ЯНГИ ДУНЁ » Blog Archive » Номаълум муаллифнинг туркча тибномаси (2)\nНомаълум муаллифнинг туркча тибномаси (2)\nАгар ҳар азодин қон тўхтамаса, юрак тор бўлса, бағри (жигари) суст бўлса, овқатланишни хохламаса ҳар на сув ичса сувдин қонмаса иложи улдурким қиёқни қайнатиб сухло суви бирла ичса, ондин сўнг анор суви ичса даф бўлғай.\nАгар кимарсани энгаки тушган бўлса гулобда ғарғара қилса, дарҳол ўзига келгай.\nАгар кимарсага заҳар берган бўлсалар, ҳеч иложи бўлмаса, пешобини ичирсалар шифо топгай.\nАгар кимарсани андоми шишган бўлса, гули райхонни янчиб суртса даф бўлғай ва яна кимарсани андоми суст бўлса, иложи улдурким гўштга шакарни ҳал қилиб еса андоми қавий (кучли) бўлғай.\nВа ҳар кишиким мисқовоқда доим овқатдан сўнг фойдаланса асло тиши оғримагай, умри ичида оғриқни кўрмагай ва тиши ковак ҳам бўлмагай.\nВа дигар (бошқа даво). Андоми суст бўлса, иложи бўлса, қизил гул, ясмиқ, нушодир, зафаронни жамь қилиб суртса дарҳол шифо топгай.\nВа дигар. Агар кишини ҳар тариқалик ҳожати бўлса, уч мисқол уй (ҳўкиз) қони ва уч мисқол худҳуд (попишак) қони бирла қизил эшак сутига то етмиш кун офтобда қурутиб, ўтига солса ҳамма мошойихлар ёр бўлғай, ҳар ерда душманлардин омонда бўлғайлар, бу дунёда ҳар мақсадки бўлса ҳосил бўлғай.\nҲар кимии меъдаси оғриса жамғур (шолғом)ни ҳар вақт қайнатиб еса ва сувини ичса даф бўғай.\nАгар киши соғир (гаранг) бўлса, ҳеч иложи бўлмаса, олмурут уруғини ё ёғини қулоғига томизса, бир неча ёмон соғир бўлса ҳам очилур.\nАгар ҳар кимни кўзидин ёш оқиб тўхтамаса, эчкни юнгини кўзига ёпса даф бўлур.\nАгар мазлум кишини сути чиқмаса эчкини сути бирла чуғундор (лавлаги) ичурса бисёр қилгай, кўп чиққай.\nВа ҳар ким маймунни гўштини шакар бирла отобда қуритиб еса кўнглида ҳеч ғам-ғусса қолмагай, балғам кўрмагай ва яна меъдага бисёр қувватлик бўлғай.\nҲар ким кашииз бирла гулобни кўзига малҳам қилса кўз оғриқ даф бўлгай.\nҲар ким йўталга гирфтор бўлса, ҳеч даво тополмаса, анжирни хўб (яхши) қайнатиб ва сувидин жудо қилиб, уч кеча ва кундуздан кейин ул анжирни еса даф қилғай, агар онинг бирла даф бўлмаса қўйни қуйруғини сути бирла пишириб, сирка билан ичса даф бўлур.\nЯна кимарсани ит тишласа одамнинг сочин сирка бирла қайнатиб ҳар куни ул ит тишлаган ерга тонгса (боғласа) даф бўлур. Ва яна иложи сураи “Фотиҳа”ни етти маротаба дуои “Фанодо” бирла қирқ бир маротаба ўқуб, сувга дам қилиб ичирса шифо топгай. Яна иложи, турма (турп)ни ит гўшти бирла қайнатиб ул кишига берса даф бўлғай. Турманинг уруғини суғон (пиёз) бирла қайнатиб ола (пес) бўлганга сурса фойда қилур. Ва яна ҳар ким турмани (турпни) асал бирла қайнатиб ичурса,кўкрагида йўтал бўлса даф қилур. Агар турмани совуқ сув билан ғарғара қилса шифо топгай. Ҳар ким турмани тарангабин бирла янчиб еса, даф бўлғай, ҳар ким турмани юмшатиб себкиллик юзга суртса, себкил даф бўлғай. Агар турмани (турпни) наҳорда еса қурсоқига фойда қилур, кулли (барча) балғамни пок қилиб, меъдани бисёр қавий (кучли) қилғай.\nҲар кимни ич оғриқи бўлса, шишса, гули райхонни суртса даф бўлғай, агар гули райхонни ёғи бирла соч ва соқолларига суртса бисёр қаро бўлғай.\nАгар мазлум киши суғон (пиёз) еса ҳаргиз бош оғриғи бўлмас. Агар асбонни (исириқ) донасини бирён қилиб (қовурмоқ), қанд бирла еса бурундаги елни кесгай.\nБилгилким, ҳукомолар айтурларким саримсоқ етмуш турлик илатга дори турур. Агар кишини чаён чақса саримсоқни бирён қилиб ёпса дарҳолдаф бўлғай. Агар кишининг тиши оғриса саримсоқни ўтга кўмиб еса, дарҳол шифо бўлгай, иншооллоҳу таоло.\nВа яна ҳар ким саримсоқ ерни одат қилса кулли (барча) ел даф бўлғай, ғазо (овқат)га қўшиб егай. Агар саримсоқнинг пўстини зиғир ёғи бирла соч ва соқолга суртса бисёр қора бўлғай.\nАгар қўйнинг ўтини қулоғига томизса очилгай, агар кўк норини суви бирла ичса кўнгли соф бўлгай.\nАгар киши нонни сирка бирла еса тани ҳар қанча иссиғлиғини кўтарур, иссиғлиғи даф бўлғай, юраги тинч бўлур.\nАгар кишининг кўзига оқ тушса, ҳеч иложи бўлмаса мазлум кишини сути билан ювса, шифо топгай заъфарон ҳам қўшгай.\nАгар сичқоннинг қонини кўзига суртса, ёши тўхтагай.\nАгар ким сичқоннинг ўтини офтобда қуритиб, кўзига филита қилиб қуйса, кўзининг оқи йўқолур.\nАгар сичқоннинг тукини мазлум киши таваллуд қилур ҳолатда дуд қилса умму сибён қочгай.\nАгар илоннинг пўстини сиркада қайнатиб тишига ёпса тиш оғрғи даф бўлғай. Агар хурусни (хўроз) ўтини офтобда қурутиб кўзига суртса кўзи равшан бўлғай. Агар учку (эчки) ўпкасини себкиллик юзга суртса даф бўлғай. Агар учку (эчки)нинг ўтини асал бирла қайнатиб, сурма қилиб кўзига тортса, кўз оғриғи даф бўлғай.\nҲар кимнинг овози тутулса, қўйнинг ўтини ғарғара қилса овози очилгай, агар ҳар ердаги жароҳатларига суртса, даф бўлҳай.\nАгар кирпини қозонда қайнатиб еса, кўзи равшан бўлғай, кўнгил соф бўлғай. Агар у киши кирпи юрагини еса бисёр юракли бўлгай. Агар кирпининг ўтини ҳар ерга суртса, мўй ўнмагай.\nАгар отнинг сутидан уч мисқол қайнатиб еса меъда соф бўлғай, қурсоқ оғриғи ҳам даф бўлғай, шавҳат ҳам зиёда бўлғай. Агар хачирни туёқини ҳар ерда дуд қилса, тамом сичқонлар қочгай, агар хачирнинг юрагини ҳомила мазлум еса, дарҳол юкидан халос бўлғай, ҳаргиз ранж машаққат ва меҳнат кўрмагай, ул заифанинг таваллуди осон бўлғай. Ҳар ким уй (ҳўкиз)ини ёғини жароҳат тўхтамаса тезаки бирла қўшиб зимод (компресс) қилса тўхтагай. Агар уйнинг ўтини ит ҳамаги бирла жам қилиб, юзига суртса ҳеч ранж кўрмагай.\nАгар кишининг ичи ўтиб, тўхтамаса ҳазори исфандни қайнатиб, киндигига ҳал қилса, шифо топгай, дпрҳол равон бўлғай. Агар уйнинг ўтини сирка билан қайнатиб, қулоғига томизса соғру (қулоқ шанғиллашига) даво бўлур, қулоқ оғриғи даф бўлғай, агар ўтини арининг уясига солса арилар тамом бўлғай.\nАгар кишининг бурни қони тўхтамаса, уй (ҳўкиз)нинг закини юмшоқ қилиб, ҳал қилса, дарҳол тўхтагай. Ҳар ким мевали дарахтга уй ўтини суртса, меваси ботроқ пишгай. Агар мазлум киши уй ўтини вужудига қўйса худойи таоло фврзанди солих рўззи қилгай. Ёки ҳар кишида ўқ қолган бўлса уйнинг ёқини тезаки бирла қайнатиб ичсалар дарҳол шифо топгай, ўқи чиққай.\nҲар ким тева (туя)нинг ўтини тарангабин бирла ҳал қилиб ичса кулли (барча) ел даф бўлур. Агар кишининг бағир (жигар) оғриғи бўлса, теванинг ўпкасини еса, бағир оғрииғи даф бўлғай.\nАгар кишининг кўзи ёмон оғриған бўлса, ҳеч нарса бирла даф бўлмаса, теванинг ўпкасини тонгса (боғласа) даф бўулур. Ўпкада хосият бисёрдур, ҳар чанд (қанчаки) фарзанд бўлмайдиган бўлса ҳам, ҳам бўлғай.\nҲар ким ўғлоқи (эчки боласи)нинг ўтини қошига суртса қоши бисёр қаро бўлур.\nҲар кимса илон ва чаён чақса ўғлоқнинг гўштини тонгса (боғласа) даф бўлур.\nҲар ким қизил эчкининг бағрини юмшатиб, кўзига ёпса, кўзи равшан бўлур. Ҳар ким қабз (ич қотиш) бўлган бўлса, қизил эчкининг ўтини киндигига суртса равон бўлур. Ҳар ким ўтини кофур (камфора) бирла буғуруб (аралаштириб) қулоғига томизса қулоғи очилгай. Агар кимсага дору берган бўлсалар эчкининг қонини сутига пишириб ичса даф бўлғай, ҳар ким тоғ эчкисининг ҳар жароҳатга ёпиштириб қўйса жароҳат яхши бўлур, ҳар ким тоғ такасининг сочини тагиси остига қўйиб ётса мазлумлар ҳар на сирини тушида баён қилғай. Ҳар ким тоғ такасининг бошини мункузи билан қўтонда (молхона) қўйса ўғри олмагай, агар ўтини қулоғига томизса қулоқ оғриғи даф бўлғай. Агар ҳар ким бўрининг тирноқини фарзандига боғласа дев-парилар яқин келмагай. Агар бўрининг ошиқини ўзи бирла ҳамроҳ қилса, душман кор қилмагай. Ҳар ким бўрининг қуйруғи (устухони)ни ўзига ҳамроҳ қилса душман кор қилмагай. Ҳар ким маст кўнанда (маст қилгувчи) ичса ҳаргиз маст бўлмагай.\nҲар ким носур (оқма яра) иллатига мубтало бўлса, сариқ ит терисига кирса, жаф бўлғай. Агар итнинг тишини ўзи бирла ҳамроҳ қилса, марги муфожот (тасодифий ўлим) дучор бўлмагай, тушида қўқмагай. Ҳар ким итнинг тилини қурутиб, жароҳатига қўйса ва ҳайвонларнинг бағрига суртса шифо топгай. Ҳар мазлумнинг боласи ичида ўлган бўлса, итнинг сутини қайнатиб ичирса, дарҳол тушгай.\nҲар кимнинг юраги ўйнайдиган бўлса, тулкнинг бағрини ичса дарҳол шифо топгай. Агар кишининг тиши оғриса, тулкнинг бағрини қурутиб тишига суртса даф бўлғай, умрида ҳеч тиш оғриғини кўрмагай.\nАгар кимсанинг қулоғи гаранг бўлса тулкининг сийдигини қулоғига томизса қулоғи очилгай.\nҲар ким ёлдор бўрини тишини ўзига ҳамроҳ қилса, ҳамма халқ орасида иззат ва ҳурматли бўлғай ва юзи иссиқ, сўзи ўткур бўлғай. Агар мазлумни фарзанди бўлмаса ё бўлуб турмаса, тишини ўзи бирла тутса, фарзандлари бўлғай ва агар ёлдор бўри бошини қўтоннинг эшикига кўмса ҳаргиз бўри йўламагай.\nҲар ким кўзи оғриса товушқонни ёриб ёпса кўзи равшан бўлғай. Агар товушқоннинг миясини илон ва чаён заҳар солган ерга суртса даф бўлғай.\nҲар ким безгак бўлган бўлса, онга ҳеч илож бўлмаса, йигирма мисқол гулоб, беш мисқол санони қайнатиб, сув бирла ичса дарҳол шифо топгай.\nҲар кимнинг юзига ел келган бўлса, қундуз қири бирла мисни сувда эзиб ё қайнатиб ичса дарҳол ул киши шифо топгай. Агар онинг бирла паст бўлмаса, , турпни қайнатиб, суви бирла ичса даф бўлғай. Бу амални уч маротаба қилмоқ керак. Агар ҳар кимса безгак бўлса тўнғизнинг устихонини ўзига ҳамроҳ қилса даф бўлғай. Ҳар ким уйқуда хуррак тортадурғон бўлса, айғир (эркак) отнинг тилини такиясининг (дўпписининг) остига қўюб ётса даф бўлғай.\nАгар кимсанинг пешоби тутилса беш мисқол ёнғоқнинг сабусаси, беш мисқол сариқ чечақ, беш мисқол арпабадиён, беш мисқол қоғун уруғи (қовун уруғи), беш мисқол қоғун илдизини жам қилиб, қайнатиб ичурса даф бўлғай.\nҲар кимнинг юзида сепкил пайдо бўлса товушқоннинг қонини суртса даф бўлур. Агар мазлум кишининг фарзанди бўлмаса товушқоннинг тезакини вужудига суртса фарзанд бўлғай.\nҲар ким мушук гўштини қайнатиб еса, кўнгли соф бўлур, барча жароҳатлардан ва захматлардин омон бўлур, қуввати, шахвати ҳам зиёда бўлғай.\nҲар ким савдойи бўлиб ақлидан бегона бўлса мушукнинг қонини ичса ҳамма дардлардан халос бўлғай. Агар мушукнинг юрагини еса, юз кишининг кучи ва қуввати пайдо бўлғай. Агар қора мушукнинг юрагини кийикнинг терисига ўраб, ўзи бирла тутса, жами душман кор қилмагай, ҳамма подшоҳлар ва беклар олдида юзи иссиғ ва сўзи ўткур бўлғай.\nАгар кимарса қуланж (ичак санчиғи) зағматига гирифтор бўлса сичқоннинг миясини бир мисқол вужудига киргизса даф бўлғай ёки кирпини ҳам қайнатиб еса ҳам даф бўлур. Ҳар кимнинг кўзи тийра (хира) бўлса кирпини ўтини суртса даф бўулур, ҳар ким шабкўр бўлса ҳам даф бўлур.\nҲар ким зуком, яъни тумов бўлса заъфаронни дуд қилса даф бўлур.\nҲар кимсада ёмон захмат пайдо бўлса, тулкининг ёғи бирла пўстини ёпса даф бўлур. Агар кимарса тулкини кўзини ўзи бирла тутса, халқ орасида юзи иссиғ, сўзи ўткур бўлур. Агар кишининг қулоғида қурт пайдо бўлса, қўйнинг юмшоқ тукини қулоғида узоқ тўхтатса даф бўлур.\nАгар кишининг кўзида ёш доим равон бўлуб турса, эчки юнгини филита (пилита) қилиб қўйса даф бўлур. Агар мазлум кишининг боласи ичида ўлуб қолса ва тушмаса итнинг тезагини қайнатиб ичирса дарҳол тушгай.\nФохтанинг ёғини андомигак суртса шаҳати зиёда бўлғай, ҳар мазлум бирла жимоъ (жинсий суҳбат) қилса, меҳрибон бўлғай.\nАгар кишининг тиши оғриса бўрининг тишини босиб ётса даф бўулур. Ҳар ким садаф бирла олмурут (нок) уруғини, ҳазор исфанд уруғини тишига суртса албатта даф бўулур ва тишлари оқ бўлур.\nВа ҳар ким илон пўстини ва қора мушукнинг терисини ўзи бирла тутса ҳамма подшоҳларнинг ва бекларнинг олдида юзи иссиқ ва сўзи ўткир бўулур ва уларнинг олдида иззатлик ва ҳурматлик бўлур.\nҲар ким кирпининг ўтини темраткига солса шифо бўлур, ҳар кимни кана чаққан бўлса, қучқоч ёриб ёпса даф бўлур. Ҳар ким какра уруғини юмшатиб, сиқиб ҳар турлик жароҳатларга солса даф бўлур. Агар кишининг пешоби тутулса, қорлуғочнинг (қалдирғоч) боласини шакар билан қайнатиб еса дарҳол шифо топгай.\nҲар ким уй (ҳўкиз)нинг сингирини таомга қўшиб еса шавҳати равон бўлур ва зиёда қилур, ҳар мазлум бирла мужомаъат (жинсий алоқа) қилса ошиқ ва меҳрибон бўлур. Ҳар кимса бедаво дардга гирифтор бўлса сариқ халилани ун қилиб солса, туғиши осон бўлғай.\nҲар отнинг тилини гунг (соқовга) берса тили чиқар.\nАгар қизил гул бирла кефак (кепак)ни қайнатиб яласа, кезик (телбалик) даф бўлур.\nАгар киши бужафон (чипқон) бўлса сичқонни ёриб ёпса даф бўлур.\nАгар кимарса гули бинафша бирла ҳалилани соқолига суртса қаро бўлур. (Аллоҳ билгувчироқдир!)\nPublished on november 25, 2012 · Filed under: Абулфайз Баротов;\nKommentarer inaktiverade för Номаълум муаллифнинг туркча тибномаси (2)


Теҳрон ядровий дастури бўйича навбатдаги сўзлашувлар якунланди\n26 ноябр 2020, Тошкент вақти: 12:41\nЭроннинг Ядровий энергия ташкилоти раҳбари Али Акбар Солиҳий Женевада.\nЖеневaдa Теҳроннинг мунозaрaли ядровий дaстурини муҳокaмa қилгaн Эрон вa AҚШ рaсмийлaри сўзлaшувлaрдa силжиш борлигини, бироқ март оҳиригача келушувгa эришиш учун кўп куч тaлaб этилишини билдиришди.\nЭрон Тaшқи ишлaр вaзири Жaвод Зaриф душанба куни икки кунлик сўзлaшувлaргa хулосa ясaр экaн музокaрaлaр “фойдaли, конструктив вa жиддий” ўтгaнини aйтиб, келишувгa эриришгa ҳaли aнчa борлигини билдирди.\nЖеневaдa сўзлашувлар давомида AҚШ Дaвлaт котиби Жон Керри билaн тўғридaн-тўғри учрашган Зaриф ядровий музокaрaлaр 2 мaртдa Швейцaриядa дaвом этишини мaълум қилди.\nМузокaрaлaрдa қaтнaшгaн AҚШ рaсмийлaри дунёнинг олти қудрaтли дaвлaти вa Эрон aйрим муҳим мaсaлaлaргa ойдинлик киритa олгaнини aйтмоқдaлaр.\nТеҳрон ядоровий дaстурини чеклaшгa қaрaтилгaн Швейцaриядаги музокaрaлaрдa АҚШнинг Энергия вазири Эрнст Мониц вa Эроннинг Ядровий энергия ташкилоти раҳбари Али Акбар Солиҳий ҳaм учрaшишди.


*Бўш вақтим — спорт билан хуш вақтим\nРишод Собиров — халқаро тоифадаги спорт устаси. Икки карра жаҳон чемпиони, 3 карра Олимпия ўйинлари бронза медали соҳиби. Жаҳон кубоги, Гран-при, улкан тож турнирларида 10 та олтин, 4 та кумуш, 1 та бронза, Осиё чемпионатларида олтин, 1 та кумуш, 2 та бронза, ёшлар ўртасидаги жаҳон чемпионатида олтин медални қўлга киритган.\n2008 йили "Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган спортчи", 2012 йилда "Ўзбекистон ифтихори" фахрий унвонлари, 2016 йил "Эл-юрт ҳурмати" ордени билан тақдирланган.\nМамлакатимиз шаъни, бетакрор Ватанимиз номини нуфузли халқаро спорт мусобақаларида муносиб ҳимоя қилиб келган паҳлавон Ришод Собиров саҳифамиз қаҳрамони. Спорт оламида ўз иқтидори ва меҳнати билан улкан зафарлар қучган дзюдочи бугун нималар билан машғул? Полвоннинг ўйлари, режалари, мақсадлари билан танишиш учун у билан суҳбатда бўлдик.\n—Ришод, айни кунларда қандай юмушлар билан бандсиз? Нималарни режалаштиряпсиз?\n—Ҳаракат ва изланишдаман. Мураббийлик фаолияти, бўлғуси Олимпиада чемпионларини тайёрлаш билан машғулман. Эришган муваффақиятларда тўхтаб қолмасдан, юқори натижаларни кўзлаб, имконият даражасида меҳнат қиляпман.\n—Шу пайтга қадар ҳар қандай спортчи орзу қилса арзигулик натижаларга эришган дзюдо устаси сифатида айтинг¬чи, спорт — иродани тоблайди, дейишгани ҳа¬қиқатми? Ёки мустаҳкам ирода соҳибларигина спорт билан мунтазам шуғулланиш учун ўзида куч топа оладими?\n—Нафақат спортда, балки бошқа соҳаларда ҳам муваффақиятга эришиш учун меҳнат ва чидам керак. Ғалабанинг сири — қатъий тартиб-интизом ва машғулотларда тер тўкиб ишлашда. Меҳнат, машаққат, сабр, ҳаракат — спортда ютуқларнинг гарови ҳисобланади. Буларнинг барчаси — метиндек мустаҳкам ирода, юксак мақсад ва кучли хоҳиш билан чамбарчас боғлиқ. Болалигимда мен ҳам кўплаб қийинчиликларга учраганман, тушкунликка тушган пайтларим ота-онамнинг далдаси менга қанот бўлган. Улар муваффақиятлар йўлидан бораётганим ва ортга йўл йўқ эканига мени ишонтиришган. Ҳеч қачон ҳамма қатори оддий нарсаларни орзу қилмаганман. Мақсадларим бошқаларга қараганда жиддийроқ эди. Меҳнатим ҳам шунга яраша бўлган.\n—Бобонгиз кураги ерга тегмаган полвон бўлган эканлар. Ҳазрат полвондан нималарни ўргангансиз?\n—Бобомни кўрмаганман. Бу инсон—менинг ғойибона устозим. Оиламиздагиларнинг айтишича, бобомнинг билагидаги куч менга мерос бўлиб ўтган. Болалигимдан отам доим менга "Бобонгдай бўлишинг керак", дея насиҳат қилардилар. Шу сўз қулоғимга сингиб қолган. Ҳазрат полвоннинг невараси эканлигимдан фахрланаман ва бу инсонга муносиб издош бўлишга интиламан.\n—Риога жўнаб кетишдан олдинги интервьюларингизда олтин медаль билан қайтишга ваъда бергансиз...\n— Бунинг ҳар хил сабабларини келтириш мумкин. Эҳтимол, омад юз ўгиргандир ёки ўз имкониятларимдан тўғри фойдалана олмагандирман. Лекин нима бўлганда ҳам юрт шаъни, Ватан номини халқаро майдонларда ҳимоя қилишнинг ўзи улкан шараф. Қолаверса, ҳар тўрт йилликнинг бош мусобақасида уч марта сов¬риндор бўлган дунёдаги бешинчи дзюдочи сифатида эътироф этишгани бироз бўлса-да таскин беради. Олдимда энди бир йўл бор: Олимпиада чемпионларини тайёрлаш.\n—Мураббий сифатида устозларингизнинг қайси фазилатларини ўзингизга сингдиришга уриняпсиз?\n—Устозлар борасида тақдир мени сийлаган. Рустам Тўраев, Фурқат Солиев, Борис Григорьев сингари фидойи мураббийлар қўлида тарбияланганим ютуқларимнинг асосий калити десам, муболаға бўлмас. Уларнинг барча инсоний фазилатларини қадрлайман. Айниқса, уларнинг ҳар бир шогирдига ўз фарзанди каби муносабатда бўлишлари менга жуда ёқади ва буни ўзимда ҳам шакллантиришга урин¬япман.\n—Ёш спортчиларга мас¬лаҳат¬ла¬рингиз?\n—Спортнинг бир олтин қоидаси бор. Бу ҳам бўлса — ўзига бўлган ишонч. Бу ишончни жиддий мақсад, меҳнат, сабр сингари юксак тушунчалар билан бирлаштириб олдинга интилгандагина ғалабага эришиш мумкин.\nШу ўринда яна бир нарсани алоҳида эътироф этишни истардим. Мамлакатимизда ҳар томонлама соғлом ва баркамол авлодни вояга етказиш борасида амалга оширилаётган ишлар, айниқса, уч босқичли Универсиада, "Баркамол авлод", "Умид ниҳоллари" спорт мусобақаларининг мунтазам ўтказиб келинаётгани ёшларнинг бу борадаги орзу ва интилишларига муносиб замин бўлиб хизмат қилмоқда.\nФурсатдан фойдаланиб, барча бу¬хороликлар ва "Бухоронома" газетаси муштарийларига келгусидаги фаолиятида муваффақиятлар тилайман.\n"Бухоронома" мухбири Дилдора ИБРОҲИМОВА суҳбатлашди. Ушбу материал Олий Мажлис ҳузуридаги ННТ ва фуқаролик жамиятининг бош¬қа институтларини қўллаб-қувватлаш Жамоат фонди маблағлари билан молиялаштирилган "Юксак маънавиятли авлод билан порлоқ келажак сари" лойиҳаси асосида тайёрланди.\n:: орқага № 42, 24.05.2017


«Ювентус» 4та асосий трансфер мақсадини белгилаб олди\nЕВРОПА / Клублар / Янгиликлар Рукн: Янгиликлар «Ювентус» клуби яримҳимоя чизиғини кучайтириш ҳақида ўйламоқда.\nБош мураббий Массимилиано Аллегри «Ювентус» таркибида кўрмоқчи бўлган футболчилар рўйхатини тузиб олди.\nРўйхатдан Эмре Жон ("Ливерпуль"), Маҳмуд Даҳуд ("Боруссия" М), Марко Верратти (ПСЖ) ва Корентен Толиссо ("Лион") жой олган, деб хабар бермоқда Calciomercato.\nКиритилди: 11:29, 11.01.2017. Ўқилди: 9830 марта. Фикрлар: 3 та.\nГаллиани: "Берлускони "Милан"га бундан буёғига ҳам раҳабарлик қилишга қодир"


Бешик ва дунёни тебратган зот » Ўзбекистон Мусулмонлар идораси Навоий вилоят вакиллиги расмий веб-сайти\nЎзбекистон Мусулмонлар идораси Навоий вилоят вакиллиги расмий веб-сайти » Мақолалар » Бешик ва дунёни тебратган зот\nБешик ва дунёни тебратган зот\n25-03-2020, 11:17 admin Мақолалар 17\nАноларнинг оёғи остидадур\nРавзаи жаннату жонон боғи\nБўл анолар оёғин туфроғи\nЭй фарзанд! Онани астойдил сев, унга хизматда бўл. Кимки онасини чуқур ҳурмат қилса, уни рози этса, албатта фарзандлари ҳам уни эъзозлайди, ҳурматини қилади. Дарвоқе, бугунги ўғил эртага ота, бугунги қиз эртага она бўлиши табиий, бу ҳаёт қонуни.\nЮқоридаги ҳадис оналар шарафига айтилган жамики фикр ва ҳамду саноларнинг олийси “Қуръон” нинг жуда кўп оятларида жаннатни яхши ва солиҳ ишларни бажарувчи кишиларга ваъда қилинади. Ҳадис орқали эса Муҳаммад алайхиссалом ўз умматларига оналарга хизмат қилишни таъкидлайди.\nҚуйидаги ҳадис таърифи ҳам фикримизни тасдиқлайди:\nБир киши Расулуллоҳдан сўради:\n- Эй Муҳаммад мен учун энг яхши, азиз бўлган инсон ким?\nРасулуллоҳ айтдилар: - Онанг! Кейин ким? Айтдилар, - Онанг! Кейин ким?\nАйтдилар, - Онанг! Кейин ким? Айтдилар, - Отанг! Кейин яқинларинг.\nЧиндан ҳам онанинг, аёлнинг мавқеини Муҳаммад алайхиссалом жуда юқори баҳолаган, уларга ҳурмат-иззат кўрсатишни кўп ўринларда тавсия қилганлар. Яна бир ҳадисда:\nТангри аёллар билан яхши муомалада бўлишни тавсия этади, чунки улар оналарнинг, қизларнинг, холаларинг, сингилларингдир.\nКимдир савол берди: - Айтгил, Муҳаммад\nЁлғиз сен расулсан буткул оламга\nОта – онамгами? Ёхуд боламга?\nРасул жавоб қилди: - Тингла биродар,\nГапимни уч бора қулоққа илгил\nИмкон топа олсанг дунёда агар\nЭнг аввал онангга яхшилик қилгил\nЭй фарзанд! Эсингда тут! Она нуридийдасини тўққиз ой қорнида, икки йил қўлида, бир умр қалбида беминнат кўтариб юради. Бундан улуғ саҳоват борми?!\nБоланинг бешиги тепасида биринчи бор янграган она алласи умр бўйи эшитадиган дилрабо куйларнинг дебочасидир.\nОна алласи – умумбашарий қимматга эга. Она алласи чегара билмайди, унга миллат, дин, тил ҳалақит беролмайди. Она алласини барча миллат ва элат гўдаклари ҳаммаси бир хил тинглайди ва ундан ором олади, нотинч бола тинчланади, она меҳрини тўсадиган ҳеч бир куч йўқ жаҳонда. Ҳа, қўшиқ она алласидан, Ватан эса остонадан бошланади. Боланинг бешиги тепасида биринчи бор янграган она алласи умр бўйи эшитадиган дилрабо куйларнинг дебочасидир. Шунинг учун ҳам момоларнинг айтишича, алла оҳанглари онанинг бутун вужудидан, унинг етмиш иккита томиридан оқиб келармиш. Алла гўдакни вояга етказувчи воситагина бўлиб қолмасдан, шу билан бирга, замин-у замонни тарбияловчи қудратли қўшиқ, мўжизакор санъатдир.\nЖахонда нимаики оқ бўлса, унга она сути тимсол, нимаики жўшқин ва қайноқ бўлса, унга она меҳри тимсол, нимаики чидамли, сабр – тоқатли бўлса, она иродаси тимсол, кимдаким пок муҳаббат, меҳри дарёлик даъво этса, онанинг пок қалби тимсол. Шунинг учун ҳам биз Она юртим ва Она тилим деймиз.\nБарча буюк сиймолар илк таълимни оналаридан олганлар. Дунё тан олган аллома бобокалонимиз: Ал-Бухорий, Ат-Термизий, Абу Али ибн Сино, Абу Наср Фаробий, Мирзо Улуғбек, А.Навоий шулар жумласидан. Буларни кўплаб давом эттиришимиз мумкин.\nҲар бир жамиятнинг, миллат, халқнинг ўз урф-одатлари, аҳлоқ – одоб меъёрлар мавжуд. Ахлоқ ва одоб қоидаларини ёш авлодга сингдириш ва шу йўл билан келажак авлодга етказиб беришда оналарнинг ўрни беқиёсдир.\nЎзбек халқининг ота-боболаримиздан бизга мерос бўлиб қолган катталарга ҳурмат, ёшларга меҳр-шавқат, меҳмондўстлик, чанқаган одамга сув бериш, кексаларга жой бериш, қўл ювмоқчи бўлган кишини қўлига сув қуйиш, сочиқ тутиш, ғам-ғуссага тушган хонадонга бориб ҳол-аҳвол сўраш, беморларни бориб кўриш ва кўнгил кўтариши каби ноёб урф-одатларимиз бор. Мана шу урф-одатларни ўғил-қизларимиз қалбига сингдириш, уларнии ислом одобларидан хабардор қилиб тарбиялаш, Ватанни севадиган, унинг тараққиёти ва ривожига ҳисса қўша оладиган фарзандлар қилиб тарбиялашда оналар масъулдирлар.\nНавбаҳор тумани “Чорвоқгузар” маҳалласи отинойиси С. Жумаева\nОяти карима маъно ва мазмунига мувофиқ аҳлу-аёлларимизга ҳурмат ва муҳаббатда ...


Омон Мухтор. Мезон (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиОмон Мухтор (1941-2013)Омон Мухтор. Мезон (ҳикоя)\nБу аслида, устозларимиздан бири узуқ-юлуқ тарзда айтиб берган воқеа. Мен айрим кузатувларимни қўшиб, уни тартибга келтирганча, эътиборингизга ҳавола қиляпман.\n— Сиз билан суҳбатлашмоқчи эдик.\n— Ҳозир вақтим йўқ, — дедим.\nУсти ёпиқ, қишки гулхонада айланиб юрган эдим. Гулхона тўрига ўтиб, ўпкамни босолмай бир оз йиғлаб ҳам олдим. Кимнингдир афт-башарасини кўриш кўнглимга сиғмаётган эди.\nЭшик олдида қотган ўрта ёш, ориқ-озғин, новча киши ярим ўгирилиб, ёнидаги хотинини ташқарига чиқартирди. Кейин, ўзи ҳам орқага тисарилиб, индамай эшикдан чиқа бошлади.\n— Тўхтанг, — дедим.\nУнинг юзи қоқ суякдан иборат, кўзлари ичга ботган, фақат эгнидаги зангор кўйлак сал унга ранг берган эди. Қандай чиқиб кетаётган бўлса, шундай мутелик билан тўхтади.\n— Тадбирга чақиришганми?\nУ бош силкиди.\nУ яна тасдиқлади.\n— Майли. Мен ҳам етиб бораман. Ўша ерда гаплашармиз, — дедим.\nБаъзи катта йиғинлар шаҳар этагидаги боғда, янги қурилган ҳашаматли кошонада ўтар эди. Мен бугун бирор соат олдин келиб қолиб, боғни айланган, эшиги очиқ гулхонага кириб кетган эдим. Биров кўзи тушиб, эр-хотинга дарагимни айтган бўлиши керак.\nГулхонадан чиқиб устимдаги чангни қоқдим. Оқар сувда юз-қўлимни ювдим. Ниҳоят, икки ён терак бўй чўзган хиёбондан кошонага қараб кетдим.\nЙиғин замонавий шаклда расмиятсиз, дастурхон атрофида ўтаётган эди. Бир неча дўстларим мени қуршаб, ичкарига бошлашди. У ён-бу ён қарадим. Ҳалиги эр-хотин чеккада, яна бир аёл ва икки чол ўтиришибди. Уларни ёнимга чақиришнинг ҳам, ёнларига бориб ўтиришнинг ҳам иложи йўқ.\nМажлис-зиёфатга чалғигандек бўлдим.\nЛекин давра совушини кутмай дўстларим билан кошонадан чиққанимда, мендан олдинроқ чиқиб пойлаб турган эр-хотинга кўзим тушди.\nАтроф қуюқ дарахтзор.\nХилват бир йўлкадаги харакка бориб ўрнашдик.\n— Хўш? — дедим. Булар мухлис, шунчаки танишиб, икки оғиз гаплашмоқчи деб ўйлаган эдим. Фикрим тезда ўзгарди. Ориқ-озғин киши биқинига хотини туртиб қўйиб, кутилмаганда:\n— Бошимизга кулфат тушди. Биргина қизимиз бор. Ундан айриладиган бўлиб турибмиз, — деди.\n— Нега? Касалми?\n— Касал эмас. Соғ ҳам эмас, — деб қизиқ гап қилди у. — Кейинги кунлар бошқача бўлиб қолган. Маҳал-бемаҳал уйдан чиқиб кетади. Қаерга кетди, қандай юрибди, билмаймиз. Кундан-кун сўлиб бораяпти. Жони суғуриб олингандек.\n— Бировни яхши кўрадими?\n— Бу аниқ, — кўзлари ичга ботган киши хижолат чекиб қизарди. — Айтиш ноқулай бўлса ҳам… бир йигит билан учрашиб юрган. Йигит уни ташлаб, дугонасига уйланган… Ўзини бир нарса қилиб қўймасин, деб қўрқаяпмиз. Бизга ёрдамингиз керак.\n— Қишлоқдан келсак, аҳвол шу, — деди то ҳамон оғиз очмаган хотин. — Уни олиб кетолмаймиз. Ўзимиз ҳам кетолмай турибмиз. Илтимос.\nВоқеа оддий эди. Шоир айтмоқчи:\n“Бевафо кўп экан дунёда,\nМуҳаббат йўқ экан дунёда…”\nАммо эр-хотин менга Ҳазрати Хизргами, бошқа бирон ҳожатбароргами юзлашгандек, ҳуркак ва илтижоли тикилишган эди.\nСўнгги йиллар ичида одамлар орасида танилиб, барча “Шароф домла! Шароф домла!” деб арбобга айланиб қолганимдан буён мендан бировлар ёрдам кутиб, баъзан мурожаат қилишади. Олдинлар сезмаган эдим, дунёда дарди-ҳасратини кимга айтиб чора-нажот топишини билмай, гангиб юрган киши ҳам оз эмас экан. Аламли жойи, улар менинг ўзим қанчалик ҳимояга муҳтож эканлигимни ақлларига сиғдиришолмайди.\nАна, қаттиқ хасталаниб, толиққан вужудимда ҳаёт ва ўлим жанги бораябти. Тезда касалхонага ётишим керак, бу иш нима билан тугайди, ёлғиз Худога аён! Боя боққа келганимда гулхонага кириб йиғлаб олганимнинг ҳам сабаби шу эди.\nҲозир паришонланган эдим:\n— Мен у қизни танимасам, билмасам.\n— Сизни домлам деганди.\n— Бизда ўқийдими?\n— Учинчи курс, — деди ориқ-озғин киши.\nКимдир биз, домлаларни ҳар қандай талаба (ёки толиба)ни дарҳол эслайди, деб ўйласа, адашади. Билим даргоҳи бир дарё. Гоҳо ўқиётган билан битирганни ажратолмайсан. Кўпинча исми-ю, афти-ангори “алоҳида” келади, яхлит тасаввур қилиш қийин. Бунинг устига, олимларга хос хаёлпарастлик ва арбобларга хос учраган кишини эслаб қолишга имкон йўқлиги!\nМен эр-хотинга таскин бериш ўрнига, Байрамжонни ҳеч кўз олдимга келтира олмаётганимданми, ўз аҳволим оғирлигини унута олмаёганданми, негадир асабийлаша бошлаган эдим. Ўзимча ўйлаётган эдим: “Бир йигит билан бир қиз (тўғрироғи, бир йигит ва икки қиз)нинг махфий муносабатига қандай аралашасан?! Улар буни истайдими?! Бунга сенинг ҳаққинг борми?!”\n— Мен у қизни барибир эслолмадим. Суриштириш керак, — дедим эр-хотинга. Кейин, бехос жаҳлим чиқа бошлади. — Бу қанақа гап?! Ўзини тутолмаса! Ҳар нарсага сапчийверса… Ҳаёт бу!\nЭр-хотин ортиқ индамай ўринларидан туриб, эгилиб-энкайишди.\nЯна орқага тисарилишди.\nМен аччиқ-алам устида юрган Байрамжонгаю унинг ота-онасига қайси йўсинда бўлмасин, меҳрибонлик кўрсатишни истар эдим. Айниқса, бўйнимга вазифа юкланган, бировнинг хиёнати бу оила учун жабрга айланган эди.\nЛекин ўша кунлар, эртасигами ёки индини, касалхонага ётдим.\nСоғлиғим оз-моз ўнглангач, университетдан воз кечишимга тўғри келди. Кексалар айтмоқчи, қолган умримизни роҳат-фароғатда ўтказайлик, деб уйда ётиб имкон даражасида илм билан шуғулланишга киришиб кетдим. Олим ва арбоб сифатида мартабам менга етарли эди.\nШу тахлитда орадан беш-олти йил ўтди.\nХудо кечирсин, Байрамжон ҳақидаги гапни буткул унутиб юборган эдим.\nДунёнинг ишлари қизиқ. Қайсидир байрам арафаси эди, кўчада ясан-тусан қилган қизларга кўзим тушди. Ёнимда бораётган бир дўстим ҳам завқланиб қараб, байрамжон-да, деди. Шу асно шаҳар этагидаги боғ, аҳволим оғир пайтда менга учраган эр-хотин лоп этиб ёдимга тушди. Буниси майли. Дарсхонада барчадан орқада сал қисиниб ўтирадиган, жўн бир саволга жавоб берганда ҳам дув қизарадиган қиз беихтиёр кўз олдимга келди-қўйди. Ўша қизнинг тақдири кейин нима бўлди экан, деб ўйлаб хаёлим қочгандан-қочди.\nШу кундан бу савол менга “ёпишиб олиб”, ҳаловатим йўқолди. Назаримда, таъсирчан Байрамжон тоқатсизлик қилиб, фожеа рўй берган эди. Вақтида чора-тадбир кўриб унга ёрдам бера олмаганимдан изтироб чекаётган эдим… Аммо ўзимни айбдор сезиш баробарида, оқланишга ҳам уринмоқда эдим. Хўп, сен қўлидан бир иш келадиган ҳолда эмасдинг! Қолаверса, дунёдаги барча бедодликларни бартараф этиш сенинг вазифангми?! Бунинг устига, парда ортида бўлган муносабат (муҳаббат савдоси) ҳар ким “бурнини тиқавермаслиги”ни талаб қилади. Сенга “вазифа юклаш”нинг ўзи бемаънилик эди. Бунга жиддий қараб бўлмайди! Яна, даҳшатли бир ҳақиқат. Кимнингдир насибаси ўзига суиқасд қилиш бўлса, у бир куни барибир шунга етиб боради, дейишади. (Мен фаталист эмасман, лекин доим менинг ақлим Буюк Ирода олдида ожиз келади. Руҳшунос олимлар таъкидлашича, ҳатто ҳалокатга учрайдиган тайёра-самолётга ҳам одатдагига кўра камроқ одам минар ва улар асосан, бунга маҳкум этилган кишилар бўлиб чиқар экан!) Шу билан бирга, халқда ниятни яхши қил, ҳамма нарса ниятга боғлиқ, деган тушунча бор. (Замонавий тилда айтганда, кўпинча инсон ўз ҳаётини ўзи “режалаштиради”.) Инсонга ҳар ҳолда қисматни ўзгартириш имкони ҳам берилган. Инсон чироқ ёқишга қодир бўлса, рўпарасидаги қоронғи йўл шубҳасиз, ёришади.\nҚисқаси, ўтган воқеани эслаш баҳонасида минг хил хаёлга бордим. Неча йил давомида бот-бот, айб менда эмасми ёки мен айбдорманми, деб безовталанганим сабабли ўз ҳаётимга қайта-қайта назар ташлашга мажбур бўлдим. Айтиш мумкин, Байрамжоннинг тақдири ҳақидаги савол ўрнини бора-бора, мен ўзим кимман, қандай одамман, қабилидаги саволлар эгаллай бошлади… “Одам ўзи-ўзини бошқалардан кўпроқ билиши”, бунга зид ҳолатда “сенга тўғри баҳони атрофдагилар бериши” — булар бари ҳавойи гап! Одам ўзи-ўзини билса, минг йиллар бунчалик тубан ва забун яшамас эди! Атрофдагилар тўғри баҳони берса, дунё ҳам боридан батамом ўзгариб кетар эди! Мақсадга кўчсак, — “эй ўзингни ҳолатингни билмаган, Асрорқул!” деган эски ашула — мен олдиндан, ҳар қачон ким, қандай эканлигим бобида фикр юритиб келганман. Аммо энди илк дафъа юзлашгандек, чуқур ўйлашга тушган эдим.\nАтрофимдаги кишилар аксари мени “яхши одам”, пиликни кўтаргилари келганда “улуғ одам” дейишади. “Ёмон одам”, ерга уришни истаганда оппа-очиқ “худбин”, “аҳмоқ” дейдиганлар ҳам йўқ эмас. Умуман, мақтов керак бўлса — мақтов, танқид керак бўлса — танқид учун сўз ҳам, уни амалга оширадиган киши ҳам топилади. Менинг ўзим-чи? Баъзан кўзгуга қарагандек намойишда фақат умримдаги хатолар, гуноҳларни кўраман (ана, нодонлик қилиб бировларга озор берганим ёки аниқ мисол, ёш пайтим машинада бир болани уриб кетиб, мажруҳ қилиб қўйганим хаёлимда жонланади). Юрагимни ғашми, қўрқувми қамрайди. Баъзан аксинча, фақат умримдаги кўркам томонларни кўраман (ана, маломатли йилларда туҳматга қолган қанча одамни ҳимоя қилганим ёки аниқ мисол, икки етим болани фарзандларим сафида тарбиялаб вояга етказганим хаёлимда жонланади). Суюнаман. Худога шукрона келтираман… Одамнинг бутун ҳаёти аслида, соат кафтгирига ўхшаб, ёвузлик ва эзгулик орасидаги тебранишдан иборатми?! Икки елкада икки фаришта ёзиб боргани каби ҳар бир одам ҳаётида бўлган ёвузлик ва эзгуликни ўлчайдиган тош-тарозу борми?! Комил инсон дегани шу соат кафтгири билан тош-тарозини тасаввур қилиб, энг аввал ҳар ким ўз устидан ўзи ғолиб келиши эмасми?! Ҳаётда учраган тўсиқларни, бало-қазони енгиш эмасми?!\nШундай хаёллар оғушида тунлар уйқум ўчиб, азобланиб юрган эдим.\nЎтган кўклам кунлари бир тўп олимлар даврасида сафарга чиқдим.\nЯқин-узоқ турли туманларда катта-кичик қироатхоналарда учрашувлар ўтказдик. Ҳаёт кузатувларим, кўнгилдаги “дард”ларимни ўртоқлашиб, кўпдан буён буюрмаган ҳолат — вужудимда қушдек енгиллик сездим.\nНиҳоят, уйга қайтиш тараддудига тушдик. Кимдир:\n— Яхши бир мактаб бор. Кўрмайсизларми?! — деди.\nМактаб обод, янги ускуналар билан безалган экан. Муҳими, ўқувчилар ташландиқ ерни боққа айлантириб, музей ташкил этишган экан. Биз илож-ноилож рози бўлдик.\nМактабга борсак, қоровулдан бўлак ҳеч зоғ йўқ. Ўзимиз бинони, боғни томоша қилдик.\nШу пайт узун йўлкадан ҳаллослаб югуриб келаётган бир жувон кўринди.\n— Директор! — дейишди мезбонлар.\nЖувон ёш бир қизчадек югурмоқда эди. Яқинлаша бошлади.\n— Шароф домла!\nНе кўз билан кўрайки, қаршимда Байрамжон дув қизариб турарди.\nМен ҳаётимда биронта собиқ шогирдимни учратганимда ўзимни бунчалик бахтиёр сезмаган эдим…\n← Аввалги Аввалги Ўткир Ҳошимов. Ўзимнинг мўминчигим (ҳажвия)\nКейинги → Кейинги: Мамлакат Нормуродова. Ёстиқ остидаги пул (ҳикоя)


20 июн 2021, Тошкент вақти: 19:59\nЎзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгаши раиси Актам Ҳайитовнинг гўшт қимматлашгани сабаби қилиб аҳолининг жуда кўп гўшт истеъмол қилаётганини келтиргани кескин эътирозларга сабаб бўлмоқда.\n"Сиз каби раҳбарлар гўштнинг қимматлашиб кетиш асл сабабини биласиз¸ лекин айтишга қўрқасиз. Хизмат курсингиздан қўрқасиз"¸ дейди бу муҳокамаларга қўшилган фарғоналик иқтисодчи Дилоромхон Султонова.\nҲайитов баëнотига жавобан ëзган мактубида Султонова Ўзбекистонда гўш нархи муттасил ошиб бораëтганининг асл сабаблари ҳақида ўз фикрларини келтиради.\nИқтисодчи мулоҳазалари бугунги OzodMaktubда.\nOzodMaktub рукнида берилаётган материалларда воқеа-ҳодисаларга берилаётган баҳолар мутлақо муаллифлар позициясидир. Муаллифлар позицияси Озодлик позициясига мос келмаслиги мумкин.\nМен Фарғона вилояти Ўзбекистон туманидан Дилоромхон Султоноваман. Касбим иқтисодчи. Салкам ўттиз йиллик фаолиятимнинг ўн беш йили қишлоқ хўжалиги билан боғлиқ.\nЎзЛидер сиёсий кенгаши ижроия қўмитаси раиси Ахтам Хаитовнинг Ўзбекистонда гўшт нархининг қимматлашиб кетганига халқнинг гўштхўрлиги сабаб деган гапига жавобан. Ўзбек халқини гўштхўрликда, овқатланиш маданияти йўқликда айблаш очиқчасига саводсизликдир.\nМен мутахассис сифатида шундай дейман: муҳтарам Ахтам Хаитов, сиз ўз лавозиминингизни сидқидилдан бажарган бўлганингизда, хизмат пиллапоясидан сал пастроққа тушиб, оддий инсонлар билан озгина мулоқот қилганингизда эди шу дамда минбардан туриб бу гапларни гапирмаган бўлардингиз.\nГўштни кўп еймиз эмиш, сиз биласизми одамлар орасида 7-8 жондан иборат оилалар рўзғорига бир ойда бир килограмм гўшт кирмайдиган оилалар борлигини? Уялинг, сиз раҳбарман дейишга уялинг. Сиз каби раҳбарлар кўриб кўрмасликка олиб, билиб билмасликка олиб гўштнинг қимматлашиб кетиш асл сабабини биласиз¸ лекин айтишга қўрқасиз. Хизмат курсингиздан қўрқасиз.\nСиз ўйлаган оми халқ Амир Олимхон ва Худоёрхоннинг замонида қолиб кетган. Бир кун келиб сиз ҳоҳлайсизми йўқми сиздан раҳбарликни олиб, курсингиздан улоқтириб ташлайдиган кўзи очиқ , билимли одамлар бор. Билмасангиз билиб олинг. Ҳар замонда иқтисод билан ҳам шуғулланиб турсангиз фойдадан холи бўлмайди.\n2004 йилдан бошлаб ширкат хўжаликлари тугатилиб, фермер хўжаликлари ташкил этилди. 3-4 йил ҳеч ким фермернинг мушугини пишт демади. Фермер режани бажарса бўлди. Ерга қандай қарайди, режани қачон ва қандай бажариши билан ҳеч кимни иши бўлмади. Хуллас¸ ҳеч ким фермер ишига аралашмади. Гуруч оласиз бўлмаганидек¸ фермерчиликка адашиб кириб қолган кимсалар ўзига ишониб топширилган давлвт мулки бўлган экин ерларини меҳнат қилишдан қочиб, қандайдир ўзига ўхшаган кимсалар билан тиллашиб, фуқароларга шахсий уй жой қуриш учун пуллаб юборди. Қарийб 10 йил давомида чорва, пахта-ғалла ва сабзавотчилик учун ажратиб берилган экин ерларини бошқа кимсаларга шахсий манфати учун сотиш пойгаси авжга чиқди. Энг ачинарлиси бу ишларнинг тепасида туман ҳокимлари, қишлоқ хўжалиги мутахассислари, ер-мулк кадастри бошлиқлари ва ММТП раҳбарлари турганлигидир. Улар тупроқ унумдорлиги яхши, сувга ўнг, деҳқонча қилиб айтганда “лақим” ерларни ҳар хил мақсадлар учун ноқонуний равишда фуқароларга сотиб юборишди. Ҳуқуқ тартибот идоралари бу ишларни кўриб кўрмасликка олишди. Шу туфайли йилдан йилга қисқариб кетган пахта ва ғалла майдонлари чорва фермерлари зиммасига юкланди. Яъни чорва ерларига ҳокимлик босими остида пахта ва ғалла экилди. Бу эса чорва учун мўлжалланган озуқа экинларининг, бунга мутаносиб равишда чорва бош сонининг камайиб кетишига олиб келди. Бу биринчи сабаб.\nИккинчи сабаб: туман ҳокимлари ҳеч қандай аукционсиз ўз таниш- билишларига қора моллари бор ёки йўқлигини текширмасдан туриб унумдор ерларни ажратиб беришди. Шундан кейин бу ерда чорва моллари боқиляптими¸ йўқми¸ биров назорат қилмади.\nРеспубликада пахта ва ғалланинг харид нархи ошганига эндигина 2-3 йил бўлди. Ундан аввал пахтанинг ва ғалланинг ўз таннархидан паст баҳога сотилишидан қатъий назар уларнинг энг охирги чиқиндисидан тайёрланадиган чорва озуқасининг нархи эса пахта ва ғалланинг харид нархидан бир неча баробар юқори бўлди. Буни ҳам ҳеч ким назоратга олмади. Агар туманда ҳокимлар адолатли қарорлар чиқариб, ҳар бир чорва фермер хўжалигининг иш фаолиятини таҳлил қилиб керак бўлса ёрдам бериб, яхши ишламайдиган чорвадорларни ўрнига бошқасини қўйиб иш юритганида эди ҳозирги кунда Республикада гўшт маҳсулотлари анча кўпайган бўлар эди. Сўзимнинг исботи сифатида Республика Бош Прокуратураси текширув хулосаси далолатномасини жўнатяпман


05:00 / 28.02.2017 2437 pdf Ўқиш режими + -\n...Аммо буюк масъулият, қийинчиликни ўзида мужассам қилган кишига кўп уйқу ва кўп роҳатни нима қизиғи бор. Расулуллоҳ (с.а.в.) Ушбу ўгитни ҳақиқий маънода тушунганлари учун Хадижа (р.а.)га: «Эй Хадижа! Энди ухлаш вақти ўтиб кетди», дедилар...\nОламлар робби Аллоҳга ҳамд бўлсин. Яхши кўрган кишисига муножот қилиб кечани иҳё қилган пайғамбар алайҳиссаломга, у зотнинг оилалари ва саҳобаларига ҳамда Қиёмат кунигача у зотнинг дастурларида бўлган кишиларга саловотлар бўлсин. Одамлар ухлаганда таҳажжудга уйғонган, ҳоли қолиб вақтини таҳажжуд билан ўтаган, сайр ва бўстонини ҳамда Қуръон тиловатини ҳам таҳажжудда ўтаганларга мақтовлар бўлсин.\nКел биродар, роҳат эшигини ёпгинда жидду-жаҳд эшигини очгин. Уйқу эшигини ёпгинда бедорлик эшигини очгин.\nМен шундай бир инсонларни кўрдимки, ёшлари улғайган бўлсада ўзлари соғломдирлар. Масжид, ибодат ва ўз юмушларига юриб боришда табиий бир ҳолда бўлишади. Улардан ёшликлари ҳақида сўрасам, таот-ибодат хусусан тунги намозни адо этишгани ҳақида хабар беришади. Мен эса: «Аллоҳга ҳамд бўлсин, мана шу кишилар ёшликларини Аллоҳни эслашда ўтказишган эди, Аллоҳ ҳам уларни қариликларида эслади. Қуйидаги сўзни айтувчи нақадар рост гапирибди.\nБу аъзоларни ёшликда сақлаган эдик, Аллоҳ бизга уни кексайгач ҳам сақлаб берди. (Жомиъул улум вал ҳикам) Ибн Ражаб Ҳанбалий.\nРасулуллоҳ (с.а.в.) қуйидаги сўзлари нақадар ростдир. «Ўзингизга кечани (бир оз қисмини таҳажжуд билан) бедор ўтказишни лозим тутинг, чунки у сизлардан олдинги солиҳ кишиларни одати бўлиб, Аллоҳга қурбат – яқинлашиш воситаси ҳамдир. Ва яна гуноҳдан тўхтатиб, ёмонликларга каффорот бўлиб, жасаддан касалликни ҳайдайди. (Термизий ривояти).\nМен бунга Расулуллоҳ (с.а.в.)ни Абдуллоҳ ибн Умарни мақтаб айтган қуйидаги «Абдуллоҳ тунги (таҳажжуд) намозини ўқиса мунча ҳам яхши», деб айтган ҳадисни мисол қила оламан. (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).\nМана шу мавзу танлашимга сабаб таҳажжудни шаръий томондан, кейин илмий томондан ёритмоқ сўнгра ҳадису шарифдаги эъжози илмий томонини зикр қилишга бўлган ожизона уринишдир. Агар бу баҳсим хато бўлса мендан ва шайтондандир. Бунинг учун Аллоҳга истиғфор айтиб, Аллоҳ ушбу ожизона ишимни бола чақа фойда бермайдиган фақатгина соғлом қалб ила келингандаги фойда берадиган кунда ҳасанотларимни мезонда оғир босилишига сабаб бўлишини сўраб қоламан. Аллоҳ бу ишни барча макондаги мусулмонларга фойдали қилсин. Ва мендан олдин ким қўл урган бўлса Аллоҳ баракотли қилсин. Бизларни охирги даъвоимиз оламлар рабби Аллоҳга ҳамд айтишдир.\nБаҳс бир нечта фаслларни ўз ичига олади.\nБиринчи фасл: Ҳадис матни, шарҳи ва бу ҳақдаги уламолар фикри учун хосладим.\nИккинчи фасл: Унда мен илмий баҳсларни ишлатиб, уч қисмга бўлдим.\n1-Баҳс; Уйқу ва унинг турлари\n2-Баҳс; Уйқунинг физиологик жиҳати\n3-Баҳс; Уйқу изтироблари\nУчинчи фасл: Таҳорат, поклик ва мисвок\nТўртинчи фасл: Умумий сифатдаги намоз фойдалари\n2-Баҳс; Уни уч қисмга бўлдим.\nБиринчи жуз; Намоз ва уни ўпка ҳимояси\nИккинчи жуз; Намоз ва қалб валентлиги\nУчинчи жуз; Намозга ўхшаш нарсаларда қиём туриш ва уни нафс, асаб касалликларидаги муолажаси.\nБешинчи фасл: Сажданинг фойдалари\n1-Баҳс; Сажда ҳушдан кетишни олдини олади.\n2-Баҳс; Сажда қанд диабет касаллигини кучайишини олдини олади.\n3-Баҳс; Сажда ва жигарга фойдаси.\nОлтинчи фасл: Қиём туриш учта баҳсни ўз ичига олади.\n1-Баҳс; Қиём ва иммунитет жиҳозларини кучайтириши.\n2-Баҳс; Таҳажжуд намозининг фойдаси.\n3-Баҳс; Қуръонда шифо бордир.\nЕттинчи фасл: Кечаси ва унинг биологик соатга алоқаси ҳамда зикр ва дуо учун уйғонишнинг фойдаси.\nСаккизинчи фасл: Ҳадисдаги илмий эъжоз кўринишини хосладим.\nЎзингизга кечаси туришни лозим топинг\nҚуръон бизни кечани қоим этишимизга чақиради. Аллоҳ таоло: «Кечанинг (бир қисмида) уйғониб ўзингиз учун нафл (ибодат бўлган намозни ўқинг. Шоядки, Парвардигорингиз сизни мақтовли мақомда тирилтирур». (Исро-79)\n«Зилолул Қуръон» китобида муаллиф бу Қуръон ва таҳажжудни ўша мақтовли мақомга олиб борувчи йўл, деб атади. Демак Расулга, намоз таҳажжуд ва Қуръонга буюриш билан мақтовли мақомга эришиш айтилмоқда. (Зилолул Қуръон, 15 жуз, 62 бет)\n«Уларнинг ён бошлари ўрин – жойларидан йироқ бўлур. Улар Парвардигорларига қўрқув ва умидворлик билан дуо – илтижо қилурлар ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ эҳсон қилурлар. Бас уларнинг қилиб ўтган амалларига мукофот қилиб, улар учун беркитиб қўйилган кўзлар қувончини бирон жон билмас», (Сажда-16-17).\nИбн Қайюм: «Кечани қоим қилганларга бирор жон билмайдиган кўзлар қувончи бўлмиш мукофот тайёрлаб қўйгани ҳақида фикр юритиб, кечаси безовта, қўрқинч, изтироб билан ўринларидан кечки намозга турувчиларга жаннатда кўз қувончи бўлишини қаранг.\n«Зилолул Қуръон» китобида «Уларнинг ён бошлари ўрин – жойларидан йироқ бўлур» оятини шарҳлаб, бу оят кечадаги ўрин жойни расмини чизиб ёнбошни ерга суянтириб, роҳатланиб, уйқу билан лаззат олишга чақиради. Лекин бу ёнбош унга жавоб бермайди. Чунки юмшоқ жойга суяниш бошқа машғулот сари етаклайди. Лаззатли дам олиш, Раббисидан, унга юзланишдан, хавф ва умид қилишдан машғул этади. Ва яна Аллоҳ азобидан хавфга тушиш, раҳматидан умид қилиш, ғазабидан хавф этиш, розилигидан умидвор бўлишдан тўсади. Аллоҳга гуноҳкор бўлишдан хавфга тушиш ва Уни тавфиқидан умидвор бўлиш ҳақида Қуръон қуйидагича сўз юритади:\n«Улар Парвардигорларига қўрқув ва умидворлик билан дуо – илтижо қилурлар» (Сажда-16).\nУлар мана шу ҳассос ҳолат ва қизғин дуо пайтида мусулмон жамоати олдидаги вазифаларини адо этиб, Аллоҳ учун итоат этган ҳолда уларга ризқ қилиб берилган нарсани инфоқ этишади.\n«Уларни қилиб ўтган амалларига мукофот қилиб, улар учун беркитиб қўйилган кўзлар қувончини бирон жон билмас» (Сажда-17).\nБу оятда ажойиб таъбир бўлиб, олий Аллоҳ шундай нарсаларни итоаткор бандаларига тайёрлаб қўйган. Уни ўзидан бошқа бирор киши кўрмаган. Бу неъмат ўз ҳузурида хос этиб беркитиб қўйган. Қачон унга йўлиқилгандагина эгаларига кўрсатади.\nЭй Аллоҳ … У Аллоҳ Ўз карамидан бандаларига мўл-кўл қилур. Уларни ибодатлари қанча бўлишига қарамасдан Ўз фазлига кўмиб қўюр. Ҳатто Ўз инояти ва риоятига олиб Ўз ҳузурида тайёрлаб қўйган нарсаларини ҳам ато қилур. Чунки У Аллоҳ саҳиҳ ва нарсаларни кўплаб ато этувчи Зотдир.\n«Улар кечадан озгина (фурсатгина) кўз юмар эдилар. (Зариёт-17)\n«Эй кийимларига ўралиб олган зот, кечаси (бедор бўлиб, намозда) туринг! Фақат озгина – унинг (кечанинг ярмида (ухлаб ором олинг) ёки (уйқуни кечани) ярмидан ҳам бир оз камайтиринг ёхуд унга (бир оз) зиёда қилинг (яъни, кечанинг ярмидан кўпроғида ухлаб, истироҳат қилинг) ва Қуръонни тартил билан (яъни, дона-дона қилиб) тиловат қилинг. Зеро, Биз сизга оғир – Сўзни – Қуръонни туширажакмиз. Албатта кечаси (ибодат учун бедор бўлиб) туриш (тун уйқу – ором вақти бўлгани сабабли) жуда оғир юкдир ва (лекин у пайтда кундузги безовталиклар бўлмагани учун) энг тўғри сўздир. Албатта Сиз учун кундузи узун – тинимсиз машғулот бордир (шу сабабли кечалари бедор бўлиб ибодат қилинг, Парвардигорларингизнинг номини (мудом) ёд этинг ва унга бутунлай берилиб (чин ихлос билан бандалик қилинг) (Музаммил сураси-1-8-оятлар).\nИмом Қуртубий: «Эй (кийимларига) ўралиб олган зот» оятида икки фойда бордир. Бири, меҳрибонлик. Иккинчиси, ҳар бир кечаси ўралиб ётган киши учун кечада қоим бўлиб (ибодат билан машғул бўлишдан) огоҳ этиш бор», деб айтдилар.\nЗамахшарий: «Кечаси кўтарилувчи нафс ана ўша жойидан ибодат учун кўтарилади. Демак жойидан кўтарилса шунда уйғонади», дедилар.\nРасулуллоҳ (с.а.в.)га ўрнингдан тургин дейилганида у зот ўринларидан турдилар, ўша турганларича, йигирма йилдан кўпроқ муддат дам олмасдан Аллоҳни даъватида тик турдилар. «Эй ўралиб олган зот» сўзи осмон даъвати ва буюк, олий овоз бўлиб, бу дегани улкан, машаққатли, оғир ишга тур! Уйқу ва роҳат даври ўтиб кетди маъносини англатади. Ўз нафси учун яшайдиган киши ҳақиқатда роҳатда яшайди лекин арзимас кичик ҳолда яшаб кичик ҳолда вафот этади. Аммо буюк масъулият, қийинчиликни ўзида мужассам қилган кишига кўп уйқу ва кўп роҳатни нима қизиғи бор. Расулуллоҳ (с.а.в.) Ушбу ўгитни ҳақиқий маънода тушунганлари учун Хадижа (р.а.)га: «Эй Хадижа! Энди ухлаш вақти ўтиб кетди», дедилар.\n«Кечаси тур» дейилмоқда. Албатта улкан аҳамиятли нарсага мазмунли тайёрланиш воситаси кечани қоим қилиш билан бўлади. «Биз сизга оғир сўзни – Қуръонни туширажакмиз». Албатта бу файзли нурни қўлга киритиш ва оғир нарсани қўлга киритиб қамраб олиш учун узундан узун тайёргарликка муҳтож бўлинади. Бундаги истиқомат – тўғри йўл тараддудсиз узундан узун тайёргарликка муҳтож бўлинади.\nКечани қоим қилиш, одамлар ухлаб кундалик ҳаёт ташвишларидан узилган пайтда Аллоҳ билан боғланиб, У билан бирга якка ҳамроҳ бўлиш орқали амалга оширилади. Коинот сукунат турганида Қуръонни дона-дона қилиб ўқиш ана ўша Расулуллоҳ (с.а.в.) кутиб турган оғир сўзни кўтариш воситаси бўлмиш зоди роҳиладир. Ва бундан ташқари бу дуолар билан дуо қилувчи барча авлодларга ҳам зоди роҳила бўлиб, бу сабабли машаққатли йўлни нурафшон этиб, бу нурли йўлдаги зулумат ичидаги шайтон васвасасию, адаштиришдан сақлайди.\n«Албатта кечаси (ибодат учун бедор бўлиб) туриш (тун уйқу-ором вақти бўлгани сабабли) жуда оғир юкдир ва (лекин у пайтда кундузги безовталиклар бўлмагани учун) энг тўғри сўздир».\nУйқу чақириғи, тўшакни ўзига жалб этишидан ғолиб бўлиш жуда оғир юк, лекин руҳ устидан ҳукмронлик, Аллоҳ амрига лаббай дейиш, У билан улфат бўлиш каби ишларни қўлга киритилади. Сўнгра кечада энг тўғри сўз ҳам бордир. Чунки зикрни ҳаловати бор намозни эса хушуъси бор. «Албатта сиз учун кундузи узун – тинимсиз машғулот бордир» Кундузидаги ишини камайтириб, кечани раббиси учун ажратишда фақат Аллоҳга юзланиш маъноси бор.\n«Албатта Раббинг сени ва сен билан бирга бўлган тоифани билади». Албатта У сени кўради. Сен ва сен билан бирга бўлган тоифани Аллоҳ мезонида қабул қилинди. Албатта Раббинг сени ва уларни ёнбошлари тўшакларидан ажраганини, Аллоҳни нидосига қулоқ тутганингизни билди.\n2: Ҳадисдаги далиллар\nБиз чақираётган кечани қоим қилиш учун ҳадис ҳам ворид бўлган.\nРасулуллоҳ (с.а.в.): «Кечаси қоим (яъни бедор) бўлишни ўзингизга лозим тутинг, чунки у сизлардан олдинги солиҳлар одати, Аллоҳга қурбат (яқинлик) қилиш, гуноҳдан ман этувчи, гуноҳларга каффорат бўлувчи ҳамда жасаддан касалликни ҳайдовчидир», дедилар.\n(Имом Ҳоким, Байҳақий, Табароний, Термизий, Ибн Наср, Ибн Абу Дунё ва Ибн Асокирлар ривояти).\nБу кечаси бедор бўлиш қадимий одат бўлиб, аввалги комил инсонлар уни бажаришда бардавом бўлишган. Ҳадис лафзидаги «Қурбат» сўзи араб қоидасига биноан накра (ноаниқ ҳолдаги от) бўлиб келган. Ва Яна «Қурбатун» сўзи ўзидан аввалги келган «солиҳлар одати» жумласига боғланмасдан келди. Бу сўз боғланмасдан ўзи мустақил келиши яқинлашишни энг чўққисини ифода этади.\nИбн Ҳижож: «Кеча бедорлик билан қоим бўлишда худди, бўронли шамол дарахтдан қуриган баргларни тўкиб юборгани каби гуноҳларни тўкиб юборади, қалбларни нурга тўлдиради, юзга чирой киритади, дангасаликни кетказади, баданни фаоллаштиради. Худди осмонда бизга ёрқин юлдузлар кўрингани каби фаришталар осмондан уни ўрнини кўришади», дедилар. (Мановийнинг Файзул қадийр китобидан).\nАллоҳга қурбат (яқинлик ҳосил қилиниши)\nҲақиқатда Аллоҳ розилиги учун кечаси бедор бўлиш энг улкан яқинлик ҳосил қилиш амалларидандир. Қандоқ ҳам ундай бўлмасинки, Абдуллоҳ ибн Масъуд (р.а.): «Огоҳ бўлинг! Албатта Аллоҳ икки кишидан кулади. Бири совуқ бўлган кечада тўшагидан, устки ёпиб олган нарсасидан ажралиб чиқади, таҳорат олади сўнгра намозга туради. Аллоҳ таоло фаришталарига: «Бандам бундай қилишига нима мажбур қилди?» дейди. Фаришталар: «Раббимиз Ҳузурингдаги нарса умидида ва илинжида», деб айтишади. Шунда Аллоҳ: «Улар умид қилишган нарсани бериб, улар қўрқишган нарсадан омонда қилдим», деб айтади», дедилар. (Табароний ривояти).\nРасулуллоҳ (с.а.в.): «Агар Аллоҳ бир бандасидан кулса ўша банда учун ҳисоб йўқдир», дедилар. (Имом Аҳмад ривояти).\nҲасан Басрий : «Агар банда сажда қилиб ухлаб қолса Аллоҳ фаришталарига мақтаниб: «Бандамга қаранглар, у менга ибодат қилмоқда-ю руҳи эса мени ҳузуримда сажда қилмоқда», дейди», деб айтдилар.\nКеча ва таҳажжуд аҳлари ҳабибимиз Муҳаммад (с.а.в.) хабар берганларидек Аллоҳнинг хос аҳлларидандир.\nБанда ҳар гал Мавлоси бўлмиш Аллоҳга яқинлашганида Уни розилигига етишиб нуридан баҳраманд бўлади.\n«У Кунда (мўминларнинг) юзлари ёруғ, кулгувчи ва хуррам бўлур» (38-39).\nСаид ибн Мусаййаб: «Киши кечаси намоз ўқийди Аллоҳ у сабабли юзида нур пайдо қилади ва барча мусулмонлар у кишини яхши кўради. Бирор марта у киши билан кўришмаган кимса ҳам мен бу кишини яхши кўраман дейди. (Ибн Хиротни таҳажжуд номли китоблари)\nТаҳажжуд китобининг 121-122-саҳифасида Муборак ибн Фазоладан ривоят қилинади. Бир киши Ҳасанга: Эй Абу Саид яъни Ҳасан! Банда Аллоҳ таолога қайси амали билан яқин бўлади? деганида, у зот: «Кечани ярмида банда қоим бўлишидан афзалроқ Аллоҳга яқин қиладиган амални билмайман», дедилар.\nКечаси (таҳажжудга) туриш сизлардан аввалги солиҳларни одати\nИмом Мановий «Файзул қодир» китобининг 4-жилд 351-саҳифасида кечаси намоз ўқиш қадимий одат бўлиб, аввалги олимлар у нарсада бардавом бўлишган ва уни сақлаш учун кўп ҳаракат қилишган.\nИбн Аббос (р.а.) айтдилар. Исо алайҳиссалом қачон кеч кирса оёқларини текислаб то субҳ бўлгунича намозда тутардилар. (ал-Бидоя ван-Ниҳоя 2-жилд 16-саҳифа)\nҲадисда: «Аллоҳ учун намозларнинг афзали Довуд алайҳиссалом намозларидир. Рўзаларнинг афзали Довуд алайҳиссалом рўзаларидир. Кечани ярмида ухлаб учдан бирида турардилар, олтидан бирида яна ухлардилар. Рўза хусусида эса бир кун оғизлари ёпиқ ва бир кун оғизлари очиқ бўлар эди. ((Ибн Хиротни таҳажжуд номли китоблари)\nКечаси намозга туриш гуноҳлар учун каффоратдир\nМуоз ибн Жабал ривоят қилган ҳадисда келтирилишича Расулуллоҳ (с.а.в.): «Сени яхшилик эшиги учун йўллаб қўяйми? Рўза пардадир, сув оловни ўчиргани каби садақа хатоларни ўчириб юборади. Кишини кечасидаги намози, деб қуйидаги оятни ўқидилар. «Уларнинг ёнбошлари ўрин-жойларидан йироқ бўлур (яъни тунларини ибодат билан ўтказишиб, оз ухлайдилар). Улар Парвардигорларига қўрқув ва умидворлик билан дуо-илтижо қилурлар ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ-эҳсон қилурлар. (Сажда-16).\nКечаси бедор бўлиш гуноҳлардан тўхтатади\nАбу Ҳурайрадан (р.а.) ривоят қилинади. Бир киши Расулуллоҳ (с.а.в) ҳузурларига келиб: «Фалончи кечаси намоз ўқийди ва тонг отганида ўғирлик ҳам қилади», деганида, у зот: «Айтаётган нарсангдан намози тез кунда тўхтатади», дедилар. Имом Аҳмад ва Байҳақийлар ривояти\nКечаси таҳажжудга туриш бадандаги касалликларни даф этади\nИбн Ҳажжож айтдилар. Кечаси қоим бўлишда кўплаб фойдалар бордир. Худди шамол дарахтдаги қуриган баргни тўкиб юборгани каби таҳажжуд ҳам хатоларни ўчириб юборади. Қабрни нур қилиб юзни чиройли қилади, дангасаликни кетказиб баданни фаоллаштиради. Фаришталар осмондан туриб уни ўрнини худди биз осмондаги ёруғ юлдузларни кўганимиз каби кўриб туришади. (Имом Мановийнинг Файзул Қодир китоби, 4-жуз, 351-саҳифа).\nАбу Ҳурайрадан (р.а.) ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ухлаётган вақтингизда шайтон бўйнингизга учта тугун тугиб қўяди. Ҳар тугунни ҳаракатга келтириб, кеча ҳали узун, ётавер, дейди. Агар киши уйғониб, Аллоҳни зикр қилса, тугунларнинг бири ечилади. Агар таҳорат қилса, иккинчиси ечилади. Намоз ўқиса, тугунларнинг ҳаммаси ечилади ва киши нафси пок, фаол ва ғайратли бўлиб, тонг орттиради. Аммо уйқуда ётаверса, нафси ифлос, дангаса бўлиб уйғонади», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоятлари.\nҲадиснинг илмий баҳси\n1-баҳс: уйқу ва унинг турлари\n2-баҳс: уйқунинг физиологик ҳолати\n3-баҳс: уйқунинг асоратлари\nБиринчи баҳс (Уйқу ва унинг турлари)\nУйқуннинг таърифи: У фаол табиий ҳолат бўлиб, сокин эмасдир. Фаоллиги даражаси уйқу даври орқали ҳар турлик даражада бўлади.\nУ ташқи таъсирларга жавоб бериши пасайиб, уйғоқ ҳолатга яқин бўлади.\nТабиий уйқунинг ўртачаси қандай\nЎртача ухлаш кишилар орасида тафовутли бўлиб, кечаси 7-8-соат оралигида бўлади. (Бир ёки икки соат оралигида кўпайиб камайиши мумкин).\nТабиий уйқу баъзиларда 10 соат ва яна баъзиларда 5 соат бўлиши мумкин. Масалан баъзи ҳайвонларда 16 соат бўлади. Хачир 3 соат ухласа, кўршапалак 16 соат ухлайди.\nКўпгина уйқулар тушсиз уйқу қаторига киради. Табиий уйқу кечани учдан бирини аввалги қисмида чуқурлашади. Лекин кечанинг учдан бирини охирида бироз озаяди. Кўпгина тушлик уйқулар кечасидаги уйқунинг охирги қисмида бўлиб, инсон ўша пайтда жисми фалаж бўлишига қарамасдан мияси жуда фаол бўлади.\nШу ерда баъзи савол юзага чиқади. Уйқу мобайнида изтиробни алоқаси борми?\nЖавоб ҳа! Бўлади.\nИзтироб ва таранглик (Stress and Anxiety) уйқу низоми бузилишига олиб боради. Баъзида маҳрумликка ҳам олиб боради. Чунки изтироб «Куртизул»ни камайтириб, «Leukotriens» даражаси тушиб кетишига олиб бориб оқибатда уйқусизликка олиб боради.\nИккинчи баҳс (Уйқу физиологияси)\nЮқорида ишора қилиб ўтилдики, уйқу табиий ҳолатда бўлиб, сокин эмас, дейилди.\nУхлаётган кишида содир бўладиган физиологик ўзгариш нима у?\n1. Уйқунинг физиологик ҳолати ва унинг мияга алоқаси (CNC)\n2. Уйқунинг физиологик ҳолати ва унинг ўпкага алоқаси. (Pulmonay)\n3. Уйқунинг физиологик ҳолати ва унинг юракка алоқаси. (Heart)\n4. Уйқунинг физиологик ҳолати ва унинг ҳазм қилиш аъзоларига таъсири (GIT).\nУчинчи баҳс (Уйқу изтироби)\nБиринчи баҳс (Поклик ва таҳорат)\n«Покланишингиз учун осмондан сизларга сув туширди». (Анфол-11)\nРасулуллоҳ (с.а.в.) Анас ибн Моликка васият қилиб: «Эй ўғилчам! Агар доим таҳоратда юришга қодир бўлсанг шундай қилгин. Чунки ким таҳоратли ҳолатида ўлим келса унга шаҳидлик берилади», дедилар. Имом Термизий ривояти.\nДоктор Аҳмад қози «тиббул исломий» нашрида келтиришича, Саратон касаллиги келиб чиқишига оғизни тозаламаслик, орқа тешикни ва таносул аъзоларини ювмаслик каби иллатлар сабаб бўлиши исботланган, деб айтди.\nИскандария университети дўхтирларидан бир гуруҳи таҳоратни соғликка илм жиҳатидан қандай алоқаси бор, деган хусусда тажриба ўтказиб қуйидаги натижа билан чиқишди.\nБурунни ички қисми кўпгина таҳорат қилмайдиганларда оқарган бўлиб, уни ички қисмида баъзи ғубор ва қобиқ пайдо бўлади. Аммо таҳорат қилиб юрадиганларда эса уни акси яъни қобиқ ва ғуборлардан холи бўлади.\nМикраскобда текширилганида қуйидаги бактериялар топилди:\nЧирмашувчи, тўпланиб олувчи бактериялар босиб олиши ва ўпкасида ўрама зиёдалашиши\nБактерия топилмайди фақат озчиликдагина у бактерия борлиги кузатилади. Бурунга саҳиҳ сув олишни ўрганишгандан кейин ўша озчиликда ҳам бу нарса йўқ бўлиб кетади.\nШунингдек бурунга уч марта сув олиб чиқариб ташлаш бурун чуқурчасидан шилимшиқни ишлаб чиқаришни кетказиб, бурун тешигини намлаб, ҳаво юришини тартиблаб чиқади. Бурунга сув олиб ташлашда таҳорат олаётган киши бурун пардасига ёпишиб олувчи ғубордан халос бўлади. Одатда бу ғубор бурун қичиши, ўпкадаги баъзи касалликларга сабаб бўлади. Шунингдек таҳорат жасадни бошқа жойларига ҳам тозалик баҳш этади.\n(Д. Зуҳайр Қаромийнинг намоз билан даволаниш китобидан).\nТаҳорат ва қон айланиши\nТаҳорат ва покланиш таҳажжуд ўқувчи киши таҳажжудни адо этишдан олдин бажариши лозим бўлган амаллардир. Таҳоратни нафсий фойдаларидан ташқари тиббий асоратлари ҳам бор. Нафсий фойдаларига келсак, иймон зиёдалашиши, гуноҳлардан каффорат бўлиб, қийинчиликда уни адо этиш улкан ажрни қўлга киритишга сабаб бўлишидир. Тиббий фойдаларига келсак, артерия ва томирларда қон айланишини ошириб юборади. Хусусан ёз фаслида совуқ сувни ишлатиши билан совутиш амалиёти содир бўлади. Ундан ташқари таҳорат жисмдаги ифлослик ва чиқиндиларни чиқариб ташлайди. У чиқиндилар томир орқали тери ташқарисидан етиб келган эди. Аммо қаттиқ қиш ҳолатида эса тўсилиб қолиши сабаб терида қон айланиши озаяди. Шу ҳолатда ҳам таҳорат амалиётидан фойдаланади. Таҳорат аъзолари артерия ва томирларга тўладир. Шуни сингари кийим билан тўсилмаган ва қон айланиши зиёдалашади. Шунинг учун таҳорат аъзоларни сув етиши билан совуши бошқа аъзоларга қараганда кўпроқ кузатилади.\nБу ерда бир нарсага ишора қилмоқ керакки, доктор Ҳонд Ланд «Табиий муолажалар фалсафаси» китобида шу нарсани таъкидлайдики, сув билан ғусл қилиш жисмни магнитик қувватини фаоллаштиради. Бу ҳақда Илади Болбит ҳам «Инсон маданияти ва муолажаси» (human culture and cure) китобида бу ҳақда гапирган.\nБундан ташқари «calvanometer» ускунасига қўйиб тажриба олиб борилганида шу нарса аён бўлдики, жисмни қайси томонига сув етса ўзгариш содир бўлади. Тажриба яна шу нарсани кашф қилдики, совуқ ўлкаларда яшовчилар иссиқ ўлкаларда яшовчиларга қараганда соғликлари кўпроқ яхши бўлар экан. Бу тажрибалардан биз шундай нарсани даъво қилсак бўлардики, таҳорат қилиб юришга одатланган кишилар таҳорат қилмайдиганларга қараганда соғлик учун керакли фойдани кўпроқ касб қилиб олишар экан.\nИккинчи баҳс: Мисвок\nОишадан (р.а.) ривоят қилинади. Расулуллоҳ (с.а.в.): «Мисвок оғизни тозалаб Раббни рози қилади», дедилар. Имом Аҳмад, Насаий, Байҳақийлар ривояти.\nДоктор Абдурраззоқ Масъудни «Мисвок ва тишга аҳамият бериш» номли китобида келтирилишича, мисвокда ҳам Афс (сиёҳ тайёрланадиган мева)даги моддалар бор. Ва чиришни олдини олишга ҳам таъсири кучли. Афс ҳам тозаланишда ишлатилади. Энг машҳури афс қон кетшини олдини олади. Бундан ташқари милк ва тишни тозалаб кичик жароҳатларга шифо бўлиб, қон кетишини ман этади.\nШунингдек мисвокни Хардал (Sinnigrin) ҳам алоқаси бор. У глюкозадан таркиб топган ёғдир.\nГермания университетининг эпидемиология ва бактериология илми институти мудири Олим Радвот исботлашича, мисвокни асорати бактерияларни йўқ қилишда пенсилиннинг асоратига ўхшайди.\n1) Намозни кемирчакдан ҳимояси\n2) Намозни кемирчак касалини шифо топишини тезлаштириши\n1) Намоз ўпкадаги касалликлардан сақлаши.\n2) Намоз ва қалб фаолияти.\n3) Намозга қоим бўлиш ва уни асаб ҳамда нафс касалликларини муолажа қилишдаги асорати.\nБешинчи фасл: Сажда фойдалари\nБиринчи баҳс: Сажда ҳушдан кетишни олдини олади\nИкки марта ўтказилган илмий тадқиқотдан шу нарса аён бўлдики, албатта сажда кишидаги онгни зиёдалаштириб, ҳушдан кетишни олдини олади. У тажрибани биринчиси жаноб Хогол бошчилигида бир неча тиб олимлари билан биргаликда ўтказилди. 1994 йили ушбу баҳс (Cardiak Jornal) Arq Bras) китобида чоп этилди.\nИккинчиси Пол Барух бошчилигида инглиз дўхтир олимлари жамоаси ҳузурида ўтказилди ва уни (Health Jornal) китобида чоп этилди.\nҲушдан кетишни сабаби қон камайиб кетишидир. Бу эса ўз ўзидан асаб бузилишига олиб келади. Биринчи тадқиқот ҳушидан кетган (suncope) касаллигига чалинган 122 -та беморлар орасида ўткзилди. Ва уни босими қалб уриши кейин табиий ҳолатини ҳамда табиий ҳолатдан кейинги ҳолатини қайд этиб борилди. Сўнгра уни каравотга суяб қўйишга буюриқ берилди.\nҲушидан кетганларнинг 52-тасини ёнбошлатиб қўйиш билан ҳушига кела бошлади. Энди сажда ёнбошлагандан кўра кўпроқ фойда беради, чунки саждада димоғга кўпроқ қон урилади.\nҲушидан кетганларнинг 24-тасини бошини 25 даражада кўтариб қўйиб, ҳушдан кетишдан олдинги ва кейинги ҳолати текширилган эди қуйидагича натижа билан чиқилди.\n(Beta Endorphin) моддаси кўпайиб, у ҳушдан кетилишидан олдин сусайтиришни кучайтирадиган моддадир. Аммо сажда нафс ва ақлни ана шу сусайтирувчи моддани ишлаб чиқаришдан сақлайди. Ва яна ушбу хусусдаги тадқиқот қуйидаги натижаларни кашф қилди. Аллоҳ ҳузурида сажда қилишдан бош тортадиганлар қонларида «أسيو بروترونل» кимёвий моддаси борлиги аниқланди. Ушбу моддани аслида вазифаси қон босими камайиб кетганида қон томирлари қисилган йўлидан жисмнинг барча томонига қонни тақсимлаб беради.\nҚуръон ва суннатда келган илмий мўъжизаларнинг бутун дунё йиғинидан иқтибос қилинди. Доктор Абдушукур Абдулатиф/ Дубай шаҳри «Сажда ҳушдан кетишни олдини олади» номли китобдан.\nСажда қанд диабет касаллиги кучайишини олдини олиши\nРасулуллоҳ (с.а.в.): «Бандани Раббисига энг яқин бўлган пайти саждадаги ҳолатидир. Шундай экан саждада дуони кўпайтиринглар», дедилар. Имом Муслим, Абу Довуд, Насаий, Аҳмад ва Байҳақийлар ривояти.\nТуҳу университети тиббиёт факултети устози Хрукий Клин баҳс ўтказишиб қуйидаги ҳақиқатга фикр қаратди. Қанд касалига чалинганлар ва чалинмаганлар орасида тажриба олиб борилди. Натижада шу нарса кузатилдики, кун бўйи ишлари устида тик турувчиларда сийдик йўли орқали бумин моддаси катта миқдорда йўқ бўлади. Чунки тик туриш қон оқимини буйракка қуйилишини камайтиради. Аммо сажда юракка қон етишини зиёдалаштириб, буйракка қон оқиб, қондаги «اليورين والكرياتين والكرياتينين» каби зарарли моддаларни чиқариб юбориши ҳам кучаяди. Бу моддалар димоғ ва марказий асаб қисмларида зарарли асоратларни кучайишига сабаб бўлади.\nҚуръон ва суннатдаги илмий эъжоз еттинчи бутунжаҳон йиғини ишидаги доктор Абдушукур Абдулатифнинг «Сажда қанд диабет касллигини кучайиб кетишини олдини олади» китобидан иқтибос.\nСажда ва унинг жигарга фойдаси\nТиббиёт факултети устози доктор Уканура 1990 йили ўтказган тажрибада шуни таъкидлайдики, сажда ҳолатида жигардаги қон айланиши ёнбошлагандаги ҳолатдан уч баробар кўп айланади. Чунки саждада томирдан жигарга вазифаси билан қоим бўлади. Шунингдек оёқдаги томирга қон қуйилишини таъминлайди. Ва яна (Varicose.V) деб номланган касалликни олдини олади. Ҳамда саждада (Hepatic.V) йўли орқали қон етказиб, овқат егандан кейин ҳазм тезлашишини зиёдалаштиради. Сажда қон айланишидаги камчилик сабабли келиб чиқадиган жигар касаллигига ҳам том маънодаги даводир. У ҳазм каналида қонни мўл-кўл бўлишини ва ҳазм яхши бўлишига ёрдам беради.\nҚуръон ва суннатдаги илмий эъжоз еттинчи бутунжаҳон йиғини ишидаги доктор Абдушукур Абдулатифнинг «Жигар ва қон айланишида намознинг таъсири» китобидан иқтибос.\nКечасидаги намоз иммунитетни кучайтириши\nНамоз умумий сифатда иммунитет кучлантиришда асосий ўринни эгаллайди. Кечаси қоим бўлиб махфий ибодатда эса руҳ учун юксалиш, тинчлик ва сокинлик бордир. Албатта бу махфий ибодатда шак йўқки иммунитетни кучайтиришда катта ўрни бордир.\nБезовталик (Hypothalamus)ни ости ва асаб жиҳозларини ғалаёнга келтиради. У буйракусти безлари ўртасини озуқалантириб «Адриналин» ишлаб чиқаради. Hypothalamus остидан асабий гармонлар ишлаб чиқариб, у гипофиз томонга юзланиб (A.C.T.H) чиқариб қон орқали буйракусти безлари қобиғига етиб келади. Куртизин гармони қонда аденома натижаси кўтарилишида ёки Куртизун дорисини кўп миқдорда олишда зиёдалашади.\nҚуъонда шифо бордирур\nКечаси намоз ўқиш учун уйғонган киши намозга турганида Қуръон тиловат қилади. Буни ижобий таъсири бўлиб, тинчлик ва хотиржамликни зиёдалаштиради. Чунки Қуръонда: «Аллоҳни зикри билангина қалблар сокин бўлади», деб айтилган. Американи Флорида штатидаги шифохоналарнинг бирида арабча нутқ қила олмайдиганлар устида тажриба ўтказилди. Бир-бирига солиштириш учун Қуръон қироати ва Қуръон қироати бўлмаган матнларни тажриба қилиб кўрилди. Бу нарса юрак томири уришини ижобий кўрсатди.\nНатижа қуйидагича бўлди:\nҚуръон қироат қилганда 65 %\nҚуръондан бошқа нарса қироатида 35 %\nҚуръони каримда тарангликни секинлаштиришда ижобий ўрни бордир. Бу нарса электр токидаги ўзгаришлар шаклида, терига электр ўтказишдаги ўзгаришларда ва қон айланишидаги ўзгаришларда кўринар эди. Бундан ташқари юрак уриши, қоннинг терида оқиш миқдори ва тери ҳарорати даражасида ҳам ўзгаришлар кузатилди.\nТаҳажжуд намозининг фойдалари\nБирор кишига мусулмон таҳажжудда нафсий ва руҳий таъсирни топиши махфий эмас. Чунки бу банда билан Раббиси орасидаги махфий ибодатдир.\nРасулуллоҳ (с.а.в.) ҳадисда ишора қилганларидек унда ўнг томонга суяниб ёнбошлаш бор. У зот: «Агар тўшагинга борсанг намоз учун таҳорат олганингдек таҳорат қил кейин ўнг томонингга ёнбошла», деб айтдилар. Имом Бухорий ва Муслим ривоятлари.\nБарро ибн Озиб (р.а.) айтадилар: «Расулуллоҳ алайҳиссалом менга: «Агар тўшагингга келсанг, намозга таҳорат қилганингдек таҳорат қил, сўнг ўнг томонингга ёнбошлаб: «Аллоҳумма асламту нафсий илайка ва фаввазту амрий илайка ва алжа`ту зоҳрий илайк, роғбатан ва роҳбатан илайк, ла малжа`а ва ла манжа минка илла илайк, аманту бикитабикаллазий анзалта ва набиййикаллазий арсалта фаин митта митта ъалал фитроҳ», деб айт. Ётишдан олдин охирги айтадиганинг шу бўлсин», дедилар. (Маъноси: Аллоҳим, нафсимни Сенга таслим этдим. Ишимни Сенга топширдим. Сенинг неҳматингга рағбат қилиб, ғазабингдан қўрқиб, Сенга суяндим. Сендан бошқа қочадиганим ҳам, нажот топадиганим ҳам йўқ. Нозил қилган китобларингга ва юборган пайғамбарларингга иймон келтирдим. Жонимни оладиган бўлсанг, ислом фитратида ол.) Имом Бухорий ва Муслим ривоятлари.\nЎнг томонга ёнбошлаб ётиш юракни чап томонидаги ҳужайралардан жисмни барча томонига қон юришига ёрдам беради. Лекин аорта яъни юракдаги энг катта қон томирига ундай эмас. Ушбу ҳолатда жисмдаги аъзоларнинг барчаси чап қўлдан ташқари қалб баробари ёки пастроқда бўлади. Шунинг учун жозибия қонунига мувофиқ жисмни бўлакларига қон юриши осонлашади. Шу ҳолат у учун роҳатли бўлади. Чалқанча ётишда ҳам баданни кўп қисмида қон қийинчиликсиз айланади. Аммо бошни пешона қисмида қон айлантирмайди. Лекин бу ҳолат қалбга ўнг томонга ёнбошлаганчалик енгил эмас. Юрак қопқоқлари (клапан) ўнг томонга моил бўлади. Чалқанча ётишни қалбга фойдаси йўқ. Балки худди машинага қувват керак бўлганидек у ҳам кўп қувват сарф қилишга эҳтиёж сезади. Агар кечани барча қисмида чалқанча ётса муносиб роҳат олмайди. Чап томонга ёнбошлаб ётиш қалбни толиқтиради. Шу билан бирга жозибийя қонунига мувофиқ қон табиий ҳолатда айланмайди. Фақатгина жисмни 45 % да қонни айлантириб беради. Бундан ташқари аорта қон айланувчи томир юракдан чиққандан кейин бужмайиб қолади. Шунинг учун чап томонга эгилиб ётиш қонни ўнг томон ва бош ҳамда бошқа аъзоларга етказишда осон эмас. Уйқуга ётиш учун ёстиқ ишлатганимизда юракдан кўра баланд туради. Оқибатда юракдан бошга келадиган қон айланиши қийинлашади. Ва бу билан қалб машғул ва чарчоқ ҳолатда бўлади. Мана шу ерда Набий алайҳиссаломни паст ёстиқ қўйиб ёки ўнг томонларига суянишларини ҳикмати шундадир.\nУйқудан уйғониб таҳажжуд намозини ўқисак қон ўнг томонга ҳам чап томонга ҳам бир хилда айланади. Сажда ҳолатида эса юрак бошга қон қуйиб туради ва роҳатланишга йўл тайёрлаб туради. Чунки бош мия, ўпка ва юракка боғлиқ томирлар юрак даражаси остидир. Сажда ҳолатида қон ушбу аъзоларга бўйсунган ҳолда айланади. Демак таҳажжуд намозини инсон соғлиги учун улкан фойдалари бордир.\nБу ерда таҳажжуд намозини ўқиш лозим\nҚон аорта томири орқали айланган пайтда кўпгина қон табиий ҳолатда баданни ўнг томонида айланади. Бундай айланиш жуда ҳам аҳамиятли бўлиб, ўша бош миянинг ўнг томони чап томонга қараганда катта ўринга эга.\nБу ҳақиқатни Лорбел университети устози доктор Жон Монг кашф қилди. Бу кашфиётдан шу нарса аниқланадики, албатта чап томонга ёнбошлаб ухлаш ғайри табиий ва ғайри сиҳҳий бўлиб, кўп миқдордаги қонга муҳтож бўлган бош миянинг ўнг томонига қон қуйилишини озайтиради. Аммо чалқанча ётиш ёки чап томонга қараб ётиш инсон учун зарарлидир. Демак кечаси қоим бўлиб таҳажжуд намозини ўқиш оз оқаётган қонни кўпайтиришга мажбурлайди.\n05:00 / 28.02.2017 2265\n05:00 / 28.02.2017 2152\n1451 17:58 / 21.09.2019\n1446 21:04 / 15.11.2018\n1031 13:00 / 09 январь\n1929 14:06 / 27.07.2019


Элчихона: Ўзбекистон республикадаги қирғизларга ғамхўр\n11:00 / 16.06.2017\nЎзбекистон ўз ҳудудида истиқомат қилувчи қирғизларга ғамхўрлик билан муносабатда бўлмоқда. Бу ҳақда Ўзбекистоннинг Қирғизистондаги элчихонасида маълум қилинган.\nБундан аввалроқ Қирғизистон Республикаси омбудсмени ҳисоботида энг кўп этник қирғизлар Ўзбекистон ҳудудида яшаши айтилганди - 300 минг киши. Унинг ҳисоботида Тожикистондаги каби Ўзбекистондаги қирғизлар ҳам Қирғизистонга кўчиб ўтишни исташади, сабаби - бу республикаларда уларнинг ҳуқуқлари чекланган: қирғиз тилидаги мактаблар ёпилгани, ишга қабул қилишдаги ажратишлар шулар жумласидан.\nАммо ўзбекистонлик дипломатлар бу баёнот текширилмаган маълумотлар асосида берилганини иддао қилишади.\n«Ўзбекистонда ҳамиша барча фуқароларга тенг қаралган, жумладан миллати қирғиз бўлганларга ҳам. Улар учун жамиятда барча ҳуқуқ ва шароитлар яратилган», — дейилган хабарда.\nЎзбекистонда қирғиз тилида 56 мактаб мавжуд бўлиб, уларда 8 мингдан ортиқ бола таълим олади. Андижон давлат университетида «Она тили ва адабиёти: қирғиз тили ва адабиёти» бакалавриати мавжуд бўлиб, 2015/2016 ўқув йилида унга 75 нафар талаба қабул қилинган.\nЎзбекистонда 6та маданий марказ мавжуд — Андижонда, Наманганда, Фарғонада, Жиззахда, Сирдарёда ва Тошкентда (1995 йилдан буён фаолият кўрсатиб келаётган бу марказ Ўзбекистондаги қирғизларнинг маданий марказларини бирлаштиради).\nҚирғизистон элчихонаси қирғизлар маданий марказлар\nҚирғизистоннинг Москвадаги элчихонаси ходимлари ёнғинда жабрланганларнинг ҳолидан хабар олишди


2700 йиллик империя шоирлари мамлакати.. Саломат Вафо. - Nurzamon.uz\n2700 йиллик империя шоирлари мамлакати.. Саломат Вафо.\nМен оламни 12 аср бошқарган ер юзида давлат ўлароқ 2700 йил мавжуд бўлган Форс империясининг тили ҳисобланган мусиқий Форс тилининг мўъжизакор гўзаллиги ҳақида ҳикоя қилишдан олдин маълум тарихий фактлар ҳақида ёзмоқдаман. Дунёнинг энг қадимий тилларидан бири ҳисобланган Форс тилини ўрганиш нечун зарурлигининг 10 сабабини ёзишдан олдин.. ҳали дунё аҳли яхши хабардор бўлмаган бир сирни очмоқчиман.. Яъни оламнинг 8 - мўъжизаси ҳисобланган инсон тафаккури билан яратилган, одам қўли билан қазилган тоғ ости каналлари ҳақида ёзмоқчиман. Александр Македонскийни ҳайратга солган улуғ Форс диёри дунёнинг энг қадимий цвилизация ўчоқларидан бири эканлиги тўғрисида ёзмоқдаман.\nБутун инсоният Миср пирамидаларнинг улканлиги ва ҳайбатидан ҳайратда қолишади. Тош сиймосида Миср фиравнлари ҳаётидан ҳикоя қиладиган эхромлар туризми бу юртга миллиардлаб доллор фойда келтирмоқда. Аммо,ер остида тоғ тошларини майдалаб 20-40 километрлик туннеллар тортмоқ, тешмоқ Миср пирамидаларининг улкан тошларини бир-бирининг устига таҳлашдан минг маротаба машаққатлироқ бўлса керак деб ўйлайман. Форс ўлкаси тоғлар остидаги сув йўллари бир кўнгилхушлик эмас, балки, эзгулик учун.. мамлакатни сув билан таъминлаб ривожлантириш учун қурилгани инсон ақл закосининг энг қадимий кўриниши эканлиги олқишларга сазовордир.\nЭҳ, агар менда беқиёс “Хамса”ни яратган хазрат Навоий қалами кучининг бир зарраси бўлганда буюк Доронинг қаҳрамонлиги ва тоғ ости анҳорлари мўъжизаси ҳақида дунёга жар солган бўлар эдим. Мен балки Форс кўрфазига яқин жойда ..Миср эхромлариданда баланд 3 та эхром тиклаб унинг энг баландига дунёга форс халқининг буюклиги ҳақида сўйловчи Доронинг Форс байроғини тутган баланд ҳайкалини ўрнатган бўлардим. Аҳир,недан бўлмасин, Таиланд каби мамлакатлардаги Будда ҳайкаллари, ёки Париждаги Эйфел минораси 1887-1889 йилларда қўрилган эди.\nҚадимий диёр подшоҳи Доро Форс империясининг янги пойтахти Персеполни қуришга қарор қилади, қайси-ки, муборак Библияда эсга олинган. Форс тили бу ўлканинг ривожланишига хизмат қилди.Натижада Доро даврида Форс империяси Мисрдан Хиндистонгача чўзилган улкан ҳудудга айланган эди-ки, шарқ афсоналарида айтилганидек.."кунчиқардан..кунботаргача ясатланган улуғ ўлка".\n2. Тушунарли грамматика.\n3. Образлилик, ёхуд милллат табиати..\nАгар рамзий маънода таърифлайдиган бўлсак, эронликларнинг барчаси маълум маънода шоир ҳисобланади. Балки, шарқ халқлари ҳаммаси ҳам. Табиатан қайси бир маънода бир оз шоир форс халқининг тили эса..бутун бир маънода шеърият, шеър, мусиқий тил ҳисобланади. Буни Сизга исботлаш учун баъзи таржима калималарини келтирамиз.”..менинг фикрим фалон нарса устига йиқилди”, “менинг қалбим сенга шуни айтишни истайди..”,”менинг юрагим шуни истайди..”,”..мен сен учун ўзимни, жонимни қурбон қиламан”..Бу сўзлар хоразм тилида “..оғоларим ёмон яхши-да”, “ўлмагайсан, болам” сўзлари билан оҳангдошлигини англатади. Агар Эронга борар бўлсангиз бу калималарни ҳар ҳар қадамда кўчаларда,мангулик устунлари Персеполь ёнида,бозорларда, хушбўй зираворлар растаси, анор шарбатига ботирилиб пишириладиган тотли форс таомлари ресторанларида учратасиз.\n4.Бошқа тилларга калит.\nТарихий вазият ва сабабларга кўра форс тилига турк, хинди, арман,грузин, озарбайжон тилларининг муъайян таъсири кўринади. Таббийки, барча ўғуз тилларининг онаси, афсуски бугун тарих саҳнасидан тушиб кетган менинг она тилим Хоразм тилининг таъсири бор. Ўз газзикида форс тилининг хоразм тилига боғлиқлигини аввалги мақолаларимда ёзган эдим. Хоразмда XII асрда ўрта синф зиёлилари орасида форс тили ҳам кенг қўлланилган эди.Балки, бунга бу икки буюк халқнинг қўнгши сифатида бир ҳудудда яшаши, маъданий-маърифий алоқалари ҳам сабаб бўлар.Хоразмшоҳлар ўз амрларини асосан ёзилган асарлар, битикларни форсча ёзилиши истар эдилар.\nШунингдек Хоразм давлатининг расмий тили сифатида форсча қўлланилган.Девон ишлари шу тилда олиб борилган.Фармонлар, амрлар форсча ёзилган.Форс ва араб тилларини яхши билган Насавий Жалолиддин Хоразмшоҳ ҳақидаги асарни ислом оламига тарқалиши учун араб тилида ёзади.Сўнг форсча таржима қилинади.Хоразм тили сўзлашув ва ёзув тили сифатида араб,форс тили қаторида ўз аҳамиятини XIII аср оҳиригача сақлаб қолган.А.А.Фрейманнинг кўрсатишича Хоразм тили XIII-XIV асрлардан кейин тамомила турклашди.\nХоразмшоҳлар даврида форс тили илм тили сифатида араб тилидан устунроқ мавқега эришди ва бу аҳвол XII асрда янада кучайди. Авваллари арабча ёзилган илмий ва тарихий асарлар бу даврда форсчага ўгирилди. Эрон шеъриятининг ривожида ҳам ўзгаришлар бўлиб, қадимги Хуросон мактабига хос адабий анъаналар ўзгаришга учради. Ироқ, Аррон, Форс вилоятларида етишган буюк шоирларнинг таъсири остида Ироқ мактаби вужудга кела бошлади. Салжуқийлар давридаги адабиёт ривожи Хоразмшоҳлар даврида янада юқори даражага кўтарилди.\nТурк тилини билмасдан учоқ билетидаги туркча сўзларни англаш мумкин. Хиндини англаса бўлади, чунки, у асосан инглизча ёзилади.Билмадим, қачонлардир форс халқининг авлодлари дунёга, қон-қариндошлари бўлмиш туркий оламга боғланиш, яқинроқ бўлиш учун арабча алифбони лотинчага ўзгартирар, чунки, муқаддас араб алифбоси бошқа Марказий Осиё мамлакатлари сингари Эронга 7 асрларда кириб келган эди. Бу хулосаларимни форс диёрини севган, тарихи, адабиёт, санъатини эъзозлаган ва уни гуллаб – яшнашини истаган хориждаги ёзувчининг орзулари, тилаклари деб тушунгайсиз.\nХофиз китобига ишланган суврат.\n5. Гўзал форс шеърияти.\nШарқнинг энг буюк шоирлари Умар Ҳайём,Хофиз, Саъдий, Жалолиддин Румий форс тилида ижод қилишган. Буюк Навоий ўзининг форс тилидаги шеърларини “Девони Фоний”номи билан тўплаган эди.\nУлуғ шоир Паҳлавон Маҳмуд ҳам ўзининг гўзал рубоийларини форс тилида битган эди. Чунки, форс тили юқорида таъкидлаганимиздек, зиёлилар, киборлар, саройи аҳли мулоқот этадиган элита тили эди.\n“Уч юз Қўҳи қоф тоғини келида туймоқ..” дея бошланувчи фалсафий ғазал ва шоир девонини форс тилини билувчи устоз шоир Матназар Абдулҳаким таржима қилган эди.\nШарқ шоирлари ғазал, рубойилари дунёнинг барча тилларига таржима қилинган эди. Аммо, форс тилини чуқур биладиган таржимонларнинг ёзғиришича,улар форс шоирларининг ғазаллари, рубоийларини баъзан қофия, баъзан маънони сақлаб қолиш учун “ғазаллар қурбон” қилинган. Таржима ғазалларда бизгача ҳеч қачон шеърлар мусиқавийлиги ва асл улуғворлиги етиб келмас экан.\nАзиз дўстим. Сиз форс тилини ўрганибгина Хофиз ғазалларининг тилсими, сеҳри,гўзаллигинни англайсиз.Негаки, виқорли форс тили минг йиллардан бери, ҳатто Хофиз,Румий давридан бери деярли ўзгармаган экан.\n"Форс шаҳзодаси" фильмидан.\n6. Эрон киноси.\nЭрон киноси кучли ва баланд санъат ҳисобланади. Афсуски, бу олам юзида кўп тарқалмагандир. Энди, форс киносининг баландлиги ҳақида Сиз ҳам билмоқдасиз. Инглиз режиссёри Майк Ньюэль 2010 йилда ишланган тарихий, форс халқининг сир-синоатли ҳаёти ҳақида ҳикоя қилувчи,инсон фантазиясининг юксак махсули бўлган “Форс шахзодаси” фильмини Youtubeда 6,7 миллион одам тамоша қилган экан. “Форс шаҳзодаси” фильми инглиз режиссёри тамонидан ишланган эди. Асл эронлик режиссёрлар ҳам чуқур маъноли, ҳаяжонли фильмлар яратишади. Эрон тарихи, урф-одатлари, санъати ва форс халқининг мардлиги ҳақида ҳикоя қилувчи фильм режиссёрлари: Мажид Мажидий,Жафар Панахий,Асқар Фарҳадий(икки марта Оскар мукофоти олган),Муҳсин Махмалбафостами,Аббас Хиарастамий кино асарларини форс тилига қизиқмасангиз ҳам тамоша этишни маслаҳат бераман. Агар форсча тушунсангиз, фильмдан икки ҳисса завқ оласиз. Шунда сиз тилсимли форс қалбига назар ташлаш имконига эга бўласиз.\nМен 2010 йилда АҚШ Айова университетига дунё ёзувчиларининг “Бадиий ижод” дастурига қатнашганимда америкалик ёзувчилар қизиқ хабар айтишган эди. Ўша вақтда Америкада энг кўп ўқиладиган форс ёзувчиларининг китоби экан. Яъни айнан шу каби китоблар асосида эронлик режиссёрлари машҳур фильмлар суратга олишмоқда.\nФорс тарихий обидаси.\n7.Ўзига хос маданият.\nФорс маданияти – бу зардўштийлик ва ислом анъаналарининг қоришмасидир. Инсониятнинг энг қадим китоби “Авесто”ни ўрганадиган махсус университетлар бор.Эрон халқининг ҳатто ўз календари бор.Бу ерда Хофиз ғазаллари “Ялдо”тунида янграйдиган муқаддас китоб саналади. Айнан анъаналар қоришмаси зардўштийлик ва ислом маданияти уйғунлашуви Хоразм урф-одатлари, тўй – тантаналарида, олов рақси ҳисобланган "Лазги" каби рақсларида ҳам асралган эди.\nЗардўштийлик ва ислом маданиятининг уйғунлашуви ушбу мамлакатнинг Исфахон, Шираз, Перспеполь, беш минг йиллик тарихга эга бўлган Йезд қадимий шаҳарларда сақланиб қолган обидаларнинг архитектурасида ҳам кўринади. Антик Перспеполь ёдгорликларининг ўзи..бутун бир давр қаҳрамонлик ва бунёдкорлиги ҳақида ҳикоя этади.\nБу уйғунлашув.. қадимий форс мусиқа санъатида яққол кўзга ташланади. Илдизи биринчи минг йилликларга бориб тақалган, Керманшах яқинидаги Тоғи Бўстон қояларида сақланиб подшоҳ Хусрав IIнинг созандалар билан ананавий ашулла базм тантанаси тасвирланган девор суратлари бундан далолат беради.\nФорс диёрига сайёҳатга борар бўлсангиз, Сизни Теҳрон кўчаларида қадимий эрон мақом қўшиқлари ва инсон руҳига таъсир этувчи мусиқалари кутиб олади.\nЭрон ер юзидаги тарихий бойликлари дунёга очилмаган туристик ўлкалардан бири ҳисобланади. Ҳали жаҳон сайёҳлари бу диёрнинг гўзалликларидан хабардор эмас. Бу ер жуда ҳавфсиз..террорист деган сўзлар талаффуз ҳам этилмайди. Эронда хилма- хил табиат гўзаллиги(қорли тоғлардан тортиб жазирама қумларгача)..Яъна таъкидлашни истар эдик. Ҳали жаҳон туризм саноати кашф қилмаган Форс шаҳарлари: Исфахон, Шираз, Перспеполь, беш минг йиллик тарихга эга бўлган Йезд каби саёҳлик манзилларини.. фақат кўрмоқ лозим. Аммо, Сиз тинч- осойишта сайёҳат қилишингиз учун бошланғич ҳолда бўлса ҳам форс тилини билишингиз лозим. Мехмондўст маҳаллий халқ эса инглиз тилини билмайди.\n9. Эрон халқи.\nСиз форс тилини билмаганингиз учун маҳаллий одамлар билан мулоқат қила олмайсиз. Бу билан кўп нарсани йўқотасиз.Форслар жуда инсон севар ва меҳрибон, бу халқнинг мехмондўстилиги санъат даражасига кўтарилган дейилади. Улар Сизга чин дилдан кўмак беришга интилади. Сизнинг ташрифингиз учун зиёфат уюштиришади. Агар форсларнинг уйида бўлганингизда бирор буюмни мақтайдиган бўлсангиз, улар истаган нарсангизни хадя қилишади. Агар Сиз бир оз форсча гапирсангиз, улара яшнаб кетиб, сизга оламча мақтовлар айтишади. Аҳир, биз сизга бежиз..бу халқнинг ҳар бирида бир оз шоирлик бор демаганмидик.\nБу ўлкага борган кўп сайёҳатчилар, гарчанд Эрон жуда гўзал жой бўлса ҳам, форс халқи уларда энг ёқимли таассурот қолдирганини таъкидлашади.\nЗамонавий Эрон ИРси.\n10. Хоразмда Боғот туманида эронийларнинг Оқдарбанд номли элати бор. Муҳаммад Раҳимхон Феруз хонлик даврида эронликлар тўғрисўз ва жанговор одамлар бўлани учун улар билан ҳамиша ҳисоблашган. Оқдарбандлик эронийлар Хивадаги.. янглишмасам чоршанба кунлари уюштириладиган мажлисга келмагунча Феруз мажлисни бошламай турар экан. Маърифатли Хива хони Муҳаммад Раҳимхон Ферузнинг оқдарбандликларга бундай муносабати, форс халқига нисбатан юксак эхтиромини кўрсатади.\nЮқорида таъкидлаганимиздек, эронликлар жуда меҳмондўст, оқибатли халқ ҳисобланади.Бугунги кунда Ўзбекистонда Самарқанд, Бухорода, ҳусусан Хоразмда ҳам форсларни учратиш мумкин. Уларнинг орасида зиёли, маърифатли жуда қизиқарли суҳбатдош бўладиган тўла маънода замонавий одамлар кўпдир.\nСўзимизнинг сўнггида нима ҳам дер эдик.Тезликда форс тилини ўрганишга киришинг деб атайми..Бу ҳазил..Форс тили Сизга бирор мансабни эгаллаб карьера қилишишингизга ёрдам бермайди.Аммо, форс тили шубҳасиз сизнинг қалб ва юрак тилингизга айланиши мумкин, қайси-ки,бу тил билан Сиз юқорида баён қилганимиздек, Жалолиддин Румийни оригинал оҳангда англайсиз.Бугунги кунда Ўзбекистон, Марказий Осиё мамлакатлари ва Туркия кутубхоналарида тахланиб асрлар чангига ботиб ётган, аждодларимиз тамонидан форс тилида яратилган 100 минглаб қўлёзмаларни ўзбекчага ўгиришга ҳисса қўшишингиз мумкин. Энг асосийси хотирангиз.. ёшингизнинг энг улуғлик давригача ўткир ва равшан бўлиб қолаверади.\nЗеро улуғ Вольтер “Кўп тилни билиш – бу бир қулфни очиш учун кўп калитга эга бўлишдир” дея каромат қилган эди.\nСиз туркий тилнинг асосчиси хазрат Алишер Навоий “Хамса” достонининг бош қаҳрамони Фарҳодни нега тоғларни талқон қилгани сабабларини англаб олдингиз.Балки, форс тилини чуқур билган буюк Навоий бу билан тоғ остидан сув йўллари қазган форс халқининг қаҳрамонлигини кўрсатишни истагандир.\nАзиз дўстим, форсларнинг сеҳрли оламига, юртига сафарингиз ҳайрли бўлсин.Иншаллоҳ, Шираз кўчалари, бозорларида менинг бу сўзларимни эсларсиз, деган умиддаман.\n26 - 29 январь. 2021 йил.\nБугун, 31 январь соат 10.45 да мақолани яна кўриб чиқдим. Матннинг "Бошқа тилларга калит" бўлимини оригиналдан тушиб қолган парчасини қўшиб, фикримни тугаллаб қўйдим. Материалга киритилган 5-6та имло хатони тўғирладим.Негадир, бу сафар шафқат қилишибди, яъни аввалги мақолаларим каби "оёғи осмон бўлмабди".Бунга ҳам шукур..Илтимос,хатолар учраса Фейсбук орқали хабар қилинг.


TrendForce таҳлил компанияси смартфонлар савдоси кескин тушиб кетганидан далолат берувчи тадқиқот натижаларини эълон қилди. Бу ҳақда «Hi-tech.mail.ru»га асосланиб «Daryo.uz» хабар берди. Экспертлар таъкидлашича, 2016 йилнинг биринчи чорагида iPhone савдоси айниқса шиддат билан тушиб кетди, ва бу Samsung’га Apple’ни анча ортда қолдириш имконини берди.\n2016 йилнинг дастлабки уч ойи давомида дунёда 292 мингга яқин смартфон чиқарилган. Ўтган йилнинг шу даврига нисбатан қисқариш сезиларсиз — атиги 1,3 фоиз. Бироқ маълумотларни ўтган чорак кўрсаткичлари билан қиёслаганда, савдо ҳажми 18,6 фоизга пасайиб кетганини кўриш мумкин.\nСмартфонлар бозорида, 2016 йилнинг биринчи чораги якунларига кўра, биринчи ўринни 27,8 фоиз натижа билан ҳамон Samsung эгалламоқда. Ўтган чоракда унинг ҳиссаси 22,1 фоизни ташкил этган эди.\nApple эса иккинчи ўринда қолмоқда, аммо уч ой аввал унинг смартфонлар бозоридаги ҳиссаси 20,9 фоиздан иборат бўлган бўлса, энди ушбу кўрсаткич 14,4 фоизга тушиб қолди.\nРейтингнинг учинчи поғонасида Huawei (9,3%), кейинги ўринларда эса Lenovo (5,8%), Xiaomi (5,5%) ва LG (5,1%) жойлашди.\nTrendForce эксперти Аврил Ву айтишича, iPhone 6s’га бозорда талаб йўқ. У iPhone 6’га ўхшайди ва ўртача харидорга ҳақиқатда керак бўлган қўшимча функцияларга деярли эга эмас.\nМартда чиқарилган iPhone SE Apple савдоларини iPhone 7 чиққунига қадар ушлаб туради. Бироқ янги 4 дюймли смартфон Хитой брендларининг моделлари билан рақобат курашига дуч келиб бўлди ва ўртача нарх сегментида етакчи ўринларни эгалламай қўйди.


РОССИЯЛИК ЭРКАК СОБИҚ ХОТИНИНИ ДЎКОНДА ТИРИКЛАЙ ЁҚИБ ЮБОРДИ… (ВИДЕО) - 29 Января 2020 - www.SheJoT.CoM\nГлавная » 2020 » Январь » 29 » РОССИЯЛИК ЭРКАК СОБИҚ ХОТИНИНИ ДЎКОНДА ТИРИКЛАЙ ЁҚИБ ЮБОРДИ… (ВИДЕО)\nПерм ўлкасининг Соликамск шаҳрида яшовчи исми-шарифи сир тутилган эркак яқинда хотини ишлайдиган дўконга кириб келди-да, аёлни хоналардан бирига куч ишлатиш йўли билан олиб кирди. Сал ўтмай, хонадан аччиқ тутун ҳиди атрофни тутди. Олдин эркак, кетидан олов исканжасидаги собиқ хотини чопиб чиқди. Маълум бўлишича, эркак собиқ хотинини тириклай ёқиб юборган экан. У қилар ишни қилиб номаълум тарафга қочиб кетган. Оловни эса дўкондаги ҳамкасблардан бири ўчириб, «Тез ёрдам» чақирди. Аёлни оғир аҳволда Вагнер номли касалхонанинг жонлантириш бўлимига ётқизишди. Врачларнинг гапига қараганда, аёлнинг юз қисми тўлиқ куйиб кетган. Куйиш даражаси 35 фоизни ташкил этган. Аҳволи оғир. Аммо ўзи мустақил тарзда нафас оляпти. Яқин вақтлар ичида Пермдаги бошқа касалхонага олиб кетишаркан.\nҲозирда эркак қўлга олинган. Ушбу факт юзасидан жиноий иш қўзғатилган. Ҳозирча жиноят сабаблари номаълум бўлиб турибди. Аниқки, тергов жараёнида масалага албатта ойдинлик киритилади.


Улуснинг улуғ айёми — KMODS\nУлуснинг улуғ айёми\nPosted on 07.03.2020 Author admin\tКомментарии к записи Улуснинг улуғ айёми отключены\nБу йил Наврўз юртимизга тамомила янгича бир шукуҳ ва тантана билан кириб келмоқда. Бугунги кунда жамиятимизда бўлаётган ўзгаришлар, янгиланишлар, юксалишлар жараёнида юртимизда яшаётган барча миллатлар билан бир тану бир жон бўлиб, улуснинг улуғ айёми – Наврўзга пешвоз чиқаяпмиз.\nМамлакатимиз раҳбари “2020 йил Наврўз умумхалқ байрамига тайёргарлик кўриш ва уни ўтказиш тўғрисида“ги қарорида ана шу катта “тўй”га катта тайёргарлик кўриш жараёнида яна бир эътиборимизни халқимизнинг миллий қадриятларига, анъаналарига, азалий ўзлигимизга қаратаяпти. Зеро, Наврўз бу шунчаки байрам эмас, халқимизнинг тарихи, маданияти, фалсафий қарашларини ўзида мужассам этган, ҳам миллий, ҳам умуминсоний қадриятларга уйғун, Бирлашган миллатлар ташкилоти томонидан эътироф этилган байрамдир.\nҲар бир халқнинг ўзига хос шундай қадрият ва анъаналари бўладики, у миллатнинг борлигини, улуғлигини намоён этиб туради. Миллат билан бирга яшайди, бирга улғаяди, тараққий топади. Халқимиз тарихи ва маданиятининг бир бўлаги бўлган Наврўз ҳам қадимий бўлиши билан бирга, ҳар йили биз билан бирга янгиланиб, англаниб бораётган улуғ ва навқирон бир байрамдир.\nҚарорда Наврўзни муносиб кутиб олиш ва уни ўтказиш бўйича кўплаб чора-тадбирлар белгилаб берилган. Миллий юксалиш ва тараққиётнинг янги бир босқичига қадам қўйган мамлакатимизда Наврўзга ўхшаган азалий қадриятларимизнинг ўрни ва аҳамияти тобора ортиб бораётганлигига алоҳида эътибор қаратилган.\nБелгилаб берилаётган вазифалардан бири республикамизнинг барча қишлоқ ва шаҳарларда бўлиб ўтадиган байрам тадбирларида “Нарвўзинг – янги кун, янги давронинг муборак, жонажон Ўзбекистоним!” деган бош ғояни ўзида мужассам этадиган маданий-маърифий тадбирларда наврўзнинг тарихи, у билан боғлиқ урф-одат ва анъаналарнинг аҳамиятини кенг ёритиб бериш масаласидир.\nЮртимизнинг ҳар бир гўшасида Наврўз ўзига хос тарзда нишонланади. Бирор гўша йўқки, она табиатнинг тўрт фасли ўз ҳусни тароватини намойиш этмаган бўлсин. Ҳар тўрт фаслда ҳам қуёш чарақлаб турса-да, бари бир, бизда қуёш соғинчи яшайди. Қурган уйимиздан тортиб, ейдиган нонимизгача, кийган кийимимиздан тортиб, тилимизда тугилган сўзларгача, барчасида қуёш билан боғлиқ қадим тасаввур изларини кўрамиз. Ўтов, тандир, нон, сўзана, дўппи ва ҳоказо. “Кўкармоқ”, “кўкат” сўзлари ҳам аслида қуёш сари юзланмоқ, қуёшга талпинмоқ маъноларини ифодалайди. Момоларимиз, боболаримиз севиб, эркалаб айтадиган “айланайин” сўзида ҳам аслида қуёшга бўлган ишонч ётади. Бундай мисолларни кўплаб келтиришимиз мумкин. Биз қуёшни севган, уни алқаб турли маросимлар уюштирган, қўшиқлар куйлаган, қуёшсиз ҳаётини тасаввур эта олмайдиган, меҳру муҳаббати ҳам қуёшдай қайноқ элнинг фарзандларимиз. Наврўз аждодларимизнинг ана шундай қуёшли кунларга бўлган соғинчини ифода этган, энг кўҳна ва қадимий бир байрамидир.\n“Бу кун – фаришталар қадрлайдиган кундир, чунки шу куни фаришталар яратилган. Бу кунни пайғамбарлар ҳам қадрлайди, чунки шу куни қуёш яратилган. Бу кунни шоҳлар ҳам қадрлайдилар, чунки бу кун йилнинг биринчи кунидир”, деб ёзади Абу Райҳон Беруний ўзининг “Қадим халқлардан қолган ёдгорликлар” деб номланган асарида.\nНаврўз билан боғлиқ бундай тарихий, адабий манбалар кўп. Бироқ, энг муҳими – бу азалий қадриятнинг бизнинг кунимизгача яшаб келаётгани, Наврўз билан боғлиқ анъана, урф-одат ва маросимларнинг ҳамон элимизнинг ардоғида эканлигининг ўзи энг ишончли ва мўътабар манбадир.\nНаврўз кун билан тун тенг келган кундир. Қадимда йил тақвими, яъни фасллар алмашинуви, унинг қутбларини билиш кишилар фаолиятида муҳим аҳамият касб этган. Аждодларимиз қуёш, ой, юлдуз каби осмон ёритқичлари ҳаракатини кузатиб, улар ҳақида мукаммал билимга эга бўлганлар. Бу уларнинг кундалик, хўжалик, ижтимоий-сиёсий, маданий ва диний ҳаётида муҳим роль ўйнаган. Аслида Наврўз ҳақидаги мавсумий маросимлар ва қўшиқлар моҳиятида ана шу жараёнлар ҳақидаги тасаввурлар ўз аксини топган.\nНаврўз байрами қадимда анъанага кўра тозариш, покланиш, янгиланиш удумидан бошланган. Одамлар ўрталаридаги гина-қудратларни унутганлар, бир-бирларига меҳр-мурувватли бўлишиб, яхши тилаклар билдиришган, гуллар ҳадя этишган, бева-бечораларнинг, беморларнинг ҳолидан хабар олишган, қабристонлар зиёрат қилиниб, ўтганлар руҳи шод қилинган, ҳашар уюштирилиб уй-маҳалла, юрт обод қилинган, боғ ва далаларга гул-кўчатлар экилган.\nБободеҳқоннинг илк бор далага қўш чиқариши ҳам Наврўздан бошланган. Далага қўш чиқаришдан олдин у билан боғлиқ турли урф-одат, маросимлар ўтказилган. Қурбонликлар қилиниб, қўшга қўшиладиган ҳўкизларнинг шохи ёғланган. Бу “Шох мойлар” маросимидан мақсад йилнинг қут-баракали келишига, тўкин-сочинлик бўлишига умид қилинган.\nҚадимда Наврўз арафасида аждодларимиз етти хил экиннинг уруғини эккан ва унинг униб чиқишига қараб йилнинг қандай келишини башорат қилган. Наврўз куни етти хил таом тайёрланган. Булар кўк сомса, кўк чучвара, ҳалим, кўк ош, дўлма, сумалак ва ҳоказолар. Етти рақамига урғу берилишининг ўз асоси бор. Чунки қадимда етти рақами муқаддас рақам ҳисобланган.\nСумалак, бойчечак, лола, гул сайллари ҳам Наврўз байрами тизимини ташкил этган. Наврўз куни одамлар кўм-кўк қирларга, адирларга, тоғларга сайлга чиққанлар, табиат билан юзлашганлар, унинг гўзаллигидан, бетакрорлигидан баҳраманд бўлганлар.\nСумалак – баҳорнинг шифобахш, тансиқ ва шоҳ таоми ҳисобланади. Сумалакни асосан аёллар тайёрлаб, қозон атрофида суҳбат қурганлар, чилдирма чалиб, ўйин-кулгу, ҳазил-мутойиба қилганлар, ўз сўзлари, куй-қўшиқлари билан баҳорни – янги йилни алқаганлар. Сумалак тайёр бўлгач, уни тайёрлаганлар барчани сумалакхўрликка – сумалак сайлига таклиф этишган.\nНаврўз билан боғлиқ маросимларни кўздан кечирар эканмиз, унда асосан икки жиҳат яққол кўзга ташланиб турганини кўрамиз. Биринчиси, аждодлар руҳига бўлган ҳурмат ва эҳтиром, иккинчиси, ўлиб-тирилувчи табиатнинг жонли ҳолда тасаввур қилиниши ва улуғланиши.\nНаврўз пайти ўйналадиган “Оқ суяк” ўйинида ҳам аждодлар руҳига бўлган эҳтиромни кузатамиз. Бу ўйин ҳақида Алишер Навоий ҳам ўз асарларида маълумот беради. Ўзбекистоннинг жанубий вилоятларида бу ўйин бугунга қадар ўйналиб келинмоқда. У асосан эрта кўклам пайти, кечқурун ўйналган. “Оқ суяк“ ўйинининг айнан Наврўз пайти ва тунда ўйналишига сабаб, суяк-аждодлар руҳи ёрдамида қиш-тунни ҳайдаб, кунга, баҳорга интилиш бўлган. Бундай мисолларни яна кўплаб келтириш мумкин.\nАйнан кўклам пайтида фасллар алмашинуви, табиатнинг қайта тирилиши, уни жонлантириш билан боғлиқ маросимлар, томошаларнинг ўтиши, ушбу маросимлар моҳиятан инсон ҳаётини янада яхшилаш, табиат мушкулотларини енгиллаштириш, келаётган кўклам ва янги йилни қутлаб, унинг қут-баракали ўтишини яратгандан сўраш, турли ўйин, ҳаракат, қўшиқлар асосида келаётган йилнинг қандай бўлишини чамалаб кўришга хизмат қилган.\nКўклам маросимининг таркибий қисми бўлган халқ ўйинлари кўҳна тарих билан чамбарчас боғлиқ ҳолда асрлар оша анъана тарзида яшаб келаётганлиги халқимизнинг руҳий қуввати ва ижодий салоҳияти бениҳоя юксак эканлигидан далолат беради.\nҚадимий анъанага кўра, Наврўз асосан махсус сайлгоҳларда, қир-адирларда нишонланган. Байрам куни эрта тонгдан карнай-сурнайлар чалинган, жарчилар одамларни байрамга таклиф этишган. Чавандозлар, полвонлар, қизиқчи масхарабозлар, бахшилар, қўшиқчи ҳофизлар, ўйинчи-раққослар байрам сайлига ташриф буюрганларга ўз томошаларини намойиш этишган. Наврўз куни одамлар сайлгоҳга – асосан қир-адирларга етиб келишган. Эрта тонгдан ҳамма уйидан олиб келган пишириқ ва ширинликларни дастурхон ёхуд махсус қозонга солишган. Бу пишириқлар асосан сумалак, кўк сомса, патир нон, қатлама, чучвара, кескан ош, палов, қайнатилган гўшт ва ҳоказолардан иборат бўлган. Бу қадимдаги “Қозон тўлди” маросимининг шу кунгача сақланиб қолган бир кўринишидир. Қадимда бундай махсус қозонлар муқаддас саналган ва улар асосан тоғлар этагида, ёхуд бир улкан дарахт остига қўйилган бўлиб, кўклам пайти маросимларда илоҳ-маъбудлардан ҳосилдорлик ва қут-барака сўралиб, аждодларимиз томонидан қурбонлик қилиниб, пишириб келтирилган таом ана шу қозонларга қўйиб кетилган. Тарихчи Геродот ўзининг “Тарих” китобида скифларнинг ана шундай муқаддас қозони бўлганлиги ҳақида маълумотни келтиради. Унда келтирилган маълумотга кўра, скиф ҳукмдорларидан бири ўз аскарларининг сонини билиш учун уларга камон ўқининг учини олиб келишни буюрган. Кейин эса тоғдай уюлиб кетган ана шу камон ўқининг учларидан улкан қозон ясалган. Кейинчалик эса бу улкан қозонда тангриларга қурбонликлар қилиниб, турли хил таомлар пиширилганини ёзади. Амир Темур даврида ясатилган улкан қозон ҳам бу идишнинг маросимларда муҳим аҳамиятга эга бўлганлигидан далолат беради. Бугунги кунда республикамизнинг турли бурчакларида Наврўз куни пишириладиган “сумалак”, “ҳалим”, “дарвешона ош” каби махсус таомлар ҳам улкан қозонларда пиширилади. Қозон қанча катта ва унда пиширилаётган таом қанчалик кўп бўлса – йил яхши келиб, ҳосилдорлик, мўл-кўлчилик бўлишидан далолат беради, деган тушунча мавжуд. Бу эса “Қозон тўлди” маросими ҳақидаги қадим тасаввурларнинг ҳали-ҳамон яшаб келаётганлигини кўрсатади.\nМамлакатимиз раҳбарининг бевосита ташаббуси билан сўнгги йилларда Наврўз ўзининг ана шундай қадимий анъаналарини тиклаган ҳолда халқимизнинг чинакам шодиёнаси, халқ сайли сифатида нишонланиб келинмоқда.\nНаврўзнинг келиши бу шунчаки табиатнинг яшнаши, янгиланиши эмас, инсон онги ва тафаккурининг ҳам янгиланиши деганидир. Бу йилги Наврўзнинг ҳар бир тантанасида юртимизда юз бераётган ислоҳотлар билан бир қаторда, халқимизнинг онги, тафаккурида юз бераётган эврилишлар ўз ифодасини топади, деб ўйлайман.\nНаврўз аслида янги кун, янги фасл, янги йил демак. Халқимиз орасида уни Йилбоши деб ҳам аташади. Наврўзни биз қайси ном билан атамайлик, у ҳақиқатдан ҳам миллатнинг улуғ куни, тозариш, яшариш, янгиланиш, юксалиш байрами бўлиб қолаверади. Зеро, Президент қарорида таъкидланганидек, Наврўз бизнинг ўзлигимизни, олис тарихдан то бугунга қадар қандай халқ эканлигимизни ўзида намоён этиб, халқимиз билан бирга яшаб, яшариб, бирга улуғланиб келинаётган байрамларимиздан биридир.\nЎзА Жаббор ЭШОНҚУЛОВ,\nUlusning ulug‘ ayyomi