. Уруғлари эса июль-сентябрь ойларида етилиб пишади.\nДоривор воситалар ишлаб чиқариш мақсадида, ёз ва куз фаслининг бошларида ушбу ўсимликнинг гуллари ва томирлари териб олиб тайёрланади. Уларни пичоқлар ёрдамида кесиб, очиб олишади ва қўлда ёки ўроқ ёрдамидасуғуриб олишади.\nТомирларини лойдан тозалаб, баргларини кесиб олишади ва совуқ сувда яхшилаб ювиб олгач, пластинкаларга кесиб чиқилади. Тайёр бўлганидан сўнг 1-2см қалинликда қатлам қилиб қогоз ёки мато устига тахлаб, ўртасидан ип ўтказишади ва осиб қўйишади.\nОзгина юмшатиб, сўнг 50-60°С ҳароратда печда ёки томи ёпиқ чордоқлар ҳамда яхши ҳаволанадиган верандаларда қуритилиши лозим. Қуритилган илдизларининг ички томонидан кулранг-сариқ, ташқи томони эса тўқ кулранг бўлиб, таъми нордон ва унча ифори сезилмайди. Сақлаш муддати – 2 йил.\nГулларини очиқ ҳавода, қуритиш печларида ҳамда духовкаларда 60°С ҳароратда қуритилади. Сақлаш муддати – 1 йил.\nТайёрлаш чоғида сариқ кубишка гулларининг барчасини йўқотиш керак эмас. Усиб-унишларини тиклаш мақсадида, ҳеч бўлмаганда 10-20% лат емаган жойларини қолдириш лозим.\nСариқ кубишка гиёҳи таркибида юрак фаолиятига таъсир қилувчи гликозидлар мавжуд. Илдизларида 45% гача крахмал ва таннит моддалари мавжуд. Илдизлари ва томирларида дубил моддалари нордон ва елим моддалари, крахмал ҳамда алкалоидлар топилган бўлиб, ушбу алкалоидлар таркибида азотдан ташқари серам моддаси ҳам мавжуддир. Сера моддасининг таркибида: нуфлеин, х\nнуфаридин, нуфарин, лутекорин (ушбу ўсимликдаги алкалоидларининг умумий микдори 0,35% дан кам эмас) шакар ва органик кислоталар мавжуд.\nШунингдек, илдизлар таркибида таннидлар (тахминан 6%), фитостеринлар (ситостерин, стигмастерин ва уларнинг гликозидлари), сахароза, кўплаб крахмал (20%гача), С ви- тамини ва каротин модцалари мавжуддир.\nКубишка гиёҳидан тайёрланган дори воситалари:\nбактерицид, оғриқни қолдирувчи, шамоллашга қарши\nкурашувчи, тинчлантирувчи, сафро ва сийдик ҳайдовчи,\nенгил уйқу дориси, контрацептив ҳамда сут келтирувчи\nсифатида таъсир кўрсатади. Ўсимликнинг алкалоидлари\nорганизмга трихомонадга қарши ва сперматоцид таъсир\nШуни ёдда тутиш керакки, сариқ кубишка гиёҳи\nзаҳарли ўсимлик саналади. Уни даволаш воситаси\nсифатида, фақатгина шифокор кўрсатмаси билан, даволаш\nмуддати ва кўрсатмаларига қатъий риоя қилган ҳолда қабул\nьцзлиш лозим. Ушбу ўсимликнинг илдизларидан қабул\nқилинганида болаларни заҳарланиш ҳолатлари ҳам\nкузатилганди. Заҳарланиш аломатлари кўнгил айниши, ич\nкетиши ва узоқ ухлаш билан кузатилади.\nЁз фаслида кўл, жарликлар ва секин оқадиган булоқ сувлари\nюзаларида, якка ҳолда чирой\nтаратиб сузиб юрганида, унинг\nйирик сариқ гуллари ва чет-\nларидаги ясси барглари орқали\nтаниб олиш мумкин. Ушбу сариқ\nкубишка гиёҳи сув тубига 2-3 м\n‘кетган илдизларига эга ўсимлик\nУ асосан Россиянинг Евро-\nпага яқин минтақалари, Сибирь,\nКавказ ва Ўрта Осиёда кенг\nОҚ КУВШИНКА ГИЁҲИ\nКУВШИННИКЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ-\nБошқача номлари: балаболка, оқ рангли сув лилияси, одолень-гиёҳи. Ўзининг лотинча номланишини ушбу ўсимлик сингари сувда яшаган деган юнон афсоналаридаги нимфа-қизлари номларидан олган.\nУзоқ йиллар давомида ўсиб-унадиган, новдаси ва барглари сувда сузадиган ўсимлик ҳисобланади. Илдизсимон ўсимлик бўлгани сабаб, унинг атрофидан йирик юраксимон шаклдаги барглари сузиб юради.\nБаргларининг юқори сиқими яшил, қуйи сиқими эса ўз таркибидаги антоциан ранг берувчи моддаси туфайли сиёҳранг бўлади. Улар суст ифор таратиб тўртбаргли яшил халтачалари ва кўплаб оқ рангдаги гулчалардан иборатдир. Ҳосили (меваси) клюква ва маймунжонсимон шаклда бўлиб, ранги яшил ва сув остида етилади. Асосан, май ойининг охиридан август ойига қадар гуллайди.\nДаволаш мақсадида унинг илдизлари, томирлари, барглари ҳамда гулларидан фойдаланилади. Илдиз ва томирларини куз фаслида, барглари ва гулларини эса июнь-июль ойларида териб олишади.\nУнинг илдизлари таркибида: нимфалин алколоиди, дубиль моддалар (10%), крахмал (20% гача), баргларида: флавоноидлар, дубиль моддалар, шавель кислота (эритма)си (кемпферол ва кварцетин гликозидлари), карденомид, нимфалин, уруғларида эса: дубиль моддалари, карденомид, нимфалин, крахмал (47%) ва ёгли мойлар мавжуддир.\nУсимликнинг гуллари оғриқни қолдирувчи, тинчлан- тирувчи, юмшатувчи, иссиқни босувчи ва уйқу келтирувчи хусусиятга эга.\nЎсимлик заҳарлидир. Уни истеъмол қилиш ёки қўллашда шифокор назорати талаб этилади.\nАсосан Россиянинг Европага яқин ҳудудларида кенг тарқалган (Арктикадан ташқари). Сибирнинг жанубий ҳудудлари, Уралбўйи, Шимолий Кавказ, Шарқий Кавказ орти ҳудудлари ва Белорусияда.\nДОНЛИЛАР(МЯТЛИКОВ) ОИЛАСИГА МАНСУБ-\nУнинг асл номи – Zea, юнонча – “Zeia” сўзидан келиб чиққан бўлиб, донли маҳсулот номини билдирган, “Mays” сўзи эса “Mahis” – мексиканча номдан келиб чиққандир. Унинг рус тилидаги “кукуруза” номи эса, испанча – “cucurucho” сўзидан келиб чиққандир.\nБир йилда ўсиб-унадиган донли маҳсулот ҳисобланиб, баландлиги 1 -4 м. гача бўлади ва 1,5 м чуқурликкача кирувчи илдизлар тизимига эгадир. Кўп ҳолларда новдасининг қуйи сиқимида тиркаш илдизлар мавжуддир.\nНовдаси якка бўлиб, айрим ҳолатларда иккита бўлади. Новдаси мустаҳкам, узун бўйли, йўғон диаметри, 7 см келиб, бошқа донлилардан фарқли ўлароқ ичи пуч эмас. Барглари йирик, чизиқли-ланцет, узунлиги 1 м. гача пастга қараб тушган бўлиб, новдани ўраб туради. Гуллари бир уруғли, бир уйли бўлиб, бир новданинг ўзида йиғилган бўлади.\nЖўхорининг донлари ўзига хос бўлади, буғдойга ёки арпага бўйига чўзилган эмас, балки куб ёки юмалоқсимон шаклда бўлиб, сўтанинг ўзида юқори сиқимга қараб, бир-бирига ёпишган ҳолда ўсади.\nҲар бир сўтада 500 дан то 1000 та. гача донлар бўлади. Жўхорининг турли хил навларида улар шакллари, ҳажмлари ва ранглари билан ажралиб туради. Асосан, сариқ ва оқ-сариқ навлари кенг тарқалган.\nАммо шундай жўхорилар ҳам борки, уларнинг донлари сиёҳранг, қизил, кўк ва ҳатто қора рангда ҳам бўлиши мумкин. Шакли, катталиги ва рангига ва дон- ларининг таркибидаги углеводлари миқдорига қараб, жўхо- рининг бир неча навлари ажратилган: кремнийли, тишси- мон, восксимон, крахмалли, шакарли, ёрилувчи ва ҳ.к. Сўталарнинг усти яшил пўстлоғга ўгирилган бўлиб, то етилиб пишгунча ўзидаги донларни сақлаб туради. Россия иқлими шароитида июнь-август ойларида гуллаб, сентябрь-октябрь ойларида ҳосилга киради.\nДоривор хомашё сифатида ушбу ўсимликнинг барча сиқимидан, кўпроқ сўтадаги донларидан фойдаланилади. Сўталарни етилиш чоғида қўлда териб олишади ва пўстлоғини тозалашади.\nҚуритишдан олдин сўтани диққат билан кўздан кечириб, улардаги қорайган ва ёмон бўлиб қолган донларни тозалаб ташлашади. Сўталар йиғилганидан сўнг очиқ ҳавода, айвонда ёки қуритиш мосламасида 40°С ҳароратда юпқа қилиб ёйиб қуритилади. Тайёр бўлгач, оғзи ёпиқ идишда қуруқ жойда сақланади. Сақлаш муддати – 1-2 йил.\nЖўхорининг сўталари таркибида: 1,15%гача нордон гликозид моддалари, 3,18%гача сапонинлар, 2,5% гача ёғ мойлари, криптосантин, аскорбин ва пантотен кислотаси, К витамини, инозит, ситостерол, стигмастерол моддалари топилган.\nЖўхори уруғлари таркибида: крахмал – (61,2%), жўхори мойи, катта миқдорда пентозан (7,4) ва турли хил витаминлар: биотин, флавонидл, кверцетин, изокверцетин ва ҳ. к. мавжудир. Жўхорининг донлари таркибида 6%гача ёғ мойлари бордир.\nЖўхори мойининг қиймати унинг таркибидаги тўйинтирилган ёғ кислоталари (80%) ва фосфатидлар (100 гр мойга 1,5 гр. ) билан ҳам белгиланади. Тўйинтирилмаган мойи кислоталар: линол, линолен ва арахидон турида бўлиб, кўплаб метаболик жараёнларда иштирок этади.\nУлар организмдаги холестерин моддасининг алмашинувини бошқарувчи моддалар қаторига киради. Тўйинтирилмаган ёғ моддалари холестерин моддаси билан бирга эриб борувчи бирлашмаларни ҳосил қилган ҳолда уни қон-томир деворлари бўйлаб ёпишиб боришининг олдини олади. Шунингдек, жўхори мойи фосфатидлар – катакчалар\n(клеточный) мембранаси таркибига кирувчи биологик фаол\nмоддаларга бой бўлиб, ушбу фосфатидлар мия терисининг\nвазифасини бажаради. Фосфатидлар организмдаги\nхолестерин моддасининг таркибини назорат қилиб, оқсил\nмоддаларининг йиғилиб боришига омил бўлади.\nЖўхори бошоқларидан тайёрланган дори воситалари\nсафро бези секрециясини ошириб, унинг қаттикдигини ва\nтаркибидаги билирубин моддасини камайтиради,\nшунингдек, қондаги протромбин моддаси миқдорини\nоширади, бу эса қон айланишини яхшилайди.\nЖўхори бошоқлари, сийдик ва сафро ҳайдовчи таъсир\nкўрсатиб, холецестит ва гепатит хасталикларида қонни\nтўхтатувчи воситадир. Ундан ташқари, у урологик\nхасталиклар ва сийдикдан тош келиши, нефрит, шишлар\nҳамда гижжали инвазияларда ҳам фойдалидир.\nЖўхори, авваламбор иш-\nтаҳаси бўлмаган ва қон айла-\nниши юқори бўлган беморлар-\nнинг истеъмоли учун қарши\nРоссиянинг катта майдон- ларида маданий ўсимлик сифа- тида ўстирилади.\nЗИҒИРЛИЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nУнинг асл номи лотинлашган юнонча сўз – “linon”, яъни “ип” ва ‘usitatussimus” – “юқори даражадаги” маъносини берувчи сўзлардан ташкил топган. Зиғирнинг дунё бўйлаб 200 дан ортиқ навлари мавжуд бўлиб, улардан 40 дан ортиги Россия ҳудудида ўсиб-унади.\nУ бир йилда ўсиб-унадиган ўсимлик бўлиб, новдаси тик ва ингичка бўлган ҳолда 50-120 (айрим ҳолларда 150) см. гача ўсади. Ушбу ўсимликнинг айрим навларида барглари фақатгина навдасининг юқори сиқимида куртак очади.\nУларни одатда “лён-долгунец” деб аташади. Бошқаларида эса, аксинча, новдаси қуйи сиқимидан, яъни асосидан бошлаб куртак очади. Бунинг номи эса “лен-кудряш” дир. Айрим навлари ҳам мавжудки, уларда барглари новдасининг ўрта сиқимидан, тортиб то юқори сиқимигача кетади.\nУларнинг ҳам ўз номи бўлиб, “лен-межеумок” деб аталади. Ушбу ўсимликнинг яна бир, ўзига хос гуруҳ-нави мавжуд бўлиб, унинг таркибига канделябр навлари кириб, уларда новдалари ердан тепа сиқимида очила бошлаб, гуллашига қараб уларнинг қуйи сиқими ва барглари тепага қараб кўтарилиб ва ўсади.\nЗиғирнинг барча навларидаги новда ва гуллари кенг барг тарқатади. Уларнинг барглари: кетма-кет, осилиб тушган, майда, ланцет ёки чизиқли ланцет бўлиб, кўп ҳолларда мум қобиги билан қопланган бўлади.\nГулларнинг диаметри 1,5-2,5 см бўлиб, новда ва шохларининг юқори сиқимида жойлашган бўлади. Ҳар бир ‘ гулда 5 тадан куртаклар очилган бўлиб, барчаси ҳаворанг, айрим ҳолларда эса оқ ёки пуштиранг бўлади. Ҳосили (меваси) — юмалок ёки тухумсимон халтачалардан иборатдир. Ҳар бир, халтачаларда Ютадан ясси уруғлар бўлиб, уларнинг ранги оч-жигарранг бўлади ва узунлиги 3-6 мм. ни ташкил этади. Асосан июнь-июль ойларида гуллайди, август-сентябрь ойларида эса ҳосилга киради.\nУруғ сифатида ишлатилувчи зиғирни сариқ рангда етилиб-пишган ҳолатида, халтачалари тўқ рангга кира бошлаганда териб олинади.\nДаволаш мақсадида зиғирнинг уруғлари, уруғларидаги шиллиқ қатлам ва унинг мойидан фойдаланилади. Уруғларни сақлаш муддати 3 йилдан ортмаслиги лозим.\nШиллиқ қатламни тайёрлаб олиш учун 3 гр уруғлари устига Уг стакан қайнаб турган сув қуйиб, 15 дақиқа чайқалтирилади ва сузиб олинади. Тайёр бўлганидан сўнг кунига 3-4 марта, 2 ошқошиқдан қабул қилинади.\nДоривор мақсадда керакли бўлган зиғир мойини совутилган ҳолда, сиқиб чиқариш йўли билан тайёрлаш мумкин.\nУруғларининг таркибида эфир мойлари (30-48%) бўлиб, уларнинг таркибида линолен (35-45%), линол (25-35%), олеин (15-20%) глицеридлари, пальмитин ва стеарин кислоталари (8-9%), оқсил моддалар (18-33%), углеводлар (12-26%), органик кислоталар, ферментлар ҳамда А витамини мавжуд. Усимликнинг, айниқса, унинг куртакларининг таркибида 1,5%гача цианогенн линамарин гликозидлари, эритувчи глюкозидаз, глюкоза ва ацетон моддалари мавжуд.\nБундан ташқари, уруғларида калий (15мг/г), кальций (5мг/г) магний (4мг/г), темир (тахминан 0,1мг/г) микроун- сурлари. Шу билан бирга, марганцовка, мис, цинк, хром, алюминий, селен, никель, йод, қўрғошин каби моддалар мавжуд.\nЗиғир уруғининг доривор хусусиятлари унинг таркибидаги шиллиқ қатлам ва гликозидлар, яъни линаморин моддаси билан белгилангандир. Линаморин ошқозон-ичакнинг секрет-мотор фаолиятини назорат қилиб боради; шиллиқ қатламининг эса шамоллашга қарши хусусиятлари мавжуд бўлиб, енгил тинчлантирувчи ҳисобланади. Зигирдан тайёрланган моддаларнинг эритувчи, тозаловчи, балғамни кўчирувчи ва юмшатувчи хусусиятлари мавжуд.\nЗиғирнинг янги териб олинган гиёҳларининг заҳарли хусусиятлари мавжуд бўлиб, уларни истеъмол қилиш ёки қабул қилиш қатъиян таъқиқланади.\nЁввойи ҳолда маданий-лаштирилган зиғир ҳеч қаерда учрамайди. Эҳтимол, ушбу\nўсимлик ҳозирги кунга қадар Ўрта Ер денгизи воҳаларидакенг тарқалган ингичка баргли\nзиғирдан келиб чиққандир.\nРоссиянинг кенг майдон-ларида маданийлаштирилиб, саноатда толали ўсимлик\nсифатида фойдаланиш учун ўстирилади.\nОДДИЙ ЛЕ1ЦИНА ГИЁҲИ –\nҚАРАҒАЙЛИЛАР ОИЛАСИГА МАНСУБ\nЕошқача номлари: ўрмон ёнгоги, ерёнгоқ, фундук.\nУшбу ўсимлик баландлиги 7 м. келадиган кўчат ҳолида ўсади. Новдаси шохдор бўлиб жигарранг пўстлоғ билан қопланган. Ёш новдалари кулранг ва баргсиз бўлади; бир йил тўлганларининг ранги эса сариқ-кулранг бўлиб, озгина қадоқлари ва туклари бўлади.\nУруғлари юмалоқ ва тухумсимон, четларидан пастга осилиб тушган бўлади. Барглари ора-орада ўсган, йирик ва баландлиги 5-12 см. юмалоқ, асосидан бир текис бўлмаган юраксимон шаклда ўсган бўлиб, учларига келганда найзасимон бўлади.\nГуллари барглари очилгунича очила бошлайди. Ўсимлик бир уйли бўлади: бир жойнинг ўзида бир к)шатнинг ўзида гуллаб, куртак очади. Ҳар йили гуллаб ҳосилга киради, аммо энг авжига чиққан пишиғига 3-4 йилдан сўнг эришади. Март-апрель ойларида гуллайди. Ёнғоқлари август-сентябрь ойларининг охирида етилиб пишади.\nДоривор восита сифатида унинг ҳосили, пўстлоғи, барглари ва илдизлари хизмат қилади. Ёнғоқларни куз фаслида тўлиқ етилиб пишган пайтида териб олиниб, сақлаш давомида унинг фермент жараёнлари давом этаверади. Асосан қуёшда юпқа қилиб тахлаб, 14-20 кун давомида ёки печ (махсус қуритиш анжоми)да 60-70°С ҳароратда қуритилади.\nЁнғоқларнинг шакли турлича бўлиб, силлиқ жигарранг қобиқ ва ширин мағизга эгадир. Барглари гуллаш жараёнида териб олинади. Том ости ёки чордоқларда қуритиб, сақланади. Ўсимликнинг пўстлоғи эрта баҳор фаслида, чопиб олиш пайти келганида териб олиб яхши шамоллатилган хонада сақланади.\nЁнғоқларни сақлаш муддати – 1 йил, барглариники – 1 йил, пўстлоғиники эса – 2 йил бўлади.\nШохлари ва баргларининг таркибида дубиль\nмоддалар, флавоноидлар, эфир мойлари, тритерпеноидлар,\nС витамини, каротин, антоцианлар ва пальмитин кислотаси\nҲосилида оқсил моддалар (14,4-18,4%), шу\nжумладан, ушбу ўсимлик учун хос бўлган оқсиллар -корелин, углеводлар, сахароза, азот (2,2-2,6%), каротин, Вь В3, У, РР витаминлари ва катта миқдорда ёг мойлари\n(62,1-71,6%) топилган бўлиб, уларнинг ҳам таркибида бойитилган ва бойитилмаган ёғли кислоталар мавжуд. Ёғ мойлари ўз асосига кўра, бойитилмаган ёғли кислоталар:\nолеин, линолен, миристин, пальмитин ва стеарин кислоталарига эгадир.\nУсимликлардан тайёрланган дори воситаларининг ич кетишга қарши, томирларни торайтирувчи, иситмани қолдирувчи ва шамоллашга қарши курашувчи хусусиятлари\nмавжуд бўлиб, улар чақалоқлари бор эмизикли аёлларнинг сути келишини яхшилайди, қон томир деворларини мустаҳкамлайди. Ё.н оқ мойининг тинчлантирувчи ва сафро\nАсосан, Россия ва Кавказ-нинг Европага яқин ҳудудидаги даштли ва ўрмон-дарахтзор\nҳудудларида кенг тарқалган. Урмон ёқаларида, адирлар, тоғлар, кўл, дарё ва кўчатлар\nорасида, турли хил жарликларда ўсиб ётади. Маданийлашти-рилган.\n« ПРОСТАТА БЕЗИ АДЕНОМАСИ\nhomiladorlik taqvimi 1-haftasi »


“Қурра-тул-ъуюн” китобида мазкур бир ҳадис-и шарифда марҳамат қилинадики: “Ҳеч қандай узрсиз намозини тарк этган кишига Аллоҳу таоло ўн бешта мусибат беради. Уларнинг олтитаси бу дунёда, учтаси ўлаётганида, учтаси қабрда, яна учтаси қабрдан турганида бериладиган ташвиш ва мусибатлардир.\nБу дунёда бериладиган олтита мусибат: 1) Бенамознинг умрида барака бўлмайди. 2) Аллоҳнинг суйган бандаларида бўладиган кўркамлик, гўзаллик, севимлилик ва малоҳат уни тарк этади. 3) Ҳеч қандай яхшилигига савоб берилмайди. [Бу ҳадис-и шарифдан шу маълум бўладики, фарзларни ўз вақтида адо этмаганларнинг суннатлари ҳам қабул бўлмайди. Яъни суннатларига ҳам савоб берилмайди.] 4) Дуолари қабул бўлмайди. 5) Уни ҳеч ким ёқтирмайди ва севмайди. 6) Мусулмонларнинг яхши дуолари унга кор қилмайди.\nЎлаётганда тортадиган мусибатлари: 1) Залил, хақир ва расво ҳолатда жон топширади. 2) Очлик изтиробида ўлади. 3) Тўйиб сув ичса ҳам, чанқоқлик азобида жон беради. Қабрда чекадиган мусибатлари: 1) Қабр уни шундай сиқадики, суяклари бир-бирига ботиб кетади. 2) Қабри оташга тўлиб, кечаю-кундуз уни ўртайди. 3) Аллоҳу таоло унинг қабрига дунё илонларига ўхшамайдиган улкан бир илон юборади. Ўша илон уни ҳар куни намоз вақтларида чақиб абгор қилади. Бир зум ҳам тарк этмайди.\nҚиёматда бошига келадиган мусибатлари: 1) Жаҳаннамга судрайдиган азоб малаклари унинг ёнидан айрилмайди. 2) Аллоҳу таоло уни ғазабнок ҳолда кутиб олади. 3) Ҳисоби жуда қийин кечиб, оқибатда Жаҳаннамга ташланади.”\nУламои машҳурадан шайх Муҳаммад Рабҳомий “Риёд-ун-носиҳийн” нинг 15-чи саҳифасида айтадиларки:\n“Зод-ул-муқвийн” китобида мазкурдир ким, Рум қайсари, еттинчи Аббосий халифаси Маъмун бин Хорунга бир хабарчи юборди. Унинг ёнида баҳайбат, ўзига бино қўйган бириси ҳам бор эди. Хабарчи: ”Бу одам динсиз, кофир. Бир яратувчининг борлигига ишонмайди. Рум роҳиблари бунга жавоб бериша олмади. Ислом олимлари буни мот қилиб, таъзирини беришса, миллионлаб насоро ва мусулминни хурсанд қилишган бўлурди”, деди халифага. Бағдод олимлари, бунга фақат Аҳмад Нишопурий жавоб берадилар дейишди. Халифа аниқ бир кун ва соат белгилаб, ўша вақтда олимларнинг барчасини саройга тўпланишга амр берди. Нишопурий мажлисга кеч қолди ва “йўлда ажойиб, кишини ҳайратга бўғадиган бир нарса кўрдим. Уни бироз томоша қилайин деб мажлисга кеч қолдим. Дижла қирғоғида кема кутаётгандим. Ердан бир ниҳол униб чиқиб дарахт бўлди, кейин тагидан кесилиб йиқилди, бўлакланди. Ундан тахталар ҳосил бўлди. Шу орада тахталар бирлашиб бир кема юзага келди. Кемачи бўлмаса ҳам у кема сувда суза бошлади” дея ҳикоя қилди олим. Рум кофири олимнинг бу сўзларини эшитиб, ўрнидан туриб кетди ва ”бу одам тентак бўлибди, шунақа бемаъни нарса ҳам бўладими? Шуни гап деб айтган кимсадан ҳам ўтадиган ёлғончи бўлмаса керак. Бунга фақат беақллар ишонади”, - деди. Шунда Нишопурий сўзга аралашиб, “арзимайдиган бир дарахт ўз-ўзидан кемага айлана олмаса, ер юзидаги шунча ҳайратланарли ҳодисалар, ўз-ўзларидан қандай қилиб пайдо бўлишди? Буларнинг яратувчиси йўқ деб даво қилган кимса яна-да аҳмоқроқ ва ундан да олчоқроқ бўлмайдими?” деди. Жавобдан карахт бўлган даҳрий: “Ҳар бир нарсанинг бир яратувчиси борлигини энди англадим ва бунга ишондим”, деб “Ла илоҳа иллаллоҳ” калималарини такрорлаб мусулмон бўлди.\nУлуғларни севганлар маҳрум қолмайди\nЖунайд Бағдодий ҳазратларининг бошқа шаҳарда яшайдиган мухлисларидан бири ҳикоя қилади:\nБир куни бозорда бир гўзал аёлни кўриб, ўзимни ушлай олмай унга қайта-қайта қарадим. Сўнгра пушаймон бўлиб, тавба-истиғфор этдим. Кечқурун уйга келганимда аёлим “Бугун юзингиз қорайиб қолибди. Нима бўлди?” деди.\nКўзгуни олиб қарасам, ҳақиқатан юзим қорайиб қолган. Нимадан бўлганини ўйлаётиб, хаёлимга ҳалиги аёлга қараганим эсимга тушди. Бир ғорга кириб, бирнеча кун чиқмасданг кўз ёш тўкдим, гуноҳимнинг авфи учун Аллоҳга ёлвордим. Барибир кўнглим ҳузур топмади. Кейин эсимга Жунайд Бағдодий ҳазратларини бир зиёрат қилсам деган фикр келди. Шайхнинг остонасига бориб эшикни қоққанимда менга “Киргин, эй Абдуллоҳ, сен бозорда гуноҳ қилгин-да, биз Бағдодда истиғфор этайлик, шундайми” дедилар.\nИчкарига кириб муборак қўлларини ўпиб, ўтирдим. Жуда уялиб, ўзимни йўқотиб қўйган эдим. Жунайд Бағдодий ҳазратлари шундай деб давом этдилар:\n- Пушаймонлик, надомат ва тавба киши учун қандай улуғ неъматдур. Қалбнинг ёрдами бўлмаса, аъзоларнинг дин амрига бўйсуниши жуда қийин. Қалбда улуғ зотларнинг севгиси бўлмаса, қалбнинг ёрдами ҳам бўлмайди. Буларни уддасидан фақат Аллоҳ одамлари - валийлар чиқа олишади. Ул зотларнинг вазифасидур бу! Улуғларни севган қалб маҳрум қолмайди.\nБизни мажбур этдинг\nСаййид Маҳмуд Баҳоуддин Бухорий ҳазратлари узоқ бир қишлоқдаги шогирдларидан бирининг уйига меҳмонга борди. Кечаси уйда ўтириб уй эгасига “Бор, эшикка қара, у ерда турган ким экан?” деди.\nУй эгаси чиқиб, эшикда шу қишлоқдаги Юсуф исмли бир кишининг турганини кўрди. Юсуф суҳбатга қатнашиш учун изн сўради. “Кирсин” дейилгандан кейин, ичкарига кирди.\nЮсуфнинг қўлида бир товоқ нок бор эди. Нокни одоб билан Нақшбандий ҳазратларининг олдига қўйди. У зот уй эгасидан катта бир тоғора келтиришини сўради. Олиб келгач, нокларни унинг ичига тўкди. Сўнгра қўли билан нокларни аралаштириб, бирини чиқарди. Юсуфга берди, қолган нокларни тақсим этишни айтиб “Ҳеч ким қўлидаги нокни емасин” деди.\nЮсуфдан нокларни қаердан олганини сўради. Юсуф нокни қаердан олганини айтганида “Олиб келган нокларингга бўлган шубҳамиз нима биласанми?” деди. Юсуф “Ҳазрат, менга қишлоғимизга бир авлиё зотнинг келганини хабар бердилар. Мен сизни имтиҳон этиш учун бир кило нок олдим ва ноклардан бирини ишоратладим. Агар ростда авлиё киши бўлса, мен ишоратлаган нокни топади деб ўйладим” деди.\nНақшбанд ҳазратлари “Бўлмаса қара, қўлингдаги нок ўша ишоратлаган нокми?” деди. Юсуф қўлидаги нок ўзи ишоратлаган нок эканлигини кўриб “Ҳа, ҳазрат, ишоратлаган нок шу” деди.\nНақшбандий ҳазратлари унга дедики:\n“Бизни мажбур этдинг, Юсуф. Нокни каромат кўрсатиш учун эмас, сенинг биздан узоқлашмаслигинг учун танлаб сенга бердик. Агар биз буни билиб, сенга бермаганимизда эди, сен биз ҳақимизда ёмон ўйлардинг. Ва бу орқали кўп зарарга учрардинг. Биз ўзимиз сабабли бировнинг зарар кўришини истамаймиз. Жаноби Аллоҳнинг авлиёларини имтиҳон этишга уриниш, яхши инсонларга ярашмайди. Бизни таниб туриб, бу имтиҳонни қилганингда ҳалок бўлардинг. Танимаганинг учун авф этилдинг, бўлмаса устозини имтиҳон этган малъун бўлади деб айтилган.”\nҚилган ишидан пушаймон бўлган Юсуф узр сўраб, хатосини кечиришини истади ва бундан кейин талабалари қаторига у ҳам қўшилди.\nМен бир зарраман\nҲасан Басрий ҳазратларидан севганлари сўради:\n- Бутун мусулмонлар сендан илмий масалаларни сўраб ўргангани ҳолда ҳузурингдан чиққандан кейин қарши гапирганлар бўлади. Бунинг сабаби нима?\n- Ҳамма нарсанинг яратувчиси, ҳар яхшиликнинг ҳақиқий соҳиби Аллоҳу таоло шу азамати билан халқнинг тилидан ва эътирозидан узоқ эмас. Мен эса ожиз бир қул ва зарраман.\nБор, сабабларга ёпиш\nБир киши ҳаяжон ва изтироб билан Жаъфар Содиқ ҳазратларининг олдига келиб “Аллоҳ менга кўпроқ ризқ бериши учун дуо этинг. Чунки жуда йўқсилман” деди.\nЖаъфар Содиқ ҳазратлари деди:\n- Йўқ, мен сенга дуо қилмайман.\n- Зеро Аллоҳу таоло бу иш учун бир йўл тайин этган. Сабабларга ёпишинг, ризқ ортидан қувинг ва уни қўлга киритинг деб амр ҳам этган. Ҳолбуки сен уйингда ўтириб, дуо этиш билан ризқнинг ўзи келишини истамоқдасан. Яъни одати илоҳияга мухолиф ҳаракат қилишимни истаяпсан. Ҳеч бундай бўладими? Бор, сабабларга ёпиш, сабабларнинг таъсир этишини Аллоҳу таолодан сўра. Шунда мен ҳам бунинг учун дуо қиламан.\nИчингизда энг гуноҳкори менман\nАҳмад Руфаи ҳазратлари бир куни талабаларига “Ичингизда ким менда бир айб ёки менга ярашмаган бир ҳолни кўрса менга билдирсин” деди.\nТалабаларидан бири айтдики:\n- Устоз, сизда бир катта айб бор.\n- Сўзла, биродарим. Қандай айбим бор?\nТалаба кўзлари ёшга тўлиб дедики:\n- Биз каби гуноҳкорларнинг сизга талаба бўлганидир.\nБу гап кўнгилларга қаттиқ таъсир этиб, суҳбатда ўтирган барча йиғлашни бошлади. Аҳмад Руфаи ҳазратлари ҳам йиғлади. Бироз вақт ўтгач “Мен сизларга хизмат этаман. Ичингизда энг гуноҳкори мен. Чунки энг ёши улкани мен, кўп умр кўрганнинг хатоси, гуноҳи ҳам кўп бўлади” деди.\nЙигирма сонияда қилдирмоқчимисан?\nЖунайд Бағдодий ҳазратларига бир куни шайтон айтибди:\n- Эй Жунайд, сен каби юксак даражага етишган бошқа бир зотни билмайман. Йигирма йилдан бери сенга ҳеч бир истаганимни қилдиришга муваффақ бўлмадим. Бунга қандай эришдинг?\nЖунайд Бағдодий ҳазратлари дедики:\n- Даф бўл, малъун! Энди мени ўзини ёқтириш касаллигига дучор қилмоқчимисан? Йигирма йилда қилолмаганингни йигирма сонияда қилмоқчимисан? Кўзимдан йўқол!