04 июн 2020, Тошкент вақти: 21:27\nЎзбекистон президентлигига сайловда ЕХҲТ тўлақонли миссиясининг иштирок этгани ижобий ҳодиса сифатида баҳоланди.\nПрезидентлик сайлови аввалгиларидан бир оз фарқланди\nАҚШ Давлат департаментининг жаҳондаги инсон ҳуқуқларига бағишланган 2016 йил учун чиқарган ҳисоботининг Ўзбекистонга оид қисмида, президент Исломи Каримов вафотидан сўнг Тошкент расмийлари ҳуқуқ-тартибот тузилмалари устидан назоратни сақлаб қолишга муваффақ бўлганлари, лекин махсус хизматлар фуқаровий струтураларга сизиб киргани айтилади. Ҳисоботда айтилишича, бунинг ортидан “фуқаровий ҳокимиятнинг фаолият соҳалари ҳамда таъсирини аниқлаш”да мураккабликлар юзага келган.\nДавлат департаменти таҳлилчилари “Ўзбекистонда янги президент Шавкат Мирзиёевнинг ҳокимиятга келиши ортидан ижобий ўзгаришлар сезилаётгани”, бироқ “Ўзбекистон бугунги кунда ҳам авторитар бошқарувда қолаётгани ва ижро ҳокимияти ҳокимиятнинг бошқа барча бутоқларини ўз назоратида сақлаб қолаётгани”ни таъкидлаган.\nДавлат департаменти ҳисоботида Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилотига иқтибосан билдирилишича: “сайловларни шаффофлаштиришга, имкониятлари чекланган сайловчиларга хизмат кўрсатишни яхшилашга уриниш бўлгани, 600 нафар халқаро кузатувчига сайлволарни ҳеч қандай тўсиқларсиз кузатишга имконият яратилгани” ижобий ҳодиса бўлган.\nЎзбекистонда 2016 йилнинг 4 декабрида президентлик сайловлари бўлиб ўтган эди. Президент Ислом Каримов вафотидан сўнг бўлиб ўтган мазкур сайловда узоқ йиллардан бери биринчи марта Еваропада хафсизлик ва ҳамкорлик ташкилотининг тўлақонли миссияси иштирок этди.\nАйни пайтда сайловда чинаккам сиёсий рақобатнинг таъминланмагани, сўз эркинлиги чекланиши ортидан ўзгача фикрларга ўрин берилмагани ҳам қайд этилди.\nАйрим сиёсий маҳбуслар озод этилди\nҲисоботда 2016 йилда Мирзиёев президентликка сайланганидан сўнг Бобомурод Раззоқов, Самандар Қўқонов каби сиёсий маҳбуслар қамоқдан чиқарилгани олқишланади. Шу билан бир қаторда яна ўнлаб сиёсий маҳбусларнинг қамоқда қолаётгани айтилади.\nҲисобот 2016 йил учун ёйинлангани муносабати билан, унда 2017 йил 22 февраль куни 18 йил қамоқда ётган сиёсий маҳбус Муҳаммад Бекжоннинг озод этилгани акс этмаган.\nҲисоботда соҳта айбловлар билан қамалган ҳуқуқ фаоли Ғанихон Маматхоновнинг жазо муддати узайтирилгани, Аъзам Фармонов ва бошқа кўплаб сиёсий маҳсубслар ўта оғир шароитларда сақланаётгани танқид қилинади.\nШунингдек, Елена Урлаева каби қатор ҳуқуқ фаолларига нисбатан жазо чораси сифатида уларни руҳий касалликлар шифохонасида сақлаш амалиёти мавжудлиги қайд этилган.\nЎзбекистонда ватандошлиги йўқ бўлган минглаб одамлар яшамоқда\nДавлат департаменти ҳисоботида Ўзбекистонда 2016 йилда ҳам ватандошлиги бўлмаган одамлар мавзуси кўтарилган.\nҲисоботда белгиланишича, биргина Хоразм ва Қорақалпоғистонда бугунги кунда уч мингдан ортиқ ватандошлиги бўлмаган шахс яшамоқда. Ўзбекистоннинг бошқа ҳудудларида яшаётган ватандошлиги йўқ шахслар сони эса номаълум бўлиб қолмоқда. Бироқ уларнинг сони бир неча ўн минг кишини ташкил этиши мумкин.\nПрезидент Мирзиёев бу муаммони ҳал этишга уринаётгани ҳам сезилмоқда. Жумладан, Мирзиёев ўтган йилнингг декабрида 170 одамни, жорий йил 22 февралида эса 94 одамни Ўзбекистон ватандошлигига қабул қилиш тўғрисидаги фармонларни имзолаган.\nБу сўнгги 25 йил ичида ватандошлиги бўлмаган шахсларни ватандошликка қабул қилиш тўғрисидаги илк фармонлар бўлди.\nМирзиёев президентликка сайлангандиан сўнг Ўзбекистонда биринчи марта “Коррупцияга қарши кураш тўғрисида”ги қонун қабул қилинди.\nДавлат департаменти ҳисоботида айтилишича, давлат бошқаруви шаффоф бўлмагани ортидан мамлакатда коррупция даражасини ўта юқори, деб баҳолаш мумкин.\n“Айрим юқори даражадаги амалдорларнинг коррупцияда айбланиб қамоққа олинганига қарамай, коррупция вазияти эпидемия даражасида қолмоқда ва амалдорлар бемалол коррупция билан шуғулланмоқда”, дейилади ҳисоботда.\nДавлат департаменти таҳлилчилари президент Мирзиёев 2012 йилда коррупцияга алоқадорликда айбланиб ишдан олинган Абдулла Ариповни 2016 йил сентябрида бош вазир ўринбосари, декабрда эса бош вазир лавозимига тайинлаганига ҳам эътибор қаратган.


Ғаффор Хотамовнинг Тошкентда шов-шув бўлаётган асаридан боблар (1-35) | ДУНЁ ЎЗБЕКЛАРИ | Mobile Version\n08/16/2012 Ismat Khushev Тошкентда шов-шув бўлаётган асар\nҲикояга якун ясасам дейман. Қаранг, шу тобда нима кўнглимдан ўтаяпти?\nМиразиз Аъзамнинг оташин хитоби!..\nУ Одил Ёқубовга укасидан ҳам меҳрибон эди.\nВоҳидов, Салай, Мурод Дўст, Усмон, Эркин, Хуршид, Султонов ва Кўчим кабилар Уюшмани забт этиш учун қўшин йиққан. Ўша қавм. Чумолидай изғийди, уйқу – нима, билмайди. Бири очиқ ҳамла қилса, бири зимдан иш кўради. Бир нимадан қуруқ қолаётгандай ўлиб-тирилади. Тинмайди, сира.\nҚирқоёқ. Ҳалакунинг кучуги…\nЎша пўртанали съезд арафаси.\nЯна бунинг устига, Ёқубов “тўйиб” кетган, ишдан кетмоқчи, қарори қатъий. Масала баланд мақомда ечим топган. У мени уйига таклиф қилди.\nШуни айтиб: “Сиз бу ишга аралашиб қолманг, тағин! – деб астойдил ўтинди. – Зинҳор-зинҳор аралашманг! Менинг бирдан-бир илтимосим шу!”\nМен лафз қилдим ва ўзимни четга олдим. Чиндан ҳам, бунда бир сир яширин эди. Вазият жуда қалтис ва хатарли туюлар, воқеалар оқими юракка ваҳм соларди.\nПрезидент Ислом Каримов таниқли шоир, ёзувчи ва адабиётшунос олимларни қабул қилди, “Халқни ҳамкорликка, жипсликка чақириш учун сизнинг мададингиз зарур!”, деди уларга.\nШундан сўнг бир пиёла чой устида съездни кўнгилли ўтказиш, чинакам сўз эркинлиги ва халқчил асарлар яратиш бўйича фикр алмашилди.\nКечқурун. Миразиз Аъзам билан айланиб юрибмиз. Унинг ҳасратидан чанг чиқади. Йилт этган нажот йўқ. Аммо, аввалги бир пленумда бўлгани каби, ёзувчилар Ёқубовга изн бермоқчи эмас.\nАмал ҳасратида елиб-югураётган қавм эса, қутуради, ҳадд билмайди, ҳаловат билмайди.\n“Кўрак чувиш машинаси” ишлаб кетган, чанг бурқситиб, дунёни бузади!\nМиразиз Аъзам шунга куюнади, “Сиз билмайсиз-да!..” – деб қўяди, ўкли хўрсиниб.\nЧиндан ҳам, мен кўп нарсани билмаганман. Шунданми, зиқланиб:\n– Бир гап бўлар! – дедим ахийри. – Ёқубов ишдан кетса, осмон узилиб тушмас!..\n– Йўқ, биз қайтмаймиз! – деди шоир инжиқлик билан, кейин менга юзланиб, қайдан куч олди, билмайман, бирдан қайнаб хитоб этди:\nҚирқ пари қувиб келар,\nЕл билан, довул билан!\nКелса келсин довул билан,\nЗўрлагаймиз… овул билан!\nЎшанда бу яхшилар маршига айланган! Ва қирқ “пари” Ёқубовни ағдара олмаган!\nЎша съезд Навоий номидаги академик театр биносида бўлган. “Ёқубов қилган ҳисобот маърузасини муҳокама қилиш ғоят қизғин тусда ўтди…\nМузокарада қарийб эллик нафар нотиқ сўзга чиқди”.\nОчиқлик, ошкоралик, демократия бўлса, шунчалик бўлар-да!\nНиҳоят, ташкилий қисм бошланди. Адиблар раисликка Хуршид Даврон номзодини кўрсатди. Ёзувчилар эса, яна Ёқубовни илгари сурди. Ўшанда Даврон атиги 37 та овоз олган, холос. Шунча асъасаю дабдаба билан!\nМўйсафид Ёқубов уни чангда қолдириб кетди, бутун қавми, ўрамаю афсуни билан!\nКейин Мурод Дўст минбарга йўл олди, у шартакилик билан: – Ёқубовнинг программаси йўқ-ку?! – деди.\nКўрдингизми? Булар – компьютер, программа бўлмаса, ишлай олмайди.\nДастурсиз компьютер – яроқсиз қути, демоқчи у.\nҲолбуки, одамлар бошқача яшайди!\nҲолбуки, масала ҳал бўлган.\nЎшанда мўйсафид, бари бир, унга жавобан минбарга чиқди, қилган ишлари ва яхши ниятларини баён этди. Ҳатто Дўстга: – Укаларим, шогирдларим бўлиб, мунча одамга сачрайсизлар?! – деди.\nШунда Дўст: – Нима, сиз менинг қўлимдан тутиб, ёзишни ўргатганмисиз?! – деб ўдағайлади.\nХудди бир нима ёзиб, қойил қип қўйгандай!\nНа ишида, на ёзувида на бош-на кўт бор!\nДаврон эса: – Раис бўлсам, ўзгариш қилар эдим! – деб йиғлайди. Чақалоқнинг сўрғичини олиб қўйсанг, шундай ҳиқиллайди.\nЎшанда Султонов: – Биз бундай союзга аъзо бўлмаймиз! Ундан чиқиб кетамиз! – деб, аъзолик билетини ташлаб, съездни тарк этди. Унга бор-йўғи 14 та шотири эргашди, холос…\nКейинчалик Мадаминов ҳам худди шундай қилди. 1992 йил 2 июлда, Олий Кенгаш сессиясида у депутатлик мандатини ташлаб чиқиб кетди.\nБунинг нима эканини сиз қаёқдан билар эдингиз!\nЖоду илмида бу ёзувчиликдан ва халқ ишончидан ўз ихтиёри билан воз кечиш, деган…\nЭт устухондан ажралмоқда.\nМен маҳобат қилаётганим йўқ.\nБуни ҳар қадамда кўриш мумкин.\nАсиллик ва тугал Озодлик учун кураш шундай кечди.\nҚирқ “пари” Иблис салтанати меросхўри бўлиб, уни сақлаб қолмоқ, қавмининг ишончини оқламоқ учун ўлиб-тирилган, аслида…\nГап Кўҳна қитъада эмас, Эркин дунё ва Шарқий Европада, ёки бўлмаса, Шом ва Ироқда эмас, аслида, улар йўқ нарсалар, ҳамма гап мана шу ерда, мана шу заминда – Икки дарё оралиғида!\nОдам Ато ҳам, Момо Ҳаво ҳам Зарафшон бўйларида тўп қўйиб палак ёзган, унинг сувини ичиб, ўша ерда зироат етиштирган, уй-жой қилган, мол боқиб, ўзидан кўпайган!\nҚобил ҳам Ҳобилни шу ерда ўлдирган.\nҚарғиш олиб борган жойи вақти-соати билан Бобил деб аталган…\nМайли, воқеалар оқимидан четга чиқмайлик.\nЁқубов даврида юзлаб ёшлар уйли-жойли бўлди, дала-ҳовли олди. Қанчада-қанча автоулов берилди.\nУюшмада иш қизғин. Ижод аҳлига эътибор кучли. Ёзувчи-шоирнинг иши нима? Ёзиш-чизиш! Айниқса, кеча Озодликка чиққан мамлакатда қалам аҳли ҳаммага ибрат бўлиши, енг шимариб халқчил асарлар ёзиши, оқимни эргаштириб кетиши ва ёруғликка бошлаши ҳам қарз, ҳам фарз-ку?!\nБеҳбудий шундай бўлган! Қодирий, Фитрат ва Чўлпон ҳам!..\nОкамгилар бунинг ўрнига, нега исён-тўполон қилиб юрибди?!\nТақир ерда чанг чиқариб, дерсиз.\nБеҳбудийлар нега йўқ қилинган?\nҚодирийга ҳамон кун беришмайди!\nБунинг илдизи битта: Қобил нега ўлдирди, ўз акасини?!\nАввало, улар буни Каримов қилаяпти, бу – девоннинг иши, деб масалага сиёсий тус берди ва ёзувчиларни унга қарши қўйди. Икки орага совуқлик солди ва ўзига донғил йўл очди. Девонга кўчиб ўтиши. Ва кирдикорини унинг номи билан боғлаб, давом эттирди.\nҲатто Чингиз Айтматовни таъмагирга чиқарди, улар! “Қаранг, пул сўрапти-я! Нима қилсин, ўрганиб кетган-да, совуришга! Йўқ, ухлаб қолган, қабул пайти! Бўлади-да, шунақасиям, қант касали бор!..”\n“Қўйинг, Қодирийни тилга олманг, Шеркон анавиларга қўшилиб кетипти!\n“Одил Ёқубовни асраш керак!” “Маҳмуд Сатторга айтинг, Орипов ҳақида эсдалик ёзмасин! Нима деган гап, бу! Олдин ўлсин, кейин ёзамиз!”\n“Фаррух Зокировга нима етмайди, ўзи?!”\n“Мурод Ражабов ҳам қовун туширипти!..”\n“Наим Каримовни бермай туринглар! Шерали Турдиевни ҳам!..”\n“Музаффар Аҳмад нима қилган? Рўйхатга илиниб юрибди?!.”\nҚанча рўйхат тузилди, тарқатилди! Қанча одамнинг йўли кесилди!\n“Мустақиллик майдони” фильми тайёр бўлгач, Султоновга кўрсатгани олиб келдик. Мен сценарий муаллифи, Қуддус Аъзам эса, бошловчи. Султонов уни “ёқтирмай” қолган. Шу боис, бир кўриниб, мавзудан мавзуга кўчишни айтади, халос. Аммо шу ҳам Султоновга “ёқмади”.\n– Қуддус! – деди у, ижирғаниб, кейин сўлиш олди ва ўнг кўзини хонасида бир айлантирди. – Познерни биласан?!\n– Биламан, Хайриддин ака! – деди Қуддус вазиятни юмшатиш учун. – Ҳамма айтаяпти, шуни! Ҳатто оғайнилар ҳам “дазмолни токка уласак, лоп этиб сен чиқасан”, деяпти!\nҲолбуки, Қуддус шахсан Каримовнинг кўрсатмасини адо этган!\nВа Озодликнинг қадр-қимматини ёш авлодга етказишда ҳеч ким учалик жон куйдирмаган!\nУ бутун борлиғини шунга бағишлади, десам, ҳақ гап айтган бўламан.\nВа шунинг учун у бир четга суриб қўйилди!\n“Сен кимсан, ўзи?!”\nМуттаҳамдан шундай деб сўрагим келди, жуда, аммо бу – жоиз эмас!\nУнга риоя этиш шарт!\nУ бош устимда ўтирибди, кимсан, кичкина котта!\nБир нима деб бўладими?!\nОсмонни тутиб турган бўлсанг ҳам!..\nМана шу вазиятда, телекомпанияда Кўчим даҳшат солади!\nАждарҳо! Олов пуркайди: “Ҳэ-э, онангни фалон-писмадон! Нимага Ёқубовни кўрсатасан? Ўчир-р! Қорасини кўрсатма! Катта!..”\nКомпания чайқалиб кетади. Қўрқув-ваҳима! Қий-чув! Тўполон! Йиғи-сиғи!\nКимнинг боши учиб кетган, кимнинг – оёғи!..\nЎ-ў, бунинг “ўйин”лари!..\nНуқул “она”дан келади.\nЎткир Раҳматни шу четлатган, девондан! Очиқ туҳмат билан!\nАлбатта, “ош”ни Алимов пиширган, Азизхўжаеву Шоғуломов билан, аммо ҳал қилувчи запрбани у берган!\nЯна мақтанади, уйига ўт қўйиб юбордим, деб!\nУ ҳатто Ўткир Раҳматнинг қудасини ҳам “учириб” юборди! Депутат бўламан деб бирга номзод қўйгани учун!..\nБахтиёр Эргашев деган умумий дўстимиз бор, Навоий вилоятида! У ижтимоий таъминот бошқармасига от қўйди! Кўчим тилда уни отга ”миндирди” ва кўз олдимда тўққиз минг уч юз долларни қуртдай санаб олди, худди пешона тери билан топгандай, битталаб!\nКейин вазирдан илтимос қилди, аммо Баҳодир Умурзоқов кўнмади!\nШунда Кўчим шундай бир “ўйин” қилдики, Умурзоқов қандай “учиб” кетганини ўзи билмай қолди! Иш битмади, аммо ўша пул ҳам эгасига қайтмади! Аксинча, у қамалиб кетди…\nКўчимнинг Тўра Мирзога, оила ичига қилган ёмонлиги-чи?\nФақат шу эмас!..\nТелеиғво билан Хоразм ҳокими Искандар Юсуповнинг тагига сув қуйган, Иброҳим Норматов билан Собир Ўнарни кўп балога гирифтор қилган ҳам мана шу палид бўлади!\nУнинг Пирмат Шермуҳамедовга қилган қоралигини айтмай қўя қолай!\nБу ҳолатда унинг яқинлари Цезарга ўхшаб: – Сен ҳамми, Брут?! – деб қолаверади!\nАйрим жабрдийдалар судга беради, аммо яна ўзлари жабр кўради.\nҲамиша Кўчим ҳақ бўлиб чиқади…\nЎзгалар назарида, у Каттанинг эркатойи! Бир тоғнинг кийиги!..\nҲолбуки, у қилган иғво, фисқу фасод…\nБугун ўша олчоқни чақириб, айтган гапинг учун жавоб бера оласанми, десам, ўтда ёнган елим идишдай ириб оқади…\nБу ёқда Остонов маҳобат қилади:\n– Европага тегманглар! Дунёни Европа бошқараяпти!\nЎзим билган одам, ўша Остонов! Девонда қўл остимда ишлаган, бир иш айтсанг, нуқул, каллам ишламаяпти, деб зорланган, ими-жимида Султоновнинг хизматини қилиб юрган!\nҚуддус шуни айтган-да, бир йиғинда: “Тентак қўй!” – деб. Қаранг, бошини деворга урар эди, каллам ишламаяпти, деб. Бугун бўлса, ўзгариб кетган! Валломат!..\nЎзи ўша нусха, аммо ҳайбатидан от ҳуркади! Бир нима деса, осмону фалак акс-садо беради:\n– Европага тегманглар! – деб…\nТавба деб ёқа ушламай бўладими, шунда!\nУнинг кабинетида сир бор, гапига тус беради…\nОчарчилик йиллари оғир бўлган. Бир киши аёлидан айрилиб қопти. Очликдан бола-чақасиям шишиб кетибди. Шунда давлатманд қўшниси унинг ёдига тушибди. Шоир айтади-ку, Ярқираб юлдуз ёнодур тун қаро бўлган сайин, Ёдима Тангрим тушар бахтим қаро бўлган сайин, деб.\nШунга ўхшаб, қўшниси яхши одам! Карами кенг! Борса, қуруқ қайтармас! Ўғил-қизи туз тотса, уч-тўрт кун яшар! Унинг қўлида жон бермас!\nУ йўлга чиқади. Ёғин-сочин. Лойгарчилик. Яна, бунинг устига, силласи қуриган. Бўсағага аранг етади. Йиқила туриб, дарвозани тақиллатали.\nБой чиқиб қараса, шу ҳол.\n– Нима гап? – дейди у. – Тинчликми, қўшни?!\n– Қизингга совчи бўлиб келдим! Келин қилмоқчиман, уни!\nБой хизматкорларига буюради. Ва уни мурчага олиб кириб ювинтириб, бойнинг эски кийимларини кийдириб, меҳмонхонага олиб чиқишади.\nБой меҳмон қилади, кейин:\n– Тинчликми, қўшни?! – деб сўрайди.\nБечора ёниб кетади, зорланади.\nБой бир қоп ун, бир қоп гуруч, мой-пой бериб, уни кузатади.\nХизматкорлар қайтиб келгач, ҳайрон бўлиб:\n– Бой ота, ҳеч ақлимиз етмаяпти, – дейди. – У, болаларим очдан ўлиб кетмасин, деб ялинди. Дастлаб, қизингга совчи бўлиб келдим, деган эди-ку?! Бу – нимаси?\nБой, қани, бир кетмон ол-чи, дейди унга ва ўша, қўшниси йиқилган жойни ковла, деб буюради. Қарангки, бир оз қазгач, ўша ердан бир хум олтин чиқади.\n– У шундан куч олган! – дейди бой. – Шунинг учун, қизингни келин қилмоқчиман, деган. Тилла одамни кўтаради…\nБир куни Остонов Хайриддинни улуғлаб қолди, жуда-а покдомон йигит-да, бу, деб.\nМен қўл силтадим.\n– Сиз билмайсиз! – дедим унга. – У учига чиққан товламачи! Мана, оғайнингиз Соат Шарипов!..\nСоат Шарипов ёш оила, келин-куёв қандай танишгани, қандай оила қургани, қайнонанинг муносабати ҳақида бир кўрсатув ташкил этди.\nОдамлар шундай нарсага ўч, ташна жуда. Каттаю кичик уни берилиб кўра бошлади. Шунда бир кўрсатма бўлди: кўрсатувнинг аудиторияси кенг.\nУнинг ахлоқий-маърифий таъсирини кучайтириш лозим. Шариповга кўмак беринглар. Бир кўрсатувда оиланинг мўътабарлиги, иккинчисида – келиннинг бурчи-вазифаси, учинчисида – қайнона-келин муносабати масаласига урғу берсин, яхлит бир тизимга айлантирсин!\nШариповни рўйхатига киритинглар, мукофотга! Менинг раҳматимни етказинглар!..\nШарипов хизмат кўрсатган артист бўладиган бўлди!\nБир куни Соат ака йўқлаб қолди. Бордим. Чой ичиб ўтириб: – Кеча Аҳрор келди! – деди. – Бу йил даъвогар кўп экан, чамаси, медалга илинасиз! Шуни билгач, Соат аканинг имкони бор-ку! Ҳаракат қилиш керак, деб келдим, олдингизга, деди…\n– Ундай бўлмайди! – дедим мен, юқоридаги тартиб-қоидани биладиган одам сифатида. – Биринчидан, бу – Каттанинг топшириғи! Ҳеч ким унга дахл қила олмайди! Иккинчидан, у бола Мелибоев билан яқин, бир жойдан! Мелибоев қабристондан ўтса, бир суякни илиб кетади! Бўлмаса, ўлиб қолади! У сиздан бир нима ундириб қолай деган, етимагини юборган!\nШарипов хотиржам бўлди, аммо масала ҳал бўлишига бир ҳафта қолганда у яна телефон қилди. Кўришдик. Жуда безовта.\n– Ўша гапда жон борга ўхшайди! Боя Сафар келди, бундай ишлар харажатсиз битмайди! Беш минг тахла, ҳал қиламан, деди.\n– “Бир ками, унвон сотиб олмаганим қолувди, ўзи! Фалон-писмадон!..”, дедим.\nМен ички бир қаноат билан яна унга таскин дердим.\n– Буям Мелибоевнинг иши! Остонов билан у бир одам! Курсдош! Хайриддин тоза йигит! Бу гапдан бехабар, у! Мен кириб айтаман, Соат акага унвон берса, арзийди, деб…\nЎшанда Султонов билан бир йилча бирга ишлаганмиз, кўп ишим тушмаган, у ҳақда фикрим яхши эди; ўзиям ҳалим, муллайигит, хуш муомала қилади.\nКечки пайт унинг олдига кирдим. Уч-тўрт масалада маслаҳат олгач, авзойига қараб Шариповдан гап очдим ва унга унвон берса, арзийди, дедим.\nБиласизми, шунда нима бўлди?\nУ қутурган итдай ташланди, менга!\n– Сиз аралашманг, бу ишга! У – фирмач! Мошенник! Ширма учун кўрсатув қилади! Аралашманг! Боринг, ишингизни қилинг!\nМен кутмаган эдим, буни!\nУ “юзочар” қилди.\nВа шу кундан бошланди, тинтув-текширув!\nЧиндан ҳам, Шариповнинг фирмаси бор экан! Аммо, атиги битта операция қилган экан, халос! Аммо прокуратура уч ой ийиғини чиқариб эзғилади, уни!\nАгар, майда бир ишкал чиқса ҳам, Соат Шарипов қамалиб кетар эди!\nСўзсиз! Унинг бошида айланган тегирмон тоши ўша кўрсатувни йўқ қилиб юборди!\nМен шуни айтдим, Остоновга, башарасига!\nАммо, ўшанда Аҳрордан кейин сен боргансан, лўттибоз, демадим, яна кимдир борган, унга Соат ака “шундай-шундай деган…”, дедим, сўзма-сўз!\nСабаби – вақтида у айтганки: “Ўзимни ҳурмат қилмасангиз, Кресломни ҳурмат қилинг!..”\nҲамма гап Креслода!..\nВа бу Кресло унга хатлаб берилган, яна орқасида – партия, ўша, Ильичдан қолган жоду шилтаси! Унинг ортида эса, “шаҳар мўйловдори” Султонов турипти, сўлиш олиб, кўзини хонасида айлантириб!\nЯна, юз амри иссиқ!\nЖуда андишали халқмиз!\n“Қўйинг, шу гапларни! – дейишади. – Сизга нима?”\nЖонини еб-ичаяпти, аммо: “Кечиримли бўлайлик!” – дейишади!\nНохуш, аммо шундай!\nШариповни чулғаб олган жоду тўфони энди-энди тўзғияпти. Ва у яна юзага чиқаяпти.\nҚанча умри куйиб кетди.\nМен шунга ачинаман.\nШу ҳам иш бўлди-ю?\nНаҳот, шундай яшаш мумкин?\nАқлдан эмас, бу!\nАламзада мажруҳнинг тизгинсиз талвасаси!..\nМайли, Остоновга қайтайлик! Уям кичкина одам эмас! Сиз уни кўзга илмаслигингиз мумкин, аммо у жодухона мубадлари мубади . Шунинг учун: “Европага тегманглар! – деб ҳукм қилаяпти!\n2007 йилнинг охири. Иқтисодчи олим Ашур Қодиров бир мақола олиб келди, ўшанда у тилсимли иқтисод Европада инқироз келтириб чиқаришини айтган. Вақти-соати билан бу бало Тожикистон, Қирғизистон ва Қозоғистонни ҳам комига тортиб кетишига ишора қилган. Намоз Саъдуллаев кўзи тешилиб уни тайёрлади, саҳифага қўйилди. Эрталаб қарасак, йўқ!\nМажлисда Остонов расмий “Баёнот” билан чиқди:\n– Бизнинг экспертлар бунинг тескариси бўлади, деган хулоса берди!\nЕвропага тегманглар! Дунёни Европа бошқараяпти!\nОдамларга ҳақ гапни етказиб бўлмайди! Тўқсон тўққиз фоиз нашр устида шунга ўхшаш ўлик жон. Улар фикр ва янгилик оқимини тўсиш билан овора.\nХуддики, оламда бўлаётган ўзгаришнинг Ўзбекистонга ҳеч қандай дахли йўқ!\nХуддики, ҳамма ёқ тинч, сув қуйгандай! Жимжитлик!\nЎзгариш уларнинг зиёнига!..\nБуни ўзгалар тугул, ҳатто ўзлариям билишни истамайди! Ва хусумат қилиб, яхшиларни аросатда тутишга уринади…\n– Ўзбекистон тараққиётдан йигирма йил орқада қолди, – дейди Остонов!\nЯна буни писанда қилиб айтади! “Биз унга йўл бермадик, қўлингдан нима келади?!”, деб.\nАммо, шундай бир ҳақиқат борки, уни ҳеч ким рад эта олмайди!\nЎзбекистон жирканч куч оёғидан ушлаб, орқага тортган бир вақтда, бўйнига осилган зил-замбил юкни кўтариб, ҳалоллик, заҳмат ва матонат билан баралла қад ростлади!\nЖаҳон молиявий инқирозга учраган тўлғама замонда!\nБуни дўст ҳам, душман ҳам кўриб турибди!..\nҲаттоки Султонов ҳам!..\n“Худди ерда Бухоронинг сўнгги амири Зарафшонда\nсочиб кетган тангаларни кўргандай, нигоҳингни асти ердан узмайсан…”\n– деб ёзади Иброҳим Ғафуров “Хайриддин” мансурасида.\nОлим Отахонов уни шундай изоҳлайди: “Манфаат йўлида, секин-аста ўз идеалларига – ёшликдаги орзу-умидларига хиёнат қила бошлаган ёш йигитнинг тубанлашаётганини кўрган шоир нола чекади-ю, “кўкка қара, бошинг кўтар, ер чизмасдан, Хайриддин”, деб илтижо қилади”.\nБу – отам замонидан қолган гап! Ундан буён чорак аср ўтди, яна қанча ишлар бўлиб кетди. Ва бошни баланд кўтариб юриш учун одамда юз, ор-номус бўлиши керак, ғурур ва орият, ҳақ-ҳуқуқ бўлиши керак!\nИзида йилт этган ёруғлик бўлиши керак!\nҚилган иши қабоҳат бўлса, ҳаммани қон қақшатса, қандай қилиб яна бош кўтариб юради, у?\nБундай бадбахт ҳатто ер чизишга ҳам ярамайди!\nВа ер чизиш унча чўзилмайди.\nАсли йўқ нарса йўқ бўлиб кетади…\n– “Тақдир ажойиботлари”ни ўқидим, – деди бир зиёли. – Буни кўпчилик яхши билади! Фақат айтишга истиҳола қилади! Ёки журъат этмайди! Чунки у юқорида ўтирипти! Сиздан бир нимани сўрасам, майлими?!\n– Сўранг, сўранг!\n– Яқинда телевидение Султоновнинг тизимида қилинган шармандали ишлар ҳақида фильм берди, ҳужжатли, яна икки қисмдан иборат! Қаранг, дорнинг тагидан қочган, қамалиб чиққан бузуқилар унинг васийлигида ишга жойлашган, ҳатто амал олган ва яна юлғичлик қилган! Улар бизга, матбаачилар шаънига иснод келтирган!\nБу рўй-рост айтилди! Ҳатто, бир очофат етимхонага бориб, бир қоп шакар берасан, деб жанжал қипти! Буниям эшитдик, бундан баттарини ҳам!\n“Матбуот тарқатувчи”, Матбуот ва ахборот агентлиги, “Шарқ” НМАКда қилинган кирдикорлар очиб ташланди.\nУнинг ўринбосари Муҳидинов кирдикори ҳам очиқ айтилди.\nШунинг учун у девондан ҳайдалган! Яна бир ўринбосари Болтабой Шодиев эса, қора қилмиши учун, бир неча йилдирки, қамоқда ётибди!\nБундай вазиятда, одатда, шайкага қўшиб, “крестный отец” ҳам йўқ қилинар эди!\nУни ким тутиб турипти, ёш авлод тарбияси, миллат матлаби, эртанги кун зуваласи қориладиган шундай бир нозик жойда?!\n– Уни тутиб турган – инсу жинс, сеҳр-жоду! – дедим унга. – Бошқа ҳеч нима эмас! Унинг турган-битгани шу!\nАслида ҳам шундай!\nКўза кунида синади!\nШунда ҳаммаси ечим топади!..\nАгар, сиз эътибор берган бўлсангиз, “Ватан тарихи”да анимизм (руҳга сиғиниш), тотимизм (аждодлар руҳига сиғиниш), магия (сеҳргарлик) дастлабки диний эътиқод сифатида талқин этилган. Бу – шу нарса!\nКейингиси! Ва уни ёзган бу сирни билади, унинг кучини, амал илмини ҳам!..\nВа, нималар деяпти у, ёшларга?!.\nТоҳир Малик “Шайтанат” деб роман ёзади, бу юзи қора уни унвон билан сийлайди, “Ўзбекистон халқ ёзувчиси!..”\nХўш, нима дегани у – шайтанат?!\nҲеч ўйлаб кўрганмисиз?!\nҚаранг, миллий тил иҳотаси учун сув билан ҳаво бўлган Атамақўм ўтиш даврида тугатиб юборилди!\nНега шундай қилди у?\nЁқубовга хусумати учунми?\nЙўқ, ўзбек тили билиқсиб ётсин, боши ғурбатдан чиқмасин учун!..\nНавоийшунос Иброҳим Ҳаққул олдин форсча матн келтиради, кейин ўзбекча маъносини беради.\nСултонмурод Олим эса, Навоий – уйғур, деб даъво қилади, нари борса, пирлари ва устодлари, султони ориён ва дедойи калон Жомий отамизнинг бир мутаржими-да, дейди.\nНусратилла Жумахўжа бўлса, “Оҳ, Сафавий, воҳ Сафавий!” – деб кўкрагига уриб йиғлайди ва Шайбонийхонни каллакесарга чиқаради.\nТасаввуфшунос “дониш” кимошдишуносга айланиб олган! Ҳам шохига уради, ҳам туёғига! “Қора бозор”ни қиздиради!\nТоза додини беради!\nМен Нажмиддин Комиловни айтаман!\nАҳли мурид юрт бўйлаб изғийди!\nДавр келди, сур бегим!\nНима кўп – депутат бўлсам, дахлсиз бўламан, мушугимни биров пишт дея олмайди, деган крохобор кўп!\n“Кўк”идан, фақат “кўк”идан!\nБели синмаган бўлсин!\nУ ёқда тожиклар хуруж қилади, акун, Самарқанду Бухорони бизлар қурганмиз, деб!\nКўз очирмайди, сира!\nНима эмиш, туркийлар кўчманчи эмиш! Олтойдан кеп қолган эмиш, мол боқиб, уларнинг ерига!\nАслида, бунинг зидди бўлган-ку, биродар?!\nАммо улар ташаббусни қўлдан бермайди, байроқни олиб чопади “номаълум тепалик” сари!\nМудом сувни лойқалатади!\nБир қутурди бу қавм, у ёқ-бу ёғи йўқ!\nҚани энди, Низомулмулк тирик бўлса-ю, “Ахборот”дан сўнг бир чиқиш қилса:\n– Эй, ит, нега оламга фитна соласан?! – деб…\nСиз Султоновни айтасиз! Муштдай бир тирмизак – Хайрулло Нуруллаев!\nШунга ҳеч ким бас кела олмайди! “Ёшлар” каналига миниб олган, суднинг қарорини писанд этмайди! “Бу идорада суд ҳам, прокурор ҳам, Президент ҳам ўзим!”– дейди! Биров эътироз билдирса, “Шарафутдиновга айтаман, чиққан жойингга тиқиб юборади!” – деб дўқ уради, дағдаға қилади!\nШунда бизнинг идоралар ҳам зир титраб кетади!\nТурқини кўрсанг, кўнглинг айнийди! Аммо, дағдағаси дунёни бузади!\nЭ-э, нимасини айтасиз!\nШукр қилиш керак! Уриб ўлдириб қўймагани учун!\nЮрибмиз-ку, тупроқдан ташқарида, Миртемирга ўхшаб!\nМиртемир олтмишга кирганда Куйбишев район Ёнғин хавфсизлиги бўлими Фахрий ёрлиғи билан тақдирланган!\nТўрт кишини йиғиб, союзда уни қутлашган. Охирида оқсоқол сўз олиб:\n– Менинг фикримни ҳукуматга етказсангиз, Комил Нуъмонович! – деган. – Мен давлатимиздан ўла-ўлгунча розиман! Вақтида қамади, тарбиялади, одам қилди! Бўлмаса, Сайёрга ўхшаганлар кўчада тутиб олиб, уриб ўлдириб юборар эди!..\nМайли, буям ўтади!..\nБир вақт қарасангиз, Муҳиддинов, овчининг тозисидай хонама-хона изғийди, жуда сирли оҳангда қулоққа шипшийди: “Чагаев тилга олинмасин, Руслан Чагаев!..”\nУни хотирангдан ўчириб ташла деб ундайди. Лекин, одам компьютер эмас-ку, хотирани ўчира олса! “Бу – қандай гап? Нега бундай бўлаяпти?” – деб ўйлайди, масаланинг илдизига етмоқчи бўлади. Шунда улар фасод ёяди.\n“Қаранг, шундай қипти-я, кўрнамак! Каттанинг…”\n“Унақа одам эмас у!” – десангиз, балога қоласиз! “Миш-миш”чилар қўймайди, тинчлик бермайди, уриб енгади!\nРусланни қора қилиш, рақибига йўл очиш учун!\nУни “синдиради”. Чунки Волуев уларнинг одами!\nЁки кинорежиссёр Баҳром Ёқубовни олайлик!\nКўнгилочар газеталар унинг обдон ийиғини чиқарди! Қаранг, “7х7” етти марта “чайнади”, сақич қилиб!\n“Қанақасига, “кейин?!” Олдин ўпади, кейин!..”\nЁш-ёш қизлар, шуни муҳокама қилади, газета орқали!\nНима деяётганини ўзи билмайди! Аммо, фасод билиқсийди!\n“Одамлар, ҳо-о, одамлар! Эшитмадим демангла-ар! Баҳром Ёқубов, ҳа, ҳа, ўша Баҳром!.. Цивилизовнный любовь!..”\n“Желтый пресса” муайян қавмга ва муайян мақсадга хизмат қилади ва лойиҳа муаллифининг “қўшиғи”ни хониш қилади.\nВа бу тасодиф эмас!..\nБугун Ёқубов ҳатто ўзи ишлаган фильмга исми-шарифини қўя олмайди!\nБу ҳуқуқдан у маҳрум этилган!\nЭнди ўзингиз ўйланг: бировнинг номини ўчириб ташлашга кимнинг нима ҳақи бор?! Ва ким унга ваколат берган?!\nШундай бўлади, ўзи!\nЎйин-ўйиндан ўт чиқади.\nБир қарасанг, ўзингдан ўтгандай!\nБир қарасанг, душманлик қилгандай!\nУ бировнинг хасмига кўз олайтирган эмас! Ва дунёда кўп хунук ишлар бўлиб ётибди! Аммо бировнинг бу билан иши йўқ! Нега унинг кўрпаси остига тумшуқ тиқишди?!\nТўғри, Озода Нурсаидова шундай шармисор қилинган! Айтишларича, Юлдуз Усмонова унга ҳасад қилиб, мисини чиқарган!\nХўш, Баҳром кимнинг арпасини хом ўрипти?\nНега уни қора қилишди?!.\nВа ҳамма эшик тақа-тақ ёпилди!\nБошини кўтариб юра олмайди.\nУйда ҳаловат йўқ.\nОдамлар ўзини олиб қочади.\nҚўли ишга бормайди.\nМинг ўйлама, ўйингнинг охирига ета олмайсан!..\nЧунки, бу узоқ тайёргарлик билан, кўп одамни ёллаб, тилсимга таяниб қилинган иш!\n“Цивилизовнный любовь”дан мақсад – Ёқубовни “синдириб” ташлаш эди!\nВа бу фақат ризқ учун қилинган эмас!\nБаҳром Ёқубов “Февраль воқеалари” фильмини яратган! Ҳужжатли ва уч қисмли! Унда ваҳший терроризм бутун ёвузлиги ва асос-илдизи билан очиб берилган! Бу ҳақда шундай тугал фильм бўлмаган, илгари!\nВа бу фильм етиб бормаган мамлакат йўқ, дунёда!\nУ одамларни ларзага солиб, тушунчаю тасаввурни ўзгартиб юборди!\nШунинг учун айлантириб келиб, ундан шундай ўч олишди!\nХўш, уни ким ташкил қилди?\nМана шу “хизмати” учун уни Султонов ўринбосар қилиб олди…\nАйтгилиги бўлса экан!\nБирдан ҳукумат телефони жиринглайди!\nБиласан, бу устаси фаранг Султоновнинг “ўнг қўли”. У эшилиб товланади: “Бегали Қосимов масаласида эҳтиёт бўлинг, ака! Шу кунларда номи чиқмай тургани маъқул! Катта ғазаб қилган…”\nКатта Каттами ёки кичкина котта?\nБуни сўрайдиган масъул йўқ.\nУмуман, сўраб бўладими, ўзи?!\nУ сиёсий маҳкама бўлса!\nЗерифбай “Раҳмонқулов даражасидаги одам!”\nРаҳмонқулов давлат маслаҳатчиси бўлса! Катта унга ишонса! Хавфсизлик хизмати унга қараса! Яна ўзи ҳалол, жонкуяр…\nЙўқ! Бу масалага аралашиб бўлмайди!\nПалак шундай тўқилади.\nҚуйида “миш-миш”чилар отряди жавлон уради, одамлар орасида маъноли ишора қилади: “Фалончи хол қўйипти! Чиқмай турсин, дейишди!” Яна охирида: “Ўзидан ўтибди-да!” – деб қўйишади.\nШундай қилиб бир шўрликнинг уйи куйиб кетади.\n“Туда нельзя, сюда нельзя!”\nҲамма гаранг, ҳамманинг боши қотган!\nНима қилиш керак?!\nҚандай қилса, ўрамага тушмайди?!.\nШундай яшаб бўладими?!\nТўртта иблис, ҳаммани ўйнатади!\n”Зерифбайнинг бир оғиз гапи билан наҳот шундай бўлса?!”\nЎйламанг, ўзи шундай! Гап Зерифбайда эмас, у – ким, у? Нари борса, бир ижрочи!\nАммо унинг цейфи – атторнинг қутиси. Фармон, Қарор, Фармойиш бланклари…\nРаҳмонқуловда Каттанинг факсимиле йўқ, Зерифбайда уям бор!\n“Соҳибқирон” ёки Султонов фатво берса, “кўрак чувиш машинаси” ишлаб кетади. Ҳужжатга факсимиле босилади! Уни ўша куни имзо чекилган ҳужжатларга қўшиб, Канцелярияга ўтказадиган одами бор, Зерифбайнинг!\nҲатто ижросини таъминлавчи масъуллар ҳам!..\n“Соҳибқирон”нинг хизмати номаъқулнинг нонини ейдими, шуни қилмаса!\nБутун бир тизим, параллел иш кўради!\nСиз нима деб ўйлаяпсиз!\nДавлат ичида давлат!\nБир воқеа ҳеч ёдимдан чиқмайди.\nАдашмасам, 2006 йил.\nЭски шаҳарда иш қизғин.\nБолалар ижодиёти уйи, Миллий либослар саройи, Қодирий боғи ишга тушган, Хастимомда эса, кўламли иш бошланган. Шу ҳақда ёзиш менга юкланган. Давлат раҳбари лойиҳа муҳокамасида, қурилиш устида айтган фикрлари, барча баённома қўлимда.\nБир вақт Шуҳрат телефон қип қолди. Ўша вақт у “Халқ сўзи”нинг Бош муҳаррири вазифасини бажараётган эди.\n– Менга бир мавзу айтинг, – деди Жабборов. – Газетани сал кўтарай!\n– Мана, Эски шаҳар! – дедим унга. – Шунча иш бўлди, бир газета бир сатр ёзган эмас!..\nХуллас, менинг таклифим билан у учта мақола чиқарди. Охиргиси “Қодирий боғидан узилган гуллар” эди.\nЎша куни Шодиқул Ҳамроев: – Бирга тушлик қиламиз, гап бор! – деди сирли оҳангда. Ва чой устида: – Шуҳрат акани ёмон қипти! – деди овозига сиёсий тус бериб. – Боя олдимдан чиқди, бўш қопдай ҳилвираб қолган!\n– Ким уни ёмон қипти?\n– Қодирий боғи ҳақида мақола берган экан! Каттага ёқмапти! Султонов чақириб, тоза қонини ичипти, икки соат! “Умуман, Қодирийни тилга олманглар!” – деган кўрсатма бўпти…\nШол бўлиб қолдим. Бу – менинг тавсиям. Шуни қиламан деб у ғазабга учрапти. Ўзинг калтак есанг, майли, ўзимдан ўтди, дейсан, чидайсан.\nАммо бировга зиёнинг тегса, ёмон. Дилида жароҳат қолади. Уни тузатиб бўлмайди.\nЖуда эзилиб девонга қайтдим. Келиб, ҳужжатларни кўтардим. Йўқ, Ислом Абдуғаниевич Қодирий боғи ҳақида яхши фикрлар айтган, ҳатто бир жойда: “Қодирий боғи шундай бўлсинки, кўрган кўз қувонсин! Буюк ёзувчимиз асарлари каби ўғил-қизларимиз тарбиясига хизмат қилсин!” – деган!..\nЁ кейин бир фалокат рўй бердими?\nСиёсат шундай нарса. Ўзгариб туради.\nШу пайт телефон жиринглади. Олсам, Султонов.\n– Бир киринг! – деди у.\nБир даста қоғоз узатди.\n– Маънавият ҳақида китоб тайёрлар эканмиз! – деди у масалага ойдинлик киритиб. – Бош қисмини ўзлари ёзипти, давомини айтиб турди, ҳозир ёзиб олдим! Сиз бошлайверинг, шундай давом этамиз!\n– Яхши, – деб хонага қайтдим. Қарасам, Ислом Абдуғаниевич қора сиёҳда анча қоғоз қоралаган. “Нима ёзган экан?” – деган қизиқиш билан уни ўқиб чиқдим. Учинчи саҳифада чор босқини, эл-улус ёвга бас кела олмагани ҳақида сўз юритиб, аслида, бу кулфат амир ва хонларнинг калтабинлиги туфайли келиб чиқди, маишатга мук кетган бу фосиқлар оёғи остидан нарини кўра олмади, халқнинг бошини бириктириш ўрнига жаҳолатда тутиб турди, деган. Халқнинг аҳволу руҳиясини ўзимизга тасаввур этиш учун буюк ёзувчимиз Абдулла Қодирийнинг “Ғирвонлик маллавой” асарини эслаш кифоя, деб, ундаги бир воқеага эътибор қаратган. Ғирвонга биринчи паровоз кириб келмоқда. Ғирвонликлар уни ҳайбатли қора айғир деб ўйлайди ва ўн арава кўк беда билан эллик пуд арпа тайёрлайди.\nЁзувчи шуни енгил ҳажв қилади.\nМана шу ҳолат, маълум маънода, ўша давр кишилари қандай тушунча билан яшаганини кўрсатади, албатта.\nЕвропада ишланган паровоз ҳаётимизга кириб келаётган бир вақтда, одамлар уни “Қора айғир” деб қабул қилади.\nИслом Абдуғаниевич, кўрдингизми, кишиларимиз нечоғлик тараққиётдан орқада қолиб кетган, бизни қулликка маҳкум этган, аслида, шу, деб хулоса чиқаради…\nКўнглим равшан тортди.\nНимага десангиз, бу – ҳали сиёҳи қуримаган ёзув! Каттанинг амалдаги фикри эди.\nЯна, шу тобда “ММ” телеканали: “Ҳозир “Ўтган кунлар” фильмини намойиш этамиз”, – деб киношунос Ҳамидулла Акбаровни экранга таклиф қилди. У фильмнинг биринчи ишланмасини олқишлай бошлади.\nШартта Шуҳратга телефон қилдим.\n– Мана шу канални очинг! – дедим, унга.\n– Агар, сизга айтилган гап чин бўлса, бу канал бу фильмни яқин йўлатмас эди! Энди буёғини эшитинг!..\nМен унга баённомада айтилган, ундан сўнг Ислом Абдуғаниевич ўз қўли билан ёзган ҳалиги фикрларни сўзма-сўз ўқиб бердим, буни Султонов Оқсаройдан ҳозир олиб тушди, дедим.\n– Билмасам, – деди Шуҳрат, у жуда тўкилиб қолган эди. – У менга шунинг тескарисини айтди!\n– Шуҳрат! – дедим унга. – Президент сизнинг ишингиздан хурсанд бўлган! Шунча жон куйдириб, шунча маблағ сарфлаб, лойиҳани қайта-қайта муҳокама қилиб, қурилишнинг тепасида ўзи туриб, боғни обод этади-ю, шу ҳақда илиқ бир гап айтилса, ранжийдими? Мана, ўз қўли билан “буюк ёзувчимиз” деб ёзиб қўйипти! Эҳтимол, “Қодирий боғидан узилган гуллар”ни ўқиб, шу ўйга боргандир?! Шундан сўнг ёзгандир, буни?!\nЧиндан ҳам шундай. У қаёқдан билсин, тепада нима бўлаётир?! Ва унга бунинг иссиқ-совуғи борми? У шуни биладики, ўқувчига директор эмас, ўқитувчи баҳо қўяди. Масалани у ечади. Қулоғини қимирлатиб кўрсин-чи!..\nСултоновнинг айтгани – айтган, дегани – деган!\nБундай зарба одамни не кўйга солишини мен яхши биламан!\nЖурналист ҳам, муҳаррир ҳам галдираб, нимани ёзишни билмай қолади.\n“Қўй! – дейди. – Оч – қорним, тинч – қулоғим!”\nХуддики, оёқ остига мина кўмилган, у қаерда, билмайди. Юрак ҳовучлаб, оёқ босади.\n“Ўзинг асра энди, мени, туморим!..”\nҲамма унинг соясига салом беради!\nСояси эса, ҳамма ёқни босиб кетган!\nЭчкининг оти – Уста Каримхон, Шокарим ходжа, Миркарим саййид!..\nҚозоннинг бошида – шулар!\nСултонов нега тескари сиёсат юритади, деб ўйларсиз.\nГап шундаки, Қодирий қанча осмонга чиқса, унга осилган бадбахт, дейлик, Ғафур Ғулом ёки Султонов шунча қора ерга киради.\nГарчи, Султонов амалда ўтирган бўлса-да, ризқ Қодирийники!\nАбадият қонуни шундай.\nУлар йўлтўсарлик билан ризқ ундириб келган.\nШунинг учун Қодирий йўқ қилинди, кўп-кўп ризқи улуғлар ҳам…\nШароф Рашидовдан Рауф Парфигача, Шукруллодан Азим Суюнча, ризқ учун четга суриб қўйилди.\nЖамол Камолни тилга олиб бўлмай қолди.\nЎрозбой Абдураҳмонов – “бирлик”чи, Бахтиёр Генжамурод – таъмагир!..\nҚарангки, бу сиёсатга айлантирилди.\nМарказий Осиё халқлари маданияти ассамблеяси, айрим нашр ва хизматлар, кўрсатувлар, ҳатто тизимлар тугатиб юборилди.\nҚаранг, жаҳолатга қарши маърифат билан курашамиз деган давлатда, ижро ҳокимиятида шу тизим йўқ, тугатилган; соҳа ундан йироқ бир масъул зиммасига юклаб қўйилган…\nАхлоққа, миллий фитратга зид, бузғунчи тушунча ва ҳаракат эмин-эркин кириб келиши ва кенг қулоч отиши учун!..\nКаттадан-кичиги спортга ундалган мамлакатда Спорт қўмитаси йўқ, у Маданият ишлари вазирлиги таркибига қўшиб юборилган!\nДавлат сиёсати тугал амалга ошмасин учун!\n“Ким қилади, шуни?! Ахир, бу жуда нозик масала-ку?!”, деб ўйларсиз!\nАйланиб келиб, шу савол оёқдан олишини билиб, мен вақтида айтган эдим, сизга: “унинг кўлами жудаям катта”, деб…\nИслом Абдуғаниевичга осон эмас!\nВа бу ишни ўша, ҳасадгўй қавм қилади, сеҳр-жоду билан!..\nЭсланг, бири даъво қилган, ўша тўқсонинчи йилларда: “Қалъа ичкаридан олинади!” – деб. Шу ҳол воқеъ бўлди, ҳаётда…\n2006 йили Абдухолиқ Абдураззоқов балчиққа ботди. Уни “Ҳуқуқ” газетаси Бош муҳаррирлигидан четлатишди. Газета Бош прокуратура нашри эди, “унинг қошида кичик корхоналар очган, имтиёзларни суиистеъмол қилган”, деган овоза ёйилди.\nЎша кезлар “Ҳуқуқ ва бурч” деган кучли бир журнал ташкил этилди. Унга Шодиқул Ҳамроев масъул эди. Бир куни у: – Бугун мени вазир ўринбосари чақирди, – деб қолди. – “Абдураззоқовни муовин қилиб олинг, уни прокуратура текшираяпти! Қамалади! Унгача ишлаб туриши керак, қочиб кетмасин учун”, деди…\n– Аҳволи жуда ёмон! – деди Ҳамроев. – У Хайриддиннинг курсдоши, бирга кўп иш қилган, аммо Султоновнинг қўлидан ҳам бир иш келмади!\nОрадан бир-икки ой ўтди. Бир кун қарасам, Муҳиддинов девон олдида бир опа билан гаплашаяпти. Ниҳоят, у опа билан хайрлашди ва менга йўлдош бўлди. Кайфияти баланд.\n– Ким – у? – деб сўрадим.\n– И-я, танимайсизми?\n– Дилбар опа-ку, Жаҳонгирова, Касаба уюшма раиси. Биз у киши билан бирга ишлаганмиз, опа ҳоким ўринбосари бўлган, мен – котибият мудири. Яхши аёл, мени ука ўрнида кўради.\nИслом Абдуғаниевичнинг олдига кириб: – Фатхиддинни менга берасиз! – депти, “Ишонч”га! Катта рози бўпти! “Тағин ўзингдан сўраб қолса, йўқ, дема!” – деб тайинлади!\nБу гап жума куни бўлган.\nСешанба куни газета ўқиб ўтириб, “Бош муҳаррир Абдухолиқ Абдураззоқов” деган ёзувга кўзим тушди, яна қаерда денг, “Ишонч”да!\nСекин Фатхиддиннинг олдига ўтдим. Қорайиб кетган! Қон бўлиб, тўкилиб ўтирибди.\n– Бу – қанақаси? – деб сўрадим ундан. – Уни “қамалади” дейишган эди?!.\nФатхиддин тутаб кетди.\n– Бу – ифлос, – деди у ўртаниб. – Хайриддин ҳамма советникка ялиниб чиқди, шуни асраб қолайлик, деб! Бўлмади! Ундан олган, тили қисиқ!\nЎша куни олдига кирдим. Биласиз, бундай гапни айтиб қўймаса, бўлмайди, “Йўқ, хизматга керак!”, дейиши мумкин, ғайирлик қилиши мумкин! “Нега мендан яширдинг, нега зимдан иш қиласан?”, дейиши мумкин! Айтиб бўладими, ака?!\nКириб: – Хайриддин ака, шундай-шундай! – дедим. Унинг башараси буришиб кетди. Узалиб “прямой”ни олди, “Жаҳонгировани уланг!” – деди.\nСўнг: – Дилбар Набиевна, мен ҳозир Каттадан топшириқ олдим, “Ишонч” газетасига Абдураззоқовни олиб бориб таништиринг! Мен айтаман, йигитлар уни сизга бошлаб киради!, деди!\nБошимдан ҳушим учди!\nШундай қилди-я, нокас!\nБуни бировга айтиб бўладими, ака?!.\nҚарабсизки, кундадай керилиб Абдураззоқов “Ишонч”да иш бошлади, яна!\nТақа-тақ текширув тўхтади!\nЧунки бу ишга Каттанинг номи аралашди!\nКим Каттанинг олдига кириб, фикрингиз ўзгардими, Ислом ака, деб сўрай олади?\nКаттанинг эса, мингта иши бор!..\nБиласиз, бир замон “Ёзувчи” деган нашриёт, “Сирли олам”, “Қалб кўзи”, “Марказий Осиё маданияти”, “Мулоқот” деган газета-журнал, “Юзма-юз, “Газеталар шарҳи”, “Келин-куёв”, “Мен нечун севаман Ўзбекистонни?!”, “Биз билган, биз билмаган тарих” деган кўрсатувлар бўлар эди.\nБозор муносабатига бардош бера олмаган, дейсизми?\nБирининг илдизига назар солинг, бошқаси ҳам ойдинлашади.\nДавлат раҳбари девон ходими Абдуқаҳҳор Иброҳимовни чақириб, “Ватан туйғуси” деган китоб ёзишни буюради. Унинг тузилиши, маъно-мазмуни ва нимани ўз ичига олишини тугал баён этади. Ёзганингни етти яшардан-етмиш яшаргача бирдай тушунсин, дейди.\nШундан сўнг “соҳибқирон”га, яъни, Ташкилий ишлар ва кадрлар бўйича давлат маслаҳатчиси Темир Алимовга, бунга шароит яратиб бер, деб тайинлайди.\nКитоб тайёр бўлади.\nАлимов қўлёзмани ўқиб чиқиб, маъқул, дейди, сиёсий томонини тўлдирсин, деб Нарзулла Жўраевга беради.\nВа, сенга ўзингга хос ва ўзингга мос иш берамиз, топшириқ шундай, деб Иброҳимовдан ариза олади.\nҲолбуки, девонга ариза билан ишга олинмайди ва бўшатилмайди ҳам…\n– Хуллас, Нарзулла китобни бойитди, – дейди Иброҳимов. – Унинг ҳиссаси ўттиз фоизни ташкил этди. Қаламҳақи шундай тақсимланди.\nКорректура келди. Ўқилди. Муқова тайёр. Ана чиқади, мана чиқади, деб турганда Шоғуломов йўқлаб қолди.\nБордим. Нашриёт директори билан Нарзулла ҳам шу ерда экан. Кирдик.\nШоғуломов: “Мен ҳозир кўрсатма олдим, биринчи қилиб Хайриддин Султонов номини қўйларинг!” – деди. Мен норози бўлдим. Нарзулла, ҳатто нашриёт директори ҳам қатъий эътироз билдирди.\nШунда Шоғуломов бирдан менга ташланди ва: – Сени ернинг ҳалиги жойига тиқиб юбораман! – деб ўшқирди. Аммо шунда ҳам рози бўлмадим, “Бу китобга Хайриддиннинг нима алоқаси бор?!” – дедим унга.\n– Гап тамом! – деди у ўшқириб. – Чиқларинг!\nХуллас, Султонов биринчи эмас, иккинчи муаллифга айланди, китоб чиқди. Бир куни Нарзулла телефон қилиб, хабарингиз борми, эртага Давлат ва жамият қурилиши академиясида китобнинг тақдимоти бўлаяпти, деди.\nБиласиз, Нарзулла “Мулоқот”дан чиққан, Бойқобилов – унинг устози.\nҲаммани йиғиб келган экан, охирги қаторни тўлдириб ўтирибди. Мен ҳам уларга қўшилдим.\nЗал тўла одам.\nБир вақт тақдимот бошланди. Султоновга сўз берилди. У китоб ҳақида, у қандай ёзилгани, мазмун-моҳияти ва маърифий аҳамияти ҳақида батафсил тушунча берди. Кейин: – Саволлар борми? – деди.\nШунда Бойқобиловнинг ёнида ўтирган ходими Давлатмурод Саъдуллаев қўл кўтарди.\nСултонов рухсат бергач, у ўрнидан туриб:\n– Хайриддин ака, – деди. – “Ватан туйғуси” ўн бобдан иборат бўлса, унинг еттитасини Абдуқаҳҳор Иброҳимов, қолган учтасини Нарзулла Жўраев ёзган! Китоб муқовасида сизнинг фамилиянгиз нима қип турибди?!\nАммо, Хайриддин бало экан.\n– Америкада ака-ука Вики деган ёзувчилар бор! – деди у кифтини келтириб. – Укаси ёзади, акаси нашр ишлари билан шуғулланади. Бизнинг иштирокимиз шундай!\nШу билан тақдимот якун топди ва “бадиий қисм” бошланди.\nБойқобилов таъқиб остига олинди. Адабий йиғинларда уни Шарафиддинов кўп “калтаклади”. Чийратма хатлар уюштирилди. Аммо ишдан олиб бўлмади. Уни Крайнов қўллади. Икки ўртада Иброҳимов ишсиз қолди. Жўраев эса, ёмонотлиққа чиқди ва четлатилди.\nШу орада “Ватан туйғуси” умумтаълим мактабларига дарслик сифатида киритилди. Ва ҳамон ўқитиб келинади. Аммо, унинг кўркам жилдида Нарзулла Жўраевни айтмай қўя қолай, ҳатто Абдуқаҳҳор Иброҳимовнинг ҳам исми-шарифи йўқ!\nТехник сабабларга кўра, “учиб” кетган!..\nЯна денг, “Маънавият” нашриёти ҳар гал уни чоп этаётиб, Иброҳимовга тақриз ёздириб олади, “Қўлингдан нима келади?!” – деб!..\n“Сиз “Мулоқот” журнали қандай ёпилганини айтмоқчи эдингиз”, демоқчимисиз?\nШундай ёпилган! Бойқобилов оламдан ўтгач…\nМен буни очиқ айтаяпман.\nБу – шундай бало.\nВа унга тўғри баҳо берилса, хатога йўл қўйилмайди…\nАммо, ўша съездда қирқ “пари”нинг бели чиқиб кетди!\nУлар Уюшмани қўлга олмоқчи эди.\nСессияда “иш” чиқмагач, дунё бир чайқалди!\nЁ ҳаёт, ё мамот!\nБутун қавм уларга кўз тиккан!\nШунда Уюшма – сув билан ҳавога айланди! Чунки у турли кучлар ўчоғи эди. Унга раҳбар бўлсанг, шу кучларга ҳукмингни ўтказа оласан!\nҲал қилувчи курашда бу жуда муҳим!\nАммо бунинг учун!..\nШуни кўздан қочирманг сиз, ҳаммаси ойдинлашади.\nБир эсга олинг, муқаддам, 30 сентябр куни Олий Кенгашнинг VII сессияси бўлган. Ундаги тўлғама-ғалаён жуда оғир кечган. Аслида, сценарий битта, фақат у катта миқёсда ва астойдил “ўйналди”.\nАлбатта, шунга яраша узоқ ҳозирлик кўрилди! Нурали Қобулнинг уйи машваратхонага айланди.\nЭринмайди бу қавм, тинмайди сира!\nСессия телевидение орқали тўлиқ олиб берилди.\nТалаб шундай бўлган.\nБу – жўн Кенгаш эмас, мамлакат ҳаётидаги фавқулодда сиёсий ҳодиса!\nАниқ айтганда, парламент орқали давлат тўнтариши ясашга уриниш!\nЭнг қизиғи, 26 сентябр куни соат 15.30 да Москванинг “НТВ” телеканали: “Ҳозир Тошкентда Ўзбекистон парламентининг йиғилиши бўлаяпти. Унда бир гуруҳ депутатлар республика раҳбари истеъфога чиқишини талаб қилди”, деб хабар тарқатади.\nАжаб ҳол, бу!\n“НТВ” тўрт кун кейин бўладиган “сессиянинг аҳволу руҳияси ҳақида қандай қилиб тўрт кун олдин фол очди экан?” – деб савол қўяди газета .\nУндан ҳам қизиғи, 30 сентябр куни сессия худди шу руҳда қайнаб-тошади. Журналистлар “аввал хабар қилинганидек” дейишни яхши кўради.\n“НТВ” ҳам 1 октябр куни соат 15.30 да шундай довул қоқади:\n“Ўзбекистон парламентининг навбатдан ташқари сессиясида 230 депутат Ўзбекистон Президентининг истеъфога чиқишини талаб қилди…”\nИзлар тўғри Москвага олиб боради.\nЎша чақириқда парламентга 500 депутат сайланган. Демак, унинг 230 таси инқилобчи бўлган, яъни, шу ишга бош қўшган.\nИслом Абдуғаниевич улар уюшиб ҳаракат қилаётганини, микрофонларни эгаллаб олганини кўриб, “Жиддий тайёргарлик кўриб келгансизми, дейман?!” – дейди.\nШунда сирдарёлик бир депутат ҳеч иркилмай: “Сессия бўлади-ю, тайёргарлик кўрмай келамизми?!” – дейди иддао билан.\nСессияда 230 депутат эмас, уларнинг етакчилари бош кўтарди ва истеъфо талаб қилди.\nУлар, тиз чўкиб яшагандан, тик туриб ўлган афзал! Ўзбекистон онангизнинг маҳрига тушган эмас! Бўлди-да, шунча ҳукм сурганингиз! Энди жиловни беринг, бизга! – деган иддао билан ташланди.\nМана, орадан шунча йил ўтди. Бугун дўппини олиб қўйиб, ўзингиз бир ўйланг, жуда ғалати даъво эмасми, бу?!\nНима, вице-президент тиз чўкиб яшаганми? Унинг қўли жуда узун эди!\nЎша одамлар ундан манфаат кўрган, шунинг учун атрофида уймалашган.\nСессияда манфаат доирасини кенгайтириш учун уюшган.\nБуни етти яшардан-етмиш яшаргача яхши билади.\nҚолаверса, парламент ҳуда-беҳуда истеъфо талаб этмайди. Хўжалик ҳаёти издан чиқса, мамлакат оғир аҳволга тушса ёки давлат раҳбари обрўйини тўкса, одатда, шундай қилинади.\nИслом Каримов жар ёқасига келиб қолган ўлкани олов ичидан олиб чиқиб, хўжалик ҳаётини изга солаётган, одамлар оғирини енгил қилаётган ва унинг давлат мустақиллигини эълон қилган бир пайтда, ишлайман деган одам уйқу билмаган вазиятда нега улар қўққисдан истеъфо талаб этди?\nЁки Ўзбекистон уларнинг онасининг маҳрига тушганмиди? Шунинг учун истеъфо деб кўз очирмай, ҳақ талашдими?!\nЁки Мустақиллик, демократия ёки инсоф-адолат учунми?! Ватан, халқ учунми?!\nМамлакат оёққа турмоқда, одамлар уюшмоқда, сиёсатни қўлламоқда, эртага ҳокимият кучга тўлса, ҳеч нима қилиб бўлмайди, вақт – шу вақтдир, деб улар ҳокимият учун, жиловни қўлга олиш учун бош кўтарди!\nБиласиз, унга Мирсаидов бош-қош бўлган, Шукрулло Раҳматович, вице-президент. Унутманг, у ГКЧПни уюштирган Янаевнинг шахсий дўсти ва маслакдоши эди! Нурали Қобул билан Мадаминов, Омон Матжон билан Усмон Азим эса, унинг шахсий дўсти ва маслакдоши. Яшириб нима, Иблис салтанати сарқитларидир!\nЭнди, Мустақиллик арафасида бўлиб ўтган август хунтаси, яъни, ГКЧП нима эканини билмоқчи бўлсангиз, бир воқеани айтай: ўша куни Ёқубовни зудлик билан Куйбишев райкомига чақириб, ҳибсга олинувчи Уюшма аъзолари рўйхатини тутқазган!..\nСиз нима деб ўйлаяпсиз?!\nҲаётнинг ички тўлқинлари бир зум тинган эмас!\nБу, Ўзбекистонни орқага қайтариш ва яна қулликка маҳкум этиш ҳаракати эди, аслида!\n“Ўз ғарази йўлида истибдод орқали эл устига ҳукмрон бўлғучилар йўқотилмас экан, бизга нажот йўқдир!” – дейди Абдулла Қодирий .\nАммо, ўша сессияда Ислом Каримов ҳикмат билан уни тўзғитиб юборди. Ва бу ҳаракат съездда яна завол топди.\nЎзингиз ўйланг, кеча Озодликка чиққан мамлакатда Мустақиллик деган, халқни, Ватанни ўйлаган одам шундай бузғунчилик қиладими?!\nЗиёлиларни, эл-улусни бўлиб ташлайдими?!\nАслида, бу ҳаракат Фарғона воқеалари билан бошланиб, Ўш-Ўзганга кўчган, Бўка, Паркент ва Гулистонда давом этган. Ва кейин ҳам узликсиз хуруж қилди.\n1999 йил 16 феврални бир ёдга олинг! Тошкентда, олти жойда мудҳиш портлаш содир этилди. Буни қилган – Мадаминов билан Тоҳир Йўлдош.\nНима эмиш, Ислом давлати ўрнатар эмиш!\nЎзбекистоннинг куни икки қонхўрга қолдими?!\nҚирғинни Козим Зокиров ташкил этган, у ашаддий каллакесар; судда айтишича, террордан олдин Истамбулда Мадаминов билан учрашган. Салай Ўзбекистоннинг оятулло Хумойнийси бўламан деб Ҳажга отланиб турган экан…\n– Мен Чеченистонда “ўқитган” хоразмлик жангари йигитлар бор, икки юзта, уларниям муҳорабага тортинг! – дейди у. – Агар, қойил қилмасангиз, бориб ўзим портлатаман!..\nШунда ўн олти нафар беайб ва бегуноҳ одам ўлиб кетди!\n“Катта мақсад йўлида беш-ўн одамнинг қурбон бўлиши йўқотиш ҳисобланмайди!” – дейди Мадаминов.\nУ одамларни шоҳмот тахтасидаги тош деб билади ва кўнгил хушлиги учун “ўйин” қилади.\nЧунки, жудолик нима эканини билмайди!\nҚўлидан бир яқини ситилиб чиқиб кетган, йўқотиш ва ғам-алам жонини ўртаган одам дунёга бошқача қарайди. Бир четда туриб, зимдан одамларни ўтга тиқиб юбориш ва унга исиниш бошқа, ўтда ёниш бошқа!\nМен ўша воқеа ичида бўлганим учун, кўз юмиб-очгунча у қандай ваҳима қўзғаб, қанча дилни сиёҳ қилганини, қанча уйга мусибат олиб кириб, ҳаётни қандай ўзгартиб юборганини яхши биламан.\nҚутурган кўр ваҳшийлик бу!\nОдамларнинг тинчини кўра олмайдиган мараз ва бадкирдор кирдикори!\nАммо, айтиш керак, террор режаси чуқур ўйлаб тузилган. Давлат раҳбари, ҳукумат аъзолари, ҳокимлар Вазирлар Маҳкамасида, йил якунлари кўриб чиқилмоқда. Бирдан маҳкама остида тўрт юз кило тротил портлайди. Бино ердан узилган лаҳза кунчиқарда яна юз кило тротил портлайди. Ва унинг зарби иморатни ағдаради. Тирик жон қолмайди, унда!\nМана шу фурсатда мамлакат бўйлаб яна қирқ беш жойда, йирик шаҳарларда, ҳарбий-сиёсий ўчоқларда мудҳиш портлаш содир этилади.\nВаҳм, саросима, таҳлика!\nВилоятлар, вазирлик ва маҳкамалар, бутун бир мамлакат эгасиз қолган. Одамлар ҳушини йўқотган, нима қиларини билмайди. Уларга йўл кўрсатадиган киши йўқ.\nҲамма шол, ҳамма карахт.\nДунё тескари айланиб кетган.\nШунда Мадаминов Қозоғистон орқали, Тоҳир Йўлдош Ҳайратон орқали, Жума Наманганий эса, Тожикистон орқали ўз қўшини ва бўлғуси аъёнлар билан кириб келади.\nҲамид Исмоилов “Би-би-си” орқали Ўзбекистонда Ислом давлати ўрнатилиб, ҳожи Мадаминов Президент вазифасини бажаришга киришгани ҳақида расман баёнот беради.\nҲожи Мадаминов Исмоил Сафавийдан қолган дасторни илиб, тахтга ўтиради ва, хотиржам, Султоновни чорлайди.\n– Мулла Хайриддин, зудлик билан ҳарбий ҳолат ўрнатиш ҳақида Фармон тайёрланг!\nСултонов бу ишнинг ҳадисини олган. “Халқнинг хоҳиш-иродасидан келиб чиқиб, мусурмонлар идораси таклифи билан нодавлат ташкилотлар мурожаатини инобатга олган ҳолда, хонадонлар тинчлигини кўзлаб, деб гапни айлантиради, кейин бир сўлиш олиб “кесади”:\nШўринг қисиб ётаверасан!\nЯна бу етмагандай, Ботир Зокиров қон қилади: “Пешонаси-и-ини-инг-г шў-ўри бо-ор!..”\nНақадар тотли режа, аммо Мадаминов “Черняевка”дан ноумид бўлиб қайтди, ўз одамлари билан, Киевга…\nУ судда ўтира олмади!\nМен Ҳамид Исмоиловни айтаяпман!\nУ “Би-би-си”нинг расмий вакили сифатида Тошкентга, очиқ судга ташриф буюрган эди. Ўтирди, адолат пешвоси каби, керилиб. Йўқ, Ўзбекистон ислом ҳаракати матбуот атташеси Зайниддин Асқаров: – Тошкентда портлатиш бўлган! Аммо бизнинг қўлимизда ҳеч қандай маълумот йўқ! Нима бўлган, нима қўйган, билмаймиз! Бу ёқда Ҳамид ака телефон қилади, қайта-қайта: “Баёнот берайми, йўқми?!”, дейди! Мен бир нима дея олмайман! Тўғрими, Ҳамид ака?! – деб унга уч-тўрт қайта мурожаат қилгач, ҳоли-аҳволи ўзгарди.\nЎша пленумда Ўткир Ҳошимов столнинг тагига қандай кириб кетган бўлса, уям шундай – қора ерга кириб кетди.\nҲақиқат шундай тиғдор, ҳақиқат шундай оғир, ҳақиқат! Уни кўтариш осон эмас! Унча-мунчанинг белини синдириб юборади! У қуёшга ўхшайди ва ҳар ким унга тик қарай олмайди!\nШу-шу, йўқолди у. Қайтиб қорасини кўрмадим, Тошкентда!..\nЎзбекистоннинг куни сенга қолдими, эй кўҳна касал, дейдиган бир одам йўқ.\nБу шундай иш – қонли, қасосли, унутилмас!\nУ юракларда битмас-туганмас жароҳат қолдирган!\nЎша судда олий жазога маҳкум этилган Козим Зокиров охирги сўзида:\n– Биз қон тўкдик, қасддан одам ўлдирдик! – дея иқрор бўлган. – Бу ишларни Ислом номидан қилиб, жуда оғир гуноҳга ботдик!\nЭҳтимол, бизнинг қисматимиз бошқаларга бир сабоқ бўлсин, деб Оллоҳ сабр этгандир?!\nМени қийнаётган, ўлимдан ҳам оғир нарса – билиб-билмай қилган бу ишлар учун Яратганнинг олдида нима деб жавоб бераман?\nБуни эшитганлар унутмасин, охири пушаймонлик бундай ишларни зинҳор қилмасин!\nМенинг охирги гапим, тилагим – ҳеч бирингизнинг хонадонингиздан бизга ўхшаганлар чиқмасин!\nУ юртбошидан кечирим сўраб:\n– Ислом ака! – дея ўтинган. – Биз сизни ўлдирмоқчи, ҳокимиятни босиб олмоқчи бўлдик! Аммо сизнинг бахтингиз, ҳаётингиз бизнинг қўлимизда эмас экан!..\nҲақлик шу, Ҳақиқат шу! Ва уни ҳар бир ғофил, у ким бўлишидан қатъий назар, чуқур англаб олмоғи даркор!\nСиз билмайсиз, ўша қонли талвасада ўйнаб-кулиб юрган одамлар кутилмаганда қандай ўлим топганини! Ҳали бир юмуш билан юрган киши, мундай қарасангиз, боши йўқ! Тани куйиб, титилиб кетган! Ўнг қўлини мушт қилиб тугишга улгурган, халос.\nЯна бир йигитдан асар қолмаган, ўнг қўлини айтмаса! Унинг кимлигини соатидан билишди…\nОйдай бир келинчак тириклай ёниб кетган…\nШуни кўриб, сочим оқарган!\nУларнинг гуноҳи нима?\nКим сенга ваколат берган, одамларни қон қақшатишга?\nКўк кийган бир момо сира кўз олдимдан кетмайди. У ёлғиз ўғлидан жудо бўлган. Қабристондан бери келмайди. Шўрлик беҳол бош чайқаб: “Уч неварам чирқираб қолди! Менга қийин бўлди!..” – деб зорланади.\nҚулоғимга ўтириб қолган, шу!\nКим бунга жавоб беради?!\nҚурбон олдин кетади, қотил – кейин!\nАммо омонлик топмайди…\nАлбатта, кейинги хуружлар, тўкилган қонлар ва қурбонлар ҳам шу жирканч ҳаракатнинг узвий давомидир!\nАммо, қон тутади!\nТутганда ҳам ёмон тутади!\nҚисқа қилиб айтганда, қирқ “пари” Ислом Каримов даврида кўп нотинчлик келтириб чиқарган, кўп қон тўккан ва мудом оёқдан олиб, орқага тортган Иблис малайларидир.\nАгар, ўз номи билан айтсак, кишилик жамиятини кемирувчи термитлар! Ёки зоти паст “шаҳар мўйловдорлари” деса ҳам бўлади. Улар ҳамма жойда, ҳаётнинг ҳамма жабҳасида ўмариш ва зиёнкорлик билан шуғулланди. Халқнинг нонини туя қилди. Тараққиётнинг йўлини тўсди. Давлат раҳбарини ўраб олди ва унга ҳаммаслак инсонларни бир четга суриб қўйди. Аммо, минг уринмасин, Каримовга бас кела олмади.\nАсилликка буюк бир интилиш унга метин қанот бўлди.\nШунча балони енгиб ўтди-я!\nЎйласам, юрагим орқага тортиб кетади!\nБуни билган билади, билмаган зиддини айтиб ўтаверади…\nЯна денг, уялмай-нетмай ўша съезд бўлган куни, кечқурун Кўчим ялтоқланиб келган. “Мен биринчи ўринбосар бўлиб қолай, сиз айтсангиз, “йўқ” демайди! Нима хизмат бўлса, қиламан!..”\nЎшанда Ёқубов уни Вазирлар Маҳкамасига ўтказиб юборди. Орадан кўп йиллар ўтгач, оқсоқол умрига якун ясаётган кунлар, Муҳаммад Исмоил ва Кўчим билан уни зиёрат қилгани бордик. Шунда у Кўчимга хушламай қараб:\n– Абсайт, – деди важоҳат билан, сўнг унга тиғдор тикилди. – Сени мен одам қилдим! Биласан, Ислом Абдуғаниевич билан муносабатимиз яхши эди! Лекин, орани бузишди! Сен айт-чи менга, ким қилди, шуни?!\nКўчим саросимага тушди. Аввалига Мурод Дўст бўлса керак, деб талмовсиради, аравани олиб қочди, аммо Ёқубовнинг таъқибига чидай олмай, Султоновни ҳам балчиққа тиқиб юборди. Шунда ҳам Ёқубов кўз узмай қадалиб тургач, Кўчим чулдираб, ахийри тили айланмай қолди.\nБирдан Одил Ёқубов столни муштлаб, унга шердай ташланди.\n– Орамизда бир одам ўтирибди! – деди у ғазаб билан. – У бор ҳақиқатни билади! Ва бир кун башарангга тупуради!\nКўчим чолдай букчайиб қолди.\nЖа-а ёмон-дэ, мана шу, Абсайтнинг турқига айбини солиш!\nЛекин, нима қилсин?\nОқсоқолга ҳам осон эмас! Вақт зиқ! Ҳар лаҳза ҳисоб-китобли. Ажал эшик пойлаб турибди. Орани очиш керак. Шунинг учун ҳаммасини бир қилиб, андоқ урдиларким, Кўчим қора ерга кириб кетди!\nХайр-маъзурни ҳам насия қилиб, кўчага чиқдик.\nМайдалаб ёмғир ёғаяпти.\nКўчим кўкрагини ғижимлаб: – Мени ичгим келаяпти! – деди, елкасига муштлади. – Бир жойга ўтайлик!\n– Уйга борамиз, – дедим мен.\nКелиб, узоқ ўтирдик.\nУ ўлгудек ичди. Ётиб итдай ичганини ҳеч кўрган эмасман, лекин, маст бўлгани йўқ. Ора-сира кўкрагига мушт уради, ғижимлайди. Қотиб қолса керак-да. Ниҳоят, туришга чоғланди. Шунда у қўлини фотиҳага очиб, менга чақчайиб қаради, сўнг: – Худонинг олдида гуноҳимиз бор! – деди димоғ кериб. – Кечирса, кечирар! Кечирмаса, ўзимиз кечириб қўяверамиз!\nБунга Муҳаммад Исмоил гувоҳ.\nСиз билмайсиз, уларни!\nУлар Қобил насли, жодудан куч олиб, Яратганнинг юзи ва кўзи, ҳаттоки ўзи – биз! – деб даъво қилган, кечалари: – Худодурмен! – деб улиган қавм бўлади!\nАбу Бакр Асоев


“Навбаҳор” дастлабки йиғинни якунлади. Энди жамоа 4 январда йиғилади\n28 декабрь, 2016, 21:50\nБугун Наманганда ташкил этилган дастлабки ўқув-машғулот йиғини якунланди. Бу ҳақда клуб расмий сайти хабар бермоқда.\nЙиғин сўнггида жамоа биринчи лига вакили Уйчининг “Хотира-79” жамоаси билан назорат ўйинида майдонга тушди. “Навбаҳор-Умид” футбол мактабининг сунъий қопламали майдонида бўлиб ўтган ўйинда уйчиликлар 2:1 ҳисобида ғалаба қозонишгани тўғрисида хабар бериб ўтгандик.\nУчрашувдан кейин футболчиларга янги йил байрами муносабати билан қисқа муддатлик таътил эълон қилинди. “Навбаҳор”нинг навбатдаги йиғини 2017 йилнинг 4 январь санасида Тошкентда бошланади. Айнан шу йиғин чоғида таркибга бир қатор янги футболчиларни қўшилиши режалаштирилган.


Нукусда ММА бўйича Марказий Осиё чемпионати бошланди – Kar24.uz\n09.10.2021 241 views0\nНукус шаҳридаги муҳташам “Манеж” спорт мажмуасида аралаш яккакурашлар (ММА) бўйича биринчи Марказий Осиё чемпионати старт олди.\nҲаваскорлар ўртасида ўтказилаётган мусобақада Ўзбекистон, Қозоғистон, Тожикистон, Қирғизистон ва Озарбайжон яккакураш усталари жами 10 та вазн тоифасида баҳсларга киришади.\nБугунги саралаш беллашувлари 52.2, 56.6, 61.2, 65.8, 70.3, 77.1, 83.9, 93, 120 ва +120.2 кг вазн тоифаларида ўтказилади. Жанглар 3 раунддан иборат бўлиб, ҳар бир раунд 3 дақиқа давом этади. Соат 19:00да ярим финал жанглари бошланади. Эртага эса финал жанглари ўтказилади.\nСоат 18:00да Марказий Осиё чемпионатининг тантанали очилиш маросими бўлиб ўтади. Ушбу тадбирда Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон халқ артисти Женисбек Пиязов ўз қўшиқлари билан иштирокчи ҳамда томошабинларга байрам кайфиятини улашади.\nМарказий Осиё чемпионатида Ўзбекистон терма жамоаси Хумоюншоҳ Зокиров, Беҳруз Исроилов, Хусниддин Сатторов, Шукурулло Рустамов, Беҳруз Акбаров, Мунис Мўминжонов, Икром Эржанов каби тажрибали спортчилар билан бир қаторда 20 нафар ҳаваскор курашчилар ғолиблик йўлида маҳоратларини намойиш этадилар\nДоцент Уали Насиров 75 жасында қайтыс болды


Жавоҳир Сидиқов «Локомотив» футболчисига айланди\n2013 йил БААда ўтказилган U-17 жаҳон чемпионатида порлаган яримҳимоячи «темирйўлчилар» билан шартнома имзолади, дея хабар бермоқда клуб расмий сайти.\n«Янги мавсумга жиддий ҳозирлик кўраётган «Локомотив» ўз сафини яна бир иқтидорли футболчи билан тўлдириб олди. Ўтган йил «Пахтакор» таркибида тўп тепган Жавоҳир Сидиқов ушбу мавсумни «Локомотив» либосида ўтказади», - дейилади хабарда.\nМаълумот учун, Сидиқовнинг Олий лигада дебюти 2016 йил рўй берган. Ўшанда у «Пахтакор» сафида икки баҳсда майдонга тушиб, кейинчалик «Қўқон-1912»га ижарага берилган ва 2017-2018 йилги мавсумларни ҳам қўқонликлар сафида ўтказганди. Сидиқов ўтган йил «Пахтакор» сафида Суперлигада 14 бор майдонга тушиб, 3та гол муаллифи бўлган.


Суяк емирилишининг 5 сабаби - 7 Сентября 2019 - Yangiliklar Olami - www.SherlarUz.CoM - SMS SHERLAR, SEVGI SHERLARI, YANGI\nПонедельник, 23.09.2019, 08:50\nГлавная » 2019 » Сентябрь » 7 » Суяк емирилишининг 5 сабаби\nЁш ўтгани сари суякларимиз нозиклашиб, мўртлашиб боради. Боз устига, туз йиғилиши, D3 витаминининг танқислиги ва бошқа бир талай омиллар суяк ҳолатини ёмонлаштириши ҳам маълум. Лекин булар ҳам камлик қилгандек, олимлар муаммони чуқурлаштирувчи яна бир қанча сабабларни топишган.\nҚувонарли томони шундаки, илдизини билгач, муаммони ҳал қилиш йўллари ҳам ойдинлашади. Демак, суякларни емирувчи омилларни таниб оламиз-да, уларга қарши курашиш чораларини таҳлил қиламиз.\nҚандай «пайдо» бўлади ва «йўқолади»?\nСуяклар асоси бўлган кальций ва фосфор доимий эмас. Улар суякларга «кириб-чиқади»ган моддалардир. Оддий қилиб тушунтирсак, суяк — бу мана шу минералларни ғамловчи омборхона. Организмдаги 90 фоиз кальций айнан суякларда сақланади.\nОдамнинг суяк тўқимаси ҳаёти давомида доим ўзгариб туради. Масалан, у юк кўтариш ёки жароҳатланиш сабабли таркибини ўзгартириши мумкин. Суяк тўқимасида 2 хил ҳужайра бўлади: остеобластлар — суяк матриксини шакллантиради ва остеокластлар — уларни парчалайди. Бу жараён резорбция дейилади. Остеокластлар суяк тўқимасида янги туннеллар яратса, остеобластлар уларни суяк билан тўлдиради. Мисол учун, бола тишлари чиқиши учун остеокластлар аввал жағдаги тиш чиқадиган соҳа суяк тўқимасини парчалаши керак.\nСуяк таркибининг ўзгариши ремоделлаштириш деб номланади. Болаликда суяк парчаланишидан кўра ҳосил бўлиши кўпроқ юз беради.Шу сабабли одам скелети ўсади. Катта бўлгач эса бу жараёнлар меъёрлашади: ҳар куни одам скелетидан 0,4 г кальций чиқиб кетади ва шунчаси йиғилади.Кексаликда эса резорбция жараёнининг меъёри яна йўқолади ва минераллашиши камайиб, суяклар мўртлашиб боради ҳамда остеопороз ривожланади. Мисол учун, ҳомиладорлик ва эмизикли даврда аёл кўпроқ кальцийга муҳтож бўлади. Чунки организм бу даврда жуда кўп кальций сарфлайди.\nКальций етишмовчилиги кузатилса...\nЭстрогенлар танқислиги. Бу аёл суякларига катта зарба берадиган омиллардан бири. Бу ҳолат остеокластлар ишига халал бериб, резорбция жараёнини секинлаштиради. Айниқса, менопауза даврида эстрогенлар миқдори анча камайиб кетади. Бу эса суяклар парчаланиши (резорбция) ҳолатини оширади. Суяк тўқимаси нозиклашиб, скелет мўртлашади.\nҚалқонсимон без гормонларининг ошиб кетиши. Бу гормонлар меъёрда бўлса, суякдаги ҳосил бўлиш ва парчаланиш жараёнлари ҳам мўтадил кечади. Аммо гипертиреозда парчаланиш жараёни тикланиш жараёнидан устун кела бошлайди. Натижада суяклар мўртлашади.\nD витамини танқислиги. Бу витамин суяк матриксини минераллаштириш учун жуда муҳим. Унинг танқислиги суякдаги жараёнларни издан чиқариб, қон плазмасидаги кальцийнинг камайишига олиб келади. Бу витаминнинг танқислиги оқибатида суяклар юмшаб қолади.\nКўпинча глюкокортикоидлар асосида тайёрланган препаратлар суяк тўқимасига салбий таъсир этади. Улар суякдан кальцийнинг ювилиб кетишига сабаб бўлади, бу минералнинг ичакларда сўрилишини қийинлаштиради. Бундан ташқари, оқсиллар синтезига ҳам халал беради. Умуман олганда, бундай дорилар гипокальциемия, кейинчалик остеопорозга сабаб бўлиши эҳтимоли катта.\nАлкоголь ва тамаки. Бу заҳарли маҳсулотлар нафақат жигар ва ўпка «қотили», балки суякларнинг ҳам «кушанда»сидир. Айниқса, булар менопаузадаги аёллар учун жуда хавфли.\nНима қилиш керак? Кальций истеъмолини ошириш билан суякларга ёрдам бериш мумкин.\nНима қилиш керак? Қалқонсимон без фаолиятини назорат қилиш учун эндокринологга мурожаат этиш лозим.\nНима қилиш керак? D витаминининг манбаи — қуёш. Шунчаки қуёшда маълум вақт бўлиш билан рахит ва кўпгина суяк муаммоларидан сақланиш мумкин. Аммо бунинг бир шарти бор: D витамининг ўзи суякларни ҳимоялай олмайди. Бу ишда унга кальций жуда зарур. Шунинг учун шифокорлар кальцийни D витамини билан бирга қабул қилишни тавсия этишади.\nНима қилиш керак? Шифокор тавсиясисиз ҳеч қандай дориларни қабул қилманг. Ҳар қандай дориларни қабул қилишдан аввал у қандай асоратлар қолдириши мумкинлиги ва ножўя таъсирлари ҳақида билиб олинг.\nНима қилиш керак? Жавоби оддий — зарарли одатлардан воз кечинг.\nМуаммонинг икки чораси\nТўғри овқатланинг. Таомномада кальцийга бой маҳсулотлар бўлсин. Масалан, сут, қатиқ, йогурт, пишлоқ, консерваланган сардина ва лосось балиғи, сояли маҳсулотлар, тўқ яшил рангли сабзавотлар.\nЖисмонан фаол бўлинг. Суяклар фаолликни ёқтиради. Улар қотиб қолмаслиги учун диван ҳамда телевизордан узоқроқ бўлинг. Аммо велосипедда учиш суякларга фойда келтирмайди. У юрак ва мушакларни мустаҳкамлаши мумкин, лекин суякни эмас.


Россия, Украина ва Қозоғистонда тарқалган дори ҳақидаги фейк-хабар Ўзбекистонда ҳам пайдо бўлди\n«Кристина Сомова» ёки «Канипа Оспанова» исм-шарифли, аслида мавжуд бўлмаган шахс номидан бир хил мазмундаги хабарлар аввалига Россия, Украина, Қозоғистон каби давлатларда тарқалди ва шу кунларда Ўзбекистонга ҳам етиб келди.\nДавлатлар миллий валютаси номи ўзгарганини айтмаганда, хабардаги мазмун ўша-ўша – ўзини шу давлат «бош фармацевти ўринбосари» деб таништирувчи Сомова хоним (балки жаноб) шундай дейди:\n«Тасаввур қиляпсизми, улар (кимлар экани аниқ кўрсатилмаган) жуда қиммат турувчи «Артериале» препаратини одамларга бепул тарқатишмоқчи. Яна кимларга денг, ишёқмас танбалларга, пенсионерлар ва қашшоқларга. Ахир биз бу ажойиб препаратни Европага экспорт қилиб катта пул ишлашимиз мумкин-ку. Қашшоқлар ўзларининг дориларини ичиб юраверишсин».\nЁлғон ва ростни озгина фарқлай оладиган инсон бу хабар сохта эканини дарҳол англайди. Аммо вирус сингари тарқаладиган бундай хабарлар айнан кўр-кўрона ишонувчиларга ва дориларни шифокор тавсиясига кўра эмас, шов-шувларга асосланиб харид қиладиганларга мўлжалланган.\nРоссия, Қозоғистон ва Украина каби давлатларда бу хабар сохталиги аллақачон исботланган ва унинг ортида ётган фирибгарликлар ҳақида батафсил маълумотлар берилган.\nАслида бу оддийгина сохта хабар эмас, ортида қинғир йўл билан дори воситалари ва биологик фаол қўшимчалар сотувчиларнинг катта индустрияси ётади. Яъни бундай хабарлар сохтами, тўғрими, фарқи йўқ, ижтимоий тармоқлар, турли каналлар орқали айланиб турса, одамлар онгига ўша дори ҳақида маълумот кириб турса бас.\nДастлаб унинг ниҳоятда самарадор ва қимматлиги, кейин махсус акция доирасида жуда арзон сотиб олиш имконияти борлиги, ниҳоят бу дорининг янада кучлироқ ва арзонроғи чиққани яхшилаб сингдирилади. Бунинг учун аллақандай институтлар тадқиқотлари, номдор профессорлар тавсияларига оид маълумотлар қалаштириб ташланади. Охир-оқибат харидорга нафақат самарасиз, балки кўп жиҳатдан хавфли бўлган БФҚ (БАД) сотиб кетилади.\nОдатда бундай «акциялар» узоқ давом этмайди. Чунки тез орада уларнинг ёлғони ҳақида ҳамма хабар топиб бўлади. Аммо ўша қисқа муддатнинг ўзи етарли. Фирибгарлар шу оралиқда анчагина пулларни «ухлатиб» кетишга улгуришади. Вақт ўтиб, бошқа жойда, бошқа шаклда, бошқа дорилар билан янги «лойиҳа»ларни ҳаётга татбиқ этаверадилар.\nУмуман олганда, Ўзбекистонда бундай фирибгарлик схемаларини юритиш ҳам қийин, ҳам осон. Қийинлиги – интернет, электрон тўловлар юқоридаги давлатлар каби ривожланмаган. Осонлиги эса, одамларимиз ҳар қандай дорини шифокор тавсиясисиз нафақат сотиб олиш, балки қабул қилиш ҳам мумкинлигига қаттиқ ишонадилар. Бундай давлатларда эса дори воситаларининг эркин савдоси билан бирга ана шундай фирибгарликларга ҳам кенг имкониятлар мавжуд.\nҚиссадан ҳисса, «Сомова хоним»нинг сизга ёзган мактубини ўқиб қолсангиз, бундай «ажойиб» дорини излашга тушиб кетманг. Топганингизда ҳам пулни санашга шошманг. Энг муҳими, шифокор тавсияси ва назоратисиз ичилган дори заҳарга айланиши мумкинлигини унутманг.\n«Бош фармацевт ўринбосари»нинг хабарини ошиқиб тарқатаётганлар эса реал жазога тортилишлари мумкин ва бу амалиёт аллақачон бошланган.


Ўзгаришлар ва ёрқинлик сари\nNGR Construction компанияси биноларни Ўзбекистон иқлим шароитларига мослаштирилган меъморий-бадиий ёритиш бўйича хизмат кўрсатади.\nКомпания асосчилари – аслида Ўзбекистондан бўлган, узоқ муддат чет элда ишлаган ҳамда ёритиш меъморчилиги бўйича бебахо билимларга ва Европа тажрибасига эга инсонлардир. Энди улар Ватанга қайтиб, ривожланиб бораётган Ўзбекистонга у учун янги бўлган хизматни таклиф қилишмоқда.\nУ бинолар, диққатга сазовор жойлар, транспорт ва шаҳар инфратузилмаси объектлари, кўприклар, спорт комплекслари ва баланд бинолар ташқи қўринишини ёритиш бўйича комплекс ечимларни таклиф қилмоқда.\nйилдан буён ишлаймиз\nНЖР йирик, катта аҳамиятли объектларга қўйиладиган қатъий талабларни жуда ҳам яхши тушунади. Биз бундай талабларга мос кела оламиз:\nҳар бир лойиҳа учун алоҳида ишчи гуруҳ тузилади;\nлойиҳадаги ҳар қандай ўзгаришларга дарҳол чора кўрилади;\nускуналар ҳар қандай иқлимга мослаштирилади;\nҳар қандай қўламдаги лойиҳалар амалга оширилади;\nҳар қандай ускуналар ўзаро мослаштирилади.\nлойиҳаларимизга баҳо бериш\nускуналари замонавий ишлаб чиқариш комплексида тайёрланади.\nСанкт-Петербург ва Ўзбекистонда замонавий, юқори технологик ускуналар билан жиҳозланган ҳамда омборхона комплексига эга ишлаб чиқариш майдонларимиз бор. Станокларни барчасини ишлаб чиқарилган вақти 3 йилдан ошмаган. Техник-ишлаб чиқариш имкониятларимиз қуйидагилардан иборат:\nSMD устки монтаж автоматик линияси;\nавтоматлаштирилган синовдан ўтказиш комплекси;\nгерметизациялаш участкаси, шу жумладан икки компонентлик бирикмаларни суртадиган ускуна;\nРДБга эга фрезер ишлов беровчи марказ;\nва бошқа кўплаб ускуналар.\nИшлаб чиқараётган ускуналаримиз сифатига тўлиқ жавоб берганлигимиз учун ҳам уларга 5 йил муддатли кафолат берамиз ҳамда ҳар қандай лойиҳа учун синовдан ўтказишга ҳамда бу ҳақидаги сертификат ва протоколларни тақдим этишга тайёрмиз.


Ўзбекистоннинг қатор вилоятларида кучли ёмғир ёғиб ўтди — видео – Bugun.uz\nЖамият - 20:22 · 03.05.2022\nЎзбекистоннинг қатор вилоятларида кучли ёмғир ёғиб ўтди — видео\nЎзбекистоннинг бир қатор вилоятларида 3 май куни кучли ёмғир ёғиши кузатилиб, баъзи жойларга сел келди.\nЎзбекистон Гидрометеорология хизмати маркази томонидан берилган маълумотга кўра, 3-5 май кунлари ёғингарчилик оқибатида Қашқадарё, Сурхондарё, Самарқанд, Жиззах, Навоий, Тошкент, Наманган, Андижон ва Фарғона вилоятларида сел-сув тошқин ҳодисалари юзага келиши мумкинлиги ҳақида хабар берилган эди. Кучли ёмғирлар, хусусан, Қашқадарё вилояти ҳудудида кузатилди.\nВилоятининг айрим ҳудудлари ҳатто сел тошқинлари кузатилган.\nФавқулодда вазиятлар вазирлиги матбуот хизмати хабар беришича, Қашқадарё вилояти Шахрисабз туманида ёғиб ўтган ёғингарчилик тепаликларидан қум аралаш шағалларни ички йўлларга ювиб туширган. Ҳодиса оқибатида аҳоли хонадонлари, уларнинг мулкларига зиён етмаган.\nСурхондарё вилояти Бойсун туманида қисқа муддатли ёмғир ёғиши натижасида туманнинг «Мачай», «Юқори Мачай» ва «Дарбанд» қишлоғида қисқа муддати сел оқими кузатилган. Сел сувлари «Мачай», «Юқори Мачай» қишлоқларининг ички йўлларига ҳамда «Дарбанд» қишлоғи ҳудудидан ўтган М-39 «Тошкент-Термиз» халқаро автомобиль йўлига тошган. Сел сувлари оқибатида аҳоли хонадонлари, итимоий объектлар ва коммуникация тармоқларига зарар етмаган. «Тошкент-Термиз» халқаро автомобиль йўлида транспорт воситалари қатнови тўхтатилмаган.\nШунингдек, Сариосиё тумани тоғли ҳудудининг «Хонжиза» маҳалласи ҳудудидан оқиб ўтувчи «Хурсандсой» сойида сув ҳажми ортиб, сой четига ўрнатилган 2 дона метал конструкцияли устунлар йиқилишига олиб келган. Айни вақтда ушбу электр устунларини демонтаж қилиш ишлари олиб борилмоқда. Ҳозирда хавфсизлик нуқтаи назардан вақтинчалик электр таъминотидан узилган. Ҳолат «Хонжиза» объект электр таъминотига таъсир кўрсатмаган, фаолиятини узлуксиз давом эттирмоқда.\nШу билан бирга, «Сангардак» сойи тепаликларидан оқиб тушган ёмғир сувлари тупроқ ва қум-шағалларни ички йўлларга оқизиб келган. Йўлларда тўпланган лойқа ва қум-шағаллар махсус муҳандислик техникалари ёрдамида тўлиқ бартараф этилган. Ёғингарчилик оқибатида аҳоли хонадонлари ва уларнинг мулкига зиён етмаган.\nАввалроқ Жиззахда сел келиши оқибатида 4 киши ҳалок бўлгани хабар қилинганди. Шунингдек, вилоят прокуратураси тезкор-қидирув тадбирлари натижасида яна 1 кишининг жасади топилганини маълум қилганди.


Тармоқлардаги разолат: болангиз қайси сайтларга кираяпти, текширинг! Афиша\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Тармоқлардаги разолат: болангиз қайси сайтларга кираяпти, текширинг! 11:09, 04 октябрь 2016\tИнтернет ҳаётимизга шиддат билан кириб келишда давом этмоқда. У орқали бола турли энциклопедик сайтларда билимини оширса, тил ўрганиш сайтларида чет тили амалиётини ўтайди, ижтимоий сайтларда эса ўз ҳамфикрлари билан фикр алмашиб, янги дўстлар орттиради.\nТашхис: пиелонефрит. Ота-оналарга кўрсатмалар\tЎрта ёш инқирози. Оилангизни асраб қола оласизми? Дунёни муҳаббат бошқаришини тасдиқловчи 12 ҳаётий воқеа\tТунда танаси фалаж бўлиб қоладиган ака-укалар\t«Логопедга саволим бор»\tСуд Жонни Депп ва Эмбер Херднинг никоҳини расман бекор қилди\tОтправить


Жондорда халқ қаҳрамонига ҳайкал ўрнатилди. Бироқ... - Халқ сўзи\n18:00 27 Июль 2020 Жамият\nМаҳмуд Торобий деганимизда дарҳол кўз олдимизда она-юрт ҳурлиги, озодлиги учун мардларча курашган халқ қаҳрамони кўз олдимизга келади. Бу инсон номи неча асрлардан буён тиллардан тушмай келяпти. Унинг ҳаёти, Ватанга садоқати, мардлиги ҳатто европалик олимларни ҳам ҳайратга солмоқда.\nГап шундаки, Маҳмуд Торобий оддий элакчи-косиб, шайх бўлган. Бухоро шаҳридан 20 километрча олисда жойлашган Тороб қишлоғида яшаган. Жондор тумани ҳудудидаги бу қишлоқ мўғул босқинчилари зулмига қарши кураш марказига айланган.\nМанбаларда қайд этилишича, 1238 йилда шу ҳамда ён-атрофдаги қишлоқларнинг деҳқон ва косиблари ўзаро маслаҳатлашиб, юрт босқинчиларига қарши очиқ курашга киришганлар. Қўзғолончилар Маҳмуд Торобий бошчилигида Бухорога юриш қилиб, шаҳарни эгаллашган. Маҳмуд Торобий султон қилиб кўтарилган. Аммо кейинчалик босқинчилар катта куч тўплаб, озодлик курашчиларини мағлуб этганлар. Торобий ҳалок бўлган.\nОрадан неча асрлар ўтди. Аммо Маҳмуд Торобийнинг Ватан озодлиги йўлидаги кураши унутилмади. Жондорда унинг номида кўча бор. Кўҳна Тороб қишлоғи қалъаси қолдиқлари ҳам мавжуд. Бироқ бу халқ қаҳрамони номи билан боғлиқ гўша аҳволи, Торобий номини абадийлаштириш масалалари кўнгилдагидек эмас. Яқинда шу масала ечимида муҳим қадам қўйилди. Вилоят ва туман ҳокимлиги саъй- ҳаракати билан Жондордаги маданият ва истироҳат боғида ободончилик ишлари амалга оширилиб, бу гўша М. Торобий номидаги ҳарбий- ватанпарварлик боғига айлантирилди. Боғ ўртасида Маҳмуд Торобийнинг ҳайкали ўрнатилди.\n— Асарни яратишдан аввал кўплаб тарихий манбалар билан танишиб чиқдим, — дейди ҳайкалтарош Қурбон Норхўрозов. — Ўрганишлар жараёнида Маҳмуд Торобий нафақат оддий элакчи, табиб, шу билан бирга элни ортидан эргаштира оладиган фидойи инсон, ташкилотчи ҳам бўлган, деган фикрга келдим. Торобийни бир қўлида қалқон, иккинчи қўлида эса қилич тутган ҳолда тасаввур қилдим. Қалқон бу рамзий маънода. Аниқроғи, Маҳмуд Торобий — халқ ҳимоячиси, юрт қалқони. Қилични эса орқа томонга тортиб турибди. Бу билан у «Мабодо, кимдаким халқимга тазйиқ ўтказгудек бўлса, юртимга ҳамла қилса албатта, жазосини олади», демоқда. Ҳайкал мана шу ғоя остида дунёга келди.\nУмумий узунлиги 8 метр бўлган ҳайкални яратишда ижодкорга фарзандлари, рангтасвирчи рассом Беҳзод Каримов, К. Беҳзод номидаги миллий дизайн ва рассомлик институти талабаси Шерзод Каримов, шу институт талабалари Қодирберган Юсупов ва Сайдулло Беғамовларнинг кўмаги катта бўлди.\nШу тариқа бир мард аждодимизнинг хотираси абадийлаштирилди. Бироқ мазкур гўшада ҳали қилинадиган ишлар жуда кўп. Боғ раҳбари вазифасини бажарувчи Баҳодир Солиев мухбиримизга дилидагиларни тўкиб солди.\n— Боғ тўрт гектардан иборат, — дейди у. — Қурилиш-ободончилик ишлари бошланди-ю, кейин негадир ҳаммаси ўз ҳолига ташлаб қўйилди. Тўғри, барака топишсин, ободончилик идораси ишчилари кун ора шу ерда. Аммо парк атрофи ўраб олинмаган. Ваҳолонки, келтирилган кўргазмали ҳарбий техникаларни асраб-авайлаш масаласи бор. Кечқурун бу ерга қадам босгани кишининг юраги бетламайди. Чунки чироқлар ўрнатилмаган. Шунинг ўзига 40 миллион сўм маблағ зарур. Музей учун бино қурилди. Лекин ичида ҳеч вақо йўқ. Боғда, айтишга ҳам хижолат чекасан, киши, ҳатто бирорта аттракционни ҳам учратмайсиз. Тушунамиз, ҳозир юртимизда карантин эълон қилинган, дам олиш боғлари фаолият кўрсатмаяпти. Аммо насиб этса, яхши кунлар келади. Боғдан болажонларнинг қадами узилмайди. Бунинг учун уларга муносиб шарт-шароитлар яратиш даркор.\nБаҳодир аканинг бу сўзларини мутасаддилар эътиборига ҳавола этамиз-да, яна Маҳмуд Торобий мавзусига қайтамиз. Гап шундаки,”Халқ сўзи”нинг сайтида бу мавзуда бир эмас, икки бор танқидий мақола эълон қилинди. Чунончи, меҳнат фахрийси, журналист Сафар Аҳмедовнинг “Жондорда "Қаҳрамонлар хиёбони барпо этиладими?" сарлавҳали танқидий мақоласида шу гўшадан чиққан юрт фидойилари номини абадийлаштириш масаласи кўтарилди. Унда, жумладан, қуйидаги сўзларни ўқиш мумкин эди:\n“Афсуски, юртимизнинг бугуни, эртаси учун курашган, давлат томонидан қаҳрамонликка лойиқ топилган бу инсонларни ёшларни-ку қўя туринг, ўрта ва кекса авлод вакиллари ҳам тузукроқ билишмайди. Ахир,ўтмишини билмаган халқнинг келажаги йўқ,деб бежиз айтилмайди. Уларнинг икки фронтдаги матонат ва қаҳрамонликлари ёш авлодга намуна қилиб кўрсатилса,туман марказидаги истироҳат боғида «Қаҳрамонлар хиёбони» бунёд этилса, бу ерда ёшларга қаҳрамон ота- боболаримизнинг ҳаёти, ибратли умр йўли ҳақида ҳикоя қилинса, нур устига аъло нур бўларди. Бизнингча, бу хиёбон ВАТАН ҳақида энг яхши сабоқ вазифасини ўтайдиган манзилга айланарди.”\nБу сўзларга изоҳнинг ҳожати йўқ, албатта.


Шайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда: “Саҳифалар” (4-қисм) | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n686 21:30 24.01.2021\n4. Устозимиз, буюк аллома, иқтидорли ва таниқли фақиҳ, шайх Мустафо Зарқо жуда кўп бор айтиб берган ажойиб хабарлардан бирини эътиборингизга ҳавола қиламан. У зот (Аллоҳ у зотни Ўз ҳифзида сақласин, неъматларини тўкин қилиб берсин!) оталари – аллома, фақиҳ, адиб, муҳаққиқ шайхимиз Аҳмад Зарқо раҳматуллоҳи алайҳдан ривоят қилади. Оталари Аҳмад Зарқо раҳматуллоҳи алайҳ туғилиб, вояга етган шаҳри ва ватани Ҳалабда ўз кўзи билан гувоҳи бўлган қуйидаги ҳодисаларни айтиб беради:\n“Бозорларда юрадиган бир кишини кўрдим. У баланд овоз билан: “Мен бир қўлимда бургани (седанадек келадиган жуда кичик ҳажмдаги ҳашарот) ушлаб, иккинчи қўлим билан бир соч толасини ушлаган ҳолда қўлларимни орқага қилиб, бургани соч толасига боғлаб, қўлларимни яна олдинга ўтказа оламан. Бармоғимда соч толаси осилиб туради, унинг пастки қисмида эса бурга боғланган бўлади. Худди шундай қилиб, уни қайта еча оламан”, дер эди”.\nШайх сўзида давом этади: “Шу пайт ўша киши ёнидаги идишдан бургани чиқариб, уни бош ва кўрсаткич бармоқлари билан ушлади-да, бир узун соч толасини ҳам иккинчи қўлининг бармоғи билан ушлади. Икки қўлини орқа тарафига ўгириб, бургани соч толаси билан боғлаб қўйди. Сўнгра қўлларини олди тарафга қайтарди. Не кўз билан кўрингки, соч толаси унинг бармоғида осилиб турар, бурга эса соч толасига боғланган эди. Бу киши мана шундай ўйинлар кўрсатар, инсонлар тўпланиб, томоша қилишар, унинг бундай маҳорати ва ақлни лол қолдирувчи ишларидан ҳайратга тушар эдилар”.\nЯнги талаба бўлган вақтларимда ўтмишдан хабар берувчи ғайритабиий маълумотларга дуч келганман. Мутааххир фақиҳларимизнинг китобларидан фиқҳий масалаларни ўрганар эдим. Улар ўз китобларида узоқ замонларда одам болалари орасида ғаройиб тузилишга, камёб ва ғайритабиий кўринишга эга бўлганлари учрагани ҳақида ҳикоя қилиб ўтганлар. Мен ушбу ҳикояларга раддия билдириб, уни ривоят қилган кишига танбеҳ беришни хоҳлардим. Менинг назаримда, улар гўёки хаёл суриш, тасаввур қилиш ва воқеликдан йироқ нарсаларга берилишда чегарадан чиқиб кетган эдилар.\nЎша даврларда ҳанафий, шофеий ва моликий мазҳабида ёзилган фиқҳий китоблардан бир нечта мана шундай маълумотларни тўпладим. Охир-оқибат шунга амин бўлдимки, фақиҳлар томонидан ҳикоя қилинган ушбу воқеалар ноёб ва хилма-хил бўлиб, турли замон ва даврларда, бошқа-бошқа ўлкаларда содир бўлган экан. Лекин биз уларни кундалик ҳаётимизда тез-тез учратмаганимиз учун инкор этишга ўрганиб қолганмиз.\nЖуржий Зайдоннинг “Ажоибул махлуқот” номли китобини ўқиган кезларим унда ғаройиб кўринишдаги инсонларнинг фотосуратларига гувоҳ бўлдим. Шундан сўнг бу маълумотларга ишондим ва уларни қабул қилдим. Ушбу китобда фақиҳлар айтиб ўтган инсонни лол қолдирувчи ғаройиб ишлардан ҳам кўра ғайритабиийроқ маълумотлар бор эди. Натижада менда уларни койиш ўрнига ҳар бир сўзларини тан олиш ва қабул қилиш ҳисси пайдо бўлди.\nМенга яна шу нарса аён бўлдики, маълум бир ҳудудда яшовчи фақиҳ инсонлар вақти-вақти билан ғаройиб ҳодисаларга гувоҳ бўладилар ва уларни қоғозга тушириб, улар ҳақидаги ҳукмларини баён қиладилар. Бир нечта авлодлар алмашинуви даврида битилган китоблардаги ғаройиб воқеаларни ўрганиб, уларга ўзининг тор дунёқараши доирасида баҳо берган, бунда орадан ўтган давр ва замонларга эътибор бермаган баъзи одамлар мазкур ҳодисаларнинг содир бўлганини инкор этадилар ва кўзлари ўрганмагани учун уларни қабул қилгилари келмайди. Улар эътиборсизликлари ва дунёқарашлари торлиги сабабли ана шундай фикрга боришади.\nЛекин бу билан инсон барча ривоят қилинган ёки айтилган нарсаларни тасдиқлаши лозим, демоқчи эмасмиз. Балки қачон бир ғаройиб ҳодиса ҳақидаги хабарни эшитса, уни кичик бир инсонлик мезони билан эмас, балки узоқ ўтмиш ва ҳисобсиз инсонлар яшаган тарих мезони билан ўлчаб, фикр юритсин!\nБаъзи фақиҳлар одатларига кўра ёш фақиҳларга турли масалаларни тушунтириш ва келажакда келиб чиқиши мумкин бўлган масалаларнинг ҳукмини англашлари учун (гарчи одатда ёки шариатга кўра содир бўлиши мумкин бўлмаган бўлса ҳам) ақл тарозиси билан ўлчанадиган, содир бўлиши мумкин бўлган ғаройиб фиқҳий масалаларни фаразан келтириб ўтганлар. Дарҳақиқат, улар фаразан келтирган ва ақлларидан ўтказган, жуда кам ҳолларда учрайдиган нодир ҳодисалар узоқ замонлар оша ҳаётда юзага келмоқда. Аллоҳ таоло уларни Ўз раҳматига олсин, илм ва унинг аҳли номидан яхшиликлар ила мукофотласин!\nХуллас, бу саҳифаларни уламоларнинг ҳаётида учраган воқеаларга қараб, олти бўлимга бўлдим:\nБиринчи бўлим: Олимларнинг илм олиш йўлида чеккан машаққату қийинчиликлари ва бу борада узоқ масофаларни босиб ўтиб, сафарларга чиққанлари ҳақидаги хабарлар.\nИккинчи бўлим: Уламоларнинг илм йўлида уйқу, роҳат-фароғатни тарк этганлари баёни.\nУчинчи бўлим: Уламоларнинг фақирликка, оғир ва аламли ҳаёт кечиришга мажбур бўлиб, кийим-кечак, кўрпа-тўшакларини сотганлари, бу борада сабр-тоқат кўрсатганлари ҳақидаги хабарлар.\nТўртинчи бўлим: Уламоларнинг иссиқ пайтларда очлик ва сувсизликка чидаб, сабр қилганлари ҳақидаги хабарлар.\nБешинчи бўлим: Уламоларнинг доимий кийимсиз яшаганлари, бегона юртларда пул ва нафақаларининг тугаб қолгани ҳақидаги хабарлар.\nОлтинчи бўлим: Уламоларнинг китобларидан айрилиб қолганлари, йўқотиб қўйганлари ёки мусибат етган вақтда китобларини сотганлари, ёхуд ўз кийимларини сотиш эвазига китобларини қўлга киритганлари ҳақидаги хабарлар.\nХотима: Бу саҳифаларда ҳақиқат, насиҳат ва ваъзлардан иборат фойдали маълумотларни қисқа ҳолда келтирдим.\nУламолар ҳаётида содир бўлган воқеалар ичида яна бир муҳим бўлим мавжуд бўлиб, уларни ҳам ушбу саҳифаларга киритиш лозим эди. Лекин мен бундай қилмадим. Чунки бу бўлимнинг ўзи алоҳида бир мустақил тарихдир. У ҳам бўлса, золим ҳокимлар тарафидан уламоларга етказилган азиятлар ва ҳурриятдан маҳрум этилиб, натижада қоп-қоронғи зиндонларга тушганлари ҳақидаги бўлимдир. Бу жуда ҳам муҳим ва кенг қамровли мавзу бўлиб, бир қанча саҳифаларда алоҳида баён этишга муносибдир. Улар ҳақидаги маълумотларни ўрганган киши бу катта ҳажмли китоб даражасига етишига амин бўлади.\nМен келтириб ўтган бўлимлар менинг нуқтаи назаримдаги тартиб эди, холос. Уларда келган маълумотлар бир-бирига бевосита алоқадор. Масалан, биргина олимларнинг пули тугаб қолиши ҳақида келтирилган хабарлар уларнинг кийимсиз қолиши, очлик ва хаёт қийинчиликларини сабр билан енгганлари ҳақидаги хабарлар билан ўзаро боғлиқдир. Шунингдек, ҳар бир бўлимда бошқа бўлимга ҳам тааллуқли бўлган маълумотларни кузатишимиз мумкин. Чунки инсоннинг тана аъзолари бир-бирига чамбарчас боғлиқдир. Тананинг бир аъзосида пайдо бўлган касаллик, шубҳасиз, бошқа аъзога ҳам ўз таъсирини кўрсатмай қўймайди.\nСўзимнинг интиҳосида Аллоҳ таолодан бу саҳифаларни қабул этиши ва уни манфаатли қилишини сўрайман! Аллоҳ таоло ҳидоят ва тавфиқ эгасидир!\n1391 йил 15 Жумодул охир\n1971 йил 8 Август\nТаржимонлар: Фахриддин Маманосиров, Раҳматуллоҳ Махсумхонов, Ғиёсиддин Баратов, Муҳаммад Яҳё Ходжаев ва Абдуллоҳ Қосим\nШайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда Махсус Ислом Илм\nШайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда: “Саҳифалар” (23-қисм)\n43 14:28 26.02.2021\nШайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда: “Саҳифалар” (22-қисм)\n263 20:00 25.02.2021\nШайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда: “Саҳифалар” (21-қисм)\n189 19:00 23.02.2021\nШайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда: “Саҳифалар” (20-қисм)\n188 20:00 22.02.2021\nШайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда: “Саҳифалар” (19-қисм)\n206 18:05 20.02.2021\nШайх Абдулфаттоҳ Абу Ғудда: “Саҳифалар” (18-қисм)\n323 21:05 19.02.2021


Тўғриланиши лозим бўлган тушунчалар: «Ла илаҳа иллаллоҳ» тушунчаси (6)\nBy Зубайр Исмоил on 01/12/2019 МАҚОЛАЛАР ТЎҒРИЛАНИШИ ЛОЗИМ БЎЛГАН ТУШУНЧАЛАР\nДарҳақиқат, пешволар ҳокимиятни қўлга олиш, оломонни қул қилиш борасида ўзаро баҳслашадилар. Гоҳида эса, – демократияда бўлганидек – ҳукуматдан қанча миқдорини ўзларида сақлаб қоладилару яна қанча миқдоридан оломонни овутиш учун воз кечишлари ҳақида ўзаро ҳамда халқ билан ҳам ҳисоблашадилар. Лекин пайғамбар келиб, «Аллоҳдан ўзга барҳақ илоҳ йўқ», «Аллоҳга ибодат қилинглар, сизлар учун ундан ўзга ҳақ илоҳ йўқ», деганида эса, масаланинг моҳияти тубдан ўзгариб қолади. Чунки масала ҳукмронликни пешволарнинг, балки, барча одамзоднинг қўлларидан тортиб олишга, сўнг уни ҳукмронликнинг, ман қилиш ва рухсат бериш ҳуқуқининг мутлақ эгаси бўлмиш Аллоҳгагина қайтариш масаласига айланади.\nШунинг учун ҳам «пешволар»ни «Ла илаҳа иллаллоҳ»га бўлган чақириқ дунё ҳукмронлиги учун бўлган рақибларидан ҳам кўра бир неча баравар кўпроқ безовта қилиб, бор кучларини ушбу даъватга қарши курашиш учун сафарбар этадилар, бу уруш учун ишлатаётган қуроллари орасида оломоннинг ўзидан ҳам фойдаланадилар; гоҳида ҳақиқатларни сохталаштириш билан, гоҳида эса, терроризм билан!\n“Фиръавн (ўз қавмининг зодагонларига): “Менга қўйиб беринглар, Мусони ўлдирай. У (ўзини Пайғамбар қилиб юборган деб даъво қилаётган) ўша Раббига дуо қилсин (ва ўша Рабби уни биздан қутқариб олсин). Зеро, мен у сизларнинг динингизни ўзгартириб юборишидан ёки (Миср) ерида бузғунчилик чиқаришидан қўрқяпман”, деди” (Ғофир сураси, 26).\n“Кейин у (пайғамбар)лардан сўнг Биз Мусо ва Ҳорун (алайҳимассалом)ни (ўз сўзлари ростлигига далил бўлувчи) мўъжизалар билан Фиръавнга ва унинг аъёнларига (элчи қилиб) юбордик. Улар (ҳақни қабул қилишдан) кибрландилар ва (инкор қилувчи, мушрик,) жиноятчи қавм бўлдилар.\n(Мусо келтирган) ҳақ (Фиръавн ва унинг қавмига) етиб келган пайтда улар: “(Мусо мўъжиза деб келтирган) бу нарсалар очиқ-ойдин сеҳр, холос”, дедилар.\nМусо (уларнинг сўзларидан ажабланиб,) деди: “Сизларга ҳақ келганда «Бу очиқ-ойдин сеҳр» деб айтасизларми?! (Келган нарсанинг белги ва аломатларига боқинглар, ҳақни топасизлар!) Сеҳргарлар нажот топмайдилар (дунё ва охиратда муваффақиятга эришмайдилар)”.\n(Фиръавн ва унинг одамлари) Мусога дедилар: “Сен бизни ота-боболаримиз амал қилиб келган ишдан – Аллоҳдан бошқага сиғинишдан – буриб юбориш учун ва (Ҳорун) икковингиз (Миср) ерида улуғлик ва мутлақ ҳукмронликни қўлга киритиш учун келдингми? Биз икковингиз(нинг бизни шериксиз ягона Аллоҳнинг ибодатига чорлаш учун юборилган элчи эканингиз)га ишонувчи эмасмиз”” (Юнус сураси, 75-78).\n“(Фиръавн) ўз қавмининг ақлини паст санади (уларни залолатга чорлади). Улар ҳам унга итоат қилдилар (ва Мусони ёлғончига чиқардилар). Албатта, улар (Аллоҳнинг тоатидан ва тўғри йўлидан) четланган – фосиқ қавм бўлдилар” (Зухруф сураси, 54).\nМаккада ҳам масала айни масала эди. Даъват йўлига тўғаноқ бўлиб, унга қарши жанг қилаётган Қурайш ўша «пешво» эди. Аслини олиб қараганда, у Қурайш ва Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўртасидаги жанг эмас, балки, улар билан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам олиб келган даъват – чақириқ ўртасидаги жанг эди:\n“Зеро, улар (ич-ичларида) сизни ёлғончи деб билишмайди (балки сизнинг ҳақ эканингизга эътиқод қилишади). Лекин зулму адоватлари сабабли (сизнинг рост пайғамбар эканингизга далолат қилувчи) Аллоҳнинг очиқ-равшан ҳужжатларини инкор қилишади (ва сиз келтирган нарсани ёлғонга чиқаришади)” (Анъом сураси, 33).\nЖараён авж олиб чўққига етганда эса, Қурайш Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга элчи юбориб, ушбу даъватидан воз кечиши учун у кишига подшоҳлик, мол-мулк ва дунё неъматларининг барини таклиф қилишди. Демак, ўртадаги адоват у зотнинг шахсиятига нисбатан бўлмаган, балки, у киши даъватларини маҳкам ушлаб, уни тарк қилмаганларидан душманлик келиб чиққан эди. Улар эса бунга асло тоқат ҳам, сабр ҳам қилиша олмасди! Шундай бўлгандан кейин, бу нарса охирида улар билан ушбу даъват вакили (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ўртасидаги жангга айланишидан бошқа чора қолмади.\nAvvalgi maqolaТама қилиш | Шайх Содиқ Самарқандий\nKeyingi maqola Аллоҳнинг исм ва сифатлари: Латиф исмининг маъноси (02)


Хатлон вилоятидаги Шамсиддин Шохин туманини ва Афғонистон шимолидаги Хохон уездини боғловчи кўприк Афғон наркоконтрабандачилари томонидан тожик чўпони Тўрахон Нурматов ўғирлаб кетилганидан сўнг 2019 йилнинг 1 январ куни ҳаракатлар учун беркитилган эди.\nШу кундан бошлаб Тожикистон-Афғонистон чегарасида Афғонистоннинг Хохон, Куфоб ва Шикай уездлари аҳолиси учун озиқ-овқат маҳсулотлари ортилган 20га яқин юк машинаси туриб қолди. 200 минга яқин аҳоли истиқомат қиладиган мазкур уездларда озиқ-овқат маҳсулотларининг заҳираси тугаб бораётган ва аҳоли очлик гирдобига тушиб қолаётган эди. Афғонистоннинг шимолий туманлари деярли ярим йилгача ташқи дунёдан узилиб қолади – чунки қорбўронлари туфайли тоғ довонлари куз ойларидан бошлаб беркитилади. Афғон қишлоқларининг аҳолиси Тожикистон расмийларига мурожаат қилиб кўприк тезроқ очилишини илтимос қилди.\nСовуқ кунлар келиши билан куз ойларидан бошлаб Афғонистон марказини шимол билан боғловчи йўллар беркитилади ва шунинг учун ҳам маҳсулот ва озиқ-овқатларни етказиш мақсадида ҳайдовчилар Тожикистон ҳудудларидан фойдаланишади. Улар Афғонистоннинг Қундуз вилояти ва Тожикистоннинг Хатлон вилояти ўртасидаги чегарадан ўтишади ва Тожикистон ҳудудлари орқали ўтиб Шамсиддин Шохин туманини Хохон уезди билан боғловчи кўприккача боришади.\nАфғонистоннинг Бадахшон маъмурияти матбуот котиби Некмаҳмад Назарининг 16 феврал куни айтишича, кўприкни очиш масаласи икки мамлакат ташқи ишлар вазирликлари даражасида ҳал қилинди ва ниҳоят ижобий қарорга келинди. «Мазкур кўприк Бадахшон вилоятининг учта уезди аҳолиси учун ҳаётий аҳамиятга эга. Кўприк беркитилган давр мобайнида туриб қолган юк машиналаридаги озиқ-овқатларнинг кўпчилиги яроқсиз холга келиб қолди, энди муаммо бартараф этилди», -дейди суҳбатдош.\nАфғонистонлик тадбиркор Нурали Саид 16 феврал куни бугунги кунда озиқ-овқат маҳсулотлари ортилган тўртта юк машинаси Хохонгача етиб борганини маълум қилди. Унинг сўзларига қараганда, бир ярим ой мобайнида учта уездаги барча бозор ва дўконларнинг пештахталари деярли бўшаб қолган эди.


Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси » Йўлдош Солижонов. Сўз устидаги дунё\nАсосий Адабий танқид Йўлдош Солижонов. Сўз устидаги дунё\nЙўлдош Солижонов. Сўз устидаги дунё\nЎқилди: 2 188\nБундан уч-тўрт йил аввал ёзувчилар уюшмасининг таклифига кўра Андижон-га кетаётганимизда Энахон йўл-йўлакай янги шеърларидан ўқиб берди. Улар орасида менга айниқса,\nКим айтар, бу чархи дун ҳўкиз устида турар,\nКим айтарки, тафаккур, тамиз устида турар.\nҲақнинг дастида олам, зарра иштибоҳим йўқ,\nОҳ тортсам икки дунё сўзнинг устида турар\nдеган эҳтирос ва аланга уфуриб турган банд билан бошланган шеъри жуда ёқди. Шеър чуқур ижтимоий фалсафа, инсоний ўкинч, дунёнинг биркамлигини англаш ва уни бутун қилиш учун курашиш истаги билан йўғрилган эди. Атиги тўрт банддан иборат бўлса ҳам мазмун ғоят кенг қамровли эди. Мен баъзи маслаҳатларим, истакларим билан ўртоқлашдим. Энахон бу шеърини эълон қилишга шошилмади, узоқ ишлади, қайта-қайта ўйланди. Ниҳоят, 7 банддан иборат “Сўзнинг устида турар…” сарлавҳали шеър дунёга келди.\nМаълумки, дунёни англаш юмушларнинг энг мураккаби, илмларнинг энг оғири ҳисобланади. Улуғ аждодларимизнинг аксарияти узоқ йиллар яшаб, дунё деб аталган мураккаб қурилманинг ҳеч кимга маълум бўлмаган сир-асрорлари ҳақида ўнлаб фалсафий, тарихий, астрономик асарлар ёзиб қолдирганига қарамай, умри сўнггида ҳеч нарсани билмай ўтиб кетаётганлигини бежиз таъкидламаган эдилар. Энахон ҳам бир ожиз банда сифатида бу даҳри-дун сирларини англашга уринади, унинг мушкулотлари олдида ҳайратга тушади, ўзича хулосалар чиқаради. Шеърнинг 7 банди гўё етти иқлим, етти минтақа, етти қават осмон, етти қават ер сингари муҳим маъно қатламларига эга бўлиб, ҳар бир банд лирик қаҳрамон-шоирнинг ана шу мураккаб дунё олдидаги ҳайратини босқичма-босқич очиб беришга хизмат қилади. Яхлит олганда ушбу шеър тарихимизнинг ўтган юз йиллигида рўй берган муҳим воқеа-ҳодисаларни худди кино лентасидагидек кўз олдимизда намоён қилади.\nХусусан, биринчи бандда айтилганидек, атеистик тарғибот авжига чиққан йилларда оғзига кучи етмаган кимсалар муқаддас динимизни ғорат қилиш учун “Худо йўқ, ер шари ҳўкизнинг шохи устида туради. Ҳўкиз толиқиб, ерни у шохидан бу шохига ўтказганида кучли зилзила бўлади” деб ишонтирмоқчи бўлдилар. Ҳеч биримиз, “Ҳой, жаноб, ерни кўтариб турган ўша ҳўкизнинг ўзи ниманинг устида туради?” деб сўрашга ботина олмадик. Иккинчи бандда эса ана шу мутелигимизнинг мудҳиш оқибатлари ҳақида гап боради. Чунки ўша пайтда тил учида турган сўзларни айта олмай, дилимиз эзилиб, фарёд чексак, “Икки қулоч тупроғу бўзнинг” ичига гум қилинардик. Кейинги икки бандда шоира мустамлакачилик сиёсати авж олган тоталитар тузум даврида халқимиз “Кўнгилгамас, минг қўйли бойларга” қуллуқ қилишга, “Мунглиғгамас, зўрларга зарбоф чопон” кийдириб кўнглини олишга, “Муттаҳамни пир тутиб” айтганини сўзсиз бажаришга мажбур бўлганлигини афсус билан қайд этади.\nШукурки, халқимиз иймон-эътиқодини мустаҳкам асраб, тузини ҳалоллаб еган экан (“Аё, Бахт бир кафт ҳалол тузнинг устида турар”), ХХ аср сўнггида эмин-эркин ҳаётга эришди. Мустақиллик туфайли тафаккуримиз янгиланиб, бу кўҳна олам Ҳақнинг дастида қойим эканлигига ишонч ҳосил қилдик. Бироқ шоирани ер шарининг гоҳ у, гоҳ бу ерида бевақт отилаётган ўқлар, унутилаётган меҳр-оқибат, бу “чархи кажрафторнинг қил устида тургандай” бесаранжомлиги изтиробга солади. У бошқаларни ҳам бу масалага бефарқ қарамасликка чақиради ва шундай мурожаат қилади:\nАё, дўст, юрагимга увлаб кирар хавотир,\nТошларни муштлаб-муштлаб дарёлар кетаётир.\nИшқ кетган юраклардан чаккалар ўтаётир,\nБу дунё қалқиб, гўё музнинг устида турар.\nШоиранинг бундай дардли, аламли, изтиробли, фарёдкор нолаларини тинглаган қайси кўнгил ташвишга тушмайди? Бу туйғулар ўқувчи қалбида ҳам бевосита акс-садо беради, унинг ҳам руҳиятини жунбушга келтиради. Чунки дунё катта хавф остида турибди. Табиатнинг емирилиши, ичимлик сув, озиқ-овқат заҳираларининг тобора камайиб бораётгани етмагандек, йирик давлатлар ожизроқ юртларни ямламай ютиб,дунёга ҳукмронлик қилишга очиқдан очиқ уринаётгани инсониятни инсоф билан иш кўришга, хушёр бўлишга чорламоқда. Шу боис шоира ўз замондошини огоҳликка чақиряпти. Зеро, инсон музнинг устида қалқиб тургандек омонат бу борлиқнинг жонли бир зарраси экан, у бошқарув ҳаракатида хушёр туриши, ўз ўрни ва ролини ҳис қилиши лозим. Буни англаган ҳар бир ўқувчи Энахоннинг даъватига лаббай деб жавоб беради.\nГарчи биз мустақил юртимизда тинч, осойишта яшасак-да, бир киприк қоқиш асносида юз бериши мумкин бўлган қалқишлардан холи бўлолмаймиз. Лирик қаҳрамоннинг кўнгли ана шундан безовта. Шунинг учун ижодкор “Дўстлари(ни) кўзин(и) (катта) очиб атрофига (зийракроқ) боқ”ишга (қўшимчалар бизники – Й.С.) даьват қилади. Бу шеърни мутолаа қилар эканман, ижодкорнинг сўз устида ишлаш, фикрини ўқувчига етказиш учун унинг энг зарурини танлай билиш маҳоратига тан бераман. Биргина “Аё” ундов сўзнинг турли ўринларда тўрт марта такрорланиши лирик қаҳрамон қалбининг безовта оҳ-ноласини англатишга ёрдам беради. Айниқса, келтирган мисолимиздаги хавотирнинг инсон юрагига “увлаб” кириши, дарёнинг “Тошларни муштлаб-муштлаб кетаёт”ганлиги, “Ишқ кетган юраклардан чаккалар ўтаёт”ганлигини таъкидлаш муҳим аҳамият касб этади. Гарчи “юрак” ва “кетмоқ” сўзлари икки марта такрорланса-да, ўқувчига ортиқча туйилмайди. Аслида дарёга нисбатан “кетаётир” сўзидан кўра “оқаётир” сўзини ишлатганида қофия ҳам тўлиқроқ, тушунча аниқроқ, ҳаракат табиийроқ чиққан бўларди. Бунинг устига учинчи сатрда “кетган” сўзининг ишққа нисбатан такрор (“ишқ кетган”) келиши оҳангни бироз сусайтиргандек туйилади. Кейин ўйлаб кўрсам, Энахон бу сўзларни маълум мақсадни кўзлаб, ғоявий ниятини ўқувчига етказиш истаги билан такрорлаган экан. Сабаби – “оқаётир” сўзи дарёнинг шунчаки одатдаги табиий ҳаракатини ифодалайди. Гап эса дунёнинг ўткинчилиги, унинг юрагига увлаб кираётган хавотирларнинг беҳадлиги ҳақида бормоқда. Шу маънода “кетаётир” сўзи “Тошларни муштлаб-муштлаб” ибораси билан бирикиб, мазмунни янада кучайтиради. “Ишқ кетган юраклардан чаккалар ўтаёт”ганлиги, “Бу дунё қалқиб гўё музнинг устида” турганлиги ўқувчини сескантиради, ўйга толдиради.\nЯхшиямки, лирик қаҳрамон бахтига унинг ташвишлару хавотирига барҳам берувчи тинч-осойишта Ватани бор! Шеьрнинг кейинги банди Энахоннинг она Ватанига бўлган буюк муҳаббатининг туганмас изҳори сифатида жаранглайди:\nЖонимнинг устидадир, Ватан, шону шарафинг,\nИймоннинг устунидир ҳар валий, ҳар салафинг.\nКўзимга тўтиёдир ҳар чўпинг, ҳар тарафинг,\nЎзбекистон – жаннатим кўзнинг устида турар.\nВатанни кўз қорачиғидек асрашнинг бундан зиёд таьрифини келтириш амри маҳол.\nБу шеър таҳлилига узоқроқ тўхталишимизнинг боиси шундаки, фарғоналик оташнафас шоира Энахон Сиддиқованинг “Сўз устидаги дунё” деб аталган навбатдаги китобининг бутун мазмун-моҳиятини англашга бадиий тезис бўлиб хизмат қилади. Етти фаслдан иборат китобга шоиранинг қирқ йиллик ижоди намуналаридан энг саралари танлаб олинган. Улар “Бир шеьрнинг дардида қалби ўртанган”, дунёнинг ташвишларини елкасига ортган, кўрган-кечирганларидан ўзига тегишли хулосалар чиқара олган шоиранинг ижтимоий, маънавий-маърифий тафаккури қанчалик улғайиб, кенгайиб борганлигини исботлайди. Ушбу тўпламга кирган шеьрлари билан Энахон кўз ўнгимизда ўз дардларини ўта назокат, теран нафосат билан ифодалай оладиган ижодкор қиёфасида намоён бўлади. Китобни мутолаа қилган ҳар бир ўқувчи шоиранинг ижодий уфқлари янада кенгайиб, тиниқлашиб қолганига ишонч ҳосил қилади.\nЎзбекистон Қаҳрамони атоқли шоир Абдулла Орипов таъбири билан айтганда, “Энахон куюнчак шоира. Шеьрлари самимий. У ўз шеьрларида аёл қалбининг туғёнлари, инсон ҳаётининг турли лаҳзаларини қаламга олади. Ватанга муҳаббат, мустақилликка садоқат мавзулари, озод ва обод юрт манзараларини бир қаламкаш сифатида ғурур билан куйлайди. Фикр ва тасвир уйғунлиги, мавзунинг ҳиссий-эмоционал оҳангга йўғрилганлиги, образларнинг предметлашгани шеьриятда бағоят қадрланади. Энахоннинг шеьрларида ана шундай хусусиятлар кўзга ташланади.”\nДарҳақиқат, Энахон Сиддиқова “Кўнгил тугунларини ечмоқлик мушкул” бўлган ишга жазм этган шоиралардан. Унинг нияти “Бедорликнинг туғини” баланд кўтариб, “Сўзларни гулханлар янглиғ оловлантириш”дан иборатдир. Шу боисдан ҳам Э.Сиддиқованинг кейинги пайтда ёзган шеьрларида фалсафий руҳ, ижтимоий мазмун янада кучайганлигини, шоиранинг кўнгил уфқлари тағин ҳам кенгайганлигини, меҳр билан йўғрилган самимий Сўзнинг қудратини чуқур англаб етганлигини сезамиз. Оташнафас шоиранинг инсоният қисмати, Ватан тақдири ҳақида қайғурган қонталаш дил туғёнлари бундан-да ранг-баранглашиб, таъсир кучи янада ортишини тилаб қоламиз.