Ардоқли оналар ва меҳрибон хонимлар!\n8 Март – Халқаро хотин-қизлар куни – нурли кўкламнинг энг эзгу, меҳр ва муҳаббатга тўла байрами. Сизларни ўзига хос байрамингиз билан чин қалбдан табриклаймиз!\nАзиз оналарнинг нозик қалби севган ёрига, фарзандига, туғилган замини ҳамда Ватанига муҳаббати тўла. Турмуш аталмишга мазмун бериб, дунёни покиза кўринишда ушлаб турган аёлларнинг юрагидаги ана шу эзгу туйғулардир. Шунинг учун биз уларни алоҳида эъзозлаймиз.\nЭлбошимиз Нурсултан Абишули Назарбаевнинг “Ер юзидаги яхшилик, эзгулик, мурувват каби хислатларнинг барчаси онанинг оқ сутидан таралади. Жамиятнинг ривожланишини ҳаётда нозик, кўнгли баланд, ишда эса пухта аёлларсиз кўз олдимизга келтириш мумкин эмас”, деган пурмаъно сўзлари мудом ёдимизда сақланади.\nАёл – аввало, мўътабар она, оила посбонидир. У дунёга келтирган фарзандларига таълим-тарбия бериш йўлида жонининг тафти ва юрагидаги меҳрни аямайди. Болалар – келажагимиз, десак, оналаримиз шу ёш авлоднинг вужудига адолат, ростгўйлик, инсонийлик, имонлилик ва ватанпарварлик каби асл фазилатларни сингдириб келмоқдалар.\nВилоятимизда авлод ворисларини дунёга келтириб, уларни тарбиялаб, вояга етказишда намуна бўлаётган кўп болали оналар талайгина. Жанубий Қозоғистон вилояти уларнинг сони бўйича республикада биринчи ўринда. Бугунги кунда минтақамиздаги кўп болали оналаримиз 98600 нафарга етди. Улардан 3998 нафари “Қаҳрамон она”, 16331 нафари “Алтын алқа”, 42724 нафари “Куміс алқа” соҳибаси. 6906 она эса I ва II даражали “Ана Даңқы” ордени билан тақдирланган.\n“Қиз ўсса – элнинг кўрки”, деган доно халқимиз қиз болани ўзгача эъзозлаб, ҳар доим тўрдан жой берган. Қозоқ қизи доимо сулувлиги, донолиги билангина эмас, мардлиги ҳамда довюраклиги билан ажралиб турган. Ҳозир ҳам элимизнинг гуллаб-яшнаши йўлида фидокорона меҳнат қилаётган аёллар кўп. Бизнинг жамиятимизда аёл фақат оила ташвишини ўйлайдиган шахсгина эмас, у давлат хизмати ва жамоат ишида ҳам, тадбиркорлик ва тарбия соҳасида ҳам зўр ютуқларга эришиб, сиёсий масалаларда фаол қатнашаётган жамият аъзосидир. Шунинг учун элимизда аёл кишининг ижтимоий ҳимояланишига, уларнинг турмуш даражасини оширишга алоҳида эътибор берилади.\nСизларга мустаҳкам соғлик, ғайрат-шижоат, оилавий бахт ва фаолиятингизда муваффақиятлар тилаймиз!\nЮзингиздан кулгу, қалбингиздан қувонч кетмасин!\nЖ. ТУЙМЕБАЕВ, Жанубий Қозоғистон вилояти ҳокими, Қ. БАЛАБИЕВ, Жанубий Қозоғистон вилоят маслаҳатининг котиби, 2018-03-07, 10:16 372


Дилором Тошмуҳамедова: қатъий тартиб-интизомга риоя қилиш шарт\nОлий мажлис сенатининг расмий сайтида сенатнинг Ёшлар, маданият ва спорт масалалари қўмитаси раиси ўринбосари Дилором Тошмуҳамедованинг 3 апрель куни президент бошчилигида бўлиб ўтган видеоселектор йиғилишидан кейинги мулоҳазалари эълон қилинди.\n“Жорий йил 3 апрель куни бўлиб ўтган видеоселектор йиғилишида давлатимиз раҳбари халқимизга яна бир бор мурожаат қилар экан, қанча огоҳлантириш ва тушунтириш ишларига қарамай, айрим жойларда карантин қоидалари бузилаётганини афсус билан қайд этди.\nТаъкидланганидек, ҳозиргача 22 мингдан зиёд ана шундай ҳолат аниқланиб, 330 киши карантин ҳудудини ташлаб кетган. Карантин вақтида айрим масъулиятсиз шахслар 24 та турли оммавий маросимлар ўтказганини сира оқлаб бўлмайди. Бутун халқимиз ҳаётига хавф солаётган бундай номаъқул ишларга нисбатан кескин чоралар кўрилади.\nМутахассислар томонидан “япон феномени”ни улардаги ўзига хос саломлашиш, шахсий масофани сақлаш, тез-тез кийим алмаштириш, юз-қўлни ювиш, тўла ювиниш, тўғри овқатланиш, фаол турмуш тарзи ва спорт каби 13 та қоида ва урф-одатлар сақланиб қолгани билан асослаётгани эътироф этилди.\nШу ўринда коронавирус инфекциясидан ҳимояланиш шартлари халқимизнинг азалий миллий қадриятлари билан уйғун эканини ҳам таъкидлаш жоиз. Яъни тозаликка, саранжом-саришталикка, озодалик ва покликка, соғлом турмуш тарзига амал қилиш кифоя. Шу билан бирга, карантин шароитида эълон қилинган тартиб-қоидаларга қатъий риоя этишимиз шарт ва зарур.\nҲозирги кунда мутахассислар биздан уйда қолиш, масофадан туриб ишлаш, заруратсиз кўчага чиқмаслик, шахсий гигиена қоидаларини бузмаслик, фарзандларимизнинг уйда туриб онлайн дарс сабоқларини олиши ва бошқа фойдали машғулотлар билан шуғулланишларини тавсия қилишмоқда. Шундай экан, давлат томонидан халқ саломатлигини ўйлаб эпидемиологик хавф-хатарга қарши барча чора-тадбирлар кўрилаётган бир вақтда, берилаётган кўрсатма ва тавсияларга амал қилмаслик, лоқайд ва бепарво бўлиш бизга умуман ярашмайди. Аслини олганда, биздан кўп нарса талаб этилаётгани йўқ, фақат карантин қоидаларини бузмаслик, уйда бўлишимиз сўралмоқда, холос.\nМаърифатпарвар бобомиз Абдурауф Фитрат “Оила” асарида ёзган ушбу ҳикматли сўзларни бир ёдга олайлик: “Ҳар бир миллатнинг саодати ва иззати, албатта, шу халқнинг ички интизоми ва тотувлигига боғлиқ. Тинчлик ва тотувлик ана шу миллат оилаларининг интизомига таянади. Қаерда оила муносабати кучли интизомга таянса, мамлакат ва миллат ҳам шунча кучли ва муаззам бўлади”.\nХулоса шуки, бугунги синовли дамлардан соғ-омон, талафотларсиз чиқиб олишимиз, энг аввало, ўзимизга боғлиқ” – дея якунланади сенаторнинг сўзлари.


Легионеримизнинг хориждаги ҳаёти: мени маҳаллий ўйинчидек қабул қилишяпти, фаолиятимни Ўзбекистонда тугатишни истайман, лекин...\n1 апрель, 2021, 23:25\nЗотеев клубида ўз ўрнига эга.\nТажрибали футболчиларимиздан бири Олег Зотеев ўтган йилдан бери фаолиятини Жанубий Корея чемпионатида давом эттирмоқда. У “Чоннам Драгонс” таркибида тўп сураётгани яхши биласиз. Зотеев яқинда жамоаси билан шартномасини бир йилга узайтирганди. Легионеримиз Кореядаги ҳаёти, клубидаги фаолияти ва яна бошқа мавзуларда гапирди.\n“Бу йил мен учун осон кечяпти”\n- “Чоннам Драгонс” билан яна бир йиллик шартномам бор, 31 декабрь куни битим ўз кучини йўқотади. Биласиз, ўтган йили жароҳат олиб, ҳамма ўйинда ҳам иштирок эта олмагандим. Бу ерга тўлиқ мослашиб олганман, мен учун барчаси аъло даражада. Клубдаги муҳит ҳам яхши, барча футболчилар билан яқин алоқа ўрната олганман. Мени жамоадагилар ҳатто маҳаллий ўйинчидек қабул қилишяпти. Шу сабабли, ўзимни легионер сифатида 50х50 ҳис қиляпман (кулади). Бу йил ўтган йилгидан кўра, мен учун осонроқ кечяпти. Йигитлар билан муносабат зўр, кўпинча биргаликда овқатланамиз.\n“Ҳозирча мақсадимиз кучли тўртлик”\n- Ўтган йилги таркибга қараганда, бу мавсумда жамоамизда 7-8 нафар футболчи қолган. Сафимизга кўплаб янги ўйинчилар келган. Клубни янги президент қабул қилиб олди. Бугунги пайтда мақсад сифатида кучли тўртликка кириш қўйилди. Лекин “Кей-1”дан жамоамизга икки-учта футболчи келмоқчи. Ана шунда менимча, дастлабки ўринлар учун курашамиз. Қолганини кўрамиз, ҳозирча тўртта турда учта дуранг ва битта ғалаба қозондик.\n“Ҳамюртларимиз билан Сеулда ошга бориб турамиз”\n- Рустам Ашурматов, Икром Алибоев ва Жамшид Искандеров бир неча мавсумдан бери Жанубий Корея чемпионатда тўп суряпти. Энди Ислом Кенжабоев ҳам қўшилди. Дам олиш кунларида улар билан Сеулда кўришиб, ошга борамиз. Улар билан илгари клубда ҳам, термада ҳам бирга ўйнаганмиз. Ҳамюртларимиз билан доим алоқадамиз, гаплашиб турамиз ва бир-биримизни қўллаб-қувватлаймиз.\n“Ҳозирча аниқ режаларим йўқ”\n- 100 фоизли режам бу йил ҳам, келаси йилга ҳам йўқ. Нимагаки, ҳаммаси Худодан. Фақат жароҳат олмасликни хоҳлайман. Ана шунда доимий ўйин амалиётига эга бўламан ва жамоамга ҳам етарлича ёрдам бера оламан. Кейинги йил қаерда тўп суришимни ўзим ҳам билмайман. Лекин фаолиятимни Ўзбекистонда тугатишни истайман. Аммо бу қачон содир бўлишини билмайман, ҳаммасини вақт кўрсатади.\n“Бу ерда ҳаммаси ёқимли”\n- Бу йил 32 ёшга тўламан. Шу ёшда Корея чемпионатида тўп суриш жуда қийин. Сервер Жепаров ҳам бу ерда ўйнаган, у ҳам қанақа темп, қандай рақобат мавжудлигини яхши билади. Жанубий Корея чемпионатида ўйнаш жуда қийин. Жароҳат бўлмаса, доим рақобатга тайёрман. Бу ерда ҳаммаси ёқимли.\n“Алибоев тўғри қарор қабул қилди”\n- Ҳа, Алибоев клубини алмаштирди. Билсангиз керак, у охирги етти ой ўйнамаган, сабаби жароҳати бор эди. Яқинда Германиядан қайтиб келди. “Сеул” билан гаплашиб шартномани бекор қилди ва “Кей-2” клубига ўтди. Унинг янги жамоасида “Кей-1”га чиқиш учун вазифаси бор. Менимча, Икром тўғри қарор қабул қилди. Жароҳатдан кейин тикланиб, ўйин амалиётига эга бўлиши керак. Бундай вазиятда “Сеул”да ўйнаб кетиши қийинроқ эди. Сабаби, боя айтганимдек, бир неча ой ўйнамади, у ерда рақобат ҳам кучли. Ростини айтсам, ёзда “Кей-1”дан “Кей-2”га ёзда ўйинчилар кўпроқ ўтади. Айниқса, ўйин амалиёти камроқ футболчилар клубини алмаштиради. Иккала чемпионатнинг савияси деярли бир хил. Ҳатто “Кей-2” лигасида терма жамоа футболчилари ҳам бор. Алибоевнинг қарори тўғри, у бу ерда яна ўзини кўрсатиб, “Кей-1”га қайтади.\n“Жамоамдаги қариялардан бириман”\n- Жамоадагилар билан бемалол гаплаша оламан, таржимон ҳам бор. Ҳамма билан муносабатим яхши. Клубдаги энг қари ўйинчи деярли ўзимман, ҳали айтганимдек, 32 га киряпман. Тўғри, дарвозабонларимиз каттароқ. Бири мен билан тенг, яна бири 34 га кирган. Қолганлари мендан кичкина. У ерда ўзидан катталарга жуда катта ҳурмат билан қарашади. Сизни овқатланишга таклиф қилишади ёки бошқа томондан эҳтиром кўрсатади. Бу жуда ёқимли. Клубда мен учун ҳаммаси яхши, мураббийлар ҳам менга ишоняпти. Бу йил жамоамизга иккита бразилиялик ва битта нигериялик легионерлар қўшилди. Улар ҳам яхши йигитлар экан.


Камолиддин Муталов: Аёллар боксида келажак учун пойдевор қўйилмоқда / Olamsport.com\nКамолиддин Муталов: Аёллар боксида келажак учун пойдевор қўйилмоқда\nТеглар : БоксОсиё чемпионатиКамолиддин МуталовАёллар бокси\nМўғулистон пойтахтида бокс бўйича ёшлар ўртасида Осиё чемпионати давом этмоқда.\nАввалроқ, терма жамоамиз катта мураббийи Ҳамид Тангрибергеновнинг мусобақа олдидан фикрларини эътиборингизга ҳавола қилгандик. Ўзбекистон бокс федерацияси матбуот хизмати бугун қизлар терма жамоаси мураббийи Камолиддин Муталовнинг фикрларини тақдим этади.\n"Осиё чемпионати қуръаси биз учун омадли келди дея оламан. Чунки, қизларимиз биттадан жанг ўтказиб, ғалаба қозонишса ярим финал йўлланмасини қўлга киритишади. Бу - медаль бор дегани. Биз бу билан тўхтаб қолмаймиз ва юқори марраларни кўзлаймиз. Худо хоҳласа бу чемпионатдан медалсиз қайтмаймиз. Ўзбекистон терма жамоаси умумжамоа ҳисобида биринчи ўринни олади деган умиддаман.\nҲозирча -64 кг вазнли боксчи қизимиз Дилфуза Бековада медаль нақд. У қуръага кўра, тўғридан-тўғри ярим финалда иштирок этадиган бўлди. Аммо, мен буни медаль деб ҳисобламайман. Медаль ғалаба орқали қўлга киритилиши лозим. Бу вазиятда ушбу медаль - қоғоздаги медаль. У ғалаба орқали кейинги босқичларга чиқиши керак. Қизларимизга омад тилайман, улар жисмоний ва рухий томонлама мусобақага тайёр.\nЙигитларимиз бизни ғалабаларга ўргатиб қўйишди. Ўзбек боксчилари жаҳонда биринчи. Қизларимиз ҳам шундай савияга чиқиб олишлари керак.\nБунгача Ўзбекистонда асосан эркаклар боксига эътибор қаратиб келинган. Яқин вақтлардан бошлаб мамлакатимизда аёллар боксига ҳам эътибор берила бошланди. Ўйлайманки, ҳозирги ёш боксчи қизларимиз аввалги авлодга нисбатан техник томонлама устунлар. Ҳозирда қизларимиз ўсмир қизлар ўртасида ҳам, ёшлар ўртасидаги баҳсларда ҳам тобланишмоқда. Бу албатта вақти келиб ўз мевасини беради. Ҳозирда 17-18 ёшли қизлар вақти келиб катталар тоифасида жанг қила бошлашса, улардан кўп нарса кутишимиз мумкин.\nБир ой олдин Ўзбекистон аёллар терма жамоаси аъзолари билан бирга Улан-Удэдаги жаҳон чемпионатида иштирок этдим. Авваллари боксчи қизларимиз илк жанглардаёқ мағлубиятга учраб, мусобақани тарк этишарди. Бу сафар гарчи медаль қўлга кирита олмаган бўлсакда, ғалабали жангларимиз бўлди. Натижа ўз-ўзидан келиб қолмайди. Ҳозирда келажак учун пойдевор қўйилмоқда", - деди Камолиддин Муталов.\nБокс. Ўсмирлар ўртасидаги Ўзбекистон чемпионатидан ФОТОГАЛЕРЕЯ 0


9 oy oldin Behzod 184\nЖорий йилнинг 13 май куни Президент Шавкат Мирзиёев раҳбарлигида ўтказилган видеоселектор йиғилишида “яшил” ва “сариқ” ҳудудларда санитария-гигиена талабларига қатъий амал қилган ҳолда хизмат кўрсатиш турларига босқичма-босқич рухсат бериш мумкинлиги белгиланганди.\nРеспублика махсус комиссияси томонидан карантин даврида маҳаллий йўналишларда темир йўл ва авиа қатновларини йўлга қўйишнинг вақтинчалик тартиби тасдиқланди. Шунга мувофиқ, 2020 йил 18 майдан бошлаб, Тошкент шаҳридан Навоий, Бухоро, Қарши шаҳарларига “Афросиёб” тезюрар поездлари ҳамда Фарғона водийсига йўловчи поездлар қатнови қайта йўлга қўйилди.\nТемир йўл вокзали ҳудуди ҳамда темир йўл транспортида барча йўловчилар бир марталик ҳимоя ниқоблари ва қўлқопларда бўлишлари, темир йўл вокзалларида ижтимоий масофани сақлашлари ҳамда йўналтирувчи махсус тасмалар бўйлаб ҳаракатланишлари шарт.\nПоездларга электрон чипталар онлайн тарзда сотилмоқда.\nТемир йўл вокзалларининг иккинчи ўтказиш пунктида, яъни кириш қисмида йўловчиларнинг тана ҳароратини ўлчовчи махсус ускуналар ўрнатилган.\nШундай қилиб, 18 май куни “Афросиёб” тезюрар поездлари Бухоро ва Қарши шаҳарларига жўнаб кетди. Шу билан бирга пойтахтимизнинг Жанубий вокзалидан Фарғона водийсига йўловчи поезди қатнови ҳам йўлга қўйилиб, биринчи қатнов амалга оширилди.\nPrevious Ҳаёт – улуғ дарсхона\nNext Ўзбек тилини ҳақоратлаган фуқаро жазоланди\n4 kun oldin Behzod 157\n4 kun oldin Behzod 158


Наманган вилояти касаба уюшмалари ташкилотлари Бирлашмасининг расмий сайти21 from Iyun from 2016 from\n“Йилнинг энг фаол ёш озиқ-овқат саноати ходими” танлови Наманган вилоятида кенг жамоатчилик ҳамкорлигида, иштирокчилар фаоллигида ўтказилди. Танлов Низомига асосан май-июнь ойларида I-босқич корхона, ташкилот ва муассасалар ўртасида бўлиб ўтди. Унда тармоқ тасарруфидаги 172 та ташкилотдан 187 нафар ташаббускор, изланувчан ёшлар иштирок этишди. Бугунгача вилоятнинг барча туманларида II-босқич мусобақалари бўлиб ўтиб, унда 64 та […]\nДАРДДАН ФОРИҒ ЭТАР БУ ҚЎЛЛАР\nДунёда шундай касб эгалари борки, кўнгли эгнидаги либоси каби оқ, фидойилиги оналарнинг қалбидан андоза олган. Оғир дамдаги матонати, синовларда тобланган жисмию сабри ҳамиша ҳавасга муносибдир. Бу таърифларнинг шифокорлар ҳақида эканлигини англаган бўлсангиз керак, ҳойнаҳой. “Энг фаол ёш шифокор” кўрик-танловининг барча босқичлари Наманган вилоятида ҳам уюшқоқлик билан ўтказилди. Бироқ энг фаол, энг фидойи касб эгаларини аниқлаш […]\nБАХТЛИ ЭЛНИНГ БОЛАСИ\nЮртимизнинг барча ҳудудларида бўлгани каби Наманган вилоятида ҳам шаҳардан ташқаридаги оромгоҳлар ўз ишининг биринчи навбатини якунлади. Бугунги кунда 9 та стационар болалар оромгоҳдан 1540 нафар, 89 та кундузги оромгоҳдан 11800 нафар ўғил-қиз бир олам таассуроту саргузашт билан ўз уйларига қайтишди. Йил давомида уларга оромгоҳдан олинган завқу шавқ, янги дўстлар билан тузилган хайрли ташаббуслар ҳамроҳ бўлажак. […]


Коллеж битирувчиларни ишга олмаган ташкилот жазоланиши мумкин\n28 ноябр 2020, Тошкент вақти: 07:28\nЎзбекистоннинг “Меҳнат ва аҳолини бандлиги тўғрисида”ги қонунига киритилган ўзгартишларга мувофиқ энди иш берувчилар коллеж ва махсус билим юртларини битириб чиққан мутахассиларни, шунингдек қамоқдан озод этилган фуқароларни ишга олишга мажбурдирлар.\nЎқишни битказиб қайтган мутахассислар ва қамоқхона муддатини ўтаб чиққан фуқароларни ишга қабул қилишдан бош тортган амалдорлар ёки бунга масъул шахслар бундайн буён бир неча ойлик миқдоридаги жарима кўринишида маъмурий жавобгарликка тортилади.\nЎзбекистон Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги расмийларига кўра, 8 октябрдан кучга кирган бу қонуний ўзгаришлар аҳолининг иш топиш имконларини ошириш мақсадида қабул қилиняпти.\nВазирлик расмийларидан бири Фарҳод Сулаймонов Озодлик билан суҳбатда:\n- Мақсад иш топишга қийналаётган қатлам вакилларига ўз ўрнини топишлари учун қонуний шароитни яратишдир, - деб билдирди.\nКузатувчилар бундай қонуний ўзгаришларга Ўзбекистон президентининг танқидий чиқишлари туртки бўлганини айтишади.\nЎзбекистон президенти Ислом Каримов шу йил бошида қилган маърузасида коллеж битирувчилари ўз ҳолига ташлаб қўйилгани, уч йил ўқиб, мутахассис бўлган ёшлар турли идора ва корхоналар эшигини қоқиб, иш тополмай, сарсон бўлиб юрганини айтган, корхона раҳбарларини бу муаммога беэътибор бўлмасликка чақирганди.\n“Агар раҳбар бўлсанг, коллеж битирувчисинининг олдига бориб, уни кўндиришинг керак: “Мана, янги иш бошланяпти, сенга шунча ойлик бераман, шунча шароит яратиб бераман, эртага ойлигинг яна ошади, ҳали оила бошлиғи бўласан, сенга квартира берамиз…”, деб болаларимизни ишга жалб қилишимиз керак. Биз эса тескарисини қиляпмиз”, – деган эди Каримов.\nТошкентнинг Қўйлиқ бозорида мардикорликка чиққан ёшларнинг кўпчилиги коллеж битирувчилари.\nҚашқадарёлик ветеренария соҳаси мутахассиси Муҳиддин шуларнинг бири.\n- Икки йил аввал ветеренария соҳаси бўйича Шаҳрисабздаги коллежни тугатганман. Менга 200 минг ойлик таклиф қилишди. Бу ойликка яшаб бўлмайди. Мен ҳозир Тошкентда мардикорлик қилиб кўпроқ топаяпман. Яхшироқ ойлик берса ўз соҳасмиз бўйича ишлар эдик,- дейди Муҳиддин.\nБухоро вилоятининг Олот туманидаги мактаблардан бирининг ўқув ишлари бўйича ўринбосари Ғайбулла Бектошевнинг айтишича, ўзбекистонлик ўқувчи-талабаларнинг кўпчилиги иш топаолмаганидан Россия ва бошқа мамлакатларга кетиб қоляпти.\nБухоролик муаллимга кўра, Ўзбекистондаги ишсизликни буйруқбозлик билан, ҳал қилиб бўлмайди.\n- Оддий бир мисол. Коллежни битказиб чиқаётган мутахассисларни 0,25 ставка билан ишга қабул қиляпти. Бир ишчи ойлигининг тўртдан бирига кун кўриб бўладими. Нима қилади, Россияга кетади. Бир штатга бир одамни қабул қилиши керак ўзи. Булар ҳозир планни бажараман деб, бир штатга тўрт одамни қабул қилиб, ойлигини тўрттага бўлиб беряпти. Тепага мана шунча одамни иш билан таъминладим, деб ҳисобот беряпти, - дейди Ғайбулла Бектошев.\nЎзбекистон президенти ёшларни, жумладан, коллеж битирувчиларини иш билан таъминлаш билан боғлиқ нотўғри ҳисоботларни топширган раҳбарларни ҳам жиноий жавобгарликка тортиш тўғрисида бош прокурорга алоҳида кўрсатма берган эди.\nЎзбекистонда ишсизлар сони ҳақида аниқ рақамлар йўқ. Шунингдек, ҳукумат чет элга ишлагани кетган ўзбекистонликларнинг сони ҳақида ҳам ҳеч қандай маълумотни бермайди.\nМустақил кузатувчиларнинг ҳисоб-китобларига кўра, биргина Россияда ўзбекистонлик меҳнат мухожирларининг сони 5-7 миллионни ташкил этади.\nАйни пайтда Ўзбекистоннинг кўпгина вилоятларида маҳалла фаоллари уйма-уй юриб, хорижга ишлашга кетган фуқаролар рўйхатини тузмоқда.\nХорижга кетиб қолган коллеж ўқувчилари ортга қайтарилмоқда.


Спорт 16:55 / 11.10.2017 20442\nРоссияда бўлиб ўтадиган жаҳон чемпионатига йўлланма олган терма жамоалар сони 23тани ташкил қилмоқда. Яна 9 йўлланма эгалари номаълум бўлиб турибди. Ҳали очиқ турган саволлар бўлишига қарамай ҳозирнинг ўзида бир қатор кучли терма жамоаларнинг мусобақада иштирок эта олмаслиги аниқ бўлди. Терма жамоалар ўз йўлига лекин бир қатор юлдуз футболчиларнинг ҳам иштирок этмаслиги маълум бўлди.\nTribuna.Uz футбол оламининг энг нуфузли турнирини ўтказиб юборадиган омадсиз юлдузлардан тузилган таркибни тақдим этди. Нима ҳам дердик, «Бойлар ҳам йиғлайди!»\nСловения терма жамоаси бор экан, таркибларимиз дарвозабонлардан ёлчийверади. Бу позициянинг доимий эгаси Самир Ҳанданович ўрнини «Атлетико» посбонига бўшатиб бермоқда.\nҲозирда дунёнинг энг талабгор дарвозабонларидан бири бўлиб турган Ян Облак саралаш баҳсларида Словениянинг гол ўтказиш борасида рақибларидан кам бўлмаслигини таъминлай олди, аммо словенияликларда доимо тўпурарлардан муаммо бор. Натижада Катанец шогирдлари Словакия ва Шотландия билан рақобатда мағлуб бўлдилар.\n«Манчестер Юнайтед» сардори, Англия Премьер Лигасининг энг яхши ўнг қанот ҳимоячиларидан бири. Эквадор терма жамоаси таркибида у кўпроқ яримҳимояда ўйнайди.\nЖаҳон чемпионатига бориш имкониятини анча олдинроқ қўлдан чиқарган эквадорликлар сўнги турда Мессини олиб қолиб, ҳеч бўлмаса 2017 йилги шов-шувни амалга оширишлари мумкин эди. Эҳ, таркибимиз зўр бўларди-да, Месси билан...\nСИЁД КОЛАШИНАЦ (Босния ва Герцеговина)\nЁшлар таркибида Германия терма жамоасида иштирок этган Сиёд ЖЧ-2014 да иштирок этиш учун курашаётган Боснияни танлаган эди. Ўша пайтда 21 ёшни қаршилаган Колашинац Бразилияда ўтган жаҳон чемпионатида иштирок этди ҳам.\nЛекин айни кучга тўлиб, бунинг устига «Арсенал» таркибида ўзини кўрсатишни бошлаётган бир даврда Босния бу сафар мундиалга чиқа олмади. Греция билан сўнгги турларгача курашган болқонликлар оқибатда гуруҳда учинчи ўрин билан кифояланишди. Айниқса, Кипрдаги мағлубият Колашинац ва жамоадошларига қимматга тушди.\nВИРЖИЛ ВАН ДЕЙК (Нидерландия)\nЁз бўйи «Ливерпуль»га ҳимоячилар учун рекорд суммага трансфер бўлиши айтилган Виржил учун келаси ёз анча тинч ўтса керак. Нидерландия терма жамоаси қаторасига иккинчи марта йирик турнирдан четда қолмоқда.\nЯнги авлоднинг юлдуз ўйинчиларидан бири Ван Дейк учун эса, нархини янада ошириш имкони энди «Саутҳемптон» орқали юзага келади холос.\nБиз гўё анчадан бери биладиган Давид Алаба атиги 25 ёшга кирган. Аммо шу пайтгача у олти марта Австриянинг энг яхши ўйинчиси бўлишга улгурди, терма жамоа сардори ҳисобланади.\nОхирги марта ЖЧ-1998 да финал босқичида иштирок этган Австрия терма жамоаси бу сафар ҳам гуруҳда омадсизликка учради. Сабаб эса аниқ, таркибда Алаба даражасидаги футболчиларнинг етарли эмаслигидир.\nУэльс терма жамоасидаги икки топ-юлдузнинг бири. Сўнгги турдаги ҳал қилувчи учрашувда Гарет Бэйлнинг майдонга тушмаслиги аниқ бўлгач, барча эътибор Ааронга қаратилган, айнан у уэльсликларни олдинга бошлаши кутилганди. Сўнгги Европа чемпионатида у бу ишни яхши уддалаганди ҳам.\nАммо Уэльс Британия дербисида Ирландияни олдинга ўтказиб юборди. 26 ёшли футболчида кейинги чемпионатларда ҳам иштирок этиш имконияти бўлиши шубҳасиз.\nАРТУРО ВИДАЛ (Чили)\nСўнгги икки Копа Америка ғолиби, ўтган йилги жаҳон чемпионатида кимсан Испания терма жамоасини доғда қолдирган Чили саралаш ўйинларида ҳатто бешинчи ўринни ҳам қўлга кирита олмади. Айниқса, сўнгги турда барча масалани ҳал қилган Бразилия бўлгани ҳам ноқулай. Гўёки кучли рақиб, аммо очко керак эмаслиги чалғитувчи омил ҳисобланади. Шу нуқтаи назардан Чили сўнгги турда тўғридан-тўғри рақиби билан майдонга тушгани қулайроқ бўларди, балки.\nАртуро бу терма жамоанинг етакчиларидан бири ҳисобланади ва балки унинг учун охирги имконият эди. 30 ёшли «Бавария» яримҳимоячиси Қатардаги чемпионатда қандай ҳолатда бўлишини тахмин қилса бўлар...\nМана шу рамзий таркибдаги ҳеч қайси футболчи жаҳон чемпионати қаҳрамонлигига Роббенчалик яқин келмаган. Касильяс билан яккама-якка вазият ҳалигача футболчининг тушига кириб чиқса ажаб эмас.\nОлтин авлоднинг сўнгги вакилларидан бири, ҳеч қачон қаримайдиган Арьен Роббен терма жамоа сафидаги охирги ўйинида ҳам шведлар дарвозасини бирин кетин ишғол қилди. Аммо «поезд кетиб бўлган эди» – Роббен энди фақат мана шу омадсизлар жамоамиз чап қанотида жавлон уради.\n«Арсенал»даги омадсиз мавсум, трансфер бозоридаги якунига етмаган музокаралар, мавҳум келажак... Санчес ростан ҳам бироз қийин даврни бошдан кечирмоқда, бунинг устига терма жамоадаги муваффақиятсизлик...\nНиҳоят энди, Санчес бўлажак жаҳон чемпионати ҳақида ортиқча қайғурмаслиги, бор эътиборини клуб футболидаги тақдирига қаратиши мумкин. Омад тилаймиз.\nПешонасига Райан Гиггз, Жорж Бест каби футболчиларнинг тақдири ёзилгани тахмин этилган ушбу футбол юлдузи жамоасини олдинга бошлаб, Европа Чемпионатида барчанинг эътиборига сазовор бўлган ва бундай фикрларни ўзгартириб юборганди.\nЛекин Уэльс терма жамоаси «Реал» эмаски, жароҳатда ўтириб ҳам якунда Чемпионлар Лигаси финалида «уйғонгани», бу ер бошқачароқ, сал ўгирилдинг ҳамки, Ирлания терма жамоаси гол уриб ўтирибди ва сен энди мундиалдан ташқаридасан...\nМана бу энди ҳақиқий маънода Жорж Веанинг издоши ва шундай бўлиб қолса керак.\nОбамеянгдан ташқари, Лемина (Саутҳемптон), Эвуна (Кўняспор), Ндонг (Сандерленд) ва Европада тўп сурадиган яна бир неча футболчилар пайдо бўлгач, балки габонликлар мундиал орзусига берилишгандир. Аммо гуруҳда Марокаш ва Кот Д’Ивиуар каби «аждарҳолар» рақиб бўлгач, тақдирга тан берилди. Обамеянг эса, рамзий терма жамоада Эдин Джекони сиқиб чиқарди.\nБу таркиб билан нафақат ЖЧда иштирок этиш бемалол ғолиблик учун ҳам курашиш мумкин эди. Захирачи дейсизми? Захирада ҳам бир қатор юлдузлар борки, яна бир фаворит жамоа номига даъвогарлик қиладиган таркиб яратиш мумкин бўлади.\nЗахира таркиби: Петр Чех (Чех) – Дэрил Янмаат (Нидерландия), Эшли Уильямс (Уэльс), Гари Медель (Чили), Дэйли Блинд (Нидерландия) – Ҳоқон Чалхонўғлу (Туркия), Наби Кейта (Гвинея) – Марек Ҳамшик (Словакия), Генрих Мхитарян (Арманистон), Риёз Маҳрез (Жазоир) – Эдин Джеко (Босния ва Герцеговина).\n13:01 / 19.02.2018 14680\n11:15 / 19.02.2018 5392


Барча дардларга шифо ва бойлик келтирувчи хислатли дуолар китоби нашрдан чиқди – oliymahad.uz\nБарча дардларга шифо ва бойлик келтирувчи хислатли дуолар китоби нашрдан чиқди\nИмом Бухорий номидаги Тошкент ислом институти катта ўқитувчиси Ҳожи Аҳмаджон Бобомурод тариқатсевар биродарлар истак талабаларига биноан тасаввуф илмига доир “Нажот йўли” номли китоб таълиф этди. Китобни манфаати барчага баробар бўлиши учун инсонларнинг бошига тушадиган барча дардларга шифо бўладиган оятлар, дуолар ва уларни қанча миқдорда ўқиш йўллари кўрсатилган.\nМасалан, бепуштлик дардига 762 марта “Ал-Холиқ” деса, фарзанд кўради. Юқори қон босимига учраганлар 1512 марта “Ал-Ҳафиз” деса, қон босими меъёрига келади. Простатит касалига чалинганлар 545 марта “Ар-Рашид” деса, дарддан халос бўлади. Қандли диабет касалига чалинганлар 245 марта “Ал-Борий” деса, шифо топади.\nШунга ўхшаш барча дардларни шифоси бўлиб, таржибадан ўтгандир. Қарздан қутилиш, бой бўлиш, сеҳри жодуни йўқ қилиб юборадиган дуолар ҳам бор. Мазкур дуолар тўплами Чорсудаги китоб дўконларида сотилмоқда. Улгуржи олмоқчи бўлганлар +998998320302 рақамли муаллиф телефонига қўнғироқ қилишлари мумкин.\n520390cookie-checkБарча дардларга шифо ва бойлик келтирувчи хислатли дуолар китоби нашрдан чиқдиno\nОлдингиУСТОЗЛАР СИЗГА ТАЪЗИМ (Фотолавҳалар)КейингиУзтозларга эҳтиром!


4001 Ўқиш режими + -\nСизлардан вафот этиб жуфтларини қолдирганларнинг аёллари ўзларича тўрт ой-у ўн кун кутадилар. Муддатлари етганда ўзлари ҳақида яхшилик билан қилган ишларида сизга гуноҳ йўқ. Аллоҳ қилаётган амалингиздан хабардордир.\n(Бақара сураси, 234 оят)\nЖоҳилият аҳлининг одатига биноан, эри ўлган хотиннинг устига эрининг қариндошларидан бири ридосини ташлаб қўйса, аёл бечора ўз-ўзидан ўша одамнинг мулкига айланиб қолар эди. Хоҳласа, ҳалиги одам ўзи хотин қилар, хоҳласа, бошқа эрга бериб, маҳрини олар ёки умуман, сотиб юборар эди.\nИслом бу зулмни аёлнинг елкасидан кўтариб ташлади. Эри ўлган аёлнинг иддасини маълум муддатга чегаралаб қўйди: «тўрт ой-у ўн кун». Бунинг ҳикмати кўп. Аввало, бу муддат ичида раҳмининг (бачадоннинг) ҳомиладан бўш ёки бўш эмаслиги билинади.\nИддалари чиққанидан кейин, аёллар шариат йўли билан ўзларига совчи кутсалар, айб эмас. Демак, эри ўлганидан тўрт ой-у ўн кун битгач, хотини ясаниб, пардоз қилиб, эрга тегиши учун совчи кутса, ўзининг иши, ҳеч кимга гуноҳ бўлмайди. Уни бу ишдан тўсишга ҳеч кимнинг ҳаққи ҳам йўқ. Шариатнинг ҳукми – шу. Ҳаётда бундан бошқа ҳолларнинг учраб туриши эса бидъат ёки хурофотдир. Хурофотдан сақланиш лозим. Чунки:\n«Аллоҳ қилаётган амалингиздан хабардордир».\n10:11 / 17.11.2016 2755\n21:34 / 14.11.2016 3314\n05:28 / 13.12.2017 1255\n01:38 / 24.05.2017 1493


Шониёз Дониёров. Мухторият қисмати (1991) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотМустақиллик матбуотиШониёз Дониёров. Мухторият қисмати (1991)\nТуркистонда мухторият тузиш ғояси, февраль инқилоби берган озодликдан сўнг пайдо бўлган эди. Бу фикр дастлаб 1917 йилнинг 12 ноябрида «Шўрои уламо» жамиятининг раҳбари Шерали Лапин раҳбарлигида Тошкентда бўлиб ўтган «Мусулмон жамоаларининг бирлашган йиғини»да расман ўртага ташланган. Бу таклифни миллий савдо буржуазияси, ўлкада эндигина шаклланаётган саноат буржуазияси вакиллари, демократик ўзгаришлар тарафдори бўлган мусулмон зиёлилари ва руҳонийлар билан бир қаторда қуйи меҳнаткаш табақа вакиллари ҳам қўллаб-қувватладилар.\n1917 йилнинг 26—29 ноябрида Қўқонда Ўлка мусулмонларининг IV фавқулодда қурултойи чақирилади. Қурултой ноибларининг асосий қисмини эндигина тетапоя бўлаётган миллий савдо-саноат буржуазияси вакиллари ҳисобланмиш, янги дунё кўрган савдогарлар ва руҳонийлар ташкил этарди. Кўпчилик ноиблар мустақил демократик мусулмон давлатини тузиш, қўшни давлатлар билан сиёсий-иқтисодий алоқаларни мустаҳкамлаш ғоясини илгари сурдилар. Ноиблар Туркистон жаҳон тараққиётидан узилиб қолганлигини тушуниб етган, тараққиётга тўсқинлик қилаётган ҳар қандай эски кучларни синдириш ва янги илғор унсурларнинг ривожланишига йўл очиш тарафдори эди. Очиқ овоз бериш йўли билан қурултой ҳайъатига Убайдулла Хўжаев, Мустафо Чўқаев, А. Маҳмудов, Юргули-Оғаев, Саломан Гердцфельд, И. С. Шоҳиаҳматов, Камолқори, Акаев, Кичкимбоев, Абдураҳмонбек Ўразаев, Пилиев, Каримбоев, М. Беҳбудий сайланди.\nСъезд кун тартибига иккита масала қўйилади. Биринчи масала: «Туркистоннинг жануби-шарқий иттифоққа қўшилиши тўғрисида» бўлиб, делегатлар учун кутилмаганда пайдо бўлди ва анча мунозара туғдирди. Иккинчи масала: «Туркистон мухторияти тўғрисида» эди. 27 ноябрь куни эрталаб съезднинг очилишида шаҳар ҳокими қуйидагича фикр билдиради: «Туркистон мусулмонларининг IV Ўлка съездини чин қалбдан қутлайман ва съезд Туркистонга мумкин қадар кўпроқ фойда келтириб, Туркистон тарихида чуқурроқ из қолдиришини истайман… Шубҳасиз, Туркистонга эркин мухторият керак», деб таъкидлади. (Қаранг: П. Алексеенков. «Кокандская автономия», Тошкент, 1931 й., 21-бет.) Биринчи масала юзасидан ўтган баҳсларда депутатларнинг бир қисми иттифоққа киришни маъқулладилар.\nИқтисодий жиҳатдан иттифоққа кириш фойдали эди. Чунки ўлкага Шимолий Кавказ ва Оренбургдан дон маҳсулотлари келтириларди. Айни вақтда Туркистон ўз пахтасини уларга сотиши мумкин эди. Устига устак «Жануби-шарқий иттифоқ» ҳудуди аҳолисининг катта қисми ислом динига эътиқод қиларди, бу сабаблар иттифоққа киришни яқинлаштирса, иккинчи гуруҳдагилар Туркистоннинг яна мустамлака бўлиб қолишидан хавотирда эдилар. Бу гуруҳдагиларнинг фикрларидан мисоллар келтирамиз: «Казаклар азалдан самодержавиенинг суянчиғи бўлиб келган. Улар халқимизни қанчалар азоб-уқубатга дучор қилмади. Казаклар доимо инқилобга қарши чиққан. Ҳозир ҳам казаклар тепасида подшо тузумини қайта тикламоқчи бўлган Красновлар, Карауловлар, Келидинлар турибди-ку! Улар Олмония билан урушни ғалабагача давом эттирмоқчи, Истамбулни забт этиб Оқ-София черковини қайта тикламоқчи. Уларнинг биздан ёрдам сўраб мурожаат қилишига ягона сабаб — ўз мақсадлари йўлида фойдаланишдир. Биз улар билан бирлаша олмаймиз».\nСъездда тартиб йўқола боради. Раислик қилувчи тажрибасизлиги туфайли тартиб ўрнатолмайди ва у қурултой мажлисини ёпиқ деб эълон қилишга мажбур бўлади. Жануби-шарқий иттифоққа кириш эса эртаси кунга қолдирилади. 27 ноябрь куни узоқ тортишувлардан сўнг бўлғувси давлатнинг иқтисодий ҳолатини ҳисобга олиб, иттифоққа кириш ҳақида қарор қабул қилади.\nСъезд кун тартибидаги иккинчи масала юзасидан мунозаралар съезднинг кечки мажлисида ва 28 ноябрь кунги эрталабки мажлисда давом эттирилди.\nБутунрусия Мусулмонлар Кенгаши МҚнинг аъзоси, депутат Убайдулла Хўжаев маърузасида қуйидагиларни қайд этди. «Русияда ҳозир ҳақиқий ҳукумат йўқ. Русия империяси музофотида ҳамма миллатлар большовойларга қарши курашга бел боғладилар. Бутунрусия таъсис мажлисининг чақирилишига ҳеч қандай умид йўқ…» Ва маърузачи зудлик билан Туркистонни мухторият бошқарувига ўтишга, депутатларни большовойларга қарши курашга чақирди».\nДепутат С. Юсупов (Русиядаги воқеалар тўғрисида, айниқса, большовойларнинг ноқонуний хатти-ҳаракатлари, зўравонликлари ҳақида алоҳида тўхталиб ўтгач). Туркистон мухторият ҳуқуқини олишга ҳозир тайёрми? Ва ўзи жавоб беради: албатта тайёр эмас, лекин бундан мухторият эълон қилишимиз керакмас деган хулосага бормаслик лозим. Озод яшашни хоҳлаймизми? Демак, Туркистонни мухтор жумҳурият деб эълон қилмоқ керак.\nДепутат Содиқбоев: Большовойлар Туркистонни мухтор жумҳурият деб эълон этмас эканлар, унда мухтор жумҳурият деб эълон қилишимизга қаршилик кўрсатмасинлар. Оврўпаликлар бизнинг ички ишларимизга аралашмасинлар. Чунки ислом дини давлатни демократик тарзда бошқаришга қарши эмас-ку.\nДепутат Аминхон Тўра: Туркистон 50 йилдан буён Русия ҳукумати қўли остида. Руслар босиб олгач, ерли аҳолининг диний, миллий суд ишларига дарров аралашмасада, аста-секин ўлка ҳаётининг ҳамма жабҳаларига қўл чўза бошладилар. Февраль инқилобидан сўнг Туркистон халқи озодликка эришдик, деб хурсанд бўлганди. Большовойлар ҳокимият тепасига келгандан сўнг зудлик билан мухторият эълон қилиш зарурати туғилди. Айтишларича, большовойлар уруш эълон қилармиш. Майли, лекин улар туркий мусулмонлар диний, миллий ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун қондан (ўлимдан ҳам — Ш. Д.) қўрқмаслигини унутмасинлар.\nСъезд Туркистон тараққиётини белгилаб берувчи тарихий ҳужжатлар қабул қилди. Кабул қилинган қарорларда демократик кайфиятдаги мусулмон зиёлиларининг фикрлари ҳам ўз ифодасини топди.\nМуфтий Маҳмудхўжа Беҳбудий ўз маърузасида съезднинг Туркистон халқлари тарихида улкан ижобий, тарихий ҳодиса ва бурилиш даври эканини таъкидлаб, «Съездимиз қабул қилаётган қарорлар шунинг учун ҳам аҳамиятлики, унда Туркистон аҳолисининг оврўпалик вакиллари ҳам иштирок этмоқдалар», деди. М. Беҳбудий съезд раёсатида мусулмонлар билан бир қаторда насроний гуруҳларнинг делегатларидан ҳам вакиллар бўлишини ёқлаб чиқди. Уни вилоятдан келган депутатларнинг кўпчилиги қўллаб-қувватлади. Қўқонлик бир депутат М. Беҳбудий фикрини давом эттириб, қуйидагиларни қўшиб қўйди: «Биз съезд ҳайъатига вилоятлар бўйича эмас, балки қайси динга мансублиги ва миллий этник гуруҳларига қараб, кенг фикрли, билимли ва ишбилармон кишиларни сайлашимиз керак». Натижада демократик мусулмон зиёлилари талаби билан Туркистон аҳолисининг оврўпалик қисми вакиллари ҳам съездда тенг ҳуқуқли бўлиб иштирок этдилар.\n1917 йилнинг 28 ноябрида, съезд қабул қилган резолюцияда қуйидагилар ўз аксини топди. «Съезд Туркистонда яшаётган халқлар иродасини ифода этиб, Буюк Русия инқилоби берган миллатларнинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқиидан келиб чиқиб, Туркистонни Россия Федерацияси таркибидаги маъмурий мухтор жумҳурият деб эълон қилди. Мухторият ҳуқуқи Туркистон таъсис мажлисида қонунлаштирилди ва Туркистондаги камсонли миллатлар, элатлар ҳуқуқи ҳимоя қилинажаги тантанали равишда эълон этилди. Тузилган ҳукумат ўз номини 28 ноябрь куни «ТУРКИСТОН МУХТОРИЯТИ» деб атади. Бутунрусия таъсис мажлисида Туркистоннинг мухторият ҳуқуқи расман тан олиниши талаб қилинди.\nСъезд Бутунрусия таъсис мажлисини чақириш, қабул қилинган қарорларга мувофиқ бутун ҳокимиятни тўлалигича «Вақтли Туркистон Шўроси» ва «Туркистон Халқ Бошқаруви» ихтиёрига беришни талаб этди. Бутунрусия таъсис мажлисига борадиган Туркистон Вақтли Шўросининг таркиби 32 депутатдан иборат эди. Депутатларнинг учдан бир қисмини оврўпаликлар ташкил этди. Чунки мухтор ҳукуматнинг юқори идораларида йирик этник гуруҳларнинг ўрни кафолатланган эди.\n«Съездда делегатлар иқтисодий масалаларга ҳам алоҳида эътибор берди. Мухтор жумҳурият инглизлардан ҳарбий ёрдам билан бир қаторда иқтисодий ёрдам ҳам олажагини, жумладан ўлкада очлик ҳукм сураётган бир вақтда тайёрлов нархи бўйича нон харид қилиш, озиқ-овқат маҳсулотлари, жумладан нон маҳсулотларини пахтага, жунга алмаштириш тўғрисида келишиб олинди».\nБўлажак давлат мафкурасида ислом дини ғоялари ҳукмронлиги тан олинганди. «1917 йил сентябрь ойидаги «Ўлка мусулмонларининг Олий Кенгаши»да мусулмонлар ўз ҳуқуқини аниқлаш йўлида, умуминсоният тараққиётига етишишда Қуръон ва шариат қонунларида кўрсатилганидан бошқа тўғри йўл йўқ», деб таъкидланганди. Съезд ўз ишини якунлаш арафасида қонун чиқарувчи ва назорат қилувчи парламент аъзоларини сайлади ва яна бир карра Туркистон мухтор жумҳурият деб эълон қилинганини тантанали равишда такрорлади. Депутатлар бу сўзларни тик туриб тингладилар, худога шукроналик билдириб, «Қуръон» сураларидан тиловат қилдилар.\nҚўқон шаҳрида эълон қилинган мухториятнинг миқёси кун сайин кенгая борди ва бутун Туркистонга ёйилиб, Туркистон мухториятига айланди.\nТурли сиёсий оқимлар мухториятга турлича муносабатда бўлдилар. Ўлкадаги социал инқилобчилар, кадетлар (конституцион демократлар) ва ҳаттоки ҳарбий халқ бошқаруви ёки Губернатор канцеляриясининг чиновниклар ташкилоти ҳам уни Туркистондаги ягона қонуний ҳокимият эканлигини тан олдилар.\n«Улуғ Туркистон» газетасининг 1918 йил 19 январь сонида берилган хабарга қараганда, 1918 йилнинг 7—10 январида Қўқон шаҳрида Туркистон социал-инқилобчилар партиясининг II съезди бўлиб ўтади. Съездда Қўқон, Скобелев, Андижон, Марв, Самарқанд, Ашхобод, Қизил Арвот шаҳарлари ва нефть конларидан вакил бўлиб келган делегатлар қатнашадилар. Съездда Туркистон мухториятини ёқлаш ҳақида бир овоздан қарор қабул қилинади.\nМухториятни қўллаб-қувватлашга бағишланган намойишнинг энг каттаси 13 декабрь куни Тошкентда бўлиб ўтади. Бунгача Туркистон ХКСининг ҳам, ҳукмрон партия маъмуриятининг ҳам Қўқон мухторияти ва Тошкентда ўтказиладиган байрам митингига муносабати унчалик аниқ эмасди. Шунга қарамасдан ТошСовет митинг ўтишига рухсат беради ҳамда шаҳарда тўла тартиб сақланишини шаҳар гарнизони бошлиғи Стасиков зиммасига юклайди. Аммо тинч ўтаётган намойишнинг қонли тугашига капитан Фролов бошлиқ шаҳар ҳарбий бўлинмаси сабаб туғдиради. Фроловчилар намойишчиларнинг қудратли тўлқинидан фойдаланиб, Туркистонни мустамлака ҳолида сақлаб қолмоқчи бўлган ва мусулмонлар билан насронийлар ўртасида жанжал чиқаришга устаси фаранг граф Г. Доррерни озод қилмоқчи бўлган эдилар. Қонли тўқнашувда намойишчилардан 15 киши, аскарлардан бир киши ўлдирилади.\n…Ўн саккизинчи йилнинг қиши Қўқон учун ниҳоятда оғир келди. Қўқонда рўй бераётган воқеалар силсиласи бутун Туркистонни қамраб олди. Шаҳарда икки ҳокимиятчилик ҳукм сурарди. Қўқон Шўроси ва мухторият ҳукумати ўзларича бир-бирига зид қарорлар чиқарар ва ўзларича иш тутарди. Қўқонда бўлаётган воқеаларнинг асл моҳияти қуйи табақа вакиллари онгига сингиб улгурмаганди. Қўқон шаҳар Шўроси шаҳарнинг янги қисмида ҳокимлик қилиб, асосан темир йўл ва пахта заводларида ишлайдиган оврўпалик ишчиларга, шаҳар гарнизонига, Қўқон қалъасидаги (собиқ Қўқон хони Ўрдаси) подшо армиясининг ҳалича уй-уйларига тарқалиб улгурмаган аскарларига суянарди. Қалъада доимий яшаётган аскарлар сони бор-йўғи 16 киши эди. Подшо армиясининг қолган-қутган аскарлари қорин ташвиши билан Қўқон атрофида изғиб юрарди. Самарқандда эса (ҳозирги Хўжанд атрофида) жаҳон урушининг 8 мингдан ортиқ ҳарбий асирларини 8 та аскар қўриқларди. (Биринчи жаҳон урушининг 41 минг 285 та ҳарбий асири Туркистонда сақланарди.)\nШаҳар гарнизонидаги қуролларнинг бир қисми шаҳар думасининг қарори билан мухтор ҳукумат фойдасига мусодара қилинганди. Қалъадаги эгасиз ётган қуроллар ишчиларга тарқатилди. Ва қалъадаги қуролли кишилар сони 33 тага етказилди.\nФевраль ойининг бошларида Қўқонда рўй бераётган воқеалар анча жиддий тус олган эди. 11—12 февралга ўтар кечаси бир гуруҳ номаълум кишилар қалъага бостириб кирдилар. 12 февраль куни қалъадагиларга Сазонов Тошкентдан олиб келган қуролларни тарқатди ва кечгача қалъа ҳимоячиларининг сони 400 кишига етказилди. 13 февраль куни эса қалъадагиларга Андижон ва Скобелевдан 120 та яхши қуролланган аскар, Перовскдан эса 80 та аскар ёрдамга келди. Уч-тўрт кун ичида қалъа ҳимоячиларининг сони 600 дан ошиб кетди.\nТуркистон мухторияти илдизига қай тариқа болта уришни билолмаётган қизил гвардиячилар, ниҳоят ҳар хил миш-мишлардан усталик билан фойдаланади. Буни кир ниятли Сазоновнинг хотираларидан ҳам билса бўлади.\n«Қўқон ҳукумати ва Қўқон воқеалари аста-секин жиддийлашиб, кучайиб борарди. Посетовскадаги съездга қадар, марказдан келган Ислом Шоҳиаҳматов Туркистон мухториятининг имкониятлари ҳақида оташин нутқ сўзлади.\n…Мухтор ҳукумат Советлардан мусулмон делегатларини чақириб олди (улар Советларда кўпчиликни ташкил қиларди) ва улардан, жангчи ҳамда деҳқонлардан иборат парламент яратди. Бойлар қуролланаётган эмиш, мухтор ҳукумат қандайдир жангга тайёрланаётганмиш, аллақаерлардан қуроллар олаётганмиш деган узун-қулоқ гаплар юрарди. Ҳақиқатан ҳам маҳаллий бойлар ва аҳолининг бадавлат қатлами банклардан пулларини олардилар. Темир йўлчиларимиз мухтор ҳукумат номига келаётган юкни текшириб қурол-яроғ топган эмиш, деган гаплар кулоққа чалиниб турарди. Вақт ўтган сари бундай гаплар кўпаяверди. Қўқон ҳукумати Советларсиз буйруқлар чиқара бошлади. Туркистон халқлари бу буйруқларга сўзсиз итоат этиши ҳақида овозалар тарқатдилар. Шундай қилиб, Қўқон ҳукумати Совет ҳукуматининг обрўйига путур етказа бошлади.\nЎлкада шундайин нозик аҳвол ҳукм сураётган бир вақтда, аввалига Ашхободда темирйўлчиларнинг III съездига, сўнгра Тошкентда Советларнинг съездида иштирок этишимга тўғри келди.\nСъезд ўтаётган вақтда, Қўқон Советининг раиси Бабушкин топшириғи билан келган 2 аскар мен билан учрашди ва Тошкентдан қуролли ёрдам кўрсатиш зарурлигини айтиб, Қўқон мухтор ҳукумати ҳужумга тайёрланаётгани тўғрисидаги номани менга топширди. Агар Тошкентдан ёрдам юборилмаса Бабушкиннинг ўзи Тошкентга келиши мактубда таъкидланган эди. Мен аҳвол тўғрисида Тоболинни воқиф этдим. Тоболин Қўқондан келган аскарларни қабул қилди. Қалъа доруғаси (коменданти) Якименкони чақирди ва бизларга 300 та милтиқ, пулемёт ва бошқа қурол-яроғ беришга рози бўлди.\nМен Қўқонга қуролларни сездирмасдан олиб бориб Мешенковга топширишни маслаҳат бердим, чунки Қўқон қалъасининг доруғаси Зинченко ишончсиз киши эди.\nЎзимни ростлаб олдим ва уч кундан кейин Қўқонга жўнадим. Қўқонга кириб боришимиз арафасида паровозчилар бригадасида маъруза қилдим. Гўё шаҳарда осойишталик ҳукм сурарди. Қўшниларимизнинг айтишларига қараганда, тунда шаҳарда отишма бўлганмиш. Мен воқеани билиш учун станцияга бордим. Станцияда темирйўлчилар билан Коновалов ва Рилов бирга экан. Бабушкин тунда мухториятчилар рус зобитлари бошчилигида уларга қандай ҳужум қилганини сўзлаб берди… Қисқагина бўлиб ўтган отишмада қатнашишга тўғри келди. Қизил гвардиячи соқчилардан бирига ўқ тегиб нобуд бўлди. Бабушкин хотини билан панароқ жойга яшириндилар. Кўчада гўёки, ҳаммаёқ жимжит, ҳамма ўзи билан ўзи овора эди. Шаҳар телефон станцияси ишламаётганди. Отишмани ким бошлаганини аниқламоқ зарур эди. Темирйўлчилар менга ва Николаенкога (партиясиз) мажлисга қатнашиш учун мандат беришди.\nБиз шаҳар телефон станцияси томон жўнадик. Телефон хизматчиларининг деярли ҳаммаси жой-жойида, янги шаҳар алоқа тармоғи ажратилган. Мен алоқачи аёлга «Эски шаҳарни узиб, Янги шаҳарни уланг», деб буйруқ бердим. Алоқачи аёл эса бизга иккиланиб, Янги шаҳарни қўшолмаслигини айтди. Маълум бўлишича, кечаси рус зобити бошчилигида бир қисм келиб, Янги шаҳарни узиб, Эски шаҳарни узмасликни буюриб кетибди. Зобитларнинг ўзаро телефондаги суҳбатидан уларнинг бири имом билан қалъа томон жўнаётганини, иккинчиси эса телефон станциясида эрталабгача навбатчилик қилишни зиммасига олганини англадим. Улар 73-рақамга телефон қилишни келишиб олишди. Бу Қўқон мухторияти ҳукуматининг телефон рақами экан.\nЭнди ҳаммаси тушунарли бўлди. Қўқон ҳукумати ҳужум тараддудида. Мен телефончи жувонга: «Эски шаҳарни узиб, Янги шаҳарни уланг», деб буйруқ бердим. Ва 73-рақамга қўнғироқ қилиб ҳукумат аъзоларидан бирортаси борми, деб сўрадим, аксига олиб ҳеч ким йўқ экан. Телефонда гаплашган кишига ҳукумат аъзоларининг бирортаси билан соат 4 ларда гаплашмоқчи эканимни айтдим.\nҚалъага кириб борганимизда бир неча марта ҳужум қилиб, уни анчагина вайрон қилган эканлар. Қалъа доруғасини бизга нисбатан хоинлик қилган учун қамаб қўйибди. Темирйўл станциясидан туриб, Бабушкин нома юборибди. Унда «Зигель, Чўқаев ва унинг котибини қамоққа олинглар», деб ёзилган экан. Иккала қизил гвардиячи аскар билан бирга уларни қамоққа олиш учун жўнадим. Зигель ҳам, Чўқаев ҳам уйларида йўқ экан. Уйларини роса тинтув қилдик. Котибини уйидан топдик ва уни қалъага олиб келдик. У бизга мухтор ҳукумат аъзоларининг рўйхатини ва рус зобитларининг исм шарифларини айтиб берди.\nТелефон станциясида қолган Николаенкога 12 кишини ёрдамга юбордим. Телефонда келишиб олганимиздай соат 4 ларда экипаж келди. Мен ва Николаенко жин кўча бўйлаб йўлга чиқдик. Бизнинг йўлдошимиз мусулмон бўлиб, Шўроларнинг собиқ аъзоларидан экан. Йўл-йўлакай суҳбатлашиб келдик. Унинг айтишича, мухтор ҳукуматнинг ихтиёрида қурол-яроғ ва одамлари жуда кўп бўлиб, уларни шаҳарда нафақат сартлар ва қирғизлар, балки, тожиклар, форслар, лазгинлар ҳам қўллаб-қувватлаётган экан.\nҚўқон мухтор ҳукумати Эски шаҳардаги оврўпача услубда қурилган энг катта уйда, собиқ «Проводник» фирмасининг биносида жойлашган эди.\nБизни М. Чўқаев юзида илиқ табассум билан кутиб олди ва дастурхонга, чойга таклиф қилди. Умуман меҳмонга бўлгандай муносабатда бўлди. Сўнгра кимлигимизни ва нима учун келганимизни суриштирди. Биз унга кечаси рўй берган воқеани айтиб берганимизда, унинг ранги оқариб тутақиб кетди ва ёрдамчисини чақириб, унга баланд овозда: «Мен ҳукумат бошлиғиман, менинг рухсатимсиз нималар бўляпти? Ахир бизнинг Шўро ҳукумати билан тинч-тотув яшаш тўғрисида қабул қилган қароримиз борку!» деб бақирди. Шу вақт мен гапга аралашдим: «Келишиш кеч эмас, рўй берган воқеани текшириш ўз йўли билан, яхшиси музокарани давом эттирамиз. Келинглар, сизлар нимани талаб қилсангиз, бизлар ёзиб оламиз. Кўриниб турибдики, сизлар монархист эмас, озодлик тарафдорисизлар». Шунда М. Чўқаев: «Озодликни сизлардай қўллаш бизга тўғри келмайди, тўғри, сизнинг миллатингиз маданиятли, сизларнинг бунақанги озодликларингизга бизнинг мусулмон халқимиз чўкиб кетади», деди… Николаенко котиб сифатида талаб бандларини ёзиб ола бошлади. Жумладан, 7-бандда «Суд юритиш ва ҳуқуқий норма қоидалари Шариатга асосланиб, ер масаласи ўз ҳолича қолдирилсин, аёлларнинг юзи очилмасин, одатдагидай эрига тобе ҳолда қолдирилсин ва ҳоказолар», дейилганди. Сўнгра у Қўқонда оврўпаликларнинг фақатгина маданиятли қатламини, яъни, темирйўлчилар, телеграфчилар ва бошқаларни қолдириш таклифини киритди. Уларга катта маош тўлашга ваъда ҳам берди.\nШунда Юсуф Давидов киборлик билан: «Бу ерда нима қиласизлар», деди. Бундан Чўқаев ҳаяжонланиб: «Ҳукумат бошлиғи менман-ку! Биз Шўролар ҳукумати олдига ўз талабларимизни қўйиб, улар билан келишиб оламиз», деди. Юсуф Давидов яна: «Қўйсангиз-чи!» деб Чўқаевнинг гапини бўлди. «Биз бу шартларни тан олмаймиз», деди ва Николаенкодан: «Сиз ким бўласиз?» деб сўради. Мен унга мандатимни кўрсатдим. «Мен ҳам расмий шахсман ва расмий равишда айтаманки, сизлар билан келиша олмаймиз. Мен унга биродаркуш бўлиши аниқ экан-да, дедим. «Катта кетманг, сизлар билан ва сизларнинг халқингиз билан ҳисоб-китоб қилишга бизнинг кучимиз етади», деди Ю. Давидов.\nНима ҳам қилардик. Биз келишолмай қуруқ қайтдик. Мен қалъадагиларни огоҳлантириш учун у ёққа бордим. Кейин янги Ревкомга (инқилобий қўмита) музокара якунлари тўғрисида ҳисобот бердим. Темирйўлчилар билан умумий йиғилиш ўтказдик ва Ревком аъзоларини сайладик. Ревком аъзолигига Коновалов, Рилов, Николаенко ва мен сайландим. Уларнинг кўпчилиги ҳарбий эмас, ҳарб ишига уқувсизроқ эди. Менинг мажлис аҳлига берган ҳисоботимдан сўнг кўпчилик жанг қиламиз, деган фикрни олдинга сурди. Эс-ҳушни жойга қўйиб, шошмасдан иш қилиш керак эди. Қурол-яроғлар бизда жуда кам, бор-йўғи 50 кишида бор, холос. Гарнизонда 38 кишимиз, шаҳар ташқарисида 8 минг чехословак ҳарбий асирлари бор… Ким билади, уларнинг қайси томонда туриб жанг қилишини. Эски шаҳар бизга нотаниш. Бунинг устига ҳарбийлар орамизда жуда камчилик. Демак, уришишдан фойда йўқ. Қалъани мудофаага тайёрлаш, Тошкент ва Скобелевдан мадад кутишга қарор қилдик.\nХоҳлаймизми, йўқми, биз шундай йўл тутишга мажбур эдик. Бир кишини навбатчиликда қолдириб, қолганларимиз мудофаа ишлари билан овора бўлдик. Кечаси соат 3 ларда Месхи мени уйғотиб: «Йўл берди, Осипов келяпти», деди… Янги сайланган ревком раиси Тошкентга, Колесовга ўзининг сайланганлигини ва Қўқонда бўлаётган воқеалар тўғрисида телеграмма берди.\nПоезд етиб келди. Мен уларга чой, нон ҳозирлаб қўйгандим. Аскарлар шовқин кўтариб: «Биз сартларни тинчитиб қўямиз!», деб ҳовлиқиб кириб келдилар. Осипов билан унинг қисм замбаракчиси Пономарёв ҳам келган экан. Яхши қуролланган 120 киши ёрдамга келишди. (К. Осипов Скобелевдан 4 замбарак, 5 пулемёт билан келади. У Скобелев ҳарбий дружинасининг командири эди — Ш. Д.) Мен Осипов билан келишиб олдим. Қурол-яроғларни сездирмасдан қалъага жойлаштирдик. Осиповнинг талаби билан ревком қалъанинг доимий вакили сифатида мени ва Николаенкони унинг ихтиёрига берди. Қалъага ёрдам бериш учун Удалов, Беленко, Шишков, Вершининлар ҳам келишди. Бизга Осипов қўмондонлик қилди. Артиллериячиларга Пономарёв бош бўлди.\n…Биз мажлис ўтказдик ва Қўқон ҳукуматига қуйидаги мазмунда кескин талабнома беришни келишиб олдик:\nЭртага кундуз соат учгача қурол-яроғларни Воскресенский майдонига олиб келиб топширсин;\nМухтор ҳукумат таслим бўлсин ва Шўро ҳукумати тан олинсин, — деган талаблар бор эди.\nШундай қалтис вазиятда темирйўлчилар орасида интизом бўшлиги сезилиб қолди. Улар гоҳ ревком буйруғини бажармасди, гоҳо маст-аласт бўлиб дайдиб юрарди. Темирйўлчилар йиғилиш ўтказдилар. Мажлисда мудофаамизнинг нозик томонлари тўғрисида гап-сўзлар бўлди. Хўжанд томондан ҳужум хавфи борлиги сабабли, Хўжанд кўпригини портлатиш ёки портлатмаслик масаласи кўрилди. Агар кўприк портлатилса, Тошкентдан бизга нон ва озиқ-овқат маҳсулотлари келмай қоларди. Бу масалада баҳс анча қизиди. Николаенко кўприкни портлатмасликни қаттиқ туриб талаб қилди. Биз уни Ревком таркибидан чиқардик ва Чаплигинни сайладик. Ревком қаттиқ туриб шундай буйруқ берди. «Хўжанд кўприги портлатилсин, қаршилик кўрсатганлар отиб ташлансин!»\nЭртасига Биленко ва мен талабномани топширгани бордик. Бизни яна Чўқаев илиқ кутиб олди, дастурхонга таклиф қилиб чой узатди. Биз албатта рад этдик ва унга хатжилдни бердик. У хатжилдни очиб ўқиди ва бошқа нозирларга узатди. Менимча, унинг ёлғиз ўзи бундай саволларни ҳал этишга ваколати йўқ экан.\nБиргаликда соатларимизни тўғриладик ва вақтни белгилаб орқага қайтдик. Чўқаев яна бизни эҳтиром билан кузатиб қўйди ва ярим йўлгача соқчи ҳам берди. Соат 3, шаҳарда жимжитлик, ҳеч ким Воскресенский майдонига келиб қуролини ташламаяпти. Фақат алла айтаётган аёлнинг овози элас-элас қулоққа чалинади. Соат 3 яримларда «Проводник» томон замбаракдан бир неча марта ўқ уздик. Шаҳарни вайрон қилмасликка қарор қилдик ва ҳукуматнинг яна бир кун ўйлаб кўриши учун муҳлат бердик.\nҚалъадаги соқчиларнинг сонини кўпайтириб, уларни сергакликка чақирдик. Умуман, Осипов ҳарбий ишларни яхши йўлга қўйди. Эрталаб Осипов ҳарбий кучларимизни уч гуруҳга бўлди ва 40 кишини ўзи билан бирга олиб, Эски шаҳарга мухтор ҳукумат вакилларини қамоққа олиш учун йўл олди. Иккинчи гуруҳ эса ҳар эҳтимолга қарши қалъани қўриқлаш учун қолди.\nҚалъа мудофаачиларини асосан темирйўлчилар ва арман дашноқлари ташкил қиларди. Кейинроқ айтишларича, айрим уйлардан тартибсиз ўқ отилганини ҳисобга олмаганда, бўлинмамиз шаҳарга эмин-эркин кириб борибди. Бизникилар ҳам ўша уйларга қарата ўқ узибди ва кичкина қуролланган тўда билан тўқнашибди. Аскарларнинг айтишича, бу жангда форслар алоҳида намуна кўрсатганмиш. Улар билан бўлган биринчи тўқнашувда 5 киши ярадор қилинибди, иккинчи тўқнашувда бир киши ўлдирилиб, 2 киши жароҳатланибди.\nБўлинмамиз анча вақт ҳаяллаб қолди. Қоронғу туша бошлади, улардан эса ҳамон дарак йўқ. Телефон станциясидан «Биз томонга мусулмон отряди келяпти, нима қилайлик?» деб шошилинч телефон қилдилар. Мен уларга «Электрни ажратиб, ҳамманг уй-уйларингга тарқалинглар», деб буйруқ бердим.\nМонтёр станциядан зарур иш қуроллари билан ёнимизга етиб келди ва қалъани станция билан қайта улади.\nҚош қорайганда отрядимиз ҳорғин ҳолда қайтиб келди. Мухтор ҳукумат ими-жимида, сездирмасдан жойини алмаштирган экан. Очиқ ҳужум қилишимиз учун ҳали кучимиз кам эди. Ҳужум уюштирмасликка келишдик. Қалъа мудофаачилари эса анча чарчаган эди.\nИккинчи куни иккала томон ҳам тинчиб қолди. Айғоқчиларимиз уларнинг айғоқчисини тутиб олибди. Уни сўроқ қилганимизда: «Сизларнинг қуролларингиз оз. Биламан, мени отиб ташлайсизлар, лекин бизникилар сизни полкингиз билан қириб ташлайди», деб жавоб берди… Қалъанинг собиқ доруғаси Зинченко Тошкентдан ёрдам келишини билмасди, хоинлиги туфайли уни ертўлага қамаб қўйгандик. Мусулмонлар тунда қалъа ва станцияга бир вақтда ҳужум қилишга уриниб кўрдилар. 10 минглар атрофида қуролсиз оломон оқ кийимда қалъа томон ёпирилиб кела бошлади. Уларни орқасидан қуролланган форслар қувиб келаётганди. Ярим соатлардан кейин бу ҳолат яна такрорланди. Ҳужумни қалъа мудофаачилари қайтардилар. Оралиқдаги Пугас кўчасида 30 оврўпаликни мусулмонлар бўғизлаб ўлдирибди. Қалъага энг яқин бўлган Верёвкин станциясидан ёрдам сўрадик. Тезда 80 кишидан иборат Перовский бошчилигида қисм етиб келди.\nҚўқон ҳукумати очиқ жангда енголмасликларига кўзи етиб, бошқача йўл тута бошлади. Бизга делегация юбориб таслим бўлишни таклиф этишди: «Бизнинг кучимиз ҳам, қуролимиз ҳам кўп. Казаклар бизга ёрдамга келаяпти. Сизларни қириб ташлашни ҳам, қон тўкилишини ҳам хоҳламаяпмиз». Албатта, биз таклифни рад этдик.\nҚўқон ҳукумати яна делегация юбориб: «Таслим бўлинглар, мухторият таркибида энди уламо ва бойлар йўқ», деб айтишди. Музокара кетаётган бир вақтда соқчи аскарлардан бири югуриб келиб, «қалъага ҳужум қилишяпти», деб қичқирди. Улар бизни чалғитиб, айёрлик қилган эканлар. Имкониятдан фойдаланиб, яқинимиздаги бинони керосин қуйиб ёқиб юбордилар. Шамол қора тутунни биз томонга ҳайдай бошлади, тутун орасидан 40 га яқин киши яшириниб ҳужумга ўтди. Оқ байроқ кўтарган турк зобити кийимидаги бир неча киши шамолдек учиб келарди. Соқчилар уларни отишга улгурдилар. Ҳужум қайтарилгандан кейин ўлган зобитни тинтиб кўрсак, ёнидан катта портлатиш қувватига эга бўлган 2 бомба топилди. Маълум бўлишича, унга қалъа дарвозасини портлатиш топширилган экан. Дарвоза очилгач, асосий пиёда қисмлар қалъага ёриб кириши кўзда тутилганини англадик.\nМусулмонларнинг яна бир айғоқчисини тутиб олиб сўроқ қилдик. Унинг айтишича, М. Чанишевнинг ўзи, тунда қалъага ҳужум бошлаш учун арқондан нарвон ясаб 400 тача кишини тайёрлаётган экан. Тунда ростдан ҳам ҳужум бўлди. Биз уни қайтардик.\nУлар беш мартача делегация юборди. Мухториятчилар қуролини ташлаб Шўро ҳокимиятини тан олмаса, музокара олиб боришдан бош тортишимизни айтдик. Шунда улар станцияга, ревкомга мурожаат қилибди ва ҳарбий ишда уқувсиз темирйўлчилар билан келишиб олибдилар. Келишувга биноат, «кечаси соат 12 ларда Ўрдадаги (қалъадаги) қўнғироқ чалинганда, мусулмонлар қалъага кириб намозимизни ўқиб, кейин таслим бўламиз», деб айтибдилар. Осипов ва мен уларнинг бу таклифини рад этдик.\n…Оқ халат кийган мусулмонлар тўдаси қалъа томон ёпирилиб келарди. Улар йўл-йўлакай биноларга ўт қўйиб, ҳаммаёқни тутунга ботирарди. Мен дашноқлар ёрдамида уларнинг ҳужумини яна бир бор қайтардим. Бунақанги ҳужумлардан биз ҳаддан ташқари чарчадик. Қалъада озиқ-овқат етишмовчилиги ҳам сезила бошлади.\nКейинги кун мухториятчилар яна музокара олиб боришни, ярашишни таклиф қилишди. Улар тузган делегация таркибининг тенг ярмини оврўпаликлар, қолганини ерли халқ вакиллари ташкил этарди. Биз яна музокара олиб боришга рози бўлдик. Чунки Тошкентдан ёрдам кутаётган эдик. Музокаралар «Рус-Осиё» банки биносида ўтказилди. Ярашиш битимини ўтказишга келишиб олдик. Лекин мухториятчилар Янги шаҳарга ўқ узишдан ўзини тия олмади. Музокараларни қалъага яқинроқ жойда ўтказилишини қаттиқ туриб талаб қилдик ва бунга эришдик ҳам. Музокаралар давомида мухтор ҳукумат томонидан, кўринишидан оврўпалик зобитлардан бўлса керак, рус тилида эркин гапирарди. У «ҳамма гап ҳарбий гуруҳда, шахсан Чанишев ерли халқ устидан диктатура ўрнатмоқчи. Чанишев ҳибсга олинмас экан, ҳеч қандай музокарадан наф чиқмайди. Яраш битими имзоланаётган бўлишидан қатъий назар, уларнинг ҳужум қилиб қолмаслигига ҳеч ким кафолат беролмайди. Агар шундай ҳолат рўй берса, бизнинг ҳаётимиз гаровга тикилиб қолиши мумкин», деди ва Чанишевни қўллаб-қувватловчилар орасида Шўро ҳукуматининг ашаддий душмани саналган Мулла Бой борлигини ҳам алоҳида таъкидлади.\nМузокаранинг иккинчи куни делегациямиз қайтиб келди. Эргаш ўзини хон деб эълон қилибди. У бўйсунмаётганларни отиб ташлаётган эмиш. Қалъага Гушин кириб келди ва «ҳеч қанақа жиддий ҳаракат қилинмасин, эрталаб Перфильев Тошкентдан етиб келади. Казаклар қуролсизлантирилди», деди. Биз Қўқон мухторияти делегацияси билан ўтаётган музокара вақтини турли баҳоналар билан чўза бошладик. Эрталаб Е. Перфильев отряди билан етиб келди (подшо армиясининг 28 ёшли собиқ поручиги, Туркистон ўлкасининг ҳарбий комиссари — Ш. Д.). Ва шу куниёқ Эски шаҳарни ёндирувчи снарядлар билан тўпга тутди. Менимча, бундай қилишнинг сира ҳарбий зарурати йўқ эди.\nЭски шаҳарда даҳшатли талон-торож ва ёнғин бошланди. Саросимага тушган Эски шаҳар аҳолиси орқа-олдига қарамасдан, уйлари ва қимматбаҳо молу мулкларини ташлаб жонҳолатда дуч келган томонга қоча бошлади. Талон-торожликдай гуноҳ ишлардан аскарларни тўхтатиб қололмадик. Отиш ва ёнғинда кўплаб бегуноҳ кишилар ҳалок бўлди. Шаҳар ҳувиллаб қолди. Қолган-қутган аҳоли ёрдамга муҳтож эди. Биз улар учун ошхоналар ташкил этдик.\nМаҳаллий буржуйлардан Потеляхов, Вадяев ва бошқалар ишчиларга пул беришдан бош тортибди. Уларни қамоққа олиб, ишчиларга пул олиб келиш учун Тошкентга жўнадик. Мухтор ҳукумат тор-мор этилгандан сўнг беш мартача кенгаш чақирдик, фақат еттинчи куни йиғилишга улгурдик. (Чунки, қизил гвардиячилар ўртасида тартибсизликлар ҳукмрон бўлиб, «ғолиб»лар етти кунгача талон-торож билан шуғулланган эди — Ш. Д.) Мажлисдан ревкомни қўрқоқликда айблаб суд қилдик. Бабушкин мажлисда сўзга чиқиб: «Ревком энг оғир кунда яширинди, қўрқоқлик қилди», деб айблади.\nИкки марта сайлов ўтказдик, иккинчисида большовойлар кўпроқ овоз олди.\nОсиповни байрамона тарзда, мушаклар отиб кузатиб қўйдик. Дарвоқе, кимдир унга суиқасд қилиб ўқ узди, лекин ўқ тегмади. Е. Перфильев ҳам улар билан бирга Тошкентга жўнаб кетди».\nҚуйидаги лавҳа ҳам (муаллифини аниқлай олмадик) Қўқонни қонга ботиришда фаоллик кўрсатган қизил гвардиячи қаламига мансубдир.\n«…Бизнинг ҳарбий қисмимиз отишмалар остида Қўқон вокзалига кириб борди ва… душман томонидан фаолроқ ҳарбий ҳаракат бошланишини кутдик… Мана «Мусулмонлар Ҳарбий Шўроси» ва «Ўлка мусулмон депутатлари Шўроси» томонидан бизга таклиф этилган кескин талаб шартлари:\nИшчи, деҳқон ва аскар Қўқон Шўроси мусулмон депутатлари, ишчи, аскар депутатлари Кенгаши ва «Городской самоуправление» идораларидан бирлашган ҳукумат тузиш:\nИшчи, деҳқон ўлка Шўроси ва мусулмон жангчиларидан 2 киши;\n«Шўрои ислом» жамоасидан 2 киши;\n«Уламо жамияти»дан 2 киши;\n«Городской самоуправление»дан 2 киши;\nИшчи, деҳқон ва аскар депутатлари кенгашининг 4 та вакилидан иборат ҳукумат тузиш.\nҚўқон шаҳар қалъаси мазкур унитар (манфаатдор) ҳукуматнинг бевосита назорати остига берилсин.\nҚизил гвардиячилар қуролсизлантирилсин.\nМусулмон аҳолиси қуролсизлантирилсин (милиция бундан истисно).\nИшчи, аскар ва мусулмон деҳқонларининг бевосита назорати остида миллий ҳарбий қисм ташкил этилсин.\nМусулмон депутатлари Кенгаши ва Халқ Комиссарлари Совети биргаликда, зудлик билан Туркистон таъсис мажлисини чақирсин.\nИккала томон ҳам, биродаркушлик воқеаларини кузатмасин ва унда иштирок этмасин.\nИккала томон ҳам ўлганлар ва ярадор бўлганлар учун гина сақлаб, адоватда бўлмасин.\nХалқ Комиссарлари томонидан тузилган йўл-йўриқлар Шариат қонунларига зид келса, мусулмонлар у йўл-йўриқларга амал қилмайди.\nШартномага имзо қўйилган заҳоти иккала томон ҳам бандиларни озод этсин.\nАҳолидан тортиб олинган молу мулклар мумкин қадар ўз эгаларига қайтарилсин.\nЯрашув конференцияси Раиси номига. Музокара олиб бориш учун «Рус-Осиё» банки ёнига келасизлар. У ердан сизларни мусулмон соқчилари Русия меҳмонхонасигача кузатиб боришади. Музокара «Канишка» дўконида ўтказилади. Музокара пайтида иккала томон ҳам ўқ отишни тўхтатиб туришлари шарт.\nЖавобини кундуз соат 4 гача кутамиз.\nҚўқон шаҳри, 16 февраль, 1918 йил.\n«Вақтинчалик Мусулмон ҳарбий Кенгаши Раислигини бажарувчи (имзо)».\nҚалъадагилар талабнома шартларига тўпдан Эски шаҳар устига ўқ отиш билан жавоб берди. Талабнома шартлари қабул қилинмаганини сезган Эски шаҳар мусулмон мутаассиблари шаҳардаги оврўпалик аҳолини бўғизлашга киришиб кетдилар. Яна мусулмон делегацияси келди ва шаҳарни ўққа тутиш тўхтатилмаса, ўзаро душманлик бутун ўлкага ёйилиб кетиши мумкинлигини айтдилар. «Ўлка мусулмон депутатлари Шўроси» тинчликка эришиш учун бошқа чора-тадбирлар қидирмоқда, деди.\nДелегацияга «биз сизлар билан урушишдан қўрқмаймиз», деб жавоб бердик. Шаҳарни яна замбаракдан ўққа тутдик. Натижада мусулмон қисмлари Скобелев томонга қоча бошлади. Шаҳардаги бадавлат рус кишилари ҳам улар билан бирга эди.\n…Эски шаҳар аланга ичида қолди. Учта ҳарбий юришда демократия ва социализм душманлари билан қаҳрамонларча жанг қилган қизил гвардиячилар ўзгалар молу мулкини талон-торож қилишдан ўзини тийиб туролмади».\nУчта ҳарбий юришда «қаҳрамонлик» кўрсатган қуролли инқилобчилар Қўқонда ўзгалар молу мулкини талон-торож қилдилар. Бу ҳам етмагандай арман дашноқлари билан ҳамкорликда Фарғона водийси халқи бошига тарих кўрмаган ваҳшийликларни солдилар.\n«1918 йилнинг 19—26 январида Тошкентда бўлиб ўтган «Туркистон ўлка Советлари»нинг IV съезди Қўқон мухторияти ва ҳукумат аъзоларини қонундан ташқари, деб жория этди, ҳукумат аъзоларини ҳибсга олиш ҳақида қарор қабул қилди». Ана шу қарорга биноан Қўқон қонга ботирилди. Мухтор ҳукуматнинг 30 вакили (ҳукуматга алоқадор бўлган шахслар) қамоққа олинди. Айримлари қўлга тушган заҳотиёқ судсиз отиб ташланди. Ҳукумат бошлиғи М. Чўқаев Фарғонага, Фарғонадан Қашқарга қочиб кетишга мажбур бўлди. Шаҳар бир неча кун олов ичида қолди. «Ўт очиш оқибатида 1000 дан ортиқ дўкон ва дўкончалар вайрон этилди. 1500 киши ўлдирилди». «Қўқон ҳукумати тор-мор келтирилгандан сўнг дашноқлар гуруҳи Шўро дружинаси байроғи остида шаҳарни 9 кун талади. Қўқон касалхонасида даволанаётган бемор ва ярадорларни биноси билан бирга ёқиб юборди. Қўқон пахта тозалаш заводи ишчиларининг 50 таси оиласи билан пичоқлаб ўлдирилган». Шаҳар (Қўқон)нинг 10 маҳалласида сўйилмаган одам қолмади. Қисқа вақтда 10 минг кишининг ёстиғи қуриди. Дашноқлар ваҳшийларча одамларнинг қўли, оёғини чопди, аёлларнинг эса кўкрагини кесди. Болаларни эса жоду (беда қирқадиган асбоб)дан ўтказдилар». Перфильев Тошкентга кетганидан сўнг дашноқларнинг бир қисми қалъа ҳимоячиси сифатида қолдирилган эди. Дашноқлар 1915 йилги турк-арман қирғинидан қочиб, Туркистондан паноҳ топгандилар. 1919 йилнинг май ойида Дашноқцутюн партияси Коминтерндан чиқарилади ва қуролсизлантирилади.\nҚўқон партия дружинасининг собиқ взвод командири Усмон Алиев қуйидагича ёзади: «Ҳал қилувчи февраль кунларида дашноқлар дўконларни талади, Потеляхов идорасини ёқди. Шаҳар роппа-роса бир ой ёнди. Оқибатда очарчилик бошланди». Фарғонадаги биродаркушликнинг фаол қатнашчиси Матқовул Матфозиловнинг ёзишича, «Сўл эсерлар, дашноқлар ва бошқалар Қўқон Шўросига кириб олиб, яширин равишда хоинлик сиёсатини олиб бордилар. Бу партияларнинг махсус қуролланган бўлинмаси босмачиларга қарши кураш ниқоби остида ерлиларга нисбатан ваҳшийлик қилди, зўрлади ва молу мулкини талон-торож қилди». Дашноқцутюнчилар ва қуролли инқилобчилар Сузоқ, Бозорқўрғон аҳолисини қирғинга гирифтор этди.\nҚисқа вақтда рўй берган вайронагарчилик, талон-торож ва ваҳшийликлар бутун Туркистонга ёйилди. Инсоний ҳуқуқи, эътиқоди, орияти топталган халқ қўзғалди. Ва бу ҳолат халқ ҳаракатига, халқнинг оммавий қаршилик ҳаракатига, ўзига хос йўсиндаги халқ норозилигига ва қўзғолонга айланиб кетди. Биз, бу миллий озодлик ва қаршилик ҳаракатини босмачилик ҳаракати, даврни эса босмачилик даври деб атадик.\nҚўқон фожиаси турли хил сиёсий партиялар ва гуруҳлар ичида жиддий норозиликлар келтириб чиқарди ва соф виждонли кишиларни оёққа турғазди. Бу фожиадан жабрланган халқнинг қасоскорлик руҳида тарбияланган мард ўғлонлари аллақачон хулоса чиқарганди. Тошкент шаҳар Советининг 1919 йил 23 февралидаги йиғинида «Қўқон воқеаларига доир ва социалистик армия» деган масала муҳокама қилинади. Унда Қўқонда содир этилган фожиаларга сиёсий баҳо беришга, тўғрироғи хаспўшлашга уринишлар бўлади. Шу ўринда ана шу мажлис маълумотномасидан парчалар келтиришни лозим топдик. (Чунки унда аждодларимизнинг қизил гвардиячилар томонидан қанчалик ваҳшийларча ўлдирилгани ва демократик кучларнинг фожиаларни холис баҳолаши қанчалик қаршиликка учрагани аён бўлади.)\nМеньшевик-интернационалистлар фракциясининг бошлиғи ўртоқ Вайнштейн (мажлисни очиқ ўтказишни талаб қилади ва кўрилаётган масаланинг аҳамиятига тўхталиб, қуйидагича фикр билдиради): «Кўрилаётган масалага ҳар томонлама сиёсий баҳо бериш бизни жуда қизиқтиради, айниқса жанговар бўлинманинг жанг пайтида ва жангдан кейинги хулқ-атвори, зиммасига юкланган топшириққа муносабати ва уни қандай бажарганлигини билишимиз лозим. Бу масалалар нафақат бизни, балки бутун жамиятимизни, инқилобий демократияни, ҳар қандай махфий сиёсатдан, сирли шартномалардан устун турадиган ҳақиқатни халқ оммаси билиб қўйиши керак.\nШубҳали ва қайғули ҳолат рўй бермаслиги учун мазкур масала очиқ муҳокама этилиши лозим. Кўнгилсиз ҳодиса рўй бермаган бўлса, жуда яхши, кимлардандир қўрқадиган, яширадиган нарсамиз йўқ. Агарда демократияга, инқилобга доғ туширадиган хатти-ҳаракат содир этилган бўлса, у бизнинг ярамиз ва жароҳатимиз деб қабул қилишимиз керак. У газак олиб кетмаслиги учун чора-тадбирлар кўришимиз даркор. Мабодо демократия учун шармандали воқеа рўй берган бўлса, масалани очиқ муҳокама этиб, айбмизини тан олиб, уни ювишимиз лозим.\nЕ. Перфильев: Январь ва февраль ойида учта юриш қилишга тўғри келди. Бу учала юриш бир-бири билан узвий боғланган. Биз атаман Дутов билан жанг қилаётганимизда, унинг Зайцев ва мухтор ҳукумат билан алоқада бўлганлигини тасдиқловчи маълумотларга эга эдик.\nОренбург учун жанг қилаётганимизда Қўқонда қўзғолон кўтарилиши керак экан. Айни вақтда, казаклар Эрондан Ўрта Осиё томон силжимоқда эди. Улар бирлашиб, Шўро ҳокимиятини ағдармоқчи эдилар.\nХалқ оммаси Қўқондаги мухториятни қўллаб-қувватламади. Биз ўз вақтида душманни Оренбургда тор-мор келтириб, Шўролар ҳокимиятини ўрнатдик ва Ўрта Осиё томонга йўл олдик. Самарқанд остонасида казакларга зарба бердик ва уларни тинчитдик. Казакларни қўзғолонга ундаган 200 тача киши шармандаларча қочиб қолди.\nҚўқонда эса, ерли халқнинг қуролли бандаси қалъага ҳужум қилибди, талабнома топширибди ва таслим бўлишни, қуролларни топширишни, қизил гвардиячиларни қуролсизлантиришни талаб қилаётган экан. Биз Қўқоннинг Янги шаҳар қисмида рус аҳолисини ерли бандитлар бўғизлаб ўлдирмоқдалар, деган хабар олдик. Бизнинг поездимиз йўл-йўлакай, йўлда учраган ҳар қандай қаланғи-қасанғиларни ўққа тутиб борди. Шаҳар қалъаси ҳалича қўлдан кетган йўқ экан.\n…Исёнчилар орасида яхши қуролланган 250 тача форс бўлиб, ҳукумат уларга ҳар куни 25 сўм пул бериб турар экан. (Мухтор ҳукуматнинг хазинаси бўш бўлган, 60 миллион сўмлик заём чиқариб уни ҳам сотолмаган—Ш.Д.) Қуролланган арман дашноқлари шаҳарда жойлашган бўлиб, форслар билан душманлик кайфиятида эди. Улар қалъа ва вокзал ўртасидаги алоқани ушлаб турарди.\nЭрталаб, Хўжанд кўчаси бўйлаб 2000 тача ерлилар шаҳар томон бостириб келаяпти, деган хабарни олдим. Олдинда қуролланган пиёдалар, уларнинг изидан болта, теша, ўроқ, кетмон ва калтак билан қуролланган одамлар, улар орқасидан қуролланган отлиқлар ярим ҳалқа бўлиб, қуролсиз оломонни биз томонга зўрлаб, олдига солиб қувиб келарди. Наманган йўли бўйлаб ҳам, худди шундай гуруҳ бостириб келмоқда эди. Отрядимиз 12 та артиллерия пушкасидан уларга қарата ўт оча бошлади. Исёнчиларнинг катта қисми мачитга яширинишди. Менимча, улар мачитни тўпдан сақланадиган паноҳ деб тасаввур қилгандилар. Мачитни ҳарбий истеҳком сифатида шаҳар қалъаси билан таққослаганда жуда катта фарқ қилади. Масжидга қарата бир неча маротаба ўқ уздик. Гуруҳимиз ўз вазифасини бажармади. Чунки гуруҳимиз ёнғин чиқариб шаҳар ва аҳолига катта зарар етказди. Биз шаҳардаги ҳокимиятни йўқ қилиб ташладик. Шаҳардаги эски ҳукумат рус кишиларининг ҳаётини сақлаб қолишга кафолат беролмасди.\nМачитларни яна бир неча маротаба тўпдан ўққа тутишга тўғри келди. Қизил гвардиячилар бўғизланган оврўпаликларнинг жасадларини кўрганда шундай тутақиб кетдиларки, уларни ҳеч қандай куч тўхтатиб қололмасди, аскарлар олдиларидан чиққан ҳамма нарсани яксон қилиб кетавердилар. Ҳатто шундай ҳолат рўй бердики, 5 та қизил гвардиячи ерли бандитларнинг 200 тасини олдига солиб қувлади (қуролсиз оломонни — Ш. Д.). Отряд катта қаҳрамонлик кўрсатди. Жанг иштирокчилари орасида бирорта ҳам қўрқоғи йўқ эди. Биз қийинчилик билан тошкўприкни қўлга киритдик ва Эски шаҳарга ёриб кирдик. Исёнчилар тўдаси Скобелев томонга чекинишди. Бадавлат кишилар қимматбаҳо буюмларини, пулларини ўзлари билан олиб қочдилар, лекин нарсалари ўзларига насиб этмади. Қочаётганларни тезотар тўпдан ўқ узиб, янчиб ташладик, бир қисмини эса орқага чекинишга мажбур этдик. Уларнинг кўрпа-ёстиқлари, гиламлари, қимматбаҳо нарсалари йўлда сочилиб қолди.\nТуркистон мухтор ҳукумати деб аталган ҳукумат, биз боргунга қадар тарқаб кетган экан. Унинг ўрнига «Ўлка мусулмон депутатлари Шўроси» тузилиб, моҳиятан олдинги ҳукуматдан ҳеч қандай фарқланмасди, фақатгина номи ўзгача эди, холос. «Ўлка мусулмон депутатлари Шўроси» вакилининг айтишича, бизлар уларни ўққа тутганимиз сабабли мусулмонлар бизга қарши миллий уруш эълон қилган эмиш. Мен уларга: «Биз урушдан қўрқмаймиз», деб жавоб бердим. Гуруҳимиз Эски шаҳар устига яна 9 марта замбаракдан ўқ узди… Шундан сўнг оқ байроқ кўтариб мусулмон делегациялари келавердилар. Улар «Биз айбдор эмасмиз, у тўдалардан ўзимиз ҳам катта зарар кўряпмиз, қонли тўқнашувларга улар айбдор, ўқ отишни тўхтатинглар», деб илтимос қилдилар. Гуруҳимиз қочган тўдаларни изидан қувиб етиб тор-мор келтириши керак эди, лекин гуруҳимиз ва дашноқлар шаҳарни талон-торож қилишга берилиб кетишди. Шунинг учун ҳам гуруҳни бошқа кучлар билан алмаштириш зарурияти туғилди.\nҲозир Қўқон қандай аҳволда, у ерда нималар бўляпти? Қўқоннинг Эски шаҳар қисми тамомила вайрон этилган. Янги шаҳар мавзеига зарар етказилмаган. Шаҳардаги бадавлат рус кишилари ҳам шаҳарни ташлаб қочиб кетган. Шаҳарда катта озиқ-овқат заҳиралари, банкида эса олтин ва кумуш пуллардан анчагина бор…\nБиз зиммамиздаги ишларни якунлаган эмасмиз. Омон қолган бандитлар ўлканинг бошқа ҳудудларида қўзғолон кўтаришга уриниб кўрмоқда. Оврўпаликларга қарши ерли халқни қайраб, миллатчилик руҳида ташвиқот олиб бормоқдалар.\n…Биз шаҳарда Пономарёв ва Белов бошчилигида шаҳар қуролли мудофаасини туздик. Олдимизда фитначиларнинг асл қиёфасини фош этиш масаласи кўндаланг бўлиб турибди. Душманларимиз кундан-кунга ҳушёр тортмоқдалар. Аскарлар уй-уйларига тарқаб кетмоқдалар. Бизнинг ихтиёримизда замбараклар, снарядлар, ўқдорилар истаганча бор, лекин одамларимиз кундан-кунга камайиб бормоқда. Шунинг учун тезлик билан, қисқа муддат ичида социалистик армия тузиш зарурияти яққол сезилиб қолди.\nМен маърузамни тугатар эканман, шуни алоҳида таъкидламоқчиман: мен урушда бўлганман, кўплаб жанговар тўқнашувларда қатнашганман, лекин қизил гвардиячиларимизнинг Қўқонда кўрсатган қаҳрамонликларини, мардлигини ҳалигача кўрмаган эдим.\nАгар ўзгалар молу мулкини талон-торож қилишдек шармандали ҳолат рўй бермаганида, гуруҳимиз ўзининг инқилобий вазифасини сидқидилдан аъло даражада бажарч ди, деб айтган бўлар эдим.\nВайнштейн: ҳисоботдан шуни англадимки, гуруҳ бошлиғи, ўртоқ Перфильев маърузаси юзасидан бирор жўяли фикр айтишим қийин. Унинг маърузасида киши ҳиссиётини қитиқлайдиган ва ташвиқотнома сўзлар анчагина. Лекин Қўқонда рўй берган фожиали воқеалар тўғрисида далиллар жуда оз келтирилди. Бизни Оренбург ва Самарқанд эмас, айнан Қўқон воқеалари қизиқтиради.\nҚизиқ, синфий кураш номи билан кўтарилган инқилобий байроғимиз қаерда қолди? Руслар ва сартлар, арманилар ва форсларнинг ўзаро миллий келишмовчиликлари ҳақидаги гаплар, мусулмонлардан қандай қилиб ҳимояланишимиз лойиҳаси тўғрисидаги фикрлар қулоққа чалинмоқда. Биз синфий кураш ўрнига, миллий кураш олиб бораяпмиз. Бу аҳволни, шубҳасиз, табиий ҳол деб ҳисоблай олмаймиз. Лекин у мантиқан тўла, Советларнинг Туркистон ўлкасида олиб бораётган сиёсати оқибатидир.\nЎлкада мусулмонлар хоҳиш-иродаси билан ҳисоблашмай туриб социализм қуришга интилмоқда. Ўртоқ Перфильев меҳнаткаш мусулмон оммаси мухториятни хоҳламади, қўллаб-қувватламади, деб таъкидлаб ўтди. Ўртоқ Перфильевнинг ўз фикрини исботлашга асоси борми? Унинг асоси шундаки, қайсики мусулмонлар тўпдан ўққа тутилгандан кейингина ўзларини бўйсунишга тайёр эканликларини билдирганини назарда тутаётган бўлса керак.\nЕрли халқ Куропаткинга ўзларининг итоатгўйлигини ўшандай усуллардан кейингина билдирмаганмиди? Ўртоқ Куропаткин (Туркистоннинг сўнгги генерал-губернатори 1914—1917 й. — Ш. Д.) қўллаган усуллар билан ёндашмоқни мулоҳаза қиляпти (залдан ола-ғовур кўтарилди, «Йўқол бу ердан!»).\nМаърузада биз фақат миллий қирғинларни кўраяпмиз: уни социализмнинг ёвуз душмани бўлмиш подшо монархияси ва ҳукумати қўллаб-қувватлаган эди.\nҚайси социалист бунга ишониши мумкин? Сиз Туркистонни ташлаб чиқиб кетасизми? Агар бу ерли халқнинг хоҳиш-иродаси бўлса-чи? Кимки бу тўғрида гапирадиган бўлса, сизлар дарров унинг овозини ўчирасизлар. Йўқ, сизлар социалист эмас, ўша империалист, ўша истилочисизлар (залда шовқин, «Йўқол ярамас!» деган овоз янгради).\n…Қатор шаҳарлар ўз ҳолига ташлаб қўйилган. Мана, биз интернационализм ғояларини, миллатларнинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ва халқаро биродарлик ғояларини ҳаётга қандай тадбиқ қилаяпмиз.\nБиз Германия пролетариатини немис империалистлари билан курашда ёрдамга чақираяпмиз, лекин ўзимиз (аскарларни—Ш. Д.) бир ирқдан иккинчи ирқнинг устунлигини тан олиш кайфиятида тарбиялаяпмиз. Нима учун Германия бизга: «Сизлар Туркистонда сартларни топтагандай биз сизларни янчиб ташлаймиз», деб айтмайди. Бошқалар ҳурматига сазовор бўлиш учун, бошқаларни ҳам ҳурмат қилиш керак.\nЎртоқ Перфильев ҳиссиётимизни қўзғаб ундан фойдаланмоқчи… Интернационалистлар фракцияси номидан зудлик билан рўй берган воқеани тафтиш қилиб, ўрганиб чиқувчи комиссия тузишни, инқилобнинг қизил байроғига кимки доғ туширган бўлса, оддий гвардиячидан тортиб, отряд командиригача ҳамма-ҳаммасини қатъий жавобгарликка тортишни талаб қиламиз.\nБиз учун айрим кишиларнинг шуҳрати эмас, демократиянинг виждони ва тутган йўли аҳамиятлидир. Инқилобий демократия байроғидан бу доғни ювиб ташлаш керак. Айбдорлар қонун олдида жавоб беришлари лозим.\nРаислик қилувчи И. О. Тоболин: Қўқон воқеалари тўғрисидаги маърузани интернационалистлар фракциясининг вакили ташвиқотнома маъруза деб атади. Лекин мен танқид қилаётган кишининг маърузасини ташвиқотона нутқ деб атайман. Катта йиғилишга тўғри келмайдиган гап-сўзларни қилмоқда. Интернационалистлар фракциясининг қанча аъзоси аксилинқилобчилар билан бўлган жангда ҳалокатга учради? Аъзоларингизнинг қанчаси жангда иштирок этди? Майли, биз улардан ҳеч нарсани, дам олишни ҳам, уйқуни ҳам, ҳаётни ҳам аямаймиз. Бу партияга (фракцияга) фақат танқидингизни чўнтагингизга солиб қуйинг дейман, танқидни сизлардек тафтиш комиссиясида ўтирмоқчи бўлаётган қўрқоқлар эмас, ишни амалга оширганларнинг ўзлари қиладилар. Менимча, уларнинг ўзлари айбланувчилар курсисида ўтириб, суд олдида жавоб беришлари керак.\nМаърузачи социалистик ҳукумат қандай қилиб бундай шафқатсизликларга йўл қўйди, деб савол бераяпти. Мен унга ҳозир пролетариат диктатураси даврида, ким кимни енгиши ҳал бўлаётганда шафқатсизларча кураш бўлиши табиий бир ҳол, деб жавоб берар эдим. Қизил гвардиячилар ўзаро жангларда бундан ҳам қаттиқ шафқатсизликларни намоён қилди. Умуман, бундай дақиқаларда, бундайин курашда шафқатсизлик ҳақида гапириш жудаям кулгули бир ҳол. Интернационалистлар партияси вакилининг айтишича, маъруза ҳеч нарса бермаган эмиш, лекин биз ундан кўп нарсаларни билиб олдик ва хулоса чиқардик.\n…Қўқонда марказдан узилиб, ҳаётимиз хавф остида қолганида ҳам, инқилобнинг тақдири қил устида турганида ҳам, ўз қарорларимизни ҳаётга тадбиқ қилаверамиз. Тўғри, айрим шахсларнинг жиноий ҳаракатлари тўғрисида тўхталиб ўтмоқ керак, лекин бутун бошли қизил гвардия юзига қора чалпишга йўл қўймаймиз. Бизнинг оилавий ҳаётимизга суқилишга ҳаққингиз йўқ. Демократлар орасида сизларга ўрин йўқ. Яратганга шукурким, ўлкани танг аҳволдан сақлаб қолувчи қизил гвардиячилар ўз вақтида ҳаракат қилишга улгурди… Ўртоқ Перфильев оғир аҳволдагиларга ёрдам беришга умидсизлик билан қарамоқда. Менга эса умидли бўлишга рухсат бергайсизлар.\n…Социалистик армиядан ташқари бизнинг ихтиёримизда, Шўро ҳокимияти душманларини янчиб, йўқ қилиб ташлайдиган, ишчи ва деҳқонлар ҳокимиятига қарши кучларга қарши шафқатсиз кураш олиб борадиган қизил гвардия ҳам бор.\n…Интернационалистлар фракциясини рус инқилобининг вайсақи сиёсатбозлари деб аташ мумкин. Жангдан сўнг ўзгалар молу мулкини талон-торож қилиш, шубҳасиз, шармандали ҳол, лекин биз бу воқеага психологик нуқтаи назардан ёндашишимиз мумкин. Тарихдан маълумки, шунчалик катта оломон билан жангчилар тўқнашганда талон-торож бўлиши табиий бир ҳол, фақатгина талон-торожнинг ҳажми ва қандай бўлганлиги билан фарқ қилади, холос. Бу албатта ёвузлик.\nШу кунгача Русиянинг ҳамма йирик шаҳарларида тўнтариш вайрон қилиш йўли билан амалга оширилди. Биз Коровиченко (Туркистон Вақтли ҳукуматининг ҳарбий вазири) устидан ғалаба қозонганимизда талон-торож деярли содир бўлмади. Инқилобнинг илғор қизил гвардиячи гуруҳлари байроғида доғ бўлмаслиги лозим, тушган доғни эса, албатта ювиш керак.\nТалон-торож ва бебошликни тан олиб, айбдорларни ўзларининг ижтимоий-сиёсий ташкилотларида, ҳарбий қисмларида, гуруҳларида суд қилинишини таклиф қиламан.\nЎртоқ Вайнштейн интернационалистлар фракцияси номидан «Қўқон воқеаси» тўғрисидаги қарорни мажлис аҳлига ўқиб эшиттиради. Интернационалистлар фракцияси аъзолари номидан, қабул қилинадиган қарорда қуйидагилар акс этишини лозим деб ҳисоблайман: Инқилобий ҳарбий қисмлар томонидан содир этилган талон-торож ва бебошлик, инқилоб демократияси байроғига доғ бўлиб тушганлиги тан олинсин. Қўқон воқеалари яхши ёритилмади, деб ҳисоблансин. Фақат воқеа содир этилган жойнинг ўзида текширилган тақдирдагина ҳақиқат юзага чиқади. Шунинг учун демократик комиссия тузилсин, айбдорлар аниқлансин, инқилобий суд олдида жавоб берсин ва жазога тортилсин.\nРаислик қилувчи ўртоқ Тоболин меньшевик-интернационалистлар фракцияси томонидан таклиф қилинган қарорларни расмий равишда қабул қила олмаслигини эълон қилди, сабабини таклифлар ёзма равишда берилмади деб кўрсатди. Ва мажлис аҳли меньшевик интернационалистлар фракцияси томонидан қилинган таклифларни рад этди.\nСўнгра большовойлар резолюцияси ўқиб эшиттирилди ва 75 делегат розилиги (17 делегат қарши овоз берди) билан большовойлар қарори қабул қилинди».\nҚўқонда рўй берган февраль воқеалари ҳамон бизга қоронғилигича қолмоқда. Айрим манбаларда, 18 февраль куни Эргаш томонидан ҳокимият тўнтариши амалга оширилганлиги таъкидланади. Менимча, ҳеч ким, ҳеч қандай тўнтаришни амалга оширмаган. Чунки таҳликали февраль кунларида Қўқонда ҳам, мухтор ҳукумат ичида ҳам, ягона ҳокимият кучи йўқ эди. Қўқоннинг амалдаги ҳақиқий эгаси, Қўқон шаҳар милициясининг бошлиғи Эргаш эди.\nҚадимдан қолган ва қомусларда ёзилмаган ҳаётий бир қонун бор. Лашкар кимнинг қўлида бўлса, ҳокимият ҳам ўшанинг қўлида бўлади (албатта, демократия институтлари ривожланмаган жамиятда). Олий лавозимга М. Чўқаев сайланган бўлса-да, мухтор ҳукумат суянган армия Эргаш қўлида эди. Шу ўринда Эргаш шахсига қисқача тўхталиб ўтсак. У долғали замонда иккита Эргаш яшаб ўтди. Катта Эргаш подшо замонида талончилик ва ўғрилик қилгани учун 20 йиллик Сибирь сургунига ҳукм қилинганди. Дарҳақиқат, подшонинг Туркистондаги маъмурлари Бобонни ҳам, Номозни ҳам ўғри, талончи деб атаганди. Февраль озодлиги туфайли 1917 йилнинг сентябрида Эргаш сургундан қайтиб келади. Ва у Шўро ҳукумати Қўқон шаҳар милицияси бошлиғи лавозимига тайинланади. 1918 йилнинг бошларига келиб Эргаш ва унинг ёрдамчиси Ҳамдам ихтиёрида 1700 дан ортиқ қуролли йигит бор эди.\n1917 йилнинг март ойида Қўқон ёнидаги Бачир қишлоғида қўрбошилар йиғини бўлиб ўтади. Унга 40 дан ортиқ қўрбошилар қатнашиб Эргашни «Амир ул-муслим» (Мусулмон қўшинининг бошлиғи) этиб сайлайди. Ўринбосарликка Мадаминбек ва кичик Эргаш сайланади. Катта Эргаш 1918 йилнинг ёзида Марғилон шаҳри ёнидаги жангда ҳалок бўлади. Кичик Эргаш эса, 1920 йили Қўқонда мағлубиятга учраганидан сўнг сиёсий фаолиятдан четлашиб кетади.\nМухторият тузиш ғояси тарихимизда ўз эркини қўлга олмоқчи бўлган, миллий демократик давлат тузишни ният қилган ва унда ҳур яшашни орзу этган юқори қатламдаги бир гуруҳ ватанпарварлар ташаббуси эди. Туркистон мухторияти ҳам, Париж коммунаси каби бор-йўғи 72 кун яшади. Туркистон миллий савдо-саноат буржуазияси мухториятнинг асосчиси ва ҳаракатнинг йўлбошчиси бўлди. Демократик кайфиятдаги миллий мусулмон зиёлилари эса, унинг тарғиботчиси ва собит курашчисига айланди, Туркистон тақдири учун, миллий истиқлол учун, эрк ва ҳурлик учун ВАТАН туйғусидек муқаддас туйғу қалбининг тўридан жой олган миллатпарвар зиёлилар курашганди холос. Улар Тошкентда қозоқ тилида «Бирлик тўғи», ўзбек тилида «Эл байроғи», «Улуғ Туркистон», «Ҳуррият», рус тилида «Свободная Туркестан» газеталарини озодлик ғояларини тарғиб қилувчи минбарга айлантирганди.\nМухторият ҳукумати молиявий жиҳатдан ниҳоятда оғир аҳволда эди. Турк шўронинг буйруғи билан 1917 йилнинг декабридаёқ Қўқондаги банклар пулини П. Г. Полторацкий шўро ҳукумати ихтиёрига олиб кетганди. Пулсиз қолган мухториятчилар 60 миллион сўмлик заём чиқардилар. Лекин бир бурда нонга зор халқ заёмларни деярли сотиб олмади. Ҳукуматни қисқа вақтда молиявий жиҳатдан оёққа турғазиш вазифаси долзарб масалалигича қолаверди.\nҲукумат ҳарбий кучга ҳам эга эмас эди. Қисқа муддатда, жангавор қуролли инқилобчиларга тенг келадиган ҳарбий кучни йиғишнинг умуман имкони йўқ эди. «Қўқон ҳукумати ҳарбий кучга муҳтож эди», деб ёзади Турор Рисқулов 1925 йили чоп этилган «Инқилоб ва Туркистоннинг ерли халқлари» рисоласида. Ҳукумат Эргаш тўдасига суянишга мажбур бўлади, чунки, Қўқон воқеаларигача Эргаш гуруҳи Туркистондаги ягона қуролли гуруҳ эди.\nИнқилоб арафасида Туркистонда бир нечта ижтимоий қатламлар мавжуд бўлиб, уларнинг дунёқараши ҳам, жамиятда тутган ўринлари ҳам, манфаат ва мақсадлари ҳам турлича эди. Амалда Туркистонни инқилобгача ағдарилган подшо тузумининг собиқ амалдорлари, помешчик ва дворянлар бошқариб келди. Уларнинг кўпчилиги подшо армиясининг собиқ ҳарбий хизматчилари эди. Чунки, Туркистон ҳарбийлар қўлида бўлиб, ҳокимиятни ҳам ҳарбий усулда, ҳарбийлар бошқарарди.\nИккинчи ижтимоий қатламни Русиянинг очкўз буржуйлари ташкил этиб, улар Туркистондаги эскича ишлаб чиқаришни синдириш, лекин Туркистонни мустамлака, ҳеч бўлмаганда ярим мустамлака ҳолда сақлаб қолиш тарафдори эдилар. Айни пайтда улар ҳам Туркистон хом ашёсидан ажралиб қолишдан ўлгудек қўрқарди.\nУчинчи ижтимоий қатламни эндигина шаклланаётган миллий савдо-саноат буржуйлари ташкил қиларди. Улар миллий маблағ ўсишини, Туркистон ва Русия муносабатларини тубдан ўзгартиришни, иложини топса ҳокимиятни ўзлари бошқаришни орзу қиларди. Ўз навбатида, уларни ҳам ўнг ва сўлга ажратиш мумкин эди. Ўнгларга ерли яҳудий буржуйлари мансуб бўлиб, нозик масалаларда иккиланиб турарди. Бу сирага Фарғонада Потеляхов, Вадяев, Давидов, Самарқандда Фузайлов ва бошқалар мансуб эди. Сўлларга эса туркий халқлар ичидан чиққан маҳаллий буржуйлар—Миркомилбой, Убайдуллахўжа, Мўминбой ва бошқаларни киритиш мумкин.\nТўртинчи гуруҳга ислом уламолари ва «мусулмон мутаассиблари» мансубдир. Уларни ҳам ўз навбатида икки гуруҳга ажратиш мумкин. Биринчи гуруҳга Беҳбудий, Мунавварқори сингари миллатпарвар, айни пайтда байналминалчи, ислом илмининг билимдон уламоларини киритсак, иккинчи гуруҳга реакцион кайфиятдаги ислом динини ўзига ниқоб қилиб олган хурофотчилар мансубдир.\nВа ниҳоят бешинчи қатламга қуйи табақа вакиллари—ўртаҳол ва камбағал деҳқонлар, ишчилар киради. Учинчи, тўртинчи қатлам вакиллари орасидан демократик кайфиятдаги мусулмон зиёлилари гуруҳи ажралиб чиқиб, ўз тақдирини халқ тақдири билан бирга боғлади. Улар ерли халқ фарзандлари учун жадид мактаблари очиб, миллий маданиятни кўтариш, ҳурликда яшаш тарафдори эдилар. Уларга рус зиёлиларининг тараққийпарвар қисми хайрихоҳ бўлди.\nТуркистон ўлкасида Октябрь тўнтаришида етакчи ўрин тутган «онгли ва уюшган, инқилобий синф» бўлмиш, ишчилар синфи кам сонли эди. Борлари ҳам юқоридаги таърифга нолойиқ эди. (Инқилоб арафасида Туркистонда 21 минг атрофида ишчи бор эди.) Империя марказидан кўчириб келтирилган деҳқонлар каби ишчиларга ҳам, маҳаллий ишчи кадрларга нисбатан қўшимча имтиёзлар белгиланганди. Пахта заводида ва бошқа корхоналарда ишлайдиган рус ишчисига тўланадиган ҳақ, ўзбек ишчисига тўланадиган ҳақдан икки баробар кўп эди. Масалан: Қизилқия кўмир конида «сартларга бир ойда 15—17 сўм, рус ишчиларига 30 сўм тўланарди». Подшо замонасидаёқ Туркистонга кўчиб келган оврўпаликлар ва ерли халқ ўртасига миллий низо уруғлари сепилганди. Чунки бундан чоризм манфаатдор эди. Маҳаллий ишчилар, асосан қора ишларни, пахта заводларида тойланган пахталарни у ёқдан бу ёққа таширди, ёки тоғ-кон саноатида ҳам юк ташувчи бўлиб ишларди. Улар мавсумий ишчи ҳисобланарди. Инқилобий уюшқоқлик ва синфий онглилик каби ғоялар ҳали уларга бегона эди.\nТарихчи олим П. Алексеенков «Қўқон мухторияти»ни тўрт даврга бўлади. «Тайёргарлик даври» ёки биринчи давр. Октябрь инқилобидан, (аслида Октябрь тўнтариши Тошкентда Петрограддагидан бир неча кун олдин бўлиб ўтган—Ш. Д.) Ўлка мусулмонларининг IV Фавқуллодда қурултойигача, яъни октябрь ойининг охирларидан 23 ноябргача.\nИккинчиси буржуазия раҳбарлиги даври. (Миллатпарвар демократик кайфиятдаги маҳаллий буржуа мусулмон зиёлиларининг раҳбарлиги даври дейилса, ҳақиқатга тўғри бўларди—Ш. Д.) Ўлка мусулмонларининг IV Фавқулодда қурултойидан Эргаш бошчилигида ҳокимият тўнтаришига қадар, яъни 28 ноябрдан, 18 февралгача давом этган.\nУчинчи давр бир неча кунгина давом этиб, аксилинқилобий кучларнинг енгилиши ва Эргашнинг қочиши билан тугайди.\nТўртинчи давр эса, Эргаш бошчилигидаги гуруҳнинг янги аксийинқилобий курашни бошлаб бериши. Туркистон тарихида бу курашга босмачилик кураши деб ном берилди ва неча йил давом этганлигини П. Алексеенков алоҳида таъкидлайди. Ўз-ўзидан кўриниб турибдики, Туркистон тарихидаги энг қонли ва фожиали давр ҳисобланган «босмачилик» даври ва ҳаракати ҚОНГА БОТИРИЛГАН «Қўқон мухторияти»нинг аччиқ меваси экан.\n“Шарқ юлдузи” журнали, 1991 йил, 12-сон\n 1918 йилнинг январида большевиклар фуқаролик ҳуқуқига хилоф равишда Петроградда ўтаётган Бутунрусия таъсис мажлисини қурол кучи билан тарқатиб юборади.\n «Туркестанский вестник», 1917 йил, 25 ноябрь.\n «Туркестанский вестник», 1917 йил, 9 декабрь.\n М. Ҳасанов, «Кокандская автономия» и некоторые её уроки. «Общественные науки в Узбекистане» 1990 й. № 2, 43-бет.\n «Туркестанский вестник», 1917 йил, 1 декабрь.\n ЎзССЖ Марказий Давлат Архиви. Р—25-фонд, 1-изоҳнома, 18-иш, 38-варақ.\n «Красная Летопись». Тошкент, 1923 йил, 88—93-бетлар.\n «Наша газета», 1918 йил, 28 февраль.\n «Наша газета», 1918 йил, 25 январь, N9 20.\n Қўқон шаҳар тарих ва ўлкашунослик музейининг илмий фонди. Шўро жамияти бўлими манбаларидан.\n КПСС МК қошидаги Марксизм-ленинизм институтининг ҳужжатгоҳи. 61-фонд, 1-изоҳнома, 124-иш, 119-варақ.\n Ш. А. Шамагдиев. «Очерки истории гражданской войны в Ферганской долине». Ташкент, 1961 г. стр. 54.\n Ш. А. Шомаъдиев. Ўша асар, 44-бет.\n «Обзор Ферганской области за 1898 года». Новмй Маргилан, 1900 г. 40 стр.\n← Аввалги Аввалги Аҳмаджон Мелибоев. Миллиардернинг афсуси самимийми? (2011)\nКейинги → Кейинги: Абдураҳим Абдулло (1954)


Фарғонадаги ислоҳотлар ўз натижасини бера бошлади\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ислоҳотларнинг жойлардаги ижроси, аҳоли ҳаёти билан яқиндан танишиш мақсадида 12-13 май кунлари Фарғона вилоятида бўлди.\nТашрифнинг иккинчи куни давлатимиз раҳбари иштирокида Фарғона шаҳрида вилоятни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш масалалари бўйича йиғилиш ўтказилди.\nҚувасой шаҳридаги “Кварц” корхонасида 70 миллион доллар инвестиция ҳисобидан йилига 22 миллион квадрат метр қурилиш ойнаси ишлаб чиқариш йўлга қўйилган. Қўштепадаги “Глобал текстиль инфинити” корхонасида тайёр тўқимачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш бўйича 120 миллион евролик лойиҳа жадал амалга оширилмоқда. Корхона тўртинчи чоракда ишга тушиб, 3 мингта янги иш ўрни яратилади.\n– Биз тўғри йўлни танлаб олдик, – деди Шавкат Мирзиёев. – Бу жойларда ўз натижасини бераяпти. Фарғона вилояти 801 миллион долларлик экспорт қилган. Иш бошлаганимизда 50 миллион долларни мўлжаллар эдик. Ҳозир 1 миллиард доллар экспорт тўғрисида гаплашаяпмиз. Бу – вилоят маҳсулотлари дунё бозорига рақобатбардош бўлиб кириб бораяпти, дегани. Бунинг учун ақл, билим, шижоат керак. Жорий йил якуни бўйича маҳаллий бюджетда 1 триллион сўм қолиши кутилаяпти. Бунинг эвазига одамларга шароит, тадбиркорлик инфратузилмаси бўлади. Энди бу йўлни давом эттиришимиз керак.\n– Ҳамма соҳада маҳалла тизимининг ролини ошираяпмиз. Маҳалла халқнинг фикри дегани, халқнинг истаги дегани. Бунинг учун ҳуқуқий асос яратдик. Фарғона вилоятида 1062 та маҳалла бор. Ҳокимдан тортиб маҳалла раисигача бирлашиб, тегишли ташкилотларни жалб этиб, одамларнинг оғирини енгил қилиши керак. Фарғона бу масала бўйича ҳам намуна бўлиши керак, – деди Шавкат Мирзиёев.\n– Тадбиркорларга шароит яратсак, одамларга нафи тегади, ёшларни ўз ортидан эргаштиради. Тадбиркорни сийласак, у халқни сийлайди, – деди Президентимиз.\n– Биз Фарғонадан катта натижалар кутамиз, – деди давлатимиз раҳбари. – Бу эл тарихдан илм-фан, маданият, ҳунармандлик бўйича намуна бўлган. Фарғоналиклар меҳнатсевар, ишбилармон. Бу салоҳиятни, ички имкониятларимизни тўлиқ йўлга қўйиб, халқимизни рози қилиш керак.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев Фарғона шаҳрида очилган касб-ҳунарга ўқитиш маркази фаолияти билан танишди.\nЖанубий Корея халқаро ҳамкорлик агентлиги – KOICA билан шерикликда ташкил этилган ушбу мажмуада электроника, ахборот технологиялари, автомобилсозлик, тикувчилик, сартарошлик-косметология каби талаб юқори касблар бўйича мутахассислар тайёрланади.\nМарказга барча замонавий ускуна ва жиҳозлар Жанубий Кореядан олиб келинган. Ўқув-машғулотлар ҳам ушбу мамлакат дастур ва қўлланмалари асосида ўтилади. Бунинг учун 5 нафар кореялик мураббий жалб этилган. Айни пайтда 240 нафар киши сабоқ олмоқда.\nДавлатимиз раҳбари ўқув жараёнларини кўздан кечириб, ёшлар ва хотин-қизлар билан суҳбатлашди.\n– Ўқиш, изланишга ҳеч қачон кеч эмас. Келиб, касб ўрганаётганингиз эртанги кунингизга бефарқ эмаслигингиздан далолат. Бироз қийин бўлар. Лекин ўзингизни, фарзандларингиз келажагини ўйласангиз, шунга қунт қилинг. Қийинчилик ўтиб кетади, сиз бойлик яратаяпсиз, – деди Президент.\nДавлатимиз раҳбари кореялик мураббийлар билан ҳам суҳбатлашиб, уларга миннатдорлик билдирди.\nҲозиргача мамлакатимизда бу каби марказлар Тошкент, Самарқанд ва Шаҳрисабз шаҳарларида бор эди. Фарғонада ташкил этилган янги марказ эса водий вилоятлари аҳолисига хизмат кўрсатади. Узоқдан келиб, касб ўрганувчилар учун ётоқхона ҳам барпо этилган.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев Фарғона шаҳрида “Янги Ўзбекистон” массивининг қурилиш майдонида бўлди.\nМассив ўртасидаги 70 гектар майдонда “Янги Ўзбекистон боғи” ва сунъий кўл ташкил этилади. Ҳозирданоқ 10 минг тупдан зиёд дарахт кўчатлари ўтқазилган. Жами 21 минг туп экилиши режалаштирилган.\nШунингдек, Фарғона туманининг Янги аср, Ёзёвон туманининг Юқори сойбўйи маҳаллаларида ҳам “Янги Ўзбекистон” массивлари барпо этилади.\nЖорий йилда Фарғона вилоятида жами 9 минг 429 квартирали 244 та кўп қаватли уй фойдаланишга топширилади.\nДавлатимиз раҳбари ҳудудга коммуникация тармоқлари тортиш, уйларга замонавий хизмат кўрсатишни ташкил этиш бўйича кўрсатмалар берди.\nШу билан Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг Фарғона вилоятига ташрифи якунланди.


Олмаота ҳибсхонасида сақланаётган ўзбек қочқинларининг яқинлари уларнинг Ўзбекистонга бериб юборилиши мумкинлигидан хавотирланмоқдалар.\nРасул Раҳмоновнинг Ўзбекистонга экстрадиция қилинганини Олмаотадаги Инсон ҳуқуқлари халқаро бюроси ходими Денис Живаго ҳам тасдиқлайди.\n- Ҳозир унинг [Расул Раҳмоновнинг демоқчи – таҳр.] экстрадиция қилинганини прокуратурадан ҳам тасдиқлашди. Албатта бу ўта қўпол қонунбузарликдир. Моҳиятан уни эстрадиция қилмасликлари лозим эди. Бизнинг қонунчилигимиз қочқинни у хавф-хатарга дучор бўлиши мумкин бўлган мамлакатга қайтариб юборишни маън қилади, - деди Денис Живаго.\nРасул Раҳмонов шу йил 9-11 июн кунлари Олмаота шаҳрида ўтказилган “Мигрант” рейди чоғида қўлга олинганди. 30 нафар ўзбек қочқини қаторида қарийб беш ойни Олмаота ҳибсхонасида ўтказган Раҳмоновнинг 10 ноябр куни Ўзбекистонга бериб юборилгани айтилмоқда.\nРасул Раҳмонов 2008 йилда Ўзбекистон талаби билан Қозоғистон ҳуқуқ-тартибот идоралари томонидан қўлга олиниб, ҳибсхонада уч ой сақланганидан сўнг қўйиб юборилган Рафиқ Раҳмоновнинг ўғлидир. Ҳозирда Швецияда истиқомат қилаётган асли қўқонлик Рафиқ Раҳмонов ўша пайтда Андижон воқеаларига алоқадорликда гумонланиб ушланганди.\nРасул Раҳмонов сўнгги пайтларда Ўзбекистонга экстрадиция қилинган ягона қочқин эмас.\nШу йилнинг 8 сентябр куни Қозоғистон расмийлари Олмаота ҳибсхонасида сақланган асли ўшлик Хуршид Комилов Ўзбекистонга экстрадиция қилингани ҳақида эълон қилгандилар. Аммо Хуршиднинг яқинлари Ўзбекистон қамоқхонаю ҳибсхоналаридан унинг дараги чиқмаётганини айтмоқдалар.\n30 октябр куни эса Тожикистоннинг Сўғд вилояти Мастчоҳ туманидан бўлган 35 ёшли ўзбек йигити Умарали Абдураҳмонов Қозоғистондаги етти ойлик ҳибсдан сўнг Ўзбекистонга экстрадиция қилинди.\nАйни пайтда Олмаота ҳибсхонасида сақланаётган бошқа ўзбек қочқинларининг яқинлари уларнинг аҳвол-руҳиясидан хавотирланмоқдалар. Маҳбус қочқинлардан бирининг рафиқасига кўра, ҳибсхоналардаги қочқинлар кўп асабийлашганлари учун айни кунда улардан айримларининг ҳатто ҳаракатланишга ҳам мажоли қолмаган.\nОлмаота ҳибсхонасидаги ўзбек қочқинлари тақдири жаҳондаги кўплаб нуфузли ташкилотлар диққат марказида турибди. Ўтган ойлар мобайнида бу қочқинларнинг Ўзбекистонга бериб юборилишига қарши хориждаги ўзбекистонлик фаоллар томонидан қатор мамлакатларда бир неча марта намойишлар уюштирилди.


Ёш йигитнинг ўқиш мобайнида йўқлиги қандай ҳужжатлар билан расмийлаштирилиши керак? Ўқишга жўнатишни хизмат сафари сифатида расмийлаштириш зарурми?\nМЧЖ Қозон молия университетига ўқишга кирган ёш йигитни ишга қабул қилди. Ташкилот импорт контракти бўйича ходимнинг биринчи ўқиш йили учун тўловни амалга оширди. Ўқиш муддати – 4 йил, таълим шакли – кундузги. Ташкилот қайтиш санаси очиқ Тошкент-Қозон авиачиптасини сотиб олди.\nБунга йўл қўйиб бўлмайди.\nМеҳнат кодексининг XIV боби 3-параграфида ишни олий ўқув юртларида таълим олишнинг сиртқи (кечки) шаклида ўқиш билан бирга олиб борувчи шахсларга, яъни ишлаб чиқаришдан ажралмаган ҳолда таълим олувчиларга бериладиган имтиёзлар тартибга солинади.\nБунда шуни унутмаслик керакки, Меҳнат кодекси Ўзбекистон Республикасининг бутун ҳудудида амал қилади. (МКнинг 3-моддаси).\nСизнинг ҳолатингизда эса, ходимингиз Қозон молия университетига кундузги ўқиш шартларида кирган ва сиз унинг биринчи ўқиш йилига импорт контракти бўйича ҳақ тўлаганингизни кўрсатаяпсиз.\nСавол туғилади, агар қонун чиқарувчи кундузги таълим шакли бўйича ўқиётган шахслар учун имтиёзлардан фойдаланишга рухсат бермаса у ишга қандай расмийлаштирилган.\nМеҳнат қонунчилиги қуйидагиларда меҳнат муносабатларини тартибга солади:\n-асосий иш жойи бўйича меҳнат шартномаси тузишда;\n-ўриндошлик бўйича ишда;\n-тўлиқ бўлмаган иш вақти шароитларидаги ишда.\nБироқ, мазкур ходим бу шартлар остига тушмайди. Бундан ташқари, ўқиш жараёни сентябрдан кейинги йилнинг июль ойига қадар давом этади.\nБинобарин, ходим олий маълумот олиши учун уни ўқишга юбориш билан боғлиқ ташкилот харажатлари хизмат сафари сифатида таснифланиши мумкин эмас, зеро, меҳнат ҳуқуқига кўра, хизмат сафари - ходимнинг корхона раҳбарининг фармойишига кўра доимий иш жойидан ташқарида хизмат топшириғини бажариш учун сафаридир.\nЁки, ходимнинг йўқлигини тенглаштириб, ўқиш даврида малакасини ошириш ва у томондан олий маълумот сифатида расмийлаштириш – бу ҳақиқатга тўғри келмайди, чунки:\n- малака ошириш ходимларнинг бутун меҳнат фаолияти мобайнида ўтказилади. Малака ошириш даврийлиги иш берувчи томонидан тартибга солинади ҳамда заруратга қараб аниқланади;\n-малака ошириш тегишли зачет, имтиҳон ёки тест топшириш билан тугайди. Ўқув режасининг барча талабларини бажарган тингловчилар тегишли ҳужжатни олади (малака оширганлиги тўғрисида гувоҳнома ёки сертификат).\nШундай қилиб, Қозон молия университетида кундузги ўқиш шартларида таълим олаётган ходим билан қонунчилик талабларини бузган ҳолда меҳнат шартномаси тузилган.\nКакими документами должно быть оформлено отсутствие молодого человека на время обучения? Приказ на отправку необходимо оформить как командировку?


Telegram-канал "B_Yordam| Помощь канале" — @b_yordam — TGStat\nB_Yordam| Помощь канале\nУшбу фонд @medicinad жамоаси томонидан ташкил этилган бўлиб.\nБемор ва кўмакка муҳтож инсонларга ёрдам бериш учун яратилди.\n❗Пул йиғишга масъул эмасмиз.\nВыбрать месяц Ноябрь 2020 Октябрь 2020 Сентябрь 2020 Август 2020 Июль 2020\nУз ёрдамингизни аяманг.\nУшбу бемор буйрак алмаштириш операциясига муҳтож.\nСаҳоватпеша инсонлар кўмаги лозим.\n🧭Манзил:Буҳоро шаҳар Маҳмуд Таробий 20-уй 9 проезд.\nИстамов Фаррух номида\n@b_yordam - Alloh shifo bersin.\n3 Nov 2020, 10:57\nАссалом алайкум фарзандим Сафаров Ҳабибулло 1 ёшда бошида кистаси бор ҳар ой даволатиб туришим керак ўзим ёлғиз онаман ётохонада ижарада яшайман.\nСафарова Нафиса номида.\nAссалому алайкум.Навбатдаги биздан кўмак истаб мурожаат қилган инсон Наманган вилоятида истиқомат қиладилар.Кўп йиллардан бери тузалмай келаётган яра бу инсонни бизга мурожаат қилишга ундади.Оилали 4 нафар фарзанднинг отаси.\nAллоҳ ризолиги учун имкон қадар кўмаклашайлик азизлар.\n8600 0417 0589 5069\nХалилов Дониёрбек номида\n10 Oct 2020, 19:25\nАзиз ватандошлар сизларнинг шошилинч ёрдамингиз керак.\nБолажон Умаров Хабибуллохни уйлари ёниб кетиши натижасида кучли тан жарохати олган натижада Юзи ва бармоклари каттик куйиб кетган. Хабибуллох 3 марта операция болган ва хозирда бармоклари букилмай колгани учун туртинчи операцияни килиш керак. Операцияга 18.000.000 кетар экан. Оиланинг хозирда уйи йук ижарада Назарбекда яшайди. Оилавий шароитлари жуда хам огир. Илтимос имкон кадар ёрдам беринглар.\nБолажоннинг бувисини тел раками.\n9 Oct 2020, 17:18\nMeni 4 ta farzandim bor boquvchim yöq karantinda qarzga kirib ketdik komunal tölovlarim 1 chi farzandimni jigari kasal gepatit b 2 chi öglim ham doim röyhatda turadi har 6 oyda davolatib kelardim hozir davolatolmayapman sovuq tushib qoldi bolarimni ustiga ham ololmayapman maktabga bitta köylakda borib kelishyapti iltimos yordam beriylar shu 4 ta farzandimga bizdan qaytmasa АLLOHDAN qaytsin ilohim AMIN\n☎Тel raqamim: +998931151533\n💳Plastik raqamim: 8600120434751346\n💳Пул ўтказиш учун:\nҲумо, Раъно Абдураззоқова:\n9860 1301 0474 4961\nСбербанк, Абдурашид Қодиров:\n4276 0300 1567 4332\n@b_yordam(Bemor insonlarga yordam berish uchun yaratildi)\nАна шундай ёрдамга муҳтож инсонлардан бири Бeҳруз Эшонқулов Жиззах вилояти Жиззах шаҳри Шароф Рашидов кўчасида истиқомат қилади. Бeҳруз оиласини боқиш учун турли жойларда ёлланма ишчи бўлиб ишлайди. Ҳалол мeҳнат қилиб, топган ойлигига оиласи билан кун ўтказган. Шундай кунларнинг бирида Бeҳрузнинг чап қўли станок ичига кириб кeтади ҳамда оғир жароҳат олади. Дўстлари шифохонага олиб борганда, Бeҳруз ўзида бўлмайди. 10 соатлик оғир опeрацияни бошидан ўтказади. Опeрациядан сўнг қўли йиринглаб, унга азоб бeра бошлайди. Бир нeча йиллардан бeри Бeҳруз шу азобда кун кeчирмоқда. Ҳозирда чап қўлини яна зудлик билан опeрация қилиш зарур. Бeҳрузнинг таъкидлашича, опeрацияга 10 миллион атрофида маблағ зарур. Лeкин оилавий шароити бу маблағни топишга имкони йўқ. Бахтсиз ҳодиса сабабли ўзи ҳам бир нeча йиллардан бeри ишлолмайди. шунинг учун ёрдам сўраб халқимизга мурожаат қилишга мажбур бўлган.\n8600 0602 4859 11 00\n17 Jul 2020, 17:07\nКаналимиз савоб учун беморларга ёрдам бериш илинжида яратилди.\n❗Эслатма:Пул йиғиб бериш мажбуриятини олмаганмиз.\n❗Беморлар админга мурожаат қилишлари ва админ хақиқатдан хам ёрдам кераклигини аниқлаб кейин каналимизга жойланади(Турли хил фирб ишларни олдини олиш учун)\nСавоб ишни ҳар ким ҳар куни қилиши керак.\nЎзб.Рес.биринчи президенти И.A.Каримов