Нефть базалари, турғун, контейнерли ва кўчма автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан фойдаланишда хавфсизлик Қоидалари (АВ томонидан 14.05.2014 й. 2583-сон билан рўйхатга олинган "Саноатгеоконтехназорат" давлат инспекцияси бошлиғининг 16.04.2014 й. 60-сон буйруғи билан тасдиқланган) | Турли соҳаларда меҳнат муҳофазаси ва ишлар хавфсизлиги қоидалари | Меҳнат муҳофазаси | Меҳнат ва аҳолининг бандлиги | ЎзР КонунчилигиМаълумотлар тизими «Нефть базалари, турғун, контейнерли ва кўчма автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан фойдаланишда хавфсизлик Қоидалари (АВ томонидан 14.05.2014 й. 2583-сон билан рўйхатга олинган "Саноатгеоконтехназорат" давлат инспекцияси бошлиғининг 16.04.2014 й. 60-сон буйруғи билан тасдиқланган)» | NRM.uz\nЎзР Конунчилиги/ Меҳнат ва аҳолининг бандлиги/ Меҳнат муҳофазаси/ Турли соҳаларда меҳнат муҳофазаси ва ишлар хавфсизлиги қоидалари/ Нефть базалари, турғун, контейнерли ва кўчма автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан фойдаланишда хавфсизлик Қоидалари (АВ томонидан 14.05.2014 й. 2583-сон билан рўйхатга олинган "Саноатгеоконтехназорат" давлат инспекцияси бошлиғининг 16.04.2014 й. 60-сон буйруғи билан тасдиқланган)\n2014 йил 14 майда 2583-сон\nНефть базалари, турғун, контейнерли ва кўчма\nавтоёқилғи қуйиш шохобчаларидан\nМазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикасининг "Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2000 йил 12 июлдаги 267-сонли "Меҳнатни муҳофаза қилишга доир меъёрий ҳужжатларни қайта кўриб чиқиш ва ишлаб чиқиш тўғрисида"ги ҳамда 2010 йил 20 июлдаги 153-сонли "Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича норматив-ҳуқуқий базани янада такомиллаштириш тўғрисида"ги қарорларига мувофиқ нефть базалари, турғун, контейнерли ва кўчма автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан фойдаланишда хавфсизлик қоидаларини белгилайди.\nнефть базалари - нефть маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва тарқатишни таъминловчи ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд бўлган объект;\nтурғун автоёқилғи қуйиш шохобчаси - транспорт воситаларига фақат суюқ мотор ёқилғиси (бензин ва дизель)ни қуйишга мўлжалланган ва ер ости резервуарлари ва ёқилғи-тақсимловчи колонкалар билан жиҳозланган автоёқилғи қуйиш шохобчаси;\nконтейнерли автоёқилғи қуйиш шохобчаси - транспорт воситаларига фақат суюқ мотор ёқилғиси (бензин ва дизель)ни қуйишга мўлжалланган автоёқилғи қуйиш шохобчаси;\nкўчма автоёқилғи қуйиш шохобчаси - фақат суюқ мотор ёқилғиси (бензин ва дизель)ни чакана усулда сотишга мўлжалланган шохобча.\n2. Мазкур Қоидалар нефть базаларига, турғун, контейнерли ва кўчма автоёқилғи қуйиш шохобчаларига (бундан буён матнда ташкилот деб юритилади) нисбатан татбиқ этилади.\n3. Мазкур Қоидалар талаблари ишлаб чиқариш бинолари ва иншоотларини лойиҳалаш, қуриш ва қайта қуришда, технологик жараёнларни ва цехларни техник жиҳозлаш ва қайта жиҳозлашда ҳамда ускуналардан фойдаланишда ҳисобга олиниши лозим.\n4. Мазкур Қоидалар техник жиҳатдан тартибга солиш соҳасидаги норматив ҳужжатлар талаблари бажарилиши шартлигини истисно этмайди.\n7. "Меҳнатни муҳофаза қилиш тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 14-моддасига мувофиқ, ходимлар сони 50 нафар ва ундан ортиқ бўлган ташкилотларда махсус тайёргарликка эга шахслар орасидан меҳнатни муҳофаза қилиш хизматлари тузилади (лавозимлар жорий этилади), 50 ва ундан зиёд транспорт воситаларига эга бўлган ташкилотларда эса, бундан ташқари, йўл ҳаракати хавфсизлиги хизматлари тузилади (лавозимлар жорий этилади). Ходимлар сони ва транспорт воситалари миқдори камроқ ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилиш хизматининг вазифаларини бажариш раҳбарлардан бирининг зиммасига юклатилади.\n25. Ходимлар Нефть ва газ ишлаб чиқариш корхоналари ходимлари учун махсус кийим, махсус пойабзал ва бошқа якка тартибда ҳимояланиш воситаларини бепул беришнинг намунавий меъёрларига (рўйхат рақами 2132, 2010 йил 13 август) мувофиқ махсус кийим, махсус пойабзал ва бошқа якка тартибдаги ҳимояланиш воситалари билан таъминланиши лозим.\n92. Ташкилотларда ишлаб чиқариш жараёнларини амалга оширишда атроф табиий муҳитнинг оқова сувлар, шамоллатиш тизими чиқиндилари ва бошқа чиқиндилар билан ифлосланиши эҳтимолини истисно этадиган шароитлар таъминланиши лозим.\n95. Ишлаб чиқариш жараёнларида хавфсизликни таъминлашда:\nнефть маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш, тарқатиш ва унинг ҳисобини олиб боришда мос бўлган технологик жараёнларни қўллаш;\nташкилот ҳудудини ободонлаштириш;\nходимларни касбига кўра танлаш, уларни ўқитиш, меҳнат муҳофазасига доир билим ва малакаларини текшириш;\nходимларни жамоавий ва якка тартибда ҳимояланиш воситалари билан таъминлаш;\n96. Ишлаб чиқаришда газ хавфи бор ишларни бажариш фақат белгиланган тартибда расмийлаштирилган ҳужжат (наряд-рухсатнома)га мувофиқ амалга оширилиши лозим.\n97. Нефть маҳсулотларини қабул қилиш, сақлаш ва тарқатишдаги жараёнларда ёнғин ва портлаш хавфи бор муҳитнинг рухсат этилган чегараси ҳақида хабар берувчи ва қурилмани хавфсиз тарзда тўхтатиб қўядиган ёки жараённи хавфсиз ҳолатга ўтказадиган автоматик ҳимоя тизими режалаштирилиши лозим.\n2-§. Темир йўл эстакадаларидаги қуйиш-тўкиш ишларини\nбажаришга қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n98. Темир йўл эстакадасида қуйиш-тўкиш ишлари ўтказилаётганда фақат учқун ҳосил қилмайдиган асбоб-ускуналарни ишлатиш лозим.\n99. Нефть маҳсулотларини ортиш ёки тушириш учун келтирилаётган темир йўл вагон-цистерналари махсус композицион тормоз колодкалари билан жиҳозланиши керак.\nНефть маҳсулотини қуйиш пайтида темир йўл вагон-цистерналарининг тошиб кетишига йўл қўймаслик зарур.\n100. Нефть маҳсулотларини темир йўл вагон-цистерналарига қуйиш-тўкишда уларни темир йўл омборлари, турғун иншоотлар, асосий (магистрал) йўллар, юк ортиш-тушириш умумий жойлари ҳамда турар жойлардан камида 100 м нарига жойлаштириш зарурлигини инобатга олиш шарт.\nТемир йўл вагон-цистерналарига тез алангаланадиган суюқликларни қуйишда уни бир маромдаги оқим билан цистерна ичидаги суюқликнинг сатҳидан пастга қуйиш зарур.\nНефть ва нефть маҳсулотларини эркин тушириб (оқизиб) қуйиш мумкин эмас. Қуйиш мосламасининг учи вагон-цистернанинг тубидан 20 см баландликда ўрнатилиши керак.\n101. Авария вазиятларида носоз темир йўл вагон-цистерналарини нефть маҳсулотларидан бўшатиш учун махсус жиҳозланган жой ажратилиши лозим. Авария шароитлари асосланган ҳамда қуйиш-тўкиш эстакадаси махсус воситалар билан жиҳозланган бўлса, носоз темир йўл вагон-цистерналаридаги нефть маҳсулотларини бевосита эстакаданинг ўзида бўшатишга рухсат этилади.\n102. Дренаж идишида тўпланган ифлос нефть маҳсулотларини ажратувчи-идиш резервуарларга ёки ишлатилган нефть маҳсулотлари сақланадиган идиш-резервуарга йўналтириш керак.\n103. Темир йўл эстакадаси ҳудудида нефть маҳсулотлари тўкилишига йўл қўймаслик лозим.\n104. Темир йўл вагон-цистерналарига нефть маҳсулотини қуйиш пайтида темир йўл эстакаси атрофидаги 100 м радиусли ҳудудда барча таъмирлаш ишлари тўхтатилиши зарур.\n105. Темир йўл эстакадаси ҳудудида қуйидагилар тақиқланади:\nтемир йўл вагон-цистерналарини профилактик таъмирлаш ва тозалаш;\nсаноат корхоналари томонидан ишлаб чиқарилган (портлашдан ҳимояланмаган) кўчириб юрилувчи ёриткичларни ва чироқларни ишлатиш;\nмомақалдироқ пайтида тез алангаланадиган нефть маҳсулотларини қуйиш ёки тўкиш;\nносоз темир йўл вагон-цистерналарига нефть маҳсулоти қуйиш;\nтемир йўл эстакадаси ва цистерна устида туриб деталлар ва бошқа буюмларни ерга ташлаш.\n106. Темир йўл эстакадаси бўйлаб темир йўл вагон-цистерналарининг ҳар қандай ҳаракати нефть маҳсулоти қуйиш-тўкиш (цехи) участкаси оператори унинг кўрсатмаси асосида амалга оширилиши керак.\n3-§. Автоқуйиш эстакадаларидаги қуйиш-тўкиш ишларини\n107. Автоқуйиш эстакадасидаги нефть маҳсулотини қуйиш-тўкиш ишларини автоцистернанинг двигателини тўхтатиб қўйган ҳолда бажариш лозим.\n108. Тез алангаланадиган маҳсулотларни ташишга мўлжалланган автоцистерналар автоқуйиш эстакадасининг ерга туташтирувчи контурига уланадиган ертуташтиргич қурилмаси билан жиҳозланиши зарур.\nАвтоцистерналарнинг глушителлари учқун сўндиргич тўри билан жиҳозланган бўлиши ҳамда улар автоцистернанинг олд томонига, двигатель ёки радиаторнинг остига чиқарилган бўлиши керак.\nАвтоцистернани қуйиш майдончадаги ертуташтиргич қурилмасига уламагунча унга маҳсулот қуйиш тақиқланади.\n109. Автоцистернага нефть маҳсулотининг қуйилишини транспорт воситаси ҳайдовчиси ва қуйиш бўйича оператор назорат қилиши зарур.\n110. Автоцистернага нефть маҳсулотини қуйишда нефть маҳсулоти тўкилган бўлса, унинг двигателини ўт олдириш тақиқланади. Мазкур ҳолатда автоцистерна трос ёки штанга ёрдамида шатакка олиб хавфсиз масофагача тортиб борилиши керак.\n111. Нефть маҳсулотини қуйиш тугатилгандан сўнг, қуйиш шлангидаги нефть маҳсулоти тўлиқ тўкилгандан кейингина шланг автоцистерна оғзидан чиқариб олиниши керак. Автоцистернанинг қопқоғи эҳтиёткорлик билан зарбаларга йўл қўймай беркитилиши керак.\n112. Автоцистернага нефть маҳсулотини қуйиш автоматик тарзда амалга оширилганда, ҳайдовчи мазкур тизимни ишлатиш йўриқномасига амал қилган ҳолда бажариши зарур.\n4-§. Намуна олиш ва резервуардаги нефть маҳсулоти сатҳини\nўлчаш жараёнига қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n113. Резервуарлардан нефть маҳсулоти намуналари ГОСТ 2517-85 "Нефть ва нефть маҳсулотлари. Намуна олиш усуллари" талабларига мос равишда доимий ёки кўчма намуна олгичлар ёрдамида олиниши лозим.\n114. Резервуарга нефть маҳсулотини қуйиш ёки уни нефть маҳсулотидан бўшатиш вақтида намуна олиш тақиқланади.\nҚўлда намуна олиш резервуардаги нефть маҳсулотининг ҳаракати тўхтагандан 10 дақиқа ўтгач бажарилиши керак.\nРезервуардаги нефть маҳсулоти сатҳини ўлчаш ундаги нефть маҳсулотининг ҳаракати тўхтагандан 2 соат ўтгач амалга оширилиши лозим.\nНамуна олишдан олдин ток ўтказувчи мис сим бутунлиги (созлиги)ни текшириш ва намуна олгични ерга туташтириш зарур.\nМомақалдироқ, кучли ёғинлар ва бўрон пайтида намуна олиш тақиқланади.\n115. Резервуар люкида ўлчов лентасининг осон ҳаракатланишини таъминловчи учқун чиқармайдиган қоплама-мослама бўлиши керак.\n116. Нефть маҳсулоти сатҳини ўлчаш ҳамда намуна олишда люклар ва резервуар ускуналарининг созлигига эътибор бериш зарур.\n117. Резервуар люкини очиб намуна олишда ёки нефть маҳсулоти сатҳини ўлчаш вақтида ходим люкнинг шамол келаётган тарафида туриши керак. Бунда заҳарланиб қолмаслик учун люк оғзига қараш ёки эгилиш мумкин эмас.\n118. Нефть маҳсулоти сатҳини ўлчаганда учқун чиқармасликка, ўлчаш люкининг четига лот урилиб кетмаслигига, ўлчаш лентасининг уни йўналтирувчи қувур деворига ишқаланмаслигига ҳаракат қилиш лозим.\nЛентани пахтали латта билан артиш керак. Бунда жун ёки синтетик матони ишлатиш тақиқланади.\n119. Намуна олиш ёки нефть маҳсулоти сатҳини ўлчаш пайтида резервуар устига тўкилган нефть маҳсулоти доғларини яхшилаб тозалаш ва резервуар устини қуруқ латта билан артиш лозим.\n120. Резервуар устида ишлатилган латталарни ёки бошқа бирор буюмларни қолдиришга йўл қўйилмайди.\n121. Намуна олгандан ёки нефть маҳсулоти сатҳини ўлчагандан кейин люк қопқоғини эҳтиёткорлик билан ёпиш керак. Бунда резина, мис ёки қўрғошиндан ясалган қистирма мавжудлигини текшириш зарур.\n122. Олинган нефть маҳсулоти намунасини лабораторияга олиб боришда хавфсизликни таъминлаш учун уни махсус контейнерларда ташиш лозим.\n123. Резервуар устига чиқиш ёки ундан тушишда ишга яроқли нарвон билан резервуарга қараб, тутқичларни ушлаб ҳаракат қилиш лозим.\n124. Резервуар томидан туриб пастга лот, рулетка, асбоблар ва бошқа буюмларни ташлашга йўл қўйилмайди.\n5-§. Хом ашё, ёқилғи, тайёр маҳсулотларни сақлашда,\nташишда омборлар ва ишлаб чиқариш чиқиндиларига\n125. Омборларда фақат хом ашё, ёқилғи, тайёр маҳсулотларни қабул қилиш, сақлаш ва тарқатиш билан боғлиқ ишларни амалга оширишга рухсат этилади.\n126. Омборлардаги ва юкларни сақлаш майдонларидаги ускуналар ва воситалар ҚМҚ 2.09.19-97 "Нефть ва нефть маҳсулотлари омборлари", саноат санитарияси ва ёнғин хавфсизлиги меъёрлари ва қоидалари талабларига мос бўлиши керак.\n127. Омборлар ва юк сақлаш майдонларида юкларни ортиш-тушириш ва юкларни ташиш каби оғир бажариладиган ишлар механизациялаштирилган бўлиши лозим.\n128. Юклар сақланадиган омборлар ёки юк сақлаш майдончалари ҳудудига кириш жойларида транспорт воситаларининг ҳаракат йўналиши ва туриш ўрни ҳамда юкларни ортиш-тушириш жойлари кўрсатилган схемалар осиб қўйилиши лозим.\n129. Омборларда ёнғин хавфсизлиги, тахлаш ва сақлаш бўйича хавфсизлик қоидалари (йўриқномалар) бўлиши керак.\n130. Нефть маҳсулотларини тарқатиш участкаларида қум захираси, нефть маҳсулотларининг тўсатдан тўкилишини бартараф этиш ва ифлосланган жойини тозалаш воситалари бўлишини инобатга олиш лозим.\n131. Идишлардан нефть маҳсулоти сизиб (оқиб) чиққанда ёки тўкилганда нефть маҳсулоти бутунлай йиғиштириб олинмагунча ва ушбу жойдаги газланганлик даражаси рухсат этилган концентрация чегарасигача пасаймагунча омбордаги ишлар тўхтатиб турилиши керак. Носоз (бузуқ) идишлар нефть маҳсулотидан бўшатилиши ва буғлантирилиши шарт.\n132. Битта бинода тез алангаланадиган суюқликларни ёнғин ва портлаш хавфи бор аралашмаларни ҳосил қилувчи бошқа моддалар билан бирга сақлаш тақиқланади.\n133. Ташкилотларда барча турдаги чиқиндилар билан ишлашга оид йўриқномалар ишлаб чиқилган бўлиши лозим. Чиқиндиларни йиғиш, ташиш ва жойлаштиришни таъминловчи ходимлар чиқиндилар билан хавфсиз ишлаш услубларига ўқитилган бўлишлари керак.\n6-§. Автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан фойдаланишга\n134. Автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан (бундан буён матнда АЁҚШ деб юритилади) уларнинг техник паспортлари ва фойдаланишга оид йўриқномалари асосида фойдаланилиши лозим.\n135. АЁҚШ резервуарига нефть маҳсулотини оқиб тушадиган қилиб қуйиш мумкин эмас.\n136. АЁҚШ резервуарларига нефть маҳсулотини қуйиш пайтида автоцистерна атрофидаги 3 м радиусда бошқа транспорт воситаларининг ҳаракатига йўл қўйилмайди.\n137. Автоцистернадан АЁҚШ резервуарига нефть маҳсулотини қуйиш жараёни автоцистерна ҳайдовчиси ва АЁҚШ операторининг назорати остида амалга оширилиши лозим. Автоцистерна ҳайдовчиси ва АЁҚШ оператори қуйиш қурилмасининг герметиклигини ва нефть маҳсулоти қуйилишини назорат қилишлари, оқиб (сизиб) чиқиш ҳолатлари сезилганда нефть маҳсулоти қуйишни дарҳол тўхтатишлари зарур.\n138. АЁҚШ резервуарига нефть маҳсулоти қуяётган автоцистерна унда ҳосил бўладиган статик электр токини йўқ қилувчи қурилмага эга бўлиши лозим.\n139. Нефть маҳсулотини тўкаётган автоцистерна ертуташтиргич қурилмасига уланиши зарур.\nЕрга туташтирувчи симни аввал автоцистерна корпусига, сўнгра ертуташтиргич қурилмасига улаш лозим. Ерга туташтирувчи симларни автоцистернанинг бўялган, ифлос металл қисмларига улаш мумкин эмас. Ҳар бир автоцистерна тўлиқ бўшатилгунга қадар ерга алоҳида туташтирилиши шарт.\n140. АЁҚШда транспорт воситасига автоёқилғи қуйишда қуйидаги талабларга риоя қилиш шарт:\nмотоцикллар, мотороллерлар, мопедлар автоёқилғи тарқатиш устунига 15 м қолганда двигатели ўчирилиб, қўлда юргизиб олиб келиниши, автоёқилғи қуйилгандан кейин эса устундан 15 м узоқлашгандан кейингина, уларнинг двигателлари ишга туширилиши лозим;\nавтотранспорт воситаларига автоёқилғи қуйиш учун двигатели ўчирилган ҳолда ва ҳайдовчининг иштирокида амалга оширилиши зарур;\nавтотранспорт воситаси юзасига тўкилган нефть маҳсулоти ҳайдовчи томонидан автотранспорт воситаси двигатели ишга туширилишидан олдин қуруқ латта билан яхшилаб артиб тозаланиши лозим. Ерга тўкилган нефть маҳсулоти устига қум сепилиб, шимилган қум алоҳида махсус контейнерда унинг йиғиш ва тўпланиш миқдорига қараб, АЁҚШ ҳудудидан ташқарига, махсус ажратилган жойга чиқариб ташланиши лозим.\n141. Автотранспорт воситасига автоёқилғи қуйиб бўлингандан кейин ҳайдовчи тақсимлагич кранни устунга ўрнатиб қўйиши лозим. Автоёқилғи олаётган транспорт воситаси билан унинг кетида турган транспорт воситаси орасидаги масофа камида 3 м, ундан кейинги навбатда турган транспорт воситалари орасидаги масофа эса камида 1 м бўлиши керак.\nАЁҚШ ҳудудида транспорт воситалари кўп тўпланиб қолганда, ундан чиқиш йўли ҳоли ва айланиш (бурилиш)га имкон бўлиши зарур.\n142. Ёнғин ва портлаш хавфи бўлган юклари бор транспорт воситаларига автоёқилғи АЁҚШ ҳудудидан камида 25 м нарида жойлашган, алоҳида, махсус жиҳозланган майдончада қуйилиши зарур.\n143. АЁҚШдаги электр қурилмаларига хизмат кўрсатиш ишлари "Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан техник фойдаланиш қоидалари" (рўйхат рақами 1383, 2004 йил 9 июль) ва "Истеъмолчиларнинг электр қурилмаларидан фойдаланишда техника хавфсизлиги қоидалари"га (рўйхат рақами 1400, 2004 йил 20 август) мувофиқ амалга оширилади.\n7-§. Ишлаб чиқариш жараёнида ёнғин ва портлаш\nхавфсизлигига қўйиладиган талаблар\n144. Ташкилотда ёнғин хавфсизлиги ГОСТ 12.1.004-91 "Ёнғин хавфсизлиги. Умумий талаблар"га мувофиқ амалга оширилади.\n145. Ташкилот ёнғин ва портлаш хавфи бўлган ҳолатларнинг содир бўлишини огоҳлантирувчи, шунингдек ёнғин ва портлашдан ҳимояловчи ташкилий-техник чора-тадбирлар билан таъминланиши шарт.\n146. Ёнғин ва портлаш хавфи бўлган бинолар, ташқи қурилмаларига ўрнатилган электр назорат-ўлчов асбоблари ва автоматика ускуналари мустаҳкам бўлиши лозим.\n147. Ҳар бир цех, қурилма ва ишлаб чиқариш участкасида улардаги ишлаб чиқариш технологиясини ҳамда ёнғин ва портлаш хавфсизлиги хусусиятларини инобатга олиб ёнғин хавфсизлигига доир йўриқномалар ишлаб чиқилиши керак.\n148. Қурилмалар, цехлар, ишлаб чиқариш участкаларидаги ёнғин хавфсизлиги бўйича йўриқномаларда қуйидагилар акс эттирилиши зарур:\nнефть маҳсулотлари ва қўлланиладиган материалларнинг ёнғин ва портлашдан хавфлилигини ифодаловчи маълумотлар;\nходимлар бажариши шарт бўлган ёнғин хавфсизлиги талаблари;\nишлаб чиқаришнинг ўта хавфли участкалари учун махсус талаблар ва чора-тадбирлар;\nёнғин ёки авария содир бўлганда, технологик қурилмаларни тўхтатиш ва ёнғиндан сақлаш хизматини чақириш қоидалари;\nёнғин содир бўлганда ходимларнинг вазифалари;\nёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситаларини ишга тушириш усуллари;\nҳудуд, бинолар, иншоотлар, ёнғинга қарши резервуарлар ва ёнғинга қарши гидрантларга бориш йўлакларининг соз ҳолатига доир талаблар;\nчекиш ва очиқ оловни қўллаш тақиқланган ҳамда чекиш мумкин бўлган жойларга оид талаблар.\n149. Ёнғин ва портлаш хавфи бор муҳитни ҳосил қилишда иштирок этувчи моддалар билан ишлашга доир ишлаб чиқариш жараёнлари (ташиш ва сақлаш) ўтказиладиган объектлардаги ишларда ёнғин ва портлаш хавфсизлигини таъминлаш талаблари бажарилиши зарур.\n150. Ёнғин ва портлаш хавфсизлигини таъминлаш учун ишлаб чиқариш жараёни давомида ёнғин ва портлаш хавфи бўлган моддалар параметрларини, технологик режимни, ишлаб чиқариш хоналаридаги ҳаво таркибини, технологик ва электр ускуналар ҳолатини назорат қилиб туриш лозим.\n151. Очиқ оловни қўллаш тақиқланган ва бошқа хавф мавжуд бўлган жойларда огоҳлантирувчи белгилар бўлиши зарур.\n152. Ускуналарни ишлатувчи ва таъмирловчи ҳар бир ходим учун ташкилот раҳбарияти томонидан уларнинг бурч ва хизмат вазифаларини, асосий технологик операцияларини, таъмирлаш ва авария ишларини бажариш тартибини белгиловчи, маҳаллий шароитларини инобатга олган йўриқномалар ҳамда хавфсизлик техникаси ва ёнғин хавфсизлигига доир тадбирлар ишлаб чиқилиши лозим.\n4-БОБ. ИШЛАБ ЧИҚАРИШ УСКУНАЛАРИГА\n153. Қурилмаларни ишлатишда лойиҳа ҳужжатлари ва техник паспортда кўрсатилган асосий ускуналарнинг рухсат этилган хизмат муддати (ресурси)ни ва ўтказгич қувурлар ва арматураларни ишлатиш бўйича ҳисоб муддатларини инобатга олиш зарур.\nНосоз ҳолатдаги ёки хавфсизлик қурилмалари (блокировкалаш, муайян ҳолатни ушлаб турувчи сигнал мосламалари ва асбоблар) носоз бўлган ҳамда техник паспортида кўрсатилган меъёрдан ортиқ зўриқиш ва босим остидаги ускуналар, механизмлар ва асбобларни ишлатиш тақиқланади.\nУскуналар ва назорат-ўлчов асбобларининг қисмлари физик жиҳатдан тўлиқ ишдан чиққанидан сўнг уларни ишлатиш тақиқланади.\n154. Техник шаҳодатлаш, монтаж қилиш ёки ишлатиш пайтида ускуналарни техник ишлатиш қоидаси талабларига мос эмаслиги аниқланганда мазкур ускуналарни ишлатишга йўл қўйилмайди.\nУскуналар конструкциясига ушбу механизмларни лойиҳалаган ташкилотнинг рухсатисиз ўзгартириш киритиш мумкин эмас.\n155. Юрадиган зиналар - 60° гача, резервуарларда эса, 50° ли қияликда (темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаларида - 45° дан ортиқ эмас) бўлиши керак. Нарвонларнинг эни камида 65 см (темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаларида камида 70 см), юк кўтариб чиқиладиган нарвонларники эса, камида 1 м, зиналар оралиғидаги масофа 25 см гача, поғоналарнинг эни камида 12 см бўлиши лозим.\nНарвонлар поғоналарининг ҳар икки томонида одам оёғи сирпаниб кетишига йўл қўймайдиган, баландлиги 15 см (темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаларида - 20 см) келадиган ёнлама планкалар ёки ёнлама тўсиқлар бўлиши керак. Нарвонларнинг ҳар икки томонида баландлиги камида 1 м ли тутқич (ушлагич)лари бўлиши зарур.\n156. Баландликдаги иш майдончасининг таги (поли)га оёқ сирпанмайдиган металл ёки қалинлиги камида 40 мм тахта ётқизилган бўлиши, атрофи камида 1,25 м баландликдаги тўсиқ (тутқичлар) ва бўйламасига ҳар 40 см тахтачалар билан қопланиши, полга зичлаб ўрнатилган, баландлиги камида 15 см борт (деворча)лар билан ўралган бўлиши керак.\n157. Ускуна (қурилма)ларнинг ташқи юзалари ва иссиқлик изоляцияловчи ғилофларнинг қопламалари юзасидаги ҳарорат ёнғин ва портлаш хавфи бўлган маҳсулотларнинг энг паст алангаланиш ҳароратидан катта бўлмаслиги, бино ичидаги ҳарорат ходимлар тегиши мумкин бўлган жойда кўпи билан 45° С, ташқи қурилмаларда эса, кўпи билан 60° С бўлиши лозим.\n2-§. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаларига\n158. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаларининг жойлашуви ҚМҚ 2.09.19-97 "Нефть ва нефть маҳсулотлари омборлари" талабларига мувофиқ бўлиши, темир йўл рельсидан эстакадагача бўлган оралиқ масофани ГОСТ 9238-83 "Бинолар ва темир йўл ҳаракатлануви таркиб изларининг яқинлашиш габаритлари 1520 (1524) мм" талабларига мос ҳолда қабул қилиш лозим.\n159. Қуйиш-тўкиш қурилмасининг ҳар икки томонида ёки темир йўлда алоҳида (иккита икки ўқли ёки битта тўрт ўқли вагон узунлигида) устунларга локомотивлар ўтишини тақиқловчи сигнал белгилари - назорат устунлари ўрнатилиши керак.\n160. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадалари ёнмайдиган материалдан ясалиб, темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадасининг ҳар икки учида (кўпи билан 100 м) эни 0,7 м, қиялиги энг кўпи билан 45° нарвонларга эга бўлиши керак.\nТемир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаларида қуйиш-тўкиш қурилмаларига хизмат кўрсатиш учун атрофи тутқичлар билан ўралган майдончалар қурилиши лозим.\n161. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаси ҳудудида темир йўл вагон-цистерналарини тўхтатиш ва маҳкамлаш учун ёғоч бошмоқлар ёки учқун чиқармайдиган металл бошмоқлардан фойдаланилади. Ушбу мақсадлар учун металл бошмоқлардан фойдаланишга йўл қўйилмайди.\n162. Оч рангли нефть маҳсулотлари учун кўтариб-тушириладиган кўприкчалар ёғоч ёстиқчали, болтлари кўринмайдиган қилиб чўктирилган ва резина тагликка эга бўлиши зарур.\n163. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадасининг хизмат кўрсатиладиган майдончасидаги зулфинларнинг чамбараги, кўтариш механизмлари, кранларнинг дастаси ва қуйиш мосламаларигача бўлган масофа қулай ва 1,5 м дан ортиқ бўлмаслиги керак.\n164. Темир йўл вагон-цистерналарига нефть ва нефть маҳсулотларини қабул қилиш ва юклаш ишларини конструкцияси бўйича қуйиш-тўкишни хавфсиз ўтказилишини таъминловчи махсус жиҳозланган қуйиш-тўкиш қурилмалари воситасида амалга ошириш лозим.\n165. Темир йўл вагон-цистерналарига нефть маҳсулотларини қуйишни телескопик ёки шарнирли усулда уланган ускуналарда, қуйишни автоматик чегараловчи мосламалари ва механизация воситалари билан жиҳозланган автоматлаштирилган тизим ёрдамида шланг ишлатмасдан бажариш керак.\n166. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадасидаги устунлар, пастки тўкиш қурилмалари, резина-металли шланглар, сальниклар, технологик ўтказгич қувурлардаги фланецли уламалар тўлиқ герметик зич бўлиши, устунларга тартиб рақамлари қўйилиши зарур.\n167. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаси, унга келадиган темир йўллар ҳамда нефть маҳсулотларининг ўтказгич қувурлари ерга туташтирилган бўлиши лозим.\n168. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадасининг қуйиш-тўкиш мосламалари темир йўл вагон-цистерна оғзига урилганда учқун чиқармайдиган материалдан ясалган учликлар билан жиҳозланиши ва ерга туташтирилган бўлиши керак.\n169. Табиий атмосфера ёғин-сочинларини йиғиб ташқарига чиқариш ва тўкилган нефть маҳсулотларини ювиш учун қуйиш жойи қаттиқ бетон қопламали бўлиши ва дренаж тизимига чиқариб юборадиган қурилма билан жиҳозланиши лозим. Мазкур жойдаги темир йўл рельслари темир-бетон шпалларга ётқизилиши зарур. Қаттиқ қоплама, сув ўтказмайдиган, қабул жойлари (лоток, қудуқлар, чуқурчалар) томонга қараб 2 фоиз даражасида қиялатиб қурилиши ва бутун атрофи бўйлаб камида 0,2 м ли тўсиқ (борт) билан ўралган бўлиши лозим.\n170. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаларида темир йўл вагон-цистернасига нефть маҳсулоти тўлиш чегарасига етганда қуйиш жараёни автоматик тарзда тўхташи керак.\n171. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадасидаги тез алангаланадиган суюқликлар ва ёнувчи суюқликлар келадиган ўтказгич қувурларга тез ишлайдиган беркитиш қурилмаси ёки масофадан туриб бошқариладиган, авария вазиятларида эса мазкур ўтказгич қувурларни узиб қўядиган зулфинлар ўрнатилиши керак.\nМазкур узиб қўядиган қурилма темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадасидан 20 - 50 м нарига ўрнатилиб, оператор хонасидан ва бевосита темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадасининг эвакуация зинапоясининг энг паст жойидан туриб бошқарилиши керак.\n172. Нефть ва нефть маҳсулотининг максимал хавфсиз қуйиш тезлигини қабул қилишда қуйилаётган нефть маҳсулотининг хоссаси, қуйиш қурилмасидаги ўтказгич қувур диаметри ва деворлари материалининг хоссалари инобатга олиниши ва лойиҳада белгиланиши керак.\n173. Ўтказгич қувурлар ва қуйиш-тўкиш коллекторлари тизимларида ёнғин ва портлаш хавфи бор аралашмалари ҳосил бўлишининг олдини олиш мақсадида, махсус ишларга мўлжалланган ускуналар ва турғун тармоқлардан фойдаланиб, мазкур жойларга инерт газ ёки буғ олиб келишини кўзда тутиш лозим.\n174. Нефть ва нефть маҳсулотларини темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаси яшиннинг бевосита уриши ва электр магнит индукциясидан ҳимояланган бўлиши зарур.\n175. Темир йўл қуйиш-тўкиш эстакадаси жойлашган темир йўллар эстакададан темир йўл вагон-цистернани ҳар икки томонга юргизиб чиқариб олишга имкон берадиган равишдаги айланиб ўтиш йўлларига эга бўлиши, унинг узунлиги эстакададан камида 30 м гача чўзилиб, махсус тўсиққача етиши керак.\n3-§. Автоёқилғи қуйиш эстакадаларига\n176. Автоцистерналарга автоёқилғи қуйиш майдонлари нефть маҳсулоти гуруҳларига кўра бирлаштирилади ва айвон остида жойлаштирилади. Айвон конструкцияси ёнмайдиган материалдан тайёрланган бўлиши лозим.\n177. Автоёқилғи қуйиш эстакадаси жойлашган майдонча қаттиқ қопламали бўлиб, тўкилган нефть маҳсулотларининг махсус йиғгичга, ёғин сувларининг эса оқова сув тизимига келишини таъминлаши керак.\nҚуйиш қурилмалари технологик схемага мувофиқ тартиб рақамга ва ушбу қурилмадан ўтадиган нефть маҳсулоти нави (сорти)нинг номига эга бўлиши лозим. Майдонларда йўл ҳаракати ва ёнғин хавфсизлигига доир белгилар ўрнатилиши зарур.\n178. Носоз автоцистерналарнинг автоёқилғи қуйиш эстакадасида таъмирланиши тақиқланади.\n179. Автоёқилғи қуйиш эстакадаси (пункти)да оператор хонасидан автоматик тарзда бошқариладиган қуйиш устунлари ва автоматик усулда қуядиган қурилмаларни қўллаш керак.\n180. Автоёқилғини қуйишни қўлда, гидравлика ёки пневматик усулда амалга оширишда қўлланиладиган қуйиш-тўкиш қурилмасининг узатмалари, қурилма механизмлари тасодифан, ўз-ўзидан ҳаракатга келишининг олдини олиш лозим.\n181. Автоцистернага қуйилаётган нефть маҳсулоти автоцистерна тошиб кетишининг олдини олиш учун белгиланган сатҳгача нефть маҳсулоти тўлдирилганда, автоматик тарзда қуйилишни тўхтатиб қўядиган автоматик чегаралагич мосламани қўллаш зарур.\n182. Автоцистернага нефть маҳсулотини қуйиш тугаллангандан сўнг қувурдаги нефть маҳсулотини тўкмай, унинг нефть маҳсулотидан тўлиқ бўшатиб олинишини таъминловчи чора-тадбирларни кўзда тутиш лозим.\n183. Қуйиш мосламаларида уларнинг оғзигача нефть маҳсулотлари билан тўлдирилган автоцистерналарни автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан чиқиб кетишининг олдини олиш учун улар махсус воситалар (светофорлар ва шлагбаумлар) билан жиҳозланиши керак.\n184. Автоёқилғи қуйиш эстакадасида нефть маҳсулотини олаётган ёки тушираётган автоцистерналарда ҳайдовчи насоснинг ишга тушиб кетишининг олдини олувчи, ертуташтиргич мосламаси билан жиҳозланган блокировка тизими бўлиши лозим.\n185. Ёнғин содир бўлганда, автоцистернани судраб олиб чиқиб кетиш учун автоёқилғи қуйиш эстакадасида трос ёки штанга бўлиши лозим.\n186. Автоцистерналарда ГОСТ 194333.3-2000 "Хавфли юклар. Маркировка" талабларига мувофиқ тегишли белгилари, ҳаракатланаётганда ерга туташтирувчи занжирнинг тегиб турадиган қисмининг узунлиги 100 - 200 мм келадиган учқун чиқармайдиган материалдан ясалган бўлиши керак.\n187. Автоцистерналарда иккита ўт ўчиргич, кигиз, қуруқ қумли қути, белкурак ва хавф ҳақидаги ахборот тизимининг маълумот жадвали бўлиши зарур.\n4-§. Резервуар паркларига қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n188. Резервуар паркининг ҳудудига кириш учун марзанинг ҳар иккала томонига тутқичлари бор ўтиш зинапояларини ўрнатиш зарур. Бунда:\nалоҳида турган резервуар учун - камида иккита;\nрезервуарлар гуруҳи учун - камида тўртта.\nЎтиш жойларини белгилашда ходимлар юриши учун қулай нуқталарни танлаш лозим. Ўтиш жойлари (зинапоялари) бўлмаган жойларда марза устидан юриб ўтиш тақиқланади.\n189. Резервуар парки ҳудудига махсус учқун сўндиргичи йўқ транспорт воситаларнинг кириши тақиқланади.\n190. Пойдевори чўккан, зич бўлмаган ҳамда носоз ускунали резервуарлардан фойдаланиш мумкин эмас.\n191. Резервуар томига, нарвоннинг ҳар иккала томонига қараб, резервуар периметри бўйича ва нарвон тутқичларига уланган, баландлиги камида 1 м тўсиқ-тутқичлар ўрнатиш лозим.\nРезервуар томидаги ускуналарга хизмат кўрсатишда фойдаланиладиган майдончалар нарвоннинг энг юқори поғонаси билан маҳкам туташтирилган бўлиши лозим. Майдончаларда ёғоч пол ўрнатиш тақиқланади.\n192. Қудуқларнинг металл люкларини, резервуарларнинг нарвонларини ва томини фақат ёғочли кураклар билан тозалаш керак.\n193. Резервуарлардаги нефть маҳсулотларини иситиш ҳарорати нефть маҳсулоти буғларининг берк тигелда алангаланиши даражасидан 15° С паст ва 90° С дан юқори бўлмаслиги керак. Резервуардаги иситилаётган нефть маҳсулотининг ҳарорати мунтазам назорат қилиб борилиши, олинган кўрсаткичлар эса, бошқарув хонасида (оператор хонасида) қайд қилиб борилиши лозим.\n194. Нефть маҳсулотини буғ иситгич ёрдамида қиздирганда, тўйинган буғнинг босими 0,4 МPа дан (4 кг/кв.см дан) ортиқ бўлмаслиги керак.\n195. Резервуарлар (парклар) марзалари ичига электр ускуналарни ўрнатиш ва электр кабель тармоқларини ётқизиш мумкин эмас, ёнғин ва портлашдан ҳимояланиб ясалган электр иситиш тизими, назорат ва автоматика қурилмалари ҳамда маҳаллий ёритиш асбоблари бундан мустасно.\n196. Резервуар яқинида ўрнатилган беркитиш қурилмаси қўлда ҳамда марзадан ташқарида туриб электр узатмали зулфин орқали бошқариладиган бўлиши керак.\n5-§. Насос станцияларига қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n197. Насос станциясининг эшик ва деразалари ташқарига очиладиган ҳамда эшиклари остонасиз (бўсағасиз) бўлиши керак. Ёруғлик тушадиган тирқишлар тўсилмаган бўлиши, дераза ойналар ва фонарлар тозалаб турилиши зарур.\n198. Айвонларга жойлаштирилган очиқ насос станцияларидаги ён тўсиқларининг юзаси унинг ўша ён томони полдан томнинг ёки насосхона айвонининг энг юқори нуқтасигача ҳисоблаганда умумий юзасининг 50 фоизидан кўп бўлмаслиги керак.\nНасос станцияларининг ён томонидаги ҳимоя тўсиқлари ёнмайдиган материалдан ясалиб, табиий шамоллатиш шартларига кўра полдан (ердан) камида 30 см кўтарилиб турган бўлиши керак.\n199. Тез алангаланадиган суюқликларни ҳайдаш (дамлаш) учун икки ёнлама, зарур ҳолларда эса, бир ёнлама ва қўшимча зичлагичли сальниксиз марказдан қочма насослар ишлатилиши лозим.\n200. Транспортировка қилинаётган (ҳайдалаётган) нефть маҳсулотининг орқага қараб ҳаракатланишининг олдини олиш учун ўтказгич қувурининг дамлаш тармоғига тескари клапан ўрнатиш лозим.\n201. Насосларнинг хавфсиз ишлатилишини таъминлаш мақсадида уларни сигнализация ва блокировка тизими билан жиҳозлаш лозим.\n202. Нефть ва нефть маҳсулотларини ҳайдовчи насослар қаерга ўрнатилишидан қатъи назар, маҳаллий ва масофадан туриб бошқарувга эга бўлиши зарур.\n203. Насосларнинг сўрувчи ва ҳайдовчи тармоқларида масофадан туриб бошқариладиган беркитувчи ёки узиб қўювчи қурилма кўзда тутилиши лозим. Масофадан узиб қўядиган мослама ҳар бир муайян ҳолат учун ўтказгич қувурнинг диаметри ва узунлигига қараб лойиҳаловчи ташкилот томонидан белгиланади.\n204. Насос станциясининг поллари ёнмайдиган ва нефть маҳсулотлари таъсирига дош берадиган материаллардан ясалиши лозим. Полда дренаж лотоклари бўлиб, улар яхши ёпиладиган лотокнинг таги ва деворларини сув ва нефть маҳсулоти ўтказмайдиган қилиб ясалиши керак. Лотоклар оқова тизим томонга гидрозатвор орқали қиялатиб ўрнатилиши зарур.\n205. Насос станциясидаги ўтказгич қувурлар лотокларга жойлаштирилиши ва деворлар (тешиклари) орқали ўтган жойларининг зичлагич мосламаларини қўллаб беркитиш лозим.\n206. Насос ёки компрессорнинг сўрувчи ва ҳайдовчи ўтказгич қувурлардаги беркитиш, ажратиш ва сақлагич қурилмаларини қоида тариқасида, насос ёки компрессорга яқинроқ, хизмат кўрсатиш учун қулай ва хавфсиз жойга ўрнатиш керак.\n207. Ёнма-ён жойлашган насосларнинг қисмлари ўртасидаги ҳамда насослар билан бино деворлари ўртасидаги масофа камида 1 м, икки қатор қилиб ўрнатилганда эса, қаторлар ораси камида 2 м бўлиши лозим.\nНасосларнинг қисмлари, ўтказгич қувурлар ва бошқа ускуналар эшикдан камида 1 м нарига ўрнатилган бўлиши керак.\n208. Ускуналар ва ўтказгич қувурларнинг 45° С гача қизийдиган юзалари тўсилган ёки ходимлар текканда куйиб қолишининг олдини олувчи изоляцияловчи материал билан қопланган бўлиши лозим.\n209. Насос станциясида жойлашган асосий ва ёрдамчи ускуналар технологик схема асосида тартиб рақамлар билан белгиланиши керак. Тартиб рақамларни кўринарли жойга оқ бўёқ билан ёзиш зарур. Двигатель билан насос ўртасида девор бўлса, тартиб рақам ҳам насосга, ҳам двигателга ёзилади. Насос агрегати бир хонада жойлашган бўлса, рақам фақат двигателга ёзилади.\n210. Насос станциясидаги асосий ва ёрдамчи қурилмалар ҳамда сув таъминоти, шамоллатиш, оқава, ҳаво таъминоти ва ёнғин ўчириш тизимлари бир-биридан фарқланадиган рангларга бўялиши керак. Ўтказгич қувурларининг сиртларида уларнинг вазифалари ҳамда ҳайдалаётган нефть маҳсулотининг йўналиши кўрсатилиши лозим.\n211. Двигатель ва насосларда, улардаги айланма ҳаракатнинг йўналишини кўрсатувчи стрелкалар, ишга тушириш қурилмасида эса "Ишга тушириш" ва "STOP" ёзувлари бўлиши лозим.\n212. Насос станциясидаги кнопкалар (тугмачалар) ва қайта улагичлар ёнғин ва портлашдан ҳимояланиб ҳамда нам ўтказмайдиган қилиб ясалган бўлиши зарур.\n"Ишга тушириш" кнопкаси (тугмачаси) пульт юзасидан 3 - 5 мм пастроқ қилиб, "STOP" кнопка (тугмача)си эса, қўзиқорин шаклида бироз катталаштирилган бўлиб, пульт юзасидан (панелдан) бўртиб чиқиб турган бўлиши керак.\n213. Ҳар бир насос агрегатига манометр ўрнатилиши лозим. Манометрсиз ёки носоз манометрли насосларни ишлатиш тақиқланади.\n214. Насос агрегатида уни ерга туташтирувчи тизимга улашга хизмат қилувчи мослама бўлиши, унинг устига ертуташтиргич белгиси қўйилиши лозим.\n215. Берк бинодаги насос станцияларида мажбурий оқимли-сўрувчи шамоллатиш тизими ва ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари бўлиши лозим.\n216. Насос станцияларидаги мойлаш воситаларининг миқдори сутка эҳтиёжи даражасида беркитиладиган металл идишларда сақланиши керак.\n217. Артиш материалларини қопқоқли металл қутиларга йиғиб, кейинчалик қайта ишлатишга тайёрлаш ёки йўқ қилиб юбориш мумкин.\nМойлаш воситаларини узоқ муддат сақлашга рухсат этилмайди.\n218. Насосларни ишлатишда подшипниклар ва сальниклар ҳолатига алоҳида эътибор бериш зарур.\nПодшипниклар етарли даражада мойланган бўлиши лозим ва улар 60° С дан ортиқ қизиб кетмаслиги керак.\nПодшипниклар ҳароратини ҳар соатда камида бир марта текшириб туриш керак.\n219. Насослар ва ўтказгич қувурларнинг иссиқ юзасига артиш материаллари ёки нефть маҳсулотлари шимилган буюмларни қўйиш тақиқланади.\n220. Насосларни ишлатишда насосларда ва ўтказгич қувурлари герметик бўлиши ҳамда сальникли зичлагичлар ва бошқа жойларида нефть маҳсулотларини меъёрдан ортиқ миқдорда сизиб чиқиш ҳолатлари дарҳол бартараф этилиши зарур.\n221. Насос станциясидаги барча ускуналарнинг ишқаланувчи деталлари ўз вақтида мойланиши керак. Мойлаш пайтида нефть маҳсулотининг сачраб, оқиб кетишига йўл қўймаслик керак.\n222. Ишлаб турган насослар иш режимида бирор носозликлар (шовқин, ҳаддан ташқари кучли тебраниш, подшипниклар қизиши, сальниклардан нефть маҳсулоти сизиб чиқиши ва дарзликлар) аниқланганда, насосларнинг ишлашини дарҳол тўхтатиш зарур. Носозлик сабаблари аниқланиб, уларга барҳам берилмагунча насосларни ишлатиш тақиқланади.\n223. Насослар ишини автоматик тарзда назорат қилиш воситалари бўлмаса, асбоб-ускуналарнинг ишлашини мунтазам равишда назорат қилиб туриш зарур.\n224. Насос станциясига электр энергияси тўсатдан келмай қолганда, двигателларни электр тармоғидан тезда узиб қўйиш керак.\n225. Ҳар бир насос станциясида авария ҳолати учун асбоб-ускуналар комплекти ва аккумуляторли фонарлар захираси бўлиши ҳамда улар махсус жавонларда сақланиши керак.\n6-§. Технологик ўтказгич қувурларига\n226. Технологик ўтказгич қувурларини қуриш ва жойлаштиришга доир умумий хавфсизлик талаблари ҚМҚ 3.05.05-98 "Технологик ускуналар ва технологик ўтказгич қувурлар"га мувофиқ бўлиши керак.\n227. Ташкилотнинг технологик ўтказгич қувурлари технологик схемасида уларнинг ер усти ва ер остидаги ўтказгич қувурларининг ҳамда уларга ўрнатилган беркитиш қурилмаларининг жойлашуви кўрсатилиши лозим.\nЎтказгич қувурларининг жойлашув схемасини ташкилот раҳбариятининг рухсатисиз ўзгартириш мумкин эмас.\n228. Нефть ва нефть маҳсулотларини ўтказгич тармоқлари орқали транспорт қилиш учун фақат пўлат технологик ўтказгич қувурларни қўллаш керак.\nМазкур мақсадлар учун шиша ва бошқа мўрт материаллар ҳамда ёнувчи ва қийин ёнувчи материаллардан (фторпласт, полиэтилен, винипластдан) ясалган ўтказгич қувурлардан фойдаланишга рухсат этилмайди.\n229. Ташилаётган (ҳайдалаётган) нефть маҳсулотининг коррозияга фаоллиги ва ишлатишга мўлжалланган муддатига кўра ўтказгич қувурларининг деворлари қалинлигининг коррозия туфайли емирилишини ҳисобга олиб танлаш керак.\n230. Нефть ва нефть маҳсулотли технологик ўтказгич қувурларини нефть базалари ҳудуди бўйлаб ер юзасига, ёнмайдиган конструкциялар, эстакадалар, устун ва таянчларга ўрнатиб жойлаштириш керак.\n231. Ўтказгич қувурларини бир-бирига улаш фақат пайвандлаш орқали амалга оширилади. Ўтказгич қувурлар орқали қотиб (қуюқлашиб) қоладиган нефть маҳсулотларини ҳайдаётганда ҳамда арматура ва технологик ускуналар ўрнатиладиган жойларда ёнмайдиган материалдан ясалган қистирмали фланецли уланмаларни қўллашга рухсат этилади.\n232. Ўтказгич қувурларни пуфлаш учун инерт газ ва буғни ўтказгич қувурининг бошланиш ва охирги нуқталарига улаш лозим. Бунда арматура ва тиқинли штуцерлар ўрнатилган бўлиши керак.\n233. Ёнғин ва портлашдан ҳимояланган арматуранинг электр узатмаларини капитал таъмирлаш ихтисослаштирилган ташкилотларда амалга оширилади.\n234. Марказдан қочма насослар ва компрессорларнинг ҳайдовчи (дамловчи) ўтказгич қувур тармоғига ҳайдалаётган суюқликни тескари йўналишда ҳаракатланиб кетишининг олдини олиш мақсадида тескари клапан ёки шунга ўхшаш қурилма ўрнатилиши, зарур бўлганда эса, сақлагич қурилмасини (клапан) ўрнатиш лозим.\nТехнологик ўтказгич қувурларининг беркитувчи-тартибга солувчи арматурасига ижровий технологик схемага мувофиқ, унинг тартиб рақами ёзиб қўйилиши зарур.\nБеркитувчи, тартибловчи ва сақловчи арматуралар уларга хизмат кўрсатишга ва бошқаришга қулай ҳамда осон бориладиган жойларга ўрнатилиши керак.\n235. Ер усти технологик ўтказгич қувурларининг таянчлари (устунлари) ва осма мосламаларининг хавфли даражада осилиб қолиши ёки авария ҳолати содир этилишининг олдини олиш мақсадида улар доимий назорат остида бўлиши керак.\n236. Технологик ўтказгич қувурлари устидан ходимлар ўтадиган жойларга ўтиш майдончалари ёки тутқичли кўприкчалар қуриш лозим.\n237. Технологик ўтказгич қувурларининг лотоклари ва траншеялари ёнмайдиган материалдан ясалган плиталар билан беркитилиши зарур.\n238. Технологик ўтказгич қувурларининг лотоклари, траншеялари ва қудуқлари доимо тоза ҳолатда бўлиши, мунтазам равишда сув билан ювиб турилиши шарт.\nҚудуқлар, камералар ёки траншеяда (лотокларда) жойлашган беркитиш арматуралари қудуқ ёки траншеяга (лотокка) тушмасдан юқоридан туриб очиб-ёпиш имконини берувчи мосламага эга бўлиши керак.\n239. Ўтказгич қувурларнинг арматураларини очиш ёки ёпиш учун ломлар ва қувурларни ишлатиш тақиқланади.\n240. Технологик ўтказгич қувурларида берк (тупик) участкалар бўлса, улар доимий назорат остида бўлиши зарур.\n241. Технологик ўтказгич қувурлари ва арматураларни қиздириш учун гулхан, машъала ва кавшарлаш лампаларини қўллаш мумкин эмас. Бунда қиздириладиган участкани ишлаб турган тармоқдан узиб (ажратиб) қўйиш ва қайноқ сув ва буғдан фойдаланиш керак.\n242. Технологик ўтказгич қувурларида содир бўлган тиқинларни бартараф этиш учун ишқаланиш ёки қувурга урилиш туфайли учқун ҳосил қилувчи пўлат симлар ва бошқа мосламаларни ишлатиш тақиқланади.\n243. Ностандарт улаш деталлари ва арматураларни қўллаган ҳолда технологик ўтказгич қувурларини ишлатишга йўл қўйилмайди.\n244. Нефть маҳсулотларини ҳайдаш пайтларида технологик ўтказгич қувурлари ва уларнинг арматураларини таъмирлаш тақиқланади.\n245. Нефть маҳсулотларини ҳайдовчи технологик ўтказгич қувурларида электр статик ҳодисаси рўй беришига йўл қўймаслик учун улар ерга туташтирилиши лозим.\n7-§. Лабораторияларга қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n246. Лабораторияларни ёнғинга чидамлилик бўйича камида II даражадаги биноларга жойлаштириш керак. Лабораториялар бошқа ишлаб чиқариш биноларидаги хоналарга жойлаштирилганда, улар ёнмайдиган девор билан ажратиб қўйилиши лозим.\n247. Лабораториянинг ишчи хоналари оқимли-сўрувчи шамоллатиш тизимига ва шкафлар ҳамда бошқа газ ажралиб чиқувчи манбалардан сўрувчи маҳаллий мосламаларга эга бўлиши керак.\n248. Лабораториянинг барча хоналари доимо тоза бўлиши керак. Тўкилган тез алангаланадиган суюқликлар ва ёнувчи суюқликлар йиғиб олиниб, мазкур жой тезда иссиқ сув билан ювилиши зарур.\n249. Заҳарли ёки ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд бўлган буғлар ва газлар ажралиб чиқиши эҳтимоли бўлган барча ишлар сўрувчи шкафда бажарилиши лозим. Сўрувчи шкафлар ичида очиқ оловни қўллаб ишлаш зарур бўлганда, иш жойини қаровсиз қолдириш мумкин эмас.\n250. Нефть маҳсулотлари ва бошқа тез алангаланадиган суюқликларни қиздириш зарур бўлганда, суюқлик кўпириб ва сачраб кетмаслиги учун уни сувсизлантириб олиш лозим.\n251. Сўрувчи шкафларни идишлар, асбоблар ва бажарилаётган ишга алоқаси бўлмаган бошқа лаборатория ускуналари билан аралаштириб юбориш тақиқланади.\nОйналари синган ва шамоллатиш тизими носоз бўлган сўрувчи шкафларни ишлатиш тақиқланади.\n252. Ёнғин ва портлаш хавфи бор моддалар билан ишлашга мўлжалланган иш столлари ва сўрувчи шкафлар ёнмайдиган материал билан қопланиб, қирғоғи камида 1 см бортга эга бўлиши, фаол кимёвий моддалар билан ишлайдиган жойлар эса, улар таъсирига бардош берадиган материал билан қопланиши керак.\n253. Сўрувчи шкафлар ва идиш ювиш хоналари ёнғин ва портлашдан ҳимояланган чироқлар билан ёритилиши керак. Ток штепсель қурилмаларини сўрувчи шкафдан ташқарига жойлаштириш керак.\n254. Лаборатория ходимлари нефть маҳсулотлари, ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд бўлган кимёвий моддалар ва материалларни билишлари ва улар билан ишлаганда хавфсизлик чораларига риоя қилишлари зарур.\n255. Ёнувчи ва заҳарли моддаларни қиздириш (иситиш) билан боғлиқ ишларни бажарганда, лаборатория хонасида камида икки киши бўлиши керак. Иш жойини қаровсиз қолдириш тақиқланади. Ходим маълум вақтга иш жойини қолдириши керак бўлганда, иситиш манбалари токдан ажратиб қўйилиши лозим.\n256. Махсус кийимсиз ёки ёғ-мой билан ифлосланган махсус кийимда иш бажариш тақиқланади.\n257. Иш якунида газ ва сув жўмраклари ёпилганлиги, горелкалар, лампалар, электр иситиш асбоблари, электр моторлар, шамоллатиш тизимлари, электр ёриткичлар манбадан узилганлиги, раковинанинг сув билан ювилганлиги, барча ёнувчи моддалар омборга йиғилганлиги, реактивлар ва материаллар турган идишларнинг оғзи тиқинлар билан беркитилганлиги, лаборатория хонаси ва иш жойлари йиғиб-саришталанганлиги текширилиши зарур.\n258. Иш учун зарур бўлган нефть маҳсулотлари ва реактивлар кунлик эҳтиёж миқдорида сақланиши мумкин. Улар сўрувчи шкафлар ичида сақланаётган бўлса, ушбу шкафларда таҳлиллар ўтказиш тақиқланади.\nЎзаро кимёвий қўшилиши оқибатида ёнғин ва портлаш ҳосил қилувчи моддаларни бирга сақлашга йўл қўйилмайди.\n259. Ёнғин хавфи бор моддалар (нефть, бензин, бензол, спирт ва бошқалар), нефть маҳсулоти намуналари, кислоталар ва ишқорлар ёнғин хавфсизлиги талабларига жавоб берадиган хоналарда сақланиши керак.\n260. Лабораторияда бир турли газли баллонни биттадан ортиқ миқдорда сақлаб туриш тақиқланади.\n261. Лабораториянинг газ тармоғи иш жойидаги жўмрак ва кранлардан ташқари, бинонинг ташқарисига қулай қилиб жойлаштирилган ҳамда умумий беркитиш жўмрагига эга бўлиши лозим.\n262. Иш жойлари ва сўрувчи шкафлардаги сув ва газ жўмраклари хизмат кўрсатиш учун қулай ва хавфсиз жойга ўрнатилиши зарур.\n263. Носоз уланмалар ёки жўмраклардан газ сизиб чиқаётганлиги аниқланганда, газ тармоғидаги умумий жўмрак ёрдамида газ келиши тўхтатилиб, газ сизиб чиқишига барҳам бериш ва хона шамоллатилиши лозим.\nГаз тармоғидаги герметикликни текшириш учун очиқ оловдан фойдаланиш тақиқланади. Баллонлар ёки редуктор жўмракларидаги нозичлик совун кўпиги суртилиб аниқланади.\n264. Суюлтирилган газ баллонларидан фойдаланилганда, улар қуёш нури тўғридан-тўғри тушмайдиган, ёриткич ва иситгич ускуналаридан чиқаётган иссиқлик таъсир қилмайдиган жойларга ўрнатилиши (сақланиши) лозим. Баллонлар махсус хомутлар ёрдамида тик ҳолатда ўрнатилади.\n265. Ёнувчи газли баллонларни оқимли-сўрувчи шамоллатиш тизими билан жиҳозланган махсус биноларда (хоналарда) сақлаш ва ўрнатиш лозим. Усти беркитилган очиқ жойларда махсус жавон ёки панжарали яхши шамоллатиладиган шкафларда сақлаш ёки ўрнатиш керак.\n266. Нефть маҳсулотлари намуналари, тез алангаланадиган эритувчилар ва реактивларни сақлаш учун сўрувчи шамоллатиш тизими билан жиҳозланган махсус бино ажратилиши лозим.\nНамуналарни бино ташқарисига ўрнатилган табиий шамоллатилувчи металл қутиларда сақлаш мумкин.\n267. Кимёвий модда солинган ҳар бир идишга маҳсулот номи ёзилган этикетка ёпиштирилиши лозим.\n268. Тажовузкор (реактив) суюқликлар шиша идишларга солиниб, улар маҳкам ва зич қилиб беркитилиши, солинган модданинг номи ва концентрацияси ёзилган биркалар боғлаб қўйилиши керак. Мазкур шиша идишларнинг оғзини беркитмай ташиш тақиқланади.\n269. Тажовузкор (реактив) суюқлик солинган идишни қўлда ёки елкада ташиш мумкин эмас. Бунда тажовузкор (реактив) суюқлик солинган идишни механизациялашган мосламалардан фойдаланган ҳолда махсус замбиллар ёки қўш қават тагликли корзиналарда икки киши бўлиб ташиш лозим.\n270. Тажовузкор (реактив) суюқлик солинган идишларни ўтиш жойлари ва кўпчилик йиғиладиган жойларда қаровсиз қолдириш тақиқланади.\n271. Тажовузкор (реактив) суюқликларни бир идишдан бошқасига қуйишда ёки майда идишларга қуйишда четлари қайириб қўйилган ва ҳаво чиқарувчи найчаси бор махсус хавфсиз воронкалардан фойдаланиш керак.\n272. Кислоталарни қуйиш, ишқорларни эритиш ҳамда уларни қўллаш жойлари маҳаллий сўрувчи шамоллатиш тизими, тоза латта, сочиқ, қўл ювиш учун шлангли сув жўмраги ва кўзни ювиш учун сув фаввораси (фонтанча) билан жиҳозланиши лозим.\n273. Фойдаланилган нефть маҳсулоти қолдиғи, тажовузкор (реактив) суюқликлар ва заҳарли моддалар махсус металл идишга қуйилиши ва иш охирида лабораториядан ташқарига чиқариб ташланиши зарур. Мазкур суюқликларни раковиналар ва маиший оқова тизимига тўкиш тақиқланади.\n274. Ўта зарарли ва заҳарли моддалар билан иш олиб борилаётган биноларнинг шамоллатиш тизими алоҳида ва бошқа хоналарнинг шамоллатиш тизимига уланмаган бўлиши керак.\n275. Бензин, эфир ёки бошқа ёнғин хавфи мавжуд бўлган моддалар ерга тўкилганда ҳамда газ ҳиди сезилганда, барча горелкаларни ўчириш ва газ чиқаётган манбани топиш ҳамда носозликни бартараф этиш зарур. Бунда электр асбоблардан фойдаланиш тақиқланади.\n276. Лаборатория идишларини ювиш жойи ишчи хоналардан бошқа бўлиб, ёнмайдиган яхлит тўсиқ билан ажратилиши ва алоҳида чиқиш эшигига эга бўлиши зарур.\n277. Ювиш хонасига киришда, унинг ёнғин ва портлаш хавфлилиги даражаси бўйича тоифасини кўрсатувчи ва тамаки маҳсулотлари истеъмол қилинишини тақиқловчи хавфсизлик белгилари мавжуд бўлиши керак.\n278. Ювиш хонасидаги идиш ювиш жойи эритмалар сақланадиган жойидан алоҳида ҳамда маҳаллий сўрувчи шамоллатиш ва умумий оқимли-сўрувчи шамоллатиш тизими билан жиҳозланган бўлиши лозим.\n279. Ювиш жойига ўткир кислоталар, ишқорлар ва заҳарли моддалар ишлатилган идишлар топширилишидан олдин тўлиқ бўшатилиши ва нейтраллаштирилиши зарур.\n280. Сульфат кислотаси концентрациясини пасайтириш учун кислотани майда порциялар билан сувга қуйиш керак.\n281. Каустик соданинг унча катта бўлмаган эритмасини тайёрлаш учун идишга олдин сув қуйиб, сўнгра унга каустик сода бўлаклари солиниши ва тўлиқ эригунча аралаштириб турилиши зарур.\n282. Каустик сода эритмасини қўлда синмайдиган, беркитиладиган идишда ёки махсус катакчаларга жойлаштирилган, тагига юмшоқ материалдан таглик қўйилган шиша идишларда ташиш мумкин.\n283. Хлорли оҳак ва оҳакли эритмани ташиш, майдалаш ва тарозида тортишда ходимларга халат, респиратор, ҳимоя кўзойнаклари, газниқоб ва қўлқоплар берилиши керак.\n284. Заҳарли моддаларни лаборатория раҳбарининг рухсатисиз беришга рухсат этилмайди.\n285. Ўювчи моддалар инсон танасига текканда, зудлик билан жароҳатланган жой кучли сув оқими билан ювилиши керак.\n286. Озиқ-овқат маҳсулотлари махсус ажратилган жойларда истеъмол қилиниши зарур. Тажовузкор (реактив) моддалар билан иш бажариладиган хоналарда озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилишга йўл қўйилмайди. Озиқ-овқат маҳсулотларини истеъмол қилишдан олдин қўллар ювилиб, махсус кийим ечиб қўйилиши лозим.\n287. Тўкилган кислота устига қум сепилиб, кислота шимилган қум курак билан тозаланиб, ўрнига сода ёки оҳак тўкилиб, сув билан ювилади ва қуруқ латта билан артилади.\n288. Ўювчи моддалар, кислоталар, ишқорлар билан ишлашдан олдин кран очилиб, сув оқизиб қўйилиши ёки сув захирасига эга бўлиши лозим.\n289. Ичида босим ёки вакуум ҳосил бўлиши мумкин бўлган шиша идишлар ғилоф билан ўралган бўлиши керак.\n290. Шиша таёқча ва найчаларни синдиришда ҳамда улар учига резина найчаларни кийдиришда сочиқдан фойдаланиб ишлаш керак. Бунда шиша найчалар ва таёқчаларнинг учини оловда эритиб олиш зарур.\n291. Шиша найчаларни тиқин ичига киритишда, найчани тиқин ичига кирадиган томонига яқин жойдан ушлаш керак. Найча тиқинга киришини осонлаштириш учун тиқиндаги тешикни сув ёки глицерин билан ҳўллаш лозим.\n292. Лабораториянинг бино ва хоналарида чекиш, очиқ оловдан фойдаланиш, полни бензин ёки керосин билан ювиш, коржома, латталарни иситиш конструкциялари устида қуритиш, буғли иситиш қувурлари устида тез алангаланадиган нефть маҳсулотлари билан ишлаш, тўкилган нефть маҳсулотини йиғиштириб олмай қолдириш, ёнувчи суюқликларни раковина ва ювиниш жойларига тўкиш тақиқланади.\n293. Иш столлари, шкафлар, дераза токчаларини нефть маҳсулоти солинган идишлар билан тўлдириб ташламаслик керак.\n294. Ёғ-мой артилган латталар, қипиқ ва бошқа шунга ўхшаш материаллар қопқоқли темир қутиларга тўпланиб, иш якунида махсус ажратилган жойга чиқариб ташланади.\n295. Олов билан боғлиқ ишларни бажаришда лабораторияда камида икки киши бўлиши керак.\n296. Оловли ишларни бажарадиган иш столи юзаси тунука, кафель ёки линолеум билан қопланиши, иситувчи асбоб тагига асбестнинг қалин листи қўйилиши лозим. Тез алангаланадиган суюқликларни бевосита аланга устида қиздириш тақиқланади.\n297. Тез алангаланувчи хавфли моддаларни оловли ишлар бажарилаётган бинода бир идишдан бошқасига қуйиш, ёнувчи материалларни горелкалар ва бошқа иситиш асбоблари ёнида сақлаш мумкин эмас.\n298. Этилланган маҳсулотларни таҳлил қилиш билан банд бўлган ходимларнинг иш кийимлари дегазация қилиниши ва ҳар ойда камида икки марта ювилиши керак.\n299. Дегазация камераси бўлмаганда, иш кийимлари керосинга ботирилиб икки соат ушлаб турилиб, сиқиб ташланиши ва сувда қайнатилиб, иссиқ сув билан яхшилаб ювилиши ва шундан кейин умумий ювиш жойига топширилиши лозим.\n300. Этилланган бензинни ёндиргичларнинг ёқилғиси сифатида ёки лаборатория ишларида эритгич сифатида ишлатишга, қўл ва лаборатория идишларини ювишга рухсат этилмайди.\n301. Симобли асбоблар ва бошқа таркибида симоб бўлган ускуналардан СанҚваМ 0247-08 "Симоб билан ва симоб солинган асбоблар билан ишлашга мўлжалланган ишлаб чиқариш ва лаборатория хоналарини лойиҳалаш, барпо этиш, фойдаланишга доир санитария қоидалари"га мувофиқ фойдаланиш лозим.\n302. Лаборатория биноси синган термометрлар, манометрлар ва бошқа асбоблардаги симобнинг тўкилиши туфайли ифлосланганда, симоб томчилари (зарра) яхшилаб йиғиб олиниши зарур. Майда томчилар ҳўлланган фильтрлаш қоғози ёки газета воситасида ҳамда мис ёки оқ тунукадан ясалган пластинкалар ва амалгамация қилинган мўйқалам ёрдамида йиғилади.\n303. Қоғозга ёки мўйқаламга ёпишган симоб зарралари сувли идишга силкитиб туширилиши керак. Турли тирқишлар, ёриқлар ва бўшлиқларга кириб қолган симобни фақат кимёвий усулда (демеркуризациялаш) тозалаш мумкин.\nДемеркуризация хлорли темирнинг 20 фоиз сувли эритмаси билан зарарланган юзани ҳўллаб чиқиб, бир суткага қолдириш ёки юзани дихлораминнинг тўрт хлорли углероддаги 5 фоиз эритмаси билан 10 соатга ҳўллаб қўйиш ва қўшимча равишда натрий полисульфидининг 5 фоиз эритмаси билан ювилган ҳолда амалга оширилади.\n304. Юза тозалагандан кейин бир неча марта совунли, тоза сув билан ювилиши лозим. Демеркуризатор темирнинг хлорли эритмасини бўялган юзаларга ишлов беришда ҳам қўлланиши мумкин.\n305. Тўкилган симобни йиғишда ишлатилган чўткалар, челаклар, латталарга махсус усул билан ишлов берилиши ва зарарсизлантирилиши керак.\n306. Лаборатория биносида тоза ва қуруқ қум, қум учун курак, кигиз ёки асбест матоси ва ўт ўчиргичлар каби бирламчи воситалар бўлиши керак. Алангаланиб кетган нефть маҳсулотларини сув билан ўчириш мумкин эмас.\nЁнғин ўчиришнинг бирламчи воситалари бинога кириш жойига ўрнатилиши лозим.\n307. Сўрувчи шкафларда аланга содир бўлганда, шамоллатиш тизими дарҳол тўхтатилиши, электр иситиш асбоблари манбадан ажратилиши ёки ёнаётган газ горелкаси ўчирилиши ва алангани бартараф этиш чоралари қўлланиши лозим.\nЁнғин рўй берганда ёнғин хавфсизлиги бўлимига хабар берилиши зарур.\n308. Лаборатория биносида бегона шахсларнинг бўлиши тақиқланади.\n8-§. Қозонхонага қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n309. Қозонхонанинг иситиш ва шамоллатиш тизими ҚМҚ 2.04.05-97 "Иситиш, шамоллатиш ва кондиционерлаш" талабларига мувофиқ бўлиши шарт.\n310. Қозонхона қурилмаси қисмларини кўрикдан ўтказиш, тартибга солиш, созлаш пайтида фойдаланиладиган ечиб олинадиган ускуналарини жипс ўрнатиш учун уларга бўёқ ёки лак суртишга рухсат этилмайди.\n311. Қозонхона биносидаги биринчи қават полининг баландлиги бино атрофидаги ҳудуд баландлигидан паст бўлмаслиги керак.\n312. Қозонхонадан чиқадиган эшиклар ташқарига очилиши лозим. Эшикларда ичкаридан беркитиладиган мослама бўлмаслиги керак. Қозонхонадан чиқадиган эшиклар қозонлар ишлаб турганда беркитилмаслиги зарур.\n313. Қозонхона қурилмасининг конструкцияси уни монтаж қилишда, синаш ва таъмирлашда ҳамда хизмат муддати давомида ишлатишда хавфсизликни таъминлаши лозим. Тўсиқларнинг ғилоф ва эшикларида уларнинг ишончли берк ҳолатда туришини таъминлайдиган мосламалар бўлиши шарт.\n314. Қозондаги сувнинг сатҳини кўрсатувчи ускуна ясси, силлиқ ёки қўтир шаффоф шиша пластинкадан иборат бўлиб, камида 8 мм ли кўриш тирқишига эга бўлиши зарур.\n315. Мазкур тўғри ҳаракатланувчи кўрсатиш мосламаси кўпи билан 2 м баландликда, олд томонга кўпи билан 30° қия қилиб, тик ҳолатда ўрнатилиши лозим.\n316. Қозонга умумий буғ ўтказиш қобилияти қозоннинг бир соатлик унумдорлигидан паст бўлмаган камида иккита буғ сақлагич клапанлар ўрнатилган бўлиши керак.\n317. Сақлагич клапанлари хизмат кўрсатувчи ходимлар тегиб кетишидан ҳимояловчи тўсиқларга (ғилоф) эга бўлиши лозим.\n318. Қозон ўрнатилган бинода тез алангаланадиган ёқилғи солинган идишлар ҳамда ёнувчи мойлаш материалларининг захирасини сақлашга йўл қўйилмайди.\n319. Суюқ ёқилғини ёндиришда форсункалардан томадиган ёқилғининг қозонхона полига тушишига йўл қўймаслик керак.\n320. Суюқ ёқилғи келадиган ўтказгич қувурларига, зарур ҳолларда қозонларга боришини тўхтатадиган, беркитиш жўмраклари ўрнатилиши зарур.\n321. Қозонхонада соат, фавқулодда вазиятлар учун овозли сигнализация тизими ва ташкилот раҳбарияти ҳамда буғ истеъмолчилари билан алоқа ўрнатиш учун алоқа воситалари бўлиши зарур.\n322. Ходимга қозон ичида ишлаш учун наряд-рухсатнома қозон ичидаги ҳарорат 60° С дан ортиқ бўлмаганда берилиб, ушбу наряд-рухсатнома белгиланган тартибда расмийлаштирилган бўлиши шарт.\n323. Газ юриш йўлларида ишлашга ундаги ҳарорат 60° С дан ортиқ бўлмаганда рухсат берилади. Иш бошлашдан олдин мазкур жойлар шамоллатилиши, ишлаб турган қозонлардан газ ва чанглар кирмайдиган қилиб заслонкалар зичланиб қулфлаб қўйилиши ҳамда вақтинчалик ғишт девор билан ажратиб қўйилиши керак.\nГаз юриш йўлларидаги ҳарорат 50 - 60° С бўлганда, ходимлар унинг ичида 20 дақиқадан ортиқ бўлмаслиги керак.\n324. Зулфинлар орқали узиб қўйилган ўтказгич қувурлари, буғ ўтказгичлари ва газ ўтказгичлари участкаларида ҳамда қозон қурилмасининг газ юриш йўлларининг ажратилган қисмида ишлар олиб борилаётганда, уларнинг тегишли зулфинларига ва қопқоқларига ҳамда тутун сўргични, ҳаво ҳайдовчи шамоллатгични ва ёқилғи таъминлагични ишга тушириш қурилмаларига "Уламанг, одамлар ишламоқда!" деган плакат осиб қўйиш лозим.\n325. Қозонхона биносида қозон қурилмаси ва экономайзерларига хизмат кўрсатишга, қозонхона ускуналарини таъмирлашга ёки буғ ва иссиқ сув олиш технологиясига бевосита алоқаси бўлмаган машина ва асбобларни ўрнатиш тақиқланади.\n326. Қозонлар ишлаб турганда қуйидагилар тақиқланади:\nнавбатчиликда турган машинистга (ўт ёқувчи) унинг ишлаб чиқариш йўриқномасида кўзда тутилмаган ишни бажаришни топшириш.\n327. Арматураси, таъминот асбоблари, автоматикаси, ёнғинни ўчириш воситалари ва сигнализацияси носоз қозонларни ишга тушириш ва ишлатиш тақиқланади.\n328. Қозон ишини аварияли тўхтатишда хавфсизликни таъминлаш учун қуйидаги чора-тадбирлар қўлланиши зарур:\nўчоқда ўт ёниши тўхтагандан кейин тутун заслонкасини, қўл билан ёқиш ўчоқларида эса, унинг эшикчаларини бироз вақтга очиб қўйиш;\nсақлагич клапанларини сал кўтариб қўйиш ёки авария жўмраги орқали буғларни чиқариш.\n329. Қозоннинг ишлаши тўхтатилганда, зудлик билан ўчоққа ёқилғи ва ҳаво беришни тўхтатиш, мўрилар ва шамоллатгичларни беркитиш орқали тутун сўрилишини тўхтатиш ҳамда барча ҳаво ва газ заслонкаларини беркитиш зарур.\n330. Қозонхонада ёнғин содир бўлганда, ёнғиндан сақлаш хизматини тезда чақириб, қозон ҳолатининг назоратини давом эттириш ва ёнғинни ўчириш тадбирларини қўллаш лозим.\nҚозонхонада ёнғин рўй берганда, қозонхона биносининг ташқарисидаги зулфин ёрдамида газ келиши тўхтатилиши керак. Ёнғин қозонларга хавф солаётган бўлса ва уни ўчиришнинг иложи бўлмаса, қозонларни авария тартибида тезда тўхтатиш, унга сув юбориб, ичидаги буғни атмосферага (бино ташқариси) чиқариб юбориш лозим.\n331. Қозонхоналарда ускуналар, арматуралар, назорат ва созлаш асбобларини жорий таъмирлаш учун таъмирлаш участкаси ёки хонаси ажратилиши керак.\n332. Қозонларга ва қозонхона қурилмаси ишига бевосита алоқаси бўлмаган шахсларнинг қозонхонага кириши мумкин эмас.\n9-§. Нефть базаларида механика устахонасига\n333. Металлга уни кесиш орқали ишлов бериладиган механика устахонаси биноларида мойловчи-совутувчи суюқликларни ҳаво атмосферасига тозалаб чиқариб ташлайдиган, зарарсизлантириш ўтказмаси ёки паналагичига эга бўлган маҳаллий сўрувчи мосламалар ўрнатилиши керак.\n334. Механика устахонасининг поли текис, сирпанмайдиган, бўсағасиз бўлиши лозим.\n335. Механика устахонасидаги ўтиш, юриш жойлари ва қудуқлар люклари материаллар, ярим тайёр деталлар, чиқинди ва идишлар билан тўсиб қўйилмаслиги, бўш туриши таъминланиши зарур. Дастгоҳларни қудуқ люклари устига ўрнатиш тақиқланади.\nАлоҳида механизмлар ва механизмлар билан дастгоҳлар оралиғи камида 1 м, ходимлар ўтадиган жойларнинг эни камида 0,75 м бўлиши керак.\n336. Механика устахонасида созлагичлар, материаллар, ярим фабрикатлар, тайёр деталлар ва ишлаб чиқариш чиқиндиларини сақлаш жавонлари, идишлари, столлари ва бошқа ускуналарининг жойлаштирилиши учун майдончалар бўлиши зарур.\nҲар бир иш жойида дастгоҳ ёнида иш жойининг поли бўйлаб, дастгоҳлардан камида 0,6 м нарига ёғоч тўшама ўрнатилиши керак.\n10-§. Автоёқилғи қуйиш шохобчалари технологик\nускуналарига қўйиладиган хавфсизлик талаблари\n337. Автоёқилғи қуйиш шохобчаларидаги технологик ускуналар ишга яроқли ҳолатда бўлиши шарт.\n338. Технологик ускуналар герметик бўлиши лозим. Ёқилғи қуйиш устунларида автоёқилғи сизиб (оқиб) чиқиши намоён бўлганда, уларни ишлатиш тақиқланади. Сизиб (оқиб) чиқиш ҳолатлари сезилганда, дарҳол носозликни бартараф этиш чораларини қўллаш лозим.\nНосоз ускуналарда технологик операцияларни бажариш ҳамда уларга автоёқилғи қуйиш шохобчаларидаги ёнғин хавфсизлиги даражасини оширишга сабаб бўладиган конструктив ўзгартиришлар киритиш тақиқланади.\n339. Автоёқилғи ва унинг буғларини атмосферадан ажратиб турувчи қопқоқлар ва фланецлар, патрубкалар, штуцерлар тиқинларининг арматурага тегиб турадиган жойларига нефть маҳсулотига ва атроф-муҳитга чидамли материалдан ясалган учқун чиқармайдиган қистирмалар қўйилиши ва зичлаб ёпилиши шарт. Мазкур қопқоқлар ва тиқинлар автоёқилғи қуйиш шохобчаларидан фойдаланиш пайтида очилиши назарда тутилган бўлса, улар учқун чиқармайдиган қилиб ясалган бўлиши лозим.\n340. Технологик қурилмалар технологик жараёндаги хавфсизликни таъминловчи ишга яроқли ҳамда назорат, ҳимоя ва тартибловчи тизимларга эга бўлиши керак.\n341. Автоёқилғи қуйиш шохобчаларидаги резервуарларнинг тўкувчи жўмрагига уланадиган мосламалар ва автоцистерна шлангининг учлари цистернага урилганда, учқун чиқишига йўл қўймайдиган материалдан ясалиши ва ерга туташтирилиши лозим.\n342. Автоёқилғи қуйиш шохобчалари ҳудудидаги резервуарлар люкларининг қопқоқларини очиб-ёпганда учқун чиқишига йўл қўймайдиган материалдан ясалган қистирмалар билан жиҳозланган бўлиши шарт.\n343. Автоёқилғи қуйиш шохобчалари биносида вақтинчалик электр ўтказгичлар, электр плиталар, рефлекторлар ва бошқа очиқ иситувчи элементли электр асбобларидан ҳамда ясама электр иситиш ускуналаридан фойдаланиш тақиқланади.\n344. Автоёқилғи қуйиш шохобчалари ёнғинга қарши ускуналар ва ёнғинни ўчиришнинг бирламчи воситалари билан жиҳозланиши лозим. Автоёқилғи қуйиш шохобчаларида ёнаётган транспорт воситаларини тезкор эвакуация қилиш учун узунлиги камида 3 м келадиган қаттиқ шатак штангалари бўлиши керак.\n345. Ҳар бир автоёқилғи қуйиш шохобчаларида тез тиббий ёрдам бериш учун зарур дори воситалари билан таъминланган дори қутичалари бўлиши лозим.\n11-§. Электр қурилмалари ва электр ускуналарига\n346. Электртехник қурилмалар ва ишлаб чиқариш ускуналари сифатида фойдаланиладиган қурилмалар ҚМҚ 3.05.06-97 "Электр техник қурилма" ва ГОСТ 12.2.007.0-75 "Электр техник маҳсулотлар. Хавфсизликка доир умумий талаблар" талабларига мувофиқ бўлиши лозим.\n347. Бинолар ва иншоотлар ёки уларнинг айрим қисмлари вазифаси, мазкур ҳудуддаги момақалдироқнинг жадаллиги ҳамда йил давомида яшин уришининг эҳтимолий миқдорини инобатга олиб, яшиндан ҳимояловчи қурилмалар тоифаси ва ҳимоя ҳудудининг тури бўйича муҳофазаланган бўлиши керак.\n348. Ускуналардан нефть, газконденсат ва нефть маҳсулотларидан ҳамда инсон танасидан хавфли учқунли рязрядлар чиқишининг олдини олиш мақсадида пайдо бўладиган электр статик зарядларининг оқиб чиқиб кетишини таъминловчи тадбирларни қўллаш лозим.\n5-БОБ. ТАЪМИРЛАШ ИШЛАРИ ЖАРАЁНИДАГИ\n1-§. Хавфсизликка доир умумий талаблар\n349. Аварияларни бартараф этиш ишларининг ўтказилиши аварияни бартараф этиш режаси, нефть маҳсулоти ўтказгичларда авария-тиклаш ишларини ташкил қилиш ва ўтказиш талабларига мос равишда амалга оширилиши лозим.\n350. Таъмирлаш ишларига махсус тайёргарликдан ўтган ва имтиҳон топширган, гувоҳнома олган ҳамда мустақил ишлашига рухсат этилган мутахассислар жалб этилади.\n351. Ишлаб турган объектларни таъмирлаш учун таъмирлаш ишлари регламентида кўрсатилган муддатларда ҳаво муҳитидаги нефть маҳсулоти буғлари миқдорини назоратдан ўтказиш зарур. Агар таъмирлаш пайтида нефть маҳсулотлари буғлари тегишли концентрациядан ортиқ бўлса, дарҳол ишни тўхтатиб, одамларни хавфли ҳудуддан олиб чиқиш керак.\n352. Газпайвандлашни қўллаб таъмирлаш ишлари тугаганидан кейин, иш жойини яхшилаб текшириш, металл парчалари, куйиндилар ёки тутаб турган предметлардан тозалаш, зарур ҳолларда сув сепиб ўчириш лозим.\n2-§. Қуйиш-тўкиш қурилмаларидаги таъмирлаш\n353. Қуйиш-тўкиш қурилмаларидаги технологик ускуналар герметиклигининг бузилиши ҳамда ёнғин ва портлаш хавфи бор зарарли омиллар ажралиб чиқиши билан боғлиқ таъмирлаш ишларини ўтказиш учун наряд-рухсатнома расмийлаштирилади.\n354. Оловли ишлар билан боғлиқ таъмирлаш ишларини қуйиш-тўкиш операциялари ўтказилаётган ердан камида 100 м нарида амалга ошириш лозим.\n355. Технологик ускуналар ва цистерналарни эстакада ҳудудида таъмирлаш тақиқланади.\n356. Қуйиш-тўкиш қурилмасида оловли ишларни бошлашдан олдин қуйидагиларни бажариш зарур:\nқуйиш-тўкиш қурилмаси жойлашган майдончани, тўкиш тарновларини, оқава лотокларини нефть маҳсулоти қолдиқларидан тозалаш;\nқуйиш-тўкиш қурилмалари ва ўтказгич қувурларни узиб қўйиш ва нефть маҳсулотларидан бўшатиш;\nоловли ишлар ўтказиладиган жойдан камида 20 м наридаги кузатиш қудуқлари, оқава тизимидаги гидравлик беркитгичлар, бўш резервуарларнинг қопқоқларини яхшилаб ёпиб, устига 10 см қалинликдаги қум тўкиб қўйиш.\n357. Таъмирлаш ишларини ўтказишдан олдин зулфинлар камераларини ва қудуқларни обдан шамоллатиш, улардаги нефть маҳсулоти қолдиқларини ювиб, саноат оқава тизими томонга йўналтириш, полни сув билан тозалаш керак.\n3-§. Резервуарларни таъмирлаш ишларидаги\n358. Резервуарни таъмирлаганда оғир вазнли юклар ва пўлат металл листларни (варақ) кўтариш учун механик мосламалар қўлланиши лозим. Мазкур мосламалар ишончли тормоз қурилмасига эга бўлиши керак.\n359. Резервуарнинг корпусидаги асосий металлда ёки пайванд чокларида дарзликлар намоён бўлганда, резервуар дарҳол нефть маҳсулотидан бўшатилиб, таъмирлашга топширилиши зарур. Нефть маҳсулоти билан тўлдирилган резервуардаги дарзлик ёки бўртиб чиққан жойларни уриб текислаш ҳамда пайвандлаш тақиқланади.\n360. Резервуар юқори ҳалқа майдончасида туриб, унинг сузувчи томи кўрикдан ўтказилади. Кўрик пайтида сузувчи том ҳолатининг горизонталлиги, томнинг марказий қисмида маҳсулот, қишда том устида қор йўқлиги, ҳалқасимон зичловчи затворнинг (беркитгич) ҳимояловчи шчитларини ҳамда сув тушириш тизими зулфинининг ҳолатлари текширилади.\n4-§. Насос қурилмалари ва технологик ўтказгич қувурларини\n361. Насос агрегатини таъмирлашга чиқарилганда, унинг сўрувчи-ҳайдовчи ўтказгич қувурларини беркитиб, бошқарув шчитига "Уламанг, одамлар ишламоқда!" деган ёзув осиб қўйилиши лозим ва бу ҳақда тегишли журналга қайд этилиши ҳамда таъмирлашга чиқарилган сана ёзиб қўйилиши лозим.\n362. Ишлаб турган насос агрегатларини ва ўтказгич қувурларни таъмирлашга рухсат этилмайди.\n363. Насос агрегатларини таъмирлашда ажратилган қисмлари учун токчалар тайёрлаб қўйилиши зарур.\n364. Автоматлаштирилган насосхоналарнинг сўрувчи-ҳайдовчи ўтказгич қувурларидаги автоматика воситаси ишламай қолиши туфайли насослар иши тўхтаб қолганда, зулфинлар дарҳол беркитилиши лозим.\n365. Ичини очиш шарт бўлмаган шароитда қисқа вақтли таъмирлаш ўтказилганда, насос иши тўхтатилиб, у ишлаб турган ўтказгич қувурлардан зулфинлар воситасида ажратилиши, тақиқловчи ёзув осиб қўйилиши ҳамда зулфинларнинг тўсатдан очилиб кетишининг олдини олувчи чоралар қўлланилиши зарур.\n366. Насоснинг ичини очиш вақтида тўкилган нефть маҳсулотлари тезда йиғиштириб олиниши ва тўкилган жойга қум сепилиши ёки шланг орқали сув билан ювилиши керак.\n367. Заҳарли, ёнувчи ва тез алангаланадиган суюқликларни ҳайдашга мўлжалланган насосларни таъмирлаш учун қисмларга ажратиш ва йиғиш жараёнлари хавфсиз ишлашини таъминловчи махсус асбоблар ва мосламалар билан жиҳозлаш лозим.\n5-§. Назорат-ўлчов асбоблари ва автоматика воситаларини\n368. Назорат-ўлчов асбоблари ва автоматика (бундан буён матнда НЎА ва А деб юритилади) воситаларини таъмирлаш ушбу асбоб ва воситаларни ишлатувчи ташкилот ёки ихтисослаштирилган ташкилот ходимлари томонидан амалга оширилади.\n369. НЎА ва А воситаларининг бино ичига кирган, чиққан ёки тамбур ва коридор деворлари орқали ўтган кабеллари доимо соз ҳолатда бўлиши керак.\n370. НЎА ва А воситаларини монтаж, демонтаж қилиш ва таъмирлаш уларни технологик, импульсли тармоқлардан ажратган ва электр кучланишини узиб қўйган ҳолда амалга оширилиши лозим.\n371. Ёнғин ва портлаш хавфи бўлган биноларнинг бевосита ўзида НЎА ва А воситаларини таъмирлашни пайвандлаш, кавшарлаш, бошқа очиқ олов ва юқори ҳарорат қўлламасдан ўтказиш мумкин.\n372. НЎА ва А воситаларини таъмирлаш ишларида қўлланиладиган, ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд бўлган ҳудудлардаги очиқ ҳолда (конструкциялар, деворлар, шифтлар, каналлар ва тоннелларда) ётқизилган (жойлаштирилган) кабелларнинг устки қопламаси ёнувчи материаллардан (каноп, битум, пахта-қоғозли ўрамлар) бўлмаслиги лозим.\n373. Ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд бўлган ҳудудга жойлаштирилган, кучланиши 1 kW дан ортиқ бўлган кабелларнинг узунлиги имкон даражасида қисқартирилиши зарур.\n374. Ёнғин ва портлаш хавфи мавжуд бўлган ҳудудларда таъмирлаш ишлари олиб борилганда, уловчи ва тақсимловчи кабель муфталарининг қўлланилиши тақиқланади.\n6-БОБ. ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАРДА ХАВФСИЗ\nИШЛАШГА ҚЎЙИЛАДИГАН ТАЛАБЛАР\n375. Шамолнинг тезлиги 12,5 м/с бўлганда минорали, чорпоя (козловой) ва бошқа кранлар ёрдамида идишларга солинган нефть маҳсулотларини юклаш-тушириш тақиқланади.\n376. Ташкилотларда эҳтимол тутилган аварияларни бартараф этиш режаси ишлаб чиқилиши лозим. Унда мавжуд шароитларни ҳисобга олган ҳолда аварияларнинг олдини олиш ва авария вазиятларини бартараф этиш, авария содир бўлганда эса, унинг оқибатларини чегаралаш ва енгиллаштириш, алангаланиш ва портлашнинг олдини олиш, аварияни бартараф этишда банд бўлмаган одамларни эвакуация қилиш юзасидан ходимларнинг тезкор вазифалари назарда тутилиши керак.\n7-БОБ. МЕҲНАТ МУҲОФАЗАСИ ҚОИДАЛАРИНИ\n377. Мазкур Қоидаларга амал қилиш учун жавобгарлик тегишли ишларни бажарувчи ташкилотлар зиммасига юклатилади.\n378. Мансабдор шахслар ва ходимлар меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя қилмаганликлари учун қонун ҳужжатларига мувофиқ белгиланган тартибда жавобгарликка тортилади.\n379. Мазкур Қоидалар Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги, Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Давлат архитектура ва қурилиш қўмитаси, Давлат табиатни муҳофаза қилиш қўмитаси, Ўзбекистон стандартлаштириш, метрология ва сертификатлаштириш агентлиги, Темир йўлларда юк ва йўловчилар ташиш хавфсизлигини назорат қилиш давлат инспекцияси, Электр энергетикада назорат бўйича давлат инспекцияси, Ўзбекистон Касаба уюшмалари Федерацияси Кенгаши ва "Ўзбекнефтегаз" миллий холдинг компанияси билан келишилган.\n2014 йил 19 май, 20-сон, 236-модда


"Бир оила жувонмарг бўлди"\n29 ноябр 2021, Тошкент вақти: 07:18\n5 ноябр кунги автоҳалокат бу она-бола ҳаëтига нуқта қўйди.\nНавоийдаги қамоқхонада сақланаëтган турмуш ўртоғи¸ журналист ва ҳуқуқ фаоли Дилмурод Саййидни кўриш учун йўлга чиққан Барно Жуманова ва унинг 6 яшар қизчаси автоҳалокатга учраб¸ фожиа жойида ҳалок бўлди.\nФожиа 5 ноябр¸ пайшанба куни Сирдарё вилоятининг Оқ олтин туманида рўй берган. Бу ҳақда Дилмурод Саййиднинг адвокати Руҳиддин Комилов Озодликка маълум қилди.\n- Кеча кечқурун соат 10.30 ларда Дилмурод Саййиднинг хотини Барно Жуманованинг отаси телефон қилиб¸ Сирдарë вилояти Оқ олтин туманида автоҳалокатга учраб¸ Барно Жуманова ва унинг қизи ўтганлиги тўғрисида маълумот берди. Ҳозирча бошқа ҳеч қанақа маълумот йўқ, деди Руҳиддин Комилов.\nМаълум бўлишича, Барно Жуманова яккаю ягона олти яшар қизчаси Рухшона билан турмуш ўртоғи Дилмурод Саййидни кўргани вилоятлараро қатнайдиган таксида Навоийдаги қамоқхонага кетаётган бўлган.\n- Барно Жумановани душанба куни кўрганимда¸ “Дилмурод акангиз сўраяпти. Қизимни соғиндим¸ деб айтаяпти” деган эди. “Қизимни олиб бораман. Жазони ижро этиш муассасасига бориб келишим керак” деб қизи билан бирга йўлга чиққан эди. Шу бўйича душанба куни гаплашган эдик. “Пайшанба куни кетсам керак” деган эди. Пайшанба куни кетган чамаси раҳматли¸ мана шунақа бўлибди¸ дейди Руҳиддин Комилов.\n“Эзгулик” инсон ҳуқуқлари ташкилоти вакили Абдураҳмон Ташанов ҳам, Барно Жуманованинг пайшанба куни қамоққа эрини кўргани боришни режалаётгани ҳақда унга ҳам бир кун олдин билдирганини айтади.\n- Барно Жуманова автоҳалокатдан бир кун олдин менинг олдимга келди ва турма маъмурияти телефон қилиб¸ унинг паспортини олиб бориб бериш кераклигини айтишганини айтиб¸ мендан маслаҳат сўради. Мен “Майли опа. Агар турма маъмурияти сўраëтган бўлса¸ олиб бориб беринг. Шу баҳонада эрингизни ҳам кўриб келасиз. Иложи бўлса¸ қизчангизни ҳам олиб олинг. Учрашув бериб қолса¸ отасини кўриб келади” дедим. Бу ҳодиса содир бўлганидан кейин орадан уч-тўрт соат ўтиб бу ҳақда хабар топдик ва шокка тушиб қолдик¸ дейди Абдураҳмон Ташанов.\nЖуманованинг отаси ўз қизи ва набираси ўлимида бевосита ҳукуматни айбламаслиги¸ ҳалокатнинг ҳайдовчи тезликни оширгани оқибатида юзага чиққанини билдирган. Айтилишича¸ ҳалокатга учраган Нексия русумидаги машинада Барно Жуманова ва унинг олти яшар қизидан ташқари яна уч йўловчи ва машина ҳайдовчиси бўлган ва улар ҳам ҳалокат натижасида ҳаётдан кўз юмган. Абдураҳмон Ташанов ҳалокат тафсилотларини ўрганишга ҳаракат қилиб кўрганини айтади.\n- Йўл ҳаракати хавфсизлиги бошқармаси билан гаплашдим. Ҳозирча мана шу ҳодиса бўйича Оқ олтин тумани прокуратураси томонидан жиноий иш қўзғатилган. Тергов ҳаракатлари бораëтган экан. Дастлабки маълумотларга кўра¸ Газ-53 юк ташувчи автомобили билан Нексия тўқнашиб кетиши оқибатида олти киши воқеа жойида ҳалок бўлган. Олти киши деганим шофëр¸ ëнидаги одам¸ орқадаги уч киши ва Дилмурод Саййиднинг боласи. Болани олдига олиб кетаëтган бўлганда. Нексия ўзи тор. Болани олдига олиб кетиш қийин. Лекин ҳозир молиявий харажатлар нуқтаи-назаридан ўзбеклар шунақа қилиб юришади¸ дейди Абдураҳмон Ташанов.\nТанқидий мақолалари билан танилрган журналист ва инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси Дилмурод Саййид шу йил ёзида товламачилик айби билан 12¸5 йилга озодликдан маҳрум этилган эди. Халқаро ташкилотлар ҳамда инсон ҳуқуқлари фаоллари журналистни ўз касбий фаолияти туфайли қамоққа ташланганини айтиб келишади. Дилмурод Саййид аёли ва қизининг уни кўргани қамоқхонага кетаётганда ҳалок бўлгани тутқуннинг журналист ҳамкасбларини қаттиқ ғазаблантирди.\n“Эзгулик” инсон ҳуқуқлари ташкилоти вакили Абдураҳмон Ташанов Дилмурод Саййид ва Барно Жуманова оиласига таъзия изҳор этар экан, бу фожиа атайин уюштирилмаганига умид билдирди.\n- Биз ўзбекларда “Тақдир экан. Оллоҳ раҳмат¸ қилсин” дейди. Бир оила жувонмарг бўлди¸ дейиш мумкин. Чунки эр узоқ йиллик қамоққа кетди¸ оиланинг ëлғиз фарзанди ва Дилмурод Саййиднинг рафиқаси оламдан ўтди¸ дейди Абдураҳмон Ташанов.\nТаниқли инсон ҳуқуқлари фаоли ва собиқ сиёсий маҳбус Мўътабар Тожибоева эса Дилмурод Саййид оиласини нобуд қилган автоҳалокат ҳукумат тарафидан уюштирилмаган бўлса ҳам бунда барибир ҳукуматни айбдор деб ҳисоблашини айтади.\n- Чунки Ўзбекистон диктатура режими бўлмаганида эди¸ Ўзбекистонда ҳақиқат учун¸ ҳақиқатни гапиргани учун инсонлар тазйиққа учраб қамалмаганда эди¸ Дилмурод Саййид қамалмаган бўларди. Бундан ташқари¸ Ўзбекистонда қўғирчоқ суд эмас¸ адолатли суд бўлганида эди¸ Дилмурод Саййиднинг айбсизлиги судда ўз исботини топган бўларди. Мана шунда у қамоқда ўтирмаган¸ унинг оиласи унинг олдига кетаëтган пайтда аварияга учрашмаган бўларди¸ дейди Мўътабар Тожибоева.\nДилмурод Саййид оиласи автоҳалокатдан ҳалок бўлганининг эртаси "Ҳақиқий журналистлар уюшмаси" деб аталувчи ташкилот Ўзбекистон президентига хат йўллаб 12¸ 5 йилга қамалган Дилмурод Саййидни озод этишга чақирди. Уюшмаси раҳбари, www.uznews.net мустақил интернет хизмати муҳаррири Галима Бухорбоева гапиради.\n- Инсонийлик нуқтаи-назардан бизнинг бу чақириғимизни президент эътиборга олиши ва Дилмурод Саййидни зудликда озод қилиши керак. Кичкина қизалоқнинг фожиали ўлими балки уларнинг кўзини очар, дейди Галима Бухорбоева.\nКуннинг иккинчи ярмида олинган хабарга кўра¸ Барно Жуманова ва кичкинтой Рухшонага Самарқанд вилоятининг Булунғур туманининг Гагарин маҳалласида жаноза ўқилиб¸ иккала марҳум ҳам тупроққа топширилган.\nМаҳаллий ҳуқуқ фаолларининг¸ инсонийлик нуқтаи назаридан Дилмурод Саййидга ўз аëли ва қизини билан видолашиш имконини бериш ҳақдаги сўрови¸ жавобсиз қолди.\nДилмурод Саййид 2005 йилда “Адвокат” газетасида Ўзбекистондаги ижтимоий муаммолар хусусидаги “Йўқ ҳақидаги бадиҳа”си эълон қилинганидан сўнг, ишдан ҳайдалган, газета эса ёпиб қўйилган эди.\nКейинчалик у мустақил журналист сифатида фаолият кўрсатди ҳамда “Эзгулик” жамияти таркибида инсон ҳуқуқлари ҳимояси билан шуғулланди.\nДилмурод Саййид шу йилнинг 30 июл куни Самарқанд вилояти Тойлоқ туман суди ҳукмига кўра товламачиликда айбланиб, 12 йилу олти ойлик қамоқ жазосига ҳукм қилинган эди. 11 сентябрда бўлиб ўтган Самарқанд вилоят аппеляция суди эса бу ҳукмни ўз кучида қолдирди. Дилмурод Саййиднинг ҳимоячиларига кўра, ҳуқуқ фаолига қўйилган айбловлар маҳкама жараёнида ўз исботини топмаган.


92 ёшли кўзи ожиз ногиронга виртуал қабулхона кредит олиб тадбиркор бўлишни таклиф қилди — Sof.uz\nБаҳодирхон Элибоев 4.10 18:21 473 Колумнистлар\nФотосурат хабарга алоқадор эмас\nНогиронлиги бор шахслар дарди...\n- Қаерда юрибсиз ўғлим? Сизни неча кундан бери кутаман. Маниям дардимни чиқарасизми?\n- Нима бўлди, отахон? Тинчликми?\n- Мен Қосимов Ўрмонжонман, Мискин маҳалласидан. Тадбиркор кўчаси 33-уйда тураман. Ёшим 92 да, кўзим ожиз, сиз билан бир гаплашай деб келдим. 1-гуруҳ ногирониман. Оилам, фарзандларим йўқ. Укам 74 ёшда. Укам 2-гуруҳ ногирони, аёли ҳам 2-гуруҳ ногирони. Укамнинг 2 нафар қизи бор. Ҳаммамиз бир хонадонда яшаймиз. Ногиронлар хонадони-да энди, болам.\n- Худо қувват берсин, ота.\n- Илоҳим. Ишга яроқсизмиз. Уй-жойларни яхшилаш учун катталарга мурожаат қилдим. Президентнинг виртуал қабулхонасигаям бордим. Ҳеч қандай натижа йўқ. Сизни суриштириб келдим. Интернетингизда чиқарсангиз Президент ўқир экан. Зора, дардимни ёзсангиз-у, Президентни одамлари уйимизни сал тўғрилаб беришса...\n- Мурожаат қилибсиз, нима деб жавоб беришди? Ёрдам беришдими?\n- Мен кўрман, 1-гуруҳ ногирониман, оилам ногирон деб турибман, улар менга кредит олиб савдо қил дейишяпти. Мен қандай савдо қиламан ахир?\n- Шуни интернетда чиқарсам бўлдими, ота?\n- Ҳа, бўлди. Шунга келдим ўзи.\n- Хоп, ота. Дардингизни чиқараман. Лекин фойда берадими-йўқми билмадим.\n- Сиз чиқароврингчи, Президент эшитиб қолар. Агар шундаям фойда бўлмаса, хафа бўлмайман. Дуо қилиб юровраман, - деб узоқ дуо қилди.\nКўнглим ғалати бўлди... Мазлумларнинг дуоси билан тирик юргандирман балки?.. Бу дунёга дард эшитиш учун келганмикинман ёки? Менинг ҳаётдаги вазифам нима ўзи? Эҳ, майли, чалғимаймиз.\nХуллас, гувоҳсизлар, отанинг дардини чиқариб, бўйнимдан соқит қилдим. Агар Президент ўқиса, ўқигани учун раҳмат!\n(асосий фотосуратнинг хабарга алоқаси йўқ)\nмуаммо кекса ижтимоий ҳимоя Ногирон


11:00 / 12.12.2018 1734 pdf Ўқиш режими + -\nИмом Саълабий раҳимаҳуллоҳ айтадилар: “Абу Муҳаммад Халил ибн Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Масъуд Музаккар раҳимаҳуллоҳнинг бундай деганларини эшитдим: “Баъзи улуғлардан шундай ҳикоя келтирилган:\n“Бошнинг терисини сидириб олувчидир”. (Бош териси шилиб олинган дўзахийга Аллоҳ таоло яна янги тери ато этади. Жаҳаннам ўти эса яна уни шилиб олади ва шу тариқа тўхтовсиз давом этаверади).\nКеч бўлгач, уйқуга ётдим. Тушимда уни каравот устида, бошига тож кийиб ўтирган ҳолда кўрдим. Ундан: “Аллоҳ таоло сени нима қилди?” деб сўрадим. Шунда у: “У Зот менга Бадр аҳлининг савобини берди ва яна зиёда қилди” деб жавоб берди. Мен яна ундан: “Нега сенга уларнинг савоби мислича савоб берди?” десам, у: “Чунки, улар кофирларнинг қиличлари билан ўлдирилдилар. Мен эса Маликул Ғаффорнинг қиличи билан ўлдирилдим” дея жавоб берди”.\nИмом Абу Исҳоқ Аҳмад ибн Иброҳим Саълабий,\n10:14 / 12.12.2018 1256\n11:48 / 12.12.2018 466\n198 07:10 / 08 август\n2030 14:40 / 01 май\n3176 08:45 / 04 июль\n3677 19:45 / 19 март


Одамларнинг бунёдкорона меҳнатини қадрлаб, уларга муносиб турмуш шароити яратиш – энг муҳим вазифамиздир - Уч илдиз\nДавлатимиз раҳбари Тошкент шаҳри сайловчилари билан учрашувда пойтахтимиздаги уй-жой муаммосига алоҳида эътибор қаратиб, бу борада мутлақо янги дастур қабул қилингани, унга кўра 5 йил давомида ҳар бир туманда 20 тадан, жами 200 дан ортиқ 7 ва 9 қаватли, кўп хонадонли уй-жойлар қурилиши, янги мавзелар барча ижтимоий инфратузилма билан таъминланиши, муҳандислик-коммуникация тармоқларига уланиши, уйлар атрофи ободонлаштирилишини таъкидлаган эди.\nУшбу дастурда белгиланган вазифалар ижроси доирасида қисқа муддатда юқори натижаларга эришилди. Пойтахтимизнинг Сергели туманида ана шундай янги массив пайдо бўлди. Жорий йил бошида қурилиши бошланган уй-жойлар давлатимиз раҳбарининг 2016 йил 22 ноябрдаги «2017-2020 йилларда шаҳарларда арзон кўп квартирали уй-жойлар қуриш ва реконструкция қилиш дастурини амалга оширишга доир чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарорига мувофиқ қуриб битказилди.\n13 гектар майдонда 66 кўп қаватли уй-жой қад ростлаган. 1, 2, 3 хонали бу уйлар аҳолига имтиёзли кредитлар асосида берилди. Массивда 240 ўринли мактабгача таълим муассасаси, 630 ўринли ўрта таълим мактаби, 61-оилавий поликлиника, ёпиқ сузиш ҳавзаси, шаҳар милиция бўлинмаси, почта ва китоб дўкони, дам олиш масканлари, болалар майдончалари, автомобиль турар жойлари, велотрасса барпо этилган. Хизмат кўрсатиш тармоқлари ташкил этилди, янги иш ўринлари яратилди.\nБу уйларни бировларга кўз-кўз қилиш учун эмас, аҳоли манфаатларини ўйлаб бунёд этмоқдамиз, деди Президентимиз. Шундай экан, биноларни замон талабларига мос қилиб қуриш керак. Уйларни сақлаш, улардан тўғри фойдаланиш ҳам бурчимиздир. Бу борада шу ерда яшовчиларнинг масъулиятини ошириш, уларда ўз уйи учун жавобгарлик ҳиссини кўчайтириш лозим.\nМунаввар Камолхўжаева Учтепа туманидаги 75-ўрта мактабнинг бошланғич синфларига дарс беради. Тақдир тақозоси билан турмуш ўртоғи оламдан ўтган бу фидойи ўқитувчи уй-жойга эҳтиёжи боис жорий йил бошида ариза билан туман ҳокимлигига мурожаат қилган. Мазкур мавзеда қуриб битказилган арзон уй-жойлардаги хонадонлардан бири унга берилди. Бошланғич тўловини амалга оширган Мунаввар опа бугун уй тўйини нишонламоқда.\nСергели тумани ички ишлар бошқармаси қошидаги 50-шаҳар ички ишлар бўлими ҳам шу массивда бунёд этилган. Ички ишлар бўлимининг асосий вазифаси тумандаги «Бунёдкор», «Меҳригиё», «Ўзгариш», «Чоштепа», «Жўнариқ», «Нўғайқўрғон» ва Ҳабибий номидаги маҳалла фуқаролар йиғинларида тинчлик ва осойишталикни таъминлаш, ҳудудда жиноятчиликнинг олдини олиш, уларни барвақт аниқлаш, аҳоли ўртасида профилактика тадбирларини ўтказишдан иборат.\nБугунги кунда энг катта масала – бу ички ишлар тизимининг қуйи бўғинини мустаҳкамлашдан иборат, деди Шавкат Мирзиёев. Биз профилактика инспекторларининг яшаши ва ишлаши учун барча шароитларни яратиб бердик. Энди уларнинг салоҳиятини, маҳалла фуқаролар йиғини билан ҳамкорлигини кучайтириш зарур. Бундан кейин маҳаллалардаги профилактика инспектори лавозимига танлов асосида уч нафар энг профессионал ходимдан биттаси саралаб олинади. Шундай қилсак, улар ўртасида рақобат кучаяди, одамларнинг тинчлиги ва осойишталигини таъминлайдиган чинакам самарали тизим яратилади.\nМазкур массивда хусусий уй-жойларга хизмат кўрсатувчи профессионал бошқарув компанияси иш бошлади. Президентимиз Шавкат Мирзиёевга мазкур хизмат кўрсатиш маркази фаолияти ҳақида маълумот берилди.\nСузиш ҳавзасининг узунлиги 25 метр, эни 11 метр. Кунига 150-200 кишини қабул қилади. 3 миллиард сўмдан ортиқ маблағ эвазига барпо этилган иншоотда ёшларнинг сузиш техникасини ўрганиши ва маҳоратини ошириши учун барча шароит яратилган. Тиббиёт ходимлари ва мураббийлар учун хоналар мавжуд. Сувни тозалаш, иситиш тизимлари, хона ҳароратининг мўътадиллигини сақлаш ускуналари билан жиҳозланган.\nОилавий поликлиникадаги асосий янгиликлардан бири – бу беморларни навбатга ёзиш бўйича электрон тизим жорий қилинганидир. Бемор шифокор қабулига поликлиникага келмасдан туриб, интернет ёки телефон орқали рўйхатхонада ўрнатилган тизим ёрдамида навбатга киритилади. Бу ортиқча оворагарчилик ва вақт сарфлашнинг олдини олади.\nПрезидентимиз ушбу тизимни 61-оилавий поликлиника мисолида намунавий қилиб пойтахтимиздаги барча бирламчи тиббиёт муассасаларига жорий этиш юзасидан топшириқлар берди. Тиббиёт соҳасидаги ислоҳотлар, аввало, оилавий поликлиникаларга чуқур кириб бориши, ушбу масканлар аҳолининг саломатлик кўрсаткичларини яхшилаш бўйича фаолият юритиши, қайси касалликлар камайгани, қайсилари эрта аниқланиб даволанаётгани бўйича мунтазам ахборот берилиши лозимлиги қайд этилди.\nМамлакатимизда мактабгача таълим тизимининг замонавий механизмларини жорий этиш, моддий-техник базасини мустаҳкамлаш, тарбия ва ўқув жараёнини такомиллаштириш, ходимлар малакасини ошириш, уларни моддий рағбатлантириш, ёш авлодни жисмонан соғлом, маънан етук инсонлар этиб тарбиялашга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Давлатимиз раҳбарининг жорий йил 9 сентябрдаги «Мактабгача таълим тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори бу борада муҳим дастуриламал бўлмоқда.\n300 ўринга мўлжалланган икки қаватли муассасада 3,7 миллиард сўмлик қурилиш-монтаж ишлари бажарилди. Мусиқа, чет тиллари тўгараклари, спорт машғулотлари ўтказиладиган хоналар зарур қўлланмалар, кўргазмали қуроллар, замонавий спорт буюмлари билан жиҳозланган. Хоналарни ёритишда энергия тежамкор ускуналардан фойдаланилмоқда.\nСарвар Ўрмонов, Ёлқин Шамсиддинов (сурат), ЎзА\nМирзиёев: Тошкентнинг ҳар бир туманида 10 тадан замонавий сузиш ҳавзаси қуриш керак\nДавлат раҳбари Сергели тумани 6-А массивидаги сузиш ҳавзасини ҳам бориб кўрди.\nЎзА’нинг хабар беришича, сузиш ҳавзасининг узунлиги 25 метр, эни 11 метр. Кунига 150-200 кишини қабул қилади. 3 миллиард сўмдан ортиқ маблағ эвазига барпо этилган иншоотда ёшларнинг сузиш техникасини ўрганиши ва маҳоратини ошириши учун барча шароит яратилган. Тиббиёт ходимлари ва мураббийлар учун хоналар мавжуд. Сувни тозалаш, иситиш тизимлари, хона ҳароратининг мўътадиллигини сақлаш ускуналари сув ҳавзасининг кўп йиллар давомида ёш авлодга хизмат қилишини таъминлайди.\nЮртимиз иқлим шароитига, ёз ва қиш фаслига мослаб Тошкент шаҳрининг ҳар бир туманида 10 тадан замонавий сузиш ҳавзаси қуриш керак, уларни барпо этишда сифатли қурилиш материалларидан фойдаланиш лозим, деди давлат раҳбари.\nПрезидент спортнинг ушбу тури билан шуғулланишга болаларни янада кенгроқ жалб қилиш, сузиш техникасини ўргатадиган юқори малакали мутахассислар тайёрлаш бўйича топшириқлар берди.\nNext story Пенсия тизимида самарадорлик ошаверади\nPrevious story Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети таркибида “Таэквондо ва спорт фаолияти” факультетини ташкил этиш тўғрисида


Апрель ойида ҳам Ўзбекистон телеканаллари “оқил ва доно юртбоши раҳнамолигида фаровон ва бахтли ҳаёт кечираётган, мислсиз ютуқларни қўлга киритган ва киритаётган халқ” ҳақидаги эртак манзараларини чиқишда давом этди. Фақат “Арамаис Авакьян иши” номи билан шов-шув бўлаётган жиноят иши тўғрисидаги “ҳужжатли” фильм бу каби эртакнамо ҳаётни “кўра олмаётган ёвуз кучлар” ҳали ҳам мавжудлигини кўрсатиб, “бахтиёр миллат”ни огоҳликка чақириб турди.\n“Сайёр камера” синдими?\n“Тошкент” телеканалида “Сайёр камера” номли кўрсатув бўлиб, асосан, маиший майда-чуйда муаммоларни, масалан, уйнинг томидан чакки ўтаётганига қарамаётган ширкат, чиқиндихонадан таралаётган сассиқни бартараф этмаётган масъулчалар, коммунал хизматлар ҳақини тўламаётган истеъмолчилар каби мавзуларни ёритиб келади.\nЛекин апрель бошида “Сайёр камера” бир муаммони тилга олиб, казо-казоларга тегиб кетгани билан эътиборни тортди.\nГап шундаки, Тошкентнинг Қатортол кўчасида ўтган йил охирида “Sunday” супермаркети ишга туширилганди. Тор кўчада томоша кўрсатиб, гавжум жойда супермаркет қурганлар автотураргоҳ муаммосига дуч келиб, аҳоли яшовчи кўп қаватли уй ва йўл ўртасидаги 200 метрча узунликдаги чимзор ҳисобига бу муаммони осонгина ҳал қилмоқчи бўлди.\nҲатто чимзор устига шағал тўкилиб, асфальтлашга тайёрланди ҳам. Аммо кутилмаганда кўп қаватли уйда яшовчилар бунга қарши чиқиб, автотураргоҳ қурилишига йўл бермади. Бу кичкинагина “исён” халқнинг фойдасига ҳал бўлаётгандай эди.\nУйда яшовчилар қандайдир “ишонч телефони” орқали телевидениегача мурожаат этган. Мана шу муаммони ўрганган “Сайёр камера” аҳоли эътирозларини бутун мамлакатга ёйинлади. Аммо муаммо сабабчиси – “Sunday” савдо-кўнгилочар тармоғи эгалари ҳақида ҳеч гап айта олмади барибир.\nЭътиборлиси шундаки, “Sunday” савдо-кўнгилочар тармоғининг “крыша”лари ҳукумат томонлардан кўриниб туради. Бугун бутун Ўзбекистон бўйлаб очилаётган шу номдаги супермаркетлар бу кишилар ҳазил одамлар эмаслигидан дарак беради.\nШунинг учун “Sunday”га оид танқидий эшиттириш тайёрлангани, яна эфирга ҳам узатилгани бу муаммо сабаблари ҳақида билганларда ўзгача таассурот уйғотди.\nШунга қарамай, “Сайёр камера” синдирилди чоғи, кўрсатув эфирга узатилганидан бери қарийб бир ой вақт ўтганига қарамай, ўша жой ҳали ҳам автотураргоҳ бўлиб хизмат қилмоқда. Чимзорни қайта тиклашга ҳеч ким киришгани ҳам йўқ.\nХалқнинг эътирозлари эса яна четда қолиб, танқидий кўрсатув “Sunday” хўжайинларига чивин чаққанчалик ҳам таъсир этмаган кўринади.\nМустақилликкача кино кўрмаган Қундуз амаки\n“Муносабат” кўрсатувининг навбатдаги сони “ватангадолар” ҳақида ҳикоя қилувчи “Гумроҳлар” фильми атрофида қурилди.\nУнда фильм режиссёри Ҳилол Насимов “мустақилликкача пусиб ўтирганлар мустақилликдан кейин фаравон ҳаётимизга раҳна сола бошлагани” тўғрисидаги фикрлари билан мавзуни қизитиб берди. Бироқ ҳозир четда яшашга мажбур бўлаётган ўша “ватангадолар” орасида бугунги “ватанпарварлар”дан фарқли ўлароқ, мустақиллик учуун асл курашчилар ҳам кўплигини айтиб ўтирмади.\nЯқиндагина Ўзбекистон халқ артисти рутбаси билан сийланган Мирза Азизов ҳам “қарзи”ни узадиган вақт келганини сезди шекилли, отни қамчилади.\n“Президентимиз мустақилликни эълон қилганида 3 кунлик буғдой қолган вақтда у киши барча масъулиятни ўз зиммасига олди. Собиқ Иттифоқ даврида 70 йил ҳеч нарса дея олмаганлар кейин терроризм йўли билан бизни ўз йўлига солмоқчи бўлди”, деди у ҳовлиқаётганини сездирмасликка интилиб.\n“Бундай кинолар олиш учун Ҳилол Насимов, Эркин Комилов, Самандарга ўхшаб ватанпарвар бўлиш керак”, деди ўз топилмасидан ўзи хурсанд ҳолда.\nКўрсатув бошловчиси Қуддус Аъзамов (Қундуз амакининг ЎзТВдаги прототипи) қараяптики, залда ҳамма гапирадиганлар ўтирибди, агар “кучлироқ” гап айтмаса, чангда қолиб кетадиган.\n“Мустақиллик бизга кино олиш имкониятини берган экан, бунга хизмат қилиш бизнинг бурчимиз ҳисобланмайдими”, деса бўладими.\nКўзларидан сезилди залда ўтирганларнинг: “Мана буни лоф деса бўлади”, деб ичида бақириб юборганини сезмай қолди кўпчилиги.\nЛекин бирортаси СССР даврида ўзбекнинг энг асл кинолари олинганини айтмади. Айта олмади. Чунки давра бундай гапни кўтармайди-да.\nСамандар деган ҳам хонанда, ҳам актёрга ҳам навбат тегиб, “Ниҳол” мукофоти, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист унвони олиш учун илгари биздай ёшларга йўл бўлсин эди, дегандай гап қилди. (Олтмиш ёшга кириш керак эди, луқма ташлади Қуддус Аъзамов). Ҳозир ишласангиз, хизмат кўрсатсангиз давлат бундай мукофотларни аямайди, гапини давом эттирди Самандар.\n“Ука, ўзбекчани билмаган Райҳон ҳам хизмат кўрсатган артист. Ўзи ҳали санъат йўлида бирор арзирли иш қилмаган сен ҳам хизмат кўрсатган артист. Унвон олиш осон бўлиб қолди”, деган гап ҳеч кимнинг оғзидан чиқмади.\nЭркин Комилов “Президентимиз миллатни миллат қилишига ишонмаганлар, “Ўзбекистон – келажаги буюк давлат” деган шиорларга ишонмаганлар ўша вақтда устимиздан кулган эди”, деган сўзлари билан гурунгга қўшилди.\nМирза Азизовнинг айтишича, машҳур хонанда Муҳаббат Шамаева 22 йил давомида Нью-Йоркда яшаб, у ердаги “Озодлик” ҳайкалига бир марта бормаган экан. Натан Маллаев умрининг охиригача М.Шамаевага “Сен мени шу ерга олиб келдинг”, деб афсус қилиб ўтган экан. Ўзбекистон тамом шу билан, деб ўйлаган экан.\nАгар М.Шамаева Ўзбекистондан кетганига шунчалик афсус қилаётган экан, юртига қайтиб келиб яшашига бирор тўсиқ бўлмаса керак. Лекин у нимагадир ҳеч қайтгиси йўқ.\nМирза Азизов яна бир қизиқ гапни айтиб қолди. Қирғизистон воқеаларига қолиб кетганида уни қутқарган қирғиз полковниги: “Сизларнинг ва бизларнинг бахтимиз Ислом Каримов, агар у бўлмаганда Афғонистондан баттар бўлар эдик”, деб айтганмиш.\nҲукмдорлар тахтида узоқроқ қолиш, ўзининг бу мансабга энг лойиқ экани, бошқалар келса, ҳаёт дўзахга айланиши тўғрисидаги сафсаталарини ўз гумашталари орқали тарқатиб, ўзи атрофида афсоналар яратишини эшитганмиз. М.Азизовнинг гаплари ҳам шундай афсонага тортиши ҳеч гап эмас.\nЗеро, ҳали янги бу халқ артисти “ёшларимиз “Камолот”га аъзо бўлиш, ҳукуматимиз кўрсатган йўлга юриш ўрнига Сурияга бориб ит каби ўлиб кетаётгани”ни айтгач, унинг мақсади аниқлашади-да.\nТўғри, ўзбекнинг ичида террорчиси, ақидапарасти, ватанфурушлари бор. Лекин кўрсатув чет элда яшаётган, амалдаги ҳукумат билан қарашлари ҳар хил бўлган барчани ватанфурушга чиқаришга қаратилгани билан эътиборли. Лекин унда ўнлаб миллион долларга хориждан уй олиб қўйган, халқдан ўғирлаган миллиардлаб долларини чет элда сақлаётган, эртага адолатлироқ, халққа қайишадиганроқ ҳукумат келадиган бўлса, чет элга қочиш эҳтиётини илиб қўйган бугунги ўзбек амалдорлари ҳақида ҳеч нарса йўқ.\nКўрсатув охирлаганда Э.Комилов Навоий ва Фурқатнинг муҳожирот ҳақида ёзган шеърларини ўқиб, “ватангадолар” қисмати ғурбатли эканини қистириб ўтди. Аммо у Навоийни ҳам, Фурқатни ҳам юртидан жудо қилган ҳукумат экани тўғрисида бир оғиз гапирмайди.\nҲали ҳам “қип-қизил” спектакллар\nСССР даврида социалистик реализм услубида ёзилган асарлар, улар асосида яратилган спектакллар бўларди. Улар ҳаётдаги “айрим” камчиликларни кўрсатиб берар, қаҳрамонлар “совет кишисига ёт бўлган баъзи кимсалар”ни фош ҳам қиларди.\n“Муносабат плюс” кўрсатувининг навбатдаги сони моҳиятан ўша советча, лекин анча “мустақилликлаштирилган” “Заминдан олис кетма” спектакли муҳокамасига бағишланди.\nСпектакль болалар оромгоҳини хусусийлаштириш ортидан бошланган машмашалар тўғрисида. Асосий қаҳрамонлар эса “ўз жиғилдонини ўйлаб, халқ манфаатига путур етказаётган айрим кимсалар”га қарши очиқ бош кўтарган фермер ва бу муаммони ўргангани келган адолатпарвар журналист. Журналист бир ҳақиқатгўй, бир сотилмас болаки, порани ҳам олмайди, зиёфатда ҳаммани лақиллатиб ичмай ўтириб, бошқаларни маст қилиб қўяди. Муаммо ечимини топиш, ҳақиқатни, адолатни юзага чиқариш ҳаракатида бўлади. Унга 10 минг доллар, ҳатто Тошкентдан квартира ҳам ваъда қилинади. Аммо у сотилмади…\nБугун Ўзбекистонда айнан пора учун овга чиқадиган журналистлар гуруҳи шакллангани тўғрисидаги гапларни айтиш билан чекланиб, “адолатпарвар, ҳалол журналист” афсонасини четга суриб қўямиз-да, кўрсатувда ҳозирги спектакллар ҳақида адабиётшунос олим Шуҳрат Ризаев айтган фикрларни келтириш билан кифояланамиз.\nШунинг ўзи бугун Ўзбекистонда яратилаётган “давр қаҳрамонлари” ҳақидаги спектаклларнинг асл баҳосини кўрсатиб беради назаримизда.\n“Спектаклларимизда салбий қаҳрамонлар образи жуда ёрқин чиқади. Лекин ижобий қаҳрамонлар образлари ўта содда кўринади. Масалан, ижобий қаҳрамон бошида лаллайиб юриб, кейин якунда бирданига шунақанги шахсга айланадики, томошабин бунга ишониши қийин. Шунинг учун ижобий қаҳрамонларни ҳам ишонарли қилиб яратишни йўлга қўйишимиз керак”, деди Ш.Ризаев.\nБу гапга қўшимча сифатида аймоқчимизки, агар асар, кўрсатувларда ҳаёт ҳақиқати акс этмас экан, у барибир на томошабин, на ўқувчи, на мухлисни ишонтира олади.\nБу гаплар Ўзбекистон телеканаллари экранидан тушмаётган, ҳаёт ҳақиқатидан йироқ барча кўрсатувларга ҳам тааллуқли.\ndata-title="Совет даврида кино олмаган ўзбеклар ёки ЛофТВда нима гап?" data-description="Апрель ойида ҳам Ўзбекистон телеканаллари "оқил ва доно юртбоши раҳнамолигида фаровон ва бахтли ҳаёт кечираётган, мислсиз ютуқларни қўлга киритган ..." data-image="https://eltuz.com/wp-content/uploads/2016/03/rasm888.jpg" data-url="https://eltuz.com/kundalik/195486/" data-services="facebook,odnoklassniki,twitter,telegram" data-counter="ig">