Ишқаланиш » Mexanika » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatMexanika Ишқаланиш\nFayl hajmi 71,13 kB\n1.\tСирпаниб ишқаланиш қонунлари.\n2.\tГадир-будир богланишларнинг реакциялари.\n3.\tИшқаланиш бурчаги.\n4.\tИшқаланиш кучи тахсиридаги мувозанатлик.\nСирпаниб ишқаланиш қонунлари.\nТажрибалардан шу нарса аниқландики, бир жисмнинг сирти бўйлаб иккинчи жисмни сирпантирсак, сирпанувчи юзалар орасида сирпаниш йўналишига тескари бўлган қаршилик кучлари пайдо бўлар экан, богланишнинг бундай реакция кучини сирпаниб ишқаланиш кучи деб аталади.\nИшқаланиш кучининг пайдо бўлишига асосий сабаблардан бири, ишқаланувчи сиртларнинг гадир-будирлиги бўлса, иккинчиси сирпанувчи юзаларнинг бир-бирларига ёпишқоқлиги бўлади. Ишқаланиш ходисаси, умуман олганда мураккаб физико-механик муаммолардан бири хисобланиб, уларнинг мукаммал назариясини назарий механика фанидан ташқари, алохида ўрганилади.\nИнженерлик ишларида асосан тажрибалар орқали аниқланган қонуниятлар асосида хисоблаш ишлари олиб борилади ва улар ёрдамида етарли даражадаги аниқликда ечимлар олиш мумкин. Мувозанат холатдаги ишқаланишнинг қонуниятлари, қуйидагича тахрифланади:\n1. Бир жисмни иккинчи жисмнинг сирти устида суриб харакатлантирмоқчи бўлсак ишқаланиш кучи (ёки ёпишқоқлик кучи) пайдо бўлади, унинг қиймати нолдан бошлаб чегаравий ишқаланиш кучи Fчег миқдоригача ўзгариб бориши мумкин.\nПайдо бўлган ишқаланиш кучининг йўналиши доимо харакат йўналишига қарама-қарши йўналишда бўлади.\n2. Чегаравий ишқаланиш кучининг сон қиймати статик ишқаланиш коэффициентнинг нормал босимга ёки нормал реакцияга кўпайтмасига тенг бўлади:\nСтатик ишқаланиш коэффициенти-f0, ўлчовсиз қиймат; унинг қиймати тажрибалар орқали аниқланади, ва у сирпанувчи жисмларнинг материалига, хамда уларнинг сиртларини холатига (ишланиш характерига, температурасига, намлигига ва х.к.) боглиқ бўлади.\n3. Чегаравий ишқаланиш кучининг миқдори ишқаланувчи сиртларнинг юзаларини катта кичиклигига унчалик боглик эмас.\nЮқоридаги икки қонуниятдан шуни аниқлаймизки, агар сирпанувчи жисмлар силжимаган бўлсалар, ишқаланиш кучининг миқдори чегаравий қийматдан кичкина экан, яхни\nШуни тахкидлаш лозимки, харакат бошланмасдан олдинги ишқалиш кучи (40) тенгсизлик орқали аниқланиб, унинг қиймати нолдан бошлаб то Fчег қийматгача хар қандай сондан иборат бўлиши мумкин. Унинг аниқ қийматини аниқлаш учун (§25 даги) тегишли маслани ечиш орқали хисоблашимиз мумкин. Чегаравий ишқаланиш кучи пайдо бўлгандан кейин, озгина куч хам уни мувозантдан чиқариб юборади ва сирпанма харакат бошланади. Чегаравий ишқаланиш кучи Fчег тахсиридаги мувозанат холат, чегаравий мувозанат деб аталади.\nҚуйида баъзи материаллардан тайёрланган сиртлар учун ишқаланиш коэффициентнинг fо қийматларини келтирамиз: ёгоч билан ёгоч сирт учун 0,4 - 0,7; металл сирт билан металл сирт учун 0,15 - 0,25; пўлат музнинг устида сирпанса 0,027.\nБу хақдаги мукаммал махлумотларни махсус справочниклардан аниқлаш мумкин.\nЮқорида айтилган қоидалар фақат мувозанат холати сақлангандаги ишқаланишга ўринли холос. Сирпаниб харакатланиш даврида ишқаланиш кучи, хар доим харакатга тескари томонга йўналган бўлиб, унинг миқдори динамик ишқаланиш коэффициентини нормал босимга кўпайтмасига тенг, яни\nДинамик ишқаланиш коэффициенти -f, хам ўлчовсиз қиймат бўлиб, унинг миқдори тажрибалар орқали аниқланади. Динамик ишқаланиш коэффициенти -f нинг сон қиймати, нафақат ишқаланувчи юзаларнинг материалига, силлиқлигига боглиқ, у сирпаниш тезлигига хам боглиқ бўлади. Кўп холларда тезлик ортган сари -f нинг қиймати сезиларли даражада камаяди ва махлум қийматдан бошлаб ўзгармай қолади.\nГадир-будир богланишларнинг реакциялари.\nРеал (гадир-будир) богланишларнинг реакцияси иккита йигиндидан: нормал реакция - ва унга перпендикуляр равишда йўналган ишқаланиш кучи - лардан иборат бўлади. Шу сабабли реал богланишларнинг тўлиқ реакцияси - , юзанинг нормалидан махлум бурчак остида йўналган бўлади.\n75 шакл. 76 шакл\nИшқаланиш кучининг қиймати нолдан то Fчег (чегаравий қиймат)гача ўзгарганда, тўлиқ реакция вектори хам -дан то чег қийматигача ўзгаради ва унинг нормал билан ташкил қилган бурчаги хам тегишли чегаравий -о қийматгача ортиб боради (75 шакл). о -нинг энг катта чегаравий қиймати, яхни гадир-будир сирт реакцияси билан юзанинг нормали орасидаги бурчаги ишқаланиш бурчаги деб аталади. Шаклдан кўриниб турибдики,\nЛекин Fчег=f0N бўлгани учун, ишқаланиш коэффициенти билан, ишқаланиш бурчаги орасидаги боглиқлигини аниқлаймиз:\ntgо= f0 ( 41)\nМувозанат холатда сиртнинг тўлиқ реакция кучи , сурувчи ташқи кучнинг миқдорига боглиқ равишда шу бурчакнинг ичида турли қийматларни қабул қилиши мумкин. Мувозанат холати чегаравий қийматга етганда, тўлиқ реакция кучи нормал билан о бурчакни ташкил этади (75 шакл).\nАгар жисмни гадир-будир юзага қўйиб, унга нормал билан  бурчак ташкил қилувчи -куч билан тахсир қилсак (76 шакл), жисм силжимаслиги хам мумкин. Унинг силжиши учун сурувчи кучнинг харакат ўқидаги проекцияси- Рsin чегаравий ишқаланиш кучи Fчег =fоРcоs дан катта бўлишлиги шарт (бу ерда N=Рcоs., ва огирлик кучи эхтиборга олинмаган). Лекин Рsin > fоРcоs тенгсизлик қаноатланиши учун, (f0=tg0 эканлигини эхтиборга олcак) tg>tg0 бўлиши керак, яни >0 . Демак, агар <0 бўлса жисмга тахсир этувчи куч қандай катта бўлишидан қатхий назар у сирпанмас экан. Шу сабабли, жисмларнинг ўз-ўзидан тормозланиб, ёки тиқилиб қолиш ходисалари содир бўлади.\nИшқаланиш кучи таъсиридаги мувозанатлик.\nИшқаланиш кучи тахсиридаги жисмларнинг мувозанатлик шартини текширишда, барча ишқаланиш кучларни чегаравий қиймати Fчег бўйича қабул қилинади.\nМасалаларни аналитик усулда ечилганда, гадир-будир юзали богланишларнинг реакциясини иккита ташкил этувчи ва чег лардан иборат деб хисобланади. Сўнгра статиканинг оддий масалалари каби мувозанат тенгламалари тузилади ва бу тенгламаларга қўшимча равишда Fчег=f0N (39) тенглама қўшилади. Ҳосил бўлган тенгламалар системасидан номахлум катталиклар аниқланади.\nАгар масалада ишқаланиш кучининг исталган қийматларида, яни F0) юкнинг ихтиёрий холатида хам мувозанатда бўлар экан. Қанчалик ишқаланиш кучи кичкина бўлса, d -шунча катта бўлиши керак экан. Ишқаланиш кучи йўқ бўлса (f0=0) мувозанат холати хеч қачон мумкин бўлмас экан, чунки d= бўлиши лозим, бу эса асло мумкин эмас.\nМасаланинг геометрик ечимини хам кўриб чиқайлик. Масалани бундай усулда ечишда А ва В нуқталардаги нормал реакция ва ишқаланиш кучларини геометрик йигиндисини, яни тегишли нуқталарга қўямиз, улар деворнинг нормали билан чегаравий ишқаланиш бурчаги 0 - га тенг бурчак остида йўналадилар (79, б шакл). У холда брусга фақат учта , , кучлар тахсир этади. Агар брус мувозанатда бўлса, бу кучларнинг тахсир чизиқлари бир нуқтада учрашишлари шарт, бу К нуқтадан иборат бўлиб, у нуқтада ва кучларнинг тахсир чизиқлари учрашадилар, демак, юкнинг огирлик кучи нинг тахсир чизиги хам шу нуқтадан ўтиши шарт.\nБундан қуйидаги (79, б шакл) тенгликни ёзамиз,\nёки (41) формулага tgо= f0 асосан\nбўлади. Натижада dчег нинг қиймати, юқорида аниқланган ечим билан бирхил бўлади.\nУшбу масала ўз ўзидан тормозланиш ходисасига мисол бўлиши кўриниб турибди.\n32 масала. АВ нарвоннинг огирлигини хисобга олмаган холда,  бурчакнинг қайси қийматларида, унинг устидаги одам нарвоннинг энг юқориги В нуқтага кўтарила олишлиги аниқлансин (80 шакл). Нарвоннинг девор ва пол сирти орасидаги ишқаланиш бурчаги 0-га тенг.\nЕ ч и ш: Нарвоннинг чегаравий мувозанат холатини аниқлаб чиқамиз, бунинг учун масалани ечишда геометрик усулдан фойдаланамиз. Чегаравий мувозанат холатда нарвонга девор ва полнинг реакция кучлари ва лар ва одамнинг огирлик кучи, тахсир этмоқда. А ва В нуқтадаги реакция кучларининг тахсир чизиқлари А ва В нуқталардаги нормал билан 0 бурчак ташкил қилиб йўналадилар. Шу иккала ва векторларнинг тахсир чизиқлари К нуқтада учрашади. Демак, нарвон мувозанатда бўлиши учун одамнинг огирлик кучи нинг тахсир чизиги хам шу нуқтани кесиб ўтиши шарт. Шу сабабли одам нарвоннинг шаклда кўрсатилган D - нуқтасидан юқорига кўтарила олмайди. Одам нарвоннинг энг юқоридаги В нуқтасига кўтарила олишлиги учун ва векторларнинг тахсир чизиқлари ВО чизиқда учрашишлари шарт, бу эса кучининг тахсир чизиги АВ нарвон бўйлаб йўналгандагина содир бўлади, яни бурчак <0 бўлиши керак.\nДемак, одам нарвоннинг энг баланд нуқтасига кўтарилиши учун,  бурчак ишқаланиш бурчагидан кичик бўлган қийматлардагина содир бўлиши мумкин холос экан. Девор билан нарвон орасидаги ишқаланиш кучининг ахамияти йўқ экан, у хатто силлиқ бўлса хам бўлаверади.\nTeglar: иш1179аланиш 1179иймати бўлади чегаравий билан мумкин нормал бурчаги кучининг унинг Иш1179аланиш ор1179али богланишларнинг реакция харакат пайдо сирпанувчи тўли1179 ми1179дори богли1179\nСтатик аниқмас масалалар\nКинематик жуфт элементларидаги ишқаланиш кучлари. Илгариланма ҳ ...\nМашина механизмларидаги ишқаланиш ҳақида тушунча. Ейилиш ...\nИшқаланиш, ейилиш ва мойлаш материаллари\nПодшипниклар. Сирпаниш подшипниклари ва уларни ҳисоблаш асослари\nМеталларни кесишдаги ишқаланиш\nАвтоматиканинг ижрочи элементлари ҳақида умумий маълумотлар иш& ...


“MIRZO ULUGBEK INNOVATION CENTER” ЎЗ ИШИНИ БОШЛАМОҚДА\nАхборот технологияларини ишлаб чиқиш ва жорий қилишни қўллаб-қувватлаш бўйича “Mirzo Ulugbek Innovation Center”Инновация маркази2017 йилнинг25 августидан бошлаб буюртмалар қабул қила бошлади ҳамда ўзининг —www.muic.uz расмий сайтини ишга туширди.\nАхборот технологияларини ишлаб чиқиш ва жорий қилишни қўллаб-қувватлаш бўйича “Mirzo Ulugbek Innovation Center”Инновация маркази тўғрисидаги Низомга асосан буюртмалар онлайн режимида унинг расмий сайти орқали қабул қилинади. Шунингдек, буюртмалар шахсан ёки почта алоқаси орқали ҳам қабул қилинади.\n“Mirzo Ulugbek Innovation Center”га қизиқиш билдирган юридик шахслар барча талабларни, резидентларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисидаги батафсил маълумотларни марказнинг www.muic.uz расмий сайтидан олишлари мумкин.\n“Mirzo Ulugbek Innovation Center” дирекцияси рўйхатдан ўтган резидентлар ҳамда Инновация марказининг тадбирлари тўғрисидаги маълумотларни ўз сайти орқали доимий тарзда ёритиб боради.\nЭслатиб ўтамиз, “Mirzo Ulugbek Innovation Center” Инновация маркази Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 30 июндаги “Республикада ахборот технологиялари соҳасини ривожлантириш учун шарт-шароитларни тубдан яхшилаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармонига асосан ташкил этилган.\n“Mirzo Ulugbek Innovation Center” дирекцияси Ўзбекистоннинг IT компанияларини мазкур лойиҳада иштирок этиб, мамлакатимиз ахборот технологияларининг ривожланишига ўз ҳиссаларини қўшишларига чақиради.


Одамнинг яхшиси - Уч илдиз\nЯхши одамлар ҳаммаси бир-бирига ўхшайди, чатоқлари ҳар бири ўзгача\nчатоқдир… (Лев Толстойнинг бахтли ва бахтсиз оилалар ҳақидаги битикларига ўхшатма).\nЧатоқлар ҳақида ҳар куни ҳар қадамда гап-сўзлар бўлаверади. Негадир яхши одамлар ҳақидаги гаплар қулоққа камроқ чалинади. Яхшиларни гапириш учун одамнинг ўзи кенгфеъл, оқкўнгил, ҳар жиҳатдан яхши бўлиши керак. Афсуски, ана шу кенгфеъллик етишмайди гоҳида…\nЯхшилар ҳақидаги гапингни ҳар ким ҳар хил тушунади, савиясига яраша турлича талқин қилишади. Биз талабалик давримизда Пиримқул Қодиров, Одил Ёқубов, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов, Ўткир Ҳошимов, Оқилжон Ҳусанов, Ғабуллоҳ ас Салом, Нажмиддин Комилов каби раҳматли устозларга жуда ҳавас билан қараганмиз. Бетакрор ижоди билан бир қаторда улар инсонийлик бобида ҳам ҳар жиҳатдан ибратли, ҳавас қилса арзигулик эдилар.\nШу устозларнинг бирор марта баланд овозда гапирганларини эшитмаганмиз. Ҳар қандай вазиятда ҳам оғзиларидан бирор қўпол сўз чиққанини билмаймиз. Улар атрофида кўп юрган бўлсак-да, бирор ножўя қилиқларини кўрмаганмиз.\nЯхши одам қандоқ бўлади, деган саволга ҳеч иккиланмасдан юқорида номлари зикр этилган Устозлардек бўлади, дегим келади.\nАфсуски, улар ҳаётлик чоғларида шу гапларни айтсам ёки ёзсам, кимлардир хушомадгўйликка йўярди… Бу фикрларим қанчалик холислигига энди ҳеч ким шубҳа қилмаса керак…\nБугун талаба-ёшларимизга яхши инсонлардан ибрат олиш зарурлиги ҳақида гапирар эканман, ўтиб кетган Устозларнинг муборак номларини тилга олишим камлик қилишини изоҳлашга ҳожат йўқ.\nЁшлар аввало ўзлари кўриб-билиб юрган Устозлардан ибрат олишлари мақсадга мувофиқдир. Ана шундай Устозлик даражасига етган, феъли-атвори, инсонийлигини ибрат қилиб кўрсатса арзийдиган замондошларимиз ҳам кам эмас. (Иборат қилиб кўрсатсак арзийдиган шундай замондошлар ҳақидаги ҳикоямизни ҳали узоқ давом эттирамиз). Улардан бири – таниқли адиб ва журналист Собир Ўнардир.\nСобиржон билан танишиб дўстлашганимизга 40 йил тўлмоқда. 1981 йили ТошДУ (ҳозирги Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети) Журналистика факультетининг 2-курсига ўтган кезларимизда улар 1-курсга қабул қилинган эди. Талабалар ётоқхонасида қўшни хоналарда турганмиз, бирга пахта далаларида жавлон урганмиз.\nЎқишни тамомлагач, Собиржон “Ёшлик” журналида адабий ходим сифатида фаолиятини бошлаб, бўлим мудири, бош муҳаррир ўринбосари, бош муҳаррир вазифаларида фаолият кўрсатди. Унинг қисса ва ҳикоялардан иборат «Орзуга тўла қишлоқ» (1989), «Овлоқ адирлар бағрида» (1990), «Чашма» (1991), «Чамбилбелнинг ойдаласи» (2006), “Бибисора” (2011) китобларини иштиёқ билан ўқидик.\nУ 1993 йил Давлат мукофотига сазовор бўлди. Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси сифатида ҳамиша фаол.\nСобир Ўнарни мухлислари истеъдодли публицист сифатида ҳам яхши билади. Унинг яқинда нашрдан чиққан “Олдинда ёнган маёқ” деб номланган бадиий-публицистик мақола, суҳбат ва эсселаридан иборат тўпламини мутолаа қилсангиз, турфа тақдирлар-у, ҳаётнинг ажиб манзараларига руҳан ошно бўласиз .\nСобир Ўнарнинг инсонийлик фазилатлари юқорида ҳавас билан номларини тилга олган Устозларникидан қолишмайди. Қирқ йилдирки, унинг бирор марта баланд овозда гапирганини, нохуш сўз айтганини эшитмадик. Аксинча, катталарнинг ҳурмати, кичикларнинг иззатини жойига қўйишни, ёш ижодкорларга меҳр кўрсатиб, тўғри йўлга бошлашни Собир Ўнардан ўрганиш, таъбир жоиз бўлса, ундан ибрат олиш керак, дегим келади. Бу жиҳатдан уни улуғ Устозларнинг инсонийлик мактабини давом эттираётган ҳақиқий зиёлилардан бири, десак айни ҳақиқатни айтган бўламиз.\nМақоламизга “Одамнинг яхшиси” дея жайдаригина сарлавҳа қўйдик. Шу аснода одамнинг яхшиси қандоқ бўлади, деган жўнгина саволга ҳам мухтасар жавоб беришга ҳаракат қилдик. Мақсад – яхши одамлардан ибрат олишга чорлаш.\nОддийлик – энг буюклик, деганларидек, мана шу жайдаригина сарлавҳамиз замирида ўзига яраша ҳикматни топа олсангиз, демак, одамийлик мактабидан сабоқ олишга маънан қодирсиз!\nБиласизми, биродар, шу ёшга келиб каминанинг асосий мавзуларидан бирига айланаётган бу гап чиндан ҳам жуда муҳим. Ҳа, ҳар элга бош керак. “Минг ишчига бир бошчи” деганлари сингари. Мазкур фикрни, эҳтимол, бир парда кўтарибон айтмоқ зарур. Эсингизда, албатта, бултур қиш анча забтига олувди. Икки ҳафталаб қор эримай, шаҳар йўлларида ҳам юришга ноқулайлик пайдо бўлувди: йўлларда ҳам машина тагидан тушган палахса-палахса муз, айланиб ўтасан, қияликлар ҳам ялтираб музлаб кетган. Қисқаси, совуқ ва қор одамларни керагича бездириб қўйган. “Кунига бир матал”, – дер эди раҳматли отам. Қирқ йилдан зиёд давлатнинг молини боққан содда одамнинг топиб олган муҳим фалсафаларидан эди бу.\nЭнди ўйласам ва мағзини чақсам: ҳар куннинг ўз матали бор, бугун кечагига ўхшамайди, дегани экан. Мисол, довдир-шовдир сурон солиб юрган кечаги одам бугун йўқ. Отам чуқур хўрсиниб, ичида бир нарсалар деб, сўнг баралла: кунига бир маталда-е, деб юборар эди. Қиш-қировли кунларда қишлоқдан уч-тўртта таъзия хабарини эшитдим. Ҳаммаси ҳам қариндош – бориш керак. Аммо ҳаво бундай: ўзингни хатарга қўйиб ҳайё-ҳуйт деб таваккал қилолмайсан.\nНиҳоят эрув бошланди. Тоғам янгам билан чамаси икки ойдан бери Тошкентда эди. Етмишдан ошиб бобой бўлганда пойтахтдаги ўғлиникида қишни илим-иссиқ ўтказгиси келади-да. Қишлоқда бўлса ўт ёқиладиган биргина печка атрофида неваралари билан жой талашиб ётар эди. Ёшлигида қор-ёмғирда қўра-қўтон кезавериб оёқни совуққа олдирган. Кейин ҳам бир палакат бўлиб оёғи синиб икки ой гипсда ётган, йиллар ўтгани билан жойи симиллаб туради. Муҳими, олти боланинг ташвишидан қутулган. Янаям мен учун кераги – умри молдўхтир, зоотехникликда кечган бу одам ўта зиёли, ўқиган, адабиётнинг шайдоси, тағин табобатга, тарихга, диний йўриқларга қизиқиб ўзича кашфиётлар ҳам қилиб юради.\nМинғирламайди, шикоят қилмайди, аниқ ва лўнда гапни яхши кўради. Отиниям айтмабман: Худойқул Тинибеков. Қўшработда тақдири чорва билан боғланиб ўсганнинг бари билади. Шу одам менга Ҳусан Ҳакимов ҳақида кўп ҳикоялар сўзлаган. Мен унда ёш эдим ва шундан келиб чиқилган бўлса керак, ўша инсонга ихлос қўймаганман. Тоғам бўлса гапираверади: ниҳоятда каллали одам, жу-уда камгап, сиёсати чатоқ, индамай туриб жонингни олади. Ҳай энди, шу одамнинг нимаси яхши экан. Биринчи курсни битирувдимми, ишқилиб, қишлоқда саланглаб юрган эдим, тоғам ўғлидан хабар жўнатибди: Собир тез кийиниб келсин, Қўшработга, Ҳакимовнинг тўйига бориб келамиз. Эски “Москвич”га ўтириб тириллаб жўнадик. Тошкентни кўриб қўйган йигит Қўшработга ўхшаган қишлоқни писанд қиладими? Бироқ Самарқанддан Қўшработга қараб ошувда жуда катта боғ кўрдим. Ўзиям учи-қуйруғи йўқ. Аниқ ҳажмини айтолмайман, лекин нариги ёғи Саксончел қишлоғига туташиб кетган, бу ёғи қўрғон бошланмасдан то у тугагунча – ўнг бет яшнаб ётибди.\nЧўл эди, дашт эди, сув йўқ эди, э қаддингдан аканг! Худойқул тоғам гидлик мақомида, каминага ҳафсала билан тушунтириш бермоқда: Ҳусан аканинг иши, икки йилда шу ишни қилди, артезиан чиқарди, тош йўл ётқизди, атрофини ўради. У пайтлар бу ишлар давлатнинг пули ҳисобидан қилинарди, тушунаман. Лекин кўчатниям давлат ўс 6 Собир ЎНАР тирармиди, яйдоқ даштни ҳам ўзлаштир, дермиди ёхуд ўзи келиб экиб берармиди – шуниси қизиқ. Қизиқки… бир он ўйланиб туриб қолдим. Тўй ўтганига икки-уч кун бўлган, биз қутлуғ бўлсинга кирган эканмиз. Тоғам билан оқсоқол бирга ишлаган – хабарим бор, аммо ўзини танимайман. Қанақадир чала битган, поли бор-у, эшик-ромлари қўйилмаган бир уйга бошлаб киришди. Ўн-ўн беш йигит ғимирлаб юрганидан билса бўладики, ҳали тўйнинг тафти ўтмаган, ҳовлидаги ўчоқ тагида ҳам ўтин тутаб турибди.\nБизни алоҳида столга бошлашди. Нариги столда тўртбеш чоғли бир-биридан семиз зотлар хурсанд, бир-бирининг гапини эшитяптими, эшитмаяптими, мастонамастона сузилиб нуқул кулади. Охирида “оббо, акам-ей” дейди. Ким акаси экан? Мен – ҳушёрман-да. Биз ўтирмоқчи бўлган столнинг бошида бир катта ғўла турибди. Мўла деса ҳам бўлади. Унинг нималигини сиз билмайсиз, биздан сўранг: бу томонда қир кўп, тоғ, адир кўп, ҳаммасининг ҳам номи бор деб ўйлайсизми – йў-ўқ. Шу сабаб чўпон-чўлиқлар мол ортидан юриб, бекорчиликда, эрмакка атрофидаги тошлардан уйиб мўла ясашади – одам бўйидир, паст ё баланддир, ишқилиб, бир белги-да. Эртасига қарабсизки, анов Салим чўпоннинг мўласи, оқмўла, қорамўла, Абдулланинг сойи, Солининг сойи, Токли сой, Оқ зов, Қора зов – бир белги, хуллас. “Мўла” пича бош кўтарган бўлиб, хиёл бош чайқади. Ёнидаги столга ишора қилгандай бўлди. Тоғам пилдираб бориб “мўла”нинг қўлидан тутмоқчи эди, у қўллар илтифотни сезмаган каби фотиҳага ёйилди. Тоғам тамом довдираб, “ёшлар бахтли бўлсин, ёшлар бахтли бўлсин!” деб икки марта омин қилиб юборди.\nБизга эса бари бир – бегонаман. Тоғам бўлса тиззамга бир туртди: хапа, деб қўйди. Сўнг илтижоли бир суратда “мўла”га термулди.\n– Кўринмайдилар, – деди “мўла”. Аммо кўзи юмуқ. – А-а, Ҳусан ака, энди бизам инвалид одам, катта давраларга ярамаяпмиз. Тўй куни издиҳом катта деб тортиндик, ака. Обком келган тўйга бизга йўл бўлсин.\nТоғам шундай деб, қанчалиги эсимда эмас, киссасидан камтарона тўёна чиқарди. Ярим қарич келадиган икки қош бир кўтарилиб тушди. Қора-қизил рангдаги сергўшт бурун тагидаги оғиз ҳаракатга келиб:\n– Боря! – деб бақирди. Новча бир йигит келиб қўл қовуштирди. – Қолган вино-пиноларингдан опкел-да.\nНовча ғойиб бўлди. “Мўла” ўша-ўша ҳолатда: на тебранади, на чой ичади, на бошқа гапиради. Мўла-да! Э, қаддингдан, э, уста Худойим! Тоғам қулоғимга шипшиди:\n– Тўёнаям ёқмади. Вино-пино деганини кўрдинг, ароқ демади. Биз отдан тушган бўлсак. Шундай деди-ю, тоғам кулиб юборди. Афтидан, бу сиёсатни кўп кўриб юргани учун ўзини тутолмади. Бу одамнинг қўлида ишламаётган бўлса – энди барибир эмасми? Столда егулик сероб, калла-поча ҳам бор. Тўйдан кейин ҳам қўйлар сўйилаётганининг белгиси бу. Бироқ бу нарсалар ҳали менинг мижозимга ботмас эди. Уйда онам тайёрлаган қатиққа нон тўғраб есам, подшодай юравераман. Бу дов-доскалар, бу ҳашаматлар… Қабул қилолмас эдим-да. Ёшлик қилардим чоғи. Ҳа, дарвоқе, бундан ҳам ёшроқ вақтим – саккизинчи синфда бир синфдошим билан таътилда “Қўшработ” совхозининг ғалла хирмонига ишлашга келганмиз. Бир ярим ой кечаю кундуз ишлаганмиз. Охири безор бўлиб қочиб кетганмиз. Хирмон мудири Бегмат Усмонов ортимиздан бир оз чойчақа ва хирмондан кафсан жўнатиб юборган. Эрталаб ҳам, кечқурун ҳам шилдир шўрва ичамиз. Тегирмони нон. Охири ёқмайлар кетган. Биздан каттароқ Абдурайим аканинг ташаббуси билан бир куни кечаси боққа ўғирликка кирдик. Узум айни пишган пайт. Иккита катта ит вовиллаб келиб қолди-ку. Қочибсуриниб, ким тиконли симга кийимини илдириб, ким тупроққа думалаб, ишқилиб, хирмонжойга ҳаллослаб қутулиб келиб кўрпага бурканамиз. Орқамиздан биров қувганини кўрмадик. Бироқ эртаси куни ошпазимиз Эшбой акага бир аёл икки челак узум ташлаб кетибди.\n– Ёш боллар бор экан, уйидан олисда очирқаниб юргандир, беринг, есин,– дебди.\nАна холос. Ким бўлди экан бу валломат. Йўқ, аслида билар эдик, Ҳакимовнинг чорбоғи, уйи шу ерда, боғи катта, кўриб юрардик, болалик-да – кундузи оқ, қора кишмиш, тойфи, оламантўйди деган узум бошларининг симларда осилиб хор бўлиб ётганини кўриб, кечаси бир додини бермайликми, деган режалар бўлган. Не тонгки, саргузаштимиз боягидай ниҳоя топган. Бу Ҳакимовнинг ишимиди ёки кампирининг шахсан ҳомийлиги эдими – шу топда хаёл опқочди. Бунга сари тоғам:\n– Ҳусан ака, бу жияним бўлади. Журналист бўлмоқчи, ўқияпти, мақолалар ёзади, – деди.\nОқсоқол бирйўла икки кўзини ҳам очиб менга ўқдек қаради. Аҳамият бергани мени саросимага солди. “Ўша ўғирлик қилиб юрган сен бола энди журналист бўлмоқчимисан?” деган каби таъқиб қилаётгандай туюлди. Лекин оқсоқол:\n– Қуйинг, ичинглар, – деди-да қўйди. Кўзлари ҳамон юмуқ. Оқсоқол (энди “мўла” демайман) тоғам айтгани сингари ҳар балони билса, демак, мени ҳам билади деган хавотир ич-этимни тирнади.\n– Ҳамро кеп-кетди, – деди Ҳусан ака. – Тоға кепти-да, бу йигит Ҳамро тоғанинг невараси-да, укасининг ўғли.\n– Ҳамзанинг, – деб қўйди оқсоқол. Шу ҳолатида у биздан бошқа кимнингдир суҳбатини олиб, ичида маъқул кўриб ўтирганга ўхшарди. Мен ҳайрон қолдим: отамни билар экан, Ҳамро бобом-ку, қўлида йилқичи. Қойил.\n– Ҳамро қочиб-пусиб кетди. Калонов уни тузлайман деяпти. Тузламайди. Қишлоққа борганда айтинг, Исмоилнинг тракторини акт қилиб кетсин. Ана энди бу ёқлари бошқа гаплар. Биз сизга “мўла”- дан ибратли оқсоқол ясаб берамиз. Тоғам мудом тилдан қўймай мақтайдиган одам шу – Ҳусан Ҳакимов. У замонларда, биласиз, бир туманда ўнтага яқин совхоз бўларди. Ҳакимовнинг хўжалиги эса “Биопункт” дейиларди. “Пангат” хўжалиги ҳам шунинг ичида, йилқичилик, қўйчилик, ғаллачилик тармоқлари бор, боз устига Пойариқнинг Кўлтўсин, Ғаллаоролнинг Лалмикор деган жойларини ҳам хўжалик ҳисобига киритган, яъниким юзлаб эмас, балки минглаб ишчилари бор эди. Мустақиллик йилларида йилқичиликни хусусийлаштиришга жон-жаҳди билан қарши тургани боис ҳозир ҳам сақланиб қолган. Билмадим, тағин қаерда бор – Жиззахда “Конний завод” – от хўжалиги бор деб эшитардим, ҳозир ҳам бормикан, бироқ мана, мен айтяпман – Қўшработда бор. Пангатнинг ўзини токзор боғ қилиб юборди. Сув чиқмайдиган қир-адирлар ҳам токзор бўлди. Очиғи, бу ишларни бир одам қўли билан бунёд этолмайди-ку. Одамларнинг бошини қўшган, ишлатган, ҳақ берган. Натижада “Бу дунёда Пангат, у дунёда – жаннат” деган мақол пайдо бўлди. Ободончилик ишини пухта қилар эди.\nТоғам: “У одам деярли ухламас эди, кечаю кундуз юрар эди, бошқаларниям тиндирмас эди, – дейди. – Вилоятга борсаям, обрўси катта, хўжалик учун бир катта нарса ундирмай қайтмас эди”, – дейди. Ҳозир тирик бўлганида, балки, жудаям катта бир фермерлик хўжалигига бош бўларди. Лекин оқсоқолчилигининг зўр белгиси – биронта ишчисининг бурни қонашига йўл қўймаган. Четдан бировларни аралаштирмаган. Боя Ҳамро бобом ва Исмоил тракторчи ҳақида гап бўлди. Бобом Ҳакимовнинг йилқи-биячилик хўжалигининг бир фермасида бош чўпон эди. Аввал ўзимизнинг қишлоқда, сўнг Лолаҳовуз қишлоғида. Чўпон деганиям бола-чақали, еярмон-ичармон дегани-да. Хашак, арпадан уйига опкетиши бор, йилқига жондор (бўри) тегса ё касалланса, ҳалоллаб сўйиб олсаям, зоотехник (Жўрақул Калонов – ҳозир 90 ёшни қоралаб қолди, тарих билимдони, зўр одам)ка молнинг калласини кўрсатиб, ҳаром ўлди, деб тураверади. Албатта, ҳаддидан ошса, Ҳакимов ҳам, Калонов ҳам қараб турмайди. Ишнинг машаққати аён. Шу боис, Ҳамрони Калоновга тузлатиб қўймайман, деяпти. Бу – раҳбарнинг ишга инсоф кўзи билан қараётганининг белгиси. Энди, Исмоил ака дедик. У киши ҳам бизга амаки. Ўзи зўр, жуда оқкўнгил одам. Ичишни бир йил ташлаб, иккинчи йили меъёридан ҳам ошириб ичиб юрадиган одати бор эди. Шу ҳолда пат-патининг рулига ўтириб кетаверар эди. Етмишни қоралаяпти, умринг узун бўлгур, ҳалиям одати шу: бир йил ташлайди, бир йил обдон ҳиссасини чиқаради. Кунларнинг бирида… Э, бу қизиқ воқеа жуда. Унда отаси Облоқул бобом – Ўнар бобомнинг укаси, уруш қатнашчиси, чарс, валломат одам – тирик эди. Ўша куни бўлим касссири маош тарқатган экан. Акам шериклари билан пўла бўлгунча ичган. Яна Зармитанданми, қаердандир бир яшик пиво ҳам олган. Трактор кабинасига ортволиб, кайф зўр, қўшиқни ванг қўйиб келаверган. Қишлоқ йўли тик, қияликлардан иборат, ўнқир-чўнқир, тор. Опаси Саломат аммам Қўрғонтепанинг пастида туради, тракторининг овозидан таниб Исмоилжон билан кўришиб-сўрашиб қолайин деб йўлга чиқса, тепада трактор тарр-тарр қилиб турганмиш-у, акам рулда ётиб олиб уйқуни ураётганмиш. Бир маҳал трактор секин орқага тисарилибди. Аммам вой-вой, ҳой-ҳой, ким бор деганча қолаверибди, транспорт орқага тисарила-тисарила бошқарув йўқолгач, пастга қараб қулаб кетибди. Бир думалабди, икки думалабди, ниҳоят, масофаси бир чақиримча келадиган сайҳонликка тик қиядан сочилиб-парчаланиб думалаб кетибди. Ўртада Омон муаллимнинг уйи бор, уйига зарар қилмай чорбоғининг деворларини бузиб ўтиб кетибди. Сойдаги сувга иккита баллон етиб борибди, тракторнинг қолган қисми йўлда сочилиб адо бўлган. Худонинг сақлаганини қаранг: трактор биринчи қулаган заҳотиёқ кабина эшиги очилиб, акам тушиб қолган экан. Яна қизиғи, ўша бир яшик пивоси ҳам қучоғида эмиш. Аммам буни кўрмаган экан, ой-ҳой, Исмоилжоним нима бўлди, қаранглар, деб айюҳаннос солиб бақирармиш. Қарашса, акам бир яшик ароқ қўйнида, етиб келган одамларга ҳиринг-ҳиринг кулиб ётганмиш. Бирор жойи лат емаган. Ҳа, яратган Эгам сақлайман деса, қирқ йиллик қирғиндаям сақлайвераркан. Акамизнинг омон қолгани яхши – Худо қайтариб берди, ахир. Айби ҳам ўзи билан. Лекин мен бошқа нарсани айтаман: Ҳакимов бу воқеани эшитиб хурсанд бўлмагани аниқ, жазаваси қўзигандир балки, шунга қарамасдан акамни кечирганини қаранг!\n“Кал бўлсам ҳам, тароғим тиллодан” деганлари сингари амаким ориятчил одам, Ҳакимов қанча сўраттирсаям, бормай юрди. Ҳамро отам иккита баллонни отига хуржун қилиб Қўшработга оборса, директор: бўлди ҳисоб, Исмоилжонга айт, қочиб юрмай бир келсин, дебди. Исмоил акам барибир бормади: юзи чидамади, шекилли. Охири орқасидан бир янги “Беларус” жўнатибди оқсоқол. Акам шуниям минолмай бир муддат қийшанглаб юрди. Отасидан даккими, таёқми егач рулга ўтирди. “Беларус”ни миниб пенсияга чиқди, аммо оқсоқолнинг вафотигача унинг кўзидан қочиб юрди. Исмоил акамнинг меҳнаткашлиги, оқкўнгиллиги, балки орияти ёққандир, эҳтимол, жўжабирдай жон – шуни ўйлагандир, ҳар нечук, кечиргани бор гап. Ўзи катта қалбли одамларнинг меҳриям катта бўлади, шекилли. Ҳа, Ҳакимов Қўшработнинг оқсоқоли эди. Одамларнинг бошини қўшишни яхши эпларди. Неча райком, неча обком билан ишлади – ҳурмат-обрўйини йўқотмади. Қўл остидагиларга қўрс, қўпол муомалали бўлиб туюлди, аммо бирортасига зуғум қилмади. Шунинг учун тоғам у кишини тилдан қўймайди. Мана, у одам дунёдан ўтгандан кейин ҳам туманга уч-тўрт раҳбар келиб-кетди. Лекин бирортаси “Э, бу оқсоқолнинг боғ-роғлари қаровсиз қопти-ку”, деб саъй қилмади. Энди, уларнинг ичида ҳам фидойилари бўлгандир-ку, аммо айтаманки, юрт оқсоқоли бўлолмадилар чоғи. Бўлмаса Ҳусан Ҳакимов шу боғларни Қўшработ халқи есин, тўйсин, даромад қилсин, соясида сояласин деб қилган-ку, ўтин бўлсин, кесиб печига ёқсин демагандир-ку. Гапнинг ўролиям шу-да. Энди ҳикоямизнинг бошидаги ҳангомага қайтамиз. Эрув бошлангач тоғам билан қишлоққа кетяпмиз. Қир-адирларда анчадан бери муз қотган қорлар ғалати тарзда, янги жилғалар ясаб пастликка оқиб тушади. Йўллар чети лойқа-бўтана сувга тўлган, асфальт йўл тагидаги қувурлардан сув тўлиб оқиб чиқаётир. Ҳайрон бўлманг: лалмикор буғдой, махсар экилган шудгор ерларнинг оқиб тушаётган лойлари кейин қаерга тўпланаркин? Охири бахайр бўлсин, ишқилиб. Шу куни тоғам билан иккита жойга кириб фотиҳа қилдик. Ҳаммаёқ билч-билч қилиб ётибди.\nИсмоил акамнинг кампири Ойсара чечаям яқинда қайтиш қилган. Маъракаси ўтди, эндиям бормасам, тоза уят. Бироқ юқорига машина чиқолмади. Тоғамни пастда, машинада қолдириб ўзим пиёда чиқиб келдим. Ўзиям тиззамгача жиққа ҳўл бўлди. Лекин қарзимдан қутулдим.\nЭртаси куни тағин икки жойга кириб “қўл қайтариб” чиқиб ортга жўнадик. Кечасиям илмилиқ ҳаво бўлгани учун эрув кучайиб текис жойлардаям шарқираб бўтана оқиб ётибди. Кўлтўсинга етганимизда кўприк тагига сув сиғмай сел асфальт устидан оқаётганининг устидан чиқдик. Бир тўда одамлар чиқиб томоша қилаётир. Биз, ўтсак бўладими, деб сўрадик. Ўтаверинг, деб қўйди бири. Қўрқа-писа ўтиб олдик. Шу кўйи Ғаллаорол туманига қарашли Гулчамбар, Оқтош қишлоқларидан ҳам ўтдик.\nЭртаси куни ўша биз ўтган қишлоқлардан бирини сел ювиб кетгани ҳақида шумхабар тарқалди. Яхши гапдан кўра ёмони тез ёйилади. Ҳартугул, қурбонлар бўлмабди. Кейинги кун укам телефон қилиб қолди: “Кўлтўсиндаги, кеча сизлар ўтган кўприкни бир соатдан кейин сел бузиб, ундан бошқа йўлнинг бир қисминиям катта жар қилиб ўйиб ташлабди. Шукрки, одам оқмаган”. Ана энди шу талафотгаям роса бир йил бўлди. Кўкламдан ёзгача Кўлтўсин орқали юрувчи транспорт воситалари бир неча чақирим наридаги Довтепа қишлоғи орқали чанг-лой кўчадан айланиб ўтадиган бўлишди.\nЁзда Ғаллаоролнинг Оқтош, Кўчарбулоқ қишлоқлари кўприклари янгиланди. Айниқса, Кўчарбулоқда бундай сел-тошқинларга бемалол дош берувчи катта кўприк қурилди. Лекин Кўлтўсинда… ёзда ҳув йўлни жар қилиб бузиб кетган жойга одамлар шахсий ташаббус билан иккита каттакон қувур ётқизиб, устидан шағал-тош тўкиб чиқишибди. Енгил машина, микроавтобуслар амаллаб ўтса бўладиган қўлбола кўприк. Бироқ катта ҳажмга эга юк транспортлари, автобуслар ўтолмайди. Бу йўлдан ҳар куни турли юмуш билан юзлаб эмас, минглаб одамлар ўтади. Тошкент, Жиззах, Сирдарёдан Кўлтўсин, Накурт, Қудуқча ва Қўшработнинг ўнлаб қишлоқларига Заркент, Зармитан қўрғонларига, жумладан, бизнинг Қудуқча, Тумановул, Майинтепа, Камаровул, Жобутой, Қурисой, Қувкалла қишлоқларига ҳам шу йўл орқали ўтилади. Илгари одамлар йўлнинг ўйдим-чуқурлигидан нолишарди. Энди шу йўл ҳам ғанимат бўлиб қолди. Бояги қўлбола кўприк баҳорнинг илк сели келгандаёқ оқиб кетади. Шундай катта ва серқатнов йўлга муносиб кўприк солиш нима учун бошқаларни қизиқтирмайди – ҳайрон қоласан киши. Бир ойдан ошди, тоғам янгам билан яна Тошкентга келган. Қиш-қировли кунларда қишлоқдан бирин-кетин икки жаноза хабарини эшитдик. Орада бир ҳафтача илиқроқ, ёғин-сочинсиз кунлар ҳам бўлди. Барибир йўлни ўйлаймиз. Кечаги гаплашганимизда тоғам Кўлтўсинда кўприкнинг йўқлиги, бир йилдан бери раҳбарлар эътибор бермаётганини айтиб нолиди.\n– Собир-эй,– деди сўнг,– бурун юз қўйли одамни катта бой дер эдик. Шу айби учун улар қулоқ ҳам бўлиб кетишди. Ҳозир қишлоқларнинг ўзида бурунги бойлардан юз карра бойлар бор. Машинанинг зўридан минади, уйини қават-қават қилиб қуради, тўйига фалон минг доллар сарфлаб, номдор артистни чақириб керилади. Иномарка машиналари хароб йўллардан юрса, бу йўлларни эрта-индин келиб давлат қуриб, созлаб бериши керакдай ҳаммага қўшилиб нолиб юраверишади. Қанақа юраги қотиб кетган одамлар булар?\n– Тоға, булар асли давлатдан юлиб бой бўлишни фазилат деб билишади. Халқ фаровонлиги деб пул сарфлашга ор қилишади. Шунақа пишиқ бойлар булар.\n– Эҳ, Ҳусан Ҳакимов яшамади-да шу кунларда. Барисини уйидан қувиб чиқиб тикка қилмасмиди! Ў, ноинсоф, пулинг бор экан, молинг бор экан, уйингнинг ичини ялтиратгунча бу ёққаям қара, кўр бўлгур, дерди. Ҳа, айтарди шу гапларни. Ёки кўприклар учун мутасадди бўлганнинг эшиги олдида итдай ётиб оларди. Ҳай, аттанг, қадри ўтди-да раҳматлининг. Яқинда дунёдан ўтган биринчи адабиёт устозим Омон ака Қўчқоров тоғамнинг тенгқури эди. Маъракаси ҳам ўтибди. Йўлни ўйлаймиз. Қўшиқдаги “йўллар олис, отим ориқ, етолмайман-ей” деган сатрлар эсга тушади. Ҳолбуки, бу йўлларга полвон отлар ҳам дош бериши қийин энди. Қишлоғимиз узун сойнинг икки бетида жойлашгани учун орада 4–5 та кўприк қурилган. Бултурги сел уларниям омон қолдирмаган. Бир эпини қилиш одамларнинг ўзига ҳавола. Ҳокимга ёзадими, у келиб кўриб, ёрдам берамиз, дейдими, охир-оқибат, барибир гап ўзларида қолади. Бир ташаббускор оқсоқол жон куйдирмаса қийин. Мана, йўлга чиқдик ҳам дейлик. Ғаллаорол, Маржонбулоқ йўли билан энди юриб бўлмайди. Чунки Кўлтўсиннинг бултурги кўприги ўрнида бугун ҳайҳотдай жарлик бор. Жарлик тагига қилинган омонат кўприкни кичкина сел ҳам чалпак қилиб ташлайди. Шу боис Самарқанд ёки бўлмаса Жомбой, ундан Пойариқнинг Эшимоқсоқ қишлоғи орқали Челак, Митан, Қўшработни айланиб бориш керак. Унда камида 70 чақирим ортиқча йўл босишга тўғри келади.\n– Ҳадеб Ҳакимов деяверманг. У одам энди кетди. Ҳозиргилар жуда закунчи. Бировга бир нарса дейиш қийин. Бор йўлдан юриб тураверамиз. Шунисигаям шукр. Биздан кўра кўлтўсинликларга қийин, чунки жарлик бир қишлоқни қоқ иккига ажратиб қўйди. Уларга қийин бўлди, бизлар бўлса… шу қишлоқдан ўтиб-қайтувчи йўловчилармиз, холос. Шундай эмасми? Эртага отланаверинг, йўлга тушамиз! Йўлга тушармиз, бориб ҳам келармиз. Тасаввур қиламан: чўққисоқол, чорпахил, юзни қоралаган оқсоқол Ҳакимов 200 та йилқиси бор янги замон бойи Абдулланинг дарвозасини уряпти. Абдулла чиқиб чолни жеркияпти. Тахминан бундай дейди: “Ну и что! Транспорт налогини бензинга қўшиб тўлаяпманми – тўлаяпман. Фермер хўжалигидан йўл солиғини қуртдай ундириб олишяптими – олишяпти шоввозлар! Олиб қаёққа бекитишяпти? А, қаёққа бекитишяпти? Ана, ўшалар қуриб беришсин кўприкни! Сизнинг замонингиз ўтди, бобой!” “Бобой” мулзам тортиб қолар эди, эҳтимол. Эҳтимол, чиндан ҳам замони ўтганига афсус чекарди, лекин ўзибўларчиликка чидай олмас эди. Оқсоқолчилик шунда керак! Ҳа, ҳар элга бош керак!\n“Ёшлик” журнали, 2012 йил, 6-сон.\nNext story Аждодлари буюк юртнинг келажаги буюкдир\nPrevious story Иқрор


Арисда 1100 уйнинг таъмирлаш ишлари тугатилди\nАйни пайтда Арис шаҳрида 1091 уйнинг таъмирлаш ишлари битган. Шунингдек, 4362та уйнинг қурилиш ва таъмирлаш ишлари тугатилмоқда.\nШуни таъкидлаб ўтиш жоизки, Арис шаҳрида 8409та хусусий, 104та кўп қаватли уйлар мавжуд. Портлаш вақтида 186та хусусий, 8та кўпқаватли уй умуман яроқсиз ҳолга келган. Зарар кўргани – 7178 та хусусий, 95таси кўпқаватли уй.\nЖами 17 шўъба бўйича республиканинг барча вилоятларидан – 5685, туманлардан 300дан зиёд ишчи меҳнат қилмоқда.\nБундан ташқари, Арис шаҳридаги 14та мактаб, 2та касалхона, 28та болалар боғчаси, бир қанча давлат муассасалари зарар кўрган. Шаҳардаги 66та ижтимоий иншоотни қайта тиклаш “Самрұқ-Қазына” фаровонлик жамғармасига юклатилган. Улар – 54та таълим маскани, 8та соғликни сақлаш муассасаси, 4та спорт иншооти. Ижтимоий инфратузилма бўйича 66та иншоотда қурилиш ишлари юритилмоқда.\nШунингдек, шаҳардаги 300га яқин тадбиркорлик иншоотлари “Атамекен” тадбиркорлар палатаси ташаббуси билан таъмирланмоқда.\nКелгусида маҳаллий аҳолига юқори сифатли тиббий ёрдам кўрсатиш мақсадида янги касалхона ва иккита даволаш маскани қурилади.\n2019-07-19, 18:29 337


Меҳвар алмашмайди – nurullohuz.com\n“Ахлоқийлик меҳвари” (“Тафаккур” журнали 2012 йил 4-сон) мақоласини ўқиб…\nБошланғичда бундай бўлди:\nОлдин дунё яратилди. Одамнинг келишига ҳозирланди. Сўнгра Одам яратилди. Жаннатга қўйилди. Ўзидан бир аёл ҳам яратилди. Оллоҳнинг иродаси, буюк ҳикмати ила иккаласи Ерга туширилди. Ерда тугул, бутун борлиқ оламда ёлғиз эди Одам билан Ҳавво.Бошқа кимса йўқ эди.Улар иккаласи ва билгисиз дунё! Энди нима бўлади, ер юзида ҳаётлари қандай кечади – билмасдилар. Бубилгисизлик қаршисида лол Одамга Оллоҳ таолодан билгилар тушди. Бир сўз билан айтганда, одоб-ахлоқ йўриқлари индирилди. Ўргатилди: Оллоҳгагина қуллик қил. Тўғри бўл. Алдама. Бир-бирингни ўлдирма. Ва ҳоказо.\nОдам ва Ҳавводан бирин-кетин болалар туғила бошлади. Иблис ҳам енг шимариб ишга киришди: бир замонлар келиб, ака укани ўлдирди. Бири Оллоҳдан қўрқди, иккинчиси исён қилди. Оллоҳдан қўрққани – диндори ахлоқини бузмади, Унга исён қилгани ахлоқда илоҳий йўриқдан чиқди…\nМақолада жуда нозик масала, нозик бўлганида ҳам киши эътиқоди билан боғлиқ анча ҳассос ва теран ахлоқ масаласи кўтарилган. Лўнда қилиб айтилса, муаллиф “Кишилик жамиятига ахлоқ-одоб ўлчовларини ким (ёки нима) келтирган? Кишининг хулқи чиройли ё хунук бўлишида диннинг ҳиссаси қандай?” деган мавзуга қўл урган.\nАлбатта, ҳар қандай мавзу очиқ. У қанча нозик ё теран бўлмасин, ҳар ким уни ўрганишга, фикр-мулоҳазаларини билдиришга ҳақли. Бирдан-бир шарти – ўрганаётган шахс ўрганилаётган масалани пухта билиши керак. Чала билишдан ёки умуман билмасликдан юзага келадиган саёзлик муаллифни уялтириб қўйишидан ташқари, мавзудан хабари кам ёки буткул хабарсиз кўпчиликни асл ҳақиқатдан чалғитиши билан тескари хизмат ҳам қилиб қўяди.\nГарчи мақола бошида “…бугун дин ахлоқ назоратчиси вазифасини қанчалик ўтамоқда, деган савол атрофида мулоҳаза юритамиз”, деб вақт бугун билан чегараланганига алоҳида урғу берилган бўлса-да, хулосалар ҳам, йўлакай билдирилган мулоҳазалар ҳам бугуннинг ўзигагина тегишли эмас, тўғридан-тўғри динга, диннинг ахлоқий асосларига қаратилгандек. Бориб-бориб ҳатто умуман динларнинг, хоссатан, Ислом динининг кишилик жамияти хулқига таъсири бугун қолмади, дея хулоса қилинган. Ёш файласуф омма фикрини ўрганишга ихтисослашган тўртта ташкилотнинг қайси йўллар билан олингани шубҳали бўлган рақамларини бир-бирига уриштириш билан, бор-йўғи саккиз бетли мақоласида кишилик жамияти пайдо бўлганидан бери юзминглаб мутафаккир олим миллионлаб жилд китобда, миллиардлаб инсон эса ўз ҳаётида тасдиқлаб-исботлаб келган ҳақиқатни – ахлоқ диндандир, ахлоқни дин ушлаб туради, деган ҳақиқатни инкор этяпти!\nХўш, “ахлоқийлик – кишилар ўртасидаги муносабатда бутун жамият тўғри деб қабул қилган хулқ-атвор меъёрлари”ми ёки илоҳий йўл-йўриқлар асосида шаклланган ижтимоий муносабатлар тизимими?\nБиринчидан, жамият одамлардан ташкил топади, одамлар эса ўзидан олдин ўтган ота-боболаридан ўрганганлари устига ўзларидан тажрибалар қўшади. Ахлоқнинг асосини қидириш учун боладан отага, отадан бобога, бободан катта бобога қараб хаёлан орқага юрилса, охири бир ота-онага – отамиз Одам билан момомиз Ҳаввога бориб тақалишингиз шубҳасиз. У битта ота-она кимдан ўрганган? Шубҳасиз, ўзларини яратган Зот – Оллоҳ таолодан ўрганган. Оллоҳга итоат этган боласида ҳам, исён қилган боласида ҳам битта ота-онадан ўтган хусусиятлар маълум миқдорда бор эди. Аммо бири имони кучлилигидан ахлоқини бузмади, иккинчиси имони заифлиги ёки исёни сабабли ахлоқсизлик қилди.\nИккинчидан, муайян бир хулқ-атвор меъёрларини жамият тўғри деб қабул қилиши учун олдин жамиятнинг қўлида тўғри билан хатонинг ўлчагичи бўлиши керак. Яъни, қайси ўлчовга солиб тўғри ёки хато дейди? У ўлчовни жамиятга ким берган? Бу саволларга жавоб ахтара бошласангиз, агар интилишингизда озгина холислик ва ҳақиқатга етишга самимий истак бўлса, хоҳлайсизми-йўқми, хулқ-атвор меъёрларининг булоғи илоҳий бўлиб чиқишини кўрасиз. Ҳар замоннинг энг ашаддий худосизи ҳам бир нарсани яхши ёки ёмон деркан, ўзи тан олмаса-да, қайсидир босқичда художўй бўлган ота-бобосидан қонма-қон ўтиб келган ўлчовларга таянади. Фарқи – у ўлчовларни айни чоқдаги эътиқодига (яъни, имонсизлигига) ва ўзига ўхшаганларнинг манфаатига мослаб-ўзгартириб олади.\nАгар мақола муаллифи тахмин этаётганидек, “ахлоқийлик – кишилар ўртасидаги муносабатда бутун жамият тўғри деб қабул қилган хулқ-атвор меъёрлари” бўлса, унда жамиятни ташкил этувчи шахслар – алоҳида одамлар қачон ва қай тарз тўпланиб бу ўлчов-меъёрларни ишлаб чиққан ва бир тўхтамга келган? Бундай бўлиши имконсиз.\nУчинчидан, то шу бугунгача ўртада яна қанчадан-қанча пайғамбар (ҳаммаларига Оллоҳдан омонлик бўлсин) келди. Ҳар замоннинг хусусиятларига уйғун одоб-ахлоқ ўлчовлари кетма-кет тушириб турилди. Тарихга қарасак, ҳамма пайғамбар, хоссатан, сўнгги пайғамбар юборилиш арафаларида одамлар ахлоқан бузилиб кетганини, жаҳолат ботқоғига ботганини кўрамиз. Ҳар гал янги илоҳий Китоб тушиб, одамлар бу янги йўл-йўриқларга завқ-шавқ билан боғланиб яшаган паллаларда ахлоқ юксак чўққиларга чиқди!\nКишилик жамияти тарихига, ахлоқ тарихига чинакам илмий назар билан боқилса, виждонли киши одамларни жаҳолат ботқоғидан гўзал ахлоқ боғларига олиб чиққан асосий омил дин бўлганини эътироф этади. Аммо ёш файласуф каби “дин маънавий ва моддий қадриятлар, қўйинг-чи, банибашар тамаддуни бешигини тебратган буюк кашфиётдир”, деган ғалат эътиқодда турилса, унда ҳақиқатга етиш қийин. Чунки дин асло кашфиёт эмас. Ақлли одамлар илм булоғига шўнғиб ўйлаб-излаб топган қонун-қоидалар ҳам эмас, уни ҳатто ҳеч бир пайғамбар кашф қилмаган! Дин мутлақо Оллоҳнингдир! Динда одамнинг заррача ҳиссаси бўлса, у одам учун, одамнинг ҳаётига уйғун қилиб туширилганидир, холос. Дин ишига одам бошқа йўсинда аралаша олмайди. Аралашса, айрим қавмлар каби, динни бузади.\nМуаллиф бир ўринда мусулмон араб футболчиси билан насроний (ёки динсиз) инглиз футболчисининг ўйин чоғи ўзини қандай тутишини солиштириб, янглиш хулоса чиқарибди: “…ҳакамнинг кўзини шамғалат қилиб жарима ишлаб олиш илинжида майдонда ётиб олиб ўзини ҳар мақомга солаётган араб футболчиси ва турткилашларига парво ҳам этмай бор кучи билан олдинга интилаётган инглиз футболчисига эътибор қилганмисиз? Уларнинг ўйиндаги ғирромлиги ва ҳалоллиги (яъни, араб ғирром, инглиз ҳалол демоқчи. – Н.М.Р.) кишилар ўртасидаги реал муносабатларга кўчиб ўтмайди дея олмаймиз”.\nБу мисол хосликдан ташқари, юзаки ҳамдир. Бу хос ҳолатни ҳеч бир асосда умумга ёпиштириб бўлмайди. Масалан, битта ўзбек тижоратчиси шерикчиликда ғирромлик қилсаю бутун ўзбек халқи ҳақида хато хулосага келинса, тўғри бўладими? Аммо, мисол саёз бўлса ҳам, ундан чиқарилаётган хулоса хато бўлгани учун индамай ўтолмадик.\nБиринчидан, “ғирром” арабнинг ҳам, “олижаноб” инглизнинг ҳам эътиқод даражасини ҳеч ким ўлчаб кўрмаган, бу ҳақда муаллифнинг қўлида ҳам аниқ далил йўқ. У бор-йўғи телевизордан ўйинни томоша қилиб ўтириб ўзича тахмин қиляпти, холос. Минглаб чақирим берилардан туриб! Қолаверса, балки араб футболчисининг ғирромлигига (ахлоқида камчилик борлигига) эътиқодининг сустлиги, инглиз футболчисининг ўзини олижаноб тутишига (гўзал хулқли эканига) унинг диндорлиги сабаб бўлгандир? Яъни, ўша сўровномадаги рақамлар айнан шу араб футболчиси ёки айнан шу инглиз футболчисининг эътиқод туйғусини ифодаламагани аниқ.\nИккинчидан, хайрият, мисолда “олижаноб” инглизни бир “ғирром” араб турткилади, дейилмапти. Демак, ўзининг ватандоши ё диндоши ва ё динсизликда фикрдоши турткилаган. “Турткилаш”нинг ўзи ахлоқсизлик эмасми? Ва бу ахлоқсизликни бошқа бир инглиз ёки немис қиляпти!\nУчинчидан, агар “дин доим ҳам жамият ахлоқини яхшилай олмай”ди деган хулоса учун мисолни футболчиларнинг ҳолатидан келтириш лозим бўлса, ёш файласуф нега Олмония терма жамоаси ҳамда Мадриднинг “Реал” жамоаси ўйинчиси Месуд Ўзил ахлоқини мисол қилиб келтирмайди? Ўйинда бирон марта унинг ғирромлик қилганини ёки биров ғирромлик қилса, жаҳли чиқиб кетганини кўрган борми?! Рақиб дарвозаларига ўнлаб қойилмақом тўп киритганида ёки шерикларига ниҳоятда ўнғай тўп узатганида бирон марта телбаланиб, кўкракларини кериб ёки бошқа қилиқлар қилиб мақтанганини ёш файласуфимиз кўрдимикан?! Шериклари уни қуршаб олиб қутлаганида ҳам камтарона жилмайибгина қўйиши-чи! Ҳолбуки, Месуд Ўзил асли миллат ўлароқ аҳолисининг 98 фоизи мусулмон бўлган Туркияга тегишлидир. Гарчи олмониялик турк бўлса ҳам, мусулмон эътиқодли, ибодатли йигит у.\nЁки худди шу борада иккинчи мисол: нафақат Франсия терма жамоаси, балки жаҳон футболининг ёрқин юлдузларидан ҳисобланган Зайниддин Зидан майдонда ўзини қандай тутишлари наҳот ёш файласуфнинг нигоҳидан четда қолди?! Унинг одобига, ахлоқига бутун дунё тан берган бўлса-ю, бизнинг файласуфимиз битта инглиздан бошқани тилга олмаса? Чунки муаллифнинг олдиндан тайёр хулосаларига бу мисоллар халақит қилади!\nЎтган галги жаҳон биринчилигининг энг охирги ўйинида Франсиянинг қўли баланд келаётган эди. Айниқса, Зайниддин Зиданга ҳеч ким бас келолмади. Ғалаба ҳам яқиндек эди. Шундай бир вазиятда рақиб томон – Италия ўйинчиси Зайниддиннинг қулоғига “Террорчи!.. Сенинг онанг фалон!..” деб (Зайниддин Зидан бор-йўғи мусулмон бўлгани учун! –Н.М.Р.) ҳақоратлади. Зайниддин унинг кўкрагига битта калла қўйиб, қулатди. Ор-номусини ҳимоя этиб, чинакам эркакнинг ишини қилди. Италиялик ўйинчининг қилиғи эса шунчаки ғирромлик эмас, балки учига чиққан ахлоқсизлик ҳам эди. Ҳакам бу ахлоқсизни қўйиб, ахлоқлилик намунасини майдондан чиқариб юборди. Ўйинда Франсия ютқазди. Италия жаҳон чемпиони бўлди. Одоб ютқазди, одобсизлик ғолиб бўлди! Бутун Франсия энди Зайниддин Зиданни қораласа керак, деб ўйлаган эдик, аксинча, халқ уни қаҳрамонлардек кутиб олди! Ҳатто ўша вақтдаги мамлакат президенти Жак Ширак “Сенинг ўрнингда бўлганимда мен ҳам шундай қилар эдим!” деб, номусни ҳимоя қилиш ахлоқнинг энг юксак чўққиси эканини эътироф этди. Ўйинда ютқазган бўлса ҳам, ахлоқ бобида Зайниддин Зидан тимсолида, Франсия ютди. Ҳолбуки, Зайниддин Зидан фаранглик бўлса-да, келиб чиқиши мусулмон, мусулмон бўлганида ҳам, эътиқодли, ибодатли мусулмон эди. Унинг ҳатто ғайридинлар тан берган ахлоқини шакллантирган омил ҳам динидир!..\n“Тўп тепиш”ни шу ерда тўхтатайлик-да, бошқа мисолларга боқайлик.\nГарчи салбий мисоллари кўпроқ мусулмонларга тегишли бўлса-да, мақолада умуман дин ва ахлоқ муносабатидан баҳс юритилган ўринлар ҳам бор. Масалан, 2011 йил 11 март куни Японияда юз берган тўфонли зилзила билан 2006 йил август ойида АҚШнинг Янги Орлеан шаҳрида юз берган “Катрина” тўфони чоғида икки мамлакат аҳолиси ўзини қандай тутгани қиёсланади ва “Жамиятнинг ахлоқий-маънавий ҳолати унинг диндорлик даражасига боғлиқми? Диний ақидаларга эътиқод қилиш кишилар хулқ-атворига қанчалик ижобий таъсир ўтказади?” деб кўндаланг қўйган саволига салбий жавоб беради. Ахлоқийлик диндорликка боғлиқ эмас, деган хато фикрни илгари суради.\nАлбатта, бу икки даҳшатли кулфат у ерларда яшайдиганлар бошига жуда катта талофотлар келтиргани маълум. Шу маънода, кулфат одамларнинг ахлоқини айириб берди, деб муаллиф тўғри хулоса қилади. Аммо одамларнинг ахлоқсизлигига диндорлиги тўсиқ бўлолмади, деган хулосаси асоссиздир. Чунки бу ёрқин мисолнинг қоронғи томони ҳам бор: сўров рақамларига суяниб муаллиф Амриқони диндор, Японияни динсиз мамлакатлар қаторига қўшади – хатоларнинг асоси ана шу ерда.\nБиринчи хато: Амриқода тўфон кетидан содир бўлган ўғриликлар, талон-тарож янгиорлеанликларнинг ахлоқсизлигини кўрсатгани билан, улар буни диндор бўлгани учун қилганини билдирмайди. Худди шунингдек, японлар кулфат чоғи ўзларини мардона тутган бўлишса, бу ҳам уларнинг динсизлигидан эмас.\nИккинчи хато: телеэкранларга тушиб қолган амриқолик талончию ўғрилар балки айни динсизлардир, диндорлари юксак ахлоқини кўрсатиб, бу каби кирдикорлардан четда тургандир. Ўғрилик ва талон-тарождан ўзини сақлаган японлар эса айни диний тарбия кўрганлари, айниқса, Шарқ тарбиясига хос хусусиятда – ахлоққа катта эътибор беришда ўта ҳассос бўлганларидандир?\nУчинчи хато: “Японлар эътиқод қиладиган динларда сомий динларида (яҳудийлик, христианлик, ислом) бўлгани каби ўзида илоҳий буйруқларни жамлаган, итоатсизлик учун жазодан огоҳлантирувчи, гуноҳ ва савоб учун ажримдан сўз юритувчи якка, қудратли Худо ғоясини ифодаловчи ягона илоҳий китоб мавжуд эмас (уларни маълум маънода худосиз динлар дейиш мумкин)” деган мулоҳазалар билан японларни мутлақо динсизга чиқариш, улардаги мустаҳкам ахлоқнинг манбаи, демак, бошқа нарса деган ғояни илгари суриш илмий-тарихий ҳақиқатга терсдир. Дунёдаги ҳамма диннинг (ёки динга айланиб кетган таълимотларнинг) катта қисми албатта ахлоқдан баҳс юритади. Масалан, кунфутсийлик илоҳий дин эмас, аммо шубҳасиз буюк шахс бўлган оддий бир мактаб ўқитувчиси Кунфутсийнинг таълимотини “Ахлоқ китоби” деса бўлади. Зардушт, Будда каби инсонлар яратган таълимотлар ҳам ахлоққа катта эътибор беради. Бошқача айтганда, агар ахлоқ меъёрларини белгилаб бермаса, ҳеч бир таълимот одамларга сингмас эди. Ёш файласуф ҳам ахлоқийликнинг ўзи инкор қилаётган манбалари ўрнига бошқа манба таклиф этаётгани бекорга эмас, у шундай қилишга мажбур. Бундай қилмаса, бутун ғоялари пуч бўлишини, одамларга сингмаслигини билиб турибди. Шунинг учун мақоласининг ҳар ер-ҳар ерида “қачонлардир ишлаб чиқилган қоидалар”, “жамият тўғри деб қабул қилган хулқ-атвор меъёрлари”, “тўғри йўлга қўйилган таълим ва қонунлар ижросининг қатъий таъминланиши”, “етарлича дунёвий таълим кўриш” деб хилма-хил тавсиялар бериб ётибди.\nТўртинчи хато. Асл ҳақиқат бундай – илоҳий низомга кўра, динсиз бир миллат, элат, қавм бўлмас. Жумладан, японлар ҳам қачонлардир динли бўлган. Ахлоқлари ўша ёқдан келади. Ақидалари кейин бузилиб кетган, аммо диний дунёқарашлари ипини ушлаб ўтмишга қараб юрилса, бориб-бориб бошланғич нуқтага – қайсидир бир диннинг тоза ҳолатига ва бирон пайғамбарга бориб тақалади. Оллоҳ таолонинг “То пайғамбар юбормагунимизча (бирон кимсани) азобловчи бўлмадик” (Исро сураси, 15-оят); “Ҳар бир уммат ичида ҳам, албатта, бир огоҳлантирувчи (пайғамбар) ўтгандир” (Фотир сураси, 24-оят); “Ҳар бир қавм учун ҳидоят қилувчи (Тўғри Йўлга бошловчи пайғамбар) бордир” (Раъд сураси, 7-оят); “Дарвоқе, Биз ҳар бир умматга “Оллоҳга қуллик қилингиз ва шайтондан йироқлашингиз!”(деган ваҳий билан) пайғамбар юборганмиз. Шунда улар орасида Оллоҳ ҳидоят қилганлари ҳам, шунингдек, йўлдан озиши қатъий бўлганлар ҳам бўлган. Бас, Ер юзида юриб, (пайғамбарларини)ёлғончига чиқарганларнинг оқибати қандай бўлганини кўринглар!”(Наҳл сураси, 36-оят) деган Сўзлари қатъий ва энг ишончлидир! Биз ҳадисга таяниб, умумий ададини “бир юз йигирма тўрт минг (ҳатто икки юз қирқ саккиз минг)” деймиз, балки оздир, балки кўпдир, лекин пайғамбарлар ҳар бири ўз замонида ҳозирги халқларнинг ота-боболарига юборилгани ва содда жамиятларнинг ўша вақтдаги ҳолатига тўлиқ жавоб берадиган илоҳий йўл-йўриқ ва ахлоқ меъёрларини етказгани ҳақдир! Бугунги насл имонли бўладими, худосиз бўладими – у ота-боболардан ўтиб келган ахлоқни муайян бир шаклда тутиб келмоқда. Боши улуғ отамиз Одамга (у зотга Оллоҳдан омонлик ёғилсин) тақаладиган ва кейинги наслларга у зотдан мерос ахлоқий тамойиллар то бугунгача йўлда турли бузилишларга учраган бўлса-да, бузуқ хулқлар ёнида, уларни янада бузилиб кетишдан асраб, гўзал ахлоқ ҳам яшаб келди ва то қиёматгача яшаб қолажак.\nДемак, дунёдаги ҳеч бир халқни, миллатни мутлақо динсиз бўлган, дея олмаймиз. Шу жумладан японларни ҳам. Ораларида ҳозир амал қилаётган хулқ-одобларнинг илдизлари қачонлардир уларга юборилган пайғамбар келтирган ахлоқдан сув ичади!\nМақолада “Ахлоқийликни биргина дин омили билан боғлаш ўта мураккаб муаммонинг содда, бироқ ишончсиз ечимини қабул қилишдан ўзга нарса эмас”, дейилибди. Тўласича бўлмаса-да, ахлоқийликда дин омили ҳам бор, демоқчи. Аммо динни бирламчи дейишдан қочяпти. Ҳатто, дин бошқа, ахлоқийлик меҳвари бошқа, деган ғояни илгари суриб, ҳақиқатнинг тескарисини исботламоқчи бўляпти. Яъни, жамият динсиз ҳам ахлоқли бўлиши мумкин, деяпти. Бу ғоя, ҳеч бўлмаганда, ўн тўрт асрдан бу ёғида ёзилиб келган ҳамма исломий манбани – ахлоқ диндандир деб таъкидлаган Имом Бухорийдан тортиб то бугунги Ислом олимларигача барча мутафаккирга (бутун маънавий меросимизга!), Ислом олами тўплаган бор маънавий хазинага соя ташлайди. Адабиётимизда эса Юсуф Хос Ҳожибу Аҳмад Яссавийдан то Фурқату Муқимийгача ўтган, ичида Алишер Навоийу Заҳириддин Муҳаммад Бобур ҳам бўлган барча шоиру адибларимизни, улар илгари сурган ғояларни тарих сандиқларига қамаб, устидан “фан-техника тараққиёти вужудга келтирган бугунги муҳит”ни бостириб қўяди. Нега деганда, улар ахлоқийлик меҳварини дин деб билишган!\nКеча ахлоқийлик ўлчовларини дин келтирган ва уни назорат этиб турган бўлса ҳам, бугун бу ишни бажара олмайди, бугун жамият ахлоқини “тўғри йўлга қўйилган таълим ва қонун устуворлиги” тайин этади – “Ахлоқийлик меҳвари” мақоласининг бош ғояси ана шу. Яъни, ахлоқийлик масаласида дин бирламчими, қонун бирламчими? Жамият ахлоқини ўнглаш ва назорат қилишга бугун диннинг кучи етадими-йўқми, дея муаллиф ахлоқийликни таъминлашда қонунни илгари қўймоқда. Соғлом ақл ахлоқ масаласида барибир динни бирламчи ҳисоблайди. Дин қонундан илгари дейди. Ҳеч бўлмаганда, Яратувчисига қараб ҳам динни илгари қўяди. Қонун диндан кейин дер экан, қонуннинг жамият ҳаётидаги мавқеини камситмайди, балки унинг асл ўрнини қайд этади, холос. Ўйлашимизча, қонун ижод қилувчиларнинг ўзи ҳам ҳеч қачон уни диндан олдинга қўймайди. Чунки ҳар қандай қонун ўзгарувчан, дин эса ўзгармасдир. Қонун – даврий, дин – абадий. Қонун уни тузувчиларнинг салоҳияти даражасида бўлади, дин эса Яратувчисининг мақоми каби юксакдир. Булардан чиқадиган хулоса: жумладан, ахлоқ масаласида ҳам бирламчи диндир, қонун ахлоқнинг ҳосиласидир. Яъни, ахлоқ қонунни тақозо қилади, қонун ахлоққа хизмат қилади. Шунда ҳам, қонун яратувчилар ахлоқли бўлса, албатта! Акс ҳолда – қонун ижод қилувчиларнинг ўзи ахлоқсиз ёки ахлоқийлик ўлчовларини йўқотган бўлса, худди бугун айрим тараққий этган мамлакатларда, хоссатан, муаллиф диннинг таъсири сустлигига қарамай ахлоқи юксак деб ўрнак қилиб кўрсатаётган юртларда кузатилаётганидек, қонунлар ахлоқийликнинг эмас, ахлоқсизликнинг меҳварига айланади. Бугун Ғарб маданияти, ахлоқи (аслида, маданиятсизлиги, ахлоқсизлиги) эркак билан эркакнинг, аёл билан аёлнинг, ҳатто одам билан ҳайвоннинг жинсий алоқасини (“никоҳи”ни!) ахлоқийлик ўлчовлари ичидаги ҳол деб қабул қиляпти! Айниқса, ёш файласуф келтирган рақамларга кўра, ахлоққа дин таъсири масаласида энг паст кўрсаткичли Шветсия ҳамда “олижаноб инглиз футболчиси”ни етиштирган Англия каби мамлакатларда ҳатто черков икки бузуқнинг никоҳини қийиб беряпти!\nКимдир бузуқ бўлса, ўшанинг ўзи ахлоқсиз, аммо бу бузуқликни жамият ҳам тўғри деб қабул қилса, ахлоқсизликни қонун ҳимоясига олса, энди бутун жамият ахлоқсиз саналади! Камига бу ишга черков ҳам қўшилса, у ёғини кўксида виждони бор, ҳали ахлоқийлигини йўқотмаган ҳар ким ўзи билиб олаверсин. Меҳварлар алмашганида бундан бошқа натижага келинмайди! Яъни, ахлоқийлик меҳварини алмаштиришга уриниш орадан йиллар ўтиб, Оллоҳ кўрсатмасин, худди шунақа аянчли натижа беради!\nКечаги кунимизни бир эслайлик: коммунистик партия бошчилигидаги совет тузуми мафкурачилари ҳам етмиш йил давомида ахлоқ ҳақида, унинг меҳвари ҳақида бўлар-бўлмас ғоялар билан бошимизни қотириб келган эди. Улар ҳатто қонунни устувор демади. Диндан ҳам, қонундан ҳам коммунистик мафкурани устун деди. Ҳамма ижтимоий масаланинг, жумладан, ахлоқнинг ҳам асосига шу мафкурани қўйди. (Ҳолбуки, инсон фитратда динли қилиб, Сиғинувчисини изловчи қилиб яратилган. Дин ўртадан “олиб қўйилса”, фитратан динсиз туролмаганидан, одам ўзига тез бошқа бир сиғиноқ ахтаришга тушади. Кимдир пулга, кимдир ҳайвонга, кимдир мафкурага, кимдир ўзи каби одамга… сиғина бошлайди. Шуни ўзига “дин” қилиб олади.)\n“Коммунизм қурувчисининг ахлоқ кодекси”ни яратиб, то емаганига қўймай одамларнинг оғзигаю онгига зўрлаб тиқиштирганлари ёлғонми?! Натижа нима бўлди? Ул ғайриинсоний лойиҳа қандай якун топганини ёш файласуф билмаса, каттароқ ёшдагилар яхши билади. Совет мафкурасидан қутулинганига йигирма икки йил бўлди, аммо унинг асоратидан қутулолмаётганлар борлиги кишини ҳайрон қолдиради. Зўрлаб қусилса – ошқозон, ҳуқна қилдирилса – қорину ичак-чавоқ тоза бўлади, аммо миянинг иши оғир экан…\n“Чинакам ахлоқли инсон диндор бўлгани ёки дўзахдан қўрққани учун эмас, аксинча, айнан ахлоқли бўлгани учун ҳам Яратганнинг кўрсатмаларига амал қилади”, дебди муаллиф. Бир қарашда чиройли кўринган бу сўз ўйини миямизга тубдан хато фикрни ерлаштиради. Ёш файласуф диндорликдан ахлоқлиликни ажратяпти. Бирламчилик ва бошланғичлик мақомини ахлоққа бериб, диндорликни натижа деяпти. Ахлоқ бирламчи бўлса, уни ким ва қай йўсин ишлаб чиққан ва жорий қилган? Пайғамбарлар (хоссатан, Охирзамон пайғамбари) келгунича жамиятлар ахлоқи қандай эдию улар келганидан кейин қандай бўлди? Ёки булар ҳаммаси ёлғон, “содда” ва “ишончсиз ечим”лар-у, муаллиф бизга тўғрисидан, “илмий” ва “ишончли ечим”лардан таълим беряптими?!\n“Динлар ва маданиятларнинг ўзаро мулоқоти кучайган бугунги кунда ҳеч бир дин ахлоқ масаласида монопол мавқега эга бўлолмайди”.\nБиринчидан, динлар ва маданиятларнинг ўзаро мулоқоти “бугунги кунда”гина пайдо бўлмаган ёки “бугунги кунда”гина кучайиб қолмаган, балки доим бўлиб келган, ҳеч бир замонда тўхтамаган ва ҳар даврга яраша кучайиб ё сусайиб турган. Буни билиш учун дунё тарихига бир назар ташлаш етарли деб ўйлаймиз.\nИккинчидан, муаллиф “ҳеч бир дин” деркан, динларни бир-биридан айри тушуняпти, манбаи битта эканини унутяпти. Динлар айри, манбаи бошқа-бошқа деса, ҳар бир диннинг илоҳи бошқа, деган илмдан йироқ фикрни илгари сурган бўлади. Бу ғоя бир замонлардаги “ҳар бир соҳа ёки ҳодисанинг худоси бор” деган кўпхудолик ғоясини эслатади ва асосда хатодир. “Худолар кўп” бўлса, борлиқ дунёда кўрилаётган бу муҳташам тартиб-интизом буткул издан чиқиб кетиши илмий исботланган ҳақиқатдир. Яратувчи – битта. Унинг шериги ҳам, тенги ҳам йўқ. Қуръони каримга кўра, инсониятга юборилган барча пайғамбар ва элчи битта динни – Исломни келтирган. Ислом эса тавҳид ва ахлоқдан иборат. Яъни, ҳамма пайғамбар яккахудоликни ва инсоний ахлоқни олиб келган. Ҳозирги ҳархилликлар уларнинг манбаи кўплигини билдирмайди, аксинча, манбаи битта, аммо илк замонлардан то охирги элчи тушгунига қадар ҳар гал олдинги пайғамбарга эргашганлар ичида Оллоҳнинг янги буйруғига бўйин суниб кейинги келган пайғамбарга ишонганлар ва бўйин сунмай “эски эътиқоди”да қолаверганлар ҳисобига ҳархиллик юзага келган ва гўё бошқа-бошқа динлар каби қабул қилинадиган бўлиб кетган. (Ҳамма пайғамбарга ишониш имоннинг етти асосидан биридир.)\nУчинчидан, диннинг ахлоқ масаласида монопол мавқега эга бўлолмаслиги тўғрисидаги хулоса ҳам шу маънода ғализдир. Яъни, биз “иккинчидан” деб билдирган фикрларимизнинг мантиқий давоми ўлароқ, синчиклаб боқилса, умуман кишилик жамияти ахлоқининг бошланғич манбаи битта бўлиб чиқади ва шунга кўра мавқе талашиш йўқлиги маълум бўлади. Уни дунёнинг қайсидир бир чеккасида кимдир инкор этадими-йўқми, ҳақиқат ўзгармайди: ахлоқийлик меҳвари қатъий маълумдир! Бу меҳварни Эгасидан олиб бошқасига беришга ҳар қанча уринилмасин, ҳаракатлар увол кетади. Сабаби – “тўғри йўлга қўйилган таълим ҳам, ҳар қандай қонун ҳам” йўқ ердан пайдо бўлиб қолмайди, уларнинг албатта бошланғич нуқтаси бор, улар доим шу бошланғич нуқтага таянади. Таянч нуқта эса, яна-тағин айланиб келиб, ахлоқ меъёрларининг илк манбаига – динга (муаллиф айтмоқчи, динларга) бориб тақалади.\n“Хўш, дин доим ҳам жамият ахлоқини яхшилай олмаса, у ҳолда бу вазифани нима бажаради? Бунга жавобимиз шундай: тўғри йўлга қўйилган таълим ва қонунлар ижросининг қатъий таъминланишигина вазиятни ўнглаши мумкин”, дейди муаллиф.\nАслида, дин доим ҳам жамият ахлоқини яхшилай олади. Ҳар қандай ҳолат ва вазиятда у мунтазам тарзда ахлоқ билан шуғулланади. Оллоҳ таоло яратиб қўйган табиатнинг ўзи ёки унга тақлидан одамлар кашф қилган махсус тозалаш қурилмалари кечаю кундуз тиним билмай чиқит сувларни тоза сувга айлантириб бераётганидек; Оллоҳ таоло яратган дарахтлар ёки унга тақлидан одамлар кашф қилган махсус тозалаш қурилмалари ифлос ҳавони кечаю кундуз тинимсиз тоза ҳавога айлантириб бераётганидек, Оллоҳ таоло ўртага қўйган ахлоқ ўлчовлари ҳам кишилар ва жамиятлар ўртасидаги ахлоқни кечаю кундуз муттасил кузатиб-тозалаб турибди! Неъмат ичида неъматнинг қадри унча билинмай қолади, оддий ҳолдай кўринади. Бу мукаммал “тозалаш қурилмаси” бирпас тўхтаб қолсин ё буткул ишдан чиқсин, нималар бўлиши ўшанда билинади! Ахлоқсизлик дин сусайганида бош кўтаради.\nҚадимдан бир мисол. Ҳозирги Швейтсариянинг Лозанна шаҳрига беш-олти нафар араб савдогари келади. Дағал, қалин шолча матолардан уст-бош кийиб юрган лозанналиклар араблар олиб келган ҳарир, оппоқ матоларга ҳавас билан боқади. Аста-секин улар ҳам араблардек тоза кийина бошлайди. Ювинишни ўрганади. Савдо-сотиқ ривожланади. Араблар ҳам кўпаяди. Савдогарларнинг хуш муомаласи, савдода ҳалоллиги, бошқа одоб-ахлоқлари Лозанна аҳли диққатини тортмай қўймайди. Қизиқиш ортади. “Кимсизлар? Қанақа диндансизлар?” деб сўроқлай бошлашади. Уларнинг мусулмон эканини билгач, Ислом динига қизиқишади. Натижа бундай бўлади: қисқа фурсат ичида лозанналиклар Ислом динини қабул қилади, болаларини ҳам таълимга арабларга бера бошлайди. Бор-йўғи бир йигитнинг умричалик вақт ичида Лозанна аҳлининг катта қисми мусулмон бўлиб, йигирмадан ортиқ мактаб-мадраса очилиб, Оврупонинг қоқ ўртасида жойлашган мамлакатнинг бу шаҳри мусулмон шаҳрига айланиб қолади. Булар ҳаммаси йигирма-ўттиз нафар араб савдогарининг ахлоқи юзидан эди!\nЁки Индонезияни олайлик. Олис Индонезияга ҳам дин худди шу йўл – намунали хулқ билан кириб борган. Араб савдогарларидаги гўзал ахлоқни кўриб, унга маҳлиё бўлгач, маҳаллий халқ бундай ахлоқни келтирган динни ошиқиб қабул қилишга киришган. Бўлмаса Индонезия қаёқда, Араб яримороли қаёқда!\nЭнди мақола муаллифига бир-иккита саволимиз бор.\nОмма фикрини ўрганувчи ўша “мўътабар” ташкилотлар Ер юзи аҳолисининг бешдан бири эътиқод қиладиган Қуръони каримни намойишкорона ёқаётган пасторларни ва шу алангада қўлини иситаётган кимсаларни ахлоқли дейдими, ахлоқсиз дейдими? Қуръони каримни ҳожатхонага ташлаган, оёғи остига олиб эзғилаган НАТО аскарининг иши қайси ахлоқ меъёрлари билан ўлчанади? Биронта мусулмон Таврот ё Инжилни бирон марта ёқмаган, ёқмайди ҳам. Буни эътироф этадими у ташкилотлар?\nНидерландиялик тубан рассом Суюкли Пайғамбаримизни (алайҳиссалом) ҳажв қилиб чизган расмларни бутун Оврупа мамлакатлари газит-жўрноллари кўчириб босиш билан, мақола муаллифи ахлоқли деб таърифлаётган демократик давлатлар қанақа ахлоқий меъёрларга таянишини кўрсатди… Бунга қарши биронта мусулмон уларнинг муқаддасотини ҳажв қилдими?\nМуаллиф улуғлаб, ўрнак қилиб кўрсатаётган Ғарб оламида айниқса кейинги йилларда Исломга, мусулмонларга қарши тинимсиз бўҳтонлар қилиняпти, Исломга ва мусулмонларга қарши шиор кўтариб чиққан гуруҳлар сайловларда ютяпти. Бу ҳол нимадан дарак беради? Сайловчиларнинг ҳам кўпи миллатчилик, ирқчилик кайфиятига ботганидан эмасми?! Миллатчилик, ирқчилик, бошқалар динини камситиш каби иллатлар ахлоқданми, ахлоқсизликданми?\nЁки Амриқо аскарларининг ироқлик асирлар устидан ҳақоратлари, “Абу Ғариб” қамоқхонасида мусулмон эркакларнинг энг ор-номусли нуқтасига тегиб, уларни яланғочлаб, ходадек устма-уст тахлаб, ораларида аёл аскарлар ҳам бўлган палидлар уларнинг бу ҳолларидан ҳо-ҳолаб кулишлари… қанақа ахлоқ ўлчовларига тўғри келади?!\nМақолада нега бу ва шу каби мисоллар йўқ? Чунки бу мисоллар мақола ғоясига, муаллифнинг олдиндан тайёр хулосаларига тўғаноқ бўлади. Ҳолбуки, далилдан хулосага келиш керак, акси эмас. Фикрдан ҳодиса туғилмайди, ҳодисадан фикр туғилади.\nХуллас, гапирилса гап кўп. Аммо мулоҳазаларни умумлаштирадиган палла ҳам келди.\nБир юз йигирма беш йиллик истибдод, шунинг ичида етмиш беш йил коммунистик мафкура зуғуми остида яшаш, ана шу мустамлака давомида тинимсиз олиб борилган “Сенлар қолоқ эдинг, биз маданият олиб келдик”, “Сенлар саводсиз эдинг, биз саводингни чиқардик”, кейинроқ эса “Худо йўқ, коммунистик партия бор”, “Жаннат йўқ, коммунизм бор”, “Ўтмишинг ҳаммаси сарқит, уларни ташлашинг, биз олиб келганларни сўзсиз олишинг шарт!” каби ёвуз тазйиқ ва ташвиқотлар, афсус, айримларга ўзидан, ўзлигидан тониш кайфиятини сингдириб қўйди. Оқпошшо ва совет мустамлакасидан қутулган бўлсак-да, қонтомирларимизда улар қолдириб кетган микроблардан ҳали-вери қутулолмаётганимиз шундан. Тушкун кайфиятнинг энг кўринарли аломати ўзни инкор, ўзгага шайдоликдир, бунинг натижасида, кейинги асрларда бошимизга тушган ҳамма кўргиликнинг ҳамда дунёдан орқада қолишимизнинг сабабини миллий руҳдан ва диндан деб биладиган бўлиб қолдик.\nБугун биз нурли манзилларни кўзлаган миллат ўлароқ, шубҳасиз, дунёдан ўрганишимиз, олишимиз керак бўлган яхшиликлар кўп: дунёвий илм-фан, техникавий тараққиёт, тартиб, интизом… Айни чоқда, ўзимизда ҳам дунёга берсак, улар биздан ўрганса арзийдиган жиҳатлар йўқ эмас. Жумладан, ахлоқ…\n“Тафаккур” журнали, 2013 йил 3-сон


Холис танқид тарафдориман – mulkdor.com\nХолис танқид тарафдориман\nApril 10 2018, 11:04 Бирдамлик Халқ Демократик ҲаракатиМақолаларЎзбекистон\nРўзибой Азимий суд йиғини олдидан\n1 апрель куни Бобомурод Абдуллаевнинг судидан кейинги ўйларим ҳақида шахсий саҳифамда пост қолдиргандим. Унда шундай жумлалар бор эди. “Бироқ Равшан Салаевнинг баёноти, яъни Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси раисининг уйини портлатиш эвазига ҳукумат ва куч ишлатар тизими вакилларини чалғитиш орқали Жаслиқ қамоқхонасида сақланаётган маҳбус Муҳаммад Бекжонни озод қилишга интилишга доир кўрсатмалари мен қатори кўпчиликни ўйлантириб қўйган бўлса ажабмас. Илоҳим, Равшаннинг кўрсатмалари ёлғонлиги ўз тасдиғини топсин!”.\nАйнан мана шу жумлага уч киши – ҳамкасбим журналист Малоҳат Эшонқулова ва мен реал ҳаётда мутлақо танимаган, шахсий саҳифасида на расми, на фотоси ва на ёритилиши лозим бўлган маълумотлар берилмаган (одатда фотосиз ҳамда сохта маълумотлар билан кўпроқ троллар мулоқотга чиқади, Facebook ижтимоий тармоғида бундай ҳолатларга кўп бора рўбаро келганим учун шундай фикрга келмоқдаман, бу борада адашган бўлсам Яратган Эгам ўзи кечирсин!), мен билан на ҳаётда ва на Facebook ижтимоий тармоғида ҳеч қачон мулоқотда бўлмаган Икрам Джураев ва Бурхониддин Ортиковлар (уларнинг бир киши бўлиши эҳтимолдан ҳоли эмас. Чунки ёзувларидаги услублар бир-бирини айнан такрорлайди) танқидий фикр билдиришди.\nШахсан мен ҳар қандай танқидий фикр агар холис бўлса сидқидилдан қўллаб-қувватлайман. Ҳатто, холис танқидий фикрдан анча завқланаман. Чунки холис, беғараз танқидий фикрлар кишининг онг-шуури ўсишига, дунёқараши кенгайишига ижобий таъсир кўрсатади. Шунинг учун ҳам холис танқиддан заррача хафа бўлмайман.\nБироқ юқорида номлари тилга олинган дўстларим танқидий фикр билдираркан, холислик тамойилидан хатлаб ўтган. Улар мен постимда қайд этган юқоридаги жумлалардан мутлақо бошқача фикр келтириб чиқарган. Журналист Малоҳат Эшонқулованинг фикрича, мен бу жумлаларни гўёки “молиявий қувватловчи”м буюртмасига биноан ёзганман. “Молиявий қувватловнинг зўрини вақтида мен ҳам олганман, ўртоқ! Бироқ, “Аравасига ўтирган қўшиғини ҳам айтади”, деган ақидага ҳечам амал қилмаганман! Ҳамиша ўзимнинг ҳақ қўшиғимни куйлаганман журналист сифатида!”, дея шаъма қилади М. Эшонқулова.\nЯна бир нотаниш дўстим, кўринмас одам Икрам Джураев эса: “Мақсад М.С. (Муҳаммад Солиҳ назарда тутилмоқда, муаллиф) шахсида “одамларни қўрқитиб пул оладиган бир мафия шефи, бир террорист” имижини шакллантиришдир. Бунинг бошқа бир изоҳи йўқ”, деган узил-кесил фикрга, ҳатто изоҳ талаб қилишга йўл берилмайдиган хулосага келган-қўйган.\nЯна бир кўринмас одам Бурхониддин Ортиковнинг фикри бундан ҳам даҳшатли. У “Рузибой! Сиз ва Сизга ўхшаганлар шу суд жараенида кимлигингизни билдириб куйдинглар! Сизга хакикатдан кура шахсий душманларингизнинг маглубияти юз чандон афзал. Гумон имондан айиради. Турт фронтда жанг килишга журналистик махоратингиз етадими?, дея айнан юқоридаги жумла доирасида кескин савол билан чиққан. Бурхониддин Ортиковнинг фикрича, журналист Малоҳат Эшонқулованинг саволларига жавобим “ахли каламни касбий касалига айланган узаро “хасад”. Жаноб Ортиковнинг “Нега бировларга (идорага) яхши куринишга харакат киляпсиз?” дея қўйган кўндаланг саволи эса туҳматдан бошқа нарса эмас. Менимча, ҳар қандай киши ўзи мутлақо танимайдиган одамнинг қаламига мансуб жумла юзасидан фикр билдиришдан олдин озгина ўйлаш, “Сўздан сўзнинг фарқи бор, 32 нархи бор”лигини озгина бўлса ҳам уқиш керак.\nТўғри, ҳар бир жумлани ҳар ким ўз қаричи билан ўлчайди, ўз савиясига монанд тарзда хулоса чиқаради. Бунга эътироз йўқ. Ҳолбуки, “Бироқ Равшан Салаевнинг баёноти, яъни Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси раисининг уйини портлатиш эвазига ҳукумат ва куч ишлатар тизими вакилларини чалғитиш орқали Жаслиқ қамоқхонасида сақланаётган маҳбус Муҳаммад Бекжонни озод қилишга интилишга доир кўрсатмалари мен қатори кўпчиликни ўйлантириб қўйган бўлса ажабмас. Илоҳим, Равшаннинг кўрсатмалари ёлғонлиги ўз тасдиғини топсин!”, деган жумлаларимда ўша уч дўстим айтганидек, Баҳодир Хон Туркистонга ён босиш ҳам, Бобомурод Абдуллаевнинг озодликка чиқишига қаршилик ҳам ва Муҳаммад Солиҳга қарши одамлар имижини ўзгартиришга доир уриниш ҳам йўқ менда. Буни мен комил ишонч билан, Аллоҳ номини қўшган ҳолда баралла айта оламан. Агар менда дўстимиз, ҳамкасбимиз Бобомурод Абдуллаевнинг қамоқ жазосига маҳкум қилинишига оид қандайдир пинҳоний истаклар бўлса, у ҳолда мени Яратган Эгам — Аллоҳим энг оғир жазо билан жазоласа ҳам майли! Ахир мен Бобомурод Абдуллаевга ўқиладиган ҳукм Бобомурод учун эмас, қалам аҳлининг келгуси фаолияти учун ўқиладиган ҳукм эканини, мамлакатиизда матбуот эркинлиги, сўз эркинлигининг келгуси тақдирига доир ўқиладиган ҳукм эканини, Бобомурод Абдуллаевнинг фаолиятида “конституцион тузумга тажовуз” аломатлари йўқлигини била, дилдан, қалбдан, юракдан, бор-будим билан ҳис қила туриб қандай қилиб ҳамкасбни чангал томон итаришим мумкин? Менда бундай разилликни, бундай ифлосликни, бундай тубанликни қачон ва қаерда кўрдингизлар Малоҳат Эшонқулова, Бурхониддин Ортиков, Икрам Джураев?!\nҲа, дарҳақиқат, Сизлар айтганингиздек, Равшан Салаев кўрсатмаларининг ёлғонлиги ҳали суд залидаёқ фош қилинди. Судланувчининг бу кўрсатмасини худди шу куни шундоқ ёнгинамизда ўтирган Муҳаммад Бекжонга саволлар билан мурожаат қилган ҳолда Бобомурод Абдуллаевнинг адвокати Муножат Парпиева фош қилди. Лекин, лекин, лекин суд залида фош қилинган бу шармандали ҳолат бизнинг ҳозирги қозиларимиз томонидан ҳукм ўқилишида инобатга олинармикин, деган хавотир мени тамомила жунбушга келтирган эди. Шу тариқа, Салаевнинг кўрсатмалари иссиқ жойда ёлғонлиги очиқланган бўлса-да, “Илоҳим, Равшаннинг кўрсатмалари ёлғонлиги ўз тасдиғини топсин!”, дея илтижо қилгандим. Ахир, юқоридаги дўстларим Равшан Салаев бу кўрсатмаларни ўз хоҳиш-иродаси билан айтмаётганини, кимлардир сайратаётганини нега билишмайди?! Салаевнинг мана шу кўрсатмаси тегишли органларнинг Бобомуродга қарши қўяётган тузоғи эканини нега англамайди?\nДўстларим! Сизлар Бобомурод Абдуллаевнинг тақдирига қанчалик куйинаётган бўлсангизлар, мен ҳам шунчали куйинаяпман. Бобомурод Абдуллаевнинг оқланишини сизлардан кўра минг чандон кучли хоҳлайман. Шунинг учун ҳам судда иштирок этган пайтимда унинг оқланишига умид уйғотадиган ҳар қандай хабарларни қурбим етгунча тезкорлик билан тарқатишга интилганман. Ана шундай тезкорликлар натижасида тузилган жумлаларим сизларнинг мияларингизга акс таъсир этган бўлиши ҳам эҳтимолдан ҳоли эмас.\nСизларнинг мужмал фикрларингиздан кейин ўзимни Бобомурод Абдуллаевнинг рафиқаси Қуттиқиз Балхибоеванинг олдида худди ноқулай аҳволга тушиб қолгандай ҳис қиляпман. Даниилнинг Қуттиқиз Балхибоевага Андрей Сахаров жамғармаси томонидан таъсис этилган “За мужество” нишонини топширган пайтида Қуттиқиз билан бирга кўз ёшларга эрк бергандик. Қуттиқизга қараб: “Құдай қаласа, келесе сотта үйіңе жарыңмен бірге кетесін!”, дея таскин беришим замирида, ҳар сафар учрашганимизда ҳақиқат қарор топишига оз қолганини билдиришим замирида Бобомуроднинг озодликка чиқишига ташналик, ҳақиқатнинг тикланишига рўйхушлик мужассам эди. Афсуски, Сизлар менинг битта жумлам билан (сизларнинг наздингизда хато, молиячим буюртмаси, Муҳаммад Солиҳга қарши фитна) менинг Бобомурод Абдуллаевга нисбатан қарашларимни оммага тескари тарзда етказдингизлар. Бурхониддин Ортиковга ўхшаганлар назарида: мен гўёки эртага Бобомурод озодликка чиқса, унинг озодликка чиқишида, ўзимча “менинг ҳам ҳиссам бор” эди деб керилишим мумкин”. Менга бундай кеклик, бундай тарзда керилиш заррача керак эмас. Яна бир марта такрорлайман: Бобомурод Абдуллаевнинг ҳеч қандай шартларсиз озодликка чиқарилиши биз журналистларнинг озодликка чиққанимиздан, йиллар давомида турғунлик исканжасида қолган ўзбек журналистикасига жон бахш этилганидан далолат бўлади. Мен буни чин юракдан хоҳлайман!\nҲурматли ҳамкасблар, қадрли ФБдош дўстлар! Бировнинг руҳиятини чўктиришдан олдин етти ўйлаб бир кессак яхши бўларди. Бир ҳафта давомида силламни қуритган жавобларингизга тушкун кайфиятда ёзган саволларимни таниқли журналист, истеъдодли ижодкор, ўткир қалам соҳибаси Дилфуза Арзиқулованинг хулосалари билан якунлагим келди. “Шарқ журналистикаси асосан шов-шувга таянадиган Ғарб журналистикасидан шуниси билан фарқ қиладики, У Ҳақ Сўзнинг Кучига нисбатан масъулиятга кўпроқ таянади. Шундай экан, азиз ҳамкасблар! Ўта масъулиятли ва шарафли бўлган соҳамиз журналистикани бозор майдонига айлантирмайлик. Шарқона маънавиятимизни йўқотмайлик. Журналистика халқимиз наздида узоқ йиллар маърифат майдони бўлиб келган. Бундан кейин ҳам шундай бўлиб қолсин. Бизнинг бошқа касб эгаларидан фарқимиз бир оз шундаки, биз, яъни, ёзаётганларимиз билан халқнинг кўз ўнгидамиз. Шундай экан, ёзишмаларимизда ҳам бир-биримизга нисбатан ҳурмат ва одоб сақлашимиз шарт. Акс ҳолда халқнинг журналистларга нисбатан ҳурматини йўқотиб қўйишимиз мумкин.\nМана шундай ҳурматдан айро қолишдан Яратган Эгам сақласин!\nБугун Ўзбекистонни бошқараетган ҳукумат ,Ҳурматли президентимиз Ш.М.Мирзиёев раҳбарлигида жуда катта бунёдкорлик ишларини амалга оширмоқда. Бобомиз Амир Темур " Бизнинг ...\nБирдамлик ...October 26 2018, 09:10\nЭврил турон: мустақиллик қаҳрамони. эски кеш\n(давоми) 39 “Узоқ ўтмиш замонларда Ўрта Осиё ...\nБирдамлик ...March 23 2018, 05:03


НОТАРИАТ ТИЗИМИ: 2019 ЙИЛДАН КЎП НАРСА ЎЗГАРАДИ\nПрезидентимизнинг 2018 йил 25 майдаги “Низоларнинг олдини олишга қаратилган институт сифатида нотариат тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида 2019 йил 1 январдан бошлаб маҳаллий нотариат тизимига бир қатор янгиликлар киритилиши назарда тутилган.\nБиринчидан, фаол модель доирасида нотариуслар томонидан битимларни тасдиқлашда «ягона дарча» тамойили бўйича амалга ошириладиган ҳуқуқий ва техник тусдаги қўшимча ҳаракатлар рўйхати тасдиқланди.\nБундан келиб чиқишича, нотариуслар қуйидагиларни мустақил равишда олиб, текширадилар:\n• турар жойда доимий прописка қилинган шахслар тўғрисидаги маълумотлар;\n• биометрик ва паспорт маълумотлари;\n• кўчмас мулк, шу жумладан бошқа шахсга ўтказишга тақиқ белгиланганлиги ва хатланганлиги тўғрисидаги зарур маълумотлар;\n• турар жойни хусусийлаштиришга розилик берган шахслар тўғрисидаги маълумотлар;\n• юридик шахслар тўғрисидаги маълумотлар;\n• коммунал хизматлар бўйича қарздорлик мавжудлиги/мавжуд эмаслиги ҳақидаги ахборот.\nШу орқали фуқаролар ва ташкилотлар кўрсатилган ҳужжатлар ва маълумотномаларни мустақил равишда тўплаш заруратидан халос бўладилар. Шу мақсадда зарур ахборотларни алмашиш учун маълумот базалари ва ахборот тизимлари жорий этилади ҳамда улар «Нотариус» ААТ билан интеграция қилинади. Ушбу модель доирасидаги идоралараро ҳамкорлик механизмлари маъмурий регламентлар билан тартибга солинади.\nИккинчидан,кўчмас мулкни ижарага бериш ва текин фойдаланиш шартномаларини мажбурий нотариал тасдиқлаш бекор қилинади. Бироқ ижара шартномаларини солиқ органларида мажбурий тартибда ҳисобга қўйиш лозим бўлади.\nУчинчидан,кўчмас мулк билан боғлиқ битимларни нотариал тасдиқлаш фақат ҳимоя даражасига, серияга, тартиб рақамига ва ҳудудий кодга эга бўлган қатъий ҳисобот бериладиган гербли (махсус) бланкаларда амалга оширилади. Бундай бланкалар «Давлат белгиси» ДИЧБ томонидан тайёрланади.\nТўртинчидан, васиятномаларни, шунингдек жисмоний нуқсони, касаллиги туфайли ёки бошқа сабабларга кўра ўз қўли билан имзолай олмайдиган киши номидан битим, ариза ва бошқа ҳужжатларни имзолаш жараёнини мажбурий аудио ва видеога қайд этиш жорий этилади.\nБешинчидан, юридик шахс нотариусга ихтиёрий мурожаат этганда унинг коллегиал органининг қарори қабул қилинганлиги факти нотариал тасдиқланади.\nОлтинчидан, нотариал ҳаракатларни амалга ошириш учун мурожаат қилган шахсларнинг шахсини аниқлаш учун бармоқ излари сканер қилинади ва улар паспортдаги (фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг биометрик ҳаракатланиш ҳужжатидаги) биометрик маълумотлар билан солиштирилади.\nМурожаат этувчилар нотариал тасдиқланаётган ҳужжатларга имзо қўйиш ва махсус мосламада уларнинг бармоқ изларини сканер қилиш йўли билан нотариал ҳаракатлар бажарганлигини тасдиқлайдилар.\nЕттинчидан, нотариал идораларда реал вақт режимидаги масофавий аудио ва видеокузатув воситалари ўрнатилади. Адлия вазирлиги ва унинг ҳудудий органлари марказлаштирилган тизимдан фойдалана оладилар. Бунда нотариал ҳаракатларнинг махфийлиги сақланиши лозим.\nҲужжат Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базасида эълон қилинган ва 26.05.2018 йилдан кучга кирди. Бу ҳақда Norma.uz хабар берди.


ТАБИАТНИ АСРАСАНГ, У СЕНИ СИЙЛАЙДИ\nАтроф-муҳит ифлосланиши оқибатида келиб чиқадиган касалликлар туфайли ҳар йили сайёрамизда камида 5,5 миллион киши вафот этади. 2050 йилда бу рақам 6 миллион кишидан ортиб кетиши айтилмоқда. Бу каби кўнгилсизликларнинг олдини олиш, жаҳон ҳамжамияти эътиборини атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда глобал экологик инқирознинг олдини олишга қаратиш ва бу борада аниқ чора-тадбирлар ишлаб чиқиш мақсадида 1972 йил 5 июнда Стокгольм шаҳрида ўтказилган Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг экологик масалаларга бағишланган конференциясида Бутунжаҳон атроф-муҳитни муҳофаза қилиш кунини нишонлаш тўғрисида қарор қабул қилинади. Шундан буён ҳар йили дунё миқёсида 5 июнь - Бутунжаҳон атроф-муҳитни муҳофаза қилиш куни сифатида кенг нишонланади.\nШу ҳолда ҳам рақамлар камаймаётгани табиат муҳофазасида ҳали камчилик ва муаммолар кўплигини кўрсатади.\nМаълумки, ҳаво ифлосланишининг асосий манбалари сифатида заводлар, автомобиллардан чиқаётган газлар кўрилади. Кўмир ва ўтинлардан чиққан тутунлар ҳам узоқ муддат ҳавода ушлаб қолинади. Бу ҳам инсон саломатлиги учун катта хавф туғдиради.\nШу сабабли вилоятимизнинг туман ва шаҳарларида ҳам экологик аҳволни соғломлаштириш мақсадида аниқ йўналишга эга "тоза ҳаво" тадбирини кучайтириш зарур. Чунки атмосфера ҳавосини ифлослантирувчи транспорт воситаларининг ҳиссаси ҳозирги кунда 60-65 фоизни ташкил қилади.\nТараққиёт илдамлагани сари инсоннинг табиатга кўрсатаётган таъсири ҳам ортиб бормоқда. Мисол учун, республикамизда ишлаб чиқарилаётган маҳсулот таннархига тенг миқдорда атроф-муҳитга зарар етказиб ишлаётган корхоналарни учратиш мумкин. Қизиғи, ушбу корхоналарда доимо ишлаб чиқарилаётган маҳсулот нархи белгиланадию, лекин заҳарланган 1 метр куб соф ҳавонинг ёки тупроқнинг нархи айтилмайди.\nҲозирги кунда қишлоқ хўжалигида кимёвий ўғитларсиз фаолият кўрсатиб бўлмайди. Лекин бу ҳам инсон саломатлиги учун зарарлидир. Фабрика ва заводлар катта миқдорда кукун чиқиндилари ва бошқа хилдаги заҳарли моддаларни атмосфера ҳавосига чиқариши сабабли табиатнинг мувозанат қонунияти бузилмоқда.\nАтроф-муҳит тозалиги, албатта, бу умумхалқ иши. Шунинг учун санитария-эпидемиологик осойишталик маркази ҳамда халқаро "Экосан" жамғармаси ходимлари экологик вазиятни бирмунча бўлса-да, яхшилашга, мамлакатимизнинг барча вилоятларида, айниқса Орол денгизи фожиаси туфайли Қорақалпоғистон ва Хоразм вилояти аҳолисининг соғлиғини тиклаш борасида саломатлик поездлари ташкил этишмоқда. Ҳудудлардаги экологик вазиятни бирмунча юмшатиш мақсадида ҳар йили икки марта дори-дармонлар ортилган карвонлар вилоятларга юборилиб, тиббий кўриклар ўтказилаётир.\nТабиат мўъжизаси ҳисобланмиш инсон баъзида аниқ мақсад ва амалий ишлар билан шунчалик банд бўлаяптики, у табиатнинг ажралмас бир бўлаги эканлигини эсдан чиқариб қўймоқда. Ҳар биримиз қилаётган ишимиз билан табиатга зарар етказиб қўймаслигимизга ишонч ҳосил қилайлик. Шох-шаббаларни ёқишдан аввал ўйлаб кўрайлик. Ўз соғлиғимиз ёмонлашишига ўзимиз сабабчи бўлмаяпмизми? Ахир айтадиларку, "Сен табиатни асрасанг, табиат сени сийлайди", деб.


Россия ССВ “Спутник Лайт” вакцинаси тадқиқотларига рухсат берди - 11.01.2021, Sputnik Ўзбекистон\nБу вакцинадан фойдаланишнинг асосий вазифаси коронавирусдан ўлим юқори бўлган мамлакатларда ўлим сонини камайтириш. 11.01.2021, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 11 янв — Sputnik. Россия Соғлиқни сақлаш вазирлиги “Спутник Лайт” вакцинасининг клиник синовларини ўтказишга рухсатнома берди, бундан идоранинг маълумотлар реестрида чоп қилинган маълумот дарак бермоқда. Синовларни Гамалея номидаги марказ ўтказади.“Клиник тадқиқотлар мақсади: SARS-CoV-2 вируси келтириб чиқарадиган коронавирус инфекциясининг олдини олишда “Спутник Лайт” препаратининг хавфсизлиги, бош кечирувчанлик қобилияти ва иммуногенлигига баҳо бериш. Бошланиши – 2021 йил 8 январь, якунланиши – 2021 йил 31 декабрь”, - дейилган хабарда.Тадқиқотларда 150 нафар кўнгилли иштирок этади. Синовлар учта тиббиёт муассаларида ўтказилади.Ўтган йил декабрь ойида Россия президенти Владимир Путин Гамалея номидаги марказ мутахассислари COVID-19 га қарши “лайт-вакцина” яратмоқчи эканини маълум қилган эди. Унинг сўзларига кўра, бу вакцинанинг самараси камроқ бўлади, аммо жуда кўплаб кишиларни эмлаш имконияти пайдо бўлади. Кейинчалик Гамалея номидаги марказ директори Александр Гинцбург “лайт-вакцина” қўлланган кейин иммунитет уч ҳафта ичида шаклланиши ва 3-4 ой атрофида сақланишини тушунтирди. Бу вакцинадан фойдаланишнинг асосий вазифаси коронавирусдан ўлим юқори бўлган мамлакатларда ўлим сонини камайтириш.\ncovid-19 умумжаҳон пандемияси, спутник лайт, эмлаш, вакцина\n15:17 11.01.2021 (янгиланди: 16:45 01.04.2021)\n11 Январ, 12:31


Тошкентдаги люкс меҳмонхона қурилиши пенсия жамғармаси ҳисобига давом эттирилади\n12:06 / 06.10.2015\nТошкентдаги иккинчи олий тоифали меҳмонхона қурилиши ишлари пойтахт маъмурияти ва Hyatt International компанияси томонидан унинг бунёд этилиши тўғрисида шартнома имзоланган 2012 йилдаёқ бошланган эди. Дастлаб 2013 йил ўрталарида объектни ишга тушириш режалаштирилди, сўнгра ушбу муддат 2015 йилга қолдирилди.\nЯнги режага биноан, меҳмонхона 2016 йилнинг июль ойида иш бошлаши керак. Қурилиш ишлари ниҳоясига етказилиши учун “Халқ банки” Жамғариб борилувчи пенсия тизими маблағлари ҳисобидан беш йил муддатга йиллик ставкаси 10 фоиз бўлган 100 млрд сўм (37,9 миллион доллар) ажратди.\nШу билан бир қаторда, Молия ва Иқтисодиёт вазирликлари келгуси 2016 йилда лойиҳани амалга ошириш учун қўшимча равишда 77,4 миллиард сўм (29,3 миллион доллар) ажратиш масаласини кўриб чиқмоқда.\nАйни пайтда томондар замонавий меҳмонхона жиҳозлари ва инвентарларини етказиб берувчи, шунингдек, ички муҳандислик ва пардозлаш ишларини амалга оширувчи субпудратчини танлаб бўлишди. Мазкур вазифаларни Туркиянинг Apeas Muhendislik Insaat Taahhut ve Dis Ticaret компанияси бажарадиган бўлди.\nҚурилиш ишлари олиб борилаётган давр мобайнида томонлар меҳмонхона фондини кенгайтириш масаласини кўриб чиқишди. Бошланғич даврда 294та хонани барпо этиш мўлжалланган бўлса, бугунга келиб улар сони 305тани ташкил этади.\nЛойиҳанинг умумий қиймати ҳам ошиб, дастлабки 113 миллион доллардан 205 миллион долларга қадар етди.\nHyatt International компанияси объект қурилиши ва жиҳозланиши даврида техник консультация хизматини кўрсатса, ишга туширилганидан сўнг уни бошқаришни ўз зиммасига олади.


Татаристон президенти амалий ташриф билан Самарқандга келди – Газета.uz\nLotinchada 25 ноябр 2019, 20:16 Сиёсат\nТатаристон (Россия) президенти Рустам Минниханов амалий ташриф билан Самарқандга келди. Самарқанд халқаро аэропортида уни Самарқанд вилояти ҳокими Эркинжон Турдимов кутиб олди, дея хабар берди татар республикаси раҳбари матбуот хизмати. Рустам Минниханов етиб келиши билан Ўзбекистон татарлар жамияти вакиллари билан учрашувга йўл олди.\nБугунги кунда Ўзбекистонда тахминан 300 минг нафарга яқин татарлар истиқомат қилишмоқда, улар мамлакат аҳолисининг 1 фоизга яқинини ташкил этади. Энг кўп татар диаспоралари Тошкент ва Самарқанд вилоятларида яшамоқда.\nЭртага, 26 ноябрь куни Татаристон президентининг Самарқандда «КамАЗ» юк машиналарини йиғиш бўйича янги линиянинг очилиш маросимида иштирок этиши режалаштирилмоқда.\nКуннинг иккинчи ярмида Рустам Минниханов ва унга ҳамроҳлик қилаётганлар Тошкентга йўл олади. Улар пойтахтда Тошкент қишлоқ хўжалиги техникалари заводи фаолияти билан танишиб, 2017 йилда очилган «Новый век» («ТНВ») телерадиокомпанияси мухбирлик пунктига ташриф буюради.\nБундан ташқари, Рустам Минниханов «Татаристон — Ўзбекистон» ишбилармонлик форуми доирасида Ўзбекистон бош вазири ўринбосари Элёр Ғаниев билан амалий учрашув ўтказади.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев ва бош вазир Абдулла Арипов билан расмий учрашув ўтказилиши кутилмоқда. Учрашувлар доирасида Татаристон ва Ўзбекистон корхоналари ўртасида ҳамкорлик тўғрисидаги қатор ҳужжатлар имзоланади.


Тезкор хабар! "Қизилқум" футболчиси 3 млн сўм жаримага тортилди\n5 июнь, 2018, 20:24\nТартиб-интизом Қўмитасининг навбатдаги йиғилиши ўтказилди. Бу ҳақда ЎзПФЛ расмий сайти хабар бермоқда. Унга кўра қуйидагиларга қарор қилинди.\n“Қўқон-1912” – “Қизилқум” учрашувида тажовузкор ҳатти-ҳаракатлар амалга оширгани учун майдондан четлатилган “Қизилқум” клуби футболчиси Э. Бойдуллаев 1та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга 3 миллион сўм миқдорида жарима белгиланди.\n“Машъал” – “Шўртан” учрашувида тажовузкор ҳатти-ҳаракатлар амалга оширгани учун майдондан четлатилган “Машъал” клуби футболчиси В. Шодиев 3та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга ярим миллион сўм миқдорида жарима белгиланди.\n“Шердор” – “Локомотив-БФК” учрашувида ўйин қоидасини қўпол равишда бузгани учун майдондан четлатилган “Локомотив-БФК” жамоаси футболчиси С. Исмоилов 3та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга ярим миллион сўм миқдорида жарима белгиланди.\n“Ифтихор” – “Лабса” учрашувида тажовузкор ҳатти-ҳаракатлар амалга оширгани учун майдондан четлатилган “Лабса” клуби футболчиси Ж. Шодмонов 3та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга ярим миллион сўм миқдорида жарима белгиланди.\n“Ифтихор” – “Лабса” учрашуви вақтида бош ҳакам ёрдамчиси шаънига номақул сўзлар ишлатгани учун четлатилган “Лабса” жамоаси бош директори Ш. Жўраев 2та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга 5 миллион сўм миқдорида жарима белгиланди. Агар ушбу ҳолат яна такрорланадиган бўлса, Ш. Жўраевга нисбатан янада қаттиқроқ жазо чоралари кўрилиши белгилаб қўйилди.\n“Ифтихор” – “Лабса” учрашуви вақтида ҳакамлар шаънига номақул сўзлар ишлатгани учун четлатилган “Лабса” клуби ёшлар жамоаси мураббийи С. Тошев 3та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга 5 миллион сўм миқдорида жарима белгиланди. Агар ушбу ҳолат яна такрорланадиган бўлса, С. Тошевга нисбатан янада қаттиқроқ жазо чоралари кўрилиши белгилаб қўйилди.\n“Қўқон-1912” – “Навбаҳор” учрашуви якунлангач рақиб жамоа дарвозабонини номақул сўзлар билан ҳақорат қилган “Навбаҳор” жамоаси аъзоси И. Жўраев 3та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга 1 миллион сўм миқдорида жарима белгиланди.\n“Қўқон-1912” – “Навбаҳор” учрашувида рақиб жамоа ўйинчиси И. Жўраевнинг юзига тарсаки туширган “Қўқон-1912” жамоаси аъзоси А. Зияев 3та учрашувга дисквалификация қилинди ва унга 1 миллион сўм миқдорида жарима белгиланди.\n“Пахтакор” – “Бухоро” учрашувида тажовузкор ҳатти-ҳаракатлар амалга оширгани учун майдондан четлатилган “Пахтакор” клуби футболчиси М. Воҳидова 2та учрашувга дисквалификация қилинди.


Ўзбекистон, 19 январ 2014\nякшанба 19 январ 2014\n2014 йилда даромадингизни нималарга сарфлайсиз?\nЎзбекистон қидирувга берган, жиноят оламидаги энг нуфузли авторитетлардан бири деб кўриладиган Ғафур Раҳимов 7 февраль куни Сочи шаҳрида бошланадиган Қишки Олимпиаданинг ҳурматли меҳмонларидан бири бўлиши кутилмоқда. Бу ҳақда Россияда чиқадиган “Новая газета” ўз манбаларига таянган ҳолда хабар тарқатди. Нашрга кўра, Ўзбекистон Раҳимовга қидирув эълон қилгани боис унинг Олимпиадада қатнашиши жанжалга сабаб бўлиши мумкин.\nИ.Каримов: Бугунги кунда 140 дан ортиқ корхона зарар кўриб ишламоқда\nВазирлар Маҳкамасининг 17 январь кунги мажлисида 2013 йилги ижтимоий-иқтисодий ривожланиш якунлари ва 2014 йилга мўлжалланган иқтисодий дастур ҳақидаги маърузасида президент бугунги кунда 140 дан ортиқ корхона зарар ҳисобига ишлаётганини тилга олди. Бироқ мустақил иқтисодчилар Ўзбекистонда зарарга ишлаётган корхоналар ундан ҳам кўп¸ деган ишончда.\nЛондонда асарлари тақиқланган ўзбек адибларининг китоблари чиқарилди\nБуюк Британияда Ўзбекистон қамоқхоналарида жазо муддатини ўтаган ва ўтаётган ижодкорларнинг китоблари ўзбек ҳамда инглиз тилларида нашр этилгани ҳақида Би-Би-Си радиоси хабар берди. Мазкур китобларда Мамадали Маҳмудов, Эмин Усмон, Дилмурод Саййид ва Хайрулло Хамидовларнинг асарлари жамланган.\nҲукумат қарздор фермерларга ўзини осмасликни тавсия қилди\nҚорақалпоғистон Республикасининг Тўрткўл туманида саксондан зиёд фермер ҳокимият вакилларининг зўравонлигидан безиб, ўз хўжалигини ёпишни сўраб туман ҳокимлигига ариза берган. Ҳокимлик эса, уларга фермерликдан воз кечиш имконсизлигини уқтирган. Расмийлар фермерликдан ўлиб қутилмоқчи бўлганларни ҳам огоҳлантирган.\nКасалхоналарда болалар совуқдан кўкариб қоляпти\nЎзбекистонда электр энергияси ва газ тақчиллиги боис касалхоналардаги вазият оғирлигича қолмоқда. Озодликка мактуб ёзган тингловчилардан бири Самарқанд вилоятининг Жомбой туманидаги марказий шифохонада электр энергияси йўқлиги боис, касаллар қийналаётгани, чақалоқлар эса совуқдан кўкариб қолаётганини айтади. Касалхона шифокорлари бу ҳолатни рад этмади.\nЎзбек қамоқхонасини кўрган чоллар гурунги\nКейинги бир неча ой ичида ўзбек қамоқхоналаридан уч нафар кекса фаол ва мухолифатчи озодликка чиқарилди. Озодликнинг Қурултой эшиттиришида қамоқхонадаги қариялар вазиятини мухокама қилдик.\nТалаба-2014: Сессия пайтида порахўрлик кульминацияга етади\nОзодлик манбаларининг билдиришича¸ ҳар йили сессия олдида олийгоҳларда "порахўр домлалар номини ëзиб беринг"¸ деган иддао билан талабаларга сўровнома тарқатилади. Бундай сўров ва айрим "порахўр"ларнинг қамалишига қарамай¸ имтиҳон сессияси талаба учун энг "серчиқим"¸ домла учун эса энг "серкирим" мавсумлигича қолмоқда.\nЎзбекистон Мудофаа вазири оддий аскар билан қайси тилда гаплашади?\nСарлавҳага чиқарилган савол мамлакат мустақилликка эришган кундан 22 йилдан кўпроқ вақт ўтган бир даврда, юмшоқроқ айтганда, эриш туюлади. Бу саволнинг пайдо бўлишига жорий ҳафтада Мудофаа вазирининг ўзи сабабчи бўлдики, жавобни сиёсатшунос Камолиддин Раббимовдан эшитмоқ бўлдик.\nКонимехлик шифокорларга ҳам металлолом йиғиш топширилди\nНавоий вилоятидаги Конимех туманининг шифокору ҳамширалари енг шимариб металлолом йиғишга киришди. Бу ҳақда Озодликка хабар берган шифокорларнинг айтишларича, 60 килограмм металлолом топширмаган одам ўз чўнтагидан 25 минг сўм тўлашга мажбурланмоқда.\nНаманганда катта миқдорда доллар ўзлаштирган банк бошқарувчиси ушланди\nМолия вазирлиги расмийси қандай ҳолатда пенсия қирқилмаслигини маълум қилди. Бухорода проректор пора билан қўлга тушди. Ёзувчи Тоҳир Малик масжид безашга берилмай, мактабларга саховат кўрсатишга чақирди. Жорий ҳафта матбуот шу каби воқелар ҳақида ёзди.\nЛоқайд “мент”, лозимсиз хотинлар, Ватанга қайтган Севараю лол Халқ\nСаратон. Кундуз. Ўзбекистон шаҳарларидан бири. Кадрда ёш йигитлар. Ҳар-хил овозлар. Овозлар орасида аёлларники ҳам бор. Камера одамлар боши узра ўтади ва бир-бирининг юзини юлишга уринаётган уч ёш аёлга кўзингиз тушади. Урушаётган аёлларнинг тилларидан жинсий алоқани ифодаловчи луғатга кирмаган сўзлар учаяпти...


Жанубий Корея ҳукумати видеоўйинлар ҳақидаги қонунларни нега кучайтирмоқда?\n18:39 / 17.06.2017\nОАВ маълумотига кўра, 21 июнь куни Жанубий Кореяда мультиплеер ўйинларда, жумладан, League of Legends, Overwatch ва Starcraft’да чит-кодлар ва модификациялардан фойдаланишни тақиқловчи янги қонун кучга киради. Бу фармон мамлакат ҳукумати томонидан сўнгги йилларда видеоўйинлар янги қонунчилик тўсиқлари билан ўраб қўйилганининг мантиқий давомига айланади. 2000-йиллар бошида ҳукумат мамлакатда видеоўйин саноатини ривожлантириш бўйича бош ташаббусчига айланди, бироқ 2011 йилдан видеоўйинларга анча қаттиқ муносабатда бўлинмоқда.\nФармонлар нафақат бюджетга миллионлаб доллар келтирувчи киберспорт мусобақаларини қамраб олади, балки оддий мультиплеерли видеоўйинларни ҳам назарда тутади – ўсмирларга тунлари уларни ўйнаши тақиқланмоқда.\nБир томондан бундай сиёсат ҳукуматни ёш йигитларнинг видеоўйинларга қарамлигидан озод этса, бошқа жиҳатдан - MOBA ва MMORPG’нинг қонунчилик қамрови ҳукуматнинг киберспортни халқаро спорт интизомларига мослаштириш режаси билан боғлиқ.\nЎйин саноатида Жанубий Кореяда киберспортнинг ривожи бўйича кўплаб тахминлар бор, уларнинг бари 1990-йилларга бориб тақалади. Мамлакат ҳукумати Осиёда рўй бераётган иқтисодий инқирозга жавоб тарзида телекоммуникациялар ва интернетни ривожлантира бошлади. Ўша йилларда мультиплеерли видеоўйинлар ҳам оммалашди: Doom, Quake, Starcraft – сўнгги видеоўйин жанубий кореялик минглаб ўсмирлар ўртасида фаворит бўлди.\nКомпьютерлар ҳамон қиммат нарса эди, бироқ компьютер клубига кўпчилик бориши мумкин эди. Ҳукумат компьютер клубларини тўла молиялаштирган.\n2000 йилда ҳукумат StarCraft профессионал ўйинчилари иттифоқи - KeSPA’ни ташкил қилди. Ассоциация пул мукофотлари бўлган мусобақалар ўтказган, кейин эса киберспортчилар ва реклама берувчилар ўртасидаги йирик воситачига айланди.\nКиберспортнинг ривожига телевизор орқали мусобақанинг рекламаси ва ўйинлар трансляцияси туртки берди. Ҳукуматнинг кореялик магнатлар билан ўзаро иши туфайли бу соҳа миллий хоббига айланди.\nВақт ўтгани сари Жанубий Кореяда интернет клублар янги шаклга кириб борди. Улар фаолиятни давом эттириш мақсадида ўйинчиларга, агарда улар клуб компьютеридан киришса, ўйинларда бонуслар таклиф эта бошлашди.\nБироқ бу ўзгаришнинг салбий томони ҳам бор эди. Ёш йигитлар видеоўйинларга қанча кўп вақт ажрата бошлагани (баъзида кунига 10 соат) сари, бу ҳукуматнинг ташвишига сабаб бўла бошлади.\n2011 йилда ҳукумат ўсмирларда видеоўйинлар машҳурлигига чек қўйиш мақсадида радикал чорани кўрди. 16 ёшдан кичик бўлган болаларга тармоқ видеоўйинларини кечки соат 12 дан эрталабки соат 6 га қадар ўйнаш тақиқланди.\nҚонун ҳукуматнинг ўзи томонидан яратилган соҳа – компьютер клубларига зарба берди. Муассасалар менежерларидан ўсмирларни компьютерхоналарга ярим кечасидан кейин киритмаслик талаб этилди.\nФармон консолли ёки мобиль ўйинларга тегишли бўлмади, бироқ ўсмирлар бундай ўзгаришдан ҳайратга тушишди. Болаларнинг аксарияти ўйинларни шунчаки қизиқиш туфайли ўйнаган бўлса, улар билан бирга, бошловчи киберспортчилар ҳам бу фармондан азият чекишди.\nБироқ қонун самарадорлиги савол остида қолди. 2013 йилда жанубий кореялик тадқиқотчи Хван У Сок Жанубий Кореянинг 470 минг аҳолиси интернет-ўйинга қарамликдан азият чекиши ҳақида маълум қилди.\nМамлакатнинг турли қисмларида хусусий клиникалар очила бошланди. 2015 йилда эса Business Insider Жанубий Кореянинг 10-19 ёшидаги ҳар ўнинчи фуқароси интернет-қарамликдан азият чекишини хабар берди.\nКиберспортдаги коррупцияга қарши кураш\n2016 йилда жанубий кореялик таниқли ўйинчи Starcraft II Ли «Life» Сун Хенни пора олиш ва мусобақада атайин ютқазиб беришда айбдор, деб топишди. Хенга иккита учрашувда имкониятни бой бериши учун 60 минг доллар ваъда қилишган. У билан алоқага чиққан брокерлар айёрлик билан иш тутишди – улар финал учрашувини эмас, балки қиймати унчалик катта бўлмаган босқичларда ютқазиб беришни сўрашган.\nХендан ташқари пора бўйича ишга саккиз киши жалб этилди. Суд Хенни уч йиллик қамоққа маҳкум этди, кейинчалик бу муддат 9 ойга қадар қисқартирилди.\n2017 йилнинг апрелида кибержиноятчилик билан кураш бўлинмаси полициячилари Luminous Solar жамоаси менежери ва мураббийини келишув муносабатларига аралашганликда айблади. Уларнинг фикрича, жамоа рақиби UnLimited билан баҳс қандай якун топишини аввалдан ҳал қилган. Натижада Luminous Solar бир қатор нуфузли мусобақалардан бутунлай четлатилди.\nҒирром ўйин билан кураш\nMOBA-видеоўйинлар муаллифлари ғирром ўйинлар ҳақида кўплаб шикоятлар қабул қилиб олади. Муаммо бир йил аввал – Overwatch чиққанидан сўнг юзага келди. Жанубий Кореяда Blizzard студияси лойиҳаси тезлик билан оммалашди.\n2017 йилнинг 26-31 январь куни Blizzard чит-кодларни ишлатган уч минг фойдалануви саҳифасини ёпиб қўйди. Бироқ бу муаммони ҳал қилмади. Америка компанияси билан шериклик келишуви туфайли, компьютер клубларида Overwatch ишловчи Battle.net’да сон-саноқсиз янги саҳифаларни яратиш имкони бор.\nҚолган давлатларда эса кишилар саҳифани фақатгина Overwatch учун 40 доллар тўлаб очишлари мумкин. Жиноятчилар айнан шундан фойдаланишди: улар VPN ёрдамида саҳифалар очишди. Шундан сўнг чит-кодлар ёки бошқа модификацияларни юклаб олишди ҳамда оддий ўйинчиларни йўқотиб боришди.\n2017 йилнинг февралида Blizzard Overwatch, StarCraft ва Diablo 3’да ғирром ўйин билан кураш бўйича янги сиёсатни ишлаб чиқди. Клублар фойдаланувчиларига ўйин учун Жанубий Кореядаги саҳифасидан рўйхатдан ўтиш мажбурияти юкланди. Гап шундаки, кореялик саҳифалар фойдаланувчи ҳақида шахсий маълумотларга эга.\nМаълумотларга кўра, 2017 йилнинг 21 июнь куни Жанубий Кореяда кўп фойдаланувчиларга эга ўйинларда чит-кодлар ва қароқчи серверларидан фойдаланишни тақиқловчи қонун кучга киради.\nЎхшаш тақдирлар ёхуд Жанубий Корея президентларига қарғиш текканми?\nЎзбекистонда Ажу университетининг филиали ва клиникаси ташкил этилиши мумкин\n20:19 / 20.07.2018\nЖанубий Корея собиқ президентига яна 8 йил муддат қўшиб берилди\n12:00 / 20.07.2018