жума, 09 Октябр 2015 21:29\tхарф ўлчами\nМўминлар учун энг катта фитна, бу – Масиҳи Дажжол фитнасидир. Расулуллоҳ (с.а.в) намозлари сўнгида (охирги) ташаҳҳуддан кейин, саломдан олдин Дажжол фитнасидан паноҳ тилаганлар ва шундай қилишга бизни буюрганлар. Бу ҳам Дажжол фитнасининг нақадар катта ва хатарли эканлигига далолат қилади.\nАбу Ҳурайра (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «(Қай) бирингиз (намоздаги) охирги ташаҳҳуддан фориғ бўлса, (ушбу) тўрт нарсадан Аллоҳдан паноҳ тиласин: Жаҳаннам азобидан, қабр азобидан, тириклик ва ўлим фитнасидан ҳамда Масиҳи Дажжол ёмонлигидан (паноҳ тиласин)».\nРасулуллоҳ (с.а.в) Аллоҳ таъолодан қуйидагича паноҳ сўрардилар: «Парвардигоро! Мен Сендан дўзаҳ азобидан, дўзаҳ фитнасидан, қабр азобидан, қабр фитнасидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан, фақирлик фитнасининг ёмонлигидан ва Масиҳи Дажжол фитнасининг ёмонлигидан паноҳ тилайман. Журму исён (йўқотиш ва гуноҳлар)дан паноҳ беришингни сўрайман».\nМасиҳи Дажжол фитнасининг мўминларга етадиган фитналар орасида энг катта фитна эканини тасдиқловчи саҳиҳ ҳадис ривоят этилган.\nИмрон ибн Ҳусайндан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Одам (алайҳис-салом)нинг яратилишидан то Қиёмат қойимга қадар (муддатда) Дажжол (фитнаси)дан каттароқ иншааллоҳ (фитна) йўқ».\nИмрон ибн Ҳусайндан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжолнинг (хабарини, чиққанини) эшитган киши ундан узоқлашсин, Аллоҳга қасамки, ўзини (иймони бақувват) мўмин ҳисоблагувчи киши олдига (Дажжол) келганида, ҳалиги киши унга эргашиб кетади».\nЯъни ўзини иймони бақувват, Дажжол фитнаси қаршисида собит тура оладиган деб билувчи кишилар ҳам уни кўрганда фитналаниб қоладилар. Аллоҳнинг ўзи сақласин!\nЖобир ибн Абдуллоҳдан: «Умми Шарийк менга Расулуллоҳ (с.а.в)нинг шундай деганларини эшитганман деб хабар берди:\n-Одамлар Дажжолдан қочиб тоғларга чиқиб кетадилар.\nУмми Шарийк айтади: «Мен «Ё Расулуллоҳ (с.а.в)! У кунда араблар қаерда бўлишади»,- деб сўрадим. Расулуллоҳ (с.а.в) «Улар оздирлар!»- дедилар».\nДажжол ва унинг чиқиши ҳақида кўплаб ҳадислар бор. Аллоҳ мадади билан мазкур ҳадисларнинг баъзиларини келтириб ўтамиз.\nАбу Саид ал-Худрий (р.а)дан: «Расулуллоҳ (с.а.в) Дажжол ҳақида бизга узоқ гапирдилар. Пайғамбаримиз чунончи шундай деган эдилар:\n-Дажжол чиқади. Унга Мадина ўрови (девори)га кириш ҳаром қилинган бўлади. Дажжол Мадинадаги баъзи ўт унмас (яйдоқ) ерларга етади. Ўша кунларда унга энг яхши киши ёки яхшилардан бўлган бир киши чиқиб айтади: «Гувоҳлик бераманки, албатта сен Расулуллоҳ (с.а.в) бизга таърифлаган Дажжолдирсан!».\nШунда (Масиҳ) Дажжол (атрофдаги кишиларга) «Агар мана шуни ўлдириб тирилтирсам, (кейин ҳам) ишда (яъни менинг ҳақлигимда) шубҳа қиласизларми?»- дейди. «Йўқ!»- дейишади (одамлар). Дажжол ҳалиги (яхши) кишини ўлдириб сўнг яна тирилтиради. (Ҳақ сўзни айтган ўша) киши тирилганидан сўнг шундай дейди:\n-Аллоҳга қасамки, сени бугунгичалик яхши таниб олмаган эдим.\nДажжол уни яна ўлдираман дейди. Лекин (бу гал) унга қодир қилинмайди».\nМуслим Абу Саид ал-Худрий (р.а)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжол чиқади. Унинг қаршисида бир мўмин киши туради. Шунда (Дажжолнинг) сипоҳийлари унга қараб «Бизнинг парвардигоримизга иймон келтирмайсанми?»- дейишади.\n-Парвардигоримизда маҳфийлик йўқ!- деб жавоб беради мўмин.\n-Уни ўлдиринглар!- дейишади сипоҳийлар.\nШунда итларидан қай бири айтади:\n-Парвардигорингиз у(нинг изни)сиз бирон кишини ўлдиришдан сизни қайтарганми?!\nКейин мўминни олиб Дажжол олдига олиб боришади. Мўмин киши уни (Дажжолни) кўриши билан шундай дейди:\n-Эй одамлар! Бу Расулуллоҳ (с.а.в) айтган Дажжол (бўлади)!.\nДажжол уни ёриш-яралашга буюради:\n-Уни ушланглар-да, ёриб-яраланглар!\nМўминнинг елкаси ва қорнини уриб кенгайтирадилар.\nКейин Дажжол сўрайди:\n- (Энди ҳам) менга иймон келтирмайсанми?!\n- Сен Масиҳ Дажжолдирсан!- дейди мўмин.\nСўнг Дажжол буйруғига биноан арра билан унинг бошидан оёғигача бўлиб ташлайдилар. Дажжол мўмин танасининг икки бўлаги ўртасидан юриб ўтади. Кейин «тур» деб амр қилади. Мўмин яна оёққа туради.\n- (Энди ҳам) менга ишонмайсанми?\n- Мен энди сени яна-да яхшироқ таниб олдим. Эй одамлар! Мендан сўнг у энди ҳеч кимга (ҳеч нарса) қила олмайди».\n- Дажжол уни сўймоқчи бўлади. Бўйни билан ўмров суяги оралиғига (бўйнига) мис (пичоқ?) тирайди. Лекин ўлдиришга қурби етмайди.\nСўнг қўл-оёғидан ушлаб, мўминни улоқтириб юборади. Одамлар уни олов-дўзаҳга улоқтирилди деб ҳисоблайдилар. Лекин у жаннатга ташланган бўлади.\nБу одам Оламлар Парвардигори олдида энг улуғ гувоҳлик берган киши бўлади.\nХузайфа ибн Ямон (р.а)дан: «Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: -Мен Дажжолдаги нарсани унинг ўзидан ҳам яхшироқ билгувчиман. Дажжол билан бирга икки дарё бўлади. Бирин кўз оппоқ сув деб кўрса, бошқасини алангаланаб турган олов деб кўради. Агар бирон киши (Дажжолгача) етадиган бўлса, олов деб кўриб турган дарёга келсин. (Кўзини) юмсин. Сўнг бошини эгиб, ундан ичсин. У совуқ сув бўлади. Дажжолнинг бир кўзи масҳ этилган (юмуқ). Унинг (юмуқ кўзнинг) устида қалин-қупол тери бор. Икки кўз ўртасига «Кофир» деб ёзиб қўйилган. Бу ёзувни ёзишни билгану билмаган барча мўмин ўқий олади».\n«Дажжолнинг чап кўзи кўр. Сочи қалин, бир-бирига буралиб-ёпишиб кетган. Унинг билан бирга жаннат ва дўзаҳ бўлади. Унинг дўзаҳи жаннат, жаннати эса дўзаҳдир».\nАбу Ҳурайра (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжол ҳақида ҳали ҳеч бир Набий қавмига айтмаган ҳадисни сизларга айтайинми?! У бир кўзли бўлади. Жаннат ва дўзаҳнинг мисли-мисоли билан келади. Унинг «жаннат» дегани дўзаҳ бўлади. Мен сизларни ҳудди Нуҳ ўз қавмини ундан огоҳлантирганидек огоҳлантираяпман».\nУбода ибн Сомит (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Мен сизларга Дажжол ҳақида гапирдим. ҳатто, ақл юргизмай қўясизларми, деб қўрқдим. Масиҳ Дажжол қисқа, маймоқ (қийшиқ оёқ), жингалак сочли, бир кўзли. Унинг бир кўзи юмуқ (қопланган). (Лекин бу юмуқ кўзи) туртиб ҳам чиқмаган, яширин ҳам эмас. Агар (Дажжолни яна) аниқ ажратолмай қолсангиз, билингларки, Парвардигорингиз бир кўзли эмас!».\nАбу Бакр Сиддиқ (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) бизга ҳадис айтдилар: «Дажжол машриқ ерларидан чиқади. У ерни Хуросон дейишади. Дажжолга юзлари худди қалқон, болғадек бўлган қавмлар эргашади».\nЮзлари қалқон, болға каби бўлган қавмдан мурод «туркманлар» дейишади.\nАнас ибн Молик (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжолга Исбаҳон (Исфаҳон) яҳудийларининг 70.000таси эргашади. Улар устида тайласон (ридо, ўзларига хос плаш) бўлади».\nМужаммаъ ибн Жофия (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжолни Ибн Марям Худ дарвозаси олдида ўлдиради».\nХуд – Шом (ёки Фаластин)даги жой номи.\nАбу Ҳурайра (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар:\n«Мадинага кириш йўлларида фаришталар туради. У ерга (Мадинага) Дажжол ҳам, ўлат ҳам кирмайди».\nАнас ибн Молик (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжол Мадина (ёни)га келиб у ерни қўриқлаб турган фаришталарни кўради. Худо хоҳласа, Мадинага Дажжол ҳам, тоъун (ўлат) ҳам яқинлашмайди».\nАнсорий саҳобаларнинг биридан: Расулуллоҳ (с.а.в) орамизда туриб дедилар: «Сизларни Масиҳ (Дажжол)дан огоҳлантираман. У ер юзида 40 тонг (кун) туради. Салтанати барча булоқ бўйига етади. Фақат тўртта масжидга келмайди (кирмайди): Каъба, пайғамбар масжиди, Масжидул Ақсо ва Тур (масжиди)».\nИбн Ҳажар айтади: «Бу ҳадисни Аҳмад ривоят этган, ровийлари ишончли кишилар».\nАбу Нуайм сиқот (ишончли) тобеъинлардан бири Ҳассон ибн Атийя таржимаи ҳолида саҳиҳ санад билан ривоят қилади: «Дажжол фитнасидан фақат 12.000 эркак ва 7.000 аёлгина омон қолади (холос)».\nИбн Ҳажар айтади: «Бу ўйлаб туриб айтиладиган гап эмас. Эҳтимол маъруф ҳадисдир. Эҳтимол уни баъзи бир аҳли китоб сўзидан олгандир».\nАнас ибн Молик (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжол келиб Мадинанинг яқинига тушади. Сўнг Мадина уч марта силкинади. Шунда унинг (яъни Дажжолнинг) олдига барча кофир ва мунофиқ кимсалар чиқади».\nАбдуллоҳ ибн Умар (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Уйқудалигимда Каъбани тавоф қилдим. Бир қорача, сочлари ёйилган киши бошидан сув томчиларди. Мен «Бу ким?»- деб сўрадим.\n-Ибн Марям (Ийсо),- дейишди.\nСўнг яна айланишда давом этдим. Баногоҳ гавдали (улкан), қип-қизил, жингалак сочли бир кўзи кўр киши(га кўзим тушди). Унинг мисли узум донасидек нурсиз эди.\n-Бу Дажжол,- дейишди.\nУнга Хузоалик Ибн Қатон жуда ўхшаб кетади».\nИбн Қатон – Абдул Уззо Қатон. Хузоадан. Жоҳилиятда ҳаётдан кўз юмган.\n- Дажжол Мадинага киришдан маҳрум қилинган-ку?! У қандай қилиб Каъбани тавоф этиши мумкин?!\nБу саволга Қози Иёз шундай жавоб беради: «Дажжолнинг Маккага киритилмаслиги охир замонда чиққан пайтида бўлади.\nОйша разияллоҳу анҳодан: «Расулуллоҳ (с.а.в)нинг намозда Дажжол фитнасидан паноҳ тилаганларини эшитганман».\nНувас ибн Самъан (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) Дажжол ҳақида гапириб шундай дедилар: «Агар у чиққанида мен орангизда бўлсам, қаршингизда ўзим унга ҳужжат келтирувчиман. Агар орангизда йўқлигимда чиқса, унга ҳар ким ўзига-ўзи ҳужжат келтирувчи (ҳимоячи) бўлади. Барча муслим устида (унда) Аллоҳ ўринбосарим (ҳужжат келтирувчи)дир. Сизлардан қай бирингиз Дажжол (замони)га етса, унга (қарши) «Каҳф» сурасининг аввалги (оятлари)ни ўқисин. Бу оятлар сизларга Дажжол фитнасидан сақловчи бўлади.\n- У қанча туради?- сўрадик биз.\n- Қирқ кун,- дедилар Расулуллоҳ (с.а.в),- бир куни йилдек, (иккинчи) кун ойдек, ва яна бир куни жумъа (ҳафта)дек, қолган кунлари (оддий) кунларингиздек бўлади.\n- Ё Расулуллоҳ (с.а.в)! Бир йилдек бўладиган кунда бир кеча-кундузлик намоз бизга кифоя қиладими?\n- Йўқ. Унга ўз миқдорини белгилайсизлар. Сўнг Дамашқ шарқидаги оқ минора олдига Ийсо ибн Марям тушади. Луд дарвозаси ёнида Дажжолга етиб, уни ўлдиради».\n«Бир куни йилдек, (иккинчи) кун ойдек, ва яна бир куни жумъа (ҳафта)дек».\nНававий «Шарҳи Саҳиҳи Муслим»да айтади: «Уламолар мазкур ҳадисни зоҳирига кўра олишган. Юқорида айтиб ўтилган 3 кун узунликда ҳақиқатан йил, ой ва ҳафтага тенг келади. Расулуллоҳ (с.а.в)нинг «қолган кунлари (оддий) кунларингиздек бўлади» деганликлари ҳам мана шунга далолат қилади. Энди ўша узун кунларга ўз миқдор-ўлчовини беришга келсак, бу қуйидагича тушунилади: ўша куннинг тонгги отгач ҳар кунга ўлчов билан пешин кутилади. Одатдаги соатларга биноан пешин кирганлиги аниқланиб, намоз ўқилади. Пешиндан сўнг одатда аср кириши учун қанча кутилса, шунча турилиб аср ўқилади. Асрдан сўнг шом кириши учун илгари қанча вақт кутилган бўлса, яна шунча муддат кутилади-да, кейин шом ўқилади. Хуфтон ва бомдодлар ҳам худди шундай белгиланади».\nМенимча, мазкур уч куннинг узунлигидан мурод – у кунларда Дажжол фитнаси сабабли қаттиқ қайғу остида қолишлар бўлса керак. Яъни кунлар қайғу-ғам кўплиги боис йилдек, ойдек узун туюлади.\nСавол: Расулуллоҳ (с.а.в) асҳобларига «У кунларга ўз миқдорини белгилайсизлар» деб жавоб беришлари билан саҳобаларнинг у кунларни ҳақиқатан ҳам йил-ой каби узун деб тушунганларини тасдиқламадиларми?\nЖавоб: Балки бу ерда шаръий ҳукм баён қилинаётгандир. Яъни Қутб ва шимол томонлардаги каби узун кунлар мусулмонлар бошига тушса, нима қилиш лозимлиги тушунтирилган. Яна Аллоҳнинг ўзи Билгувчироқлир!\nСавол: Расулуллоҳ (с.а.в) қандай қилиб саҳобалари нотўғри тушунсалар ҳам уларни тасдиқлаб-индамай қўйдилар?\nЖавоб: Бу тақрир-тасдиқ эмас. Балки ўта муҳим шаръий аҳкомларни баён қилиб беришдир. Чунки куннинг 24 соатдан ортиқ бўлиши ҳаётда учрайдиган ҳодиса ва айни мана шундай ҳолатда намоз ҳукмини баён қилиб бермоқлик, хусусан сўралган пайтда, вожибдир.\nСавол: Агар Расулуллоҳ (с.а.в) Дажжол кунларининг узунлигини айтаётганларида ҳақиқий эмас, нисбий (маъжозий) узунликни назарда тутган бўлсалар, нега энди асҳобларига буни очиқ айтиб қўймадилар?\nЖавоб: Бу таърифлаш, очиқ-ойдин баён қилишдан кўра балоғатлироқ. Биз бунга бошқа бир мисолни ҳам келтиришимиз мумкин:\nОйша разияллоҳу анҳодан: «Расулуллоҳ (с.а.в)нинг аёлларидан бири у кишидан «қай биримиз сизга энг тез етишамиз?»- деб сўради. Расулуллоҳ (с.а.в) «Энг узун қўллигингиз»,- дедилар. Улар бир қамишни олиб, ўлчашга киришдилар. Савданинг қўли ҳамманикидан узун чиқди. Кейин билсак, унинг узун қўллилиги садақа қилиши (очиққўллиги) экан. Бизнинг ичимизда у энг биринчи Расулуллоҳ (с.а.в)га етишди. У садақа қилишни яхши кўрар эди».\nДемак, сомеълар нотўғри тушунсалар ҳам, баён-изоҳ бермаслик, сукут қилиш мумкин экан. Яъни кишилар кейинроқ қарина-ишоралар орқали сўзда нима мақсад кўзда тутилганини билиб олишади.\nРасулуллоҳ (с.а.в) «Энг узун қўллигингиз» деганларида фақир-мискинларга кўп садақа қилувчи маъносини мақсад қилган эдилар. Лекин оналаримиз сўзни зоҳирига кўра тушундилар ва кимнинг қўли узунроқ эканини билиш учун қўл ўлчашга тутинишди. Аммо кейинроқ ўзларининг хато тушунганликларини англаб етдилар.\nФикримизга далил сифатида яна бир мисол келтирамиз:\nНамруд «Мен ҳам кишиларга (хоҳласам) ҳаёт бераман, (хоҳласам) ўлдираман», деб ёлғон даъво қилганида, Иброҳим алайҳис-салом уни ёлғончига чиқармаган эдилар. Яъни бу ёлғон даъвога сукут қилганлар. Лекин сукут тасдиқлаш эмасди. Иброҳим алайҳис-салом уни қуйидаги сўзлар билан мот қилди:\n«Аллоҳ подшоҳлик берганидан ҳовлиқиб Иброҳим билан Парвардигори ҳақида талашган кимсанинг (Намруднинг) ҳоли-хабарини билмадингизми? қайсики Иброҳим: «Парвардигорим тирилтириб ўлдирадиган зотдир», - деганида у: «Мен (ҳам) тирилтираман ва ўлдираман»,- деди. Иброҳим айтди: «Албатта, Аллоҳ қуёшни машриқдан чиқаради. Сен уни мағрибдан чиқаргин-чи?» шунда бу инкор қилувчи довдираб қолди. Аллоҳ золим кимсаларни ҳидоят қилмайди».\nНамруд ўзича ўлдириш ва ҳаёт беришни хато тушунган эди. Иброҳим унинг бу нотўғри тушуниши ҳақида ҳеч нарса демади-да, бошқа бир рад қилиб бўлмайдиган далил келтирди. Кофир кимса лом-лим дея олмай қолди. Барча оламлар Парврдигори Аллоҳ таъолога ҳамдлар бўлсин.\nМен ўз сўзимни қатъий равишда ҳақ деб айтаётганим йўқ. Бу бир эҳтимол – тахмин холос. Фақат бизнинг фикримизни ёки яна бошқа бир таъвилни кескин ман қиладиган монеъ кўрилмаяпти. Зеро Аллоҳ таъоло барча нарсага қодирдир!\nЭнди Дажжол фитнасига қарши «Каҳф» сурасининг аввалги оятларини ўқишга келсак, уни қуйидаги ҳадис шарҳлаб беради:\nАбу Дардо (р.а) дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Ким «Каҳф» сурасининг аввалидан ўн оятни ёд олса, Дажжол фитнасидан маъсум қолади».\nҲадисларда Дажжол фитнаси бошимизга ёғилмасдан илгари яхши амалларни кўпроқ қилиб қолишга буюрилган.\nАбу Ҳурайра (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «(Қуйидаги) етти (нарса келишидан олдин яхши) амалларга шошилингиз. Нимани кутаяпсизлар? (1) (ҳамма нарсани) униттиргувчи фақирликними, (2) (инсонни) ҳаддидан ошириб туғёнга солувчи бойликними, (3) (соғлик-саломатликни) бузувчи-издан чиқарувчи касалликними, (4) ақлни заиф қилиб қўювчи қариликними, (5) (ҳамма нарсага хотима ясаб) тугатувчи ўлимними, (6) кутилаётган ғайбий ёмонлик – Дажжолними ёки (7) Қиёмат қойимними (кутаяпсизлар!)? дарҳақиқат, Қиёмат даҳшатли ва ўта аччиқдир».\nДАЖЖОЛ ҲОЗИР ҲАЁТМИ?\nЖавоб ҳам ажаб.\nСаҳиҳ ҳадисларда Масиҳ Дажжолнинг Яман денгизи оролларидан бирида тутқин эканлиги ривоят қилинган.\nЯна бошқа саҳиҳ ривоятларда эса Дажжол сифатларини ўзида жамлаган кимса ҳақида хабар берилган. Ҳадисларда айтилишича, Расулуллоҳ (с.а.в) замонларида яшаган бу кимсанинг исми Ибн Сайёд ёки Ибн Саид бўлган.\nМазкур ҳадисларнинг ҳаммаси ҳам ҳеч шак-шубҳасиз саҳиҳ, кучли санадли ҳадислар. Масаланинг ўта нозиклиги, ривоятларни жамлаш (келиштириш) ёки бирини бошқасидан оғир-кучли дейиш мушкуллиги боис уламолар турлича фикр айтганлар.\nАллоҳ таъоло изну иродаси билан қуйида мавзуга алоқадор ҳадисларни ва уламолар сўзини санаб ўтамиз. Сўнг Аллоҳ мадади ила, иншааллоҳ бир тўхтамга келамиз.\nТамим ад-Дорий ҳадиси.\nФотима бинти Қайс разияллоҳу анҳодан: «Жарчининг «Жамоат намози»(га) дея жар солаётганини эшитиб, масжидга чиқдим. Қавм (сафи)нинг энг охиридаги аёллар сафида туриб Расулуллоҳ (с.а.в) билан намоз ўқидим. Пайғамбар (с.а.в) намозларини тугатгач кулиб минбарга ўтирдилар.\n«Ҳеч ким жойидан жилмасин. Сизларни нега тўплаганимни биласизларми?»- дедилар Набий алайҳис-салом.\n-Аллоҳ ва расули билгувчироқдир!- жавоб қайтарди кишилар.\n«Аллоҳга қасамки, мен сизларни қўрқув ёки қувонч сабабли жамлаганим йўқ. Сабаб шуки, Тамим ад-Дорий насроний (динида) эди. У келиб байъат берди ва мусулмон бўлди. Тамим ад-Дорий менга бир ҳадис (сўз) айтди. Унинг сўзлари мен сизларга айтган Дажжол ҳақидаги сўзларга мувофиқ келар экан. Тамим ад-Дорийнинг айтишича, у Лахм ва Жузомлик 30 киши билан бирга кемага ўтирибди. (Денгиз) тўлқини уларни(нг кемасини) бир ой ўйнабди. Сўнг кунботарда улар денгиздаги бир оролга яқинлашибдилар. Кичик-кичик қайиқларга тушиб, оролга келишибди. Уларга бир қалин сотли (жундор) ҳайвон (махлуқ) рўбарў бўлибди. Унинг (жуни кўплигидан) орқасидан олдидаги нарсани билмабдилар\n-Вайл бўлсин сенга! Кимсан?- деб сўрабдилар.\n-Мен Жассаса бўламан.\n-Нима у Жассаса (деганинг)?\n-Эй қавм! Сизлар (мана бу) дайр (черков, ғор!)даги одамнинг олдига киринглар! У хабарингизга муштоқ (бўлиб ўтирибди).\nМахлуқ улар томон юра бошлаганини кўргач шайтон – жин бўлишидан (қўрқиб), ундан узоқлашибдилар. (Тамим ад-Дорийнинг ўзи) айтади: Биз тез юриб дайрга кирдик. У ерда биз кўрган инсонларнинг энг улкани турарди. (Бу улкан гавдали киши) жуда қаттиқ занжирланган эди.\n-Вайл бўлсин, сен кимсан?- деб сўрадик.\n-Дарҳақиқат, менинг хабаримни (билишга) қодир бўлдингиз. Айтинглар-чи, ўзларинг кимсизлар?\n-Биз араблармиз. Кемага чиққан эдик, денгиз тўлқинланиб бизни бир ой (у ёқдан бу ёққа отиб) ўйнади. Сўнг сенинг оролингга яқин келиб қолибмиз. қайиқларга ўтириб, оролга тушдик. Бизга бир жундор – сочи кўп ҳайвон рўбарў бўлди. Сочи (жуни) кўплигидан орқасидан (туриб) олдида нима борлигини билмадик. Унга «Вайл бўлсин сенга, кимсан?» деб савол бердик. «Мен Жассаман»,- деди. «Нима у Жассаса» дедик. У айтдики «Дайрда ўтирган анави кимса олдига боринглар. У хабарингизга муштоқ». Сўнг сен томонга тез йўл олдик. Унинг шайтон бўлишидан қўрққан эдик.\n(Ғордаги кимса) деди:\n-Менга Байсон хурмолари ҳақида хабар берингиз.\n-Унинг нимаси ҳақида сўраяпсан?- дедик биз.\n-У ернинг хурмолари мева солаяптими?\n-Мева бермай қолай демаяптими? (А?) Энди Табария кўли ҳақида хабар берингиз.\n-Унинг қайси нарсасидан хабар беришимизни сўраяпсан?\n-Кўлда сув борми?\n-Ҳа, ҳали кўлнинг суви кўп.\n-У қурий-қурий деб қолмадими? (А?) (Энди) Зуғар булоғи ҳақида гапирингиз!\n-Унинг қайси нарсасидан хабар тилаяпсиз?\n-Булоқда сув борми? Аҳоли унинг суви билан экин экаяптими?\n-Ҳа, булоқда сув кўп. Булоқ аҳли унинг сувидан фойдаланиб экин экишаяпти.\n-Уммийлар пайғамбари ҳақида хабар берингиз! У нима қилди?\n-Пайғамбар Маккадан чиқди. Мадинага тушди.\n-Араблар билан урушдими?\n-Уларга (пайғамбар) қандай муомала қилди?\nУнга пайғамбарнинг атрофдаги араблар устидан ғолиб келганини ва уларнинг итоатга кирганини айтиб бердик.\n-Ҳа (шундай бўлди).\n-Унга итоат этишлари ўзларига яхши эмасмиди? (энди) сизларга ўзим ҳақимда хабар берай. Мен Масиҳ (Дажжолман). Чиқишга изн берилишига яқин қолди, деб турибман. 40 тун ичида Макка ва Тоййибадан бошқа барча қишлоқ (шаҳар)ни кезиб чиқаман. Макка билан Тоййиба(га кириш) менга ҳаром қилинган. қачонки уларга бирма-бир киришни ёки биттасига киришни мақсад қилсам, мени қўлида ялонғочланган қилич тутган фаришта қаршилаб, у ердан тўсади. (Чунки) унинг (шаҳарнинг) ҳар бир (кириш) йўлида фаришталар қўриқчилик қилади».\nРасулуллоҳ (с.а.в) (сўнг) асолари билан минбарга уриб «Мана шу (ер) Тоййиба – яъни Мадина – Ахир мен сизларга мана шу (гап)ларни айтмаганмидим?!- дедилар.\n-Ҳа (айтгансиз),- дейишди кишилар.\n-Тамимнинг сўзлари менинг Дажжол ва Мадина-Макка ҳақида сизларга айтган сўзларимга мувофиқ келганидан ҳайратландим (мени ҳайратда қолдирди). Огоҳ бўлингизким, у (Дажжол) Шом ва Яман денгизида. Йўқ, балки у Машриқ томондан. У Машриқ томонидан. У Машриқ томондан, -дея Расулуллоҳ (с.а.в) қўллари билан Машриққа ишора қилдилар.\nФотима бинти Қайс айтади:\n-Мен буларни Расулуллоҳ (с.а.в)дан (эшитиб) ёдлаб олганман».\nМазкур ҳадисни Фотима бинти Қайс билан биргаликда Абу Ҳурайра, Оиша ва Жобир разияллоҳу анҳумлар ҳам ривоят қилишган.\nЮқоридаги саҳиҳ ҳадис Масиҳи Дажжолнинг Яман ва Шом денгизи оролларидан бирида занжирбанд эканлигига очиқ далолат қилмоқда. Бошқа (38 ва 39 рақамли) ҳадисларда шарҳланганидек, у Машриқ томондан, Хуросон ёки Исбаҳондан чиқади.\nСавол: Бугунги кунга келиб барча катта-кичик ороллар кашф қилиб бўлинди. ҳали бирон ерда Дажжолга тегишли ҳеч нарса топилмади. Хўш, бунга нима дейилади?\nЖавоб: Биз Аллоҳга ва унинг расулига иймон келтирганмиз. Иншааллоҳ, бу саволга мана шу жавоб кифоя. Энди яна бошқачароқ бир жавоб айтишга уриниб кўрамиз:\nАллоҳ таъоло Масиҳ Дажжолни инсонлар кўзидан яшириб қўйган. Биз агар бутун оролларни кезиб чиқсак ҳам, барибир уни ҳозир кўра олмаймиз. Тамим ад-Дорийнинг кўриши эса Аллоҳ томонидан Расулуллоҳ (с.а.в)нинг ҳақликларига қилинган қўшимча оят-аломат бўлган. Расулуллоҳ (с.а.в) айтган сўзлар билан Тамим ад-Дорий келтирган хабар бир-бирига мувофиқ эди.\nНабий алайҳис-салом унинг сўзларини кишиларга етказар эканлар, ўз қувончларини ҳеч кимдан яширмаган эдилар.\nИБН САЙЁД ҲАҚИДАГИ ҲАДИСЛАР\nИбн Сайёд Масиҳи Дажжолми?!\nИбн Сайёд Мадинаи Мунавварада туғилган. Ота-онаси яҳудий бўлган. Унда Дажжол аломат-белгилари топилган. Асҳоби киромлар унинг Дажжол ёки Дажжол эмаслигини била олмаганлар. Расулуллоҳ (с.а.в) бу ҳақда очиқ бир нарса демаганлар. Биз бу фаслда Ибн Сайёд ҳақидаги ҳадисларни ва масаланинг дақиқ ўринларини шарҳлаган уламолар сўзларини келтириб ўтамиз. Сўнг, худо хоҳласа, ўзимиз ҳақ деб топган хулосани баён қиламиз.\nАбдуллоҳ ибн Умардан: «Умар ибн Хаттоб ва бир гуруҳ саҳобалар Расулуллоҳ (с.а.в) билан Ибн Сайёд томонга (уни излаб) чиқдилар. Ибн Сайёд Бани Муғоланинг баланд уйлари ёнида болалар билан ўйнаб юрган экан. Бу вақтга келиб у балоғат (ёши)га етай деб қолганди. Ибн Сайёд то Расулуллоҳ (с.а.в) унинг елкасига тутмагунларига қадар ҳеч нарса сезмади. «Менинг Аллоҳ пайғамбари эканимга гувоҳлик берасанми?»- деб сўрадилар. Ибн Сайёд Расулуллоҳ (с.а.в)га қаради-да «Сизнинг уммийлар пайғамбари эканингизга гувоҳлик бераман, сиз мени Аллоҳнинг расули деб гувоҳлик берасизми?»- деди. Расулуллоҳ (с.а.в) уни(нг даъвосини) рад қилдилар.\n-Аллоҳга ва унинг расулига иймон келтирдим,- дедилар.\nСўнг Расулуллоҳ (с.а.в) Ибн Сайёддан сўрадилар:\n-Менга ростгўй ҳам, ёлғончи ҳам келаяпти,- жавоб берди Ибн Сайёд.\n-Иншааллоҳ сен учун чигал бўлибди (аралашиб кетибди)- дедилар Пайғамбаримиз.\nСўнг яна Ибн Сайёдга гапирдилар:\n-Мен сенга (дан) бир нарсани яширдим.\nРасулуллоҳ (с.а.в) «Духон» сурасининг қуйидаги оятини яширган эдилар:\n«Осмон очиқ тутун (духон)ни келтирадиган кун».\nИбн Сайёд (турмоқчи бўлиб) «Дух» деди (яъни тўлиқ айта олмади).\n-Тур йўқол!- дедилар Пайғамбаримиз (с.а.в),- ҳеч қачон ҳаддингдан ошма!\nШунда Умар ибн Хаттоб деди:\n-Ё Расулуллоҳ (с.а.в)! Рухсат беринг, унинг бўйнига урай!\nПайғамбар алайҳис-салом айтдилар:\n-Агар у (ҳақиқатан ҳам Дажжол) бўлса, ҳеч қачон унинг устида ҳукмингни ўтказа олмайсан. Агар у (Дажжол) бўлмаса, уни ўлдиришда сенинг учун бирон яхшилик (наф) йўқ».\nОлим айтади: «Мен Ибн Умарнинг шундай деганини эшитганман: Шу (воқеа)дан сўнг Расулуллоҳ (с.а.в) Убай ибн Каъб ал-Ансорий билан Ибн Сайёд ётган хурмозорга келдилар. Расулуллоҳ (с.а.в) хурмо шоҳларига тегиб кетмаслик учун эҳтиёт бўлиб хурмозорга кирдилар. Чунки пайғамбар (с.а.в) Ибн Сайёдга ўзларини кўрсатмай туриб унинг сўзларини эшитмоқчи эдилар. Расулуллоҳ (с.а.в) Ибн Сайёднинг ўз тўшагида бархат ёпинчиғи устида ётганини кўрдилар. У ерда бир ғўнғиллаган овоз бор эди. Баногоҳ Ибн Сайёднинг онаси хурмо шоҳларига тегиб кетмаслик учун эҳтиёт бўлиб келаётган Расулуллоҳ (с.а.в)ни кўриб қолди ва Ибн Сайёдга «Эй Соф, ана Муҳаммад»,- деди (Соф – Ибн Сайёднинг исми). (Онасининг сўзларини эшитган) Ибн Сайёд ўрнидан сакраб турди. Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар:\n-Агар (онаси) индамаганида, (унинг) иши ойдинлашган бўларди. Абу Саид ал-Худрий (р.а)дан: Расулуллоҳ (с.а.в), Абу Бакр ва Умар разияллоҳу анҳумолар Мадина йўлларининг бирида Ибн Сайёдни учратиб қолишди.\n-Менинг Аллоҳ расули эканимга гувоҳлик берасанми?- дедилар Пайғамбар.\n-Сиз мени Аллоҳ расули деб гувоҳлик берасизми?- деди Ибн Сайёд.\n-Аллоҳга, фаришталарига ва китобларига иймон келтирдим. (Эй Ибн Сайёд) Нима(лар)ни кўраяпсан?\n-Сув устида турган аршни кўраяпман.\n-Сен денгиз устида Иблис аршини кўргансан. (Яна) нима кўраяпсан?\n-Икки ростгўй ва бир ёлғончини ёки икки ёлғончи ва бир ростгўйни кўраяпман.\n-Унга иншааллоҳ чалкаш-чигал бўлиб кетибди. Қўйинглар уни,- дедилар Пайғамбар (с.а.в).\n«Унга иншааллоҳ чалкаш-чигал бўлиб кетибди», яъни унга шайтон хабар олиб келар экан. Ҳаммаси аралаш бўлиб кетибди.\nАбу Саид ал-Худрий (р.а)дан: «Мака йўлида Ибн Сайёдга ҳамроҳ бўлдим. Йўлда у менга шундай деди:\n-Мени Дажжол деб гумон қиладиган кишиларни учратганмисан? Ахир Расулуллоҳ (с.а.в)нинг «Дажжол Мадигана ҳам, Маккага ҳам кирмайди»,- деган сўзларини эшитмаганмисан?\n-Ҳа (эшитганман...)- дедим мен.\n-Мен Мадинада туғилган бўлсам. ҳозир Маккага кетаяпман...\nСўнг сўз охирида яна шундай деди:\n-Аллоҳга қасамки, унинг (Дажжолнинг) туғилган жойини, макон-манзилини ва қаерда эканлигини билмайманми?!\nАбу Саид ал-Худрий айтади: У мени шубҳалантириб қўйди».\nАбу Саид ал-Худрий (р.а)дан: «Ҳаж (ёки Умра) ниятида чиққанимизда орамизда Ибн Саид ҳам бор эди. Йўлда бир манзилга қўндик. Ҳамма ҳар ёққа тарқаб кетди. Мен ва Ибн Саиддан бошқа ҳеч ким қолмади. У ҳақда турли гаплар айтилгани боис ёлғиз қолганимдан жуда чўчидим. Ибн Саид нарсаларини олиб келиб менинг нарсаларим ёнига қўйди.\n-Иссиқ қаттиқ (бўлаяпти),- дедим мен,- нарсаларингни анави дарахт тагига қўймайсанми?\nУ (айтганимдек) қилди.\nБизга қўйлар кўринди. Ибн Сайёд бориб катта коса(да сут) олиб келди.\n-Эй Абу Саид, ич,- деди.\n-Иссиқ қаттиқ бўлаяпти. Сут ҳам ҳозир иссиқ,- деб жавоб қайтардим. Мен фақат унинг қўлидан ичишни хоҳламаганим учунгина шундай деган эдим. Ибн Сайёд деди:\n-Эй Абу Саид. Одамларнинг мен тўғримда айтаётган гапларидан (тўйганим учун) арқон олиб келиб, дарахтга боғлаб ўзимни осам дейман. Сизларга-ансорлар жамоасига махфий бўлмаган Расулуллоҳ (с.а.в)нинг (қайси бир) ҳадислари бирон кишидан маҳфий қолибди?! Сен Расулуллоҳ (с.а.в) ҳадисларини энг яхши билувчилардан эмасмисан?! Ахир Расулуллоҳ (с.а.в) «У (Дажжол) кофир бўлади»,- демаганмидилар?! Мен мусулмонман-ку! Ёки «У бепушт бўлади. Ундан фарзанд туғилмайди»,- демаганмидилар?! Мен Мадинада фарзандларимни қолдириб келаяпман-ку! Яна Расулуллоҳ (с.а.в) «Дажжол Мадинага ҳам, Маккага ҳам кирмайди»,- деган эмасмилар? Ахир мен Мадинадан чиқиб Маккага кетмаяпманми?!\nАбу Саид айтади:\n-Ҳатто уни кечириб юборишимга сал қолди.\nСўнг Ибн Сайёд деди:\n-Аллоҳга қасамки, мен унинг ўзини (Дажжолни) дунёга келишини ва ҳозир қаерда эканини яхши билмайманми?!\n-То абад сенга ҳалокат-ҳасрат бўлсин!- дедим мен унга (юқоридаги сўзини эшитганимдан сўнг...).\nИбн Умарнинг мавлоси (озод қули) Нофеъдан: Ибн Умар (р.а) Мадина йўлларининг бирида Ибн Саидни учратиб унга ғазабини қўзғайдиган бир сўз айтди. (Ғазабланган) Ибн Саид шишиб-катталашиб, ҳатто кўчани тўлдирди. Сўнг Ибн Умар (р.а) Ҳафса разияллоҳу анҳонинг олдига кирди. У ҳам воқеадан хабардор бўлган эди. Ҳафса Ибн Умарга деди: Аллоҳ раҳматига йўлиққур, Ибн Сайёддан нимани хоҳлаган эдинг. Агар Расулуллоҳ (с.а.в)нинг «У (Ибн Саид) қиладиган ғазабдан чиқади»- деганларини билмайсанми?».\nЯна Нофеъдан: Ибн Умар айтади: «Мен уни (яъни Ибн Саидни) икки марта учртадим. Бир гал уни қавм билан кўрдим. Қавмдагилардан бирига «Сизлар уни ўша (Дажжол) деб айтасизларми?» дедим. Улар қасам ичиб «Йўқ (ундай эмас) дедилар.\n-Мени алдаяпсизлар,- дедим мен,- Сизлардан кимдир айтган эди. У то орангизда энг бадавлат ва серфарзанд киши бўлмагунча ўлмас эмиш.\n...Биз бироз гаплашиб туриб сўнг ажралишдик. Бошқа сафар уни учратганимда (бир) кўзи чиққан экан. Мен ундан сўрадим.\n-Мен кўраётган нарсани кўзинг қачон қилди?\n-Билмайман,- деди у.\n-Бошингда турган кўзингни ҳам билмайсанми?\n-Агар Аллоҳ хоҳлаганида уни сенинг манави асоингда ҳам яратган бўларди.\nШундан сўнг у худди эшакдек жуда қаттиқ пишқириб, ҳирриллаб юборди.\nБаъзи йўлдошларим ҳисоблашича, мен уни қўлимдаги асо билан урибман ва (қаттиқ урганимдан) ҳатто асоим синиб кетибди. Ўзим эса, Аллоҳга қасамки, ҳеч нарса сезганим йўқ.\nИбн Умар кейин мўминлар онаси (Ҳафса разияллоҳу анҳо) олдига кириб, бўлган воқеани гапириб берди. Уммул мўминин (Ҳафса) деди:\n-Ундан нима истайсан? Ахир у Расулуллоҳ (с.а.в)нинг қуйидаги сўзларини билмайсанми: «Албатта, унинг инсонларга юборадиган энг биринчи нарсаси қиладиган ғазабидир».\n«Ўзим эса, Аллоҳга қасамки, ҳеч нарса сезганим йўқ». Бу жумла Ибн Умар (р.а)нинг Ибн Сайёдга нақадар қаттиқ ғазаб қилганига далил бўлади. Ҳатто Ибн Умар ўзининг нима қилганини сезмай қолди. Ғазаб, агар манна шу даражага чиқса, «иғлоқ» (ёпиш, беркитиб ташлаш, қоронғу қилиш) дейилади. Чунки у кишига ўз мақсадини қоронғу қилади. (Яъни одам ўзининг нима қилаётганини сезмайди). Шунинг учун ҳам мана шундай қаттиқ ғазаб ичида кимдир аёлини талоқ қилса, талоқ тушмайди (яъни аёл талоқ бўлмайди).\n«Иғлоқ (ҳолати)да талоқ ҳам, итоқ (озод этиш) ҳам бўлмайди».\nҲафса разияллоҳу анҳонинг Ибн Умарга айтган сўзидан, унинг ҳам отаси ва инисининг фикрида эканлиги, яъни Ибн Саидни Дажжол деб билиши кўринади. Умар (р.а) Расулуллоҳ (с.а.в) олдиларида Ибн Саидни Дажжол деб қасам ичган эди. Жобир ибн Абдуллоҳ (р.а)дан: «Биз Ибн Саидни Ҳарра кунида йўқотиб қўйдик».\nҲарра воқеаси таҳминан ҳижратнинг 63 йилида Язид ибн Муовия замонида бўлиб ўтган. Демак, Ибн Саид Мадинада мусулмонлар орасида 70 йилдан ортиқроқ яшаган. Ҳарра жанги кунида йўқолиб қолган ва ҳеч ким унинг қаёққа йўқолганини била олмаган. Ҳадисдан кўриниб турибдики, «Ибн Саид ўлди, одамлар унинг юзини очиб кўриб, Дажжол эмаслигига амин бўлдилар» каби гаплар саҳиҳ эмас экан.\nИбн Умар (р.а) айтади: «Аллоҳга қасамки, мен Масиҳи Дажжолнинг Ибн Саид эканлигига шубҳа қилмайман».\nМуҳаммад ибн Мункадир (р.а)дан: «Мен Жобир ибн Абдуллоҳ (р.а)ни Аллоҳ номига қасам ичиб «Ибн Саид Дажжол» деяётганини кўрдим.\n-Сиз Аллоҳ номига қасам ичаяпсизми?- сўрадим ундан.\n-Мен Умарнинг мана шундай деб Расулуллоҳ (с.а.в) олдиларида қасам ичганларини эшитганман. Набий алайҳис-салом уни инкор қилмаган эдилар.\nДажжолнинг ота-онаси қандай кўринишда бўлади.\nТермизий ривоят қилган бир ҳадисда Ибн Саиднинг Дажжол эканлиги деярли очиқ айтилган.\nАбу Бакра (р.а)дан: «Расулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжолнинг ота-онаси 30 йил яшаб фарзанд кўрмайдилар. Сўнг бир кўзли бола туғилади. Уларнинг оиласида зарари кўп, фойдаси кам (бола бўлади). Кўзлари ухласа ҳам, қалби ухламайди».\nСўнг пайғамбар алайҳис-салом унинг ота-онасини таърифладилар.\n-Отаси узун бўйли, камгўшт-ориқ, қушбурун киши, онаси эса улкан гавдали, қўллари узун одам бўлади.\nАбу Бакра айтади:\n-Мадина яҳудийлари орасида шундай сифат кўринишида туғилган бир боланинг дарагини эшитдик. Мен Зубайр ибн Аввом билан бирга унинг ота-онаси олдига бордим. Уларда пайғамбар алайҳис-салом айтган сифатлар бор эди.\n-Фарзандингиз борми?- сўрадик улардан.\n-Биз 30 йил бола кўрмадик. Сўнг оиламизда бир кўзи кўр, зарари кўп, фойдаси кам бир бола туғилди. Унинг кўзлари ухлайди, аммо қалби уйғоқ бўлади,- жавоб берди яҳудий ота-она.\nБиз ташқарига чиқдик. Ҳалиги бола ёпинғичда ўраниб, ташқарида ётган экан. У томондан бир ғўлдираш эшитиларди. Бола бошини очди-да, «Нима дединглар?» деб сўради. Биз ҳам «Нима деганимизни эшитдингми?»- деб сўрадик.\n-Ҳа,- деди у,- Менинг кўзларим ухласа-да, қалбим ухламайди».\nЖобир (р.а)дан: «Бир яҳудий аёли бир кўзи мансух-кўр, бошқа кўзи эса бўртиб-туртиб чиққан бола туғди. Расулуллоҳ (с.а.в) унинг Дажжол бўлиб чиқишидан хавотир олдилар».\nАбу Зар Ғифорий (р.а) дан: «Расулуллоҳ (с.а.в) мени унинг онаси олдига юбордилар.\n-Сўра-чи, онаси уни неча ой қорнида кўтариб юрибди,- дедилар.\n-Мен уни 12 ой кўтариб юрдим,- деди унинг онаси,- туғилган вақтида у худди бир йиллик гўдакдек чинқирди».\nЭнди Аллоҳ изни ва мадади билан Ибн Саид ҳақидаги уламолар сўзини келтириб ўтамиз.\nХаттобийнинг райи (фикри).\nИбн Асир «Жомеъул усул»да Хаттобийнинг қуйидаги сўзларини келтиради: «Ибн Саид хусусида кишилар жуда хилма-хил фикрлар билдиришган. Баъзан савол қилинади: «Қандай қилиб Расулуллоҳ (с.а.в) ёлғондан пайғамбарлик даъвосини қилувчи кимсани Мадинада соғ-омон қолдирдилар? Ўзларига ҳамшаҳар бўлиб туришига рухсат берганлар? Буни қандай тушунмоқ керак? Расулуллоҳ (с.а.в) нима учун «Духон» сурасидан бир оятни яширдилар? Сўнг унга «Тур йўқол, ҳеч қачон ҳаддингдан ошма!»- дедилар?\nМенимча, бу воқеа мусулмонлар билан Мадина яҳудийлари ва унинг иттифоқчилар ўртасида сулҳ тузилган вақтларда бўлиб ўтган. Яъни Расулуллоҳ (с.а.в) Мадинага келганларида яҳудийлар билан қуйидаги шартлар асосида сулҳ тузган эдилар:\n1. Яҳудийларнинг ҳеч қачон шаҳардан чиқиб кетмасликлари.\n2. Уларнинг ўз ҳолларига ташлаб қўйилишлари.\nИбн Саид ҳам яҳудийлардан эди, ёки уларга тааллуқли ҳисобланарди. Расулуллоҳ (с.а.в) Ибн Саиднинг даъволарини, ўзига ғойибдан хабар берилишини эшитганларидан сўнг, унинг олдига бориб синаб кўрдилар. Суҳбат сўнггида маълум бўлдики, у ҳам сеҳргар ёки фолбин ёки жин хабар келтирувчи кимса ва ё шайтон билан «битим тузган»лардан экан.\n«Духон» сурасини тополмасдан «Дух» деб қолгинидан кейин Пайғамбар (а.с) уни қувиб юбордилар:\n-Тур йўқол! Ҳеч қачон ҳаддингдан ошма!».\nЯъни бу самовий ваҳий эмас, балки шайтон унинг тилига солаётган васваса (чала хабар) эди. Чунки Ибн Саид ваҳий орқали хабар берадиган Набийлар мартабасидан ҳам, қалб нурлари ила ҳақни тўғри топадиган, баъзи нарсаларга илҳомланадиган авлиёлар даражасидан ҳам йироқ эди. У ўзича ғойибдан хабар бериб, гоҳ топиб, гоҳ адашиб юрарди.\n«Менга ростгўй ҳам, ёлғончи ҳам келаяпти».\n«Сенга иш чалкаш-чигал бўлиб кетибди»,- деган эдилар унга Расулуллоҳ (с.а.в).\nХуллас калом, Ибн Саид мўмин бандалар учун бир фитна-синов қилиб юборилган.\n«Ҳалок бўлувчилар (яъни кофирлик йўлини тутгувчилар) очиқ ҳужжат билан (яъни Аллоҳнинг мўъжизасига гувоҳ бўлган ҳолларида) ҳалок бўлсинлар, тирик қолувчилар (яъни иймонга кирувчилар) ҳам очиқ ҳужжат билан тирик қолсинлар».\nАллоҳ таъоло Мусо алайҳис-салом қавмини бузоқ билан имтиҳон қилган эди. Қавм бузоқ сабабли фитналаниб ҳалок бўлди. Фақат Аллоҳ асраган ва ҳидоятга собит этган бандаларгина омон қолдилар. Ибн Саиднинг кофирлиги ва улғайганидан кейин аҳвол-оқибати ҳақида хилма-хил ривоятлар бор. Баъзи ривоятларда унинг тавба қилганлиги ва Мадинада ваофт этганлиги ҳикоя қилинади. Айтишларича, Ибн Саидга жаноза номозини ўқимоқчи бўлган мусулмонлар унинг юзини очиб кўрдилар ва «(Унинг Дажжол эмаслигига) Гувоҳ бўлинглар!» дейилган. Яна бир ривоятда эса, ҳарро жанги кунида Ибн Саид йўқолиб қолгани ва ҳеч ким уни топа олмагани айтилган. Валлоҳу аълам!.\n«Ибн Саид Мадинада ўлди» деган гап нотўғри, чунки Жобир (р.а)дан саҳиҳ санад билан ривоят қилинишича, у Ҳарро кунида йўқолган.\nХаттобий сўзларидан хулоса ясайдиган бўлсак, биз унинг Ибн Саидни Дажжол деб ҳисоблаганини кўрамиз. Хаттобий наздида Ибн Саид бир сеҳргар ёки фолбин эди. Барча фолбин ёки коҳинлар каби у ҳам жин-шайтонлари келтирган хабарни айтган. Унинг хабарлари баъзан рост, баъзан ёлғон бўлиб чиққан. Валлоҳу аълам.\nИбн Ҳажар «Фатҳул Борий»да ёзади: «Қуртубий айтади: -Ибн Саид коҳин-фолбинлар одатига кўра ўзича ғойибдан хабар беради ва унинг хабарлари баъзан рост, баъзан ёлғон чиқарди. Унинг хабари атрофга тарқалди (лекин) у ҳақда ваҳий нозил бўлмади.\nРасулуллоҳ (с.а.в) Ибн Саиднинг айнан ким эканини текшириб кўрмоқчи бўлдилар.\nАҳмад Жобир (р.а)дан ривоят қилади: «Бир яҳудий аёли бир кўзи мансух-кўр, бошқа кўзи эса бўртиб-туртиб чиққан бола туғди. Расулуллоҳ (с.а.в) унинг Дажжол бўлиб чиқишидан хавотир олдилар».\nТермизий Абу Бакра (р.а)дан қуйидаги марфуъ ҳадисни ривоят қилади: «Дажжолнинг ота-онаси 30 йил яшаб фарзанд кўрмайдилар... (61 рақамли ҳадис такрорланган)».\nЯна Аҳмад ва Баззозлар Абу Зарр Ғифорийдан ривоят қилишади: «Расулуллоҳ (с.а.в) мени унинг онаси олдига юбордилар.\n-Уни 12 ой кўтариб юрдим,- деди унинг онаси,- туғилган вақтида у худди бир йиллик гўдакдек чинқирди».\nДемак, Қуртубий ҳам худди Хаттобийдек Ибн Саидни Дажжол эмас, балки коҳин-фолбинларнинг бири деб билган. Валлоҳу аълам.\n«Фатҳул Борий»дан келтирамиз: «Байҳақий Абу Бакрадан Абу Довуд эшитган қуйидаги ҳадисни айтиб ўтгач, Ибн Саид қиссаси ҳақида гапирди:\nРасулуллоҳ (с.а.в) дедилар: «Дажжолнинг ота-онаси 30 йил яшаб фарзанд кўрмайдилар. Сўнг (уларнинг оиласида) бир кўзли бола туғилади...». (61 рақамли ҳадис).\nБайҳақий айтади: -Мазкур ҳадис фақат Али ибн Язид ибн Жудъан томонидан ривоят қилинган ва у кучли эмас. Энди Жобир (р.а)дан ривоят қилинган ҳадисга келсак. (Рисоламиздаги 60-ҳадис).\nУнда ҳам уларнинг қасамига Расулуллоҳ (с.а.в)нинг жим туриб жавоб берганидан бошқа нарса йўқ. Эҳтимол ўша вақтда пайғамбар алайҳис-салом Ибн Саид ҳақида аниқ бир тўхтамга келмагандир. Аммо кейинчалик Аллоҳ тарафидан унинг Дажжол эмаслиги пайғамбар (с.а.в)га билдирилган бўлиши мумкин.\nТамим ад-Дорий ҳадиси (рисоламизда 50-рақамда) ҳам мана шу маънога далолат қилмоқда. «Дажжаол Ибн Сайёд эмас!» деб қатъий айтувчилар айнан шу ҳадисни ушлайдилар ва бу йўл тўғрироқ. Демак, Ибн Сайёд фақат кўриниши сифатида Дажжолга ўхшаш бўлиб, қолган, холос».\nШундан сўнг Байҳақий Тамим ад-Дорий ҳадисини келтиради. Дажжолнинг Яман оролларидан бирида кишанлаб қўйилганлиги айтилади. Расулуллоҳ (с.а.в)нинг 50 рақамли ҳадиси такрорланган.- Байҳақий ўз сўзини қуйидагича давом эттиради: «Тамим ад-Дорийнинг ҳадисида оҳир замонда чиқадиган Дажжол Ибн Сайёд эмаслигига далил бор. Ибн Сайёд Расулуллоҳ (с.а.в) чиқади деб хабар берган ёлғончи Дажжолнинг биттаси, холос. Бунақа кичик Дажжолларнинг кўпи чиққан. Қатъий равишда «Ибн Сайёд Дажжол» деганлар.\nТамим ад-Дорий қиссасини эшитмаганга ўхшайдилар. Илло Тамим ад-Дорий қиссаси билан улар сўзини сира бир-бирига боғлаб-жамлаб бўлмайди. Ахир, қайдай қилиб Расулуллоҳ (с.а.в) билан балоғатга етар ёшда савол-жавоб қилган бола – ваҳоланки бу нубувват ҳаёти ўрталарида бўлиб ўтганди - , набавий ҳаёт охирларига келиб қайси бир оролда кишанланиб ётган ҳолга айланиб қолади? «Пайғамбар чиқдими йўқми?»- деб мусофирлардан сўради? Уларни Тамим ад-Дорий қиссасидан бехабар қолган демаклик, энг афзал (ечимдир).\nБайҳақий уларни деб Умар ва Жобир (р.а)ни кўзда тутмоқда.\nЯъни улар «Ибн Сайёд Дажжол»- деб қасам ичганларида. Тамим ад-Дорий қиссасидан бехабар бўлганлар. Лекин бу тахмин нотўғри. Чунки Жобир ибн Абдуллоҳ (р.а) Тамим ад-Дорий қиссасининг ривоятларидан бири ҳисобланади.\nЖобир ибн Абдуллоҳ (р.а)дан Абу Довуд ҳасан санад билан ривоят қилади. Ривоятда жумладан шундай дейилади. -Ибн Абу Салома айтади: Жобир у (Дажжол) Ибн Сайёд деб гувоҳлик берди. - У (яъни Ибн Сайёд) ўлган-ку дедим мен. -Ўлган бўлса ҳам! – деди Жобир -(Ибн Сайёд) Исломни қабул қилган?\n-Исломни қабул қилган бўлса ҳам! -У Мадинага кирган?\n-Мадинага кирган бўлса ҳам!»\nЖобир ибн Абдуллоҳ барибир ўз сўзида қатъий турган. Бунга юқоридаги ҳадис очиқ далил бўла олади. Бизнингча Жобир (р.а) Дажжолни жуда кўп нарсага қодир деб ўйлайди. Яъни иймони заифларни йўлдан ура оладиган даражада ғайри оддий имкониятлари бор. Масалан у бир мўминни одамлар кўз ўнгида ўлдириб, сўнг тирилтиради. Дажжолнинг узоқ оролларнинг бирида занжирбанд бўлиб ётиши ва кейинроқ яҳудий оиласидан гўдак бўлиб дунёга келиши эҳтимолдан узоқ эмас. Сўнг 83 йилда Ҳарро кунида бирдан ғойиб бўлади ва то охирзамонга қадар Асбаҳон яҳудийлари юртида яшириниб туради. Валлоҳу аълам!\nЭнди Байҳақий шубҳалари ҳақида гаплашамиз. Аллома Ибн Саиднинг болоғатга яқин ёшда Расулуллоҳ (с.а.в) билан учрашганидан сўнг қандай қилиб орадан унча узоқ вақт ўтмасдан қайси бир оролдаги занжирбанд қарияга айланиб қолишидан ажабланади. Яъни бу икки нарсани бир-бирига боғлаб бўлмаслигини айтади.\nАгар биз Дажжолни ҳам башарий қонун-қоидаларга, инсоний чегараларга тушади, деб оладиган бўлсак, Байҳақий сўзини тасдиқлашдан ўзга иложимиз қолмайди. Лекин Дажжолга ғайри оддий имкониятлар ва у мана шу имкониятлар ёрдамида кишиларни фитналайди, деган фикрга қўшилсак, иншааллоҳ масала ўз-ўзидан ечилади. Шунда Умар ибн ҳаттоб ва унинг ўғли Абдуллоҳ Ибн Умарлар райи ҳақ бўлиб чиқади.\nБайҳақий «Дажжол одамлардан «Пайғамбар чиқдими?» деб хабар сўради. Нега?» мазмунида савол беради. Яъни Ибн Саиднинг Дажжол эмаслигига мана шуни ҳам далил қилиб кўрсатади. Лекин қуруқ саволнинг ўзи унинг бехабар эканлигини англатмайди. Баъзан киши ўргатиб қўйиш ниятида (билиб олиш учун эмас) савол бериши мумкин. У ҳолда савол-жавоб ўргатиш учун бир восита ҳисобланади холос. Масалан Дажжол Тамим ад-Дорий ва унинг шерикларига «Ахир унга (Расулуллоҳ (с.а.в)га) итоат қилишлари (арабларнинг) ўзлари учун яхши эмасми?» деди. Аллоҳ ва расулини қаттиқ ёмон кўрадиган Дажжол нега энди пайғамбарга итоатга даъват қилаяпти?!\nҲа! Аллоҳ таъоло баъзида энг ашаддий кофир тилидан ҳам ҳақ калимасини чиқартириши мумкин. Саҳиҳ ҳадисда шайтоннинг бир саҳобага қуйидаги нарсани ўргатгани ривоят қилинади:\n(Шайтон саҳобага деди:) – «Оятал курсий»ни ўқисанг, Аллоҳ сени мен(инг ёмонлигим)дан сақлайди.\nСўнг саҳобий унинг сўзларини Расулуллоҳ (с.а.в)га етказди.\n-У ўзи ёлғончию, (лекин) сенга рост сўзлабди, дедилар пайғамбар алайҳис-салом.\nТамим ад-Дорийнинг Маккага келиб исломни қабул қилишига Дажжол сўзларининг ҳам таъсири бўлди.\nБиз юқорида Байҳақийнинг Али ибн Язид ибн Жудъанни – Абу Бакра ҳадисининг ровийларидан бирини кучли эмас (яъни заиф) деганини айтиб ўтган эдик. Лекин Термизий уни (яъни Али ибн Язидни) «ростгўй» деб сифатлаган. Маълумки, «журҳ» (бир кишига заиф, ишончсиз, деб таъриф бериш) очиқ бўлмаса, қабул қилинмайди. Яъни танқид қилувчи киши – жарих ўз сўзига ҳужжат келтирмоғи шарт. Акс ҳолда тавсиқ (ровийни ишончли, ростгўй каби сўзлар билан сифатлаш) (журҳдан) муқаддам қўйилади.\nИмом Нававий «Саҳиҳ Муслим» шарҳида ёзади: Ибн Саид ҳақидаги боб.\n«Уни Ибн Саид ёки Ибн Сайёд дейишади. Асли исми Соф. Уламолар айтадилар: «Ибн Саиднинг Дажжол ёки Дажжол эмаслиги тортишувли масала. Бу қисса мушкил қисса. Лекин унинг кичик Дажжоллардан бири эканлигига ҳеч шак-шубҳа йўқ. Ҳадислар зоҳирига кўра, Ибн Саиднинг Дажжол ёки Дажжол эмаслиги ҳақида ваҳий тушмаган. Расулуллоҳ (с.а.в)га фақат Дажжолнинг сифатлари туширилган ва баъзи ўхшашликлар Ибн Саидда топилган. Шунинг учун ҳам пайғамбар алайҳис-салом у ҳақда кескин бир сўз айтмганлар. Умар (р.а) уни ўлдирмоқчи бўлиб изн сўраганида ҳам «Агар у Дажжол бўлса, ҳеч қачон ўлдира олмайсан» дейиш билан кифояланган эдилар».\nАммо Ибн Саиднинг мусулмонлиги, Дажжолнинг эса кофир бўлиши, унинг боласи борлиги, Дажжолнинг эса фарзандсиз ўтиши, Ибн Саиднинг Мадинага киргани ва Макка томон сафар қилгани, Дажжолнинг Макка-Мадинага кирмаслиги... буларнинг барчаси Ибн Саиднинг Дажжол эмаслигига далил бўла олмайди. Чунки Расулуллоҳ (с.а.в) Дажжолнинг охир замондаги, яъни инсонларни фитнага солган вақтидаги сифатини айтганлар.\nИбн Саид қиссасининг иштибоҳлиги унинг ёлғончи-каззоб Дажжоллардан бири эканлигига Расулуллоҳ (с.а.в) «Менинг Расулуллоҳ эканимга гувоҳлик берасанми?» деб сўраши ва қуйидаги даъволари далилдир.\nИбн Саид қуйидаги даъволарни қиларди:\n-Олдимга ростгўй ҳам, ёлғончи ҳам келади\n-Агар менга (Дажжол бўлиш) таклиф қилинса, ёмон кўрмасдим.\n-Мен у (Дажжол)нинг ўзини ҳам, туғилишини ҳам ва ҳозир қаерда экнини ҳам яхши биламан.\nИбн Саид шишиб-катталашиб, ҳатто йўлни тўлдирди...\nИбн Саиднинг ўзини муслим кўрсатиши, ҳаж-жиҳод қилиши ва унга нисбатан билдирилаётган шабҳа-гумонлардан тониши – буларнинг барчаси унинг Дажжол эмаслигига очиқ далил бўла олмайди».\nНававийнинг охирги сўзидан ҳам кўриниб турибдики, у Умар ибн Хаттоб, Абдуллоҳ ибн Умар ва Жобир ибн Абдуллоҳ райини маъқуллаган. Чунки Ибн Саидда кўринган баъзи нарсалар унинг катта Дажжол бўлишини ман қилмайди. Зеро Расулуллоҳ (с.а.в) айтган Дажжол сифатлари-ишлари фақат охир замонда – Дажжол чиққан вақтда зоҳир бўлади. Валлоҳу аълам!\nИбн Баттолнинг райи.\n«Фатҳул Борий»да ёзади: «Ибн Баттол Жобир (р.а) далилини – яъни Расулуллоҳ (с.а.в) ҳузурларида Умар ичган қасамга таяниб Жобирнинг ҳам қасам ичганлигини тасдиқлаб шундай дейди:\n«Баъзилар айтиши мумкин: Умар (р.а) Расулуллоҳ (с.а.в) «Рухсат беринг, унинг бўйнига урай» дея мурожаат этганида пайғамбар алайҳис-салом қуйидаги жавобни берган эдилар.\n-Агар у (ҳақиқатан ҳам) Дажжол бўлса, сен унга (уни ўлдиришга) ҳаргиз қодир қилинмассан!\nБу Расулуллоҳ (с.а.в)нинг иккиланганликларига очиқ далил. Яъни Умар (р.а) «Ибн Саид – Дажжол» деб қасам ичганида пайғамбар алайҳис-саломнинг сукут этганлари Умар қасамини тасдиқлаганлари бўлмайди.\nБиз бу эътирозга қуйидаги икки жавобни беришимиз мумкин.\n1. Расулуллоҳ (с.а.в) иккиланган вақтларида ҳам Аллоҳ таъоло у зотга Ибн Саиднинг Дажжол эканини билдирмагандир... Кейин, яъни Аллоҳ таъолодан илм келганидан сўнг Расулуллоҳ (с.а.в) Умар (р.а) қасамларига эътироз билдирмадилар.\n2. Араблар баъзан очиқ-ойдин сўзларни ҳам худди шубҳаланаётган кишининг услуби билан гапирадилар. Демак Расулуллоҳ (с.а.в) Умар (р.а)ни Ибн Саид қонини тўкишдан лутф қилиб қайтарганлар».\nМуаллиф сўзи: яъни Расулуллоҳ (с.а.в) Умарга «Агар у Дажжол бўлса, ҳаргиз (уни ўлдиришга) қодир қилинмассан» деганларида лутф қилган эдилар. Бу Расулуллоҳ (с.а.в) нинг иккиланганликларини англатмайди. Аксинча Расулуллоҳ (с.а.в) Ибн Саиднинг Дажжол эканини билиб туриб, бир ҳикмат сабабли очиқ айтмагандирлар. Зеро Аллоҳ таъоло пайғамбарига бу хабарни эълон этишни буюрмаган эди. Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ (с.а.в) Умарни қайтарар эканлар, очиқ гапирмасдан, лутф билан тўхтатиб қўя қолдилар.\nКўриниб турибдики, Ибн Баттол Ибн Саидни Дажжол деб билган. Лекин у кейин қатъий ўз фикрини баён қилмаган. Валлоҳу аълам!\nИбн Баттол Ибн Саиднинг Дажжол эканлигига далолат қилувчи ҳужжат келтирган:\nИбн Умар (р.а)дан Абдураззоқ саҳиҳ санад билан ривоят қилади:\n«Ибн Саидни бир яҳудий кишиси билан бирга кўрдим. Унинг бир кўзи сўниб (кўр бўлиб) худди туянинг кўзидек ташқарига чиқиб турарди.\n-Эй Ибн Саид, Аллоҳ ҳаққи айт-чи, қачон кўзинг сўнди (кўрмай қолди)?- деб сўрадим.\n-Раҳмонга қасамки, билмайман,- жавоб берди Ибн Саид.\n-Ёлғон гапираяпсан! Бошингдаги кўзингни билмайсанми?!\nУ кўзини силади-да, уч марта хириллаб юборди. (Ёнидаги) яҳудий мени қўли билан унинг кўкрагига урди, деб ўйлади. Мен унга дедим:\n-Тур йўқол! Ҳаддингдан ошма!\n(Кейин) бу воқеани Ҳафсага ҳикоя қилиб бердим. Ҳафса дедики:\n-Сен ундан узоқ юр. Айтишларича, Дажжол у ғазаб қилган вақтда чиқар экан».\nМуслим ҳам мазкур ҳадис маъносидаги ривоятни келтирган. У рисоламиздаги 56 рақамли ҳадис.\nИбн Баттол айтади: «Агар бу ҳам иккиланиш (тараддудга тушиш)га далолат қилади, дейишса, унда қуйидагича бўлади:\n-Ибн Саиднинг Ийсо ибн Марям ўлдирадиган улкан Масиҳ Дажжол эканлиги шубҳали-ноаниқ бўлса ҳам, ҳар қалай унинг Қиёмат олдидан чиқадиган каззоб Дажжолларнинг бири эканлигида ҳеч қандай шубҳа йўқ. Расулуллоҳ (с.а.в) бундай каззоблардан бизни огоҳлантириб «Қиёмат олдидан дажжоллар-каззоблар чиқади» деганлар..».\nЛекин Ҳафса разияллоҳу анҳонинг иниси Абдуллоҳга айтган сўзи иккиланишга далолат қилмайди. Ҳафса разияллоҳу анҳо Ибн Саиднинг ғазабини келтирмаслик лозимлигини уқтирган. Чунки Дажжолнинг чиқишига мана шу ғазаб сабабчи бўларди. Ҳафса разияллоҳу анҳо Расулуллоҳ (с.а.в) дан эшитгани учун шундай деди (56-рақамли ҳадисда келтирилган). Ибн Ҳажар Ибн Баттолнинг охирги сўзларини шундай шарҳлайди:\n«Хулоса шуки, у (яъни Ибн Баттол) Ибн Саидни қатъий равишда Дажжол демаган. Натижада Умар, ундан кейин Жобир (р.а)лар ичган қасам жавоблари ҳақидаги савол яна ўз ўрнида қолади». Яъни мадомики Ибн Саиднинг Масиҳи Дажжол эканлиги ҳали аниқ эмас экан, нега Расулуллоҳ (с.а.в) Умар (р.а)ни қасам ичиб «Ибн Саид Дажжол» деяётганида тўхтатмадилар?\nАммо Ҳафса ва Ибн Умар қиссасида Ибн Баттол кўзда тутган шак-иккиланиш аслида ҳеч қандай асосга эга эмас. Аксинча, далил унинг зиддига далолат қилади. Аниқки, Ҳафса ҳам, Ибн Умар ҳам (охир замонда чиқиши кутилаётган) катта Дажжолни назарда тутишган. Бу ҳақда Ибн Ҳажар шундай дейди:\n«(Абдуллоҳ) Ибн Умар ва Ҳафса разияллоҳу анҳумолар қиссасида уларнинг катта Дажжолни назарда тутганлигига далил бор. Мазкур қиссадаги «лом» калимаси жинс учун эмас, балки «аҳд» учун келтирилган. Абу Довуд саҳиҳ санад билан Мусо ибн Ақабадан, Нофеъдан ривоят қилади:\n«Ибн Умар айтар эди:\n-Аллоҳга қасамки, мен масиҳи Дажжол мана шу Ибн Саид эканига ҳеч шубҳа қилмайман».\nИбн Ҳажарнинг райи.\nБухорий ўзининг «ал-Иътисому бил китаби вал суннати» китобида ривоят қилган Жобир (р.а)нинг ҳадисини шарҳлар экан, ҳофиз Ибн Ҳажар «Ибн Саид Яман оролларидан бирида занжирбанд қилинган ўша катта Масиҳ Дажжолдир» деган фикрга ён босган.\nИбн Ҳажар айтади: «Тамим ад-Дорий ҳадисининг маъноси билан Ибн Саиднинг Дажжоллигини бир-бирига боғлайдиган энг яқин фикр шуки, Тамим оролда айнан Масиҳ Дажжолни кўрган...\n(50-рақамли ҳадисда Тамим ад-Дорий қиссаси ҳикоя қилинган).\nИбн Саид то Асбаҳонга юзлангунига қадар ўзини Дажжол суратида кўрсатувчи шайтон. У Асбаҳонга келиб Аллоҳ белгилаб қўйган муҳлат битмагунича ўз қарини (қиёфадош, дўст) билан яшириниб юради. Инсонларни чалғитмоқ ниятида охир замонида чиққунига қадар шундай ишлар қилади...\nБухорий таржеҳ йўлини тутган ва фақат Жобирнинг Умардан қилган ривоятини келтириш билан кифояланган.\n(Рисоламиздаги 60 рақамли ҳадис).\nСўнг Ибн Ҳажар қуйидаги ҳадисни келтиради:\n-Умар ибн Абу Салама Жобирдан ривоят қилади:\n«Расулуллоҳ (с.а.в) минбар устида туриб айтдилар: «Кишилар денгизда (сузиб) юрганларида егуликлари тугаб қолди. Уларга бир орол кўринган эди, егулик топмоқ илинжида оролга тушдилар...\n(Рисоламиздаги 64 рақамли ҳадис).\n... Жобир уни (яъни Дажжолни) Ибн Саид деб гувоҳлик берди.\n-Ахир у ўлган-ку дедим мен. -Ўлган бўлса ҳам!- деди Жобир -(Ибн Сайёд) Исломни қабул қилган?\n-Мадинага кирган бўлса ҳам!».\nЖобир (р.а) Масиҳ Дажжолнинг иши чалкаш-ноаниқ эканига ишора қилган. Яъни Дажжол томонидан қилинаётган баъзи ишлар охир замонда қиладиган ишларига зид эмас. У буларнинг барини қилиши – кўрсатиши мумкин.\n66. Аҳмад Абу Зар (р.а)нинг қуйидаги сўзларини ривоят этади:\n«Ибн Саидни Дажжол деб ўн марта қасам ичмоқлик мен учун уни Дажжол эмас деб қасам ичмоқдан яхшироқдир!».\nАбдуллоҳ ибн Масъуд ҳам шундай деган эди. У фақат «10 марта» ўрнига «7 марта» сўзини ишлатган.\nҲадисда кишининг ғолибу зон (ўзи тўғри деб гумон қилган нарсаси) билан қасам ичиши мумкинлигига далил бор.\nАввал айтганимиздек, Ибн Ҳажар сўзларида Умар ибн Хаттоб, Абдуллоҳ ибн Умар, Ҳафса бинти Умар, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Зарр Ғифорий ва Абдуллоҳ ибн Масъудлар райига мойиллик сезилиб турибди.\nСаҳобалар улуғи ҳамда олимлари саналмиш ушбу зотлар райига таяниб Ибн Саидни ўша Масиҳ Дажжол десак бўлаверар... фақат ҳали Дажжол чиқиши учун рухсат берилмаган эди, холос. Валлоҳу аълам!\nШавконий «Найлул автор»да шундай ёзади: «Кишилар Ибн Сайёднинг Дажжол ёки Дажжол эмаслиги хусусида жуда хилма-хил фикр билдирганлар. Бу ҳақда ҳатто деярли ҳамма гап айтилди. (Рисолада келтирилган 51 рақамли) ҳадис зоҳирига кўра Расулуллоҳ (с.а.в) ҳам бу масалада аниқ бир нарса демаганлар, яъни иккиланганлар. Бухорий, Муслим ва Абу Довуд Муҳаммад Ибн Мункадирдан ривоят қилинган ҳадис Ибн Сайёднинг Дажжол эканлигига далолат қилади: «Муҳаммад Ибн Мункадир айтади: Мен Исобир Ибн Абдуллоҳни Аллоҳ номига қасам ичиб «Ибн Сайёд Дажжол» деяётганини кўрдим.\n-Сиз Аллоҳ номига қасам ичяпсизми?! -сўрадим ундан.\n-Мен Уларнинг мана шундай деб Расулуллоҳ (с.а.в) олдиларида қасам ичганини эшитганман- деди Жобир, -Набий алайҳис салом уни инкор қилмаган эдилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган Ибн Умарнинг ҳадисида (рисоламиздаги 51 ҳадис) Расулуллоҳ (с.а.в)нинг Ибн Сайёд хусусида тараддудга тушганлари – яъни очиқ бир сўз айтмаганлари – зикр қилинган. Бу иккиланишни икки хил шарҳлайдилар:\nРасулуллоҳ (с.а.в) иккиланганларида ҳам Аллоҳ таъоло Ибн Сайёднинг Дажжоллигини у зотга билдрмаган эди. Аллоҳ томонидан Ибн Сайёднинг Дажжол эканлиги маълум қилингандан сўнг Расулуллоҳ (с.а.в) Умарни қасам ичишдан қайтармадилар.\nАраблар гарчи ҳабарда хеч қандай шак-шубха бўлмаса ҳам, баъзан ҳудди шак-шубҳалидек гапирадилар.\nАбу Нуайм Асбаҳоний.\n«Ибн Ҳажар айтади:» Абу Нуайм Асбоҳоний «Асбаҳон тарихида Ибн Сайёднинг Дажжол эканини қувватлайдиган бир ривоятни келтирган. У Шубайлдан, Ҳассан ибн Абдураҳмондан ва отасидан ривоят қилади. -Асбаҳоний фақат қилганимизда бизнинг қароргоҳ билан яҳудийлар ораси бир фарсаҳ (4 мил) эди. Ўзимизга зарур нарсаларни сотиб олардик. Бир куни яҳудийлар қишлоғида доиралар чалиб хурсандчилик қилаётган экан. Мен ўша ердаги танишимдан нима гаплигини суриштирдим.\n-Шоҳимиз ташриф буюрди.\nБиз унинг етакчилигида араблар устига юриш қиламиз – уларни фатҳ этамиз.\nСўнг танишимнинг айвонида тунаб қолдим. Тонгда туриб бомдот ўқидим. Қуёш энди чиққан ҳам эдики, улар томонда яна чанг тўзон кўтарилди. Қарасам, боши устида райхон қуббаси ўрнатилган бир киши атрофида яҳудийлар дофлар чалиб ўйинга тушишяпти. Мен ҳалиги одамнинг Ибн Сайёд эканини кўриб қолдим. У Мадина (шаҳар)га кирди ва қайтиб чиқмади (у Қиёматгача қайтиб чиқмайди).\nИбн Ҳажар айтади: Абдураҳмон ибн Ҳассонни билмайман, қолган ровийлар ишончли кишилар. Нуайм ибн Ҳаммод.\nИбн Ҳажар айтади: «Бухорийнинг шайхи Нуайм ибн Ҳаммод «Фитналар» китобида Дажжолга ва унинг чиқишига таалуқли ҳадисларни ривоят қилган.\nКитобдан Жубайр ибн Нозир, Шурай ибн Убайд, Амр ибн Асвод ва Касир ибн Мурраларнинг қуйидаги сўзи келтирилган:\n«Дажжол инсон эмас. У Яман оролларидан бирида 70 халқа билан кишанбанд қилинган шайтондир. Дажжол чиққанида олдига урғочи эшаги келади. Униг (эшакнинг) икки қулоғи ораси 40 зираъ (тахминан 64-70 см бир зирога тенг) бўлади. Эшаги устига мисдан ясалган минбар ўрнатади. Сўнг уни миниб олади. Дажжолга жин қабилалари эргашади. Унга ер хазиналарини чиқариб беришади».\nУлар сўзига биноан Ибн Сайёднинг Дажжол бўлиши мумкин эмас. Бу ишончли кишилар – гарчи сиқат – яъни ростгўй-ишончли бўлсаларда,- юқоридаги гапни бирон аҳли китобдан олишган бўлиши эҳтимол».\nИбн Ҳажар мазкур 4 ишончли кишининг «Дажжол инсон эмас, У шайтон» деган сўзини инкор қилаяпти. Ибн Ҳажарнинг ҳужжати шуки, агар улар гапи тасдиқланадиган бўлса, Ибн Сайёднинг Дажжол эканлиги тасаввурга сиғмай қолади. (Яъни Ибн Сайёд Дажжол бўлмайди). Лекин бу инкор ғайри мақбулдир. Чунки, Дажжол инсон эмас, у шайтон деган сўз Дажжолнинг мутлоқо инсон эсамлигини ва унинг тўла тўкис жинларга мансублигини англатмайди. Эҳтимол улар худди Ибн Васиф шарҳлагани каби Дажжолни инс ва жин ўртасидан аралаш махлуқ демоқчидирлар..\nТарихчи Ибн Васиф айтади: «Дажжол Шақ (машҳур фолбин)нинг ўзи. Онаси жинлардан бўлган. (Шақнинг) отасини яхши кўриб қолиб, ундан фарзанд кўрган..\n(Бу ерда Ибн Ҳажарнинг юқоридаги гаплари такрорланган).\nҲар нима бўлганда ҳам, менимча – яна тағин Аллоҳнинг ўзи билгувчироқ –Дажжол инсу-жин ўртасидаги бир махлкуқ ёки аниқ жин-шайтонми, билмадиму, лекин униг инсон (тоза, жинга алоқасиз инсон) эмаслиги аниқ. Дажжол сифатлари, фитналари, ҳатто ўзига ишонган мўминни ҳам алдаб-фитналаб қўйиши – ва ҳоланки у қабиҳ кўринишли, бир кўзли махлуқ эди,-ва бошқа шу каби инсонга таъсир қилиш кучлари фақат жин-шайтонда ёки шайтон билан ашаддий кофир қўшилувчи ҳосил бўлган. Аралаш махлуқда бўлиши мумкин, холос. Аллоҳ таъоло Ўз фотиҳ карами ила бизни дунё фитналаридан, қабр ва охират азобидан омон сақласин. Амийн.\nДажжолнинг жин шайтон ёки инсу жин ҳосиласи эканига далиллар:\nа) Бухорий ва Муслим Ибн Умар (р.а)дан ривоят қилади:\n«Расулуллоҳ (с.а.в) ҳаётининг охирги кунларида биз билан хуфтон намозини ўқидилар. Салом берганларидан сўнг шундай дедилар: «Мана шу кечангизни кўряпсизми? Шу кечадан бошлаб 100 йил ўтгач, бугун ер юзида бўлган бирон киши (тирик) қолмайди».\nЯман оролларидан бирида кишанланиб ётган Дажжолнинг инсон эмас, жин-шайтон ёки инс-жин ҳосиласи экенлигига мазкур муттофақун алайҳ ҳадис очиқ далилдир. Агар у инсон бўлганида, 110 йилгача ўлган бўлар эди. Бир қанча ҳадисларда унинг то охир замонгача – чиққунича тирик туриши ривоят этилган. Бу ҳам Дажжол хақидаги юқорида айтилган фикрларни тасдиқлайди.\nб) Дажжолнинг бир оролда Расулуллоҳ (с.а.в) замонларидан бери то бугунги асримизгача ҳеч нарса емай – ичмай тутқунликда яшаши ҳам унинг инсон эмаслигини кўрсатади. Унинг таъомлангани ҳақида ҳеч нима дейилмаган. Ваҳоланки, у ҳаёт. Ахир бу инсон хусусиятларидан эмас. Энди Дажжолнинг кўзлардан махфий бўлишини олинг. Уни Тамим ад-Дорийдан сўнг хали ҳеч ким кўргани – кўра олгани йўқ. Қизил денгиз бўйидаги барча ороллар кашф қилинган бўлса-да, ҳануз Дажжолнинг кўзга кўринмаслиги ҳам Нуайм ибн Ҳаммод ривоят этган ишончли кишилар сўзини қўллаб-қувватловчи далилдир. Валлоҳу аълам.\nв) Ибн Сайёднинг Абу Саъид ал-Худрийга айтган қуйидаги сўзлари Дажжолнинг соф инсон боласи эмаслигига энг катта гувоҳ ҳисобланади:\n-Аллоҳга қасамки –деди Ибн Сайёд – Мен унинг (яъни Дажжолнинг) ўзини ҳам, туғилишини ҳам ва ҳозир қаерда экенлигини ҳам биламан».\nИбн Сайёднинг бу сўзи ўзининг Дажжоллигига иқрори десак ҳам бўлади.\nЧунки у катта-катта саҳобалар бехабар бўлган Дажжолга танишли хабарларни билишни айтаяпти. Унга жин-шайтонни ўргатган дейиш нотўғри. Ибн Сайёднинг Аллоҳ номига қасам ичиши Дажжол сифатларини ғайбий-эшитиб билишга эмас, айнан кўриб – шоҳиди бўлиб билишга далолат қилади. Аслида саҳобалар ҳам Дажжолнинг сифатлари орқали яхши билар эдилар. Лекин, Ибн Сайёд бундан юқори даражадаги дахлдорликни даъво қилди.\n«Унинг туғилишини биламан!».\nИбн Сайёднинг бу сўзини икки хил тушиниш мумкин: Ибн Сайёд Масиҳи Дажжолнинг биринчи – яъни оролга занжирбанд қилинишидан олдинги – туғилишини назарда тутган. Сўнги туғилажак жойини айтган. Бу охир замонда бўлади. Унинг охир замонда туғиладиган ўрни Миср юртидаги Қавс деган макон:\nБухорийнинг шайхи Нуайм ибн Ҳаммод Каъбул Аҳбордан ривоят қилади: «Дажжолни, онаси мисрдаги қавс деган жойда туғади».\n«Унинг туғилиши билан чиқиши ораси 30 йил бўлади. Дажжол ҳақида на таврот ва на инжилда ҳеч қандай хабар нозил қилинмаган. Фақат баъзи пайғамбарлар китобида бор».\nИмом Ибн Ҳажар мазкур асар (саҳобий сўзи)ни саҳиҳ ҳадисга зид деган ҳужжат билан инкор қилган. Ҳадисда ҳамма пайғамбарларнинг ўз қавмини Дажжолдан огоҳлантириши айтилган. Яна унинг (Дажжолнинг) чиқишидан (Фақат) 30 йил илгари дунёга келиши ҳам «Ибн Сайёд Дажжол» деган фикрга, Дажжолнинг қайси бир оролда занжирбанд эканига тўғри келмайди».\nЛекин, Ибн Ҳажар кўрсатган сабаблар Каъбул Аҳбор ривоятини заифга чиқармайди. Чунки, Дажжол ҳақида Тавроту Инжилда ҳеч нарса нозил қилинмаган бўлса, бу Мусо ва Ийсо алайҳис-саломларнинг қавмини Дажжолдан огоҳлантирмаганини англатмайди.\nШунингдек, Дажжолнинг Миср қишлоқларидан бирида туғулиши ҳам, Ибн Сайёднинг Мадинада туғулганлигига, унинг яман денгизи оролларидан бирида занжирбанд қилинганига зид эмас. Чунки, биз Дажжолнинг жин-шайтон ёки инсу жинс ҳосиласи эканлигини тасдиқлайди. Демак, унинг ҳолати ҳатто ҳукмлари инсонлар аҳвол-аҳкомидан тўла фарқ қилади.\nАллоҳ таъоло Дажжолга шундай имкониятларни берган бўлиши мумкин. Шу боис, узоқ бир оролда занжирбанд ҳолда яҳудий оиласида яна қайтадан туғила олади. Демак, унинг яҳудий отаси номигагина ота. Ибн Сайёд (9 ой эмас!) 12 ой она қорнида ётди ва туғилганида худди бир ойлик гўдакдек чинқириб йиғлади. Сўнг Ҳарро кунида бирдан ғоиб бўлиб қолди-да, Асбаҳон яҳудийлари орасида пайдо бўлди. Яҳудийлар уни танидилар (!). Атрофида даф-доиралар чалиб рақсга тушишди. Кейин, бу ердан ҳам йўқолиб қолди. Бирон киши ҳам «кўрдим» демади. Агар юқоридаги гаплар саҳиҳ деб топилса, Дажжолнинг яна бир бор қавсдаги яҳудий оиласида дунёга келиши унчалик нотабий бўлмайди. Туғилганидан сўнг 30 йил ўтгач дунёга Дажжол бўлиб чиқади. Валлоҳу алам!\nг) Биз ушбу Сайёднинг шайтонлигига унинг қуйидаги сўзларини ҳам далил қилиб кўрсатишимиз мумкин. «Ибн Сайёд Абу Саид ал-Худрий (р.а)га деди: - Аллоҳга қасамки, мен унинг (яъни Дажжолнинг) ҳозир қайердалигини ҳам, ота-онасини ҳам биламан».\nАниқки, Ибн Сайёд «Дажжолнинг ҳозир қаердалигини биламан» деганда унинг узоқ бир оролда кишанланиб ётганини айтаётгани йўқ.\nЧунки, буни саҳобаларнинг ўзлари ҳам яхши билади.\nШунинг учун «бундай даъво» дан ҳеч қандай маъно чиқмабди. Бу ерда, Ибн Сайёд кўпроқ ўзини назарда тутган ва ушбу тахминимизга Абу Саиднинг қуйидаги сўзлари ҳам далолат қилади:\n- У мени шубҳалантириб қуйди. Яъни «У ҳақда шубҳага тушиб қолдим».\nЯна бир далил: Ибн Сайёддан сўрашди: - Ўша киши (яъни Дажжол) бўлиб қолишини хоҳлармидинг?\n-Агар менга таклиф қилинса, ёмон кўрмасдим (йўқ демасдим),- жавоб берди Ибн Сайёд.\n«Мен унинг ота-онасини ҳам биламан!».\nСўз зоҳирига кўра Ибн Сайёд ўзининг ҳақиқий жин-шайтон ота-онасини назарда тутган дейиш мумкин. Биз бу ҳақда аввалроқ ҳам гапириб ўтган эдик.\nСавол: Дажжол Асбаҳондан чиқади ва унга 70000 яҳудий эргашади (рисоладаги 39-рақамли ҳадисга қаралсин). Каъбул Аҳбор ривоятида эса унинг Мисрдаги қавс деган жойда туғилиши айталган. Бу икки ривоят бир-бирига зид эмасми?\nЖавоб: Биз Каъб ривоятини саҳиҳ деб топадиган бўлсак, унда Дажжол Мисрда туғилиб, Асбаҳондан чиқади ва унга шу ерлик 70000 яҳудий эргашади. Ахир Ибн Сайёд ҳам Мадинада туғилиб, Асбаҳонга қочмаганмиди?! Унинг Асбаҳонда қаерга яширинганини ҳеч ким билмай қолган эди-ку!\nСавол: Дажжолнинг пайғамбар замонида Ибн Сайёд бўлиб гавдаланишини қандай тушинмоқ керак? Бу ерда қандай ҳикмат бор?\nЖавоб: Биз Муҳаммад (с.а.в)нинг фақат очиқ бир етказгувчи эканликларига, ҳеч кимни ўз ихтиёрларича ҳидоятга йўллай олмасликларини яхши биламиз ва бунга иймон келтирамиз. Шунингдек, шайтон ҳам гарчи ҳеч кимни ўзича залолатга ботириб юбора олмаса-да, инсонларга гуноҳ-маъсиятларни имкон қадар чиройли қилиб, зийнатлаб кўрсатувчи холос. Аллоҳ таъоло Муҳаммад алайҳис-салом асҳобларини мана шу Дажжол билан имтихонга солди. Токи иймони кучли зотлар ўз иймонларида яна-да кучли ўрнашсинлар! қалбларида мунофиқлик касали бор кимсалар имтихондан йиқилиб ҳалокатга юз тутсин!\nАгар сиз Ибн Сайёд ҳақидаги ҳадисларни диққат эътибор билан ўрганиб чиқсангиз, унинг туғилиши пайғамбарлик замонига жуда яқин бўлганини кўрасиз. Ибн Сайёднинг яширин тарихи эса мусулмонлар бошига энг катта синов-бало тушган кунларга тўғри келди. Ўша куни ҳижрат ховлиси – ансорлар юрти – Мадинага Шом қўшини бостириб кирди ва у ерда турли хунук ишларга қўл уришди.\nИбн Сайёд мана шу куни – Ҳарро кунида ғойиб бўлган.\nГуё Ибн Сайёд бу кунни атайлаб кутганга ўхшайди. Мусулмонлар бошига фитна балоси ағдарилганини кўриб, қалби бироз ором олди ва шу билан кифояланиб, кўздан йўқолди Валлоҳу аълам!\nМен ҳадисларни кўздан кечирар эканман, яна бир бор Умар (р.а) қасамларини кўнглимда тасдиқлайман. Дарвоқе, Абдуллоҳ ибн Умар, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Зарр Ғифорий ва Абдуллоҳ ибн Масъудлар ҳам Умар (р.а) билан бир хил фикрда бўлишган.\nДажжол қизил денгиз бўйидаги ороллардан бирида кишанлар «қучоғи»га солинган. Дажжол Ибн Сайёд қиёфасида Мадинага «ташриф буюрган». Расулуллоҳ (с.а.в) юборилган ўша вақтларда у ҳам пайғамбарлик даъвоси билан чиқди. Асҳоби киромларни фитна домига тортишга уринди. Лекин Аллоҳ таъоло мўминларни унинг ёмонлигидан омон сақлади. Дажжол ислом ғолиб бўлгач бошқа яҳудийлар каби шаҳардан қувилмаслик учун ўзини мусулмон қилиб кўрсатди. Мусулмонлар орасига фитна уруғини сочишда унинг қанчалик ҳизмат кўрсатгани ёлғиз Аллоҳга аён! Усмон (р.а)нинг ўлдирилишидан бошлаб Ҳарро кунига қадар. Сўнг у Ҳарра кунида изсиз йўқолди.\nМазкур далилларга суяниб мен мана шундай хулосага келдим. Яна Аллоҳнинг Ўзи билувчироқдир!\nБутун оламлар парвардигорига ҳамдлар бўлсин.\nМуҳаммад Саламат Жабарнинг «Қиёмат аломатлари» китоби асосида тайёрланди\n Абу Довуд саҳиҳ санад билан ривоят қилган.\n Абу Довуд. Санади ҳасан.\n Термизий ривояти. ҳасан ғариб деган.\n Термизий ривояти. Ўзи саҳиҳ ҳадис деган.\n Муслим ва Термизий узун-батафсил ривоят этишган. Абу Довуд мухтасар баён қилган. Юқоридаги лафз Абу Довуд ривоятидан.\n Нававий сўзи тугади.\n «Бақара» сураси, 258-оят.\n Аҳмад, Муслим ва Насоийлар ривояти.\n Термизий ривояти. ҳадисни Термизийнинг уни ҳасан деган.\n Муслим, Абу Довуд ва Термизий ривояти.\n Муслим ва Термизий ривояти.\n Абу Довуд, Аҳмад, Ҳоким ва Байҳақийлар ривояти. Ҳоким саҳиҳ деган.\n Бухорий, Муслим ва Абу Довуд ривоят қилган.\n Термизий ривояти. У ҳасан ғариб ҳадис деган.\n Аҳмад ва Баззоз ривояти.\n Хаттобий сўзи тугади.\nҚуртубий сўзи тугади.\n Байҳақий сўзи тугади.\n Ибн Баттол сўзи тугади.\n Ибн Ҳажар сўзи тугади.\n Имом Шавконий сўзи тугади.\n Ибн Ҳажар шархи тугади.\n« НИЯТ ВА ИХЛОС\tҲасратда қолманг! »


Ички ишлар вазирлиги ДНК маълумотлари миллий базасини ташкил этишни таклифи қилмоқда\n18 апрел 2021, Тошкент вақти: 04:26\nДНКга оид иллюстратив сурат.\nЎзбекистонда ДНК (инсон дезоксирибонуклеин кислоталари таркибий қисмлари) маълумотлари миллий базасини ташкил этиш режалаштирилмоқда. Бу борада Ички ишлар вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган қонун лойиҳаси жамоатчилик муҳокамаси учун эълон қилинди.\nҲужжатда таъкидланишича, оғир ёки ўта оғир ва жинсий эркинликка қарши жиноятларни содир этган шахслар, терговга қадар текширув, дастлабки тергов, тергов ҳаракатлари ва судда ишни кўриш жараёнида олинган намуналар,бедарак йўқолган шахсларнинг биологик қариндошлари, ҳарбий хизматга чақирилувчилар, ички ишлар, Давлат хавфсизлик хизмати, Мудофаа вазирлиги, Миллий гвардия, Давлат божхона қўмитаси, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, прокуратура органларида хизмат ўтаётганлар ва касби ҳаёт учун хавфли бўлган Ўзбекистон фуқаролари, шахси аниқланмаган жасадлар геном маълумотлари мажбурий тартибда давлат рўйхатидан ўтказилади.\nГеном маълумотларини давлат рўйхатидан ўтказиш инсон ҳаёти ва саломатлигига хавф туғдирмайдиган, унинг шаъни ва қадр-қимматини ерга урмайдиган шароитда амалга оширилади.\nДНК базасидан жиноятни содир этган шахсларни аниқлаш, бедарак йўқолган шахсларни қидириш, шахси аниқланмаган жасадлар шахсини ҳамда қариндошлик муносабатларини аниқлаш мақсадида фойдаланиш режалаштирилмоқда.\nҚонун лойиҳасида қайд этилишича, ДНК миллий базасини шакллантириш ва ундан фойдаланиш 2023 йилдан кейин амалга оширилади.


ТОШПУЛАТ РАХМАТУЛЛАЕВ СОГДИАНА: Ургутнинг чойгаштагидан хабардормисиз?\nКўп йиллик тарих ва ўзига хос тартиб-қоидага эга ушбу тадбирни ургутликлар яхши билишади. Чойгаштак бўлажак келиннинг хонадонида ўтказилади. Тўйдан бирнеча кун один турмушга чиқаётган қиз дугоналарини чақириб, улар билан ўзига хос хайрлашув кечасини уюштиради. Қизлар чин дилдан суҳбатлашиб, ўйин-кулгу билан кечани ўтказишади.\nАлбатта, авваллари тадбир қизнинг ҳовлисида, бир неча нафар дугоналари билан ўтарди. Эндиликда чойгаштак тўйхонада ўтказилиб, унга ҳар ким ҳар хил – 200дан 500 нафаргача меҳмон таклиф қилади. Демак, мазмун-моҳияти ўзгарган чойгаштак алоҳида тўйга айланди.\nИлгари Самарқанд шаҳрида ҳам тўйдан олдин бўлажак келин уйида шундай тадбир ўтказарди. У дугонаталбон деб аталарди. Эндиликда у эсдан чиқиб бўлган. Ургутда эса чойгаштак ўтказиш анъанаси давом этмоқда.\nАвтор: Тошпулат Рахматуллаев на 17:32


Тулпорга дўст тутиниб – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Тулпорга дўст тутиниб\nМарт 27, 2018\tЖамият Изоҳ қолдириш 450 Кўрилди\nСурхоним ўғлонларини “кенгликлар фарзанди” дегим келади. У тулпорига ўтириб шу томонларга йўл тортса, бунда уни ўша қадрдон гўша кутиб тургандек бўлаверади.\nҚумқўрғонлик ака-ука Жамшид ва Нурсултон чавандоз навбатдаги улоқ-кўпкари баҳсига отланмоқдалар. Улар полвонлар, чавандозлар авлодидан. Бир вақтлар отаси Парда полвон, бобоси Шерқул чавандозлар элда машҳур бўлганлар. Шерқул чавандоз нафақат маҳорат бобида, балки отбоқарликда ҳам номдор ҳисобланарди. Унинг уюрида лақай жийрон, араб самани сингари зотдор отлар боқилиб, чавандозлар уларни миниб пойгада қатнашишга орзуманд эдилар.\nЭндиликда авлод анъаналарини муносиб давом эттираётган Нурсултон чавандоз гаштак кўпкариларнинг бош ташаббускори. Унинг кўпкаридаги муваффаққиятларидан завқланган ёшлар улоқ чопиш сирларини ўрганишмоқда.\n— От ҳам фарзандингиздай гап, — дейди Нурсултон чавандоз. Унга меҳр берсангиз, юракдан дардлашиб суҳбатлашсангиз, у сизнинг чин дўстингизга, ҳамроҳингизга айланади. Улоққа кирганингизда муддаонгизни тез пайқайди, сизни ноумид қилмайди.\nАждодларимиздан мерос келаётган чавандозлик, улоқ-кўпкари мусобақалари эр йигитларимизда қадриятларимизга ва жониворларга бўлган ҳурматни янада оширади. Шу анъаналаримиз бардавом бўлсин.\nШўрчи тумани “Гўзаллик”\nОлдинги Театр – давр кўзгуси\nКейинги Янги уйда янги истаклар\nАпрел 27, 2018\t2,701


Ўртоқлик ўйини. Ўзбекистон миллий терма жамоаси 90-дақиқада урилган ягона гол эвазига "Ал Ваҳда" клубини мағлуб этди / CHAMPIONAT.asia\n23 янв 20:15\nТеглар : ЎзбекистонАл Ваҳда\nЎзбекистон МТЖ ва БААнинг "Ал Ваҳда" жамоалари ўртасида ўртоқлик ўйини якунланди.\nЎйиндаги ягона гол Азизбек Амонов томонидан киритилди. Футболчимиз 11 метрлик нуқтадан адашмади. Бундан ташқари, ўйиннинг 83-дақиқасида Фаррух Сайфиев томонидан киритилган гол ўйиндан ташқари ҳолат сабаб инобатга олинмади.\nЎзбекистон МТЖ - "Ал Ваҳда" 1-0\nГол: 90' Азизбек Амонов (пенальти)\nЎзбекистон терма жамоаси: Ўткирбек Юсупов (Валижон Раҳимов 45'), Исломжон Қобилов (Ҳожимат Эркинов 61'), Абдулла Абдуллаев (Абубакр Ризо Турдиалиев 61'), Шерзод Насруллаев , Ҳожиакбар Алижонов (Умарбек Эшмуродов 61'), Фаррух Сайфиев, Акмал Мозговой (61' Дилшод Саитов), Сардор Собирхўжаев, Шерзод Темиров (Жавоҳир Сиддиқов 61'), Ойбек Бозоров (Жалолиддин Жумабоев 61'), Азизбек Амонов.\nЗахира: Валижон Раҳимов, Умиджон Эргашев, Умарбек Эшмуродов, Дилшод Саитов, Жалолиддин Жумабоев, Одилжон Ҳамробеков, Абубакр Ризо Турдиалиев, Аброр Исмоилов, Ҳожимат Эркинов, Жавоҳир Сиддиқов.\nЭслатиб ўтамиз, ўйин иккала мураббийнинг талаби билан ёпиқ тарзда ўтказилмоқда.


Президент Шавкат Мирзиёев Циндао шаҳрида ўтаётган ШҲТ саммити доирасида Хитой Халқ Республикаси Раиси Си Цзиньпин билан учрашди.\nСи Цзиньпин Шавкат Мирзиёевни Хитойга ташрифи билан қутлаб, Ўзбекистон билан кенг кўламли стратегик шерикчиллик ва кўп форматли ҳамкорликка катта аҳамият қаратишини таъкидлади.\nДавлатимиз раҳбари Шанхай ҳамкорлик ташкилоти доирасида мувофиқиатли раислик ва Циндао саммити юқори даражада ташкиллаштирилгани билан Хитой раҳбарини табриклади.\nЎзбекистон билан Хитой муносабатлари ҳар томонлама стратегик шериклик даражасига кўтарилган. Ўзаро манфаатли ҳамкорлик барча муҳим соҳаларни қамраб олганва изчил ривожланиб бормоқда. 2017 йилда икки мамлакат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 5 миллиард долларни ташкил этган.\nМамлакатимизда Хитой капитали иштирокида 700 дан зиёд корхона, қатор компаниялар ваколатхоналари очилган. Ўзаро ҳамкорликда саноат, юқори технологиялар, нефть-газ, кимё, транспорт ва логистика, тўқимачилик, қишлоқ хўжалиги каби соҳаларда қатор лойиҳалар амалга оширилмоқда.\nУчрашувда Ўзбекистон – Хитой ҳамкорлигининг бугунги ҳолати атрофлича таҳлил қилинди. Иқтисодиёт, савдо, инвестиция, транспорт коммуникациялари, юқори технологиялар ва бошқа соҳалардаги ҳамкорликни янада ривожлантириш масалалари муҳокама этилди. Ушбу ҳамкорликни янада кенгайтириш ва чуқурлашритишга икки мамлакатлар ўртасида ҳудудлараро алоқаларни ривожлантириш муҳимлиги алоҳида қайд этилди.\nШунингдек, Бирлашган Миллатлар ташкилоти, ШҲТ ва бошқа ташкилотлар доирасидаги ҳамкорлик, минтақавий ва халқаро аҳамиятга молик долзарб масалалар муҳокама қилинди.\nЎзбекистон Республикаси билан Хитой Халқ Республикаси стратегик шериклик ва ўзаро манфаатли ҳамкорликни янада кенгайтириш ва мустаҳкамлашга тайёр эканлиги қайд этилди.


Тўлиқ бандлик талаб этилмаса, ходим учун тўлиқсиз иш куни ёки тўлиқсиз иш ҳафтасини расмийлаштиринг.\nМасалан, ҳужжатлар айланмаси катта бўлмаганда юрисконсультни ёки ҳисобот тайёрлаш ёхуд солиқ текширувига тайёргарлик кўриш пайтида бухгалтер ёрдамчисини тўлиқсиз иш вақтига қабул қилиш мумкин.\nБеш кунлик ва олти кунлик иш ҳафтасида ушбу режимдан фойдаланинг.\nҚуйидагиларнинг ёзма илтимосига кўра тўлиқсиз иш куни ёки тўлиқсиз иш ҳафтасини албатта белгиланг:\n* аёлнинг, агар у:\n14 ёшга тўлмаган боласи бор бўлса, шу жумладан ҳомийлигида шундай боласи бор бўлса;\n16 ёшга тўлмаган ногирон боласи бор бўлса, шу жумладан ҳомийлигида шундай боласи бор бўлса;\nтиббий хулосага мувофиқ оиланинг бетоб аъзосини парвариш қилиш билан банд бўлган шахснинг .\nАризачидан ёзма ариза ва тасдиқловчи ҳужжатларни (маълумотнома, тиббий хулоса, васийликни белгилаш тўғрисидаги қарор, бола туғилганлиги тўғрисида гувоҳнома ва б.) талаб қилинг. Уларни текширинг. Ҳужжатлар ҳақиқий бўлса, улардан нусха кўчириб, шахсий йиғмажилдга солиб қўйинг, асл нусхаларини эса аризачига қайтаринг.\nАсослантирувчи ҳужжатлари мавжуд бўлганда тўлиқсиз иш куни ёки тўлиқсиз иш ҳафтасида ишлаш ҳуқуқига эга бўлган ходимга рад жавоби берманг. Бу ҳуқуқбузарликдир. Директорга жарима солишлари мумкин.\nТасдиқловчи ҳужжатлари бўлмаса, илтимосини қаноатлантиришни рад этишингиз мумкин. Юқорида кўрсатилган тоифаларга кирмайдиган ходимлар тўлиқсиз иш вақтини белгилашни илтимос қилган қолган ҳолларда – ташкилот манфаатларидан келиб чиқиб масалани ҳал қилинг.\nТашкилотда иш вақти соат 9.00 дан соат 18.00 гача давом этади. Ходим оилавий шароитига кўра ишдан доим бир соат олдин кетиши зарур. Бундай шартларни расмийлаштириш мумкинми?\n– Ходим буни иш берувчи билан келишиб олган бўлса, ҳа, мумкин. Келишувга биноан ходим тўлиқсиз иш кунига ўтказилиши тўғрисидаги ўзгартиришларни меҳнат шартномасига киритинг .\nХодим болани парваришлаш таътилида бўлган ҳолда қисман банд бўлиш шарти билан ишга чиқишга рози бўлса – у билан тўлиқсиз иш вақти хусусида келишиб олинг. Ходимдан аризани қабул қилиб, у билан келишилган иш режимини расмийлаштиринг , , .\nАёл фарзандини 2 ёшга тўлгунига қадар парваришлаш учун таътилга чиққан. Унга нафақа тўланади. Директор унинг ишга чиқишини хоҳлаяпти. Унга тўлиқсиз иш кунини белгилаш мумкинми? Агар мумкин бўлса, иш куни давомийлиги қандай бўлади?\n– Ходима бундай шартларга рози бўлса, ҳа, мумкин . Беш кунлик иш ҳафтасида 4 соатлик иш куни белгиланиши мумкин. Ёки ҳафтасига 8 соатдан 2-3 кун ишлаши мумкин. Келишувга кўра бошқа қулай иш режими ҳам белгиланиши мумкин.\nТўлиқсиз иш вақти белгиланганда:\nянги ходим учун – у билан тўлиқсиз иш вақти ҳақидаги шарт қайд этилган меҳнат шартномасини имзоланг;\nишловчи ходимлар учун – шартномадаги кундалик иш соатлари ва/ёки ҳафтадаги иш кунлари сонини ўзгаринг. Ёхуд индивидуал иш графигини тузинг. Зарур бўлганда шахс ишга чиқиши шарт бўлган аниқ кунларни кўрсатинг. Келишувга биноан меҳнат шартномасига ўзгартиришларни киритинг.\n● «Ходим ҳафтада уч иш куни тўлиқ ишлайди. Қолган кунлар –...


By IxlosOrg on 02/19/2020 ДАРД ВА ДАВО МАҚОЛАЛАР\n(Шайтон ўз ёрдамчиларига бундай дейди:)\nБилиб қўйинглар, ғазаб одам боласи қалбидаги чўғ, шаҳват эса унинг қалбидан отилиб чиқувчи ўтдир. Уни сув, намоз, Аллоҳни эслаш ва Уни улуғлаш ўчиради. Одам боласининг ғазаби ва шаҳвати қўзиган пайтда таҳорат ва намозга яқинлаштира кўрманглар. Чунки бу ишлар унинг ғазаби ва шаҳватини сўндиради. Пайғамбарлари уларни мазкур ишларга буюриб бундай деган: «Ғазаб одам боласи қалбидаги чўғ. Ғазабланган одамнинг кўзи қизариб, бўйин томирлари бўртиб чиқишини кўрмаганмисизлар?! Ким шуни (ғазабни ёки шундай ҳолатни) ҳис қилса, таҳорат олсин». Яна уларга: «Оловни сув ўчиради», деган.\nАллоҳ таоло уларни сизларга қарши курашда сабр ва намоздан мадад олишга буюрди. Бас, уларни бу ишлардан тўсинглар ва уларни унуттиринглар. Ғазаб ва шаҳват ёрдамида уларга қарши курашинглар. Сизларнинг одам боласига қарши ишлатадиган энг кучли ва энг қақшатгич қуролингиз ғафлат ва ҳавои нафсга эргашишдир. Уларнинг сизларга қарши ишлатадиган энг кучли қуроли ва энг мустаҳкам ҳимояси Аллоҳни эслаш ва ҳавои нафсга қарши чиқиш. Агар ҳавои нафсига қарши чиққан кишини кўрсанглар, унинг соясига ҳам яқинлашманглар, кўришинглар билан қочинглар.\n(Муаллиф айтади:) Айтмоқчиманки, гуноҳ ва маъсиятлар банда ўзига қарши душмани қўлига топширадиган қуролдир. Шу билан ўз жонига қарши душманига ёрдам беради. Натижада, душмани у берган қурол билан унга қарши жанг қилади. Банда душмани томонга ўтиб олиб, ўз жонига қарши ҳаракат қилади. Бу ўта кетган жаҳолат, эсипастликдир. Жоҳил одамга душман керак эмас, у ўзига душманидан кўра кўпроқ зарар келтиради.\nҲайрон қоласан киши, банда ўзини хорлаш учун елиб-югиради-ю, лекин ўзини кўкларга кўтаряпман деб даъво қилади. Ўзини энг буюк ва энг шарафли насибалардан маҳрум қилиш учун тиришади-ю, лекин шу насибаларга эришиш йўлида саъй-ҳаракат қиляпман деб даъво қилади. Бор кучини ўзини таҳқирлаш, хорлаш, оёғости қилиш учун сарфлайди-ю, лекин қадримни кўтаряпман, шаънимни олий қиляпман, улуғлаяпман деб даъво қилади.\nСалаф солиҳларимиздан бири бундай деган экан: «Ўзини топтаётган қанча одамлар борки, ўзини кўкларга кўтаряпман деб ўйлайди. Ўзини хўрлаётган қанча одамлар борки, ўзини азиз қиляпман деб ўйлайди. Ўз қадрини ерга ураётган қанча одамлар борки, ўзини улуғлаяпман деб ўйлайди. Ўзини зое қилаётган қанча одамлар борки, ўз ҳаққини тўлиқ адо қиляпман деб ўйлайди. Киши ўзига қарши душмани томонда бўлиши унинг жоҳил эканига етарли далил. Бундайлар ўзига душмани етказолмаган зиённи етказади». Бу ҳолатга тушишдан Аллоҳнинг Ўзи асрасин.\n Термизий (2191), Ибн Можа (4000), Аҳмад (3\_19, 11143), Ҳоким (4\_551, 8543) ва бошқалар ривояти.\n Абу Довуд (4784), Аҳмад (4\_226) Бухорий («Тарих», 7\_8) ва бошқалар ривояти.\nAvvalgi maqolaУнвонул ҳикам шарҳи | 1 | Шайх Содиқ Самарқандий\nKeyingi maqola Тобутни кўтариш ва ортидан эргашишга тааллуқли масалалар (24)


Ўн баровар қиммат ҳарид қилинган юзқоплар - 0\nЎн баровар қиммат ҳарид қилинган юзқоплар\nҲимояланувчи кийимлар, юзқоплар, сунъий нафас олиш (ИВЛ) ускуналари – ушбу маҳсулотлар пандемия даврида дунё бўйлаб энг зарур, танқис маҳсулотларга айланди. Бу маҳсулотларнинг нархлари бирданига қимматлай бошлади. Аммо, Қирғизистоннинг давлат муасасалари ҳарид қилган нархлар бозор нархларига таққослаганда ғайриоддий равишда кўтарилиб кетган, – деб ёзади “Политклиника” портали.\nFFP3 респиратор юзқопларини бир донасини 300 сомдан ҳарид қилинган. Жами 600 юзқопга 180 000 сом маблағ сарфланган. . Ушбу лотни «Пегасс» МЧЖти енгиб чиққан. Мана шундай юзқопларни бошқа дўконлардан 5-6 баровар арзон нархга топиб ҳарид қилиш мумкин.\n«Пегасс» МЧТтининг асосчиси ва раҳбари Нурсултан Бўлўтбеков юзқопларни Хитойдан олиб келишганини, карантин вақтида ушбу юзқоплар қиммат бўлганини айтган:\n«Карантин вақтида юзқоплар қиммат эди. FFP2 350-400 сомдан, FFP3 800 сомгча бўлган. Юзқопларни Хитойдан олиб келганмиз»,- деб айтади Бўлўтбеков.\nЯна бошқа лотда мана шундай респиратор юзқоплар 400 сомдан ҳарид қилинган, тендерни «Фарватер» МЧЖти енгиб чиққан. Аммо мана шундай юзқопларнинг нархлари Бишкекда 30 сомдан бошланиб, ошиб борса 150 сомга қимматдир.\nШунингдек 3 қават бўлиб тикилган бир маротаба қўлланувчи юзқопларнинг донаси 25 сомдан ҳарид қилинган. Аммо, мана шундай юзқопларни бошқа жойлардан 10 сомдан ҳарид қилса бўлади, – дейилади “Политклиника” портали хабарида.\nМСҚга парламент сайловида иштирок этиш учун 35 партиядан аризалар келиб тушди. Жадвал


Суд UzAuto Motors иши бўйича МҚКҚ қарорини ҳақиқий эмас деб топди – Газета.uz\n30 октябр 2020, 17:53 Жамият\n30 октябрь куни Тошкент шаҳар маъмурий судида UzAuto Motors АЖнинг Монополияга қарши курашиш қўмитаси махсус комиссиясининг 21/31-сонли ишига оид 19 августдаги қарорини ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисидаги шикоят аризасини кўриб чиқиш бўйича ўтказилаётган суд жараёни давом этди. Бу ҳақда Олий суд матбуот хизмати хабар берди. Суд ишига кўра, UzAuto Motors АЖнинг шикоят аризаси қаноатлантирилди.\nУшбу маъмурий иш судья Ғолибжон Давлатов раислигида кўриб чиқилмоқда.\nЖараён очиқ суд мажлисида давом эттирилди ва дастлаб Монополияга қарши курашиш қўмитаси вакили С. Атамуратов судга илтимоснома билан мурожаат қилиб, унда ишни кўришда жамият истеъмолчиларини ҳамда Azimavtomotive МЧЖни мустақил талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилишни сўради. Мазкур илтимоснома тарафлар ўртасида муҳокама қилингач, суднинг ажримига асосан жамият истеъмолчилари сони ва шахси аниқ эмаслиги ҳамда шикоят талаби уларнинг ҳуқуқ ва манфаатларига бевосита таъсир кўрсатмаслиги сабабли илтимосномани қаноатлантириш рад этилди.\nШундан сўнг Монополияга қарши курашиш қўмитаси вакили С. Атамуратов судга иккинчи илтимоснома билан мурожаат қилиб, унда UzAuto Motors АЖ вакили Н. Отахонованинг туҳмат ва ҳақоратдан иборат бўлган хатти-ҳаракатларига қонуний баҳо беришни сўради. Мазкур илтимоснома юзасидан тарафлар фикри сўралгач суднинг якуний ҳал қилув қарори эълон қилинганда тушунтириш берилиши маълум қилинди.\nТошкент шаҳар маъмурий судининг 30 октябрдаги ҳал қилув қарорига асосан аризачи UzAuto Motors АЖнинг жавобгар Монополияга қарши курашиш қўмитасига нисбатан Махсус комиссиясининг 19 августдаги қарорини ҳақиқий эмас деб топиш ҳақидаги шикоят аризаси қаноатлантирилди. Монополияга қарши курашиш қўмитаси Махсус комиссиясининг қарори ҳақиқий эмас деб топилди.\nМонополияга қарши курашиш қўмитасининг матбуот хизмати «Газета.uz» га хабар беришича, қўмита суд қарори устидан шикоят қилади.\nЭслатиб ўтамиз, UzAuto Motors Монополияга қарши курашиш қўмитасининг қарори устидан Тошкент шаҳар маъмурий судига шикоят қилган эди. 2 октябрь куни Тошкент шаҳар маъмурий судида шикоят аризасини кўриб чиқиш бўйича суд жараёни бошланган эди. Унда UzAuto Motors суд мажлисини ёпиқ тарзда ўтказиш тўғрисидаги илтимоснома киритди.\n«Газета.uz» 2 724\n«ОАВдаги бўҳтонлар мамлакат иқтисодиётига ҳам салбий таъсири кўрсатмоқда» — UzAuto Motors 29 декабр 2020, 16:18\nБу ғоялар остида Ўзбекистонга ёмонлик ётибди — Алишер Қодиров хориждан автомобиль олиб келиш таклифи ҳақида 10 декабр 2020, 13:12\nАнтимонополия қўмитаси UzAuto Motors иши бўйича суд қарори устидан апелляция берди 19 ноябр 2020, 12:01\n30 октябр 2020, 20:44\nБошка натижани кутиш мумкин эмаслигини хамма тушунган булса керак, суд жараенини кузатган одамлар. Чунки махфий хатлар муалифлари, машина нархларини оширишдан катта манфаатдор кули узун амакилар бунда бошка натижа булишига йул куя олиайдилар


КИТОБ – НАЖОТ ДЕМАК – EkoPress\nSesh. Iyul 14th, 2020\nБугун бутун инсониятни ташвишга солган короновирус пандемияси сабаб дунё манзараси ҳам ўзгариб бормоқда. Ўз навбатида мазкур вазият замондошларимизни ўзига хос синовдан ҳам ўтказмоқда. Бундай ҳолатда тавсия этилаётган энг маъқул машғулот – китоб мутолааси зўр имкониятдир. Бугун “уйда қолинг” челленжи амалда экан, биз ҳам барча аҳоли қатлами учун турли қизиқарли машғулотларни таклиф қилишимиз зарур.\nБу борада аввало аҳолининг, айниқса, ёшларнинг маънавий иммунитетини ривожлантириш долзарб масала. Президентимиз Шавкат Мирзиёев томонидан илгари сурилган беш ташаббуснинг бири ҳам айнан китобхонликни кенг тарғиб қилишга қаратилган. Бугун ушбу тарғиботни онлайн ҳолатда амалга ошириш, турли онлайн мусобақалар ўтказилиши ҳам муҳим аҳамиятга эга.\nЧиройли гаплардан қочиб реал воқеликка ўтсак. Мамлакатимизда 2019 йилнинг 22 декабрида Олий Мажлис Қонунчилик палатаси, вилоят, туман ва шаҳар Кенгаши депутатлиги учун сайловлар бўлиб ўтди. Касбий фаолиятимиз туфайли сайловолди тарғиботи давомида аҳоли билан кўп маротаба учрашишга ҳам тўғри келди. Учрашувлар давомида Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси сайловолди платформасида китобхонликни ривожлантириш орқали инсон маънавий камолотига эришиш ҳақида билдирилган фикрларга аксар аҳоли “совуқ уйда кўнгилга китоб сиғадими?”, деган кинояли гаплар билан жавоб қилгани ҳам ёдимизда. Ҳа, балки ўшанда кўнгилга сиғмагандир. Бугун мана ҳаволар иссиқ, кунлар нисбатан узун. Кун бўйи ҳеч қандай юмуши бўлмаган инсон китоб ўқиш орқали маънавий комолотини ошириш учун бир имкон эмасми?\nКасб тақазоси туфайли ёшлар билан кўп мулоқотда бўлишга тўғри келади. Айрим машҳур романларни ўқишни тавсия қилсангиз “ахир унинг киноси борку”, деган жавобни айтишади. Миллий адабиётимиз дурдоналаридан саналмиш А.Қодирийнинг “Ўтган кунлар”, “Меробдан чаён” романлари, Ғ.Ғуломнинг “Шум бола” асарлари кино тасмаларидаги воқеликдан анча фарқ қилади. Бадиий китоб мутолааси инсоннинг тасаввур дунёсини кенгайтиради. Сўз бойлигини оширади, нутқдаги турли нуқсонларни йўқотишга хизмат қилади. Ҳаёт қийинчиликларини матонат билан енгиб ўтишга ўргатади. Китоб инсонни бахтли яшашга, ўзгаларга нисбатан эзгу муносабатда бўлишга ўргатади. Инсон маънавиятини юксалтирувчи энг асосий қурол бу – китоб дейиш мумкин.\nАйни карантин муносабати билан туманимиз аҳолиси, айниқса, ёшлар маънавиятини юксалтириш учун хизмат қилувчи “Мен тавсия этган ўнта китоб” ёки онлайн китобхонлик мусобақаларини уюштириш борасида туманимиз марказий ахборот маркази ходимлари ҳамда Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси депутатлари ўйлаб кўришса мақсадга мувофиқ бўлармиди? Бу фикр албатта. Чунки плюрализм фикрлар хилма-хиллиги мамлакат ривожининг энг асосий омили ҳисобланади. Балки бундан ҳам яхшироқ фикрлар бордир эҳтимол. Қолгани иш жараёнида ҳал бўлади.\nБиз бугун юртдошларимизга жаҳон адабиёти ва миллий адабиётимизнинг нодир намуналарини онлайн ўқиш имкониятдан оқилона фойдаланинг деймиз. Балки, бунга ҳам қайсидир ҳолатлар имкон бермас, унда ўзингизни китоб жавонингиздаги китобларни яна бир бор ўқишни тавсия қиламиз. Бу ўринда Абу Али ибн Синонинг Афлотунни “Метофизика” асарини 200 марта ўқиганлигини айтиб ўтиш мумкин. Шунингдек, адабиётшуносларимиз А.Қодирийнинг “Ўтган кунлар” романини етарлича тушуниш учун камида уч марта ўқишни тавсия қилганлар. Шундагина асар моҳиятини теран англаш мумкин. Биз сизга Фёдор Достоевскийнинг “Жиноят ва жазо”, Жек Лондоннинг “Мартин Иден” асарларини тавсия қиламиз. Бу асарлар ёшларни қийинчиликларни сабот билан енгишга, ҳар қандай ҳолатда ҳам олға қадам ташлашга, мақсад сари интилишга ўргатади. Бугунги карантин кунларида олинган мана шундай маънавий озуқа клажакда сизга бир умрлик ҳамроҳ бўлиши ҳам аниқдир.\nхалқ депутатлари Данғара туман Кенгаши депутати\nPrevious ЭКОАКЦИЯ ДАВОМ ЭТАДИ\nКАРАНТИН ҲУДУДИ ҚУРИЛДИ


Ўзбекистон санъат арбоби, профессор, театр режиссёри, педагог Жўра Маҳмудов оламдан ўтди.\nЖўра Маҳмудов 1942 йил Тошкент шаҳрида туғилган, Тошкент театр ва рассомлик санъати институтини тугатган. 1971—75 йилларда Ўш, 1975—78 йилларда Самарқанд, 1983—94 йилларда Сирдарё театрларида бош режиссёр, 1978—83 йилларда телевидениеда, 1997 — 2002 йилларда Ёш томошабинлар театрида режиссёр, 1994—97 йилларда Маданият ишлари вазирлигида етакчи мутахассис бўлиб ишлаган.\nУ фаолияти давомида «Она», «Қиёмат қарз», «Инсонликка номзод», «Оғриқ тишлар», «Сохта оқсуяк», «Қаердасан, жон болам», «Қирол Лир» ва бошқа спектаклларни саҳналаштирган. Ҳар бир спектаклнинг бадиий-ғоявий юксаклиги, таъсир кучини оширишда тасвирий мусиқий, техник воситалардан унумли фойдаланган.\nЖўра Маҳмудов «Адолат куни», «Овсинлар», «Садоқат» каби саҳна асарлари, «Осмондан танга ёққан кун», «Томчи», «Алпомиш», «Иккивой ва Бешвой» каби кичик томошабинларга бағишланган эртак-пьесалар ҳам ёзган.\nКиритилди: 09:40 24.01.2022. Ўқилди: 1329 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nКоронавирус: 21 май юртимизда 19 нафар кишида касалли...


Қутбаддин Муҳаммад (вафоти 1027 йил)\nХоразмшоҳ умрини ўзи барча жойда кенг ёйган адолатга ва ҳайрли ишларга бағишлади.\nИбн Ал Асирнинг «Ал-Камил фит тарих» асарида хоразмшоҳ Қутбаддин Муҳаммад ҳақида жумладан шундай сўзлар битилган:\n«Хоразмшоҳ умрини ўзи барча жойда кенг ёйган адолатга ва ҳайрли ишларга бағишлади. У доим илм ва дин намояндаларини ўзига яқин тутди. Шу боис шон-шавкати ортиб, мартабаси юксалаверди. Унинг ҳукмдор сифатидаги иқдидори ва шижоати намоён бўлаверди.»\nАкадемик З. Буниёдов Ануштагин хоразмшоҳлар давлати (1097 - 1231 ) китобида турли даврларда яшаган араб ва форс муаррихларининг асарларидаги маълумотларга таянган ҳолда шундай таъкидлайди:\n«Қутбаддин Муҳаммад отаси Ануштагин даврида Хуросон пойтахти Марвда яхши маърифат олган, адаб ва дин илмларини ўрганган эди. У Хоразм ҳукмдори бўлгач, уламоларга ва дин арбобларига ҳомийлик қилди. У ҳар томонлама иқтидорли одам эди. Олимлар ва орифлар уни яхши кўришар, у ҳам уларни иззат-ҳурмат қилар эди. Қутбаддин Муҳаммад фуқароларга адолат кўргизар, улар ҳам унга эҳтиром, кўрсатиб уни азиз тутар эдилар. Аслида ануштагиний хоразмшоҳлар сулоласи Қутбаддин Муҳаммаддан бошланган».\nХоразмшох Қутбаддин Муҳаммаднинг мақсад-муддоси тангри таоло муяссар қилган Ватанда қудратли давлат, дину диёнат устувор кучли жамият тузиш эди. Унинг бу мақсади эса Хоразмга яқин худудларни бирлаштиришни, турли ҳалқларнинг биргаликда аҳил ҳаёт кечиришларини, бунинг учун эса босқинчилар истибдодидан ҳалос бўлишни тақозо этарди. У бунга ўзи ҳукмдорлик қилган 30 йилга яқин вақт давомида турли йўл ва воситалар билан астойдил интилди. Ҳатто тангрисини ҳам унутиб (султон Алп-Арслон каби) мустамлакачиликка зўр берган салжуқий ҳукмдорлардан фарқли равишда Қутбаддин Муҳаммад халоскорлик ва нажоткорлик йўлидан борди.\nХоразмшоҳ элу юрт, қўшни мамлакатлар ва ҳалқлар, фуқаролар тақдирига, келажагига боғлиқ масалаларни давлат арбоблари дин, илм намояндалари билан маслаҳатлашиб ҳал этгани ҳақида тарихий манбаларда маълумотлар бор. Айниқса у улуғ мутаффаккирлар, авлиёлар ҳамда пирлар мададидан барҳаманд бўлган.\nАлишер Навоийнинг «Насойимул муҳаббат» асарида «Имом, олим, орифи раббоний» дея шарафланган Хожа Юсуф Хамадоний, «Барча форуқнинг мақбулидурлар» дея зйинатланган Абдуҳолиқ Ғиждувоний ҳазратлари шу даврда Самарқандда элнинг дуогўйи бўлишган. Баъзи манбаларда Хожа ҳазратлари Хоразмга ҳам ташриф буюрганлиги тилга олинади.\nХоразмшоҳ Қутбаддин Муҳаммад бу Оллоҳ яқинларининг дийдорига интилгани ва улардан мушкул муаммоларни ҳал этишда мадад олганлигини тарихий ҳақиқатлар тадрижи намоён этади. Демак, хоразмшоҳ Юсуф Ҳамадоний ҳазрати билан учрашган ва унинг дуосини олган бўлиши табиий. Бунга хусусан қуйидаги воқеа ҳам асос бўлиши мумкин.\nСултон Санжар Самарқандга катта қўшин билан юриш қилмоқчи бўлиб турганида, Маворауннахр уламолари ва дин арбоблари Қутбаддин Муҳаммаддан султонни бу раъйидан қайтаришда ёрдам беришини сўрашган. Султон билан шох ўртасида қандай мулоқот бўлганлиги, хоразмшоҳ султонга қандай таъсирчан сўз айтганлиги ёлғиз яратганнинг ўзига аён. Аммо, у султонни Самарқандга юриш фикридан қайтара олган.\nЭҳтимол, хоразмшоҳ султонга рўйи замин сайқали бўлган, неча-неча авлиёлар, жумладан Юсуф Ҳамадоний ҳамда Абдуҳолиқ Ғиждувоний ҳазратлари қутлуғ назарлари ила янада нурафшон ва пурзиё қилган Самарқандга юриш қилишнинг охир-оқибати умру давлатга зиён эканлигини англатгандир.\nХожа Абдуҳолиқ Ғиждувонийнинг «Мақомоти Юсуф Ҳамадоний» асарида Санжар Ибн Маликшоҳнинг Самарқанд уламоларига юборган мактубида Шайх Юсуф Ҳамадонийнинг илму иқдидорига тан берилади. Демак, султон хоразмшоҳнинг даъвати билан ўз режасини ўзгартирган бўлиши ҳам ҳақиқатга яқин. Ҳар ҳолда, хоразмшоҳ воситачилигида муқаррар уруш ҳавфи бартараф этилганлиги айни ҳақиқат.\nҚутбаддин Муҳаммад кўп жангу жадалларда султон Санжарга унинг мададисиз ҳам Хоразмни душмандан ҳимоя қила олиши мумкинлигини кўрсатган. Бу билан у султонни тахликага ҳам солган. Қолаверса, ўзи билан муносабатда адолатсизлик қилиш ҳавфли эканлигини ҳам кўрсата олган.\nХоразмга яқин ҳудудлардаги турли ҳалқлар умумий ғаним-салжуқий султонларга қарши курашда ягона ҳукмдор ва лашкарбоши туришини орзу қилардилар, Қутбаддин Муҳаммад сиймосида улар ана шундай халоскорга эга бўлдилар.\nҚутбаддин Муҳаммаддан сўнг Хоразмшоҳ тахтига унинг ўғли Алоиддин Муҳаммад Отсиз ўтирди. Бу 1056 йилда юз берди.


Хитой раиси 14 йил деганда Шимолий Кореяга борди. Нега айнан ҳозир?\nХитой халқ республикаси раиси Си Цзиньпин давлат ташрифи билан Шимолий Кореяга борди. Хитой давлат раҳбарлари 14 йилдан буён Шимолий Кореяда бўлишмаганди. 2012 йил ҳукумат тепасига келган Си Цзиньпин Корея яриморолининг шимолий қисмига илк марта ташриф буюрди. Нега бу ташриф айнан ҳозир амалга ошмоқда?\nКим Чен Ин ва Си Цзиньпин биринчи марта учрашаётгани йўқ. Улар бунгача 4 марта юзма-юз музокаралар ўтказишган, лекин Шимолий Кореяда эмас. Хитой халқаро санкциялардан силласи қуриган Шимолий Кореянинг асосий савдо ҳамкори экани бу ташрифнинг аслида ноодатий ҳолат эмаслигини кўрсатади. Аммо 14 йилдан буён Хитой раҳбарининг КХДРга илк марта бориши чиндан эътиборга молик воқеа.\nТашриф айнан ҳозир амалга ошаётгани ҳам бежиз эмас. Бир ҳафтадан сўнг Японияда «Катта 20талик» давлатлари йиғилиши бошланади. Унда Хитой етакчиси америкалик ҳамкасби ва «дўсти» Дональд Трамп билан учрашади. Учрашув вақтида Трамп Хитойнинг яхши ҳамкори ҳисобланган КХДР етакчиси билан ўхшамаган музокаралари ҳақида гапириши ҳақиқатга яқин. Шу боис раис (яъни Хитой етакчиси) Ким Чен Индан Трамп билан музокаралар чоғида нималар бўлганини шахсан сўраб олиши мумкин.\n2019 йил февраль ойида Ким Чен Ин ва Дональд Трамп Вьетнамда Корея яриморолини ядродан холи ҳудудга айлантириш борасида музокара ўтказишган ва охир-оқибат ҳеч қандай келишувга эриша олишмаганди. Шундан буён икки томон ҳам жимиб кетди. АҚШ томонининг таъкидлашича, музокаралар жаноб Ким Чен Иннинг инжиқлиги боис «боши берк кўчага кириб қолган».\nХитой етакчисининг Шимолий Кореяга ташрифи шу ҳафтада аниқ бўлгани унинг фавқулодда характерда эканини англатмайди. Чунки Хитой - КХДР муносабатларининг 70 йиллиги яқинлашмоқда ва бу учрашув кутилган эканини кўрсатади.\nХитой КХДР билан иқтисодий алоқалар яхшиланишини хоҳлайди. Шимолликларнинг ядро дастурига зўр бергани икки мамлакатнинг алоқаларига салбий таъсир қилганди. Хитой етакчиси КХДРни ядро дастуридан воз кечишга яна бир бор ундаб кўради.\nChina Daily нашри икки давлат етакчилари нафақат «дилдан суҳбат қуриш» учун, балки конкрет ҳамкорлик борасида келишувлар имзолаш учун учрашгани ҳақида ёзди.\nБу ташриф Ким Чен Ин учун АҚШга «Кўриб қўйинглар, Хитой биз билан», дейиш учун ҳам айни муддао. Эсингизда бўлса, жаноб Ким яқинда Россияга борган ва бу ҳам қайсидир маънода океан ортидагиларга «қўл силтаб қўйиш» бўлганди.\nХитой Шимолий Кореянинг асосий экспорт товарларини харид қилади. Иқтисоди ҳаминқадар бўлган КХДР Хитойга қазилма бойликлари, тўқимачилик маҳсулотлари ва балиқ экспорт қилади. Етмаганига минглаб шимолий кореяликлар Хитойда меҳнат қилади.\nХитой КХДРдан бошқа хўжалик маҳсулотларини ҳам импорт қиларди, лекин санкциялар сабаб бу товарлар савдоси тўхтаб қолган. Хитой санкцияларни енгиллаштириш учун ҳар қанча ҳаракат қилмасин фойда бўлмаяпти. Хитойдек иқтисодий держава учун Шимолий Корея билан савдо алоқаларининг буткул узилиши ҳалокатли бўлмаслиги аниқ, бироқ Хитой «бир кун фойдаси тегиши»ни инобатга олиб қўшниси билан алоқаларни узмайди. Хитой Шимолий Кореядан АҚШга босим ўтказиш учун фойдаланади, дейдиганлар ҳам топилади.


Фарғонада 9 сентябрь куни ўзгарувчан об-ҳаво кузатилади\n© teznews.uz 08/09 13:35 • 30617\nLatin: Farg‘onada 9 sentyabr’ kuni o‘zgaruvchan ob-havo kuzatiladi\n«Ўзгидромет» 9 сентябрь куни Фарғона вилоятида кузатиладиган об-ҳаво ҳақида маълумот берди. Унга кўра, ҳаво бир оз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 5—10 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 12—17\nteznews.uz 15:54 • 35598\nАндижонда 9 сентябрь куни ҳаво ўзгариб туради\n«Ўзгидромет» 9 сентябрь, чоршанба куни Андижон вилоятида кузатиладиган об-ҳаво ҳақида маълумот берди. Унга кўра, вилоятда ҳаво бир оз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади. Ҳа\nteznews.uz 15:06 • 33899\n«Ўзгидромет» 9 сентябрь куни Наманганда кузатиладиган об-ҳаво ҳақида маълумот берди\n«Ўзгидромет» 9 сентябрь, чоршанба куни Наманган вилоятида кузатиладиган об-ҳаво ҳақида маълумот берди. Унга кўра, вилоятда ҳаво бир оз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади. Ҳ\nteznews.uz 14:05 • 31414\nБухорода 9 сентябрь куни ҳаво булутли бўлади\n«Ўзгидромет» 9 сентябрь, чоршанба куни Бухоро вилоятида кузатиладиган об-ҳаво ҳақида маълумот берди. Унга кўра, ҳаво бир оз булутли бўлади, баъзи жойларда ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кеча


Шаҳарнинг 275 та “ўсиш нуқта”си - Huquq.uz\n14:30 - 22.04.2021\nМаҳаллабай ишлаш натижасида илгари эътибор қилинмаган, фойдаланилмаган имкониятлар аниқланмоқда. Масалан, Самарқанд шаҳрида ҳар бир маҳалла бўйича ва бутун Самарқанд шаҳрининг «ўсиш нуқтаси»ни аниқланди.\nБарчага аёнки, шаҳарда ер ажратиш имконияти чекланган. Шу сабабли шаҳар гилам, трикотаж, ҳунармандчилик, нон, автомобилсозлик, электр техникаси, фармацевтика, металл маҳсулотлари ишлаб чиқаришга ихтисослашган ҳолда ривожланади. 2-сектор мутасаддилари Самарқанд шаҳридаги 72 та маҳалланинг 275 та «ўсиш нуқтаси»ни ривожлантиришда ҳам шу йўналишлар эътиборга олиб, дастур ишлаб чиқишди.\nСекторда пандимия вақтида шароити оғир 2095 та оила (9321 киши) «темир дафтар»га киритилган эди. Кўрилган чоралар натижасида дафтардаги 2106 нафар ишсизнинг 1625 нафари ўзини-ўзи банд қилди, қолганлари оилавий тадбиркорлик, ҳунармандчилик ва жамоат ишларига жалб этилди.\nБугунги кунда 1547 та оила шароити яхшилангани инобатга олиниб «темир дафтар»дан чиқарилган. Бундан ташқари, шаҳарда 617 нафар хотин-қиз «аёллар дафтари»да рўйхатга олинган. Дафтардаги икки фуқарога 23 млн. сўм имтиёзли кредит ажратилди. 24 нафари доимий иш билан таъминланди. 73 нафари ўзини ўзи банд қилди. Уларга тикув машинаси, пишириқ печи ёки уйда ишлатиш мумкин бўлган бошқа ускуналар олиб берилди. Энди улар муҳтожлик кўришмайди.


Исроил Бош вазири Ариэл Шарон ўзининг Вашингтон сафарини давом эттирмоқда.\nБугун у АҚШ вице-президенти Дик Чейни билан учрашади.\nКеча АҚШ Президенти Жорж Буш билан музокаралари чоғида Шарон Иордан дарёсининг ғарбий соҳилида чегара бўйлаб тўсиқ қуриш ишлари давом эттирилишини баён қилди. Исроил раҳбарига кўра, бундай тўсиқ фаластин террорчиларининг Исроил худудларига ўтишлари олди олинишида муҳим рол ўйнайди. Кузатувчилар фикрича, Исроилнинг бу режасини танқид қилиб келган Вашингтон, эндиликда Шарон ҳукуматига етарли босим қила олмаяпти. Исроил Бош вазири билан музокаралари чоғида АҚШ Президенти Жорж Буш: "Йўл харитаси" Яқин Шарқ тинчлик режасида кўзда тутилган мустақил Фаластин давлатининг барпо этилиши ва минтақада узоқ муддатли хавфсизлик таъминланиши террорчи гуруҳларнинг Исроилга ҳужумлари ва зўравонликлар тўхтатилишига бевосита боғлиқ", - деб таъкидлади.