2019.09.03 | Янгиликлар\n4 сентябрь куни Республикамизнинг барча умумтаълим мактабларида янги ўқув йили бошланиши муносабати билан “Билимлар куни” тадбирлари бўлиб ўтади. Барча умумтаълим мактабларида “Жонажон Ўзбекистоним, мангу бўл омон!” шиори остида мустақиллик дарслари ташкил этилади.\nМазкур дарсларни таълим муассасаларида юқори савияда ташкил этиш бўйича мутахассислар томонидан услубий тавсия, дарс ишланмаси ва слайд-тақдимоти тайёрланиб, юртимиздаги барча таълим муассасаларига етказилди.\nЖорий йилда 937 та мактабда инвестиция ва бошқа давлат дастури доирасида қурилиш-таъмирлаш ишлари амалга оширилиб, бунинг учун 2,86 трлн сўм маблағ сарфланди. Бу кўрсаткич ўтган йилга (1,47 трлн сўм) нисбатан қарийиб икки бараварга кўп демакдир. Шунинг ўзи мактабларга қанчалик юксак эътибор берилаётганлигидан далолатдир.\nТаълим сифати нисбатан юқори бўлган таълим муассасалари тажрибасини бошқа умумтаълим мактабларида жорий этиш мақсадида намунали мактаблар негизида 71 та тармоқ мактаблари ташкил этилди.\nФаолиятини тугатаётган 383 та касб-ҳунар коллежларининг биноси (шундан 154 таси янги мактаб, 229 таси қўшимча бино) мактабларга берилиши натижасида қўшимча 224 мингдан ортиқ ўқувчи ўринлари яратилди.\nИнвестиция дастури доирасида 53 та умумий ўрта таълим мактаблари янги қурилиш ва 210 тасини реконструкция қилиш ҳисобига жами 646 та мактабларда белгиланган меъёрларга нисбатан сиғими 1,5 коэффициентгача тушишига эришилди. Бу эса ўз навбатида ўқувчилар учун шароитларни янада яхшилаб, таълим сифатини оширишга хизмат қилади.\nУмумтаълим мактабларини жиҳозлаш бўйича Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 10 августдаги 671-ф-сон фармойиши қабул қилинган бўлиб, ушбу ҳужжатга асосан, 2019 йилда 533 та умумтаълим таълим маетаблари 68 292 тўплам парта (1 дона парта, 2 дона стул), 6 614 та ўқитувчи столи, 7 995 ўқитувчилар стули, 4 838 та синф доскаси, 115 тўплам физика лабораторияси, 117 тўплам кимё лабораторияси, 118 тўплам биология лабораторияси, 80 та фаоллар зали, 72 та ўқув устахона, 340 та маъмурий-методик хона (шундан 90 таси кутубхона), 27 та спорт зал, 86 та ошхона жиҳозлари билан таъминланиши режалаштирилган. Ҳозирги кунда жиҳозлар босқчима-босқич мактабларга етказилмоқда.\n2019-2020 ўқув йилида мактабларда жами 6,16 млн. нафар ўқувчи таҳсил олади. Бу эса ўтган ўқув йилига нисбатан 338,56 минг нафар ўқувчи кўп эканлигидан далолат беради. Шундан 620 минг нафардан ортиқ ўқувчилар илк бор 1-синфга қадам қўяди.\nЎқув йилининг биринчи кунида 1-синфга чиққан барча ўқувчиларга “Президент совғаси” топширилади. Ҳозирда “Президент совғаси”ни таълим муассасаларига етказиб бериш ишлари якунланмоқда.\nЖорий ўқув йилида 1-синф ўқувчилари учун бериладиган “Президент совғаси” таркибидаги маҳсулотларнинг сифатига катта аҳамият берилди.\n1-синф ўқувчилари учун “Президент совғаси”дан 12 турдаги ўқув қуроллари ўрин олган.\nЖумладан, ёруғлик қайтаргич элементлари бўлган портфел, 2 хил чизиқдаги 12 дона дафтар, қаламдон, расм дафтари, рангли қоғоз, шарикли ручка, акварел буёқлари, рангли қаламлар жамланмаси, елим, оддий қаламлар ва ўчирғич янги ўқув йилининг илк куни “Президент совғаси” сифатида 1-синф ўқувчиларига топширилади.\n2019-2020 ўқув йилида умумий ўрта таълим мактабларининг 1-, 3-, 8-, 9-синфлари учун жами 479 номда 36,5 млн. нусха дарслик ва ўқув-методик қўлланмалар нашр этилди.\nЯнги ўқув йили учун дарслик ҳамда ўқув-методик қўлланмаларни нашрга тайёрлашда асосий эътибор мазмун ва сифат жиҳатидан халқаро талабларга жавоб беришига қаратилди.\nЯна бир муҳим жиҳат шундан иборатки, дарслик ва ўқув-методик адабиётларнинг мазмунига халқаро баҳолаш дастури PISA, TIMSS талаблари сингдирилди.\nШунингдек, дарсликлар инновацион ёндашув асосида тайёрланди. Бунда ўқувчиларни мантиқий фикрлашга йўналтирилган таълимий ўйин, машқ, масала ва топшириқларга урғу берилди.\nЯна бир янгилик, ўқувчилар, ўқитувчилар, ота-оналарга кенг имкониятлар яратиш мақсадида 2019-2020 ўқув йилида умумий ўрта таълим мактабларининг 8-9-синфлар учун Технология дарслигининг янги авлоди (мустақиллик йилларида илк маротаба) чоп этилди ҳамда ижара тизимига киритилди. Аҳамиятлиси, мазкур дарсликлар 7 тилда нашр этилди.\nТехнология ва 8-синф Она тили дарсликлари мазмуни ўқувчиларнинг техник қобилиятини ривожлантиришга оид амалий, креатив, мантиқий ёндошувга асосланган топшириқлар билан бойитилди. Бу STEAM технологиялари талаблари асосида амалга оширилди.\n8-синфлар учун География, Технология ҳамда Ўзбекистон давлати ва ҳуқуқи асослари дарсликларида QR-код ёрдамида қўшимча маълумот олиш имконияти яратилди. 8-9-синф Тарих дарсликлари хариталар билан бойитилди.\n2019-2020 ўқув йилида имконияти чекланган болалар мактаб ва мактаб-интернатлари учун 78 номда 60,6 минг нусха дарслик ҳамда ўқув қўлланмалар чоп этилди. Шундан 8 номдагиси кўзи ожизлар учун Брайль алифбосидаги дарсликлар ҳисобланади. Дарсликлар мактабларга етказилди.\n2019-2020 ўқув йилида 247 372 дона синф журналлари чоп этилиб, “Ўқув таълим-таъминот” Давлат унитар корхонаси томонидан барча умумий ўрта таълим мактабларига етказилди.\nБундан ташқари, 99 440 дона 1-4-синф журналлари, 633 575 дона баҳолар табели (1-11-синфлар), 453 207 дона баҳолар табели (10-11-синфлар учун) ва 15 000 дона тўгарак машғулотлар журналлари таълим муассасаларига етказилди.\n2019-2020 ўқув йили режаси Халқ таълими вазирлигининг 2018 йил 29 октябрдаги 266-сон буйруғи билан тасдиқланиб, ҳудудий бошқармалар орқали барча умумтаълим мактабларига етказилди.\nБу йилги ўқув режага киритилган энг катта ўзгаришлардан бири - таълим рус тили ва қардош тилларда олиб бориладиган умумтаълим мактабларида давлат (ўзбек) тилини чуқурроқ ўргатиш мақсадида 5-синфдан бошлаб, ўзбек тили фанига ҳафтасига қўшимча 1 соат қўшиб берилди.\n2019-2020 ўқув йили олдидан халқ таълими муассасалари раҳбарлари масъулияти ва ташаббускорлигини, педагог ходимлар касбий маҳоратини янада ошириш, ўқув дастур ва дарсликлардаги янгилик, ўзгаришлар билан тизим ходимларини яқиндан таништириш, янги ўқув йилидаги муҳим ва устувор вазифаларни белгилаб олиш мақсадида жорий йилнинг 15-16 август кунлари “Таълимда ислоҳотлар: ўзгаришни ўзимиздан бошлайлик” шиори остида республика ўқув-семинари видеоконференция шаклида ташкил этилди.\nБу йил илк бор, барча туман (шаҳар) студияларидан (250 та) ўқув-семинарда 132 минг нафардан ортиқ халқ таълими тизими раҳбар ва педагог ходимлари иштирок этди.\nХалқ таълими вазирлиги томонидан август кенгаши материаллари электрон вариантларда (дискда) ҳудудларга етказилди. Шунингдек, ушбу материаллар Республика таълим марказининг телеграмм саҳифасига жойлаштирилди.\nАвгуст кенгашларининг Қорақалпоғистон Республикаси халқ таълими вазирлиги, Тошкент шаҳри халқ таълими бош бошқармаси ва вилоятлар халқ таълими бошқармалари томонидан ўқув-семинарлари жорий йилнинг 19-20 август кунлари, туман (шаҳар)ларда эса фан йўналишлари бўйича шўъба йиғилишлари ҳамда ялпи йиғилишлар 22-24 август кунлари, умумий ўрта таълим муассасаларида педагогик кенгашлар 27-28 август кунлари ўтказилди.


Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг мажлисида «Ташқи меҳнат миграцияси тўғрисида»ги қонун лойиҳаси иккинчи ўқишда қабул қилинди.\nҚонун лойиҳаси ташқи меҳнат миграцияси соҳасидаги ҳуқуқий базани қонунчилик даражасида мустаҳкамлайди, меҳнат мигрантлари ҳуқуқларига оид халқаро ҳужжатлар нормалари миллий қонунчиликка татбиқ этилади.\nШунингдек, ягона қонунда фуқароларнинг Ўзбекистондан ташқарида меҳнат фаолиятини ташкил этиш ва хорижий фуқароларни мамлакатда меҳнат фаолиятини амалга оширишга жалб этиш тартиби тизимлаштирилган.\nҚонун лойиҳаси ташқи меҳнат миграцияси соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишларини белгилаб беради. Лойиҳага кўра, қонун нормаларига мувофиқ ишга жойлаштирилган фуқароларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш, Ўзбекистондан ташқарида вақтинчалик меҳнат фаолиятини амалга ошираётган фуқароларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, қайтган фуқароларни реинтеграция қилиш тартиби тизимлаштирилади.\nҚонун лойиҳасининг қабул қилиниши фуқароларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш, ташқи меҳнат миграцияси жараёнларига замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш, меҳнат мигрантларининг ҳисобини юритиш ва бу борада мониторинг олиб боришга хизмат қилади.\n23:57 / 08.06.2022\nЭнди ўзбекистонликлар Россияда 15 кунгача рўйхатдан ўтмай яшаши мумкин


Наманганнинг Поп тумани тарихи ҳазрати Боб Фарғонийга бориб тақалади\nНаманганнинг Поп тумани тарихи ҳазрати Боб...\n17.03.2018 15:42 0 1942\nҲазрати Боб Фарғоний қадимий Фарғонанинг машҳур шайхларидан бўлиб, «Боб» тахаллуси билан ном қозонган. Бу ҳақда «Vodiymedia.uz» сайтида хабар тарқатилди.\n«Боб» сўзининг маъносига Муҳаммад Ғиёсиддин бин Жалолиддин ўзининг «Ғиёс ул-луғот» асарида қуйидагича таъриф беради: ««Боб» сўзи араб тилида дарвозани англатади. Туркий ва форсий тилда эса «мутаносиб», «мувофиқ», «лойиқ» деган маъноларни беради».\nҲазрати Боб Фарғоний ҳақида маълумотлар жуда кам сақланиб қолган. Фақатгина Абдураҳмон Жомий ўзининг «Нафаҳот ул-унс мин ҳазарот ил-қудс» (Ҳамсуҳбатларнинг ёқимли ифорлари) номли тазкирасида Боб Фарғонийга нисбатан шундай таъриф беради: «Бу кишининг номи Умар бўлиб, Фарғонийдир. У диёрнинг дарвешлари, буюк шайхлари ва донишмандларини Боб деб атаганлар. Шунга кўра, ушбу аллома Боб лақаби билан шуҳратланганлар. Боб Фарғоний кароматликлари сезилиб ва кўриниб турган улуғ киши эдилар».\nҲазрати Боб Фарғонийнинг аниқ туғилган ва вафот этган саналари тўғрисида маълумотлар мавжуд эмаслиги сабабли, у киши тахминан Х асрда яшаб ўтган деб фараз қилинади.\nҲазрати Боб Фарғоний умрининг сўнгги йилларини ўзига нисбат берилган Боб мавзесида ўтказган ва шу ерда вафот этган. Ҳозирда бу жой Поп туманининг маркази саналади.\nПоп тумани марказида «Ҳазрати Боб» қабристони мавжуд бўлиб, Ҳазрати Боб Фарғонийнинг ҳоки ҳам шу ерга дафн этилган.\nПоп туманида яшовчи, 1949 йилда туғилган, бир неча йил тарих фани ўқитувчиси бўлиб ишлаган, Садриддин Норматовнинг фикрига кўра, Ҳазрати Боб Фарғоний мамлакатимизнинг 4 та тасаввуф илми ва диний аҳкомларидан бири бўлиб, Имом ал-Бухорийга тенглаштирилган.\nШунингдек, алломанинг қабри дастлаб мақбара кўринишида бўлиб, 1927 йилда мақбара бузиб ташланган. Аниқланишича, ҳозирги кунгача маҳаллий аҳоли Ҳазрати Боб Фарғоний қабрларини зиёрат қилиб келишади.\nНаманган Поп Боб Фарғоний\nҲодиса 15/02, 13:55\nНаманганда аёлни уриб қочган ҳайдовчи ушланди\nЖамият 12/02, 10:21\nНаманганда талаба МИБ ходимини калтаклади\nҲодиса 11/02, 16:56\nНаманганда сохта прокурор қўлга олинди


«Челси»нинг рекорди ва Франкфуртдаги можаро. «Эмери Лигаси»да нима гаплар?\nСпорт 12:40 / 19.04.2019 14666\n18 апрель оқшомида Европа Лигаси чоракфинали доирасида жавоб учрашувлари ўтказилди ва яримфиналнинг барча иштирокчилари номи маълум бўлди.\n«Наполи» - «Арсенал» - 0:1\nГол: 1:0 – 36, Ляказетт\nНаполи – Мерет, Кирикеш, Ғулом (Мариу Руй, 71), Максимович (Мертенс, 46), Кулибали, Зелиньски, Аллан, Кальехон, Фабиан Руис, Инсинье (Юнес, 61), Милик.\nАрсенал – Чех, Косьельни, Монреаль, Колашинац, Папастатопулос, Торрейра, Мэйтленд-Найлз, Чака (Эл-Ненни, 61), Рэмзи (Мхитарян, 34), Обамеянг, Ляказетт (Ивоби, 68).\nОгоҳлантиришлар: Инсинье (43), Чех (74), Кальехон (90).\nБиринчи ўйин - 0:2.\n«Тушуниб турибмиз, «Сан-Паоло»даги 90 дақиқа биз учун жуда узун бўлиши мумкин», деганди ўйин олдидан «канонирлар» устози Унаи Эмери. Бундай бўлмаслиги учун лондонликлар тезкор гол ўтказмаслиги талаб қилинарди ва лондонликлар бу ўйинда мезбонлар стартда штурм қила олмаслигини таъминлаш учун барча ишни қилишди. Меҳмонлар тўпни назорат қилишди, тўп рақибга ўтган вақтда кучли прессинг уюштиришди ва майдоннинг иккинчи қисмидаёқ ҳужумларни тўхтатишга ҳаракат қилишди. Аммо бу ҳеч нарсани кафолатлай олмасди, битта хато билан барчаси чиппакка чиқиши мумкин эди. Масалан, «Арсенал» стандарт вазиятдан тўпни ўйинга киритган вақтда Обамеянг тўпни Кулибалига олдириб қўйди ва мезбонлар қарши ҳужумга чиқишди, аммо Кальехон Чехни доғда қолдира олмади.\nБундай ҳолатлар Эмерининг режаларида йўқ эди, худди Зелиньский билан тўқнашувда жабрланган Рэмзининг эрта мажбурий алмаштирилиши каби. Бу йўқотиш «Арсенал»нинг келгусидаги ўйинларига таъсир кўрсатиши мумкин, аммо Неаполдаги ўйин тақдирини Ляказетт ва Мерет ҳал қилди. Итальянлар жамоаси дарвозабони «жонли девор» қўйишда хато қилди ва франциялик ҳужумчининг зарбасига томошабин бўлди.\nИккинчи бўлим бошида Мерет хатосини ювишга ҳаракат қилди ва Обамеянг билан яккама-якка вазиятда жамоасини голдан қутқарди. Карло Анчелотти ўйинда ўзгаришлар қилиш учун майдондан Инсиньени олди, «Наполи» сафида юбилей - 300-учрашувини ўтказган футболчининг ўзи ҳам мураббийнинг бу қарорини тушунмади. Италиялик футболчида шунчаки ўзини кўрсатишга имконнинг ўзи бўлмаганди. Эмери ўзи учун қадрдон бўлган Европа Лигаси Кубогини яна бир қўлга киритиш учун одимлашда давом этади.\n«Айнтрахт» тарих яратди\n«Айнтрахт» Ф - «Бенфика» - 2:0\nГоллар: 1:0 – 36 Костич, 2:0 – 67 Роде.\nАйнтрахт Ф – Трапп, Абраам, Фалетт (Виллемс, 90), да Кошта, Костич, Роде (Торро, 86), Хасебе, Гачинович, Фернандес, Ребич, Йович (Гонсалу Пасиэнсэ, 76).\nБенфика – Влаходимос, Диаш, Гримальдо, Андре Алмейда (Жонас, 79), Жардел, Фейса, Самарис (Пицци, 70), Рафа Силва (Сальвио, 72), Жедсон Фернандеш, Жоау Феликс, Сеферович.\nОгоҳлантиришлар: Абраам (74), Фалетт (78), Ребич (83), Жонас (90).\nБиринчи ўйин - 2:4.\nЛиссабондаги биринчи ўйиндан кейин барча ўша ўйинда ҳет-трик муаллифи бўлган 19 ёшли Жоау Фелиш ҳақида гапира бошлади. Унинг нархи 120 миллион еврога чиқиб, Европанинг барча грандлари унга «оғиз сола бошлашди». Аммо ўша ўйинда кўпчилик эътибор қилмаган, «Порту»тарбияланувчиси Гонсалу Пасиэнсэ ўйин охирида «Айнтрахт»нинг иккинчи голини урган (2:4) ва немисларга жавоб ўйини олдидан умид берганди.\nАйнан шу гол ҳал қилувчи голга айланди ва жавоб ўйинида Лиссабондагидан фарқли равишда 11 киши бўлиб ҳаракатланган франкфуртликлар (сафар ўйинининг 20-дақиқасидаёқ Адольф Ҳюттер шогирдлари бир киши кам бўлиб қолишганди) керакли натижага эришишди.\nКутилганидек «Айнтрахт» ўйинни ҳужумкор бошлади ва дақиқа сайин босимни кучайтирди. Бу турнирда ҳали VAR жорий этилмагани немислар фойдасига хизмат қилди - 36-дақиқада Ребич жарима майдони ташқарисидан берган зарба дарвоза устунидан қайтди ва бу тўпга биринчи бўлиб етиб келган Костич ҳисобни очди. Аммо мезбонларнинг бу муҳим голи офсайддан урилганди - Ребич зарба йўллаётган маҳалда Костич ўйиндан ташқари ҳолатда эди. Видеотакрордан фойдаланиш имкони бўлмаган арбир майдон марказини кўрсатди ва эътироз билдиргани учун «Бенфика» бош мураббийи Бруну Лажени захира ўриндиғидан трибуна томон ҳайдади.\n«Айнтрахт» тўхташ ҳақида ўйламади ва немис клубларининг Европа Лигасидаги самарадорлиги бўйича рекорд сари интилди. Иккинчи бўлим ўрталарида Роде узоқ масофадан аниқ зарба йўллади ва франкфуртликларнинг бу турнирдаги 28-голини (немис клублари учун рекорд) уриб, жамоани сўнгги 39 йил ичида илк марта еврокубок яримфиналига олиб чиқди (ўша мавсумда улар УЕФА Кубогида ғолиб бўлишганди).\n«Айнтрахт» бу ўйин арафасида «Бенфика»дан ижарага олинган Йовичнинг трансфер ҳуқуқини сотиб олган ва у билан 2023 йилгача шартнома имзолаганди. Лекин у Германияда узоқ ушланиб қолмаслиги аниқ, жамоа уни шу ёздаёқ катта пулга гранд клублардан бирига пуллашни режалаштирган. Меҳмонлар учун эса алам устига алам - ҳакам ўйин давомида «Айнтрахт» дарвозасига бир пенальти бермади ва ўйиннинг охирги дақиқаларида португалларнинг зарбаси дарвоза устунидан қайтди.\n«Стэмфорд Бриж»да голлар шоуси\n«Челси» - «Славия» Прага - 4:3\nГоллар: 1:0 – 5 Педро, 2:0 – 9, автогол Дели, 3:0 – 17 Жиру, 3:1 – 25 Соучек, 4:1 – 27 Педро, 4:2 – 51 Шевчик, 4:3 – 54 Шевчик.\nЧелси – Аррисабалага, Кристенсен, Эмерсон, Аспиликуэта, Давид Луиз, Баркли (Жоржиньо, 70), Ковачич, Педро (Ҳадсон-Одои, 87), Канте, Азар (Виллиан, 65), Жиру.\nСлавия – Коларж, Дели, Боржил, Кудела, Нгаде-Нгаджуи, Масопуст (Олайинка, 52), Соучек, Траоре, Шевчик (Стох, 78), Змргал (Шкода, 85), Крал.\nОгоҳлантиришлар: Канте (33), Соучек (53), Кудела (73), Эмерсон (75), Аррисабалага (83), Давид Луиз (89).\nБиринчи ўйин - 1:0.\nМаурисио Сарри ўйинга имкон қадар оптимал таркиб туширди, бир ҳафта муқаддам Прагада ўтган ўйинда иккинчи бўлимда захирадан туширилган Азар ўйинни илк дақиқаларданқ майдонда бошлади. Лондондаги ўйинда бельгиялик футболчини биринчи бўлимдаёқ захирага қайтариш мумкин эди - 17-дақиқага келиб «Челси» 3:0 ҳисобида олдинга чиқиб олганди. Кўклар бу ўйинда ҳам ғалаба қозониб, шу вақтгача фақат «Атлетико»га тегишли бўлгани рекорд - 15 ўйиндан иборат мағлубиятсиз серияни такрорлашди.\n«Стэмфорд Бриж» чиройли ҳужумлар Педро томонидан ажойиб голлар билан якунланишига ва Жирунинг навбатдаги муваффақиятига гувоҳ бўлди. Франциялик футболчи турнирда бир мавсумда камида 10та гол урган тарихдаги бешинчи футболчига айланди. «Челси» эса бу мавсумдаги голлари сонини 100дан ошириб, бу кўрсаткич бўйича «Манчестер Сити»дан кейинги ўринда бормоқда.\nКўклар «шаҳарликлар» билан нафақат самарадорлик борасида, балки ўз мухлисларини хавотирлантириш борасида ҳам баҳслашишмоқда. Иккинчи бўлимда 3 дақиқа ичида дубль қайд этган Шевчик ҳисобни «Челси» учун таҳликали кўринишга келтириб, чехларни руҳлантирди. Аммо бундан ортиғига унинг қурби етмади ва ўйинда ҳисоб ўзгармай қолди - 4:3.\n«Челси» бир ўйинда АПЛда жорий йилда ўз майдонидаги 7 ўйинда ўтказган голларидан кўпроқ гол ўтказди ва «Славия» турнирни бошини тик кўтарган ҳолда тарк этишига имкон берди.\n«Вильярреал» Европа Лигасини қурбон қилди\n«Валенсия» - «Вильярреал» - 2:0\nГоллар: 1:0 – 13 Тони Лато, 2:0 – 54 Парехо.\nВаленсия – Нето, Диакаби, Ронкалья, Тони Лато, Ферран Торрес, Васс, Парехо (Коклен, 62), Солер (Габриэл, 46), Гедеш (Ли Кан Ин, 68), Гамейро, Санти Мина.\nВильярреал – Фернандес, Руис, Фунес Мори, Коста, Ратиу, Касерес (Форнальс, 64), Тригерос (Хави Фуэго, 74), Педраса, Морланес, Раба (Чуквуэзе, 46), Морено.\nОгоҳлантиришлар: Раба (24), Педраса (34), Фунес Мори (53), Ратиу (61), Коклен (88).\nБиринчи ўйин - 3:1.\nИспания чемпионатида «жон сақлаб қолиш» учун курашаётган «Вильярреал» («хавфли ҳудуд»дан 2 очко фарқ) Европа Лигасида ўтган ҳафтада биринчи ўйинда ўз майдонида 1:3 ҳисобида мағлуб бўлганидан кейин бу турнирни ўз ихтиёри билан тарк этишга қарор қилганди. Хави Кальехи жамоасининг асосий футболчилари - Гаспар, Форнальс, Иборра, Чуквуэзе ва Баккани захирада қолдирди. Якшанба куни «сариқ субмариналар»ни «Леганес»га қарши ўйин кутмоқда ва бу ўйин «кўршапалаклар»га қарши жавоб ўйинидан кўра муҳимроқ ҳисобланди.\nЎйин ёмғир остида кечди. Ўйин бошида меҳмонлар ҳимояда ўтиришни исташмади ва ҳужумкор ўйнашди. Аммо 10-дақиқадан кейин «Валенсия» ташаббусни қўлига олди, қатор ҳужумлардан кейин Гедешнинг пасидан унумли фойдаланган Лато бир ҳаракат билан ҳисобни очди - бу 21 ёшли ҳимоячининг «Валенсия» сафидаги дебют голи бўлди.\nТанаффусга қадар жамоалар бир неча мартадан хавфли вазиятларга эга бўлишди, аммо дарвозабонлар ишончли ҳаракат қилишди.\nИккинчи бўлимда Кальеха еврокубок билан муносиб хайрлашиш учун Чиквуэзе ва Форнальсни майдонга ташлади, аммо бўлим бошида мезбонлар яна тезкор гол уришди - Парехонинг жарима нуқтасидан йўллаган зарбаси рикошет орқали дарвоза тўрига бориб тушди.\n2:0 - «Вильярреал» учун ҳукм. Ўйиннинг қолган қисмида ёмғир жамоаларга сифатли ўйин кўрсатишга халал берди ва таблодаги ҳисоб ўзгармай қолди.\nЕвропа Лигасининг яримфиналида энди «Валенсия» бу турнирда ғолиб чиқиш ҳадисини олган Унаи Эмери бошчилигидаги «Арсенал»га қарши чиқади. «Челси» эса «Айнтрахт» билан куч синашади. Яримфинал баҳслари 2-9 май кунларига белгиланган.\n«Валенсия» 2013-14 йилги ҳам мавсумда яримфиналда ўйнаб бўлажак ғолиб - Эмерининг «Севилья»сини финалга кузатганди. Чоракфиналда турнир фаворитларидан бири «Наполи»дан осонлик билан ўтган испаниялик мутахассис собиқ жамоаларидан бирига қарши (у 2008-2012 йилларда «Валенсия»ни бошқарган) қандай ўйнашни яхши билади. Агар у бу ишни уддалай олса, жамоасини финалда «Айнтрахт»дан бир бош устун бўлган «Челси»га қарши бошлаб тушиши, еврокубок финали инглизча финалга айланиши мумкин. Ички чемпионатдаги ўзаро ўйинлардан келиб чиққан ҳолда айтсак, «Арсенал» «Челси»дан кучли кўринмоқда. Агар Эмери бу сафар ҳам Европа Лигасини ўзиники қиладиган бўлса, бу унинг ҳисобидаги тўртинчи ЕЛ кубоги бўлди - у «Севилья»да ўтказган барча уч мавсумида (2013-14, 2014-15, 2015-16) ҳам ушбу турнирда ғолиб чиққанди.


Англиянинг Chelsea клуби собиқ мураббийси Сколари Тошкентга келгач¸ "Бунëдкор" клуби учун дунë стандартларига мос стадион қуриб беришни сўраган.\n"Бунëдкор" футбол клубига аталган стадион қурилишининг айни кунлардаги вазиятини ўрганиш ишини дастлаб¸ Тошкентнинг Мирзо Улуғбек метро бекатидан шундоққина чиққан жойда жойлашган собиқ армиячилар командасига тегишли МҲСК стадиони ўрнида бошланган қурилиши битмаган стадион қўриқчиларидан бирини топишдан боғландик. Ўз исмини айтишни истамаган қоровулнинг Озодликка айтишича, уч ойдан буён стадион қурилишида ҳеч ким кўринмайди:\n- Қурилиш бўлмаяпти ҳозир. Икки-уч ойча бўлиб қолди. Ҳозирча кичкина полячаларнинг таглари тайëр бўлган. Атрофлари сетка билан ўралган¸ холос¸ деди бўлажак спорт комплекси қоровулларидан бири.\nПрезидент Ислом Каримовнинг тўнғич қизи Гулнора Каримовага қарашли эканлиги айтилган “Зеромакс” компанияси ҳомийси бўлган “Бунёдкор” футбол жамоасининг сўнгги йиллардаги муваффақиятлари ортидан нафақат Ўзбекистон, балки Марказий Осиёдаги энг катта стадион ва унга қўшимча спорт комплекси қурилиши 2009 йилнинг март ойида бошланган эди. Бироқ бир йил ўтмай шиддат билан бошланган қурилиш шундай шиддат билан музлатиб қўйилди.\nТахминий қиммати 150 миллион АҚШ долларига тенг экани айтилган бу комплекс қурилишининг қай сабабдан тўхтатилганини ўрганиш мақсадида Ўзбекистон Маданият ва спорт вазирлигининг спорт бошқармаси билан боғландик.\nБошқарманинг ўзини таништирмаган ходимининг айтишича, бу қурилишга вазирликнинг ҳеч қандай алоқаси йўқ.\n- Бизнинг хабаримиз йўқ ундан. Бизга қарашли эмасда. Вазирликка қарашли эмас территорияси ҳам¸ зданиеси ҳам¸ деди Ўзбекистон Маданият ва спорт вазирлигининг спорт бошқармасининг телефон гўшагини кўтарган ходими.\nЎзбекистонда қурилаётган энг катта спорт комплекси Спорт вазирлигига тегишли эмас экан, балки бу ҳақда Ўзбекистон Футбол федерацияси бир нарса билар¸ деган илинжда федерация матбуот хизматига мурожаат қилдик. Аммо Озодлик боғланган федерация матбуот хизмати ходимларидан бири бу янги спорт комплексининг федерацияга ҳам алоқаси йўқлигини айтди.\nСпорт вазирлиги ва Футбол федерация вакиллари билан суҳбатлар спорт комплекси қурилишининг фақат“Бунёдкор” футбол клуби ва унинг хўжайинларига тегишли¸ деган тахминга етаклади . Бироқ “Бунёдкор” футбол жамоаси расмийларидан бири бу тахминни на тасдиқлади ва на инкор қилди - саволларимизга фақат мактуб орқали жавоб бера олишини айтди.\n“Бунёдкор” спорт комплекси қурилишини амалга ошириши белгиланган “Нефтгазмонтаж” компанияси қурувчиларидан бири ўз исми айтилмаслиги шарти билан , қурилишнинг тўхтатиб қўйилганлиги собиқ “Зеромакс” компанияси¸ аниқроғи унинг бош директори Миродил Жалолов бошига тушган муаммолар билан боғлиқлигини айтди. “Зеромакс”нинг парчаланиши ва катта миқдорда жаримага тортилиши ортидан, дейди бу манба, стадион қурилиши учун маъсул бўлган “Нефтгазмонтаж” компанияси ҳам давлатдан қарздор бўлиб қолди:\n- Сабаби “Зеромакс” ëпиб қўйилди¸ кейин пуллар қотирилди. Ундан кейин “Нефтгазмонтаж”нинг давлатдан олиши бор эди. Охирги судлардан кейин “Нефтгазмонтаж” давлатдан қарз бўлиб қолиб кетди. Нимага бунақа бўлиб қолган¸ қанақа бўлган ҳеч ким тушунмайди. Айрим гаплар бўйича кредит олинган ва вақтида қайтарилмаган. Шунинг ҳисобидан шу нарсалар бўлган деган гап бор¸ дейди қурувчи-муҳандислардан бири.\nУнга кўра, бразилиялик машҳур мураббий Луиз Фелипе Сколари “Бунёдкор”га бош мураббий бўлиб келганидан сўнг, унга бир йил ичида янги замонавий стадион қуриб берилиши ваъда қилинган:\n- Сколари келганда “Бунёдкор” спорт комплекси директори Таваккал акадан сўраган: “Хўш мен қанақа поляда ишлайман, стадионни кўрсатинг”, деб. Таваккал ака уни ана шу эски МСХК стадионига олиб келган. Ҳали ҳеч қандай иш бошланмаган бўлган. Таваккал ака унга, ана шу жойда, бир йил ичида сизга энг зўр замонавий стадион қуриб берамиз, деб ваъда берган¸ дейди Озодлик суҳбатлашган “Нефтгазмонтаж” компанияси қурувчиларидан бири.\nОзодлик суҳбатлашган манбаларга кўра¸ айни пайтда спорт комплекси қурилишининг бор-йўғи тахминан 10-15 фоиз иши бажарилган ва баъзи бир хабарларга кўра¸ август ойидан қурилиш ишлари яна бошланиши мумкин.\nАммо “Нефтгазмонтаж” компаниясининг Озодлик суҳбатлашган вакили¸ қурилишнинг яқин орада бошланишига кўзи етмаслигини айтар экан¸ “Бунëдкор” стадиони қурилишининг тўхтаб қолгани “Бунёдкор” футбол жамоаси бошига тушган кўргуликларнинг бир қисми эканини айтади:\n- “Бунёдкор”ни аҳволи ҳозир оғир. Менинг эшитишимча¸ ҳозир UzGazOil компанияси уни пул билан унча-бунча таъминлаб турган экан. Ахир клубнинг контракт билан олган қиммат ўйинчилари борда. Улар билан шартнома бор. Айтишларича. UzGazOil ишчиларининг маошларидан 50-100 минг сўмдан жамоа учун ушлаб қолишяпти экан, дейди “Нефтгазмонтаж” компанияси қурувчиларидан бири.\nЛойиҳага кўра, “Бунёдкор” спорт комплекси 45 минг одам сиғадиган ярим ёпиқ стадион, 150 кишилик меҳмонхона, болалар спорт мактаби ва бошқа иншоотлардан иборат.\nБу комплекс¸ 2009 йили Тошкентнинг Амир Темур хиëбонидаги Форумлар саройини қуриб битиргани учун президент Каримовдан “Ўзбекистонда хизмат кўрсатган қурувчи” унвонини олган Миродил Жалоловнинг¸ унга яқин манбаларнинг айтишича¸ 2010 йилги мустақиллик байрами¸ аниқроғи президент Ислом Каримовга аталган совғаси бўлиши лозим эди.\nКаримов "Зеромакс"нинг биринчи оила марҳаматидан мосуво қолгани айтилаëтган бош директоридан бу совғани оладими-йўқми¸ аниқроғи "хизмат кўрсатган қурувчи"нинг бундай қимматбаҳо совғани ҳозирлашига имкон берадими-йўқми¸ буниси бир ой ичида аниқ бўлади.


М.Солиҳ: “Каримовнинг ҳокимиятда қолиш муддатини унинг яна неча йил яшаши белгилайди”\n14 май 2021, Тошкент вақти: 23:03\nhttp://tbn0.google.com/images?q=tbn:8PR_dE9lPB79-M:http://www.fergana.info/gallery/data/media/30/karimov.jpg Ўзбекистон конституциясига зид равишда президент сайловига ўз номзодини учинчи бор қўйган Ислом Каримов сайловнинг конституция талабларига тўлиқ жавоб берадиган ҳолда ўтказилиши энг муҳим вазифа экани айтди.\nЎзини президентликка номзод сифатида кўрсатган Ўзбекистон либерал демократик партияси қурултойида маъруза қилган И.Каримов партияга минатдорлик билдирди. У ўзига кўрсатилаётган юксак ишонч улкан шараф ва масъулият эканини чуқур ҳис этишини ҳам таъкидлади.\nЎзбекистонда президент сайлови ҳақида жорий йил бошидан буён гапириб келинаётганига қарамай, И.Каримов бу ҳақда сайловгача бир ойдан сал кўпроқ вақт қолгандагина оғиз очди.\nЎзЛДП қурултойида у бир ярим соат нутқ сўзлади, “конституция” сўзини эса атиги 4 марта тилга олди.\nМамлакатни қарийб 20 йилдан буён бошқариб келаётган И.Каримов айнан Ўзбекистон конституциясига мувофиқ учинчи бор ўз номзодини сайловга қўйиши ҳақли эмасди.\nЛекин номзоди учинчи бор президентликка қўйилган И.Каримов бу гал ўзини оқламади ҳам, баҳона ҳам изламади. У 20 саҳифалик маърузасини ўзига ишонч билдирган партия ва бу сафар ҳам уни қўллаб-қувватлаган ўзбекистонликларга миннатдорлик билдиришдан бошлади.\nИ.Каримовнинг қандай асосда учинчи бор президентликка даъво қилиши ҳақидаги саволлар билан қурултойнинг кўтаринки кайфиятини ҳеч ким бузмади. У ҳам ўзини конституция талабларига зид равишда номзоди сайловга қўйилиши билан боғлиқ ҳеч қандай қонуний муаммо йўқдек тутмоқда.\nЖурналистлар ва таҳлилчилар эса масаланинг қонуний жиҳатларини конституцияга китилган ўзгартишлар ва бу ўзгартишларга асосан И.Каримовнинг номзоди 7 йиллик президентлик муддатига илк бор қўйилаётганини ўзларига ўзлари тушунтирмоқда. Бундай изоҳ расмийларга ҳам маъқул кўринади.\nКаримов режимига мухолиф партиялар сайловнинг натижаси борасида хулосаларни аллақачон шакллантирган.\nМухолифатдаги “Озод деҳқонлар” партияси етакчиси Нигора Ҳидоятова И.Каримов конституцияни қоғозга айлантириб юборганидан афсусда эканини айтди.\n“У ҳар доим ўзи конституция кафолати эканини айтиб келган ва бу конституцияни ўзи поймол этяпти. Биз эса бундан фақат афсусланиш билдиришимиз мумкин”, – дейди Нигора Ҳидоятова.\n“Эрк” партияси лидери Муҳаммад Солиҳ эса И.Каримовнинг ҳокимиятдаги муддатини унинг яна неча йил умр кўриши белгилаб беришини билдирди.\nЎзЛДП қурултойида И.Каримов президент сайловига муносабат билдиришни ҳам эсдан чиқармади. Анъанага кўра, Ўзбекистонда мустақиллик йилларда эришилган ютуқларни улуғлаган ва президент бўладиган шахснинг олижаноб сифатларини таърифлаган И.Каримов бу лавозимга фақат ва фақат ўзи лойиқ эканига ишора қилаверди.


Фуқарога ҳокимликдан 540 млн. сўмлик компенсация ундирилди - Zamin.uz\nФуқарога ҳокимликдан 540 млн. сўмлик компенсация ундирилди\nФуқаролик ишлари бўйича Чирчиқ туманлараро судининг 09.03.2020 йилдаги 2-1102-1901/15497-сонли ижро варақасига асосан қарздор Қибрай туман ҳокимиятидан ундирувчи Н.Мавлянов фойдасига жами 540 130 минг сўм компенсация пули ундириш белгиланган.\nМазкур ижро ҳужжати Ўзбекистон Республикаси “Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида”ги Қонуннинг 23-моддасига асосан ижро иши юритишни қўзғатиш тўғрисида қарор қабул қилиниб, тарафлар юборилган.\nМазкур компенсация пулларини тўлаш мажбурияти Қибрай туман ҳокимиятига юклатилган бўлиб, ижро ҳаракатлари давомида туман ҳокимиятининг барча банк ҳисоб рақамларига ҳамда авторанспорт ва кўчмас мулкларига банд солинган.\nОлиб борилган ижро ҳаракатлари давомида Қибрай туман ҳокимятидан 540 130 минг сўм компенсация пуллари ундирилиб, 15.02.2021 йил куни ундирувчининг банк пластик картасига ўтказиб берилиб, ижро ҳужжатининг ижроси тўлиқ таъминланди. “Замин” янгиликларини “Twitter”да кузатиб боринг\nФуқарога компенсацияси пуллари тўлаб берилди\n5-01-2021, 14:00, Жамият


Ланшаф компонентлари ва хосил килувчи омиллар » Geografiya » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatGeografiya Ланшаф компонентлари ва хосил килувчи омиллар\nЛаншаф компонентлари ва хосил килувчи омиллар\nFayl hajmi 13,84 kB\n1. Компонент тўғрисида тушунча\n2. Ландшафт компонентлари\n3. Ландшафт ҳосил қилувчи омиллар\n4. Фация ва урочише ҳақида тушунча\nКомпонент - лотинча сўздан олинган бўлиб таркибий қисм деган маънони англатади. Ландшафт ҳам барча катта-кичик геотизимлар сингари агрегат ҳолати нисбатан бир хил бўлган моддий қисмлар- компонентлардан ташкил топгандир.\nУмуман олганда географик адабиётда компонент тушунчаси анчагина эркин талқин қилинган. Баъзан ландшафт компонентларига қум қоратупроқ, муз, яшил 6арглар, сув юзаси кабиларни ҳам киритишади. Баъзан эса инсон томонидан бунёд этилган техник иншоотлар, шаҳарлар, яшил майдонлар ҳам ландшафт компонентлари деб ҳисобланади.\nМасалан, Д. Л.Ардманд (1975) агрегат таркиби бир хил бўлган қисмларни ҳаёт бор ёки йўқлигини ҳисобга олган ҳолда, ландшафтнинг компонентлари деб ҳисоблайди. У табиий компонентларга турли газлар суюқликлар, тоғ жинслари, тупроқ. ўсимлик, қор ва муз, ҳатто техник иншоатларни ҳам киритади. Унинг фикрича иқлим ва рельеф компонент эмас, балки компонентнинг хусусиятидир.\nФ.Н.Мильков (1990) ландшафтнинг компонентларига тоғ жинслари, ер ос-ти ва усти сувлари, тупроқ. ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини киритади.\nШунга ўхшаш таърифни биз "Охрана ландшафтов" (1982) номли изохли луғатда ҳам кўрамиз. Унда ландшафтнинг компонентига географик қобиқнинг литосфера, гидросфера, атмосфера ва биосфераларнинг ландшафт чегарасидаги қисмлари киради деб кўрсатилган.\nЛандшафт компонентлари бир-бири билан ўзаро алоқада бўлиб, бирининг ўзгариши қолганларининг ҳам ўзгаришига олиб келади. Луғат муаллифлари компоненларни иккига: табиий ва антрпооген компонентларга бўлишган.\nБиринчисига тоғ жинслари, ҳаво ер ости ва усти сувлари, тупроқ. ўсимлик, ҳайвонот дунёсини киритсалар, иккинчисига турли иншоотлар, қишлоқ хўжалик майдонлари кабиларни киритадилар.\nЛандшафтшунос олим Н.А.Солнцев иккинчи ландшафт ташкил топиши ва ривожланишида турли компонентлар турлича ўрин тутади дейди. Уларнинг баъзилари кучли бўлса, баъзилари кучсиз ҳисобланади, Н.Л.Солнцев ландшафт-нинг компонентларини кучлисидан кучсизига томон қуйидаги тартибда жой-лаштирган: тоғ жинслари – атмосфера - сувлар - ўсимлик - ҳайвонот дунёси. Унингча ландшафтнинг геологик тузилиши, тоғ жинсларининг литологик тар-киби, рельеф, иқлим, тупроқ кабилар ландшафтнинг компонентлари ҳисоблан-майди.\nШундай қилиб, юқорида келгирилган фикрларни умумлаштириб қуйидаги-ча хулоса чиқариш мумкин. Ландшафтнинг компонентлари деб, унинг таркибий қисмлари: тоғ жинслари, ҳаво, сувлар, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси кабиларга айтилади. Иқлим, рельеф, тупроқ эса, компонент эмас. Улардан биринчиси ҳавонинг, иккинчиси тоғ жинсларининг хусусиятларидир. Учинчиси эса тоғ жинсларининг ҳаво, сув ва органик ҳаёт таъсирида ўзгаришидан юзага келган ҳосиладир.\nЛандшафтнинг ташкил топиш ва ривожланишида санаб ўтилган компонентларнинг қайси бири етакчи, қайси бири иккинчи даражали аҳамиятга эга деган саволнинг жавоби ҳам мулоҳазалидир. Табиий географлар орасида бирламчи ва иккиламчи, етакчи ёки етакчи бўлмаган, кучли ёки кучсиз компонентларни аниқлашга уриниш бор. Масалан. Н.Л.Сольнцев (1960) тузган компонентлар тизимида геоматик компонентлар кучли ёки рельеф, сув, ҳаво каби компонентлар, биотик компонентлар (ўсимлик ва ҳайвонлар) иккинчи даражали ёки кучсиз ҳисобланади. Табиий географик мужассамаларнинг шаклланиши ва ривожланишида иштирок этадиган омилларнинг ўзаро тенг эмаслиги ҳақидаги фикрни дастлаб биз Л.Л.Грмюрьскийнинг (1946) ишида учратамиз. У табиий географик омилларнинг энг кучлисини "ҳаракатлантирув-чи кучлар" деб атайди. Унинг фикрича, ҳаракатланувчи кучлар табиий геог-рафик мужассаманинг кўламига боғлиқ ҳолда ўзгариб туради.\nГеографик минтақаларда иқлим ҳодисалари ҳаракатлантирувчи, материкларда геоморфологик, секторларда яна иқлим, зона ва кичик зоналарда яна геоморфологик ва ниҳоят ландшафтларда гидрологик, аэрогеоморфологик ва фитогеографик ҳодисалар ҳаракатлантирувчи кучлар ҳисобланади. Бунга қўшимча қилиб А.А. Григорьев айтадики, ҳар бир алоҳида ҳолатда қайси бир компонент энг кучли ўзгаришни бошидан кечираётган бўлса, ўша компонент ҳаракатлантирувчи куч ҳисобланади. Бу фикрларни хато деб билган Д.Л.Арманд (1975), компонентларнинг етакчи ва етакчи эмаслиги ҳақида сўз юритар экан, компонентларни омиллар билан чалкаштириб юборади. Унинг фикрича ҳар қандай компонент ва унинг хусусияти бошқа компонентларга таьсир кўрсата олса, у ландшафт ташкил қилувчи омил ҳисобланади. Қайси бир омил бошқа компонентларга кучли таъсир кўрсата олса-ю ва уларнинг таьсирида ўзи камрок ўзгарса, уни етакчи омил деб аташ мумкин. В.Б.Сочава (1974) ҳам геотизимларнинг энергетика ва динамикасини белгилаб берувчи энг ҳаракатчан ва тез ўзгарувчан компонентлари иссиқлик, намлик ва биота кабиларни "критик компоненглар" деб атайди". Табиий географик шароитга боғлиқ ҳолда турли хил компонентлар критик компонентларга айланиши мумкин. Булардан биота компоненти критик компонент бўлибгина қолмасдан, балки геотизимни барқарорлаштириб турадиган омил ҳамдир.\nУшбу масалада А.А.Крауклис (1979) билдирган фикрлар ҳам эътиборга лойиқдир. Унинг ёзишича геотизимларнинг мавжудлигида ва ривожланишида унинг таркибий қисмларининг барчасининг аҳамияти каттадир. Қайси компо-нент етакчи ва қайси компонент етакчи эмаслигини аииқлашдан кўра геотизим-ларнинг ўз ҳолатини сақлашда қайси компонент қай тарзда иштирок этишини аниқлаш аҳамиятлироқдир. А. А. Крауклиснинг ўзи эса компонентларни гео-тизимда бажарадиган ўзига хос вазифасига қараб уч гуруҳга бўлади:\n1) Суст компонентлар (тоғ жинслари ва релъеф), улар геотизимларнинг "ўзаги" ҳисобланади.\n2) Ҳаракатчан компонентлар (асосан ҳаво ва сувлар) геотизимларнинг ички қисмларини бир-бири билан ва ташқи муҳит, жумладан қўшни геотизимлар билан боғловчи компонентлар ҳисобланади. У ўзидан катта бўлган бошқа геотизимларга нисбатан ташқи кучлар таъсирига берилувчан ва тез ўзгарувчан бўлади. Бунинг сабаби шундаки, фация доирасида унинг компонентлари орасидаги алоқадорлик ва боғлиқлик бошқа геотизимлардагидан кўра муртроқ, тез шикастланувчан ташқи омиллар таъсирида чидамсизроқ эканлигидадир. Шунинг учун ҳам инсоннинг хўжаликдаги фаолиятини геотизимларга таъсири ва унинг ўзига хос оқибатлари даставвал фациялар миқёсида рўй беради. Жумладан бундай ўзгаришлар фацияларнинг энг ҳаракатчан, тез ўзгаришга мойилроқ бўлган биотик компонентларида кўзга ташланади ва кейинчалик уларнинг бошқа хусусиятлари, микроиқлими, намланиши, иссиқлик тартиби кабиларни ўзгаришига олиб келади. Геологик-геоморфологик шарт-шароитлари эса кўпинча ўзгармай қолади. Шу сабабли фацияларга бўладиган инсон таьсири кўрсатилса, ўзгарган фациялар яна ўзининг аввалги ҳолатига қайтишига ҳаракат қилади.\nФациялар одатда йирик миқёсдаги ландшафт хариталаридагина акс эттирилиши мумкин. Аммо ландшафтларнинг морфологик тузулишини қайси миқёсда ўрганилишидан қатъий назар, бари бир фацияларни тадқиқ қилишга алоҳида эътибор берилиши керак. Чунки ҳар қандай ландшафтнинг пайдо бўлиши, яшаши ва ривожланишида фацияларнинг ва уларда рўй берадиган модда ва энергия алмашинишини билишнинг аҳамияти катта.\nФациялар табиатан сон жиҳатидан жуда кўп бўлганлиги учун уларнинг ҳар бирини алоҳида-алоҳида ҳамда мукаммал тадқиқ қилишнинг иложи бўлмайди, натижада уларни тасниф қилиш зарурияти туғилади.\nЭллювиал фациялар асосан рельефнинг дўнг жойларига, атмосферадан кўтарилиб турган сув айирғич ерларга тўғри келади. Бундай фацияларда тупроқ ҳосил бўлиш жараёни, ўсимликлар ҳаёти, модданинг фацияга кириб келиши асосан атмосфера орқали бўлиб, ер ости сувларининг иштирокисиз ўтади. Мод-данинг фациядан чиқиб кетиши эса атмосферадан тушган ёғин-сочиннинг транспирацияси, инфильтрацияси ва оқим ҳосил қилиши орқали бўлади. Нати-жада бундай фацияларда модданинг кириб келишига нисбатан чиқиб кетиши кўпроқ бўлади, яъни модда алмашинишида нисбий баланс юзага келади.\nСупераквал фациялар асосан ер ости сувлари ер юзасига яқин жойлашган пастқам ерларда ҳосил бўлади. Бундай фацияларда модданинг кириб келиши фақат атмосфера орқалигина эмас, балки ер ости сувлари орқали ҳамда теварак атрофдаги релъефи баландроқ жойлардаги фациялардан ҳам оқар сувлар орқали кириб келиши мумкин.\nШунинг учун супераквал фацияларда модданинг чиқиб кетишидан кириб - келиши ва тўпланиш жараёни устун келади. Субаквал фациялар асосан релъефнинг пастқам жойларида сув тўпланиб қолиши натижасида ҳосил бўлган, катта-кичик сув ҳавзаларининг остида ҳосил бўлади. Бундай фацияларда ҳам модданинг келиши кетишидан устун бўлади. Субаквал фацияларда ўсимлик ва ҳайвонларнинг алоҳида ўзига хос яшаш шакллари кузатилади. Сув ҳавзаларида теварак атрофдаги баланд жойлардан ювилиб келган кимёвий унсурлар ичида энг ҳаракатчанларининг устунлиги кузатилади.\nБ.Б. Полинов томонидан ишлаб чиқилган бу таснифнинг кўриниши турли ландшафтлар шароитида ишлатилиши мумкин бўлган умумий кўринишдагидек бўлиб, ҳар бир ўзига хос маҳаллий шароитда оралиқ фация турлари билан тўлдирилиши ва аниқлаштирилиши мумкин. Масалан, М.А.Глазовская (1964) ёнбағирларнинг юқори қисмида трансэлювиал ёнбағирларнинг қуйи қисмида элювиал-акқумуляция, пасткам, аммо ер ости сувлари чуқур бўлган жойларда акқумлятив-элювиал фацияларни ажратиш ҳамда супераквал фацияларни транссупераквал фацияларга, субаквал фацияларни эса аквал ва трансаквал фацияларга ажратишни таклиф этади.\nЛандшафтларнинг морфологик қисмлари ичида энг асосийларидан бири урочишедир. Урочише бир мезорельефда жойлашган табиий ҳудудий мужассама бўлиб, генетик ва динамик жиҳатидан узвий боғлиқ бўлган фациялар тизимидан иборатдир. Ландшафтларнинг алоҳида урочшеларига бўлинишида унинг литоген асоси рельеф ҳамда тоғ жинсларининг экологик тузилиши асосий аҳамиятга эгадир.\nУрочишелар ландшафтда эгаллаган майдони ва тарқалишига қараб асосий (ёки хуқумрон) ҳамда иккинчи даражали урочишеларга бўлинади. Асосий урочишелар ландшафтларнинг морфологик таркибсини белгалаб бериши билан бирга кенг кўламда тарқалганлиги билан иккинчи даражали урочишелар эса тарқалиш кўлами камлиги билан тавсифланади.\nУрочишелар ўзини ички тузилишига қараб оддий ва мураккаб бўлиши мумкин. Оддий урочишелар мезорельефнинг ҳар бир қисми фақат битта фация билан банд бўлади. Мураккаб урочишелар таркибида эса мезорельефнинг бир қисмида фация қисми ёки урочишечалар (подурочише) жойлашган бўлади.\nУрочишеча оралиқ бирлик бўлиб, асосан мезорелъефнинг бир қисмида жойлашган фациялар тўйимли моддалар, намлик ва иссиқлик тақсимланишидаги жараёнларнинг умумийлиги билан бир-бирига боғлиқдир. Масалан, урочишечалар бир урочишенинг ичида турли экопозицияга эга бўлган ҳолларда ажратилиши мумкин.\nУрочишелар ҳам фациялар ёки ландшафтлар каби ер юзида кенг тарқалганлиги сабабли уларни ҳам маълум гуруҳларга ёки синфларга бирлаштириш, яъни тасниф қилишга тўғри келади. Урочишеларнинг дастлабки таснифини Ю.М.Цесельчук (1963) бажарган. Тўрт поғоналик бу тасниф тур-кичик тур-хил-кичик хил кўринишида бўлиб, энг катта бирлик сифатида урочише тури ажратилиши кераклигини уқтиради.\nУрочише турлари мезорелъеф шаклларииинг келиб чиқиши, динамикаси ҳамда биокимёвий ва механик ривожланиши йўналишидаги ўхшашликлар асосида ажратилади.\nУрочишеларнинг кейинги тасниф бирлиги хилдир. Хиллар асосан урочи-шеларни ташкил қилувчи туб фацияларнинг тупроқ-ўсимлик қопламидаги ўх-шашликларга асосан аниқланади. Кичик хиллар эса урочишелардаги тупроқ-ўсимлик қопламининг шаклланишидаги азонал (зонал бўлмаган) омиллар ўхшашликлар асосида аниқланади.\nУрочишелар таснифининг янада мукаммалрок кўринишдагисини А.А.Видина (1973) тавсия этган. У ўрта рус баландлигининг ғарбий ёнбағридан оқиб тушадиган икки дарё (Витебети ва Нугра) ҳавзаларида жойлашган 950 та урочише ва урочишечаларни аниқлаб харитага туширган ва тасниф қилган. У бажарган урочишелар таснифи 8 та жадвал кўринишида бўлиб, уларда урочи-шелар ва урочишечалар энг аввал морфогенетик жиҳатдан тутган ўрнига кўра 5 та катта гуруҳга, кейин геоморфологик белгилар асосига 48 та вариантга ва тупроқ ҳосил қилувчи она жинсларнинг хусусиятлари асосида яна 50 та вари-антга бўлиб ташланган. Мазкур тасниф урочише ва урочишечаларнинг асосий хусусиятларини белгилаб берадиган 4 та геологик, геоморфологик гидрологик ва тупроқ, айрим ҳоллардагина геоботаник омиллар ҳисобига олинган.\nА.Г.Исаченко (1965) фикрича урочишеларни тасниф қилаётган вақтда уларнинг зонал ва провинциал хусусиятлари ҳисобга олиниши ва ҳар бир тур ёки хилга мос бўлган фациялар мажмуасига эътибор бериш керак бўлади.\nУмуман олганда урочишелар таснифи худди фациялар таснифи каби пухта ва ҳар томонлама мукаммал ишлаб чиқилмаган. Бунинг асосий сабаби ландшафтларнинг морфологик қисмларини харитага тушириш тажрибаси ҳам кам эканлигидадир.\nЛандшафтларнинг морфологик қисмлари ичида энг каттаси жой (местность) деб аталади. Жой деганда маълум ландшафт учун хос бўлган урочишелар йиғиндисининг алоҳида варианти тушунилади.\nГеографик адабиётда "жой тури" деган атама ҳам тез-тез учраб туради (Ф.Н.Мильков, 1956). Жой тури ландшафтларнинг морфологик қисми ҳисоб-ланмайди, аммо у ҳам хўжаликда фойдаланиши нуқтаи-назаридан қараганда нисбатан бир хил бўлган йирик табиий ҳудудий мужассама ва урочишеларнинг мажмуидан иборатдир.\nШундай қилиб, ландшафт ўзидан кичик бўлган мужассамалардан, яъни морфологик қисмлардан ташкил топган мураккаб табиий ҳудудий мужассамадир. Ландшафтнинг ҳар бир морфологик қисми ҳам ўзига хос хусусиятга эга бўлган мужассама деб қаралиши билан бирга, улар айрим ўхшаш белгиларга асосланган ҳолда тасниф қилиниши мумкин, яъни типологик бирлик сифатида қаралиши мумкин.\nЛандшафтнинг морфологик қисмлари орасидаги алоқадорлик тавсифи ландшафтнинг горизонтал ёки морфологик тузилиши дейилади. Ландшафтнинг морфологик тузилиши уни бошқа тоифадаги табиий ҳудудий мужассамалардан ажратиб олишда ишончли белги бўлиб хизмат қилади ва ландшафтларни чегаралаб олишда аниқ мезон бўла олади.\nҲар қандай ландшафтнинг морфологик тузилишини тарихий шаклланган тизим деб қараш керак бўлади. Шунинг учун ландшафтнинг морфологик тузилишини ўрганиш учун генетик қоидага асосланиш лозим. Бунда ҳар бир табиий ҳудудий бирлик тарихан шаклланган деб каралиши ва унинг ривожланиши қонуниятлари ҳам аниқланиши керак.\nШундай қилиб, ландшафтлар, бошқа ҳар хил геотизимлар сингари компонентлардан, яъни таркибий қисмлардан тузилгандир. Шу билан бирга ўзидан кичикроқ бўлган геотизимлардан, яъни морфологик қисмлар мажмуидан иборатдир. Ландшафтлар очиқ геотизим бўлганлиги учун улар маълум муҳитда шаклланади ва яшайди, ён атрофдаги қўшни ландшафтлар билан ҳам ўзаро алоқада бўлади, яъни ҳар бир ландшафт ўзидан катта бўлган геотизимнинг бир қисми ҳисобланади.\n1. Компонент тугрисида тушунча\n3. Ландшафт хосил килувчи омиллар\n4. Фация ва урочише хакида тушунча\nКомпонент - лотинча суздан олинган булиб таркибий кисм деган маънони англатади. Ландшафт хам барча катта-кичик геотизимлар сингари агрегат холати нисбатан бир хил булган моддий кисмлар- компонентлардан ташкил топгандир.\nУмуман олганда географик адабиётда компонент тушунчаси анчагина эркин талкин килинган. Баъзан ландшафт компонентларига кум коратупрок, муз, яшил 6арглар, сув юзаси кабиларни хам киритишади. Баъзан эса инсон томонидан бунёд этилган техник иншоотлар, шахарлар, яшил майдонлар хам ландшафт компонентлари деб хисобланади.\nМасалан, Д. Л.Ардманд (1975) агрегат таркиби бир хил булган кисмларни хаёт бор ёки йуклигини хисобга олган холда, ландшафтнинг компонентлари деб хисоблайди. У табиий компонентларга турли газлар суюкликлар, тог жинслари, тупрок. усимлик, кор ва муз, хатто техник иншоатларни хам киритади. Унинг фикрича иклим ва рельеф компонент эмас, балки компонентнинг хусусиятидир.\nФ.Н.Мильков (1990) ландшафтнинг компонентларига тог жинслари, ер ос-ти ва усти сувлари, тупрок. усимлик ва хайвонот дунёсини киритади.\nШунга ухшаш таърифни биз "Охрана ландшафтов" (1982) номли изохли лугатда хам курамиз. Унда ландшафтнинг компонентига географик кобикнинг литосфера, гидросфера, атмосфера ва биосфераларнинг ландшафт чегарасидаги кисмлари киради деб курсатилган.\nЛандшафт компонентлари бир-бири билан узаро алокада булиб, бирининг узгариши колганларининг хам узгаришига олиб келади. Лугат муаллифлари компоненларни иккига: табиий ва антрпооген компонентларга булишган.\nБиринчисига тог жинслари, хаво ер ости ва усти сувлари, тупрок. усимлик, хайвонот дунёсини киритсалар, иккинчисига турли иншоотлар, кишлок хужалик майдонлари кабиларни киритадилар.\nЛандшафтшунос олим Н.А.Солнцев иккинчи ландшафт ташкил топиши ва ривожланишида турли компонентлар турлича урин тутади дейди. Уларнинг баъзилари кучли булса, баъзилари кучсиз хисобланади, Н.Л.Солнцев ландшафт-нинг компонентларини кучлисидан кучсизига томон куйидаги тартибда жой-лаштирган: тог жинслари – атмосфера - сувлар - усимлик - хайвонот дунёси. Унингча ландшафтнинг геологик тузилиши, тог жинсларининг литологик тар-киби, рельеф, иклим, тупрок кабилар ландшафтнинг компонентлари хисоблан-майди.\nШундай килиб, юкорида келгирилган фикрларни умумлаштириб куйидаги-ча хулоса чикариш мумкин. Ландшафтнинг компонентлари деб, унинг таркибий кисмлари: тог жинслари, хаво, сувлар, усимлик ва хайвонот дунёси кабиларга айтилади. Иклим, рельеф, тупрок эса, компонент эмас. Улардан биринчиси хавонинг, иккинчиси тог жинсларининг хусусиятларидир. Учинчиси эса тог жинсларининг хаво, сув ва органик хаёт таъсирида узгаришидан юзага келган хосиладир.\nЛандшафтнинг ташкил топиш ва ривожланишида санаб утилган компонентларнинг кайси бири етакчи, кайси бири иккинчи даражали ахамиятга эга деган саволнинг жавоби хам мулохазалидир. Табиий географлар орасида бирламчи ва иккиламчи, етакчи ёки етакчи булмаган, кучли ёки кучсиз компонентларни аниклашга уриниш бор. Масалан. Н.Л.Сольнцев (1960) тузган компонентлар тизимида геоматик компонентлар кучли ёки рельеф, сув, хаво каби компонентлар, биотик компонентлар (усимлик ва хайвонлар) иккинчи даражали ёки кучсиз хисобланади. Табиий географик мужассамаларнинг шаклланиши ва ривожланишида иштирок этадиган омилларнинг узаро тенг эмаслиги хакидаги фикрни дастлаб биз Л.Л.Грмюрьскийнинг (1946) ишида учратамиз. У табиий географик омилларнинг энг кучлисини "харакатлантирув-чи кучлар" деб атайди. Унинг фикрича, харакатланувчи кучлар табиий геог-рафик мужассаманинг куламига боглик холда узгариб туради.\nГеографик минтакаларда иклим ходисалари харакатлантирувчи, материкларда геоморфологик, секторларда яна иклим, зона ва кичик зоналарда яна геоморфологик ва нихоят ландшафтларда гидрологик, аэрогеоморфологик ва фитогеографик ходисалар харакатлантирувчи кучлар хисобланади. Бунга кушимча килиб А.А. Григорьев айтадики, хар бир алохида холатда кайси бир компонент энг кучли узгаришни бошидан кечираётган булса, уша компонент харакатлантирувчи куч хисобланади. Бу фикрларни хато деб билган Д.Л.Арманд (1975), компонентларнинг етакчи ва етакчи эмаслиги хакида суз юритар экан, компонентларни омиллар билан чалкаштириб юборади. Унинг фикрича хар кандай компонент ва унинг хусусияти бошка компонентларга таьсир курсата олса, у ландшафт ташкил килувчи омил хисобланади. Кайси бир омил бошка компонентларга кучли таъсир курсата олса-ю ва уларнинг таьсирида узи камрок узгарса, уни етакчи омил деб аташ мумкин. В.Б.Сочава (1974) хам геотизимларнинг энергетика ва динамикасини белгилаб берувчи энг харакатчан ва тез узгарувчан компонентлари иссиклик, намлик ва биота кабиларни "критик компоненглар" деб атайди". Табиий географик шароитга боглик холда турли хил компонентлар критик компонентларга айланиши мумкин. Булардан биота компоненти критик компонент булибгина колмасдан, балки геотизимни баркарорлаштириб турадиган омил хамдир.\nУшбу масалада А.А.Крауклис (1979) билдирган фикрлар хам эътиборга лойикдир. Унинг ёзишича геотизимларнинг мавжудлигида ва ривожланишида унинг таркибий кисмларининг барчасининг ахамияти каттадир. Кайси компо-нент етакчи ва кайси компонент етакчи эмаслигини аииклашдан кура геотизим-ларнинг уз холатини саклашда кайси компонент кай тарзда иштирок этишини аниклаш ахамиятлирокдир. А. А. Крауклиснинг узи эса компонентларни гео-тизимда бажарадиган узига хос вазифасига караб уч гурухга булади:\n1) Суст компонентлар (тог жинслари ва релъеф), улар геотизимларнинг "узаги" хисобланади.\n2) Харакатчан компонентлар (асосан хаво ва сувлар) геотизимларнинг ички кисмларини бир-бири билан ва ташки мухит, жумладан кушни геотизимлар билан богловчи компонентлар хисобланади. У узидан катта булган бошка геотизимларга нисбатан ташки кучлар таъсирига берилувчан ва тез узгарувчан булади. Бунинг сабаби шундаки, фация доирасида унинг компонентлари орасидаги алокадорлик ва богликлик бошка геотизимлардагидан кура муртрок, тез шикастланувчан ташки омиллар таъсирида чидамсизрок эканлигидадир. Шунинг учун хам инсоннинг хужаликдаги фаолиятини геотизимларга таъсири ва унинг узига хос окибатлари даставвал фациялар микёсида руй беради. Жумладан бундай узгаришлар фацияларнинг энг харакатчан, тез узгаришга мойилрок булган биотик компонентларида кузга ташланади ва кейинчалик уларнинг бошка хусусиятлари, микроиклими, намланиши, иссиклик тартиби кабиларни узгаришига олиб келади. Геологик-геоморфологик шарт-шароитлари эса купинча узгармай колади. Шу сабабли фацияларга буладиган инсон таьсири курсатилса, узгарган фациялар яна узининг аввалги холатига кайтишига харакат килади.\nФациялар одатда йирик микёсдаги ландшафт хариталаридагина акс эттирилиши мумкин. Аммо ландшафтларнинг морфологик тузулишини кайси микёсда урганилишидан катъий назар, бари бир фацияларни тадкик килишга алохида эътибор берилиши керак. Чунки хар кандай ландшафтнинг пайдо булиши, яшаши ва ривожланишида фацияларнинг ва уларда руй берадиган модда ва энергия алмашинишини билишнинг ахамияти катта.\nФациялар табиатан сон жихатидан жуда куп булганлиги учун уларнинг хар бирини алохида-алохида хамда мукаммал тадкик килишнинг иложи булмайди, натижада уларни тасниф килиш зарурияти тугилади.\nЭллювиал фациялар асосан рельефнинг дунг жойларига, атмосферадан кутарилиб турган сув айиргич ерларга тугри келади. Бундай фацияларда тупрок хосил булиш жараёни, усимликлар хаёти, модданинг фацияга кириб келиши асосан атмосфера оркали булиб, ер ости сувларининг иштирокисиз утади. Мод-данинг фациядан чикиб кетиши эса атмосферадан тушган ёгин-сочиннинг транспирацияси, инфильтрацияси ва оким хосил килиши оркали булади. Нати-жада бундай фацияларда модданинг кириб келишига нисбатан чикиб кетиши купрок булади, яъни модда алмашинишида нисбий баланс юзага келади.\nСупераквал фациялар асосан ер ости сувлари ер юзасига якин жойлашган пасткам ерларда хосил булади. Бундай фацияларда модданинг кириб келиши факат атмосфера оркалигина эмас, балки ер ости сувлари оркали хамда теварак атрофдаги релъефи баландрок жойлардаги фациялардан хам окар сувлар оркали кириб келиши мумкин.\nШунинг учун супераквал фацияларда модданинг чикиб кетишидан кириб - келиши ва тупланиш жараёни устун келади. Субаквал фациялар асосан релъефнинг пасткам жойларида сув тупланиб колиши натижасида хосил булган, катта-кичик сув хавзаларининг остида хосил булади. Бундай фацияларда хам модданинг келиши кетишидан устун булади. Субаквал фацияларда усимлик ва хайвонларнинг алохида узига хос яшаш шакллари кузатилади. Сув хавзаларида теварак атрофдаги баланд жойлардан ювилиб келган кимёвий унсурлар ичида энг харакатчанларининг устунлиги кузатилади.\nБ.Б. Полинов томонидан ишлаб чикилган бу таснифнинг куриниши турли ландшафтлар шароитида ишлатилиши мумкин булган умумий куринишдагидек булиб, хар бир узига хос махаллий шароитда оралик фация турлари билан тулдирилиши ва аниклаштирилиши мумкин. Масалан, М.А.Глазовская (1964) ёнбагирларнинг юкори кисмида трансэлювиал ёнбагирларнинг куйи кисмида элювиал-аккумуляция, пасткам, аммо ер ости сувлари чукур булган жойларда аккумлятив-элювиал фацияларни ажратиш хамда супераквал фацияларни транссупераквал фацияларга, субаквал фацияларни эса аквал ва трансаквал фацияларга ажратишни таклиф этади.\nЛандшафтларнинг морфологик кисмлари ичида энг асосийларидан бири урочишедир. Урочише бир мезорельефда жойлашган табиий худудий мужассама булиб, генетик ва динамик жихатидан узвий боглик булган фациялар тизимидан иборатдир. Ландшафтларнинг алохида урочшеларига булинишида унинг литоген асоси рельеф хамда тог жинсларининг экологик тузилиши асосий ахамиятга эгадир.\nУрочишелар ландшафтда эгаллаган майдони ва таркалишига караб асосий (ёки хукумрон) хамда иккинчи даражали урочишеларга булинади. Асосий урочишелар ландшафтларнинг морфологик таркибсини белгалаб бериши билан бирга кенг куламда таркалганлиги билан иккинчи даражали урочишелар эса таркалиш кулами камлиги билан тавсифланади.\nУрочишелар узини ички тузилишига караб оддий ва мураккаб булиши мумкин. Оддий урочишелар мезорельефнинг хар бир кисми факат битта фация билан банд булади. Мураккаб урочишелар таркибида эса мезорельефнинг бир кисмида фация кисми ёки урочишечалар (подурочише) жойлашган булади.\nУрочишеча оралик бирлик булиб, асосан мезорелъефнинг бир кисмида жойлашган фациялар туйимли моддалар, намлик ва иссиклик таксимланишидаги жараёнларнинг умумийлиги билан бир-бирига богликдир. Масалан, урочишечалар бир урочишенинг ичида турли экопозицияга эга булган холларда ажратилиши мумкин.\nУрочишелар хам фациялар ёки ландшафтлар каби ер юзида кенг таркалганлиги сабабли уларни хам маълум гурухларга ёки синфларга бирлаштириш, яъни тасниф килишга тугри келади. Урочишеларнинг дастлабки таснифини Ю.М.Цесельчук (1963) бажарган. Турт погоналик бу тасниф тур-кичик тур-хил-кичик хил куринишида булиб, энг катта бирлик сифатида урочише тури ажратилиши кераклигини уктиради.\nУрочише турлари мезорелъеф шаклларииинг келиб чикиши, динамикаси хамда биокимёвий ва механик ривожланиши йуналишидаги ухшашликлар асосида ажратилади.\nУрочишеларнинг кейинги тасниф бирлиги хилдир. Хиллар асосан урочи-шеларни ташкил килувчи туб фацияларнинг тупрок-усимлик копламидаги ух-шашликларга асосан аникланади. Кичик хиллар эса урочишелардаги тупрок-усимлик копламининг шаклланишидаги азонал (зонал булмаган) омиллар ухшашликлар асосида аникланади.\nУрочишелар таснифининг янада мукаммалрок куринишдагисини А.А.Видина (1973) тавсия этган. У урта рус баландлигининг гарбий ёнбагридан окиб тушадиган икки дарё (Витебети ва Нугра) хавзаларида жойлашган 950 та урочише ва урочишечаларни аниклаб харитага туширган ва тасниф килган. У бажарган урочишелар таснифи 8 та жадвал куринишида булиб, уларда урочи-шелар ва урочишечалар энг аввал морфогенетик жихатдан тутган урнига кура 5 та катта гурухга, кейин геоморфологик белгилар асосига 48 та вариантга ва тупрок хосил килувчи она жинсларнинг хусусиятлари асосида яна 50 та вари-антга булиб ташланган. Мазкур тасниф урочише ва урочишечаларнинг асосий хусусиятларини белгилаб берадиган 4 та геологик, геоморфологик гидрологик ва тупрок, айрим холлардагина геоботаник омиллар хисобига олинган.\nА.Г.Исаченко (1965) фикрича урочишеларни тасниф килаётган вактда уларнинг зонал ва провинциал хусусиятлари хисобга олиниши ва хар бир тур ёки хилга мос булган фациялар мажмуасига эътибор бериш керак булади.\nУмуман олганда урочишелар таснифи худди фациялар таснифи каби пухта ва хар томонлама мукаммал ишлаб чикилмаган. Бунинг асосий сабаби ландшафтларнинг морфологик кисмларини харитага тушириш тажрибаси хам кам эканлигидадир.\nЛандшафтларнинг морфологик кисмлари ичида энг каттаси жой (местность) деб аталади. Жой деганда маълум ландшафт учун хос булган урочишелар йигиндисининг алохида варианти тушунилади.\nГеографик адабиётда "жой тури" деган атама хам тез-тез учраб туради (Ф.Н.Мильков, 1956). Жой тури ландшафтларнинг морфологик кисми хисоб-ланмайди, аммо у хам хужаликда фойдаланиши нуктаи-назаридан караганда нисбатан бир хил булган йирик табиий худудий мужассама ва урочишеларнинг мажмуидан иборатдир.\nШундай килиб, ландшафт узидан кичик булган мужассамалардан, яъни морфологик кисмлардан ташкил топган мураккаб табиий худудий мужассамадир. Ландшафтнинг хар бир морфологик кисми хам узига хос хусусиятга эга булган мужассама деб каралиши билан бирга, улар айрим ухшаш белгиларга асосланган холда тасниф килиниши мумкин, яъни типологик бирлик сифатида каралиши мумкин.\nЛандшафтнинг морфологик кисмлари орасидаги алокадорлик тавсифи ландшафтнинг горизонтал ёки морфологик тузилиши дейилади. Ландшафтнинг морфологик тузилиши уни бошка тоифадаги табиий худудий мужассамалардан ажратиб олишда ишончли белги булиб хизмат килади ва ландшафтларни чегаралаб олишда аник мезон була олади.\nХар кандай ландшафтнинг морфологик тузилишини тарихий шаклланган тизим деб караш керак булади. Шунинг учун ландшафтнинг морфологик тузилишини урганиш учун генетик коидага асосланиш лозим. Бунда хар бир табиий худудий бирлик тарихан шаклланган деб каралиши ва унинг ривожланиши конуниятлари хам аникланиши керак.\nШундай килиб, ландшафтлар, бошка хар хил геотизимлар сингари компонентлардан, яъни таркибий кисмлардан тузилгандир. Шу билан бирга узидан кичикрок булган геотизимлардан, яъни морфологик кисмлар мажмуидан иборатдир. Ландшафтлар очик геотизим булганлиги учун улар маълум мухитда шаклланади ва яшайди, ён атрофдаги кушни ландшафтлар билан хам узаро алокада булади, яъни хар бир ландшафт узидан катта булган геотизимнинг бир кисми хисобланади.\nTeglar: морфологик билан мумкин компонент 1203ам ландшафтнинг фациялар табиий ландшафт компонентлар компонентлари булган тасниф бўлган асосан урочишелар етакчи унинг 1203ар бўлади\nКромка ва хомуза хосил килувчи механизимларни созлаш\nТашки мухит омиллари ва уларнинг тирик организмга таъсири\nЮк автомабилларида ташишни ташкил этиш асослари.\nУюмнинг нефтберувчанлиги хакида тушунча, нефтберувчанликнинг куринишлари, ...\nРадио кабул килувчи курилмалар\nКарбюраторли двигателларда ишлатиладиган ёкилгидан (бензин) фойдаланиш ва у ...\nАхоли уртасида улим курсаткичлари ва унга тасир килувчи асосий омиллар\nХужайранинг мембрана тузилмалари.\nТупрок пайдо килувчи омилларнинг тупроклар географиясига таъсири


Душанбеда Москвага учишни истаганлар навбати юзага келди (видео)\nТожикистон авиацияси маъмурлари томонидан Душанбе-Москва-Душанбе йўналиши бўйича парвозлар жадвали ва авиачипта нархлари тўғрисида эълон қилинганидан сўнг, 31 март куни ўнлаб пойтахт аҳолиси собиқ Шомансур бозори яқинида жойлашган кассаларда навбатда туришди.\nМосквага учишни хоҳловчилар ушбу чиптахоналарда чипталар сотувга чиқарилганлигини айтишди. Хабарларга кўра, полициячилар ўзлари жамоат тартибини ҳимоя қилиш учун авиачипта олиш учун навбатда турганларнинг рўйхатини тузишни бошладилар.\nAsia-Plus агентлиги Utair ва Somon Air авиакомпаниялари вакилларига иқтибос келтирган ҳолда маълум қилишича, авиачипталар ҳанузгача эркин сотувга чиқарилмаган. Ушбу компаниялар Москвага доимий рейсларни амалга оширадилар. Иккала авиакомпания Душанбедан Москвага — 349 доллар ва Москвадан Душанбеда — 143 доллар чипталарнинг нархини бир хил белгилаган, дея хабар беради агентлик.\nБироқ, чиптахонага йиғилган баъзи фуқаролар уларга авиачипта юқори нархда таклиф қилинаётганини айтишди.\nФуқаро авиацияси агентлигининг хабар беришича, Душанбедан Москвага биринчи рейсни Россиянинг Utair авиакомпанияси 3 апрель куни тунги соат 2 да амалга оширади. Маҳаллий Somon Air авиакомпанияси Москвага биринчи мунтазам рейс 6 апрель куни амалга оширилишини маълум қилди.\n25 март куни Россия ҳукумати 1 апрелдан бир қатор мамлакатларга, шу жумладан, Тожикистонга мунтазам рейслар тикланишини эълон қилди.\nБундан роппа-роса бир йил олдин, коронавирус пандемияси туфайли Россия бошқа мамлакатлар билан мунтазам парвозларни тўхтатди. Юк, почта, тез ёрдам ва бошқа баъзи рейслар бундан мустасно эди. Шунингдек, Тожикистонга чартер рейслари амалга оширилди. Август ойидан бошлаб Россия ҳукумати баъзи мамлакатларга парвозларга рухсат беришни бошлади.\nАйни пайтда Россия чегараси энди фақат ҳаво қатнови учун очиқ. Қуруқликда саёҳат қилиш — автоулов, автобус ва поездда ҳаракатланиш ҳали ҳам тақиқланган.\nТожикистон Миллий банки маълумотларига кўра, 2020 йилда чет элдан пул ўтказмалари 6,3 фоизга камайган.


Ургутдаги катта муаммо — қизларнинг эрта турмушга берилиши - zarnews.uz\n“Паст Дарғом, Ургут туманларида ҳам қатор масалалар мавжуд. Бу ҳудудларда аҳоли зич жойлашган, кам таъминланганлар ҳам нисбатан кўпроқ. Ургутдаги энг катта муаммо қизларнинг эрта турмушга берилиши. Аёл фақат бола катта қилади, рўзғор қилади, деган тушунчалар даври ўтди. Қизларга замонавий билим бериш, ўқитиш, керак бўлса, кучли тадбиркор ва сиёсатчи қилиб тайёрлашимиз керак”, дея куюниб гапирган Гавҳар Алимова ЎзА мухбири билан суҳбатда.\nБунинг учун ҳозирги кунда Ургутда бандлик масаласи кўрилмоқда. Трикотаж ишлаб чиқаришга мўлжалланган иншоотлар Пайариқда қурилди. Энг оғир туманлар — Қўшработ, Оқдарё, Иштихонда катта тикув цехлари ишга туширилди. Бу каби ишлаб чиқариш корхоналари янада кўпайса, муаммоларни ечиш ҳам осонлашади.\nБу борада халқаро ташкилотлар билан ҳам кенг ҳамкорлик қилинмоқда. Мисол учун, Европа Иттифоқи, Франциянинг ACTED гуманитар ёрдам ташкилоти кўмагида чекка қишлоқлардаги қийналган хотин-қизларга қайтарилмайдиган кредит бериш йўлга қўйилди. Бу пуллар уларга қорамол, тикув машинаси, сартарошхона учун жиҳозлар, асалари уялари, иссиқхона ташкил қилишига бемалол етади.


Месси Роналдунинг қаҳрамонлигига тан берди\n10:24 / 14.03.2019 26651\n«Барселона» сардори Лионель Месси ЕЧЛ 1/8 финалининг «Лион»га қарши жавоб ўйини (5:1) таассуротлари билан ўртоқлашиб, эртага бўлиб ўтадиган қуръа ва «Ювентус»даги ҳамкасби Криштиану Роналдунинг «Атлетико» билан баҳсдаги ҳет-триги тўғрисида ҳам тўхталиб ўтди.\n«Ҳисоб 2:1 бўлиб турганида қанчадир вақт қийналиб ўйнашимизга тўғри келди, бунга қадар «Лион» бизга хавф туғдирмаётганди. Бахтимизга, учинчи тўпни киритдик ва яна ўйин назоратини қўлимизга олдик.\nҚуръадаги потенциал рақибларимизнинг барчаси кучли жамоалар. Ўша «Аякс» ҳам ҳеч кимдан қўрқмайдиган ёш истеъдодлар билан ўта кучли жамоа эканини исботлади.\nКеча оқшом Роналду ва «Ювентус» қилган ишга ақл бовар қилмайди. «Атлетико»га бас келиш қийинроқ бўлади, деб ўйлагандим. Бу Криштиану учун мўжизавий оқшом бўлди», – деган Мессининг сўзларини келтирмоқда Marca.\nЭслатиб ўтамиз, ушбу баҳсда Лео 2та гол уриб, 2та голга ассистентлик қилди. У тўпурарлар рўйхатида мусобақани тарк этган «Бавария» ҳужумчиси Роберт Левандовски билан бирга пешқадамлик қилмоқда – ҳар иккисининг ҳисобида 8тадан гол бор.


Бир севги тарихи: Маҳмуд Муродовни ақл-ҳушидан айирган Моника аслида ким? (+фото) – AllSportuz.com\nБир севги тарихи: Маҳмуд Муродовни ақл-ҳушидан айирган Моника аслида ким? (+фото)\nЎзбекистоннинг энг таниқли жангчиси, УФС вакили, Флойд Мейвезернинг севимли ошнаси ва жанжалли ҳикоялар иштирокчиси Маҳмуд Муродов чехиялик қўшиқчи Моника Багарова билан оила қурганини кўпчилигимиз яхши биламиз. Allsportuz нашри ҳамюртимиз, фахримиз Маҳмуд Мурадовни ақл-у ҳушидан айирган қўшиқчи – Моника Багарова ҳақида қизиқ маълумотларни тўплади.\nМоника Багарованинг кичик тарихи\nМоника ўзбекистонлик жангчи билан учрашишдан олдин ҳам ўз ватанида анча таниқли бўлган: 2009 йилда у маҳаллий юлдузлар марафонида қатнашган ва у энг муваффақиятли иштирокчига айланиб, 5-ўринни эгаллаган. Шундан сўнг ёш хонанда эстрада хонандаси сифатида якка карерасини қуришни бошлади ва 2011 йилда ўзининг «Shining» дебют альбомини чиқарди.\nМазкур альбом 2011 йил Чехия Республикасидаги энг яхши ва энг янги альбом сифатида тақдирланган.\n2012 йилда Моника ўзини катта кино актрисаси сифатида синаб кўришга қарор қилади ва «Definice lásky» (“Севги таърифи”) романтик фильмида роль ўйнайди. Аммо Багарова ўзининг асл соҳасини унутмади ва шу билан бирга ўз ватанида хитга айланган янги қўшиқларни чиқаради. Улар орасида Мониканинг «Let Me Love U» дебют альбомидан устун бўлган янги ижоди, шунингдек, 2017 йилда «Flashback» деб номланган нисбатан янги чиқиши бор эди.\nМуродов билан учрашув\n2018 йил декабрь ойи охирида Моника ва Маҳмуднинг ишқин муносабатлари борлиги маълум бўлди. Жуфтлик муносабатларининг ривожланиши Мониканинг Инстаграмдаги ёзувлари орқали кузатилиши мумкин.\n2019 йил 25 декабрь куни эр-хотин фарзанд кутаётганлигини эълон қилди. Моника УЗИ текшируви бор суратни ижтимоий тармоқдаги саҳифасида жойлаштирди.\n2020 йил 27 майда уларнинг фарзанди дунёга келди. Улар қизига Румия исмини қўйшган. Румия Мурадова!\nҲозир 31 ёшли Моника Чехияда севгилиси ва қизи Румия билан яшайди. Маҳмуд Чехия фуқаролигини олмаган, аммо бу эр-хотиннинг Мониканинг ватанида бирга яшашига тўсқинлик қилмайди.\nPrevious ФУТБОЛ АФСУНГАРИ КИМ? (видео)\nNext Кевин Де Бруйне футболчиликдан узоқлашиб кетиши мумкинлиги ҳақида шундай ҳикоя қилади…


18.01.2021 | 11:56\n«Uzbekistan Airways» авиакомпанияси Тошкент–Душанбе–Тошкент йўналиши бўйича мунтазам парвозларни тиклаш учун аниқ сана ва вақтни эълон қилди.\nТаъкидланишича, қатновлар 20 январь, чоршанба кунидан бошлаб қуйидаги жадвал асосида амалга оширилади:\nТошкент–Душанбе учиш соат 08:00 да, қўниш соат 09:00 да;\nДушанбе–Тошкент учиш соат 11:00 да, қўниш соат 12:00 да.\nЭконом-класс чипталари нархи 1 595 238 сўмни ташкил қилади. Бизнес-класс нархи 2 348 190 сўмга тенг.\nСкрин: «Uzbekistan Airways»\nАвиачипталарни авиакомпаниянинг сайтидан, «Uzbekistan airways sales» офиси ёки агентлар офисларидан сотиб олиш мумкин. Тожикистон томони ҳали «Somon Air» авиакомпаниясининг Тошкентга биринчи парвозининг аниқ санаси ва вақтини эълон қилмаган.\nАввалроқ Ўзбекистон–Тожикистон ўртасида доимий авиарейслар тиклашни келишиб олгани ҳақида хабар берилган эди. Қарор икки мамлакатда коронавирус билан боғлиқ вазиятнинг яхшиланиши муносабати қабул қилинган.


Жиззахда «Энг маърифатли имом» кўрик-танлови бўлиб ўтди\nЖиззахда «Энг маърифатли имом» кўрик-танлови бўлиб...\n22.10.2018 17:22 0 195\nБугун, 22 октябрь куни Жиззах вилоятида «Энг маърифатли имом» кўрик-танловининг вилоят босқичи бўлиб ўтди.\nТанлов анъанага кўра, Қуръони карим тиловати билан бошланди.\nТадбирда вилоятнинг Жиззах шаҳри ва 12 та туманида фаолият юритаётган имом-хатиблар ва имом ноиблари ўзларининг илмий салоҳияти, касбий маҳорати, ташаббускорлиги, замонавий ахборот технологияларидан фойдалана олиш қобилиятини намоён этишди.\nҲакамлар ҳайъати аъзоларининг хулосасига кўра, энг маърифатли имомлар аниқланди.\n1-ўрин: Аҳмедов Нарзулло (Жиззах шаҳридаги “Ҳавастлик” жоме масжиди имом-хатиби).\n“Энг тарғиботчи имом” Атабаев Абдумутал (Жиззах вилояти бош имом-хатиби ўринбосари).\n“Энг таъсирли ижодий иш” Ҳалилов Умид (Жиззах шаҳар "Имом Бухорий" жоме масжиди имом ноиби).\n“Энг хушовоз муаззин” Раимжонов Муҳаммаджон (Жиззах шаҳар "Нижонлик" жоме масжиди имом-ноиби).\n“Энг ишбилармон мутавалли” Соипов Маматқул (Ш.Рашидов тумани "Қўшчинор" жоме масжиди мутаваллиси).\n“Энг миришкор боғбон” Нурматов Мирзоҳид (Зомин тумани "Маърифатли" жоме масжиди боғбони).\n“Энг намунали таҳоратхона” Валиев Султонхон (“Нижонлик” жоме масжиди таҳоратхонаси).\n“Энг замонавий қоровулхона” Жиззах шаҳар “Хўжа Нуриддин” жоме масжиди қоровулхонаси (масжид имом ноиби Ўразов Улуғбек).\n“Энг бой кутубхона” Зомин тумани “Маърифатли” жоме масжиди кутубхонаси (масжид имом хатиби Равшанов Аброр).\nЖиззах Энг маърифатли имом\nҲуқуқ Кеча, 14:01


Гиббс энергиясини физик кимёвий жараёнлардаги мувозанатларни ўрганишга татбиқ қилиш » Kimyo » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatKimyo Гиббс энергиясини физик кимёвий жараёнлардаги мувозанатларни ўрганишга татбиқ қилиш\nГиббс энергиясини физик кимёвий жараёнлардаги мувозанатларни ўрганишга татбиқ қилиш\nFayl hajmi 71,40 kB\n1.\t1-тур фазавий мувозанатлар.\n2.\t2-тур фазавий ўтишлар.\n3.\tЭрнфест тенгламаси.\n4.\tКимёвий мойиллик.\n5.\tРеакцияда Гиббс энергиясини стандарт ўлчаш, унинг температурага боғлиқлиги.\nОчиқ системаларда борадиган кимёвий реакциялар давомида ҳар бир компонентнинг массаси ўзгаради. Бу ўзгариш ҳар бир компонентнинг ва бутун системанинг энергетик ҳолатига таъсир этади. Шунинг учун очиқ системалар учун термодинамик потенциаллар ташқи омилларгагина эмас, балки ҳар бир компонентнинг миқдорига ҳам боғлиқ.\nA = f(T, V, n1, n2, n3, . . .ni)\nG = f(T, p, n1, n2, n3, . . .ni)\nn1, n2, n3, . . .ni – реакцияда қатнашувчи ҳар бир компонентнинг моллар сони.\nA ва G функциялар реакциянинг барча қатнашчилари бўйича дифферен-циалланса умумий тарзда қуйидаги тенглама ҳосил бўлади:\nТенгламадаги i реакцияда қатнашаётган i модданинг кимёвий потенциали дейилади.\nКимёвий потенциалнинг физик маъносини тушуниш учун энергиянинг ҳар бир турини иккита катталикнинг кўпайтмаси деб қараш керак: 1) интесивлик омили (интенсив хосса) ни; 2) ҳажм омили (экстенсив хосса) ни. Кимёвий энергия кимёвий потенциални масса ўзгаришига кўпайтмаси билан аниқланади, яъни dn. Шундай қилиб кимёвий потенциал  кимёвий энергиянинг интенсивлик омили ҳисобланади. Иккита ҳар хил потенциалга эга бўлган система ўзаро таъсирлашганда, ҳажм омили сабабли потенциаллар тенглашади, яъни кимёвий потенциал массани бир системага ўтказилишида ҳарактлантирувчи куч вазифасини бажаради ва натижада мувозанат қарор топади.\n1 тенглама индивидуал модданинг энергетик ҳолатини характерловчи термодинамик потенциаллардан фарқли равишда кимёвий потенциал кўп компонентли системадаги модданинг энергетик ҳолатини характерлайди. Кимёвий потенциалнинг катталиги модданинг табиатига, босимга, температурага ва концентрацияга боғлиқ. Алоҳида (индивидуал) моддалар учун термодинамик ва кимёвий потенциал бир қийматга эга, яъни i = Gi ёки di = dGi. Индивидуал ҳолатдаги идеал газнинг кимёвий потенциали ифодасини қуйидаги тенгламадан чиқариш мумкин:\ndG  Vdp – SdT T=const бўлганда dG  Vdp\nМенделеев-Клапейрон тенгламасига мувофиқ, V=RT/p,\nшунинг учун dG = di = RTdpi/pi. Ушбу ифода доимий температура бўйича интегралланса ва стандарт шароит (p=1,033  105 Па) га татбиқ қилинса қуйидаги ифода келиб чиқади:\nТенгламадаги - стандарт кимёвий потенциал, - индивидуал газнинг босими.\nИндивидуал ҳолатдаги реал газнинг кимёвий поенциали қуйидагича ифодаланади:\n-фугитивлик (учувчанлик). Фугитивлик реал газнинг босимини ифодалайди. У идеал газ тенгламасига қўйилганда тенгламани реал газларга нисбатан қўллаш имкониятини беради. Фугитивлик босим ўлчамларига эга ва берилган температурада босимга пропорционал: f=p.  - фугитивлик коэффициенти дейилади. p 0 бўлганда 1. Тенглама газлар аралашмасига қўлланилганда фугитивлик ўрнига фаоллик ai дан фойдаланилади. Фаоллик концентрация билан қуйидагича боғлиқ: a=c, бу ерда -фаоллик коэффициенти.\nУ ҳолда кимёвий потенциални қуйидагича ифодалаш мумкин:\nФаоллик коэффициенти реал ҳолатдаги газлар аралашмасининг хоссаларини идеал ҳолатдагисидан четланишини кўрсатади.\nДеярли барча кимёвий реакциялар икки йўналишда боради: реакция маҳсулотлари ҳосил бўлиш томонига (тўғри реакция) ва уларни қайта дастлабки моддаларга айланиши томонига (қайтар реакция). Реакциялар қайтар бўлганлиги боис кўпинча охиригача бормайди. Реакция тезлиги концентрацияга тўғри пропорционал бўлганлиги учун тўғри реакциянинг тезлиги вақт ўтиши билан камаяди, қайтар реакциянинг тезлиги эса ортади. Иккала реакциянинг тезлиги тенглашганда мувозанат қарор топади. Кимёвий мувозанат-динамик табиатга эга, ташқи шароитларни доимийлиги ва Гиббс ёки Гелмголц энергияларининг минимал қийматида реакцияда қатнашаётган барча моддаларнинг мувозанат концентрациялари доимийлиги билан характерланади.\nМасалан, водород иодид ҳосил бўлиш реакциясида\nТўғри ва қайтар реакцияларнинг тезлиги қуйидагича ифодаланади:\n. Мувозанат қарор топганда бўлади, концентрация ҳам мувозанатга (c*) келади. Бунда ёки .\nМазкур катталиклар концентрацияга боғлиқ эмас ва домий температурада доимийдир. Шунинг учун уларнинг нисбати кимёвий мувозанат константаси деб аталадиган доимий катталикдир.\nкўринишидаги реакция учун\nKc классик константа дейилади. Реал системалар учун концентрациялар мувозанат фаоллигига алмаштирилади.\nТенгламадаги Kа кимёвий мувозанатнинг термодинамик константаси.\nКимёвий мувозанат константаси мувозанат парциал босим ёки фугитивлик билан ифодаоанса ўрнига ёки га ёзилади.\n2 ва 3 тенгламалар таъсир этувчи массалар қонунини ифодалайди:\nБерилган температурада реакция маҳсулотларининг стехиометрик коэффициентларга тенг даражада олинган мувозанат концентрациялари (фаоллиги) кўпайтмасининг реакцияга киришувчи моддаларнин худди шундай кўпайтмасига нисбати кимёвий мувозанат константаси деб аталадиган доимий катталикдир.\nМувозанат константалари реагентларнинг табиатига, температурага боғлиқ ва концентрацияга, фаолликка, босимга, фугитивликка боғлиқ эмас. Kc ва Kp газсимон реагентларнинг моллар сони ўзгармасдан борадиган ракциялар учун ўлчовсиз. Бошқа ҳолатларда Kc  даражасидаги концентрация, Kp босим ўлчамига эга.\n = маҳс. – б.м = (C + D) – (C + D)\n- стехиометрик коэффициентлар йиғиндиси. Агар 3 тенгламада мувозанат парциал босим Менделеев-Клапейрон тенгламаси ёрдамида p=nRT/V кўринишида ифодаланса ва n/V ни c* га алмаштирилса, Kp ва Kc орасидаги ўзаро боғлиқлик келиб чиқади:\nГетероген реакциялар учун кимёвий мувозанат константалари ифодасига фақат газсимон моддаларнинг парциал босимлари (концентрациялари) киради. Индивидуал ҳолатдаги суюқ ёки қаттиқ моддаларнинг парциал босимлари бирга тенг деб қабул қилинади, чунки уларнинг кимёвий потенциаллари доимийдир. Масалан, қуйидаги реакция учун\nқ қ г\nРеакцияга киришувчи моддаларнинг дастлабки таркибидан келиб чиққан ҳолда ўз-ўзидан тўғри ёки қайтар реакция боради. Изотерма тенгламаси реакцияга киришувчи моддаларнинг дастлабки таркибини реакциянинг мумкин бўлган йўналиши билан боғлаш имконини беради. Ушбу тенглама Гиббс энергиясининг ўзгариши бўйича қуйидагича ифодаланади:\nШунга ўхшаш тенглама доимий ҳажмда борадиган реакциялар учун Гелмголц энергиясининг ўзгариши бўйича ёзилиши мумкин:\n5 ва 6 тенгламалар кимёвий реакция изотермаси тенгламалари ёки Вант-Гофф тенгламалари (1886 й.) дейилади. Ушбу тенгламалар термодинамик потенциаллар ўзгариши, кимёвий мувозанат константаси ва реакция ўтказиш муҳити орасидаги боғлиқликни кўрсатади.\nКимёвий реакция изотермаси тенгламалари бўйича тегишли шароитларда гиббс ва Гелмголц энергияларининг ўзгаришини ҳисоблаш мумкин, яъни ўз-ўзидан борадиган жараённинг эҳтимоллиги, йўналиши ва чегарасини аниқлаш имконини беради.\nМисол. Агар температура 1000 K, босим 1,033  105 Па ва lgKp = 7,8 бўлса, 1 молдан хлор, кислород, водород хлорид ва 2 мол сув буғи аралаштирилганда қуйидаги реакция қайси йўналишда боришини аниқланг:\nЕчиш: Далтоннинг парциал босимлар қонунига мувофиқ, реакцияда қатнашаётган модданинг парциал босими унинг моляр улушига ва умумий босимга пропорционал: pi=p(ni/ni), бу ерда ni- реакцияда қатнашаётган модданинг мол сони, ni- реакцияда қатнашаётган барча моддаларнинг мол сони, p-умумий босим; ni =1+1+1+2=5 мол.\n5 тенгламага мувофиқ ўнли логарифмдан фойдаланилса\nДемак, реакция тўғри йўналишда боради.\nТашқи шароитлар ўзгарганда кимёвий мувозанат силжиши мумкин. Бу ўзгариш кимёвий мувозанат константасининг ўзгаришида ўз аксини топади. Мувозанат константасининг температурага боғлиқлиги Вант-Гоффнинг изотерма тенгламаси ва Гиббс-Гелмголц тенгламасидан келтириб чиқарилади. Натижада қуйидаги тенгламалар келиб чиқади:\n7 тенглама кимёвий реакция изобарасининг тенгламаси, 8 тенглама кимёвий реакция изохорасининг тенгламаси дейилади.\nТенгламаларнинг чап томони кимёвий мувозанат константаси логарифми-нинг температура коэффициентлари дейилади. Тенгламаларнинг ўнг томонида кимёвий реакциянинг иссиқлик эффекти берилган. Бундан келиб чиқадики, мувозанат константасининг температурага боғлиқлиги реакция иссиқлик эффектининг ишораси ва катталигига боғлиқ. Агар реакциянинг иссиқлик эффекти 0 га тенг бўлса (H=0), мувозанат константаси температурага боғлиқ бўлмайди. Агар реакция эндотермик бўлса (H>0), температура ортиши билан мувозанат константаси ҳам ортади. Экзотермик реакцияларда эса (H<0), температура ортиши билан мувозанат константаси камаяди. Температурани мувозанат константасига таъсирини миқдорий баҳолаш учун изобара ёки изохора тенгламасини тегишли температура орлиғи бўйича интегралланади. Натижада қуйидаги кўринишдаги тенглама келиб чиқади:\nАгар кимёвий реакциянинг иссиқлик эффекти ва бирор температурадаги мувозанат константаси маълум бўлса, ушбу тенглама ёрдамида иккинчи температурадаги мувозанат константасини ҳисоблаб топиш мумкин.\nМисол. 400 K да, lgKp = 2,13 ва реакциянинг иссиқлик эффекти 24688 Ж/мол га тенг бўлса ацетон ҳосил бўлиши реакциясининг мувозанат константасини ҳисобланг.\nЕчиш: 9 тенгламага кўра,\n9 тенглама тахминий бўлиб, аниқ ҳисоблаш учун иссиқлик эффектини температурага боғлиқлигини Кирхгоф тенгламаси бўйича ҳисобга олиш керак.\nКимёвий мувозанат константасини стандарт шароитларда ҳисоблаш учун Гиббс энергиясини стандарт шароитларда топиш тенгламасидан фойдаланилади.\nнинг қийматлари қуйидаги тенгламалар ёрдамида топилади:\nГиббс энергиясини стандарт шароитдан бошқа температурада ҳисоблаш учун тегишли қийматларни температурага боғлиқлигини ҳисобга олиш керак.\nМисол. Агар бўлса, стандарт шароитларда метил спирти ҳосил бўлиш реакциясидаги мувозанат константасини ҳисобланг.\nЕчиш: дастлаб реакциянинг иссиқлик эффекти ва энтропияси топилади:\nГаз фазасида кетаётган реакциянинг мувозанат константаси босимга боғлиқ эмас, лекин реакциянинг тўлиқ бориши босимга боғлиқ. Бундай боғлиқлик ҳар хил реакцияларда турлича акс этади.\n1. Реакцияда қатнашувчи моддаларнинг моляр миқдори ўзгармасдан борадиган реакцияларда босим мувозанат константаси ифодасига кирмайди, шунинг учун мувозанатга таъсир этмайди. Масалан, қуйидаги реакция учун\n2. Реакцияда қатнашувчи моддаларнинг моляр миқдори ортиши билан борадиган реакцияларда босим ортиши натижасида мувозанат чапга силжийди. Масалан қуйидаги реакция учун,\n3. Реакцияда қатнашувчи моддаларнинг моляр миқдори ортиши билан борадиган реакцияларда босим ортиши натижасида мувозанат ўнгга силжийди. Масалан қуйидаги реакция учун,\nБосим ортиши билан тенгламанинг махражи ортади, яъни реакция маҳсулотининг миқдори ортади.\nФазавий ўтиш деб модданинг термодинамик мувозанатни характерловчи ҳолат параметрларининг ўзгариши натижасида бир фазавий ҳолатдан иккинчисига ўтишидир. Бир компонентли системадаги фазавий ўтиш содир бўлаётган босим, температура ёки бошқа физик катталикларнинг қиймати ўтиш нуқтаси дейилади. 1-тур фазавий ўтишда Гиббс энергиясининг босим, температура ва параметрлар бўйича биринчи ҳосилалари ушбу параметрлар ўзгариши билан сакраб ўзгаради. Бунда ўтиш иссиқлиги ютилади ёки чиқади. Бир компонентли системада Т1 ўтиш темпреатураси p1 босим билан Клаузиус-Клапейрон тенгламаси орқали боғланган: , бу ерда Q-ўтиш иссиқлиги, V-ҳажм ўзгариши (“сакраши”). 1-тур фазавий ўтишлар учун бошқа фаза “муртаги” ҳосил бўлиши ва охирги тезлик билан фазавий ўтиш содир бўлиши учун зарур бўлган ҳодисалар (гистерезис ҳодисалар), масалан фазалардан бирининг ўта совиши ёки қизиб кетиши хосдир.\n1-тур фазавий ўтишлар табиатда кўп учрайди. Масалан, газ фазасидан суюқ фазага буғланиш ва конденсатланаш, суюқланиш ва қотиш, газ фазасидан қаттиқ фазага сублимация ва конденсация (десублимация), кўплаб полиморф ўзгаришлар, айрим қаттиқ жисмлардаги структура ўзгаришлари ва б. Тоза ўтаўтказувчилар кучли магнит майдони таъсирида 1-тур фазавий ўтиш бўйича нормал ҳолатга ўтади.\n2-тур фазавий ўтишларда Гиббс энергияси ва унинг температура, босим ва бошқа параметрлар бўйича биринчи ҳосилалари узликсиз ўзгаради, иккинчи ҳосилалари эса (иссиқлик сиғими, сиқилувчанлик ва термик кенгайиш коэффициентлари) параметрларни узликсиз ўзгаришида сакраш билан ёки сингуляр ўзгаради. Бунда иссиқлик ютилмайди ҳам, чиқмайди ҳам, гистерезис ва метастабил ҳолат кузатилмайди. 2-тур фазавий ўтишларга парамагнит ҳолатдан спонтан магнитланиш пайдо бўлиши билан ферромагнит ёки антиферромагнит ҳолатга ўтиши, спонтан қутбланиш пайдо бўлиши билан диэлектрик-сегнетоэлектрик ўтиши, иссиқлик сиғимини аномал ортиши билан кечадиган смектик суюқ кристалларни нематик суюқ кристалларга ўтиши каби жараёнлар киради.\nФазавий ўтишлар босимга боғлиқ бўлиши ҳам мумкин. Кўплаб моддалар кичик босимларда зич бўлмаган структурали кристаллар ҳосил қилиши мумкин. Масалан графит структураси ана шундай тузилишга эга. Керакли даражада юқори босимда бундай структуралар учун Гиббс энергияси қийматлари катта бўлади. Кичик қийматлар эса, зич жойлашган мувозанат фазалар учун хосдир. Шунинг учун юқори босимда графит олмосга айланади.\n7.\tФизик кимёдан амалий машғулотлар. Тошкент: “Ўқитувчи”, 1998. Х.И.Акбаров, Р.С.Тиллаев таржимаси.\nTeglar: кимёвий мувозанат реакция константаси бо1171ли1179 билан температурага реакциянинг тенгламаси модданинг реакцияда 1179уйидаги моддаларнинг тенглама Кимёвий 1203ар мумкин дейилади босим парциал\nОзиқ-овқат хом ашёларининг умумий тавсифи\nКимёвий ва озик-овкат технологияси сохасида замонавий физик-кимёвий тад\nЎсимликларни кимёвий ҳимоя қилиш фанига кириш\nФилтрация ва калцинация бўлими. Филтрация ва калцинация жараёнининг физик-к ...\nГўштни қайта ишлаш жараёнида олинадиган махсулотлардан фойдаланиш\nАцилглицеринлар структураси, физик-кимёвий хоссалари. Ацилглицеринларни син ...\nОзиқ-овқат маҳсулотларининг тавсифи\nГиббс ансабли ва фазавий фазо


АНДИЖОН вил. – “4,5 гектарли бозор қаровсиз ётибди. Ахир, ҳар бир қарич ердан унумли фойдаланиш керак-ку!”\n17 апрел 2021, Тошкент вақти: 21:50\nШАҲРИХОН. “Андижон вилоятидан ёзмоқдамиз. Шаҳрихонимиз марказида жойлашган, Ф.У.га тегишли 4,5 гектарли бозор қаровсиз ётибди. Ҳолбуки, 2013-2014 йилларда ҳудуд эгалари тадбиркорлар ишончига кириб дўконларни фалон пулга сотишган эди. Бу ердаги дўконлар, расталар, ҳатто бозор эгалари мулки бўлган навеслар ҳам тадбиркорлар маблағи эвазига бўлган. Ҳатто 2012, 2013, 2014 йиллардаги ер, мулк солиғидан қарзларни ҳам фуқаролар тўлаган. Қанчадан-қанча юртдошларимиз иш ва ер излаб юрган пайтда катта ер қаровсиз қолишини қандай изоҳлаш мумкин? Ахир, маҳаллий раҳбарлар президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг ҳар бир қарич ердан унумли фойдаланиш ҳақидаги топшириғини бажармайдиларми?”\n(Бу хабар STга 30 март куни келган)


жүктеу/скачать 53.75 Kb.\nөлшемі 53.75 Kb.\nҚОН ТОМИРЛАР КАСАЛЛИКЛАРИ\n(организмга 1 кунда 100 гр дан кўп тушадиган этанол касалликка олиб келади. Спирт парчаланганда индол (уришади), ацетон (йиғлайди), кетон (ухлайди) ажралади)\nМавзу: ҚОН ТОМИРЛАР КАСАЛЛИКЛАРИ\nЮрак томир системаси аслида транспорт система бўлиб орган ва тўқималарга О2 ни, моддаларни етказиб беради. У қуйидаги қисмлардан иборат: юрак, аорта, аортадан ажралган йўғон артериялар, органлар ичидаги артериялар, артериолалар, прекапиляр артериола, капилярлар, посткапиляр венула, венулалар, веналар, пастки ва юқориги ковак веналардан иборат. Аортанинг диаметри 11 см, эластиклиги нормада томирни кесганда 2,5 см.\nБулардан 5 та томир яъни артериолалар, прекапиляр артериолалар, капилярлар, посткапиляр венулалар ҳамда венулалар микроциркулятор ўзан томирлари ҳисобланади. Айнан шу томирларда моддалар алмашинуви амалга ошади. Жами қон ҳажмининг 70% микроциркулятор ўзанларда ҳамда веналарда айланади. Артериялар ичидаги қон миқдори кам бўлганлиги билан тезлиги ва босими баланд. Нормада аортада 150/90 мм сим уст, артерияларда 120/70 мм сим уст (жумладан билак артериясида) органлар ичидаги артерияларда максимал ва минимал босим қўшилиб кетиб битта босимни пайдо қилади. Масалан: буйрак коптокчалари афферент артериоласида 70 мм га тенг. Бош мия томирларида 40-50 мм сим уст, юрак тож артерияларида 55 мм сим уст, энг узоқ жойлашган артериолада 20 мм сим уст га тенг.\nАртериялар деворининг тузилиши. Ички юзасидан бир қаватли яссиланган бириктирувчи тўқима ҳужайралари, яъни эндотелий билан қопланган. Унинг остида ретикуляр ҳамда эластик толалардан иборат базал мембрана жойлашган. Ундан кейин бириктирувчи тўқима ҳужайраларидан 4 хил оқсилли толалардан аргирофил, эластик, ретикуляр, коллаген толалардан ҳамда мукополисахаридли оралиқ тўқимадан иборат интима жойлашган, ундан кейин силлиқ мушак ҳужайраларидан иборат мускул қавати. Йўғон артерияларда 3 хил йўналишдаги, майда артерияларда 2 та йўналишдаги қатлам, мушак эластик типдаги артерияларда эса улар орасида эластик қатлами бўлади. Бош мия тўқимасидаги артерия ва артериолаларда мушак қатлами бўлмайди, унинг ўрнида эластик қатлам жойлашган. Артериолаларнинг охирида прекапиляр томирлар бошланишида силлиқ мушак ҳужайраларидан ҳамда Гломус ҳужайралардан иборат сфинктер жойлашган. Артерия деворининг ташқи томонидан мукополисахаридларга бой бўлган бириктирувчи тўқимали адвентиция қатлами ўраб олган.\nАртериялар касалликлари. Артериялар деворида агар дистрофик ўзгаришлар ҳамда гиперпластик (склеротик) жараёнлар устун турса бу касалликларни бир сўз билан артериосклероз касаллиги дейилади. Артериосклероз қуйидаги кўринишларда учрайди:\nАтеросклероз – атеро бу артериялар интимасида ёғ ва оқсиллардан бўтқа пайдо бўлиши ва унинг атрофида бириктирувчи тўқима ўсиб склерозланиши.\nГипертония касаллигидаги артериолосклероз –\nДиабетик ангиопатия – (бу макроангиопатия, микроангиопатия)\nТоксик артериосклероз –\nИнфекцион артериосклероз – бу кўпинча захм касаллигининг учламчи даврида мезаортит кўринишида намоён бўлади.\nАутоиммун артериосклероз –\nАллергик артериосклероз –\nДемак артериосклероз бу ҳар хил сабаблар оқибатида артериялар деворида бириктирувчи тўқима ўсиб склерозланиши оқибатида торайиши билан намоён бўладиган касалликлар гуруҳи ҳисобланади.\nАтеросклероз касаллиги эса артериосклерознинг энг кўп учрайдиган тури бўлиб унда бутун организмда жумладан артериялар интимасида моддалар алмашинуви бузилади. Қон таркибидан холестерин ҳамда β липопротеидлар интимага шимилади ва охир оқибатда липидлар атрофида склероз ривожланади. Атеросклероз касаллигини авж олдирувчи хавфли омиллар:\nГипертония, гипертензия ҳолати (бу буйракка, эндокрин, юракка боғлиқ ҳамда нейроген гипертензиялар фарқ қилинади)\nНейроген стресслар (руҳий зўриқишлар)\nТомир деворининг яллиғланишли ҳамда иммунопатологик касалликлари\nАлькогол истеъмол қилиш (организмга 1 кунда 100 гр дан кўп тушадиган этанол касалликка олиб келади. Спирт парчаланганда индол (уришади), ацетон (йиғлайди), кетон (ухлайди) ажралади)\nАтеросклерозда ривожланадиган патоморфологик ўзгаришлар: Макроскопик 4 даврга бўлиб ўрганилади.\nАртериялар девори интимасида ёғли томчилар, ёғли тугунчалар, ёғли пилакчалар пайдо бўлиш даври. Бунда агар артерия интимаси нормада силлиқ, сомон рангли, фил суяги рангли бўлса биринчи даврида сариқ рангли интима юзасидан бўртиб чиққан ва чиқмаган ҳолдаги тугунчалар пайдо бўлганлиги аниқланади.\nАртериялар интимасида фиброз тугунчалар пайдо бўлиш даври бунда ёғ томчилари атрофида бириктирувчи тўқима ўсиб склерозланганлиги сабабли ташқи кўриниши бўйича оқиш рангли қаттиқ тугунчалар намоён бўлади, улар кўпинча аортадан ажраладиган артериялар чиқиш тешиги атрофида ҳамда аортанинг қорин қисмида пайдо бўлади.\nАтеросклероз тугунчаларининг яраланиши ҳамда асоратлар пайдо бўлиш даври. Бу ўзгаришлар ҳам аортанинг қорин қисмида кўпроқ ривожланиб тугунчалар юзасидаги эндотелий қатлами ёрилиб яраланади, яралар юзасини тромб қоплайди.\nАтерокальциноз даври, бунда артериялар девори кальциноз яъни оҳакланиш ҳисобига қаттиқлашади, тошга айланади. Уни кесиш қийин, қайчи билан кесилганда ғирчиллаб кесилади.\nМикроскопик ўзгаришларнинг даврлари 6 та:\nЛипидланишгача бўлган давр – бунда артериялар интимасида моддалар алмашинуви бузилиб толали тузилмалари мукоид ҳамда фибриноид бўкишга учрайди. Оралиқ модда шишади, метахромазияланади.\nЛипоидоз даври – бунда мукоид, фибриноид бўкишга учраган интимага холестерин, β липопротеидлар шимилади. Интимадаги бириктирувчи тўқима ҳужайралари уларни фагоцитозлайди, силлиқ мушак ҳужайралари эса эндоцитозлайди ва уларнинг цитоплазмаси липидлар билан тўлиб Ксантом ҳужайраларига айланади, охир оқибатда ёрилиб нобуд бўлади.\nАтероматоз ҳамда липосклероз даври – бунда интимада липидлар оқсилли, толали тузилмалар парчалари билан аралашиб бўтқа пайдо қилади ва бўтқа атрофида бириктирувчи тўқима ўсиб кўпаяди.\nФиброматоз даври – бунда бўтқа атрофидаги кўпайган бириктирувчи тўқима толалари устун турадиган фиброз тўқимага айланади.\nАтерокальциноз даври – бунда бўтқа таркибидан сув қочиб қуруқлашади унда Са тузлари тўпланиб оҳакланади, петрификацияланади.\nЯраланиш даври – бунда атероматоз атерокальциноз тугунчалари юзасидаги эндотелий қатлами шикастланиб ёрилиб яраланади ва яра юзасида тромбоз ривожланади.\nАтеросклероз касаллиги деярли барча артерияларда ривожланиши мумкин. Биринчи ўринда аортанинг шикастланиши туради. Иккинчи ўринда юрак тож артериялари, учинчи ўринда сон артериялари, тўртинчи ўринда бош мия артериялари, бешинчи ўринда буйрак артериялари, олтинчи ошқозон ости бези артерияси, еттинчи мезентерал артериялар, саккизинчи талоқ ва жигар артериялари ва тўққизинчи ўпка артерияси туради.\nАтеросклероз касаллигининг клиник морфологик формалари:\nАорта ҳамда буйрак артериялари атеросклерози –\nЮрак тож артериялари атеросклерози ёки ЮИК ёки атеросклеротик коронарокардиосклероз (стенокардия)\nСон артериялари атеросклерози ёки оёқлар ишемик касаллиги (эски номи: облитерацияланадиган эндоартерит).\nБош мия артериялари атеросклерози – цереброваскуляр касаллик\nМезентерал артериялар атеросклерози – бу ичак ишемик касаллиги дейилади.\nКаталог: uum -> uum-patanatomy -> 3.amaliy-qism -> maruzalar -> uzb -> uzb-text\nuzb-text -> Қон айланишининг бузилиши. Артериал ва веноз тўЛАҚонлик. ҚОн кетиши ва қон қуйилиши\nuzb-text -> Тошкент тиббиёт академияси патологик анатомия кафедраси\nuzb-text -> Карантин инфекциялар


Болани қатъий тартиб бўйича овқатлантириш керакми?\nТадқиқотлар болани соатга қараб овқатлантириш шарт эмаслигини кўрсатди. Бола ўзи хоҳлаганида овқатланишига қўйиб бериш етарли, аммо, албатта, кунига 3 марта овқатланишини назорат қилиб туриш керак. Шунингдек, олимлар тест ўтказдилар ва 9 ойликдан 1,5 ёшгача бўлган болаларга нимани хоҳласа ва қачон хоҳласа ейиши учун шароит яратиб берди. Натижада уларнинг рационидаги озуқавий моддалар тўплами шифокор тавсияларига мос бўлди.\nБолага гўшт ҳар куни керакми?\nҲар куни гўшт тановул қилиш катталарга ҳам зарарли, болалар ҳақида-ку гапирмаса ҳам бўлади. Гап шундаки, гўшт қийин ва секин ҳазм бўлади, у овқат ҳазм қилиш тизимига оғирлик қилиши мумкин. Гўштли таомларни куннинг биринчи ярмида берган маъқул, чунки улар узоқроқ ҳазм бўлади.\nУч ёшгача суткалик норма — 85 грамм. Гўшт ўрнига ҳафтада бир неча марта балиқ бериш керак, унинг суткалик нормаси эса 25 граммни ташкил этади.\nБола чалғимасдан ва тез овқатланиши керакми?\nОвқатланиш чоғида шошилиш доим зарарли, тўхтаб-тўхтаб чайнаш керак. Болани шоширмаслик керак — шошилиш фақат яхши чайналмаган бўлакларни ютишга, ошқозон ва асаб бузилишига олиб келади.\nБолага асосий таомдан кейин ширинликлар бериш мумкинми?\nДесерт ва конфетлардан рағбатлантириш учун фойдаланмаган маъқул. Катта бўлгач, стрессга тушганда ва нохушлик юз берганда, ширинлик билан овунадиган бўлиб қолади, бу эса кўпинча семиришга олиб келади.\nЎсаётган организм ростдан ҳам кўп ейиши керакми?\nБолани зўрлаб овқатланишга мажбур қилмаслик керак. Ортиқча овқат ҳазм бўлмайди ва организмни «ифлослантиради». Агар бола кўп ва бажонидил ҳаракат қилса, спорт билан шуғулланиб, кам еса, хурсанд бўлинг, демак унинг метаболизми яхши ишлайди.\nБола рационидан ёғли овқатни чиқариб ташлаш керакми?\nАмерикалик тадқиқотчилар ёғсиз парҳез кўриш қобилиятини сусайтиришини ва мия ривожланишини секинлаштиришини аниқлади. Бола рационида ёғли таомлар бўлиши керак, лекин ҳамма нарса меъёри билан!\nОвқатланишдаги бузилиш организмдаги фойдали бактериялар йўқолишига олиб келадими?\nҲа, боланинг баланслаштирилган овқатида оқсил, ёғ ва углеводлар бўлиши лозим. Улар саноат қўшимчалари қўшилмаган табиий маҳсулотларда (бўтқа, кефир, мева, тухум, гўшт ва ҳ.к.) бор. Овқатланиш бузилиши ошқозон ичак тракти (ОИТ)да фойдали бактериялар баланси бузилишига олиб келиб, ич кетиши (диарея)га, аллергик реакцияларга, ич дам бўлишига ва қорин шишишига сабаб бўлади.\nОрганизмдаги фойдали бактерияларни тиклаш учун пробиотиклар керакми?\nҲа, керак. Пробиотиклар ошқозон-ичак трактида вируслар ва касаллик келтириб чиқарувчи бактериялар ривожланишига йўл бермайдиган кислотали муҳитни сақлашга ёрдам беради, шунингдек аллергенларга қарши иммунитетни кучайтиради. Агар болада инфексион ич кетиши кузатилса, дори билан бирга пробиотиклар беринг. Аммо, агар дориларни биринчи касаллик аломатлар кузатилгандаёқ берсангиз, пробиотиклар самаралироқ таъсир қилади.


iPhone 6'га жуда ўхшаш бўлган 6 та арзон смартфон » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n«Hi-tech.mail.ru» нашри Apple компаниясининг iPhone смартфонларига жуда ўхшаш бўлган бошқа бренд қурилмаларини санаб ўтди. Булар — Lenovo S90, Lenovo S60, ZTE Blade X7, ZTE Blade S6, Meizu M2 Note ва teXet iX-maxi. Бироқ улар нарх жиҳатидан iPhone’дан анча арзон.\nLenovo S90 Android’да ишлаб, доира шаклидаги Home тугмасига эга бўлмаса-да, яхлит металл корпуси, динамиклар, камералар ва вспишканинг жойлашуви, пластик антенна, шунингдек, 6,9 миллиметрлик қалинлиги ва 129 граммлик оғирлиги билан iPhone 6’га ўхшайди. Нарх жиҳатидан эса ундан қарийб уч баравар арзон — 265 доллар (iPhone 6’нинг нархи — 700 доллар).\nLenovo S60’нинг рангли вариантларини iPhone 5c билан, қора ва оқ рангдагиларини эса iPhone 6 билан адаштириб юбориш мумкин. 128 г оғирлик, 7,7 мм қалинлик, 5 дюйм ва 720×1280 пикселли экран, 2 Гб тезкор хотира (iPhone’да 1 Гб), 13 мегапикселли камера (iPhone’да 8 МП) унинг муваффақиятини таъминлайди. Шу билан бирга, у iPhone’дан анча арзон туради — 220 доллар.\nУшбу қурилма ташқи жиҳатдан iPhone’нинг айнан нусхаси бўлмаса-да, унга жуда ўхшайди. Техник хусусиятлари бўйича Хитой смартфони iPhone’ни ортда қолдиради: 2 Гб тезкор хотира, 120 г оғирлик, 5 дюймли экран ва ҳоказо. Нархи эса 190 доллар.\nБу смартфонга эса ҳатто Home тугмасини ҳам жойлаштиришди. Қурилманинг ҳажми iPhone 6’никидан сал кичикроқ ва пластик деталлардан холи. ZTE Blade S6’ни 202 долларга харид қилиш мумкин.\nМазкур қурилма ўз ичига iPhone 6, Samsung Galaxy S ва бошқа турли брендлар сифатларини олган. Унинг экрани остидаги тугма Home ҳамда Galaxy’нинг марказий тугмаси «чатишмаси»дир.\nMeizu M2 Note’нинг расмий нархи — 250 доллар, бу iPhone 6 нархининг учдан бирига тенгдир.\nРоссиянинг tеХеt смартфони икки хил — maxi ва mini версияларда чиқарилди, уларнинг биринчиси iPhone 6, иккинчиси iPhone 5c’га жуда ўхшаш. Юқори ва пастки қисмдаги пластик деталлар, корпус шакли, камера, микрофон, вспишка, динамикнинг жойлашуви, рамка ва экран iPhone’ни тўлиқ такрорлайди. Бироқ Россия смартфони 180 доллар туради, бу эса iPhone 6 нархининг чорак қисмига тенг.\nНоябрь ойида эса бозорга iPhone 6’нинг яна бир репликасига айланиши кутилаётган HTC One A9 чиқади.


Бўкада 25 ёшли йигит танишининг автоуловини олиб қочди\n11:24 / 27.07.2017\nИчки ишлар органларининг ҳамкорликда олиб борган тезкор тадбирлари натижасида, Бўка туманида содир этилган автотранспорт воситасини олиб қочиш жинояти “иссиқ изи”дан фош этилишига эришилди. Бу ҳақда Тошкент вилояти ИИБ хабар қилмоқда.\nДастлабки тергов ҳаракатлари давомида тўпланган ҳужжатларга кўра, жорий йилнинг 14 июль куни соат 04.30 ларда Бўка туманида яшовчи 1984 йилда туғилган Б.С. бошқарувидаги ўзига тегишли «Нексия» русумли д/б 10 N 433 JA автоуловини дўкон олдига қўйиб, дўконга савдо қилиш учун кириб кетган вақтида автоуловни номаълум шахс номаълум томонга қараб олиб қочган.\nОлиб борилган тезкор чора тадбирлар натижасида Пискент тумани Хақберди маҳалласидан ўтган ички автомобиль йўлида 1992 йилда туғилган А.Э.ушбу автоуловни бошқариб кетаётган вақтида аниқланиб, ушланди. А.Э. автоулов эгаси Б.С.нинг таниши бўлган ҳолда ушбу ишни амалга оширганлиги маълум бўлди. Автоулов соз ҳолда эгасига қайтарилди.\nҲозирги вақтда А.Э.га нисбатан Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг тегишли моддаларига асосан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.


Россияда уч узбекистонлик ёнғинда нобуд бўлди\nИркутскдаги хусусий уйлардан бирида чиққан ёнғин оқибатида уч нафар Ўзбекистон фуқароси нобуд бўлди, яна бир киши жароҳатлар билан маҳаллий шифохонага олиб кетилди.\nРоссиянинг Иркутск шаҳрида рўй берган ёнғин оқибатида ҳалок бўлган Ўзбекистон фуқаролари бир оила аъзолари бўлгани айтилмоқда.\nФавқулодда вазиятлар вазирлигининг Иркустк вилояти бўйича бошқармаси ахборот маркази раҳбари Светлана Владимированинг Озодлик радиосига берган маълумотига кўра, ёнғин тўғрисидаги хабар ёнғинга қарши кураш бўлимига 17 августга ўтар кечаси соат 2:30 да келиб тушган.\n- Биринчи бўлинма ҳодиса жойига етиб келганда уй тўла ўт ичида бўлгани аниқланган. Ёғочдан ясалган уй эса жуда эски, бинонинг ойиналари синдирилган бўлган, шунинг учун олов жуда тез тарқаб кетган. Бир аёл тирик қолди, уч эркак нобуд бўлди. Иркутскнинг "9-январ" кўчасидаги бу эски уйни оила аъзолари бундан 3 кун олдин – 13 августда ижарага олган экан. Оловни ўчиришда 3- ва 5- сонли ўт ўчириш қисмига қарашли учта автоцистернада келган 13 ходим иштирок этди, дейди Светлана Владимирова.\nЁниб кул бўлган уйнинг турли хоналарида топилган жасадларнинг ҳолатига қараб, мутахассислар ёнғин уй эгалари ухлаб ётганида содир бўлгани ва улар заҳарли тутундан ҳалок бўлганларини тахмин қилишмоқда.\nМаҳаллий полициядан олинган маълумотларга кўра, ёнғин ичидан тирик чиққан аёл госпитализация қилинган, лекин зарурий муолажадан кейин яхши ҳолатда шифохонадан чиқиб кетган.\nАниқланишича, ёнғинда нобуд бўлганлардан икки нафари шу аёлнинг эри ва ўғли, ичкари хонада топилган яна бир мурда меҳмонга келган оила бошлиғининг таниши бўлган.\nПолициячилар Иркутскга меҳнат қилгани келган оила Ўзбекистондан эканини маълум қилди.\nТерговчилар ҳодиса сабабларини аниқлаш бўйича тафтиш ишларини олиб бормоқда.\nОзодлик шу йилнинг 3 апрелида тонгги соат 5 ларда Качалово бозорига тегишли омборлардан бирида чиққан ёнғин оқибатида 17 сурхондарёлик юк ташувчи йигитлар ҳалок бўлгани, Санкт-Петербург шаҳридаги коммунал квартиралардан бирида чиққан ёнғин оқибатида Ўзбекистон икки фуқароси ва Тожикистон фуқароси деб тахмин қилинаётган икки бола нобуд бўлгани, Нижний Новгород шаҳрининг Приокский туманида ис газидан заҳарланиш оқибатида тўрт ўзбекистонлик ҳалок бўлгани тўғрисида Озодлик олдин ҳам хабар берган.