Навоийнинг “Назм ул-жавоҳир” асарида фиқҳ (ҳуқуқ) ва фақиҳ (ҳуқуқшунос) қадр-қиммати улуғланган шундай мисралар бор:\nИлм ичра шараф фиқҳда бил нисбат аро —\nКим сарвар эрур фақиҳ бу уммат аро.\nУшбу мисраларда шоир ҳар бир кишининг фиқҳни — ҳуқуқни ўрганиши мақбул эканини уқтирмоқда. Чунки фиқҳ илмлар ичида шарафлиси, фақиҳ – ҳуқуқшунос эса жамиятнинг илғор вакилидир.\nБу рубоийнинг мазмун-моҳиятини янада чуқурроқ англаш учун Алишер Навоийнинг “Назм ул-жавоҳир” асари ҳақида мухтасар тўхталиш лозим. Маълумки, бу асар насрий усулда ёзилган муқаддима ва Ҳазрати Алининг 255 (айрим тадқиқотчиларга кўра – 268) рақам остида тартибланган арабча ўгитларининг туркий тилдаги талқинидан иборат. Ҳар бир фикр Қуръони карим суралари ва Ҳадиси шарифлардан келтирилган парчалар асосида исботланган. Шу билан бирга, уларнинг таъсирчанлигини ошириш учун тўрт мисраси ҳам қофиядош – таронайи рубоийлардан фойдаланилган.\nНавоий Ҳазрат Алининг “Наср ул-лаолий” (“Сочма дурлар”) деб аталган ўгитлари мажмуасини таржима қилиб, уни “Назм ул-жавоҳир” (“Назм жавоҳирлари”) деб номлаганини айтади. Алишер Навоий Темурийзода Ҳусайн Бойқаро айни мавзуда “Рисола” битгач, унга жавоб тариқасида ушбу асарни ёзишга қарор қилган. Кўриниб турганидек, Алишер Навоий асарининг номи сочма дурларни бир риштага – ипга жавоҳир сингари тизилганига ҳам ишорадир.\nШу ўринда “Назм ул-жавоҳир” асари ўзига хос тузилишга эга эканини қайд этиш лозим. Бу ҳақда фикр юритганда, даставвал, Ҳазрат Алининг араб тилидаги муайян фалсафий ўгити келтирилиб, сўнг эса унга туркий тилда рубоий шаклидаги талқин берилганини назарда тутиш лозим.\nАлишер Навоий ўгит ва ҳикматларнинг тўғридан-тўғри таржимасини бериш билан чекланиб қолмаган. Аксинча, айни ўша ҳикматнинг мазмун-моҳиятига алоҳида рубоий бағишлаб, бадиий жиҳатдан бойитилган ўз фикрларини тақдим этган. Масалан, юқоридаги рубоий “Назм ул-жавоҳир” асарида 109-рақам билан келган ва у “Содат ул-уммат ил-фуқаҳоъу”, яъни “Фиқҳ уламолари – халқ сарваридирлар”, деган ҳикматнинг туркий назмдаги талқини ҳисобланади.\nШундай қилиб, мана шу биргина рубоий мисолида ҳам Алишер Навоий яшаган даврда, қолаверса, янада олис тарихимизда аждодларимиз ҳуқуқ илми ва ҳуқуқшунослик касбини нечоғлик улуғлаганига амин бўлиб турибмиз. Демак, ота-боболаримиз азалдан ўз ҳақ-ҳуқуқларини яхши билишган ва муносиб қадрлашган, ҳуқуқни ўргатиш ҳамда ўрганишни эса астойдил рағбатлантиришган.\nБугунги кун ибораси билан айтганда, ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтириш масаласи заминимизда доимо эътиборда бўлиб келган. Ўз навбатида, ҳуқуқий маданият – бу қонунларимизда ифодасини топган, яъни бизга берилган шунча ҳуқуқлардан имкон қадар кўп фойдаланиш даражаси, деганидир.\nШу маънода, истиқлол йилларида халқимиз ҳуқуқий маданиятини юксалтириш давлат сиёсати даражасига кўтарилгани бежиз эмас. Зеро, Юртбошимиз алоҳида қайд этганидек: “мустақиллик сўзининг замирида ҳам катта, улуғ ҳуқуққа эга бўлиш деган тушунча ётади. Яъни, мустақиллик нафақат ўзини эркин сезиш, ўз ҳаётини қуриш, балки ўз ҳаёт-мамотини ҳал этишда катта ҳуқуққа эгалик ҳам демакдир”.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Улуғлик зийнати\t«Мунча ғаройибки, мисол айладинг...» »


Рамазондан олдин қилинадиган амаллар » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n27-05-2016 | 00:24\nZAMIN.UZ / LIFE STYLE / 27 Май 2016 года708\nҲар йил муборак Рамазон ойи яқинлашганда унга ўзгача тайёргарлик кўрамиз. Сабаби бу ойни янада файзли, шукуҳли ўтказиш учун Рамазонга том маънода тайёргарлик кўриш талаб этилади, дейилади "Кун" нашрида. Зеро бу ой бошқалари каби оддий ўтиб кетмаслиги керак. Шу маънода қуйида Рамазондан олдин қилинадиган амаллар ҳақида қисқа суратда тўхталиб ўтамиз. Булар Рамазонга тайёргарликнинг бир қисми саналади. Қариндош-уруғ ва бева-бечоралар ҳолидан хабар олиш. Бу ишни йил бўйи қилиш керак. Аммо силаи раҳм ва меҳр-муравват кўрсатишга Рамазондан олдин алоҳида эътибор билан ёндашиш янада мақсадга мувофиқ. Бунда фақат моддий жиҳат асосий ўринда бўлмайди. Балки имконини топганлар моддий тарафдан, бошқалар яхши муомала, очиқ чеҳра ва табассум, икки оғиз ширин сўз билан бўлса ҳам одамлар қалбига хурсандчилик киритишлари, бева-бечоралар кўнглини тоғдек кўтаришлари мумкин. Бу ой бошланишидан аввал имкони борлар қийналган, қаровчисини йўқотган мискин ва бечораларга моддий тарафдан ёрдам берсалар, уларнинг дуоси шарофатидан дунё ва охират ишларига барака киради. Кўпчилик Рамазонда ифторлик қилиб кимўзарга ўйнайди. Аслида ифторликнинг энг яхшиси ҳақдорларга таом бериш ва уларни либос билан таъминлашдир. Мана шуниси Аллоҳ даргоҳида ҳусни мақбул бўлади. Гина-кудуратларга барҳам бериш. Рамазон кишилар ўртасидаги адоват, жанжал, аразлашиш, гина-кудуратларга барҳам бериш ойидир. Сабаби дўсту ёр, ака-ука, опа-сингил, қайнона-келин ўртасида низо бўла туриб, тутилган рўзалар, қилинган хатми Қуръон ва бошқа савобли ишлар мукаммал бўлмайди. Балки ҳамма ишни орани ислоҳ қилишдан бошлаш керак. Бунда бир тараф иккинчи тарафдан ўзини паст олиб, айби бўлмаса ҳам ислоҳ таклифи билан чиқса жуда яхши бўлади. Ўзи биров билан урушмаган тақдирда ҳам қайси бир банда аразлашганлар орасини ислоҳ қилса, катта ажр ва мартабаларга эришади. Бўйнидаги қарзларни тўлаш. Рамазондан аввал олинган қарзларни узиш ҳам яхши иш. Албатта агар имконингиз бўлса, кечиктирмай дарров олинган қарзни қайтаринг. Шунда қарз берган одам ҳам хурсанд бўлади, қалбингизга хотиржамлик киради. Агар имконингиз бўла туриб, қарзни чўзиб юрсангиз катта гуноҳга қоласиз, қарз берган одамга зулм қилган, унинг ҳаққини еб юрган бўласиз. Шу ўринда иморат қурган, бирон қурилиш қилаётган кишилар усталар ҳаққини беришни унутган ёки пайсалга солиб юрган бўлсалар, уста ҳақини беришлари лозимлигини ҳам алоҳида эслатиб ўтамиз. Хизмат қилган одам ҳақини бермай чўзиб юриш мусулмон одамга тўғри келмайдиган ишдир. Зеро, ҳадиси шарифларда тўлашга имкони бор бўла туриб қарзини пайсалга солиб юриш зулм эканлиги таъкидланади. Қарз масаласи очилганида беихтиёр одамларнинг давлатдан қарздорлиги ёдга келади. Давлат бизга сув, газ, электр энергияси каби ҳаётий муҳим нарсаларни етказиб беради. Бунинг учун улар ҳаққини тўлаб қўйиш ҳам керак. Тўғри бу неъматларнинг яратувчиси Аллоҳ. Бунга шак-шубҳа йўқ. Аммо оддий одам давлат ёрдамисиз ердан газ қазиб ололмайди, сувга тўғон ўрнатиб, ўз хоҳишича энергия чиқара олмайди ёки тоғдан келаётган сувни тозалаб, ўз уйигача олиб келолмайди. Бу давлатнинг иши. Бу ишлар ўз-ўзидан бўлмайди. Бунинг учун сарф-харажат қилиш, ишчиларга ойлик бериш керак. Биз тўлайдиган пуллар мана шундай ҳаражатларга кетади. Хуллас, Рамазондан олдин давлат олдидаги қарзларимизни ҳам тўлаб қўйишимиз лозим. Маҳаллалар покизалигига эътибор бериш. Маҳаллалар, кўча-кўй ва уйларимиз ободлиги, покизалиги билан Рамазоннинг файзига файз қўшилади. Сабаби поклик имондандир. Бу ишни Рамазондан бошқа вақтларда ҳам қилиш керак. Аммо Рамазон ойи киришидан аввал тозаликка, покликка яна ҳам эътиборлироқ бўлиш талаб этилади. Авваллари момоларимиз Рамазондан олдин уй кўтарар қилишарди. Мана шу эзгу амални давом эттириш биз авлодлар бурчидир. Бунда эркаклар бош-қош бўлиб, аёллар билан ҳамкорликда, аҳилликда иш олиб борсалар мақсадга мувофиқ бўлади. Поклик деганда фақат уйлар поклиги эмас, балки либос, қолаверса қалб поклиги ҳам назарда тутилади. Юқорида санаб ўтилган ишларни Рамазондан олдин қилиш яхши. Тўғри бу ишларни қилмасдан ҳам Рамазонни ўтказиш мумкин. Аммо кўнгилдагидек эмас. Мусулмон банда йилда бир марта келадиган Рамазон ойини ўзгача тайёргарлик ва кўтаринкилик билан ўтказади. Мана шу нарса унинг имони қай даражада қувватли эканидан дарак беради.\nЎқишни тавсия қиламиз Ажрашган аёлдан ҳар бир оилали аёл эшитиши керак бўлган 10 маслаҳат


Никоҳ: Вояга етган кишини эмизиш ҳукми\nBy Шайх Саидаҳмад Нуриддин on 11/02/2018 НИКОҲ ФИҚҲ\nВояга етган кишини эмизиш ҳукми\nОйша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Саҳла бинти Суҳайл Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг олдларига келиб деди: «Ё Расулуллоҳ, (эрим) Абу Ҳузайфанинг юзида (иттифоқдоши ва мавлоси) Солимнинг (уйимизга) кириб-чиқиб юришидан (норозилик аломатларини) кўраман». Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Уни (яъни Солимни) эмиз». Саҳла деди: «Қандай эмизаман, кап-катта йигит бўлиб қолган бўлса?!» Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам табассум билан дедилар: «Кап-катта йигитлигини биламан». Бошқа бир ривоятда айтилади: «Уни эмиз, ўшанда унга маҳрам бўлиб қоласан ва Абу Ҳузайфанинг кўнгилхиралиги ҳам кетади».\nУламолар балоғатга етган болани эмизиш уни маҳрамга айлантирадими ёки йўқлиги хусусида ихтилоф қилишган.\nЖумҳур уламоларнинг фикрича, фақат ёш болани эмизиш маҳрамга айлантиради. Баъзи уламоларнинг фикрича, балоғатга етган болани эмизиш билан ҳам маҳрамлик собит бўлади. Улар бу фикрга Саҳла эри Абу Ҳузайфанинг мавлоси Солимни эмизгани тўғрисидаги юқоридаги ҳадисни далил қилишади. Бу фикрни Ойша розияллоҳу анҳо ёқлар эди. У синглиси Умму Кулсумга ҳамда акасининг қизларига олдига кириб-чиқишини хоҳлаган йигитларни эмизишга буюрар эди. Ойша розияллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қолган хотинларидан фарқли ўлароқ, катталарни эмизиш билан маҳрамлик собит бўлади, деб билар ва бунга Саҳланинг ҳадисини ҳужжат қилар эди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қолган аёллари эса бу ҳукмни фақат Солимга тегишли, деб билишган.\nАлбатта, бу масалада жумҳур уламоларнинг фикри рожиҳ-устундир. Қуйидаги далиллар шуни кўрсатади:\nа) Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: «(Маҳрамликни келтириб чиқарадиган) эмизиш боланинг фақат сут билан қорни тўядиган пайтда содир бўлган эмизишдир». Албатта, боланинг фақат сут билан қорни тўядиган пайти одатий эмизиш давридир. Бинобарин, бу ҳукм она кўкрагидан сут эмадиган ёш гўдакларга хос. Зеро, бу ёшда бола оч қолса, фақат сутнинг ўзи билан қорни тўйиши, фақат шу билан кифояланиши мумкин.\nб) Умму Салама розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «(Одатда, болалар кўкракдан эмадиган муддатда кўкракдан чиқиб келган сут билан) ичакларни тўлдирган ва сутдан чиқмасидан олдин амалга ошган эмизиш сабаблигина маҳрамлик пайдо бўлади». Ҳадисда маҳрамлик собит бўлиши учун эмизиш натижасида ичакларнинг очилиши, сут билан тўлиши ва болани сутдан чиқишидан олдин эмизиш шарт қилинмоқда.\nЭнди Ойша розияллоҳу анҳонинг қараши ва ишига келсак, бу у зотнинг шахсий ижтиҳоди бўлиб, бунинг учун ажр-савоб олади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қолган аёллари ижтиҳоди Ойша розияллоҳу анҳонинг ижтиҳодидан рожиҳ – устундир.\nИбн Таймия раҳимаҳуллоҳнинг фикрича, Саҳланинг ҳадиси насх (ҳукми бекор) ҳам қилинмаган ва фақат Солимга хос ҳам эмас. Балки у барчага тегишли умумий ҳукмдир. Унинг фикрича, бирон эркак учун бегона бирон аёл билан аралашиб юришга жиддий эҳтиёж туғилса, шунингдек, унинг олдида доимий ҳижобда юриш аёлга ҳам машаққат туғдирса, мазкур ҳолатларда Солимнинг воқеасидаги каби эмизиш маҳрамликни собит қилади. Аммо бундан бошқа ҳолатларда фақат ёш болани эмизишгина маҳрамликни келтириб чиқаради. Шайхулисломнинг мазкур фикрини шогирди Ибн Қаййим ҳам маъқул деб билади. Бироқ Шайх Ибн Усаймин раҳимаҳуллоҳ бу фикрга бир неча эътирозлар билдирган.\nОйша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинишича, ҳижоб ояти нозил бўлгач, Абул Қуайснинг акаси Афлаҳ – Ойша розияллоҳу анҳонинг эмикдош амакиси – унинг ҳузурига кириш учун изн сўрайди. Ойша розияллоҳу анҳо айтади: «Мен изн бермадим. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам келганларидан кейин бўлган воқеани айтиб берувдим, олдимга кириши учун унга изн беришимга буюрдилар».\nАбдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинишича, ундан сўрадилар: «Бир кишининг иккита хотини бор. Улардан бири бир болани эмизди, бошқаси бир қизни эмизди. Шу ҳолатда бола қизга уйланса бўладими?» Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо жавоб берди: «Йўқ, (бўлмайди, чунки) урчитиш (манбаи – эр) битта».\nМазкур ҳадисларни келтиришдан мақсад эр аёлини эмган болага ота ўрнида эканини исботлашдир. Шунга биноан, эрнинг ака-укаси эмган боланинг эмикдош амакилари ҳисобланади. Бинобарин, маҳрамлик эмизувчи аёлнинг эри тарафидан тарқала бошлайди. Шунинг учун болага эмикдош аммалари (яъни эмикдош отасининг опа-сингиллари), шунингдек, эмикдош отасининг онаси (яъни эмикдош бувиси) ҳам маҳрамга айланади ва келажакда улардан бирортасига уйланиши ҳаром бўлади. Шунингдек, эмган болага эмикдош отасининг эмикдош онасидан бошқа хотинларидан туғилган қизлари ҳам маҳрам саналадилар. Чунки улар боланинг ота бир эмикдош опа-сингилларидир.\n Муслим (1453) ривояти. Қаранг: Бухорий, 5088.\n Қаранг: «Саҳиҳи Муслим», 1454.\n Бухорий (5102), Муслим (1455), Абу Довуд (2058), Насоий (6/102), Ибн Можа (1943) ривояти.\n Саҳиҳ. Термизий (1152) ривояти.\n«Зодул маод», 5/593. Қаранг: Ибн Таймиянинг «Мажмуул фатово»си, 34/60.\n«Аш-шарҳул мумтеъ», 5/197, «Ал-исломийя» нашриёти.\nБухорий (5103), Муслим (1445), Термизий (1148), Насоий (6/103) ривояти.\n Саҳиҳ. Имом Молик («Ал-муваттоъ», 2/602), Термизий (1149) ривояти.\nAvvalgi maqolaТафсири муяссар: “Бақара” сураси, 1-5 оятлар\nKeyingi maqola Аллоҳ учун муҳаббатнинг аломатлари, фазилати ва шартлари (1)


Уч йил аввал Эрдўған чегарани аҳамиятсиз бузган самолётларни уриб туширмаслик лозимлигини айтган эди\n08:16 / 25.11.2015\nТуркия президенти Ражаб Тойиб Эрдўған иккиюзламачилик қилганликда айбланмоқда. Бир қатор ОАВлар Эрдўғаннинг чегарани аҳамиятсиз бузган самолётларга нисбатан қаттиққўллик қилишга йўл қўйиб бўлмаслик ҳақида уч йил аввал айтган сўзларини чоп этишди.\n“Чегара ҳудудини қисқа муддатли бузиш ҳужум қилишга асос бўлмайди”, деб Сурия ҳаво ҳужумига қарши мудофаа кучлари Сурия чегарасини бузган Туркия самолётини уриб туширгандан кейин айтган эди Эрдўған.\nЎшанда Анқара Дамашқни қаттиққўл тажовузкорликда айблаган эди.\nБироқ Россиянинг Су-24 самолёти борасида Эрдўған ўзининг уч йил аввалги гапларига зид фикрни билдирди.\n“Бу ҳудудимизга кирган самолёт бизнинг Ғ-16 самолётимиз томонидан уриб туширилди”, деб айтди Эрдўған. Туркия ҳукумати Россия ҳарбий самолёти Туркия чегарасини бузганлигини таъкидламоқда. Бироқ Туркия бу ҳолатни исботловчи далиллар келтира олмади.


ЎТМИШ ВА БУГУН - Ўзбекистон овози газетаси\nтаққосланганда ҳақиқат намоён бўлади\nУрганч шаҳрида май ойида мактаб ўқувчилари ўртасида «Умид ниҳоллари — 2015» спорт ўйинларининг финал босқичи бўлиб ўтади. Мусобақаларни юксак даражада ўтказиш учун бутун бошли «Ёшлар» спорт шаҳарчаси қисқа муддатда қуриб битказилди. Бу — келажагимиз эгалари бўлган ёш авлодга бўлган эътиборнинг яна бир ёрқин мисолидир. Яқин ўтмишда эса бундай спорт кошоналарини орзу қилиш ҳам ақлга тўғри келмасди...\nЎтган асрнинг иккинчи ярмида — шўролар бутун жаҳонга «ривожланган социализм шароитида яшаяпмиз, коммунизм қурамиз!» деб жар солган даврда бизнинг авлоднинг спорт билан шуғулланиши мактабнинг баҳор-кузда лой, ёзда чанг бўлиб ётадиган спорт майдончасида тўп тепишдан нарига ўтмаган. У ҳам номига — мактаб дастурига киритилган «физкультура дарси» доирасида бўларди. Ўқитувчимиз қўлимизга увадаси чиққан коптокни бериб, тўполон қилмаслигимизни қатъий таъкидлаб, ўзи бошқа юмуш билан кетарди...\nЎтган асрнинг етмиш, саксонинчи йилларида ҳам чекка қишлоқларда спортга эътибор шу кўринишда эди.\nБу ёқда эса мақтанишларини айтинг: «Тенг ҳуқуқли совет республикасида спорт ғоят ривож топмоқда!»\nШу ўринда ҳозирги авлодга мавҳум бўлган бир-икки рақамларни келтириб ўтиш жоиз. Бу рақамларни осмондан олганимиз йўқ. 1980 йилда чоп қилинган «Ўзбек совет энциклопедияси»нинг 14-том 545-саҳифасига бир назар ташлайлик. «Ўзбек спортчиларининг халқаро учрашувлари 1931 йилдан бошланган. Турли йилларда Япония, Индонезия, Ҳиндистон, Афғонистон, ХХР, Эфиопия ва бошқа давлатлардан Ўзбекистонга спортчилар келган...»\nРеспубликамизга ярим аср давомида спорт мусобақаларида қатнашиш учун ташриф буюрган давлатлар сони ақалли ўнга ҳам бормайди. Эллик йилда-я!?\nТаққослаш учун бир мисол: шу йилнинг апрель ойи бошида ўсмирлар ва кадетлар ўртасида қиличбозлик бўйича Тошкентда ўтказилган жаҳон биринчилигига ер куррасининг 100 дан ортиқ давлатидан ёш қиличбозлар ташриф буюриб, ғолиблик учун кураш олиб борди. Спортчилар ҳам, мураббийлар мутахассислар ҳам чемпионатнинг юксак савияда ташкил қилинганига тасаннолар айтишди.\nҲар йили спортнинг бир қатор турлари бўйича юртимизда қанчадан-қанча халқаро турнирлар ўтказилмоқда. Бу одатий ҳолга айланган. Бунга ўрганиб, кўникиб кетдик.\nАйнан «энциклопедия»нинг ўша жойидан яна бир иқтибос: «1978 йили республика спортчилари жаҳон, Европа, ва СССРнинг расмий чемпионатларида қатнашиб, бир юзу ўнта олтин, кумуш ва бронза медалларни қўлга киритдилар». Таъкидлаб, мақтанилаётган рақам бутун бир йилга тегишли. Йил давомида турли даражадаги 110 та медаль?! Бу медалларнинг аксарияти СССР биринчиликларида қўлга киритилганини англаш қийин эмас.\n2015 йилнинг ўтган атиги тўрт ойи давомида эса мамлакатимиз спортчилари жаҳон, Осиё миқёсида ўтказилган халқаро мусобақаларда қўлга киритган медаллар сони икки юздан ошади. Бу ҳали йилнинг бошида. Йил охиригача эса... эҳ-ҳе!..\nЯна шу ерда «республикада спорт тараққиётида оммавий ахборот воситаларининг роли беқиёс»лигига урғу берилиб, «айни пайтда республикада «Ўзбекистон физкультурачиси» газетаси ўзбек ва рус тилларида чоп қилинади» деб келтириб ўтилган.\nБизда ҳозир кеча-ю кундуз тўхтовсиз спорт мусобақаларини жаҳоннинг исталган нуқтасидан олиб, намойиш этаётган Ўзтелерадиокомпаниясининг «Спорт» телеканали мавжудлигининг ўзи кўп нарсани билдиради. Қанча номда газета-журнал чоп қилинаётгани саноғини соҳа ходими бўлатуриб, аниқ ҳисоблашда адашишим мумкин. Кўп — жуда кўп-да!\n...Шоҳмотга ўч Икром исмли ҳамқишлоғимиз бор. У одатда қишлоқ ҳаммоми айвонида «мусобақалар» уюштирарди. Бошқа жойда шароит йўқ эди-да. Ўша йигит ўтган асрнинг саксонинчи йилларида «Шоҳмот бўйича жаҳон чемпиони билан бир бора учрашмасам — бу дунёдан армон билан ўтаман» деб атай Карповни кўриш учун Москвага бориб бирор ҳафта овора бўлиб, умидсизликка тушиб қайтиб келганини қишлоқдошларимиз ҳали ҳамон эслашади...\nЯна ёдимда — 1972 йилда хонқалик Саъдулла Қурёзов кураш бўйича СССР чемпиони бўлганида барча мактаб ўқувчиларини катта стадионга йиғиб, ўзига хос «чемпион тақдимоти» ўтказишган. «Тирик чемпионни» кўриш ўшанда ҳаммага ҳам насиб қилмаган...\nЭнди эса шаҳар ҳамда вилоятларда фаолият юритаётган Олимпия захиралари коллежига бирров кириб ўтинг. Орзуингиз ушалади-қўяди. Бир эмас, ўнлаб жаҳон, Осиё ва мамлакат чемпионларини кўриш бахтига муяссар бўласиз! Нафақат махсус олимпия захиралари коллежи, балки бошқа ўқув даргоҳларида ҳам чемпионларимиз оз эмас.\n... Боғот тумани «Деҳқонбозор» қишлоғида Саъдулла полвон яшаб ўтди. Кураш бўйича спорт устаси эди. Бир қатор мусобақаларда иштирок этган, аммо номи вилоятдан нарига чиқмаган. Ўтган асрнинг саксонинчи йилларида полвон қишлоқда бир ўнғай макон топиб, курашга қизиқувчан болаларга кураш сирларини ўргатишга киришди. Киришди-ю, бу саъйи ҳаракати поёнлади — «ноқонуний фаолияти учун жаримага тортилди». Бу иш билан бошқа шуғулланмасликка қасам ичтиришди...\nПолвон бу дунёдан армон билан ўтди. Ўлими арафасида суҳбатлашганимизда алам билан айтганлари ҳамон қулоғимда: «Агар шарт-шароит яратиб беришса, шу қишлоқдан жаҳон чемпионлари чиқарардим...»\nИстиқлол халқимиз учун жуда катта имкониятлар эшигини очиб берди. Тарихан қисқа 24 йил ичида ёшларимиз жаҳоннинг манаман деган полвонлари билан бел олишиб, елкасини ерга теккизмоқда. Бугун Саъдулла полвон яшаган қишлоқда бир коллеж, учта мактабда барча шарт-шароитларга эга замонавий спорт заллари ёшлар ихтиёрига берилган.\n...Телевизор экранида Тошкент халқаро аэропорти. Бир ёқда гул кўтарган кутиб олувчилар. У ёқдан — терминал йўлагидан Ўзбекистон байроғини баланд кўтарганча спортчилар чиқиб келишади. Қайсидир халқаро мусобақадан қайтишган. Бўйинларида шода-шода медаллар...\nТўғриси, кунаро телевизор экранларида шундай шодиёнали лаҳзаларни кўриб, кўзимиз қувнайди, кўксимиз ғурурга тўлади...\nКўнгилга беихтиёр савол келади: Кеча ким эдик, бугун ким бўлдик!..


Бош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиСойим Исҳоқ (1941)Сойим Исҳоқ. Зулматдан зулматгача (ҳикоя)\nСойим Исҳоқ. Зулматдан зулматгача (ҳикоя)\nЧоп этилган 06.10.2017 29.03.2017 МуаллифZiyouz.uz\nУ ёруғ дунёга зулмат қаъридан чиқиб келганди. Бу дунёда бир-икки йил олатасир яшади. Қанча яшаганини ўзи билмайди. Қандайдир ҳиссий бошқарув таъсирида узоқроқ яшашга, хавф-хатардан омон ўтишга интилди, холос. Омон қолиб нима кўрди, нима қилди – буни ҳам идрок этолмади. Миясида муқим ўрнашиб қолгани – жинсдошларининг кейинги пайтларда уни четлатишгани, тўдадан ҳайдашга уринишгани. Бунинг сабабини узуқ-юлуқ ҳис қилади. Аммо ўрганган кўнгил, тарки одат қилолмади. Айниқса, охирги кўклам ва ёзда ўзига жуфт ҳам тополмай ёлғиз қолди. Топганлари бир-икки кун ўтмаёқ ташлаб кетишди…\nОнасининг мавсумдаги охирги тухуми эди у. Энди туғишни бас қилиб, уларни босиб ётиш навбати етганди. Шунинг учун Она каклик тиканакли буталар орасидаги уясидан эҳтиётлик билан чиқди-ю, тошдан тошга сакраб, тошсиз жойларда чаққон йўрғалаб кетди. Учраган қурт-қумурсқаларни чиройли тумшуғи билан бир-икки эзғилаб ютар, “сути” энди қота бошлаган бошоқларнинг донини тезгина узиб, ҳарислик билан жиғилдонига урарди.\nОна каклик шошиларди. Имкон қадар тезроқ ва кўпроқ озиқланиб, сувга қониб, эртароқ уясига қайтишни, тухумларини босиб ётишни истарди. Жўжалари тухумдан чиққунига қадар бундай эҳтиёжлари учун вақти бемалол бўлмай қолади. Ҳафтасига бир-икки мартагина, жуда ҳолдан тойганида донлаш ва ташналигини қондиришга чиқади. Шундаям тезгина – тухумлари совиб улгурмасидан қайтади. Акс ҳолда палағдаси кўпайиб кетишини билади.\nНар каклик аниқ кўринадиган жойлардан уясини кузатиб юради. Аммо яқинига бормайди. Макиёни ётган жойни йиртқичларга билдириб қўймаслик учун шундай қилади. Бирор йиртқич яқинлашса, дарҳол рўпарасидан чиқади, гоҳ йўрғалаб, гоҳ тўрт-беш қадам жойга учиб, уни узоқроққа алдаб олиб кетади. Хавф бартараф этилгач бирор баландликдан шўнғийди-ю, юқорига кўтарилади. Ноилож қолган йиртқич даф бўлгач, каклик аввалги жойига қайтиб, донлаб юраверади.\nНар какликнинг бу қилиғи – шунчаки эҳтиёткорлик чораси. Аслида тош ва буталар орасида тухум босиб ётган макиённи сезгир йиртқич пайқаши қийин. Бу пайтда унинг ранги атрофидаги тош ва буталар рангидан деярли фарқ қилмайди…\nКунлар ўтгани сайин Она какликнинг ташвишлари кўпайиб борди. У энди тухумларини бот-бот аралаштиради – ортиқчароқ исиганларини тумшуғи билан авайлаб четга олади, четда етарлича иссиқлик ололмаётганларини ўртага суради. Кейин яна босиб ётади. Очликдан дармони, ташналикдан силласи қуриса-да, уясини ташлаб кетмайди. Чунки дунёга келажак жўжаларини омон сақлаши шарт…\nОна каклик чеккан заҳматлар зое кетмади: тухумларини тўлиқ очирди. Кейин охирида очган жўжалар танасидаги намликни қуритиш ва дармонга эндириш учун бир кечадан ортиқроқ босиб ётди. Ёруғ ва иссиқ кунларнинг бирида аввалроқ тухум ёрган жўжалар овқат қидириб патларини беозор чўқийвергачгина уларни тор уядан кенг дунёга эргаштириб чиқди.\nОнанинг жўжаларини озиқлантиришдан ҳам зарурроқ ишлари бор: энг муҳими – хавфдан сақланиш сезгисини кучайтириш. Аслида жўжалар шу туйғу билан бирга тухум ёрадилар. Уни озроқ шакллантириб, пишиқлантирилса кифоя. Тоғ-тошларда ғанимлари кўп.\nЭнг хавфлиси – бургут сингари тепаларида учиб юрувчилар билан сирғалиб ёнгиналарида пайдо бўлиб қолувчи илонлар. Салгина эҳтиётсизлик қилган жўжа уларнинг ўлжасига айланади…\nОна каклик зарурият бўлмаса ҳам бирдан тўхтади. Бўйнини чўзиб атрофига сергаклик билан қулоқ тутгандай бўлди. Ортидан тизилишиб келаётган жўжалари ҳам жой-жойларида тақа-тақ тўхташди.\nОналарига таассуб қилибми ё савқи табиийми, улар ҳам сергак тортишди. Шу пайт онасининг хавфни билдирувчи “кир-рк” деганга ўхшаш товуши эшитилди. Жўжалар зумдаёқ дуч келган бута ва хас-хашаклар орасига уриб кетишди. Қизғиш тумшуқчалари билан оёқларини бута ва ўт-ўланлар орасига иложи борича чуқурроқ тиқиб, ўсиб улгурмаган думларини юқорига кўтаришди. Шу ҳолида ҳам уларни ўт-ўланларнинг ҳали қуриб улгурмаган пастки бутоқларидан фарқлаш қийин. Аммо илонларни алдаб бўлмайди: улар хас-хашакларни ҳам, буталарни ҳам, улар орасига бекиниб олган жўжаларни ҳам аниқ “кўришади”. Лекин даф қилишмайди. Оғиз ва тилларини ўтларнинг тиғсимон ўткир барглари тилиб юбориши, буталарнинг нинасимон тиканлари жароҳатлаб қўйишидан қўрқишади. Илоннинг тили – унинг кўзи, уни жароҳатлантириш илон учун ўлимдир. Шу туфайли тилини эҳтиёт қилади…\nЎшанда охирги тухумдан чиққан жўжа – Кенжатойгина онасини тушунолмай, жойида анқайиб тураверди. Бошқалардек ўзини ўтлар орасига урмади. Агар чинакам хавф пайдо бўлганида у тайёр луқмага айланарди. Онаси бундан ғазабланди шекилли, ёнига йўрғалаб борди-ю, боши билан кўтариб, яқинроғидаги буталар орасига отиб юборди. Жўжа буталарга қаттиқ урилмади, лекин ўзидан нима талаб қилинаётганини дарҳол сезди. У ҳам жон қайғусида боши билан оёқларини бута тагидаги ўтлар орасига чуқурроқ ботириб думини кўтарди.\nЗийраклик билан кузатиб турган онасини Кенжатойнинг бу галги ҳаракати қаноатлантирди. Энди уни ҳам атрофидаги ўтлардан фарқлаш қийин бўлиб қолди. Фақат думидаги калта парсимон патларини озроқ “тароқлаб”, ёнидаги ўтларга тақаброқ қўйди ва ўзи ҳам бу ерни тарк этди. Жуда ҳолдан тойганидан жўжаларидан сал узоқлаб, ўн дақиқача қовзаниб олишга улгурди ва ортига қайтди. Болалари, ҳатто нимжонроқдай туюлган Кенжатой ҳам ўзи кўриб кетган ҳолатларида қилт этмай туришарди. Бундан таскин топиб, хавф ўтганлиги ҳақида товуш берди. Жўжалар дарҳол бекинган жойларидан чиқиб, зумдаёқ онасини ўраб олишди…\nКенжатойга зулмат ичида жон инганди. Нимдош ёруғликни илк дафъа бир ҳафтача илгари ҳис қилди. Ёруғлик қандайдир қаттиқ қобиқ орқали ўзини ўраб турган юмшоқ оқ пардадан ўтиб келарди. Бу онаси тухумларни баравар ҳароратда сақлаш учун аралаштираётганида юз берганми ё қисқа муддатга уясини очиқ қолдириб, озиқланишга кетганидами, билмайди. Тездаёқ яна аввалгидек зулмат ичида қолди.\nОнаси тухумларини қайта оғушига олгани туфайли шундай бўлганини ҳам билмайди. Аммо жисмига роҳат бераётган, тобора қувватга киритаётган ёқимли бир зулмат эди бу. Шу сабабли салгина илгари илғаган ёруғлик сезгисини тезда унутиб юборди.\nБир куни Кенжатой ёнгинасидаги тухумдан ғалати овоз чиққанини эшитиб қолди. Ундаги етилган жўжа кутилмаганда чийиллади. Овоз жуда паст чиққанига қарамай, уни онаси ҳам илғади ва тумшуғи билан авайлаб олдига тортиб олди. Кўп ўтмай шу тухумни росмана жўжа ёриб чиқди. Она кейин очадиган жўжаларга халал бермаслиги учун пўчоғини ташқарига чиқариб ташлади ва биринчи боласини авайлаб бағрига босди.\nШу соатдан бошлаб уянинг гоҳ у, гоҳ бу еридан чийиллаш, бесабр жўжанинг ўзи ётган тухумни ичкаридан журъатсизгина чўқишидан чиқаётган товушлар кўпайиброқ қолди. Она какликнинг ташвиши ҳам ортди: мавжуд сезги аъзоларининг барчаси баравар ишга тушди. Овоз қайси тарафдан, қайси тухумдан чиқаётганини бехато топар ва бошқа тухумларга зиён еткизмасдан авайлаб олдига тортиб оларди. Бироқ тухумни ёриб, боласининг ундан халос бўлишига ёрдам бермасди: ўзи ёрсин, ўзи чиқсин. Тухумини ёриб чиқолмаган жўжанинг бирор иллати бор, яшаб кетиши ҳам гумон…\nЭртасига жўжаларнинг ярмидан кўпроғи очиб чиқди. Илгарироқ тухум ёрганлари онасининг тагидан димиқибми ё анчайин шўхлик қилибми, устига чиқиб олишди. Атрофга улоқиб кетишлари ҳам мумкин эди, бироқ онасининг таҳдидли товушлари бунга имкон бермасди. Шу товушлар туфайли патлар устида қунишибгина ётаверишди. Айримларигина овқат таъмасида қизғиш оёқлари тагидаги патларни беозор чўқилаб қўйишади.\nБу кунисига тушга яқин Кенжатой ҳам тухумдан чиқди. Энди Она какликнинг ташвишлари ўзгарди: уясидаги тухум пўчоқларини батамом чиқариб ташлаб, кейин чиққан жўжаларини қанотлари тагига босиб олди. Уларни яхшилаб қуритиш баробарида, танасининг ҳарорати билан қувватга эндириши лозим. Ҳозирча нимжон кўринаётган жўжаларни турли бало-қазолардан асраш туйғуси ҳам шуни талаб қилади.\nУ бекорга хавотирланмаётган эди. Кўп ўтмай шундай хавф пайдо бўлди: нарироқдан ниманингдир заиф шитирлаши эшитилди. Ҳали ҳеч нарса кўринмаётган эса-да, бутун диққатини кўз, қулоқ ва танасига жамлаган Она каклик ўзлари томонга каттагина илон сирғалиб келаётганини сезди. Қисқа, лекин ташвишли товушда “ки-ир-рк” деган товуш чиқарганди, устидаги жўжалар зум ўтмай қанотлари тагига кириб олишди. Ўзи ҳам қанотларини ташқаридан қараганда болалари кўринмайдиган даражада жипс йиғиб, бошини тагига олди. Имкони борича ҳурпайишга ҳаракат қилди.\nОна каклик шу кўринишида каттагина юмалоқ тошга ёки юм-юмалоқ чўчқабош ўсимлигига ўхшаб қолди. Лекин тумшуғи олдида айри тилини тинимсиз билтанглатиб келаётган чипор илон унинг тош ҳам, чўчқабош ўсимлиги ҳам эмаслигини, ўзига озиқ бўладиган иссиқ қонли паррандалардан эканлигини бехато билди.\nИлон кўзлари борлигига қарамай ҳеч нарсани кўрмайди, бирор товушни эшитмайди. Ташқи оламни тили орқали “кўради”, териси орқали сезади. Тили орқали юбориладиган сигналлар ўлжа ётган жой, унинг ҳажми ва шакли, ҳаракатланаётган бўлса йўналиши ҳақида илонга аниқ “маълумот” етказади. Шунга қарамай бу сафар у адашди: рўпарасидаги Она каклик ва жўжаларини бир бутун ҳолда “кўрди”. Негадир бундан қаноатланмади. Яна бир қадамча яқинлашиб, бошини баланд кўтарди. Тилини аввалгидан ҳам тезроқ билтанглата бошлади. Натижа ўзгармади шекилли, ҳафсаласи пир бўлгандай бир лаҳза тили ҳам оғзидан чиқмай қолди. Бу ўлжани ютиб бўлмаслигини сезди. Чақишга сарфланадиган заҳари ҳайф кетади. Илон бисотидаги асосий қурол – заҳарини бекорга сарфламайди. Ўзига бирор шикаст етишини пайқаса ё ўлжаси қочиб кетишини илғасагина шундай қилади. Буниси жуда беозор, қочишни ўйлаётгани ҳам йўқ. Бироқ жуда йирик, оғзини ўн баробар катталаштирганидаям сиғдиролмайди…\nОна каклик бу сафар ҳам ўз ишини дўндириб бажарди. Қаттол душмани ноилож ундан узоқлашди. Бошқа жўжалар озми-кўпми ёруғликни кўриб, унга мослашиб улгургандилар. Кенжатойда бундай имконият бўлмади: тухумдан чиққан заҳоти онаси тагига босиб олди. Етаклаб чиққанида борлиқни қуршаган кучли ёруғлик кўзларини қамаштириб, уни довдиратиб қўйди. Шу туфайли онасининг огоҳлантиришини идрок қилолмай саранг бўлиб, жойида туриб қолган эди. Унчалик оғриқли бўлмаса-да, бунинг жазосини олди…\nОхирги тухум бўлгани ва энг кейин очиб чиққани туфайли Кенжатой онасига нимжонроқдай кўринди. Жуссаси ҳам бошқаларга таққослаганда жимитдай. Лекин донлаш пайтида тиришқоқлик, чаққонликда бошқалардан қолишмаслигини кўрсатди. Онаси узиб, тумшуғида уматиб ташлаётган буталарнинг сершира куртаклари, майда дон ва уруғлар, эзғилаб бўлаклаб ташланган қурт-қумурсқалардан талашиб-тортишиб ўз улушини олар ва зум ўткизмай ютиб юборарди. Шундай қилмаса бошқалар оғзидагини тортиб кетишини билиб қолди.\nКенжатойнинг ҳаракатчанлиги зимдан кузатиб юрган онасини қаноатлантирди. Уни алоҳида озиқлантиришига ҳожат қолмади. Энди у бор эътиборини жўжаларини тўйдириш, атрофини қуршаган хавф-хатарларни вақтида илғаш ва болаларини улардан асраб қолишга қаратди…\nКунлар бир-бирини қувиб, билинтирмай ўтиб борарди. Вақт ўтгани сари жўжаларнинг патлари ўсиб, қалинлашиб, ҳақиқий каклик суратига кириб бормоқда эди. Энди оналарининг ортиқча эътибор беришига унчалик зарурат қолмади. Ҳозирча ўзидан ажратиб юбормаган эса-да, баъзи жўжалар истаган пайтида хоҳлаган томонига улоқиб кетаверадиган бўлиб қолишди. Юриб-юриб яна тўдага қайтишар, ҳеч нима бўлмагандай аралашиб юраверишарди. Бу “қоидабузар”ликлар жўжаларда мустақил яшаш кўникмаси ҳосил бўлаётганидан дарак берарди.\nБир куни Она каклик болаларини тоғ этаклари билан ҳам таништирмоқчи бўлиб, уларни қуйига етаклади. Бу ерда озуқа кўпроқ бўлса-да, хатар ҳам шунга яраша эди. Донлаш билан андармон бўлиб, қишлоққа анча яқинлашиб қолганини Она каклик кечроқ пайқади. Сувлоқларга тезгина тушиб чиқишгани бўлмаса, жўжалар илгари ҳеч қачон бунчалик қуйига тушмаган эдилар. Бу ўта хавфли эди. Бунда юқоридаги ғанимларидан ташқари милтиқли-милтиқсиз одамлар, ит-мушуклар, ҳатто товуқ-хўрозларгача уларга душман. Шу туфайли у тезгина жўжаларини ёнига чақириб ортига қайтди. Кенжатойни эса қишлоқ четидаги пахса девор билан ўралган ҳовли қизиқтириб қўйди. Ичида нима борлигини кўриш иштиёқи онасининг чорловидан устун келди.\nКенжатой чаққон йўрғалаб, бироқ ўта ҳушёрлик билан ҳовли дарвозасидан ичкарига мўралади. Ҳовлининг нариги бурчагидаги пешайвонли уй олдида рўмолини ҳаккари қилиб ўраган бир кампир ердаги хас-чўпларни қўли билан териб, ивирсиб юрарди. Берироқда чипор товуқ жўжаларини қанотлари остига олиб мудрарди. Афтидан, анча кўтарилиб қолган қуёшнинг иссиғи элитган. Бошқа бирор хавф сезмагач, Кенжатойнинг ҳовлига қизиқиши баттар кучайди. Бўсағадан ичкарига сакраб, мудраб ўтирган товуқ томонга йўрғалади. Уни онасига ўхшатди, шекилли. Дарвоза яқинидаги деворга тақаб тахланган ўтинлар орқасида чўзилиб ётган Олапар уни пайқаб, вовуллаганича ташланиб қолди. Қайтиш йўли тўсилганини кўрган Кенжатой қўрқувдан нима қилишини билмай, ўзини товуқ тагидаги жўжалар орасига урди. Бир зумдаёқ ҳовлини қий-чув босди.\nОлапар жўжаларга аралашиб кетган бегона қушни тутмоқчи бўлиб вовуллаганича товуққа чоплиқади, ҳеч нарсадан бехабар товуқ болаларини ҳимоя қилмоқ учун итга човут солмоқчи бўлади, кампир итни қайтармоқ илинжида ҳай-ҳайлаб қарғанади, товуқлар ортида сочилиб юрган жўжалар паноҳ излаб онасига талпинишади.\nОхири ит эгасига бўйсуниб жойига қайтди. Сочилиб кетган жўжалар ёппасига онасининг қанотлари тагига кира бошлашди. Нима қилишини билмай турган Кенжатой ҳам уларга эргашди. Худди шу пайтда кампир уни кўриб қолди ва ҳовлидаги тўс-тўполон сабабини англади. Ўзича уни тутиб олмоқчи бўлди. Муштдайгина каклик жўжасини тутиб олиши қийин эмасдай туюлди. У ўнг қўлининг кафтини пастга қаратиб олдинга чўзганича, бир-бир босиб товуққа яқинлашди. Товуқ ҳурпайиб, бир мартагина чўзиб қурқуллади ва жим бўлди. Ҳеч қачон ёмонлик қилмаган, дон-сувини вақтида бериб юрган эгасидан кўпам чўчимади.\nКампир товуқнинг ёнгинасида тўхтади. Қўлини аста тушириб товуқни босди ва ёнига чўққайиб чап қўлини тагига юборди. Товуқ шундагина безовталаниб, қаттиқ қоқоғлаганича эгасининг қўлидан чиқишга уринди. Аммо эплолмади: кампир анчагина чайир эди. У жўжаларни бир-бир ушлаб ташқарига чиқариб ташлар, бироқ қидирганини тополмасди. Кенжатой аллақачон кўйлагининг кенггина енгидан кириб, елкасига кўтарилиб кетганини билмасди. Бўйнини сиқиб турган кўйлак ёқасига келганидагина у иложсиз туриб қолди.\nҚўрқув туйғуси Кенжатойни ҳаракатга солди. Ўткиргина тирноқларини кўйлак матосига ботириб елкагача юқорилаганди. Ўтиши мумкин бўлмаган тор жойга келгач ўнгланиб, тирноқларини кампирнинг танасига ботирди. Бундан кампирнинг жон-пони чиқиб кетаёзди: каклик жўжаси кўйлагимнинг ичидадир, деган фикр хаёлигаям келмади. Елкасига бир нечта чаён чиқиб олиб, нишларини баравар санчгандай туюлди. Қўрққанидан куч билан тортқилаб, кўйлагининг ёқа тугмаларини чирт-чирт узиб юборди. Кутилмаганда кенгайиб кетган ёқадан Кенжатой “лип” этиб чиқди-да, зумдаёқ ҳаккарининг тепасидаги чуқурчага қулайгина ўрнашиб олди.\nКампир фақат тугмалари узилиб, кенгайган ёқасидан жўжа чиқиб кетганини пайқагандан кейингина елкасига чаёнлар ниши эмас, каклик жўжасининг тирноқлари ботганини англади. Енгил тортиб, жимитдайгина жўжанинг эпчиллигидан ҳайратланди. Ёввойи жўжа эплаган бу чапдастликни хонакиси ҳеч қачон қилолмасди. Шунга қарамай бидирлаб қарғанди:\n– Вой соғона, сал бўлмаса жоним чиғип кетайин деди-я! – у кўйлаги ёқаларини силкилаб атрофига қаранди.\nОна товуқ куркуллаганича нарироққа эргаштириб кетаётган жўжалар орасида ҳам излагани кўринмагач, яна қарғанди:\n– Бу соғона мушдайғана бўлиб қай гўрга қуриди?\nРўмолининг устига қўл юбориб қараш унинг хаёлига келмади. Бунинг ўрнига энгашиб, дарвоза тарафга кўз югуртирди. Худди шу пайтда рўмол устидаги чуқурчада пайт пойлаб турган Кенжатой пириллаб учиб, уч-тўрт қадам нарига тушди ва зинғиллаганича дарвозадан чиқиб кетди. Уни пайқаб ҳурганича ортидан қувлаган Олапар изини ҳам тополмай, қайтиб келди ва бамайлихотир жойига чўзилди…\nКенжатой тўдасининг қаерларда юришини яхши биларди. Шу туфайли қалин ўт-ўланларни паналаб, йирик буталардан айланиб ўтиб, уларни қийналмай топиб келди. Онаси тикилиб бир қаради-ю, соғ-омон қайтганидан кўнгли тинчиди. Ҳеч гап бўлмагандай болаларини яна юқорироққа бошлади…\nЖўжалар бемалол учиб-қўнаверадиган, хавф-хатарни мустақил бартараф қилоладиган, ўз кунларини ўзлари кўроладиган бўлиб қолишди. Шу туфайли Она каклик ёзнинг иссиқ кунларидан бирида болаларини ажратди: уларни ўз ҳолига ташлаб, нари билан аллақаёққа учиб кетди. Бу жўжаларга унчалик билинмади. Озиқланиш учун баъзан бўлиниб кетишгани бўлмаса, аввалгидек тўдалашиб юраверишди. Баъзилари ҳатто жуфт қидириб қолишди. Жўжалар ёрдамсиз яшашга тўлиқ кўникканларида ота-оналари яна тўдага қайтишди. Тўда – каклик ҳаётининг узвий бир қисми. Бу энг аввало, уларнинг хавфсизлиги учун керак. Яқинлашаётган хавфни тўпдагиларнинг бири бўлмаса, бири сезади, овоз бериб бошқаларни огоҳлантиради…\nЎша йили қиш хийла қаттиқ келди. Тоғларни қалин қор қоплади. Момиқ қор озуқа берадиган хашакларни кўмиб юборгани камлик қилгандай, какликларнинг юришини ҳам қийинлаштириб қўйди. Зовларнинг четидан амаллаб учганлари ҳам тушган жойларида юмшоқ қорга ботиб қолишади. Бу уларни атрофда изғиётган, тепаларида учиб юрган йиртқичларнинг тайёр ўлжасига айлантиради. Шу туфайли икки-уч кун ён-атрофларидаги буталарнинг қотган куртаклари билан жон сақлашга мажбур бўлишди. Хайриятки, бу узоқ давом этмади. Тунги аёзларда қор тўнғиб, юзасида бемалол юриш мумкин бўлиб қолди. Тунда қотган қор кундуз ҳам юмшамади. Бу пастдаги сувлоқларга қийналмай тушиб-чиқиш имкониятини яратди. Илиқ сув оқаётган жилғаларнинг қирғоқлари музламайди. Ҳануз кўкариб турган майсаларни чўқилаб ҳам жиғилдонларини тўлдирса бўлади. Ора-сира турли ўсимликларнинг уруғлари, дон-дун ҳам учраб туради.\nОна каклик баъзан сувлоқларга қопқон қўйишларини кўрган. Начора, очлик уни ҳам ҳар қандай хавфни унутишга мажбур қилмоқда. Шу сабабли тўдасини ёнбағирнинг этаклари томон дадил бошлади. Йўлда уларга яна бир кичикроқ тўда қўшилди. Ортларидан қандай тўда эргашса ҳам олдинги тўда ғайирлик қилмайди. Жилға қирғоқлари узун, унда ҳар қанча каклик ёйилиб, бемалол озуқа қидириши мумкин. Бирор йиртқичга дуч келишмаса бўлгани.\nТўдалар жилға бошидаги серсув булоқ томондан тушиб боришди. Булоққа етмаслариданоқ Она каклик киркиллаб тўхтаб қолди. У бу ерда қандайдир хавф яшириниб ётганини сезди. Тўдасидагилар ҳам унинг огоҳлантиришига бўйсуниб, жойларида тўхтаб қолдилар. Она каклик жойидан силжимай булоқнинг бошидаги ўзгаришларга эътибор қилди. Жилға манбаидан атиги икки қадам нарида кенггина, усти текис туятошнинг ўртасига, айланасига тўр тортилган қандайдир қурилма ўрнатилган. Бир чети икки қарич келадиган учи айри таёқча билан кўтариб қўйилган. Айри таёқчанинг пастига ингичка, лекин пишиқ ип боғланиб, иккинчи учи нарироқда тошларни нари-бери қалаб қурилган тор ва пастак уйча томонга тортиб кетилган.\nЎтган қишдаям шундай қурилмага дуч келганди у. Ўшанда фалокатдан зўрға қутулиб қолган. Тўпидагиларнинг ярмидан кўпи желанинг тагида қолиб, сайёднинг пичоғидан ўтказилди. Шу аянчли ҳодиса – кўрганлари миясининг қайсидир пучмоғида сақланиб қолгани учун бу сафар эҳтиёткорлик қилганди. Йўлдош тўпдагилар огоҳлантиришга парво қилмай, желанинг тагига сепилган донга ёпирилиб ҳужум бошлашди. Шу пайт ип бирдан тортилди. Ҳарислик билан дон чўқиётган какликларнинг деярли ҳаммаси тўрнинг тагида патира-путур қилиб қолишди. Бу донлаётган тўпга қўшилишга интиқиб турган Она каклик тўдасидагиларни қўрқитиб юборди. Ҳаммаси тумтарақай қочиб, ўзини дуч келган буталарнинг тагига урди. Ким билади, Она какликнинг зийраклиги ва йўлдош тўдадагиларнинг очкўзлиги бўлмаганида, уларнинг ўрнида ўзлари потирлаб ётишармиди… Ҳойнаҳой, тайёр луқмани кўргач, оч какликларнинг биронтаси ҳам хавф туйғусига узоқ бардош беролмасди.\nОвчи бекинган жойидан шошилмай чиқди. Илгарироқ яширингани буталар орасидан мўралаётган, бекинолмаганлари қулайроқ жой излаб ҳануз ўзини ҳар тарафга ураётган какликларга бепарво назар ташлади. Енгилгина керишиб, қинидан пичоғини чиқарди. Тиғи ўткирлигини билса ҳам тарки одат қилолмай, чап кафтига бир-икки ишқаб қайраган бўлди. Кейин жела ёнига чўққайиб, тўр тагида потирлаётган какликларни эҳтиёткорлик билан бирма-бир чиқариб, четроқда бўғизлай бошлади. Ишини тугатгач санаб кўрганди, ўнта чиқди. Катта галадан атиги шунчаси тузоғига илинганидан унчалик кўнгли тўлмади. Ипни тортишда озроқ шошилди чоғи. Аслида шошилмаса ҳам бўлмасди: кўпни кўзлаб озидан ҳам қуруқ қолиши ҳеч гап эмасди. Оч қолган какликлар тузоққа сепилган донларни тездаёқ тугатиб, қочиб қолишлари мумкин эди. Ҳай, майли, қочганлари яна келади. Очлик уларни шунга мажбур қилади.\nОвчи какликларнинг икки тўпи бирикиб келгани, улардан биттаси – кичик тўпидагилардан кўпчилигини тузоғига туширганини билмасди. Катта тўдани катта тажрибага эга онабоши бошқараётганидан ҳам бехабар эди. Шу сабабли какликларнинг ҳадемай қайтишларига умид боғлаб, желанинг тагига донни қайтадан мўл-кўл сочиб, кеч пешингача сабр билан кутди. Аммо қўрқиб қолган какликлар жилғага яқинлашмади. Тош “қалъа”сида ҳаракатсиз ётганидан кечки совуқ аъзои баданини жунжита бошлагачгина у кўч-кўронини йиғиштирди. Шу атрофда пойлаб юрган какликлар шундан кейингина овчи қолдириб кетган донни паққос териб ейишди. Камига қирғоқларда кўкариб турган майсалардан чўқилашди…\nТўдадаги яхши-ёмон кунлар ҳам ўтмишга айланди. Кўкламнинг ўрталарида Она каклик ҳаётида гўё янги давр бошланди. Ўтган мавсумдаги болаларини тамом унутди. Қанчаси бор-у қанчаси йиртқичларга ем бўлаётгани билан иши бўлмай қолди. Полапонлигида ҳар бири учун жонини жабборга берарди. Таҳликали дамларда ўзини қалқон қилиб жўжаларини асради. Қоронғи-қаттиқ қишда ҳам йўлбошчилик қилиб, уларни не-не балолардан қутқариб қолди. Кунлар сал юришиб, ҳар қайсиси ўз олдига тирикчилик қилиб кетишгач бегонага айланишди-қолишди.\nНавбатдаги тухум қўйишидан анча илгари алоқалари бутунлай узилди. Унинг эндиги ташвишлари бўлакча – бутун диққати наслининг янги авлодини дунёга келтириш билан банд. Бундай пайтларда макиён какликлар атрофида бегонанинг пашшахўрда бўлишини ёқтиришмайди…\nКенжатой баъзан ўзи сезмаган ҳолда онасини эслаб қоларди. Шунда унинг иссиқ бағрида ётиш лаззатини қайта туйгандай бўларди. Шу сабабданми, баъзан боши оғиб эски уясига келиб қолади. Бўш уя тепасида бирпасгина мунғайиб ўтиргач, яна қайтиб кетади.\nБир куни онаси уяда ётганининг устидан чиқди. Қувончдан кикирлаб яқинлашганди, у таҳдидли овоз чиқарди – гўё ёнидан даф бўлишини талаб қилди. Афтидан, у тухумларини қизғанарди. Ўзига бегона бўлиб кетган қандайдир ёш какликнинг уясига яқинлашишига тиш-тирноғи билан қаршилиги яққол сезилди. Кенжатой ҳайрон бўлиб турганида қаёқдандир Нар каклик пайдо бўлди. Ҳе йўқ-бе йўқ тепкилаб чўқий бошлади. Ноилож, бу ердан қочишга мажбур бўлди.\nКенжатой жуфт қидиришга негадир шошилмади. Гоҳ тўдада, кўпинча якка-ёлғиз улоқиб, кўп ўтмай яна уясига келиб қолди. Бу сафар Она каклик ҳам, Нари ҳам йўқ эди. Эҳтиёткорликни йўқотмай уяга яқинлашиб, тагида анчагина тухум борлигини кўрди. Қизиқсиниб тухумларни кўздан кечирди. Бирига бош урганди, тумшуғи ичига кириб кетди. Тили қандайдир шилимшиқ суюқлик таъмини сезди. Мазаси ёмон эмасдай. Бошини кўтариб атрофни тезгина назардан ўтказди-да, тухумнинг тешилган жойига яна тумшуғини тиқди. Бу сафар суюқликдан озгина сўриб ютганди, жуда мазали туюлди. Шунинг учун уни охиригача симирди. Пўчоғини четга улоқтириб иккинчи, учинчи тухумларни ҳам шу тарзда бўшатди. Нафси анча ором олиб, тезда бу атрофни тарк этди. Қилмиши ёмонлигини билганидан эмас, шунчаки эҳтиёткорлик юзасидан қочди.\nШу пайтгача териб еган қурт-қумурсқалар, ҳашаротларнинг бирортасидан бунчалик лаззатланмаганди у. Тухумнинг мазаси бутунлай бошқача туюлди. Шу унга мазахўрак бўлиб қолди. Уя эгасиз қоладиган пайтни пойлаб, ҳар куни икки-учта тухумни сўриб кетадиган бўлди. Бўшаган пўчоғини четроққа элтиб яширарди. Шўрлик Она каклик тухумлари камайиб кетаётганини аввалига сезмади. Савқитабиий уларнинг босадиган ҳисобга етмаганини ҳис қиларди, холос. Шу туфайли қолган тухумларни бирор соат босиб, устига янгисини туғиб кетаверди. Аммо тухумлари кўпайиш ўрнига тобора камайиб борди. Шундагина у ниманидир илғагандай бўлди. Кенжатой эҳтиёткорлик юзасиданми, тез-тез ўғринча бошқа уяларга ҳам тушарди. Мазали ва тўйимли овқатлар тездаёқ натижасини кўрсатди: кундан-кунга очилиб, кучга тўлиб борарди. Патларининг ранги атрофдаги қовжираётган ўтлар ва тошлардан унчалик фарқ қилмаса-да, ялтираброқ кўринади. Оёқ ва тумшуқларининг ранги одатдаги очроқ қизилдан тўқ қизилга айлангандай. Икки ёнидаги кўзларига туташ бошланган ва қорни орқали думигача чўзилган қора чизиқлар қуюқлашиб, ялтираб, чиройли кўриниш олди. У ўзи билан бирга дунёга келган тўпдаги энг чиройли ва кучли какликка айланганди. Бироқ…\nЖинсдошлари билан тўқнашса, Кенжатой ҳар қандай кучли какликни ҳам тепиб ағдарар, чўқиса баданини тешиб юборар, икки-уч патини бирваракай юлиб оларди. Шунга қарамай, ишларини ўғринча бажарарди. Оломонга тушиб қолишдан ҳайиқарди, шекилли. Нимаям бўлиб ўзи ўсиб-унган уядаги охирги тухумни тешиб ичаётганида устига онаси учиб келди. У тухумларига ким қирон солганини билгач, ғазабдан баданидаги энг майда парларгача тик турди. Ўларига қарамай ҳамма қўрқадиган Кенжатойнинг тепасидан бургутдай босиб тушди. Кенжатой дафъатан бўйнининг бошига яқин жойидан қаттиқ чангаллаб ерга босган нарсанинг нима эканлигини билолмай қўрқиб қолди. Охирги ичган тухумининг бир қисми бурнидан келди.\nОна каклик бамисоли қутуриб кетди. Нима қилаётганини билиб-билмай Кенжатойнинг ерга босилиб турган бошига қаради. Бурнидан оқиб чиққан тухум ҳидини туйгач, баттар жазаваси қўзиди. Қўрқувдан йилтираб турган чап кўзига кўзи тушгач, қаҳр билан бир чўқишда уни суғуриб олди.\nКенжатойнинг кўз олдида яшин чақнагандай бўлди-ю, шу лаҳзадаёқ бир томони зимистонга айланди-қолди. Кетидан қўзғалган кучли оғриққа чидолмай, бор кучини йиғиб, онасини устидан ағдариб юборди ва оёққа турди. Она каклик унинг ўзини ўнглаб олишига фурсат қолдирмай, қўш оёқлаб тепиб юборди. Бундай зарбни кутмаганидан, Кенжатой мувозанатини сақлаб қололмай, нишабликдан юмалаб кетди.\nУ тепкидан гандираклаб, қияликдан юмалаб тушган эса-да, бундан оғриқ сезмади. Ҳужум қўққисдан бўлмаганида онасини осонгина маҳв этарди. Аммо Она каклик бургутга айланиб кетгандай эди. Балки чек-чегарасиз алам туйғуси, ғазаб ва нафрат унга енгиб бўлмас кучни ато этгандир? Нима бўлганда ҳам Кенжатой бу сафар таъзирини еди. Чап кўзидан қон сизғиб, оғриғи тобора кучайиб борди. Чап кўзи билан ҳеч нарсани кўролмай қолди. Бунинг сабабини ҳали идрок этолмаса-да, бу ердан қочиб қолишни маъқул кўрди.\nОна каклик ҳамон қутурарди: аламига чидолмай шу пайтгача қадрли макон бўлиб келган, энди ҳувуллаб турган уясини вайрон қилишга тушди. Атрофига терилган майда тошларни панжалари билан ҳар тарафга улоқтирди. Яхши кунларида ўзи ва жўжаларига юмшоқ, иссиқ тўшак бўлиб келган хас-хашакларни тит-пит қилиб юборгач, бу гўшани бир умрга тарк этди…\nЎйилган кўзи анчагача Кенжатойга азоб бериб юрди-ю, аста-секин яраси битиб кетди. Бир кўзлаб бўлса ҳам қийналмай, одатдаги тирикчилигини қилаверди: буталарнинг барра куртакларини узиб майдалаб ейди, турли уруғлар ва қурт-қумурсқалар билан озиқланади. Лозим бўлганида сувлоққа ёлғиз тушиб чиқади. Бу орада ўзига жуфт ҳам топиб олди. Биргалашиб қулай ва хавфсиз жойдан уя қуришди. Жуфти тухум қўя бошлагач, ҳар уч-тўрт кунда яширинча келиб, икки-учтасини сўриб кетаверди. Жуфти уядан безиб кетмаслиги учун бир-иккитасини қолдирарди.\nЖуфти буни сезганми-йўқми, бир куни уясини ҳам, уни ҳам ташлаб, тўсатдан ғойиб бўлди. Кенжатой беминнатдек туюлган “ошхонаси”дан маҳрум бўлса-да, бундан кўпам азият чекмади. Атрофда тухумли уялар кўп, одатдагидек бошқа уяларни пойлай бошлади. Қайсидир макиён тухум қўйиб кетиши билан у етиб боради. Истаганича тухумни сўриб, пўчоғини четга улоқтиради-ю, қочади.\nВақт ўтгани сари Кенжатойнинг тирикчилиги қийинлашиб борди. Уни ўз тўпидагилар ўртага олиб, тепкилаб-чўқиб тўдадан ҳайдай бошладилар. Негадир бошқа тўдадагилар ҳам шундай қилдилар. Одатда какликлар қандайдир сабабга кўра ёлғиз қолган жинсдошларининг ўз тўдасига қўшилишларига монелик қилмайдилар. Энди бунинг тамоман акси юз бермоқда эди. Аммо у ўғринча тухумхўрлик қилишни тўхтатмади. Нима қилиб бўлса-да, бирор қаровсиз қолдирилган уяни топиб, ундаги тухумлардан керагича еб кетаверди…\nЁлғизликка бирор жонзотнинг узоқ чидаши қийин. Орадан қанчаям фурсат ўтгач, Кенжатойнинг ҳам бардоши тугади. У ҳеч бўлмаса ўзига жуфт топиш пайига тушди. Бақувват ва чиройли жуссасига қараб, унга майл билдирган макиёнлар ҳам бўлди. Аммо яқинига келиши билан таралаётган ғалати ва қўрқинчли ҳидни илғаб, қочиб қолишарди. Ундан келаётган ҳид ўз тухумларининг ҳиди эканлигини сезишарди, шекилли.\nБаҳордан буён ичган-сўрган тухумларининг ҳиди терисидан ўтиб, патларигача уриб кетганди. Тўдадагилар шу туфайли уни ўзларига қўшмас, шу туфайли макиёнлар қўрқиб қочишарди. Бироқ бу ҳид ўзларидан қолиши керак бўлган зурриётларнинг ҳиди эканлигини ҳозирча какликларнинг ҳеч бири аниқ билмасди. Ўзидан ҳазм бўлиб кетган тухумларнинг ҳиди анқиётганини Кенжатой ҳам билмасди. Вақт ўтгани сари унинг қаровсиз қолдирилган уя топиши қийин бўлиб қолди. Энди какликлар уяларини навбатма-навбат қўриқлайдиган бўлиб қолишди. Ниҳоят улар йиртқичлардан ҳам хатарлироқ душман пайдо бўлганини, пайқашди. Ўз наслига қирон солаётган душман жинсдошларидан эканлигини ҳам сезишди. Бошқа йиртқичлар ҳеч қачон бунчалик катта зарар беришолмаган.\nКенжатойнинг ўғирлик қилишига ҳеч қандай имконият қолмади. Шу туфайли вақтинча тийилиб турмоқчи бўлди. Аммо тездаёқ тухумнинг хумори тутиб, ўзини қўйгали жой тополмай қолди. Шундан кейин уяларга очиқчасига бостириб бораверишни одат қилди. Эгаларини тепиб-чўқиб қувлаб юборар, тухумлардан керагича сўриб-симириб кетарди. Энди пўчоқларини аввалгидай яшириб ҳам ўтирмасди.\nМакиёнлар, айниқса ёшроқлари, тухум қўйиш учун уяларига боришдан безиллаб қолишди. Кенжатойнинг қачон ва қаёқдан келиб босқин ясашини ҳеч бири билмасди. Шу туфайли кўплари тоғ йиртқичларига емиш қилиб, тухумларини дуч келган жойга туғиб кетишарди. Бу какликлар учун ҳақиқий офат – насл йўқолиб боришининг бошланиши эди. Бунга жонзотларнинг ҳеч бири чидолмасди. Кутилганидек, какликларда ҳам ўзлигини ва ўз наслини сақлаб қолиш туйғуси уйғонди. Макиёнлари тугул, нарлари ҳам шу туйғудан жунбишга келишди ва босқинчи-ўғрининг йўлини пойлай бошлашди. Ораларида Кенжатойнинг аламзада ота-оналари ҳам бор эди. Какликлар орасида бошқачароқ ҳаракатлар юзага келаётганини Кенжатой сезди. Ўрталарига тушиш яхшилик келтирмаслигини ҳам ҳис қилди. Иложи борича эҳтиёт бўлиш ва тўдалардан узоқроқ юришга интилди. Тоғ-тошлар орасида мудом бекиниб, пусиб яшаш осон эмас.\nУни ёлғизликдан ҳам даҳшатлироқ қийнаётган нарса тухумнинг хумори эди. Еган тухумларининг мазасини туйганида беихтиёр оғзи сув очиб кетади. Шунда тўдага тушиб қолиш хавфини ҳам бир лаҳзага унутади. Учига чиққан кашандадай атрофига олазарак қаранади. Қаёққалигини аниқламай туриб, боши оққан тарафга йўрғалаб қолади.\nШундай хуружлардан бирида у тасодифан онаси ётган янги уяга рўпара келиб қолди. Бир кўзининг йўқлиги панд бердими ё яқингинасида янги, илиқ ва мазали тухум борлигини ҳис қилибми, ҳушёрлигини йўқотди. Ўлжага муштоқлиги жазавага туширганидан, чап тарафидаги буталар орасида бир тўп каклик соялаб ётганини мутлақо пайқамади.\nҲарислик билан онасига ташланиб, ҳайдаб юбориш учун чўқишга тушди. Она каклик тажрибали эди. Бундай ҳужумларни вақтинчага бўлса-да, даф қилишни биларди. Оёққа турди-ю, бироқ ўзини вазмин тутиб пайт пойлади. Чўқишларга дош бериб, ҳимояланаётгандай бошини олиб қочди.\nЎнқови келгани заҳоти ўнг панжаси билан Кенжатойнинг бўйнидан омбурдай қисиб ерга босди. Бу орада тўпдагилар ёрдамга етиб келишди. Уни ҳар тарафдан ўраб, тепкилаб-чўқиб патларини юла бошлашди. Нар каклик – отаси ҳаял ўткизмай жуфтининг панжаси ёнида мунчоқдай йилтираб кўринаётган иккинчи кўзини ўйиб олди. Олам ўша лаҳзадаёқ Кенжатой учун зулмат қаърига шўнғиди. Дафъатан у нима бўлганини билолмай қолди. Кўзидаги чидаб бўлмас оғриқ миясига буров солгач, бор кучини жамлаб, онасининг панжасидан қутулишга ҳаракат қилди: ўткир тирноқларини ишга солиб, онасининг жиғилдони билан кўксининг терисини йиртиб юборди. Бир тирноғи тўшининг юқорисидан ичига ҳам кириб кетди. Шундан кейингина онанинг чангали бўшашиб, Кенжатойнинг бўйнини қўйиб юборди.\nБирдан зимистонга айланган бу қоронғи дунёда нима қилиб бўлса-да, жон сақлаб қолиш туйғуси Кенжатойни орқага – зов томонга қочишга ундади. Зов келган тарафидалигини эслаб қолганидан, чамалаб ўша томонга югурди. Ҳар томонидан тушаётган тепкилардан кўра баданига жуволдиздай ботаётган, ўйиб олаётган, пару патларини аёвсиз юлаётган чўқишларнинг оғриғига чидаши қийин бўлаётганди. Аммо барига чидаб, йўлида тасодифан рўпара келган жинсдошларини гавдаси билан уриб, ағдариб, чамасидаги жойга етганини сезди. Бор кучини оёқларига бериб сакради ва зовдан қиялаб, шиддат билан калла ташлади.\nКакликларнинг бир нуқсони – турган жойларидан на тик ва на қиялаб ҳавога кўтарила олмаслигида. Аввалига, албатта, пастга сакраши, қанотларини силкитиб мувофиқроқ ҳаво оқимига тушиб олиши, шундан кейингина мўлжалидаги жойга кўтарилиб учиши мумкин.\nШиддат билан пастга шўнғиётиб, кўтарилиб олишига қулай ҳаво оқимига дуч келганини Кенжатой сезди ва баландга кўтарилди. Аммо қанотларидаги сийраклашган патлар ҳавони яхши тутолмаганидан керагича кўтарила олмади. Толиқиб ҳолдан кета бошлагач, озроқ пастга шўнғиди. Кўзлари ҳеч нарсани кўра олмаётгани унга энди таъсир қилди. Чинакамига қўрқиб кетди. Бор кучини йиғиб яна кўтарилди.\nАтроф тошдай қоронғи. Аъзои бадани сирқираб оғрийди. Ўнг кўзи ва терисининг жароҳатланган жойларидан қон сизғийди. Зўриқиш натижасида терлади ҳам. Аммо атрофини қуршаган зулмат аро қаёққа учишини, нима қилишини билолмай қолди. Ноаниқ парвозлар натижасида йўналишдан ҳам адашди…\nКенжатойни ўраган бу галги зулмат ёруғ дунёга келиши арафасидагига асло ўхшамасди. Униси роҳатбахш ва фароғатли эди. Ундаги осудалик ва сокинлик танасига қувват индирарди. Вужудини ўраб турган парда ва сиртидаги қаттиқ қобиқ гўё ўзига хос бешик эди. Онаси тухумларни аралаштираётган пайтларида бамисоли тебратаётгандай роҳат олиб, дақиқа сайин ўсиб-унарди. Бу сафаргиси ундан кескин фарқ қилади: аъзои баданини исканжага олаётган азоб ва оғриқ дақиқа сайин кучайиб, уни ҳолдан кеткизмоқда эди. Сония сайин ўлимга яқинлаштираётган бу зулмат аслида онасининг тухумини биринчи марта ўғирлаб еган пайтидан бошланганини у билмасди…\nШу атрофда дайдиб юрган оч тулки Кенжатойнинг телба-тескари учаётганини кўриб қолди. Бу учишда каклик узоққа боролмаслигини пайқади ва у қулаши мумкин бўлган жойни чамалаб югурди. Оқибат кутганидай бўлиб чиқди. Дармони қуриган Кенжатой қанотларини тўлиқ йиғишга ҳам ярамай пастга шўнғиди. Унчалик баланд бўлмаган бодом дарахтининг шохларига урилиб, қияликдан сой тарафга юмалаб кетди. Сабр билан шуни кутиб турган тулки югуриб бориб, қанотларини зўрға қимирлатаётган Кенжатойнинг бўйнидан ғарчча тишлади ва кўтариб, бегона кўзлардан панароқ жой қидириб кетди.\nБу пайтда ўзининг боласидан ўнгланмас жароҳат олган Она каклик жон бермоқда эди. Унинг йиртилган жиғилдонидан еган-ичганлари ағдарилиб тушган, кўксидан сизғиб қон оқмоқда эди. Тепасида Нар каклик мўлтираб ўтирарди. Бошқалари зов четида тизилишиб, Кенжатойнинг пала-партиш ҳаракатларини кузатишмоқда эди: пастга қулагани, бодом шохларига урилиб юмалаб кетгани ва оч тулкининг ғарчча тишлаб олиб кетганини кўришди. Бир марта, атиги бир мартагина илтижога ўхшаш “ки-ир-рк” деган аянчли товуш чиқарганини ҳам эшитишди. Лекин бирортасида на безовталик ва на қўрқув ҳисси пайдо бўлди. Қайтага натижа шундай тугаганидан енгиллик туйгандай бўлишди. Бамайлихотир ортларига қайтиб, жон бераётган Она какликни ўраб олишди. Бугун Она каклик наслларининг кушандасини ўлимга маҳкум этиб, буюк ишни амалга оширганди…\nОна каклик жон таслим қилди. Уни ўраб турган тўда ғамга ботгандай мўлтираб, бир оз вақт сас-садосиз туриб қолди. Кейин аста-секин ҳар тарафга тарқала бошлашди. Охирида жуфтининг жасадини тақдир ҳукмига топшириб, Нар каклик ҳам кетди. Ҳаётнинг азалий ва абадий қонунлари оғишмай ўз ишини бажармоқда эди. Унинг бугунги аёвсиз ҳукмларидан бири шу бўлди.\n← Аввалги Аввалги Муҳаммад Ризо Огаҳий. Асарлар. 6 жилдлик (1971-1980)\nКейинги → Кейинги: Ёшлар нима ўқияпти? Сўровномада иштирок этинг!


— Бус-бутун давлатлар, миллатлар пароканда бўлишига сабаб бўлган омиллар ҳақида оғриқ билан қалам йўнар эканман, ният ўша: тарихни билишимиз керак, — деб ёзади муаллиф. — Тарих – кўзгу, тарих – устоз. Ундан хулоса чиқармоқ учун эса инсонга алқ-заковат берилган. Зеро, бир шоиримиз айтганидек: «Юзма юз турибди ўтмиш ва бугун».\nНашриётга беришдан аввал, илтимосимга биноан, ушбу китобни ўқиб чиққан дўстлардан бири унга «Бедор дунё талотўплари» дея ном беришни таклиф қилди. Яхши таклиф — китоб моҳиятини шундоқ очиб берадиган ном. Бироқ мен китобни барибир «Янги дунё» деб номладим. Бу ном ҳам аслида нисбийроқ. Зеро, айтмишларки, дунё ўзгармайди, уни инсонлар ўзгартиради: ер ўша, осмон ўша…\nМуаллифнинг маълум қилишича, китобга киритилган аксарият мақолалар интернет тармоғидан олинган маълумотлар асосида ёзилди. Шунингдек, ундан таржима қилинган мақоллар ҳам ўрин олган. Публицистика жанридаги мазкур мақолалар ўзбек интернет журналистикаси энди шаклланиб бораётган бир даврда тайёрланган сара материаллар десак муболаға бўлмайди.\nШу ўринда айтиб ўтиш керакки, «Янги Дунё»даги мақолалар унинг 15 йиллик фаолиятининг бир қисми холос. Абу Муслимнинг шу пайтгача «Миссионерлар ҳамласи» ва икки жилдли «Исломият», «Бағдоднинг қулаши» деб номланган китоблари дунё юзини кўрган бўлса, тез орада «Шахсга сиғиниш», «Қизил террор», «Андалусия» номли асарлари чоп этилиш арафасида турибди.\nМуаллиф ҳақида маълумот:\nАдҳам Атажанов 1975 йили Тошкент шаҳрида туғилган.\nЎрта мактабдан сўнг Аҳмад Яссавий номидаги Халқаро университет (Қозоғистон)нинг ҳуқуқшунослик факультетини тамомлаган. Халқаро Интеллектуал мулк ташкилоти (WIPO Academy)нинг дипломига эга.\n2003—2015-йилларда шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари раҳимаҳуллоҳдан бевосита ҳамда билвосита диний билимларни олган.\n2003—2016-йиллар давомида шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратлари бошчилигида ишга туширилган Ўзбекистондаги илк исломий сайт — «Islom.uz»нинг ривожига катта ҳисса қўшган. 2009 йили «Islom.uz» ўзбек тилидаги энг яхши сайт, деб тан олинган.\n2003—2012-йилларда бевосита у шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратларининг розиликлари ҳамда ёрдамлари билан йигирмадан ортиқ диний-маърифий сайтлар ташкил этган. Хусусан, Абу Муслим асос солган лойиҳаларнинг аксари ўзбек тилида бўлиб, улар ватандошлар тарафидан илиқ кутиб олинган ва шу кунгача мазкур лойиҳаларнинг асосий қисмидан — savollar.islom.uz, quran.uz, info.islom.uz, muslimaat.uz, siyrat.uz halol.uz, e-adabiyot.uz, e-tarix.uz, arabic.uz ва бошқалар — ўзбекистонлик ва хориждаги ўзбекзабон фойдаланувчилар унумли фойдаланиб келмоқдалар.\nШунингдек, у Ўзбекистон мусулмонлари диний идораси, «Ҳидоят» журнали ва Имом Бухорий номидаги Тошкент Ислом институтининг веб лойиҳаларини ишга туширишда бевосита иштирок этган.\n2011 йилдан бошлаб эса «Ҳилол» электрон журналининг ташаббускорларидан бири ва бош директори ҳамдир.\nАбу Муслим 2009-2014 йилларда «UZ» миллий домени» танловининг мутлақ ғолиби бўлган.\n« “Экстремизмга қарши энг яхши малҳам – тасаввуф”\tРоссия бирмалик мусулмонларни ҳимоя қилинишига қарши чиқди »\nАбу Муслим: Сарҳисобим\nНикколо Макиавеллининг машҳур “Ҳукмдор” китоби нашрдан чиқди


Адабиётдан чиқиш - Akademnashr\nБош саҳифа/Дўкон/Илмий нашрлар/Илмий-оммабоп нашрлар/Адабиётдан чиқиш\nCategory: Илмий-оммабоп нашрлар\nТаниқли адабиётшунос, адиб ва журналист Раҳимжон Раҳматнинг ушбу китоби адабиёт ҳақидаги илмий кузатишлар ва тадқиқотлар мажмуасигина эмас. У адабиёт ичида юрган, уни ўқувчи эмас, билувчи сифатида кузатиб бораётган, бармоқларини ҳамиша адабиётнинг жон томирида ушлаб турган шахснинг фикрлари, кечинмалари. Улар ўқувчига адабиётни ва адабиётшуносликни янгича ракурсда кўрсатади.\n4 500 сўм\nРаҳимжон Раҳмат Китоблари\nРаҳимжон Раҳмат 1961 йил 31 августда Фарғона вилоятининг Данғара туманидаги Қирқлар қишлоғида туғилган. ТошДУнинг ўзбек филологияси факультетини тамомлаган. «Дала гуллари» (Адабий мақолалар, кузатишлар ва шеърлар) (2006), «Хасталик дафтари» (шеърлар) китоблари чоп этилган (2008).\n“Адабиётдан чиқиш” Javobni bekor qilish\nБадиият – бош мезон Нўъмонжон Раҳимжонов 9 000 сўм\nМажмуага атоқли адабиётшунос Нўъмон Раҳимжоновнинг турли ижодий авлодга мансуб шоир, ёзувчи, олимлар билан адабий суҳбатлари жамланган. Уларда сўз санъаткорларининг инсон – жамият – табиат вобасталигини бадиий идрок ва ифода этишдаги эстетик принциплари, ижодий жараён, бадиий маҳорат масалалари хусусида фикр-мулоҳазалар юритилган.\nКитоб бадиий сўзга меҳри илҳақ кенг китобхонлар оммасига мўлжалланган.\nUzbekistan in topics Мунира Менглиева, Сайёра Мамадалиева, 4 500 сўм\nЧет тилини мукаммал ўрганиш, таржимонлик кўникмасини шакллантиришда муайян тизимга солинган матнларнинг аҳамияти катта. Ушбу китобдан ўрин олган мақолалар грамматик жиҳатдан ҳам, мавзу нуқтаи назаридан ҳам босқичма-босқич такомиллашиб боради.\nЮртимизнинг шонли ўтмиши, бугунги куни хамда улуғ аждодларимиз ҳақидаги қайдлар нафақат инглиз тилидаги оғзаки ва ёзма нутқимизни ўстиради, балки тариx, адабиёт ва ижтимоий ҳаёт ҳақидаги билимларимизни бойитади.


Дўстлик туманидаги аҳолини ижтимоий тармоқларда тарқатаётган ҳамма гаплари ҳам тўғрими? Бунга ойдинлик киритилди (видео) » Sangzor.uz - Инновацион ахборот портали\nSangzor.uz » Жиззах янгиликлари » Дўстлик туманидаги аҳолини ижтимоий тармоқларда тарқатаётган ҳамма гаплари ҳам тўғрими? Бунга ойдинлик киритилди (видео)\nИжтимоий тармоқларда тарқатилган видеолавҳада Дўстлик тумани, “Чинобод” маҳалласида яшовчи аҳоли томонидан айтилган фикрлар туман мутасаддилари ҳамда депутатлар томонидан атрофлича ўрганилди.\n“Чинобод” маҳалласида камбағаллик рўйхатига киритилган 81 та аҳоли хонадони мавжуд. Уларнинг барчаси сектор мутасаддилари томонидан доимий эътиборга олинган.\nШу вақтгача чинободликларга сектор мутасаддилари томонидан 6 маротабадан озиқ-овқат маҳсулотлари, 18 та оилага 75 та товуқ, 3 та оилага 10 та қуён тарқатилган.\n28 та оилани моддий қўллаб-қувватлаш учун 23,0 млн. сўм миқдорида моддий ёрдам кўрсатилган. Бундан ташқари, 48 нафар беморга даволанишлари учун 5,2 миллион сўмлик дори-дармон берилган. 19 та кам таъминланган оиланинг коммунал тўловлардан бўлган 7,2 млн. сўм миқдордаги қарздорлиги тўланган.\nИкки нафар фуқарога тадбиркорлик фаолиятини йўлга қўйишлари учун тижорат банклари томонидан 60,0 млн. сўм миқдорида имтиёзли кредит маблағлари ажратилишида кўмаклашилган.\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг Фармойишига кўра, Қурбон ҳайити арафасида 56 та камбағаллик рўйхатида турган оила аъзоларига қараб 170,0 минг сўмдан пуллар тарқатилган. Бундан ташқари, тумандаги ҳомий ташкилотлар ёрдами билан 5 нафар ёлғиз ва бемор кишиларга икки килограммдан гўшт тарқатилган.\nМаҳалладаги эҳтиёжманд оилаларда яшовчи 40 киши пул тўланадиган жамоат ишларига жалб этилган.\n35 киши тумандаги фермер хўжаликларига мавсумий ишларга жойлаштирилган. 18 нафар фуқарога эса такрорий экин экишлари учун бир гектардан ер майдони ажратилишида ёрдам берилган. 20 киши Дўстлик туман Йўллардан фойдаланиш унитар корхонасига ишга жойлаштирилган.\n12 киши эса ўзини ўзи банд қилишда сектор мутасаддилари томони амалий ёрдамлар кўрсатилган.\nШу каби ишлар бажарилиши натижасида чинободликлардан 28 та оилалар камбағаллик рўйхатидан чиқарилган.\nАйни пайтда “Чинобод” маҳалласида қурилиши мўлжалланган беш қаватли уйларни қурувчи-пудратчилари тайинланган. Улар аҳоли билан турар жойларни бўшатиш бўйича музокаралар олиб боришмоқда.\nТарқатилган видеолавҳада айтилган ҳолатлар бўйича, жумладан, маҳалла раисини аҳоли билан илиқ муносабатда бўлиши тушунтирилди.\n“Саховат ва кўмак” жамғармаси томонидан ажратилган маблағлар кимларга ва қанчадан тарқатилганлиги аҳолига тўла тушунтирилмаган.\nАҳолига тарқатиладиган ун ва моддий ёрдамлар туман прокуратураси томонидан қатъий назоратга олинди.\nШунингдек, Халқ депутатлари туман Кенгаши депутатларининг “Чинобод” МФЙ идорасида аҳоли қабул қилиш хонаси ва қабул кунлари графиги ташкил этилди.\nАйни пайтда эса тумандаги мутасадди ташкилот ходимларидан иборат ишчи гуруҳ маҳаллада яшовчи фуқароларни ижтимоий аҳволи, турмуш шароитни ўрганишга киришилган.\nЎрганиш давомида маълум бўлдики, кўпчилик фуқаролар мутасаддилар томонидан амалга оширилаётган ишлар ва кўрсатилаётган ёрдамлардан бехабар. Кимларнингдир ишонтиришлари ортидан етарлича англаб етмасдан гапиришган.\nҚуйидаги видеолавҳа бунга далил бўла олади:\nДўстлик тумани ҳокимлиги Ахборот хизмати\nМуносабат: Шаҳар бедарвоза эмас...\nМИБ: Савоб илинжида...


Ушбу китобдан ўрин олган Фитрат, Чўлпон, Ойбек, Ғафур Ғулом каби ҳассос адиблар ҳаёти билан боғлиқ ажабтовур ҳикоя, киносценарий ва песалар ўқувчини бефарқ қолдирмайди. Шунингдек, собиқ шўро даврида қатағонга учраган ўзбек зиёлиларининг оғир тақдирларидан ҳикоя қилинади.\nОдам умрини табиат фаслларига ўхшатиб сифатлашади. Баҳор – болалик ва ёшлик фасли, умр адоғи эса куз – хазонрезги фаслига қиёсдир. Баҳору ёз имтиҳон фасли, куз эса меваларни териб олиш, умр интиҳосидаги оқибат натижа кўринадиган кимгадир ҳаяжонли, кимгадир ваҳимали, яна кимгадир хатарли дамлардир. Мазкур китобга жамланган асарларда ана шу сўнгги имтиҳон онларидан ҳикоя қилинади.\nКатта ҳаёт йўлини босиб ўтган Ҳусайнхон Орифийнинг қисса ва ҳикоялари бугунги ёшлар учун тарбия мактабидир. Унинг ўтмиш ҳаётимиздан олиб ёзилган "Аянчли қисмат" қиссасида ўша давр воқеалари ҳаққоний тасвирланади. Ўқувчини тарихда йўл қўйилган хатолардан огоҳлантиради.\nҲикояларида эса, болалик хотиралари ёрқин ифода этилади.


Британия бош вазирининг теракт куни хавфсиз жойга кўчирилиши тасвирланган кадрлар тақдим этилди\nThe Sun газетаси томонидан Буюк Британия бош вазири Тереза Мэй Лондонда теракт юз берганидан сўнг қайси машинада хавфсиз жойга кўчирилиш борасида бироз тушунмовчиликка дуч келгани тасвирланган видеони тақдим этди. Ёзув 22 март куни Британия парламенти биноси ичида олинган. Британия бош вазири теракт юз берган пайтда парламентда бўлган.\nВидео Вестминстер саройи ички ҳовлисидаги кадрлар билан бошланади, кейинчалик уч бора ўқ товуши эшитилган. Бир неча сониядан сўнг эса Мэй пайдо бўлган. Бош вазир кумуш рангдаги Jaguar XJ хизмат машинаси ёнидан ўтиб кетган ҳамда қўриқлаш хизматининг Land Rover автомобили томон ҳаракатланган.\nУнга ҳамроҳлик қилган тан соқчилар бу хато эканини билдиришганидан сўнг Мэй ўз машинасига яқинлашди, бироқ у ёпиқ экани маълум бўлган. Калит қидиришга эса тахминан беш сония вақт талаб этилган, шундан кейин у машинага ўтириб, кетиб қолган.\nШуни алоҳида таъкидлаб ўтиш жоизки, буларнинг бари пичоқлар билан қуролланган террорчи йўқ қилинган жойдан 100 метр масофада рўй берган. Газета хавфсизлик хизмати яхши ишламагани, бош вазир хавфсизлиги эса таҳдид остида қолишидан ташвишда эканини билдирган.\nТеракт Лондондаги энг машҳур жойлардан бирида рўй берди: Вестминстер кўприги бўйлаб ҳаракатланаётган машина йўл четига чиқиб кетиб, бир неча кишини босиб кетган, парламент биносига қадар борганидан сўнг эса жиноятчи полиция томонидан тўхтатилган. У полициячига пичоқ билан ҳужум қилди, оғир жароҳатланган ҳуқуқ-тартибот идораси вакили ҳалок бўлган. Ҳодиса туфайли тўрт киши ҳалок бўлди,\nБуюк Британия теракт Лондон Тереза Мэй


Расман! Ухан шаҳридан олиб келинган фуқароларда ҳам коронавирус аниқланмади (ФОТО)\nБошқа рейслардаги каби ушбу рейсга ҳам малакали инфекционист ва эпидемиолог мутахассислар жалб этилиб, парвоз олди ва парвоз давомида олиб келинаётган фуқароларнинг саломатлиги тиббий кузатув остига олинди. Парвоз давомида йўловчилар орасида тана ҳарорати кўтарилган ва соғлиғида ўзгаришлар бўлган фуқаролар аниқланмади.\nЙўловчилар махсус автобусларда коронавируснинг Ўзбекистонга кириб келиши ва тарқалишининг олдини олиш, хавфсиз санитария-эпидемиологик ҳолатни таъминлаш ҳамда аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш мақсадида Тошкент шаҳридаги 6-сон клиник шифохонасига олиб бориб, жойлаштирилди.\nБугун ушбу даволаш муассасасида жойлаштирилган 84 нафар фуқаро карантин муддати якунига етиши муносабати билан уйига кузатилди.\nМазкур шифохонада 110 та ўрин тайёрланган бўлиб, тиббий кузатув олиб бориш учун тегишли тиббий жиҳозлар ва зарур дори воситалари билан таъминланди. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти тавсиясига асосан, коронавирус инкубацияси даврини ҳисобга олган ҳолда, Ухандан олиб келинган фуқароларимиз 14 кун давомида халқаро санитария-эпедимиология талаблари асосида қатъий карантин ҳолатида сақланди. Карантин даврининг боши ва охирида 84 нафар фуқаро икки марта коронавирус инфекцияси бор йўқлигини аниқлаш бўйича вирусологик лаборатория текширувларидан ўтказилди. Таҳлил натижалари бирор фуқарода ҳам коронавирус инфекцияси йўқлигини аниқлаб берди.\n– Уханда оилавий яшардик. Турмуш ўртоғим университетда дарс беради. Коронавирус инфекциясини эшитганимизда аввалига шокка тушиб қолдик. Икки нафар фарзандларимиз билан уйдан чиқмасликка ҳаракат қилдик, – дейди фарғоналик Мадина Худойқулова. – Эътиборли жиҳати, элчихона ходимлари бизни йўқлаб, доимий равишда хол-аҳвол сўраб туришди. Кейин эвакуация қилишларини айтишганда роса қувонганмиз. Чунки ҳамма давлатлар ҳам Хитойдан ўз фуқароларини олиб чиқиб кета олишмади. Ухан шаҳридаги эвакуация жараёнида биринчи бўлиб юртимиз шифокорлари бизни қарши олиб, тиббий кўрикдан ўтказишгач анча хотиржам бўлдик. Карантин даврида ҳам шифокорларимиз бизга жуда яхши қарашди. Эндиликда кўтаринки кайфият билан ота-онамиз, яқинларимиз бағрига шошяпмиз.\nКиритилди: 11:57 19.02.2020. Ўқилди: 1100 марта. Фикрлар сони: 0 та.


4691. Шаддод ибн Авс розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\nШарҳ: Дуонинг мазмуни: «Аллоҳим! Сен Роббимсан! Сендан ўзга илоҳ йўқ. Мени яратдинг, ва мен Сенинг бандангман. Мен қодир бўлганимча Сенинг аҳдинг ва ваъдангдаман. Сендан ўзим қилган нарсаларнинг шарридан паноҳ тилайман. Сенинг менга берган неъматингни эътироф қиламан. Гуноҳларимни ҳам эътироф қиламан. Мени мағфират қил. Сендан бошқа ҳеч бир зот гуноҳларни мағфират қилмас».\nКўпчилик азизлар ушбу «Саййиди истиғфор» номи ила машҳур бўлган дуони ўқиб юришни одат қилганлар. Ушбу дуони яхшилаб ёд олиб, ўқиб юришни ҳаммамиз одат қилишимиз лозим.\n4692. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n4693. Ал-Ағарр ал-Музаний розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Албатта, (баъзан) қалбимни булут босади ва албатта, мен бир кунда Аллоҳга юз марта истиғфор айтурман», дедилар».\nШарҳ: Уламоларимиз Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қалбларини босадиган булут нур бўлганлигини таъкидлайдилар. Ушбу ҳадиси шарифга амал қилган ҳолда куннинг маълум вақтида юз марта истиғфор айтишни вазифа қилиб олиш керак.\n4694. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\nШарҳ: Гуноҳ содир этмаган банда бўлиши мумкин эмас. Ожиз банда доимо гуноҳ қилиш эҳтимоли остида яшайди. Шунинг учун банда доимий равишда истиғфор айтиб туриши лозим. Ана ўшанда банданинг синиқлиги ва Аллоҳ таолонинг афв ва мағфирати намоён бўлади. Аммо зинҳор-базинҳор бу ҳадиси шарифдан гуноҳ қилишга даъват маъносини тушунмаслик керак.\n4695. Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг мавлолари Зайд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\nШарҳ: Дуонинг маъноси: «Ҳайй ва Қойюм бўлган, Ўзидан бошқа илоҳ йўқ Улуғ Аллоҳга истиғфор айтаман ва Унга тавба қиламан».\n4696. Абу Бакр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Истиғфор айтган кимса (гуноҳда) бардавом бўлмабди. Агар бир кунда етмиш марта қайтса ҳам», дедилар».\nШарҳ: Агар киши маълум вақт гуноҳни такрорлаб турса ҳам, истиғфор бўлиб турганда гуноҳда бардавомлик йўқолади. Модомики, тавба ва истиғфор бор экан, гуноҳда бардавомлик албатта йўқолади.\n4697. Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:\n«Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бир мажлисда юз марта «Роббиғфирлии ва туб ъалайя иннака антат-таввабур-роҳийм» деганларини санар эдик».\nУшбу уч ҳадисни Абу Довуд ва Термизий ривоят қилганлар.\n4698. Абу Зарр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ таборака ва таолодан ривоят қилиб, айтдилар:\n«Эй бандаларим! Албатта, Мен Ўзимга зулмни ҳаром қилдим. Уни сизларнинг орангизда ҳам ҳаром қилдим. Бас, бир-бирингизга зулм қилманг.\nЭй бандаларим! Мен ҳидоят қилгандан бошқа барчангиз залолатдасиз. Бас, Мендан ҳидоят сўранг, сизни ҳидоят қилурман.\nЭй бандаларим! Мен таом бергандан бошқа барчангиз очсиз. Бас, Мендан таом сўранг, сизга таом берурман.\nЭй бандаларим! Мен кийим берганлардан бошқа барчангиз яланғочсиз. Бас, Мендан кийим сўранг, сизга кийим берурман.\nЭй бандаларим! Албатта, сизлар кечаси ва кундузи хато қилурсизлар. Мен эса барча гуноҳларни мағфират қилурман. Бас, Менга истиғфор айтинг, сизларни мағфират қилурман.\nЭй бандаларим! Менга зарар қилмоқчи бўлсангиз, зарар етказа олмассиз. Менга наф қилмоқчи бўлсангиз, наф етказа олмассиз.\nЭй бандаларим! Агар сизнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам сизлардан энг тақводор одамнинг қалбига эга бўлсанлар ҳам, ўша нарса Менинг мулкимга бирор нарсани зиёда қилмайди.\nЭй бандаларим! Агар сизнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам сизлардан энг фожир одамнинг қалбига эга бўлсанлар ҳам ўша нарса Менинг мулкимдан бирор нарсани кам қилмайди.\nЭй бандаларим! Агар сизнинг аввалингиз ҳам, охирингиз ҳам, инсингиз ҳам, жинингиз ҳам бир жойда туриб, Мендан сўрасалар, ҳар бир инсонга сўраган нарсасини берсам ҳам, ўша нарса Менинг ҳузуримдаги нарсани кам қила олмайди. Магар бир игна денгизга санчилганда камайтирганича камайтиради.\nЭй бандаларим! Албатта, бу(ларнинг барчаси) амалларингиздир. Мен уларни сиз учун ҳисобини қилурман ва тўлиқ ҳаққини берурман. Ким хайрни топса, Аллоҳга ҳамд айтсин. Ким ундан бошқани топса, ўзидан бошқани маломат қилмасин».\nМуслим «Бирр китоби»да, Термизий «Рақоиқ»да ривоят қилган.\n4699. Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:\nШарҳ: Доимо истиғфор айтиб юрган банда кам бўлмайди. Руҳий тарбия устозлари янги муридларига эрталаб юз марта, кечқурун юз марта истиғфор айтишни вазифа қилиб берадилар. Ана шунга амал қилиш лозим.\nАслида оддий ҳолатларда истиғфор айтиш мандубдир.\nГоҳида истиғфор айтиш вожиб бўлади. Мисол учун, маъсият содир бўлганидан кейин.\nГоҳида истиғфор айтиш ҳаромга айланиб қолади. Мисол учун, кофирларга истиғфор айтиш.\nБандадан талаб қилинган истиғфор гуноҳни тарк этишдир. Ўша маъно кишининг қалбида собит бўлишидир. Гарчи тили билан талаффуз қилмаса ҳам.\nТили билан истиғфор айтса-ю, ўзи гуноҳда бардавом бўлса, истиғфор айтишга лойиқ иш қилган бўлади.\nБайҳақий ва Ибн Асокирлар ривоят қилган хабарда:\n«Гуноҳдан тавба қилувчи худди гуноҳи йўқдекдир. Гуноҳига истиғфор айтиб туриб, уни давом эттираверган Роббини масхара қилгандекдир», дейилган.\nТили билан истиғфор айтган одам маънони қалбида ҳам мулоҳаза қилиши лозим. Агар бунга қодир бўлмаса, истиғфор айтишни тили билан давом эттириб, иложи борича қалби билан мулоҳаза қилишга уринади.\nИстиғфор айтишнинг сийғалари кўп. Энг машҳури «Астағфируллоҳ» дейиш. Истиғфорнинг «Аллоҳуммағфир лии», «Роббиғфир» каби сийғалари ҳам бор.\nИстиғфорнинг энг афзал сийғаларидан бири «Астағфируллоҳал азиймааллазии лаа илааҳа иллаа ҳувал-Ҳайял-Қойюма ва атубу илайҳи»дир.\nИстиғфор айтиш учун албатта гуноҳ қилган бўлиш шарт эмас. Балки истиғфор ўзи марғуб нарсадир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам маъсум бўлсалар ҳам доимий равишда истиғфор айтганлар.\nИстиғфор айтиладиган жой ва ҳоллар\n1. Таҳоратхонадан чиқаётганда.\nБунда берилган ғизо (озиқ) неъматига ва унинг ортиқчасини чиқаришга шукр қилишдаги ожизликдан мағфират сўраш бор.\n2. Таҳорат қилгандан кейин. Таҳорат қилиб бўлгандан кейин ўқиладиган дуонинг ичида истиғфор маъноси ҳам бор.\n3. Намозда. Намознинг дуосида ҳам истиғфор бор.\n4. Намозни ўқиб бўлгандан кейин. Бунда уч марта «Астағфируллоҳ» дейиш суннатдир.\n5. Истисқо – сув сўрашда.\n6. Жаноза намозида. Бу намозда ўқиладиган дуода ҳам истиғфор бор.\n7. Қабрларни зиёрат қилишда.\n8. Ғийбатдан кейин. Бировни ғийбат қилган одам албатта истиғфор айтиши лозимдир.\n9. Ухлашдан олдин. Бу ҳолатда истиғфор айтиш мустаҳабдир.\n10. Мажлиснинг охирида.\nИстиғфорнинг фойда ва самаралари\n1. Гуноҳларнинг мағфират қилиниши.\n2. Мушкулларнинг кушойиш қилиниши.\n3. Хафачиликнинг кетиши.\n4. Ғам босишининг даф бўлиши.\n5. Айбларнинг беркитилиши.\n6. Ризқнинг сероб бўлиши.\n7. Хулқнинг саломат бўлиши.\n8. Молнинг сақланиши.\n9. Орзуларнинг ушалиши.\n10. Молу мулкка барака кириши.\n11. Аллоҳ таолога қурбат ҳосил бўлиши ва бошқалар.


Бектемир кичик саноат зонасини бошқариш дирекцияси ДУК\n“Бектемир кичик саноат зонасини бошқариш дирекцияси”\nсизларни кичик саноат зонаси ҳудудида жойлашган, бўш ер майдонларини узоқ муддатли ижарага бериш бўйича ўтказиладиган танловга\nАСОС: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 25 октябрдаги\nПҚ-3356-сонли ва 2017 йил 18 майдаги ПҚ-2973-сонли қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 31 декабрдаги 378-қарори, Тошкент шаҳар ҳокимининг 2017 йил 30 октябрдаги 1453-сонли ва 2017 йил 23 майдаги 638-сонли, 2015 йил 12 январдаги 14-сонли қарорлари. Тошкент шаҳрида фаолият кўрсатаётган кичик саноат зоналари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича Маъмурий кенгашнинг 2017 йил 27 декабрдаги 7-сонли баёни.\n“Бектемир кичик саноат зонасини бошқариш дирекцияси”ДУК\nМанзил: Тошкент шаҳри, Бектемир тумани, Чирчиқ бўйи кўчаси, 9-уй.\nУмумий ер майдони: 5 га.\nИжарага берилаётган ер майдонлари: 2 та лот.\nЖами ижарага берилаётган ер майдони: 1336 кв.м.(1-Лот 650 кв.м, 2-Лот 686 кв.м).\nКоммуникация тармоғи: Электр энергияси ва совуқ сув билан таъминланган.\nСаноат зонасининг йўналиши: саноат ва халқ истеъмол маҳсулотларини ишлаб чиқариш.\nТанловда қатнашиш учун таклифларни топшириш манзили: “Бектемир кичик саноат зонасини бошқариш” ДУК, Тошкент шаҳри, Бектемир тумани, Чирчиқ бўйи кўчаси, 9-уй.\nТанловда қатнашиш учун таклифларни қабул қилиш тартиби ва муддати:\nТанловда иштирок этишни истаган тадбиркорлик субъектлари бир ёки бир нечта лотларга таклифлар топширишлари мумкин. Таклифлар 2018 йил 26 январь, соат 18.00 га қадар қабул қилинади.\nТанлов ўтказиш санаси: 2018 йил 27 январь, соат 15.00.


Шаҳрам Ғиёсов АҚШда иккинчи жангини ўтказди / Olamsport.com\n23:57Энтони Жошуа - Энди Руис. Жангни қандай қилиб томоша қилиш мумкин?\t0 23:01Ўзбекистон чемпионати. Умумжамоа ҳисобида ким нечанчи ўринни эгаллади?\t0 22:40"Барселона" қишда ҳеч кимни харид қилмайди\t0 21:31Маҳмуд Мурадов тарозига чиқди + ФОТО\t0 20:26Жошуа ва Руис вазн ўлчаш маросимида иштирок этишди + ФОТО\t3 18:40Шахмат. Меҳрибонлик уйи тарбияланувчилари ўртасида турнир ташкил этилди\t0 18:10АПЛ. Ноябрь ойининг энг яхши футболчиси учун номзодлар эълон қилинди\t0 17:39"Moscow Grand-Prix Final". Никита Рафалович - ярим финалда!\t0 17:04UFC президенти Мэйвезер билан келишиб олганини эълон қилди\t0 16:40"Moscow Grand-Prix Final". Рафалович ажойиб ғалаба билан бошлади, Турсунқулова эса...\t0 16:19"Реал" президенти Флорентино Перес янги таклиф билан чиқди\t0 15:59Спортчилар ижтимоий тармоқларда\t0 15:33Футзал. Осиё чемпионатига қуръа ташланди, гуруҳдаги рақибларимиз номи маълум бўлди\t0 15:14Дзюдо. Ўзбекистон чемпионатининг сўнгги кун ғолиб ва совриндорлари\t0 14:52Ҳақиқий хоккей томоша қилиш учун "Ҳумо" - ЦСК ВВС учрашувига ташриф буюрган мухлис ва мухлисалар ФОТОГАЛЕРЕЯси\t0\n22 апр 08:56\nШаҳрам Ғиёсов АҚШда иккинчи жангини ўтказди\nТеглар : БоксҒиёсовАҚШ\nАҚШда фаолиятини давом эттираётган профессионал боксчимиз Шаҳрам Ғиёсов бундан бир неча дақиқа аввал иккинчи жангида рингга кўтарилди.\nРио Олимпиадаси совриндори, жаҳон чемпиони бўлган Шаҳрам Ғиёсов профессионал рингдаги иккинчи жангини венгриялик Габор Горбисга қарши ўтказди. Олти раундга мўлжалланган жангда ҳамюртимиз рақибини очколар ҳисобига кўра мағлубиятга учратди.\nМаълумот учун, Габор бунгача проф рингда 34та жанг ўтказган ва шуларнинг 24тасида ғалаба қозонганди (14таси нокаут). Бугунгиси билан ҳисоблаганда мағлубиятлари сони 10тага етди. Шаҳрам эса профессионал боксдаги дебютини 10 март куни нишонлаган ва ўшанда рақибини бир неча сония ичида нокаутга учратганди.\nЭнтони Жошуа - Энди Руис. Жангни қандай қилиб томоша қилиш мумкин? 0\n“Уайлдерни ҳайвонот боғига қўйиб юборсангиз, ҳеч бир ҳайвон тирик қолмайди” 0\nКовалёв машғулотларни тўхтатиб қўйгани учун ортиқча вазн йиға бошлади 0\n22 апр 16:19:40


Zeromax туфайли куйган Германия компаниялари муаммоси “ҳал этилади” « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n14 December 2018 - 14:27\n“Озодлик” радиосининг хабар беришича, Ўзбекистон ҳукумати Zeromax компаниясининг германиялик кредиторлари билан боғлиқ муаммони яқин орада ечишга бел боғлаган.\n2010 йилда тўсатдан касодга учраган Zeromax компанияси Гулнора Каримовага боғлиқ дея кўриб келинган. Германиялик компаниялар олдида компаниянинг қарзи 200 миллион евро атрофида дея хабар қилинган.\nКаримова ўзининг кўп вақтини ўтказган Швейцарияда қайд қилинган ушбу компания Ўзбекистоннинг нефть ва газ, олтин қазиб чиқариш, тўқимачилик, қишлоқ хўжалиги, транспорт, қурилиш ва бошқа кўплаб соҳаларда энг йирик инвестор саналган.\nZeromax буюртмасига кўра, Германия компаниялари Тошкентдаги қатор йирик қурилиш лойиҳалари, хусусан Форумлар уйининг қурилишида иштирок этганлар ва куйиб қолганлар.\nҚоғозда Zeromax ижрочи директори дея Ўзбекистонда “Одилбой” дея танилган Миродил Жалолов кўрсатилган. Аммо, қатор таҳлилчиларга кўра, бу каби қудратга фақат президент оиласи вакили эга бўлиши мумкин эди.\nУнинг банкрот дея эълон қилиниши ортидан, компаниянинг юз миллионлаб долларга тенг мулклари Ўзбекистон давлати тасарруфига ўтказилган, Швейцариядаги ҳисоблари эса музлатилган.\nМиродил Жалолов 2010 йилда Тошкентда ҳибсга олинган ва ўтган йил январияда озод қилинганди. Аммо, икки ой ўтиб, Озодлик ёзишича, у қайта ҳибсга олинган ва Гулнора Каримова иши бўйича кўрсатма бериши кутилганди.\nХабарларга кўра, Президент Мирзиёевнинг келгуси январь ойида Германияга ташриф буюриши кутилар экан, германиялик кредиторларни рози қилиш бўйича музокаралар бошланган.\nАммо, бу борада Ўзбекистон ҳукумати ҳозирча ҳеч қандай маълумот тарқатмади. Йирик миқдорда пулини йўқотган германиялик компанияларга Ўзбекистон пулни қайтармоқчими ёки йўқ – бу номаълум.\nТаҳлилчиларга кўра, мазкур можаро хорижий инвесторларнинг Ўзбекистонга бўлган ишончини кескин сўндирганди.


Аукциондан қонуний сотиб олган мулкимга эгалик қилолмаяпман!\n23 январ 2021, Тошкент вақти: 16:43\nСурхондарё вилоят, Термиз шаҳридан OzodMikrofonга мурожаат қилган 38 яшар Сардор Абдураҳимовнинг арз қилишича у ва жияни Жонибек Аллабердиев аукционга қўйилган нотурар-жой биносини 657 миллион сўмга сотиб олган, лекин унга эгалик қилолмаяпти.\n“Аукционга қўйилган бино Термиз тумани Янгиариқ маҳалласида жойлашган “Сурхоннасостаъмир” ДУКга қарашли бўлган. Бироқ унитар корхона қарздорликни ўз вақтида тўлаб бера олмагани сабабли, иқтисодий суд ҳал қилув қарорига кўра гаров мулки “Е”- аукцион савдосига қўйилган эди. Мен уни аукционда ютиб олдим. Лекин ДУК суд қарори чиққандан 9 ой ўтиб, кассация шикояти ёзяпти. Мен савдога кирганимдан кейин. Ваҳоланки, суд қарорининг амал қилиш муддати 6 ой. Суд нима сабабдан ва қайси асосга кўра унитар корхона кассацияни қабул қилди? Ҳамма томон ўйин бўлиб ётибди”, дейди Сардор Абдураҳимов.\nСардор Абдураҳимов аукцион баённомасини ҳам тақдим қилди.\nМулкка эгалик қилиш аукцион баённомаси\n20 йилдан буён қамоқда ўтирган маҳкум: Менинг авфномамни кўриб чиқишсин!\n“Бошлиқ пора олаётган пайтда қўлга олинди, лекин жазоcиз қолди”\nOzodMikrofon: Ҳокимият 11 гектар еримдаги пахтани увол қилиб, давлатга хиёнат қилди!\nСамарқандлик талаба Ўзбекистон номини ўзгартиришни таклиф қилди\nСирдарёлик фермер: Ҳоким еримизни ўзининг қариндошига олиб берди (ВИДЕО)\nМХХ туҳмат айблов билан қамаган тадбиркорни суд тўла оқлади, аммо у тортиб олинган мулкини қайтариб ололмаяпти


Ўзбек ишбилармонлари учун янги форматдаги электрон савдо эшиклари очилди\n14:57 / 13.03.2017\nФото: Ўзбекистон савдо-саноат палатаси\nЎзбекистон савдо-саноат палатаси (ССП) Хитойнинг «Jumore E-Commerce Co.Ltd» компанияси билан ўзаро Англашув меморандумини имзолаган. Мазкур ҳужжат ўзбек ишбилармонларига ушбу компания сайтида ўз товарлари билан савдо қилиш имконини беради. Хитой компанияси Ўзбекистон миллий павильонини онлайн режимида ишга туширди, унга мамлакатимиз ҳақидаги мунтазам равишда янгиланиб борадиган фойдали маълумотлар ҳам илова қилинди. Бу ҳақида "Finance.uz"да маълум қилинди.\nЛойиҳада ССП аъзолари ҳисобланган компаниялар ва ишлаб чиқарувчилар қатнашишлари мумкин. Палата маълумотларига кўра, бу электрон майдон қуйидаги бўлимларни ўз ичига олади: "Нефть-кимё", "Озиқ-овқат маҳсулотлари", "Қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари", "Саноат", "Машинасозлик", "Пўлат ишлаб чиқариш", "Истеъмолчи товарлар", "Кимё", "Металлар", "Кўмир", "Минерал ресурслар".\nСППнинг янги ҳамкори «B to B» форматида чегаралараро электрон савдо билан шуғулланади.\n2016 йилнинг ноябрида Перу пойтахтида бўлиб ўтган Осиё-Тинч океани иқтисодий ҳамкорлик (APEC) саммити давомида «Jumore E-Сommerce Co.Ltd» компанияси президенти Лу Хунсян сиёсий ва бизнес доираларни янги E4B (Ecosystem for Business/Бизнес учун экотизим) электрон коммерция модели билан таништирган эди. Жанобу Лу Е4В модели савдо-иқтисодий ҳамкорликни ривожлантирувчи, шунингдек савдо-сотиқ форматини ўзгартирувчи инновацион куч бўлишини таъкидлаган.\nЎзбекистон савдо-саноат палатаси билан Англашув меморандумининг имзоланиши ўзбек ишбилармонлари учун ҳам янги форматдаги электрон савдо эшикларини очади.\nХитой Ўзбекистон ҳамкорлик Савдо-саноат палатаси электрон савдо


БМТТД: Марказий Осиё республикалари «кишилик тараққиёти ўртача даражада бўлган мамлакатлар» ўлароқ тан олиндилар - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\nБМТ Янгиликлар марказининг хабар беришича, БМТТДнинг (БМТ Таррақиёт дастури) кишилик тараққиёти тўғрисида ёйинланган ҳисоботида Ўзбекистон 113-ўринни эгаллаган. Ҳужжат 27 ноябрь куни БМТнинг Нью-Йоркдаги штаб-квартирасида тақдим этилган.\nБМТТДнинг кишилик тараққиёти тўғрисидаги ҳисоботи 1990 йилдан бошлаб ҳар йили чоп этилади. У таҳлилий ишланмалари билан бир қаторда ўз ишларида турли халқаро ҳукуматлараро ташкилотлар ва бошқа халқаро агентликларнинг статистик маълумотларидан фойдаланадиган мустақил халқаро экспертлар гуруҳи томонидан ишлаб чиқилади.\nБу йилги ҳисобот инсон тараққиёти учун иқлим ўзгариши оқибатларига бағишланган. Бундан ташқари, унда одатга кўра кишилик тараққиёти индекси, яъни турли мамлакатларда яшовчи одамларнинг турмуш даражаси ва аҳолининг ижтимоий муҳофазаси, соғлиқ, маълумот ва маданият даражаси, жиноятчилик ва атроф-муҳит муҳофазаси тўғрисида маълумотлар мавжуд.\nДавлатлар рейтинги белгиланадиган асосий кўрсаткичлар – инсон умрининг давомийлиги, киши бошига Ялпи ички маҳсулот миқдори (сотиб олиш имконияти паритети бўйича) ва саводхонлик даражаси бўлиб, рейтингни белгилашда инсон ҳуқуқлари соҳасидаги аҳвол ва одамларнинг ижтимоий ҳаётдаги иштироки ҳисобга олинади.\nРўйхатга жами 177 та мамлакат кирган. Кишилик тараққиёти даражаси юқори бўлган давлатлар қаторига 69 та давлат кирган. Дунёнинг 88 та давлати ўртача тараққиёт даражасида ва қолган 22 мамлакат кишилик тараққиётининг энг паст даражасидан ўрин олган.\nБеларусь ва Россиядан ташқари, МДҲнинг барча давлатлари кишилик тараққиёти даражаси ўртача бўлган давлатлар рўйхатига кирган. Қозоғистон 73-ўринни, Украина 76-ўринни, Арманистон 83-ўринни, Грузия 96-ўринни, Озарбайжон 98-ўринни, Туркманистон 109-ўринни, Молдавия 111-ўринни, Ўзбекистон 113-ўринни, Қирғизистон 116-ўринни ва Тожикистон 122-ўринни эгаллаган.\nБеларусь ва Россия инсон тараққиётининг юқори даражадаги мамлакатлар гуруҳи қаторидан ўрин олган. Улар 64-ўрин ва 67- ўринни эгаллаганлар.\nДунёдаги энг фаравон мамлакатлар сифатида Исландия, Норвегия, Австралия, Канада ва Ирландия тан олинган. Олтинчи ўринда - Швеция, еттинчи ўринда - Швейцария, саккизинчи ўринда Япония турибди. Франция ўнинчи, АҚШ Финляндиядан кейин 11-ўринни, Буюк Британия бўлса энг фаровон мамлакатлар рўйхатидан 16-ўринни эгаллаган.\nБу ёруғ оламда энг расво ҳаёт кечираётганлар Сьерра-Леонеда яшайдилар (177-ўрин). Ундан Буркина-Фасо (176-ўрин), Гвинея-Бисау (175), Нигер (174) ва Малидагилар (173) сал тузукроқ яшайдилар. Энг қисқа умр кўриш Зимбабведа бўлиб, бу ерда умр давомийлиги ўртача 40,5 йил бўлса, энг узун умр кўрувчилар Японияда яшайдилар – бу ерда ўртача умр 82,3 йилни ташкил қилади.\nҲисоботда қайд этилишича, узоқ муддатли истиқболда иқлимдаги ўзгаришлар кишилик тараққиётидаги ўсишни секинлаштиради. Сайёрамизнинг баъзи қисмларидаги иқлимнинг исиши қаттиқ қашшоқлик даражасини пасайтириш борасида ҳамжамиятнинг ҳаракатларини пучга чиқаради. Ҳисобот муаллифлари иқлим ўзгаришининг энг қашшоқ ва заиф мамлакатларига таъсир этиши ҳозирдан бошланганига эътибор қаратмоқдалар. Улар сайёрамизда яқин ўн йиллик давомида ўртача ҳароратнинг Цельсий бўйича уч даражага кўтарилиши сув тошқинларига, музликларнинг эришига ва одамларнинг оммавий равишда кўчишларига, шунингдек, озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқаришнинг қисқаришига олиб келади, дея таъкидламоқдалар.\nЭкспертлар иқлимнинг ўзгариши пировардида қашшоқликка қарши курашга сарфланаётган барча уринишларни чиппакка чиқаради. Иқлимнинг глобал исиши оқибатида соҳилбўйи ҳудудларида истиқомат қилувчи 332 миллион аҳолини экологик қочоқлар сафига киритиб қўяди. Сув тошқинларидан Бангладешда 70 миллион, Мисрда 6 миллион, Вьетнамда 22 миллион киши жабрланадилар. Дунё бўйича 1,8 миллиард киши ичимлик сувидан маҳрум бўлади.\nБундай сценарийнинг ривожланишига йўл қўймаслик учун ҳисобот муаллифлари барча мамлакатларга бўлажак ўзгаришларга ҳозирлик дастурларини ишлаб чиқишни, ривожланган мамлакатларга эса 2050 йилгача газларни атмосферага чиқаришни саксон фоизга қисқартиришни таклиф этмоқдалар.\n“Инсоният салмоқли қисмининг кейинги тараққиёти истиқболлари замонавий ҳамжамиятнинг иқлим ўзгариши билан боғлиқ муаммоларни қандай ҳал қилишига боғлиқ. Бу муаммони ҳал қилишда ижобий натижага эришилмаса, сайёрамиздаги энг қашшоқ аҳоли қирқ фоизини, яъни 2,6 миллиард кишини прогрессив камаювчи имкониятларга эга бўлган келажакка маҳкум қилади”, - дейилади ҳисоботда.\nУнинг муаллифлари, агар дунё мамлакатлари зудлик билан ҳаракат қилишни бошласалар, унда XXI аср давомида ер сайёрасида ҳароратнинг глобал кўтарилишини жаҳон иқтисодиётининг саноатлаштиришгача бўлган даври даражасига нисбатан Цельсий шкаласи бўйича икки даража чегарасида ушлаб қолишлари мумкин, дея тахмин қиладилар.


Ҳюман Райтс Уотч қирғиз ҳукуматини қирғинни тўхтатмаганликда айблади\nҚирғизистон жанубида хону мони куйганларнинг аксари ўзбеклардир¸ дейди Ҳюман Райст Уотчнинг Ўшдаги кузатувчилари.\n“Вақтли ҳукуматнинг вазият барқарорлашмоқда деган баëнотига зид тарзда ўшликлар ҳамон шафқатсиз тажовуз¸ калтаклаш ва жинсий зўрлашлардан азоб чекмоқда.”\nҲюман Райтс Уотчнинг 17 июндаги баëноти ана шундай бошланади.\nТашкилотнинг Ўшда кузатув олиб бораëтган ходими Оле Солванг Озодлик билан суҳбатда қирғиз мунтазам армияси кийимидаги ҳарбийларнинг Нодира исмли ўзбек қизни зўрлаганини айтиб берди.\n- 19 яшар Нодира қўлида беш ойлик чақалоғи билан ўзи яшайдиган “Кирпичный завод”, мавзеига уйи ва яқинларидан хабар олиш учун бораëтганида¸ тўрт нафар ҳарбий кийим кийганлар тарафидан зўрланган¸ дейди Оле Солванг.\nОле Солванг билан суҳбатда Нодира ҳарбийлар тарафидан бир неча бор зўрлангани ва аëвсиз калтакланганини айтган. Калтаклаш ва зўрлаш пайтида Нодира ҳушидан кетган. Ўзига келганида у йўл четидаги ариқда ëтган бўлган. Беш ойлик фарзанди эса уни ëнида йўқ эди...\n- Бизнинг ходимларимиз Нодира билан суҳбатлашганида¸ унинг қоши устидаги ярадан қон оқар ва унинг бутун кийимлари қонга ботган эди¸ дейди Ҳюман Райтс Уотчнинг Ўшдаги вазиятни кузатаëтган ходими.\n18 июн куни пешинда суҳбатлашаëтганимиз пайтда Оле Солванг Ўш марказида машинада кетаëтган эди.\nОле Солванг: Ўш маркази зоҳиран сокин кўринса-да¸ аслида вазият қалтислигича қолмоқда. Қирғизлар ва ўзбеклар би-бирларидан айри-айри яшамоқдалар. Ўзбеклар ўз маҳаллаларида ҳимоя мақомида муқим туришибди. Бугун мен ўзбек чегарасига яқин Суратош деган жойга бориб келдим. У ерда жуда кўп ўзбекларнинг Ўзбекистонга қараб кетаëтганини кўрдим. Улар ўзларини хавфсиз ҳис қилмагани учун ҳам ўз шаҳрини ташлаб кетишмоқда\nОзодлик: Ўш мэри шаҳарнинг 70 фоизи куйиб кулга айланганини айтмоқда. Бу куйдирилган уйлар кимларга оид ва Ўшдаги фалокатнинг сиз кўраëтган манзараси қандай?\nОле Солванг: Қанча фоиз ëнганини билмайман¸ аммо менинг кўрганим шуки¸ Ўшда жуда кўп уйлар ëндирилган. Ëнган уйларнинг аксари ўзбекларникидир.\nОзодлик: Кейинги 7 кун ичида Ўш ва Жалолободдаги сиз кузатган зўравонликларни қандай малакалаш мумкин? Бу этник тозалашми¸ сиëсий фитнами ë геноцидми?\nСуҳбатдош бу савол жавоби учун оғиз жуфтлагани ҳамоно у кетаëтган машина йўлдаги ҳарбийлар тарафидан тўхтатилди. Суҳбатдошим қирғиз ҳарбийлари тарафидан текширилганидан кейин суҳбатимиз яна давом этди.\nОле Солванг: Текширишяпти. Энди сизнинг саволингизга келсак¸ бу вазиятни турлича баҳолаш мумкин¸ аммо энг муҳими Қирғизистоннинг бу бўлгасида ўзбеклар жабр кўрди. Ўзбекларнинг вазияти илгаригидай хавфли ва қалтис бўлиб қолмоқда. Давлат кучлари вазиятни 100 фоиз назорат қилмаяпти. Бу аниқ. Биз учун энг муҳим савол ҳукумат кучларининг бу тажовузда иштирок қилгани юзасидандир.\nОзодлик: Бизга ҳам қизиғи Ўш ва Жалолободдаги этник зўравонликда қирғиз ҳукумати ва армиясининг қанчалик иштирок қилгани.\n- Ҳа¸ биз ҳозир жуда кўп далиллар тўпладик. Бу далилларга кўра ўзбек маҳаллаларига ҳужум қилганлар қирғиз армиясининг ҳарбий формасида бўлишган. Босқинчиларда БМП ва БТР каби зирҳли ҳарбий машиналар бўлган. Ўз-ўзидан савол туғилади. Ким бу техникаларни бошқарди ва ким улар? Бу нарса тергов қилиниши ва суриштирилиши лозим бўлган асосий ҳолатдир.\nБу ўринда "Ҳукуматнинг қайси бўғини босқинни мувофиқлаштирди? Ҳарбийларнинг қайси қисмлари босқинда иштирок этди?" деган савол муҳим.\nЯна биз учун катта ва муҳим савол. Бу тажовузни тўхтатиш учун қирғиз давлат тизимлари¸ армия ва милицияси нима қилди? Босқин ва тажовуз бошланганида ҳукумат тизимлари буни тўхтатиш учун нима қила олди?\nАфсуски¸ бизда шундай тасаввур ҳосил бўлдики¸ улар бу тажовузни тўхтатиш учун кўпроқ иш қилиши мумкин эди¸ аммо улар буни қилишмади.\nЎш вақт-соати етиб портлайдиган бомбани эслатмоқда. Агар одамларни тажовуздан ҳимоя қилмас эканмиз¸ улар учун ниҳоятда зарур бўлган гуманитар ва тиббий ëрдамдан ҳам мосуво қолишади¸ дейди суҳбат сўнгида Ҳюман Райтс Уотчнинг Ўшда кузатув олиб бораëтган ходими Оле Солванг.


2. Ғарбий Помир-Олойда тарқалган жуда камёб эндемик ўсимлик.\nБўйи 1 м гача етадиган икки йиллик ўт. Пояси ғуж-ғуж тукли, йўл-йўл чизиқли, баргли, асосидан тарвақайлаб шохланган. Барглари нисбатан юмшоқ тиканли, устки томони чалкаш тукли, пастки томони кулранг қалин тукли. Поянинг пастки қисмидаги барглари бандсиз, пояни ярим қамраб туради, патсимон бўлакли, четлари нотекис тикансимон тишли; ўрта қисмидаги барглари бандсиз, бўлакли, четлари майда тикансимон тишли; юқоридагилари бандсиз, юмалоқроқ, четлари тикансимон тишли. Саватчалари юмалоқ, йирик, узунлиги 4 см, диаметри 3–3,5 см, қалин чалкаш тукли. Ўрама баргчалари қаттиқ. Тожи пушти рангли. Уруғи тескари тухумсимон, силлиқ, ялтироқ. Май–июнь ойларида гуллаб, меваси июнь–июлда етилади.\nҚашқадарё вилояти: Қашқадарё сув ҳавзаси – Ҳисор тизмасининг ғарбий қисмида, Зарафшон тизмасининг жанубий ёнбағридаги Оёқчи дарё водийсида тарқалган.\nТоғларнинг ўрта қисмидаги тошли ёнбағирларда ўсади.\nБу турнинг маълум ўсиш шароитига мослашганлиги унинг камайишига сабаб бўлмоқда.\nҲисор қўриқхонасида муҳофаза қилинади.


Фарғонада эркак шаръий никоҳдаги аёли билан тил бириктириб, собиқ хотинини чўктириб ўлдирди (Видео) - Darakchi\nЖИНОЯТ 18.11.2019, 16:39\nБу воқеани эшитган одам ҳайратдан ёқа ушлаши табиий ҳол. Фарғонада эр шаръий никоҳдаги хотини билан келишиб, қонуний никоҳдаги рафиқаси ва икки фарзандини катта Фарғона каналига тириклайин улоқтирган.\nУнинг бундай жиноятни қилишига 22 миллион сўм алимент пули сабаб бўлган. Сувга улоқтирилган аёлнинг сумкасидаги қўл телефонини олиб, "эр-хотин" уни тўрт юз минг сўмга пуллаб юборишган. Эркакнинг олдида бўлган шаръий никоҳдаги аёли ҳам мазкур жиноят ҳақида ҳеч кимга лом-мим демаган. Яқинда уларга суд ҳукми ўқилиб, "эр" 19 йилга, "хотини" эса 13 йилу 2 ойга озодликдан маҳрум этилди.\nБухорода 6 000 АҚШ долларига ўқишга киритишни ваъда қилган фирибгарлар ушланди


Хитойда экспорт ҳажми 1 йил олдингига нисбатан 7,3 фоизга камайди\nШу йилнинг октябрь ойида Хитойда экспорт ҳажми ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 7,3 фоизга қисқарган. Импорт ҳажми эса 1,4 фоизга камайган. Бу ҳақда Хитой бош божхона қўмитаси маълумотларига асосланиб, Рейтер агентлиги хабар берган.\nҚайд этилишича, бу кўрсаткичлар кутилганидан кўра ёмонроқ. Октябрь ойида ташқи савдо сальдоси 49,6 млрд АҚШ долларига тенг бўлди, таҳлилчилар эса бу миқдор 51,7 млрд долларга тенг бўлишини кутишганди.\nСентябрь ойида импорт 1,9 фоизга пасайган, октябрда 1,4 фоиз. Прогнозга кўра, бу миқдор 1 фоизни ташкил этиши кутилганди.\nОктябрь ойида Хитойда ЯИМ ўсиши учинчи чоракда 6,7 фоизлик даражада сақланиб қолгани маълум бўлганди.\nХитой экспорт ҳажми


Ойбек Нурбоев кейинги мавсумни қайси жамоада бошлайди?- Kruz.uz\nОйбек Нурбоев кейинги мавсумни қайси жамоада бошлайди?\n15:57, 23.12.2017 717 0 Спорт\nҚорақалпоқ футболи тарбияланувчиси ҳисобланадиган Ойбек Нурбоев ўтган мавсумнинг иккинчи даврасини Қувасойнинг "Цементчи" жамоасида ўтказиб, жамоа билан биргаликда Олий лига йўлланмасини қўлга киритган эди.\nФутболчи билан боғланганимизда у янги мавсумни ҳам "Цементчи"да бошлаш ниятида эканини маълум қилди. Айни дамда таътилда бўлган Ойбек янги йилдан сўнг яна клуб ихтиёрига бориб қўшилади ва шундан сўнг шартнома имзолайди.\nОйбек Нурбоев 2007-2009 йиллар давомида Нукуснинг "Жайҳун" (ҳозирги "Орол") жамоасида тўп сурди. 2010 йилда у Саркисян таклифига биноан Фарғонанинг "Нефтчи" жамоасига бориб қўшилди ва 3,5 мавсум давомида жамоанинг ўнг қанот ҳимоясида ҳаракат қилди. 2013 йилнинг иккинчи даврасида Самарқанднинг "Динамо" жамоасига ўтиб кетди.\nШундан сўнг ҳимоячи 2014 йили "Бухоро"да тўп суриб, 2015 йилда яна "Нефтчи"га қайтди. Ўша йилнинг иккинчи давраси ва келаси мавсумнинг биринчи даврасини "Қўқон-1912"да ўтказди. 2016 йилнинг иккинчи даврасида "Олмалиқ"да тўп сурди. 2017 йилда эса у Биринчи лигага қайтди. Биринчи даврани "Хоразм"да ўтказиб, иккинчи даврада "Цементчи" сафига қўшилди.\nОхирги тўрт мавсумдан буён марказий ҳимояда ҳаракат қилаётган футболчининг кейинги фаолияти ҳақида сайтимиз орқали батафсил маълумот бериб ўтамиз.\n09:42, 06.07.2019 2766\nНазира Мамбетшарипова Қорақалпоғистон Республикаси халқ ёзувчиси фонд сув тармоқлари ҳунарманд ҳокимият сайти Таджиев Эркабай Осербай Қазахбаев Қонликўл қидирув