«Ўз қаҳрамони билан яшаётган, ёнаётган актёрларни ҳурмат қилайлик!» — Teletype\n«Ўз қаҳрамони билан яшаётган, ёнаётган актёрларни ҳурмат қилайлик!»\n«Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби» фахрий унвони ҳамда «Эл-юрт ҳурмати» ордени соҳиби, Қашқадарё вилояти мусиқали драма театри бош режиссёри Исоқ Тўраев номи нафақат Қашқадарё вилояти, балки республикамиз санъат ихлосмандларига ҳам яхши таниш. Тажрибали режиссёр ҳамда маҳоратли актёр Исоқ Тўраев кўп йиллардан бери театр соҳасида самарали меҳнат қилиб келмоқда.\nТеатр – фидойилик даргоҳи\n— Назаримда, театрда ишлаш, санъаткорлик пешонамга ёзилган. Чунки 1975 йили мактабни тамомлаб, Шаҳрисабз халқ театрида иш бошлаганман. Кейин Тошкент театр ва рассомчилик институтига ўқишга кирдим. Талабалик вақтимда ўша пайтдаги Ҳамза номидаги миллий академик драма театрида бир қатор спектаклларда роль ижро этдим. 1989 йили Қашқадарёда бир гуруҳ ёшлар билан «Мулоқот», кейинроқ эса «Эски масжид» номли хўжалик ҳисобидаги театр-студиясини ташкил этдик.\nКўпчилик театр номини нима учун «Эски масжид» деб номлаганимиз ҳақида сўрашади. Аввало, актёр ўзи фаолият кўрсатадиган даргоҳни муқаддас деб билиши, эл-юртга хизмат қилишнинг машаққатини ҳис этиши керак. Хўш, энди томошабинга масжиднинг қандай боғлиқлик томони бор? Инсон масжидга бошқа хаёл билан келиб, ўзгача кайфиятда чиқиб кетади. Мақсад — театримизга кирган томошабин ҳам маънавий озуқа олиб чиқиб кетсин!\nМен театрнинг халққа фойдаси тегадиган, ижобий таъсир ўтказадиган томонларини ўйлайман. Мана шундай асарлардан бири «Қобил ила Ҳобил»дир. Шунингдек, уруш ва зўравонликка қарши Чингиз Айтматовнинг «Асрга татигулик кун» асари асосида «Манқуртларга берманг дунёни» номли томошани саҳналаштирганмиз. Умуман, қандай асарга қўл урмайлик, албатта, ортида маълум бир мақсад ётган.\nЖамоамиз шунчалик аҳил эдики, битта асарни саҳналаштириш учун, ҳаттоки, кечалари ҳам ишлардик. Малика исмли қизимиз «Темир хотин» спектаклида керак бўладиган бир тележка ғўзапояни бир ўзи қишлоғидан қўлда териб олган пайтлари ҳам бўлган.\nТеатримиз жамоаси билан 1992-2013 йилларда бир қатор халқаро танловларда иштирок этдик. Жумладан, Франция ва Италияда 64 кунлик хизмат сафарида бўлиб, Чингиз Айтматовнинг «Асрга татигулик кун» асари асосида саҳналаштирилган «Найман она нидоси», Жорж Бароннинг «Каин» драмаси асосидаги «Қобил ила Ҳобил», Софоклнинг «Шоҳ Эдип» каби қатор спектаклларни намойиш этдик. Ушбу спектаклларимиз халқаро фестивалларда юқори ўринларга лойиқ топилди. Францияда ўтказилган халқаро фестивалда Алишер Навоийнинг «Сабъаи сайёр» достони асосида саҳналаштирилган «Рақси само» спектакли билан олий ўринга сазовор бўлдик. Шунингдек, жамоамиз билан Германия, Бельгия, Миср, Ҳиндистон, Япония, Украина, Россия каби мамлакатларда сафарларда, кўрик-танловларда фаол иштирок этиб келдик.\nВақт ўтган сайин жамоамиз аъзоларининг ташвишлари кўпайиб, моддий етишмовчилик сабаб фаолиятимизни тўхтатдик.\nКинода роль ижро этиш мен учун...\n— Тўғрисини айтсам, кинода роль ижро этишга унчалик қизиқмасдим. Лекин кейинги йилларда «Муҳаббатим — қисматим»да Ойбек домла, «Зебузар»да ота, «Ой қиз»да Шоҳ Сарбанд, «Вирус»да Босс каби ролларни ижро этдим.\nРоль ижро этишдан аввал биринчи ўринда унинг «юки»га аҳамият бераман. Фикримча, фильмда бош роль ижроси актёр учун муҳим бўлмаслиги керак. Аксинча эпизод бўлса ҳам у ўз иштироки билан фильм мазмун-моҳиятини очиб бериши, воқеаларни ривожлантириши ва албатта, томошабин қизиқишини уйғота олиши керак. Яна бир муҳим жиҳат, мен учун кинонинг мавзуси, моҳияти жуда муҳим.\nКутилмаганда «Барон» фильми учун кастингга таклиф қилишди. Синовдан муваффақиятли ўтдим. Фильмдаги гиёҳвандлик воситаси савдоси билан шуғулланувчи тадбиркор Мардонбой образига мени танлашди.\nФильм режиссёри Рустам Саъдиев билан ҳамкорликда Мардонбойнинг дардини, фожиасини томошабинга етказиб бера олдик, деб ўйлайман.\nТан оламан, шу кунгача ўйнаган ролларим бир тараф бўлган бўлса, «Барон»даги Мардонбой роли бир тараф бўлди. Бу ролим орқали жуда кўп мухлис орттирдим. Кўчаларда юрганимда «Барон» деб чақира бошлашди.\n«Барон» фильми эса яқин 15-20 йиллик ўзбек киноси тарихида алоҳида ўринга эга бўлди, десам янглишмайман. Чунки фильм сюжети мукаммал, ғояси ўткир, актёрлар гуруҳи малакали эди. Яна чет элдан ҳам ижодкорлар таклиф қилингани, хориждаги бир қанча шаҳарларда тасвирга олингани ҳам унинг савиясини оширди.\nҲаётимнинг асл ўзаги — театрда\n— Бугун миямизни банд этадиган ахборотлар шу даражада кўпки, шошиб қолиш ҳеч гап эмас. Аммо театр барибир ўз мақомига эга даргоҳ.\nЭътироф этишим керакки, кейинги 3-4 йил ичида Қашқадарё вилояти мусиқали драма театри анча ўсишга эришди. Бунинг учун республикамизнинг таниқли режиссёрлари Баҳодир Йўлдошев, Олимжон Салимов, Асқар Холмўминов, Баҳодир Назаров, Абдураҳмон Назаров ва таниқли актёрларни таклиф этиб, устоз-шогирд анъанаси асосида бир нечта спектакллар намойиш этдик. Айниқса, Чингиз Айтматовнинг «Оқ кема» асарида Ўзбекистон халқ артисти Эркин Комиловнинг иштироки томошабинларнинг олқишига ва эътирофига сазовор бўлди. 2019 йилда Абдулла Қодирийнинг 120 йиллик юбилейига бағишланган «Бахтсиз куёв» спектакли театршунослар томонидан юқори баҳоланиб, жорий йилнинг 14-19 апрель кунлари Туркиянинг Айвалик шаҳрида бўлиб ўтадиган «II Халқаро Айвалик театр фестивали» таклифномасини қўлга киритди. Асосийси, машҳур шахсларнинг вилоятимиз актёрлари билан бирга ишлаши уларга улкан тажриба мактаби бўляпти. Шунингдек, улар билан биргаликда ёш талаба ва ўқувчилар ўртасида «Орзуимдаги инсон билан учрашишни истайман» лойиҳаси асосида бир қатор маҳорат дарсларини ташкил этиб келяпмиз.\nТеатрда «томоша санъати» жуда муҳим\n— Чет давлатларида спектаклларни мароқ билан қўямиз. Чунки у ердаги театрлар томошабинлар билан тўла бўлади. Ўзимизда эса, афсуски, ўриндиқлар анча бўш. Одамларни жалб қилиш учун ҳаракат қиляпмиз, лекин натижаси кам бўляпти. Шунга мос тарзда томошабинлар маданияти ҳам қониқарли эмас. Мисол учун, айрим томошабинлар театрга келганда ўзаро суҳбатлашиб, телефонда гаплашиб ўтиришади. Бу ҳолат мени доим ўйлантириб, қалбимни кемиради. Биргина спектакль учун юзлаб инсон меҳнат қилади, ишлайди, тиним билмайди. Илтимос, ўша атмосферада дард чекаётган, изтиробга тушаётган, ўз қаҳрамони билан яшаётган, ёнаётган актёрларни ҳурмат қилайлик!\nApril 5, 2020, 06:32


Расмий Теҳрон ўз ядровий дастури теграсидаги бўҳронни ҳал этиш учун тақдим қилинган янги таклифларни астойдил кўриб чиқиш ниятида.\n17 октябр 2018, Тошкент вақти: 06:43\nБу ҳақда Эрон ташқи ишлар вазири Манучеҳр Муттақий япониялик ҳамкасби Таро Асо билан телефон орқали суҳбатида баён қилди.\nХалқаро жамоатчилик ҳануз Эронни ўз ядровий дастуридан воз кечишга ундамоқда. Сешанба куни Европа Итифоқи расмийси Ҳавьер Солана БМТ Хавфсизлик кенгаши доимий аъзолари ва Германия тайёрлаган таклифлар мажмуини Эрон ҳукуматига топширди. Айни таклифларга оид тафсилотлар ҳали маълум қилингани йўқ.\nТахмин қилинишича, Эрон июнь ойи охирига қадар бу таклифларга жавоб айтиши керак.\nГермания канцлери Ангела Меркел ва Ҳавьер Солана ўртасидаги учрашувдан сўнг улар Эрон билан музокаралар ижобий томонга силжиши мумкинлигига умид билдирди.\n“Бу жуда жиддий таклиф. Боиси, бу таклиф халқаро жамоатчилик –Европанинг уч етакчи давлати, АҚШ, Россия ва Хитой томонидан илгари сурилди. АҚШ ҳукумати эса биз ҳам қўллаб-қувватлаган шартлар асосида музокарага киришишга розилик берди. Шу боис, фикримча, Эрон бу таклифларни жиддий қараб чиқишига тўғри келади”, - деди Германия канцлери А.Меркел.\nШунингдек, АҚШ президенти Жорж Буш ҳам “агар Эрон уранни бойитиш ҳаракатларини тўхтатиш ва буни назорат қилиш имконини бериш мақсадини билдирса”, Оқ уй у билан музокаралар бошлашга тайёрлигини маълум қилди.


Берувчи қўл олувчи қўлдан яхшироқдир - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\nБерувчи қўл олувчи қўлдан яхшироқдир\n03 апрел 2018 й.\n1030 марта ўқилди.\nБерувчи қўл олувчи қўлдан яхшироқдир....\nҲаким ибн Ҳизом розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: “Берувчи қўл олувчи қўлдан яхшироқдир. Беришни ўзингни аҳли оилангдан бошлагин. Садақанинг энг яхшиси ўзинг ва аҳлингга қилган нафақангдан ортганидир. Ким иффатли бўлса Аллоҳ таоло уни иффатли қилади. Ким инсонлардан ўзини беҳожат тутса Аллоҳ таоло уни беҳожат қилади”.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саҳобаларини иззат-нафсли бўлиб одамлардан бирон нарса сўрашдан беҳожат бўлишга чақирар эди. Ҳатто, айрим саҳобалардан инсонлардан бирон нарса сўрамасликка байъат ҳам олганлар. Ўша байъат қилганлар орасида шундай саҳобалар бор эдики, агар уларни қамчиси ерга тушиб кетса ҳам бировга олиб бергин, дейишмас эди.\nБировлардан нарса сўрашдан беҳожат бўлиш шариатнинг талабидир. Буни Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўзларининг “Берувчи қўл олувчи қўлдан яхшироқдир”, деган сўзларида очиқ ойдин таъкидлаб айтганлар. Лекин бирор инсон ҳадя берадиган бўлса уни олишда ҳеч қандай зиён йўқ. Чунки, Соиб ибн Язид розияллоҳу анҳу айтадилар: Умар розияллоҳу анҳу Абдуллоҳ ибн Саъдий розияллоҳу анҳуга йўлиқиб қолганида: сенга мусулмонларни ишидан бир ишга волий бўлгин, дегандим, сен эса уни қабул қилмадинг, деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Саъдий: мени ҳолатим яхши қул ва отларим бор. Мен у ишдан беҳожатман, сен менга таклиф қилаётган ўша иш бошқа мусулмонларга садақа бўлиши мен учун яхшироқдир, деди. Шунда Умар розияллоҳу анҳу: ундай қилмагин чунки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам менга ҳадялар берар эди мен эса: Эй Аллоҳнинг Расули! уни мендан бошқаларга беринг, дер эдим. Бу ҳол яна қайтарилганда мендан бошқага беринг, десам “буни олгин эй Умар! агар ўзинг учун ишлатмасанг уни садақа қиларсан, Аллоҳ таоло сенга бу молдан берган нарсани агар ўзинг сўрамаган бўлсанг уни олгин, бўлмаса ўзингни ундан сақлагин!, дедилар.\nСўнгра Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам юқоридаги ҳадисларини давомида: “агар ортиқча молинг бўлса, уни ўз аҳлингга инфоқ қилгин”, дедилар. Чунки, мусулмон киши аввало вожиб бўлган нафақани қилиши керак. Шундай нафақалардан бири бу-киши ўз аҳлига ва болаларига қилган нафақадир. Бундан кейин эса яқин қариндошларига сўнгра бошқа муҳтож инсонларга берилади.\nҲадиснинг давомида “Садақанинг энг яхшиси ўзинг ва аҳлингга қилган нафақангдан ортганидир” дейилди. Чунки, фарз амалларни бажариш нафл амалдан кўра авлороқдир. Бирор бир киши ўзи ва аҳли оиласини ҳалокатга ташлаб бошқа бировни қутқармайди. Чунки, ўзи ва аҳли оиласининг ҳаққи бошқа бировнинг ҳаққидан кўра вожиброқдир.\nҲозирги кунимизда ушбу ҳадисга қанчалар муҳтож эканлигимизга бир назар ташлайлик!. Баъзи бир инсонлар ўткинчи ҳою-ҳавасга берилиб дабдабали тўй қилмоқда натижада эса ўзи ва аҳлини нафақасини унитиб қарзга ботиб қолмоқда. Бу эса биз ўрганаётган ҳадисга мутлақо зид эканлигини кўриб турибмиз.\nҲадиснинг давомида “Ким иффатли бўлса Аллоҳ таоло уни иффатли қилади. Ким инсонлардан ўзини беҳожат тутса Аллоҳ таоло уни беҳожат қилади” дейилди. Яъни, бир инсон одамлардан ўзини беҳожат тутса, Аллоҳ таоло уни ё мол-давлат бериб ёки борига қаноат қиладиган қилиб, мукофотлайди.\nАллоҳ таоло ҳаммамизни Ўзидан ўзгага муҳтож қилмасин! Зиммамиздаги аҳли оиламизнинг ҳақларини тўла-тўкис адо қиладиган инсонлардан бўлишимизни барчамизга насиб айласин!\nАндижон шахар “Чинор” жоме масжиди имом хатиби: Авазбек Мўминов


Ўзбекистон футбол федерациясининг ишчи гуруҳ аъзоларининг Андижон вилоятига ташрифи ФОТОГАЛЕРЕЯ / CHAMPIONAT.asia\n07:30МЮ қишда Погбани сотмайди 0 07:14Ла Лига. “Атлетик” сўнгги дақиқаларда гол уриб, “Жирона”ни мағлуб этди 0 07:01АПЛ. “Эвертон” сўнгги дақиқада гол уриб, мағлубиятдан қутулиб қолди 0 01:00Olamsport: Боксчиларимиз Ғофур Раҳимов билан учрашувда, Хабиб ва Конор иши бўйича йиғилиш қолдирилди 0 00:30Фил Фоден "Сити" билан 2024 йилгача шартнома тузди 1 23:20Бразилияликларга хос натижа 0 22:55Кингсли Коман футболчилик фаолиятини якунламоқчи, агар... 6 22:35Виржил Ван Дейк: "Бизни "Наполи"га қарши жуда оғир ўйин кутмоқда" 8 22:11УЕФА йилнинг энг яхшиларини аниқлаш учун номзодлар рўйхатини эълон қилди 41 21:57"Эвертон" тўпурари "Барселона"га ўтиши мумкин 5 21:45Спортчилар ижтимоий тармоқларда 4 21:26Месси: "Дембеле "Барселона"га керак" 10 20:59Вертонген: "Барселона"ни мағлуб этишимиз шарт" 18 20:42Месси Аргентина терма жамоасига қайтиши мумкин 14 20:18МЮ қишда "Тоттенхэм" ҳимоячисини сотиб олмоқчи 3\nЎзбекистон футбол федерациясининг ишчи гуруҳ аъзоларининг Андижон вилоятига ташрифи ФОТОГАЛЕРЕЯ\n07 дек 16:37\nТеглар : ЎФФАндижон\n6 декабрь, чоршанба куни Ўзбекистон футбол федерациясининг ишчи гуруҳ аъзолари Андижонда бўлиб, вилоят футболи билан яқиндан танишди.\nЖорий йил 24 ноябр куни Ўзбекистон Футбол Федерацияси президенти У.Ахматджанов томонидан тасдиқланган 156-и/ч – сонли буйруқга асосан тасдиқланган ишчи гуруҳ томонидан ҳудудларга бориб ўрганиш ишлари олиб борилмоқда.\nТасдиқланган жадвалга асосан 2017 йил 6 декабр куни ишчи гуруҳ аъзолари Андижон шаҳрига ташриф буюрдилар. Ишчи гуруҳ аъзоларини кутиб олиш ишлари юқори савияда ташкил этилди. Гуруҳ аъзоларини Андижон шаҳрида жойлашган “Наврўз” ўйингоҳи, вилоят футбол федерацияси офиси, Андижон шаҳар “Шўрбулоқ” даҳасида жойлашган футболга ихтисослаштирилган мактаб-интернати, “Соғлом авлод” ўйингоҳи, “Баркамол авлод” спорт мажмуаси ҳамда “Андижон” футбол клубининг фаолияти ҳамда амалга оширилаётган ишларни кўрсатиш мақсадида олиб борилди. Ўрганиш жараёнида ютуқлар билан бир қаторда айрим камчиликлар ҳам айтиб ўтилди. Ушбу камчиликларни бартараф этиш мақсадида вилоят футбол федерацияси томонидан чора-тадбирлар режаси ишлаб чиқилмоқда.\nШунингдек ишчи гуруҳ аъзолари Андижон вилоятига қилган ташрифини якунлаб 2017 йил 7 декабрь тонгида Фарғона вилоятига кузатиб қўйилди.\nАбдураҳмон Фозилов: "БААда мухлислар жамоаси Қатардагидан кам бўлмайди" 38


Сибир суви нега Ўрта Осиёга бурилмади? - zarnews.uz\nЎтган асрнинг ўрталарида Сибир дарёларини Ўрта Осиёга бериш лойиҳаси маъқулланди. Бу СССРнинг бемалол қўлидан келадиган ғоя эди. Аммо уни қўллаб-қувватловчилардан қарши ғоя эди. Аммо уни қўллаб-қувватловчилардан қарши чиққанлар кўп эди. Улар ўз қаршиликларини агар Сибир дарёлари Ўрта Осиё республикаларига бурилса, иқлим ўзгариб, экологик фалокат рўй бериши мумкинлиги билан изоҳлашга уринишарди.\nШунга қарамай, иш бошланди. 1968 йилда Қозоғистон марказий қисмида узунлиги 458 километр бўлган Иртиш Қозоғистон канали ишга туширилди. Навбатдаги режа бўйича Об дарёсидан “Сибир-Ўрта Осиё” канали қурилиб Ўзбекистонга 2550 километр канал қурилиши керак эди. Бунинг учун Об дарёсига иртиш қуйилишида баландлиги 78 метр дамба қурилиши лозим эди. Дарёлардан қуйилган сув улкан Сибир денгизи ҳосил қилиб, 250 минг квадрат километр майдонни – Азов денгизидан тўрт марта катта майдонни эгаллаши зарур эди. Ундан бошланадиган каналлар бутун Ўрта Осиёни сув билан таъминлаши кўзда тутилганди. Бу режа 1956 йилдаёқ СССР ФА томонидан маъқулланган ҳам эди.\nХуллас, лойиҳани амалга ошириш учун экспертлар ижобий хулоса беришди. Аммо кутилмаганда Сибир денгизи барпо этиладиган жойда, калта нефть ва газ захираси мавжудлиги аниқланди. Бундай катта бойликни сув остида қолдириш мумкин эмасди. Оқибатда Ўрта Осиёни сув билан таъминловчи Сибир денгизи лойиҳаси лойиҳалигича қоғозда қолди, деб ёзади «АиФ» (2021 й 37-сон).


Маккадан қайтган туркман ҳожилари тиббий кўрикка жўнатилди « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nМаккадан қайтган туркман ҳожилари тиббий кўрикка жўнатилди\n20 October 2014 - 11:43\n17 октябрь куни Маккадан қайтаётган туркман ҳожилари учоғи Ашхободга қўнишидан бир соат олдин аэропорт ҳарбийлар ва полициячилар томонидан ўраб олинди, деб хабар берди Хроника Туркменистана.\nҲожиларни кутиб олиш учун келган қариндошлари ва қўлларида гуллар билан махсус олиб келинган талабалар аэропорт биносига киритилмаган. Улар учоқнинг соат 18.00 да келиб қўнгани ҳақидаги хабарни радиода берилган эълон орқали билишган.\nЖами 188 та бўлган ҳожиларни учоқдан тушишлари билан автобусларга кўчириб ўтказишган ва полиция машиналари кузатувида Абадан шаҳар поликлиникасига олиб борилган. Поликлиникада барча ҳожилар тиббий кўрикдан ўтказилган.\nКутиб олувчиларга бу ҳақда ҳеч қандай маълумот берилмаган. Фақат орадан икки соат ват ўтганидан сўнг улар нима бўлаётганидан хабар топишган ва уйларига тарқалишган.\nУшбу профилактика чоралари Эбола вируси эпидемиясига қарши қаратилганлиги ёки бошқа сабаблар борлиги ҳақида ҳозирча маълумот йўқ.


004. Нисо (хотинлар) сураси\nМадинада тушган, 176 оятдан иборат, 24 рукуъдир\n1. Эй инсонлар, сизларни бир жондан яратган, ундан жуфтини яратиб, икковидан кўплаб эркак ва аёлларни тарқатган Парвардигорингиздан қўрқинглар! Савол-жавобларингизда номи ишлатиладиган Аллоҳдан ва қариндошчиликни узишдан қўрқинглар. Аллоҳ, албатта, устингиздан кузатиб турувчидир.\n«Бир жон»дан мурод, Одам алайҳиссаломдир, Аллоҳ таоло у кишининг чап қовурғасидан Ҳавво онамизни яратган. Кейин ҳар икковларидан жамики эркак-аёлларни яратиб, дунёнинг турли жойларига тарқатган. Аллоҳ таоло бир ота (Одам алайҳиссалом) ва бир она (Момо Ҳавво)дан тарқаган бутун инсониятга хитобан айтяптики, сизларни яратган Холиқингиз ва Парвардигорингиздан ҳамиша қўрқинглар, Унинг ҳукмларига қарши чиқишдан ниҳоятда сақланинглар. Буюк Аллоҳ сизларни йўқ ердан бор қилган, итоатсизлигингиз учун жазо беришга ҳам қодир. Сизлар ҳамиша, ҳар қандай ҳолатда Унга муҳтожсизлар, ҳатто ўрталарингиздаги савол-жавобларда ҳам Унинг номини тилга оласизлар, раҳбарларингизни ишонтириш учун Унинг номи билан қасам ичасизлар. Аллоҳ таолодан қўрқиш баробарида силаи раҳмни (қариндошлик алоқаларини) узманглар, қариндош-уруғларга меҳрибонлик кўрсатинглар. Аллоҳ таоло қилмишларимиздан бехабар, деган хаёлга борманглар, яхши билингларки, Парвардигор сизларни ҳар лаҳзада кузатиб туради.\n2. Етимларга молларини беринглар, нопокни пок нарсага алмаштирманглар. Уларнинг молларини ўзингизникига аралаштириб еманглар, бу катта гуноҳдир.\nОтаси вафот этган етимларга валий (вакил) бўлган кишиларга ҳукм шуки, етимлар балоғатга етишганида молларини ўзларининг қўлларига топшириш керак. Балоғатга етгунича етимларнинг яхши-яхши молларини олиб қолиб, ўрнига ўзларининг ёмон, ярамас молларини қўйиб қўйишмасин ёки уларнинг молларини ўзлариникига қўшиб ишлатишмасин, истеъмол қилишмасин. Валийга етим билан ўзининг таомини бир хил қилишга ижозат бор, лекин бунда шарт шуки, етимга зарар етмасин, шерикликни баҳона қилиб, етим моли ўзлаштириб юборилмасин. Чунки бундай қилиш энг оғир гуноҳлардан саналади.\n3. Агар етималарга адолатли бўла олмасликдан қўрқсангизлар, ўзингизга ёққан аёллардан икки, уч, тўрттасини никоҳларингга олаверинглар. Бордию одиллик қилолмасликдан қўрқсангизлар, у ҳолда биттаси ёки қўл остингиздагилар кифоя. Мана шунда жабр қилинмаслиги аниқроқ.\n«Қўл остингиздагилар» деганда урушда асир олинган чўрилар назарда тутилади. Исломда тўрттагача хотин олишга ижозат берилган, лекин улар ўртасида адолат қила олмасликдан хавфда бўлинганида битта хотин билан ёки қўл остидаги мулки ҳисобланган чўри билан кифояланиш зарур, шундагина жабр-зулмнинг олди олинади.\nПайғамбаримиз ҳадисларида ривоят қилинишича, етим қизларнинг молларига вакил бўлган айрим кишилар қизнинг ўзига ва молига қизиқиб, озгина маҳр билан уни никоҳларига олишар эди. Ўзи ёқмаса-ю, лекин моли кўп бўлса, бунда ҳам уни бошқага узатмай сақлаб туришарди. Лекин бундай ҳаёт қизнинг турмушини уқубатга айлантирар эди. Худди шу масалада юқоридаги ояти карима тушди. Вакилларга буюриляптики, сизлар етималарни никоҳга олганда адолат қилолмаймиз, деб қўрқсангизлар, шариатга мувофиқ бирдан тўрттагача бошқа хотинларга уйланаверинглар, токи етималарга зарар етмасин. Озод мусулмонга тўрттагача, қул одамга иккита хотинга ижозат бор, бу нарса ҳадисларда ҳам келган, жамики олимларнинг якдил қарори ҳам шундай. Бу ҳукм бутун Ислом умматигадир, фақат Сарвари олам бундан мустаснолар, у Зотга бундан ҳам зиёдасига ижозат берилган.\nЛекин адолат қила олмаслик хавфи бўлса, бир хотин билан кифояланиш ҳар бир мусулмонга зарурдир. Бирдан ортиқ хотин олганларга уларнинг емак-ичмаги, маскани ва бошқа эҳтиёжларини таъминлашда баробар тутиш вожиб. Кечқурун баробар туришда ҳам адолат бўлиши керак, баробар кўрмаганлар қиёмат куни азобга мубтало бўлишади.\n4. Хотинларингизга маҳрларини хурсандчилик билан беринглар. Агар ундан бир миқдорини чин дилдан кечишса, бемалол фойдаланаверинглар.\nХотин кишининг маҳри хурсандчилик билан, чин дилдан берилиши керак. Агар хотин маҳрининг бир қисмини қайтариб берса, эр уни хушвақтлик билан қабул қилиб ишлатаверсин.\n5. Аллоҳ турмуш сабаби қилган молларингизни эсипастларга берманглар, уларни бу моллардан едириб-кийинтиринглар ва уларга яхши гапиринглар.\nМолни асраш лозим ишлардан саналади. Мол-мулкка енгилтаклик, масъулиятсизлик билан муносабатда бўладиганларга уни топшириб қўйиш молнинг йўқ қилинишига олиб келгани учун Ислом шариатига кўра, бундай етимларга вакил кишилар молни улар қўлига бермай, ўзлари едириб-кийинтиришлари, уларга яхши муомалада бўлишлари керак. Мусулмонлар қўлидаги мол-мулк улар жамоасининг жавобгарлигида бўлгани учун етимлардан ташқари уни тасарруф қила олмайдиган бошқа кишиларга (масалан, ҳисоб-китобни билмайдиган) ҳам берилмайди.\n6. Етимларни то балоғатга етгунларича синаб туринглар, агар эс-ҳушлари жойида эканини билсангизлар, молларини ўзларига топширинглар. Уларнинг молларини исроф қилманглар ва шошилиб ишлатиб қўйманглар. Ким ўзига тўқ бўлса, ундан парҳез қилсин, ким муҳтож бўлса, инсоф билан олсин. Уларга молларини гувоҳлар иштирокида топширинглар, ҳисоб-китобга Аллоҳ кифоядир.\nЕтимлар молига масъул вакиллар уларнинг улғайиб қолишидан қўрқиб молни тезда ишлатиб юборишмасин ёки уларни кераксиз ўринларга йўллаб исроф қилишмасин. Агар етимни тарбиялаётган киши муҳтож бўлса, ҳар ойда хизматига яраша ҳақини олади, лекин бадавлат киши бўлса, етим молидан олиши дуруст бўлмайди. Улар улғайгач, молларини ўзларига топширишда гувоҳларни чақириш зарур.\n7. Ота-оналари ва қариндошлари қолдириб кетганида эркакларга улуш бор, ота-оналари ва қариндошлари қолдириб кетганида аёлларга улуш бор. Бу оз бўлса ҳам, кўп бўлса ҳам, фарз қилинган улушлардир.\n8. Тақсимотда қариндошлар, етимлар ва муҳтожлар бўлишса, уларни ҳам баҳраманд қилинглар ва уларга яхши гапиринглар.\n9. Ўзларидан ёш болаларни қолдириб, бундан хавфда бўлганлар каби қўрқишсин. Улар Аллоҳдан қўрқишсин ва тўғри сўзлашсин.\nЕтимлар молига васий бўлганлар худди ўзлари ҳам вафот этиб, ёш болаларини қолдириб кетганда бошқаларнинг уларга васийлик пайтида қўрқиб тургани каби етимлар молига хиёнат қилишдан қўрқишлари керак. Бу ҳукм вафоти олдидан васият қилаётганлар ҳузуридаги гувоҳларга ҳам тааллуқлидир.\n10. Етимлар молини зулм билан еганлар қоринларига оловни еган бўлишади ва албатта, дўзахга киришади.\nИслом келмасидан олдин ёшидан қатъи назар, қиз болаларга умуман мерос берилмас, балоғатга етмаган ўғил болаларга ҳам меросдан улуш тегмас эди. Юқоридаги ояти карималар ҳукми билан бу ботил одатлар йўққа чиқарилди, уларнинг ҳаммасига меросдан ҳисса ажратиш ҳукми кучга кирди. Меросни тақсимлаш пайтида ўша хонадон одамларидан етимлар ва муҳтожлар келиб қолишса, уларга ҳам бироз улуш берилсин. Агар қолдирилган мол етимларнинг нарсаси бўлса ва ўлган киши ўзи васият қилмаган бўлса, бу ҳолда яхши гапириб, уларга узр айтилсин. Етимлар молини турли зулм йўллари билан еганлар қоринларига дўзах оловини еган бўлади ва албатта, дўзахга улоқтирилади.\n11. Аллоҳ фарзандларингиз борасида бир ўғилга икки қиз улушини беришга буюрди. Агар қизлар иккитадан кўп бўлса, мероснинг учдан иккиси, қиз битта бўлса унинг ярми, марҳумнинг фарзанди бўлса, ота-онасининг ҳар бирига олтидан бир улуш берилади. Унинг фарзанди бўлмай, ота-она меросхўр бўлишса, қилган васияти ва қарзлари берилганидан сўнг онасига учдан бири, ака-укалари бўлса, олтидан бири тегади. Ота-онангиз ва фарзандларингиздан қай бири сизларга манфаатлироқ эканини билмайсизлар, буларни Аллоҳ фарз қилган, Аллоҳ, албатта, билимли ва ҳикматлидир.\n12. Агар фарзандлари бўлмаса, сизларга хотинларингиз қолдирган мероснинг улар васиятини ёки қарзларини адо этгандан кейин қолган ярми, агар фарзанди бўлса, чораги тегади. Агар болангиз бўлмаса, қилган васиятингиз ёки қарзларингиз адо қилинганидан кейин хотинларингизга меросингизнинг тўртдан бири, агар фарзандларингиз бўлса, саккиздан бир улуши тегади. Агар калола эр ва хотин мерос қолдирса, уларнинг қилган васиятлари ва қарзлари адо қилинганидан кейин иниси ёки опа-синглиси мероснинг олтидан бирига, улар бирдан кўпроқ бўлишса, учдан бирига шерикдирлар. Булар Аллоҳнинг васияти, Аллоҳ, албатта, билимли ва ҳикматлидир.\nАраб тилида «калола» сўзи вафот этган чоғида бола-чақаси, невара-чевараси, ота-онаси, бобо-бувиси бўлмаган, сўққабош одам маъносини билдиради.\nХотин киши вафот этса ва фарзанди бўлмаса, ундан қолган мероснинг у қилган васияти ва қарзи узилганидан кейин қолганининг ярми эрига берилади. Агар хоҳ шу эридан, хоҳ бошқа эридан фарзанди бўлса, эрга тўртдан бир улуш тегади. Эр вафот этса-ю фарзанди бўлмаса, хотинига меросининг васият ва қарзлар адо қилинганидан қолганининг тўртдан бири, агар фарзанди бўлса, саккиздан бири берилади (хотини бир ё ундан кўп бўлса ҳам, улушда баробардирлар). Хотиннинг маҳри меросдан ташқаридадир. Агар эр ёки хотин марҳумнинг меросхўри она бир ака-ука ёки опа-сингил бўлса, уларга марҳум васияти ва қарзи адо этилганидан кейин мероснинг олтидан бири, агар ини-сингиллар бирдан кўп бўлишса, ҳаммаларига учдан бири тегади.\n13. Булар Аллоҳ чегараларидир. Ким Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига итоатда бўлса, У остидан анҳорлар оқиб турувчи, унда абадий қолинадиган жаннатига киритади. Бу эса буюк саодатдир.\n14. Ким Аллоҳга ҳамда Унинг Пайғамбарига исён ва чегараларига тажовуз қилса, У абадий қолинадиган дўзахига киритади ва унда хорловчи азоблар бордир.\n15. Хотинларингиздан фоҳишалик қилганига ўзларингиздан тўрт кишини гувоҳ қилинглар. Агар гувоҳлик беришса, ўлим келгунича ёки Аллоҳ бирор йўл кўрсатгунича уйларингизда сақлаб туринглар.\nҚай бир киши хотинининг зино (никоҳсиз жинсий алоқа) қилганини билса, буни аниқлашга эс-ҳушли, балоғатга етган, ҳур эркак мусулмонлардан тўрт кишини гувоҳ қилиши керак бўлади. Агар барчалари баробар бу ишга гувоҳлик беришса, ўша хотинни ташқарига чиқармай, бошқалар билан мулоқотга ижозат бермай, уйга қамаб қўйилади. Ушбу ҳукм келганида зинокор хотинга сазо (жазо) тайин қилинмаган эди, кейинчалик Нур сурасидаги ҳукмга кўра бокирага юз қамчи уриш, жувон хотинни тошбўрон қилиш жазоси тайин қилинди. Шундан кейин юқоридаги оят ҳукми мансух (бекор) бўлди.\n16. Сизлардан ўша ишни қилган икки эркакнинг таъзирини беринглар. Агар иккови тавба қилса ва тузалса, тек қўйинглар. Аллоҳ тавбаларни қабул қилувчи ва меҳрибондир.\nБу ояти каримадаги «ўша иш», яъни фаҳш ишдан кўзда тутилган нарса баъзи уламолар наздида бесоқолбозлик, баъзиларига кўра зино бўлган, айримлари эса ҳар иккисига тааллуқли, дейишган.\n17. Нодонликдан ёмон ишга қўл уриб, сўнгра тезда тавба қилганларнинг тавбасини қабул қилиш Аллоҳгадир. Аллоҳ бундайларнинг тавбасини қабул қилади. Аллоҳ билимли ва ҳикматлидир.\n18. Гуноҳларни мунтазам қилиб юриб, ўлим келганида: «энди тавба қилдим» дейдиганлар ва кофир ҳолларида ўлганларнинг тавбаси қабул бўлмайди. Уларга қийноқли азоблар тайёрлаб қўйганмиз.\n19. Эй мўминлар, хотинларни зўрлик билан мерос қилиб олиш сизларга ҳалол эмас. Агар очиқ фаҳш иш қилишмаган бўлса, берганларингизнинг бир қисмини олиш учун уларни мажбуран ушлаб турманглар. Агар уларни ёқтирмасангиз ҳам муносиб умр кечиринглар, зеро, сиз ёқтирмаган нарсада Аллоҳ кўп яхшиликлар бериши мумкин.\n20. Агар бир хотин ўрнига бошқасини олмоқчи бўлсангизлар, биринчиларига ҳисобсиз мол берган бўлсангизлар ҳам, ҳеч нарсани қайтариб олманглар. Буни бўҳтон ва очиқ гуноҳ билан оласизларми?\n21. Ахир қандай ҳам оласизлар, ахир бир-бирингизга қовушиб, улар сиздан қатъий аҳд олишган-ку!\n22. Оталарингиз уйланган хотинларни никоҳингизга олманглар, аммо аввалда ўтган бўлса, зарари йўқ. Бу – албатта, хунук ва жирканч иш, ёмон бир йўлдир.\n23. Оналарингиз, қизларингиз, опа-сингилларингиз, аммаларингиз, холаларингиз, ака-укаларингизнинг қизлари, опа-сингилларингизнинг қизлари, эмизган «она»ларингиз, эмишган «опа-сингил»ларингиз, қайноналарингиз, қовушган хотинларингизнинг қарамоғингиздаги қизлари сизларга ҳаром қилинган. Агар улар билан қовушмаган бўлсангизлар, гуноҳи йўқ. Ва пуштингиздан бўлган ўғилларингизнинг хотинлари, икки сингилни бир никоҳда жамлаш ҳам ҳаром қилинди, аммо аввалда ўтган бўлса, зарари йўқ. Аллоҳ, албатта, кечирувчи ва раҳмлидир.\nНасаб жиҳатидан никоҳланиш ҳаром бўлган тоифалар еттита: оналар, қизлар, опа-сингиллар, аммалар, холалар, ака-ука ва опа-сингилларнинг қизлари, сут эмишган эмикдошлар. Никоҳланиш жиҳатидан ҳамиша ҳаром бўлганлар хотиннинг онаси ва қизидир. Пушти камаридан бўлган ўғилларининг хотинларига, икки опа-сингилга бир вақтда уйланиш ҳам ҳаромдир. Агар бу иш аввалда ўтган бўлса, Аллоҳ таолонинг афви ва мағфиратидан умид қилинади, Аллоҳ таоло кечирувчи ва ниҳоятда раҳмли Зотдир.\n24. Эрли хотинлар ҳам сизларга ҳаром, фақат қўлингизга мулк бўлиб тушган чўрилар мустасно. Булар Аллоҳнинг буюрган қонунидир. Булардан бошқа аёлларни ўзларингизни сақлаган, зино аралаштирмаган ҳолда молларингиз билан талаб этишингиз ҳалол қилинди. Улардан ҳузурланганингиз учун маҳрларини беринг, маҳр белгиланганидан кейин ўзаро келишсанглар, гуноҳи йўқ. Аллоҳ билувчи ва ҳикматлидир.\nШаръий никоҳлари ҳаром бўлган хотинлар баён қилинганидан кейин энди яна бир тоифанинг ҳаромлиги зикр қилинмоқда. Яъни бошқа бир кишининг никоҳида турган эрли аёлни то уни эри талоқ қилиб ёки вафот этиб, аёлнинг иддаси чиқмагунича бошқа одам никоҳига олиши ҳаромдир. Фақат кофирлар юртига Ислом лашкарлари кирганида асир олинган аёл бир кишига мулк сифатида ўтиб иддаси чиққан бўлса, ана шу чўрилар бундан мустасно.\nЮқорида баён қилинган аёллардан бошқа барча хотинлар қуйидаги тўрт шарт билан ҳалолдирлар: 1) талаб, яъни тил билан «ижоб ва қабул» қилинса; 2) мол, яъни маҳр бериш қабул этилса; 3) ҳамиша ўз муҳофазасида асраш мақсади бўлса, уч-тўрт кун шаҳватини қондириб, кейин қўйиб юбориш нияти бўлмаса; 4) икки эркак ёки энг камида бир эркак ва икки хотин гувоҳлигида никоҳ қилинса. Агар икки гувоҳсиз «ижоб ва қабул» қилинса, никоҳга ўтмайди, балки зино ҳисобланади. Бу охирги шарт ҳақида бошқа оятларда ҳам зикр қилинган.\n25. Сизлардан ким ҳур мўминаларни никоҳига олишга қодир бўлмаса, қўлларингизда мулк бўлган мўмина чўрилардан бирига уйланаверсин. Аллоҳ иймонларингизни яхши билади. Сизлар ўзаро бир жинсдирсизлар. Уларнинг ўзини сақлаган, зино қилмаган ва махфий ўйнаш тутмаганларини эгаларининг ижозати билан никоҳингизга олинг ва муносиб маҳрларини беринг. Эрга теккач, фаҳш ишлар қилишса, уларга ҳур хотинларга бериладиган жазонинг ярми тайинланади. Бу бузилиб кетишдан қўрққанлар учундир, сабрли бўлишингиз ўзингизга яхшироқдир. Аллоҳ кечирувчи ва раҳмлидир.\nБир хотинни никоҳига олиб, ундан бироз нафланган бўлса, яъни бирор марта жинсий алоқа қилса, бу хотиннинг маҳри эрнинг зиммасига тўла тушади, хотин ўзи кечмаса, ҳаргиз эрдан соқит бўлмайди. Агар маҳр тайин қилинганидан кейин эр ва хотин бирор нарсага келишишса, яъни хотин маҳрнинг бир қисмидан кечса ёки эр маҳрни бир миқдор кўпайтирса, ҳеч қиси йўқ. Лекин хотиннинг белгиланган маҳрдан ортиғини талаб қилиши ёки эрнинг тайин этилган маҳрни тўла бермаслиги ножоиздир (мумкин эмас).\nҲур хотин олишга маблағи етмаган ё нафақа (боқиш) жиҳатидан қодир бўлмаган эркак бирор мўмина чўри билан никоҳланиши мумкин, чунки уларнинг маҳрлари кам, нафақалари оз бўлади. Ҳур хотин олишга қодир бўлган одамнинг чўри билан никоҳланиши имом Шофеий мазҳабларида ҳаром, имом Абу Ҳанифа мазҳабларида эса макруҳи танзиҳийдир, яъни қилинишидан қатъий қайтарилмаган, аммо қилинмаслиги аълороқ бўлган амалдир. Ҳур хотини бўлган эрнинг чўри билан никоҳ қилиниши барча мазҳабларда ҳаромдир. Зино хавфи бўлганида сабр қилинса яхши. Қул ва чўрига ҳур мусулмонларга бериладиган жазонинг ярми тайин қилинади, яъни эллик дарра урилади.\n26. Аллоҳ сизларга тушунтиришни, олдингиларнинг йўлларига ҳидоят қилишни ва тавбаларингизни қабул этишни истайди. Аллоҳ билувчи ва ҳикматлидир.\n27. Аллоҳ сизларни кечиришни истайди, шаҳватига қул бўлганлар эса бутунлай йўлдан уришни хоҳлашади.\n28. Аллоҳ сизларга енгилликни истайди, чунки инсон заиф яратилган.\n29. Эй мўминлар, ўзаро розилик билан қилинган савдодан ташқари, бир-бирларингизнинг молларингизни ноҳақ еманглар. Ўзларингизни ўлдирманглар, Аллоҳ,албатта,сизларга меҳрибондир.\n30. Ким ҳаддидан ошиб зулм қилса, уни, албатта, дўзахга киритамиз, бу Аллоҳга осондир.\nИнсонни ожиз, заиф қилиб яратган Парвардигор банда бажаришда қийналиб сабрсизлик кўрсатмаслиги учун унинг ҳолига яраша осон ва енгил ҳукмларни жорий қилган. Ҳикмати ва қудрати улуғ Аллоҳ таоло барча мусулмонларга бир-бирларининг молларини ноҳақ йўллар ва зулм билан емасликни, фақат ўзаро розиликка асосланган шаръий савдо-сотиқ йўли билан ҳалоллаб ейишни, бир-бирларининг қонини тўкмасликни буюрмоқда. Бу ҳикматни эшитиб-билиб ҳам Парвардигорининг амр-фармонларига зид иш қилган итоатсиз ва исёнкор бандаларни Аллоҳ таоло дўзахга улоқтиради, бу иш Унга асло қийин эмас. Мен мусулмон бўлсам, нега дўзахга тушаман, деб ўйлайдиган мағрур кимсалар ушбу оятнинг маъносини яхшилаб тушуниб олишсин.\n31. Агар қайтарилган гуноҳларнинг катталаридан сақлансангизлар, кичикларини кечириб, яхши манзилга киритамиз.\nЯъни Аллоҳ таоло улкан гуноҳлардан (гуноҳи кабиралардан) бирортасини билмай қилишдан сақлансангизлар, кичик гуноҳларингизни кечириб, олий манзил бўлмиш жаннатга киритамиз, деяпти. Нажм сурасида ушбу оят билан бир хил маънода: «Жаннатийлар улкан гуноҳлардан ва бузуқликлардан йироқ бўладиган зотлардир» (32-оят), деган ояти карима ҳам бор. Масалан, бир киши зинога қадам қўяди: ё кўзи билан назар солади, ё тили билан бузуқликларни ҳикоя қилади, ё бу ишни орзу қилади, ё таносил аъзоси билан буни бажаради. Агар бир мўмин кўриб туриб, нафси хоҳлаб туриб Аллоҳдан қўрққанидан ўша ишни қилишдан тийилса, бунинг баракотидан Аллоҳ таоло ушбу ояти мазмунига кўра кўзи, тили, нафси гуноҳларини кечиради. Чунки бу одам зино қилганида назари алоҳида, сўзи алоҳида, хоҳиши алоҳида зинога ҳисоб қилинар эди.\n32. Аллоҳ баъзингизни баъзингиздан ортиқ этган нарсаларни орзу қилманглар. Эркакларга ўз амалларидан, хотинларга ҳам ўз амалларидан насиба бор. Аллоҳнинг фазлини сўранглар, Аллоҳ, албатта, ҳамма нарсани билувчидир.\nЯъни Аллоҳ таоло бир кишини фазилат, шарофат, илм ёки бойликда бошқалардан устун, ортиқ қилиб қўйган бўлса, ўзгалар буни ҳирс, орзу қилмаслиги керак, чунки бундан ҳасад ва душманлик туғилади, Аллоҳнинг яратиш ҳикматига хилоф иш қилинган бўлади. Ҳасаднинг ўрнига яхши амалларни қилишга интилиш керак, эркакларга ҳам, аёлларга ҳам охиратда яхши амаллари учун насиба (ажр-мукофотлар) бор.\n33. Ҳар бир киши учун ота-онаси, қариндошлари қолдирганига аҳд-паймон билан боғланганларни меросхўр қилдик, уларга улушини беринглар, Аллоҳ, албатта, ҳар бир нарсага гувоҳдир.\n«Аҳд-паймон билан боғланганлар»дан мурод, Исломдан олдинги пайтларда ўрталарида қариндош-уруғчилик бўлмаганлар ҳам ўзаро аҳд-паймон қилишиб дўст бўлишгач, бир-бирларидан мерос олишарди. Бу одатга Исломнинг илк даврларида ҳам амал қилинган. Кейинчалик бошқа ояти карима ҳукми билан бу нарса бекор қилинди.\n34. Аллоҳ биридан бирини устун қилгани ва эрлар молларини сарфлашгани учун эркаклар аёлларга раҳбардирлар. Эрларига итоаткорлари ва улар йўқлигида молларини Аллоҳ муҳофазасида асровчилари хотинларнинг яхшисидир. Итоатсизлигидан қўрққан хотинларингизга насиҳат қилинглар, ётоғини алоҳида қилинглар ва уринглар. Агар итоат қилишса, айблашга йўл изламанглар. Аллоҳ, албатта, олиймақом ва буюкдир.\nРивоятлардан келишича, бир саҳобия аёл эрига кўп итоатсизликлар қилган экан. Эр адаб бериш мақсадида бир шапалоқ урган экан, у отасига бориб шикоят қилибди. Ота эса Расули акрам ҳузурларига келиб, бўлган воқеани айтиб берибди. Пайғамбар алайҳиссалом эридан қасос олишга буюрганларида ҳукм ижро этилмай туриб юқоридаги ояти карима тушди. Фахри коинот айтдиларки, биз хоҳлаган нарсани Аллоҳ маъқулламади, энди Аллоҳ таолонинг ҳукми ижро этилсин, чунки у фақат яхшиликдир.\nОяти каримага кўра, эркаклар икки сабаб билан хотинлардан устундирлар: биринчиси – Аллоҳ таолонинг фазли ва лутфи билан эрлар илмда ва амалда, ҳатто жисмонан аёллардан устун яратилган. Иккинчидан, эрлар хотинларига маҳр беришади, умр бўйи уларнинг нафақасини (зарурий эҳтиёжларини) қондириш учун мол-мулкини сарфлашади, яъни яшашга маскан, кийим-бош, ейиш-ичишлари, рўзғор ашёлари каби таъминотлар эрнинг зиммасидадир. Шунинг учун хотинлар эрларига ҳамиша итоатда бўлишлари керак. Эрларига итоат қилувчи, улар йўқлигида мол-мулкларини Аллоҳ ҳукмига мувофиқ асровчи, асло хиёнат қилмайдиган аёллар хотинларнинг энг яхшиларидир. Мабодо хотинлар эрларига саркашлик қилиб, итоатдан бўйин товлашса, Аллоҳ таолонинг ҳукмига кўра аввал уларга яхшилаб насиҳат қилинади, хатолари кўрсатилади. Бунга тушунмаса, ётоғи алоҳида қилинади, яъни бир уйда, аммо бошқа ўринда ётилади. Бунга ҳам кўнмай итоатсизликда давом этадиган бўлса, аъзоларига зарар етмайдиган ва уриш асорати қолмайдиган даражада урилади. Агар хотин бу чоралардан сўнг тузалиб қолса, улардан айб қидирмаслик, айрим майда хатоларидан кўз юмиш лозим.\n35. Эр-хотин ораси бузилишидан қўрқсангизлар, эр хонадонидан бир ҳакам, хотин хонадонидан бир ҳакам чақиринглар. Агар улар яраштиришни хоҳлашса, Аллоҳ эр-хотин ўртасига тотувлик солади. Аллоҳ, албатта, билувчи ва хабардордир.\n36. Аллоҳга ибодат қилинглар, Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар. Ота-онага, қариндошларга, етимларга, муҳтожларга, яқин қўшниларга, бегона қўшниларга, ҳамроҳларга, мусофирларга ва қўл остингиздагиларга яхшилик қилинглар. Аллоҳ мутакаббир ва мақтанчоқларни асло яхши кўрмайди.\n37. Чунки улар ўзлари бахиллик қилишади, бошқа кишиларни ҳам бахилликка чақиришади, Аллоҳ фазли билан берганларини яширишади. Биз кофирларга хорловчи азобларни тайёрлаб қўйганмиз.\n38. Чунки улар молларини хўжакўрсинга сарфлашади ва улар Аллоҳга ҳам, қиёмат кунига ҳам ишонишмайди. Кимнинг улфати шайтон бўлса, у қандайин ёмон улфатдир.\n39. Агар Аллоҳга ва қиёмат кунига ишонишса, Аллоҳ берганларини эҳсон қилишса, нима зарар бўларди? Ахир Аллоҳ уларни яхши билади-ку!\n40. Шубҳасиз, Аллоҳ заррача ҳам зулм қилмайди, яхшиликни бўлса икки баравар кўпайтириб беради ва Ўз ҳузуридан улуғ мукофотларни ато қилади.\n41. Ҳар бир умматдан гувоҳ чақириб, сизни (эй Муҳаммад,) уларга гувоҳ қилганимизда қандай бўлади?\nЯъни қиёмат куни ҳар бир уммат ёки қавмдан уларнинг аҳволларини баён қилиш учун уларнинг пайғамбарлари ё солиҳ кишиларидан гувоҳлар чақирилади, Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом аввалги ва охирги барча умматларга гувоҳлик берадилар. Ўша куни кофирларнинг аҳволи ниҳоятда ёмонлашади, улар ҳатто тупроқ каби ер билан битта бўлиб кетишга рози бўлишади.\n42. Ўша куни кофирлар ва Пайғамбарга итоатсизлик қилганлар ерга кириб кетишни орзу қилишади ва улар ҳеч гапни Аллоҳдан яшира олишмайди.\n43. Эй мўминлар, маст ҳолатингизда гапингизни англайдиган бўлмагунингизча, сафарда бўлмасангизлар, жунуб ҳолингизда то ғусл қилмагунингизча намозга яқинлашманглар. Агар бетоб ё сафарда бўлсангизлар ёки бирортангиз халодан келса ёхуд хотинларингизга яқинлик қилсангизлар-да, сув топа олмай қолсангизлар, тоза тупроқни юзингиз ва қўлларингизга суртиб таяммум қилинглар. Аллоҳ мағфират қилиб кечирувчидир.\n44. (Эй Муҳаммад,) Китобдан улуш берилганларнинг гумроҳликни сотиб олганларини ва сизларни йўлдан урмоқчи бўлаётганларини кўрмаяпсизми?\n45. Аллоҳ душманларингизни яхши билади ва ҳомийликка Аллоҳнинг Ўзи кифоя, мададкорликка Аллоҳнинг Ўзи кифоя!\n46. Яҳудийлардан калималарнинг жойини ўзгартирувчилари ҳам бор. Улар тилларини буриб ва динга зарба бериш учун: «Эшитдик ва итоат қилмадик», «Эшит, эй эшитмай қолгур», «Роина» дейишади. Агар улар «Эшитдик ва итоат қилдик», «Сиз эшиттиринг» ва «Бизга назар солинг» дейишганида ўзларига яхши ва дуруст бўлар эди. Лекин куфрлари сабабли Аллоҳ уларни лаънатлади, энди уларнинг жуда ози иймон келтиради.\nМеҳрибон Парвардигор ушбу ояти карима орқали яҳудийларнинг қабиҳликларидан мусулмонларни огоҳлантирмоқда ва уларга ўхшашдан қайтармоқда. Улар Тавротни тиловат қилишса-да, унга амал қилишдан маҳрумдирлар. Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳ таолонинг буйруқларини тушунтирганларида улар ташларида «қабул қилдик» дейишса ҳам, ичларида «қабул қилмадик» дейишади. Ўзлари Пайғамбар алайҳиссаломга мурожаат қилишганида «Исмаъ ғойра мусмаъин» (эшитишга амр қила олмасак ҳам, эшитинг) демоқчи бўлиб, аслида «эшит, эй эшитмай қолгур», яъни кар бўлгур маъносида гап қилишар эди. Яна улар «Роина»ни ҳам бузиб талаффуз қилишади, «Бизлар ҳам эътиборингиздан, назарингиздан четда қолмайлик» демоқчи бўлиб, лекин уни «руъунот» (енгилтаклик) шаклида ишлатишади. Бу ҳақда Бақара сурасининг 104-ояти шарҳида ҳам сўз борган.\n47. Эй китоб берилганлар, бир қанча юзларни текислаб, орқасига бурмасимиздан олдин ёки уларни ҳам шанба куни эгалари каби лаънатламасимиздан аввал сизлардаги нарсани тасдиқловчи қилиб туширганимизга иймон келтиринглар. Аллоҳнинг ҳукми, албатта, ижро этилади.\n«Юзни текислаш» деганда ундаги кўз, бурун, оғизларни йўқ қилиб, тахта каби силлиқлаб ташлаш, «орқасига буриш» деганда юзни бутунлай орқа тарафга ўгириб юбориш назарда тутилган. Аъроф сурасида «Асҳобу сабт» (шанба куни эгалари) воқеаси зикри келган.\n48. Аллоҳ Ўзига бошқани шерик қилганни асло кечирмайди, хоҳлаган бандасининг ширкдан бошқа гуноҳини кечиради. Ким Аллоҳга ширк келтирса, гуноҳнинг улканини қилган бўлади.\n49. (Эй Муҳаммад,) ўзларини покдомон қилиб кўрсатаётганларни кўрмаяпсизми? Йўқ, Аллоҳ кимни хоҳласа, ўшани поклайди ва уларга қилча ҳам зулм қилинмайди.\n50. Уларнинг Аллоҳга туҳмат қилишаётганини кўринг, шунинг ўзи уларнинг очиқ гуноҳкорлигига кифоядир.\nЯҳудийлар шунча расволикларни қилиб ҳам ўзларини покиза бир жамоа деб ҳисоблашади. Ҳатто ўзларига «абнауллоҳ ва ахбаруллоҳ» деган нисбатни ҳам беришади. Бу даъволари Аллоҳ ҳақида йўқ нарсани ёлғонлаб, Унга туҳмат қилишдан бошқа нарса эмас. Бу жамоанинг очиқ итоатсиз ва осий эканига шунинг ўзи кифоя.\n51. Китобдан насибадор бўлганларнинг бутга ва шайтонга иймон келтирганларини ва кофирларни: «Булар ҳидоятдаги иймон келтирганлардан кўра ортиқроқ» дейишларини кўрмаяпсизми?\n52. Ана шуларни Аллоҳ лаънатлаган, кимни Аллоҳ лаънатласа, унга мадакор топилмайди.\nПайғамбар Муҳаммад алайҳиссаломга адоватлари кучайган яҳудийлар Маккага бориб, у ердаги мушриклар билан иттифоқ тузишди, уларнинг риоясини қилиб, бутларини тавоф қилишди, шайтонни мамнун этиб: «Мушрикларнинг динлари мусулмонлар динидан яхшироқдир», дейишди. Бу кўролмаслик ва адоват уларнинг Исломга ҳасадлари туфайли эди. Шу қабоҳатлари учун Аллоҳ таоло уларни лаънатга дучор қилди. Энди уларга бу дунёда ҳам, охиратда ҳам бирор ёрдам, мадад берувчи бўлмайди.\n53. Ёки уларнинг салтанатда улуши борми, шундай бўлганда ҳам, одамларга қилча нарса беришсин-чи!\n54. Ёки Аллоҳ фазли билан одамларга берган нарсаларга ҳасад қилишяптими? Ахир Иброҳим авлодига Китоб ҳам, ҳикмат ҳам, улуғ салтанатни ҳам берганмиз-ку!\n55. Шунда баъзилари бунга иймон келтиришди, баъзилари юз ўгиришди ва уларга дўзах ўти кифоядир.\n56. Оятларимизга куфр келтирганларни, албатта, дўзахда куйдирамиз. Терилари куйиб битгач, азобни кучайтириш учун териларини янгилаймиз. Аллоҳ, албатта, қудратли ва ҳакимдир.\n57. Иймон келтириб, яхши амалларни қилганларни Биз остларидан анҳорлар оқувчи ва абадий қолинадиган жаннатларга киритамиз. Унда уларга покиза хотинлар бор ва уларни қалин сояларга киритамиз.\n58. Аллоҳ, ҳақиқатан, сизларга омонатни эгаларига етказишни, одамлар орасида ҳукм юритишда адолат билан қарор чиқаришни буюради. Аллоҳ сизларга қандайин гўзал насиҳат қиляпти, Аллоҳ, албатта, эшитувчи ва кўрувчидир.\nЯҳудийлар, одатларига кўра, бошқаларнинг омонатларига хиёнат қилишар, одамлар ўртасида бирор ишни ҳал қилмоқчи бўлишса, пора берган тарафга мойил бўлиб, ҳақиқатга тескари йўл тутишар эди. Аллоҳ таоло Қуръони Карим оятлари воситасида мусулмонларни ана шу ёмон иллатлардан қайтаради. Ушбу ояти кариманинг тушишига сабаб бўлган воқеа бундай: Макка фатҳ қилинган (эгалланган) куни Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом Каъба ичига кирмоқчи бўлдилар. Усмон ибн Талҳа калитдор эди, лекин у калитни бермади. Шунда Ҳазрати Али калитни тортиб олиб, эшикни очиб бердилар. Сарвари олам ичкарига кириб-чиққанларидан кейин амакилари калитни ўзларига топширишни илтимос қилдилар. Шу воқеа устида юқоридаги ояти карима тушди, унинг ҳукмига кўра, Пайғамбаримиз омонатга хиёнат қилмай, калитни Усмон ибн Талҳага топширдилар.\n59. Эй мўминлар, Аллоҳга итоат қилинглар, Пайғамбарга ва ўзларингиздан бўлган раҳбарларга итоат қилинглар. Агар Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлсангизлар, бирор нарсада тортишиб қолганингизда уни Аллоҳга ва Пайғамбарига ҳавола қилинглар. Ана шу яхши ва оқибати хайрлидир.\nАввалги оятда раҳбар ҳокимларга одамлар орасида адолат билан ҳукм чиқариш буюрилган эди. Ушбу оятда эса одамларга ўзларидан сайланган ва ҳақ йўлда бўлган раҳбарларга итоатда бўлиш амр қилинмоқда. Агар одамлар ва раҳбарлар ўртасида келишмовчилик чиқиб қолса, Аллоҳнинг Китобига ва Пайғамбар алайҳиссалом суннатларига мурожаат этилади. Агар раҳбарларнинг ҳукмлари ҳақиқатдан Китоб ва Суннатга мувофиқ бўлса, унга бўйсунилади ва тортишув бас қилинади. Масалан, Аллоҳ таолога ва қиёмат кунига иймон келтирган икки мусулмон ўртасида хусумат чиқиб, бири: «Юр, шариат маҳкамасига бориб, масалани ҳал қиламиз», деса-ю, иккинчиси: «Мен шариатни билмайман ва шариатлик ишим йўқ», деса, у, албатта, кофир бўлади.\n60. (Эй Муҳаммад), уларнинг сизга туширилган Китобга ва сиздан олдин туширилганларига иймон келтирганликни даъво қилишларини, тоғутдан ҳукм сўрашни исташларини кўрмадингзми? Ҳолбуки, унга ишонмаслик буюрилган, шайтон сизларни йўлдан оздиришни хоҳлайди.\nТоғут – шайтон исмларидан бири, кенгроқ маънода «шайтоний йўл», демакдир. Тоғутдан ҳукм сўраш Аллоҳнинг ҳукмига зид, Унинг изнисиз бўлган ҳукмни сўрашдир.\n61. Уларга: «Аллоҳ туширганига ва Пайғамбарга мурожаат қилинглар», дейилса, мунофиқларнинг сиздан дарҳол юз ўгирганларини кўрасиз.\nМадинада бир яҳудий ва мунофиқ ўртасида низо пайдо бўлганида яҳудий ҳақ бўлгани учун ажрим чиқариш мақсадида Расулуллоҳ (алайҳиссалом) олдиларига борайлик, деди. Мунофиқ эса яҳудийларнинг олими ва раҳбари бўлган Каъб ибн Ашраф олдига борамиз, деди. Охири икковлари Сарвари олам (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳузурларига боришди. Жаноб Пайғамбар яҳудий фойдасига ҳукм қилдилар. Мунофиқ бундан рози бўлмай Ҳазрати Умар олдиларига бориб шикоят қилди. Ҳазарти Умар воқеанинг тафсилоти билан тинглаб, Расулуллоҳ ҳукмларига рози бўлмаган мунофиқни ўша ерда ўлдирдилар. Сўнг унинг ворислари Ҳазрати Умардан хун даъво қилишди. Шу воқеа устида бу бир неча оятлар тушди ва Ҳазрати Умарга «Форуқ» (ҳақ ва ботилни фарқловчи) унвони берилди.\n62. Қилмишлари туфайли уларга мусибат етганида ҳузурингизга келгач, Аллоҳ номи билан ичиб: «Биз фақат яхшиликни ва муросани хоҳлаган эдик», дейишлари қандоқ бўлди?\n63. Аллоҳ бундайларнинг кўнгилларидагини билади, шунинг учун уларнинг қилмишларидан кўз юминг, дилларига етиб борадиган сўзлар билан насиҳат қилинг.\nБу ояти каримада ҳам юқоридаги воқеаларнинг давоми баён қилиняпти. Яъни мунофиқнинг Ҳазрати Умар қўлларида ўлим топиши унинг исёни ва иккиюзламачилиги жазоси эди. Энди бу ҳодиса туфайли уларнинг ички аҳволлари очила бошлади. Улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларига келиб, Аллоҳ таоло номи билан қасам ичган ҳолда: «Биз Ҳазрати Умар олдиларига Расулуллоҳ ҳукмларидан норози бўлиб бормадик, балки у жаноб бизни яраштириб қўядилар, деган яхши ниятда боргандик», дейишди. Аллоҳ таоло марҳамат қиляптики, бу жамоанинг барча сир-асрорлари Менга яхши маълум, сиз уларнинг қилмишлари учун таъқибга олманг, дилларига етиб борадиган яхши сўзлар билан насиҳат қилаверинг, тавба эшиклари ҳамиша очиқ, Аллоҳга қайтиш ҳеч қачон кечикмайди.\n64. Қай бир пайғамбарни юборган бўлсак, Аллоҳ изни билан унга итоат қилинсин деб, юборганмиз. Агар ўзларига жабр қилганларида ҳузурингизга келиб Аллоҳга истиғфор айтишганида ва Пайғамбар ҳам улар учун мағфират тилаганида Аллоҳнинг, албатта, кечирувчи ва раҳмли эканини билишарди.\n65. (Эй Муҳаммад,) Парвардигорингизга қасамки, улар то ораларидаги келишмовчиликларга сизни ҳакам қилмагунларича, сизнинг ҳукмингизга чин дилдан бутунлай рози бўлмагунларича ҳаргиз мўмин бўла олишмайди.\n66. Агар уларга: «Ўзларингизни ўлдиринглар ёки диёрларингиздан чиқинглар!» деб буюрганимизда эди, бунга озчилик бўйсунарди. Улар ўзларига қилинган насиҳатларга амал қилишганида ўзларига яхши бўларди ва уларни саботлироқ қиларди.\n67. У ҳолда ҳузуримиздан улуғ мукофотлар берган бўлур эдик.\n68. Ва уларни ҳидоятга йўллар эдик.\n69. Ким Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига итоат қилса, Аллоҳ инъом ато этган пайғамбарлар, сиддиқлар, шаҳидлар, солиҳлар билан биргадирлар ва улар энг яхши сафдошдирлар.\nПайғамбарлар Аллоҳ таоло томонидан танлаб олинган, Аллоҳ томонидан фаришталар орқали ваҳий юбориб турилган саодатманд зотлардир. Сиддиқлар эса пайғамбарларга келган ваҳий ва ҳукмларга чин дилдан, ҳеч қандай шак-шубҳасиз ва далилсиз ишонган севимли инсонлардир. Шаҳидлар эса Аллоҳ таоло йўлида, унинг дини олий бўлиши учун жон фидо қилувчилардир. Солиҳлар – яхшилик учун яратилганлар, улар нафслари ва вужудларини барча ёмонлик ва ифлосликлардан тозалашган. Бу тўрт гуруҳ барча мусулмонларнинг жавоҳирлари, Аллоҳ таоло фазли ва неъматларига сазовор бахтиёр инсонлардир. Аллоҳ таолога, Унинг Пайғамбарига итоатда бўлган ҳар бир киши қиёматда улар билан бирга бўлади, мунофиқлар эса улар билан сафдош бўлиш бахтидан маҳрумдирлар.\n70. Бу Аллоҳнинг марҳаматидир ва Аллоҳ ҳамма нарсани билувчидир.\n71. Эй мўминлар, эҳтиёткор бўлинглар, гуруҳларга бўлиниб ёки ҳаммангиз бирлашиб чиқинглар.\n72. Ораларингизда чиқмай қоладиганлар ҳам бор. Агар сизларга мусибат етса у: « Менга Аллоҳнинг инъоми бўлди, яхшиямки, улар билан бирга эмасдим», дейди.\n73. Агар Аллоҳ сизларга фазл-марҳамат қилса, гўё ҳеч нима бўлмагандай: «Қанийди, улар билан бирга бўлсайдим, улуғ зафарга эришардим», дейди.\n74. Дунё ҳаётига охиратни сотиб оладиганлар Аллоҳ йўлида жанг қилишсин. Ким Аллоҳ йўлида жанг қилиб ўлдирилса ё ғалаба қилса, Биз унга улуғ мукофотлар берамиз.\n75. (Эй мўминлар,) сизларга нима бўлдики, нега Аллоҳ йўлида ҳамда «Парвардигоримиз, бизларни аҳли золим бўлган бу шаҳардан чиқар, ҳузурингдан бизларни ҳимоя қилувчи ва ёрдам берувчи бир дўст юбор» деяётган ночор эрлар, хотинлар ва болалар ҳаққи-ҳурмати жанг қилмайсизлар?!\n76. Мўминлар Аллоҳ йўлида урушишади, кофирлар тоғут йўлида жанг қилишади. Шайтоннинг дўстларига қарши урушинглар, албатта, шайтон ҳийлалари кучсиздир.\n77. (Эй Муҳаммад,) «Ўзларингизни тийиб, намозларингизни адо қилиб, закотни бериб туринглар», дейилганларни кўрмайсизми? Уларга жиҳод фарз қилинганида бир гуруҳи одамлардан Аллоҳдан қўрққанидан ҳам қаттиқроқ қўрқишди ва: «Эй Парвардигоримиз, бизларга нега жиҳодни фарз қилдинг, бироз кейинга сурсанг бўлмасмиди?!» дейишди. Уларга: «Дунёнинг фойдаси оз, тақводорларга охират яхшидир ва қилча ҳам зулм қилинмайди», денг.\nМаккаи мукаррамада ҳижратдан аввал кофирлар мусулмонларни кўп қийнашган ва уларга чексиз зулм кўрсатишган. Шунда мусулмонлар Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларига келиб, шикоят қилишган, кофирларга қарши урушга чиқиб, улардан ўч олишга ижозат сўрашган. Лекин Расули акрам уларни тинчлантириб: «Парвардигорим томонидан менга урушиш ҳақида ҳукм келмади, балки сабр ва кутишга буюрилганмиз, ҳозирча сизлар намозларингизни адо этиш, закотни бериш билан машғул бўлинглар», дедилар. Мусулмонлар Мадинага ҳижрат қилишганидан (кўчишганидан) кейин Аллоҳ мусулмонларнинг ўзлари талаб қилган жиҳодни фарз қилди. Шунда иймони заиф баъзи мусулмонлар кофирларга қарши урушдан шунчалик қўрқиб кетишдики, ҳатто Аллоҳ таолодан ҳам бунчалик қўрқишмаганди. Улар: «Эй Парвардигоримиз, нимага бизга бу урушни буюрдинг, агар уни орқага суриб турганингда яна анча ҳаёт кечирар эдик», дейишди. Аллоҳ таоло Ўз Ҳабибига (соллаллоҳу алайҳи васаллам) айтяптики, дунё роҳатлари арзимас ва тез ўтиб кетувчидир, охират роҳат-фароғатлари эса ҳақиқий ва туганмас лаззатдир. Лекин бу фақат Аллоҳдан қўрқувчилар, Унинг буйруқларини бажарувчилар учундир. Аллоҳ таоло ҳузурида сизларга хурмо данаги ипичалик ҳам зулм қилинмайди, заррача амалингиз савоби ҳам зое кетмайди.\n78. Қаерда бўлсангизлар ҳам, ҳатто мустаҳкам қалъаларда ҳам ўлим сизларни топади. Агар улар фойда кўришса, «бу Аллоҳдан», дейишади, бирор зарар етса, бунга сизни сабабчи, дейишади. Уларга: «Бари Аллоҳдан», денг. Нега бу қавм ҳеч гапни тушунмайди?!\n79. (Эй инсон,) сенга етган яхшилик Аллоҳдандир, ҳар қандай ёмонлик эса ўзингдандир. (Эй Муҳаммад,) Биз сизни инсонларга Пайғамбар этиб юбордик ва гувоҳликка Аллоҳ кифоядир.\nҲақиқат шуки, барча яхшиликлар ва ёмонликларни пайдо қилувчи Аллоҳ таолодир. Лекин бандалар яхшиликни Аллоҳ таолонинг фазли-карами ва марҳаматидан деб, ёмонликни эса ўзларининг қилмишлари ва шумликларидан деб билишсин ҳамда буни Пайғамбар алайҳиссалом зиммаларига юклашмасин.\n80. Ким Пайғамбарга итоат қилса, Аллоҳга итоат қилган бўлади, ким юз ўгирса, Биз сизни уларга соқчи қилиб юбормадик.\n81. Улар: «Итоатдамиз», дейишади-ю, ҳузурингиздан чиққач, айримлари айтганингизнинг тескарисига хуфёна тил бириктиришади. Аллоҳ эса уларнинг яширинча келишувларини ёзиб қўяди. Улардан юз ўгиринг ва Аллоҳга таваккал қилинг, ҳомийликка Аллоҳ кифоядир.\n82. Қуръон ҳақида фикр юритишмайдими? Агар у Аллоҳдан бошқанинг томонидан бўлганида эди, унда кўп қарама-қаршиликлар топган бўлишарди.\nҚуръони Каримнинг илоҳий Калом эканига далиллардан бири шуки, унда ҳеч қандай қарама-қаршилик йўқ. Чунки инсонларнинг энг сўзамоллари ва донолари нақадар маҳорат ва фасоҳат соҳиби бўлишмасин, уларнинг фикр ва ёзувларида, албатта, қандайдир келишмовчилик, қарама-қаршилик келиб чиқади. Чунки уларнинг баъзи жумлалари ишонарли бўлса, баъзиси ишонарсиз бўлади, баъзиси рост бўлса, бошқаси ёлғон чиқади. Лекин Қуръони Карим Аллоҳ таолонинг муқаддас каломи бўлгани учун ундан бундай қусурларни топа олмайсиз.\n83. Уларга тинчлик ёки хавф-хатар хабари келганида буни тарқатиб юборишади. Агар уни Пайғамбарга ё ўз раҳбарларига ҳавола қилишганида улар бу иш моҳиятини тушунган бўлишарди. Аллоҳнинг фазли ва марҳамати бўлмаганида кўпчилигингиз шайтонга эргашиб кетардингиз.\nОяти каримада зикр этилган мунофиқлар ва содда мусулмонлардан етадиган зарарлардан бири шуки, улар омонлик ёки хавф хабари (масалан, душман фалон ерга тўпланяпти, мусулмонларга фалон ерда шикаст етди кабилар) етиб келиши билан уларни текшириб ҳам кўрмай, ҳақиқатини аниқламай тезда халққа ёйиб юборишар эди. Мунофиқлар буни билатуриб, зарар етказиш мақсадида қилишса, мусулмонлар соддалик билан билмасдан қилишарди. Агар улар бундай хабарни эшитган заҳоти Пайғамбар алайҳиссаломга ёки ўзларининг бошлиқларига ҳавола қилишганида, улар бунинг асл моҳиятига етиб, сўнгра ҳақиқатини айтишар эди. Бу тариқа танбеҳ ва тўғри йўлга йўллаш Аллоҳ таолонинг фазл ва раҳматидир, агар шундоқ қилмаганида мусулмонларнинг кўпчилиги йўлдан озиб, шайтонга эргашиб кетар эди.\n84. (Эй Муҳаммад), Аллоҳ йўлида жанг қилинг! Ўзингиздан бошқага масъул эмассиз, мўминларни қизиқтиринг. Шояд, Аллоҳ кофирларнинг шиддатини даф қилса! Аллоҳ барчадан шиддатли ва азоби қаттиқдир.\nУшбу ояти карима тушганида Пайғамбар алайҳиссалом: бирорта сафдошсиз ёлғиз ўзим қолсам ҳам барибир жиҳодга чиқаман, деган эдилар. Кейин у зотга етмиш саҳоба эргашиб, Катта Бадр урушига чиқишди ва Аллоҳ таоло кофирларнинг дилига хавф солиб, улар урушишга ҳад қила олишмади. Пайғамбар алайҳиссалом бу урушда талофот кўрмай, ғолиб бўлиб қайтдилар.\n85. Ким чиройли шафоат қилса, ўзига ҳам савобдан насиба тегади, ким ёмон шафоат қилса, унга ҳам «насиба» тегади ва Аллоҳ ҳар нарсага қодирдир.\nАраб тилида «шафоат» сўзи бировни қўллаш, ёрлақаш маъноларидан ташқари, бировни бошқалар олдида оқлаш учун қилинган ҳаракатлар, гап-сўзлар ҳам, уни қоралаш учун қилинган шундай ишлар ҳам шафоат ҳисобланади.\n86. Сизларга бир ибора билан салом берилса, ундан яхшироқ сўзлар билан алик олинглар ёки ўзини қайтаринглар. Аллоҳ, албатта, ҳар бир нарсанинг ҳисобини олувчидир.\nМусулмонларга салом бериш ё уларни дуо қилиш ҳақиқатда яхши фазилат саналади. Аллоҳ таоло таълим беряптики, бир мусулмон сизларга салом берса ё дуо қилса, сизлар ўша калиманинг ўзи билан ёки ундан яхшироқ, тўлароқ сўзлар билан жавоб қайтаришингиз зарур бўлади. Масалан, «Ассалому алайкум», дейилса, «Ваалайкум ассалом» дейсиз, агар кўпроқ савобга эришай десангиз, «ва роҳматуллоҳи» сўзини қўшинг. Бордию салом берувчи буни ҳам қўшган бўлса, «ва баракотуҳ» сўзини қўшиб алик олинг. Мукаммал салом берилган бўлса, сизлар ҳам мукаммал жавоб қайтаринглар, чунки Аллоҳ таоло ҳузурида ҳар бир нарсанинг ҳисоби сақланади. Яхши сўз бир калима бўлса ҳам, унга яраша савобга эришилади.\n87. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ. У сизларни қиёмат куни тўплашига асло шубҳа йўқ. Аллоҳдан ҳам рост сўзловчи бормиди?\n88. (Эй мўминлар,) нега сизлар мунофиқлар хусусида иккиланиб турибсизлар? Ҳолбуки, Аллоҳ қилмишлари учун уларни расво қилган-ку! Аллоҳ адаштирганларни тўғри йўлга бошламоқчимисизлар? Аллоҳ кимни адаштирган бўлса, унга йўл тополмайсизлар!\n89. Ўзлари кофир бўлишгани каби сизларнинг ҳам уларга ўхшаб куфр келтиришингизни исташади. Энди то Аллоҳ йўлида ҳижрат қилишмагунича уларни дўст тутманглар. Агар улар бундан юз ўгиришса, уларни тутган ерингизда ўлдиринглар. Уларни дўст ҳам, ёрдамчи ҳам қилманглар.\n90. Аммо ораларингизда аҳд-паймон бўлган қавмга қўшилган ёки сизлар билан ҳам, қавми билан ҳам урушиш жонига тегиб олдингизга келганлар мустасно. Аллоҳ хоҳлаганида уларни сизлардан устун қиларди ва улар сизларга уруш очишарди. Агар улар урушишдан четланиб, сулҳ таклиф қилишса, Аллоҳ уларга қарши чиқишга йўл бермайди.\nЯна бир тоифа мунофиқлар бор эдики, мусулмонлар билан очиқ алоқада бўлиб, уларни севишларини билдириб туришар эди. Аслида мақсадлари мусулмонлар уларнинг қавмларига қарши уруш бошлашса, жамоалари ва молларини омонда сақлаб қолиш эди. Уларнинг асл мақсади аён бўлиб қолгач, баъзи мусулмонлар улар билан алоқани узмоқчи бўлишди, баъзилари эса шояд мусулмон бўлишса деб, муносабатларни давом эттиришди. Ушбу оятларда шу хусусда баён этиладики, улар то ватанларидан чиқиб, олдингизга келмагунларича уларни дўст санаманглар, ҳеч бир ишда уларга ишонманглар. Агар иймон ва ҳижратни қабул қилишмаса, уларни асир олинглар ёки тутган ерларингизда ўлдиринглар. Аммо сизлар билан сулҳ тузган жамоадан паноҳ сўраган, ёки урушлар жонига тегиб сизларга сулҳ таклифи билан келганларга тегманглар, уларга қарши урушишга Аллоҳ таоло йўл бермайди.\n91. Сизлардан ҳам, қавмидан ҳам омонда бўлишни истайдиган бошқаларни ҳам кўрасизлар. Қачон уларни куфрга чақиришса, унга ўзларини отишади. Агар сизлардан ўзларини тортишмаса, сулҳ таклиф қилишмаса, сизларга қарши қўл кўтаришса, уларни тутган ерингизда ўлдираверинглар. Биз бундайларга қарши сизларга ошкора ҳуқуқ бердик.\n92. Мўмин мўминни ўлдирмайди, фақат билмасдан қилиши мумкин. Ким мўминни билмай ўлдириб қўйса, бир мусулмон қулни озод қилсин ва ўлдирилганнинг ворислари кечишмаса, хунини тўласин. Агар мўмин душман томондан бўлса, бир мусулмон қулни озод қилиш шарт бўлади. Агар у сизлар билан сулҳ тузган қавмдан бўлса, унинг ворисларига хун тўланади ва бир мусулмон қул озод қилинади. Агар мусулмон қул тополмаса, икки ой пайдар-пай рўза тутиб беради. Аллоҳ билувчи ва ҳикматлидир.\nБир мўмин-мусулмон кишини ўлдириш ниҳоятда катта гуноҳ, аммо билмай, бехосдан ўлдириб қўйса, бандачиликдир. Билмай, хато қилиб ўлдириб қўйишнинг бир неча кўринишлари бор: мусулмон кишини ов деб гумон қилиб отиб қўйиши мумкин, ёки отган ўқи унга бехос тегиши мумкин, ёки мусулмон тасодифан кофирлар орасида турганида билмай уни кофир деб ўйлаб отиб қўйиш мумкин. Бундай ҳоллар ҳаётда, айниқса, жанг пайтларида учраб тургани учун зикр этиляпти. Ушбу ояти каримада хато учун икки ҳукм баён қилинмоқда: биринчиси, бир мусулмон хатосига каффорат сифатида қул ёки чўрини озод қилади, агар бунга қодир бўлмаса, икки ой пайдар-пай рўза тутади. Иккинчиси, ўлдирилган кишининг меросхўрларига хун тўлайди, чунки бу уларнинг ҳақларидир, агар кечиб юборишса, тўланмайди, лекин бир кишининг кечиши билан бу соқит бўлмайди.\nОдам ўлдирганлик учун хун тўлашнинг уч хил кўриниши бор: 1. Ўлдирилган киши мусулмон жамиятида яшайдиган мўмин киши; 2. У душман қавмидан, аммо ўзи мўмин киши; 3. Ўлдирилган шахснинг ўзи мўмин, қавми мўмин бўлмаса-да, мусулмонлар билан тузилган сулҳ шартномалари бор. Булардан биринчи ва учинчи ҳолатда хун берилади, аммо иккинчи ҳолатда хун тўланмайди.\n93. Ким бир мусулмонни атайлаб ўлдирса, унинг жазоси абадий қолинадиган дўзах бўлади. У Аллоҳнинг ғазабига, лаънатига ва унга тайёрлаб қўйган қаттиқ азобига гирифтор бўлади.\n94. Эй мўминлар, Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқсангизлар, душманни аниқ таниб олинглар. Дунё фойдасини кўзлаб, салом берувчига: «Сен мусулмон эмассан!» деманглар. Аллоҳ ҳузурида ўлжалар кўп. Авваллари ҳам шундай эдингизлар, кейин Аллоҳ сизларни неъматлантирди. Аниқ билиб олинглар, Аллоҳ қилмишларингиздан хабардордир.\nПайғамбар алайҳиссалом бир гуруҳ лашкарни бир қавмга қарши жиҳодга юбордилар. Ўша қавм ичида бир киши мусулмон эди, у мол-ҳолини, рўзғор ашёларини олиб, қавмидан алоҳида бўлиб ажралиб турган эди. Мусулмонларни кўриб: «Ассалому алайкум!» деди. Мусулмонлар бу одам ўзи кофир бўлса керак, моли ва жонини асраб қолиш учун ўзини мусулмон қилиб кўрсатяпти, деган гумонга бориб, уни ўлдиришди, ашё ва молларини ўлжа қилиб олишди. Шу воқеа муносабати билан юқоридаги ояти карима тушди ва Аллоҳ таоло мусулмонларга бундай қилмасликни, душманларини аниқлаб олгандан кейингина уларга қарши чиқишни буюрди. Авваллари мусулмонларнинг ўзлари ҳам тиллари билангина иқрор бўлишганида бирор кимса уларни маломат қилмаган эди-ку!\n95. Мусулмонларнинг узрсиз уйда қолганлари билан Аллоҳ йўлида мол ва жони ила жиҳод қилувчилари баробар эмаслар. Аллоҳ ҳаммаларига эҳсон ваъда қилган бўлса-да, мол ва жонлари билан жиҳод қилувчилар даражасини уйида қолганларникидан ортиқ қилган. Аллоҳ мужоҳидларни уйида қолганлардан улуғ мукофотлар билан афзал қилди.\n96. Уларга Ўзи тарафидан даражалар, мағфират ва раҳмат бор. Аллоҳ мағфиратли, раҳмлидир.\nМусулмонларнинг жангда қатнашмайдиган узрли тоифалари кўзи ожизлар, майиб-чўлоқлар, хасталар ва аёллардир. Булардан бошқа барча кишилар иккига: ҳамиша дин хизматида курашга бел боғлаган мужоҳидларга ва бу вазифадан холи мусулмонларга бўлинишади. Ҳар икки табақа ҳам жаннатий бўлишса-да, биринчи тоифа иккинчисидан даражада ортиқдир, чунки Аллоҳ таоло мужоҳидлар даражасини бошқалардан ортиқ қилган ҳамда уларга Ўзининг раҳмат ва мағфиратини зиёда қилиб берган.\n97. Фаришталар ўз жонига зулм қилганларнинг жонини олишаётганда: «Қандай яшадинглар?» деб сўрашади. Улар: «Ер юзида чорасиз эдик», деб жавоб беришади. «Ҳижрат қилсангизлар, Аллоҳнинг Ери кенг эди-ку!» дейишади. Ана шуларнинг жойи дўзахдир ва у энг ёмон макондир.\nШундай мусулмонлар борки, улар, ўз даъволарига кўра, чин мусулмонлардир. Лекин улар кофир ҳукуматга қарамлар, дин ишларини, ибодатларини очиқ қила олишмайди, ҳукуматга қарши кураша ҳам олишмайди. Бундай мусулмонларга яшаб турган жойларини ташлаб, бошқа юртларга кўчиш фарздир. Бу ўринда шу масала баён қилинмоқда. Ояти каримага кўра, ўз жонларига зулм қилиб, кофирлар ўлкасида яшаганлар вафот этишаётганида фаришталар: «Сизлар қайси динда эдингизлар?» деб сўрашади. Улар: «Мусулмонлармиз, аммо ночорликдан айта олмасдик», дейишади.\n98. Чиқиб кетиш учун тадбир ва йўл тополмаган ночор эркаклар, аёллар ва болалар бундан мустасно.\n99. Уларни Аллоҳ кечиришига умид бор, Аллоҳ кечирувчи ва мағфиратлидир.\n100. Ким Аллоҳ йўлида ҳижрат қилса, Ер юзида кенг жой ва паноҳ топади. Ким уйидан Аллоҳга ва Расулига ҳижрат қилиб чиқиб, йўлда ўлим топса, бунинг мукофоти Аллоҳ зиммасидадир ва Аллоҳ мағфиратли, раҳмлидир.\nУшбу ояти карима ҳижратга тарғиб қилади ва ким Аллоҳ йўлида ҳижрат қилса (ватанидан кўчса), унга яшаш ва истиқоматда бўлиш учун Ер юзида жой етарли, унинг ризқи ва маишати фаровон бўлаверади, деб мусулмонларга тасалли беради. Ҳижрат қилувчилар қай ерларга борамиз, у ерларда тирикчилигимиз нима бўлади, мабодо йўлда ўлиб кетсак, аҳволимиз қандай кечади, деб қўрқишмасин. Чунки бу ҳолатларда ҳам ҳижратнинг савобига эришишаверади, ниятлари Аллоҳга маълум, меҳнат ва ҳаракатлари асло бесамар кетмайди, Аллоҳ мукофотини беради.\n101. (Эй мўминлар,) сафарда юрганингизда кофирлардан хавфда бўлсангизлар, намозларингизни қаср қилиб ўқиишингизнинг гуноҳи йўқ. Кофирлар, ҳақиқатан, сизларга очиқ душмандир.\nСизлар жиҳод, ҳаж ёки бошқа муҳим мақсадлар билан сафарга чиқсангизлар ва душманнинг ҳужум қилиш хавфини сезсангизлар, бу ҳолатларда намозларингизни қаср қилиб (қисқартириб), яъни тўрт ракатлини икки ракат қилиб ўқинглар (Ҳанафий мазҳабида қисқа намоз учун уч кунлик сафар бўлиши лозим, бундан кам бўлса, қаср қилиш дуруст эмас). Бошда кофирлар хавфи шарт қилинган бўлса-да, кейинчалик Расули акрам бехатар сафарларда ҳам қисқартириб ўқиганлар, саҳобаларга ҳам бу ҳақда таъкидлаганлар. Энди мусулмонлар қачон сафарга чиқишса, намозни қисқартириш (душман хавфи бўлсин-бўлмасин) шаръий ҳукм бўлди. Буни Аллоҳ тарафидан фарз ва эҳсон сифатида қабул қилиб, шукрини қилиш лозим.\n102. (Эй Муҳаммад,) мўминлар орасида турганингизда уларга имом бўлиб намоз ўқимоқчи бўлсангиз, уларнинг бир қисми қуролланган ҳолда сиз билан намозда бўлсин, улар сажда қилганларидан кейин намоз ўқимаган иккинчи қисми сиз билан намоз ўқисин, улар ҳам эҳтиёт юзасидан қуролларидан ажрашмасин. Кофирлар қурол-анжомларингиздан ғафлатда бўлганингизда қўққисдан ҳужум қилишни хоҳлашади. Агар ёғиндан азият етса ёки бемор бўлсангизлар, қуролларингизни ечишда гуноҳ йўқ. Лекин ҳушёр бўлинглар. Аллоҳ, албатта, кофирларга хорловчи азоб тайёрлаб қўйган.\nУшбу ояти каримада хавф намози баён қилинмоқда. Кофирларга қарши жанг қилинаётганда мусулмон мужоҳидлари икки гуруҳга бўлинишади: бир гуруҳ имом билан намознинг ярмини ўқиб, кейин душман қаршисига боради. Кейин иккинчи гуруҳ келиб, имом билан қолган ярим намозни ўқийди. Имом салом берганидан кейин ҳар икки гуруҳ ҳам ярим қолган намозларини алоҳида-алоҳида ўқиб олади. Шом намозида эса биринчи гуруҳ имом билан икки ракат, иккинчи гуруҳ эса бир ракат ўқийди. Намоз ичида туриб борди-келди қилишлари кечирилади. Шу ҳолларда ҳам қурол-яроғларини ерга қўйишмайди, чунки душман вақт топиб бирдан ҳужумга ўтиб қолиши мумкин.\nБордию ёғингарчилик, хасталик ёки ожизлик туфайли қурол кўтариб юриш қийин бўлса, қуролларни ерга қўйиб намоз ўқишга ижозат бор. Лекин, барибир, эҳтиёт чораларини кўриш лозим. Агар душман хавфи бу ҳолатларда ҳам жамоат бўлишга имкон бермаса, ерда якка-якка ўқишсин. Бунга ҳам илож бўлмаса, уловларида туриб ишора билан ўқишсин. Бошқа илож қолмаганида намозларини қазо қилишади.\n103. Намозни тугатгач, турган, ўтирган ва ёнбошлаган ҳолда ҳам Аллоҳни зикр этинглар. Хотиржамликда намозни мукаммал адо қилинглар. Намоз, ҳақиқатан, мўминларга вақти белгиланган фарздир.\n104. Душманни қувишда бўшашманглар. Агар аламзада бўлсангизлар, улар ҳам сизлардек аламзададирлар. Улар Аллоҳдан умид қилмаган нарсани умид қиляпсизлар, Аллоҳ билувчи ва ҳикматлидир.\nИслом душманлари Аллоҳдан умид қилмаган нарсаларга шаҳидлик мақоми ва жаннат неъматлари киради.\n105. (Эй Муҳаммад,) ҳақиқатан, ҳақ Китобни одамлар орасида Аллоҳ кўрсатганидай ҳукм қилишингиз учун туширдик. Хоинларнинг ёнини олувчи бўлманг.\n106. Аллоҳга истиғфор айтинг, Аллоҳ, албатта, мағфиратли, раҳмлидир.\n107. Ўз жонига хиёнат қилувчиларнинг ёнини олманг. Аллоҳ, албатта, хиёнатчи гуноҳкорларни яхши кўрмайди.\nСаодат асрида (Пайғамбаримиз ҳаётлик чоғларида) мунофиқлар ва эътиқоди суст баъзи мусулмонларда бирор ёмон иш қилиб қўйилганда жазодан ва бадномликдан қўрқиб, ҳийла ахтариш одати бор эди. Пайғамбаримиз ҳузурларига келганда ўзларини бегуноҳ қилиб кўрсатиш учун бўлган иш хусусида бошқача айтишарди. Бундан мақсадлари, жиноятни бошқа бир бегуноҳ одам зиммасига юклаб, ҳақиқий гуноҳкорни пок кўрсатиш эди. Бундай ҳолларда бир қанча киши тўпланар, ўзаро маслаҳатлашиб, ғалати баҳоналарни айтишарди. Бир гал мусулмон киши ўз биродарининг совутини ўғирлаб, бир яҳудийни гуноҳкор қилмоқчи бўлди ва кўплашиб қасам ҳам ичишди. Шунда Аллоҳ таоло бир неча оят тушириб, асл воқеани Пайғамбар алайҳиссаломга билдирди ва у Зотни уларнинг ёнини олишдан қайтарди.\n108. Инсонлардан яширишса-да, Аллоҳдан яшира олишмайди. Ҳолбуки, У Ўзи рози бўлмаган гапга хуфёна келишаётганларида ҳам улар билан бирга эди ва Аллоҳ уларнинг қлмишларини қамсаб олувчидир.\nИнсонлар ўз айбларини яширишга қанчалик уринишмасин, қандай ҳийлаларни ўйлаб топишмасин, Аллоҳ таоло уларнинг ҳар бир қилмишини кўриб туради. Шунинг учун, эй Пайғамбар (алайҳиссалом), умматга меҳр-шафқатингиз зиёдалигидан хоин ва хатокорларнинг ёнини олиб, Аллоҳ таоло билан савол-жавоб қилиб юрманг, Аллоҳ бундай хатокорларни ёмон кўради.\n109. Сизлар-ку дунё ҳаётида уларнинг ёнини оляпсизлар, қиёмат куни Аллоҳ олдида ким уларнинг ёнини олади ёки ким уларга ҳомий бўлади?\n110. Ким ёмонлик ёки ўзига жабр қилса, сўнгра Аллоҳдан мағфират сўраса, Аллоҳнинг кечирувчи ва меҳрибон эканини кўради.\nБошқаларга туҳмат, ҳаққига хиёнат ёки бошқа гуноҳ иш билан зарар етказган киши ҳам ёки бирор гуноҳ иш билан ўзига зулм қилган киши ҳам Аллоҳ таолодан гуноҳлари кечирилишини сўраса, бандаларига меҳрибон, фазли-карами кенг Парвардигор унинг катта-кичик гуноҳларини, албатта, кечиради. Ҳар қандай гуноҳнинг иложи истиғфор ва тавбадир.\n111. Ким гуноҳ қилса, ўз зарарига бўлади. Аллоҳ билувчи ва ҳикматлидир.\n112. Ким хато ё гуноҳ қилса-ю, уни бегуноҳга ағдарса, катта бўҳтон ва очиқ гуноҳни бўйнига олибди.\n113. Агар Аллоҳнинг фазли ва раҳмати бўлмаганида, уларнинг бир тоифаси сизни адаштиришга уриниб қолган эди. Улар ўзларидан бошқани адаштиришолмайди ва сизга зарар етказишолмайди. Аллоҳ сизга Китоб ҳамда ҳикматни туширган, билмаганларингизни ўргатган ва сизга Аллоҳнинг фазли буюкдир.\nУшбу хитоб Коинот фахри Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломга қаратилган бўлиб, у Зотга хоинларнинг хиёнатлари изҳор этиляпти. Душманлар бу Зотни йўлдан уришга ҳаракат қилишса ҳам, Аллоҳнинг фазли-карами туфайли бунга эриша олмайдилар, зарар етказиш ҳам қўлларидан келмайди. Чунки Расули акрамга Аллоҳ Ўзининг каломини дастурил-амал қилиб туширган, билмаган нарсаларини ўргатган.\n114. Садақага, яхшилик қилишга ва одамлар орасини тузатишга буюришмаса, уларнинг махфий сўзлашувларида яхшилик йўқ. Бу ишларни Аллоҳ розилиги учун қилганларга улуғ мукофотлар берамиз.\nЯъни кишиларнинг мажлисларда бир-бирлари билан хуфёна суҳбат қуришлари аксари ҳолларда фойдасиздир. Яхши ишни махфий қилишдан кўра ошкора қилган маъқулроқ. Баъзи ҳолатлардагина махфий сўзлашишнинг зарари йўқ. Масалан, хайр-эҳсон учун бирор кимсани далолат қилмоқчи бўлса, ё бирор киши нодонлиги туфайли баъзи номуносиб ишни яхши деб эътиқод қилиб турган бўлса-ю, унинг хатосини билдириб, тўғри йўлга йўлламоқчи бўлса, ё икки киши уришиб қолган бўлса, ораларини тузатиш учун махфий гапирса бўлади, чунки бу ҳолатларда ошкора сўз қилиш ноқулай, ҳатто фитнага сабаб бўлиши мумкин.\n115. Ким тўғри йўл аниқ бўлганидан кейин ҳам Пайғамбарга ихтилоф қилиб, мўминларнинг йўлидан чекинса, юрган томонига йўллаб қўямиз ва дўзахга киритамиз. У жуда ҳам ёмон жой!\n116. Аллоҳ хоҳлаган(банда)ининг Ўзига ширк келтиришдан бошқа барча гуноҳларини, албатта, кечиради. Ким Аллоҳга ширк келтирса, ҳақиқатан, адашибди.\n117. Улар Ўзини қўйиб санамларга ва саркаш шайтонларга сиғинишади.\n118. Аллоҳ шайтонни лаънатлади, у эса: «Қасамки, бандаларингдан тегишли улушимни оламан;\n119. ва уларни йўлдан оздираман, ҳою ҳавасга мубтало қиламан, уларга буюрсам, чорваларининг қулоғини кесишади, уларга буюрсам, Аллоҳ яратганини ўзгартиришади», деди. Ким Аллоҳ ўрнига шайтонни дўст тутса, аниқ зиёнга учрайди.\nИсломгача бўлган жаҳолат асрида ва илк Ислом пайтида инсонлар аёллар номига қўйилган Лот, Уззо, Урбано, Манот, Ноила каби бутларга сиғинишарди. Лекин улар аслида шайтонга сиғинишар, унинг иғвоси ва фитнаси билан бутпарастлик қилишар эди. Ҳолбуки, шайтон лаънатланган ва рад этилган ҳолида илоҳий Даргоҳдан қувилган эди. У Одам алайҳиссаломга сажда қилишдан бош тортиб, Аллоҳ таолонинг лаънатига учраганидан кейин: «Эй Парвардигор, даргоҳингдан қувилдим, энди бандаларингдан ўзимга маълум улуш оламан, ҳар соҳада ўзимга бўйсундираман, дунёга мубтало қилиб, охиратни унуттираман, чорва ҳайвонларининг қулоғини кесиб ё нишон қилиб, бутлар номига атаб қўйиб юборишга, Аллоҳ яратган аъзоларни ўзгартиришга (масалан, юзларга тамға босиш, қош териш, хол қўйиш, улама соч тақиш каби) буюраман», деди.\n120. Шайтон уларга ваъдалар беради, хаёлларини чалғитади ва у ёлғондан бошқасини ваъда қилмайди.\n121. Ана шуларнинг жойи дўзахдир ва ундан қутулишга жой топишолмайди.\n122. Иймон келтириб, яхши ишларни қилганларни остидан анҳорлар оқиб турувчи ва абадий қолинадиган жаннатларга киритамиз. Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир, Аллоҳдан кўра ростгўйроқ ким бор?\n123. (Эй мусулмонлар,) сизларнинг ҳам, китобийларнинг ҳам хомхаёллари нажот бермайди. Ким ёмонлик қилса, жазосини олади ва унга Аллоҳдан бошқа дўст ҳам, мададкор ҳам бўлмайди.\nКитобийларда «Биз ҳар қанча хато ва гуноҳ ишлар қилсак ҳам, зарари йўқ, чунки пайғамбаримиз ва улуғларимиз бизларни Аллоҳ таолонинг азобидан қутқариб олишади», деган хомхаёллар бор эди. Мана шундай фикрлар айрим нодон мусулмонларда ҳам бор. Парвардигор: «Эй мусулмонлар, на сизларнинг, на китобийларнинг хом хаёллари иш бермайди, ким ёмонлик, гуноҳ қилса, унинг жазосини, албатта, тортади, уни ҳеч ким, на бирор дўст, на бирор ёрдамчи Аллоҳ таолонинг азобидан қутқариб қола олмайди», деб хитоб қиляпти.\n124. Эркакми, хотинми – ким яхшилик қилса, ўша жаннатга киритилади ва унга заррача ҳам зулм қилинмайди.\n125. Яхшилик қилиш йўлида Аллоҳга юзланган ва Иброҳимнинг ҳаниф динига эргашганнинг динидан ҳам яхшироқ дин борми? Аллоҳ Иброҳимни дўст қилиб олган.\n126. Осмонлару Ердаги жамики нарса Аллоҳникидир ва Аллоҳ ҳар бир нарсани қамсаб олган.\n127. (Эй Муҳаммад,) сиздан аёллар ҳақида фатво сўрашади. Сиз: «Аллоҳ улар ҳақида Китобда ўқилаётган ҳукм билан: сизлар ҳақларини бермасдан никоҳингизга олишга рағбат кўрсатган етималар ҳақида, шунингдек, ночор-нотавон болалар ва етимларга адолат қилишингиз ҳақида фатво беради», денг. Аллоҳ ҳар бир яхшилигингизни билади.\nУшбу сура бошида агар етим қизнинг валийи (вакили), масалан, амакисининг ўғли бу қизни никоҳига олса, унинг ҳаққини бошқа хотинлари каби адо этолмасликдан қўрқса, у ҳолда никоҳига олмай бошқага узатсин, деб буюрилган эди. Бу ҳукмдан сўнг одамлар қўрқиб, бу усулда никоҳланишдан қочишган эди. Кейин бироз тажриба ҳосил қилинганида маълум бўлдики, бегонадан кўра яна ўз валийлари яхши экан. Одамлар Пайғамбар алайҳиссалом ҳузурларига келиб фатво сўрашганида юқоридаги ояти карима тушди ва етим қизлар ҳақига нуқсон етадиган бўлса, никоҳ ман қилинди, агар бундай бўлмаса, ижозат берилди.\n128. Агар аёл эрининг кўнгилсиз бўлиши ва ташлаб кетишидан қўрқса, иккови ўзаро сулҳга келишларининг гуноҳи йўқ. Сулҳ яхши, нафс эса қизғанишга мойил. Агар Аллоҳдан қўрқиб, чиройли муомала қилсангизлар, Аллоҳ ҳар бир амалингиздан хабардордир.\n129. Ҳар қанча уринсангизлар ҳам, хотинларингизга бир хил адолатли бўла олмайсизлар. Бирига оғиб кетиб, иккинчисини ташлаб қўйманглар. Агар ўнгланиб, Аллоҳдан қўрқсангизлар, Аллоҳ кечирувчи ва раҳмлидир.\nАгар бир киши бир неча хотинни никоҳига олган бўлса, ҳаммасини муҳаббатда, ҳар бир ишда баравар кўролмайди, чунки бу мумкин эмас. Лекин бир хотинга оғиб кетиб, бошқасини ташлаб қўйиш ҳам ярамайди, чунки бу зулмдир. Агар кейингисига кўнгли бўлмаса, яхшилик билан жавобини берсин, у ҳам бошқа рўзғор қилиб, оромини топсин. Агар эр сулҳга бориб, зулмдан сақланса, Аллоҳ таоло унинг гуноҳини кечиради.\n130. Агар улар ажралишса, Аллоҳ фазли билан бадавлат қилади. Аллоҳ карами кенг, ҳикматлидир.\n131. Осмонлару Ердаги ҳамма нарса Аллоҳникидир. Биз сизлардан олдин китоб берилганларга ва сизларга Аллоҳдан қўрқишни буюрдик. Агар куфр келтирсангизлар ҳам, осмонлару Ердаги ҳамма нарса Аллоҳникидир ва Аллоҳ беҳожат, мақтовга сазовордир.\n132. Осмонлару Ердаги ҳамма нарса Аллоҳникидир. Ҳомийликка Аллоҳ кифоядир.\n133. Агар У хоҳласа, эй инсонлар, сизларни кетказиб, бошқаларни келтиради ва Аллоҳ ҳар нарсага қодирдир.\n134. Ким дунё савобини истаса, ҳам дунё, ҳам охират савоби Аллоҳ ҳузуридадир ва Аллоҳ эшитувчи, кўрувчидир.\n135. Эй мўминлар, адолатли бўлинглар, ўзингиз, ота-онангиз, қариндошларингиз зарарига бўлса ҳам, тўғри гувоҳлик беринглар. Бой бўлсин, камбағал бўлсин, Аллоҳ уларга хайрихоҳдир. Ҳавойи нафсга эргашиб, адолатсизлик қилманглар. Гувоҳликни нотўғри берсангизлар ёки ундан бош тортсангизлар, Аллоҳ қилмишларингиздан хабардордир.\nЯъни эй мўмин-мусулмонлар, ҳар қандай ҳолатда ҳам адолатни қўлдан берманглар, гувоҳликни Аллоҳ учун қилинглар, ҳақиқатни ва ростни баён қилишда ҳатто яқинларингизни ҳам аяб ўтирманглар. Бойларга хушомад, камбағалларга раҳм қилиб ўтирманглар, чунки Аллоҳ таоло уларга сиздан зиёда яқин, хайрихоҳдир. Нафс сўзига кириб, адолатнинг зиддига иш қилманглар. Агар гувоҳлик бераётганингизда ҳақиқатни хаспўшлаб ё нотўғри сўз қилсангизлар, айни воқеани тўла гапирмай мужмал қолдирсангизлар, Аллоҳ таоло барча қилмишларингиздан хабардордир.\n136. Эй мўминлар, Аллоҳга, Унинг Расулига, Расулига туширган Китобга, аввал туширган китобларига иймон келтиринглар. Ким Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига, қиёмат кунига ишонмаса, у аниқ адашган бўлади.\n137. Иймон келтирганларидан кейин куфрга кетган, сўнгра иймон келтиргач, яна кофир бўлган, ҳатто куфри ортиб кетганларни Аллоҳ асло кечирмайди ва тўғри йўлга солмайди.\nБу ояти карима мунофиқлар ҳақида тушган. Баъзи уламолар унда яҳудийлар назарда тутилган, дейишади. Улар бошда Мусо алайҳиссаломга иймон келтиришди, кейин бузоққа сиғиниб, кофир бўлишди. Сўнг яна тавба қилиб, иймонга келишди. Кейинчалик Исо алайҳиссаломни инкор этиб, яна куфрга кетишди. Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) келганларида у Зотни ҳам инкор қилиб, куфрлари янада зиёдалашди.\n138. Мунофиқларга қаттиқ азоб хабарини беринглар.\n139. Улар мўминлар ўрнига кофирлар билан дўстлашишади. Иззат ва қудратни улардан кутишяптими? Иззат ва қудратнинг бари Аллоҳ ҳузуридадир.\n140. Ахир У сизларга Китобда: «Аллоҳ оятларини инкор ё масхара қилаётганлар билан то бошқа гапга ўтмагунларича бирга ўтирманглар!» деб буюрган эди-ку! Шундай қилсангиз, улар кабидирсизлар. Аллоҳ мунофиқ ва кофирларни дўзахда тўпловчидир.\n141. Сизларга кўз тикиб турган мунофиқлар Аллоҳ томонидан фатҳ келиб қолса: «Сизлар билан эмасмидик?» дейишади. Агар кофирларга насиб қилса: «Мусулмонлардан ҳимоя қилишда ёрдам бермаганмидик?» дейишади. Аллоҳ қиёмат куни ўртада ҳакамлик қилади ва Аллоҳ кофирларни мўминлар устидан ҳаргиз ғолиб қилмайди.\n142. Ҳақиқатан, мунофиқлар Аллоҳни алдамоқчи бўлишади, ҳолбуки, Аллоҳ ўзларини «алдаб» қўювчидир. Улар намозга эриниб туришади, хўжакўрсинга ўқишади ва Аллоҳни камдан-кам эсга олишади.\n143. Улар аросатда қолишган: на у тарафга ва на бу тарафга қўшила олишади. Аллоҳ кимни адаштирган бўлса, унга йўл топиб беролмайсизлар.\n144. Эй мўминлар, мўминларни қўйиб, кофирларни дўст тутманглар! Аллоҳ ҳузурида ўз зарарингизга аниқ ҳужжат бўлишини истайсизларми?\n145. Мунофиқлар, албатта, дўзахнинг энг тубидадирлар ва уларга ҳеч қачон ёрдамчи тополмайсиз.\nҚиёматда дўзахнинг энг тубан жойи мунофиқларга ажратилади. Ҳеч ким уларнинг азобдан қутилишида ёрдам беролмайди. Фақат гуноҳларига тавба қилиб, қилмишларини тузатган, нопок амалларини тарк этиб, динларини холис ушлаганларгина мўминлар қаторидан жой олишади. Мўминларга насиб бўлган илоҳий карам ва иноятга улар ҳам сазовор бўлишади. Аллоҳ таоло яхши амалларнигина қабул қилади, бандаларнинг нима қилаётганини яхши билади. Аллоҳ таоло буюрганларини тасдиқлаган ва мамнуният билан қабул қилган бандаларга Парвардигор адолатли ва раҳмлидир.\n146. Фақат тавба қилиб, ўзини тузатган ва Аллоҳга боғланиб, динларини холис Аллоҳ учун ушлаганлар мўминлар билан бирга бўлишади. Аллоҳ, албатта, мўминларга улкан мукофотлар беради.\n147. Агар шукр қилсангизлар ва иймонга келсангизлар, Аллоҳ сизларни азоблармиди?! Аллоҳ шукрни қадрловчи ва билувчидир.\n148. Аллоҳ мазлумникидан бошқа бирор ёмон сўзнинг ошкор айтилишини яхши кўрмайди ва Аллоҳ эшитувчи, билувчидир.\nБу ояти каримадан маълум бўладики, бир инсондаги диний ё дунёвий айбни бошқаларга ошкор қилиш дуруст эмас. Лекин мазлум киши золим устидан шикоят қилса бўлади. Кейинги оятдан мазлум ҳам афв этиши афзал экани маълум бўлади.\n149. Яхшиликни ошкор ва яширин қилсангизлар ҳам ёки ёмонликни кечирсангизлар ҳам, Аллоҳ, албатта, қодир бўлатуриб кечирувчидир.\n150. Ҳақиқатан, Аллоҳга ва Унинг пайғамбарларига ишонмайдиганлар Аллоҳ ва Унинг пайғамбарларини ажратишни ва: «Баъзиларига ишониб, баъзиларига ишонмаймиз», деб ора йўл тутишни исташади.\n151. Ана шулар ҳақиқий кофирлардир ва кофирларга хорловчи азоб тайёрлаб қўйганмиз.\nПайғамбарлардан бирини инкор қилиш ҳаммаларини инкор қилганга тенглаштирилади. Яҳудийлар Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломни тан олмай кофир бўлишди. Аллоҳ таоло ушбу ояти карима воситасида уларни ҳақиқий кофирлар, деб эълон этди, Ислом билан куфр ўртасида янги йўл чиқарувчилар, деб қарор қилди.\n152. Ким Аллоҳга ва Унинг пайғамбарларига ишонса, улардан бирортасини ажратмаса, мукофотини, албатта, берамиз ва Аллоҳ кечирувчи, раҳмлидир.\n153. (Эй Муҳаммад,) китобийлар осмондан китоб тушириб беришингизни сўрашади. Мусодан бундан каттароғини сўрашган ва: «Бизга Аллоҳни очиқ кўрсат», дейишган. Шунда зулмлари туфайли уларни чақмоқ урди. Аниқ далиллар келганидан кейин ҳам улар бузоқни илоҳ қилиб олишди. Шунда ҳам кечирдик ва Мусога аниқ ҳужжат бердик.\nЭй Муҳаммад алайҳиссалом, яҳудийлар сиздан шу каби беҳуда нарсаларни сўрашса, ҳайрон бўлманг, чунки улар ўз пайғамбарларидан бундан ҳам ножоиз нарсани талаб қилишган, яъни Аллоҳни ўз кўзлари билан кўрмоқчи бўлишган. Мана шу шаккокликлари учун бирма-бир чақмоқ тушиб, ҳаммаларини ҳалок қилди. Мусо алайҳиссалом дуолари сабабидан яна тирилдилар. Бу мўъжизани кўриб туриб ҳам улар энди бузоққа сажда қилишди. Охири етмиш минг одам қатл қилинди, бу Мусо алайҳиссаломнинг ғалабалари эди.\n154. Ваъдаларига мувофиқ устларига Турни кўтардик ва уларга: «Дарвозадан сажда қилиб киринглар» ҳамда «Шанба хусусида ҳаддан ошманглар», дедик ва улардан қатъий аҳднома олдик.\nАллоҳ таоло яҳудийларга шанба куни балиқ овлашни ман этган эди, балиқлар шу куни дарёда ҳар қачонгидан кўп кўринар эди. Яҳудийлар шунда ҳийлага ўтишди: дарё яқинига бир ҳовуз кавлашди, шанба куни дарёдаги кўп балиқлар шу ҳовузга кириб қолар, улар ҳовузни тўсиб олиб, эртасига ундаги балиқларни тутиб олишар эди. Аллоҳ таоло ана шу фириблари учун уларни маймун суратига киритиб қўйди.\n155. Аҳдномани бузганлари, Аллоҳнинг оятларини инкор қилганлари, пайғамбарларни ноҳақ ўлдирганлари, «дилларимиз берк» деганлари учун жазоладик. Ҳолбуки, Аллоҳ дилларига муҳр босган, айримларигина иймон келтиришади.\n156. Ва куфрлари ҳамда Марямга улкан бўҳтон қилганлари учун;\n157. «Биз Аллоҳнинг пайғамбари Исо Масиҳ ибн Марямни ўлдирдик», дейишгани учун жазоладик. Ваҳоланки, уни ўлдиришмаган ҳам, осишмаган ҳам, уларга шундай туюлди. Талашиб-тортишганлар унинг тўғрисида шубҳада қолишган. Бу ҳақда маълумотлари йўқ, фақат гумонга суянишади. Уни ўлдирмаганлари аниқ!\n158. Балки Аллоҳ уни ҳузурига кўтарган, Аллоҳ буюк ва ҳикматлидир.\n159. Ўлимидан олдин унга иймон келтирмайдиган бирор китобий қолмайди. У эса қиёмат куни уларга қарши гувоҳ бўлади.\nЯҳудийлар Исо алайҳиссаломни қатл қилиш учун уйига боришганида Аллоҳ ҳазрати Исони осмонга чиқариб олди. Аввалроқ бу уйга кирган бир яҳудийнинг кўриниши худди Исо алайҳиссаломга ўхшаб қолди. Кирганлар уни Исо деб ўйлаб ўлдиришди. Сўнгра у Исо эмас, ўз одамлари экани маълум бўлиб қолди. Шундай бўлса ҳам бу воқеа хусусида шубҳага тушиб, талашиб-тортишишди ва бир неча фирқага бўлиниб кетишди. Ҳақиқатда эса улар Исо алайҳиссаломни ўлдиришмаган, у киши тириклар ва осмондалар. Дажжол пайдо бўлганида ер юзига тушиб, уни ўлдирадилар ва қиёмат куни мухолифлари зиддига гувоҳликка ўтадилар.\n160. Яҳудийларнинг золимликлари ҳамда кўпларни Аллоҳ йўлидан қайтарганлари учун аввал уларга ҳалол бўлган нарсаларни ҳаром қилдик.\n161. Ман этилган фоизни олганлари ва одамлар молини ноҳақ еганлари учун уларнинг кофирларига аламли азоб тайёрлаб қўйдик.\n162. Лекин уларнинг чуқур билимлилари, сизга (эй Муҳаммад,) ва сиздан олдин туширилганларга иймон келтирган мўминлари, намозга қоимлари, закот берувчилари, Аллоҳга ва охират кунига ишонувчиларига улкан мукофотлар берамиз.\n163. Нуҳ ва ундан кейинги пайғамбарларга юборганимиз каби сизга ҳам ваҳий юбордик. Иброҳим, Исмоил, Исҳоқ, Яъқуб ва авлодларига, Исо, Айюб, Юнус, Ҳорун ва Сулаймонга ҳам ваҳий юбордик, Довудга эса Забурни бердик.\n164. Ва қиссалари аввал сизга айтиб берилган, айтиб берилмаган пайғамбарларни юбордик ва Аллоҳ Мусо билан роз айтишди.\n165. Пайғамбарлардан кейин одамларда Аллоҳга нисбатан ҳужжат қолмаслиги учун хушхабар берувчи ва қўрқитувчи пайғамбарларни юбордик. Аллоҳ буюк ва ҳикматлидир.\n166. Лекин Аллоҳ сизга туширган нарсага Ўзи гувоҳлик беради, уни илми билан туширган, фаришталар ҳам гувоҳдир, лекин гувоҳликка Аллоҳ етарлидир.\nБу ўринда Саййиди олам Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбарликлари Нуҳ алайҳиссалом ва ундан кейинги пайғамбарларнинг рисолатларига ўхшатилиши шу нарсага ишора қиладики, агар Макка мушриклари Расули акрамга туширилган ваҳийларни инкор қилишда давом этишаверса, аввалги пайғамбарларнинг умматлари бошига келган турли азоб-балолар уларга ҳам тушади. Қуръони Карим ҳақлигига Парвардигор ва фаришталар гувоҳдир. Агар шунда ҳам кофирлар инкор қилишса, бу уларнинг бадбахтликлари нишонасидир.\n167. Кофирлар ва Аллоҳ йўлидан тўсувчилар қаттиқ адашишади.\n168. Ҳақиқатан, кофир ва золимларни Аллоҳ асло кечирмайди ва тўғри йўлга солмайди.\n169. Фақат абадий қолинадиган дўзахга йўллайди, бу Аллоҳга осондир.\n170. Эй инсонлар, Пайғамбар Парвардигорингиздан Ҳақни олиб келди, унга ишонинглар, ўзингизга яхши бўлади. Агар инкор қилсангизлар, осмонлару Ердаги нарсалар, албатта, Аллоҳникидир. Аллоҳ билувчи, ҳикматлидир.\n171. Эй китобийлар, динларингизда ҳаддан ошманглар, Аллоҳ ҳақида ҳақдан бошқасини айтманглар. Масиҳ Исо ибни Марям Аллоҳнинг пайғамбари, Унинг Марямга ташлаган калимаси ва У яратган руҳдир. Аллоҳга, Унинг пайғамбарларига иймон келтиринглар, Уни «учта» деманглар. Тийилсанглар, ўзларингизга яхши бўлади. Аллоҳ ягона илоҳдир, фарзандли бўлишдан покдир, осмонлару Ердаги нарсалар Уникидир. Ҳомийликка Аллоҳ кифоядир.\nКитобийларнинг бир фирқаси Исо алайҳиссаломни «Худонинг ўғли» деб эътиқод қилади ва ҳазрати Исони, онаси Марямни Худога шерик қилиб, учта худо бор, деган бузуқ ақидани даъво қилади. Бу нарсаларнинг ҳаммаси уларнинг динларида ҳаддан ошишлари ва ширкка муккадан кетишлари оқибатидир. Аллоҳ фарзандли бўлишдан пок ягона илоҳдир. Аллоҳ таоло адашганларни бу ақийдадан қайтариб тавҳидга – ягона Аллоҳга ишонишга чақиради.\n172. Масиҳ ҳам, яқин фаришталар ҳам Аллоҳга бандаликдан асло ор қилишмайди. Ким Унга бандаликдан ор қилиб, кибрга борса, уларнинг барини Ўз ҳузурига тўплайди.\n173. Иймон келтириб, яхши ишлар қилганларнинг мукофотини тўлиқ беради, Ўз фазлидан зиёда ҳам қилади. Аммо ор қилиб, кибрга кетганларни аламли азоб билан қийнайди. Улар ўзларига Аллоҳдан бошқа дўст ҳам, мададкор ҳам топиша олмайди.\n174. Эй инсонлар, сизларга Парвардигорингиздан аниқ ҳужжат келди ва равшан нур туширдик.\n175. Аллоҳга иймон келтирган ва Унга маҳкам боғланганларни Ўзининг фазли ва марҳаматига сазовор қилади ҳамда тўғри йўлга йўллайди.\nМусулмонларга келган аниқ ҳужжат ва равшан нур Қуръони Каримдир. Уни маҳкам тутиб, ундаги Аллоҳнинг ҳукмларига амал қилувчиларни Аллоҳ фазли-марҳамати билан сийлайди ва улар тўғри йўлдадирлар.\n176. (Эй Муҳаммад,) сиздан сўрашса, айтингки: «Аллоҳ сизларга калоланинг ҳукмини баён қилади: агар бир киши ўлса-ю, ўзи фарзандсиз, фақат синглиси бўлса, унга марҳум қолдирганининг ярми берилади. Агар сингилнинг фарзанди бўлмаса, ака меросининг ҳаммасини олади. Агар сингил иккита бўлса, ака қолдирганининг учдан иккиси тегади. Агар меросхўрлар ака-сингил бўлишса, бир эркакка икки аёл ҳиссаси берилади». Аллоҳ адашмасликларингиз учун баён қиляпти, Аллоҳ ҳамма нарсани билувчидир.\nКалола – вафот этганида ҳеч кими, яъни ота-онаси ҳам, аёли ва фарзандлари ҳам бўлмаган киши.


Xiaomi янги смартфонларини бошқа бренд остида чиқаради - Terabayt.Uz\nШу пайтгача «хитойча Apple» ўзининг «ақлли» телефонларини икки хил – Mi ҳамда Redmi савдо маркалари остида чиқариб келаётир. Бу икки туркумга мансуб моделлар техник хусусиятлари ва нархи билан бир-биридан фарқ қилади.\nЎҚИНГ: Келаси ҳафтадаёқ тақдим этиладиган Xiaomi Mi Max 3 нархи маълум бўлди\nМанбалар берган маълумотларга қараганда, Xiaomi энди яна битта бренд учун савдо белгисини рўйхатдан ўтказаётир. Ушбу учинчи бренд POCOPHONE деб номланади ва бу туркумдаги илк смартфон аллақачон тақдимотга тайёр.\nМаълум бўлишича, Xiaomi компанияси Европа Иттифоқида POCOPHONE савдо белгисини рўйхатдан ўтказиш учун ҳали май ойининг охиридаёқ ариза берган экан. Шунга қараганда, POCOPHONE туркумидаги смартфонлар Европада сотишга мўлжалланган бўлса керак.\nPocoPhone бренди остидаги биринчи смартфон Тайвань Миллий алоқа комиссиясида (National Communications Commission, NCC) ушбу қурилма M1805E10A модел рақами остида рўйхатга олинган. NCC сайтидаги ҳужжатларга кўра, унинг ишлаб чиқарувчиси Xiaomi Communications Technology бўлиб, бренд сифатида эса Redmi ёки Mi эмас, балки POCOPHONE маркаси кўрсатилган.\nМазкур смартфоннинг модели ва техник хусусиятлари ҳозирча номаълум, фақат унинг FDD-LTE 3, 7 ва 8 тармоқларини, шунингдек GPS, ГЛОНАСС ҳамда BeiDou тизимларини қўллаб-қувватлаши аниқ.\nБу борадаги янгиликларни бирга кузатамиз, биздан узоқлашманг.\nЎҚИНГ: Xiaomi индингаёқ тақдим этадиган смартфонини «Келажакдан келган ҳадя» дея мақтамоқда (+видео)\n#Xiaomi #Android смартфон #хабарлар #POCOPHONE


english – «Умид» ИДУМИ\n06.02.2019 Аттестация, Тестлар Фикр билдирилмаган\n🔥564 марта кўрилди\nСайтимизда бир неча кун олдин қариндошларнинг рус тилида қандай номланиши ҳақида мақола эълон қилган эдик. Фойдаланувчиларимизнинг талаб ва истакларини инобатга олган ҳолда ушбу мақолада қариндошларнинг инглиз тилида аталишига батафсил тўхталиб ўтамиз. Ўзбекча аталиши English name Транскрипция оила family [ ˈfæməli…\n04.06.2016 Инглиз тилини ўрганамиз! Фикр билдирилмаган\n🔥53 марта кўрилди\n16.02.2016 Инглиз тилини ўрганамиз! Фикр билдирилмаган\n25.01.2016 Инглиз тилини ўрганамиз! Фикр билдирилмаган\nУшбу саҳифада инглиз тилидаги барча сон ва тартиб рақамларнинг ёзилиши, талаффузи ва қоидаси билан танишамиз. Инглиз тилида сонлар бошқа тилларда бўлгани каби ўзига хос талаффуз жихати ва ёзилиши билан фарқ қилади.\n03.01.2016 Инглиз тилини ўрганамиз! Фикр билдирилмаган


Президент: «Чирчиқдаги «тўртлик»ни ишдан олмоқчи эдим, Ҳидоятов илтимос қилиб олиб қолди»\nKun.uz мухбири хабарига кўра, сессияда иштирок этган ва вилоятга янги ҳоким тавсия қилган Шавкат Мирзиёев Чирчиқ шаҳар “тўртлиги” ҳақида гапирди.\n“Чирчиқдаги тўртта сектор раҳбарини кечанинг ўзида ишдан олиб ташламоқчи эдим. Даврон Ҳидоятов “яна бир марта имконият беринг”, деб илтимос қилиб олиб қолди. Чирчиққа энди алоҳида эътибор берамиз. Йўллар, коммунал тизим, ҳаммаси қайта кўриб чиқилади. Зарур бўлса, ТТЗ заводини ҳам Чирчиққа кўчирайлик, жуда кўп ишлаб чиқариш объектлари бўш ётибди.\nТошкентда эса бизга ер керак. Чирчиқда пойтахтдан йилига камида 100 минг киши бориб дам оладиган йирик боғ барпо қилиш бўйича аниқ таклиф беринглар”, деди давлат раҳбари.\nБундан олдин, давлат раҳбари Чирчиқ шаҳридаги ҳолат ҳақида гапириб ўтганди.\n“Ҳокимларда ташаббус етишмаяпти. Кеча Чирчиққа борганимдан хабарингиз бор, у шаҳардаги аҳволга маймунлар йиғлайди. Бу шаҳарнинг аҳволи мени қаттиқ ўйга толдирди. Майли, инфраструктура муаммоси бордир, лекин дарахтни оқласа, ариқларни тозаласа бўлади-ку.\nМен қаерга боришимни айтмайман, деганман. Неча кишига ойлик беряпмиз, прокурор, солиқчи, ички ишлар... Нега халқ орасига кириб, муаммоларни ўрганмайди? Минглаб аҳоли “уй беринг”, деб турибди. Нега ҳеч ким Бухоро тажрибасини ўрганмайди? Бухорода қийин бўлса ҳам икки қаватли уйлар ўрнига қанча уйлар барпо қилинди”, деди Шавкат Мирзиёев.


Эътироф этиш керак, ушбу муҳим сиёсий жараёнларнинг демократик сайловлар ўтказишнинг халқаро стандартларига тўла мос ҳолда шаффоф ва ошкора ўтиши учун юртимизда барча ҳуқуқий қоидалар янада такомиллаштирилди, сайловга оид қонунлар бирлаштирилиб, яхлит Сайлов кодекси қабул қилинди. Бу йил мамлакатимизда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ва маҳаллий Кенгашларга сайловнинг демократик тамойилларга мувофиқ ўтказилишини кафолатлашда мазкур Кодекс ҳуқуқий асос вазифасини ўтайди.\nБинобарин, ушбу Кодекс 68-моддасида сиёсий партиялар ўзининг сайловда иштирок этишини қўллаб-қувватловчи камида 40 минг сайловчининг имзосини тўплашлари лозимлиги белгиланган. Бунда битта маъмурий-ҳудудий тузилмада (Қорақалпоғистон Республикаси, вилоят, Тошкент шаҳри) сиёсий партия қирқ минг сайловчининг кўпи билан саккиз фоизи имзосини тўплаши мумкин.\nАйни пайтда ушбу қоидага кўра, сиёсий партиялар ўзларининг ваколатли вакили Марказий сайлов комиссияси томонидан рўйхатга олинганлиги ҳақидаги гувоҳномани олгандан кейин сайловчиларнинг имзосини тўплашга киришдилар.\nСайлов кодексидаги яна бир янги норма, яъни унинг 38-моддасига мувофиқ, сайловчилар битта ёки бир неча партияни қўллаб-қувватлаб, имзо варақаларига имзо қўйишга ҳақли.\nСиёсий партияларга қўллаб-қувватловчи имзоларни тўплашда имзо варақаларининг бузиб қўйилиши ёки тўлиқ тўлдирилмаслиги инобатга олинган ҳолда қўшимча имзо варақалари бланкалари ҳам берилди.\nМарказий сайлов комиссияси томонидан ҳар бир имзо варақалари бланкаларига сиёсий партиялар логотипларининг жойлаштирилгани партияларнинг аҳоли ўртасида кенг тарғиб қилинишига хизмат қилади, ўз навбатида, сайловчи қайси сиёсий партияни қўллаб-қувватлаб имзо қўяётганлигини аниқ билади. Шу билан бирга, ушбу бланкага қайси сиёсий партия имзо тўплаганлигини ҳисоблашда ҳам аниқликни таъминлайди.\nСайловчиларнинг имзоларини тўплаш иш, хизмат, ўқиш, яшаш жойида, сайловолди тадбирларида, шунингдек, қонун билан тақиқланмаган бошқа жойларда ҳам амалга оширилади.\nБунда сайловчи имзо варақасига ўз фамилиясини, исмини, отасининг исмини, туғилган йилини, (ёши ўн саккизда бўлса, қўшимча равишда туғилган куни ва ойини), яшаш жойи манзилини, паспортининг серияси ва тартиб рақамини, шунингдек, имзо қўйилган санани кўрсатади.\nИмзо варақаси имзони тўплаган шахс томонидан ўз фамилияси, исми, отасининг исми кўрсатилган ҳолда имзоланади, шунингдек, тегишли сиёсий партиянинг туман ёки шаҳар тузилмаси раҳбари томонидан муҳр билан тасдиқланади.\nМарказий сайлов комиссияси имзо варақалари тўғри тўлдирилганлигини текшириши учун қирқ минг ва кўпи билан яна 10 фоиз қўшимча имзолар сиёсий партиялар томонидан тақдим этилади.\nМарказий сайлов комиссияси имзо варақалари тўғри тўлдирилганлигини текширувчи Эксперт гуруҳини тузиши мумкин. Эксперт гуруҳи таркибига ички ишлар органларининг, адлия органларининг хатшунос экспертлари, мутахассислари, шунингдек, фуқаролик жамияти институтлари вакиллари жалб этилади.\nМарказий сайлов комиссиясига камчиликлари бартараф этилиб (қўшимча тўпланиб), тақдим қилинган имзо варақалари тўлиқ текширилади ва уларнинг ҳақиқий деб топилганлари аниқланади.\nТекширув якунлангач, сиёсий партияни қўллаб-қувватлаб берилган имзо варақаларини тақдим этган ҳар бир сиёсий партия бўйича Эксперт гуруҳи томонидан Имзо варақалари тўғри тўлдирилганлигини текшириш якунлари тўғрисида хулоса тузилади. Хулосанинг нусхаси сиёсий партиянинг ваколатли вакилига топширилади. Эксперт гуруҳи хулосалари Марказий сайлов комиссияси томонидан тегишли қарор қабул қилиниши учун асос бўлиб хизмат қилади.\nЭксперт гуруҳининг хулосаси асосида Марказий сайлов комиссияси сиёсий партияга Қонунчилик палатаси сайловида иштирок этишга ижозат бериш ёки сиёсий партия томонидан тақдим қилинган ҳужжатлар қонунчилик талабларига мувофиқ келмаганлиги учун Қонунчилик палатаси сайловида қатнашиш ҳуқуқини рад этиш тўғрисида қарор қабул қилади.\nМазкур жараён сиёсий партиянинг сайловчилар ўртасида тутган ўрни ва нуфузини белгиловчи тадбир бўлиб, партия ходимларининг сайлов қонунчилигини амалга оширишда қай даражада аниқ ва пухта иш олиб борганлигини кўрсатади.\nХулоса ўрнида айтганда, сиёсий партия томонидан имзо варақаларининг тўлдирилиши сиёсий партия электорати ва сайловчиларнинг ижтимоий фаоллигини оширишда ҳамда ушбу сиёсий партиянинг сайловда иштирок этишини таъминлашда муҳим ўринга эга.\n( 5.10.2019, Халқ сўзи газетаси)