13 Íîÿáðü 2019 22:01 709\nНаманган вилоятининг энг сўлим туманларидан бири бўлган Янгиқўрғонда “Обод марказ” дастури доирасида амалга оширилган бунёдкорлик ва ободонлаштириш ишлари натижасида туман маркази замонавий шаҳарчага айланди. Туристлар оқими кун сайин кўпаяётган ушбу туман, янгича қиёфадаги обод марказга эга бўлди. Бу ҳақда вилоят ҳокимлиги ахборот хизмати хабар берди.\nТантанали маросим билан фойдаланишга топширилган 37 та “Обод марказ” дастури объектларида янги қурилиш ва қурилиш-таъмирлаш ишлари учун жами 75,6 млрд. сўм маблағ сарфланди.\nЯнгиқўрғон шаҳарчаси инфратузилмасини ривожлантириш бўйича амалга оширилган кенг кўламли ишлар натижасида аҳолини тоза ичимлик суви билан таъминлаш мақсадида, 8,8 км янги ичимлик суви тармоғи тортилди. Бу билан тумандаги 2500 та хонадонда яшовчи 20 мингдан зиёд аҳоли тоза ичимлик суви билан таъминланди.\nТуман марказидаги 5 кмдан ортиқ автомобиль йўллари реконструкция қилинди ва пиёдалар йўлаги қурилди. Кўчаларга тежамкор ёритиш чироқлари ўрнатилди.\n450 ўринли Маданият уйи, Давлат хизматлари маркази бинолари мукаммал таъмирланди. Аҳоли бандлигига кўмаклашиш маркази қурилди.\nЯнгиқўрғон тумани аҳли учун қадрли гўшага айланиши шубҳасиз бўлган Хотира хиёбони барпо этилди, қад ростлаган “Мотамсаро она” ҳайкали пойи, очилган илк дақиқадан гуллар билан тўлди.\nТуман Мудофаа бўлими, 10-сонли умумтаълим мактаби, 1-сонли мактабгача таълим муассасаси, Енгил саноат коллежи биноси, Болалар ва ўсмирлар спорт мактабларида катта ҳажмли қурилиш-таъмирлаш ишлари бажарилди.\nТадбиркорларнинг маблағлари ҳамда банк кредитлари ҳисобидан 15 та янги савдо ва маиший ҳизмат шахобчалари қурилди, ҳамда 35 таси тўла таъмирланди. “Мадина Шоҳрух” тикувчилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш корхонаси барпо этилиб, 150 нафар хотин-қизларга янги иш ўринлари яратилди.\nТуман марказидаги қатор кўп қаватли уйларда таъмирлаш ишлари амалга оширилди.


Япониядаги кучли зилзила оқибатида ҳалок бўлганлар сони 3 кишига етди\n00:16 / 15.04.2016\nЯпониянинг Кюсю ороли тарихидаги энг кучли зилзила оқибатида 3 киши ҳалок бўлди. Бу ҳақда маҳаллий ОАВ хабар бермоқда.\n200 га яқин одам жароҳат олган. Япония ҳукумати зилзила оқибатларини бартараф этиш учун барча кучларни ишга солишни буюрди. Зилзила маркази ҳудудида бинолар вайрон бўлган, ёнғинлар чиққан. Қутқарув ишларида 400 дан ортиқ ҳарбий иштирок этмоқда, деб хабар бермоқда "Интерфакс" ахборот агентлиги.\n20 га яқин иморат вайрон бўлган. Ҳалок бўлганларнинг 2 нафари вайроналар тагида қолиб кетган, яна бир кишининг юраги тўхтаб қолган.\nБир қатор кучли зилзилалардан кейин яна 54 та қолдиқ ер силкинишлари бўлиб турган. Таъкидланишича, зилзилалар яна юз бериши мумкин.\nАввалроқ Япониянинг жануби-ғарбида 6,4 магнитудали зилзила юз бергани маълум қилинганди. Зилзила ўчоғи 10 км чуқурликда бўлган. Кюсю оролида "синкансэн" тезкор поездлари қатнови тўхтатилган. Kushu Electric Power оператор-компанияси зилзиладан кейин АЭС реакторлари ҳолатини текширишни бошлаган.


18:36 / 10.05.2016\nБокс бўйича Ўзбекистон ёшлар терма жамоаси Қозоғистонда ўтказилган ёшлар ўртасидаги Осиё чемпионатида учтадан олтин, кумуш ва бронза медални қўлга киритиб, умумжамоа ҳисобида иккинчи ўринни эгаллади. Бу ҳақда “ЎзА” хабар бермоқда.\nМазкур чемпионатда Осиё қитъасининг йигирмага яқин давлатидан юздан ортиқ спортчи баҳс олиб борди.\nБокс бўйича ўсмирлар ўртасида жаҳон ва Осиё чемпиони Билолбек Мирзараҳимов чемпионатнинг вазни 60 килограммгача чарм қўлқоп усталари беллашувида олтин медалга сазовор бўлди. Мустаҳкам ҳимоя, аниқ ва кучли зарбага эга боксчимиз финалда ҳиндистонлик Анкуш Даҳияни катта устунлик билан мағлубиятга учратди.\nОсиё бокс конфедерацияси веб-сайтида (boxingasia.org) ёш спортчимизнинг ғалабаси юксак баҳоланди:\n“Ўзбекистонлик 17 ёшли улкан иқтидор эгаси биринчи раундда ритмни етарлича яхши ҳис қилиб, бошқача тактика қўллади, бу эса беллашув охирида унга омад келтирди. Бугун Билолбек Мирзараҳимов ҳиндистонлик рақибига нисбатан юқори даражада эди ва у ўз фаолиятида яна бир олтин медални нақд қилиб қўйди”.\n69 килограммгача вазндаги боксчилар ўртасида рингга чиқиб, Хитой Тайпейи, Япония ва қозоғистонлик спортчиларни енгган Улуғбек Собиров ҳам Осиё чемпиони бўлди.\nЎз вазн тоифасида Отабек Холматов, Шоҳруз Раҳимов ва Абдулла Ҳудорганов кумуш медаль билан тақдирланган бўлса, Шунқор Абдурасулов, Зиёдбек Ўролов ва Шоҳрух Рустамов бронза медални қўлга киритди.\nU23 Осиё чемпионатида барча чоракфиналчилар маълум бўлди


Катта адабиётнинг қаричи – HURRIYAT\nКатта адабиётнинг қаричи\n7 oy oldin Behzod 673\n“Ҳали кў-ўп қабул қилинмайдиган асарлар ёзаман”, — дейди таниқли ёзувчи ва драматург Шароф Бошбеков\nАксарият одамлар ўзи, болалари, оиласи ҳақида қайғуришдан ортмаётган бир пайтда, миллат дарду ташвишлари ҳақида куйиниб ўйлаётган, унинг қувончидан севиниб, қайғусидан ташвишланаётган бир тоифа одамлар бор. Улар миллатнинг ойдинлари – чинакам ёзувчиларимиздир. Аслида тил масаласи, адабиёт, маданият, маънавият фақат ёзувчи ёки шоирнинг елкасидаги “хуржун” бўлмаслиги керак. У ҳар биримизга дахлдор масаладир.\nБугун газета ва китоб ўқимай қўйган авлод олдида биз ўзимизни қандай овутамиз? Ёки китоб ўқиш ҳисини бошқаларга, бутун бир миллатга юқтириш учун яна қанча замон керак бўлади? Юқоридаги каби саволларга жавоб олиш мақсадида ёзувчи ва драматург Шароф Бошбеков билан суҳбатлашдик.\nЁзувчи ҳақида қисқача сўз: истеъдодли ёзувчи ва драматург Шароф Бошбеков 1951 йили Самарқандда туғилган. У дастлаб, ҳикоя жанрида ўз истеъдодини синаб кўрган. “Тушов узган тулпорлар” (1983), “Эшик қоққан ким?” (1987) каби комедия, “Темир хотин” пьесаси, (1989), “Тақдир эшиги” драмаси, “Эски шаҳар гаврошлари” (1998) каби жиддий комедия яратди. Ёзувчининг “Чархпалак” номли асари асосида ишланган 60 лавҳали видеофильми ҳам машҳур. Адибнинг “Темир хотин” асари 1989 йилда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасининг М.Шайхзода номидаги йиллик мукофотига лойиқ деб топилди. 1990 йилда эса унга Ҳамза номидаги Республика Давлат мукофоти берилди. “Меҳнат шуҳрати” ордени соҳиби.\n— Шароф ака, газетамизда хуш кўрдик. Келинг, суҳбатимизни бугунги кунда матбуотнинг халқ, ҳатто интеллегенция орасидаги йўқолган ўрни ҳақидаги фикрларингиз билан бошласак. Нима учун жамиятда матбуотга, ижодкорга нисбатан ишончсизлик, бефарқлик пайдо бўлмоқда? Бу ишончсизлик, бефарқлик, матбуотда чиқаётган материалларга муносабатнинг деярли йўқ даражадалиги, ижод аҳлининг асарларини эса ўқимаслик, ёҳуд кўнгилдагидек мутолаа этилмаётгани шаклида юзага чиқмоқда. Бу каби ҳолатларнинг асл ўзаги сизнингча қаерда?\n— Эсимда, мендан икки ёш катта опам қўшни районга турмушга чиқиб кетгач, борган жойида бир муддат колхоз почтасида мудир бўлиб ишлади. Ишхонасига борганимда каттагина хонанинг ўртасида “Муштум”, “Саодат”, “Шарқ юлдузи”, “Гулхан”, “Гулистон” деган журналлар хирмон бўлиб уюлиб ётарди. Газеталарни-ку, қўяверасиз! “Ленин учқуни”(Ҳозирги “Тонг юлдузи” газетаси)дан тортиб расмий газеталаргача қоп-қоп келарди. Гоҳида “Техника и молодёж” деган ўрисча номлар ҳам кўзга ташланиб қоларди. Колхозда-я! Тоғ-тоғ газета-журнал пешинга қолмай тарқатиб бўлинар эди. Шуларнинг бари ўқиларди. Опамнинг “Енгил кавалерия” деган 8-10 кишилик велосипедли “армияси” бўларди. Булар “Почтальон Печкин”лар. Колхознинг у чеккасидан бу чеккасигача 15-20 километр бўлиб, велосипедсиз сира иложи йўқ эди, газета, журнал ва хатларни тарқатардилар. Хуллас, почта хизмати яхши йўлга қўйилган эди.\nКейинги йиларида бошқа соҳалар каби бу хизмат тури ҳам таназзулга юз тутди. “Почтальон Печкин”лар йўқ бўлди. Велосипедлар ҳам қаёққадир гумдон қилинди — камбағалчилик. Бугунги кунга келиб, почтада биттагина штат қолди, мудир ҳам ўша, “Почтальон Печкин” ҳам ўша, саноқли газета-журнал келганда тушириб-ортувчи ишчи ҳам ўша.\n— Ҳа, матбуот почта хизмати билан узвий боғлиқ. Бугун бу соҳанинг ҳатто нафас олаётгани ҳам сезилаётгани йўқ.\n— Ҳа, бу саволга берадиган энг оғриқли жавобим шу ерда!\nМен “Шифо-инфо” номли тиббий газетага раҳбарлик қиламан. Бир пайтлар 65-70 минг нусхада чоп этиладиган газета бугунги кунда 7-8 мингга тушиб қолди. Туманма-туман, қишлоқма-қишлоқ юриб, муаммони ўрганиб чиқдим.\n— Кўнгилочар газеталар-ку майли, “Шифо-инфо” тиббий газета, ўз саломатликларингга шунақа бепарвомисизлар? — дейман.\n— Йўқ, асло! — деб жавоб беришади. — Газетага гап йўқ. Айниқса, бугунгидай дори-дармон қиммат замонда рўзғорда ишлатиладиган оддий картошка, карам, шолғом, ошқовоқлардан малҳам, дармондорига бой шарбат ва дамламалар тайёрлаш ҳақида маълумотлар берасизлар, минг раҳмат. Жон-жон деб обуна бўлардиг-у, лекин почта узоқ, 5-6 километр йўл босиб бориш керак, уйга олиб келиб бермайди. Эшагидан тушови қимматга тушяпти-да…\nМундоғ ўйлаб қарасам, муаммонинг ўзаги Тошкентда экан. Газета-журналларни етказиб беришга масъул иккита ташкилот бор: бири “Ўзбекистон почтаси” ва иккинчиси “Матбуот тарқатувчи” номли ташкилотлар. Тарихдан биламизки, “қўшҳокимият”чилик ҳукм сурган жойда иш юришмайди ё инқилоб бўлиб, давлат тўнтариши рўй беради ё ўша жойда иш бутунлай ўлади. Учинчи йўл йўқ. “Матбуот тарқатувчи” нима иш қилиши номидан ҳам маълум. Лекин “тарқатувчи” деган ном етарли эмасдек, назаримда. “Етказиб берувчи” (“доставка”) десак мақсадга мувофиқдай туйилади. Мазкур ташкилотни “Матбуот етказиб берувчи” деган ном билан бутунлай, таг-томири билан қайта ташкил қилиш керак эмасмикан?\nШу пайтгача почтанинг асосий вазифаси пенсия тарқатиш бўлиб келган. Лекин ҳукумат бу вазифани почтадан олиб, банкларга топширганидан сўнг, негадир, почтанинг “қўли ишга бормай қолди”. Буни почтамиздагиларнинг ўзлари ҳам тан олишади.\nСизга ким айтди, матбуот ишончни йўқотган, деб? Ахир, одамлар матбуот кўрмай ўтиб кетяпти-ку! Қандай қилиб ишончни йўқотиш мумкин? Охирги 20-25 йил ичида бутун бошли газета ўқимайдиган авлод етишиб чиқди! Улардан нима кутамиз? Майиб маънавият ва ноетук ахлоқ! Ҳалиям ота-бобомиздан ўтиб келаётган генларимиз бақувват ва тўғри экан, акс ҳолда номи одам-у, аслияти номаълум бир жонзотга айланиб қолган бўлардик.\n“Мажбурий обуна” деган гапдан воз кечиб, “Ихтиёрий обуна” деган иборани ишлатиш керак. Баъзиларга фарқи йўқдай туйилиши мумкин, лекин яхшилаб ўйлаб кўрилса, ер билан осмон қадар фарқи бор. Газета-журналларнинг одамлар қўлига етиб боришини таъминласак, тираж масаласи ҳам, обуна масаласи ҳам ортиқча кучанишларсиз ҳал бўлади. Табиийки, халқнинг маънавияти ҳам бир поғона кўтарилган бўлар эди.\n— Бугун жамиятда ёзувчи ва миллатпарвар зиёлилар юрагининг пульсини жонлантириш, кучайтириш учун нималарга эътибор қаратиш керак? Ижодкорни бугун нима ташвишлантиради?\n— Бошқаларни билмадим-у, лекин мен иккита сабаб бор, деб ўйлайман. Биринчиси, тилимиз масаласи. Лотин алифбосига ўтиш ўлда-жўлда бўлиб ётибди. Телевидениемиз шеваларга (кўпроқ Тошкент шевасига) тўлиб-тошган. Гоҳ-гоҳида рус тилига давлат тили мақомини бериш тарафдорлари ҳам бош кўтариб қолади. Шаҳар айлансам, кўчалардаги ажнабий тилдаги пешлавҳа ва бошқа ёзувларни кўриб, “Матбуотда шунча ёздим, радио-телевидениеда шунча гапирдим — фойдаси йўқ экан” деган тушкун кайфиятда, эзилиб уйга қайтаман. Сўнгги пайтларда кўчага чиқмай ҳам қўйдим…\nМен қадимдан секин ёзаман. Пьеса ёки киносценарий ёзиш учун менга йиллар керак бўлади. Қалам ҳақи бўлса… Шу масалада ижтимоий тармоқларда бир нарса ёзган эдим: “Илгари (совет даврида) қалам ҳақининг кўплигидан, одамларнинг ҳасадини келтирмаслик учун бу ҳақда оғиз очмасдим. Бугунга келиб, қалам ҳақининг озлигидан, одамларнинг раҳмини келтирмаслик учун жим юрибман.”\nҲасад билан ҳаваснинг нима фарқи бор? Деярли фарқи йўқ, иккаласи ҳам — орзу. Ўша одамдай бўлишни орзу қилади киши. Фақат ҳасад — ёмон кўриб орзу қилиш, ҳавас — яхши кўриб орзуланиш. Мен, негадир, “Ёш китобхон” танлови ғолибларига машина совға қилишса, сира-сира ҳавас қилолмайман. Ўзимни мажбур қилиб зўрласам ҳам, қора терга ботиб қанчалик чирансам ҳам — кўнглимга ҳавас деган нарса меҳмон бўлмайди. “Омадини берсин!”, “Ҳалоли бўлсин!” дея олмайман. Нима, мен шунчалик ичи қора, бошқаларни кўролмайдиган одамманми? Ахир ўшалар мен ва менга ўхшаган ёзувчиларнинг китобини ўқиб машинали бўляпти-ку! Кўза синдирган азиз-у, сув келтирган хору зор, деган мақолни бот-бот эсга оламан, холос!\n— Ҳа, тўғри айтяпсиз. Ёзувчи эмас, унинг китобини ўқиган одам кўпроқ рағбатлантириляпти. Ёзувчи эса бирорта нашр гонарар бераман деса, қулоқларига ишонмай қолади. Чунки бу ҳеч қачон рўй бермайдиган ҳодисадек тасаввур уйғотмоқда ижод аҳлида. Холбуки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 5 апрелдаги “Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси фаолиятини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорида муаллифлик гонорари тўлашни қонуний асосда таъминлаш юзасидан чора-тадбирлар белгилаб берилган эди…\n— 2011 йили “Янги аср авлоди” нашриётида ўн йиллик меҳнатим самараси бўлган олтита киносценарийдан иборат “Мусофир бўлмагунча” номли китобим нашр этилди(13 босма тобоқ). Қалам ҳақи эса… Айтишга уялади одам…қўлимга теккани 470 минг сўм…\n2017 йилда “Ўзбекистон” нашриёти 20 қисмдан иборат “Чархпалак” телесериалимни 5000 нусхада чоп этди (18 босма тобоқ). Қалам ҳақи анча “кўп” — тўрт ярим миллион сўм (солиқлардан ташқари, “тозаси”). Унинг ҳам бир ярим миллионини олдим, қолган уч ярим миллион сўмини китоб юз фоиз сотиб бўлингандан кейин олар эканман. Худо билади, омборхонанинг қайсидир бурчагида битта китоб қолиб кетган бўлса-да, “ҳали 100 фоиз сотилмади” деб баҳона қилишлари ҳам мумкин-ку. Мустақиллик йилларида энг кўп олган гонорарим Маданият ишлари вазирлигидан бўлди. Ўзбек давлат драма театрида Олимжон Салимов саҳналаштирган “Ер барибир айланаверади” пьесам учун қўлимга 14 ярим миллион сўм тегди!\nЎзбекистонни улкан қиморхонага айлантириб юборган телеканалларда қиморга тикилаётган 40-50 миллион сўмлар, машиналару икки хонали квартиралар олдида ижодкорнинг топгани “сдача” — қайтимга ўхшайди! “Чархпалак”ни ёзишга тўрт йил умримни сарфладим (орада инсульт ҳам бўлиб олдим). “Ўзбектелефильм” суратга олиш учун сотиб олди. Олган қалам ҳақимни эринмай чўтлаб чиқдим, ойма-ойига ҳисоблаганда битта мактаб қоровули маошидан ҳам кам бўларкан! Ёзувчини хўрлаш бундан ортиқ бўлмас!..\nБиз “Пул муҳим эмас, муҳими — ижод!” деган руҳда тарбияланган эканмиз, энди капиталистик муносабатлар билан яшашга тўғри келганда маълум бўлдики, пул санашни билмас эканмиз. Пул санашни билмаган одам пул ишлатишни ҳам билмайди.\n“Ижодкорлар юрагининг пульси суст ураяпти” дейсиз, суст бўлсаям уриб турганига шукр қилиб яшаяпмиз. Худо кўрсатмасин, умуман урмай қўйиши ҳам мумкин-ку!\nОч қоринга ашула айтиш мумкин, холос. Ҳофиз тўқ бўлса овоз яхши жарангламайди. Раҳбарият ҳам буни яхши билади, шекилли-да…\n— Сиёсий-ижтимоий ҳодисалар ёзаётган асарларингизга таъсир қиладими?\n— Жуда қизиқ ҳол. Мамлакат сиёсий-ижтимоий ҳаракат йўлининг кескин бурилиш нуқталаридагина залворли асарлар ёзилиб қолади. Бошқаларни билмадим-у, шахсан менда шундай бўлган. 1988 йил. Собиқ СССРнинг умри охирлаб, ўлим тўшагида ётган пайтлар. Бутун амалдорлар олами, “Энди менинг тақдирим нима бўлади?” деган талвасада. Ҳамма ўзи билан ўзи овора бўлиб ётган вақтда “Темир хотин” деган асар дунёга келди. Бундай асарни ундан олдин ҳам, кейин ҳам ёзиб бўлмасди. Олдин ёзсам, совет цензураси йўл бермас, кейин ёзсам, “Мустақилликнинг фалон йилига келиб ўзбек хотин-қизларининг аҳволи шунақа хорми?” деб “истиқлол посбонлари” кун бермас эди.\nЎзбекистонда президент алмашинуви пайтида ҳам худди шундай аҳвол юзага келди: худди ўшандагидай амалдорлар дунёсининг талвасаси, ит эгасини танимайдиган вазият. Бу сафар “Ер барибир айланаверади” номли асар туғилиб қолди! Тўрт-беш йил аввал шу асаримни Ҳамза (Миллий) театрининг ўша вақтдаги директори Ёқуб Аҳмедовга кўрсатганимда, ўқиб чиқиб, “Ўҳ-ҳў, бу пьесани қўйсак сизни ҳам, мени ҳам отиб юборишади-ку!” деган эди. Ростдан ҳам ўша пайтда вазият шундай эди. Демоқчиманки, айрим пайтларда асарни ёзувчи эмас, мамлакатдаги сиёсий-ижтимоий вазият яратиши мумкин экан.\nХалқимизда “Бақироқ туянинг бори яхши” деган гап бор. Ўша “бақироқ туя” отлиқ даҳшатли совет цензураси бўлмаганида эҳтимол Чингиз Айтматовнинг машҳур манқурт ҳақида ривояти дунёга келмаган бўлар эди. Чингиз оға бу афсонани “тўсиқларни айланиб ўтиш”, “зарбаларга чап бериш” асносида яратган.\n— Бугун санъатда, адабиётда катта асарлар яратилмаяпти. ХХ аср адабиёти ва санъати эса ундан фарқли қаҳрамонларга тўла. Айбни ва айбдорни қидиравериб, “нимага?” деган саволдан чарчаб кетади, одам?\n— Буни бир сўз билан изоҳлаш қийин. Назаримда, масаланинг сабабини ўзбекнинг ялпи саводсизлигидан излаш керак. Президентимиз айтганларидай, “…коллежни битирган болалар ишга кириш учун ариза ҳам ёза олмайдилар”. Механизатор, уй бекаси, ҳайдовчи, новвой, деҳқонларни қўя турайлик, биз зиёли санайдиган қатор ёзувчилар, журналистлар, шоирларнинг ўзлари саводсиздирлар! Агар ёзганлари газета-журналларда чиқса, муҳаррир ва мусаҳҳиҳлар хатоларини тўғрилаб босишади. Аммо ижтимоий тармоқларда муаллифнинг ўзи ёзади ва ўзи эълон қилади. Саводли ёзадиган, беш-ўнта ижодкорни ҳисобга олмаганда, деярли йўқ. Ижтимоий тармоқ деганлари мисоли кўзгу экан, саводхонлик масаласида миллатнинг шармандасини чиқариб юборди!\nОммавий, ялпи саводсизлик ўртамиёналикка олиб келади: ўртамиёна дўхтир, ўртамиёна олим, ўртамиёна муҳандис, ўртамиёна санъаткор, ўртамиёна адиб ва ҳоказо. Юқорироқ “ўрмалаймиз”: ўртамиёна депутат, ўртамиёна ҳоким, ўртамиёна корхона раҳбари. Адабиёт ва санъатни-ку, буткул ўртамиёналик босиб кетган. Бугунги кунда адабиётимизга Мақсуд Шайхзода, Ойбек, Абдулла Қаҳҳор каби шахслар етишмаяпти. Ўзини зўр ёзувчи, зўр шоир деб ҳисоблайдиганлар ҳам КАТТА АДАБИЁТ миқёсида қарайдиган бўлсак, ўзининг маҳалласидан нарига ўтолмаяпти. (Ўзимни ҳам шу сафда ҳисоблайман.)\n— Ўзбек адабиётида Сиздан кейинги ва Сиздай драматург(лар)ни билмаймиз(Эҳтимол, ёшлардан чиқиб келаётганлари бордир). Яъни, зўр драматург йўқ. Бу хатарли тақчилликни бартараф этишнинг йўлларини қаердан излаш керак?\n— Нега энди, бор. Лутфулла Маҳмудов, Эркин Хушвақтов, Санжарали Имомов, Эркин Норсафар каби драматургларимиз бор. Лекин менга номаълум сабабларга кўра бугунги драматургиямиз “об-ҳавоси”ни улар белгилаётгани йўқ. Санъат институтининг драматургия бўлимини тамомлаган қизларимиз — Ҳуснора Рўзматова ва Муҳиба Исматуллаевалар энди-энди бир-иккита машқлари билан кўзга ташланиб боряпти. Ҳар ҳолда, тўртта қиздан учтаси шеър ёзаётган бир даврда бу қизларнинг драматургиядек мураккаб соҳага қўл уриши жасоратдир. Бизда аёллар драматургияси, битта-иккита уринишларни ҳисобга олмаганда, йўқ ҳисоби. Москвалик дўстларим — Нина Садур, Людмила Разумовская, Мария Арбатова каби аёл драматургларнинг асарларига ҳавас қилардим. Аёл драматурглар бошқача ёзадилар. Биз, эркаклар, ундай ёза олаймиз. Улар дунёни нозикроқ идрок қилишади…\nОдатда драматургия билан университетнинг журналистика ёки филология бўлимини битирганлар шуғулланиб келишган. Энди шу соҳанинг ўзининг ичида, яъни Санъат институтида драматургияни ўқитадиган, ўргатадиган махсус бўлим очилди. Адабиётнинг бошқа турларидан — проза, шеърият — кириб келганлар театрдек бегона оламга мослашиши анча қийин кечарди. Санъат институтида актёрлар ҳам, режиссёру саҳна безакларини ишловчи рассомгача — шу ерда. Бир сўз билан айтганда, драматургнинг шаклланиши учун барча зарур шароит мавжуд.\nЛекин барибир, ўзбек драматургиясининг келажаги ҳақида бир нарса айтолмайман…\n— Ҳис-туйғу, ақл, тафаккур — бугунги кун ижодкор ёзувчиларида қайси бири устунлик қилаяпти?\n— Менимча, совет давридан мерос бўлиб қолган “қўрқув инстинкти” устунлик қиляпти. Шунинг учун ҳам томоша асарларимиз — кино ва театримизда битта мавзу бор — ТЎЙ! Тўй олди, тўйдан кейинги можаролари, қудалар муносабатлари, фарзандсизлик, пул, қарз, тоғоралар, хиёнат, турли касалликлар (рак, инсульт, инфаркт)ва ҳоказо ва ҳоказолар. Ижодкорларнинг ўзини жуда “дадил” ҳисоблаганлари совет даврида “ёпиқ” бўлган — “наркомания”, “одам савдоси”, “фоҳишабозлик” каби мавзуларда (ислом динини ёмонотлиқ қилиш эвазига) ёзишяпти. “Рухсат этилган” мавзулар шу, халос! Ҳокимият “оқ йўл тилаган” мавзуларда асар ёзиш учун катта ижтимоий жасорат талаб қилинмайди…\n— Ўтган асрнинг 50-60 йиллари, анча-мунча уйсиз-жойсиз ёзувчи-шоирлар Шуҳрат, Мақсуд Шайхзода, Туроб Тўла ва Зулфияларнинг уйида туриб Тошкентнинг этагини тутгани ҳақида биз кўп эшитганмиз. Бугун 3-4 талаб уй экспонати йиғаётган айрим устоз ижодкорларнинг ёшларга қайишмаётганини, “Ҳолинг нима кечяпти?” деб қизиқмасликларини қандай тушуниш мумкин? Бу бора-бора ижодкор халқида ҳам қалб қаттиқлашаётганидан далолатми ёки олдинги устозларда тантилик, меҳрибонлик, кўнгилчанлик синдроми кучли бўлганми?\n— Бугун ҳамма нарса моддиятга боғлиқ бўлиб қолди. Ҳатто оддий одамгарчилик, меҳр-мурувват ҳам. Мақсуд Шайзоданинг ёшларга кўрсатган мурувватлари ҳақида афсоналар юради. Талабага пулни шундоқ берса, олмайди. Камбағал бўлса ҳам ғурури бор. Шунда Шайх ака бир ҳийла ўйлаб топади: бир сўм чиқариб, “Болам, югуриб бориб анов дўкондан бир пачка “Беломор” опкелинг!” дер эканлар. Жабборқулда жон борми — ҳалиги талаба учиб бориб олиб келади. Ўша даврларда “Беломор-канал” деган папирос бўлар, домла ўшанақасидан тутатар эдилар. Папирос жонивор қиммат — нақ 25 тийин турар эди. Устоз талабадан бир сўмдан 75 тийин қайтимини олмас, етмаганига койиб ҳам берардилар:\n— Қайтими, устоз…\n— Нима, мен гадоманми, танга-чақа берасан, чўнтагингга солиб қўй! — деб жўнаб қолар эканлар.\nЁтоқхонада яшайдиган талаба учун бу катта пул — уч буханка нон келади. Трамвай 3 тийин, троллейбус 4 тийин, метро 5 тийинлигини ҳисобга олганда устознинг қайтими ойлик маошдай гап бўлган. Шундоқ қилиб, Шайх ака бир кунда 5-6 пачка папирос “чекиб қўярканлар”.\nАбдулла Қаҳҳор “Аяжонларим” пьесаси учун тўланган қалам ҳақига битта “Победа” русумли машина олган экан. Қолганига (қолибди ҳам!) машинани “ювишибди”.\nҲозирги устоз ёзувчиларнинг ўзлари ярим оч-ярим яланғоч-ку, ёшларга қанақа мурувват кўрсатишсин? Юқорида айтганимдек, ҳозирги даврда “яхши одам” бўлиш учун ҳам пул керак! Шайх акага ўхшаб, ҳеч қурса папирос олишга бир сўми бўлиши керакми?\n— Ёзувчи шахсига имтиёз берадиган қайси сифат ва фазилатларни улуғлайсиз?\n— “Ҳа, бу ноёб ҳодиса” десам, у-бу нарса ёзиб юрадиган одам сифатида ўз шахсимга нисбатан алоҳида эътибор, имтиёзлар талаб ва таъма қилган бўламан. Бу манманлик, кибр саналади. Ижодкорнинг шахси, эътиқоди, қарашлари виждон деган принципга бўйсуниши лозим, деб ўйлайман.\nБиласизми, ўзбек тилида бир СЎЗ бор, уни дунё халқларининг ҳеч бир тилига таржима қилиб бўлмайди. Бу сўз — ҚАНОАТдир! Қаноат бу — сабр-тоқат қилиб яшаш дегани эмас, борига шукр қилиб яшаш ҳам эмас. Қаноат — бир тўғрам қотган нон билан бир пиёла қайнаган сувга ҳам БАХТЛИ БЎЛА ОЛИШ фазилатидир. Қаноати йўқ одамга бутун дунёнинг дуру гавҳарини оёғининг остига тўкиб ташланг — барибир яна нимадир етишмайди-да! Шундай экан ана шу улуғ фазилатдан қўймасин!\n— Ўз шахсингиз ва ижодингиз ҳақидаги тўхтамларни овоз чиқариб фикрлай оласизми? Шароф Бошбеков ҳақида Шароф Бошбеков нима дейди?\n— Ғалати савол…\nЁшлигимда (улғайиб қолганимда ҳам) ўртоқлар билан чўмилгани борардик. Сузиб кетаётиб ё чарчабми, ё сув ўтларига ўралашиб қолибми ҳолдан тойганимда, “энди тамом, умрим шу ерда тугар экан” деб дарров тақдирга тан бериб қўя қолардим. Жон-жаҳдим билан типирчилаб, шовқин солиш деган гап йўқ, жимгина кафанлашларини кутиб ётаверардим. Энди ўйлайман, ўзингнинг жонингни сақлаб қолиш учун курашолмайсан-у, бошқалар учун курашишни ким қўйибди сенга!\nИжодимга келадиган бўлсак, мен ҳеч қачон “буюртма асар” (заказ) ёзмаганман. Бундай асарлар ёзганман, лекин у юрагимнинг “буюртмаси” асосида дунёга келган. Яқинда Ғафур Ғулом нашриётига 6 та киносценарий 4 та пьесадан иборат “Қабул қилинмаган асарлар” номли китоб қўлёзмасини топширдим. Мазкур тўпламга, номидан ҳам маълумки, “Ўзбеккино” ва Маданият ишлари вазирлиги қабул қилмаган асарлар киритилган. Нима учун қабул қилинмади? Чунки, уларнинг ҳеч бирида “Сен бўлмасанг пишармиди помидорлар, партиям!” қабилидаги ҳамду санолар ўқилмаган. Худойим соғлиқ бериб турса ҳали кў-ўп “қабул қилинмайдиган” асарлар ёзаман…\n— Мароқли суҳбатингиз учун барча “Hurriyat” мухлислари номидан ташаккур билдирамиз.\nPrevious Мавлон Умурзоқов: “Сиёсатчи ҳам романтик бўлмоғи керак”\nNext Баҳодир Матлюбов: “Ички ишлар ходими халқ хизматкори бўлиши керак”


«Адолф Гитлерни ўзим ёққанман...»\nГитлернииг шахсий ҳайдовчиси Эрих Кемпка 1950 йилда ўз хотираларини нашр қилдирди. Унинг гувоҳликлари ҳазилу шумликлардан йироқ. У ўз вақтида «мутлақо сиёсатга бегона шахс» деган ном қолдиргаи эди.\n1945 йил 30 апрел, айни туш пайти. Имнерия девони ва ҳукумат мавзеида ўрис тўплари отган снарядлар тинимсиз портлаб турибди. Жанглар борган сари жиддий тус олар, иморатлар гумбур-гумбур қулаб тушар, империя ҳужжатхонаси атрофидаги кўчалар тошу ғишт босган саҳроларга айланиб борарди.\nФюрер йиғилганлар билан видолашар экан, бирма-бир ҳамманинг қўлини сиқиб, хизмати ва садоқати учун раҳматлар айтди.\nКотибалар фрау Юнге ва фрау Христиан, шунингдек, ошпаз аёл Минциази тушликка таклиф қилинган эдилар. Адолф Гитлернинг ёнида унинг рафиқаси ўтирарди.\nГўё дориломон кунларда бўлганидек, Гитлер барча билан эркин суҳбат қуришга тиришар, ҳар кимнинг шаънига бирор яхши сўз айтар эди.\nБу сўнгги тушлик охирлаб, котиба ва ошпаз хонимлар аста-секин узоқлашаркан, Гитлер ўз адютанти Гюншега айтиб, уларни яна ёнига чақириб олди.\nЎз хонаси бўсағаси олдида хотини билан ёнма-ён туришганча, улар билан тағин бир бор видолашди. Фрау Гитлер ҳам узоқ йиллар давомида фюрернинг хизматини қилган аёлларни бирма-бир қучди, сўнгра яна видолашиш учун қўл узатди.\nГитлер Мартин Борман ва ўз адютанти Гюнше билан ҳам хайр-хўш қилди. Хайрлашаркан, у адютант Гюншега дарҳол ўзи ва рафиқасининг мурдаларини ёқиш учун етарли миқдорда бензин тайёрлаш ҳақида қатъий буйруқ берди. Буни тушунтириб, адютантига шундай дер эди:\n— Мен ўлганимдан сўнг мурдамни ўрисларнинг антиқаворлар музейига қўйишларини истамайман...\nБу вақтда мен ҳали кўп шикастланмаган ер ости гаражида эдим. Ҳозиргина қўриқчилар алмашувини назорат қилиш учун келгандим. Бирдан телефон жиринглаб қолди. Дастакни олдим.\nАдютант Гюнше гапирарди:\n— Эрих, мен албатта ичишим керак! Сенда бир шиша шнапс топилмайдими?\nМен бу саволдан танг қотиб қолдим. Ахир бу кунларда ҳаммамиз ичкиликни бутунлай унутган эдик-ку!\nЯна Гюншенинг овози эшитилди:\n— Сенда бирор нарса йўқми ичадиган, а?\nГюншега нима бўлдийкин? Гюншенинг ҳозир олдингга етиб бораман деганини ўйлаб, ҳаммаси тезда маълум бўлади, дедим-да, бир шиша коняк тайёрлаб қўйдим.\nМен кутдим. Аммо яна не бўлди? Гюнше келмади. Қаердан қўнғироқ қилганини, уни қаердан топишим мумкинлигини билмасдим.\nЯрим соат ўтди. Яна телефон жиринглади. Бу яна Гюнше эди. Ҳаяжонли хирилдоқ овозда деди:\n— Сен зудлик билан менга 200 литр бензин топишинг керак!\nДастлаб, бу гаплар менга ўринсиз ҳазилдай туюлди, мен бунинг сира иложи йўқлигини тушунтиришга ҳаракат қилдим.\nАммо у бақира кетди:\n— Бензин керак, Эрих! Топмасанг бўлмайди!\n— 200 литр бензияни нима қиласан ахир шу пайтда?\n— Буни телефонда айтолмайман. Тушунсанг-чи, ахир, бензин керак менга. Қулоқ сол, Эрих, бензин топиб тезда бункердан чиқаверишга келтиришинг шарт! Дунёни остин-устун қилиб бўлса ҳам топишинг керак!\nМен унга ўтиндим:\n— Ҳеч бўлмаса соат 17 гача сабр қил, унгача портлашлар камайиб қолар.\nАммо Гюнше эшитишни ҳам истамасди.\n— Бир соат ҳам кутолмайман. Шалоги чиққан машиналарнинг бакларидан олишга уриниб кўр. Барча одамларингни ишга сол, бензин топиб, тезда фюрер қароргоҳи остонасига келтиришсин, ўзинг ҳам етиб кел!\nГюнше дастакни осиб қўйди.\nЕр ости гаражидаги машиналарнинг кўпчилиги ҳалн ёнмаган, аммо девор ва шифтлар қулаб, босиб, мажақлаб ташлаган эди уларни.\nМен шошилинч ўз ўринбосаримга бир неча одам олиб, зудлик билан ишга киришишни, бензин топиб, ҳаялламай айтилган жойга етказишни буюрдим.\nЎзим эса вайроналар оша, пачоғи чиққан машиналар ёнидан ўтиб, нима бўлганини аниқлаш учун Гюншенинг олдига шошилдим.\nМен фюрер қароргоҳига кирган заҳотим Гюнше Гитлернинг иш кабинетидан чиқаётган экан. Биз қабулхонада юзма-юз келдик.\nУнинг афтангори таниб бўлмас даражада ўзгариб кетган, ранг-рўйи мурдадек оқариб, менга суянди.\n— Худо ҳаққи, Отто, айт, нима бўлди?— қичқирдим мен.\n—Шундай қалтис пайтда бензин топ дейсан, ақлдан оздингми? Наҳотки шуни деб мен одамларимнинг ярмини қурбон қилишим шарт бўлса!\nСездимки, Гюнше ҳеч нарса эшитмасди. У шаҳд билан эшик-и ёпди.\nСўнгра мен томонга ўгирилиб, косасидан чиққудай кўзларини менга тикиб:\n— Шеф ўлди!— деди. Худди гурзи билан бошимга ургандек бўлди. Мен уни саволларга кўмиб ташладим.\n— Ахир, қандай қилиб? Мен кечагина у билан гаплашган эдим! У соппа-соғ, руҳи тетик эди-ку!\nГюнше шунчалик ҳаяжонда эдики, жавоб учун бир оғиз ҳам сўз тополмади. Фақат ўнг қўлини кўтариб, ўз огзига қараб ўқ узди ишорасини килли.\n— Ева қаерда?— сўрадим мен ҳам ҳаяжонланиб.\nГюнше қўли билан Гитлернинг эшиги маҳкам ёпилган иш кабинетини кўрсатди:\n— У шеф билан бирга... Секин-аста ўзимга келиб, катта қийинчилик билан бу даҳшатли воқеалар қандай содир бўлганини англай бошладим.\nШеф иш кабинетида тўппончадан ўз оғзига ўқ узган ва боши столга тушганча жон берган экан.\nЕва Гитлер ҳам унинг ёнида, диваннинг чекка суянчиғига эгилганча ўтирарди. У заҳар ичибди. Аммо унинг қўлида ҳам тўппонча тайёр турган. Ўнг қўли ерга осилиб, тўппонча эса ерга тушиб ётарди.\n— Борман, Лингэ ва мен ўқ овозини эшитдигу отилиб хонага кирдик. Дўхтир Штумпфегтер келиб кўздан кечирди. Геббелс ва Аксман иккаласини чақирдик...\nГюншенинг бу сўзлари мени буткул лол қолдирди.\n— Ҳозир у ерда кимлар бор?\n— Геббелс, Борман, Лингэ ва дўхтир Штумпфегтер — у шеф ва рафиқасининг ўлимини қайд этди. Аксман аллақачон жўнаб кетди.\nШу пайт менинг одамларимдан бири пайдо бўлди-да, бункердан чиқаверишга 160-180 литр ёнилғи келтиришганини айтди.\nМен уни қайтариб жўнатдим. Шу чоқ Гитлер кабинетининг эшиги очилди.\n— Бензин! Бензин қани?— қичқирди Гитлернинг шахсий ёрдамчиси Лингэ. Мен жавоб бердим:\n— Бензин келтирилган! Лингэ яна ичкарига кириб кетди. Бир неча диқиқа ўтиб яна эшик очилди.\nДўхтир Штумпфегтер ва Лингэ қоп-қора аскар ёпинғичига ўралган Адолф Гитлер жасадини кўтариб чиқишди. Шефнинг юзи қош-кўзларигача ёпиб қўйилган, бутунлай оқариб кетган сочлари орасидан бўзариб кетган пешонаси кўринар, чап қўли ёпинчиқдан чиқиб, пастга осилиб қолган эди.\nОрқаларидан Мартин Борман Ева Гитлер мурдасини кўтариб келарди. Енгил қора кўйлак кийган марҳума унинг қўлларида ухлаб қолгандай кўринарди. Унинг қўнғироқ сочли боши орқасига қайрилиб тушди. Бу манзара мени марҳум шеф жасадидан кўра кучлироқ ларзага солди. Ева Бормандан нафратланар эди. У Борман боис жуда кўп жабр кўрди. Унинг ҳокимият учун қинғир интилишлари анчадан бери Евага маълум эди. Энди бўлса, вафот этгач, уни ўзининг энг катта душмани кўтариб боряпти-я! Йўқ, унинг жасади ортиқ бир дақиқа ҳам Мартин Борман қўлида қолиши мумкин эмас.\n— Шефни қўтаришга ёрдамлаш, мен Евани қўлимга олай,— дедим-да, Борманга рўпара бўлдим, ҳеч нарса демай, унинг қўлларидан Еванинг жасадини олдим.\nЕванинг чап биқини ҳўл эди. У ҳам ўзини отибди-да, деб ўйладим мен. (Кейинчалик Гюншенинг айтишича, фюрер боши билан столга йиқилганида гулдондаги сув Еванинг устига тўкилган экан.)\nМен ташқарига чиққунча йигирмата зинапоядан кўтарилиш лозимлигини ҳисобга олмабман. Ҳолдан тойиб, тўхташга мажбур бўлдим. Шунда Отто Гюнше ёрдамга келди. Икковимиз Ева Гитлер жасадини ташқарига олиб чиқдик.\nСоат кундузги иккилар эди. Империя ҳужжатхонаси тевараги ҳамон кучли артиллерия зарбалари остида эди. Бир қадамгина нарида снарядлар портлар, ерни қўпориб ҳавога отар, осмонни уваланган цемент чангтўзони босган эди.\nДўхтир Штумпфегтер ва Лингэ шошилиб бункер эшигидан тахминан уч метрча ўнг томонга шефнинг мурдасини қўйишди. Унинг ёнгинасида каттакон бетон девор парчаси қулаб ётар эди.\nГитлернинг мурдаси ҳамон ўроғликча, бункер тарафга оёқ узатиб ётар — уни шундай ерга қўйишган эди. Узун қора шимининг почалари кўтарилиб қолганди.\nГюнше иккаламиз Ева Гитлер жасадини унинг эри ёнига қўйдик.\nҲамон атрофда ўрис снарядлари портлар, гўёки худди шу дақиқаларда зарба икки карра зўрайгандек эди.\nМен нафас ростлаб олиш учун орқага — бункерга отилдим. Сўнгра бак тўла бензинни олиб, югуриб чиқдим-да, мурдалар ёнига қўйдим. Дарҳол эгилиб, Гитлернинг чап қўлини тўғрилаб, танасига яқин сурдим. Унинг оппоқ сочларини шамол ўйнар эди.\nМен идишнииг қопқоқчасини олдим.\nШундай ёнгинамизда снарядлар портлади. Бизни чанг-тупроқ босиб қолди. Осколкалар ҳар тарафга визиллаб учарди.\nБиз жон сақлаш учун яна бункерга қайтдик.\nАсабий танглик сўнгги нуқтасига етганди. Биз жасадларга бензин сепиш учун снарядлар портлаши камаювини сабрсизлик билан кутардик.\nНиҳоят мен Титлернинг сўнгги буйруғини бажариш учун отилдим ва минг машаққатлар билан ўз-ўзимни мажбурлаб мурдалар устига бензин қуйиб чиқдим.\nБутун вужудимни титроқ босди. Ўз-ўзимни идрок қилолмай қолган лаҳзалар ҳам бўлди.\n«йўқ, мен бундай қилолмай-ман!»—деган ўй кўп ўтди хаёлимдан.\nЛекин барибир жавобгарлик ҳисси менга ёрдамга келди. Мен билан ёнма-ён Гюнше ва Лингэ ҳам Гитлер ва унинг рафиқаси олдидаги ўз бурчларини бажаришаётган эди. Мурдаларнинг кийимларини, улар то бензин шимиб шалаббо бўлмагунча, шамол тинмай ҳилпиратиб ўйнар эди.\nГюнше ва Лингэ ҳам Адолф Гитлернинг сўнгги топшириғини бажаришаркан, ички бир курашни бошдан кечиришаётганликлари аниқ сезилиб турарди.\nСнарядлар ҳамон тинимсиз портларди. Ўлим хавфини ҳам унутиб, мен бункердан кетма-кет бензин тўла идишларни олиб чиқавердим. Мурдалар устига тўкавердим. Бетон девор оқаётган бензин йўлини тўсди. Мурдалар ётган жойда кўлмакча ҳосил бўл-ди. Уларнинг кийимлари ҳамон бензин шимиб олаётганди.\nБиз яна бензин олиб чиқиш учун бункерга отилиб кирдик. Аммо шунда штурм шунчалик зўрайдики, ташқарига чиқиш мутлақо мумкин бўлмай қолди. Фақат мўъжиза туфайлигина омон қолдик.\nБункердан чиқаверишда, бу даҳшатли вазифани бажарарканмиз, Геббелс, Борман, ва дўхтир Штумпфегтерлар ҳам биз билан ёнма-ён туришарди. Ҳаммамиз дўзах ичида қолгандай эдик. Аммо қандай қилиб бензинни ўт олдирсак экан энди?\nГраната улоқтириб ёқиш таклифини мен рад қилдим. Тасодифан бункер остонасида ўралиб ётган ўт ўчириш шланглари орасидаги латтага кўзим тушиб қолди.\n— Ана латта бор экан!— қичқирдим ҳаяжонда.\nГюнше дарҳол уни олиб келди. Шу ондаёқ латтага бензин қуйиб:\n— Гугурт!— деб бақирди у.\nГеббелс чўнтагидан гугурт қутичасини чиқариб, менга узатди. Мен латтага ўт қўйдим. Олов гуриллаб кетмасидан, мен ёнаётган латтани бензин шимиб ётган мурдалар устига улоқтирдим.\nҲаммамиз нафас ютганча, тош қотиб қараб турардик.\nБир дақиқа ҳам ўтмай, баҳайбат гулхан пайдо бўлди, қоп-қора тутун кўкка ўрлади.\nЎт ичида қолган пойтахтда бу улкан ва ёвуз қора гулхан жуда қўрқинчли манзара касб этганди.\nГеббелс, Борман, дўхтир Штумпфегтер, Лингэ, Гюнше ва мен ҳамон тошдай қотганча бу фожиани кузатардик.\nОлов аста-секин мурдаларни ютиб юбормоқда эди.\nБиз, олтовлон, ҳаммамиз шеф ва унинг рафиқаси билан сўнгги бор видолашдик. Сўнгра юракларимизни бу воқеалар даҳшати босганча, бункер ичкарисига тушдик.\nБензин ёниб тугай деб қолди. Аммо мурдалар ҳали тўлиғича куйиб кўмир бўлмаган эди. Тамомила сўниб улгурмаган гулханга бензин сепишнинг иложи йўқлигидан яна бир қанча муддат кутиб туришга тўғри келарди. Аммо ўрис тўпчилари отишмани тўхтатишмади. Жасадлар куйиб кул бўлмагунча бензин сепиб, ўт ёқишимиз мумкин эмасдек туюларди.\nМурдаларга ўт қўйиш соат 1400да бошланиб то 19 дан 30 дақиқа ўтгунча чўзилди. Ҳаддан ташқари оғир шароитларда, нақ ўлим хавфи остида қолиб, яна бир неча юз литр бензин топишга тўғри келди.\nБиз бункерга қайтиб келгани-мизда, у ерда бутун штаб тўпланган экан. Айримлар фюрер ва унинг рафиқаси ҳурмати учун яна бир бор ташқарига чиқиб тушдилар. Ҳукумат мавзеининг коменданти, бригада фюрери Монке, полиция генерали Раттенгубер каби жангларда чиниққан офицерларнинг кўзларидан тинмай ёш оқар эди.\nГарчи бу воқеалар кўпчилигимиз учун кутилмаган ҳодисалар бўлмаса-да, фюрернинг энди орамизда йўқлиги — бизни қаттиқ ларзага солган эди. Бу қароргоҳда ҳукм сурган осойишталикдан Адолф Гитлер ўлгач, асар ҳам қолмаганди.\nҲамма қаттиқ изтиробда қолган, энди нима бўлишини ҳеч ким билмас эди. Ҳаммани қўрқув забт этганди.\nБиринчи бўлиб Геббелс ўзини қўлга олди:\n— Борман, Бургдорф, Кребс, Монке, сизларни маслаҳатлашувга чақираман, юз берган аҳволни муҳокама қиламиз,— деди у саросимани босишга уриниб.\nБиз Гюнше иккаламиз яна шеф ўзини отган хонага кирдик. Бу ерда ҳамма нарса фожиали ўлим-ни эслатиб турарди. Гитлер ва Еванинг тўппончалари қизил гилам устида ётарди. Полда, столда ҳам қон доғлари аниқ кўринар, гулдон ҳам ҳамон қулаганча ётар, шундоқ пешонамизда — деворда Гитлер волидасининг ёшлигида тушган суврати осилиб турарди. Ёзув столи устида эса Буюк Фридрихнинг портрети бор эди.\nМен оғир яраланган, қўриқлаш қўшини бошлиғи штурмбанфюрер Шедле ётган врачлар хонасига кирдим ва унга бўлиб ўтган воқеаларни сўзлаб бердим. Суҳбатлашар эканмиз, Гюнше ва криминал-директор Хегл ёнимизга келди. Гюнше суҳбатни бўлиб, комендант Монкенинг соат 21.00 да қамалдан ёриб чиқиш учун ҳамма одамларимни «янги империя девони»нинг кўмирхонаси олдида тўплашим шартлиги ҳақидаги буйругини айтди.\nБиз хонадан чиқиб кетарканмиз, Шедле ҳам тириклай душман қўлига тушиш нияти йўқлиги, ўзини-ўзи ҳеч иккиланмай отишини маълум қилди. Бу ишни у сал қечроқ амалга оширди.\nКечаси яна бункерга келиб, у ерда пблиция генерали Раттенбургни учратдим. У менга фюрер ва рафиқаси устидаги оловни ўчиришаётганда Лингэ иккаласи иштирок этишганини айтди.\nГитлер ва Еванинг куйиб қўмир бўлган жасадлари қолдиқларини тўплашиб, менинг уйим яқинидаги кичик қабристонга дафн қилишди.\nАйрим манбалар Эрих Кемпка маълумотларини мутлақо рад этади. Яъни улар Гитлер 1945 йилда ўлмаган, балки Лотин Америкасидаги давлатлардан бирида узоқ йиллар яшаган дейишади. (e-tarix.uz)


Муборак ой фазилати\nТинчлик, бағрикенглик, шукроналик, саховат ҳамда меҳр-оқибат каби юксак инсоний фазилатлар мужассам муборак Рамазон ойи кириб келмоқда. Дунё мусулмонлари қаторида юртимизда ҳам ушбу муқаддас ойга кўтаринки руҳда тайёргарлик кўрилаётир.\nЖорий йилнинг 11 май санасида Президентимиз томонидан имзоланган "Муборак Рамазон ойини муносиб тарзда ўтказиш тўғрисида"ги қарорда белгиланганидек, ушбу ойда ёрдамга муҳтож ва эҳтиёжманд кишиларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, аҳоли орасида меҳр-оқибат ва ўзаро ҳурмат муҳитини мустаҳкамлаш, буюк алломалар, азиз-авлиёларимизнинг зиёратгоҳларини, қабристонларни ободонлаштиришга қаратилган кенг кўламли тадбирлар амалга оширилади.\nДарҳақиқат, моҳи Рамазоннинг фазилатлари бисёр. Аввало, динимизнинг бош манбаи бўлмиш Қуръони карим шу ойда нозил бўлган. Ушбу ойнинг рўзасини тутиш Қуръони карим ва суннат ҳукми билан фарз қилинган:\n"Эй иймон келтирганлар! Сизлардан олдинги умматларга фарз қилингани каби сизларга ҳам рўза тутиш фарз қилинди, шояд (у сабабли) тақволи бўлсангиз" (Бақара сураси, 183).\nОллоҳ таоло мўъминларга қарата олдин ўтган бошқа қавмлар каби Ислом умматига ҳам рўза фарз қилингани хабарини бермоқда. Зеро, рўза ибодати билан нафс тарбияланади, оч юриб тўқликнинг қадрига етади, бу билан етим-есир, бева-бечораларга нисбатан кўнглида раҳм-шафқат ҳислари уйғонади.\nРамазон ойи халқимиз томонидан асрлар давомида эзгулик ва маънавий поклик, қаноат ҳамда шукроналик рамзи сифатида алоҳида қадрлаб келинади. Бу ойда бошқа ойга нисбатан ёрдамга муҳтожларга, бемор-ногиронларга ёрдам қўлини чўзишнинг фазилати улуғ саналади. Чунки, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалам ҳам Рамазон ойида одамларнинг энг сахийси бўлиб кетганлари тўғрисида ҳадислар мавжуд. Рамазон ойида қилинган битта хайрли иш учун бошқа ойларга нисбатан минг баробардан кўп савоб ёзилади. Шундай экан бу ойни ғанимат билиб, савобли ишларни кўпайтириб олмоқ керак.\nШу билан бирга, ушбу ойда мамлакатимиз бўйлаб масжидларда Қуръони карим тўлиқ хатм қилинади, таровеҳ намозлари ўқилади. Жумладан, вилоятимизда Рамазон ойида 19 та жоме масжидда Қуръони карим хатм қилиниши режалаштирилган.\nМуборак Рамазон ойи шарофатидан диёримиз янада обод ва кўркам, халқимизга берилаётган неъматлар янада зиёда ва баракотли бўлсин.\nМуқаддас номга доғ туширманг, азиз аёллар!


Президентлар «Ўзбекистон-Россия» ҳамкорлик форумида иштирок этди\nмуносабатлар тарихида илк бор «Ўзбекистон-Россия» ҳудудлараро ҳамкорлик форуми ташкил этилди. «Ўзэкспомарказ»да очилган форумда Россия ...\n18 октябрь куни Тошкентда Ўзбекистон – Россия I ҳудудлараро ҳамкорлик форуми ўз ишини бошлади. Тадбирда «Xabar.uz» мухбири ҳам иштирок этмоқда. Мухбиримизнинг хабар беришича, пойтахтимиздаги «Ўзэкспомарказ»да ... этилади. Қайд этиш лозимки, Ўзбекистон – Россия I ҳудудлараро ҳамкорлик форуми тафсилотларини тезкор ёритиш учун «Ўзэкспомарказ»да барча ...


Мидоптик – Meducate.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Мидоптик\nПрепаратнинг савдо номи: Мидоптик.\nТаъсир қилувчи модда (ХПН): фенилэфрин.\nДори шакли: 2,5% ли кўз томчилари.\nФаол модда: фенилэфрин гидрохлориди – 0,25 г;\nЁрдамчи моддалар: борат кислотаси – 0,05 г, натрий метабисульфити – 0,004 г, динатрий эдетати – 0,0005 г, консервант – бензалконий хлориди – 0,001 г, инъекция учун сув –\n10 мл гача.\nТаърифи: рангсиз ёки сарғиш тусли тиниқ суюқлик.\nФармакотерапевтик гуруҳи: альфа-адреномиметик, вазоконстриктор восита.\nАТХ коди: S01FB01\nАльфа-адренергик рецепторларни рағбатлантирувчи, тўғридан-тўғри таъсирга эга синтетик симпатомиметик аминдир. Кўз қорачиғи дилататорининг альфа-адренорецепторларига таъсир қилиб, қорачиқни кенгайтиради ва аккомодацияга таъсир қилмайди; конъюнктива артериолаларининг альфа-адренорецепторларига таъсир қилиб, артериолаларни торайишини чақиради. Фенилэфрин киприксимон мушакка бироз таъсир қилганлиги сабабли, мидриаз циклоплегиясиз рўй беради. Очиқ бурчакли глаукомада миотиклар билан мажмуада кўз ички босимини пасайтириши мумкин.\nМаксимал мидриазга эришиш вақти 15-60 минут.\nТаъсир давомийлиги 1-3 соатни ташкил қилади.\nМаҳаллий қўлланганидан сўнг фенилэфрин тизимли сўрилиши, симпатомиметик самарани намоён этиши мумкин.\nПрепарат маҳаллий қўллаш учун мўлжалланган ва унинг фаоллиги қон плазмасидаги фаол моддаларнинг концентрацияси билан мос келмайди.\nИнтраокуляр жарроҳликда қорачиқни кенгайтириш; диагностик текширишларда: офтальмоскопияни, ретиноскопияни, рефракцияни ўтказиш; синехиялар билан асоратланган увеитларни даволаш; синехияларни олдини олишда қўлланади.\nМидриаз ва вазоконстрикция қилиш мақсадида – 1 томчидан буюрилади, зарурат бўлганида 1 соатдан кейин такрорланади. Синехиялар билан асоратланган увеитларни даволашда ва синехияларни олдини олишда – 1 томчидан кунига кўпи билан 3 марта буюрилади.\nЗарурат бўлганида даволаш келаси куни такрорланади.\nЖарроҳлик аралашувидан олдин 1 томчидан операциядан 30-60 минут олдин.\nОфтальмоскопияда 1 томчидан текширувдан 15-30 минут олдин.\nМаҳаллий реакциялар: аллергик реакциялар (кўзни ачишиши, санчиқ, конъюнктива гиперемияси), қошнинг юқори соҳасида оғриқ, кўз ёшини оқиши, фотосезувчанлик.\nТизимли реакциялар: бош айланиши, бош оғриғи, тахикардия, артериал босимни ошиши, кучли терлаш, оқариш, хавотирлик.\nФенилэфрин ва сульфитларга юқори сезувчанлик, юқори қоринчалари фибрилляцияси, ангиоспазмларга мойиллик, бош мия қон айланишини жиддий бузилишлари, декомпенсацияланган юрак етишмовчилиги, ЮИК оғир шакллари, феохромоцитома, гипертиреоз, оғир атеросклероз, ёпиқ бурчакли глаукома, янги туғилган чақалоқлик даври (тана вазни кичик бўлган болалар учун).\nЭҳтиёткорлик билан: стенокардия III-IV функционал синфи, қандли диабет, артериал гипертензия, идиопатик ортостатик артериал гипотензия, ҳомиладорлик, лактация даври, кексалик ёши, 12 ёшгача бўлган болалар.\nҚон томирларни торайтирувчи (прессор) самарасини кучайиши трициклик антидепрессантларни, мапротилин, МАО ингибиторлари, шу жумладан фуразолидон, прокарбазин ва селегилин бир вақтда буюрилганида кузатилиши мумкин.\nГуанадрел ёки гуанетидин мидриатик ва прессор самарани кучайиши, артериал босимни ошиши ва аритмияларни ривожланиш хавфини чақиради.\nМаҳаллий анестетик бутакаин билан фармацевтик жиҳатдан номутаносиб.\nПрепаратни қўллаш даврида автотранспортни бошқариш ва диққатни юқори жамлаш ҳамда психомотор реакциялар тезлигини талаб этувчи потенциал хавфли фаолият турлари билан шуғулланишдан сақланиш лозим.\nКонтакт линзаларини тақадиган шахсларга, уларни тақиб юрган вақтда препаратни томизиш қилиш мумкин эмас.\nТизимли сўрилишни камайтириш учун эритмани инстилляция қилинганидан сўнг конъюнктива қопчасини 2-3 минут босиб туриш керак.\nПрепарат кекса ёшдаги шахсларда қўлланганида эҳтиёткорликка риоя қилиш керак, чунки тизимли ножўя таъсирлари кўпроқ шу ёш тоифасида ривожланади.\nКўз томчиларини болаларда ва кекса ёшдаги пациентларда такрорий қўллаш акс самарага – миозга ва мидриатик самарани сусайишига олиб келиши мумкин.\nФенилэфринни МАО ингибиторларини олаётган ёки уни бундан олдинги 3 ҳафта давомида олган пациентларга буюрилганда эҳтиёткорликка риоя қилиш керак, чунки улар симпатомиметикларнинг адренергик таъсирлари яққоллигини кучайтириши ва юрак қон-томир тизими томонидан бўладиган ножўя таъсирларининг пайдо бўлиши хавфини ошириши мумкин.\nЭмизикли оналарга ва ҳомиладорликда эҳтиёткорлик билан буюрилсин.\nГипотрофияли болаларга буюриш тавсия этилмайди.\nМаҳаллий қўлланганида одатда тизимли ножўя реакциялар юз бермайди, шундай бўлсада, керагидан ортиқ дозаларда, айниқса узоқ вақт қўлланганида, юрак ритмини бузилиши, артериал босимни ошиши, уйқусизлик, қўзғалиш, оқариш кузатилиши мумкин.\nСпецифик даволаш: гипертензив таъсирида фентоламин каби альфа-адреноблокаторларни 5-10 мг в/и, зарурат бўлганида такроран, юбориш мумкин.\n10 мл дан полиэтилен флакон-томчилагичларда.\n10 флакон-томчилагич картон блокда.\n8оС дан 25оС гача бўлган ҳароратда.\n2 йил. Очилганидан кейин флаконнинг ичидагиси бир ой давомида ишлатилсин.


Ўзбекистонлик талаба Сеулда ўтказилган «Quiz on Korea» танлови мутлақ ғолиби бўлди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nЎзбекистонлик талаба Сеулда ўтказилган «Quiz on Korea» танлови мутлақ ғолиби бўлди\nЎзбекистон давлат жаҳон тиллари университети талабаси Ҳамида Қаҳрамонова Жанубий Кореянинг Сеул шаҳрида ўтказилган «Quiz on Korea» танловида ғолибликни қўлга киритди. Бу ҳақда Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги матбуот хизмати хабар берди.\nЎзДЖТУ талабаси танловда муваффақиятли иштирок этиб, финалда мутлақ ғолибликни қўлга киритди ва 10 миллон вон (деярли 10 минг доллар) пул мукофоти билан тақдирланди.\nМаълумот учун, Ҳамида Қаҳрамонова ЎзДЖТУнинг филология факультетида корейс тили йўналиши бўйича 3-босқичда таҳсил олади. У жорий йилда KOICA ташкилоти томонидан ўтказилган корейс маданияти мутахассислари дастурида ҳам биринчи ўринни олиб, Жанубий Кореяга 80 кунлик таълим грантини қўлга киритган.\nЯнгиликлар » Жамият » Ўзбекистонлик талаба Сеулда ўтказилган «Quiz on Korea» танлови мутлақ ғолиби бўлди


Яссавий юрган йўлларда – Davronbek's blog\nPosted on September 16, 2017 September 16, 2017 AuthorDavronbek3 Comments\nАнчадан бери Жанубий Қозоғистонни, Туркистон ва Сайрамни кўриш, зиёрат этиш ниятим бор эди. Аллоҳ насиб этиб, бехос йўлим очилди. Ўзбек-қозоқ чегараси ҳақида жуда ваҳима қилишарди: ҳар бир буюмингни текширишади, навбат катта, 2 соатда чиқасан ва ҳ. Аллоҳга таваккул қилиб, йўлга чиқдим.\nАлҳамдулиллаҳ, чегаралар ҳам анча осон бўлиб қолибди. 1 соатга мўлжаллагандим, икки давлат чегарасидан 20 минутга қолмай ўтдим. Паспортдан бошқа ҳеч нарсамни текширишмади.\nЧегарадан ўтишингиз билан таксистлар туришади. Алмати, Чимкент, Сайрам, Туркистон ва бошқа шаҳарларга шу ернинг ўзидан тўғридан-тўғри транспорт мавжуд. Пулни ҳам шу ерда алмаштириб олиш мумкин. Овора бўлиб доллар олиб юрманг, бу ерда сўмни ҳам алиштиришади. 1 қозоқ тангаси = 24 ўзбек сўми. Пул алмаштиришда эҳтиёт бўлинг. Кўчадаги саррофлардан алмаштирманг. Сал юрсангиз ярим-расмий пул алмаштириш пунктлари бор. Шулардан алмаштириш ишончлироқ.\nТаксига ҳам дарҳол ўтириб олманг. Аввал машиналар тураргоҳига бориб, кузатинг, нархни билинг, ўзингизга қулайроқ ва тезроқ кетадиганига чиқинг. Таксида 2000 танга билан Туркистонга етиб олдим.\nТуркистон шаҳри дарвозаси\nМенга Чимкент ва Қизилўрда трассаси маъқул келди. Кўп жойлари янгиланибди, йўл-йўлакай таъмирлаш ишлари кетяпти. Йўл давомида бирон марта “ямага” дуч келмадик. Трассанинг ҳар 15 километрида транспортларни таъмирлаш учун чуқур йўлак ва бепул ҳожатхоналар ташкил этишибди. Йўл белгиларига катта эътибор қаратишган. Ҳар бир шаҳар, қишлоқ, дарё, кўл йўл кўрсатгичида белгиланган. Йўлдаги қайрилиш, меҳмонхона, АЁҚШ, ҳожатхона ва бошқа зарурий масканларга қанча метр қолгани йўл белгилари орқали кўрсатилган. Трассадаги онлайн тезлик ўлчагич узоқдан қанча км/соат тезликда ҳаракат қилаётганингизни кўрсатиб, огоҳ қилиб туради.\nДарвоқе, агар шахсий машинангиз билан сафарга чиқсангиз, Қозоғистон чегарасига ўтишингиз билан кундуз куни ҳам чироқни ёқиб юринг. Акс ҳолда 10000 танга штраф тўлашингизга тўғри келади. Камарни ҳам тақиб олинг. Йўлларда иложи борича, белгиланган тезликда юринг. Трасса четида ГАИ ходими кўринмайди, лекин улар машиналарида айланиб юришади. Агар йўл ҳаракати қоидаларига тўлиқ амал қилаётган бўлсангиз, хотиржам юраверинг. Қоида бузмасангиз, тўхтатишмайди.\nЎзбекистон чегарасидаги Жибекжолы (Ипак йўли) постидан Туркистон шаҳригача масофа 270 км. Туркистон 2017 йил турк дунёсининг маданий пойтахти бўлгани учун шаҳарда катта ободонлаштириш ишлари бажарилибди. Шаҳарнинг марказий проспекти бокс бўйича Сидней олимпиадаси (2000) чемпиони чимкентлик Бекзат Саттарханов номида экан.\nҲазрати Султон мажмуаси. Дарвоза. XIX аср\nТуркистонда ўзингизни бегона ҳис қилмайсиз. Қозоқча ёзувларни айтмаса ҳаммаси ўзимизникидек: уйлар, юзи иссиқ одамлар, машиналар (шимолдан фарқли ўлароқ, энг кўп тарқалган машина русуми Нексия экан). Қозоғистон Республикаси статистика қўмитасининг маълумотларига (2015) кўра, Туркистон шаҳрида истиқомат қилаётган 253 000 аҳолининг 36 фоизи ўзбеклардир (1897 йили ўзбеклар 79 фоизни ташкил этган). Маҳаллий қозоқ аҳолининг айтишича, шаҳарнинг ярим аҳолиси ўзбеклардир. Ҳали ўзбекча тушунмайдиган кишини учратмадим. Лекин шаҳарда биронта ўзбекча ёзувни кўрмадим. Қонунга кўра, ёзувлар давлат (қозоқ) ва расмий (рус) тилда бўлиши керак экан.\nСафар қиларканман, одатда, пиёда кезишни яхши кўраман. Пиёда юрганда кўп нарсаларни кузатишга, ўрганишга имкон бўлади. Одамлар, уларнинг кундалик ҳаёти билан йўл-йўлакай танишиб борасиз. Сафарнинг илк куни ҳам 12 км пиёда сайр қилдим. Ўзимни даштларда пой-пиёда кезиб, дунёнинг ярмини олган Темур аскарларидек ҳис қилдим.\nХожа Аҳмад Яссавий мақбараси\nДарвоқе, Жанубий Қозоғистон халқи Амир Темурни жуда яхши кўради. Туркистон яқинидаги бир шаҳар, бир қанча кўчалар Темур номи билан аталади. Менимча, Қозоғистоннинг энг муҳташам тарихий ёдгорлиги ҳам Амир Темур қурдирган Ҳазрат Аҳмад Яссавий хонақоҳидир. Бу тарихий ёдгорлик Темур қурдирган ва сақланиб қолган энг катта мажмуа ҳисобланади. Мен хонақоҳни расмда кўриб яхши тасаввур қилмаган эканман. Мажмуа ҳақиқатда муҳташам экан. Мақбара, масжид ва мадрасасини ўз ичига олган мажмуани Амир Темур шахсан лойиҳалаштирган, ўлчовларни чизиб бергани манбаларда келган. 1385 йили қурилиши бошланган мажмуа 1405 йили – Темур вафоти билан тўхтаб қолади. Мажмуанинг фақатгина кириш меҳроби тугалланмай қолган холос.\nХожа Аҳмад Яссавий мақбараси. Ён тарафдан кўриниши\nМажмуанинг кириш қисми меҳроби баландлиги 37,5 метр, деворининг қалинлиги 2 метр. Хонақоҳ девори қалинлиги 3 метр. Асосий гумбазнинг баландлиги 44 метр, диаметри – 20 метр. Мажмуа ичида мақбара, масжид, кутубхона, катта ва кичик сарой, 35 та ҳужра, қудуқхона, ошхона мавжуд.\nХожа Аҳмад Яссавий мақбараси. Орқа тарафи\nМажмуа хонақоҳига улкан той-қозон ўрнатилган. Бу улкан қозон Амир Темур буйруғи билан табризлик уста Абдулазиз ибн Шарафиддин томонидан 1399 йили Туркистон яқинидаги Қарноқ қишлоғида қуйилган. Қозоннинг вазни 2 тонна, сиғими 3000 литр, диаметри 242 см, баландлиги 162 см. Қозонни тайёрлашда мис, рух, олтин, кумуш, бронза, қўрғошин ва темир металларидан фойдаланилган. Той-қозоннинг ичида ҳеч қандай ёзув йўқ. Ташқи қисмига Қуръони каримдан оятлар, ҳадиси шариф, қозоннинг Амир Темур буйруғи билан Хожа Аҳмад Яссавий мақбараси учун қуйдирилгани ҳақида ёзув ва устанинг исми ёзилган.\nТарихий манбаларда келишича, ушбу улкан қозонда ҳафтада икки марта ҳалим пиширилган, у илм толиблари, бева-бечораларга тарқатилган. Той-қозон 1935 йили Ленинграддаги Эрмитаж музейига олиб кетилган, 1989 йили Туркистонга қайтарилган. Ҳозир қозоннинг усти қаттиқ плёнка билан ёпилган. Бир вақтлар қозоннинг ичига танга ташлаш урфга киргандан сўнг шундай қилишга мажбур бўлишган.\nХожа Аҳмад Яссавий мақбараси гумбази\nТемурнинг меъморлик қобилиятига яна бир марта тан бердим. Менимча, Темур қурдирган ушбу мажмуа олдида янги қурилган масжидларимиз ғариб бўлиб қолар экан.\nХожа Аҳмад Яссавий ва Робия Султон бегим мақбаралари\nХожа Аҳмад Яссавий мақбараси яқинида Мирзо Улуғбекнинг қизи Робия Султон бегим мақбараси жойлашган.\nРобия Султон бегим мақбараси\nХожа Аҳмад Яссавий мақбарасидан 120 метр жанубда “Хилват” ерости масжиди жойлашган. XII асрда қурилган, XX аср ўрталаригача фаолият юритган ушбу масжид яссавий сўфийларининг зикр мажлислари ўтадиган маскан ҳам бўлган. Хожа Аҳмад Яссавий 63 ёшга тўлгандан сўнг умрини мана шу масжидда ўтказган. “Девони ҳикмат” ҳам шу ерда ёзилган.\n“Хилват” ерости масжиди\nМасжид 18 та хонадан иборат бўлган. Бу ерда жамоатхона, масжид, хўжалик хонаси, хаммом, таҳоратхона, ошхона, чиллахона мавжуд.\n“Аҳмад Яссавий” жомеъ масжиди\n“Ҳазрати Султон” мажмуаси яқинида “Хожа Аҳмад Яссавий” жомеъ масжиди қад кўтарган. Бу жомеъ 2015 йили турк миллатидан Қозоғистон халқига ҳадя сифатида Туркия диёнат ишлари бошқармаси ва Диёнат вақфи томонидан қурилган.\n“Аҳмад Яссавий” жомеъ масжиди ички қисми\nСафарнинг учинчи куни қадимий Ўтрорга йўл олдик. Асосий зиёрат жойимиз Аҳмад Яссавийнинг устози Арслонбоб мақбараси бўлди. Мақбара Туркистондан 70 километр узоқликда, дашт ичида жойлашган.\nАрслонбоб ҳақида халқ оғзаки ижодида бир қанча афсоналар юради. Улардан бирида айтилишича, Амир Темур Аҳмад Яссавий мақбарасини қураркан, пойдевор йиқилаверади. Сўнг Темурнинг тушига Хожа Аҳмад Яссавий кириб, “Аввал устозим Арслонбобни обод қил” дейди. Амир Темур Арслонбобга мақбара тиклагандан сўнг, Туркистондаги мажмуани қуришни бошлайди.\nСоҳибқирон Темур тиклаган мақбара сақланиб қолмаган. Ҳозирги мақбара 1909 йили қурилган. Мақбара ичида Арслонбоб, унинг шогирдлари Қарғабоб ва Лочинбоб қабрлари жойлашган. Мақбара айвонининг ўнг тарафида масжид бор.\nМақбара атрофи қабристон бўлиб, у ерда ҳам янги-янги мақбаралар пайдо бўлган. Яссавий сўфийларидан Қурбон ота (1620-1710) ва партия ва давлат арбоби Ўзбекали Жонибек (1931-1998) мақбаралари шулар жумласидандир.\nҚурбон ота ва Ўзбекали Жонибек мақбаралари\nБу ерга зиёрат мақсадида борилса майли, лекин туризм мақсадида боришни тавсия қилмайман. Чунки йўли текис эмас, йўналиши ҳам ноқулай; чўлнинг ўртасида жойлашгани учун шамол; қишда совуқ ва ёзда иссиқ; тарихий ёдгорликлар деярли қолмаган.\n“Арслонбоб” жомеъ масжиди\nХудди Ўзбекистондагидек, Қозоғистонда ҳам сўнгги 30 йилда турли мозорлар, мақбара ва зиёратгоҳлар кўпайди. Улардан баъзиларининг тарихий асоси ҳам йўқ, халқ ривоятлари асосида бино қилинган мозорлар зиёратчиларнинг севимли масканларига, мозор эгаларининг эса мўмай бизнесига айланган. Ишонувчан баъзи авом халқ бу масканларга бориб, “мулла”ларнинг “ривоят” ва “тавсия”ларига лаққа тушмоқда.\nТуркистон шаҳридан 35 км шимолда Уккоша ота зиёратгоҳи жойлашган. 90-йилларгача бу ерда мақбара бўлмаган. 1990 йили мақбара тикланган. Маҳаллий аҳоли 22 метрли қабр эгаси саҳоба Уккоша бўлганлигига ишонади. Афсоналарга кўра, Уккоша ота жудаям ботир бўлган, унга қилич ҳам, ўқ ҳам таъсир қилмаган эмиш. Фақатгина намоз вақтида кучсиз бўлиб қолар эмиш. Уккошанинг душманлари уни намоз вақтида калласини олиб, масхара қилмоқчи бўлганда калла пастга юмалаб бир чуқурга тушиб кетганмиш. Шу ердан булоқ отилиб чиққан эмиш. Бу булоқ ерости йўллари орқали Маккаи мукаррамадаги Зам-зам булоғига туташармиш.\nҚудуқ устига ўтовга ўхшаган бино қурилган. Қудуқнинг чуқурлиги 22-25 м. Қудуқ билан ҳам боғлиқ бир қанча хурофотлар мавжуд. Қудуқда доим ҳам сув бўлавермайди. Қудуқнинг суви гуноҳларни ювармиш, агар қудуқдан сув чиқса, ниятлар ушалармиш.\nСаркарда саҳоба Уккоша ибн Миҳсон эса ҳеч қачон Туркистон тупроқларига келмаган. Баъзи тарихий манбаларга кўра, саҳобанинг қабри (бошқа манбаларда мақоми) Туркиянинг Қаҳрамонмараш ва Газиантеп шаҳарлари орасидаги Нуртоғи туманидадир.\n12-13 сентябрь кунлари Туркистон шаҳридаги Аҳмад Яссавий номидаги қозоқ-турк халқаро университетида “Турк дунёси адабий нашрлари муҳаррирларининг 7-конгресси”да қатнашдим. Унда Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон, Туркия, Эрон давлатларидан, Бошқирдистон, Татаристон, Гагаузия, Қрим ўлкаларидан 34 адабий нашр муҳаррирлари иштирок этди. Ушбу конгрессда илк бор Ziyouz адабий портали ҳам иштирок этди ва порталнинг тақдимоти бўлиб ўтди.\nМаросимда Евросиё Ёзувчилар уюшмасининг “Турк дунёсида йилнинг адабиёт кишиси 2016” мукофоти буюк ўзбек шоири ва ёзувчиси Шукруллога тақдим этилди. 96 ёшли Шукрулло домла конгрессга кела олмагани учун совринни топшириш ваколати менга топширилди.\n“Турк дунёсида йилнинг адабиёт кишиси” мукофоти\nКонгресс доирасида профессор Эргўбек Қулбек билан танишдим. У умр бўйи китоб йиққан, 350000$ га жой сотиб олиб, 40000 китобли “Туркий халқлар кутубхонаси” ва туркология музейини ташкил этган, ўзи яшайдиган 3 қаватли уйни болалар боғчасига берган қозоқ зиёлиси.\nЭргўбек Қулбек Сарсенўғли 1952 йили туғилган. Филология фанлари доктори, профессор. 60 дан ортиқ китоблар муаллифи.\nПрофессор Эргўбек Қулбек\nЭргўбек Қулбекнинг айтишича, у ташкил этган “Туркий халқлар кутубхонаси” ҳозирда академик, профессорлар ва талабаларнинг севимли масканига айланган. Кутубхонада асосан туркологияга оид китоблар, шунингдек, 20 дан ортиқ туркий тилдаги китоблар жамланган. Ноёб китоблар сони ҳам мингдан ошади.\n8 йилдан бери фаолият юритаётган кутубхонага давлат ҳам ёрдам беришни бошлабди: беш нафар кутубхоначига ойлик тайинлаб, кутубхона фаолиятини юритишга ёрдам беряпти экан.\n“Авваллари ўзбек, қирғиз, туркман, татар, бошқирд шоир-ёзувчилар билан турли семинар ва тадбирларда учрашганда улардан китоб сўраб олар, менга яна жўнатишларини сўрардим. Турли тиллардаги журналларга обуна бўлардим. Ўзбекистондан “Адабиёт ва санъат” ва “Шарқ юлдузи” келарди. Шу тариқа китоблар бир уйга сиғмай қолди. Ҳозир ҳам ҳар йили туркий тилли давлатларга сафар қилиб, багаж-багаж китоб олиб келаман” дейди Қулбек оға.\nКутубхонада 4000 дан ортиқ ўзбекча китоб мавжуд экан.\nҲозир Қозоғистонда Элбоши Нурсултон Назарбоевнинг “Келажакка назар: жамият онгининг янгиланиши” мақоласи қизғин муҳокама қилинмоқда. Мақолада Президент XXI асрда мамлакат тараққиётининг асосларини белгилаб берган. Унга кўра, Қозоғистонни энг ривожланган 30 давлатлар орасига киритиш асосий масала этиб белгиланган. Тараққиётга эса руҳий, илмий, маданий юксалиш, янгиланиш орқали эришишга асосий эътибор қаратилган.\nТарихий-маданий-этнография маркази. Туркистон\nМенга Назарбоевнинг баъзи таклифлари ёқди:\n– ҳар бир қозоқ энг камида 3 та тил билиши керак, инглиз тилини оммавий ўрганиш керак;\n– 2025 йилгача тўлиқ лотин ёзувига асосланган қозоқ алифбосига ўтиш;\n– “Янги гуманитар билимлар. Қозоқ тилида 100 янги дарслик” лойиҳаси. Бунда тарих, политология, социология, фалсафа, психология, маданиятшунослик, филология каби соҳаларга оид дунёда энг яхши дея тан олинган 100 та китоб-дарслик танлаб олинади ва қозоқ тилига таржима қилинади. 2018/2019 ўқув йилида ушбу янги китоблардан фойдаланилади. Бу лойиҳани амалга ошириш мақсадида “Миллий таржима бюроси” очилади. 5-6 йилдан кейин бу лойиҳа албатта самарасини беради.\n– “Замонавий Қозоғистонинг энг нуфузли 100 кишиси” лойиҳаси. Бунда мустақиллик йилларида ўз соҳасида улкан муваффақиятларга эришган қозоғистонликлар ҳақида маълумот берилади. Бу ёшлар учун мотивация вазифасини бажаради. Буни вилоятларда ҳам алоҳида ташкил қилиш режалаштирилган.\nСафарнинг тўртинчи куни Туркистон билан хайрлашиб, кўҳна Сайрам сари йўл олдим. Туркистон шаҳри вокзалидан Чимкент шаҳрига маршрутда 800, таксида 1000 тангага етиб олиш мумкин.\nСайрам аввал Жанубий Қозоғистон вилоятининг Сайрам туманига қарашли қишлоқ эди. 2014 йили Чимкент шаҳрига қўшиб юборилган. Археологлар Қозоғистоннинг энг қадимий шаҳарларидан ҳисобланган Сайрамнинг (тарихда Исфижоб, Сарём, Мадинатул байзо, Еттикент, Ўрунгкент номлари билан аталган) ёшини 2000 дан ошишини айтадилар. Қишлоқ марказида Амир Темур томонидан қурдирилган Абдулазиз-боб мақбараси сақланган (Абдулазиз-боб Сайрамга Исломни олиб келган араб фотиҳларидан).\nАбдулазиз-боб мақбараси. Сайрам\nСайрамни машҳур қилган яна бир сабаб бу ерда Хожа Аҳмад Яссавийнинг туғилганидир. Аҳмад Яссавий илк таълимни Сайрамда Шайх Шаҳобиддин Исфижобийдан (Оқота бобо) олган. Сайрамда Хожа Аҳмаднинг бобоси (Маҳмудхон ота), отаси (Иброҳим ота) ва онаси (Қорасоч момо) мақбаралари жойлашган.\nИброҳим ота зиёратгоҳи. Сайрам\nСайрам Қозоғистоннинг ўзбеклар истиқомат қиладиган энг катта қишлоғи бўлган. 50000 аҳолининг 95 фоизи ўзбеклардир. Қишлоқда 11 та ўзбек мактаби, ўзбек драма театри (2003 йили очилган) фаолият юритади. Сайрам музейига киришни ҳам тавсия этаман. Бу маскан Сайрам тарихи ва бугуни ҳақида бой экспонатларга эга.\nЧимкентдан Жибекжолы (Черняевка) постигача таксилар 1000 тангага ташлаб қўяди. Қозоғистон-Ўзбекистон чегарасидан ҳам жуда тез чиқдим. Қозоқ божхоначилари баъзи йўловчиларнинг юклари ва баъзиларнинг чўнтакдаги пулларини ҳам текширмоқда. Мени текширмай, тез ўтказиб юборишди.\nБу ердан илк марта ўтаётганларга эслатма: чегарадан чиқишингиз билан турадиган саррофлардан пул алмаштирманг, улар валютани шаҳарга қараганда арзонроқ нархда сотиб олади. Ундан кўра, шаҳарда банкда алмаштирганингиз бехавотирроқ. Чегарадан чиқишингиз билан таксистлар ҳам ёпишишга ҳаракат қилишади. Улар ҳам сиздан кўпроқ пул ундиришга ҳаракат қилишади. 500 метр пастга тушсангиз, маршрут-Дамаслар бор. 1500 сўмга Юнусободга (Универсам) етиб олишингиз мумкин.\n11-14 сентябрь, 2017 йил\nТошкент – Туркистон – Сайрам – Чимкент – Тошкент\n← Previous Previous post: Истанбул оҳанрабоси\nNext → Next post: “Бошинг оғрияптими, болам?”\n3 thoughts on “Яссавий юрган йўлларда”\nМирякуб Кобилов says:\nАввало салом алайкум Давронбек! Сафар хотираларингизни мазза қилиб ўқидим. Жуда мазмунли ёзилган. Фотоларингиз ҳам мукаммал даражада. Мен ҳам 2018 йилнинг 30 сентябрдан – 8 октябргача велосипедда Тошкентдан Туркистонга Шаулдер, Ўтрор- Арслонбоб йўли орқали сафарга чиққан эдим. Йўл хотираларим, Ўтрор тарихига бағишланган қисми “Дунё ўзбеклари” интернет газета сайтида босилди. Саломат бўлинг. Ҳурмат билан Мирёқуб Қобилов.\nукиб мазза килдим шундок яхши нарсаларни ёзибсиз,илмингизни оллох зиёда килсин.хамма истак хохишларизни Oллох ижобат килсин.\nАссалому алейкум Давронбек. Макола яхши чикибди, рахмат! Арслонбоб макбарасини 1909 йилда кайта тиклаган Мусопир угли Холмирза Туркистоний мени бобом буладила. Якинда бориб келдик, Туркистонда котта курилишлар булмокда яна икки йилдан кейин бундан-да гузал булади!\nKundalik mulohazalar (151)


Эфраим Лессинг ва “Гамбург драматургияси” - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанСанъатЭфраим Лессинг ва “Гамбург драматургияси”\nXVIII асрда немис театри эришган улкан муваффақиятлар Готхольд Эфраим Лессинг ижоди билан бевосита боғлиқ. Унинг ижоди маърифатпарварлик даврида Германия адабиёти, драматургияси ва театр санъати ҳамда назариясининг маърифатпарварлик реализми ва танқидий реализмга ўтиш йўлларини белгилаб берди. Лессинг ижодида немис драматургияси ва театри янада ўзига хослик касб этди.\n1729 йили 22 январда Саксониядаги Каменце шаҳрида руҳоний оиласида туғилган Лессинг санъат оламига Гамбургдаги Каролина Нейбер театри орқали кириб келади. Унинг дастлабки классицизм руҳида ёзилган етти пьесасидан учтаси шу театр саҳнасида қўйилади.\nЭфраим Лессинг ижодининг илк даврида театрга пьесалар ёзиш билан бир қаторда журналистлик, таржимонлик ва театр назарияси билан ҳам шуғулланади. Германияда классицизм оқими авж олган, жаҳолат, алдов, бузғунчилик, билимсизлик жамиятга кескин таъсирини кўрсатаётган шароитда Лессинг маърифатпарварлик реализми ғояларини илгари сурган ижодкорларнинг йўлбошчиларидан бири сифатида майдонга чиқади. Ижодкор ўзаро тенглик, адолат ва ҳақиқат ғояларини қўзғолонлар орқали эмас, балки инсонни маърифатли қилиш, маънавий камолотга етказиш йўли билан рўёбга чиқариш мумкин деб ҳисоблаб, бу ғояни зўр эҳтирос ва жасорат билан олға суради. Шу боис 1960 йилларга келиб, Лессинг нафақат Берлинда балки бутун Германияда санъат назариётчиси сифатида шуҳрат топади.\nXXIII асрнинг 60–70 йилларида Лессингнинг драматургия ва эстетика соҳасида олиб борган изланишлари Германиядагина эмас, бутун Европада илмий ва бадиий кашфиётга айланади. Айниқса, унинг тасвирий санъат билан поэзия орасидаги чегара масаласига бағишланган “Лаокоон” рисоласи катта шуҳрат топди.\nЛессингнинг “Чин санъат инсондан бошланади, бадиий ижоднинг бош вазифаси инсон дард-алами, эзгу интилишларини акс эттиришдан иборат” деган ақидаси янги авлод ижодкорлари учун дастуруламалга айланди. Унинг фаолиятида инсонни ҳимоя қилиш, шахс эркинлиги учун кураш асосий ўрин тутади.\nЭфраим Лессинг ижоди билан Германияда театрлар фаолиятига катта таъсир кўрсата олувчи профессионал театр назарияси шаклланади. У бутун фаолияти давомида турли мавзуларда пьесалар, спектаклларга тақризлардан тортиб, немис драматургияси ва театри тарихи, ҳозири ва келажагини қамраган, театр санъатининг тараққиёт йўллари тадқиқ этилган назарий ва амалий умумлашма мақолалар яратди.\n1767–1768 йилларда театр фаолияти ҳақидаги назарий қарашлари акс этган машҳур “Гамбург драматургияси” рисоласини яратади. Ушбу китобнинг дастлабки қисмида театр репертуари ва актёрнинг ижро санъати ҳақидаги фикрлари назарий асосланади. У аввало актёрдан жисмонан бақувват, кенг имкониятли, айни чоғда юксак билим соҳиби, чуқур фикр юрита оладиган, маърифатпарварлик даврининг жаҳолат учун кураша оладиган кучли шахси қиёфасини яратишни талаб этади. Шу билан бирга ҳиссиёт билан ақл-заковатни уйғун ҳолда кўрсатишни тўғри деб билади. Ақли расо актёр асарнинг мазмуни, қаҳрамон вазифасини чуқур англаб, ўзида кечирган ҳолда ҳиссиётга берилади, деб билади. У классицизмга хос дабдабабозлик, совуққонлик, изоҳчилик театр санъати учун буткул зид дея изоҳлайди. Айниқса, уч бирлик қоидаси инсоннинг ички кечинмаларини, хоҳиш-интилишлари, буюк мақсадлари, орзу-ҳаваси, севги-муҳаббатини борича кўрсатишга тўсқинлик қилади, деб билади. Шунинг учун ҳам маърифатпарварлик даврига хос ақл-идрок устунлиги ғояларига хайрихоҳлик билдиради. Шу тариқа “ҳиссиётли” актёрга ишончсизлик билан қарайди. Ҳис-туйғуни зоҳиран, сиртдан намоён этувчи актёр театр учун фойдалироқ деб билади. Бундан ташқари, актёрлик техникасининг ўзи ҳам актёрда саҳна санъати учун зарур ҳис-туйғу ҳосил қилиши мумкин, деб ҳисоблайди.\nЛессингнинг назарий қарашлари ҳам тадрижий равишда ўзгариб, сайқаллашиб боради. Унинг адабий ва театр санъатига оид қарашлари исёнкорлик руҳи билан суғорилган маърифатпарварлик реализмини ҳимоя қилишдан бошланиб, кейинчалик у танқидий реализм даражасига етиб боради. Лессинг театрга “фақат кўнгилочар, дам олиш маскани” деган қарашларга қарши кескин курашиб, унинг юксак ижтимоий функциясини ҳимоя қилади. У классицизмга хос тантанаворликни рад этиб, театрнинг демократлашуви, саҳнада ҳаёт ҳақиқати тантанаси учун курашган. Репертуар театрнинг ғоявий йўналишини, мафкуравий табиатини ифода қилувчи белги эканини таъкидлаган. У актёрни мустақил ижодкор, шоир ва драматург билан баробар даражада масъулиятга эга санъаткор, деб таърифлайди.\n“Гамбург драматургияси” китобининг аксарият қисмини Лессингнинг драматургия ҳақидаги фикр-мулоҳазалари ташкил этади. У 1759 йили яқин дўсти билан ҳамкорликда ташкил этган “Энг янги адабиёт ҳақида ёзишмалар” номли журнал саҳифаларида француз классицизми Германия учун буткул зид ва зарарли эканлиги хусусидаги фикрларини очиқ-ойдин баён этиб боради. Лессинг классицизмнинг ҳеч қандай тур ва шаклини қабул қилмайди. Аксинча, классицизм шунчаки ўрнини замонавийроқ санъатга бўшатиб бериши лозим бўлган, умри тугаган услубгина эмас, балки, умуман, санъат табиатига зид деб билади. Шунга қарамай, Лессинг ўз ижодида дастлаб классицизм услубидан бутунлай қутула олмайди. Аммо немис маърифатпарварлик санъатига классицизм ўз таъсирини ўтказиб турган бир шароитда замондошлари орасида эски санъат ақидаларидан узоқлашиш ғоясини сингдиришга эришади.\nЛессинг ўзининг назарий қарашлари каби драматургиясида ҳам инсон эркинлиги ва баркамол шахснинг ҳаётда тутган ўрнини мустаҳкамлашга эътибор қаратади. Асарлари орқали жамиятдаги жирканч иллатлар – ноҳақлик, худбинлик, жаҳолат, бузғунчилик, манманлик, нобакорликни фош қилишга интилади. Шу боис унинг асарларида кўп жанрлилик кузатилади. У деярли барча жанрларда самарали ижод қилади. Унинг ҳар бир асари ўз даврида ва бугунги кунда ҳам ўз қадр-қиймати ва мавқеини йўқотмай келаётир. Ҳар бир асари томошабинни фикрлашга, хулоса чиқаришга, дунёга теран нигоҳ билан боқишга ундайди. “Ойимқиз Сара Сампсон” асари томошабинларда маҳзунлик, кўзёш пайдо қилса, “Минна фон Барнихельм” асари кулдиради, руҳий ором бахш этади. “Эмилия Галотти” трагедияси кўнгилни мусибат оҳангига банд қилса, “Донишманд Натан” асари кишини чуқур ўйга толдиради. Бу эса унинг инсонлар дарду-ҳасратларининг туб илдизларини тушуниб етганлигидан, неки содир бўлмасин, инсонларни ёруғ кунлар сари чорлаганлигидан далолат беради.\nЛессинг бошқа ақидалар яратиш мақсадида классицизм ақидаларига қарши курашмайди. Аксинча, драматург сифатида ўз диди ва бадиий имкониятларининг нақадар кенглигини намойиш этади. Драматургнинг “Ойимқиз Сара Сампсон” асарида ҳам инсоннинг эркин эҳтирослари биринчи ўринга олиб чиқилади. Асарда икки маъшуқа орасида гангиб қолган аслзода Мелефонтнинг аянчли тақдири ҳақида ҳикоя қилинади. Унинг биринчи маъшуқаси эндигина унинг тузоғига илинган жабрдийда қиз Сара Сампсонни заҳарлаб ўлдиради. Мелефонт эса қизнинг жасади тепасида ўзини-ўзи нобуд қилади.\nЛессинг қаҳрамонлари шу қадар жўшқин ва эҳтирослики, бу томошабин қалбини ларзага солади. Унинг асарларида хатти-ҳаракат анча шиддатли ва кўламлилиги билан ажралиб туради. У ушбу асарида ҳис-туйғу мавжини кўрсатибгина қолмай, инсонларнинг аянчли тақдири орқали жамиятда авж олаётган худбинликнинг асл сабабларини фош этишга интилади. Лессингнинг ҳақиқий қаҳрамони Сара Сампсондир. У худбинликдан холи, ҳақиқий севги соҳибаси, кўнгли пок, инсоний туйғулар эгаси сифатида гавдаланади. Драматург худбин, бебурд кимсага кўнгил қўйган хоксор, юксак ахлоқли бу қизнинг фожеали тақдири мисолида эски ақидаларни маърифатпарварлик мафкураси орқали сиқиб чиқариш кераклигини бадиий ифодалаб беради.\nЛессинг 1760–1765 йиллари Береславль шаҳрида дўсти генерал Тауэнцин қўлида губерня котиби бўлиб ишлайди. Бу ерда ўтказган умумевропа урушидан кейинги етти йиллик умри давомида кўрган кечирганларини 1763 йили “Минна фон Барнхельм ёки Сарбознинг бахти” номли комедиясида акс эттиришга киришади. Асар қаҳрамонларини ҳам Германиядаги ҳарбий муҳитдан излаб топади. Немис халқининг миллий бирлиги, яхлитлиги ғояси билан суғорилган мазкур асар биринчи немис комедияси сифатида эътироф этилади. Унда саксониялик Минна хоним билан прус зобити майор Телгейем ўртасидаги самимий муҳаббат тасвири орқали немис князликлари орасидаги ўзаро адоват, қирғинбарот урушлар эл-юртга фақат вайроналик келтирувчи ноинсоний ҳаракатлар экани фош этилади. Прус майори Телгейм таслим бўлган Силезия шаҳрига Пруссия томонидан солинган уруш товонини ўз пули ҳисобидан тўлайди. Унинг рақиб томонга бундай хайр-эҳсон кўрсатишидан шубҳага тушган прус бошлиқлари Телгейм устидан жиноий иш қўзғайдилар. Айбсиз айбдор майор оғир аҳволга тушиб қолган бир пайтда севгилиси Минна келиб, уни терговдан қутқариб қолади. Пьеса севишганларнинг бахтли учрашуви билан якун топади.\nЛессинг 1772 йили ўн беш йил аввал режалаштирган “Эмилия Галлотти” фожиасини ёзиб тугатади. Ушбу асар маърифатпарварлик даврида Германияда жабр-зулмга қарши қаратилган биринчи драма сифатида эътироф этилади. Лессинг пьесага ёрқинроқ сиёсий тус бериб, жамият бошқарув тизимининг инсонийликка хилоф асосга қурилганлигини кўрсатиб беради. Асар қаҳрамони шаҳзода Хеттори Гонзаганинг нияти қанчалик беғараз бўлмасин, уни ҳокимият йўлдан оздириб, ўзгаларнинг қўли билан ёвузликка қўл уради. У Апианини ўлдириб, Эмилиянининг ўзини ўзи нобуд қилишига сабабчи бўлади. Эмилия ёвузликка қарши норозилиги ва инсонийлик шаънини ўлим билан тасдиқ этади. Пьеса ёзувчининг ўзи кутган муваффақиятни келтирмайди. Шундан сўнг Лессинг асар ёзмасликка аҳд қилади. Лекин бир неча йилдан сўнг шароит уни бу аҳдидан воз кечишга ундайди. Геце исмли руҳоний билан илоҳиёт хусусида жиддий мунозарага борган Лессинг яна ўзининг синашта минбари-театрига қайтиб “Донишманд Натан” номли сўнги пьесасини 1779 йили ёзиб тугатади. Ушбу асар 1801 йили Веймар театрида қўйилганида, Гёте спектаклга муносабат билдириб “акс этган сабр-тоқат, афсус ва надомат туйғулари халқлар қалбида муқаддас туйғулар бўлиб қолгусидир”, деган фикрларни айтади. Ҳақиқатдан ҳам бу пьеса драматургнинг асарлари орасида жуда таъсирчан бўлиши билан бирга, муаллифнинг маърифий-фалсафий драмага қайтганлигини кўрсатади. Пьеса теран инсоний ғояларга, образларга бойлиги билан саҳнадан мустаҳкам ўрин эгаллайди.\nЛессинг пьесада диний тортишувларга урғу бермайди, балки адоватчи руҳоний Гецега ажиб бир олам маънавиятини қарши қўяди. Драматик достон шаклида ёзилган ушбу асарда насронийлардан жабр кўрса-да, насроний қизни катта қилган яҳудий Натаннинг черков пешвоси тазйиқига учраши, қизнинг аланга ичида роҳиб томонидан қутқариб олиниши, охири қиз ва роҳибнинг султон Салоҳиддиннинг ёшлигида йўқолган акасининг фарзандлари бўлиб чиқиши аён этилади. Бир қарашда оддийгина бўлиб кўринувчи воқеа остида рўй берган қонли диний тўқнашувларнинг асорати бўртиб туради. Бу ерда черков Пешвоси (патриарх) Оллоҳ номидан сўзлаб, ўзини насронийликнинг таянчи, фатвочиси тарзида кўрсатади. Роҳиб унга “Натан мурғак бечора болани ота бўлиб балоғатга етказгани учун жазога маҳкумми?”, дея савол бераркан, Пешво “Фарқи йўқ, болани йўқчилик азобидан Оллоҳнинг ўзи қутқаради, Натан насроний қизни ўз билганича катта қилгани учун ўтда ёндирилиши керак”, дея инсонийликни оёғости қилади, кишиларни янги қонли тўқнашувларга даъват этади. Султон Салоҳиддиннинг “Оллоҳ муруввати инсон орқали ижобат топгуси”, деган сўзлари Пешво учун қуруқ сафсата бўлиб қолаверади.\nЛессинг асарларида илгари сурилган инсонийлик, маърифатпарварлик ғоялари ўзбек театри назаридан ҳам четда қолмади. 2003 йили “Донишманд Натан” пьесаси шоир ва таржимон Мирпўлат Мирзо таржимасида Ўзбек Миллий академик драма театрида режиссёр Авлиёқули Хўжақулиев томонидан саҳналаштирилди. Театршунос С.Турсунбоев ўзининг “Лессинг билан илк учрашув” мақоласида режиссёр спектаклда образли саҳнавий ечим топганлигини ва бу ечим спектаклнинг яхлитлигини, сунъий, зўракиликдан холилигини таъминлаганлигини эътироф этади. Асар қаҳрамонларидан бири Реха образини Ўзбекистон халқ артисти Гавҳар Зокирова болаларча эркаланиб сўзловчи, ҳаётга энтикиб, завқ-шавқ билан қаровчи беғубор қиз тарзида намоён этади. Ўзбекистон хизмат кўрсатган артист Жамшид Зокиров бош қаҳрамон Натан образини талқин этган. У Натаннинг донишмандлигини кўз-кўз қилиш йўлидан бормайди, аксинча, уни босиқ, қалбан нотинч, хокисор инсон сифатида талқин этади. Актёр Шуҳрат Нуралиев Роҳибнинг шогирди сифатида ўзини-ўзи англаш тарзини, яъни, бир томондан Пешво раъйига бўйин эгиш ва иккинчи томондан ўзини шахс сифатида барбод қилмаслик жиҳатларини очишга ҳаракат қилади. Саҳнада ҳар бир қадамини салмоқлаб ташлаши, амрона сўзлашида Қуддус черкови Пешвосининг қотиб қолган мутаассиб шахс тимсоли Т.Мўминов сиймосида намоён бўлади.\nАсосийси, спектаклда Ғарбу Шарқда рўй бераётган қонли можаролар, Оллоҳ номидан сўз очиб, диннинг асл инсонпарварлик моҳиятига буткул зид фанатизм, терроризм, гиёҳвандлик, одам савдоси каби даҳшатларни келтириб чиқарувчи сафсатабоз кимсаларнинг қабиҳона ҳаракатлари намоён бўлади. Инсон умидсиз яшай олмайди. Асар ҳам можаролар барҳам топиб, умидбахш лаҳзалар билан якунланади. Лессингнинг назарий қарашлари ва драматургиясида олға сурилган мақсаднинг юксаклиги ҳам, унинг ижодкор сифатидаги буюклиги ҳам шунда.\nЛессингга ушбу пьесанинг 1779 йили нашр этилган нусхасини кўриш насиб этди, холос. У 1781 йили вафот этади. Асар муаллиф вафотидан уч йил ўтгандан кейин саҳналаштирилади. Гейне айтганидек, “Лессинг бутун Германиянинг ғурури, бахти, меҳр-оқибатининг рамзи” сифатида тарихга муҳрланиб қолди. Унинг ижоди немис маърифатпарварлик театри ва драматургиясининг кейинги даври учун дастуруламал бўлиб хизмат қилди.\nЎзбекистон давлат санъат ва маданият институти катта ўқитувчиси\n«Жаҳон адабиёти» журнали, 2018 йил, 1-сон\n← Аввалги Аввалги 2020 йилда Ziyouz порталида энг кўп ўқилган китоблар, мақолалар, ҳикоялар, шеърлар\nКейинги → Кейинги: Баҳром Рўзимуҳаммад, Сайёра Солаева. “Жаранглаб туради парвозларимиз!..” (2018)


АҚШнинг энг қиммат авиаташувчи кемаси фойдаланишга қабул қилинмади\n13:22 / 26.07.2016\nАҚШда, мамлакат тарихидаги энг қиммат авиаташувчи кема ҳисобланувчи CVN-78 «Жеральд Р. Форд» жанговар сафга қабул қилинмади, деб хабар қилмоқда CNN телеканали Пентагон синовлар ва баҳолаш бошқармаси бошлиғи Майкл Гилморнинг ҳисоботига таянган ҳолда.\nҲужжатда айтилишича, самолётлар кема палубасидан ҳавога кўтарилганда ва унга қўнишда қийинчиликларга дуч келмоқда. Шунингдек, ўточиш аслаҳаларини кўчиришда ҳамда парвозларни бошқаришни ташкил этишда муаммолар пайдо бўлган. Бундан ташқари, кеманинг ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимида носозликлар кузатилган.\nГилмор қайд этганидек, мазкур камчилик ва нуқсонлар бартараф этилмаса, авиаташувчи кеманинг жанговар ҳаракатларда самарали иштирок этиш имконияти сезиларли пасаяди.\nЮқоридаги муаммоларни бартараф этиш учун кеманинг самолётлар учиш-қўниш йўлагини қайта лойиҳалаш талаб этилади. Шу мақсадда, Гилморнинг фикрича, «Жеральд Р. Форд»нинг Америка ҳарбий денгиз флоти таркибига қабул қилиниши 2017 йилгача ортга сурилади.\nСНН телеканалига кўра, 2009 йилдан бери қурилаётган мазкур кеманинг таннархи 13 млрд доллар атрофидаги маблағни ташкил этмоқда.


“Етти ўлчаб, бир кес” мақолини амалда қўллайик\n“Тартибга бош эгган қул бўлмайди”. Бауржан Мўмишулининг ушбу ҳикматли сўзига жамоат кенгаши аъзолари чин дилдан “амал қилган” шекилли. Бундай дейишимизга сабаб, ўтган сешанба куни ўтиши керак бўлган кенгаш йиғилиши кейинга қолдирилди. Чунки, йиғилишга кенгаш аъзоларининг ярми келмаган. Жума куни кенгаш раиси Ў. Мелдеханов тартиб масаласини кўндаланг қўйди. Сабаби, жамоат кенгаши халқ билан ҳукумат орасидаги “олтин кўприк”. Шу боис тартибни менсимайдиган кенгаш аъзоларига бу ерда ўрин йўқ эканини қатъий таъкидлади. Шу куни кенгаш аъзолари саккизта масала муҳокама қилишди. Шулардан бири – субсидия масаласи.\nДавлатнинг ушбу имтиёзидан барча хўжаликлар бирдай фойдалана олмаётгани, устомонларнинг субсидиянинг кўпгина турларини олиб, маблағдан мақсадли равишда фойдаланаётгани айтилди. Кенгаш аъзоси Д. Абиш бундай осон “ўлжа”га эга бўлганларнинг рўйхати ОАВ саҳифаларида эълон қилиниши зарурлигини тавсия этди.\nШаҳар ва қишлоқларни ободонлаштириш юзасидан вилоят энергетика ҳамда уй-жой коммунал хўжалиги бошқармасининг раҳбари М. Марайимни кенгаш аъзолари саволга тутдилар. Сўзга чиққан фаол жамоатчи Ж. Ўтегеннинг таъкидлашича, шаҳарнинг бугунги аҳволи талабга жавоб бермайди. Йил бошидан кўплаб ободончилик тадбирлари ўтказилса ҳам, шаҳар тозалиги кўнгилдагидай эмас. Ачинарлиси, бундай ноқулайликлар вилоят марказининг барча даҳаларида кўзга ташланади. Раҳбарият назоратни сусайтирса, фуқаролар ҳам она шаҳрига жон куйдирмайди, шекилли. Бошқарма раҳбари бундай лоқайдликларга келажакда йўл бермасликларини таъкидлади. Сўнг, вилоят ҳокими девони раҳбарининг вазифасини бажарувчи Қ. Қунанбаев “Жанубий Қозоғистон вилоятининг “Фахрий фуқароси” унвонини йил сайин 25 кишигача бериш тўғрисидаги вилоят маслаҳатининг 2009 йил 23 апрелдаги 17/215-VI қарорига ўзгариш киритишни тавсия этди. Таклиф ўринли, лекин бу фахрий унвон қандай меъёрларга асосланиши керак, деган савол жавобсиз қолмоқда.\nДарҳақиқат, бугунгача шундай эҳтиромга эга бўлганларнинг қаторида эл оғалари билан бирга санъатга кечагина кириб келган хонандалар ва халқига қайси меҳнати сингганини ўзи ҳам яхши тушунмайдиган ёшлар ҳам кўп. Бироқ, чин маънода ҳурматга лойиқ, эл корига камарбаста фуқаролар орамизда етарли. Уларни ким билиб, ким эслаяпти?\nКенгаш аъзолари қизғин муҳокама қилган масалалардан бири – 2017-2018 ўқув йили учун техникавий ҳамда касбий мутахассислар тайёрлаш жараёни бўлди. Вилоят таълим бошқармаси вакили Роза Эргашеванинг маълум қилишича, бунга вилоят бюджетидан 11 084 ўрин, республика хазинасидан 4 584, жами 15 668 ўрин ажратилган. Туман, шаҳар ҳамда бошқармалардан 87 мутахассисликка 14 374 талаб тушган. Уларни ўқитишга ҳозирнинг ўзида минтақамиздаги 60 коллеж ариза берган. Унинг 40таси – давлат, 20таси – хусусий коллеж. Асосийси, шунча боланинг касбий билимини ривожлантиришга жуда кўп маблағ сарфланади. Мутахассис тайёрлашга ажратиладиган маблағга келганда кенгаш аъзоларининг фикри бир жойдан чиқмади. Кенгаш аъзоси Бўлат Нажиметдинули йил сайин кўп маблағ сарфланадиган мутахассис тайёрлаш тадбири номигагина бажарилаётганига тўхталди.\n– Йил сайин давлат топшириғи билан билим олган битирувчилар таълим даргоҳларини тамомлайди. Бироқ кўпчилигининг билим даражаси паст. Шу сабабдан, биздаги тадбиркорлар улар билан ҳамкорлик қилишни исташмайди. Масалан, мен Москва ва Киев шаҳридан мутахассис ёллаяпман. Яъни, малакали мутахассисни ўзимиздан топмагандан сўнг, чорасизликдан шуларни жалб этишга тўғри келди. Бизнинг битирувчилар ҳам шулар каби “серқирра” бўлса, керакли мутахассисни узоқдан изламас эдик. Бу биринчидан. Иккинчидан, туман, шаҳарлардан тушадиган аризаларнинг кўпчилиги қоғоздаги рақамларгина. Қаерга қандай мутахассис кераклиги тўғрисида улар томонидан назорат ишлари ўз даражасида юритилмайди. Шу сабабли, йил сайин кераксиз кадрлар тайёрланмоқда.\nДарҳақиқат, бу масалада камчиликлар етарли. Масалан, рўйхатга киритилган 87 ихтисослик қаторида имомлик ҳам бор. Бизни ўйлантираётгани вилоят таълим бошқармасидагилар дин ходимлари техник мутахассислик тоифасига кирмаслигини билишмайдими? Ёки улар имом билан муҳандисни ажрата олишмайдими?\n“Келишиб бичилган тўн калта бўлмайди”. Шундай масалаларнинг жамоат кенгашида кўрилгани мақсадга мувофиқдир.\nС. ШАРИФБОЕВА, 2017-07-28, 20:07 176


Сешанба, 28 Апрел\nКоронавирус сабаб Лионель Месси 50 миллион доллар, Криштиану Роналду 20 миллион доллар йўқотди. МБA юлдузи Леброн Жеймсга ҳар бир қолдирилган ўйин 300 минг долларга тушмоқда. Миллий хоккей лигаси ўйинчилари эса маошларининг 25 фоизидан ажралишлари мумкин. Forbes коронавирус келтириб чиқарган молиявий инқироз сабаб машҳур спортчилар қанча зарар кўришини ҳисоблаб чиқди.\nКоронавируснинг зарари аввало катта спортда сезилди. Жамоалар «жон сақлаб қолиш учун» харажатларини камайтириши керак эди. Катта жамоаларда харажатларнинг аксар қисмини атлетларнинг маоши ташкил қилади. Клублар спортчилар билан келишган ҳолда маошларни қисқартиришга мажбур бўлди. Катта мусобақалар ўтказилмаётгани сабаб спортчилар мукофот пуллари ҳам олишмаяпти. Хўш, коронавирус спортчиларнинг даромадига қандай таъсир қилди?\nЕвропанинг аксар клубларида футболчилар маошларининг қисқаришига ўзлари рози бўлишди. Масалан, «Барселона» футболчилари маошлар қисқаришига ўзлари ташаббус кўрсатишди. Каталония суперклуби коронавирусгача бир йилда умумий 858 миллион доллар харажат қилар ва ундан 600 миллион доллари маошларга сарфланарди. Клуб инқироз сабаб маошларни 70 фоизга камайтирди.\n«Барселона» сафида дунёнинг энг кўп маош олувчи спортчиси Лионель Месси ҳаракат қилади. Forbes маълумотига кўра, унинг йиллик даромади реклама шартномалари билан бирга 127 миллион долларни ташкил этади. «Барселона» эса Мессига бонуслар билан бирга йилига 80 миллион доллар тўларди. Инқироз сабаб Месси 50 миллион доллар йўқотадиган бўлди.\nКриштиану Роналду ҳам «Ювентус»даги жамоадошлари билан март ойидан июнгача бўлган 4 ойлик маошларидан кечадиган бўлди. Бу эса «Ювентус»га 97 миллион доллар тежаш имконини беради. Клуб шу тариқа маошлар 30 фоиз қисқаришига эришган. Ўтган йилги даромадларга кўра, Роналду учун 30 фоиз маош 20 миллион доллар дегани. Маълумот учун, у ўтган мавсумда реклама шартномалари билан бирга 109 миллион доллар ишлаган.\nФранция юқори дивизиони клублари апрелдан бошлаб футболчиларни вақтинча ишсиз мақомига ўтказишди. Бу эса маошлар автоматик тарзда 30 фоизга камаяди деганидир. Клублар профессионал футболчилар кенгаши ва мамлакат молия вазирлигидан маошларни яна камайтириш бўйича тавсия ҳам олган. Унга кўра, ҳафтасига 10 мингдан 20 минг еврогача олувчиларнинг маоши 20 фоизгача, 100 минг евродан ортиқ ҳақ олувчиларнинг маоши 50 фоизгача қисқартирилиши мумкин.\nБу чекловлар айниқса «ПСЖ»га таъсир қилади. Клуб маошлар учун йилига 400 миллион евро сарфлайди ва парижликларга бу борада Франциянинг бошқа жамоаси яқин ҳам келмайди. Маош учун ажратилган пулларнинг 20 фоизи Неймарга кетади. У йилига 70 миллион доллар олади. Вақтинча ишсиз статусига ўтказилгач, Неймарнинг маоши 70 фоизга қисқарган ва у ойига 4 миллион доллар олмоқда. Бу кўрсаткич 2 миллион долларга тушиши ҳам мумкин.\nКоронавирус сабаб «Формула 1» мусобақалари бошланишга ҳам улгурмади. Бундан ҳамма зарар кўрди: ташкилотчилар, жамоалар ва албатта, спортчилар. Ҳар бир бекор қилинган Гран-придан жамоалар 1,5-2 миллион евро йўқотади. Қатор спортчилар ўз хоҳишларига кўра маошларидан воз кечишди. Улар орасида Себастьян Феттель ва Луис Ҳэмилтон ҳам бор. У ўтган йил 45 миллион доллар маош олган, Феттель эса 40 миллион доллар.\nМБА ва МХЛ\nАмерика баскетбол ва хоккей лигаларида маошлар одилона назорат қилинади. Яъни, маошларнинг максимум ва минимум қийматини назорат қилиш тартиби ўрнатилган. Бу «эскроу» дейилади. Унга кўра, лига футболчиларнинг маошларидан маълум қисмини махсус суғурта фондига ўтказиб борилади. Агар мавсум охирида спортчиларнинг даромади белгилангандан юқори бўлса, лига зарарни эскроу фонди ҳисобидан тўлаб беради. Агар даромадлар кўпайиб кетса, ортган қисми фондга ўтказилади.\nМХЛда эскроу фоизи ҳар чоракда ўзгариб боради. У лиганинг даромадига боғланган. Бюджет кўп бўлса, фоиз ҳам кўп бўлади. Одатда янги мавсум учун эскроу миқдори ўтган мавсумдаги даромадлар асосида тузилади. Асос сифатида лига фойдасининг 50 фоизи олинади, уни 5 фоизга кўпайтиришади (ўсиш прогнози сифатида). Чиққан суммани 15 фоизга кўтариб маошларнинг максимуми, 15 фоиз тушириб эса минимуми аниқланади - оддий арифметика.\nАгар ҳаммаси математик ҳисоб-китобларга ташлаб қўйилса, кейинги йил эскроу фоизи ўсиб кетиши мумкин. Аммо лига раҳбарияти барчасини инсон омили ёрдамида назорат қилиб балансни сақлаш қолишга ҳаракат қилади. Лига клублари келишган ҳолда охирги тўловларни 15 майгача музлатишга келишиб олган. МХЛда энг кўп (16 миллион доллар) маош олувчи Митч Марнер бу музлатишдан 1,23 миллион доллар йўқотади. Бу йилги эскроу эса 14 фоизни ташкил қилиши белгиланган. Охирги 5 мавсумда хоккейчиларга бу 14 фоиздан ўртача 3 фоизи қайтариб берилган, аммо бу мавсум охирида бундай бўлмаслиги ҳақиқатга яқин.\nМиллий баскетбол лигасида ҳам маошлар қисқартирилган. 15 майдан уларнинг маошларидан 25 фоизи эскроу фондига ўтказилади. Бу орқали лига ҳар бир бекор қилинган ўйин учун баскетболчиларнинг 1 фоиз маошини сақлаб қолиш имконига эга бўлади. Лиганинг энг кўп маош олувчи баскетболчилари Леброн Жеймс, Стефан Карри ва Кейин Дюрант учун 1 фоиз 300-380 минг доллар атрофида пул дегани.\nТеннис ва гольф\nМаош олмайдиган ва мукофотлар билан пул топадиган гольфчилар, теннисчилар ҳам ҳозир муаммога дуч келишган. Чунки мусобақалар ўтказилмаётгани сабаб улар пул топа олишмаяпти. Масалан, теннисчилар аллақачон иккитаси бекор қилинган «Катта дубулға» мусобақаларида 2-4 миллион долларгача, Мастерс туркумидаги турнирларда эса 1 миллион долларгача топишлари мумкин эди. ATP 500 туркумидаги мусобақаларда теннисчилар 300-500 минг доллар, ATP 250 турнирларида эса 100 минг долларгача ишлаб олишлари мумкин эди.\nАммо катта теннисчилар асосий даромадларини рекламадан топишади, шу сабаб улар ҳозир ҳам ижтимоий тармоқда фаол бўлиб, одамларнинг эътиборини тортишга ҳаракат қилишмоқда. 2019 йилда Роджер Федерер 93,4 миллион доллар ишлаб топган. Бундан 86 миллион доллари рекламадан келган. Дунё рейтингида биринчи ўринда бораётган Новак Жокович рекламадан умумий даромадининг (50,6 миллион доллар) 30 миллион долларини рекламадан топган. Рафаэль Надаль даромадининг (35 миллион доллар) 26 миллион долларини рекламадан топган.\nРейтингнинг қуйи қисмида бораётган теннисчилар учун эса мукофотлар ягона даромад манбайи ҳисобланади. Шу боис Федерер, Надаль ва Жокович рейтингда 200-700 ўринда бўлган теннисчилар учун ёрдам мақсадида 4 миллион доллар йиғмоқчи. Бу катта теннисчилар «Катта дубулға» турнири ташкилотчилари ва ATP ташкилотини ҳам молиявий жиҳатдан қўллаб-қувватламоқчи.\n2019 йилнинг энг муваффақиятли гольфчилари Тайгер Вудс ҳамда Фил Микельсон ўтган йилги мусобақаларда мос равишда 9,9 миллион ва 12,4 миллион доллар топишган. Рекламадан эса улар кўпроқ пул топишган: Вудс 54 миллион доллар, Микельсон 36 миллион доллар. Улар ҳам ҳозирда фақат рекламага «қараб қолишган». Унчалик машҳур бўлмаган гольфчилар эса турнирлар трансляцияси эфирга қайтишини кутишга мажбур.


Китоб савдоси билан шуғулланадиган корхоналар 2020 йил 1 январгача ЯСТдан озод этилди | NORMA.UZ\nПрезидентнинг 13.09.2017 йилдаги “Китоб маҳсулотларини нашр этиш ва тарқатиш тизимини ривожлантириш, китоб мутолааси ва китобхонлик маданиятини ошириш ҳамда тарғиб қилиш бўйича комплекс чора-тадбирлар дастури тўғрисида”ги қарори имзоланди. Ҳужжат ЎзАда жойлаштирилган.\nҚабул қилинган ҳужжат китоб маҳсулотларини чоп этиш ва китоб мутолаасини ривожлантириш бўйича аниқ чора-тадбирларни кўзда тутади.\nИнчунун, юридик шахс мақомига эга тадбиркорлик субъектларига ҳар бир шаҳар ва туманда, қишлоқ ва овулда китоб савдосига ихтисослашган дўконларни ташкил этиш мақсадида давлат мулки объектлари текин фойдаланиш учун берилади.\nБундан ташқари, савдо айланмасида китоб сотиш улушининг ҳажми 70%дан кўп бўлган юридик шахслар - тадбиркорлик субъектлари 2020 йил 1 январга қадар ягона солиқ тўловини тўлашдан озод этилади.


КАДАСТРДА ДАВЛАТ ХИЗМАТЛАРИ НАРХЛАРИ ҚАНЧА? — Soliq plus / Налоги плюс\n– 1 сентябрдан кўчмас мулк объектларининг давлат кадастри соҳасида хизмат нархлари ўзгарибди. Шу ҳақида маълумот берсангиз?\nТемур ДИЛМУРОДОВ, Қашқадарё вилояти.\nСаволга Давлат солиқ қўмитаси малака ошириш маркази мутахассиси\nҚудратилла ИСЛОМОВ жавоб берди:\n– Кўчмас мулк объектларининг давлат кадастри соҳасида давлат хизматлари нархларини белгилаш тартиби 1 сентябрдан кучга кирди.\nЯъни, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 5 апрелдаги “Кўчмас мулкка бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” ПҚ-4270-сон Қарори мавжуд. Ушбу қарорнинг ижроси юзасидан, шунингдек, кўчмас мулк объектларига бўлган ҳуқуқларни давлат рўйхатидан ўтказиш хизматлари учун ҳақ олиш механизмини тартибга солиш мақсадида Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 10 июлдаги “Кадастр ҳужжатларини тайёрлаш бўйича давлат хизматлари нархларини белгилашда табақалаштирилган ёндашув тартибини такомиллаштириш тўғрисида” 186-сон қароридаги иловага кўра ўзгартириш киритилди ҳамда 2019 йил 24 июлда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 623-сон қарори қабул қилинди.\nУшбу қарор 2019 йил 1 сентябрдан кучга кирди.\n1.1. Умумий майдони 100 квадрат метргача бўлган кўчмас мулк Базавий ҳисоблаш миқдорининг 1,25 баравари\n1.2. Умумий майдони 100 квадрат метрдан 1000 квадрат метргача бўлган кўчмас мулк 1 % от БРВ за 1 кв. м площади объекта с увеличением на 25 %\n1.3. Умумий майдони 1000 квадрат метрдан 5000 квадрат метргача бўлган кўчмас мулк Базавий ҳисоблаш миқдорининг 15 баравари, 25 фоизга кўпайтирилган ҳолда\n1.4. Умумий майдони 5000 квадрат метрдан 15000 квадрат метргача бўлган кўчмас мулк Базавий ҳисоблаш миқдорининг 30 баравари, 25 фоизга кўпайтирилган ҳолда\n1.5. Умумий майдони 15000 квадрат метрдан 50000 квадрат метргача бўлган кўчмас мулк Базавий ҳисоблаш миқдорининг 50 баравари, 25 фоизга кўпайтирилган ҳолда\n1.6. Умумий майдони 50000 квадрат метрдан ортиқ бўлган кўчмас мулк Базавий ҳисоблаш миқдорининг 70 баравари, 25 фоизга кўпайтирилган ҳолда\n2.1. Кўп квартирали уйдаги квартира Объектнинг 1 квадрат метр майдони учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 фоизи, 25 фоизга кўпайтирилган ҳолда\n2.2. Якка тартибдаги турар-жой Объектнинг 1 квадрат метр майдони учун базавий ҳисоблаш миқдорининг 1 фоизи, 25 фоизга кўпайтирилган ҳолда\n3.1. Ер участкасини ажратиш бўйича иш мавжуд бўлганда, якка тартибда турар-жой қуриш учун ажратилган ер участкаси Бепул\n3.2. Ер участкасини ажратиш бўйича иш мавжуд бўлмаганда, якка тартибда турар-жой қуриш учун ажратилган ер участкаси Базавий ҳисоблаш миқдорининг 1,25 баравари\n3.4. Нотурар объектларини қуриш учун ажратилган ер участкаси Базавий ҳисоблаш миқдорининг 1,25 баравари\n4.1. Жисмоний шахсларнинг умумий майдони 100 квадрат метргача бўлган турар-жой кўчмас мулк объектлари ва давлат реестридан кўчирмалар Базавий ҳисоблаш миқдорининг 1,25 баравари\n4.2. Жисмоний шахсларнинг умумий майдони 101 квадрат метрдан 300 квадрат метргача бўлган турар-жой кўчмас мулк объектлари ва давлат реестридан кўчирмалар Базавий ҳисоблаш миқдорининг 2,0 баравари\n4.3. Жисмоний шахсларнинг умумий майдони 301 квадрат метрдан ортиқ бўлган турар жой кўчмас мулк объектлари ва давлат реестридан кўчирмалар Базавий ҳисоблаш миқдорининг 3,0 баравари\n4.4. Юридик шахсларнинг турар-жой кўчмас мулк объектлари ва давлат реестридан кўчирмалар Базавий ҳисоблаш миқдорининг 5,0 баравари\n4.5. Жисмоний шахсларнинг нотурар-жой кўчмас мулк объектлари ва давлат реестридан кўчирмалар Базавий ҳисоблаш миқдорининг 3,0 баравари\n4.6. Юридик шахсларнинг нотурар-жой кўчмас мулк объектлари ва давлат реестридан кўчирмалар Базавий ҳисоблаш миқдорининг 5,0 баравари\n4.8. Жисмоний шахсларнинг нотурар-жой объектлари учун берилган ер участкасига бўлган ҳуқуқларини давлат рўйхатидан ўтказиш ва давлат реестридан кўчирмалар Базавий ҳисоблаш миқдорининг 3,0 баравари\n4.10. Ипотека ва ипотека ҳақидаги шартномани, шунингдек, ижара ҳуқуқини давлат рўйхатидан ўтказиш Базавий ҳисоблаш миқдорининг 1,25 баравари\n4.11. Мулкида турар-жой борлиги (йўқлиги) ҳақида ахборот бериш Базавий ҳисоблаш миқдорининг 20 фоизи\n1. Умумий майдонни аниқлашда барча иморатлар ва иншоотларнинг умумий майдони ҳисобга олинади. Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг 208-моддасигабиноан кадастр паспортини тайёрлаш хизматлари нархидан қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) олинмайди.\n5. I ва II гуруҳлар ногиронлари ва Иккинчи жаҳон уруши қатнашчилари учун давлат хизматлари нархи хизматлар умумий қийматининг 50 фоизини ташкил қилади”.


Олимлар COVID-19 нинг болалардаги хавфли оқибатларини маълум қилишди 23-09-2021, 17:04 | Zamin.uz\nМаълум бўлишича, MIS-C билан касалланган беморларда вирус ичакларда аниқланишда давом этган. Сабаби шундаки, ошқозон-ичак йўлида топилган COVID-19 зарралари қон йўлига тушади. Шу боис организм MIS-Cга хос иммун жавоб беради. Массачусетс шифохонасининг етакчи пульмонологи Лель Йонкернинг айтишича, қондаги MIS-C вируси зарралари гипер яллиғланувчи реакцияга тўғри келишини кўрсатиб берган биринчи тадқиқотдир. “Замин” янгиликларини “Telegram”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Дунё » Олимлар COVID-19 нинг болалардаги хавфли оқибатларини маълум қилишди


ЎҚИТУВЧИНИНГ БАХТИ - ШОГИРДЛАР КАМОЛИНИ КЎРИШДА!\nСиз-ку, юракларга илк зиё ёққан.\nОлимми, шоирми ва ё санъаткор\nОлий тоифали ўқитувчиман, қарийб ярим аср мобайнида мактабда муаллимлик қилдим, "фанлар шоҳи" - математикага қизиқадиган қобилиятли ўқувчиларни тарбиялаб, уларни республика ва халқаро олимпиадаларга тайёрладим. Шундан бахтиёрманки, билимдон ўқувчиларим мамлакатимиз ва чет давлатларнинг нуфузли олий таълим даргоҳларида таҳсил олишди, кўплаб муваффақиятларга эришишди. Уларнинг ҳар бир ютуғидан қувонаман, фахрга тўламан! Аслида ҳақиқий ўқитувчининг бахти шогирдлар камолини, ютуқлари ва мавқеи ошиб бораётганини кўришдадир.\nШу ўринда эътироф этиш даркор, мамлакатимизда ўқитувчиларга кўрсатилаётган эътибор ниҳоятда юқори эканлиги соҳа вакилларига куч-ғайрат ва ғурур бағишламоқда. Бу - бор меҳримиз, билим ва маҳоратимизни ёш авлодга бағишлаб, уларнинг келажакда яхши инсон, яхши касб эгаси бўлиши учун ҳаракат қилишимизда муҳим ўрин тутади. Жонажон мактабимиз - иккинчи уйимиздаги азиз фарзандларимиз бизни ана шундай жонбозлик кўрсатиб ишлашга ундайди.\nАйниқса, Президентимиз 2020 йил 24 январдаги Мурожаатномасида математика, кимё, биология каби фанларга алоҳида эътибор қаратиб, ҳар бир туманда ихтисослаштирилган мактаблар ташкил этилишини айтганида, математика фани ўқитувчиси сифатида бу янгиликдан чин дилдан қувондим.\nАлбатта, ихтисослаштирилган мактаблар ташкил этилиши ўқитувчиларга катта масъулият юклайди, шу билан бирга, улар билимдон, янгиликлар яратувчи, интилувчан ва ижодкор бўлишлари, узлуксиз равишда ўз билим ва маҳоратларини ошириб боришлари лозимлигини англатади. Чунки бугунги давр шундай ишлашни талаб этади, буни унутмаслигимиз лозим.\nЎқитувчи сифатида таълим тизимини яхшилаш борасидаги ҳар бир янгиликдан руҳланиб, сифатли таълим олиш сари яна бир қадам қўйилганидан кўнглим таскин топади. Фарзандларимиз келажаги ишончли қўлларда эканлигини ҳис этаман.\nЯқиндагина Президентимизнинг "Мактаб директори, ўқитувчи ҳар битта ўқувчини - бу менинг болам, деб қабул қилсин" деган сўзларини чуқур ҳис-ҳаяжон билан эшитдим. Давлат раҳбарининг "Ҳамма ўқитувчига сизлаб мурожаат қилсин, бизлар ўқувчилик пайтимизда устозга кўчанинг нариги тарафида туриб йўл берардик", деган сўзларидан тўғри хулоса чиқара билиш даркор.\nЎтаётган ҳар бир кунимиз нечоғлик таҳликали бўлмасин, ўқитувчилар меҳнатини муносиб тақдирлаш, таълим тизимини ислоҳ қилиш бир зум бўлсин эътибордан четда қолгани йўқ.\nҲозир юртимизда синовли кунлар, пандемия муносабати билан ўқувчиларимизнинг айримлари анъанавий, айримлари эса онлайн дарс тартибини танлаб, таълим олмоқдалар. Бу жараёнлар ўқитувчилардан катта куч талаб қилади, улар янада эътиборли ва янада масъулиятли бўлишлари лозим. Ишонаманки, қалби қайноқ ва шижоатли устозларимиз ўз ишларини шараф билан уддалайдилар ва ўқувчиларимизга зарур билимларни ўз вақтида бериб, таълим сифатини оширишга ўз ҳиссаларини қўшадилар!\nБайрам арафасида қалбимдан шалола янглиғ қуйилиб келаётган шеърий тилаклар ўқитувчи ва мураббийларга бўлган бутун меҳрим ва чексиз ҳурматимни ифодалайди:\nМуаллим! Сиз - улуғ, Сиз - азиз,\nСиздан баҳра олиб яшайди дилим,\nСизга умр тилаб, толмайди тилим,\nЭй азиз муаллим, азиз муаллим!\nЎзбекистон Қаҳрамони, халқ депутатлари вилоят Кенгаши депутати