29 март – шоир ва драматург Тўра Мирзо туғилган кун. Муборакбод этамиз. (1-қисм) | ДУНЁ ЎЗБЕКЛАРИ | Mobile Version\n29 март – шоир ва драматург Тўра Мирзо туғилган кун. Муборакбод этамиз. (1-қисм)\n03/27/2017 Ismat Khushev Адабиёт\nБугун шоир ва драматург, Халқаро Фузулий мукофоти совриндори Тўра Мирзо (Тўрамирза Жаббор) 61 ёшга тўлди.\nУ 1956 йил 29 мартда Наманган вилояти Чортоқ тумани Пешқўрғон қишлоғида туғилган. 1979 йили Тошкент театр ва рассомлик санъати институти, 1989 йили Москва адабиёт институти Олий адабиёт курсларини битирган.\nУ Ўзбекистон маданият вазирлиги, Ўзбекистон ёзувчилар уюшмаси, ЎзТВ, ЎзМУда маъсул вазифаларда ишлаган.\nҲозир Муқимий номидаги Ўзбекистон давлат мусиқали театрида адабий эмакдош сифатида фаолият кўрсатмоқда. Унинг ўндан ортиқ шеърий китоблари нашр қилинган. Туркия, АҚШ, Россия, Озарбайжон, Украина, Польша, Қозоғистон, Молдова, Бошқирдистон ва бошқа мамлакатларда ҳам асарлари чоп этилган.\nАгар СССР пайтида “Молодая гвардия” нашриётида “Возвращение в Фергану” китоби 1990 йили нашр этилган бўлса, СССР қулагандан кейин ҳам ўзбек шоирларидан ягона Тўра Мирзонинг “Федеральная целевая программа книгоиздания России” ҳомийлигида “Рекламная библиотечка поэзии” РБП нашриётида 1994 йили “Мир на тебя надеется, поэт” шеърий тўплами дунё юзини кўрди. Унинг ўндан ортиқ драма ва комедиялари саҳналаштирилган.\n“Амир Темур” драматик трилогиясидаги биринчи асар премьераси 1991 йил 1-сентябрь – Ўзбекистон истиқлолининг биринчи куни Қашқадарё театрида ўтказилган ва унга бу асар учун Халқаро Фузулий мукофоти берилган. Трилогиянинг 2-қисми “Амир Темур ва Тўхтамишхон” драмасининг премьераси 1995 йили Фарғона театрида ўтказилган.\nБиз, Тўра Мирзони таваллуд куни билан табриклаб, унинг янги асарларидан намуналарнинг биринчи қисмини эътиборингизга ҳавола этамиз…\nТоронто шаҳри, Канада, 27 март, 2017 йил…\nЙЎЛДОШ ОХУНБОБО УНЛИ ШОИР ХИСЛАТ ЭШОН ТОМОН ЭМАКЛАГАНЛАР…\nАлқисса, шўровий Ўзбекистоннинг биринчи президенти Йўлдош Охунбобо ҳақида Кремлдаги найранглар туфайли қизил империянинг “камбағалпарвар” қирмизи сиёсати устун бўлиши учун ҳар қандай ёлғонни тўқиб, эл олдида дастурхон-дастурхон қилиб ёймишлар, ҳатто ботил афсоналарни ланг очиқ қулоқларга исирға қилиб осиб қўйганлар. Эмишки, Ўзбекистоннинг илк раҳбари Йўлдош ота мутлоқо ҳарф танимайдиган ўта саводсиз эмиш.\nҲолбуки оқ пошшо томонидан истило қилинган Қўқон хонлигидаги адабиёт ва санъат маркази бўлмиш буюк шаҳарлардан бири Марғилон эди. Бир неча асрларки бул ҳудуд фасоҳат ва заковат бобида Туркистонда ибрат бўларли макон мақомида бўлиб, бугун ҳам шундай. Оддий ҳунарманд мана ман деган қизиқчини аския қилиб, чўқиб олиши мумкин.\nУлусимиз улуғи Абдулла Қодирий шоҳ рўмони “Ўтган кунлар”да воқеалар бўлиб ўтадиган асосий жойлардан бири қилиб, беҳудага Марғилонни танламаганлар. Унда марғилонча лутф, сўзга инжа либослар кийдириш, фарғонача такаллуфнинг санъат даражасига кўтарилганлиги, айниқса, Кумушбибининг сўз билан ҳафиф тарсаки тушириши, Мирзакарим Қутидорнинг ниҳоятда босиқ, аммо ўз ботиний мартабасини қадрлаши ҳамда айрича кўринишларни буюк носир завқ-шавқ билан, ҳатто йиғлаблар-сиқтаблар қоғоз бетига санъаткорона рақам этиблар.\nМарғилонда таваллуд топарак, мадрасада илм олмиш Йўлдош Охунбобо саводсиз бўлиб қолдими? Унга берилган “Ота” деган номни юқоридан тиқиб-тиқиштирилмасдан балки халқ ўзи уни шундай атаганлиги Ҳ.Нўъмон, А.Шораҳматнинг 2 жилдли “Ота” рўмони ва яна бир муаллифнинг “Биринчи Президент” қиссасида ўзига хос талқин қилинган.\nЎзбекистон ўз боғимсизлигига эришган файзли даврда, дарҳақиқат, истиқлолнинг илк йиллари файзиёб ўлганлиги, умид оғочлари барқ уриб ғунчалар тукканлигига раҳмон қир-адирдай кўкракларда ишонч туғи қалққанини зикр этмакка бурчлимиз. Бироқ шахсга сиғинишнинг фитратли чорак асри даврида не-не тириклар тугул ўликларга-да зуғум ўтказилди. Истиқлолнинг илк йилларида очилмиш Шароф Рашидов фонди тақа тақ ёпилди. Унинг раҳбарларидан бири, унли журналист Шароф Убайдуллоҳ тазйиққа рўбару этилди.\nЗотан Йўлдош Охунбобо ва Шароф Рашид каби улуғ зотларнинг элпарварлиги билан замонасозлигидан ҳам кўз юмиш густоҳликдир. Аммо қирмизи салтанат мафкурасига қарши бормоқ, ўзни қурбон қилмоқ ва ўрнига ўзидан кўра ичи ғариб кимсаларга йўл очмоққа баробар эди. Ҳали улар ҳақида холис асарлар ёзмоқлик, уларнинг яхши ва қусурли жиҳатларини-да кўрсатмоқлик тарихчилар ва ёзувчилар елкасидаги оғир ва шарафчан юкдир.\nМенинг московлик журналист дўстим, “қоронғуликда қора мушукни тутмоққа қодир салоҳият эгаси” (московлик журналистлар таъбири), бир қоғозлик мақоласига минг-минг саҳифалик раддиялар чоп этилишига сабабчи бўлган “Пахтақул” (Хлопкораб)нинг муаллифи Александр Минкин мен учун Тошкентга 1995 йилда Моссоветнинг “Столица” журналини юборди.\nШу ўринда бир воқеани эслаб ўтмоқчиман. 1962 йилнинг 31 декабри менинг миямда муҳрланиб қолган. Ўша пайтда ҳар бир девор ва дарахтга “7 ёшдан 70 ёшгача пахта даласига” деган лавҳа осиб қўйиларди. Менинг дадам мактаб директори бўлганлари учун 3-4 ёшимдан уларга эргашиб мактабга бораверганим учун 6 ёшимда 1-синфда ўқирдим. Пахта даласида ҳатто бир дона оқарган чигит ҳам кўринмайди. Совқотганимиздан қуйи синф ўқувчилари йиғлардик. Ўқитувчилардан бири бригадирга “ҳеч бўлмаса 1-синф ўқувчиларига жавоб берайлик” деганида саводсиз, умрида битта китоб ўқимаган бригадир муаллимимизнинг онасини ахтариб, ҳақорат қилиб кетди. Бизга уйга кетишга жавоб беришганида ҳамма ёқ қоронғу бўлиб, уйга бориб, иссиқ кўрпага кириб кетганман. Ўшанда Нишонов бошлиқ раҳбарлар азбаройи ўзбек болакайининг суратини ва у ҳақда ачиниб ёзгани А.Минкинга оммавий ҳужум уюштиришган эди.\nХуллас, менга А.Минкин юборган журналда Рашидов Мирзачўлни ўзлаштириш муддаосида қизил пойтахтдан республиканинг беш йиллик бюджетига тенг маблағ ундирганлиги, уни Мирзачўлга ва Тошкентда метро қуришга сарфланганлиги ёзилган эди. Сайланган Президент Ш.М.Мирзиёев Жиззах вилоятининг бир туманига Рашидов номини берганлиги хабарини барча олқишлаганига мен “ҳақир-фақир”-да (Навоийдан бу таъбирни қарзга олдим) шоҳид эдим.\nЎтган асрнинг 90-йилларида бир шахсни байроқ қилиш мафкураси пайдо ўларак, тириклар тугул ўлган буюкларга яна қайта “мис кафан” бичилдики, шул боис Охунбобоев, Рашидов, Ҳамза, Аброр Ҳидоят, Сора Эшонтўраларнинг номлари жарга улоқтирилди. Аммо уйқудаги улуснинг “Мен қиламан ўттиз, Оллоҳ қилар тўққиз” деган пандномасига раҳмон ёлғоннинг умри жуда қисқа бўлмаса-да абадий эмаслиги аён бўлди.\nИнчунин Йўлдош Охунбобонинг ҳайкаллари ғорат қилиниб, номлари ҳам тазйиққа учради. Камина ушбу кунларда Файзулла Хўжа, Акмал Икром, Шермуҳаммадбек(Шермат қўрбоши), Маҳмудхўжа Беҳбудий, Мустафо Чўқай, Мунаввар Қори, Шароф Рашид, Ҳамид Сулаймон ҳақида фиқра ва шеърий битиклар бошладимки, Оллоҳ насиб этса, “Дунё ўзбеклари”га юбормакка шаҳд этармиз. Куни кеча вафот этган Инъомжон Усмонхўжаевни Президент вазифасини бажарувчи этиб тайинланганидаёқ Шавкат Мирзиёев реабилитация қилди. Оқлов варақасини собиқ Давлат маслаҳатчиси Мавлон Умрзоқов Фарғонага шахсан ўзи олиб бориб, мункиллаб қолган Инъомжон Бузрук ўғлининг дуосини олишга муяссар бўлган эди. Усмонхўжаевнинг-да ҳам оқ-қора томонлари холис ёзмоққа бурчлимиз. Усмонхўжаев Ўзбекистонда Республика сатира театрини очиш учун Московдан маблағ ундирганига ўзим маданият вазирлигининг маъсулларидан сифатида ўзим гувоҳ бўлганман. Сатира театри ҳали ҳануз ўз услубини тополмагани бошқа масала. Лекин сўнгги чорак аср давр давомида адабиёт ва санъат шундай тазйиқ остида қолдики, икки гапнинг бирида “мен иқтисодчиман” деб мақтанадиган кишининг иқтисодни қанчалик тушунганини хорижда 8 миллиондан ортиқ одам нон излаб юрганидан англаса бўлади. 1990 йили “Ёш гвардия” нашриётида бир китобим 100 000 нусхада чоп этилган эди. Аҳолимиз нуфузи 2 баравар ошган 2016 йилда “444 тўртлик” тўпламим 30 нусхада чоп этилди. Демак, китобхонлик даражамиз 3333 баравар камайибди-да. СССР пайтида бир буханка нон пулига 30 та болалар газетаси, 15 та расмий газета берарди. Бугун 2-3 буханка нон нархида 1 та газета оласиз.\nЎзбекистон мустақил бўлгач, илк бор президент бўлган, 27 йилдан ортиқ давр давомида давлат ва улус тизгинини қўлда тутган Ислом Каримовнинг оқу қора томонларини ҳам холис ёритилиши лозим. Бир ҳамкасбимиз Истанбулда туриб, “Каримов ўлса, ҳолимиз нима бўлади?” деган маънода “кўзёш” тўкиши менга эриш туюлди, ундан кўра Ш.Мирзиёев унинг 24 йил айбсиз қамоқда ўтирган укасини озод қилгани учун севинчдан йиғласа авлороқмиди?\nХулласи калом, мен Йўлдош Охунбобонинг котиби, шоир ва драматург Шоасқар Тамкин хотиралари билан танишиб, ушбу қисқа фиқра, шеър ва мусаддасни\nбитмакка жазм этдим. Қусурлари учун авф этгайсизлар.\nОТА ВА ШОИР ХИСЛАТ ЭШОН ДИЙДОРЛАШУВИ\nВақтиким, иккинчи жаҳон уруши,\nМиллат асаби-ку-тортилган иплар.\nҒарбга юборилар элнинг улуши,\nУзугин беради кумушбибилар.\nЙўлдош Охунбобо ҳам Тамкин шоир,\nВилоят кезарлар сўраб эл ҳолин.\n“Меҳнат, меҳнат, яна меҳнат” бош шиор,\nКўриб-кўрмас улус унсиз саволин.\nРадиокарнайдан Тўйчи ҳофизнинг\n“Найларам боғу чаман сайрини жонон…”\nСаси келар, елар уйғотиб ҳисни,\nЙўлдош ота дейди Тамкинга шу он:\n“Миллат буюклари ўткан тарихда,\nСен ҳам шоирман деб йиртасан ёқа.\nЧинакам шоирлар ёрга таърифда\nКўп саҳий бўлганлар укам, шунақа.”\nТамкин таманно-ла дейди: “Эй, ота,\nБу шоир тирикдир-устозим Хислат.”\nОта дер: “Билмабман, қайтгач пойтахтга\nМенинг қабулимга бошлаб кел албат.”\nШогирд ундовига кўнмас устози:\n“Мен бир фуқороман, ул гўё подшо.”\nШоасқар ялингач, қария рози\nБўлгач етаклашиб борарлар икков.\nЙўлдош Охунбобо қабулхонаси…\nЖуда узун экан юз саржин сарҳад.\nДўппи кийган ота келади саси,\nЎзин тахтага гурс ташлайди Хислат.\nЭмаклаб судралар терлаган шоир,\nБўғриқиб-бўғриқиб олади нафас.\nТўлачадан келган одамга оғир,\nБирдан бошга тегар бир калла қарс-қарс.\nАжиб манзарадан лол қолар Тамкин,\nИкков эмаклаган бир-бири томон,\nБундай некбинликка кўк ўқир таҳсин,\nҚучоқлашар икки зот омон-омон.\nОта сўрар: “Нечун эмакладингиз?”\nХислат дер:”Подишоҳ томон фуқоро\nЭмаклаб, судралиб бормоғи жоиз.”\nОта дер: ”Шоҳ тизлар келса шуаро.”\nХИСЛАТ ҒАЗАЛИГА МУСАДДАС\nИчинг ғиж-ғиж сўзларку англарга инсон бўлмаса,\nЮлдуз олис осмонда, гурунгга имкон бўлмаса,\nНур нарвонига осилмак зинҳор осон бўлмаса,\nКўк-да кўп хира-ми тортган, наҳот осмон бўлмаса,\nЎлмайинму ҳажридин жисмим аро жон бўлмаса.\nКўк фонуси оймикин, қовунмикин ё бир тилим,\nЮлдузларга панд айтар, ёруғликдан берар илм,\nНурни тутсанг ғадур-будур, сурати зотан ҳилм,\nЕрдан кўкка қўл чўзар кўздан чиққан озғин қилим,\nОй юзин бир кўрмасам, ҳар тун қоронғудир дилим,\nРавшан ўлмас кечаси то моҳи тобон бўлмаса.\nЮз бора ороланиб бир қат нур юқмаган юзлар,\nТикилсам тик келар муздан юз даҳа совуқ кўзлар,\nПайпаслаб лаб-ла тутсам томирда бир қон йўқ сўзлар,\nБўзтўрғайми, юз тўрғай осмон аро сарсон бўзлар,\nЙиғламайму бекасу мазлумлиғимға, дўстлар,\nСўрғоли аҳволи зорим, бир қадрдон бўлмаса.\nЖаҳл ила жазм этсангким, жаҳдингдин жонсарак жон,\nБир жон, ўн жон, минг жон демагилки жумлаи жаҳон,\nЖонолғич-да жўнамиш, жарга келдим, жозиб жонон,\nҚай чуқурга сакрайин, ҳандақ-Ерда, ўра-осмон.\nДарбадарликда кўруб, ё раб, маломат айлағон,\nРози эрмасмен менингдек токи сарсон бўлмаса.\nТомоғимда кўндаланг қотмиш ул заҳар ҳажрини,\nҚора сочларга бойлаган оппоқ аждар ҳажрини,\nУмримни оғулаган оҳ, мушки анбар ҳажрини,\nЎн, юз, минг йил эмаски, мангу муқаррар ҳажрини,\nЧекмас эрдим бу каби золим ситамгар ҳажрини,\nҚабзаи қудрат агар аввалда ёзғон бўлмаса.\nСарсариман, ҳушдан нари, қора ҳасратлар билан,\nҚувлашаман, тўрт ёқдан ўрамиш офатлар билан,\nКўкка боқсам, булут дўқлар таҳлика хатлар билан,\nКелишмайман, ҳар қадамда пайдо сарҳадлар билан,\nЧиқса юз хил турланиб ҳусну латофатлар билан,\nОдам эрмас ул киши кўрганда қурбон бўлмаса.\nҚуёш ўпичи тиғлар ё куйдирар миннат каби,\nОй нигоҳи юмшоқ тилар, шилар маломат каби,\nКўз нурингни сиёҳ тунлар ўрайди ғорат каби,\nТўра Мирзо,тан ғижимлар чарчоқ- саодат каби,\nОшиқи содиқ эмас оламға достон бўлмаса.\nҚисирлар тирс-тирс не бўйнимда?\nТош синдими танам, қўйнимда,\nУзилгандай чокидан недир,\nТоғдай қулар не-не ўйимда?\nСуяклар-ми қарсиллар хунук?\nЕрга тушар товуши тук-дук,\nСинган сайин вужудим енгил,\nЯқинлашар қўл етгудай кўк.\nСирқираган минг йиллик ёш-ми?\nУчраштирди киприк-ла қошни,\nҲайрат ичра ичиккан ичим,\nСирпантирди лоямут тошни.\nТўкилдилар андуҳлар ук-дук,\nЮзалайди кўнгилда юз юк,\nЮзлаб, минглаб ҳасратлар мунглаб,\nЕнгиллашди билакдаги тук.\nТўрт мучамда мунграниб надир,\nУваланди, қувланди бир-бир,\nЙиқилдими тик тоғ ерпарчин?\nҚулар тоғдан буюкроқ кибр. 3.3.17 й.\nЁғ-а, ёмғир, зарба уравер,\nТошдай бошни турткила қаттиқ.\nКаллам минг йил нам тегмаган қир,\nҚиличингда ёмғиржон, хуш тиғ.\nНам қўлларинг йиртса уст-бошни,\nДўлга дўниб ёрса-да қошни,\nЁғавер, ёғ, уриб қаттиқроқ\nУйғотгил ўз хешинг-кўзёшни.\nТўқмоқларинг мунча суст, ёмғир?\nҲўлланмади ҳали чўл-бағир.\nҚўлдан отма таёқларингни,\nУр-ур, ичим Саҳрои Кабир.\nЎти ўтсиз суст оташлардан.\nҒаниматим ғуж-ғуж ғашлардан.\nЁш ичра ғарқ ёнар қорачиқ,\nУнга кирар йўллар бор очиқ.\nКўзимга боқ, ўт-сув қовушган,\nМинг йил мунгда ухладим қочиқ.\nСилталагин ҳўл тўқмоғингни,\nБошга ағдар дарё-тоғингни.\nЁмғир, юв-юв, кўнгил қорасин,\nШар-шар қуйгил сиёҳ-оқингни.\nУйғотгил-ей, ичимда ични,\nЙиртиқ-ёмоқ тўнли севинчни.\nШовва-шовва ёғиб, шовуллаб\nҚамчи била туртгил илинжни.\nКул-кул бўлган ёмғирим уйғот,\nНақ тепамга қўявергил от.\nКулин кўкка совурганингда\nБалки чиқар лаҳча чўғ-ҳаёт.\nЁмғирларим лов-лов ёнарлар,\nДовулларим дов-дов ёнарлар.\nБошлаб ёшли олов ёнарлар. 27.1.17.\nТо хаёлинг кўздадур, кўз уйи гўё Каъбадур,\nКим туруб атрофидин киприкларим айлар намоз.\nКўзинг юмсанг, ёпишар киприкларинг,\nҚовоқ бўйлаб чопишар киприкларинг,\nНазаримда минг йиллар соқчи ўлмиш\nМужгонинг-ла топишар киприкларинг.\nКўзим очиб юмгунча йўқ кирини\nКиприк ювар кўз-кўзламай сирини.\nКўзанакдай бойланмоқлик армоним,\nГурс туришар суяблар бир-бирини.\nКўзёш суйин ичиб киприк ўсиблар,\nНигоҳ тиксам, найза-ла йўл тўсиблар.\nОлайтирсам кўз-юз ё минг қўриқчи\nКўзлаган ниятим сузиб-бузиблар.\nКўз пахтаси чиқди, кўзим тўрт бўлди,\nАфту айн афтода, нигоҳ мўрт бўлди.\nКўзини шамғалат қилолмадим ҳеч,\nЮм-юм юмалаган ёшим шўр бўлди.\nКўзга суртолмадим кўздаги чўпин,\nКўзин бойлолмадим пайконин тўпин.\nҚорачиғим мужгон шамшири тиғлар,\nҚовоғин қуршаган навраста қўшин.\nКўзиккан, узиккан, қоқмасдан киприк,\nУшоқ улуси-да сафда бор тирик,\nЁраб, ёрмак мушкул панжарасини,\nКўз кишвари кўйи кажли, кўх йирик.\nМуждага муштоқу ўйга чўмамен,\nҒамгусор қамарни ичга кўмамен.\nҚорачиққа михлаб унинг суратин\nТушиб кетмасин деб кўзим юмамен.\nҲалима Худойберди, кун бердими, ой берди,\nШеърият диёрида кўк қизига ёй берди.\nКўнглини минг-минг мунглаб, шеър битиб тунлаб-тонглаб,\nЮрт қизи-бурд қизими, бут сиҳатин бой берди.\nШоирнинг топган-тутган шеъри олий ғанимат,\nНақ юракка санчилган тун саволи ғанимат.\nМардона синглисини, шоирлар унлисини\nУнутган эркаклардан бор малоли ғанимат.\nТуркистоннинг ситамин симирган Рауф Парфи,\n“Шеърчи аёллар ичра Ҳалима тоқ” атарди.\nЧоғдош-оҳдош шоирлар олтин шеърни ғайирлар,\nҚуёш ерни айланиб, кўкка туғин қадарди.\nНавоийнинг сўзини осмондан пастлаганлар,\nЧин ўрнига ночинни, ўтрикни касблаганлар,\nУвайсий, Нодиранинг қодира синглисини\nРуйхатдан ўчирмакка ножинслар қасдлаганлар.\nҲалимахоним саси, кундуз дук-дук нафаси,\nШеъридан тус олмоққа юлдузлар юз ҳаваси,\nЮртчил, бурдчил миллатнинг, ичи тўла ҳасратнинг\nСим-сим, тилсим эл сабрин кўзанаги, сўз саси.\nҲалимахоним хома тутса сўзлар жамланар,\nКамалакнинг рангидан равшан кўзлар намланар,\nСўз шоирнинг фарзанди, унинг жигар монанди,\nНурли калом, ассалом, нигоҳда нур камланар.\nҚора ранглар аланглар, озор ортиқ ортибди,\nҚуёшнинг сиёҳини ўз ичига тортибди.\nБитилмаган шеърлари-қони суст томирлари,\nЖуфт кўзининг тупроғи ичра бўртиб қотибди.\nҒамли қалам қиртиллар, кўкракда нур қимирлар,\nЕрни ютган қорачиқ оппа-очиқ жимирлар.\nШоира эмас, шоир қон билан байтлар битиб,\nЮракнинг ҳайқириғин ҳафиф, латиф шивирлар.\nҲалима Худойберди кун, ой берган чўнг шоир,\nАй, аёл ой раъйидан қўрқувлар увлаб тойир,\nМардлар номардлик илкин тутсалар, унутсалар\nОта юртин удумин, тутумин элқиз ёйир.\nУнли-кунли опам-ей, кўнгли мунгли опам-ей,\nКўнглинг минг синиқларин қай бурчакдан топам-ей,\nЎзим-да суст кетганман, соч-тирноқ муз кетганман,\nҚаҳрамон шоир томон ботқоқ йўлдан чопам-ей. 2016.\nШоира Нилуфар хонадонида\nЕрдан муччи олган ол-ол хурмолар.\nОлқиш мўл-кўл, шеър-гул дастурхонида,\nҚучоқ-қучоқ дуо кўкка ўрмалар.\nКўнгли очиқ-сочиқ Ботир аканинг,\nБир кулар, ўн кулар, юзда ажин йўқ.\nБоғчада оғочлар қулоқлари динг,\nЯпроқлар зикрда, соловоти-ўқ.\nЎттиз икки тиш-ла тишласам чойни,\nСочдан тирноқ қадар чопқиллар ҳузур.\nКўрдим қуёш ботмай кўринган ойни,\nКўздаги ҳўл ўтдан Ер-кўк юзи нур.\nШом азони келар Комолон ёқдан,\nАзонга жўр келар қушлар чуғури.\nКун ботган, тун қотган, кўзлар-чироқдан,\nЁришар тўртовлон ўтирган сўри.\nДуолар устундир кўкка қадалган,\nТўкилмакдан тутар сайёраларни.\nОпа, дуо борми менга аталган,\nМанглайдан ювмоққа шўр, қораларни.\nОтам ўгитига зорман ўн тўрт йил,\nТўққиз йил онамнинг алқаши армон.\nДуо имдодига жуфт қулоғинг ил,\nАй, бахтиёр иним, Бобур Алихон! 2008 й.\nБетавфиқ раҳбарни сўкканим учун, Уч йил ётар бўлсам ётганим бўлсин…\nФахриддин Тожимурод: Ҳалима опамиз… Ўзбекнинг Ҳалимаси.\nАбдулла Орипов ҳақидаги биз билмаган ҳақиқатлар…\nЖаҳон меҳробида пайдо Алишер… Шодмон қасида айт сен ҳам, эй қуёш!\nЎзбекистон Миллий университети журналистика факультети талабаларидан шикоят\nИсмат Хушев: 1-январь – Йигирма йиллик вазир Элёр Ғаниев туғилган кун\nТўра Мирзо ўзбек адабиётининг атоқли вакили. Унинг драматургиямизда ўз ўрни бор.


Пўлатовга жавоб | TURONZAMIN\nНосир ЗОКИР׃ ХАЛҚДАН КИМ УЗР СЎРАШИ КЕРАК?\n“Мен ҳаромий деган Носир Зокир каби фаолларимиз ҳам бор. У на партия раҳбариятига, на ўзи раислик қилган вилоят ташкилотига айтмасдан, “Бирдамлик” номли ҳаромийлар гуруҳига ўтиб кетганини, тезда у едан ҳам бир тепиб отилганини энди ҳамма билади. Энди у гўёки мен билан орамизда тушунмовчиликлар борлигини гапирмоқда. Ёлғон. Шу сабали, партиянинг Наманган ташкилоти Носир Зокирдан жавоб сўраши, ишонарли жавоблар чиқмаса, унинг ҳаромийлигини тан олиши керак. Ана ўшанда бу воқеа бошқаларга ҳам ўрнак бўлади”. Абдураим Пўлат.\n“Партиянинг Наманган ташкилоти раиси Носир Зокир ўз ташкилотини ҳам огоҳлантирмасдан бошқа бир гуруҳга ўтиб кетишини қабул қилиб бўлмайди. Унинг бу ҳаракати қораланиши ва ундан қилган ишлари учун халқдан кечирим сўраши кераклиги талаб қилиниши лозим. Акс ҳолда, у тарихга ҳаромий дейилган қора ном билан кириши муқаррар”.( А. Пўлатов Harakatда эълон қилган “Бирлик” қароридан)\nМен бу мақолани ёзмоқчи эмас эдим. Чунки Абдураҳим Пўлатовдек кимсаларнинг дийдиёларига жавоб қайтариш ўз обрўсини, уни, халқаро ва мухолифатчилар орасидаги йўқ обрўси билан баробар қилиш билан тенг бўлади. Лекин бир пайтлар Пўлатовни ҳурмат қилиб,уни ортидан эргашиб юрган биродарларим бу мақолани ёзишни мендан қатъий илтимос қилишди. Хусусан, самарқандлик Холиқназар ака Ғаниев Пўлатов хабарини ўқиб қаттиқ ҳафа бўлганини айтди.\nЎтган йили ҳам Намангандаги “Мажнунтол” ошҳонасига умуман муҳолифатга алоқаси йўқ кишиларни “Эзгулик” ташкилотини йиғилишини қилаяпмиз деб “Бирлик” ҳақида суҳбат қилишиб, буни йиғилиш деб эълон қилишган эди. Бу ҳақда уша йиғилишда иштирок этган бир йигит интернет сайтлари орқали ёзган эди.\nБу йил 10-Август куни мени уйимга поплик Араббой Қодиров келиб, мени “Бирдамлик”чими, “Бирлик”чими, Инсон ҳуқуқлари ташкилотими вакилими кимлар бўлса ҳам “Наманган” меҳмонхонасига олиб боришимни Васила Иноятова илтимос қилганини айтди. Кейин Андижонлик Мусажон ҳам бу ерга келганини айтиб кўришимиз кераклигини айтди. Лекин мен “Бирлик”дан чиқиб кетганлигим учун у ерга бормадим. Кейин уша ерда қатнашган Аҳмадон Абдуллаевнинг гувоҳлик бериб айтишича у ерга хатто мени таклиф қилган А.Қодиров ҳам ва бошқа кўпчилик бормаган ва ҳеч қандай йиғилиш бўлмаган. Абдураҳим бўлмаган йиғилишни “Эзгулик”нинг зиёфатини расмни қўйиб “Бирлик”нинг йиғилиши бўлди деб эълон қилибди. Ўзингиз ўйлаб кўринг, бизнинг шаротимизда бундай йиғилишларга рухсат бериладими?\nМен Василахонни қаттиқ ҳурмат қиламан. Буни унингг ўзи ҳам яхши билади. Бир пайтлар Қўқонда йиғилиш қилиб қайтаётганимизда мени Абдураҳим тўғрисида айтган гапларимни Василахон қўллаб-қувватлаган эди. Бунга Пўлат Охунов ҳам гувоҳ бўлган.Нега энди бугунга келиб, аслида ҳақиқат ким томонда эканини била туриб бу синглимиз Абдураҳимни найрангларига учаяпди? Бундай инсонни йиғилиш қилиш учун берган пули ҳам ҳаромдир. Бундай ҳаром ишларга синглимизни аралашгани мени ачинтираяпди.\nАбдураҳимни айтиши бўйича, гўёки мен ҳеч кимга айтмай партиядан чиқиб кетганим учун узр сўрашим керак эмиш. Аслида узрни Абдураҳимни ўзи бутун халқдан сўраши керак. Мухолифатни бўлишда асосий ролни ўйнаган унинг ўзи бўлади. Энди мени нима учун партиядан чиқиб кетганимни сабабаларига келсак.\n1989- йили Пўлатовни партия сафидан чиқариб ташлашганда, у, бирликчиларни “Мени партия сафига тиклашни талаб қилинглар” деб митинга олиб чиқди. Кўпчилигимизни мелиция қамади, кўпчилигимиз дубинкалар остида қолдик. Бу харомийлик эмасми?\n2007- йил мен Туркияда бўлган чоғимда Пўлатовдан ёлғиз ҳолатда, – Бу ёқда ўттиз миллионга яқин халқни муаммолари туриб нега ҳа деб М.Солиҳ билан олишаверасиз?- деб савол бердим. Биласизми у нима деб жавоб берди? – Носиржон бир нарсани тушининг! Биз нима қилиб бўлса ҳам “ЭРК”ни обрўсизлантиришимиз керак. Шунда халқаро жамоатчилик томонидан берилаётган пул ёрдамлари фақат “Бирлик”ка бўлади- деди. Бу харомийлик эмасми?\n2008-йили биз беш киши Америкада бўлдик. Пўлатов бизни уйига таклиф қилди. Ичиб, кайф қилиб олиб, Сурат ака Икромовни сотқинликда айблаб, ҳақорат қила бошлади. Хатто қўл кўтаришгача борди. Охири Пўлатовнинг аёли,”Меҳмонга ҳам шунақа муносабатда бўласизми? Ҳози палиция чақираман!” дегандагина тинчиди. Раҳматли укаси Абдубанноп “Акамни биласизлар-ку, шунақа жинни бўлиб қолган” деб бизлардан узр сўради.\nБаъзида ўйлаб қоламан, Пўлатов юртдан чиқиб кетгандан буён сафдошларини ҳақорат қилишдан бошқа нима иш қилди? Кўпчиликни огоҳлантиришларига қарамай, қилаётган бу ишлари фақатгина мухолифатни бўлишга, қолаверса бу иши ҳукумат сиёсатигагина хизмат қилишини Пўлатовдек “фан доктори” билмайдими? Менимча у билади. Билиб туриб бу ишларга қадам қўйиш, халққа хиёнат қилиш, харомийлик эмасми?\nКим уни гапига қўшилмаса, томом. Албатта у сотқинга айланади. Баҳодир Чориев, Пўлат Охунов, Ботир Норбоевлар ҳам унинг гапига қўшилмагани учун ҳаромийга айланди. Бу Ленинни “Ким бизни фикримизга қўшилмаса у биздан эмас!” мазмунда айтган гапини амалда қўллаш эмасми? Бу инсонни диктаторлардан нима фарқи бор? Худо кўрсатмасин бу инсон ҳокимият тепасига келиб қолса, қирғинбаротни ушанда кўрасиз.\nЭнди ўйлаб кўринг! Ўзининг шахсий манфаатлари йўлида, бир бутун партияни йўқ қилиб юборган Пўлатовми харомий ёки уни найрангларидан зада бўлиб партия сафларидан чиқиб кетган менми харомий?\nFiled under: 1.BOSH SAHIFA, Zolimning malaylari |\n« “Туронзамин” таҳлилчисидан “Туронзамин” почтасидан »


АҚШда онлайн таълим: бепул, ҳаммабоп ва инновацион – Газета.uz\nАҚШда онлайн таълим: бепул, ҳаммабоп ва инновацион\nБепул онлайн таълим соҳасида дунёнинг энг илғор олий таълим даргоҳи — Массачусетс технологиялар институти мисолида масофавий таълим афзалликлари ва истиқболлари «Газета.uz» мухбири нигоҳида.\n28 март 2018, 11:30 Жамият Технологиялар\nДавр шиддат билан ривожланиб, инсон ҳаёти тобора қулайлашиб бормоқда. Бугун савдо-сотиқ қилиш учун кўчага чиқиш шарт эмас: биргина мобил илова орқали хоҳлаган нарсангизга буюртма беришингиз мумкин. Бошқарув, ҳужжатлар алмашинуви ҳам виртуаллашмоқда, масофадан туриб турли хизматларни кўрсатиш оммалашмоқда. Бу ўсиш ва ривожланиш таълим соҳасини ҳам четлаб ўтаётгани йўқ. Бугун бутун дунёда миллионлаб кишилар қарийб барча соҳалар: ҳуқуқ, муҳандислик, дастурлаш, тил ўрганиш ва бошқа йўналишларда масофадан таълим олмоқда. Онлайн таълим бепуллиги, ҳаммабоплиги ва қулайлиги билан тобора кенг ёйилмоқда. АҚШ Давлат департаменти томонидан ташкиллаштирилган «Медиа Ко» дастури доирасида Америкада хизмат сафарида бўлиб қайтган «Газета.uz» мухбири Санжар Рустамов онлайн таълимнинг бугуни ва келажаги ҳақида мутахассислар билан суҳбатда бўлди.\n«Оммавий очиқ онлайн курслар (МООК) бўйича бутун дунёдаги хоҳлаган киши ушбу курсда бепул таълим ола олади, — дейди Массачусетс технологиялар институти (MIT) Рақамли таълим маркази директори Шерл Барлс биз билан суҳбатда. — MITда очиқ онлайн курслар 18 йил аввал бошлаган. Ўша вақтлардаёқ МИТда ўтилаётган барча дарслар ҳамма учун бепул онлайн шаклга келтирган. Миллионлаб одамлар ушбу бепул курслардан фойдаланишлари мумкин. Албатта бу синфхонада дарс қилишдан фарқ қилади. Бу кутубхонадаги бепул ресурслардан фойдаланишга ўхшайди».\nШерл Барлс. Фото: Санжар Рустамов / «Газета.uz»\nАйтиш жоизки, Массачусетс технологиялар институтида сабоқ олишни истаган хорижлик талаба бакалавр ва магистратура босқичи учун йилига 58 минг доллар пул тўлаши керак. Ундан ташқари, яшаш, овқатланиш, транспорт ва бошқа харажатлар учун яна бир неча ўн минг доллар талаб қилинади (Ойлик яшаш тўлови — 1200−2000 доллар атрофида). Ушбу таълим даргоҳида ўқиш америкаликлар учун ҳам унчалик арзон эмас — йилига 20 минг доллар.\n«Онлайн машғулотлар деярли барча мавзуларни қамраб олган. Бироқ MIT технологияларга асосан ихтисослашгани учун STEM фанлардан (STEM: S — science, T — technology, E — engineering, M — mathematics,ёки: табиий фанлар, технология, муҳандислик, ижодкорлик, математика. Бир сўз билан айтганда, замонавий дунёда энг талабгир фан — таҳр.) энг кўп мавзулар мавжуд. Курслар MIT ўқитувчилари томонидан тайёрланади», — дейди Шерл Барлс.\nМассачусетс технологиялар институти. Фото: Санжар Рустамов / «Газета.uz»\nМарказ директорининг айтишича, онлайн курслардан ўтиш учун ҳеч қандай аниқ муддат белгиланмаган, бироқ курслар олти ойдан икки йилгача муддат таълим олиш мумкин. Курсни тамомлаганлар хоҳласа пулли имтиҳон топшириб, даража ёки сертификат олиши мумкин. Тахминан 50 доллар тўлаб сертификат олиш мумкин. Бу сертификат ҳеч қандай ҳуқуқий мақомга эга бўлмаса ҳам, иш берувчилар учун у аҳамиятга эга бўлиши мумкин.\nЯъни, дейлик сиз дастурлаш бўйича олти ой давомида онлайн машғулотларда қатнашдингиз ва қўлингизда MIT сертификати бор. Билим ва қобилият жиҳатдан тўрт йиллик анъанавий бакалавр йўналишида таҳсил олган битирувчидан устун бўлсангиз, иш берувчи қўлингиздаги бир парча қоғозга қарамаслиги ҳам мумкин. Айни шу ҳолат бугун хусусий секторда яққол кўзга ташланмоқда: муҳими ишини эпласин, топширилган вазифаларни аъло даражада бажарсин, ҳужжатбозлик, қоғозбозликка ҳожат йўқ, дейдиган ишбилармонлар сони тобора ошмоқда.\nБугун ана шу имкониятдан фойдаланганлар сони бир неча миллион нафарни ташкил этмоқда. Нафақат MIT, балки дунёнинг бошқа етакчи университетлари, таълим марказлари ҳам онлайн таълимга катта урғу қаратмоқда.\nАйни шу мавзуда Индиана университети профессори Курт Бонк билан суҳбатлашганимизда онлайн таълимнинг афзал жиҳатларини сўзлаб берди:\n«Мактаблар, олий таълим даргоҳлари, корпорациялар, давлат ташкилотлари учун онлайн таълим тизими кўплаб имкониятларни беради. Дарслардан кейин қўшимча вазифаларни бериш, глобал даражада алмашинув дастурларини амалга ошириш мумкин. Синф хонасида ўқувчилар сони чекланган бўлса, онлайн таълимда бир вақтнинг ўзида кўплаб инсонларга таълим бериш имконияти пайдо бўлади. Онлайн таълим уятчанг талабаларнинг фаолроқ билим олишларига имкон беради. Анъанавий дарсларда берилган маълумотларни тўлиқ эслаб қолиш қийин бўлиши мумкин. Онлайн таълимда эса билимларни такрорлаш, уларни глобал миқёсда алмашиш, бўлишиш имконияти мавжуд бўлади».\nКурт Бонк. Фото: Санжар Рустамов / «Газета.uz».\n"Онлайн муҳитда қиммат дарсликларни бепул ўқиш имконияти ҳам мавжуд, — дея қўшимча қилди профессор. — Ҳамкорлик қилиш кўникмаси жуда муҳим, яъни тим ворк, биргаликда ишлаш ва ҳамкорлик қилиш давр талаби. Ҳозирда интернетда маълум бир гуруҳлар бўлиб ишлаш имконияти бор. Таълимда ҳам бу муҳим аҳамиятга эга. Гуруҳ бўлиб ишлаган маълумотлар онлайн сақлаб қолиш мумкин. Улардан кейинги йилги талабалар ҳам фойдаланиши мумкин. Анъанавий таълимда эса бу имконият чекланган".\nИнглиз тилида бир ибора бор — «Пастда турган мевани узиш осонроқ». Онлайн таълим йўлга қўйилган илк даврларда мастерлик даражасини берадиган бизнес ва ҳамширалар тайёрлаш каби амалий соҳаларда бу ишни амалга ошириш бошланган. Ҳозирда эса таълим, инженерлик каби соҳаларда ҳам онлайн таълим йўлга қўйилган. Шунингдек, бугунга келиб қисқа муддатда олиш мумкин бўлган нано даражаларда қисқа дастурларда ўқиб, сертификатлар олиш, масалан катта маълумотлар билан ишлаш, дастурлаш, туризм менежерлиги, лойиҳаларни бошқариш, етакчилик малакаларини ошириш каби йўналишларда малака ошириш мумкин. MIT`да бу нарса кўпроқ қўлланилаяпти", — дейди профессор.\nЭътиборлиси, ота-оналар фарзандлари таълим олаётган онлайн курсларга ўзлари ҳам қизиқиб, улардаги маълумотлардан ҳаётда фойдаланишлари мумкин бўлади, дейди профессор.\nМассачусетс технологиялар институти машғулот хоналаридан бири. Фото: Санжар Рустамов / «Газета.uz».\nСафар давомида Массачусетс технологиялар институти ҳамда унинг қошидаги Рақамли таълим технологиялари марказида онлайн таълимни йўлга қўйиш бўйича яратилган шароитлар билан ҳам танишдик. Қарийб барча машғулот хоналари видекамералар билан таъминланган бўлиб, ўқитувчи-профессорларнинг дарслари ёзиб олинади ва интернетга жойлаштирилади. Айрим талабалар кундуз куни дарсга қатнашиш имконияти бўлмаса, кечқурун машғулотларни томоша қилиб, керакли билимларни ўзлаштиришлари мумкин.\nБиргина MIT онлайн курсларида ўтган давр мобайнида бутун дунёдан 3 миллион нафарга яқин кишининг таълим олиб, замонавий билим ва кўникмаларни эгаллагани ушбу соҳанинг катта истиқболга эга эканини кўрсатади. Интернетга уланиш имкониятларининг янада ортиши, алоқа сифати ортиб, нархлари арзонлашиши билан яқин келажакда, хусусан Ўзбекистонда ҳам онлайн таълимга бўлган эҳтиёж ортишини башорат қилиш мумкин. Шу боис миллий онлайн таълим тизимини янги босқичга олиб чиқиш, бепул онлайн курсларни ташкил этиш, билимларни текшириш ва сертификатлар бериш механизмларини ишлаб чиқиш мақсадга мувофиқ.


Сочидаги мусобақада Ўзбекистон ногиронлар термаси бош совринни қўлга киритди / CHAMPIONAT.asia\nСочидаги мусобақада Ўзбекистон ногиронлар термаси бош совринни қўлга киритди\n16 окт 2019 13:56\nТеглар : Ўзбекистон ногиронлар терма жамоаси\n5-15 октябрь кунлари Сочи шаҳрида Россия ногиронлар Иттифоқи соврини учун ампутант футболчилар иштирокида халқаро турнир бўлиб ўтди.\nУнда 6 та жамоа ғолиблик учун кураш олиб боришди. Барча учрашувларни кўтаринки кайфиятда ўтказган Ўзбекистон ампутантлар терма жамоаси бош совринни қўлга киритди.\nМазкур турнирда ўтказилган 5 та учрашувда ҳам вакилларимиз ғалаба қозонишган. Жумладан, термамиз аъзолари “Ламан-Аз” (Горький, 9:1), “Динамо-Алтай” (Барнаул, 9:2), “Маҳачқалъа” (Маҳачқалъа, 8:2), “Кузбасс” (Кемерово, 7:2) ҳамда “Апсни” (Сухуми, 9:5) жамоаларини доғда қолдирди. Таъкидлаш жоизки, мусобақа ташкилотчилари тажрибали футболчи Абдужамил Шукуровни ҳам турнирнинг “энг яхши футболчиси” ҳамда “энг яхши ҳужумчи” си деб топишди. Умид Сирожиддинов эса “энг яхши ҳимоячи” совринига эга бўлди.\nРоссия терма жамоаси Миллатлар Лигаси доирасида октябрда бўладиган ўйинлар учун таркибни эълон қилди 0


АҚШ разведкачи самолёти Россия чегараси яқинидан учиб ўтди\n19:20 / 15.05.2016\nАмерикаликларнинг RC-135V русумли ҳарбий разведкачи самолёти Россияга қарашли Калининград вилояти чегараларига яқинлашиб учган. Бу ҳақда Baltic Watch маълумотига асосланиб, РИА Новости хабар тарқатган.\nМанбанинг ёзишича, борт рақами 64-14844, номи ELGIN33 бўлган бу самолёт Буюк Британиядаги «Милденҳолл» авиабазасидан ҳавога кўтарилган ва Болтиқ денгизининг жанубий қисмида ҳаракатланган. Самолётнинг транспондери ўчиқ бўлган.\nBaltic Watch порталининг тасдиқлашича, Калининград вилоятидаги авиабазадан америкаликлар самолётини қарши олиш учун Су-27 қирувчи самолёти ҳавога чиқарилган.\nҚайд этилишича, бу ҳафта давомида бешинчи марта АҚШ самолёти Россия чегаралари яқинидан учиши бўлди. 13 май куни борт рақами 62-4131 бўлган TANGY18 номли самолёт Калининград чегараларига яқинлашиб келганди.


Озод Шарафиддинов ҳаётда ҳам, ижодда ҳам ўзининг ҳаққоний сўзи, ирода ва матонати билан юртдошларимизга, авваламбор ёшларимизга ибрат бўлаётган, том маънодаги маърифат- парвар инсондир.\nАгар адабиётимиз тарихи ўзанидан туриб, яқин юз йилликка назар ташласак, жуда кўп қаламкашларнинг номларига кўзимиз тушади. Улардан ҳеч бирининг хизматларини сира ҳам камситмаган ҳолда айтиш мумкинки, кейинги эллик йил ичида фаолият кўрсатган адабиётшунослар, публицистлар силсиласида Озод Шарафиддиновнинг номи алоҳида бир чўққи янглиғ кўзга ташланиб турибди.\nКиши исмига тортади деган таъбир - доно ҳикмат. Озод Шарафиддинов Ўзбекистон ва ўзбек адабиётининг XX аср тарихида чинакамига ўз шахси, ўз дунёқараши, ўз эътиқоди, ўз истеъдоди, ўз имкониятлари озодлигини бир бутун такрорланмас ҳодиса деб билган, бу юксак қадриятлар тақозо этадиган машаққатлар юкига елкасини оғринмай тутган, бир зум эл назаридан четда эмаслигини ҳис этиб яшаган алломалардан.\nҲазрат Маҳмуд Қошғарий қомусини туркий тилда тузиб кетган, Юсуф Хос Хожиб ва Навоий руҳий қудрати билан буюк маънавий обидалар яратилганидан кейин асрлар ўтиб Мавлоно Абдулла Қодирий қаламидан дилбар наср дунёга келгани ҳаммага аён. Ана шу силсилада давр тақозоси билан узилиш содир бўлганида Озод Шарафиддинов деган мунаққид дунёга келиши табиий эди. Гап шундаки, Одил Ёқубов насри ва Абдулла Орипов назми янги бир авлод дунёга келганини исботлаши учун уларни назорат - таҳлилий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш керак эди.\nАна шу залворли юкни зиммасига олган адабий танқидчимиз ўзбек адабиёти силсиласида узилиш бўлмасилиги учун курашди, масъулиятини тенгдошлари билан баҳам кўрди, ранг-баранг асарларни қўллаб-қувватлади, жавобини ололмаган саволларига жаҳон адабиёти ва фалсафаси уммонидан талқин излади, нималарнидир топгандек бўлди. Қарабсизки, нафақат 60-йиллар авлодлари қолаверса, янги авлодлар ҳам Озод Шарафиддинов нуқтаи назари билан ҳисоблашадиган бўлди. Бунинг боиси аллома яратган мақолалар ва асарлар наинки адабий, шунинг баробарида фалсафий танқид эди.\nОзод Шарафиддинов адабиётнинг бош вазифаси Олам, Инсон ва унинг қалбини тасвирлаш деган азалий қадрият, яъниким бағри бутунликда эканлигига содиқ қолди.\nОзод Шарафиддинов ижод қилган каттакон даврда ўзбек адабиётида жаҳон адабиёти талабларига жавоб бера оладиган бир талай асарлар яратилди. Шуҳрат, Саид Аҳмад, Шукрулло, уларнинг изидан келган Пиримқул Қодиров ва Одил Ёқубов, сўз санъатимизга янги қон бўлиб қўшилган Ўткир Ҳошимов ва Шукур Холмирзаев, шеъриятимиз уфқларини кенгайтирган Эркин Воҳидов ва Абдулла Орипов сингари ўнлаб, юзлаб ижодкорлар бири-бирига ўхшамаган, бетакрор асарлар яратдилар. Шунда Озод Шарафиддиновнинг "Истеъдод - Халқ мулки" деган ибораси мағрур жаранглади. Унинг ютуқларидан қувонган мунаққид ҳар бир яхши намунасини китобхон аҳлига яқинлаштирди, ижодкор назарда тутмаган жиҳатларини кашф этди, халқ фарзандларини адабиётни тушунишга ўргатди.\nОзод Шарафиддинов истеъдодини, келажакда катта ижодкор олим бўлишини Абдулла Қаҳҳордек улуғ, халқимиз севган адибимиз кўра билган ва меҳр қўйиб, бағрига олган эди. Абдулла Қаҳҳор суҳбатларининг бирида Озод Шарафиддиновни тилга олиб: "Шундай ёзмоқ керакки, носфуруш сенинг китобинг саҳифасига нос ўраб сотган бўлса, уйида уни очиб, матнига кўзи тушган одам: "Ие, бу Озоднинг гаплари-ку", дея саҳифани эҳтиёт қилиб, олиб қўйсин".\nБу ҳақ гапни тан олган ва қадрлай билган Озод Шарафиддинов "... бундек мукаммал ёзмоқ учун, бу даражада баркамол санъат намунасини яратмоқ учун ижодкор Абдулла Қаҳҳордек меҳнаткаш бўлмоғи лозим. Бу эса ҳаммага ҳам насиб қилавермайди. Фақат ўз Ватанини жон дилидан яхши кўрган, ўз халқини ҳар томонлама баркамол кўришни истаган, кўксида истиқлол ёлқини барқ уриб турган санъаткоргина бу бахтга мушарраф бўлади", деб қайд этган эди. Устозни бундай улуғлаш ва уларга таъзим қила билиш учун Озод Шарафиддиновдек адабиётшунос бўлиб етилмоқ керак.\nОзод Шарафиддинов одил инсон, заҳматкаш олим, меҳрибон падар сифатида бу ёруғ дунёда муҳташам из қолдирди. Ўзидан ўлмас ижодий мерос қолдирди. Бу ижод наинки бир инсоннинг, балки бутун бир миллатнинг фахру ғурури бўла оладиган ижоддир, ўзбек халқининг, миллатимизнинг ўтмиши, бугуни ва келажагига даҳлдор ижоддир.\n"Замон", "Қалб", "Поэзия", "Яловбардорлар", "Истеъдод жи- лолари", "Биринчи мўъжиза", "Адабиёт - ҳаёт дарслиги", "Чўлпонни англаш", "Ижодни англаш бахти", "Давондаги ўйлар" каби адабий- танқидий рисолалари чоп этилди. Умуман олганда, Озод Шарафиддинов яратган адабий меросни сарҳисоб қиладиган бўлсак, алоҳида чоп этилган асарларининг ўзи - 28 тага, вақтли матбуотдаги мақола ва суҳбатлари 385 тага етади. Тўпламлардаги мақолалар, кириш сўзлар, сўзбоши ва сўнгсўзлар 50 дан зиёд, таржима асарлари эса 150 тага яқин. Олимнинг раҳбарлигида 29 киши номзодлик диссертациясини ёқлади.\nОзод Шарафиддинов фикрат ибрати, жасорат ибрати, таъб ибрати, заковат ибрати сингари бир қанча ибратларни ўзида мужассамлаштирган алломаларимиздан эди. Суянадиган Маърифат бўлганидан кейин шундай бўлиши табиийдир.\nУстоздан минглаб шогирдлар қолди. Бу шогирдлар нафақат Ўзбекистонда балки бизга маълум бўлган барча минтақаларда домла ўргат- ган илм байроғини баланд кўтариб, чироғларини ёқиб келаётир.\nЖАСОРАТЛИ СЎЗ СОҲИБИ\nЗамонавий бадиий тафаккуримиз ривожида ўчмас из қолдирган, ҳамиша барҳаёт сиймо сифатида тан олинган Озод Шарафиддинов номи доимо юксак эҳтиром билан тилга олинади. Президент Ислом Каримов айтганидек, кейинги етти-ўн йил давомида теран фикрлайдиган, аҳли дониш кишилар кўзга яққол ташланиб қолди. Шундай кишилардан бири профессор, Беруний номидаги давлат мукофоти лауреати, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби, Мустақил Ўзбекистоннинг фахрий нишонларидан - "Буюк хизматлари учун", "Меҳнат шуҳрати", "Ўзбекистон Қаҳрамони"нинг соҳиби Озод Шарафиддиновдир.\nМинбарларда, шогирдлар ва дўстлар даврасида адабий бахслар ва мунозараларда ўзига хос фазилатларга - тўғри сўзлиги, муросасизлиги, билимдонлиги, ҳаётдаги ва адабиётдаги ҳар бир ҳодиса, ҳар бир ижодкор, турли замонларга мансуб санъаткорлар ва асарлар хусусида ўз фикри, ўз талқини ва танқидий қарашлари бор инсон сифатида такрорланмас шахс Озод Шарафиддиновдир.\nОзод Шарафиддинов 1929 йил Қўқон шаҳрида таваллуд топди. Тошкентда ўрта мактабни олтин медаль билан тугатди ва Тошкент Давлат университетининг филология факультетида, сўнгра Москвадаги жаҳон адабиёти институти аспирантурасида таҳсил олди. Академик Матёқуб Қўшжонов эслайди: "Минг тўққиз юз эллик бешинчи йилнинг апрель ойи. Максим Горький номидаги жаҳон адабиёти илмий-тадқиқот институти. Москванинг етакчи адабиётшунос олимлари институт залига йиғилган. Минбарда ёши эндигина 26 га тўлган, ўрта бўйли, хипча гавдали, қорапаранг, қирғий бурун йигит. У "Иккинчи жаҳон уруши йилларида ўзбек достончилиги" мавзуида номзодлик диссертациясининг мазмуни хусусида маъруза қилаяпти... У йигит эндиликда таниқли адабиётшунос, мунаққид бўлган профессор Озод Шарафиддинов эди".\nМосквадаги таҳсил О.Шарафиддиновга жуда кўп нарсани ўргатди. Биринчидан, у адабий ҳаётни ҳис қилди, адабий учрашувларда мунтазам қатнашди, газета-журнал таҳририятларида бўлди, кўплаб ёзувчилар билан танишди.\n"Бизнинг танглайимизни Ғафур Ғулом шеъри билан кўтаришган, - деб ёзади Озод Шарафиддинов "Дарёдил шоир" бадиасида. - Менга тенгқур авлоднинг руҳий оламини, маънавий дунёсини Ғафур Ғуломсиз тасаввур этиш мушкул. Ғафур Ғулом бўлмаганида бу олам анчагина ғариб, кемтик бўларди". Мана шу қисқа, лўнда фикрда Озод Шарафиддиновнинггина эмас, унга мансуб авлоднинг, қолаверса, Ғафур Ғуломдай ижодкорлар авлодининг моҳияти англашилади. У адабий танқид даргоҳига қадам қўйган кезларда ўзбек адабиёти деб аталган бир бутун воқелик тўртала каттакон шўъбада ҳар бири ўзича яшаётган эди.\nБулар, биринчидан, худди фольклор сингари зарур бўлгандагина мурожаат этиладиган мумтоз адабиёт. Иккинчидан, қатағон этилган XX аср сўз санъаткорларининг ҳали халқ ёдидан чиқмаган ёки нашриётлар тортмаларида қолиб кетган асарлари. Учинчидан, ҳар куни газета ва журналларда чоп этилаётган, катағон бўронидан эгилган, мафкура жазирамасида қовжираган ўта сиёсатлашган совет кишисини ўзбек танаси ва тимсолида тасвирловчи асарлар ва ниҳоят, тўртинчидан адабиётга эндигина кириб келаётган навқирон ижодкорларнинг асари.\nФолькор ва мумтоз адабиёт соф адабиётшунослик мавзуси бўлгани боис мунаққидимиз охирида саналган учтасига мурожаат этишга интилган. Аммо... Бутун бахт-соадатини ўзлигидан йироқ кетганича жамоавийликда, зўравонларча сингдирилган мафкура таъсиридаги совет кишиларига хос ажобтовур маҳдудлик ва қайсарликда деб билмагани, ҳар бир хатти-ҳаракати алалоқибат Ватан ва ўзликка бориб тақалгани боис Абдулла Қодирий ёки Чўлпон яратган бадиий оламга мурожаат этиш имкониятлари чекланган эди. Бу бадиий оламга мурожаат этиш имконияти туғилишини роппа-роса қирқ йил кутган Озод Шарафиддинов замондошлари билан, уларнинг янгидан-янги асарлари билан ҳамнафас яшади, ажойибларини қувватлади, ҳотамтоёна қўллаб-қувватлади, арзимасларини аямади, шафқатсиз чипакка чиқарди. Вақт муқаррар қилиши мумкин бўлган ишга эш бўлди.\nТанқидчининг билимдонлиги, яхши асардан завқланиши жаҳон халқларининг адабий картасини қийналмай "ўқий олиши" масаланинг бир томони. У билганларини адабий жараёнга татбиқ қила олиши, ўз йўналишини изчиллик билан давом эттириши, муҳими, нуқтаи назари ҳаётда қўлланилаётганига ишонч ҳосил қилиш керак. Бошқа- ча айтганда, танқидчи истеъдодининг юзага чиқиши, амалда қўллана бошланиши муҳимдир. "Танқидчининг кучи, танқидчининг қадри унинг адабий жараёнга таъсири билан белгиланади, - деб ёзади О. Шарафиддинов "Танқидчилик касби ҳақида" мақоласида. - Адабий жараёнга таъсир кўрсатиш учун танқидчи ғоят чуқур, ғоят салмоқли, далилли фикрлар, муаммолар, мулоҳазаларни ўртага ташлаши керак. Фикр эса ғойибдан ҳосил бўлмайди. Фикр билимнинг ҳосиласи".\nОзод Шарафиддинов танқидчилик муаммоларига ҳам кўп тўхталиб ўтганлар. Танқид - бу адабиётдаги гўзалликни кашф этиш, адабиётнинг бадиийлигини аниқлаш, инсонга таъсир қиладиган эстетик омилларини белгиловчи санъат. У ўзбек адабий танқидчилигига муносабат билдириб, унинг ривожланиши учун тўсиқ бўлаётган бир қатор иллатлар хусусида сўз юритганлар. Масалан, энг катта камчилик - вульгар социологизм усулига керагидан ортиқ маҳлиё бўлиш.\n"Социологик таҳлил осон - уни амалга ошириш учун унчалик жон куйдирмасдан - асарнинг мавзусини, мазмунининг асосий нуқталарини айтасанда, ўшанга яқин ҳаёт воқеаларига солиштирасан, сўнг ўзингнинг бир-иккита "доно" хулосаларингни айтасан, муаллифга қаерни тузатиш, қаерни кучайтириш, қаерни олиб ташлаш тўғрисида "қимматли маслаҳатлар" берасан, тамом-вассалом. Лекин бунақа "танқид"дан на китобхонга, на ижодкорга фойда бор". Шу билан бирга, "танқиднинг бу шаклига мурожаат қилишга мажбур этадиган сабаб - билимнингг саёзлиги, савиянинг пастлиги", дея куйиниб ёзади адабиётшунос.\nОзод Шарафиддинов ўз ижодида танқидчиларни огоҳлантириб, таҳлилда бир ёқламалик, бир хилликдан, схематизмдан қочишга ундарди. Масалан, "... айрим ўринларда муҳаббат зўрайиб кетиб (Чўлпонча), объективликка путур етказиб қўяётганга ҳам ўхшайди. Биз баъзан... Чўлпонни идеаллаштиришга, ўзи яшаган заминдан олиб, замонавийлаштиришга ҳаракат қиляпмиз... аввалари Чўлпон фақат қораланиб келган бўлса, эндиликда уни салкам фаришта сифатида кўрсатишга интилмокдалар".\nВаҳоланки, буюк Чўлпон ҳақида ҳам фақат бир томонлама фикр юритиш катта хатоликка йўл қўйиш бўлади. Озод Шарафиддинов айтганларидек, "ҳақиқий истеъдод эгаси ҳеч қачон жўнгина формулага тушадиган юзаки одам бўлмайди".\nОлим қайси ижодкор асарини таҳлил қилмасин (хоҳ ёш ёзувчи бўлсин, хоҳ тажрибали)- бу ижодкорнинг асарларини гўё ўз лабораторияси объектига айлантирар, ўзи ҳам ҳар биридан сабоқ, маънавий озуқа олишга ҳаракат қилар эдилар. Танқидчиликнинг вазифасини ижодкорга фақат ақл ўргатишда, фақат кўкка кўтариб ёки ерга уришда эмас, асарлардан бадиийликни ахтаришда деб билар эдилар. Ана шундай жараёнлар ичида Озод Шарафиддинов тафаккурининг диапазони хам кенгайиб, тушунчаси ривожланиб борган. Зеро, умри давомида сон-саноқсиз асарларга муносабат билдирган бўлсалар, уларнинг ҳеч қайсиси тасодифий асарлар бўлмаган. Қайси ижодкор хусусида тўхталмасинлар - Чўлпон, Абдулла Қаҳҳор, Ғафур Ғулом, Зулфия, Саид Аҳмад ҳар бир ёзган мақолаларида уларнинг нафаси сезилиб турар эди.\nҲар бир адабий турнинг етакчи жанри бўлганидай, адабий-бадиий танқиднинг ҳам машҳур қадимий жанри бор. Бу - адабий-танқидий портрет бўлиб, уюштирувчи, қолипловчи хусусиятга эга. Мукаммал адабий портрет таркибида тақриз, шарҳ, бадиа, баҳс сингари шаклларни фарқлаш қийинмас. Танқидчи адабий жараёнга таъсир этиш - тақризлар, шарҳлар, мақола ёзиш, баҳсга киришиш, суҳбатлар қуриш билан бирга йирик жанрдаги асарнинг пойдеворини қуриб, материалларини йиғиб боради. Озод Шарафиддинов умри давомида юзлаб мақолалар, тақризлар, шарҳлар ёзди. Ўзбек адабиётининг ўсишида истеъдодли шоир ёзувчиларнинг кашф қилинишида, ижодкорлар маҳоратининг ўсиб боришида, тўлақонли характерининг вужудга келишида, танқидий асарларинг ҳиссаси улкан. Олим ўз мақола, тақризларини умумлаштириш - йирик илмий назарий тадқиқотлар ва мукаммал адабий портретлар яратиш йўлини танлади, ҳамда етук ижодкорлар портретини яратишда унинг мақола-портретлари ўзига хос ўрин эгаллайди. Мунаққид яратган портертлар ўзининг такрорланмас жозибадор, ширали тили билан ажралиб туради.\nУнинг "Яловбардорлар" (1974) китоби ўн беш улкан ёзувчининг ёрқин қиёфасини гавдалантиради. Муаллиф "Яловбардорлар"даги адабий портретларни "биографик очерклар" деб айтади. Аммо уларда бирор адибнинг ижоди тўғрисида сўз очилар экан, унинг босиб ўтган йўли учун ҳар жиҳатдан характерли асарлари танлаб олинади, шу асосда санъаткорнинг ижодий йўли, тақдири ўзига хос ёзувчилик дунёси, қайтарилмас услуби, қисқаси, бетакрор қиёфаси, адабиёт тараққиётида тутган ўрни кўрсатиб берилди. Булар эса адабий портрет жанрининг асосий хусусиятлари ва талабларига мос келади.\nОзод Шарафиддиновнинг "Истеъдод жилолари" китоби ҳам адабий портретлардан ёки уларнинг чизгиларидан иборат. Бу тўпламга XX аср ўзбек адабиёти тараққиётига салмоқли ҳисса қўшган, энг истеъдодли ёзувчилар ҳақидаги мақолалар киритилган. Ҳар бир китобхон Садриддин Айний, Ғафур Ғулом, Ойбек, Абдулла Қаҳҳор, Комил Яшин, Асқад Мухтор, Одил Ёқубов каби ёзувчиларнинг ижодлари ҳақида бой ва ёрқин таассурот олади. Олимнинг ушбу китоби ўзбек адабиётшунослигининг 70-йилларидаги ютуғи ҳисобла- нади. У адабий жараён равнақига кучли таъсир кўрсатди.\nОзод Шарафиддиновнинг сўнгги йилларда эълон қилинган кўплаб асарлари ҳам унинг ўзбек танқидчилигида моҳир портретнавис даражасига кўтарилганлигидан ва илгариги мақолаларида кўзга ташланган нуқсонларнинг аксариятидан қутула борганлигидан далолат беради. Жумладан, муаллиф сўнгги вақтларда Абдулла Қаҳҳор, Чўлпон, Мустафо Чўқай ва Отажон Ҳошим каби адибларнинг мазмундор портретларини яратдики, улар муаллифнинг бадиий асарларини ҳаққоний баҳолаш, ижодий жараённи тўғри ёритиш ва адабиёт намуналарини теран ҳамда янгича талқин қилиш санъати ниҳоятда юксалганлигини кўрсатади. Айниқса, сўнгги йилларда эълон қилинган "Чўлпон" китоби мунаққиднинг адабиётшуносликка қўшган улкан ҳиссаси ҳисобланади.\nБу китоб шоир Чўлпоннинг танқидчиликда яратилган биринчи адабий портерти бўлиб, муаллифнинг мазкур санъаткор ижодини халққа қайтариш йўлида чеккан чексиз заҳматлари ва буюк хизматининг самараси сифатида дунёга келган. Китобда муаллиф ўз олдига энг аввало, Чўлпон ижодини халққа қайтариш, қутлуғ номини ва адабиётдаги ўрнини тиклаш мақсадини кўяди. Бу нинг учун у асосий эътиборини икки муҳим масалага қаратади. Биринчидан, танқидчи 30-йилларда Чўлпон буткул ноҳақ айбланганлигини, унинг ижодида миллатчиликдан асар ҳам йўқдигини исботлайди. У Чўлпоннинг миллатчи ва "халқ душмани" сифатида қораланиши мутлақо асоссизлигини ҳеч бир шубҳа қолдирмайдиган даражада очиб бериш учун ирқчилик, миллатчилик билан миллатпарварлик орасидаги фарқлар ҳақида ўринли ҳамда қизиқарли мушоҳада юритади. Мунаққид мушоҳадаларидан англашилишича, Чўлпон асарларида миллатчиликдек даҳшатли иллатдан ном-нишон ҳам учрамайди, балки унинг ижоди самимий миллатпарварлик, яъни ўз халқи тарихидан, буюклигидан фахрланиш руҳи билан суғорилгандир.\nИккинчидан, танқидчи Чўлпон ижодининг халққа қайтарилиши зарурлигини унинг ҳақиқий улуғ санъаткор ва буюк истеъдод соҳиби бўлганлиги билан исботлайди. Бунинг учун у ўз китобида Чўлпоннинг ҳаёт ва ижод йўлини кўп томонлама қамраб олишга, адибнинг ёрқин сиймосини гавдалантиришга ҳаракат қилади. Натижада, Чўлпоннинг таржимаи ҳоли ва асарларининг ғоявий-бадиий хусусиятларига оид кўплаб янги қарашлар, кузатишлар, талқинлар ва умумлашмалар илгари сурилади. Танқидчи аниқлашича, узоқ вақтлар мобайнида ҳатто Чўлпоннинг туғилган йили ҳам халққа аниқ маълум бўлмай қолган экан. Сон-саноқсиз архив материалларини ўрганиш, Чўлпоннинг ўз қўли билан ёзилган ҳужжатларини топиш орқали О.Шарафиддинов шоирнинг 1897 йилда туғилганлигини ишонарли тарзда исботлаб беради. Шу тариқа китобда Чўлпоннинг деярли бутун ҳаёти йўли манзаралари турли хилдаги далиллар, ҳужжатлар ва хотиралар асосида жонлантирилади. Фақат танқидчининг хизмати Чўлпон биографиясини тиклаш билангина чекланмайди.\n"Чўлпон" китобининг энг қимматли томони шундаки, унда адибнинг бутун ижод йўли изчил тарзда қамраб олинган бўлиб, ёзувчи насри, лирикаси, драматургияси ҳамда адабий-танқидий қарашлари тўғрисида илк бор яхлит ҳаққоний маълумот берилган. Адибнинг ижодий йўлини ёритар экан, мунаққид Чўлпоннинг заифгина насрий машқларидан буюк шоир даражасига кўтарилишидаги тадрижий ривожини кўз ўнгимизда яққол гавдалантиради. Бунинг учун у Чўлпоннинг кўплаб асарларини, хусусан, шеърларини, "Кеча ва кундуз" романи ҳамда "Ёрқиной" драмасини ҳозирги замон танқидчилигининг энг самарадор методлари асосида таҳлилдан ўтказади. Янгича талқин эса ўз-ўзидан Чўлпоннинг XX аср бошларидаги энг улуғ ўзбек шоири эканлиги тўғрисидаги хулосани асослашга имкон туғдиради. Шу билан бирга муаллиф Чўлпоннинг 30-йилларда замонасозлик руҳи билан йўғрилган асарлар ёзишга мажбур бўлганлигидан ҳам кўз юммайди. Демак, бу далил муаллифнинг илгариги кўп портретларига қараганда мазкур китобида танқидий нигоҳи анча ўткирлашаётганлигидан гувоҳлик беради.\nСанаб ўтилган фазилатларига кўра Озод Шарафиддиновнинг "Абдулла Қаҳҳор" ва "Чўлпон" китоблари унинг портретнавислик соҳасида эришган энг жиддий ютуқлари даражасига кўтарилади.\nАнглашиладики танқидчиликда эллик йилдан ортиқ вақт мобайнида қалам тебратиб, Озод Шарафиддинов бу соҳанинг адабий портретдек қийин жанрида энг улкан муваффақиятларни қўлга киритди. У яратган портретларнинг кўпчилиги ўзбек танқидчилиги ва адабиётшунослигининг бебаҳо мулки бўлиб қолиши шубҳасиздир.\nМумтоз адабиётшуносликда шеършунослик, аниқроғи, шеърият танқидчилиги илми нақд дейилган. Шеършунослар ҳақиқий шеърлар орасидаги сохталик, беўхшовлик, айбларни лўнда-лўнда кўрсатиб берганлар. Атоуллоҳ Ҳусайний, Воиз Кошифий, Аҳмад Xудайдод Тарозий сингари олимлар шеърни талқин қилиш, баҳолашда бой мактаб яратганлар. Бадиий санъатлар, илми қофия сингари соҳалар шеършунослик-танқидчиликда ўз ўрнини эгаллаяпти. Ҳозир шеърият танқидчиси заргарона иш юритиши - ҳар бир сўз, оҳанг, руҳ, ранг ҳақида тўхталиши: ўқувчисини бетакрор оламга олиб кириши, муҳими, гўзалликка ошно қилиши зарур.\nШўро даврида наср, драматургия танқидчилиги ўз йўлида давом этаверди. Кенг оммага бу соҳа танқидчилиги унча таниш эмас эди. Аммо халқ, унинг дид-фаросатли қисми шеъриятни нозик ҳис қилар, шунинг учун ҳам шеърият ҳақида ёзилган жўн, юзаки мақолаларни қабул қилмас эди. Шеършунос поэзия майдонидаги "ўтоқчи" - айбларни кўрсатувчигина эмас, у назмнинг таъсир кучини, ижтимоий моҳиятини, лирик қаҳрамон қалбидаги нозик ўзгаришларни, шеъриятдаги услубий ранг-баранглик, усулий серқирраликни ёритиш билан шуғулланарди.\nОзод Шарафиддинов шеъриятни нозик, чуқур ҳис қиладиган, бу соҳа танқидчилигини юксак поғанага кўтарганлардан бири. Мунаққид наср, драматургия, танқидшунослик ҳақида жиддий мақолалар ёзган. Лекин шеърият Озод Шарафиддиновни танқидчилиқда машҳур қилган соха.\nОлимнинг "Замон, қалб, поэзия" номли китоби шеъриятда янгича нуқтаи назарни ифодалагани, назмий асарларни баҳолашнинг Озод Шарафиддиновга хос мезонлари акс этгани билан аҳамиятлидир.\nОзод Шарафиддинов шеъриятга ўзига хос мезонлар билан ёндашади. Бу мезонларнинг биринчиси ва олим асарларининг асл моҳиятини акс эттирадиган - ҳақиқатпарастлик. Ана шу мезон уни адабиётдаги, хусусан, шеъриятдаги ўртамиёналикни фош этишга ундади. Буни профессор Бегали Қосимов қуйидагича баҳолаган эди: "Табиат унга (Озод Шарафиддиновга) адабиётни нозик ҳис қилиш ва муносиб баҳолаш салоҳиятини ҳамда уни рўй-рост айтиш жасоратини берди. Унинг ижодда ўртамиёналикка, "кўлмак давралар"га тоқати йўқ эди... Лекин ҳамиша ижоди ва фаолияти "қиличнинг дами"да кечди. Чунки у ўртамиёна яшай олмасди, ўртамиёна сева олмасди. Айримлардек кўнглидагини яшира олмасди. Дилидаги тилида эди".\nОлимнинг илк асарлариданоқ шеъриятимизнинг юксак чўққиларга кўтарилишига халақит бераётган камчиликларга эътибор қаратиши сабабини ҳам ана шу ҳақиқатпарастлик мезони билан изоҳлаш мумкин. Унинг "...баъзан заиф шеърларнинг остида атоқли, хизмат кўрсатган, ҳатто йирик шоирнинг имзоси туриши" таассуф билан таъкидлаши боиси ҳам шунда. Номдор муаллифлар томонидан ёзилган, ўша замон мафкурасига ҳар жиҳатдан мос, лекин, бадиият талабларига жавоб бера олмайдиган битиклар ҳақида "Шеърми шу асар? Поэзия борми унда?", деган ҳақли саволларни фаҳмида мезони бор олимгина ўртага ташлаши мумкин эди ўша замонда.\nҲар қандай шеър поэзия бўлавермайди, - деб ёзади олим. - Агар поэзиянинг моҳияти вазн ва туроқлардан, қофия ва аллитерациялардангина иборат бўлганда, маълум бир маънони маълум бир оҳанг- да ифодалашдан нарига ўтмаганда, дунёда шоирликдан осонроқ иш бўлмас эди. Агар шундай бўлса, ўртача саводи бор, эси бутун ҳар қандай одамни бир ҳафта ўқитиб, бинойидек шоир қилиш мумкин бўларди. Унга ҳатто чиройли ўхшатишлар, аниқ сифатлашлар, оригинал метофоралар топиш йўлини ҳам ўргатиб қўйса бўларди. Ҳол-уки, бундай эмас.\nПоэзия газетанинг информация жанридан фарқ қилади. Шоирлик - инсон фаолиятининг энг қийин, мураккаб томонлардан биридир. Шоир деган одам ўткир фикр юритиш қобилия- тига, шоирлик талантига эга бўлиши лозим. Талант бўлмаса, ҳар қанча уринган билан чинакам поэзия намуналарини яратиб бўлмайди".\nОрадан қарийб ярим аср муддат ўтган бўлса ҳам, устоз шеършуноснинг бу фикрлари ахамиятини заррача ҳам йўқотган эмас.\nОзод Шарафиддинов ҳақиқатпараст сифатида наинки ижод аҳлига, ҳатто ўзига нисбатан ҳам шафқатсиз экани ҳайратланарлидир. Акс ҳолда "Эътиқодимни нега ўзгартирдим?" мақоласида олим ўз шахсиятига, ҳаётий аъмолига бобурона нигоҳ ташлай билармиди?! Ёхуд "Мувашшаҳ" сарлавҳали эссесида: "... мен адабиётшунос сифатида Абдуллажоннинг ижодидан уч-тўртта мақола эълон қилганману, лекин унинг ижодини ҳар томонлама тадқиқ этувчи, XX аср шеъриятида, қолаверса, жаҳон шеъриятида Абдулла Орипов феноменини тўла бўлмасада, бир қадар мукаммалроқ очиб берадиган дурустроқ бир мақола ҳам ёзган эмасман. Ҳар гал бу ишга киришмоқчи бўлганимда, бу шеърият қаршисида қаламимнинг бениҳоя ожизлигини ҳис қилардим", тарзидаги эътирофларни ёза олармиди?!\nШеършуносликдаги Озод Шарафиддиновга хос иккинчи мезон - юскак профессионал билимга асосланган талабчанликдир. Олимнинг фикрича, шеър чинакам юксак поэзия даражасига кўтарилиши учун индивидуал услуб ва стилларнинг ранг-баранглиги, бойлигига эришмоқ зарур. Фалсафий мулоҳазаларни ҳам, чуқур ўйларни ҳам, драматизм билан суғорилган кечинмаларни ҳам ифодалашга, йирик масштабли, қабариқ образлар яратишга имкон берадиган услублар кераклигини таъкидлайди.\nОлим шеършунослигига хос учинчи мезон - изланувчанлик. У шеъриятда изланиш руҳи ҳукмрон бўлиши зарур, деб ҳисоблайди: "Санъат, поэзия ҳамиша санъаткорнинг воқеликка янгича муносабатидан, янгича қарашидан, янгича фикрлашидан бошланади". Муттасил изланиш, ҳар бир шеърда бирон янгилик кашф қилишга интилиш руҳи Миртемир ижодида кучли эканини таъкидлаган олим ёш истеъдодларни ундан ўрганишга чақиради. Миллий шеъриятимиздаги бунинг акси бўлган, изланиш ва кашфиёт руҳидан маҳрум, баёнчиликка асосланган асарларни кескин танқид қилади. Шеърият ҳаётий воқеиликни шунчаки қайд қилувчи эмас, ундаги ҳеч ким пайқамаган, ҳали ўзгалар сезишга улгурмаган поэтик гўзалликларни инкишоф этиш йўлидан бориши зарурлигини уқтиради.\nОзод Шарафиддинов шеършунослигига хос тўртинчи мезон - ёш истеъдодларни қўллаб-қувватлаш, уларнинг ижодий камолотига кднот бағишлашдир. "Замон, қалб, поэзия" китобидаёқ олим шеъриятимиз ривожида ёшларнинг ҳиссаси катта бўлаётганидан, поэзиянинг эртасига ишонч ва умид билан қараш мумкинлигидан беҳад қувонган эди. Устоз шеършуноснинг Абдулла Орипов, Эркин Воҳидов сингари XX аср ўзбек шеъриятининг забардаст вакиллари, адабиётимиз қаҳрамонларини илк шеърлариданоқ қўллаб қувватлагани, уларнинг ижодий камолотига қанот бағишлагани бунинг далилидир.\nОзод Шарафиддиновнинг шеърият ҳақидаги тадқиқотлари шеършунос қандай бўлиши кераклиги, поэзияни баҳолашда қай бир мезонларга таяниш зарурлиги ҳақида теран хулосалар чиқариш имконини беради. Айтиш мумкинки, худди ана шу фазилатлари боис олимнинг бошқа асарлари қатори шеърият таҳлилига оид илмий ишлари ҳам мудом миллий адабиётимиз равнақига, шеършуносларнинг янги навқирон ва салоҳиятли авлодларини тарбиялаб етиштириш ишига муносиб хизмат қилаверади.\nОзод Шарафиддиновнинг бутун онгли ҳаёти, илмий ва педагогик фаолияти Тошкент Давлат университети билан чамбарчас боғлиқ. Олим бутун умри давомида шу олий ўқув даргоҳида самарали фаолият кўрсатди, энг табаррук профессорлардан бирига айланди, минглаб талабаларга билим берди, адабиёт ва илм сирларини ўргат ди. Ҳозирги кунда мамлакатимиз илм-фани, адабиёти, маданиятига салмоқли ҳисса қўшаётган кўплаб фан докторлари ва номзодлари, шоир ва адиблар, журналист ва ўқитувчилар Озод Шарафиддиновнинг шогирдларидир. Унинг маърузаларини тинглаганлар умри бўйи "Бизни Озод Шарафиддинов ўқитган", деб ғурурланиб юришади.\nШогирднинг устозга ихлосию меҳр-оқибати, устозга садоқати ҳамма даврларда ҳам ибратга сазовор қадрият ҳисобланган. Бу улуғ фазилат намунасини Озод Шарафиддиновнинг Абдулла Қаҳҳорга бўлган садоқатида ёрқин кўрамиз. Унинг ёзишича: "Абдулла Қаҳҳор жуда истеъдодли, донишманд ва ақлли одам эди. У ўз даврининг моҳиятини ҳам, адабиётнинг санъат сифатидаги табиатини анча-мунча чуқурроқ тушунган. Шуни ҳисобга олиб, унинг шахсига баҳо берадиган бўлсак, уни ўша кезлардаёқ истиқлол йўлида фаол курашган ўтюраклардан бири, деб айтиш керак бўлади. У авжи турғунлик йилларида, ҳали ҳам оммавий қатағонлар бирозгина тусини ўзгартириб, аслида моҳиятини сақгаб турган бир шароитда, ҳақиқатни эркин айтишга, мустақил фикрлашга ҳар хил темир қозиқлардан нарига кетишга чорлашдан қўрқмаган эди".\nОзод Шарафиддиновнинг адабиётшунослик соҳасида ўзига хос довюраклик, жасорат билан адабиётга беғараз қилган хизматлари кўп қирралари билан Абдулла Қаҳҳорнинг фидойилигига ўхшаб ҳам кетади. Олим ёзганидек: "Кези келганда бир нарсани айтиб ўтай, одамлар мени Абдулла Қаҳҳорнинг шогирди дейишади. Очиғини айтганда, мен бу унвондан ҳамиша фахрланиб келганман.\nЛекин шу билан бирга, ҳозирга қадар ўзимни Абдулла Қаҳҳорнинг шогирдиман дейишга истиҳола қиламан. Тилим бормайди. Биз ҳар қанча у одамга яқин бўлмайлик, лекин Абдулла Қаҳҳор истеъдоди жиҳатидан ҳам, ақл-заковати бобида ҳам, одамгарчилик масаласида ҳам биздан бир неча баробар юқори турар эди. Ҳар қанча яқин бўлмайлик, орамизда ҳамиша кўринмас бир масофа сақланиб қолардики, уни босиб ўтишга ҳаддимиз сиғмас эди. Шунинг учун ҳатто ҳозир ҳам мен ўзим ни баралла у кишининг шогирдиман деб айтсам, орамиздаги ўша масофа қисқариб қоладигандай, мен у кишини буюкликларига шерик бўлаётгандай бўлаверади. Назаримда: "Абдула Қаҳҳор шогирди" деган мақом шу қадар юксакки, бунга сазавор бўлмоқ учун менга ўхшаган одамлар умр давомида ҳаракат қилишлари керак бўлади".\nОлимнинг ноширлик фаолиятини ҳам айтиб ўтиш жоиз. Бугунги кунда ўзбек адабиёти, маънавиятимизнинг ўзига хос кўзгусига айланган "Жаҳон адабиёти" журнали 1998 йилда ўзбек адабиётини жаҳонга, жаҳон адабиётини ўзбек халқига танитадиган мўътабар ва мустаҳкам кўприк бўлиши керак эди. Юртбошимиз "Озод Шарафиддинов мана шу журнални ташкил этиш ташаббуси билан чиқди, ўйлайманки, унга муҳаррирлик қилиш домланинг қўлидан келади", деб, бу муҳим вазифани ишониб Озод Шарафиддиновга топширгандилар.\nОлим бу юмушни ҳавас қиладиган даражада, шу қадар виждонан шу қадар катта савия билан бажардиларки, энди, бугунги кунда биз ўзбек халқининг маданияти, маънавий-маърифий даражасини кўз-кўз қиладиган бўлсак, "Жаҳон адабиёти" журналини варақлаб кўриб, "ўзбек" зиёлисининг савияси, диди нималарга қодир эканлигини кўришни хоҳласангиз, ана шу журналга қаранг", дейиш мумкин.\nОзод Шарафиддинов бу журнални оёққа турғазди, шогирдларини бу ерга жалб этиб, дунё адабиётидаги энг улкан ва энг ибратли асарларни таржима қилдирди. "Жаҳон адабиётининг дурдона ва бетакрор асарларини халқимиз ўз она тилида ўқиш керак?" дер эдилар. Буни Л.Н.Толстойнинг мақолалари, Оскар Уайльд, В.Войнович, И.Бунич, П.Коэльонинг асарлари таржимаси мисолида яққол кўришимиз мумкин. Машҳур ёзувчи Пауло Коэльонинг асарлари 117 та давлатда чоп этилиб, миллионлаб инсонлар ўқишга муяссар бўлиб турган бир пайтда нега ўзбек китобхонлари бундан бебаҳра қолиши керак деб, бу асарни ўзлари таржима қилишга киришганлар. П.Коэльонинг "Алхимик", "Бешинчи тоғ" асарлари ўзбек китобхонлари эътиборига ҳавола этилди.\nОзод Шарафиддинов инсон ҳамиша меҳрга муҳтож, бир тутам покиза нурга интиқ бўлиб яшашни чуқур англаб етди. Умрининг охирги йилларида оғир хасталикка чалинди. Аммо олим оғир бетоб кунларида ҳам касалхонада кунига ўн-ўн икки соатлаб ижод қиларди. Соатлаб иш столига ўтириб, чет эл адибларининг асарларини таржима қилар, мақола ва рисолалар ёзар эдилар. Йиллар ўтиб, кўзлари хиралашгач, лупа билан ўқиб, оқ қоғозга ўзлари ёзадиган бўлдилар. Кейинчалик лупа ҳам ёрдам бермади, шунга қарамай, ижодни давом эттирдилар.\nКасаллик хуруж қилган, асоратлари авжига чиққан 2004 йилнинг ўзида тинимсиз меҳнат эвазига иккита катта асари, бир қанча мақола ва рисолалари чоп этилди.\nАввал бир, кейин иккинчи мучасидан айрилганида уни юртимиз раҳбари Ислом Каримовнинг ўзи кўллаб-кувватлади. Олим-адиб ўн йил орасида икки юксак орден, "Ўзбекистон Қаҳрамони" унвони билан тақдирланди. Қаҳрамонлик унвони кўпинча бирор бир жанговар вазифани адо этгани учун, меҳнатда эса барчани қойил қолди-адиган муайян натижани қўлга киритгани учун берилади. Озод Шарафиддинов бу унвон билан олим, устоз, ҳалол инсон сифатида ёниб-яшнаб ўтган бутун умри учун тақдирланди.\nОлим ўзларининг 70 йиллик юбилейларида сўзга чиқиб, "Аллоҳдан яна менга 10 йил умр беришни илтижо қиламан", деган эдилар. Бу билан улар ўз олдиларига улкан мақсадлар қўйганлар ва шу мақсад сари интилаётганларини таъкидлаган эдилар. Домла 10 йил шунчаки яшашни эмас, балки XXI аср янги ўзбек адабиёти ва миллий адабий тафаккурининг ривожланишига ўз ҳиссаларини қўшишни мақсад қилган эдилар.\nОзод Шарафиддиновдаги ирода, мардлик, матонат ва шижоат бугунги кун ёшлари учун ўрнак бўлмоғи керак.\nОзод Шарафиддинов ҳаёти ва ижодининг муҳим саналари\n1929 йил 1 март - Қўқон шаҳри яқинидаги Охунқайнар қишлоғида туғилган.\n1946 йил - Тошкент шаҳридаги 14-мактабни олтин медал билан тугатган.\n1946-1951 йиллар - Ўрта Осиё Давлат университети (ҳозирги ЎзМУ) филология факультетида таҳсил олган.\n1951-1954 йиллар - Москвадаги жаҳон адабиёти институтининг аспирантурасида ўқиган.\n1955 йил 29 апрель - «Урушдан кейинги ўзбек поэмачилиги» мавзусидаги номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.\n1954-1994 йиллар - ўзбек филологияси факультети доценти, профессори.\n1994-1997 йиллар - «Тафаккур» журнали муҳаррир ўринбосари.\n1997 йил июль ойидан «Жаҳон адабиёти» журнали бош муҳаррири.\n2005 йил 4 октябрда вафот этган.\n«Уруш йилларидаги фидойи меҳнати учун» медали (1946)\n«Турдовое отличие» медали (1959)\n«Немис-фашистлари устидан қозонилган ғалабанинг 10,20,30,40,50 йиллиги» медаллари\n«Беруний номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти» (1970)\n«Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби» унвони (1990)\n«Меҳнат шуҳрати» ордени (1997)\n«ЎзМУнинг Олтин медали» (1998)\n«Буюк хизматлари учун» ордени (1999)\n«Ўзбекистон Қаҳрамони» унвони (2002)\n«Самарқанд Давлат университети фахрий профессори» (2003) «Антик дунёни ўрганиш жамоатчилик академиясининг академи- ги» (2003).


Мухолифатчи Мухтор Аблязов Франциядан сиёсий бошпана олди\nҚозоғистоннинг собиқ банкири ва мухолифатдаги сиёсатчи, кўп йиллар давомида Қозоғистон режимини танқид қилиб келган Мухтор Аблязов , Франциядан сиёсий бошпана олгани хабар қилинди.\nБошпана олиш ҳуқуқи миллий суди (CНДА) бундай қарорни қабул қилганлиги, хусусан, Франциянинг oLe Mnde нашри томонидан хабар қилинган.\nАблязовнинг ўзи унга сиёсий қочқин мақоми берилганлиги ҳақидаги маълумотни тасдиқлади. Айни пайтда Азаттык ҳам Франция Миллий Бошпана Судининг ушбу масала бўйича изоҳини кутмоқда.\nLe Monde нашрининг ёзишича, қарор 29 сентябрь куни қабул қилинган. Бошпана олиш ҳуқуқи бўйича Франция миллий суди «кўп ойлар давомида» Аблязовнинг 2018 йил май ойида унинг бошпана бериш тўғрисидаги аризасини рад этган. Франция Қочқинлар ва фуқаролиги бўлмаган шахслар идорасининг қарорига қарши апелляция шикоятини кўриб чиқди.\nLe Minde таҳририяти CNDA қарори билан танишганлигини хабар қилади. Газетада ёзилишича, суд Аблязов иши бўйича «сиёсий мотивлар»ни, шунингдек, мавжуд «Қозоғистон ҳокимиятининг суд тизимига таъсири» ва «ушбу мамлакатда сиёсий рақибларини жиноий таъқиб қилишнинг кенг амалиёти мавжудлигини» таъкидлаган.\nLe Monde, шунингдек, суд «Қозоғистон томонидан [унга кўрсатилаётган босимдан] афсусда» ва «ташқи агентларнинг бошпана бериш органларига таъсир ўтказишга уринишлари»ни даъво қилмоқда.\nАввалроқ, 4 октябрь куни Аблязовнинг адвокати Бот Жардемали Аблязов ўзининг Facebookдаги саҳифасида сиёсий қочқин мақомини олганини эълон қилган эди.\n«Бу Қозоғистоннинг Франция раҳбариятига кучли сиёсий босими, [қозоқ] режими томонидан уюштирилган халқаро лоббичилик, унинг чиркин ПРи, уйдирма айбловлари, манипуляцияси ва француз адолатига тўғридан-тўғри босимига қарамай амалга оширилди», деб ёзган Жардемали.\nБТА банкининг собиқ бошқарув раиси Мухтор Аблязов Европада 10 йилдан ортиқ вақт давомида бўлган. Қозоғистон, Россия ва Украинада унга қарийб 5 миллиард долларни ўзлаштирганлик айбини қўймоқда.\nҚозоғистон кўп йиллар давомида Аблязовни экстрадиция қилишга уриниб кўрган. 2011 йилда у Буюк Британиядан бошпана олди. 2012 йилда у Буюк Британиянинг Олий суди унга қарши БТА Банк томонидан қўзғатилган 6 миллиард долларлик маблағни ўзлаштириш иши бўйича судни ҳурматсизлик қилгани учун қамоқ жазосига ҳукм қилишдан олдин у мамлакатдан қочиб кетган. 2014 йилда Британия оммавий ахборот воситалари расмийлар бошпана беришни бекор қилишга қарор қилгани ҳақида хабар беришди.\nЎша пайтда Аблязовнинг ўзи 2013 йилда Интерпол буйруғи асосида ҳибсга олинганидан кейин Францияда қамоқда бўлган. 2014 йил январь ойида Франция суди уни экстрадиция қилишни маъқуллади. Франциянинг Кассация суди ҳукмни бекор қилди. 2015 йил сентябрь ойида Франция Бош вазири Мануэл Вальс экстрадиция қилиш тўғрисидаги буйруқни имзолади. 2016 йил декабрь ойида Франциядаги энг юқори маъмурий суд «сиёсий сабабларга» асосланиб, Аблязовни Россияга экстрадиция қилиш тўғрисидаги буйруқни бекор қилди ва у қамоқдан озод қилинди.\n2018 йил ноябрь ойида Қозоғистон суди Аблязовни 2004 йилда «ТуранАлем» банки (кейинчалик БТА Банк деб ўзгартирилган) раҳбари Ержан Татишевга қарши «шартли қотиллик» иши бўйича сиртдан умрбод қамоқ жазосини тайинлади. 2017 йилда Олмаотада бўлиб ўтган яна бир судга кўра, Аблязов БТА банкининг маблағларини ўғирлашда айбланиб, сиртдан 20 йилга озодликдан маҳрум қилинган.\nАблязов ўзига қўйилган барча айбловларни рад этади ва уларни сиёсий асосга эга деб атайди. Сўнгги бир неча йил ичида у ўзи раҳбарлик қилаётган «Қозоғистон Демократик Танлови» (ДCК) мухолифат ҳаракати фаолиятини уюштирган. 2018 йилда Қозоғистон ҳукумати пойтахт суди ДCКни «экстремистик ташкилот» деб эълон қилди. Ҳуқуқ фаоллари ушбу ҳукм эълон қилинмаганлигини таъкидламоқда. Ўшандан бери ҳаракатнинг Қозоғистондаги фаолияти тақиқланган ва унинг тарафдорлари деб тан олинганлар таъқиб қилинган.


Шуҳрат Аббосов. Халқи каби барҳаёт — Тоғай Мурод\nМенинг Тоғай Мурод билан танишишим, ўзим учун уни катта ёзувчи сифатида кашф этишим жуда қизиқ бўлган. Ҳаммаси бир тасодифдан бошланган эди.\nБир куни «Ўзбекфильм»да ўтирсам, ҳовлиқиб актёр Мурод Ражабов келиб қолди:\n— Шуҳрат ака, кечирасиз, хаёлингизни буздим, — деди. — Ҳозир бир ишни зудлик билан қилмасак, кейин кеч бўлади.\n— Нима, нимани гапиряпсан? — дедим ҳеч нарсага тушунолмай ҳайрон бўлиб.\n— Тоғай Мурод бир роман ёзибди, ўқиб ҳайратда қолдим. Халқ ҳаётини шундай теран берганки… Рости билан ҳали бирор ёзувчи бадиий адабиётда замонавий ҳаётимизни бунчалик акс эттиролмаган, — деди Мурод.\nМен Тоғай Муроднинг бу романи довруғини эшитган эдим-у, бироқ ҳали ўқишга улгурмагандим. Муроднинг қистови билан Тоғай Муродга қўнғироқ қилдим. Ҳали ўзим ўқимаган романни кино қилиш учун ундан рухсат сўрадим. Орқаворатдан Тоғай Мурод бундай таклифларни кўп рад этганлигини эшитиб юрардим. Қизиқ бўлди, биз ҳаётда учрашмаган бўлсак ҳам тезда тил топиша қолдик. Ёзувчи менга асарини кино қилишимга телефонда рухсат берди. Телефон гўшагини қўйгач, Муродга юзланиб дедим:\n— Нима қилиб қўйдинг? Энди менга роман ёқмаса-чи?\n— Сизнинг дидингизни биламан. Сиз аввал китобни ўқиб чиқинг! — деди Мурод.\nОрадан бирмунча вақт ўтди. Ўша пайтлардаги раисимиз Темурмалик Юнусов бир куни мени ҳузурига чақирди.\n— Биз иккита миллий асарларимиз асосида фильм ишлашимиз керак, — деди. — Мақсадимиз «Ўткан кунлар» билан «Отамдан қолган далалар» романларини экранлаштириш. Мелис Абзалов Абдулла Қодирийнинг «Ўткан кунлар» романи асосида фильм ишлайди. Сиз Тоғай Муроднинг «Отамдан қолган далалар» асарини экранлаштирсангиз, дегандик.\nБу гап мен учун янгилик бўлмади. Мен аллақачон бу таклифга рози эдим. Шу аснода романни ўқиб ҳам, уқиб ҳам чиқдим. Асарни обдан, ичига кириб, бир нарсага амин бўлдим: рамзий ва том маънода ҳам далалар менинг отамдан қолган экан. Бу асар она халқимнинг, ота юртимнинг кўнгил кечинмаларидан бино бўлган дардномаси эди. Асар менга жуда маъқул тушди. Роман, назаримда, мен учун ёзилгандай эди. Унда тасвирланган ҳар бир образ кўз ўнгимда яққол гавдаланди. Мен гўё улар билан бутун умр бирга яшаган эдим. Асар қаҳрамонлари билан тақдирим ҳам бир эди гўё. Демак, улар ҳақида кино қилсам, ўзим ҳақимда кино ишлаган бўларканман-да. Мен Тоғай Мурод яратган образлар билан ҳамнафас бўлдим, ҳамдард бўлдим. Қарангки, азбаройи асарга киришиб кетганимдан, ёзувчининг ўзи ҳам эсимдан чиқиб кетибди.\nТоғай Мурод катта ижодкор, ёзувчи сифатида халқ бошига тушган зулм-хўрлик, азобларни ўз вужудидан ўтказади, бу кулфатларга чидай олмайди, бундан хўрлиги келади. Шунинг учун ҳам муаллифнинг жони ҳалак бўлади, асарнинг ҳар бир сатридан дил оғриғи уфуриб туради. «Дод!» — дейди ёзувчи. Биз экранда мана шу руҳни кўрсатиб беришимиз керак эди.\nСанъат тури борки, унинг ўзига хос талаблари бўлади. Худди шундай, кинонинг ҳам ўзига хос тили, услуби бор. Режиссёр адабиёт орқасидан кетиб қолса, яратилган асар на театр бўлади, на кино. Сценарий ёзиш давомида адабий асардан кўп нарсалар чиқиб кетади, бошқалари киритилади. Баъзан ёзувчининг биргина ибораси, битта жумласидан катта эпизод чиқиши мумкин. Режиссёр тасаввурида яратилган ўша тўқима муаллифнинг асарига зид келмаслиги керак. Ёзувчининг руҳиятига хоинлик қилиб бўлмайди.\nРоманга астойдил берилиб, ишониб ишласангиз, ёзувчи ғоясини ўзингизникидай ҳис қилсангиз, ишингиз енгил кўчади, эркин бўласиз. Биз Тоғай Мурод асарини кино қилиб, романни бойитдикми ёки баъзи жиҳатларини асардагидай беролмадикми, билмадим, лекин, имкон қадар, романни бузмасликка ҳаракат қилдик.\nШундай қилиб, асарни экранлаштириш ишига киришиб кетдик. Ростини айтсам, кинони суратга олиш ишлари анча қийин кечди. Плёнка йўқ, машина, техника йўқ… Баъзи эпизодларда қурол керак бўларди. Қуролни олиб бориш учун ҳарбий машина ҳам йўқ. Бусиз қуролни съёмкага олиб боришга милиция ходимлари рухсат беришмайди. Хуллас, фильм катта машаққат билан ишланди. Бошқа ёзувчилардан фарқли ўлароқ, Тоғай Мурод кино ишлаш жараёнига мутлақо аралашмади. Ҳаттоки, «Нима бўляпти?» — деб ҳам сўрамади. Ёзувчи бу билан бизга катта эркинлик берди. Бу эркинлик менинг зиммамга катта масъулият юклади.\nМен Тоғай Мурод билан «Отамдан қолган далалар» фильми тақдимотида учрашдим. У келиб, саломлашди-да:\n— Шуҳрат ака, — деди. — Фильм эълон қилинаётганида аввал менинг номим, кейин сизники айтилсин. Шундай бўлади-да! Ахир менинг романим бўлмаганида фильмингиз чиқармиди?\nМен ёзувчига эътироз билдирмадим, у ҳақ эди.\n«Отамдан қолган далалар» фильми тўрт соатни ташкил этади. Шундай қилиб, кино қўйилди. Томошабин шунақаям яхши қабул қилдики… қарсаклар, олқишлар зални тутди. Биз шу орада Тоғай Муродни йўқотиб қўйдик. Ахир одатга кўра, премьерадан кейин зиёфат берилиши керак эди-да. Биз, фильм ижодкорлари бирга ўтиришиб, бир-биримизни табрикламоқчи эдик. Шу қидирамиз, Тоғай Мурод йўқ, бирдан ғойиб бўлиб қолибди.\nҚизиқ одам эди-да, Тоғай Мурод! Унга «Отамдан қолган далалар» асарининг фильм варианти ёқдими йўқми, билолмадим. Тоғай бу дунёдан ўтиб кетди… Лекин бир нарсага хурсандман: у мени сўкмади, ҳа, сўкмади. Чунки раҳматлик шундай ҳалол, принципиал одам эдики… Биринчидан, Тоғай Мурод ўз асарини саҳнага, экранга қўйишларига ҳамиша ҳам рози бўлавермасди. Иккинчидан, унинг ижозатисиз асарини саҳнага олиб чиққан беписанд санъаткорларнинг танобини тортиб қўярди. Муқимий театрида шундай воқеа бўлган, деб эшитганман.\nЁзувчи Тоғай Муроднинг ижодий аудиторияси кўнглимга жуда маъқул келди. Насиб қилса, унинг сўнгги романи «Бу дунёда ўлиб бўлмайди»ни ҳам кино қилиш ниятим бор.\n«Отамдан қолган далалар» фильми премьераси яхши қабул қилинди ва кейин ҳам муваффақиятлар қозонди. Фильм Бухорода ўтказилган миллий кино фестивалида бош совринни олди. Кейин биз бу фильмни Туркияга олиб бордик. Истанбулга бутун дунёдан машҳур кинорежиссёр, актёр, драматурглар ташриф буюрган эди. «Отамдан қолган далалар» фильмини томошабин тик туриб, ўн беш дақиқа олқишлади.\nЭсимда, Бухорода ўтказилган кино кунларида ҳаво 20 даража совуқ эди. Залда тумонат одам. Мен қалин кийиниб олган бўлсам-да, музлаб қолганимдан совуқда ўн дақиқа ҳам ўтиролмадим. Ҳаттоки кичкина болаларгача тўрт соатлик кинони охиригача кўрди, ҳеч ким залдан чиқиб кетмади. Бунга сабаб нима эди? Томошабинни қандай жозиба тўрт соатлик кинони кўришга мажбур этди? Ахир «Отамдан қолган далалар» фильми Америка киноларига ўхшаб детектив бўлмаса ёки Мексика сериалларига ўхшаб бир илмоқ билан томошабинни алдаб ўтирмаса… Йўқ! Томошабинни фильм охиригача ўтиришга мажбур этган сабаб — экранда аёвсиз, ҳаққоний ҳаёт кечмоқда эди.\nЯна бир манзара ёдимда, бу воқеа ҳам Бухорода содир бўлган эди. Август ойи. Жазирама. Ер гўёки тандир бўлиб ёняпти. Зал тўла одам. Ҳавони совитадиган кондиционер ҳам йўқ эди. Шундай бўлса-да, битта ҳам томошабин кинони ташлаб чиқиб кетмади. Ҳамманинг кўзида ёш. Яқин йилларда бунақа йирик картина ишламагандим. Нега «Отамдан қолган далалар» фильми бунчалик машҳур бўлиб кетди? Нега халқ уни бу қадар яхши қабул қилди? Бунинг сабаби нимада? Менимча, бу саволга Тоғай Муроднинг «Ҳар бир санъат жанри замирида адабиёт ётиши керак», деган сўзлари жавоб бўла олади. Ҳа, бу фильм асосини катта адабиёт, том маънодаги эпик асар, санъаткорона битилган бақувват роман кўтариб турарди.\nМен ўз ижодий фаолиятим давомида кўп ёзувчилар билан ҳамкорлик қилганман, асарларини экранлаштирганман. Америка ёзувчиларидан тортиб, ўзбек адабиётигача… Саид Аҳмад, Комил Яшин, Раҳмат Файзий… Машҳур ёзувчимиз Абдулла Қаҳҳор «Маҳаллада дув-дув гап» фильмига диалоглар ёзиб берган. Жуда сергап, хушмуомала ёзувчиларни ҳам кўрганмиз, бирпасда ҳамма билан киришиб кетадиган ижодкорларни ҳам учратганмиз. Бу жиҳатдан Тоғай Мурод тамоман бошқача одам эди. Уни ҳеч кимга ўхшатиб бўлмасди. У ҳеч кимдан ҳайиқмай, аччиқ бўлсаям тўғри гапни айта оларди. Кўнгил оламига ҳеч кимни киритмасди. Ўйлайманки, бунинг ўз сабаблари бор эди. Шундай бўладики, баъзилар кўп гапириб, юрагини ҳадеб бўшатаверади-да, кейин ўзида ҳеч нарса қолмайди. Тоғай Мурод эса бутун ҳаёт ҳақидаги билими, учрашуву тўқнашувларини юрагидан ўтказиб, улар билан асарларини суғоради. Бор дардлари, ҳасратларини бир бора ана шу кўнгил фильтридан ўтказиб, қоғозга туширади. Ахир унинг асарларида ҳассос ижодкор қалби акс этиши бежиз эмас-да. Мен Тоғай Муроднинг кетма-кет дадил асарлар яратганлиги сирини ана шунда деб биламан.\nТоғай Мурод дунёни ҳис қилиши, уни идрок этиши билан ҳам ҳеч кимга ўхшамайди. У бўлакча! Адиб ўзига хос фикрлаши, асарларининг тили, фавқулодда ёрқин образлари билан ажралиб туради. У воқеаларга кинояли назар ташлайди. Ҳам юмори бор, ҳам жиддийлиги. Баъзи эпизодларни ўқиб, на йиғлашингни биласан, на кулишингни. Масалан, романда тасвирланган ўзбек аёли ҳаётини олсак. Ёзувчи ҳаётнинг ич-ичига нақадар кириб кетган, нақадар ҳақиқатни кўрсата олган: эзилган, лекин бахтиёрлик қўшиғини куйлаган ўзбек аёллари… Деҳқонқулнинг аёли ўзига ўт қўйиб юборади — бу даҳшат! Жаннатмакон Ўзбекистонда яшаб туриб, бошиқоронғи — ерик бўлганда иккита олма топиб ея олмайди! Аждодларимиз мероси Бухорою Самарқандни бутун дунёдан келиб томоша қиляпти, зиёрат қиляпти. Ўзбек аёлининг тасаввурини қаранг: «Мадрасалар баланд-баланд эмиш… Қарайин дегичларни рўмоли бошидан тушиб кетар эмиш». Бундай ҳаётий воқеаларни, аччиқ ҳақиқатни айни дамда яна қайси ёзувчимиз тасвирлаяпти, кўрсатяпти?\nТоғай Муроднинг қувваи ҳофизаси кенг. У ёзадиган мавзуларини чуқур ўрганади, ўзбекни чин маънода танийди. Тилимизнинг нозик қирраларини, захира луғат бойлигини яхши билади. У ишлатган сўзларни дафъатан учратиб қолсангиз, тушунмайсиз. Ҳатто ана шу сўзлар ўзбекчами ўзи, дейишимиз ҳам мумкин. Бу — бизнинг фожиамиз. Мен, Тоғай Мурод асл ўзбекча сўзларни яна муомалага киритиб, тилимизни бойитган, деб биламан. У асарларида қўллаган «янги» сўзларда фақатгина янги маъно эмас, балки янги, самимий оҳанглар ҳам бор.\n«Отамдан қолган далалар» романини экранлаштириш мобайнида асар ичига чуқурроқ кириб бордим. Кейин Тоғай Муроднинг бошқа асарларини ҳам қайтадан ўқиб чиқдим. Санъат институтида Тоғай Мурод қиссаларидан баъзи парчаларни саҳналаштирдик. Бу асарлар талабанинг истеъдоди очилиши, намоён бўлишига туртки бўлади. Талабанинг нималарга қодир эканлигини кўрсатиб қўйишига имкон туғдиради. Чунки Тоғай Мурод қиссалари бармоқдан сўриб олинган сюжет ва образлар асосига қурилмаган, унинг асарларида пафос кучли. Тоғай Мурод ижоди ўткир эмоционал таъсири, ўт чиқарадиган тўқнашувларга бойлиги билан бошқалардан ажралиб туради. Ўқувчини, томошабинни ҳаяжонга солади, тўлқинлантиради, ҳаёт тўғрисида мушоҳада юритишга чорлайди. Улар жуда кинобоп асарлар. Аминманки, ҳали санъатнинг турли соҳа ижодкорлари Тоғай Мурод асарларига кўп бор мурожаат қиладилар. Бундай дейишимга сабабни юқорида айтиб ўтдим. Асар бақувват бўлмас экан, тузукроқ кино ишлаш мушкул.\nСобиқ Иттифоқ даври, истаймизми йўқми, биз учун тарих. Халқимиз бошидан ўтган йиллар: орзулар, армонлар, интилишлар… Бу давр Тоғай Мурод асарларида ўзининг бадиий инъикосини топди. Модомики, халқ ўлмас экан, халқ абадий яшар экан, халқни қириб, йўқотиб бўлмас экан, унинг озодликка интилишини ҳам ҳеч ким, ҳеч қачон йўқ қила олмайди. Халқнинг хўрликка қарши исён, ҳурликка, саодатга интилиш ҳиссини сўндиролмайди. Ҳеч қандай кишанлар, ҳеч қандай ўқ, қамоқлар бу интилишни бўға олмайди. Халқ барибир ўз мақсадига эришади. Ёзувчи халқнинг ана шу кучига, қудратига ишонади.\n«Отамдан қолган далалар» романи қаҳрамонлари Жамолиддин кетмон, Ақраб қўрбоши — курашчан одамлар, улар бир умр қадларини адл тутиб ўтди, бош эгмади. Улар — бизнинг тарихимиз, улар — бизнинг аждодларимиз. Халқимизнинг неча авлоди қийинчилик билан зулм остида яшаб келмоқда эди. Барибир шунча ситамларга қарамай, ёзувчи Тоғай Мурод кўтаринки руҳда, баралла — халқ ўлмайди, демоқчи!\nТоғай Мурод билан ўзбек адабиётида бир давр ўтди, катта бир тарихий воқеа ўтди. Тоғай Мурод халқпарвар, курашчан, тинчимайдиган буюк ёзувчимиз эди. Афсус, энди у орамизда йўқ.\nМен яна юқоридаги фикрга қайтмоқчиман: халқ ўлмайди. Модомики, ўзбек халқи, миллатимиз ўлмас экан, Тоғай Мурод асарлари ҳам ўлмайди. Демакки, Тоғай Мурод ҳам мангу яшайди.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - Аёл шаъни ҳимоясида\nАёл шаъни ҳимоясида\nИслом дини жоҳилият даври кишилари аёлларни ёмон кўрадиган ва улардан нафратланадиган замонда келди. Аёлларни паст санашар, қизларини тириклай кўмишарди. Ислом бу каби одатлардан қайтарди ва аёл шаънини кўтаришга чақирди. «Қайси бирларига қиз (кўргани ҳақида) хушхабар берилса, ғазаби келиб, юзлари қорайиб кетади. У (қиз)ни камситган ҳолда олиб қолиш ёки (тириклай) тупроққа қориш (тўғрисида ўй суриб), ўзига хушхабар берилган нарсанинг “ёмон”лигидан (орият қилиб) одамлардан яшириниб олади. Огоҳ бўлинг, уларнинг бу ҳукмлари жуда ёмондир» (Наҳл, 58–59).\nПайғамбар : “Икки қизни тарбиялаб вояга етказган киши мен билан қиёматда шундай бўлади”, дедилар ва икки бармоқларини бирлаштирдилар (Муслим ривояти). Яна бундай марҳамат қилдилар: “Ким қиз фарзанд билан имтиҳон қилинса (синалса), қизларини чиройли парвариш этса, унинг учун жаҳаннамдан парда бўлади” (Муттафақун алайҳ).\nИслом дини жоҳилият аҳли аёлларга мерос бермайдиган вақтда келди ва уларнинг меросдан улушини олиб берди. “Эркаклар учун ота-оналари ва яқин қариндошлари қолдириб кетган (мерос)дан улуш бордир. Аёллар учун (ҳам) ота-оналари ва яқин қариндошлари қолдириб кетган (мерос)дан улуш бордир. Бу озми-кўпми, фарз қилинган улушдир” (Нисо, 7).\nИслом дини жоҳилият одамлари аёлларни зулм ила мерос қилиб оладиган даврда келди. Вафот этган кишининг меросхўрларидан бири келиб, аёллардан бирининг бошига рўмол ташлар ва “буни меросга олдим”, дер эди. Бу иш ҳалол эмаслиги ҳақида Аллоҳ таоло огоҳлантиради: “Эй имон келтирганлар! Сизларга хотинларни мажбурий равишда мерос қилиб олиш ҳалол эмасдир...” (Нисо, 19).\nИслом дини жоҳилият кишилари аёлларни зўрлик билан ушлаб, улар ҳақини адо қилмаётган замонда келди. Берган нафақаларининг ҳаммасини қайтармагунича эр хотинни талоқ қилмас эди. Ота қизининг, ака синглисининг ўз хоҳиши билан оила қуришига тўсқинлик қиларди. Бир неча хотини бўлишига қарамай, эрлар хотинига “товон” тўлатиб, сўнг жавобини берарди. Аллоҳ таоло бундай буюради: “...Яна уларга берган маҳрларингизнинг бир қисмини қайтариб олиб кетиш ниятида хотинларингизга тазйиқ қилманг! Агар улар аниқ бузуқлик қилсалар (бу мустаснодир)...” (Нисо, 19); “Хотинларни талоқ қилганингизда (идда) муддатига етган бўлсалар, (эй ота-она ва қариндошлари,) улар ўзаро яхшиликча келишиб олган бўлсалар, эрларига (қайтадан) никоҳланишларида уларга тазйиқ ўтказманг!” (Бақара, 232).\nМаъқал ибн Ясор Расулуллоҳнинг даврларида синглисини мусулмонлардан бир кишига эрга берди. Аёл унинг ҳузурида бир муддат турди. Сўнг эр уни бир талоқ қўйиб, иддаси тугагунча унга қайтмади. Кейин улар бир-бирларига қайтишни хоҳлашди. Шунда Маъқал ибн Ясор куёвига: “Сени ҳурмат қилиб синглимни берган эдим, сен бўлса уни талоқ қилдинг. Аллоҳга қасам, у сенга абадий қайтмайди”, деди. Сўнгра Аллоҳ таоло: “...улар ўзаро яхшиликча келишиб олган бўлсалар...” оятини туширди.\nМаъқал ибн Ясор ояти каримани эшитиши билан: “Аллоҳга қулоқ тутамиз ва итоат қиламиз”, деди. Кейин куёвини чақириб: “Синглимни сенга никоҳлаб бераман ва сени ҳурмат қиламан”, деб айтди (Термизий ривояти).\nИслом дини аёлларга зулм ҳаддан ошган, улар ахлоқсизлик ва муомалани билмасликда айбланаётган даврда келди. Динимиз бу ишларни қоралади. Эркаклар ўзларига қандай муомала қилишларини хоҳласалар, аёлларга ҳам шундай муомала қилишни буюрди. Қуръони каримда марҳамат қилинади: “Улар билан тотув турмуш кечиринг” (Нисо, 19); “...Аёллар учун (белгиланган ҳуқуқлар) ўз меъёрида эркаклар (ҳуқуқи) билан тенгдир...” (Бақара, 228).\nИслом дини бир одам ўлса, унинг хотини тўлиқ бир йил идда ўтиришга мажбур бўлган замонда келди. Муборак динимиз бу қоидага енгиллик киритди: “Сизлардан вафот этиб, хотинларини қолдирган бўлсалар, (бева хотинлари) тўрт ою ўн кун ўзларини кузатиб (идда сақлаб) ўтирадилар” (Бақара, 234).\nИслом дини аёлларга яхшилик қилишга чақиради. Пайғамбаримиз бундай марҳамат қиладилар: “Ҳеч бир мўмин эркак бирор мўмина аёлни ёмон кўрмасин. Агар у аёлнинг бирор хулқини ёқтирмаса, бошқа сифатини ёқтиради” (Муслим ривояти);\n“Сизлaрнинг яxшилaрингиз aҳли аёлигa яxши мунoсaбaтдa бўлувчиларингиздир” (Термизий ривояти);\n“Дунё ўзи бир матодир. Дунё матоларининг энг яхшиси солиҳа аёлдир” (Муслим ривояти);\n“Кимга Аллоҳ таоло солиҳа аёл насиб этган бўлса, Аллоҳ унинг динининг ярмига ёрдам берибди. Қолган ярмида Аллоҳга тақво қилсин” (Ҳоким ривояти).\nБошқа бир ҳадисда солиҳа аёл қандай бўлишини бундай баён қилиб берадилар: “Агар эри унга қараса, хурсанд бўлади, буюрса, итоат этади ва бирор жойга чиқса, унинг мол-мулкини муҳофаза қилади” (Абу Довуд ривояти).


Қозоғистондаги Қоражанбас конида умумий овқатланиш корхонаси ишчилари иш ташлашди\nМангистау вилоятидаги Қоражонбас нефть конида умумий овқатланиш хизматларини кўрсатувчи “Caspian Food” компанияси ишчилари иш ташлаш эълон қилишди.\nЎнлаб аёллар иш ҳақини ошириш ва меҳнат шароитларини яхшилашни талаб қилишди, деб ёзади Лада.кз вилоят нашри.\nХабарга кўра, нефтчиларни озиқ-овқат билан таъминлайдиган Каспий таомлари ишчилари иш ҳақини икки баравар ошириб, 220 минг тенгени (500 долларга яқин) оширишни талаб қилмоқда.\n4 август куни иш ташлашлар мамлакат президенти Қосим-Жомарт Токаевга видеомурожаат ёзиб, вазиятга аралашишга чақирган.\n«Биз Каспий таомлари ишчиларига маошидан ташқари радиация туфайли соғлиққа етказилган зарар учун коэффициент тўлашни талаб қиламиз. Ҳозирги вақтда ошхоналарда озиқ-овқат таъминоти етарли даражада эмас. Нефтчилар ўзларига берилган нарсанигина ейишади. Биз уларга зарарли шароитда ишлашлари учун сметана, қатиқ, кефир берилишини талаб қиламиз», — деди иш ташлаш қатнашчиларидан бири.\nИш ташловчилар, шунингдек, саёҳат харажатлари ва эмланмаган ходимлар учун мажбурий бўлган коронавирус учун ПЗР тестлари харажатларини тўлашни талаб қилмоқдалар.\nМинтақавий нашрнинг хабар беришича, иш берувчи компаниянинг кадрлар бўлими вакиллари иш ташловчилар олдига чиқишган, уларнинг талабларни тинглашган, баёнотни қабул қилган ва вазиятни тартибга солишга ваъда беришган.\nИюль ойида “Қоражанбасмунай” нефть компаниясининг аутсорсинг ташкилоти бўлган "Industrial service resources" компанияси ходимлари Қоражонбасда иш ташлаш эълон қилишди. Раҳбарият уларнинг талабларини қондиришга ва нефть компаниясига ходимларни ёллаш масаласини кўриб чиқишга ваъда берганидан кейин улар норозиликни тугатишди. Аввалроқ, «КазМунайГаз» миллий компаниясининг шўба корхонаси «KMG-Secrity» хавфсизлик компанияси ишчилари иш ҳақини оширишни талаб қилиб, иш ташлаш ўтказган эди. Уларнинг талаблари қондирилди.\nЎтган ой Мангистау вилоятида, хусусан, Жанаўзен шаҳрида иш ташлашлар бир қанча компаниялар, жумладан, нефть конлари хизмати, транспорт ва хавфсизлик компаниялари ходимлари томонидан эълон қилинган эди. Иш ташлашларнинг аксарияти талаблар тўлиқ ёки қисман қондирилгандан сўнг тугади.


Алаш – алаш бўлганда...\nЎтирар туманида «Алаш мухторияти – миллий мустақилликнинг пойдевори» мавзуида илмий-амалий конференция ўтди.\nТадбирда олис-яқин хориж элларидан, Астана, Алмати, Шимкент, Туркистон шаҳарларидан меҳмонлар иштирок этди. Улар даставвал, Арслонбоб мақбарасини зиёрат қилиб, туман Маданият уйида ташкил этилган ҳунармандчилик буюмлари кўргазмасини томоша қилишди.\nАнжуманни туман ҳокими Ерлан Айтаханов очиб, иштирокчиларни таниқли алашшунос олимлар билан таништирди. Профессор Дархан Қамзабекули, Франциядаги Мустафо Чўқай жамғармаси раиси Самиддин Балабан ҳамда вилоят Ёшлар сиёсати масалалари бошқармаси раҳбари Балмаржан Нарбекова, ушбу тадбир ҳомийси, тадбиркор Абдимажит Сиздиқбековлар барчани табриклаб, эзгу тилакларини изҳор этишди.\nАлаш арбоблари ҳақида Турсин Журбай, туркиялик алашшунос Абдуваҳоб Қора, Алихан Бўкейхан ва Қўшке Кеменгернинг неваралари Ўртай Абдирахманов ва Ризабек Кеменгер ҳамда ушбу мавзу устида иш олиб бораётган бошқа олимлар маъруза қилишди.\nКонференция қарори лойиҳалари маъқуллангач, меҳмонлар дастурхонга таклиф этилиб, Алаш арбоблари руҳига бағишлаб Қуръон тиловат қилинди.\nТушликдан сўнг меҳмонлар туманнинг муқаддас қадамжоларини зиёрат қилишди. Уларни очиқ осмон остидаги музей лол қолдирди, чунки, бу ерда «тупроғини туртсанг тарих сирларидан воқиф қиладиган жойлар» кўп. Айниқса, Ўтрортепада археологик қазилма ишлари пайтида топилган қадимий масжид, турар жойлар, ҳаммом сайёҳларда зўр қизиқиш уйғотмоқда. Тадбир иштирокчилари Абу Наср ал Форобий музейига ҳам ташриф буюришди. Абдулла Жамашев асос солган музейда ал Форобийнинг қўлёзмаларидан бошлаб, ундан қолган турли ёдгорликлар бор.\nМеҳмонлар, шунингдек, Ш. Қалдаяқов овулидаги А. Сиздиқбаев барпо этган «Алаш» хиёбонида уюштирилган тадбирда иштирок этишди. Вилоят бадиий ҳаваскорлари ижросидаги концертни томоша қилган меҳмонлар «Алаш» этноовулига бориб, кўчманчи қозоқларнинг турмуш тарзи ҳақида кенг маълумотга эга бўлишди.\nАлмас АҚИЛБЕК, 2017-09-18, 20:03 172


Саид Аҳмад. Автобиография (ҳажвия) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиСаид Аҳмад (1920-2007)Саид Аҳмад. Автобиография (ҳажвия)\nСаид Аҳмад. Автобиография (ҳажвия)\nҲайвонот боғида завхоз вазифасида ишладим. Тўрт тонналик фил икки тоннага тушиб қолди. Ҳайвон тилсиз нарса, нима еб, нима ичганини бировга айтолмайди. Ўша филга тегадиган нарсалардан унча-мунчасини уйга ташиб турдим. Фил бечоранинг қазоси етган экан, олти ярим ойда ёруғ жаҳондан ўтиб кетди.\nИлон деган нарса ярамас махлуқ. Унга кунига битта қуён бераман. Ўйлаб қарасам, илон еб, мен индамай турибман. Илоннинг олдига ўлган мушукни ташлаб, қуённи уйга қўлтиқлаб кетадиган бўлдим. Йўғонлиги этикнинг қўнжидек келадиган илон икки ойда ғалтак ипдек ингичка бўлиб қолди.\nМаймунларни азалдан ёмон кўраман. Ёш пайтимда ҳайвонот боғига келганимда бурнини кўрсатиб, мени эрмак қилган. Ҳали ҳам мени кўрса, ўшанақа қилади. Мана, бўлмасам, деб уни ҳам овқатдан қисиб қўйдим. Икки ҳафтада қўлини кўтариб бурнига оборолмайдиган бўлиб қолди.\nШу орада ғаламис оралаб, илоннинг ҳақини еган, деган гап чиқиб қолди. Силлиқлик билан ўз аризамга биноан қуён бўлиб қолдим.\nТуғуруқхона қоровуллигига кўтарилдим. Ишим яхши, ким келса, хотининг Ҳасан-Ҳусан туғди, деб севинчи олавераман. Бу ерда ўзимдан ўтиб, битта хатога йўл қўйдим. Бир чол келиб, хотинини сўради. Унга ҳам хотининг Ҳасан-Ҳусанни қотириб ташлади, девордим. Севинчи сўрадим. Кейин билсам, бу чол бош врачимиз Собирахон аянинг эри экан. Ўз аризамга биноан…\nТеатрга ишга кирдим. Ишим яхши.\nТеатр саҳнасига декорация қурамиз. Бу ерда ҳам битта хатога йўл қўйдим. «Тоҳир-Зуҳра» қўйиладиган кун эди, биринчи парданинг декорациясини қуриб қўйдик. Уч-тўрт киши бўлиб иккита яримталикни майдалаб ўтирдик. Кўзим илинган экан, шовқин-сурондан уйғониб кетдим. Кўзимни очиб, у ёқ-бу ёққа қарасам, томоша бошланиб кетибди. Мен бўлсам, Хон Бобохоннинг тахтида учиб қолган эканман. Қоработир келиб, қилич яланғочлаб, саҳнадан ҳайдаб опчиқиб кетди.\nХотинлар ҳаммомига кассирман.\nИшим яхши. Кечаси ҳаммомни ўзим уборка қиламан. Хотинларнинг тўкилган сочларидан тўплаб, яхшилаб юваман. Ҳафтасига иккита улама соч ясаб, бозорга чиқазаман. Заказлар кўп. Эҳтимол, шу ердан пенсияга чиқиб кетсам.\n← Аввалги Аввалги Саид Аҳмад. Кечаси соат 3 да бева ёзувчининг калласига келган гаплар\nКейинги → Кейинги: Саид Аҳмад. Узун тил (ҳажвия)


21 октябр 2021, Тошкент вақти: 13:16\nЮнусобод ИИБси Дилмурод Салимовни Ўзбекистон Жиноят Кодексининг 216-моддаси бўйича айблаб, халқаро қидирувга берган\n19 феврал куни Видное шаҳарчасида қўлга олинган ўзбекистонлик 44 ёшли Дилмурод Салимов Ўзбекистон Жиноят Кодексининг 216-моддаси бўйича “ғайриқонуний жамоат бирлашмалари ёки диний ташкилотларни қонунга хилоф равишда тузиш ёки уларнинг фаолиятини тиклаш, шунингдек бундай бирлашмалар ёки ташкилотлар фаолиятида фаол қатнашиш”да айбланмоқда ва Юнусобод ИИБси томонидан халқаро қидирувга эълон қилинган.\nСалимов Россияда қочқинлик мақомини изловчи шахс сифатида қайддан ўтганлиги ва “Қочқинлар тўғрисида”ги қонун ҳимояси остида эканига қарамасдан ҳибсга олинди, дейди Озодлик билан суҳбатда Инсон ҳуқуқлари институтининг “Бошпана ҳуқуқи” лойиҳаси раҳбари Елена Рябинина.\n- Мен Дилмуроддан жиноят қидирув ходимлари уни қўлга олишгани ҳақида СМС хабар олдим. Унга телефон қилиб, уни қаергадир олиб кетишаётганини аниқладим, холос. Телефонни олган оператив ходимлардан бири Дилмуродни Видное шаҳар милициясига олиб кетишаётганини айтди. Биз уни бир неча соат телефон орқали қидирдик. Ниҳоят, Видное шаҳри Криминал милиция бўлими бошлиғи муовини Александр Телегин Дилмурод Салимов Ўзбекистонда 216-модда бўйича халқаро қидирувда эканини ва у яшаётган адрес бўйича ҳақиқатан ходимларни юборганини маълум қилди. Қизиғи, улар Салимовни қочқинлик мақомини изловчи эканини жуда яхши билган,- дейди Елена Рябинина.\nҲуқуқ ҳимоячисинининг айтишича, Видное шаҳар прокурори Андрей Чижов ҳатто протоколда “Россия Федерациясининг “Қочқинлар тўғрисида”ги қонунга мувофиқ Москва вилояти Федерал Миграция хизмати томонидан гувоҳномага эга” эканини қайд этган.\nМаълум бўлишича, 44 ёшли тошкентлик Дилмурод Салимов Ўзбекистонда диний айбловлар билан таъқибга учраб 2009 йилда мамлакатни тарк этишга мажбур бўлган. Тошкентда унинг оиласи, 2 нафар фарзанди қолган.\nМилиция ходимлари ундан масжидга келаётган бошқа диндорлар тўғрисида маълумот етказиб туришни, уларга қарши “керакли” гувоҳлик беришни талаб қилган, акс ҳолда эса “ҳамкорликдан” бош тортгани учун турмага ташланишини билдиришган, дея давом этади “Бошпана ҳуқуқи” лойиҳаси раҳбари.\n- Ўзбекистонда уни “ҳамкорлик қилиш” деган баҳонада ўз диндошлари устидан оддий чақимчиликка мажбурлашмоқчи бўлишгани, охирги пайтларда Ўзбекистондан келаётган деярли барча қочқинлар ҳикояларида учрамоқда. Илгари бу даражада эмас эди. Яъни хулоса қилиш мумкинки, Ўзбекистонда чақимчилик “гуллаб-яшнаябди” ва режим халқ устидан тотал назоратни ўрнатишни давом этмоқда,- дейди Москвадаги Инсон ҳуқуқлари институтининг “Бошпана ҳуқуқи” лойиҳаси раҳбари Елена Рябинина.\nАниқланишича, милиция ходимлари Дилмуродни уйидан олиб чиқиб кетган. Елена Рябининга кўра, ўз уй адресини Дилмурод Салимов фақатгина Москва вилояти Федерал миграция хизмати ходимларига билдирган.\nҲуқуқ ҳимоячиси Дилмуродни қўлга олишда Федерал миграция хизмати ходимларининг қўли борлигини эҳтимолдан ҳоли этмаслик керак, дейди.\nРябининанинг бу тахминларига аниқлик киритиш мақсадида Москва вилояти Федерал миграция хизматининг қочқинлар масалалари билан шуғулланувчи бўлим билан боғландик. Бўлимнинг катта нозири Александр Муравьёв улар ҳақиқатан қидирувда бўлган шахслар борасида милицияга хабар беришларини тасдиқлади.\n- Дилмуроднинг даъво аризасини кўриб чиқиш муддати 2011 йилнинг 18 мартида якунланади. Биз ариза топширган шахсни текширамиз, агарда у қидирувда бўлса ҳуқуқ-тартибот органларига бу ҳақда маълум қиламиз. Тушунинг, қоида шунақа... Қолган текшириш ишлари билан бевосита прокуратура ва милиция шуғулланади, бизнинг унга алоқамиз йўқ. Аммо бизга ариза топширган қочқинларнинг хужжатлари 3 ой давомида кўриб чиқилиши ва жавоб қайтарилиши керак. Бу қатъий назорат остида,- дея маълум қилди Москва вилояти Федерал миграция хизматининг қочқинлар масалалари бўлимининг катта нозири Александр Муравьёв.\nДилмурод Салимовнинг ҳозирги ҳолати ҳақида Озодликка унинг адвокати Дарья Тренина маълум қилди.\n- Ҳозирда у ҳибсга олинган, Домодедово вақтинчалик сақлаш изоляторига жойлаштирилган. Бу ишни олиб бораётган Видное шаҳар прокуратураси Ўзбекистондан хужжатлар келишини кутмоқда. Агарда соат 17:00 гача Ўзбекистондан жавоб келмаса, уни қўйиб юборишлари керак. Биз албатта уни экстрадиция қилинишига йўл қўймаймиз, чунки 216-модда юзасидан сўнгги пайтларда ўзбекистонликларнинг бирортаси бериб юборилмаган. Бошқа томондан, Дилмуроднинг изоляторда ўтириб тургани маъқул, ҳар ҳолда у ердан уни Ўзбекистонга ўғирлаб кета олишмайди,- дейди ҳазил аралаш адвокат Дарья Тренина.


Исроилда диний байрам вақтида юз берган тиқилинчда 44 киши ҳалок бўлди\nИсроилда Мерон тоғи яқинида Лаг ба-Омер деб номланган диний байрам нишонланиши вақтида воқеа жойидаги трибуналардан бири қулашидан кейин юз берган тиқилинчда камида 44 киши ҳалок бўлди, 100дан кўпроқ одам жароҳат олди.\nThe Jerusalem Post нашрининг хабар беришича, жароҳатланганлардан 20дан кўпроғининг аҳволи оғир.\nБу орада полициядаги манбаларнинг хабар беришича, тиқилинч бир неча киши зиналардан тушаётганда қоқилиб кетиши оқибатида юзага келган.\nВоқеа юз бергандан кейин Исроил полицияси ҳудуддаги ҳаракатни тўхтатиб, одамларни эвакуация қилишни бошлаган. Исроил армияси ёрдам кўрсатиш мақсадида воқеа жойига қутқарув бригадаси аскарлари ва вертолётларни юборган.\nТаъкидланишича, байрамда 100 мингга яқин одам иштирок этган ва бу пандемия бошидан бери Исроилда ўтказилган энг йирик тадбир бўлган. Мамлакат бош вазири Биньямин Нетаньяҳу юз берган воқеани «даҳшатли фалокат» деб атаган.\nМаълумотларга кўра, Лаг ба-Омер байрами яҳудий ой тақвими бўйича ияр ойининг 18-санасида нишонланади. Жорий йилда ушбу байрам 29 апрелдан 30 апрелга ўтар кечасига тўғри келган. Байрам I аср охири — II аср бошларида яшаган яҳудий илоҳиётчиси Акиванинг минглаб ўқувчилари ўлимига сабаб бўлган эпидемия тўхтаганини ёд олиш мақсадида нишонланади. Ушбу кун қуёш ботгандан кейин гулханлар ёқилиб, қўшиқлар куйлаб, рақсга тушилади.\n23:50 / 12.05.2021\nҒазода Исроил зарбасидан кейин яна бир баланд бино қулаб тушди


COVID-19 хавфи янада ошди — британ тадқиқотчилари - Zamin.uz\n12:30 / 16.07.2021\nCOVID-19 билан оғриган беморларда, ҳатто сурункали касаллиги бўлмаганлар ва ёшларда ҳам асоратлар кузатиляпти. Бу ҳақда Ливерпуль университети профессори Юэн Ҳаррисонга асосланиб «The Lancet» журнали ёзмоқда.\n«COVID-19 билан касалхонага тушган беморларда кўплаб асоратлар ривожланишига гувоҳ бўлдик. Ҳатто сурункали касаллиги бўлмаганлар ва ёшлар орасида ҳам. Бу муаммолар бутун тана аъзолари, айниқса, буйрак, юрак ва ўпкага хос бўлиб, беморлар коронавирусдан тузалиб, уйига жавоб берилганидан сўнг ҳам асоратлар уларни безовта қилишда давом этган», — таъкидлади Ҳаррисон.\nКоронавирус нафақат ўпкага, балки тананинг бошқа тўқималаридаги ҳужайраларга, жумладан, бурун шиллиқ қавати, қизилўнгач, қон томирлари ва юракка ҳам таъсир қилади. Кўплаб беморларда ҳид билишнинг йўқолиши, овқат ҳазм қилиш ва қон айланиш тизимларидаги бузилишларга сабаб шу.\nБундан ташқари, COVID-19 мия фаолиятида жиддий бузилишларга олиб келиши, хусусан, иситма чақириши, вақтинчалик хотира бузилиши ва ақлий қобилият пасайишига сабаб бўлиши аниқланган. Америкалик шифокорларнинг сўнгги кузатувлари кўрсатишича, бу асоратларнинг аксарияти беморлар тузалганидан сўнг бир неча ойгача давом этган, қўшимча қилди Ҳаррисон.\nБундай муаммолар одамларга қанчалик тез-тез таъсир қилишини, шунингдек, ушбу зарарланишга мойил бўлган одамларнинг ёш тоифасини тушуниш учун профессор Ҳаррисон ҳамкасблари билан тадқиқот ўтказди. Улар 2020 йилнинг январь–август ойлари оралиғида коронавирус билан касалланган 70 мингга яқин бемор даволанган 300 та шифохонада тўпланган маълумотларни таҳлил қилишди.\nМаълум бўлишича, ковидни юқтирганларнинг аксарияти 70 ёшлар атрофида бўлган, бироқ 19 ва ундан катта ёшдаги беморлар ҳам озчилик эмас. Британ шифохоналарига тушган ҳар иккинчи беморда, ёшидан қатъи назар, коронавирус асоратлари қайд этилган. “Замин” янгиликларини “Одноклассники”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Дунё » COVID-19 хавфи янада ошди — британ тадқиқотчилари