Қорақалпоғистон Республикаси. Ассоссиз 1 648 990 сўм қарздорлик бекор қилинди – istemol.uz\nҚорақалпоғистон Республикаси. Ассоссиз 1 648 990 сўм қарздорлик бекор қилинди\n09.11.2017 Мурожаат ва натижа\nТўрткўл тумани Темирйўл кўчаси 19-уйда яшовчи Бахтияр Рахматуллаев тумандаги истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятига норозилик аризаси билан мурожаат қилди. Унда кўра, истеъмолчининг хонадонгига ассоссиз 1 миллион 648 минг 990 сўм қарздорлик ҳақида огоҳлантириш хати юборилганлиги айтилган\nТўрткўл тумани истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамияти томонидан мурожаат кўриб чиқилди. Хонадоннинг ичимлик суви таъминоти корхонасидан ҳеч қандай қарзи йўқ эканлиги аниқланиб, бу ҳақида истеъмолчининг хонадонига жамият томонидан мурожаатга жавоб хати жўнатилди.\nPrevious Post:Қашқадарё вилояти. Сифатсиз дазмол дўконга қайтарилди\nNext Post:Қашқадарё вилояти. Қонуний чора кўриладиган бўлди


Cана : 04-03-2018 / Ибратли воқеалар / кўрилди: 380\nДавралардан бирида таниш аёл ҳасрат қилиб қолди: «Эрим телефонида беҳаё нарсалар кўради, бу камдек уларни ўртоқлари билан "олди-берди” ҳам қилади. Бегона аёллар билан гаплашади, ёзишади. "Бундай қилманг”, десам, "Мен эркакман!” деб осмондан келади. Қайнонамдан ўғлига насиҳат қилишини сўрадим. Жавобини эшитиб эса анграйиб қолдим: "Эркак кишига айби йўқ, қизим. Йигитчиликда бўлади-да бундай ишлар, эътибор берманг».\nБу хулосада суҳбатдош аёлнинг қайнонасига ҳамфикрлар кўп бўлмаса ҳам, етарлича бор. Ваҳоланки, гуноҳнинг жинси бўлмайди. Яъни, зино ёки зинога олиб борадиган ҳолатлар (очиқ-сочиқлик, аралашиб юриш)га фақат аёлга ҳаром, эркакка ҳалол деб қараш асло исломий тушунча эмас. Аллоҳ таоло Қуръони каримда огоҳлантиради: "(Эй Муҳаммад!) Мўминларга айтинг, кўзларини (номаҳрам аёллардан) қуйи тутсинлар ва авратларини (зинодан)сақласинлар! Мана шу улар учун энг тоза (йўл)дир. Албатта, Аллоҳ улар қилаётган (сир) синоатларидан хабардордир. Мўминаларга ҳам айтинг, кўзларини (номаҳрам эркаклардан) қуйи тутсинлар ва авратларини (зинодан)сақласинлар!” (Нур, 30–31).\nПайғамбар (а.с.) эркак ва аёл – жамиятнинг икки асоси бир-бирига қанчалик таъсир кўрсатишини қуйидаги ҳадиси шарифда очиқ-ойдин баён қиладилар: "Сиз эркаклар иффатли бўлсангиз, аёлларингиз ҳам иффатли бўлади” (Табароний ривояти).\nПайғамбар (а.с.) эркак бўлганлари ҳолда Ҳақ таолодан дуоларида тақво ва иффат сўрардилар. Ойша онамиз (р.а.) айтади: "Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг кичкина тиллари кўринадиган даражада қаҳқаҳа отиб кулганларини кўрмадим. Фақат табассум қилардилар. Яна у зот уйида ҳам ҳижоб тутган ёш қиздан-да иффатли ва ҳаёли эдилар”.\nҚуръони карим иффатнинг ташқи кўриниши сифатида авратларни беркитишни буюради, шу билан бирга, "тақво либоси” ҳақида сўз юритади: "Эй Одам авлоди! Сизларга авратларингизни беркитадиган либос ва патлар (зийнат кийимлари)ни туширдик. (Аммо) тақво либоси – бу, яхшироқдир…” (Аъроф, 26). Бу огоҳлантириш ҳам эркак-аёл – барча мусулмонларга тегишли.\nҚуръони карим фақат огоҳлантириб, буйруқ бериб ёки тақиқ қўйибгина қолмай, буларни ҳаётга қандай татбиқ этишни ҳам "жонли мисол”лар билан кўрсатади. Каломи шариф бизга тақдим қилган икки иффат тимсоли бор: аёллардан ҳазрат Марям, эркаклардан ҳазрат Юсуф. Мазкур қиссаларни ўқир эканмиз, ҳам жисман, ҳам қалбан тақво либосида яшашнинг мукофоти қанчалар улуғ эканига гувоҳ бўламиз. Мавзумизга кўра, Қуръони каримда "аҳсанул қасас”, яъни "қиссаларнинг энг гўзали” деб ном берилган ҳазрат Юсуф қиссасига тўхталамиз. Юсуф (а.с.)ни отаси Яъқуб (а.с.) бошқа болаларидан кўпроқ яхши кўрарди. Табиийки, бу ҳасадни вужудга келтиради. Юсуф оға-инилари томонидан чуқурга ташланади. Аллоҳ ёрдами билан чуқурдан қутулиб, Мисрга боради, қул бозорида сотилади. Уни сотиб олган Миср азизининг саройида хизмат қила бошлайди. Юсуфнинг ҳуснига мафтун бўлган Миср азизининг хотини у зотга турли тузоқлар қўйиб, нафсини қондиришни истайди. Юсуф эса аёлни рад қилади, бундан кўра зиндонда ётишни афзал билади. Тақвоси, ихлоси, самимияти билан илоҳий мукофотга эришади, нубувват ва салтанатга ноил бўлади.\nҚиссадан ҳисса, иффатлиликнинг мукофоти тайин. Ҳаёсизликнинг жазоси ҳам. Ва бу фақат аёлларга хос эмас. "Йигитчиликда айби йўқ”, "Эркак кишига жин ҳам урмайди”, деган даъволар тамоман пучдир.\nМанба: irfon.uz dle 10.2 скачать , Быстрый торрент трекер КиноСвин рунета


Бунга вақт керак 2 қисм — Dilkashradio.com\nБиз ўтган сафар руҳий ўсишимизга вақт керак бўлиши ҳақида гаплашдик. Бугун ҳам шу ҳақида гаплашамиз. Хўш, руҳий ўсишимиз учун вақт керак экан, ўсишимиз нега шунча узоқ вақтни олади? Худованд бизни тезда етук қилиб қўя олмайдими? ГАрчи Худовандимиз бизни бир зумда руҳан етук қилиб қўя олса ҳам, бизни аста-секин ўзгартиришга қарор қилган. Исо МАсиҳ Ўз шогирдларини ривожлантиришни жуда ҳам хоҳлайди. Исроилликларга Худо Ўзи ваъда қилган ерни аста-секин эгаллаб олишларини буюрган. Исроилликлар ваъда қилинган ерга эга бўлгач, аста-секин эгаллаб олишни бошлаганлар. Бу усул бизнинг руҳий ҳаётимизга ҳам жуда мос келади. Ўсишимиз ва ўзгаришимиз учун нега шунча узоқ вақт керак? Бунинг жуда кўп сабаблари бор. Биринчидан бизлар жуда секин ўрганамиз. Биз бирор бир сабоқни ўрганиш учун қирқ ёки эллик марталаб такрорлашимизга тўғри келади. Муаммо қайта-қайта такрорланаверади, шунда биз: «Янами, мен буни аллақачон ўрганиб бўлганман-ку”, деймиз. Аммо Худо биздан кўра яхшироқ билади.\nИсроилликларнинг тарихига қарайдиган бўлсак, инсон зоти ўрганган нарсасини тезда эсидан чиқарадиганлар хилидан. Баъзида ўрганган нарсамизни такрорлаб туришимизга тўғри келади. Ўрганишимиз керак бўлган нарсалар кўп. Мисол учун биз оиламизда ёки ҳаётимизда узоқ йиллардан бери давом этиб келаётган бир муаммони ҳал қилиш учун маслаҳатчи психологнинг олдига борамизда: “Менда шундай муаммо бор, тўғрилаб қўйинг. Фақат бир соат вақтим бор ҳолос”, деймиз. Бу қандай гап. Шунча йиллар давом этиб келаётган муаммони бир соат ичида ҳал қилиб бўларканми? Руҳий ўсиш ҳам худди шундай. Биз ўсишимиз, эски табиатимизни янгисига алмаштиришимиз учун йиллар ва қаттиқ меҳнат керак бўлади. Муқаддас Калом бу ҳақида: «эски ўзлигимизни улоқтириб”, “янгисини ўзлаштирайлик”, дейди. Биз ўзимиз ҳақимиздаги ҳақиқатни камтарлик билан қабул қилишга қўрқамиз. Биз ўзимиздаги камчиликларимиз, эски одатларимизни тан олишни истамаймиз. Аммо уларни кўриб, тан олсак Худованд бизни ўзгартиришни ўша қисмлардан бошлайди.\nБиз ўзимиздаги камчиликларни тан олмас эканмиз, ўсишимиз тўхтаб қолади. Ўсиш кўпинча оғриқли бўлади. Ҳеч қандай ўзгаришсиз, ўсиш бўлмайди. Йўқотиш ёки қўрқувсиз ҳам ўсиш бўлмайди. Ҳар бир ўзгаришда қанчадир миқдорда йўқотиш бўлади. Биз янги йўлда юриб кўриш учун эскисини қолдиришимиз керак. Эски йўлни қолдиришимиз қийин бўлади. Нима бўлганда ҳам у таниш ва қадрдон бўлиб қолганда. Биз ўйламаган ҳолда, агар мен эски одатларимни, юрагимда сақлаб юрган оғриқларимни ёки ишкалликларимни қолдирсам қандай одам бўламан? Ўзимга ўхшамай қоламан-ку, деб қўрқамиз. Эски одатларни қолдириб, янгиларини ўзлаштиришга анча вақт керак. Сизнинг характерингиз, бир уюм одатларингиздан таркиб топган. Сиз меҳрибон бўлишга одатланмагунингизча, меҳрибончилик кўрсата олмайсиз. Чунки меҳрибонлик ўз-ўзидан чиқиши керак. Сиз софдилликни одат қилиб олмагунингизча, софдил бўлолмайсиз.\nСизнинг одатларингиз сизнинг ҳарактерингизни кўрсатади. Масиҳга ўхшаш ҳарактердаги одатларни шакллантиришнинг ягона йўли бор, бу ҳам бўлса амалда қўллаб туриш. Павлус Тимўтийга: «Ҳамма бу ишлар билан шуғуллан. Сенинг муваффақиятингга ҳамма гувоҳ бўлиши учун ўзингни бу ишларга бутунлай бағишла”, деган эди. Агарда сиз бирорта бир иш билан доимий шуғулланиб турсангиз ўша ишнинг устаси бўлиб кетасиз. Агар билсангиз сиз учун Янги бўлган ишни бошлаганингизда аввалига қийин бўлади, кейин эса қўлингиз келишиб қолади. Бошида қийналган, тушкунликка тушган пайтларингизни тушунолмай қоласиз. Чунки вақт ўтиб ўша иш сиз учун қийин бўлмай қоладида. Шунинг учун ҳам ҳар куни руҳий ишларни ўзингизга одат қилиб олинг. Бу ишларни ҳеч ҳам тўхтатманг. Ана шундагина сизда бу одатлар шаклланади. Бир куни келиб Исо Масиҳга ўхшаб қолганингизни пайқайсиз. Сизга бу ишда омад тилаймиз.\nГунохнинг содир бўлиши 2


Самарқанд вилояти ҳокими вазифасини бажарувчи Эркинжон Турдимовнинг 8 декабрь Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлигининг 26 йиллиги муносабати билан ўтказиладиган тадбирдаги СЎЗИ | Вилоят ҳокимининг маърузалари | Самарқанд вилояти ҳокимлиги\nСамарқанд вилояти ҳокими вазифасини бажарувчи Эркинжон Турдимовнинг 8 декабрь Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлигининг 26 йиллиги муносабати билан ўтказиладиган тадбирдаги СЎЗИ\nСамарқанд шаҳри, 2018 йил 6 декабр\nВилоят Ёшлар маркази соат 11.00\nБугун қадимий, табаррук шаҳримиздаги ёшлар учун бунёд этилган мана шу муҳташам саройда улуғ байрамни нишонлаш учун йиғилганмиз.\nФурсатдан фойдаланиб байрам қатнашчиларини, бутун вилоятимиз аҳлини Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганининг 26 йиллиги билан чин қалбимдан табриклайман.\nСамарқандлик ёшларга эса ушбу кўркам бино муборак бўлсин, бу маскан сизларни доимо фаолликка чорлаб турсин, деймиз.\nКўпчиликка яхши маълум, мазкур Ёшлар маркази биноси бундан 16 йил олдин, Муҳтарам Шавкат Миромонович Мирзиёев томонидан республикада биринчилардан бўлиб қурилган эди. Орадан йиллар ўтиб, Юртбошимизнинг алоҳида эътиборлари билан бино капитал реконструкция қилинди, замонавий шарт-шароит яратилган ҳолда ёшларимизга туҳфа қилинмоқда.\nБундан 26 йил аввал мустақил Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси қабул қилиниши, ҳеч шубҳасиз, мамлакатимиз тарихида янги даврни бошлаб берди, ислоҳотлар стратегиясини амалга ошириш ва миллий давлатчилик пойдеворини қуришда муҳим қадам бўлди.\nЎтган даврда Конституциямиз юртимизда ҳуқуқий демократик давлат, эркин бозор муносабатлари ва хусусий мулк устуворлигига асосланган иқтисодиётни қуриш, халқимиз учун фаровон ҳаёт барпо этиш, Ўзбекистоннинг халқаро майдонда муносиб ўрин эгаллашида пойдевор бўлиб хизмат қилмоқда.\nБош Қомусимиз халқаро ҳужжатлар талабларига тўла мос ҳолда, инсон ва фуқароларнинг шахсий ҳуқуқ ва эркинликлари, сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий ҳуқуқларини кафолатлаб берди. Инсоннинг маънавий камол топиши ва ҳар томонлама ривожланиши учун зарур шарт-шароит яратди.\nТўғри, бугун дунёдаги деярли барча мамлакатлар ўз Конституциясига эга, лекин бизнинг Бош Қомусимиз бошқа давлат конституциясидан фарқланиб туради. Бу ўринда, аввало, Конституциямизга жаҳон цивилизациясига муносиб ҳисса қўшган буюк аждодларимиз Абу Райҳон Беруний, Абу Наср Форобий, Абу Али ибн Сино, Имом Бухорий, Аҳмад Фарғоний, Бурхониддин Марғиноний, Баҳовуддин Нақшбанд, Амир Темур, Мирзо Улуғбек, Алишер Навоий, Заҳириддин Бобур каби алломаларимизнинг инсонни маънавий комилликка чорловчи қарашлари руҳи сингдирилганлигини алоҳида таъкидлаб ўтсак тўғри бўлади.\nШу асосда Конституциямизда инсон манфаатлари устуворлиги алоҳида кафолатланган. Инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа дахлсиз ҳуқуқлари олий қадрият ҳисобланиши белгиланган.\nБу сиёсат Асосий Қонунимиздаги “Давлат халқ иродасини ифода этиб, унинг манфаатларига хизмат қилади. Давлат органлари ва мансабдор шахслар жамият ва фуқаролар олдида масъулдирлар”, деб белгиланган қоида талабларига тўла мос келади. Кундалик турмушимизда барча соҳаларда олиб борилаётган ўзгаришлар жараёнида ҳам бу қоида устувор эканлигини ҳаммамиз билиб, сезиб турипмиз. Буни мамлакатимизда муҳтарам юртбошимиз раҳбарлигида халқимизни рози қилиш, шаҳар ва қишлоқларимизни янада обод этиш, одамлар турмуш даражасини яхшилаш борасида олиб борилаётган кенг кўламли ишларда ҳам кўришимиз мумкин.\nИнсоннинг бахтли яшаши учун, энг аввало, эркинлик, тинчлик ва ижтимоий адолат муҳити лозим. Яратганга шукрки, эркимизни қўлга киритганмиз ва мамлакатимизда тинчлик, осойишталик ҳукм сурмоқда.\nМамлакатимизда ижтимоий адолатни тўла қарор топтириш борасидаги саъй-ҳаракатларни ҳаммамиз кўриб, ҳар куни ҳис қилиб турибмиз. “Халқ давлат органларига эмас, давлат органлари халқимизга хизмат қилиши керак” деган тамойил ҳаётимизга жўшқинлик бахш этаётир.\nХабарингиз бор, яқинда Самарқанд шаҳрида Инсон ҳуқуқлари бўйича Осиё форумини юксак даражада ўтказдик.\nИнсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси қабул қилинганлигининг\n70 йиллиги муносабати билан ташкил этилган мазкур тадбир иштирокчилари – нуфузли халқаро ташкилотлар раҳбарлари, экспертлар Ўзбекистоннинг Марказий Осиё минтақасида тинчлик ва барқарорликни мустаҳкамлаш, давлатлар ўртасидаги савдо-иқтисодий, маданий-гуманитар соҳалардаги алоқаларни кучайтириш борасидаги ташаббусларини юқори баҳолади.\nЭнг муҳими, Самарқанд азалдан илм-фан ва маданият бешиги, шу билан бирга, дунё дипломатияси маркази бўлганлигини яна бир бор намоён этди. Форум эса жаҳон инсон ҳуқуқлари амалиётига Самарқанд руҳини олиб кирди десак муболаға бўлмайди.\nФорум якунлари бўйича қабул қилинган Самарқанд декларацияси Осиё мамлакатларида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш борасидаги муҳим вазифалар белгилаб берилган тарихий ҳужжат бўлди.\nКонституциямизда белгиланганидек, Ўзбекистон халқини миллатидан қатъи назар, Ўзбекистон Республикасининг фуқаролари ташкил этади. Мамлакатимизда барча фуқаролар бир хил ҳуқуқ ва эркинликларга эга бўлиб, жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахси ва ижтимоий мавқеидан қатъи назар, қонун олдида тенгдирлар.\nСамарқанд азалдан кўпмиллатли замин ҳисобланади. Айни пайтда вилоятимизда юздан ортиқ миллат ва элат вакиллари аҳил ҳаёт кечирмоқда. Ўнга яқин миллий-маданий марказлар фаолият кўрсатмоқда. Турли миллат вакилларининг ўз тили, анъана ва қадриятларини асраб-авайлашлари, давом эттиришлари учун барча шарт-шароитлар яратилган.\nСамарқанд асрлар давомида ўз маърифати, бунёдкорлиги билан дунёга танилиб келган. Бу юрт аҳли ҳозирда ҳам барча жабҳалардаги ислоҳатларда фаол қатнашиб, Ватанни севиш ва уни янада қудратли, гўзал қилишда фидокорана меҳнат қилмоқда. Конституциядаги ўз бурчига садоқатли бундай инсонлар билан янги марраларни забт этишмизга ишонаман.\nБугунги тантана иштирокчиларининг кўпчилик қисмини навқирон ёшлар ташкил этаётганлигини кўриб турибмиз. Албатта, ёшларимиз яратилган шарт-шароитдан унумли фойдаланиб, ўзларига билдирилган ишончни янада оқлашлари зарур. Уларнинг фан ва таълим, маданият ҳамда спорт соҳаларида қўлга киритаётган ютуқлари барчамизни чексиз қувонтиради.\nБиргина 2018 йилда 4 нафар ёшларимиз республика фан олимпиадасида, 12 нафар спортчи йигит-қизларимиз Осиё, 8 нафари жаҳон чемпионатларида совриндор бўлгани барчамиз учун фахрдир.\nМамлакатимизда инсон шаъни, унинг фидокорона меҳнати юксак қадрланади. Фидокорона меҳнатлари, жонбозлиги туфайли йил давомида 30 нафар юртдошимиз турли давлат мукофотлари билан тақдирланди.\nКелинг, фурсатдан фойдаланиб ана шундай жонкуяр ва бахтли инсонларни бир олқишлаб қўяйлик.\nМамлакатимиз равнақи йўлида меҳнат қилаётган, интеллектуал қобилияти ва самарали меҳнати билан барчага ибрат бўлаётган Сиз азизларни, Сизларнинг тимсолингизда бутун вилоятимиз аҳлини Конституциямизнинг 26 йиллиги билан яна бир бора табриклайман.\nЮртимиз тинч, осмонимиз мусаффо бўлсин. Озод ва обод диёримизга ҳеч қачон кўз тегмасин.\nКиритилган вақти: 11/12/2018 12:08. Кўрилганлиги: 737\nМатериал манзили: https://samarkand.uz/press/governor_speeches/samarqand-viloyati-hokimi-vazifasini-bajaruvchi-erkinjon-turdimovning-8-dekabr-ozbekiston-respublikasi-konstitutsiyasi-qabul-qilinganligining-26-yilligi-munosabati-bilan-otkaziladigan-tadbirdagi-sozi


Афғонистонда вазирлик расмийси ҳужум қурбони бўлди\nҲанифа Сафига қарши уюштирилган ҳужум пайтида яраланган афғонистонлик эркак.\nАфғонистонда содир этилган портлаш оқибатида Аёллар масалалари бўйича вазирликнинг Лағмон вилояти бўлими директори Ҳанифа Сафи ва унинг турмуш ўртоғи нобуд бўлди.\nАфғон полицияси вилоят маркази Меҳтарлам шаҳрида амалга оширилган ҳужумда Ҳанифанинг қизи яраланганини билдирди.\nЖума куни ҳужум учун масъулиятни ҳеч бир гуруҳ ўз зиммасига олмади.\nАммо расмийлар Ҳанифа Сафига қарши ҳужум толиблар жанггарилари Афғонистон расмийлари ва хориж қўшинларига қарши аввал амалга оширган ҳужумга ўхшашини айтган.


Ўзбекистонда "откат"сиз бизнес қилиш мумкинми?\n“DAIMLER AG” у ëки бу мамлакат бозорига кириш мақсадида ҳукуматларга катта миқдорда откат берганликда айбланмоқда.\nАйни кунларда АҚШ Адлия вазирлиги Мерседес машиналари ишлаб чиқарувчи “DAIMLER AG” ширкатининг хориж ҳукуматларига откат бергани юзасидан текширув олиб бормоқда. Откат берилган давлатлар рўйхатида Ўзбекистон ҳукумати ҳам бор.\n“Одатга айланган, очиғини айтсам, Ўзбекистонда бундай амалиёт одатга айланган. Лекин нархлар унчалик даражада чақадиган эмас, чидаса бўлади”\nЎзбекистонда 2001-2006 йилларда фаолият юритган “Кабул-Фергана” қўшма корхонасига миллионлаб АҚШ доллари миқдорида сармоя ётқизиб, пулидан мосуво қилинган “Кабул-Текстайлз” ширкатининг собиқ бошқарувчиси Донг Канг Ўзбекистонда чуқур илдиз отган порахўрликнинг “откат”, деб аталувчи кўриниши ҳақида гапирмоқда.\nТанганинг орқасида “откат” мавзусини кўтаришимизга эса, айни кунларда АҚШ Адлия вазирлигининг “DAIMLER AG” ширкатини 1998 –2008 йиллар оралиғида 22 мамлакат, жумладан, Ўзбекистон, Россия, Хитой каби давлатлар ҳукуматларига ўзи ишлаб чиқарадиган Мерседес русумидаги қимматбаҳо машиналарни сотишга оид шартномаларга эришиш учун маҳаллий расмийларга “откат” берганликда айблаётгани сабаб бўлди.\n“DAIMLER AG” ширкати Мереседес маркасидаги машиналар¸ хусусан, ҳукумат раҳбарларини ташийдиган зирҳли лимузинларни ишлаб чиқаради. Президентлар ёки бошқа амалдорларни ташийдиган бундай машиналарнинг нархи 400 мингдан икки миллион еврогача боради.\nАҚШ Адлия вазирлиги Озодлик радиосига тақдим қилган ҳужжатларда “DAIMLER AG” ширкати, масалан Россия амалдорларининг Мерседес машиналарини сотиб олишлари учун уларга 2¸5 миллион АҚШ доллари миқдорида “откат” бергани айтилади.\nБу ҳужжатларда “DAIMLER AG” ширкати Ўзбекистон ҳукуматига шу пайтгача неча пуллик машиналарни сотгани ва қанча пора бергани ҳақида аниқ маълумотлар йўқ. Лекин “DAIMLER AG” ширкатининг, жумладан, Ўзбекистон мулозимларига ҳам “откат” бергани таъкидланган.\n“DAIMLER AG” ширкати Озодлик радиосининг бу айбловлар, хусусан Ўзбекистон ҳукумати билан ноқонуний олди-бердига оид саволларини жавобсиз қолдирди.\nЎзбекистон расмий идораларидан ҳам мавзу хусусида изоҳ олишнинг иложи бўлмади.\nУзоқ вақт Ўзбекистон банкларидан бирида ишлаган ва ҳозирда тадбиркорлик қиладиган Умиджон, “откат” атамаси нимани англатиши ва Ўзбекистон шароитида уни бериш ва олиш усулларини тушунтириб беради. Умиджон Ўзбекистонда “откат”га қўл урадиган конкрет фирмалар номини келтирди, лекин айбсизлик презумпцияси приципига таянган ҳолда бу фирмалар номларини ошкор этмасликка қарор қилдик.\nУмиджон: “Откат” деган тушунчани олдин айтадиган бўлсам¸ “откат” деган тушунча расмий ҳолда қонун чегараларини бузмаган ҳолда пора бериш усули. Олдин очиқчасига мана бу пул сизга деб берилган бўлса¸ ҳозир “откат” деган нарса чиққан. Бу давлат идораларининг ўртасида жуда кўп қўлланилади. Давлат ва тижорат билан шуғулланадиган корхоналар ўртасида қўланиладиган нарса. Откатнинг шахсан ўзим гувоҳ бўлган баъзи бир ҳоллари бор. Сок ишлаб чиқариш билан шуғулланадиган Ўзбекистон-Россия қўшма корхонаси бор. Ўша корхонада ишлайдиган танишим айтганки¸ тез-тез ҳолларда шунақа ташкилотлардан пул кўчириладики¸ у ташкилотларга умуман сокнинг кераги йўқ. Масалан ўша кўчирадиган ташкилотлардан бири ................. бўлган. У бир кунда 50-100 миллион пулни сок олаяпмиз¸ деб ўтказади. Бу заводга бунча сокнинг кераги йўқ. Улар 50 миллион ўтказади¸ кейин 40 миллионини нақд қилиб беради.\nОзодлик: Хўш¸ сок олиш учун ўтказилган 50 миллион сўм қандай қилиб “откат” сифатида қайтарилади? Бу пуллар қаердадир қайд этилиши лозимку?\n- Масалан¸ 50 миллион пул ўтди. Ўтгандан кейин ............... қўшма корхонаси¸ накладной дейди¸ товарларни олиб бориб бериш учун рўйхат қилади¸ накладной қилади¸ шунча сок мана шу ташкилотга чиқди¸ дейди. Лекин улар ўша чиққан сокни ўша заводга сотмайди. Ўрикзорга сотади. У ерда ҳеч ким пул кўчириш йўли билан сотиб олмайди сокни. Улар ҳаммаси нақд пул билан олади. Булар сотганда нақд пулга сотади. 50 миллионлик сок ўша заводга эмас¸ Ўрикзорга чиқади¸ бозорларга чиқади. Пул йиғилгандан кейин ўша 50 миллион эмас¸ 40 миллион қилиб беради¸ дейди Умиджон.\nБундан ташқари, деб давом этади собиқ банк ходими, “откат” олди-бердисининг бошқача усуллари ҳам бор.\nУмиджон: Просто бу откат. Худди шунга ўхшаган ташкилотлар бор. Айтайлик Ўзбекистондан бир қурилиш фирмасини олайлик. Хорижий ташкилот битта қурилиш фирмасини очди. Ўзбекистонда қурилишларни назорат қиладиган давлат идоралари бор. Битта мисол йўлни айтамиз. Йўл қурилиши бўйича Ўзбекистонда ................ деган ташкилот бор. Хорижий асфалт ишлаб чиқарадиган¸ йўлнинг нарсаларини ишлаб чиқарадиган корхоналар билан шартнома қилади. Уларга “Мана сенинг маҳсулотинг 100 сўм туради. Бизлар сенинг маҳсулотингга 120 сўмдан қилиб кўчириб берамиз. Сен бизларга анави 20 сўмни қайтариб олиб келиб берасан” дейди. Откат деган нарса ўзи шунақа бўлади. Ҳаммаси қонуний бўлади. Шартномада “Асфалт 120 сўм туради. Мана шунақа давлат корхоналари фалон миллион тонна асфалт олаяпти” деб кўрсатилади. Аслида бу асфалт 90-100 сўм туради. Ўртадаги разницасини шартнома имзолашда ким қатнашган бўлса¸ ўша олади. Совға-салом дейди¸ байрам дейди ëки бўлмаса қанақадир ташкилотлар давлатнинг қайсидир байрамларини ўтказиб беради. Ташкилотларнинг бўйнига юклатилади ва улар ўтказиб беради. Бу нарсалар ҳам пора сифатида қилинади. Порани нақд қилиб олмайдида¸ давлатнинг чўнтагидан чиқариши керак бўлган пулни хорижий корхоналарда чиқаради. Масалан¸ давлат ўзининг хавфсизлигини ëки амалдорларнинг хавфсизлигини таъминлаш учун машина сотиб олиши екрак. Давлат программасида бор шу нарса. Давлат ўша нарсага ўзининг чўнтагидан пул чиқармайдида¸ худди ўша харажатларни бошқа ташкилотларга юклайди. Бу ҳам бир порада.\nОзодлик: Давлат томонидан ажратилган пул чўнтакка урилади.\n- Ҳа. Ўзи қилиши керак бўлган харажатни бошқалар қилади¸ дейди собиқ банк ходими, ҳозирда тадбиркор Умиджон.\n“Откат”, деган сўз рус тилидан олинган бўлиб, уни ўзбекчага “музд” ёки “миннатдорчилик тортиғи”, деб ҳам таржима қилиш мумкин. Лекин тортиқдан фарқли ўлароқ, “откат” миқдори уни талаб қилувчи ва берувчи ўртасида келишилади.\nХўш, “тортиқ” миқдори қандай келишилади? Айниқса, хорижий ширкат вакилларидан маҳаллий амалдорлар қандай қилиб “откат” беришларини “илтимос” қилади? “Кабул-Текстайлз” ширкатининг собиқ бошқарувчиси Донг Канг бу саволга ўз тажрибасидан келиб чиқиб жавоб берди.\n- Улар, яъни “откат” олувчилар, маҳаллий ходимлар ёки ўртада турган воситачилар орқали муайян имо-ишораларни қилади. Албатта, улар олдимизга тўғридан-тўғри келиб бунча берасиз, дегани истиҳола қилади. Шунинг учун маҳаллий ходимларимиз ёки воситачилар орқали қанча исташларини бизга билдиради. Кўп ҳолларда улар сўраган музд миқдори жуда катта бўлади ва бу нарса бизнинг маданиятга унчалик тўғри келмаса-да, савдолашишга тўғри келади. Масалан, хориж ширкати вакили бу таклифни қабул қила олмаймиз, лекин фалонча бера олишимиз мумкин, қабилида жавоб бериши мумкин. Шунда ўртада савдолашув бўлади ва улар талаб қилган “откат”ни маълум миқдорга камайтириш имкони бор, дейди “Кабул-Текстайлз” ширкатининг собиқ бошқарувчиси Донг Канг.\nЎзбекистон ҳокимиятига яқин доираларнинг катта миқдордаги “откат” олганлигига оид жиддий айбловларни Британиянинг Ўзбекистондаги собиқ элчиси Крэг Мюррей илгари сурган эди. Хусусан, 2004 йилда Россиянинг Газпром ширкати Ўзбекистон билан газ олди-сотдисига оид 2 миллиард АҚШ долларига тенг шартномани қўлга киритиш учун таниқли олигарх Алишер Усмонов воситачилигида президентнинг тўнғич қизи Гулнора Каримовага 88 миллион АҚШ долларини “тортиқ” қилганини ёзган эди Мюррей Британия матбуотида.\nЛекин кореялик тадбиркор Донг Канг жанобларига кўра, Ўзбекистон амалдорлари орасида “камсуқум”лари ҳам бўлади.\n- Биласизми, баъзи ўзбек ҳамкорларимизнинг “миннатдорчилик” ўлароқ пора талаб қилишини тушунса бўлади, чунки баъзан талаб қилинаётган пора миқдори унчалик арзимаган пул бўлади. Ана шундай ҳолларда, яъни пора миқдори унчалик катта бўлмаган ҳолларда биз ҳам ортиқча гап-сўз қилмасдан уларга ўз “миннатдорчилигимизни” билдириб қўйишимиз мумкин, дейди “Кабул-Текстайлз” ширкатининг собиқ бошқарувчиси.\nЛекин бир мамлакатга сармояларни олиб кираётган ширкат пулларининг маълум миқдорини “откат”ларга сарфлаш бир тарафдан қонунга хилоф, бошқа томондан “DAIMLER AG” ширкати мисолида кўрилганидек бу нарса фош бўлиши мумкин.\nДонг Канг ҳаммаси “откат” миқдорига боғлиқ, масалан кичик пораларни молиявий ҳисоботларда ёпишнинг иложи бор, “DAIMLER AG” ширкати эса бироз эҳтиёкорсизлик қилган кўринади, дейди.\n- Биласизми, бу камомадни ёпиш учун турли баҳоналарни келтириш мумкин. Ҳар қандай ширкат музд учун ишлатилган пулларни ҳисоботларда яшириш имконига эга. Бундай харжларни транспорт харажати, меҳнат ҳаққи каби бюджет моддаларига йўйиб ташлаш мумкин. Яъни меҳнат учун тўланган ҳақ аслидан юқорироқ кўрсатилиб, ўртадаги фарқ билан “кутилмаган” харажатларни қоплаб юбориш мумкин, дейди “Кабул-Текстайлз” ширкатининг собиқ бошқарувчиси Донг Канг.\nАҚШ Адлия вазирлиги тақдим этган ҳужжатларда ҳам “DAIMLER AG” ширкати Ўзбекистон, Россия, Туркманистон, Хитой, Ироқ, Миср ва яна кўплаб давлатларнинг амалдорларига “миннатдорчилик тортиғи” мақасдида ишлатган пулларни ўз молиявий ҳисоботларида “махсус чегирма”, “фойдали харжлар” ёки “зарурий харжлар”, деб расмийлаштирган.\nАйтиб ўтганимиздек, АҚШ ҳукумати “DAIMLER AG” ширкатини ҳукумат идоралари билан шартномаларни қўлга киритиш учун “откат” тўлаган. Ҳукумат раҳбарлари учун махсус ясаладиган зирҳли Мерседес лимузинларининг нархлари 400 мингдан 2 миллион еврогача баҳоланади.\nТошкентнинг шоҳ кўчасида кунда икки марта Ўзбекистон президентини учириб олиб ўтиб кетадиган Мерседес лимузини ҳам энг арзонларидан бири бўлмаса керак.\nПрезидентдан ташқари Мерседес машиналарини хуш кўрадиганлар сирасига президентнинг шахсий қўриқчилари, Бош вазир ва аксар вазирлар ҳамда бошқа кўплаб расмий идора раҳбарлари киради.\nАҚШ Адлия вазирлиги Ўзбекистонни “DAIMLER AG” ширкатининг коррупцион фаолиятига оид рўйхатга қўшган бўлса-да, бу мамлакат расмийларидан кимга ва қанча “откат” берганини аниқ келтирмаган.\nСобиқ банк ходими Умиджон, миллионлаб АҚШ долларига нархланадиган машиналарини сотиш учун “DAIMLER AG” кимга ва қанча музд берганини тахмин қилиш мумкин холос¸ дейди.\n- Бу нарсани фақат тахмин билан айтиш мумкин. Энг камида вазирликдан пастига кетмаган. Энг пастида Иқтисодиëт вазирлиги ëки бўлмаса Божхона қўмитаси раиси ëки Бош вазир. Шуларгача келади. Ундан бу ëғига бу нарсани ҳал қила олмайди. Чунки бирор бир машина ишлаб чиқарадиган корхонанинг Ўзбекистон бозорига кириши жуда ҳам қийин. Бу нарсани тепада бўлган амалдорлар назорат қилади. Энг камида вазирларга борган бўлиши мумкин¸ дейди собиқ банк ходими Умиджон.


Архивы ИНФЕКЦИЯ - tafsilar.info\nАҚШ Ўзбекистонни COVID-19 инфекцияси даражаси номаълум бўлган давлатлар рўйхатига киритди\n04 Noyabr 10:10 by Редакция\nЎзбекистон Республикаси АҚШ фуқаролари ташриф буюриши тавсия этилмайдиган давлатлар рўйхатига киритилди. Касалликларни назорат қилиш ва олдини олиш маркази (CDC) Ўзбекистонни коронавирус инфекцияси хавфи номаълум давлатлар рўйхатига киритди. Бу шуни кўрсатадики, Қўшма Штатларда ковиднинг мамлакатимизда тарқалиши ҳақида этарли маълумот йуқ ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги статистикасига ишонмайди. Ушбу рўйхатга киритилган мамлакатлар АҚШ фуқароларига саёҳат қилишлари тавсия этилмайди.\n19 Oktabr 14:52 by Редакция\nЎзбекистон Соғлиқни сақлаш вазирлиги охирги бир кунда коронавирус инфекцияси статистикасини эълон қилди. Соғлиқни сақлаш вазирлиги матбуот хизматининг хабар беришича, 18 октабр куни республикада 342 одамда COVID-19 аниқланган. Хусусан, Тошкентда коронавирус 125 кишида, Андижон вилоятида – 15, Бухоро вилоятида – 14, Жиззах вилоятида – 12, Қашқадарё вилоятида – 3, Навоий вилоятида – 2, Наманган вилоятида –\nCOVID-19вилоятларИНФЕКЦИЯКОРОНАВИРУССОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ВАЗИРЛИГИСТАТИСТИКА\nТатаристонда инфекция тарқалишига қарши машқлар ўтказилади\n11 Oktabr 21:05 by Редакция\nҚозонда авж олганларга қарши машқлар ўтказилиши режалаштирилган. Дастур халқаро мақомга эга. Унда дунёнинг 11 та давлати мезбонлик қилади. Маълум қилинишича, машқлар гибрид форматда ўтказилади ва унда санитария -епидемиология хизмати, тиббиёт ташкилотлари, илмий муассасаларнинг 130 га яқин вакиллари йиғилади. Бу ҳақда Россия Федерацияси Роспотребнадзор матбуот хизмати хабар берди. «Машғулотлар гибрид форматда ўтказилади ва МДҲ ва Европанинг\n8 октябр жума куни учун коронавирус статистикаси\n08 Oktabr 12:50 by Редакция\n7-октабр куни Ўзбекистонда коронавирус (COVID-19) учун 419 та ижобий ПЦР-тести олинди. 7-октабр куни Ўзбекистонда коронавирус билан касалланганлар сони 419 кишига етди. Беморларнинг умумий сони 177383 га етди. Бир кунда уч бемор коронавирус таъсиридан вафот этди, деб хабар беради Соғлиқни сақлаш вазирлиги матбуот хизмати. Энг кўп янги коронавирус ҳолатлари аниқланди: Тошкент шаҳрида – 166; Тошкент вилоятида\nКОВИД-19 билан янги касалланганларнинг кескин камайиши кузатилди\n06 Oktabr 00:43 by Редакция\nЎтган суткада Ўзбекистонда 304 та янги коронавирус инфекциясига чалинганлар қайд этилди. Ўзбекистонда коронавирус билан касалланганлар сони камайган. Бу Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан эълон қилинган маълумотлардан далолат беради. Вазирлик маълумотларига кўра, 4 октябр куни энг паст кўрсаткич жорий йилнинг 14 июнидан бери қайд этилган. Беморларнинг умумий сони 176 019 кишини ташкил этди. Энг кўп касалланганлар Тошкентда


21:52 16.11.2019 (Янгиланган 21:51 16.11.2019)\nТОШКЕНТ, 16 ноя - Sputnik. Синоптиклар маълумотларига кўра, Тошкент шаҳрида ҳамда Ўзбекистоннинг бошқа шаҳарларида қор ёғиши кутилмоқда.\n"Ўзгидромет" хабар беришича, 18-19 ноябрь кунлари Ўзбекистон пойтахтида ва бошқа шаҳарларда ҳаво ўзгарувчан бўлади, ёғингарчилик кузатилмайди.\nШунингдек, 20-21 ноябрь кунлари шамол тезлиги 15-20 м/с кучайиши мумкин.\nҲаво температураси 18-19 ноябрь кунлари 0...+5° даражани ташкил этади, кундузи — +10...+15 даража илиқ бўлади; 20 ноябрь куни кечаси +3...+8 даража, кундузи — +10...+15 даража илиқ бўлади; 21 ноябрь куни кундузи ва кечаси ҳаво температураси +3...+8 даража бўлади.


Кальций етишмовчилиги тўсатдан юрак тўхташи хавфини оширади\n15:05 / 12.10.2017\nСидарс-Синай Кардиология институтида ўтказилган янги тадқиқот қонида кальций миқдори кам бўлган одамлар тўсатдан юрак тўхташига кўпроқ мойил бўлишини кўрсатди. "Ортодокс" тиббий портали шу ҳақида маълум қилди.\nМутахассислар юрак тўхташини бошдан ўтказган 267 киши ва бундай ҳолатга дуч келмаган 445 нафар кўнгиллининг маълумотларини таҳлил қилиб чиқишди.\nТадқиқотчиларнинг маълум қилишича, тўсатдан юрак тўхташини бошдан ўтказган иштирокчиларнинг қон зардобидаги кальций миқдори меъёрдан паст бўлган.\nҚон зардобида кальций миқдори энг кам бўлган кишиларнинг юрак тўхташ эҳтимоли қонида кальций етарлича бўлган кўнгиллиларнинг юрак тўхташ эҳтимолига нисбатан икки карра юқори бўлган.\nКальцийнинг қондаги миқдори бир децилитрга 8,95 миллиграммдан пасайганда тўсатдан юрак тўхташ хавфи ошади. Шунингдек олимлар юрак тўхташини бошдан ўтказган кишиларнинг кўп ҳолатларда диабет ва сурункали буйрак касалликларидан ҳам азият чекканнини аниқлашди.\nТадқиқотчилар натижаларга таъсир қилиши мумкин бўлган омилларни ҳисобга олиб қўйишди. Мутахассисларнинг таъкидлашича, бу борадаги изланишларни давом эттириш зарур.\nТадқиқот: олий таълим юрак хуружи хавфини камайтиради


"МАШҲУР ҲОЖИ" 9 ЙИЛГА ҚАМАЛДИ, БУ КЎПМИ ЁКИ КАММИ?\nФарғонада “GM Uzbekistan” қўшма корхонасида ишлаб чиқарилган турли русумдаги транспорт воситаси олиб беришни ваъда қилиб, 50 нафардан зиёд жабрланувчиларни салкам 760 минг долларга чув туширган фирибгар устидан суд ҳукми ўқилди. Бу ҳақда жиноят ишлари бўйича Марғилон шаҳар суди раиси М. Ибрагимов хабар қилмоқда.\nСудланувчи М. Умурзақов Марғилон ва Фарғона шаҳар ҳудудида “Машҳур ҳожи” номи билан танилган. У 2013-2014 йилларда ўзгаларнинг маблағини фирибгарлик йўли билан қўлга киритиш мақсадида бошқа шахслар билан олдиндан тил бириктириб, жабрланувчиларнинг ишончига кириш мақсадида автомашина савдоси бўйича сохта шартномалар тайёрлаган.\nМазкур шартномаларни сохта эканлигини била туриб, айрим жабрланувчиларга тақдим этиб, фойдаланиб, мазкур шартнома асосида уларга “GM Uzbekistan” қўшма корхонасида ишлаб чиқарилган турли русумдаги транспорт воситаси олиб беришга ваъда берган. Уларни ишонтириб, алдаб, айрим жабрланувчиларнинг анча миқдорга, айримларини кўп миқдорга, баъзиларини эса жуда кўп миқдорга тенг қийматдаги АҚШ долларини қўлга киритган.\nЖумладан, 2013 йил март ойида Ш. Қодировга “Damas” русумли транспорт воситаси олиб беришга ваъда бериб, алдаб, уни 10 минг 500 АҚШ долларини фирибгарлик йўли билан қўлга киритган. Э. Эргашев билан олдиндан тил бириктириб, 2013 йил ноябрь ойидан 2014 йил январь ойига қадар Э. Эргашев орқали И. Ҳасановга уч дона “Nexia-2” русумли транспорт воситаси олиб беришга ваъда бериб, унинг 40 000 АҚШ долларини фирибгарлик йўли билан қўлга киритиб, алдаб келган. Бу каби алданганларни рўйхатини жуда кўп келтириш мумкин. Ҳалол ишлаб, пул йиғиб, янги машина миниш истагида бўлган 50 дан зиёд фуқаролар ана шу фирибгарнинг тузоғига илинди. 2014 йилда М. Умрзоқовга нисбатан қидирув эълон қилинган бўлиб, унга қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган.\nЖиноят ишлари бўйича Марғилон шаҳар суди томонидан мазкур жиноят иши кўриб чиқилди. Судланувчи М. Умурзақовга узил-кесил тўққиз йил озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди. Шу билан бирга жиноят орқасида жабрланувчиларга етказилган моддий зарар миқдори ҳукм эълон қилинган кунда 1 АҚШ долларининг сўмга нисбатан қийматидан келиб чиқиб, ундириш белгиланди.\nМ. Умурзақов билан биргаликда жиноятни содир этган, дастлабки тергов пайтида жиноят ишига жалб қилинмаган бошқа шахсларни ҳам ишга айбланувчи сифатида жалб қилиш ҳақида суд алоҳида ажрим эълон қилди.


Судан президенти бўлажак президентлик сайловида 'ўз номзодини қўймайди' - BBC O'zbek\nСудан президенти бўлажак президентлик сайловида 'ўз номзодини қўймайди'\nImage caption Умар ал-Башир Суданни 1989 йилдан буён бошқариб келади\nСудан Президенти Умар ал-Башир тўрт йилдан кейин бўлиб ўтажак президентлик сайловида ўз номзодини қўймайди, деб айтди иқтидордаги партия мулозими.\nБу амал мамлакатни демократлаштиришга қаратилган ислоҳотларнинг бир қисмидир, деди Раби Абделатий.\n67 ёшли жаноб Башир 1989 йилда амалга оширилган давлат тўнтаришидан буён Суддани бошқариб келади.\nУмар ал-Башир Халқаро Жиноятлар Маҳкамаси томонидан Дарфурда уруш жиноятлари ва қатлиом содир этишда айбланган.\nУ бу айбловларни рад этиб келади.\nҲеч қандай босим йўқ\nСуданда иқтидорда бўлган Миллий Конгресс Партиясининг етакчи аъзоси Раби Абделатий жаноб Баширнинг бўлғуси президентлик сайловида иштирок этмаслик қарори ҳақида Хартумда хорижий оммавий ахборот воситалари вакилларига маълум қилди.\n"Умар ал-Башир келгуси сайловда президентлик учун курашмайди. Буни мен тўлиқ тасдиқлайман. У бошқа сиёсатчиларга президентлик курсиси учун курашиш имконини беради," деди жаноб Абделати Франс-Пресс агентлигига.\n"Аммо унга нисбатан ҳеч қандай босим йўқ... Бу қарорнинг Араб дунёсида юз бераётган ўзгаришларга ҳеч қандай алоқаси йўқ," деб илова қилди у.\nЖаноб Башир ўз сиёсий келажаги борасида ҳозиргача расмий баёнот бермаган.\nЎтган ҳафта Умар ал-Башир агар Миллий Конгресс Партияси йирик сиёсий лавозимларни эгаллаб турганларни 60 ёшида нафақага чиқариш қарорини олса, у истеъфога чиқиши мумкинлигини айтганди.\nБироқ, Судан мухолифати жаноб Баширнинг ушбу сўзлари оммавий норозиликлар олдини олиш учун бир баҳона деган фикрда.\nУмар ал-Башир ўтган йил апрелида бўлиб ўтган зиддиятли президент сайловида ғолиб келганди.\nМухолифат мазкур сайловни бойкот қилганди.


Жаҳон 238 13.09.2019 10:29:29\nАраб давлатлари Исроил Бош вазири Бенямин Нетаняхунинг Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилида учинчи ҳудудни аннексия қилиш режасини қоралаб чиқди. 17 сентябрда Исроил парламентига сайлов белгиланган, сайловолди кампанияси доирасида телевизион чиқиш қилган Бенямин Нетаняху, агар ўнг қанот Ликуд партияси ғалаба қозониб, бош вазирликни қўлга киритса, Ғарбий соҳилдаги Иордан водийси ва Шимолий Ўлик денгизни ҳам Исроил ҳудудига қўшиб олиши ҳақида айтган.\nОмма фикри сўровларига кўра, Нетаняху етакчилик қилаётган Ликуд ва Ликудга мухолиф "Мовий ва Оқ" партияси тенгма-тенг бормоқда, сайлов натижасига кўра, Кнессетда бошқа партиялар билан коалиция барпо этиш мушкул бўлиши мумкин. Шу боис, кузатувчилар фикрича, Нетаняху ушбу баёноти сайловчилар томонидан кенг қўлланишига умид қилган. Афтидан, ғалаба қозониш учун ҳукмрон коалицияни шакллантиришга ва ўнг қанот партиялари қўлловини олишига тўғри келади.\nЎзининг телемурожаатида бош вазир Доналд Трамп томонидан ваъда қилинган Исроил ва Фаластин ўртасидаги тинчлик келишуви режаси тақдим этилишини сабрсизлик билан кутаётганлигини таъкидлади, бироқ Иордан водийси ва Ўлик денгизнинг шимолий қисми устидан Исроил ҳукмронлиги сайловдан кўп ўтмай ўрнатилиши мумкин. "Агар мен сизлардан, Исроил фуқароларидан бунга мандат ололсам албатта", - деди Нетаньяху. Исроил Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилини, Шарқий Қуддус, Ғазо ва Жўлон тепаликларини 1967 йилда босиб олган. 1980 йилда Шарқий Қуддусни, 1981 йилда Жўлон тепаликларини аннексия қилиб олди, аммо жаҳоннинг аксарият давлатлари ҳанузгача бу ҳудудларни Исроилники деб тан олмаяпти.\nҒарбий соҳил шу пайтгача Исроил-Фаластин зиддиятларидаги энг катта тўсиқ бўлиб қолмоқда. У ерда ва Шарқий Қуддусда Исроил 140 га яқин манзилгоҳларни қурган, халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан ноқонуний саналади, гарчи Исроил буни инкор этсада. Мазкур манзилгоҳларда ҳозирда 600 мингдан зиёд яҳудий истиқомат қилади. Фаластинликлар бу кўчманчиларнинг баҳсли ҳудуддан чиқариб юборилишини талаб этмоқда.\nИордания, Саудия Арабистони, Туркия Исроил бош вазири баёнотини кескин танқид қилиб чиқдилар. Фаластин билан Исроил ўртасидаги тинчлик музокараларидаги Фаластиннинг бош музокарачиси Соиб Эрекат, аннексия "тинчликка бўлган ҳар қандай имкониятни дафн этади", деб айтган. Исроил Фаластинга тегишли бўлган Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилини 1967 йили босиб олган, бироқ Исроил ҳудудига аннексия қилмаган. Фаластинликлар бутун ҳудуд ўзларининг келажакдаги давлати ҳудуди бўлишини айтиб келадилар. Бундан олдин Исроил Бош вазири Бенямин Нетаняху, "Исроил Иордан водийсида доим хавфсизлик мақсадида ҳозирлигини сақлаб қолади", деб айтган, аммо “аннексия” сўзини биринчи марта тилга олди.\nАраб давлатлари Лигаси Исроил бош вазирининг баёнотини вазиятни хавфли ўзанга буриб юбориши мумкин бўлган агрессия деб баҳолади. "Араб давлатлари Лигаси унинг баёнотини Исроил агрессиясининг янги исботи сифатида кўради, бундан ташқари бу – халқаро қонунчиликни бузишга қаратилган очиқ ният", - дейилади ташкилотнинг расмий баёнотида.\nИсроил ва Фаластин ўртасидаги янги келишувларга эришишда воситачи бўлганларнинг бари, Америка бўладими, Қатар бўладими, ёки яна бошқа бир давлат бўладими, Нетаньяхунинг бу баёнотидан “донг қотиб” қолди. Исроил томони ҳар қандай тинчлик шартномасидан манфаатдор эмаслигини кўрсатиб қўйди. Улар ҳозир фаластин ҳудудларини ютиб юборишдан бошқа нарсани хохлаётганлари йўқ.\nАраб олами реакцияси\nИордания ташқи ишлар вазири Айман Сафади Нетаняху режасини можарони жиддий авж олдириш деб баҳолади. Унинг фикрича, Исроил сиёсатчисининг сўзлари бутун минтақани зўравонлик ўчоғига айлантириши мумкин.\n"Сайловда ғалаба қозониш йўлида тинчликни бой бериш – хавфли ва масъулиятсизлик. Жаҳон ҳамжамияти оккупацияни кенгайтиришга оид беҳуда уринишларни рад этишини аниқ тушунтириб қўйиши керак", - деди у.\nТуркия ташқи ишлар вазири Мавлут Чавуш ўғли Нетаняхуни ирқчиликда айблади.\nФаластин миллий администрациясининг юқори мартабали амалдори Ханан Ашравининг ҳисоблашича, Биньямин Нетаньяху икки мустақил давлатнинг келажакда ёнма-ён қарор топиши режаси қурилаётган асосларни қўпориб ташламоқда.\nБаҳрайн ташқи ишлар вазирлиги ҳам кескин баёнот билан чиқди: "Бу баёнот ғазабни келтирадиган ва фаластин халқининг йўл қўйиб бўлмайдиган ҳуқуқларининг бузилиши ҳамда Исроил томони адолатли ва тўлиқ тинчликка эришишни қатъий хохламаслигини кўрсатади".\nСаудия Арабистони Ислом Ҳамкорлик ташкилотига кирувчи 57 мамлакат ташқи ишлар вазирларининг шошилинч учрашувини ўтказишга чақирди.\n"Тарихий Фаластин кундан кунга йўқолиб бормоқда, ундан Қуддусдан тортиб Иордан водийсигача бўлган ҳудудларни мусодара қилишмоқда. Ва бу Сайкс-Пико келишувига эришилганидан юз йил ўтиб рўй бермоқда (Буюк Британия, Франция, Россия ва Италия ўртасида биринчи жаҳон урушидан кейин Яқин Шарқдаги манфаатлар доираси тўғрисидаги келишув)", - деб ёзади Ливан друзлари етакчиси Валид Жумблатт “Твиттери”да. Сурия ва Қатар ҳам Нетаньяху баёнотини қоралаб чиқишди.\nАпрелда Исроилда муддатидан илгари парламент сайлови ўтказилган эди. Унинг натижаси ўлароқ Бинямин Нетаняху бешинчи маротаба Бош вазир лавозимини эгаллаши кутилаётганди. Агар у коалицион ҳукуматни шакллантира олса мамлакатни тўрт муддат бошқарган Исроил давлатининг отаси, асосчиси Бен-Гурионнинг рекордини янгиларди. Ўшанда олти миллиондан зиёд исроиллик 46 та партиянинг бирига ўз овозини берди. Нетаняхунинг “Ликуд” партияси (36 та овоз олган) коалицион ҳукумат тузиш учун ўнг қанотдаги партия ва блоклар билан музокаралар олиб борди, янги ҳукумат эса май ойи охирида иш бошлаши керак эди. Нетаньяху партиясининг асосий рақиби - «Кахоль-Лаван» марказий блоки 35та мандатга эга бўлди. Ўта диндор партиялар - ШАС ва «Яхадут ха-Тора» мос равишда саккизта ҳамда еттита ўринни қўлга киритди. Бироқ Авигдор Либерман билан коалицион ҳукуматни шакллантириш борасида келиша олмагач, сентябрь ойида янгидан сайловлар ўтказишга қарор қилинганди.\nНетаняхуни Исроилда Биби деб аташади. Бибининг катта катта тажрибасига қарамай, мазкур сайловолди кампанияси осон бўлмайди. Мазкур сайловда Биби учун асосий хавф – бу жиддий рақибнинг пайдо бўлгани. Номзод Бени Ганц ва унинг “Кахол-Лаван” партиявий блокида сайловда амалдаги ҳукумат партияси “Ликуд”нинг курагини ерга теккизиш имконияти бор эди.\nБени Ганц ким?\nБени (Биньямин) Ганц – бош вазирлик лавозими учун курашда Нетаньяхунинг бош рақиби. Олий армия унвонига эга генерал исроилликлар орасида улкан ҳурмат ва эътиборга эга. Кўплар унинг сиймосида мамлакатнинг ўзгармас етакчисига муқобил номзодни кўриб, унга катта умид боғлагани маълум. Бени Ганц венгриялик яхудийлар оиласида туғилган. Ота-онасининг иккиласи ҳам Холокостни бошдан ўтказишган ва урушдан кейин Исроилга кўчиб келишган. Армия хизматидаги тез кўтарилгани сабабидан Бенини баъзида “армия шаҳзодаси” деб аташади. Ганц 38 йил хизмати давомида десант батальонида оддий аскардан тортиб Исроил армияси Бош штаби бошлиғи лавомигача бўлган йўлни босиб ўтди. Ливан билан уруш даврида махсус бўлинмага қўмондонлик қилди, Ғазо секторидаги ҳарбий амалиётларга, шу жумладан, “Бузилмас қоя” операциясига бошчилик қилди, амалиёт давомида ХАМАСнинг ўнлаб туннеллари йўқ қилинди.\nГанц партиявий рўйҳатни топширишдан илгари бирмунча тажрибали сиёсатчи Яир Лапид билан иттифоқ тузишга келишиб оди.Шундай қилиб, Исроил сиёсий саҳнасида “Кахол-Лаван” янги партиявий блоки (ивритдан таржимада “мовий-оқ”, байроқ шарафига) пайдо бўлди. "Мовий-оқлар"га Бош штабнинг яна икки нафар собиқ бошлиғи кирдики, бу марказчи альянс оммабоплигини ошириб юборди.\nМабодо Ганц блоки Нетаняхуни қувиб ўтадиган бўлса ҳам ҳукуматни шакллантириши осон кечмасди: чунки ўнг қанотга мансуб бир неча партия ва блоклар ва ўта диндор партияларнинг бир нечтаси Ганц коалициясига киришдан бош тортган.\nАраблар овоз берадими?\nСайловолди кампаниясида араб партиялари ҳам иштирок этаётганига қарамай, исроиллик кўплаб араблар ўзининг сайлов ҳуқуқидан фойдаланмайдиган кўринади. Араблар кўпинча овоз беришдан маъни йўқлигини эътироф этишади, негаки, ўзларини иккинчи навли фуқаролар сифатида ҳис қилишади. Ғазо сектори билан чегаралардаги можаронинг кескинлашуви, ўнг қанотдаги сиёсий партиялар ташаббуси билан давлатнинг яҳудийлар характери тўғрисидаги қонуннинг қабул қилиниши, сиёсатчиларнинг аксилараб чиқишлари ҳам уларнинг қўлни ювиб қўлтиққа уришларига олиб келди. Ваҳоланки, ўтган сафарги сайловда бирлашган араб партияларидан иборат “Умумий рўйҳат” альянси кнессетда 120 мандатнинг 13 тасини ишғол этиб, учинчи ўринга кўтарилганди.\nХуллас, минтақада тинчлик ўрнатишга масъул бўлган давлатларнинг тарафкашлиги, масъулиятсизлиги Яқин Шарққа ҳали-бери орзу қилинган тинчликни олиб келмайдиган кўринади.


Заъфарон – зираворлар султони ва султонлар зиравори – ЎЗБЕКИСТОН ХАЛҚ ТАБОБАТИ АССОЦИАЦИЯСИ\nЗаъфарон (Cроcус сативус – лотин.) –сапсаргулдошларга мансуб кўп йиллик ўтсимон туганак пиёзли ўсимлик. Ёввойи ҳолда учрамайди. Ҳиндистон, Покистон, Хитой, Жанубий Европа, Озарбайжонда катта майдонларда экилади. Пиёзининг диаметри 1-2 сантиметр. Барги 5-15 та, оч сариқ рангда; эни 2 мм, туксиз. Гули 1-4 та, гултожи оқиш, пастки қисми (ташқи томондан) бинафша ранг, узунлиги 2-4 см. Чангчилари гулқўрғондан қисқа. Кўсаги чўзиқ, эни 6-7 мм.\nФевраль-июлда гуллайди, апрель—августда мева беради. Таркибида эфир мойи бўлгани учун ҳиди жуда ўткир ва ёқимли. 90-100 минг дона заъфарон гулидан 1 кг қуриган гул тумшуқчалари олинади. Заъфарон гулининг қуритилган тумшуқчалари мураббо, тортлар ранги ва таъмини яхшилаш, озиқ-овқат (пишлоқ, сариёғ, ликёр ва бошқаларда ранг бериш учун), парфюмерия (атир-упа) саноатида ишлатилади. Табобатда дори-дармон сифатида қўлланилади.\nЗаъфарон ҳақида тарихий манбалар\nБу зираворнинг номи деярли ҳамма тилларда арабча «сариқ» маъносини берадиган “Заъфарон” сўзидан олинган бўлиб, қадимда мазкур ноёб ўсимликдан бўёқлаш моддаси сифатида фойдаланилганидан далолат беради. Ҳозирги даврда заъфарон ўзининг азалий аҳамиятини йўқотиб, асосан пазандаликда ишлатилади ва олтин билан тенг баҳоланадиган ягона зиравордирю. Ер юзида бугунги кунда йилига фақат уч юз тонна заъфарон етиштирилади. (2017 йил ҳолатига кўра)\nМаълумки, заъфарон инсониятга зиравор сифатида истеъмол қилиниши тўрт минг йилдан кўпроқ тарихга эга бўлиб, бўёқ сифатида неолит даврида тоғларда қоя тошларига расм чизишда ишлатилган. Қадимги Месопотамияда уни таомда ишлатилган излари археологлар томонидан аниқланган. Ёзувларда у ҳақда биринчи эслатмалар Шумер цивилизацияси қолдиқларида кузатилади. Эронда эрамиздан аввалги Х асрда заъфарон толаларини қурбонлик ўраладиган матоларни бўяшда ишлатилган, ундан шунингдек кучли томизғи сифатида фойдаланиб, атторлик моллари ва лаззатли ёғлар тайёрлашган. Искандар Зулқарнайн армиясида жароҳатларни даволашда ишлатилган. Қадимги Аҳдда (Тавротда) заъфарон қурбонлик қилишда ёрдамчи восита, бўёқчилик ва атторлик моддаси сифатида ишлатилиши ҳақида битилган. Қадимги Хитой манбаларида шифобахш дори воситаси сифатида эслатилган. Шарқда будда монахлари либосларини бўяш учун ишлатилган. Европада уни ишлатган бойлар жамиятда киборлар табақасига мансублигини ифодалаган. Рим аркони давлати заъфаронни дори сифатида, тери ва матоларга бўёқ, атторлик моддаси сифатида ишлатган. У – энг мазали зиравор, сифатли табиий бўёқ моддаси ва қимматбаҳо атторлик воситаси, ҳамма дардларга даво бўлувчи моддадир.\nШарқда илгарилари у «қизил олтин» деб номланган. Заъфарон қим-матбаҳолигининг сабаби иккита: биринчидан, уни етиштириш жуда машақ-қатли иш, иккинчидан, хушбўйлиги, таъми ва даволаш хусусиятлари бўйича заъфарон зираворлар орасида тенгсиздир.\nЗаъфароннинг ривожланиши ва таркибий моддалари\nЗаъфарон – йилига бир марта 10-15 кун оммавий гуллайдиган, ҳар бир гул очилишининг давомийлиги фақат 2-3 кун бўлган қирмизи «крокус» (лотинча номи) оналик гули тумшуқларининг қуритилганидир. Заъфарон гуллари ва хусусан оналик гулларини қайта ишлаш фақат қўл меҳнати билан амалга оширилади. Оналик гуллари тумшуғи фақат гулларнинг биринчи очилган куни қирқиб олиниши лозим. Унинг сифати терим ва уни қуритишнинг тезлиги билан боғлиқдир. Бир килограмм заъфарон йиғиш учун тонгда қуёш ҳали оналик гулларини қуритиб улгурмасидан, 150 минг дона атрофидаги гули териб олиниши лозим. Бир гектар ер майдонидан теримчиларнинг маҳорати ва об-ҳавонинг муносиб шароитига қараб 8-12 килограмм заъфарон йиғиб олиш мумкин.\nЗаъфароннинг инсон саломатлигига доир хусусиятлари\nҚадимги замонлардан маълумки, у нодир ва бемисл хусусиятларга эга. У оғриқни қолдирувчи, қувонч ва хурсандчилик бахш этувчи, тушкунликдан чиқарувчи, қувонч гормони – серотонин ишлаб чиқариш хусусиятига эгадир. Шундай қилиб, заъфарон – инсон доимий истеъмол қилишга ўрганиб қолмайдиган, енгил психотроп моддадир.\nҲаким Аюрведа заъфаронни ҳазм таомни яхшилашга, сезги ва нафас олиш органларини мустаҳкамлашга, жигар, буйраклар, лимфа безларини тозалашга, титроқни босишга, томирларда тўхтаган қонни юргизишга, юз рангини тиниқлашга, жинсий қувватни фаоллаштиришга ҳам хизмат қилишини таъкидлаган. Қадимда киборлар жамиятига мансуб аёллар туғиш олдидан оғриқни енгиллаштириш мақсадида заъфарон эритилган сувни ичишган.\nЗамонавий тиббиётда у кўзга томизиладиган дори тайёрлашда ва умумий қувватлантирувчи турли дори-дармонлар тайёрлашда ишлатилади. Заъфароннинг антикансероген ва антимутаген хусусиятларга эгалиги исботланган. Уни қайноқ сут билан ичилса, бош мия фаолиятини мустаҳкамлаб, хотирани кучайтиради. Агар асал билан истеъмол қилинса, буйракдаги тошларни майдаланишига ёрдам беради. Заъфарон гули тумшуқлари эритмаси инсон организмига зарур бўлган каротин, тиамин, рибофламин, флавоноидлар, кальций, фосфор каби моддаларга ва турли витаминларга бой. Тўрт минг йиллик ишлатиш тарихида унинг тўқсон хил турли касалликларни даволашда қўлланиши аниқланган.\nЗаъфароннинг хушбўй ҳидини ҳидлаш инсонни нафас олиш органларига ижобий таъсир қилиб тинчлантиради ва уйқусизликдан қутилишга ёрдам беради. Кучли бош оғриғида ва қулоқ шамоллаганида заъфарон сувида пахта ёки юмшоқ матони ҳўллаб касал аъзога босилса, оғриқни қолдиради. Бундан ташқари у қорин очиш ҳиссини ҳам камайтиради.\nЗаъфарон меъёридан ошириб ишлатилса, сезги органларини қаттиқ зўриқишига олиб келиши мумкин. Меъёрдан кўп овқатга қўшилган заъфарон таомни бузишдан ташқари инсонни заҳарланишга, бир неча грамм янги узилган сифатли заъфарон истеъмол қилиниши, ўлимга ҳам сабаб бўлиши мумкин. Мутахассис маслаҳатисиз ҳомиладор аёлларга тинчлантирувчи восита сифатида истеъмол қилиш тавсия этилмайди.\nЗаъфарон харид қилишда янчилиб майдаланганини эмас, балки бутун толали гулларини олиш мақсадга мувофиқ бўлади. Бундан икки минг йил аввал Плиний янчилган заъфарон қалбаки бўлиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирган. Ўрта асрларда заъфаронни сохталаштирган киши гулхан ўтида ёқилган. Ҳақиқий заъфарон ҳеч қачон арзон нархда сотилмаган. Уни узоқ сақлаб бўлмайди, шунинг учун олдиндан олиб қўйиб бўлмайди\nЗаъфарон бутун организм ҳужайраларини озиқлантиради, терини силлиқ қилади, рангни тиниқлаштиради, хотира ва ақлий фаолиятни яхшилайди, кайфиятни кўтаради. Заъфарон 100 дан ортиқ хасталикларни даволовчи шифобахш хоссаларга эга. Амалда ҳар қандалик хасталик, у бошланиш босқичидами ёки ривожланган охирги босқичидами, бундан қатъий назар, заъфарон ёрдамида 85-87 % га шифо топади. Тадқиқотлар буни қайта-қайта исботлаган.\nЗаъфароннинг шифобахш хоссалари қуйидагиларни ўз ичига олади:\nТаркиби: Заъфароннинг 2-3 гул оталиги ва 10 дона майиз олиб, ярим стакан совуқ сувга солинади, тун давомида тиндирилади— сув қўнғир-тилла ранг тус олади. Эрталаб наҳорга ичилади, худди шу йўсинда кечқурун ичишга кейинги меъёрдаги дори эрталаб тайёрлаб қўйилади. Муолажа давомийлиги – 2 ой. Бу дорини ичиш учун энг муносиб вақт баҳор ва ёз фасллари.\nЖигар фаолиятини меъёрига келтириш ва уни даволаш мақсадида заъфарон ун каби янчилиб, майдаланади ва овқатлангандан 20 минут ўтказиб истеъмол қилинади. Услуби: чой қошиғи учидан тил билан ялаб истеъмол қилинади.\nЮрак, буйрак, жигар касалликларини даволашда, конъюнктивит, кератит ва йирингли жароҳатларни даволашда заъфароннинг сувдаги аралашмасидан фойдаланилади. Бунинг учун бир чой қошиғи заъфарон толалари устидан қайнаб турган бир стакан сув қуйилади, 20 дақиқа тиндиради, 3 қават докадан ўтказиб, совутилади ва кунига уч маҳал овқатдан олдин 15 грамдан ичилади ёки бу сувга дока ҳўллаб жароҳатга қўйилади.\nИчки қон кетишини даволашда. Бир чой қошиқ зарчавани 6-7 та заъфарон толаси билан аралаштириб, аралашмани қайноқ сутга солиб ичамиз.\nИммун тизимини меъёрига келтириш учун чойга заъфарон толаларини қўшиб ичилади. Бунинг учун чойнакка 7-15 та тола заъфарон солинади ва устидан 200 г қайноқ сув қуйилади, оловга қўйиб яна 5 дақиқа давомида қайнатилади, яна 400 г қайнаб турган сув қўшилади, қайнаб чиқиши билан оловдан олинади. Толалар чойнак тагига чўккунича тиндириб, сўнг ичилади. Бундай чой икки ой давомида кунига уч маҳал овқатланишдан олдин ичилади. Битта дамланган заъфарон толаларидан икки марта бундай чой дамланади.\nСаломатликни умумий мустаҳкамловчи дори-восита:бунинг учун 7-15 дона заъфарон ип толаси олиниб, қайноқ сувда чайилади, сўнг устидан 250 мл қайноқ сув қуйилади ва паст оловдаги конфоркага қўйилади. 3-5 дақиқа ўтгач, устидан 500 мл қайноқ сув қуйиб, қайнай деганда олинади (дори қайнаши керак эмас). Суткасига 3 маҳал 250 мл дан овқатланишдан ярим соат олдин ичилади. Бу дорини тайёрлашда ишлатилган заъфарон толаларини худди шу йўсинда иккинчи марта дори тайёрлаш учун ишлатиш мумкин.\nХотирани яхшилаш учун заъфароннинг янчиб майдаланган 3 дона толасини 250 мл сутга аралаштириб ичилади.\nАллергик реакцияда 5 г майдаланган заъфарон толалари чой қошиғининг 1/3 ида олинган янчилган занжабил аралаштириб устидан 500 мл қайноқ сув қуйилади. Суткасига 3-4 маҳал 125 мл дан ичилади. Даволаниш муддати 1 ой, сўнг зарур бўлса, бир неча кун танаффус қилиб, муолажа яна такрорланади.\nТушкунликка тушиш, хафақонликдан, заифлашган кўриш қобилиятини тиклаш, қонни тозалаш учун ширин дори 3-4 та заъфарон толасига 2-3 дона янчилмаган қора муруч ва 15 дона майиз олинади, устидан 1 стакан қайноқ сув қуйилади ва наҳорга ичилади.\nБронхитни даволаш учун 2 чой қошиқ заъфарон толалари 1 стакан қайнаган сувга аралаштириб, 15 дақиқа давомида (манти қасқонда) буғланади. Тайёр бўлган дорини докадан ўтказиб, 2 ош қошиқдан кунига 3 маҳал ичилади.


Дунёга кўнгил қўйманг! - Hidoyat.uz\nАсосий саҳифа Медия Инфографика Дунёга кўнгил қўйманг!\nАбу ад-Дардо дейдики:\n«Эй инсонлар, уялмайсизми? Бино қурасиз, ичида ўтира олмайсиз. Яна орзу-ҳаваслар билан машғул бўласиз, охирига етолмайсиз. Дунё молини тўплайсиз, қаноат қилиб ея олмайсиз. Сиздан олдинги қавмлар сиздан зиёдароқ дунёлик тўплагандилар ва сиздай ҳою ҳаваслар билан овора бўлгандилар. Лекин шундай кун келдики, дабдабали бинолари мозорга айланди; орзу-ҳаваслари уларни алдади; тўплаган дунёлари маҳв бўлди».


Бажарди: Эрматов н текширди: Мирзахаджаев А\nНазвание Бажарди: Эрматов н текширди: Мирзахаджаев А\nИ ктисодиёт Факультети\nМавзу: Арзон пул ва киммат пул сиёсати.\nБажарди: Эрматов Н\nТекширди: Мирзахаджаев А\nАрзон пул ва киммат пул сиёсати.\nВалюта ва жахон валюта тизими тушунчаси\nВалюта курси ва уни белгиловчи омиллар\nII. Асосий кисм.\nАрзон пул сийсати\nКиммат пул сиёсати\nХарид кобиляти паритети\nМакроиктисодий сиёсатнинг номинал ва реал валюта курсларига таъсири\nХалкаро валюта муносабатлари пулнинг халкаро тўлов жараёнига хизмат килиши жараёнида вужудга келади. У ташки савдо билан бирга пайдо бўлди ва ривожланишнинг узок йўлини босиб ўтди. Тарих давомида жахон пули ва халкаро хисоб-китоб шакллари ўзгарди. Бир вактда валюта муносабатлари ахамияти ўсди ва уларнинг нисбатан мустакил даражаси ошди. Товарлар, хизматлар, капиталлар ва ишчи кучи харакати мамлакатдан мамлакатга кўчадиган пул массасалари окими ёрдамида амалга ошади. Бу харакатни тартибга солиш зарурлиги халкаро валюта тизими ва жахон валюта тизимларининг шаклланишига олиб келди. Валюта – кенг маънода мамлакат пул бирлигини (масалан, сўм, доллар, марка, фунт-стерлинг ва хоказо) англатади. Киска маънода валюта атамаси чет давлатларнинг пул белгиси маъносида кўлланилади. Хар бир миллий бозор хусусий миллий валюта тизимига эга.\nМиллий валюта тизими базасида жахон бозори ривожланиши натижасида таркиб топадиган ва давлатлараро келишувлар билан мустахкамланган халкаро валюта муносабатларини ташкил килиш шакли бўлган жахон валюта тизими амал килади.\nМамлакатлар ўртасида товар ва хизматлар окими кўпайгани сари пул воситаларини айирбошлаши хам тобора ошиб боради, ўзаро хисоб-китоблардаги номутаносиблик муаммолари юзага келади. Буларнинг барчаси жахон валюта тизимининг барпо этилишига объектив шарт-шароитлар яратади. Унинг максади - мамлакатлар ўртасидаги барча турдаги битимларни амалга оширишни тартибга солишдан ва шунингдек, бу ишларни тезлаштиришдан иборат. Шундай килиб, жахон валюта тизими - бу, халкаро айирбошлашнинг барча шаклларига хизмат килишга ва уларнинг самарали ривожланашини таъминлашга каратилган мамлакатлар ўртасидаги валюта муносабатларининг йигиндисидир. Халкаро иктисодий муносабатларнинг таркибий кисми сифатида у куйидагиларни ўз ичига олади:\n1. Халкаро битимларда фойдаланиладиган тўлов ва кредит воситаларини (олтин, энг ривожланган мамлакатларнинг миллий валюталари, халкаро пул бирликлари);\n2. Валюта курсларини ўрнатиш ва саклаб туриш механизмини;\n3. Валюта бозорининг ишлаш тартибини;\n4. Халкаро хисоб-китобларни амалга ошириш тартиб ва коидаларини;\n5. Валюта ёрдамида тартибга солиш ва назорат килиш тизимини;\n6. Валюта муносабатларини тартибга солиб турувчи ва жахон валюта тизимининг баркарор фаолиятини таъминловчи халкаро ташкилотлар тизими (Халкаро валюта фонди, Умумжахон банки, Европа тикланиш ва тараккиёт банки).\nХозирги замонда халкаро хисоб-китобларда ва кредитлашда асосан уч хил кўринишдаги пул воситалари ишлатилади:\n- олтин, хозирда ўзининг асосий тўлов ва хисоб-китоб воситаси хусусиятини йўкотган бўлсада, аммо кўпчилик валюта захираларининг сезиларли кисмини ташкил этади ва мухим ташки савдо операцияларига хизмат килиш ва кредитлашни кафолатлаш учун ишлатилади;\n- жахонда асосий ўрин тутувчи ривожланган мамлакатларнинг милиий валюталари (АКШ доллари, ЕВРО, Инглиз фунт-стерленги, Япония иенаси ва бошкалар);\n- халкаро пул бирликлари.\nБундай пул бирликларига шу пайтга кадар фойдаланилган ЭКЮ, СДР мисол бўла олади. Улар барча мамлакатлар томонидан ташки савдо операцияларини амалга оширишда ишлатилади. Хорижда кредитлаш ва инвестициялашда, чет эллик ишчи кучи мехнатига, шунингдек, мамлакат валюта захираларини яратишда кўлланилади.\nXалкаро валюта ёки xалкаро тўлов-хисоб ва кредитлаш воситаларига жавоб бериши керак бўлган талаб уларнинг конвертирлашуви хисобланади. Валюта конвертирлашуви деганда уни бошка хорижий валюталарга алмашиш кобилияти тушинилади. Хозирги пайтда улар эркин конвертирланадиган, кисман конвертирланадиган ва конвертирланмайдиган валюталарга ажратилади.\n^ Эркин конвертирланадиган валюта – бу, амалдаги курс бўйича хар кандай бошка хорижий валюта эркин ва чекланмаган микдорда айирбошланадиган валютадир. Бунга мисол килиб АКШ, Европа хамжамиятига аъзо мамлакатлар, Япониялар валюталарини киритиш мумкин.\n^ Кисман конвертирланадиган валюта – бу, факат баъзи хорижий валюталарга алмаштириладиган ва xалкаро тўлов оборотини кисман камраб оладиган миллий валютадир.\n^ Конвертирланмайдиган валюта – бу, факатгина ички тўловларга хизмат киладиган ва хорижий валютага айирбошланмайдиган миллий валютадир.\nКонвертирлашни ички ва ташки конвертирлашга хам ажратиш мумкин. Ички конвертирлаш резидентларининг мамлакат ичкарисида хорижий валютани сотиб олиши, уни саклаб туриши ва у билан айрим операцияларни олиб боришини имкониятини акс эттиради. Ташки конвертирлашда хорижда тўловларни амалга оширишга ва молиявий активларни ушлаб туришга рухсат этилади. Валюталарни конвертирлаш кўпгина мамлакатлар олиб бораётган иктисодий сиёсатларнинг мухим максади хисобланади.\n^ Валюта бозорини давлат томонидан тартибга солиш усуллари\nБозордаги талаб ва таклиф таъсири натижасида вакти-вакти билан валюта курслари ўзгариб туради. Давлат валюта курсларини баркорорлаштириш учун валюта бозорининг амал килишига бевосита ёки билвосита аралашиши зарур. Бунинг бир катор усуллари мавжуд:\n1.^ Захиралардан фойдаланиш. Валюта курсини мустахкамлашнинг кўпрок кўлланиладиган усули - расмий захиралар билан бозорда манипуляция килиш хисобланади. Ўз-ўзидан аникки, валюта захиралари алохида мамлакатлар ихтиёридаги чет мамлакатлар валюталарининг захирасидир (Масалан, АКШ доллари, ЕВРО ва х.к.).\n2. ^ Савдо сиёсати. Валюта бозорига таъсир кўрсатишнинг бошка тадбирларига савдо ва молиявий окимлар устидан тўгридан-тўгри назорат килишни киритиш мумкин. Масалан, АКШ долларининг етишмаслиги шароитида валюта курсини тегишли даражада импортни чеклаш хисобига ушлаб туриш мумкин. Хусусан импорт хажми бож ёки импорт квоталарини киритиш билан кискариши мумкин. Бошка томондан мамлакат хукумати экспорт учун миллий ишлаб чикарувчиларга субсидия бериб, шу оркали хорижий валюта таклифини кўпайтириши мумкин. Бу тадбирлардан фойдаланишда вужудга келадиган асосий муаммо шундан иборатки, у жахон савдоси хажмини кискартиради, унинг таркибини ва савдо алокаларини ўзгартириб юборади, иктисодий максадга мувофикликнинг бузилишига хиссасини кўшади. Бунинг окибатларини хисобга олмаслик мумкин эмас.\n3. ^ Валюта назорати. Бошка мукобил вариант валюта назорати хисобланади. Валюта назорати шароитида хукумат миллий экспортёрлар олган барча тегишли чет эл валюталарини давлатга сотиш талаби билан уларнинг етишмаслиги муаммосини хал килиши мумкин. Кейин, хукумат ўз навбатида чет эл валютасининг бу захирасини турли миллий импортёрлар ўртасида таксимлайди. Шу йўл билан хукумат миллий импортни, миллий экспорт хисобидан олинган чет эл валютаси микдорига чеклайди.\nВалюта назорати тизими бир катор камчиликларга эга. Биринчидан, савдо чеклашлари (бож, квота, экспортга субсидия) каби валюта назорати нисбий устунлик тамоилига асосланган халкаро савдонинг таркиб топган алокаларини бузади. Иккинчидан, етарли бўлмаган валюта ресурслари устидан валюта назорати жараёни, сўзсиз, алохида импортёрларни камситилиши билан боглик. Учинчидан, назорат тадбирлари истеъмолчининг танлаш эркинлигига тажовуз килиш хисобланади.\n4. ^ Ички макроиктисодий тартибга солиш. Валюта курси баркарорлигини ушлаб туришнинг охирги воситаси ички солик ёки пул сиёсатидан шундай фойдаланиш хисобланадики, бунда тегишли чет эл валютасининг етишмаслиги бартараф килинади. Масалан, чекловчи солик ва пул кредит сиёсати тадбирлари мамлакат миллий даромадини бошка бир давлат миллий даромадига нисбатан пасайтиради. Чунки, импорт микёси миллий даромад даражасига тўгридан-тўгри боглик бўлиб, бу ўша бошка давлат буюмларига ва демак, хорижий валютага талабнинг чекланишига олиб келади.\n^ Валюта курси ва уни белгиловчи омиллар\nБарча xалкаро битимлар валюталарни айирбошлаш оркали олиб борилиши туфайли хар кандай айирбошлашда бўлгани каби валюта бахосини ёки валюта курсини аниклаш зарурияти пайдо бўлади. Шундай килиб, валюта курси – бу, бир мамлакат пул бирлигининг бошка мамлакатлар пул бирлигида ифодаланган бахосидир. Валюта курсини ўрнатиш котировкалаш деб аталади. У тўгри ва тескари котировкалашга ажратилади. Агар хорижий валюта бирлигининг бахоси миллий валютада кўрсатилса, бунга тўгри котировкалаш деб аталади. Масалан, 1 АКШ доллари 975 сўмга, 1 Россия рубли 32 сўмга тенг ва хакозо. Тескари котировкалашда миллий валютанинг бир бирлигига тўгри келадиган хорижий валютанинг микдори ўрнатилади. Масалан, 1 ўзбек сўми 0,001025 АКШ долларига тўгри келади. Дунёнинг кўп мамлакатларида, шу жумладан, Ўзбекистонда хам тўгри котировкалаш кабул килинган. Валюта бозоридаги талаб ва таклифни солиштириш натижасида валютанинг бахоси ёки курси аникланади. Ўзбек сўмининг курси Ўзбекистон валюта биржасида ўрнатилади, унинг иштирокчилари валюта операцияларини олиб бориш хукукига эга бўлган банклар хисобланади. Шу билан бирга, турли пул бирликлари учун валюта курсларини ўрнатиш жараёнида бозор кучларининг таъсир этиш даражаси бир хил эмас. Бу таъсир кучига боглик холда валюта курсларини кабул килишнинг бир-биридан фарк килувчи икки варианти мавжуд.\n1. Талаб ва таклифга асосан аникланадиган эгилувчан ёки эркин сузиб юрувчи валюта курси тизими.\n2. Давлат аралашуви асосида аникланадиган катъий белгиланган валюта курси тизими.\nЭркин сузиб юрувчи валюта курслари талаб ва таклиф асосида аникланади. Масалан, бир ўзбек сўмининг АКШ долларига алмашишини караб чикамиз. Миллий валюта курсининг пасайиши натижасида долларга талаб камаяди ва таклиф эса ошади (32-чизма).\n0 Долларнинг киймати Q\n^ 32-чизма. Хорижий валюта бозори\nДолларга бўлган талабнинг камайиши D тўгри чизигида берилган. Бу шуни кўрсатадики, агарда доллар ўзбекистонликлар учун арзон бўлса, америка товарлари хам улар учун арзон бўлади ва бу, ўз навбатида, уларнинг америка товарларига бўлган талабини оширади.\nДолларнинг таклифи (S) камайса, сўмда белгиланган долларнинг киймати ошади (яъни, долларда белгиланган сўмнинг киймати пасаяди). Бундай вазиятларда америкаликлар кўпрок ўзбек товарларини сотиб олиш имкониятига эга бўлади. Чунки, сўмнинг долларга нисбатан киймати пасайса, у ўз навбатида ўзбек товарларининг нархи хам пасайганини билдиради ва окибатда кўпрок ўзбек товарларини сотиб олиш имкони пайдо бўлади.\nЎзбек товарларини сотиб олиш жараёнида улар АКШ долларини валюта бозорига олиб чикади, чунки, ўзбек товарларини сотиб олиш учун долларни сўмга алмаштиришади. Долларга бўлган талаб ва таклифнинг кесишган нуктаси долларнинг сўмдаги кийматини билдиради.\nАгарда, долларнинг сўмдаги киймати ошса, сўм кийматининг пасайганлигини ёки кадрсизланганлигини кўрсатади. Аксинча, агарда долларнинг сўмдаги киймати пасайса, сўм кийматининг ошганлигини ёки сўмнинг кимматлашганлигини кўрсатади. Бир бирлик хорижий валютани сотиб олиш учун кам микдорда миллий валюта сарф килиш миллий валютанинг кимматлашувини билдиради. Агарда, долларга нисбатан сўм кадрсизланса, доллар сўмга нисбатан кимматлашади.\nКайд этилган валюта курси – бу, хорижий валютада ифодаланган, давлат томонидан расмий ўрнатилган миллий пул бирлигининг бахоси бўлиб, унга валюта бозорида талаб ва таклифнинг ўзгариши бевосита таъсир килмайди.\nКайд килинган валюта курси тизими тарафдорлари таъкидлайдиларки, ундан фойдаланиш халкаро савдо ва молия билан боглик бўлган тахлика ва ноаникликни камайтиради. Кайд килинган валюта курсларини кўллаш ўзаро фойдали савдо ва молиявий операциялар хажмини кенгайтиришга олиб келади. Аммо, кайд килинган валюта курслари тизимининг хаётга лаёкатлилиги ўзаро алокалар жараёндаги икки шароитга боглик:\n- захираларнинг мавжудлиги;\n- ўз хажми бўйича сезиларсиз камёблик ёки тўлов баланси активларининг тасодифий вужудга келиши. Катта ва доимий камёбликлар мамлакат захираларини йўкка чикариши мумкин.\nХулоса килиб айтганда, валюта курсларининг талаб ва таклиф таъсири остида шаклланиш даражаси, ўз-ўзича курслар ўртасидаги нисбатларга таъсир этувчи реал жараёнларни аниклаб бера олмайди. Чет эл валюталарига талаб ва таклифга, демак, валюта курсларига мамлакатдаги хам ички ва хам ташки иктисодий муносабатлар мажмуи бевосита ёки билвосита таъсир кўрсатади.\nВалюта курсларининг ўзгаришига бир катор омиллар таъсир кўрсатади. Уларни кискача караб чикамиз:\n1.Истеъмолчилар дидининг бошка мамлакат буюмларига нисбатан ўзгариши.\n2. Турли мамлакатларда даромадлардаги нисбий ўзгаришлар..\n3. Баходаги нисбий ўзгаришлар.\n4. Нисбий реал фоиз ставкалари. Фараз киламиз, АКШ инфляцияни кувиб ўтиш максадида « киммат пул» сиёсатини амалга ошира бошлайди. Натижада, реал фоиз ставкалари (инфляция суръатини хисобга олиб ўзгартирилган (корректировка килинган) фоиз ставкалари) АКШда бошка мамлакатлар, масалан, Буюк Британияга караганда кўтарилади. Британиялик жисмоний шахс ва фирмалар ишонч хосил киладики, АКШ молиявий воситаларни кўйиш учун жуда жозибадор ва кулай жойга айланади. Америка молиявий активларига талабнинг бу кўпайиши Англия фунти таклифининг кенгайганлиги ва шу сабабли доллар киймати ўсганлигини билдиради.\nДоллар курси пасайиши, фунт курси эса, аксинча кўтарилиши тўгрисидаги прогнозлар натижасида долларни ушлаб турувчилар уларни фунтга айлантиришга харакат килади ва шу билан фунтга бўлган талабни оширади. Бу алмашиш, доллар курсининг пасайишини ва фунт курсининг ошишини келтириб чикаради.\nЎтиш даври иктисодиётида хорижий валютага спекулятив талаб ошиши Марказий Банкларни кийин ахволга солиб кўяди. Чунки расмий валюта захиралари бир вактнинг ўзида хам тўлов баланси такчиллигини хам ички спекулятив талабни кондириш учун етарли бўлмаслиги мумкин.\nВалюта алмашинув курсини тартибга солиш бу вазиятдан чикишнинг ягона йўлидир.\nНоминал ва реал валюта курслари ўзаро фаркланади. Номинал валюта курси валюталарнинг алмашинув курси дейилади. Юкорида биз айнан номинал валюта курси хакида фикр юритдик.\nРеал валюта курси икки мамлакатда ишлаб чикарилган товарларнинг нисбий бахосидир.\nРеал валюта курси бир мамлакат товарлари бошка мамлакат товарларига алмашиши мумкин бўлган нисбатни кўрсатади, шу туфайли у савдо шароити хам деб юритилади.\nНоминал ва реал валюта курслари ўртасидаги нисбат куйидаги кўринишга эга^ . Pd\nЕr = En ——————\nБу ерда : Еr – реал валюта курси; Еn - номинал валюта курси ;\nРd – миллий валютада кўрсатилган ички бахолар даражаси (индекси);\nРt – хорижий валютада кўрсатилган чет элдаги бахолар даражаси (индекси).\nХар иккала мамлакатдаги бахолар даражаси (индекси) бир хил базис йилга нисбатан берилган. Реал валюта курсининг кўтарилиши (пасайиши) бу мамлакат товарлари ракобатбардошлигининг пасайганлиги (ошганлиги) тўгрисида гувохлик беради.\nПул нафакат муомала ёки тўлов воситаси, балки жамгариш воситаси хам хисобланади. Ифляция шароитида жамгариш воситаси сифатида миллий валютадан эмас, балки хорижий валютадан фойдаланилади.\nВалюта бозори, депозитлар (кўйилмалар) ва кимматбахо когозлар бозори билан бевосита алокага эга. Бунда асосан фоиз меъёрлари асосий ахамиятга эга. Агарда, фоиз меъёрлари бахолар ўсишини копласа, мижозлар эса молия институтларига ишонч хосил килишса, жамгарма бозори валюта бозорига асосий ракобатчи бўлиши мумкин. Кўпгина мамлакатларнинг статистик кузатишларидан шу маълум бўлганки, депозитлар ва кимматбахо когозлар бозоридаги операциялар ўсиши билан, валюта бозорларига истеъмолчилар томонидан бўладиган таъсир ўз-ўзидан камаяди.\nСармоячилар кандай килиб бўлса хам ўзларининг вактинча бўш турган ресурсларидан унумли фойдаланиш ва шунингдек, нафакат ўз ресурсларидан, балки хориж активларидан хам фойдаланиш йўлларини излашади. Чунки, жахон молия бозорининг асосий кисмини капитал активлар ташкил этади.\nАгарда, депозит ставкалари ошса, пул окими валюта курсининг ошишига олиб келади. Хорижий сармоядорлар учун, яъни, ушбу мамлакат депозитига ўз сармояларини кўйишни хохловчилар учун уларнинг валюталари фоиз ставкаларидан келадиган фойдадан кўра кимматлирок бўлади.\n^ Харид кобиляти паритети\nБу саволда номинал курсларга харид кобилияти паритети кандай таъсир кўрсатиши мумкинлигини кўриб чикамиз.\nХарид кобиляти паритети концепцияси нархларнинг тенглашуви назариясига асосланади. Яъни, бир хил товар турли жойларда хар хил нархларда сотилиши узок давом этмайди Агарда, АКШ долларига мамлакат ичида чет мамлакатларга нисбатан кўпрок махсулот сотиб олиш мумкин бўлса, у холда мамлакат ичкарисида сотиб олинган махсулотни четга сотиш оркали фойда олиш мумкин. Окибатда фойда олиш максадида хорижга товар олиб чикиш кўпаяди ва бахолар тенлашишига сабаб бўлади.\nХарид кобилияти паритети концепциясига кўра валюта курси доимо турли мамлакатларда бахолар даражасининг ўзгариши натижасида келиб чикадиган фаркни коплаш учун зарур бўлган даражада ўзгаради. Яъни:\nБу ерда: r — хорижий валютанинг миллий валютадаги бахоси;\nPd — ички бахолар даражаси; Pt — чет элдаги бахолар даражаси.\n. Валюта курсларининг ошиши мамлакатлар экспорт имкониятларини ёмонлаштиради. Валюта курсларининг бекарорлиги ташки иктисодий алокаларга салбий таъсир кўрсатади. Унинг тебраниши халкаро битимларда ноаниклик ва тахлика даражасини кўпайтиради. Шу сабабли валюта курси хам мамлакат ичида ва халкаро муносабатларда тартибга солишнинг мухим объекти хисобланади. Давлат бевосита тартибга солиш воситаси сифатида валюта интервенцияси ва дисконт сиёсатидан фойдаланиш мумкин.\nДисконт сиёсатида банк хисоб ставкасини ошириб ёки тушириб чет эл капиталлари кириши ёки чикиб кетишига таъсир кўрсатиши мумкин. Тартибга солишнинг кўпрок универсал усули валюта интервенцияси хисобланади. Бунда Марказий банклар таклифи етарли бўлмаган, курси эса юкори бўлган чет эл валюталарини сотади, уларни таклиф ортикча ва курси паст бўлганда сотиб олади. Бу билан талаб ва таклифни тенглаштириб, миллий валюта курси тебраниш чегарасини чеклайди.\nВалюта интервенциясини кўллаш захира валюта фондининг микдори билан чекланади, шу сабабли валюталарни сотиш, албатта, уларни сотиб олиш билан алмаштириб турилиши лозим.\n^ Макроиктисодий сиёсатнинг номинал ва реал валюта курсларига таъсири\nРеал валюта курслари жамгарма ва сармоялар ўртасидаги фаркни кўрсатувчи вертикал тўгри чизик ва соф экспорт микдорини кўрсатувчи, ўнгдан пастга эгилган эгри чизик кесишган нуктада тенгликка эришади (33-чизма). Ушбу нуктада хорижга кредит бериш сифатида кўрсатилган миллий валюта таклифи, хорижликларнинг ушбу мамлакатдан соф экспортни сотиб олиши учун зарур бўладиган миллий валюта талаби билан кесишади. Бу шуни билдирадики, реал валюта курси капитал билан бўладиган операциялар бўйича миллий валюта таклифини жорий операциялар учун унга бўлган талабни тенглаштиради.\nДавлат харажатларининг ошиши (ёки соликларнинг камайиши) миллий жамгармаларни камайтиради ва (S-I) эгри чизик чапга сурилади (34-чизма). Бу силжишлар хорижий инвестициялар учун миллий валюта таклифининг камайишини кўрсатади.\nкурслари Реал алмаштириш курсининг\nСоф экспорт Xn\n^ 33- чизма. Реал алмашинув курсидаги мувозанат\nВалюта таклифининг кискариши унинг реал алмаштириш курсини оширади. Натижада, миллий махсулотлар хорижликларникига нисбатан кимматлашади. Бу эса, ўз навбатида, экспортнинг кискаришига ва импортнинг ошишига олиб келади. Окибатда жорий операциялар хисобида такчиллик пайдо бўлади.Агарда, соликларнинг камайиши инвестицияларнинг ошишига олиб келса, миллий жамгармалар хажми ўзгармаса хам (S-I) эгри чизиги яна чапга силжийди.\nE S2-I S1-I\nСоф экспорт Xn2 Xn1 Xn\n^ 34-чизма. Валюта таклифидаги ўзгаришларнинг реал алмаштириш\nИнвестицион солик кредитлари ушбу мамлакатга инвестициялар киритишни хорижий сармоядорлар учун фойдали бўлишига олиб келади. Бу эса мувозанатли реал валюта курсини оширади ва тўлов балансида такчилликни келтириб чикаради.\nЧет мамлакатлардаги рагбатлантирувчи бюджет-солик сиёсати бу мамлакатлардаги жамгармалар даражасини камайишига олиб келади. Бу эса халкаро фоиз ставкасини оширади ва кичик очик иктисодиётдаги инвестициялар даражасини камайтиради.\nE E S-I\nE1 A Xn(E)2\nXn2 Xn1 Xn Xn1=Xn2 Xn\n^ 35-чизма. Бюджет - солик сиёсати- 36-чизма. Импортдаги ўзгаришларнинг\nнинг реал алмаштириш курсла- экспортга таъсири\nБундай вазиятларда хорижга сармоя кўйиш учун таклиф килинаётган миллий валюта кўпаяди ва (S-I) эгри чизиги ўнгга сурилади (35-чизма). Натижада мувозанатли реал алмаштириш курси пасаяди, миллий махсулотлар арзонлашади ва соф экспорт кўпаяди.\nИмпортга тариф ёки квоталар жорий килиш сиёсати соф экспортнинг ошишига олиб келади ва бу хол графикда Xn (E)1 эгри чизигини Xn (E)2 холатига силжиши сифатида намоён бўлади (36-чизма).\nНатижада мувозанатли реал валюта курси ошади, миллий махсулотлар кимматлашади ва соф экспорт камаяди.\nШундай килиб, мамлакат ички бозорини чет эл ракобатчиларидан химоя килиш максадида олиб бориладиган протекционистик савдо сиёсати жорий операциялар хисоби ва капитал харакати хисобига таъсир килмайди. Аммо, у мувозанатли реал валюта курсини оширади ва ташки савдо микдорини камайтиради. Соф экспорт ўзгармаган бўлса хам B нуктадаги экспорт ва импорт хажми А нуктадаги экспорт ва импорт хажмидан кам бўлади. Импортга чеклашларни жорий килиш ички нархлар даражаси (Pd)нинг ошишига олиб келади.\nШунинг учун хам узок даврда номинал валюта курси (Еn) нархлар ошишига тенг тарзда камаяди. Натижада, ўсган мувозанатли реал валюта курси Е2 нуктада баркарорлашади, яъни соф экспорт камайиши ортидан Е1 нуктага кадар пасаймайди. Бахолар даражасининг кўтарилишига жавобан номинал валюта курсининг пасайиши сотиб олиш кобилияти паритетини тиклайди.\n^ Кискача хулосалар\nЖахон валюта тизими - халкаро айирбошлашнинг барча шаклларига хизмат килишга ва уларнинг самарали ривожланашини таъминлашга каратилган мамлакатлар ўртасидаги валюта муносабатларининг йигиндисидир.\nВалюта конвертирлашуви деганда уни бошка хорижий валюталарга алмашиш кобиляти тушунилади. Эркин конвертирланадиган валюта – бу, амалдаги курс бўйича хар кандай бошка хорижий валюта эркин ва чекланмаган микдорда айирбошланадиган валютадир. Бунга мисол килиб АКШ, Европа хамжамиятига аъзо мамлакатлар, Япониялар валюталарини киритиш мумкин.\nДавлат валюта курсларини баркарорлаштириш учун валюта бозорига таъсир килишнинг расмий захираларни тартибга солиш, савдо сиёсати, валюта назорати ва ички макроиктисодий тартига солиш каби усулларидан фойдаланади..\nВалюта курси мамлакат пул бирлигининг бошка мамлакатлар пул бирлигида ифодаланган бахосидир.\nЭркин тебранувчи валюта курси талаб ва таклиф асосида аникланади.\nКайд этилган валюта курси – хорижий валютада ифодаланган, давлат томонидан расмий ўрнатилган миллий пул бирлигининг бахоси бўлиб, унга валюта бозорида талаб ва таклифнинг ўзгариши таъсир килмайди.\nХарид кобилияти паритети концепциясига кўра валюта курси доимо турли мамлакатларда бахолар даражасининг ўзгариши натижасида келиб чикадиган фаркни коплаш учун зарур бўлган даражада ўзгаради\nВалюта таклифининг кискариши унинг реал алмаштириш курсини оширади.\nИмпортга тариф ёки квоталар жорий килиш сиёсати соф экспортнинг ошишига олиб келади . Натижада мувозанатли реал валюта курси ошади, миллий махсулотлар кимматлашади ва соф экспорт камаяди.\nМамлакат ички бозорини чет эл ракобатчиларидан химоя килиш максадида олиб бориладиган протекционистик у мувозанатли реал валюта курсини оширади ва ташки савдо микдорини камайтиради. Валюта курсларининг ўзгаришига, шунингдек бир катор ташки ва ички омиллар ва улар ўртасидаги нисбат таъсир кўрсатади.\nАгапова Т.А.Серегина С.Ф. Макроэкономика:Учебник.-7-е изд.перераб.\nи доп.-М.:Издательство “Дело и сервис”, 2005. 358- 372 с.с.\nАхмедов Д.К.,Ишмухамедов А.Э., Жумаев К.,Джумаев З.А. «Макроиктисодиёт» Т.: Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси Адабиёт жамгармаси нашриёти 2004, 194-211 б.б.\nМакроэкономика. Теория и Российская практика/ Под редакцией\nГрязновой А.Г. и Думной Н.Н. М., КНОРУС, 2005., 553-586 с. с.\nМеждународные валютно-кредитные и финансовые отношения.: Учебник/\nПод ред. Л.Н.Красавиной., М., Финансы и статистика» 2003, 31-53, 180-207 с.с.\nМеждународные экономические отношения.: Учебник / Под редакцией\nА.И. Евдокимова., М., “Проспект”, 2004., 287-328 с.с.\nСаидова Г.,Шадыбаев Т. Макроэкономика.Т.: «ШАРК”., 2003., 99-103 с.с.\nТарасевич Л.С., Гребников П.И., Леусский А.И. Макроэкономика:\nУчебник. - 5-е изд. , М.: Юрайт-Издат, 2004., 415-432 с. с.


216/252: АКШдаги оммавий котилликларни тухтатишнинг имкони борми? – КУН УЗ\nГлавная / Жахон / 216/252: АКШдаги оммавий котилликларни тухтатишнинг имкони борми?\n06.08.2019\tЖахон Comments Off on 216/252: АКШдаги оммавий котилликларни тухтатишнинг имкони борми? 101 Показы\nУтган дам олиш кунлари АКШда ахолини оммавий укка тутиш буйича узига хос рекорд кайд этилди. Бир сутка ичида учта жойда отишма юз берди.\nТехасдан Чикагогача: 29 курбон, 49 ярадор\n3 август куни махаллий вакт билан соат 10ларда Эль-Пасо шахридаги Walmart магазинига 21 ёшли Патрик Круснер кириб келди. Винтовка билан куролланган Круснер харидор ва сотувчиларни укка тута бошлади.\nПолициячилар вокеа жойига етиб келишганида у хотиржамлик билан таслим булди. 20 киши ушбу хужум курбонига айланди, яна 26 киши, жумладан болалар жарохатланди. Интернетда котилнинг манифести жойлаштирилгани маълум булди. У манифестида Американи бегоналардан химоя килаётганини эълон килган. Круснер шунингдек, 2019 йил мартда Янги Зеландиянинг Крайстчерч шахридаги масжидда унлаб инсонларни улдирган жиноятчини куллаб-кувватлашини айтган.\nУша куни, 3 августда 24 ёшли Коннор Беттс Дейтон шахридаги кучалардан бирида жойлашган Ned Peppers бари олдида уткинчиларга ук узди. Круснердан фаркли равишда, Беттс таслим булмади ва уни полиция отиб улдиргунча 9 кишининг хаётига зомин булишга ва 16 кишини яралашга улгурди.\n3 августдан 4 августга утар кечаси Чикагода номаълум шахс уткинчиларга Camaro автомобилидан ук узди. Окибатда етти киши жарохатланди, жиноятчи эса вокеа жойидан яширинди.\nАКШ президенти Дональд Трампнинг сузларига кура, одамларга карата ут очган жиноятчилар «ута жиддий рухий касалликларга чалинган».\n«Халкимиз иркчилик, токатсизлик ва ок супремасизмни (ок иркнинг устунлигига ишониш) бир овоздан коралаши даркор. Бу ёвуз мафкураларни енгиш керак. Америкада нафратга жой йук», – таъкидлади Трамп.\nШунингдек, у интернетнинг бу вокеалардаги ролини айтиб утди ва компьютер уйинлари зуравонликни таргиб этаётганини билдирди.\n«Зуравонликлар сабаби хозирда кенг таркалган вахшиёна ва дахшатли компьютер уйинларини уз ичига олади. Бугунги кунда хомхаёлларга берилган ёшлар зуравонликни мадх этувчи маданиятга уралашиб колиши жуда осон», – деб кушиб куйди у.\nШу билан бирга, Трампнинг фикрича, Америка оммавий ахборот воситалари ёлгон ахборот таркатиб мамлакат ичида кескин вазият пайдо булишига сабабчи булмокда.\n«Мамлакатимиздаги фукаролар хаёти ва хавфсизлиги борасида улкан масъулият ОАВ зиммасида. Ёлгон хабарлар куп йиллардан буён нафрат ва газаб кузгалишига сезиларли даражада сабабчи булди. Янгиликлар хакконий, холис ёритилиши ва бир томонлама булмаслиги лозим, акс холда муаммолар факат кучаяди», – деб ёзди Трамп Twitter сахифасида.\nТрампга карши булганлар эса юз берган вокеаларда унинг узини айблашмокда. Улар Патрик Крусер президентнинг иммиграцияга карши ташаббуслари хакида илик фикр билдирганига эътибор каратишмокда ва Трамп Америка жамиятида «нафрат мухити»ни вужудга келтирмокда деб хисоблашмокда.\nАммо бу янглиш фикр. АКШда оммавий котилликлар ким президент булишидан, у демократми, республикачими булишидан катъи назар содир булиб келади. Бундай жиноятлар демократлар Клинтон ва Обама даврида хам, республикачилар кичик Жорж Буш ва Дональд Трамп даврида хам булган.\nОммавий ук узишлар сони ошиб бормокда\nАмерикалик журналистларнинг ёзишларича, Чикагодаги вокеа 2019 йил давомида содир булган 252-оммавий отишмадир. 4 август йилнинг 216-куни эканлигини хисобга оладиган булсак, бу ракам АКШда хар 30 кунда 35та оммавий ук узиб одам улдириш холати юз беришини англатади. Яъни кунига уртача 1,1 марта. Курбонлар сони икки-уч кишини ташкил этган ходисалар аллакачон матбуот эътиборини тортмай куйган. Маълумот берилишича, 2019 йилнинг бошидан шу кунгача оммавий ук узиш билан боглик жиноятлар окибатида 281 киши халок булган ва мингдан ортик киши жарохатланган.\nЙирик оммавий котилликлар\n2007 йил 16 апрелда 23 ёшли талаба Чо Син Хи Виргиния политехника институтида 32 кишини отиб улдирди.\n2012 йил 14 декабрда 20 ёшли Адам Ланза «Сэнди-Хук» мактабида 27 кишини, жумладан, 6-7 ёшли 20 нафар болани отиб ташлади.\n2016 йил 12 июнда 29 ёшли Омар Матин Орландодаги Pulse гей-клубида отишма уюштирди, натижада 49 киши халок булди, 53 киши яраланди.\n2017 йил 1 октябрда 64 ёшли Стивен Пэддок Лас-Вегасдаги мехмонхонадан туриб 58 кишини отиб улдирди, яна 56 кишини жарохатлади.\n2017 йил 5 ноябрда 26 ёшли Дэвин Келли Сазерленд-Спрингс ахоли масканидаги баптистлар черковида 26 кишини отиб улдирди, 20 кишини яралади.\nБу холатлар республикачи президент булганида хам, демократ президент булганида хам содир булган.\nКурол улимдан асрай олмайди\n2016 йилда The Washington Post нашри куйидаги маълумотларни келтирди – АКШ ахолисининг кулида 270 миллион бирликка якин уточар курол бор. Хар 100 нафар америкаликка уртача 88,8та курол тугри келади. Айрим экспертлар эса бу ракамлар камайтириб курсатилган деб хисоблайди.\nКурол эркин сотилишини ёклайдиганларнинг фикрича, котилликлар курол олиб юришга чеклов бор жойда юз беради. Чеклов йук жойда эса жиноятчи харакат килишга куркади, чунки жавоб укига дучор булиши мумкин.\nАммо Эль-Пасодаги вокеа бу фикрга мос тушмайди. Барак Обама курол сотувига федерал даражада чеклов киритишга уринган вактда Техасда уточар курол эгаси уни очикчасига ёнида олиб юришига рухсат берувчи конун кабул килинган. Ушбу конунга асосан Техасда ошхонада автомат билан тамадди килаётган эркакни ёки елкасига милтик осиб олган уй бекасини куриш мумкин. Аммо бу Патрик Крусернинг 20 кишини бемалол отиб улдиришига тускинлик кила олмади.\nКим каршилик кила олади?\nАКШ конституцияси фукароларга курол саклаш ва уни олиб юриш хукукини беради. Жиноят килиб судланган, рухий касал ва АКШ фукароси булмаганларгина курол олиб юришга хакки йук.\nМиллий курол ассоциацияси (NRA) АКШда куролланиш хукукининг кудратли химоячиси ва Вашингтон устидан хукмронлик киладиган лоббичи хисобланади. Американинг хеч бир президенти, у хох демократ булсин, хох республикачи булсин, хозирча унга жиддий каршилик кила олмаган.\nБалки хозирги президент Дональд Трамп бунга уриниб курар. У мамлакатда содир булган отишмалардан сунг конгрессдаги демократлар ва республикачиларни курол сотиш тугрисидаги конунни кескинлаштириш ва иммиграцион ислохот утказишга чакирди.\nТрамп твиттерда АКШ хукумати бегунох одамларнинг улиб кетишларига йул куя олмаслигини таъкидлади. Унинг фикрича, республикачилар ва демократлар бирлашиши хамда шахсий биографик маълумотлар жиддий текширувдан утказилишига эришишлари керак.\nТехасдаги котилликдан сунг демократлардан президентликка номзод Кори Букер курол лоббичиларига карши тура оладиган етакчига эхтиёж сезилаётганини айтди.\n«Бу сайловда бизга урнидан туриб «Бу масала корпоратив курол лоббиси ва NRA манфаатлари учун хал килинишини истамайман» дейдиган етакчи керак», деди у.\n«Кейинги 50 йил ичида америкаликлар барча урушларимизни кушиб хисоблагандагидан хам купрок куролли зуравонлик натижасида халок булаётган экан, бу хар бир кишини ташвишлантириши шарт», деб кушиб куйди у.\nКурол сотилиши борасида кескин конун кабул килинадими ёки хаммаси илгаригидай давом этадими, буни вакт курсатади.\nДилшод Аскаров тайёрлади.\nПред. Пулат Бобожонов «Жаслик»даги махкумлар сонини очиклади\nСледующая Узбекистон Туркия Буюк миллат мажлиси аъзоларини сайловларда кузатувчи сифатида иштирок этишга таклиф килди


Суднинг ўн еттинчи куни: Акрамийлар ярадор биродарларини отиб ташлаган\n13 май куни Андижон шаҳрининг Чўлпон кўчасидаги отишмалар вақтида акрамийлар ўзларининг ярадор бўлган биродарларини отиб ташлаган. Уларга ҳарбийлар томонидан ўқ узилмаган.\nТошкентда Андижон воқеаларида фаол иштирок этишда айбланаётган фуқаролар устидан давом этаётган суд жараёнининг 12 октябрь кунги мажлисида ҳибсда сақланаётган акрамийлар шундай кўрсатма берди.\nГувоҳлик бериш учун ҳибсхонадан суд залига олиб келинган Қобилжон Саматовнинг кўрсатмасига кўра, у акрамийлик диний оқими бўйича таълим олган. Акрам Йўлдошевнинг 12 дарсдан иборат қўлланмасини ўқиб чиққан.\nҚ.Саматов Андижондаги акрамийларга қарашли тикувчилик цехларидан бирида итоатчи чевар бўлгани, 23 акрамийнинг суди кетаётган пайтда пикетларда қатнашгани, Андижон воқеаларида 20 кишилик гуруҳга раҳбарлик қилганини гапирди. У ҳам ўз кўрсатмаларида хорижлик журналистларни четлаб ўтмади.\n“Суд бўлган кунлари суд биноси олдида турдик. Шариф ва Баҳром Шокировлар хорижий журналистларга ҳар доим интервью бериб турди. Интервью бераётган бошқа кишиларга ҳам нималар тўғрисида гапиришни ўргатди. Пикетга акрамийларга хайрихоҳлар, уларнинг қўшнилари чақириб келинган. Келганларга яна иштирок этиши учун чиройли совғалар берилган”, - деди Қ.Саматов.\nҚ.Саматов Чўлпон кўчасидаги отишмада ҳарбийлар акрамийларга ўқ узмагани, аксинча улар ўт очгани, қолаверса, пала-партиш отиб, биродарларини, жумладан, ўзини ҳам яралаганини билдирди. У акрамийлар ярадор биродарларини отиб ташлагани тўғрисида шов-шувли кўрсатма берди. Зеро, шу вақтгача ҳеч ким бундай кўрсатма бермаганди.\n“Ярадорлар роса бақира бошлади. Қобил ака (Қобил Парпиев) Ботирга уларни қийналмаслиги учун отиб ташлашни буюрди. Ботир ҳам ўзимизнинг ярадорлардан 5-6 тасини отиб ташлади. Бундан аччиғим чиқиб, Ботирни отиб ташлайман десам, Шавкат қўлимдан ушлаб қолди”, - деди Қ.Саматов.\nҚ.Саматов аскарлар одамларга ўқ отмагани боис, акрамийлар халқ отилганини кўрсатиш учун ўз биродарларини отиб ташлаганини таъкидлади.\nШифокор Мухтор Аҳмадалиев 12 майдан 13 майга ўтар кечаси ҳокимлик биносида ярадорларга хизмат кўрсатганини маълум қилди. Ярадорларнинг аҳволи оғир бўлгани боис, М.Аҳмадалиев акрамийларга уларни шифохонага жўнатиш кераклигини айтган. Шундан сўнг ярадорлар шифохонага жўнатилган. Унинг ўзи беш ярадорни шифохонага олиб кетган.\nМ.Аҳмадалиевнинг айтишича, у ҳокимлик биносида 11 кишига тиббий ёрдам кўрсатган. Бу шахсларнинг 4 таси аскар, биттаси ўт ўчирувчи ва қолганлари оддий фуқаролар кийимида бўлган.\n14 майдан бери қамоқда сақланаётган Нусратилла Дадахўжаевнинг судда берган гувоҳлигига кўра, акрамийлар хорижий ОАВ мададида Ўзбекистонда халифалик давлати қурмоқчи бўлган.\n“Оқимимизнинг асосий мақсади чет эллик журналистлар билан бирга 23 нафар биродаримизни озод қилиш эмас, балки аввалдан режалаштириб келинаётган халифалик давлатини қуриш эди”, - деди Н.Дадахўжаев.\nН.Дадахўжаев кўрсатма бераётганда шунчалик тиниқ ва равон гапирдики, нутқининг бирор жойида тутилмади, гўё у бу кўрсатмаларни такрор ва такрор айтавериб, ёд олганга ўхшарди.\nАндижон шаҳридаги жазони ижро этиш муассасаси назоратчиси Жўрабек Қосимов учта шериги билан 12 май куни кечқурун назорат минорасидаги постда бўлгани, қамоқхонага бостириб кирган акрамийларга ўт очгани ҳақида гапирди. Лекин назоратчиларнинг иккита ўқдонига 10 тадан ўқ бўлган.\n“20-30 тача қуролланган шахс тартибсиз равишда ҳар томонга отиб кириб келаётган эди. Уларга қарата ўқ отдим, ўқим тугаб қолди. Улар тўғри кириб, хўжалик ишлари учун олиб қолинган маҳбусларни озод қилиб юборди”, - деди Ж.Қосимов.\nМуҳим объектни қўриқлаётган назоратчининг ўқдонига нега ҳаммаси бўлиб 20 дона ўқи бўлгани тўғрисида на ҳимоя, на айблов томон савол бермади.\nГувоҳ Ҳусанбой Умаровнинг айтишича, касби новвой. Устози Музаффар ака айтгани учун майдондаги намойишда қатнашган ва оломонга қўшилиб, Қирғизистонга ўтиб кетган.\nҲ.Умаров Қирғизистондан уйига қайтмоқчи бўлгани, лекин уни қўрқитишгани ҳақида гапирди. У Ўзбекистонда бўладиган қийноқлар ҳақида гўёки “Озодлик” радиосидан ҳам эшитган.\nҲ.Умаровнинг сўзларига кўра, у Ўзбекистонга қайтиш йўлларини излаган, лекин қирғиз аскарлари отиб юборишидан қўрққан. Қочқинлар лагеридагиларда Ўзбекистонга қайтса, ўлиб кетишдан қўрқув бўлган. Бу ҳақда лагерда ҳамма гапирган. Қирғизлар олдинроқ бир йигит калтаклаб олиб кетилганини айтиб берган.\nСуд мажлисларининг диққатга сазовор жойи шундаки, кўрсатма бераётганлардан бу гапларни мажбуран ёки қийноқ қўллангани туфайли эмас, ўз ихтиёри билан айтаётгани тасдиқлатиб олиняпти.\nЎзбекистон Ички ишлар вазирлигининг 11 октябрдаги баёнотида “Би-Би-Си” корпорацияси Тошкентда ўтаётган судда судланувчилардан қийноқлар остида кўрсатма олинаётгани ҳақида ёлғон хабар тарқатганликда айбланади. ИИВ матбуот хизмати журналистлардан журналистика этикаси ва принципларига амал қилишни, суд ҳукми чиққунча сабрли бўлишни сўраган.


Хайрулла Ҳамидов: «Алдагани мухлис яхши»\n23:05 / 13.06.2017\nМақолани ёзаётган пайтим роса ўйладим: қандай ёзиш керак? Танқидга буркаб ташлаш керакми ё бепарволарча, кўниккан одамнинг ниқобини тақиб олаймикан? Менимча, икки ҳолат ҳам энди фойда бермайди. Бабаянни олиб ташлашса ҳам, ўрнига кимдирни қўйишса ҳам, мутлақо фарқсиз эканини сезяпман. Чунки ҳаммаси аллақачон бой бериб бўлинган, аслида биз ўзимизни ўзимиз алдаб келаётган эдик. Биз Сергели туманига бормоқчи бўлган машина йўлни Юнусободга буриб юборганини кўрсак-да, кутиб турдик, балким Сирғалидан чиқиб қолар, деб. Йўқ, йўл барибир алдамас экан. Қаёққа қараб кетаётган бўлсак, ўша ер бизни кутиб олди. Биз Эронни жаҳон чемпионатига кузатиб қўйгани бориб келдик Теҳронга. Бошқа нимага ҳам ярардик?..\nЎзбекистон терма жамоаси мухлисларини мен ёш болага ўхшатаман. Ўйинчоғи олиб қўйилганида роса йиғлайдиган, сўнг битта музқаймоқ билан алдаб қўйса, хурсанд бўлиб, бояги ҳолатидан асар ҳам қолмайдиган ёш болаларга ўхшаймиз. Тинмасдан алдаб келаётган катталарнинг ҳийласига бепарво, софлигича қоладиган ёш болалармиз. Ишонаверинг. Ҳаммамиз.\nЯқинда «Ювентус»нинг ашаддий бир мухлиси Турин суперклубининг мағлубиятидан сўнг суюкли жамоасидан воз кечганлиги ҳақида ариза ёзди. Бу ижтимоий тармоқларда анча тарқади. Мактубнинг мазмуни қуйидагича: «Юве», мен сенга 1997 йилдан бери мухлислик қиламан. Энг оғир дамларингда ҳам мухлислик қилдим. Сендан воз кечмадим. Лекин сен менинг ишончларимни энг муҳим паллаларда суиистеъмол қилавердинг. ЕЧЛ финалларида, миллионлаб ишқибозларингни ҳурматини қилмадинг, сен бизни алдадинг. Кубокнинг олдига келганимизда енгилавердинг. Дастлаб мактабда устимдан кулишди, кейин институтда, сўнг ишхонада. Улар ўзларининг «Барса»сию «Реал»и, «Бавария»сию «МЮ»сининг «шалпангқулоқ» кубокни кўтарганини гапиравериб, мени қон қилиб келишди. Сен эса, лоақал бир марта бўлса ҳам ўз мухлисларинг обрўсини ҳимоя қилмадинг, уялтириб келавердинг. Шу бугун мен сендан воз кечаман, эй совринсиз жамоа!»\nМухлис зоти клубидан воз кечиши мумкин, бироқ терма жамоадан воз кеча олмайди-да, мана шу томондан биз «Юве»нинг каттариб қолган мухлиси олдида ёш болалигимизча қолсак керак. Ҳа, Ватанни танлаб ё алиштириб бўлмайди. «Ювентус»ку, ҳаракат қилди, қилган ва бундан кейин ҳам ҳаракат қилади, сўнгги сонияларда нимадир халақит бераётгани бошқа масала, аммо бизнинг суюклиларимиз ҳаракат ҳам қилишмади, ҳамма гап шунда. Юрт либосида майдонга тушажак йигитлар улардан ҳеч қачон воз кеча олмайдиган мухлисларининг устидан кулишда давом этишди. Воз кечолмаслигимизни билиб туриб кулишди. Ёш боламасмизми, айтинг-чи?\nСмартфонимда шахмат ўйини бор. Нуқул учинчи босқичдан ўтаман-да, тўртинчисини бой бераман. Шахмат дастурини тузганларга кучим етмайди. Бу кураш деярли бир йилдан бери давом этади. Ўзим ютқазсам-да, кичкина ўғлимга учинчи босқични енгганимни кўрсатиб, «ўта кучли ўйнашим»ни исботлай оламан. У ёш бола эмасми, ишонади. Терма жамоамиз ҳам худди шундай. Ўғлимга ишлатган услубимни бу жамоа бизга — кап-катта одамларга қўллаб келмоқда. 25 йилдан бери-я, ўртоқлар! Ўғлим-ку, сал каттариб, мен уни чалғитганимни билиб қолар, аммо терма жамоамиз ўз мухлисларини ҳеч ҳам каттармайдиган, ёш болалигича қолиб кетадиган ажабтовур одамчалар деб тасаввур қилади, шекилли, ўз ёлғонида бардавом бўлиб келмоқда. Ростан ҳам биз каттармадик.\nМен ўйлашимча, биз мухлислар қачон улғайсаккина, ёш болалик мақомидан чиқсаккина, терма жамоамиз бизни алдашни тўхтатса керак. Акс ҳолда, нарихимиз ўша-ўша – битта музқаймоқ!\nТерма жамоамизнинг бу йилги мусобақа натижалари деярли маълум. Манзил Сирғали эмас, Юнусобод эканлиги анчайин кўриниб қолди. Энди нима қилиш керак, деган саволга жуда кўп жавоблар берилаётган бир пайтда, энг ҳақлисини топа олишимиз даркор. Энди аниқ бўлдики, чет элдан тажрибали, етук мутахассис 3–4 йилга олиб келинмас экан, терма жамоамизни ўзимизникилар мана шу доирада олиб юраверишар экан. Журналистлар эса, Қосимов, Абрамов ва Бабаян ўртасида энг кучлиси қайси эканлиги борасида тортишиб юраверишади, тамом. Тушуниб етайлик энди, уларнинг ҳаммаси бир хил. Бир хил!\nЁ бошқа вариант керак бўлса, тарихга мурожаат қилайлик. Жалолиддин Мангуберди Чингизхон Хоразм заминига яқинлашиб қолганида, отаси Муҳаммад Хоразмшоҳдан валиаҳдликни қабул қилади ва олов ичида қолган ватанига етиб келади. Ёш султон жума куни бозорда ҳаммани йиғади ва тарихнинг энг кучли нутқларидан бирини ўқийди: «Эй она халқим. Чингиз Самарқанд аҳли дарвозани очиб берса, ҳеч кимни ўлдирмаслигини айтди ва дарвоза калити топширилгач, аҳдида турмади, ярим аҳолини қириб ташлади. Бухорога нисбатан ҳам шундай иш қилди. Демак, бизнинг олдимизда иккита ўлим турибди: Биринчиси — унга таслим бўлмай, қарши курашиш ва мардларча вафот топиш. Иккинчиси — дарвозани очиб бериш ва хорларча ўлим топиш. Хўш, қайси ўлимни танлаймиз?!»\nАгар чет элдан мураббий келмаса, олиб келишнинг иложи бўлмаса, иш шу йўсинда давом этаверадиган бўлса, чиройлироқ ўйнаб ютқазадиган мураббийни қайтарайлик яна. Барибир ҳаммасининг натижаси бир хил-ку, тўғрими?!


Нега ўғил болалар қизлардан кўра кўпроқ туғилади? - BBC News O'zbek\nНега ўғил болалар қизлардан кўра кўпроқ туғилади?\nФиллиппа Роксби Би-би-сининг соғлиқни сақлаш масалалари бўйича шарҳловчиси\nImage caption Дунёда янги туғилган ҳар 100 қиз чақалоққа 105 нафар ўғил бола тўғри келади.\nАнглия ва Уэлсда янги туғилаётган чақалоқларни рўйхатга олиш бошланган 1838 йилдан буён манзара айнан шундай бўлиб келмоқда.\nҚиролича Виктория тахтга ўтиргандан бери ўтган бирор йилда туғилаётган қизлар сони болаларникидан ошиқ бўлмаган.\nМисол учун, 2017 йилда Англия ва Уэлсда 348,071 ўғил бола ва 331,035 қиз дунёга келган, яъни ўртадаги фарқ деярли 17,000 нафарни ташкил қилган.\nАна шундай ҳолат 180 йилга яқин вақтдан бери узлуксиз такрорланиб келмоқда.\nТабиатан, ҳар 100 нафар қизга нисбатан 105 ўғил боланинг туғилиши нормал ҳол ҳисобланади.Ҳар йили Англия ва Уэлсда қизлардан кўра кўпроқ ўғил бола туғилади. Бу исботланган. Бироқ бунинг сабаби нима?\nЎғил фарзанд кўпроқ афзал кўринадиган Хитой ва Ҳиндистондан ташқари дунёнинг аксарият ҳудудларида 100 га 105 нисбати изчил давом этиб келмоқда.\nҚизиғи шундаки, ўғил болаларнинг қизлардан кўра кўпроқ сонда туғилиши инсониятга 17-асрдан бери маълум.\nАммо унинг сабаби нимада экани ҳали тўлиқ англаб етилмаган. Шунга қарамай, баъзи бир назариялар мавжуд.\nҲаммасига эволюция сабаб\nБиринчи назария эволюция билан боғлиқ. Унда айтилишича, вояга етиш даврида аёллар ва эркаклар сони тенг бўлиши учун, табиатан, эркаклар кўпроқ сонда туғилиши зарур.\nБунинг сабаби қадимдан эркак бўлиш анча хавфли бўлиб келганидадир. Эркаклар ҳаётнинг турли даврларида аёллардан кўра кўпроқ ўлим билан юзлашади - бахтсиз ҳодисалар, хатарли ҳолатлар, суиқасд ва соғлиқ муаммолари.\n«Ҳар қандай ёшда, деярли ҳамма вақт ва жойда эркаклар аёллардан кўра кўпроқ ҳалок бўлади,» дейди Оксфорд Университетидан статистика бўйича профессор Девид Штейнсалтз.\nШу сабабдан ҳаётнинг кейинги босқичларида эркаклар ва аёллар сони деярли бир хил бўлиши учун табиат ўғил болалар сони кўпроқ туғилишига имкон яратган, деган қараш илгари сурилади ушбу назарияда.\nҲақиқатан ҳам, статистика маълумотларига кўра, қиз болалар кам сонда туғилишига қарамай, Буюк Британиядаги вояга етган аёллар сони доимо эркакларникидан бироз кўпроқ бўлади ва улар узоқроқ яшайди ҳам.\nСперма ва вақт\nЭркак сперма (маний) ёки аёл спермадан қайси бири аёл тухумини биринчи уруғлантиришига таъсир кўрсатадиган омиллар жуда кўп ва улар турли-туман.\nОта-онанинг ёши, аёлнинг овуляция даврийлиги, тушкунлик даражаси, парҳез ва жинсий алоқа вақтидаги тананинг ҳолати шулар жумласидандир.\nКўпчиликка яхши таниш назариялардан бирига кўра, қиз бола туғилиши эҳтимолини ошириш учун овуляция жараёнидан бир неча кун олдин секс билан шуғулланиш, сўнг жинсий алоқадан тийилиш лозим. Шунда эркак спермадан секинроқ ҳаракатланувчи, лекин узоқроқ яшайдиган аёл сперманинг бир ўзи қолади ва у тухумни уруғлантиради.\nАгарда бунинг акси, яъни секс овуляция бошланишига яқинроқ ёки ундан сўнг бўлса, эркак сперма биринчи бўлиб манзилга етиб боради ва ўғил бола дунёга келади.\nОта-оналарнинг аксарияти юқорида тилга олинган усуллар иш беришига ишониши мумкин, лекин олимлар уларнинг деярли кўп нарсани ўзгартирмаслигини таъкидлайди.\nШунингдек, тушкун ҳолдаги ота-оналардан кўпроқ қиз туғилиши, уруш ва зиддиятлар ҳукм сурган вақтларда эса ўғил чақалоқлар сони устун бўлишини тахмин қилган тадқиқотлар ҳам ўтказилган.\nImage caption Эркак хромасомалар "чаққон", аммо аёл хромасомалар яшовчанроқ.\nБачадонда омон қолиш\nАгар секс жараёни вақтидаги аксарият ташқи таъсирлар ҳомиланинг жинси қандай бўлишини белгилаб бермаса, у ҳолда ҳомиладорлик давомида нимадир ўзгариши мумкинми?\nМабодо уруғлантирувчи эркак ва аёл спермаларнинг сони тенг бўлса, унда аёл ҳомилалар ҳалок бўлиб, эркакларга йўл очилади.\nАйрим тадқиқотларда аёл ҳомиланинг ҳомиладорликнинг илк даврида ҳалок бўлишга мойиллиги юқорироқ бўлиши аниқланган бўлса, бошқалари ҳомиладорликнинг сўнгги босқичида ўғил ҳомила мўртроқ бўлиши ва ўлик туғилиши борасидаги тахминларни илгари суради.