Фитнадан сақланинг - 1 Мая 2014 - Taqvo. Radyo\nСуббота, 20.04.2019, 02:07 Главная | Регистрация | Вход\nГлавная » 2014 » Май » 1 » Фитнадан сақланинг\nИсломнинг илк даврларидаёқ Аллоҳ таоло Ўз Пайғамбари Муҳаммад алайҳиссаломни динда бўладиган турли фитналардан огоҳлантирган эди. Биргина «Бақара» сурасининг тўртта оятида мусулмонларни мушриклар ва мунофиқларнинг фитналаридан огоҳлантириш ҳақида сўз боради:\n“Огоҳ бўлингки, айнан уларнинг ўзлари бузғунчилардир, лекин (буни ўзлари) сезмайдилар”.\nАллоҳ субҳонаҳу ва таоло Қуръони каримда “Анъом” сурасининг 151153оятларида шариат аҳкомларидан ўнтасини баён қиладики, “Қуръоннинг таржимони” деб ном олган улуғ муфассир, саҳобий, юксак илм соҳиби Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинишича бу оятлардаги ҳукмлар ҳеч бир китобларда мансуҳ бўлмаган, яъни на Тавротда, на Инжилда на Забурда ва на бошқа илоҳий саҳифаларда бу ҳукмлар ўзгармаган. Ислом шариатида ҳам шу аҳкомлар жорий қилинган:\nАллоҳга ширк келтирмаслик.\nОта онага яхшилик.\nБузуқфаҳш ишларга яқинлашмаслик.\nАллоҳ ўлдирилишини ҳаром қилиб қўйган кимсани ноҳақ ўлдирмаслик.\nЕтимнинг молига яқинлашмаслик (хиёнат қилмаслик).\nЎлчов ва тарозида вафо қилишлик.\nАдолат билан сўзлашлик.\nАллоҳнинг аҳдига вафо қилишлик.\n10. Ҳар хил йўлларга эргашиб, Аллоҳнинг йўлидан бўлиниб кетмаслик.\nИмом Аҳмад ибн Ҳанбал раҳимаҳуллоҳ муснадларида Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилади:\nРасулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам қўллари билан бир чизиқни чиздилар ва: ”Бу – Аллоҳнинг тўғри йўли”, – дедилар. Чизиқнинг ўнг ва чап томонидан яна (чизиқлар чизиб): “Бу йўллар шундай йўлларки, ҳар бирида шу йўлларга чорлагувчи шайтон туради”, дедилар. Сўнг “Албатта, бу Менинг тўғри йўлимдурки, унга эргашинг ва (турли бошқа) йўлларга эргашмангки, сизларни Унинг йўлидан бўлиб юборур” оятини ўқидилар.\nҲазрат Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам яна бир ҳадисда марҳамат қилишларича, йўлнинг бошида бир чорлагувчи: “Эй инсонлар! Тўғри йўлга жам бўлиб киринглар ва бўлиниб кетманглар!” – деб туради. Бу чорлагувчи – Аллоҳнинг китоби. Қачонки инсон нотўғри йўл эшикларини очишни ирода қилса, йўлнинг тепасида яна бир чорлагувчи “Эй шўринг қургур, очма уни!” – деб туради. Бу чорлагувчи – ҳар бир мусулмоннинг қалбидаги Аллоҳнинг насиҳат қилгувчиси ( яъни илҳоми). (Имом Аҳмад, Термизий, Насаийлар ривояти)\nЭй адашган фирқаларнинг найрангларига ишонган банда! Бу насиҳатлар имомлар томонидан неча бор такрорланиб туришига қарамай, тафриқага бўлинишликка сени нима мажбур қилмоқда? Агар сен ўзингни мазкур Жаннатга элтгувчи йўлдаман, деб ўйласанг, шошилмай тафаккур қилиб кўр – сен тутган йўл саодат асридан бери узилмай келган йўлми ёки янги чиққан йўлми? Янги пайдо бўлган йўлда бўлсанг кўзингни оч! Салафларнинг йўлларига улан!\nЯна тафаккур қил – сен юрган йўлдагилар кўпчиликми ёки сенинг хилофингдагиларми? Аниқ статистик маълумотларга қарасанг ҳам биласан, дунёдаги мусулмонларнинг энг кўпи аҳли сунна вал жамоада. Шуларнинг ичида кўпроғи ҳанафий мазҳабда. Сарвари олам саллаллоҳу алайҳи ва саллам “Аллоҳ умматимни залолатда жам қилмайди” деганларини билмайсанми?! Инсоф қил, шундай катта жамоадан қолма!\nАллоҳ таборака ва таоло “Оли Имрон” сурасида марҳамат қилади –\n“Аллоҳнинг арқонини жам бўлган ҳолда тутинглар ва бўлиниб кетманглар!”\n“Арқон”ни Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи ва саллам Қуръон деб тафсир қилганлар.\nРасулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам бу умматнинг етмиш уч фирқагача бўлиниб кетишини башорат қилганлар. Шу етмиш уч фирқадан фақат биттасигина нажот топиб, қолганлари ҳалокатга кетишини унутмайлик.\nКатегория: Ibratli hikoyatlar | Просмотров: 848 | Добавил: ☜★☞ADMIN☜★☞ | Рейтинг: 0.0/0\n1 Taqvo (04.05.2014 06:01)\nАссалому алайкум вр вб махшарда шундаг от билан туринг амин амин амин барчамизни нажот топувчилар фиркасидан калсин амин амин амин


(«Жавомиус сийра» асари муаллифи)\nАбу Муҳаммад Али ибн Аҳмад ибн Саид ибн Ҳазм Андалусий ҳижрий 384 (мил. 994) йил Қуртубадаги бой оилада таваллуд топган. Ёшлигидан Яҳё ибн Масъуд, Абу Амр Аҳмад ибн Муҳаммад, қози Юнус ибн Абдуллоҳ, қози Ҳумом ибн Аҳмад каби замонасининг энг машҳур уламоларидан таълим олади. Ақл-заковатда беназир бўлгани ва нодир кутубхонаси билан машҳур бўлган. Отаси Омирия давлатининг вазири, Қуртуба аҳлининг аслзодаларидан бўлган. Унинг ўзи ҳам ёш-навқиронлик даврида бироз вазирлик мансабида ишлаган. Кейинчалик ундан воз кечиб, илм олиш, таълим бериш ва китоб ёзишга шўнғиб кетган. У аввалига одоб, шеърият, мантиқ ва фалсафа фанларида моҳир бўлган. Кейинчалик нақлий илмларни эгаллашга киришган. Ибн Ҳазм аввал имом Шофеъий мазҳабларига оид фиқҳий асарларни ўрганган ва ўзи ҳам шу мазҳабга кўра амал қилган. Кейинчалик зоҳирийлик мазҳабини ўзича устун деб билиб, бу борада маълум ва машҳур бўлган. Шунинг учун ҳам унинг исми билан бирга «Зоҳирий» нисбати қўшиб ёзилиши одат тусига кирган. Ибн Ҳазмнинг ўзидан олдин ўтган олимларни танқид қилишда тутган йўли ва баъзи илмий қарашлари борасида турли асрларда ҳар хил фикрлар билдирилган. Уни қоралаб, кўплаб илмий қарашларини рад қилувчилар бўлганидек баъзида илми ва диёнати олдида одоб сақлаб, уни ҳимоя қилувчилар ҳам топилган. Шу жумладан ўз асрининг буюк муҳаддиси имом Заҳабий ўзларининг «Сияру аъломин нубало» асарларида бу борада чуқур киришмасликка чақирган. Қолаверса, у ҳақда имом Ғаззолий ва Иззуддин ибн Абдусаломдек Ислом оламида кўзга кўринган олимлар ижобий фикр билдиришган. Имом Абул Қосим Соид ибн Аҳмад: «Ибн Ҳазм Андалус аҳлининг энг билимдони ва барча исломий илмларни ўзида жамлаган олим эди», деган. Унинг замондоши Абу Абдуллоҳ Ҳумайдий: «Ибн Ҳазм ҳадис ва уни тушунишлик, китоб ва суннатдан ҳукмлар чиқариб олишда етук олим эди. У жуда кўп фанлар билимдони ва шу билан бирга илмига амал қилувчи зот эди. Зийраклик, тез ёдлай олиш ҳамда олий жаноблик ва диёнатда унга ўхшаганини кўрмадик», деган.\nКитоблари: Ибн Ҳазм кўплаб китобларни тасниф қилган. Унинг ўғли Фазлдан ривоят қилинишича, у отасининг қаламига мансуб саксон минг варақни ўз ичига олган тўрт юз мужаллад китоб мавжудлигини айтган. Унинг асарлари ичида энг машҳурлари қуйидагилар: «Ал ийсол ила фаҳми китобил хисол» (тўрт мужаллад); «Ал муҳалло шарҳул мужалло бил ҳужажи вал осор» (саккиз мужаллад); «Ал фисол фил милали вал аҳвои ван ниҳал» (икки мужаллад); «Ал иҳком фи усулил аҳком» (икки мужаллад); «Жавомиус сийра»; «Жамҳарату ансобил араб»; «Ал ахлоқ вас-сияр»; «Ан носих вал мансух»... Ибн Ҳазм Зоҳирий ҳижрий 456 (мелодий 1064) йили шаъбон ойида 72 ёшида Андалусда вафот этган.\nЧеченистонга муборак ашёлар келтирилди


Оқсоқоллар суди вакиллари ҳуқуқий билимга муҳтож\n11 май 2021, Тошкент вақти: 19:25\nҚирғизистон жанубида Оқсоқоллар судлари баъзи ҳолларда мамлакат Конституциясига зид равишда шаръий қоидалар асосида ҳукм чиқараётгани маҳаллий ҳуқуқ ҳимоячилари эътирозига сабаб бўлмоқда.\nЎшдаги “Қонун ва тартиб” ҳуқуқни ҳимоя қилиш маркази директори Иззатилло Раҳматуллаев Оқсоқоллар суди ўзининг айрим қарорлари билан фуқаролар ҳуқуқини поймол қилаётганини айтади.\n- Оқсоқоллар суди мол ўғирлаган бир йигитни 30 дарра уришга ҳукм чиқарибди. Натижада ўша йигитнинг уч қовурғаси синиб, касалхонага ётқизилган. Бу иш юзасидан тегишли органларга мурожаат қилинган ва Оқсоқоллар суди вакиллари устидан жиноий иш қўзғатилган, дейди Иззатилло Раҳматуллаев.\nОқсоқоллар суди вакиллари ўз фаолиятларида камчиликлар борлигини инкор қилишмайди. Уларга кўра, шаръий ҳукм чиқараётган оқсоқоллар суди фақат чекка қишлоқларда ва камдан-кам ҳолларда кузатилади.\nЎшдаги 1-маҳалла комитети Оқсоқоллар суди раиси Абдуназар ака Абдуллаевнинг айтишича, Оқсоқоллар суди вакиллари асосан олий маълумотли одамлардан иборат ва ҳуқуқий билимга эга:\n- Сайланган оқсоқолларимизнинг ҳаммаси суд органларида, прокуратурада, милицияда ёки олий ўқув юртларида ишлаб нафақага чиққан, билими етарли одамлардир. Биз халқнинг масалаларини шу билим ва тажрибамиздан келиб чиққан ҳолда ҳал қиламиз, дейди Абдуназар ака.\nАйни пайтда Қирғизистон жанубида бир йил давомида Оқсоқоллар суди фаолиятини мониторинг қилган Ўшдаги “Қонун ва тартиб” ҳуқуқни ҳимоя қилиш маркази вакиллари мазкур суд вакилларининг ҳуқуқий билими етарли эмас, деган хулосага келганлар ва уларга ёрдам бериш учун махсус семинар ташкил қилганлар.\n- Биз жуда кўп ерларда Оқсоқоллар суди вакилларининг ҳуқуқий билимлари етарли эмаслигига амин бўлдик. Шундан сўнг биз оқсоқоллар суди вакилларининг ҳуқуқий билимини ошириш учун, қонун доирасида ҳукм чиқариш йўлларини ўргатиш мақсадида уларни ўқитаяпмиз, дейди Иззатилло Раҳматуллаев.\nМутахассисларга кўра, Қирғизистоннинг Ўш, Жалолобод ва Боткен вилоятларида ташкил этилган Оқсоқоллар суди фаолияти асосан чекка қишлоқларда ривожланган. Бунга қишлоқ аҳолисининг ўзаро келишмовчиликлари ёки бошқа муаммоларини азалдан қишлоқнинг обрўли оқсоқоллари ҳал қилиб келгани сабабдир.\nОқсоқоллар судининг ўзига яраша камчиликлари билан бир қаторда ижобий тарафлари ҳам бор.\nЎшдаги “Халқаро ҳимояга кўмак кўрсатиш маркази” директори Ақилбек Тошпўлатов Оқсоқоллар судининг ташкил этилгани давлат органлари учун енгиллик яратганини айтади:\n- Оқсоқоллар суди айрим масалаларни судгача етказмай, ўзи яшаган маҳаллада ҳал қилиб қўяди. Бу давлат органлари ишини анчагина енгиллатади. Шу сабабли биз Оқсоқоллар судининг халқ орасидаги обрўсини кўтаришимиз ва уларга ёрдам беришимиз керак, дейди Ақилбек Тошпўлатов.\nОқсоқоллар суди Қирғизистонда 2004 йилда ташкил этилган. У фуқароларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, фуқаролар ўртасидаги турли баҳсларни ўзаро ҳал қилиш ва жиноятчиликнинг олдини олиш мақсадида тузилган жамоатчилик органидир.\nОқсоқоллар суди тўғрисида 37 моддадан иборат махсус қонун ишлаб чиқилган. Мазкур қонун 2002 йилнинг 4 июнида Қирғизистон Республикаси парламенти томонидан қабул қилиниб, мамлакатнинг собиқ президенти Асқар Ақаев томонидан имзоланган.


Муҳаббат синиқлари - Darakchi\nМУТОЛАА 25.01.2018, 12:14\n“Ҳозир бораман-у, телефонини қўлидан юлқиб олиб, отиб юбораман! Йўқ, аввал экранига қарайман. Ким экан?”\nЁтоқ каравоти томон қадам ташларкан, ўзини беҳол сезди. Ҳали каравотга етмай туриб, қадди букилди. Қўлини чўзиб, каравотга таянганча оҳиста ўтираркан, ўзини эскирган, қуввати тугаган, кераксиз соат батарейкасидек ҳис қилди. Олиб келинган чоғида авайлаб соатга жойланган, соатнинг “чиқиллаши”дан қувониб, эҳтиёткорона тепага осилган, энди янгиси келганида унга умуман ачинмасдан, ўйламай, бепарво улоқтирилган батарейка...\n— Эсимда. Аниқ ўқийман! Худди аввалгидек: “Кеча келгумдир дебон, ул сарви гулрў келмади...” — Шамсиддин ғазалнинг бир байтини шунчалар чиройли ўқидики, Мухлиса аввал сира эшитмаганди.\n— Қайсини? Ў-ў-ў, уни севаман! Ҳозир ҳам севаман: “Ўн сакиз минг олам ошуби агар бошиндадур, Не ажаб, чун сарвинозим ўн сакиз ёшиндадур...” Ўқийман, ўша куни иккаласини ҳам ўқийман!\n— Мус-и-и, мактабни битирганимизга йигирма йил бўлибди. Қара, йигирма йил! Болалар тайёргарликни бошлаб юборишди. Кафеда нишонлаймиз, дейди. Нима бор кафеда? Ресторан гаплашамиз, дедим. Устозларга совға ҳам олиш керак. Тўғрими? Яхшилаб бойла, Муси... Ҳар куни битта синфдошим телефон қилади. Бир-биримизни йўқламай қўйгандик. Мана, юбелей баҳона қўнғироқлашиб, болаликка қайтгандек бўляпмиз. Адабиёт ўқитувчимизга менинг ғазал айтишим ёқарди. Айниқса, Навоий ғазаллари... Йигирма йилликда айтсамми, деяпман. Болалар айт, деяпти. Ҳеч ким кулмас, а? Ваҳ, секин Муси, оғриди бармоғим... Майгача анча бор, лекин ҳамма ҳаяжонда! Йигирма йил оз вақт эмас-да! Ғазал ўқийми, йўқми, Муси? “Ўн сакиз минг олам ошуби агар бошиндадур, Не ажаб чун сарвинозим ўн сакиз ёшиндадур...” — Шамсиддин ғазални гўзал ўқиш баробарида рафиқасининг иягидан тутиб, ўзига қаратди.\n“Мен кўнглини қолдирадиган иш қилмадим. Ҳар доим парвонаман. У бўлса...”\n“Шунчаликка ҳам борадими? Мени эшитяпти ҳам демайди...”\n“Ойи, Анвар энди оилали, иккита боланинг отаси... Ўзгарган, босилган...”, — оқларди эри.\nМана, у билан учрашганига бир ҳафта бўлдими, йўқми, буткул ўзгарди. Уйга келган заҳоти телефони жиринглаб, “Ие, ўзлари-ку! Соғинганмиз...” деганидаёқ Мухлисанинг қалби дарз кетганди. Кейин ҳар куни ишдан қайтгач, бугунги каби гапларни айтиб, вайрон дилини бурдалаяпти.\n“Болаларни қаёққа юборгандим? Нимани олиб келишди?”\nҚоғоз қутининг юзасидаги суратни кўргачгина Мухлиса ўғилларини қўшни “дом”да яшовчи савдогар аёлникига юборганини эслади.\n“Бунчалар ақлини олган ким? Ўша Анвар ким биландир таништириб кетган буни. Нима қилсам экан? Қайнонамга айтсаммикан? Ҳар доим менга “бўшсиз” деб юрарди. “Яхши бўпти, лаллайиб юраверинг”, дейди-да! Қачон менга ўзгани севиб қолганини айтаркан? Айтармикан? Бунча анқов бўлмасам, ахир айтиб бўлди-ку! Ошкора, ёнгинамда ғазал ўқиб ўтирибди-ю... Бу дегани “Мана, эшитяпсан, билдинг, ўзинг хулоса чиқар”, дегани-да! Нима қилишим керак, энди? Жанжал қилиб, чиқиб кетишимни кутяптими? Бири ўн, бири саккиз ёш бўлиб, бўйи бўйимга тенглашай деган ўғилларимни етаклаб отамникига кетаманми, энди?”\nСал аввал ҳолсиз, кучсиз, ожиз ётган аёл энди ғазабдан титраб, ёна бошлаганди. Қаердандир ёғилиб келаётган куч қонини ҳам қайнатаётганди.\n“Кетиб бўпман! Мени ҳали бирор марта кафега олиб бормаган одам, унга ресторан ваъда қиляпти-ю, жим кетаманми? Мен ҳам без бўлиб яшайвераман! Кўзим кўр, қулоғим кар! Қани, қанақа қилиб айтаркансиз, севиб қолганингизни? Қандай қилиб, ҳайдаркансиз, мени? Бир ҳафтадан буён аҳмоққа ўхшаб ўзимни еб юрибман-а? Энди кўрасиз, гунг, кар, кўр хотин билан яшаш қанақалигини! Ёнимга олиб келсангиз ҳам парво қилмайман! Кўрмайман, эшитмайман, гапирмайман! Шунақа қилиб куйдираман...”\nМухлиса бир зумда овқатни сузиб дастурхонга келтирди. Шунчалик хаёлларига берилиб кетдики, ҳеч кимга қарамай овқатни ея бошлади ҳам. Ҳар доим эрининг бошлашини кутадиган, фарзандларига ҳам шуни уқтирган аёлнинг бу қилиғи ҳаммани лол қилди. Эр ҳатто анқайганча, телефонини четга олди.\nУлар оилада аччиғи чиққан кишига шу иборани қўллашарди.\nМухлиса кечки овқатдан сўнг идишларни ювди, кийим дазмол қилди, телевизор кўрди. Барибир чалғимади. Алами зўрлигидан атай ётоққа кирмай ўтираверди. Эрининг ухлашини кутди. Шамсиддин ҳам жўртага қилгандек, ётай демасди.\nМухлисанинг кўз олдига эрининг кўча бошлаган тирноғи келди. Тўрт кунча аввал эшик зулфини тузатаётганида бармоғини уриб олганди. Ўша бармоғининг тирноғи кўкариб, энди кўчяпти. Ноилож ўрнидан қўзалди аёл.\nМухлиса эрининг кўзларига қаролмади. Лекин қалбида, боя гумондан чил-чил бўлган муҳаббати синиқларида эрининг аксини кўрди...\n“Тошда ҳам юрак бор” Ёхуд Бобур Мирзонинг дастхати туширилган тарихий тош қаерда сақланмоқда


Карзай Жиддада сўзлашувлар ўтказмоқда\n23 октябр 2021, Тошкент вақти: 15:50\nСаудия Арабистонига сафар қилган Афғонистон президенти Ҳамид Карзай бугун Жидда шаҳрида Ислом конференцияси ташкилоти расмийлари билан музокаралар ўтказади.\nАфғонистон раҳбарининг бугун Саудия Арабистони қироли Абдуллоҳ билан ҳам учрашиши кутилмоқда.\nҲамид Карзайнинг Саудияга ташрифидан мақсад Кобул ҳукуматининг мўътадил қарашдаги толиблар билан ярашишида Саудия Арабистони қувватловига эришишдан иборат.\nТолибларни зўравонликлардан воз кечишга кўндириш учун Ҳамид Карзай Саудия ҳукуматини толибларга ўз таъсирини ўтказишга чақириб келмоқда.\nЎтган ҳафта Афғонистон масаласига бағишлаб Лондонда ўтказилган йирик халқаро анжуман чоғида Ғарб давлатлари мўътадил толиблар билан ярашишга оид Ҳамид Карзай режасини қўллаб-қувватладилар.


Интервью | Oq-tepa\nМаъруф Аҳмаджонов: “Жамоамиз яхши ҳолатда”\nЭртага Ўзбекистон Биринчилигининг 2-тур ўйинларига якунланади. Турнинг сўнгги учрашувида “Локомотив-БФК” – “Оқ-тепа” жамоалари майдонга чиқишади. Биз беллашувдан олдин жамоамиз аъзоси Маъруф Аҳмаджоновнинг фикрлари билан қизиқдик. – Бу рақибга қарши ўйинлар ҳар доим қийин бўлган. Сўнгги уч йилдаги учрашувларда ҳисобда олдинга чиқиб олган бўлсак-да, ютқазиб қўйганмиз. Балки бу ўша беллашувларда гол урганимиздан кейин хотиржамликка берилганимиз билан боғлиқдир? Рақи... давоми


001. Фотиҳа (очувчи) сураси\nМаккада тушган, 7 оятдан иборат\n(Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан)\nБу сура номларидан бири «Фотиҳа» (очувчи)дир, чунки Қуръони Карим шу сура билан очилади; иккинчи номи «Ал-ҳамд»дир, чунки бандаларга ушбу сура орқали мақтов-ҳамд айтиш йўллари кўрсатилган; учинчиси «Уммул-Қуръон» (Қуръон онаси)дир, чунки бу суранинг мазмуни Қуръони Каримнинг бутун мазмунини қамраган; тўртинчиси «Ас-сабъул масоний»дир, чунки мазкур сура етти оят бўлиб, ҳар намозда ва ҳар ракатда қайта-қайта ўқилади; бешинчи номи «Аш-шифо»дир, чунки у ўлимдан бошқа ҳамма дардга шифодир. Бундан бошқа яна бир қанча номлари ҳам бор.\n1. Барча мақтов оламлар Парвардигори Аллоҳгадир.\n«Оламлар» деганда Аллоҳ таоло яратган барча оламлар, яъни бутун мавжудот: инсоният, фаришталар ва жинлар, ҳайвонот, наботот, жамодот, коинот ва бошқа оламлар тушунилади. Аллоҳ таоло бу оламларни яратиш билан бирга уларни асрайди, бошқаради, ризқлантиради. Аллоҳ таоло билан оламлар орасидаги алоқалар ҳеч қачон, ҳар қандай ҳолатда ҳам узилмайди. Ана шу барча оламларнинг якка яратувчиси ва бошқариб турувчиси мутлоқ ҳукмдорликка эга ягона Аллоҳ таолодир.\n2. У меҳрибон, раҳмли;\n3. жазо кунининг Подшоҳидир.\n4. «Сенгагина сиғинамиз ва Сендангина мадад кутамиз;\nБу оятни, умуман, сурани Аллоҳ таоло бандалар шундай дейишлари учун улар тилидан баён қилади.\n5. бизларни тўғри йўлга бошла;\n«Тўғри йўл» – Аллоҳнинг ҳидоят йўли, Унинг ризосига эришиш йўлидир. Мазкур суранинг хулосаси шуки, Ислом дини учун асос бўлган ақийда учтадир: биринчиси – тавҳид, яъни Аллоҳни зот ва сифатда яккаю ягона билиш; иккинчиси – рисолат, яъни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни ҳақ Пайғамбар деб билиш; учинчиси Қиёматга иймон келтириш. Аксари маккий сураларда ушбу уч ақийда борасида сўз боради.\n6. Ўзинг инъом қилган зотлар йўлига,\n7. ғазабингга учраган ва йўлингдан озганларнинг эмас».\nАллоҳнинг инъомига (ҳидоятига) сазовор бўлган, Аллоҳ ярлақаган зотлар пайғамбарлар, сиддиқлар, шаҳидлар ва солиҳ-яхши кишилардир. Унинг ғазабига учраганлар яҳудийлар, йўлдан озганлар эса насронийлардир.\nСуранинг аввалги нисбида Аллоҳ таолога ҳамду сано ва иккинчи нисбида дуо таълими бор. Сурани ўқиб тугатгач, «омин» дейиш суннатдир.


Невроцит – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Невроцит\nПрепаратнинг савдо номи: Невроцит\nТаъсир этувчи моддалар (МНН): Тиамин, Рибофлавин, Пиридоксин, Никотинамид, цианокобаламин, D-пантенол.\nДори шакли: Инъекция учун эритма, 3 мл дан ампулаларда.\n1 мл эритмада сақланади:\nТиамин гидрохлориди (В1 витамини) 5 мг\nЦианокобаламин (В 12 витамини) 2 мкг\nНикотинамид (РР витамини) 20мг\nЁрдамчи моддалар: пропиленгликоль, монотиоглицерол, бензил спирти, динатрий ЭДТА, инъекция учун сув.\nТиамин – одам организмида фосфорланиш жараёнлари натижасида кўпчилик фермент реакцияларининг коферменти бўлган, тиамин пирофосфатга айланади. Препарат карбонсувлар, оқсиллар ва ёғларнинг алмашинувида, шунингдек синапсларда нерв қўзғалишининг ўтказилиши жараёнларида муҳим рол ўйнайди. Нерв ганглияларида блокловчи таъсир кўрсатади.\nРибофлавин – организмда флавинаденин динуклеотид (Flavine Adenine Dinucleotide) (FAD) ва флавин мононуклеотид (Flavin Mononucleotide (FMN) шаклидаги кофермент сифатида таъсир қилади, улар тўқималарнинг нафас олишида муҳим роль ўйнайди.\nПиридоксин – моддалар алмашинувида катта рол ўйнайди. У марказий ва периферик нерв тизимининг меъёрий фаолияти учун зарур. Организмга тушгач у фосфорланиб, пиридоксал 5-фосфатга айланади ва аминокислоталарнинг декарбоксилланиши ва қайтааминланишини амалга оширувчи ферментлар таркибига киради. Триптофан, метионин, цистеин, глутамин ва бошқа аминокислоталарнинг, ҳамда гистамин ва ёғларнинг алмашинувида фаол қатнашади.\nЦианокаболамин – карбонсувлар, оқсиллар ва липидлар алмашинувини фаоллаштиради, беқарор метил гуруҳлари синтезида, холин, метионин, нуклеин кислоталари, креатин ҳосил бўлишида қатнашади, эритроцитларда сульфгидрил гуруҳлари бўлган бирикмаларни йиғилишига ёрдам кўрсатади. Суяк кўмиги фаолиятини рағбатлантиради, бу нормобластик эритропоэз учун зарур. Цианокобаламин жигар ва нерв тизими фаолиятини меъёрлаштиришга ёрдам беради, қон ивиш тизимини фаоллаштиради, юқори дозаларда тромбопластин ва протромбин фаоллигини ошишини чақиради. Атеросклерозда қонда холестерин миқдорини камайтиради. Одам ва ҳайвон организмида ичак микрофлораси томонидан синтез қилинади, аммо ушбу синтез билан организмнинг бу витаминга бўлган эҳтиёжи таъминланмайди ва унинг қўшимча миқдорини организм озиқ-овқат маҳсулотларидан олади.\nНикотинамид – никотин кислотасининг амиди (РР витамини) – специфик пеллаграга қарши восита бўлиб, организм ҳаёт фаолиятида муҳим рол ўйнайди, оксидланиш – қайтарилиш жараёнларини амалга оширувчи ферментларни простетик гуруҳидир. Карбонсувлар, азот алмашинувини яхшилайди, юқори дозаларда қондаги липидлар ва липопротеидларнинг атероген фракцияларини камайтиради. Шунингдек қисқа муддатли яққол томирларни кенгайтирувчи таъсир ҳам кўрсатади.\nD-пантенол – кофермент А нинг таркибий қисми бўлиб, карбонсувлар, протеинлар ва ёғларнинг метаболизми ва синтезида муҳим аҳамиятга эга.\nМушак ичига юборилганида тиамин тез ва тўлиқ сўрилади. Барча аъзо ва тўқималар бўйлаб етарли даражада бир текис тақсимланади. Қонда концентрацияси нисбатан паст, айни вақтда плазмада асосан эркин тиамин, айланиб юради, эритроцитларда ва лейкоцитларда – унинг фосфорли эфирлари бўлади. Фосфорланиши жигарда рўй беради. Энг фаол фосфорли эфири коэнзим фаоллигига эга бўлган тиамин дифосфатидир. Асосан жигарда, юракда, мияда, буйракларда, талоқда тўпланади. Ичак орқали ва буйраклар томонидан чиқарилади.\nРибофлавин тез сўрилади, жигарда метаболизмга учрайди ва метаболитлари қисман сийдикка ажралиб чиқади. Асосан ўзгармаган ҳолда сийдик билан чиқарилади.\nПиридоксин гидрохлориди яхши сўрилади ва организмга тушиб, жигарда фармакологик фаол метаболитлари (пиридоксаль фосфат ва пиридоксаминфосфат) ни ҳосил бўлиши билан метаболланади. Пиридоксаль фосфати плазма оқсиллари билан 90% боғланади. Барча тўқималарга яхши киради; асосан жигарда тўпланади, камроқ – мушакларда ва марказий нерв тизимида. Йўлдош орқали ўтади, кўкрак сути билан чиқади. Т1/2 – 15-20 кун. Асосан буйраклар орқали, шунингдек гемодиализ давомида чиқарилади.\nЦианокобаламин қон плазмаси оқсиллари билан 90% боғланади, тери остига ва мушак ичига юборилгандан сўнг – максимал концентрацияга эришиш вақти – 1 соат. Ўт-сафро ва сийдик билан чиқарилади. Йўлдош тўсиғи орқали ўтади.\nМушак ичига юборилганида никотинамид тез ва тўлиқ сўрилади. Барча аъзо ва тўқималар бўйлаб етарли даражада бир текис тақсимланади. Жуда оз қисми буйраклар орқали ўзгармаган ҳолда чиқарилади.\nD-пантенол яхши сўрилади ва организмнинг барча аъзо ва тўқималар бўйлаб бир текис тақсимланади. Асосан ўзгармаган ҳолда буйраклар орқали чиқарилади.\nдиабетик полиневропатия ;\nБирмер касаллиги (пернициоз анемияси);\nШунингдек Невроцит тегишли витаминларнинг етишмовчилиги оқибатидаги гиповитаминоз ва авитаминозларда, жисмоний ва ақлий толиқишда, ланжликда, фурункулёзда ва бошқа тери касалликларида, атеросклерозда, кекса ёшдаги шахсларда бошқа касалликларда қўлланади.\nҲар куни 3 мл дан (1 ампула) мушак ичига (м/и) ёки 5-10 кун давомида кунора шифокорнинг кўрсатмасига кўра юборилади. Дозалаш тартиби патологик жараённинг тури, оғирлик даражаси ва ўтказилаётган даволашга пациентнинг реакциясига қараб ўзгариши мумкин.\nПрепарат компонентларига юқори сезувчанлик. Препаратни ҳомиладорликда ва лактация даврида қўллаш бўйича маълумотлар тақдим қилинмаган.\nҲомиладорлик ва лактация – ҳомиладорлик ва лактация вақтида ишлатиш мумкин эмас, чунки болада турли характерга эга нуқсонларнинг ривожланишини чақириши мумкин.\nВ1 витамини ишқорий эритмада осон парчаланади, шунинг учун Невроцитни ишқорий препаратлар, масалан, натрий бикарбонати ёки натрий цитрати билан ишлатиш мумкин эмас.\nГарчи жуда кам бўлсада, эшакеми, қичишиш, Квинке шиши пайдо бўлиши мумкин, улар кўпроқ мойил пациентларда учрайди.\nНевроцитнинг юқори дозалари билан даволаш (унда пиридоксин сақлангани туфайли), юришни бузилиши ва товонда ачишувчи оғриқлар билан намоён бўлувчи периферик невропатияни ривожланишига олиб келиши мумкин. Бу симптомлар даволаш бошланганидан кейин бир ойдан кейин бошланиб, 3 йилгача намоён бўлиши мумкин. Рибофлавин сийдикни сарғиш-зарғалдоқ рангга бўяши мумкин.\nПрепарат болалар олаолмайдиган жойда сақлансин ва яроқлилик муддати ўтганидан сўнг қўлланмасин.\nЖуда юқори дозаларда препарат қўзғалиш, қўрқув, тремор, уйқусизлик, бош оғриғи, тиришишларни чақириши мумкин. Даволаш симптоматикдир.\nХона ҳароратида, қуруқ, ёруғликдан ҳимояланган жойда сақлансин.


Депутат томорқа билан боғлиқ муаммоларни ижобий ҳал қилди | "Адолат" СДП\nДепутат томорқа билан боғлиқ муаммоларни ижобий ҳал қилди\nҲозирги пандемия шароити бутун дунё иқтисодиётига жиддий зиён етказди. Таҳлилларга кўра 1.6-2 миллиард одам пандемия туфайли доимий даромадини йўқотмоқда. Аммо коронавирус инфекциясини тарқалиш жараёни сўнгги ҳафтада бироз секинлашди. Бугун дунё давлатлари олдида иқтисодий инқироздан ташқари озиқ-овқат масаласи ҳам устувор бўлиб турибди.\nМамлакатимизда ҳам коронавирус инфекцияси аниқланган дастлабки кунданоқ унинг кенг тарқалишининг олдини олиш баробарида аҳолини пандемия даврида сифатли озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлаш масаласига ҳам жиддий эътибор қаратилди. Давлатимиз раҳбари бошчилигида ўтказилган ҳар бир ҳукумат даражасидаги йиғилишларда ҳам бу борада амалга оширилиши лозим бўлган ишлар чуқур таҳлил этилди.\nЎзбекистон шароитида аҳолимизни сифатли озиқ-овқат маҳсулотлари билан таъминлашда аҳоли томорқаси энг муҳим бўғин ҳисобланади. Шукрки, бугун мамлакатимизда истиқомат қилаётган 60 фоиздан ортиқ аҳоли ўз томорқасига эга. Шу боисдан бугун аҳоли томорқасидан унумли фойдаланиш, аҳолига сифатли уруғ ва кўчат маҳсулотлари етказиб бериш ҳамда томорқаларни суғориш тизимини тўғри йўлга қўйиш борасида бир қатор ижобий ишлар амалга оширилмоқда.\nБу каби ташаббусларда Ўзбекистон “Адолат” СДП сафидаги мингга яқин депутатлар ҳам ўз сайлов участкаларидаги аҳоли хонодонларида бўлиб, томорқадан унумли фойдаланиш борасида тегишли тушунтириш ишларини олиб бормоқда.\nЖумладан, куни кеча халқ депутатлари Арнасой туман кенгаши депутати Фаррух Абдуҳамидов тумандаги “Бобур” МФЙ ҳудудидаги Ўрикли, Бобур, Ибн Сино ва Н.Холмуродов кўчаларида истиқомат қилувчи аҳоли хонадонларига ташриф буюрди. Томорқадан унумли фойдаланиш, бугун ўз вақтида экилган экин оила бюджетига қўшимча даромад келтириши бўйича суҳбатлар ўтказди.\nМулоқотлар жараёнида сайловчилар томонидан бир қатор муаммолар ҳам ўртага ташланди. Н.Холмуродов кўчаси аҳолисида бугунги кунда томорқадан унумли фойдаланиш имконияти бўлса ҳам экинларни суғориш учун оқар сув йўқлиги сабаб экилган экинлар қуриб қолаётганлиги айтилди. Депутат ушбу масалани ижобий ҳал этиш юзасидан ўз фикр-мулоҳазаларини билдириб, шу кунинг ўзида туман Ободонлаштириш бошқармасига мавжуд муаммонинг ижобий ҳал этилиши юзасидан депутатлик сўрови чиқарди.\nШунингдек, депутат ҳозирги пандемия шароити туфайли кундалик даромадидан айрилган бир қатор хонадонларга ўз ҳисобидан зарур озиқ-овқат маҳсулотларини тарқатди.


Kutubxona - Alvaro Korrado. Portlash (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Alvaro Korrado. Portlash (hikoya) / Kiril\nМуаллиф Алваро Коррадо\nАсар номи Портлаш (ҳикоя)\n- Алваро Коррадо\nБу синёр ҳеч қачон ҳеч нарса ёзмаган ва ҳеч қачон ҳеч нарсани ҳеч кимга ҳикоя қилиб берган эмас. У қаригунча тинч ва ҳалол яшаб беғам ҳаёт учун етарли пул тўплаганидан сўнг шаҳар четидан уй сотиб олди. Янги уйга кўчиб ўтгач, у қоғоз ва хатларни кўп йиллардан буён илк бор тартибга келтиришга қарор қилди. Уларни ковлаштираётиб, қачондир ўзи ёзган, аллақачон унутиб юборган бир неча сарғиш, эскирган варақларни топди. У анча омилкор, кўпни кўрган одам эди, шунинг учун ўша варақларни ўқиб бўлгач, дарҳол йиртиб ташлади. Уларда ҳеч қачон гапирилмайдиган, ҳеч кимга иқрор бўлмайдиган нарса - инсоннинг ожизлик пайтлари ҳақида гап борарди. Санаси «19... йил 30 март» деб белгиланган қоғозда у шуларни ўқиди...\n«Бугунги тонг жуда хунук эди. Осмоннинг ранги заҳил, замин кичкина ва тор кўринади. Қочайми? Қаёққа? Авваллари кўнглига жуда яқин, яширинса бўладиган ҳамма таниш ерларни бирин-кетин эслайсан, бироқ улар ҳамма нарсани бузиб кўрсатадиган бугунги ноаён ва хира шуълага чўлғаниб ётибди; ўлик ҳавода дарахтлар бесўнақай, тоғлар бегона, денгиз жонга тегар даражада кўримсиз туюларди. Одамлар эса минғир-синғир гапларию бачкана уринишлари билан кўзга бемаъни ва рангпар кўринадилар. Гоҳ у, гоҳ бу эсдаликларга қайтасан, бирин-кетин таниш манзараларни хотирангда тиклайсан ва буткул янги нимадир яратиш керак, деган хулосага келасан. Инсон ҳаётидаги бундай дақиқалар ўта хавфли: қуръага унинг бутун қисмати тикилган бўлади. Тасодифий учрашув, бехос айтилган бир сўз бутун ҳаётни тўнтариб юбориши мумкин; шунинг учун бундай пайт оғир хасталик вақтидагидай тўрт девор ичига қамалиб, уйда ўтириш керак.\nМана, гап нимада: биз теварагимиздаги одамларга қандай кўринишни истасак, уларнинг олдида худди шу қиёфада намоён бўламиз, аслида ким эканимизни эса, фақат ўзимиз биламиз, бироқ ҳеч қачон ҳақиқий башарамизни ошкор қилишни хоҳламаймиз. Кўпинча биз ўзимизни бошқаларга қандай туюлсак, шундаймиз, деб ҳисоблаймиз. Шундай бўлса-да, гоҳида бизни қандай кўраётганларини билиб қолиб, ҳайрон бўламиз. Қаранг-а: ахир, биз ўз ташқи қиёфамиз ҳақида аниқ тасаввурга ҳам эга эмасмиз, одатдаги ҳаракат ва қилиқларимизни билмаймиз, кулаётиб ёки гапираётиб, юзимиздаги ифодани кўролмаймиз. Булар эса одамлар бизни чоғиштирадиган ва баҳолайдиган асосий хусусиятлардир.\nКўпинча ўзингни ўраб турган қобиғингдан чиққинг, кўп йиллардан буён мунтазам яшириб келаётган нарсаларни ёруғликка чиқаргинг келади. Бу эса айнан биз ўзимиздан норози бўлган, столдаги қарталардан тикланган уйчаларни бир қўл силташда бузган каби ҳаётимизни ўзгартиришни истаган дамлардагина юз беради. Тўғри, эс-ҳуши жойида бўлган одам учун бу тасаввурга сиғмайдиган иш. Бироқ аллаким худди шундай қилади. Баъзида: «Биласизми, Н, шундай салобатли, батартиб, тузук одам, юз минг лирни ўзлаштириб юборибди» ёхуд: «Ўзидан йигирма ёш кичик қиз билан қочиб кетибди», - деган гапларни эшитиб қоласан. Н. кўз ўнгимизда бутукул бошқа одамга айланади, унинг кечаги қиёфасидан фақат эсдаликларгина қолади; унинг ўтган бор умри - бир мақсадга: тамоман муттаҳамлик ёки қочқинликка қаратилган алдов.\nМен фақат алдов ва қочиш ҳақида гапирдим. Бошқа одамга айланишнинг янада оддий йўллари мавжуд, касб-корни ўзгартирса, бас, дарров кўнгилхушликлар ва одатлар ҳам ўзгаради. Кишини таниб бўлмай қолади. Ахир, ниҳоят одамнинг бадани ҳам ўзгаради-да. Айтишларича, ҳар етти йилда инсон организмидаги ҳужайралар батамом янгиланади, бирорта қариган ҳужайра қолмайди.\nШундай қилиб, одамлар қўққисдан ўз ҳаётларини ўзгартирадилар, йўқ, улар бу ҳақда аввал ўйлаб ҳам кўрмаганлар, атайин тайёрланган режа ҳақида гап ҳам бўлиши мумкин эмас: бу шундай бехосдан ярқ этган фикр, кутилмаганда пайдо бўлган ўз ҳаётини ўзгартириш ва янги ролни ўйнашга чанқоқлик.\nМуҳими, ўз ҳаётини ўзгартириш истагига берилмаслик керак. Бунинг учун гоҳида озгина нарса: бир имо-ишора ёки озгина ҳаракат кифоя, ҳаммаси ўзгариб кетади. Инсон учун энг асосийси: ўзининг қалин қобиғига кўникмоқ ва азалдан ёзуғлиқ ролни ўйнайвермоқдир. Шунда ундан ҳамма бехавотир бўлади, уни қаердан топса бўлади, у қанақа одам, қўполми ёки мулойимми, айёрми ёки соддадилми, биладилар. Ахир, бу рол ҳам шахсимизнинг ажралмас қисмига айланган, уни ўзгартириш мумкин эмас. Актёрга қандайдир шамойил мос келмаганидай, айнан шу одамга ярашмайдиган имолар, қилиқлар ва аъмоллар мавжуд. Биз ҳаётимизнинг энг ҳушёр дақиқаларида ҳам ҳамма ҳаракатларимиз бошқаларда бизнинг хулқ-атворимиз ҳақида яралган тасаввурга қандай тўғри келаётганини ўйлаб ўтирмаймиз. Баъзан шундай бўлади: қайсидир одамнинг ўтмишини ковлаштириб бехосдан унинг бизга туюлганидан бошқача одам эканини билиб қоласан: ҳамма уни мунис ва раҳмдил санарди, у эса ўзида ҳеч кимга айтмаган қабиҳ инстинктлари ва бузуқ ниятларини яшириб келарди; ёки, масалан, ўзининг қўли очиқлиги ва кўнгилчанлиги билан машҳур одамнинг аслида ўз яқинларидан нафратланиши аён бўлади, бошқа кескин ва оғир хулқли кишида туганмас меҳр-муҳаббат яшириниб ётган бўлади.\nМен, масалан, вазмин ва беозор одам саналаман. Балки, ростдан ҳам, шундайдир, - одамлар мен ҳақимда шундай ўйлаганлари учунгина ўзим бу фикрга келмагандирман. Гоҳо бугунгига ўхшаш нимқоронғу ва зерикарли кунларда мен кутилмаганда ўзимга қачонлардир аввал, ҳатто илк болаликда етказилган озорлар учун оғриқ сеза бошлайман. Айтиш кулгили, албатта, мен ҳатто ойнанинг олдида соқол қиртишлаётиб, бутун ҳаётим муҳрланган, фақат ўзим ўқий оладиган ҳар бир чандиқ, бурушиқ ва ажинлар тўла юзимга устара юргизаётиб ҳам оғриқ туяман. Юзимга босиқ ва сокин тус берган заҳоти зўрға билинадиган, қулоғимдан иягимга йўналган ажин ҳам дарров чуқур бўшлиққа айланади. Ҳаётнинг энг юракка яқин лаҳзаларидан бири - биз кўзгу олдида, ўтмишимиз ва эҳтиросларимиз ҳақида гувоҳлик берадиган ҳужжат - афтимиз билан ёлғиз турган пайт. Ўзинг билан эрталабки мулоқотдаги энг кўнгилни ийдирадиган нарса юзимизга ёзилган мушфиқликдир. Мен ҳеч қачон гўёки жисмсиз, лекин тирик ўтмиши билан юзлашиб, оғриқдан холос бўлишга уринаётган кўзгудаги ўхшашимга хотиржам қарай олмайман. Унинг жавоб кутаётгандай саволчан назари-чи: «А-а, бу - сен. Кимсан, нима истайсан? Сени нима кутяпти?» Ҳамма инсонларни севгинг, тушунгинг келади, ишонишни хоҳлайсан. Нима учун ҳаммаси аксинча бўлади, биз ўзимизни айниган, дарғазаб болалардек тутамиз. Ахир, бор-йўғи бир сўзни айтиш кифоя. Лекин уни ҳеч ким айтмайди.\nБир куни шундай ғалати воқеа содир бўлди: аллақачон кийинган, жўнашга ҳозирланаётган эдим, бир дақиқа стол олдида ўтирдим. Рўпрамда яланг, мустаҳкам, сувоғидаги барча излару барча ўнқир-чўнқирларгача менга таниш, кўримсиз девор турарди. Токи девор мавжуд экан, бу излар ўчиб кетмайди.\nМен ўз хонамдаги буюмларни яхшироқ ҳис қилиш учун бегонанинг назари билан термулишни яхши кўраман. Ўз ўрнида турган ёки тартибсиз сочиб юборилган бу нарсаларнинг ҳар биридан гўё менга содиқ ва хокисор бир жоннинг ингичка, зўрға эшитиладиган овози келаётгандай бўлади. Улар ҳам муқим, менга боғланиб қолган. Ахир, мен қанча яшасам, шунча яшайдиган, гўёки мангуга ўрнатилган тартиби бор бу мўъжаз коинотни бошқа биров эмас, ўзим яратганман. Атрофдаги ҳамма нарса сокинлик, сабр ва менинг оқиллигим, оқиллигимга ишонч билан яшайди. Бизнинг уй ичилар, ҳали уйғонмаган оила аъзолари ҳам айнан шундай ўйлардилар. Ҳамма шундай ўйларди. Ахир, қандайдир арзимаган нарса кифоя. Масалан, бор-йўғи...\nҚаршимда, шундай силлиқ ва тоза деворда улкан сиёҳ доғи ёйилиб бормоқда. Мен унинг катталашаётгани, ғаройиб шаклларга - гоҳо дарахт, гоҳо денгиз саккизоёғи, гоҳо аллақандай афсонавий жонивор қиёфасига кириб пастга оқиб тушаётганига қарайман. Буни мен қилдим. Бор-йўғи бир ҳаракат қилдим, стол устидаги сиёҳдонни олиб деворга ирғитдим ва шу тариқа янги воқеликни яратдим. Демак, мен ўзим ҳам янги, ўзгача зотга айландим. Хонамдаги барча буюмлар ҳам шу заҳоти ўзларининг аввалги ҳолатларини ўзгартиришди, гўёки китоблар, майда-чуйдалар, курсилар бир жойга уюлишди, ғазабланган баджаҳл отанинг олдида қўрқиб, қалтираб турган болалардек бир-бирига қисилишди. Баъзи филмларда шунақа саҳналар бўлади. Кўп ўтмай хонага мангу тирикликнинг эрталабки ўйғонишида ҳар доим мавжуд бўлалдиган чўпон қизининг хиромидай юриш қилиб хизматкор аёл киради, мен стол ёнида хотиржам ўтиравераман. У менга қарайди, кейин деворга ва яна менга... Сўнг у, турган гап: «Вой, нима бўлди?» ёки: «Шўрлик синёр...» - дейди. Эҳтимол, ҳеч нарса гапирмас. Дарҳол, қаҳва солинган патнисни столга қўйиб, у ҳам ўзини хотиржам тутишга уринганча, тезроқ хонани тарк этиш истагини яширишга ҳаракат қилиб чиқиб кетар. Мен, аввал ҳам шундай ишни бошдан кечиргандай, хизматкор қиз қўшни хонага кириб, синёрага бўлиб ўтган воқеани айтгач, уйда шовқин кўтарилишини аниқ тасаввур қиламан, менга эҳтиёткорлик билан яқинлашиб келаётган одамларнинг ҳаяжонини кўз олдимга келтираман. Бу саҳар болалар мен билан хайрлашмай мактабга жўнайдилар, уларга мени жуда банд деб айтишади. Мен ўзимни хотиржам тутаман, ҳатто қувноқ ва очиқроқман. Хотиним хонага кирганда, мен жилмаяман, бироқ бу тиржайиш билан аҳвол бадтар ёмонлашади; бундай пайтда кулиш ростдан ҳам ақлдан озганликнинг белгисини намойиш қилиш демак, эҳтимол, дарғазаб кўриниш керакдир? Кейин у сўрайди: «Ўзингни ёмон ҳис қилаяпсанми? Чарчадингми? Сен дам олишинг ва даволанишинг керак». Агар кулсам, ҳаммасини ҳазилга бурмоқчи бўлсам - менинг адо бўлганим, бу билан ноаён қилиғимнинг ипини янада чувалаштирган бўламан.\nТузатиб бўлмас иш қилиб қўйганимни жуда яхши биламан. Қанча йиллар ўтмасин, бу ходиса ҳаётимда қора доғ бўлиб қолаверади, у менинг атрофимда безовталик муҳитини яратади, агар мушук бир куни ғазаби жунбушга келиб, қутурган каби қилиқ қилса, қайтиб унга ҳам ҳеч қачон ишонмайдилар. Агар мен ўзимни аввалгидай тута бошласам, ҳеч ким мендан қилмишимни сабабини сўраб ўтирмайди, албатта, аммо тиришқоқлигимни касал бўлсам-да, соғ кўринишга уринишимда деб ўйлайдилар. Бу иш мени бутун умр таъқиб қилиб юради, ундан уйимиздаги ҳамма кишилар, атрофдаги барча баққоллар хабардор бўлишади, оқсочлар уззу-кун шу ҳақда минғирлашадилар. Балким, менга шундай туюлар. Агар мен узоқ йиллар ўзимни вазмин ва осойишта тутсам ҳам худди шу сокинликни ожизлигимнинг белгиси, деб ўйлайдилар, қўшнилар шу туфайли мени ақлдан озган ҳисоблашади. Бир куни бехосдан, ҳеч қандай сабабсиз сиёҳдонни деворга ирғитган одамга ким ҳам ишонарди? Ахир, арзимаган нарса учун курсини синдирадиган, идиш-товоқни хонтахтадан ерга ирғитадиган одамлар ҳам бор-ку. Ҳа, бироқ улар доим шундай яшаб келганлар, шунинг учун ҳеч ким бундан ҳайрон қолмайди, бу улар учун одатдаги ҳол. Лекин, синёр, шундай жиддий ва...\nБу бор-йўғи васваса, хаёл холос. Сиёҳдон ўзининг одатдаги жойида турибди. Силлиқ деворда доғ ҳам йўқ. Мен айтиб берган ҳамма нарса фақат хаёлимда юз берди. Мен жар лабида эдим. Хизматкор қиз қаҳва келтиради, у ҳамма нарсани ўз ўрнида, юзимни ҳар доимгидай эканини кўриб хотиржам бўлади. У деворга ҳатто қараб ҳам қўймайди, ҳозиргина қанақа хаёлларга борганимни тасаввур ҳам қилолмайди. Дунё гўзал. Ҳаммаси жойида. Баъзи фикрларга келсак, яхшиси уларни ҳеч кимга айтмаслик керак. Бу инсоннинг одатий жасоратидир.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Alvaro_Korrado._Portlash_(hikoya)_/_Kiril&oldid=2097" dan olindi


Исроил Ғазо секторига ҳаво ҳужуми йўллади | Qalampir.uz\nИсроил Ғазо секторига ҳаво ҳужуми йўллади\nОлам\t16 Июнь 16:04 5132\nҒазода Исроил ташлаган снарядни топиб олган 9 ёшли бола фожиали ҳалок бўлди\nБугун, 16 июнь куни Исроил ҳарбий-ҳаво кучлари самолётлари ҲАМАС ҳаракатининг Ғазо секторидаги ўқув лагерига ҳужум қилди. Бу ҳақда ҲАМАС ҳаракати радиоси маълум қилган. Исроил армияси ҳужумларни тасдиқлаган ва ушбу объектлар “террорчилик фаолияти олиб борилган” лагерлар ва учрашув жойлари эканини таъкидлаган.\n“The Times of Israel” нашрига кўра, Ғазо сектори томонидан амалга оширилаётган ҳужумлар олдида Исроил мудофаа кучлари барча мумкин бўлган сценарийларга, шу жумладан жанговар ҳаракатларни қайта бошлашга тайёр.\nАрмия, шунингдек, унинг ҳаракатлари сектордан портловчи ҳаво шарларининг учирилишига жавобан эканини тасдиқлаган. Таъкидланишича, аҳоли яшамайдиган ҳудудда 20 га яқин портлаш қайд этилган.\nМаълумотларга кўра, ҲАМАС кеча, 15 июнь куни Шарқий Қуддусда Исроил миллатчиларининг юришига жавобан чоралар кўриш билан таҳдид қилган. Исроилнинг янги Бош вазири Нафтали Беннет ҳукумат портловчи ҳаво шарлари учирилишига тоқат қилмоқчи эмаслиги ва тенг равишда жавоб чоралари кўрилиши кераклиги ҳақида огоҳлантирган.\nИсроилнинг Ғазо секторига йўллаган ҳозирги авиазарбаси 21 май куни сулҳ кучга кирганидан бери биринчи марта амалга оширилмоқда.\n15 Сентябрь 19:38 24959\n15 Сентябрь 14:50 22842


Туркияда 24 июнь куни президент сайлови ўтади. Унда президентликка иқтидордаги Эрдўғондан ташқари Жумҳурият халқ партияси (ЖХП)дан Муҳаррам Инжа ва “Яхши партия”дан Марол Оқшанар номзоди илгари сурилмоқда.\n“Элтуз”га интервью берган социолог Баҳодир Файз бу йилги сайловнинг мамлакат тарихида бурилиш ясаши мумкин бўлган муҳим жараён эканини айтади.\n“Олдинги сайловларда ким ғолиб келишини тахмин қилиш мумкин эди. Эрдўғоннинг тарафдорлари кўп эди, мухолифат кучсиз эди. Лекин бу сафарги сайлов энг қийин ва олдиндан тахмин қилиниши ҳам қийин”, дейди бугунги кунда АҚШда яшаётган, Туркия сиёсатини ичдан билувчи Баҳодир Файз.\nАгар Эрдўғон якшанба кунги сайловда 50 фоиздан кўп овоз олса, босқични ютган бўлади, аксинча унинг иқтидорда қолиши қийинлашади. Чунки Туркияда демократик кайфиятдаги партиялар популист Эрдўғонга қарши бирлаша бошлаган.\n“Шу боис, Эрдўғон сайловни биринчи босқичда ютишга астойдил интилади. Чунки бу унинг учун ҳам, қолган икки номзодни қўллаётган партиялар учун ҳам том маънода ҳаёт-мамот курашидир”, дейди Баҳодир Файз.\nАгар Эрдўғон ғалаба қозонадиган бўлса, 2017 йилнинг 16 апрелида ўтган референдумда конституцияга киритилган ўзгартишлар кучга киради ва Эрдўғоннинг ваколатлари кенгайтирилади.\nСўнгги йилларда Туркияда Эрдўғон диктатурасига қарши чиқувчилар нисбатан кўпаймоқда, бироқ ижтимоий тармоқдаги ўзбек сегментида уни қўлловчилар кўпроқ.\n“Бунинг сабабларидан бири – ўзбек зеҳниятидаги диний феноменнинг юқорилиги. Иккинчи бир сабаби – Эрдўғондаги популизм. Туркиядаги озодлик, эркинлик муҳим эмас бизнинг ўзбекистонликлар учун. Уларга демократик линиядаги лидерлардан кўра иймонли бир диктаторни танлаш кўпроқ маъқул келади”, дейди Баҳодир Файз.\ndata-title="Баҳодир Файз: Туркия Эрдўғондан қутулиши керак" data-description="Туркияда 24 июнь куни президент сайлови ўтади. Унда президентликка иқтидордаги Эрдўғондан ташқари Жумҳурият халқ партияси (ЖХП)дан Муҳаррам Инжа ва ..." data-image="https://eltuz.com/wp-content/uploads/2018/06/rasm1604.jpg" data-url="https://eltuz.com/video/205976/" data-services="facebook,odnoklassniki,twitter,telegram" data-counter="ig">\nБугун Ўзбекистонда барча банклар “халқ манфаати”ни ўйлаб қолган. Уларнинг вакиллари уйма-уй юриб, одамларга кредит тарқатиш билан овора. Янги президентнинг ...\n“Ё ўзимиз ўчирганмиз, ёки “тепадан” ўчиртиришган”\nБоя сайтда фирибгарлик айби билан қўлга олинган мансабдор ҳақида бир мақола пайдо бўлди. Кейин кириб қарасам, мақола ўчиртирилган. Ва ...\n6 ноябр 2016\nАбдулла Ориповнинг жанозаси америкада ўқилди\nШанба эрталаб жони узилган Абдулла Ориповнинг жанозаси ўша куниинг ўзидаëқ Хюстон шаҳридаги масжидда ўқилган. Eltuz.com манбасига кўра АҚШдаги Ўзбекистон ...\n14 декабр 2017\nУмида Аҳмедова: Қўрқоқ киночилар ўз уйини сақлаб қола олмади\n14 декабрь куни таниқли фоторассом Умида Аҳмедова ўзининг фейсбук саҳифасида бузилаётган Киночилар уйи ҳаробаларини суратга олишга боргани ҳақида ёзди: ...


Соҳиба Ҳайитбоева: "Ўзбеклар ахлат титишаяпти" - BBC O'zbek\nImage caption Фаррошлар супермаркетлар маҳсулотлари чиқариб ташланадиган жойларни ва ташлаш вақтини яхши билишади\nМосквага келганимдан бери бир ачинарли ҳолни кузатаман: юртдошларимиз чиқитга чиқарилган озиқ-овқат маҳсулотлари, кийим-кечак, уй-рўзғор буюмларини олиб, ейишади, кийишади, ишлатишади...\nЙўқ, улар ишсиз ҳам, пулсиз ҳам эмас. Ночорликдан ҳам ахлат титишаётганликлари йўқ. Бу халқимизга хос "иқтисодчи"лик оқибати. Емишига сарфланадиган пулни тежаб, уйга кўпроқ пул юбориш учун ориятни четга суришмоқдалар.\nЭнг кўп юртдошларимиз супермаркетлар атрофида кўп ўралашишади.\nМаълумки, супермаркетлар, умумий овқатланиш корхоналарида озиқ-овқат маҳсулотлари яроқлилик муддати тугаши билан чиқитга чиқарилади.\nҲар куни чиқиндига айланаётган тонналаб маҳсулотни меҳнат муҳожирлари олиб бемалол истеъмол қилишмоқда.\n- Нима қилибди, айнимаган, мазаси бузилмаган бўлса!, - деди Сабоҳат опа. - Руслар муддати 10 минут ўтган бўлса ҳам ташлайверади. Лекин еса бўлади-ку. - Лекин чиқиндига ташланган нарсани олиш...? - Топ-тоза, қадоғи ҳам бузилмаган.\nТаниш фаррош йигитча кунда-кунора қора целлофан қопда турли маҳсулотларни яшаш жойига олиб келади, лекин музлатгичи бўлмагани учун уларни сақлаш муаммо бўлиб танишларга тарқатади.\n- Савоб бўлади, - дейди у кулиб. – Менгаям текин келаяпти-ку!\n- Айниган нарса бўлса-чи?\n- Ўзбекларга жин ҳам урмайди! Шунча одам ўлгани йўғу ҳали.\nФаррошлар супермаркетлар маҳсулотлари чиқариб ташланадиган жойларни ва ташлаш вақтини яхши билишади.\nКуни кеча яна бир ҳолатга дуч келдим. "Ёғ олмайсизми?" - деб қўнғироқ қилиб қолди бир юртдошим.\nЎз нархидан анча арзонга таклиф қилди.\nСабаби билан қизиқсам, ишлатилган ёғни тўкиб ташламай сотишар экан.\n"Кўпмас, уч-тўрт марта беляши, чебуреки пиширилган холос," - дейди опа.\nКузатишларимга янги мавзу топилгани қизиқиши билан ёғни кўрдим, беш литрли кир баклашкага қуйиб сотишга тайёрлаб қўйилган. Ёғни тагида эса куйган ун чўкмалари кўриниб турибди.\nАтиги уч-тўрт мартамас, яхшигина ишлатилган ёғлигини ичида ҳар нарсалар сузиб юрганидан билиш қийинмас.\nАзбаройи қўшимча пул топиш илинжида раҳбарларида бекитиқча чиқинди ёғни сотаётганлар ҳам, арзонлигига учиб уни олиб ишлатаётганлар ҳам соғликлари учун қайғуришни умуман унутиб қўйишгани ачинарли.\nВақтинча яшаймиз, сотиб олиб нима қиламиз?! Барибир, ҳаммасини ташлаб кетишга тўғри келади\nЎзбекистонлик Адиба опа\nЧиқинди идишларига ҳамиша ҳам ахлат ташланмайди. Сал уринган ёки урфдан қолган кийим-кечаклар ҳам кўриниб қолади гоҳи. Бу "тежамкор" юртдошларимизнинг назаридан четда қолмади, албатта.\nЯнги ташланган пойафзалларни пакетга солаётган ҳамюртимизни учратиб қолдим ва нима учун олаётганини сўрадим.\n"Қаранг, Италияники экан," - деди киши. – "Деярли янги. Аёлимга олиб бораман, ўлчами тўғри келса, кияр. Бўлмаса, бирортасига берар."\nЯна бир аёл ҳар доим чиқиндига чиқариб ташланган кийимларни олиб юришини айтди. Уларни йиғиб уйга юборар экан.\n"Россияни кийимлари сифатли бўлади," - дейди у. – "Уйга, далага кияверамиз. Биз томонда шулар ҳам фалон пул."\nКузатишларимдан билдимки, озиқ-овқат маҳсулотларини кўпроқ ёшлар, кийим-кечакларни катта ёшдаги меҳнат муҳожирлари олади.\nЁшлар кийимни кўпроқ нархи арзонлаштирилган дўконлардан харид қилишни маъқул кўришади.\nКаттароқ ёшдагилар учун эса янги кийим кийиш у қадар муҳим эмас.\n"Тўй қилишим керак, иккитам кетма-кет тайёр бўлиб турибди," - дея ҳасрат қилди навоийлик Жамила опа. – "Топганларимизни тежаб ишлатмасак бўлмайди. Ёшларга янги олсак, ўзимизга шуям бўлаверади."\nМуҳожирлик кишини одатланмаган кўп нарсаларга кўникишга мажбур этаяпти. Аммо шу пайтгача ҳалқимиз ахлат титиб юриш даражасига тушиб қолмаган эди...\nУй-рўзғор буюмлари ва бошқалар...\nImage caption Улар кеч бўлишини ҳам кутишмайди, ҳар доим хотиржам келиб ахлат титишади\nФарғоналик Гулини ишлагани келганига кўп бўлгани йўқ.\nҲамма қатори турар-жой муаммоси билан ўралашиб қолди.\nСаккиз аёл турадиган хонадан бир метрли жойга эга бўлдию, тагига солишга ҳеч нима топмади.\nДўкондан олишга ҳали пули йўқ, ҳужжат, ижара пули билан кейинги ойга етиб олиши керак.\nУнга уй эгаси ахлатхоналарни кузатиб юришини, гоҳида руслар кроват ёки матрацга ўхшаш нарсаларни чиқариб ташлашини айтди.\nГули кўп кутмади. Бир ҳафта ахлатхоналарни қараб юриб матрац топди. Болаларникию, лекин бут-бутун. Жойига олиб кириб ётиб юрибди.\n"Кроват сотиб олишдан қутилдиму, лекин матрацда кана бор экан, эрталабгача чақиб чиқаяпти," - дейди Гули.\nУй-рўзғор буюмлари сотиб олишга пулини қизғанган муҳожирлар чиқинди идишларида керакли бирор жиҳозни кўришса бўлди, уйга олиб киришади.\n"Вақтинча яшаймиз, сотиб олиб нима қиламиз?! Барибир, ҳаммасини ташлаб кетишга тўғри келади," - дейди Адиба опа.\nСотиб олинмасликнинг яна бир сабаби, ўзбек муҳожирлари тез-тез ижара уйларини ўзгартириб туришади. Адиба опанинг айтишича, кўчганда ортиқча юк бўлади.\nМосква кўчаларида велосипед ҳайдаб юрган фаррошларни кўп учратиш мумкин.\nКейинги пайтларда эътибор берсам, велосипедли фаррошлар икки киши бўлиб, чиқиндихоналарни текшириб юришади.\nУлар кеч бўлишини ҳам кутишмайди, ҳар доим ҳотиржам келиб аҳлат титишади ва "пичоққа илингулик" нарсаларни саралаб йиғиб кетишади.\nУларнинг бир нечаси билан гаплашишга уриндим, аммо исташмади.\nЭнг қизиғи, уларнинг ҳеч бири касаллик юқтириб олишдан чўчиш у ёқда турсин, бу фикр ҳаёлларининг кўчасидан ҳам ўтмайди.\nАввалига темир-терсак, пластмасса, елим идишларни йиғиб қайта ишлаш корхоналарига топширишса керак, дея тахмин қилгандим.\nАммо суриштирсам, Россияда бундай корхоналар мавжуд эмас экан.\nАхлатлар йиғилиб, ташландиқларга элтиб ташланади.


Ўрта Осиёнинг қадимги аҳолиси\nҲар бир халқнинг ўз келиб чиқиш ва ривожланиш тарихи бор. Ўзбек халқининг ҳам узоқ ва воқеликларга бой тарихи мавжуд бўлиб, у халқ бўлиб шакллангунга қадар узоқ ва мураккаб этник жараёнларни бошидан кечирди. Умуман олганда, ҳозирги кунда халқларнинг келиб чиқиши-этногенезига эътибор айниқса кучайганки, бу ҳолат миллатлар ичида ўз-ўзини англаш жараёнининг ўсганлиги, ўз тарихи, ўтмишига қизиқишнинг ошганлиги, янги мустақил давлатлар пайдо бўлиши билан ўз ифодасини топади.\nМустақиллик шарофати ила ўтмишимиз, тарихимизга бўлган муносабат тубдан ўзгарди. Тарихимизни, бой ўтмишимизни илмий, холисона тарзда баён қилиш замон талабига айланди. Президентимиз Ислом Каримовнинг 1998 йил июн ойида бир гуруҳ олимлар билан ўтказган учрашувида, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Тарих институти фао-лиятини такомиллаштириш тўғрисидаги» 1998 йил 27 июл қарорида ва Президентимизнинг тарихий ўтмишимизни ўрганиш муаммоларига бағишланган «Тарихий хотирасиз келажак йўқ» асарида ҳамда сўнгги пайтлардаги кўпгина чиқишларида ўзбек халқининг тарихини илмий, ҳаққоний тарзда баён қилиш, тарихий тадқиқотларга кенг кўламда йўл очиб бериш, маданий меросимизни асраб-авайлаш, миллий мафкура ғояларини ривожлантириб тарғиб этиш ва бошқа кўплаб муаммоларни ҳал этиш масалалари кўриб чиқилди.\nПрезидентимиз жумладан шундай деган эди: «Тарихий хотираси бор инсон-иродали инсон. Такрор айтаман, иродали инсондир. Ким бўлишидан қатъий назар, жамиятнинг ҳар бир аъзоси ўз ўтмишини яхши билса, бундай одамларни йўлдан уриш, ҳар хил ақидалар таъсирига тортиш мумкин эмас. Тарих сабоқлари инсонни ҳушёрликка ўргатади, иродасини мустаҳкамлайди». Дарҳақиқат, жамият тараққиётида тарихнинг ўрни ва роли ниҳоятда катта бўлиб, бу жараённинг ҳозирги кунда давлатимиз маънавий ҳаётида тутган ўрни беқиёсдир.\nЎзбек халқининг келиб чиқиши тарихи ҳозирги кунда тарихимизда кам ёритилган ва илмий асосда тамомила янгитдан кўриб чиқишга мансуб бўлган масалалардан би-ридир. Президентимиз таъкидлаганидек, «биз халқни номи билан эмас, балки маданияти, маънавияти орқали биламиз, тарихни таг-томиригача назар ташлаймиз». Дарҳақиқат, уч минг йилликдан зиёд давлатчилик тарихига эга бўлган халқимизнинг илдизлари асрлар қаърига бориб тақалади.\nМаълумки, «Ўзбекистон қадимги тарихининг жуда катта даври ёзма манбаларсиз, археология ва антропологияга оид манбаларга таянган ҳолда ўрганилади. Қадимги Шарқ ёзма манбаларидан (Ҳинд, Оссурия ва Эрон) маълумки, мил. авв. II минг йил-ликнинг ўрталари ва охирлари (бронза даври)-Ўрта Осиё, Афғонистон, Ҳиндистон ва Эрон тарихи-ҳинд-эрон қабилалари ёйилиши билан боғлиқ бўлган. Ҳинд-эрон қабилалари дастлаб жуда кенг ҳудудларда — Волга, Урал ва Жанубий Сибир оралиғидаги ерларда яшаганлар».\nТадқиқотчи Т.Ходжайов фикрига кўра, бронза даврига келиб, Ўрта Осиёнинг жанубий вилоятларида баланд бўйли, боши чўзинчоқ, юзи тор ирқнинг вакиллари тарқалган. Шимолий дашт ва чўл ҳудудларида эса, жануб аҳолисидан фарқ қилган боши думалоқ, юзи жуда кенг ва чўзиқ бўлмаган қабилалар яшаган. Фанда жанубий қиёфали одамлар Ўрта Ер денгизи ирқининг вакиллари деб аталади. Улар Олд Осиё, Месопотамия, Эрон, Афғонистон, Ўрта Осиё, Ҳиндистон каби катта географик ҳудудга ёйилганлар. Шимолий қиёфали одамлар Жанубий Сибир ҳудудидан то Қозоғистон, Ўрта Осиёнинг шимоли-шарқий қисмида Урал, Волга бўйи ерларигача тарқалган.\nА. Сагдуллаев тадқиқотларига кўра, бронза даврига келиб, Ўрта Осиё ҳудудида қадимги жанубий ва шимолий қиёфадаги одамлар вакилларининг қўшилиш жараёни бошланади ҳамда айнан мана шу даврга келиб, ўлкамизда яшаб ўтган бронза даври қабилалари Ўрта Осиёнинг қадимги халқларига асос солганлар. Тадқиқотлар нати-жаларига қараганда мил. авв. II минг йилликнинг охири-I минг йилликнинг бошлари Ўрта Осиё ҳудудларида мураккаб этник-маданий жараёнлар бўлиб ўтади. Хусусан, жанубий ҳудудлардаги ҳосилдор воҳалар ўтроқ деҳқончилик аҳолиси томонидан ўзлаштирила бошланган бўлса, шимолий вилоятларда кўчманчи чорвадор қабилалар тарқала бошлайди. Кўчманчи чорвадорлар ва ўтроқ аҳолининг узвий муносабатлари асосида ижтимоий-иқтисодий ва маданий жараёнлар авж олди.\nЭтногенез жараёни турли халқларнинг аждодлари тарихидан бошланади. Ўзбек халқи аждодларининг тарихи жуда катта тарихий даврни ўз ичига олади. Узоқ тари-хий тараққиёт йўлида аждодларимиз мураккаб этногенез жараёнларини бошдан кечирганлар. Бу жараёнлар антропологик қиёфалар ва бошқа қабилаларнинг аралашиб кетиши, маданий анъаналарнинг қўшилиб янги асосда ривожланиши билан узвий боғлиқ бўлган.\nЎзбекистон Ўрта Осиёнинг қадимдан ўтроқ деҳқончилик маданияти ўчоқлари таркиб топган ҳудудда жойлашган. Диёримиз шу боис археологик ва меъморчилик ёд-горлигига бой. Фарғона водийсининг Селунғур ғоридан топилган қадимги тош даврига оид топилмалар ва Тешиктошдан топилган ўрта палеолит даврига оид одамзод қолдиқлари, бизнинг юртимиз Африка ва Олд Осиё билан бир қаторда инсоният пайдо бўлган ҳудудлар таркибига кирганлиги ҳозирги кунда узил-кесил исботланди. Шунингдек, мезолит даврига (ўрта тош даври) оид Мачай ғоридан топилган ёдгорлик-лар, неолит (янги тош) даврига оид овчилик ва балиқчилик маданиятини ўзида жам қилган Калтаминор, жанубдаги илк деҳқончилик маданиятига оид бўлган Жойтун, Ҳисор тоғ маданияти, бронза даврига оид бўлган хилма-хил Замонбобо, Сополлитепа, Саразм, Далварзинтепа, Чуст маданиятлари ўлкамизда қадимги аждодларимиз хўжалигининг жадаллик билан ривожланганлигини исботлайди.\nЎлкамиз қадимги аҳолиси тош ва бронза даврларида қандай ном билан аталганликлари бизга номаълум. Илк бора Ўрта Осиё аҳолиси хусусидаги маълумотлар Шарқ ва антик давр юнон-рим манбаларида тилга олинади. Юнон тарихчиларининг маълу-мотларига қараганда, Евросиёнинг катта ҳудудларида яшовчи қабилалар умумий «скифлар» номи билан аталади. Юнон тарихчиси Геродот, «бу халқлар қадимийликда мисрликлардан қолишмайди», деб юқори баҳо берган эди. Плиний Ўрта Осиё ҳудудларида 20 га яқин қабилалар борлиги хусусида ўз асарида эслаб ўтади. Ёзма манбаларда скифларнинг иккита йирик қабиласи: саклар ва массагетлар хусусида кўпроқ гап боради. Аҳмоний миххат ёзувларида саклар учта қисмга бўлиб кўрсатилади (хаумаварка, тиграхауда, тиай-тара-дарайя). Массагетлар хусусида ҳам турлича фикрлар мавжуд бўлиб, улар кўчманчи чорвадор-ҳарбий қабилалар бўлганлиги таъкидланади.\nИлк темир давридан бошлаб (мил. авв. IX-VII асрлар) қадимги деҳқончилик воҳаларида яшовчи ўтроқ аҳоли ўзлари жойлашган ҳудуд номлари билан атала бош-лаганлар. Булар Сўғдиёнадаги-сўғдийлар, қадимги Хоразмдаги-хоразмийлар, қадимги Бақтриядаги-бақтрийлар, қадимги Чочдаги-чочликлар, Фарғонадаги-парканаликлар шулар жумласидандир. Бу тарихий номларнинг кўпларини биз илк ёзма манбаларда, хусусан зардўштийлик динининг муқаддас китоби «Авесто»да, Аҳмоний ҳукмдорларнинг миххат асарларида учратамиз.\nШунингдек, Қозоғистон ҳудудларида яшаган чорвадор қабилалар бронза давридаёқ («Андроново маданияти») туркий тилда сўзлашганлар деган асосли фикр-лар ҳам мавжуддир. 1969 йили Олмаота яқинидаги Иссиққўрғон маконидан топилган ёзув-мил. авв. IV-III асрларга оид бўлиб, ҳозирги кунда илк туркий тили ёзуви деган фикрлар ҳам бор. Бундан хулоса чиқарадиган бўлсак, демакки, мил. авв. IV-III асрлардаёқ Ўрта Осиёнинг шимолий-шарқида туркий тили аҳоли-қабилалар мавжуд бўлиб, уларнинг хоразм, сўғд, бақтрия каби ёзувлари ўша жой аҳолиси ичида ишла-тилган. Еттисувдаги сакларнинг бир қисми ҳам туркий тилда сўзлашган.\nТадқиқотчилар фикрларига таяниб шуни айтиш мумкинки, Ўрта Осиёда қадимданоқ 2 хил: туркий ва шарқий эроний тилда сўзлашувчи аҳоли мавжуд бўлган. Ўзбек халқининг қадимги аҳолисини худди шу икки бўлак ташкил этган. Мил. авв. II-I асрларда ва эрамизнинг бошларида эса, узоқ давом этган этник жараён натижасида ҳозирги замон ўзбек халқига хос бўлган «икки дарё оралиғи типи» (Амударё, Сирдарё) даги ирқ кишилари Ўрта Осиёнинг катта ҳудудларида яшардилар.\nМилоднинг IV асрларига келиб бу тип кишилари ҳозирги Ўзбекистон ҳудудининг катта қисмида учрай бошладилар. Эрон аҳмонийларининг Ўрта Осиёни босиб олишлари, сўнгра македониялик Искандарнинг ҳарбий юришлари маҳаллий аҳоли этногенезига сезиларли таъсир этмади. Мил. авв. I аср ва эрамизнинг IV асрига қадар Ўрта Осиёга кўчманчи юечжилар, хионийлар, эфталит қабилаларининг кириб келиши даври бўлди. Худди шу давр янги ер эгалиги муносабатларининг ҳам шаклланиш даври бўлди. Юқоридаги қабилалар туркий тилдаги қабилалар бўлиб, уларнинг кириб келиши туркийлашув жараёнини янада кучайтирди.


19 феврал 2018, Тошкент вақти: 17:09\nЎзбекистондаги иккинчи йирик газ кони саналган конни ўзлаштиришга оид келишув имзолаган россиялик Андрей Филатовнинг Халқаро Шахмат федерацияси вице-президенти сифатида "Ўзбекнефтгаз" компанияси раиси¸ Ўзбекистон шахмат федерацияси собиқ раиси Алишер Султонов билан кўпдан танишлиги айтилади.\nSurhan Gas Chemical Operating Company вакили 1 декабрь куни Озодлик мухбирининг акциялар олди-сотдисига оид тафсилотларга оид саволларини очиқ қолдирди.\nЎзгариш тафсилотларини ўрганиш мақсадида Озодлик мухбири 1 декабрь куни “Ўзбекнефтгаз” акциядорлик жамияти матбуот хизмати билан боғланди.\n“Очиғи¸ бу конни Altmax Holding Ltd. ўзлаштираëтгани¸ энди акциялари ярмини Филатовнинг Brighttree Holding LTD ширкатига сотганини сиздан эшитиб турибман. Иккаласи ҳам хусусий ширкат ва ўзаро акцияларни олиш ëки сотишни уларнинг ўзлари ҳал қилади”¸ деди Озодлик гаплашган “Ўзбекнефтгаз” вакили.\n“Ўзбекнефтгаз” компанияси собиқ раҳбарларидан бири Анвар Ҳусаиновнинг Озодликка айтишича¸ конституциянинг айни шу моддаси¸ ҳукуматни бундай олди-сотдиларда давлат ва миллат манфаатлари ҳимоячиси сифатида қатнашишини кафолатлайди.\nERIELL гуруҳининг Москва¸ Прага ва Тошкентдаги идораси вакиллари 1 декабрь куни Озодлик мухбирининг ширкатнинг Ўзбекистон нефть ва газ секторидаги фаолияти¸ хусусан¸ Бахтиëр Фозиловга қаршли ширкатнинг Филатов билан тузган келишувига оид тафсилотлар ҳақидаги саволларига жавоб беришни истамади.\nОзодлик Ўзбекистон нефть ва газ секторидаги муҳим ширкатлар¸ хусусан¸ ERIELL гуруҳи фаолиятига оид журналистик суриштирув олиб бормоқда. Бу гуруҳлар фаолиятига оид маълумотларни Озодликка йўллашингиз мумкин.\nTelegram, WhatsApp тармоғидаги рақамларимиз: +420 724 971 539; +420 724 740 755. Электрон почтамиз: ozodlikmail@gmail.com\nОзодлик радиоси, агар истасангиз, шахсингиз сир қолишини кафолатлайди.\n"Ўзбекнефтгаз"да иш жойлари қисқартирилмоқда\n«Ўзбекнефтгаз» раиси 2017 йилда газ қазиб олиш кўпайганини билдирди\n"Ўзбекнефтгаз" ва "Газпром" стратегик ҳамкорлик шартномасини имзолади


Истанбул сафари таассуротлари: “Дорга осилган бош вазир, 35 йиллик қози ва пачоқланган машина...” | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n3417 21:40 30.11.2021\nАйюб Султон майдонида айланиб юрибман. Тахминимча, бу ердан ҳали-бери кетолмаймиз шекилли. Чунки Сизга ҳали англатадиганларим, айтадиган гапларим кўп ушбу мавзе ҳақида. Қайси биридан бошлашимни билмай турибман рости.\nАйни шу сатрларни ёзаётган пайтимда Истанбулга кучли бўрон ёпирилган. Ижтимоий тармоқларда тарқалаётган ва дўстларимиз юборган видеоларга қараб, беихтиёр: “Аллоҳ асрасин!” деб юборяпмиз. Яратган роббимиз турк биродарларимизни ва шаҳар меҳмонларини ўз паноҳида сақласин... Офат тезроқ кўтарилсин... Юборилган видеолардан бирида бўғоз устидан ўтган кўприкда икки автобус ва ўртадаги беш олти нафар “мотоцикл”лар тасвирланганди. Истанбул турғуни Фирдавс Отахонов ўз каналида ўша ҳолатни қуйидагича изоҳлабди. Ўқиб, қардошларимизга яна бир карра қойил қолдим.\n«Бўғоз кўприги устидан ўтаётган мотоциклетчиларга икки томонидан автобуслар шамол йўлини тўсиб, ўтиб олишларига кўмаклашяпти.\nШамол тезлиги 70-110 км соат тезликда эсгани ҳақида хабарларда ёзишяпти.\nМаълумки кўприк устида шамол икки баравар кучли бўлади. Енгил транспортларни учириб кетиши ҳеч гап эмас!»\nДарҳақиқат, ҳар қандай вазиятда ҳам инсон бўлиб қоладиганларга Аллоҳ ёр бўлсин...\nСаёҳатномамизни аксар кузатувчилар қизиқиш билан ўқиб бораётганини таъкидлаб, бизни мамнун этаётган бўлсалар-да, айрим кишилар бизни туркпарастликда айблаяпти. Қизиқ, турклар билан минг йиллик қардош бўлсак, қонимиз, тилимиз, динимиз битта бўлса... Бизнинг боғларимиз, яъни боғлиқликларимиз мўғиллар босқини ортидан Кичик Осиёга кетган аждодларимиз билангина эмас. Истанбул – дунёнинг маркази, шунинг учун бу ерда маданиятлар қоришиқ. Чунки турли йилларда, асрларда ушбу муаззам шаҳарга дунёнинг тўрт бурчидан инсонлар келади, турфа миллат, турфа дин, турфа ирқ мансублари ўрнашиб, ўтроқлашиб қолади. Турклар Онадўли дейдиган томонларга – мамлакатнинг шарқий ҳудудларига борсангиз, маҳаллий халқнинг урф-одатларини кузатсангиз, бизнинг анъаналаримиз билан бир хиллигини кўриб ҳайратда қоласиз. Тўю азаларимизнинг қолипи битта! Субҳаналлоҳ, биз битта халқ эканмиз-ку, деб ёқангизни ушлайсиз...\nҲа, майли, Айюб Султонга қайтайлик...\nМайдоннинг тепа томондан кириш қисмида “Сочли Абдулқодир Афанди” номли қадимий масжид бор экан. Сочли Абдулқодир Афанди ким бўлди экан дерсиз? Аллоҳ раҳматига олган бўлсин, у зот XVI асрларда яшаб ўтган ва умрининг асосий қисмини Усмонли халифалари хизматида ўтказган садоқатли амалдор. Сочли Абдулқодир Афанди қурдирган масжиднинг ўзига хослиги шундаки, у 1537 йили мақбаранинг устига бунёд этилган. Масжид остида учта қабр бор. Улардан бири айнан Сочли Абдулқодир Афандига тегишли экан. (Саёҳатимизнинг аввалги қисмларида супермаркет устига бунёд этилган жомеъ ҳақида айтиб бергандим). Қарангки, орадан беш юз йилдан ортиқ вақт ўтиб, яъни 1952 йили Туркиянинг ўша пайтдаги иймонли-эътиқодли бош вазири Аднан Мендерес томонидан таъмирланган экан.\nКелинг, тарихга, 60 – 70 йил нарига чекиниб, бу бош вазир ҳақида озгина маълумот бериб ўтай. Замонамизнинг забардаст уламоларидан бири Абдулқодир Самарқандий ёзган мақолага кўз югуртирамиз:\nАднан Мендересни танийсизми? Бу инсон Туркияга арабча азонни қайтарган. Дорга осиб ўлдирилган Туркия бош вазиридир. Аднан Мендерес Туркия демократик партиясига асос солиб, ўзининг ажойиб дастурлари билан 1950 йилда сайловда номзодини қўйган. Унинг сайловолди дастурида қуйидагилар бор эди:\n1) Араб тилида азон айтишни тиклаш. (Отатурк арабча азонни ман қилиб туркча айтишни йўлга қўйган эди)\n2) Ҳаж қилишга рухсат бериш.\n3) Мадрасаларда диний дарсликларни йўлга қўйиш.\n4) Аёллар либосига давлат аралашувини бекор қилиш ва ҳоказолар.\nСайлов натижаси даҳшатли бўлди. Отатурк партияси сайловда ўттиз иккита ўрин олди. Демократик партия эса уч юз ўн саккизта ўрин олди. Аднан Мендерес бош вазир, партия бошлиғи Жалол Баяр эса президентликни эгаллади. У дарҳол берган ваъдаларини бажаришга киришди. Рамазон ойи олдидан биринчи мажлисни ўтказиб ўз халқига муборак ой арафасида араб тилида азон айтиш, кийиниш эркинлиги, диний дарслар ўрганиш эркинлиги, масжидларни таъмирлаш каби ҳадяларни тақдим қилди. У Усмонийларнинг охирги халифаси Султон Ваҳидуддиннинг Францияга сургун қилинган оиласини Туркияга қайтариб олиб келди ва улар аҳволидан доим хабардор бўлиб турди.\n1954 йилда яна сайловлар бўлди. Отатурк партияси бу сафар аввалгидан ҳам пастроқ натижани кўрсатиб йигирма тўрт ўрин олди. Мендерес ўз йўлида давом этди. У араб тилини ўрганишга рухсат берди. Мадраса ва ўрта мактабларда қуръон дарсларини йўлга қўйди. У жумҳуриятда ўн мингта масжид, йигирма беш мингта Қуръондан таълим берадиган мадраса, Анадўлида воиз, хатиб ва диний устозлар етказиб берадиган йигирма иккита олийгоҳ очди. Исломни маҳкам тутиш ва унда юришга даъват қиладиган журнал ва китоблар нашр қилинишига рухсат берди.\nОлдинги ҳукумат омборхона ва ғаллахона қилиб қўйган масжидларни бўшатиб, яна ибодат маконларига айлантирди. Исроилга қарши ўлароқ араблар билан алоқаларини яхшилади. Исроилда ишлаб чиқарилган маҳсулот ва дори-дармонларга қаттиқ назорат ўрнатди. 1956 йилда Исроил элчисини мамлакатдан чиқариб юборди. Шундан сўнг ислом душманлари Мендересга қарши ҳаракатга келишди.\n1960 йили генерал Камол Гурсал бошчилигида ҳарбий инқилоб бўлди. Улар Аднан Мендерес ва у билан ҳамфикр бир неча кишини дорга осишди.\nЖурналист Сами Каҳан айтади: “Мендересни дор остига олиб борган асосий сабаб ислом олами билан яқинлашиш сиёсати ҳамда даражама-даража Исроил билан алоқани узгани бўлди”. (иқтибос тамом).\nАйюб Султон майдонининг шарқий томонида, “Сочли Абдулқодир Афанди” масжидининг шундоққина пойида Abussuud Efendi деган зотнинг қабри бор. Бу машҳур олим Али Қушчи ҳазратларининг набиралари, яъни қизларининг ўғиллари ҳисобланади.\nШу ерда гапни тўхтатиб, яна тарихга юзланамиз. Лекин бу сафар узоқроққа боришимизга тўғри келади. Мақсад, турк ва ўзбек миллати ўртасидаги тўхтамаётган-узилмаётган алоқаларни бир-бир эслатиш. Асрлар бўйи нафақат оддий халқ, балки олиму фозилларимиз борди-келди қилган экан.\nГапни Мавлонодан бошлай. Ҳазрати Жалолиддин Румий ҳазратлари Хуросон ерларида (ҳозирги Афғонистоннинг Балх шаҳрида) туғилиб, мўғил босқини туфайли Онадўлига, қадимий Бурса шаҳрига бориб қолганларини биласиз, албатта. Буни ифтихор учун айтдим. Мавлоно яхши кўрганим ва эслагим келгани учун ёздим.\nАмир Темур ва Султон Боязид ўртасида бўлиб ўтган тортишма ва жанг ҳақида тўхталиб ўтирмайман. Зеро, бу – тарихнинг хатоси эди, Темур ё Боязиднинг эмас.\nЭнди бошқа бир Румий тақдиридан сўз очай: Қозизода Румий!\nУ Бурсада таваллуд топган. Лекин у ёшлигидан Моворауннаҳр ва Хуросонда илм-фаннинг юксак даражада эканлигини эшитиб, у ерга кетишга тараддуд кўра бошлайди.\nУ Хуросон ва Моворауннаҳрга келиб олимлардан таҳсил олиб, билимини камолотга етказади. Хусусан, у Темурнинг сарой астрономи Мавлоно Аҳмаддан астрономия ва математика фанларидан чуқур маълумотлар олади.\nМирзо Улуғбек "Зижи Кўрагоний"да Қозизодани миннатдорчилик билан "устозим" деб тилга олади. У Қозизодани ўзи қурдирган мадрасада раис ул-муаллимин вазифасига тайинлайди ва аксарият ҳолларда унинг дарсларида ўзи ҳам иштирок этади.\nЭътибор беринг, ўша пайтлардаги турк давлатининг пойтахти Бурсадан келиб, ўша даврдаги ўзбек давлатининг пойтахти Самарқандда олимларнинг раиси деган мартабани эгаллади. Бунинг тескари ўрнаги ҳам бор. Яъни Самарқадда туғилиб, илм ўрганиб, Истанбулда Султон Фотиҳ Муҳаммад томонидан олимлар раиси унвонига сазовор бўлган бобомиз Али Қушчидир.\nАли Қушчи тахаллуси билан бутун дунёга танилган, асл исми-шарифи Мавлоно Алоуддин Али ибн Муҳаммад Қушчи Самарқандий 1403 йили Самарқандда тавааллуд топган. Улуғбек илмий мактабининг атоқли намояндаларидан бири, унинг яқин шогирди. Улуғбек саройида қарчиғайлар боққани учун уни «Қушчи» дейишган.\nУлуғбек вафотидан (1449) сўнг у Истанбулга боради. Фотиҳ Султони Муҳаммад Али Қушчининг донғини эшитгач, уни олимларга раҳбар қилиб тайинлайди. Удан 20 дан ортиқ илмий асар мерос бўлиб қолган. Асарларининг кўпчилиги Аё Сўфия кутубхонасида сақланади. Унинг фанга берган айрим кашфиётлари қуйидагилар:\n- У фасллар алмашинувига Ернинг Қуёшга яқинлашуви сабаблигини айтган.\n- У учбурчакнинг юзини топиш усулини ҳам топган.\n- «Астрономия рисоласи»да у дунё харитасини тузган.\nАли Қушчи ҳижрий 878, мелодий 1474 йили ҳаётдан кўз юмади ва Абу Айюб Ансорий розияллоҳу анҳунинг мақбарасига дафн этилади.\nБиз қабрлари бошида турган зот – Маҳмуд Абуссууд Афанди Али Қушнинг набирасидир. Бу зоти шариф “шайхул ислом” деган шарафли номга сазовор бўлган, диний ва дунёвий илмлар эгаси, буюк аллома ва муфассирдир. Тасодифни қарангки, биз Истанбулдан қайтадиган кунимиз, яъни шу йилнинг 20 октябрь куни Туркия Диёнат фонди Ислом тадқиқотлари маркази томондидан Шайхулислом Абуссууд Афандининг “Иршодул ақли салим ила мазоял Китобул карим” номли тафсири нашр этилгани ҳақида хабарлар ёйиланди. Абуссууд Афандининг фазилатлари ҳақида узоқ гапириш мумкин, лекин бир аждодимизнинг Усмонли халифалигида 30 йилдан ортиқ бош қози (бугунги тилда бош прокурор) мақомида ўтирганидан мамнуният ҳис қилганимизни айтиш билан чекланамиз.\nИкки миллат орасидаги алоқалар ҳақида гап бошлаган эдик. Мисолларимиз тугамайдиганга ўхшайди. Майли кейинги сафар буни давом эттирамиз. Тўғриси, Сизларни зериктириб қўйишдан қўрқяпман.\nДарвоқе, 2016 йил 15 – 16 июль кунлари рўй берган “дарба”, яъни ҳарбийларнинг давлат тўнтаришига уриниши ва бунга халқ йўл қўймагани ҳақида ёзгандим. Айюб Султон майдони олдида, “Сочли Абдулқодир” масжиди ёнида мажақланган бир машина турибди. Ўша пайтда эгаси танкларни йўлини тўсиш учун қўйган, аммо шафқатсиз хоин аскар уни танкда эзиб ўтиб кетган. Ойнали хонага жойланган бу машина бошқаларга ибрат бериб турибди. Унинг ёнидаги пешлавҳага ўша “дарба”да ҳалок бўлган юзга яқин шаҳидлар номи битилган.\nМиллат, айниқса, ватанпарвар турк биродарларимиз қаҳрамонларини асло унутмайди. “Шаҳидларимизни раҳмат, миннат ва ҳурмат билан ёдда тутамиз” деган шиор ҳам ёзиб қўйишибди. Аллоҳ ватан йўлида қон тўккан, жон берган барча шаҳидларнинг мақомини аъло қилсин...\nМахсус Истанбул Туркия Абдулазиз Муборак Тошкент давлат машина танклар танк масжид Айюб Сулаймон\n232 22:05 24.01.2022\n536 21:05 24.01.2022\n875 19:00 24.01.2022


БОРГА — БОР ДУНЁ, ЙЎҚҚА — ТОР ДУНЁ... » MUZAFFAR.UZ\nКамбағаллик юртимизда кўп йиллар “ёпиқ мавзу” бўлиб келди. 2020 йил 24 январь куни Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида бу ҳақда очиқ-ойдин гапирилди ва тарихимизда биринчи марта камбағалликни қисқартириш устувор вазифа сифатида белгиланди. Шунингдек, айнан тадбиркорликни ривожлантириш ва касбга тайёрлаш орқали камбағалликни камайтириш бўйича алоҳида йиғилиш ўтказилди, ушбу йўналиш бўйича махсус дастур ишлаб чиқилиши эълон қилинди.\nШукур, “халқимиз фаровон”, “дунёда энг бахтли миллат эканмиз” деган баландпарвоз гапларнинг даври ўтди, бир қадар бори борича айтиляпти. Ўзбекистоннинг бу йилги Давлат дастурида “камбағалликка қарши кураш” алоҳида дастурий йўналиш сифатида қайд этилди. Бу осмондан тушган истилоҳ эмас, тўқилган бир атама ҳам эмас. Дунё давлатларини жамлаган Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг “Қашшоқликка қарши кураш тўғрисида” Конвенцияси бор. Дунёда қашшоқликнинг мезонлари ишлаб чиқилган.\nХалқимизда бу борада ҳикматлар кўп. Камбағаллик – изчил пулсизликдир. “Бепул бозорга боргунча, кафан олиб мозорга бор”, “Бозорда бари бор, пулинг бўлмаса, нари бор...”, - дейдилар. Элнинг хаддан ташқари қашшоқлашуви, камбағаллар сони ортиб бориши давлат учун ҳам, халқ учун ҳам таҳликалидир. Чунки, “бечоранинг дарё тўпиғидан келмас”, ҳеч нарсаси йўқ одам, қашшоқ халқ ҳеч нарсадан қўрқмайдиган, салга бош кўтарадиган бўлиб қолади. “Бой бўлсанг, кунда ҳайит, кунда тўй, йўқ бўлсанг, кунда ҳасрат, кунда ўй...” Атрофдагилар ҳам қўлингга қараб муомала қиладилар: “Бой кийса — қуллуқ бўлсин! Камбағал кийса— қаёқдан олдинг?” Камбағални эзиб бой бўладилар: “Бойнинг божаси кўп, қулнинг — хўжаси кўп”. “Яшаш учун меҳнат қилиш керак, яхши яшаш учун эса “ўмарадиган мансаб” керак”, - дейишади, зеро “бордан — давлат, йўқдан — меҳнат”. Камбағал ўзидан ўтганини ўзи билади: “Касал дардини соғ билмас, очнинг қадрини тўқ билмас”.\nДунёда камбағалликнинг ўлчами, индекси ўрнатилган. Жаҳон банки вақт-вақти билан қашшоқликнинг халқаро даражасини эълон қилади. Чунки пул, ҳатто доллар йиллар мобайнида қадрсизланади. 2008 йилдан бошлаб қашшоқликнинг глобал даражаси 1,25 АҚШ доллари эди, яъни кунига шундан кам пул топадиган инсон қашшоқ ҳисобланарди. 2015 йил октябридан бу даража 1,90 АҚШ доллари этиб белгиланди. Бугунги кунда кунига 2, 5 АҚШ доллари пулга куни қолган киши қашшоқдир. Халқаро ҳисоб-китобларга кўра, айни пайтда ер юзида 700-800 миллион қашшоқ бор.\nКунига 2,5 АҚШ долларидан кам пул топа оладиган инсон, қоида тариқасида, ўзининг овқатга, кийимга ва турар-жойга бўлган эҳтиёжини қондира олмайди. Қашшоқлик даражасида бўлиш учун фақат ўзи ўзини боқадиган одам ҳам ойига 75 АҚШ долларидан зиёд пул топиши керак. Оилани олсак-чи, айтайлик, оилада она – уй бекаси бўлса, учта вояга етмаган (маош олмайдиган) фарзанд бўлса, оила боқувчиси 375 АҚШ долларига тенг маош олса, ҳали оила қашшоқдир. Бу дунёнинг ўлчамидир. АҚШ ўзи учун қашшоқлик даражасини кунига 4 доллар этиб белгилаган. Дунёдаги тараққиёт соҳасида шерикликнинг Бутунжаҳон ассоциацияси 2019 йил 13 декабрида 2020 йилда қашшоқликка қарши кураш учун 82 миллиард АҚШ доллари ажратишга азм қилди. Қашшоқлик дунёвий муаммодир.\nДУНЁ – НОАЁН ДУНЁ, РОСТМИ Ё ЁЛҒОН ДУНЁ...\nХўш, агар ўртача оила боқувчиси ўртача 375 АҚШ долларидан зиёд маош олса, оила қашшоқлик чеграсидан зиёд бўлса, яъни камида 3-3, 500 000 (уч – уч ярим миллион) сўм маош олиши лозим бўлса, Ўзбекистонда қанча қашшоқ бўлиши мумкин?!\nЎзбекистон молия вазирлиги ва Давлат солиқ қўмитаси эълон этган расмий маълумотга кўра, ишлайдиган аҳолининг деярли ярми (43,6 %) маоши ўтган йили 1 миллион сўмдан ошмаган, яъни $100 атрофида бўлган. Яна чорак қисм аҳоли маоши ойига 2 миллион сўм атрофида бўлган. Демак, камида 75% аҳоли халқаро мезонларга кўра қашшоқ ҳисобланиши мумкин. Фақат чет элдан ишлаб келганларнинг маблағи (мамлакатга 7-9 миллиард АҚШ доллари киради), томорқалардан, ишдан ташқари бажариладиган қўшимча ишлардан тушумлар қашшоқлик даражасини бироз енгиллаштиради, холос. Фақат 4,3 % аҳолининг даромади ойига – 5 000 000 ёки ундан зиёд бўлган ($500). Умуман бизда одамдай яшаётганлар 1-2 фоиз (3 000 000 киши) бўлса керак, уларнинг даромади қолган 98 фоиз (30 000 000) одамникига тенг.\nСтатистика муассасалари берадиган “ўртача ҳисобда” ҳаммаси чидаса бўладиган тарзда кўриниши мумкин. Бунинг сабаби оддий: дейлик, бир киши гўшт ейди, бошқа оила гуруч ейди, учинчи оила яшил карамнинг ўзини еб ўтирибди. “Ўртача олганда” – ҳамма гўшту гуруч карам баргига ўралган оромижон дўлма “еб” ўтирган бўлади. Эҳтимол йигирматача шаҳар бойлари-ю ҳокимининг даромадини уч миллионли шаҳар аҳолисига бўлиб чиқса, “ўртача даромад” статистикаси чиройли чиқиши мумкин.\nУмуман жаҳонда бойлар ва камбағаллар ўртасида тафовут ошиб бормоқда.\nЖаҳондаги 26та бой инсоннинг даромади дунё аҳолисининг ярмининг даромадидан ортиқдир. Ўтган йил мобайнида дунёдаги бойлар янада бойидилар ва қашшоқлар ундан-да қашшоқлашдилар. Ҳатто Хитойда каронавирус билан кураш асносида 14та янги миллиардер пайдо бўлди. Ҳатто фожеа ва инқирозлар ҳам бойларни синдирмаяпти, аксинча, жаҳон “иқтисодий инқирози” бошланган 2008 йилдан буён ўтган ўн йилликда дунёда миллиардерлар сони икки баробарга кўпайди. Биргина 2018 йилнинг ўзида бойларнинг даромади 900 миллиард АҚШ долларига ошди, яъни ҳар куни 2,5 миллиард долларга кўпайди. Худди шу вақт мобайнида жаҳон аҳолисининг қашшоқ қисми 11%га қашшоқлашди.\nСолиқлар-чи? Солиқни асосан оддий одамлар тўлайдилар. Бойлар солиқдан қочишнинг йўлини биладилар. Дунёда солиққа тўланган ҳар бир долларнинг фақат 4 центи бойлардан тушган солиқдир.\nДунёнинг энг бой одами бўлган Amazon соҳиби Жефф Безоснинг бойлиги 112 миллиард АҚШ долларига етди. Унинг фақат 1% 105 миллион киши яшайдиган Эпиопиянинг соғлиқни сақлаш тизими бюджетидан зиёддир. Oxfam халқаро ташкилоти маълумотларига кўра, агар дунё энг бойларининг 1% инсофга кириб, 0,5% га кўпроқ солиқ тўласалар, дунёда бугун таълимдан маҳрум бўлган 262 миллион болаларга таҳсил бериш мумкин бўларди. Афсуски, ҳукуматлар бойларнинг фирма ва корпорацияларига, монополистларга солиқ имтиёзлари берадилар, халқнинг маҳсулотлари ва хизмат турларига, нон, туз, ёғ, шакар ва бошқа маҳсулотлар нархига таъсир кўрсатадиган электр, газ, бензин каби энергия ташувчиларга солиқни оширадилар, чунки халқнинг сони кўп, ўзбек халқ мақолида айтилгани каби, “бир тийиндан берса, тўйдиради”, аммо мақолнинг давоми ҳам бор: “бир муштдан урса, ўлдиради”.\nАлбатта, овоз олиш учун, халққа ёқиш учун бюджетнинг ижтимоийлиги мақталади, “кам таъминланган оилалар”га турли дастурлар эълон қилинади, “ҳолвайтар” ваъда қилинади, аммо бу халққа етиб келгунча, йўлда бойлар “ялаб” қўядилар. Молиявий дастурларга тушган одамлар мансабдор кўзида ҳисобот каткчалари ичидаги “матн қаторлари” ва “рақамлар”га айланадилар, одамлик қимматини йўқотадилар, кўзлари эл ҳасратини кўрмайди.\nҚашшоқларни кўриш учун эса, кўчага чиқиб, назар солиш кифоядир. Ҳашаматли “гипермаркет” кассасининг қаршисида буханка нон тутиб, тийин-тийинларини санаётган кампирларга бир боқинг, кўчада тиланчилик қилаётган чолларга, “машинангизни ювиб, артиб берайми” деб ялинаётган болаларга қаранг. Бу – дил оғриғи бўлган муаммо ва бу масала билан чорак аср ҳокимият шуғулланмаётган эди. Ниҳоят, 2020 йил Давлат дастурида бу муаммога эътибор қаратилмоқда.\nБир латоиф бор: “Тангри ҳаммани жуфти билан яратган. Агар сенинг аёлинг бўлмаса, демак, кимдадир иккита бўлиши тайин”. Дунёдаги ҳар нарса, бойлик ҳисоблидир, расамадлидир. Бир нечта кимдир бойиши учун бир қанчалар қашшоқ бўлишга мажбурдир.\nБир қари чол битта нон ўғирлагани учун маҳкамага жазолагани олиб келинди.\nЧол айбига иқрор бўлди. Ўғирлик қилганини инкор қилишга ҳаракат ҳам қилмади. Лекин айтдики: «Очликдан ўлай дедим». Шунинг учун...\nШунда қози: “Ўғирлик қилганингни тан олдинг. Энди мен сенга 10 дирҳам жарима соламан. Яна шуни биламанки, сенда 10 дирҳам тугул, 1 дирҳам ҳам йўқ. Чунки ўғирликни йўқчиликдан қилгансан. Ўша 10 дирҳамни мен тўлайман”, - деди.\nЙиғилганларнинг барчаси жим бўлиб қолишди. Улар қозининг ўз чўнтагидан 10 дирҳам чиқариб, чол бериши керак бўлган жаримани тўлаганига гувоҳ бўлишди.\nҚози йиғилганларга қараб: “Сизлар ҳам 10 дирҳам дан ташлашга маҳкумсиз! Чунки сизлар фақирлар нон ўғирлашга мажбур бўлаётган шаҳарда яшамоқдасизлар!!!”\nМажлисда 480 дирҳам йиғилди. Қози йиғилган пулларни олиб чолга берди.\nИмом Шаъровий раҳматуллоҳи алайҳ: «Агар сен юртда бирор камбағални кўрсанг, албатта ўша ерда унинг молини ўғирлаган бой ҳам борлигини билгин», - деганлар.\nҚАШШОҚЛИККА НИМАЛАР САБАБ БЎЛАДИ?\nҚашшоқликнинг сиёсий (маъмурий-буйруқбозлик тизимининг сақланганлиги), иқтисодий (монополистик ва олигархик иқтисод, ишсизлик, маошнинг озлиги, жамғармаларнинг йўқлиги), ҳуқуқий (кичик бизнес ва аҳолининг ҳуқуқий ҳимояси заифлиги), маъмурий (давлат тизимининг самарасизлиги), ижтимоий (ижтимоий алоқалар ривожининг сустлиги, табақаланиш, шахснинг ижтимоийлашмаганлиги), маданий (камбағал учун садақадан бошқа эътибор камлиги, илм-фан, китобга қизиқмаслик), ва шахсий (беморлик, дангасалик, боқимандалик, шахснинг паст маънавияти ва руҳий парокандалиги) сабаблари бор.\nАфсуски, ҳокимият ҳамиша шахсий сабабларни биринчи ўринга қўйиб келарди, яъни халқни “боқиманда”ликда, “дангаса”ликда айблашни хуш кўрарди. Уларга кредит берса, дастгоҳ берса, ишлаб, бойиб кетади, деб ўйларди. Маъмурий-буйруқбозлик тизимини ислоҳ қилишни истамасди. Натижада, банк кредит бериш учун “откат” (пора) сўрарди, солиқчи ва прокурор ҳаракатга тушган “дангаса”нинг бизнесидан “доля” (улуш) талаб этади, талайвериб, хонавайрон қиларди. Яъни янги ислоҳотларнинг комплекс амалга ошишигина кўп муаммолар қатори қашшоқликни енгиш учун имкон бериши мумкин, бошқа йўл йўқ.\nАввало буюк боболаримиз хунларнинг қўл остида бўлган даврдаги чин ҳикматини келтирсак: “Одил юртда қашшоқлик – уят, адолатсиз юртда – бойлик уятдир”. Маъноси шуки, одил юртда, ишлаб пул топиш учун шароитлар бор бўлган жойда, дангасалик қилиш, боқиманда бўлиш уятдир, бой бўлиш мумкиндир ва лозимдир. Адолатсиз юртда бой бўлиш уят, чунки бой бўлиш пора бериш, таниш-билишчилик, қариндошлар бизнесигагина имконияту имтиёз бериш билан боғлиқ, демакки, ҳалол одам бой бўла олмайди, бундай вазиятда бой бўлиш ҳаромхўрликдир, ҳалол бойиш имконсиздир.\nҚашшоқликнинг шахсий сабабларига келсак, улар ҳам бор.\nЯшаш учун ҳаракат қилиш керак. Ҳар ҳолда ҳаракат қилиб бойиш ҳам мумкин, бойимаслик ҳам мумкин, аммо ҳаракат қилмасдан бойиш иложсиздир. Ақли бор одам таслим бўлиб, бўшашиб ўтирмайди, инсонни қутқарадиган нарса унинг ақли ва шижоатидир.\nДангасалик ҳам бор иллатдир. Ишламаслик учун сабаб топилади: сармоя йўқ, шароит оғир, замон бошқача ва ҳоказо... Омад бирор бурчакда кутаётгандир, аммо ўша бурчакка томон ҳаракатланиш ҳам керак.\nАдашмоқ бор: «мен қаламкашман, ижодкор ҳеч қачон бой бўлмаган». Бой ижодкорлар бўлган. Алишер Навоий камбағалмиди?! Бир сурати миллион доллар сотиладиган мусаввирлар бор, бир китоби миллионлаб ададда босиладиган ёзувчилар бор. Ҳар ким ўз касбининг олди бўлишга ҳаракат қилса, зафар қозонади.\nЯнгича тафаккур керак. «Мен ҳалолман, шунинг учун қашшоқман», - дейдиган, шу йўсиндаги тарихларни қалаштирадиганлар бор. Оддий талаба бўлган, янги технологик дастурлар яратиб, Instagram, Skype, FaceBook, Google ва бошқаларни ишлаб чиқиб, миллиардер бўлиб юрганлар бор. Ақлни ишлатиш керак.\nИшни маош олиш учун бажариш бой қилмайди. Ишни севиб бажариш керак, бойлик сидқ ортидан ўзи келади. Бойликка эришиш учун олдинга мақсад қўйиш ва ҳаракат қилиш, ўқиш-ўрганиш, бойликни тўпламай, ишга солиш, руҳни чархлаш, фикрни комиллаштириш керак. “Бой бўлиб туғилмайдилар, бой бўлиб етишадилар” деган гап бор. Бу ерда асосий гап “етишиш”дир. Етишиш – ҳаракатланиш, такомиллашиш демакдир. “Ҳозир вақти эмас”, - деманг. Бошқа вақтингиз бўлмайди. Сиздек пайтини кутиб умр ўтказиб юборадиганлар қанча кўп бўлса, уддабуронлар отини қамчилаб, осон олға кетаверади.\nБулар инсоний, шахсий сабаблар эди. Энди бир тасаввур қилайлик! Ҳамма дангасалар бирдан ҳаракатга тушса, сармоя топиб, тадбиркор бўлса ё бошқа ишга киришса, қашшоқлик тугайдими? Йўқ, албатта.\nМамлакатдаги оммавий қашшоқликнинг асосий ижтимоий-сиёсий сабабларидан энг биринчиси деб коррупцияни тилга оламиз. Коррупция яширин иқтисодни кучайтиради, бюджет тушумини камайтиради, давлат кучини сусайтиради, порага монополистларга имтиёзлар бериб, рақобатни йўқ қилади, самарали бозор иқтисодини парокандалаштиради, оқил ва омилкор мулкдорлар синфини йўқ қилади, жамиятни маънан тубанлаштиради, сармоядорларни қўрқитади ва, ниҳоят, қашшоқларни бадтар қашшоқлаштиради ва кўпайтиради.\nКамбағалликнинг яна бир сабаби – иқтисодда ўрта ва кичик бизнеснинг оғир аҳволдалиги, мулкчиликнинг кафолатланмаганлиги, бозор механизмларининг ишламаслиги, самарасиз давлат иқтисодининг ва олигархик монополияларнинг ҳимоясиз тадбиркорлар ва фермерларга босимидир.\nДавлат ўз асрини яшаб бўлган монопол корхоналарини, компанияларини, дабдабали коррупцион лойиҳаларни субсидиялашни давом этар экан, иқтисод оғирлашаверади, кабағаллик кўпаяверади. Давлат самарасиз монолполияларга имтиёз бераверади, аммо бу соҳаларнинг “аҳамияти” пуфлаб шиширилганлигига эътибор қаратмайди.\nШундай қилиб, камбағалликнинг сабаблари сифатида миллий иқтисоднинг глобал жараёнларга монандлашмаганлигини, монопол иқтисод соҳаларининг рақобатбардош эмаслигини, ишлаб чиқаришнинг самарасизлиги ва яхши ташкил этилмаганлигини келтириш мумкин.\nДарҳақиқат, Ўзбекистондаги камбағалликнинг асосий сабаби халқнинг менталитети, “дангаса”лиги эмас, асосий сабаблар коррупция, кичик бизнеснинг йўлсизлиги, бозор иқтисодининг тўлақонли жорий этилмаганлиги, асосий “тадбиркор”, мулк эгаси ва саноатчи давлат бўлиб қолаётган иқтисоднинг монополлашгани, бошқарувнинг маъмурий-буйруқбозлик усулининг сақланиб қолиши, сиёсий, маъмурий ва иқтисодий ислоҳотларнинг тўлақонли амалга ошмаётганлигидир.\nКамбағаллар — ҳаётдан кўнглини деярли узган тоифадир, улар сиёсатдан безганлар, бозорчи бизнесменларни ҳам қизиқтирмайдилар, чунки маҳсулот олишга пуллари йўқдир. Фақат уларнинг жимликлари омонат, бу жимликни бехос бузишлари мумкинлиги туфайлидан улардан хавотир олишади, сиёсатчилар инсонпарварлик сабабидан бўлмаса ҳам, ана шу таҳлика туфайли камбағалларга ғамхўрлик ҳақида гоҳо бонг уришлари мумкин.\nҲолбуки, камбағалликка қарши курашишда катта иқтисодий ва сиёсий манфаат бор. Тушунтираман. Буни дастлаб дунёнинг дастлабки миллиардерларидан бўлган Генри Форд отамнинг оталари туғилган 1911 йилда ёзганларини таржима қилаётиб, англаганман. Давлат ва бизнес халқ камбағал бўлганидан кўра, бой бўлишидан манфаатдор бўлиши керак. Халқнинг қўлида давлат тортиб олишидан ортиб қанча кўп пул қолса, ўша пул иқтисодни, саноатни, халқ хўжалигини ривожлантиради.\nЎзбекистон Вазирлар Маҳкамаси 2019 йил 15 августидан электрни 18 фоиз, табиий газни 19 фоиз, суюлтирилган газни 18 фоиз, бензин ва дизель ёқилғиси нархларини 13 фоиз оширди. 2018 йил 15 ноябридан мамлакатда электр ҳақи 9,3%, газ 10,4 фоиз, суюлтирилган газ 18,7 фоиз, бензин 5,2 фоиз қимматлаган эди. Шунингдек, ўтган йил сентябрида ҳукумат буханка нон нархларини бозор ихтиёрига қўйиб юборишга қарор қилган эди.Журналистлар билан мулоқотда Молия вазири "агар бозор иқтисодиёти қурмоқчи бўлсак, унда нархлар эркин бўлиши" кераклигини айтади. Ажабо, нарх ошириш керак бўлса, бозор иқтисоди керак, лекин монополияларни тугатинг, ҳалол рақобатга йўл беринг десанг, “ҳали эрта!”\nЭнди тасаввур қилинг, дейлик, шу инсонларнинг қўлига пул тушса, улар нима қилади, машина олади – машина заводи ишлайди, сочини сартарошга олдиради – сартарошнинг рўзғори ҳам фаровон бўлади, таксига чиқади – ҳайдовчининг оиласини боқишга ҳисса қўшади, уй қуради – ғишт, цемент, оҳак заводлари ишлайди, усталар, сувоқчилар, тунукачиларга иш топилади, тўй қилади – ресторанлар, ҳофизлар, қандолатчилар ва бошқа юзлаб соҳалар ишлайди. Иқтисодни ишлатадиган истеъмолчи халқдир. Давлатни ҳам шу халқ боқади. Кўряпсизки, бир инсоннинг қўлида қолган пул иқтисодиётни юритади. Агар халқни буткул қашшоқ қилсак, иқтисодимиз ҳам тўхтайди.\nАгар камбағаллар ҳам ишга тушсалар, пул топсалар ва қўллари маблағ кўрса, бу бозор учун, иқтисод учун янги харидор ва хизматлар истеъмолчиси демакдир. Давлат халқдан юлишга эмас, халқда кўпроқ қолдиришга ҳаракат қилиши керак. Акс ҳолда давлат бойигани билан халқ қашшоқ бўлади, давлатнинг бойлигини коррупционерлар еб қўяди.\nКамбағалликка қарши пул билан эмас, ақл ва билим билан курашиш керак. Шунинг учун Шавкат Мирзиёев камбағалларга балиқ эмас, қармоқ берамиз, яъни уларни касбга ўргатамиз ва бизнесга тортамиз, дейдилар. Энди гап сармоянинг йўлда туналмай, камбағалгача етиб боришида ва бизнесни маъмурий ва ҳуқуқ-тартибот идоралари босимидан қутқара олишдадир.\nКоррупция камбағалликни туғдиради, камбағаллик эса маданиятни, маънавиятни бартараф қилади, жамиятдаги ўзаро ишончни йўқотади. Қашшоқлик тараққиёт кушандасидир.\nБОРДАН — ДАВЛАТ, ЙЎҚДАН — МЕҲНАТ....\nМаълумки, ҳар қандай мамлакатда аҳолининг кам таъминланган қатлами мавжуд. Ўзбекистонда ҳам одамларнинг муайян қисми етарли даромад манбаига эга эмас. Халқимиз фаровонлигини ошириш мақсадида “Ҳар бир оила – тадбиркор”, “Ёшлар – келажагимиз”, “Обод қишлоқ”, “Обод маҳалла”, томорқани ривожлантириш каби дастурлар қабул қилинган. Ўтган икки йил давомида биргина оилавий тадбиркорликни ривожлантириш дастури доирасида бюджетдан қарийб 10 триллион сўм имтиёзли кредитлар ажратилди. Албатта, бу аҳоли бандлигини таъминлаш, оилалар учун даромад манбаи яратишга бир қадар хизмат қилади. Ўзбекистонда камбағалликка қарши кураш бўйича 2020 йилнинг ўзида 700 миллион долларлик дастурлар амалга оширилади.\nИккинчи йўл — бевосита камбағал оилаларга ёрдам бериш, қашшоқ одамларнинг ҳаёт даражасини оширишдир. Бу фақат бойликни, маблағларни қайта тақсимлаш, бойлардан бир қисмини юлиб, камбағалларга беришдир. Бу чорани одамларда боқимандалик кайфиятига олиб келишда, ишсизликни оширишда айблашади. Лекин биздаги қашшоқлик ишсизлик туфайли эмас, ишлаганларда маошнинг камлигидадир, халқ иш йўқлигидан қашшоқ эмас, ишлаб кам маош олганидан қашшоқдир ва шунинг учун ўзини хориж меҳнат бозорига урмоқда.\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев: “...биз шу пайтгача аксарият фуқароларимиз ҳақиқатан ҳам камбағал эканини кўриб-кўрмасликка, эшитиб-эшитмаганликка олдик. Бу нотўғри. Афсуски, дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, халқимизнинг 4-5 фоизи камбағал экани аниқланди. Энди яшириш керак эмас... Биздаги маълумотларга кўра, Қашқадарё вилояти камбағаллик муаммоси бўйича энг оғир ҳудуд ҳисобланади. 700 минг аҳоли камбағал. Бу жами аҳолининг қарийб 21 фоизини ташкил этмоқда. Шунингдек, Қорақалпоғистон Республикасида 500 минг, Сурхондарё вилоятида 500 минг, Наманган вилоятида 400 минг, Жиззах вилоятида 210 минг ва Сирдарё вилоятида 130 минг аҳоли камбағал”.\nЗеро, камбағалликка қарши курашнинг биринчи қадами уни келтириб чиқараётган сабабларга қарши курашиш бўлиши керак. Экспертларнинг фикрича, букнинг учун солиқ солинмайдиган минимумга қайтилиши керак. Бу минимум камида яшаш минимуми даражасида бўлиши шарт. Қонунчилик билан яшаш минимуми белгиланиши керак. Бойларнинг даромади ва мулкларига солиқ каррасига оширилиши лозим. Ўзбекистон дунёдаги энг адолатсиз давлатлардан бири бу борада. Бизнес эгаси фойдадан 5% солиқ тўлайди, тўласа, агар, ёлланма ишчи эса - 12% тўлайди. Монополияларни, айниқса давлат ва ҳукумат идоралари бенефициарлигидаги хусусий монополияларни йўқ қилмай туриб камбағалликни камайтириб бўлмайди. Амалдор бизнесменлар фойдасига чиқарилган ҳар солиқ, ҳар бир бож, ҳар бир имтиёз қолганларни ёппасига камбағаллаштиради. Коррупцияга қарши кураш ҳалол, адолатли, қонуний ва ҳамма учун тенг бўлиши керак. Камбағалликка қарши курашга ажратилган пуллар ҳам йўл-йўлакай ўзлаштирилишига йўл қўймаслик муҳимдир. Камбағалликка қарши кураш яна бечора ўрта ва кичик бизнесни талаш усулига айланиб кетмаслиги керак. Солиқ тўлагандан кейин бизнес ҳомийлик қилишга, пакет қилиб беришга, ҳокимлар кўрсатган фирмаларга пул ўтказиб беришга мажбур эмас. Тадбиркор саҳоватни имкони бўлса ва чин дилдан қилиши мумкин.\nМарказий Банк маълумотларига кўра аҳоли томонидан олинган кредитлар биринчи навбатда автомашиналарга, кейин маиший техникаларга, кейин мебелларга, кейин уй таъмир жиҳозларига ва тиббий даволанишга ишлатилган. Яъни ҳали халқ олган кредитларни ҳам пулдан-пул чиқаришга, иш очишга сарфламаяпти.\nБировлар: “Бу дунё, унинг мол-мулклари ўткинчи”, - дейдилар. Айримлар: “Мен Аллоҳга тавваккал қилганман, ўзи ризқимни беради”, - деб, умуман қўлларини совуқ сувга урмайдилар ва ризқни осмондан тушишини кутадилар... Набий алайҳиссалом Аллоҳга таваккал қилиб, туясини яйловга қўйиб юборган саҳройи арабга: “Аввал уни боғлаб, кейин Аллоҳга тавваккал қил”, - деб буюрганлар.\nРивоят қилишларича, тасаввуф аҳлидан бўлмиш Шақиқ Балхий раҳматуллоҳи алайҳ тижорат мақсадида йўлга отланади ва сафари узоққа чўзилишини ҳисобга олиб, нарсаларини тақводор ва зоҳид дўсти Иброҳим ибн Адҳам раҳимаҳуллоҳ ҳазратларига омонат қолдиради. Лекин кўп ўтмай Шақиқ Балхий сафардан қайтиб келади. Иброҳим ибн Адҳам ҳазратлари: “Нега бунча эрта қайтдинг?” деб сўраганларида Шақиқ Балхий: “Йўлда бироз дам олиш учун четга чиқдим. Қарасам, у ерда бир чалажон, кўзлари кўр қуш ётар эди. Ҳайрон бўлиб ўзимга ўзим: “Бу қуш юра олмаса, кўра олмаса, бундай жойда қандай қилиб жон сақлаяпти экан?” - дедим. Кўп ўтмай бир қуш унга таом кўтариб келди ва бу ҳаракатини кун бўйи бир неча маротаба такрорлади. Кейин ўзимга ўзим дедим: “Шундай жойда бу қушни ризқлантириб қўйган Зот менга ҳам ризқ беради”, - дедимда ортимга қайтдим”, деди. Шунда Иброҳим ибн Адҳам раҳимаҳуллоҳ бундай дедилар: “Эй, Шақиқ, нега бировларнинг қўлига қараб қолган қушнинг йўлини тутдинг? Нима учун ўзига ҳам, бошқаларга ҳам нафи тегадиган қушнинг йўлини танламадинг? Берувчи қўл олувчи қўлдан яхши эканини билмайсанми?” Шунда Шақиқ ўрнидан туриб ҳазратнинг қўлларидан ўпди ва “Эй Абу Исҳоқ, сиз бизнинг ҳақиқий устозимизсиз” деди ва яна сафарга отланди. Шунинг учун бандадан - ҳаракат, Яратгандан - баракот. “Аллоҳ сизга ерни қароргоҳ, осмонни том қилган ва сизларнинг суратларингизни гўзал суратда қилган, сизларга пок нарсалардан ризқ берган Зотдир. Ана ўша Аллоҳ Роббингиздир. Бас, оламларнинг Робби Аллоҳ барокотли (юксак) бўлди”.\nАлбатта, фалсафий-маънавий кесимда бойлик – қаноатдир, қашшоқлик – очкўзликдир. Борига еганига, кийганига ва масканига қаноат қилган киши маънан бойдир, саройлари бўлса-да, яна талаб қилаётган, пора сўраётган, қаллоблик қилаётганлар асли қашшоқ ва очлардир.\nБу жиҳатдан ўн йил қамоқда ўтирган, дунё ҳақида кўп ўйлаган, қамоқдан чиқиб Уругвай Президенти бўлса-да, қишлоқдаги кулбасида яшаган, “дунёдаги энг қашшоқ Президент” номини олган Хосе Маруканинг фикри ўринлидир: “Қашшоқликни эмас, қаноатни тарғиб қиламан. Ахир, сиз бирор жилвакор буюм сотиб олаётганда, пул тўламаяпсиз – ўша пулни топиш учун кетган вақтингизни, куч-қувватингизни, қалб қиссиётларингизни, сарфлаган умрингизни тўлаяпсиз, ҳаётингизни сарфлаб топган пулингизга олаяпсиз. Ҳолбуки, пулга ҳаётни сотиб олиб бўлмайди, ҳаётни қайтариб ҳам бўлмайди... Жуда заруридан ортиқчаси умрингизнинг кушандасидир”.\nЯқинда Фарғонага сафар чоғида Шавкат Мирзиёев: "Менинг энг катта мақсадим - одамларни бой қилиш", деб айтдилар. Бу эса, қашшоқликни тугатиш, деганидир. Жаҳоннинг 127 давлати бўйича иқтисодий таҳлил ва башоратларни қилиб келадиган Focus Economics гуруҳи Ўзбекистонни дунёнинг энг қашшоқ ўн давлати қаторига қўйган. Қашшоқ ўнталикдан ўрин олган давлатларнинг аксари Суб Саҳара Африкаси давлатларидир. Улардаги муштарак жиҳат - яккаҳоким бошқарув, заиф молиявий институтлар ва коррупция хориж сармояларининг мамлакатга кириб келишига қаршилик қилади.\nБиз мақола устида ишлаётганда тожвирус деган бир дард пайдо бўлди ва дунёни ва иқтисодни жиловлаб олди. Дунёда ҳар куни очликдан 25000 нафар одам ўлар экан. Бу йилига таҳминан 9 миллион киши дегани. Ер юзида 780 миллион инсон ўта қашшоқликда яшаса, миллиардлаб одамлар камбағалликда яшайдилар. Яъни очарчилик, қашшоқлик бу тожвирусдан кўра хавфлироқ ва долзарброқдир.\nҚисқа вақт ичида коронавирус касаллиги (COVID-19)нинг глобал миқёсда кенг тарқалиши деярли барча давлатлардаги иқтисодий ва ижтимоий вазиятга салбий таъсир кўрсатиб, унинг таъсир кўлами кенгайишда давом этмоқда. 1929-1932 йиллар мобайнида дунё иқтисодиёти умумий ҳисобда тахминан 15 фоизга, 2008-2009 йиллардаги глобал молиявий инқироз натижасида глобал иқтисодий ўсиш суръатлари 3 фоизни ташкил этган. Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) нинг жорий йил биринчи ярмида коронавирус пандемияси кенгайишининг тўхтатилиши ва иккинчи ярим йилдан бошлаб иқтисодий фаолликнинг босқичма- босқич тикланиши бўйича тахминларига асосланган базавий прогнозларига кўра 2020 йилда жаҳон иқтисодиёти 3 фоизга қисқариши кутилмоқда. Бунда, иқтисодий пасайиш ривожланган давлатларда 6,1 фоизни (шу жумладан, АҚШ -5,9 фоиз, Еврозона мамлакатлари -7,5 фоиз) ва ривожланаётган мамлакатларда -1 фоизни, шунингдек, Россияда -5,5 фоизни ва Қозоғистонда -2,5 фоизни ташкил этиши, Ўзбекистонда эса 1,8 фоизлик иқтисодий ўсиш тахмин қилинмоқда.\nЎзбекистонда 2020 йилнинг I чорагида иқтисодий ўсиш суръати 4,1 фоизни ташкил этиб, ўтган йилнинг мос давридаги кўрсаткичига (5,7 фоиз) нисбатан 1,6 фоизга секинлашиши кузатилди. Республикада коронавирус пандемияси тарқалишининг олдини олиш бўйича киритилган чекловлар таъсири апрель ойидан сезила бошланди. Апрель ойининг 1-27 кунларида март ойининг мос даврига нисбатан республика бўйича жами пул тушумлари 45 фоизга, бунда, маҳсулотларни сотишдан тушган тушумлар 31 фоизга ҳамда пуллик хизматлар соҳасидан келадиган тушумлар эса қарийб 2,7 баробарга қисқариши кузатилди. 2020 йил якуни бўйича иқтисодий ўсиш суръатлари 1,5-2,5 фоиз атрофида бўлиши прогноз қилинмоқда.\nХориждан пул юбориш камайди ва камаяди. Халқаро пул ўтказмаларининг 30-40 фоизга қисқариши аҳоли даромадларининг ва иқтисодиётда истеъмол харажатларининг камайишига олиб келади. Умуман олганда хусусий секторда якуний истеъмол харажатлари дастлабки прогноз қилинган 6,8 фоизлик ўсишдан паст бўлиб, 1,2 фоизгача қисқариши мумкин.\nСир эмас, мамлакатмиз карантин даврида ташқаридан қарз ола бошлади. Муҳими, бунда давлат ташқи қарзи асосан ижтимоий ва стратегик аҳамиятга эга бўлган инвестиция лойиҳаларини молиялаштириш мақсадида жалб қилиниши керак.\nМолия вазирлиги маълумотларига кўра, 2019 йил давомида давлат ташқи қарзи 5,7 млрд АҚШ долларига ёки йил бошига нисбатан 57,8 фоизга ошиб, 2020 йил 1 январь ҳолатига 15,6 млрд АҚШ долларини (ЯИМга нисбатан 27 фоиз) ташкил этди. Шундан, 2,5 млрд АҚШ доллари ҳукумат номидан имзоланган ташқи қарз битимлари ҳисобига шаклланган бўлса, 2,2 млрд АҚШ доллар миқдоридаги маблағлар ҳукумат кафолати остида имзоланган ташқи қарз битимларига асосан жалб қилинди. Шунингдек, 2019 йил февраль ойида 1 млрд АҚШ доллар қийматида суверен халқаро облигациялар чиқарилди. Умуман олганда, 2020 йил 1 январь ҳолатига давлат ташқи қарзининг 4,5 млрд АҚШ доллари энергетика соҳаси, 2,1 млрд АҚШ доллари транспорт ва транспорт инфратузилмаси, 1,9 млрд АҚШ доллари қишлоқ хўжалиги соҳаси, 1,8 млрд АҚШ доллари уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш соҳаси ва қолган 5,3 млрд АҚШ доллари бошқа соҳалар ҳиссасига тўғри келган.\nТожвирус офатига қарши курашиш давлат харажатларини сезиларли даражада оширган бир пайтда бюджет тушумларининг камайиши шароитида ташқи қарз олиш узоқ муддатли ижтимоий ва иқтисодий барқарорликни кўзлаб амалга оширилади.\nТаъкидлаш керакки, коронавирус пандемияси дунёни қарз ботқоғига ботириб кетади ва инқироздан кейинги даврда мамлакатлар баъзи қийин қарорларни қабул қилишга мажбур бўлишади. Масалан, Халқаро валюта фонди ҳисоб-китобларига кўра, жорий йилда ривожланган давлатлар умумий давлат қарзи 6 трлн АҚШ долларга ошиб, 66 трлн АҚШ долларини ташкил қилиши кутилмоқда.\nХўш, карантин ва коронавирус қашшоқликка қарши курашимизга қандай таъсир ўтказади?\nБиринчидан, қашшоқликка қарши курашишдаги молиявий аҳволимиз оғирлашади. Иқтисодий ўсиш пасаяди.\nИккинчидан, қашшоқлар эса кўпаяди, чунки ишсизлар сони ошди ва уларга иш бериши мумкин бўлган соҳалар муайян вақт тўхтаб қолди.\nДемак, қашшоқлар кўпайди, имконлар камайди.\nМанба: ДАРАКЧИ №14-15, 2020\nЧоп этилган: 14-05-2020, 21:02\nМақола муаллифи: Карим Баҳриев