14:23 / 15.03.2017 1515 pdf Ўқиш режими + -\n...Аллоҳ таоло яратган бандалари ичида энг афзали, Пайғамбарларнинг охиргиси ва мукаммали бўлмиш Муҳаммад алайҳиссаломнинг муборак ҳаётлари барча инсоният учун ўрнак эканлигида заррача ҳам шубҳа йўқ. Шунингдек ушбу муборак ҳаётни, Аллоҳ таолонинг инояти ила қуршалган ҳаётни бирор лаҳзаси ҳам қолмай ўта аниқлик ва диққат билан ўрганилганида ҳам заррача шубҳа йўқ....Ҳа, бу улуғ ҳаётни қанчалик эҳтимом билан ўрганилса шунча яхши....\nБизни Ўзининг охирги пайғамбари Муҳаммад алайҳиссаломнинг умматларидан қилган ва бизга: «Батаҳқиқ, сизлар учун-Аллоҳдан ва охират кунидан умидвор бўлганлар учун ва Аллоҳни кўп зикр қилганлар учун Расулуллоҳда гўзал ўрнак бор эди», деган Аллоҳ таолога чексиз ҳамду санолар бўлсин.\nҲаётларининг ҳар бир лаҳзаси биз учун ибрат манбаи бўлган ҳабибимиз ва шафоатчимиз Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга батамому мукаммал саловоту дурудлар бўлсин.\nПайғамбаримизнинг улкан ва ибратли ҳаётларини ҳар бир лаҳзасини диққат билан ўрганиб келажак авлодларга ўта аниқлик ила ривоят қилиб қолдириб кетган саҳобаи киромларга Аллоҳ таолонинг розилиги бўлсин.\nТунларни кунларга улаб омонат ила Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётий йўлллари-сийратлари ҳақида сиз билан бизларга тайёр китоблар қолдириб кетган сийрат илми уламоларига Аллоҳ таолонинг раҳмати бўлсин.\nАллоҳ таоло яратган бандалари ичида энг афзали, Пайғамбарларнинг охиргиси ва мукаммали бўлмиш Муҳаммад алайҳиссаломнинг муборак ҳаётлари барча инсоният учун ўрнак эканлигида заррача ҳам шубҳа йўқ. Шунингдек ушбу муборак ҳаётни, Аллоҳ таолонинг инояти ила қуршалган ҳаётни бирор лаҳзаси ҳам қолмай ўта аниқлик ва диққат билан ўрганилганида ҳам заррача шубҳа йўқ....Ҳа, бу улуғ ҳаётни қанчалик эҳтимом билан ўрганилса шунча яхши...\nЧунки бу ҳаёт Одам отанинг сулбидагилигидан то охирги лаҳзасигача Аллоҳ таолонинг алоҳида иноятига сазовор бўлган ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт энг афзал банданинг, энг сўнгги ва энг маҳбуб Пайғамбарнинг муборак ҳаётидир.\nЧунки бу ҳаётнинг йигирма уч йили осмонла ерни-Роббил оламийн билан оламларни бевосита боғланишига сабаб бўлган ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт унинг соҳиби илоҳий дастур асосида тўла қонли ва ер юзида жонли Қуръон бўлиб яшаган ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт барча учун гўзал ўрнак манбаси бўлган, хусусан, мўмин-мусулмонлар учун илҳом чашмаси бўлган ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт уни диққат билан ўрганиб, ундан ўрнак олиб, унга эргашиб яшаган кишиларни жаннат йўлига етакловчи ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт осмонлар малакутига кўтарилган, ҳар лаҳзаси Аллоҳ таолонинг ваҳйи ила йўлга солинган ва фаришталар ҳам ҳавас қилган ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт шу билан бирга ер воқеълигидан ажраб қолмаган, оддий инсонлик табиатидан бир оз ҳам четламаган оддий ота-онадан туғилиб ўсган камтар бир банданинг ҳаётидир.\nЧунки бу ҳаёт дунёдаги барча фазилатларни ўзида мужассамлаштирган ва барча разилатлардан узоқда бўлган зотнинг ҳаётидир.\nЧунки бу ҳаёт унинг шарафига дунёдаги барча мақтовлар ҳам озлик қиладиган, Аллоҳ таолонинг Ўзи томонидан етарли даражада мақталган ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт унинг ошиқлари ишқида куйиб-ёнган, уни диққат билан ўрганган ва ундан имкони борича ўрнак олган ҳаётдир.\nЧунки бу ҳаёт унинг душманлари ундан камчилик топа олмай доғда қолган, унга туҳмат қилиб шарманда бўлган ва охири унинг буюклигига тан берган ҳаётдир.\nАна шундоқ васфига сўз ожиз ҳаётни ўрганишда, унга эргашишида бу муборак ҳаётнинг ҳамасрлари бўлмиш саҳобаи киромлар дунё халқларига намуна бўлганлар. Улар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётларининг ҳар бир лаҳзасини ўта синчковлик ва диққат билан ўрганиб борганлар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак оғизларидан чиққан ҳар бир сўз, у зот томонларидан содир этилган ҳар бир ҳаракоту саканот саҳобаи киромларнинг диққат эътиборларида бўлган.\nСаҳобаи киромлар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётларининг ҳар бир лаҳзаси ҳақидаги ўзлари билган ишончли маълумотларни тобеъинларга омонат ила ўргатганлар. Ўз навбатида тобеъинлар бу маълумотларни ўзларидан кейинги мусулмонлар авлоди табаъа тобеъинларга ўргатганлар.\nАста-секин Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётларини ўрганадиган илм ва бу илмнинг кўзга кўринган уламолари юзага чиқа бошладилар.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётларини ўрганишга бағишланган илмга ас-Сийра ан-Набавийя, бу илмда мутахассис бўлган олимларга Сийрат уламолари номи берилди.\n«Сийрат» сўзини арабчадан таржима қиладиган бўлсак, «таржимаи ҳол» иборасига тўғри келади.\nБинобарин, истилоҳда, «Сийрат»-Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг таржимаи ҳоллари дея оламиз.\nБу борада юз юритар эканмиз Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратлари бу дунёда ўтган барча пайғамбар алаҳиссаломларнинг энг тўғриси, энг мукаммали ва энг ишончлисидир. Инсоният тарихидаги ҳеч бир пайғамбарнинг ҳаёти илоҳий китобда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётларичалик ёритилмаган. У зотнинг ҳаётлари ҳақида саҳобалар қилган ривоятларчалик ҳеч бир пайғамбар ҳақида ровятлар келмаган. Бошқа пайғамбарларнинг сийратларида аниқланмаган, узилиб қолган ҳалқалар кўп.\nАллоҳ таолонинг инояти ва ёрдами билан мусулмон уммати Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак ҳаётларини ҳар бир лаҳзасини катта аниқлик ва эҳтимом билан ўрганиб авлоддан авлодга нақл қилиб келди. Муҳаддис уламоларимиз бу ривоятларни ўта аниқ илмий йўл билан тадқиқ қилиб китобларга битдилар.\nЭнг аввалгилардан бўлиб сийрат илмида номлари чиққан зотлардан тўрт киши алоҳида зикр қилинади;\n1. Урва ибн Зубайр (93- ҳижрий санада вафот этган). Зубайр ибн Авом розияллоҳу анҳунинг ўғли.\nБу зот кўп илмларни чуқур эгаллаган аксар ғазотларда иштирок этган эди. Урва ибн Зубайр розияллоҳу анҳунинг сийрат борасидаги китоблари бизгача етиб келмаган.\n2. Абон ибн Усмон ибн Аффон (105- ҳижрий санада вафот этган). Ҳазрати Усмон розияллоҳу анҳунинг ўғли.\nБу киши ҳам кўзга кўринган олимлардан бўлган. Ўзига етиб келган хабарлардан сийрат китоби битган. Аммо Абон розияллоҳу анҳунинг китоблари ҳам бизгача етиб келмаган.\n3. Ваҳб ибн Мунаббиҳ (114 – ҳижрий санада вафот этган).\nБу киши тарихчи ва ўтганларнинг хабарларини пухта биладиган зот эдилар. Тадқиқотчилар Ваҳб ибн Мунаббиҳ исроилиёт қиссаларни кўп ривоят қилганлигини эслатадилар.\n4. Шурҳабийл Ибн Саъд ал-Хутомий ал-Маданий (123 – ҳижрий санада вафот этган). Бу киши ғазовотларни яхши биладиган олимлардан ва бадрийлардан эдилар.\nМазкурлардан кейин умавий халифалар даврида сийрат уламоларининг иккинчи табақаси зоҳир бўлди. Бу даврда набавий сийрат бўйича китоб ёзганлар ичида қуйидагилар алоҳида эътиборга сазовор бўлганлар;\n1. Осим ибн Умар ибн Қатода (120 – ҳижрий санада вафот этган).\nБу киши илмли, ғазовот ва сийратни ривоят қиладиган зот эди. Халифа Умар ибн Абдулазизнинг амрига биноан Дамашқ масжидида одамларга ғазавот ва саҳобаларнинг маноқибларидан дарс айтар эди. Ибн Исҳоқ ва ал-Воқидийлар Осим ибн Умар ибн Қатоданинг китобларидан фойдаланган.\n2. Муҳаммад ибн Шиҳоб Зуҳрий ( 124 – ҳижрий санада вафот этган).\nБу киши катта олим ва муҳаддис бўлган. Айниқса ғазовот ва сийрат илмида ўткир бўлган. Биринчи бўлиб ҳадис китоби тасниф қилган. Баъзи уламолар сийрат борасида тўлақонли китобни биринчи бўлиб ёзган олим ҳам Ибн Шиҳоб Зуҳрий бўлган дейдилар. У кишининг сийрат китоби энг афзал ва ишончли китоб ҳисобланади. Ибн Исҳоқ ўз китобида асосан Ибн Шиҳобнинг китобидан фойдаланган.\n3. Абдуллоҳ ибн Абу Бакр ибн Ҳазм Ансорий (125 – ҳижрий санада вафот этган).\nБу киши олим ва муҳаддис эди. Ундан жуда кўп ривоятлар қилинган. Ибн Исҳоқ, Ибн Саъд ва Табарийлар унинг ривоятларидан кенг фойдаланганлар.\nСўнгра аббосий халифалар даврининг сийратчилари етишиб чиқдилар. Уларнинг ичида қуйидаги зотлар шуҳрат топдилар;\n1. Мусо ибн Уқба (141 – ҳижрий санада вафот этган).\nБу киши ғазавот китоби ёзган.\n2. Муҳаммад ибн Исҳоқ ал-Матлабий (151 – ҳижрий санада вафот этган).\nБу киши халифа Мансурнинг талабига биноан «ал-Мағозий» китобини ёзган. Унда Одам отадан то ўзи яшаётган замонгача бўлган тарихни баён этган. Халифа уни мухтасар қилишни амр қилган. Ибн Исҳоқнинг китоби бизгача етиб келган биринчи сийрат китобидир.\n3. Маъмар ибн Рошид (150 – ҳижрий санада вафот этган).\nБу кишининг китоби бизгача етиб келмаган.\n4. Муҳаммад ибн Умар ал-Воқидий (207 – ҳижрий санада вафот этган).\nАл-Воқидийнинг ал-Мағозий китоби ўзидан кейинги кўплаб сийратчиларнинг китобларига асос бўлган.\nСўнгра сийрат уламоларининг янги бир авлоди зоҳир бўлди. Уларнинг ичида алоҳида шуҳрат топганларидан бири Абу Муҳаммад Абдулмалик ибн Ҳишомдир (218 – ҳижрий санада вафот этган).\nИбн Ҳишом аслида Ибн Исҳоқнинг китобини тартибга солган ва устозидан ҳам кўп шуҳрат топган. Ҳозиргача ким сийрат илмига мурожаат қилса, албатта, Ибн Ҳишомга йўлиқади.\nҲозирда энг машҳур сийрат уламолари ҳақида сўз кетар экан Ибн Исҳоқ ва Ибн Ҳишом раҳматуллоҳи алайҳиларнинг номлари тилга олинади.\nКейин келган сийрат уламоларининг деярли барчалари ушбу икки зотнинг келтирган маълумотларидан фойдаланганлар десак муболаға қилмаган бўламиз.\nСийрат уламолари ўз фаолиятларида муҳаддисларнинг услубларидан фойдаландилар. Улар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратларига тегишли маълумотларни уларни кўрган, эшитган саҳобалардан ривоят қилган ровийлар силсиласига суянган ҳолда тўплаганлар. Дастлабки сийрат китобларида ҳар бир маълумотнинг ровийлари санади ҳам келтирилган.\nАвваллари сийрат бобидаги маълумотларни иложи борича тўлиқ тўплашга ҳаракат қилинган. Ҳаттоки сийрат китобларига шарҳлар ҳам ёзилган.\nКейинчалик, ривоятларнинг қуввати ва ҳоли маълум бўлиб бўлгандан сўнг, ўқувчиларга осон бўлсин учун ровийлар силсиласини тўлиқ зикр қилишдан четланилди. Ровийлар силсиласидаги саҳобийни зикр қилиш билан кифояланадиган бўлди.\nВақт ўтиши билан баъзи кишиларнинг машғулотлари кўпайиб муфассал китобларни ўқиб ўрганиш имконлари камайганини ҳисобга олиб, мухтасар сийратлар-мавлид деб аталган асарлар пайдо бўлди. Аксари ҳолда мавлидлар назм йўли ила ёзилар эди. Мақсад қандоқ қилиб бўлса ҳам мўмин-мусулмонларга уларнинг маҳбуб Пайғамбарлари Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ибратли ҳаётлари ҳақида маълумот бериш эди.\nҲар асрда, ҳар бир мусулмон ўлкада ўзининг сийратчилари ва Набавий сийрат ҳақидаги асарлари бўлиб келди. Ҳозирда ҳам сийрат борасида янгидан янги асарлар битилмоқда. Бир неча бор сийрат ҳақидаги энг яхши асарлар кўриги ҳам ўтказилди.\nБу борада қувонч билан таъкидлайдиган нарсалардан бири ҳамаср уламоларимиз Набавий сийрат бобида «Фиқҳус сийра» номи остида янги йўналишга асос солдилар. Бундоқ асарларда сийратга тегишли маълумотларни чуқур таҳлил қилиш, улардан келиб чиқадиган ҳукмлар ва ҳикматларга алоҳида эътибор бериш йўлга қўйилди.\nМусулмонларнинг сийрат илми борасидаги пок ва ихлосли ва соф илмий изланишлари билан бир қаторда душманларнинг ғаразли ва нопок фаолиятлари ҳам мавжуд.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳаётдалик даврларида мушрик, кофир ва мунофиқлар у зотнинг гап-сўзлари, ишлари ва шахсларидан заррача бўлса ҳам нуқсон топишга ҳаракат қилганлари ҳаммага маълум. Охири чидамасдан у зотга нисбатан бўҳтон ва иғволар уюштирганлари ҳам, бу нопок тасарруфлари оқибатида шарманда бўлганлари ҳам очиқ ҳақиқат.\nКейинчалик ҳам турли тоифалар, шахслар, муассасалар ва бошқалар томонидан Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратларига футур етказиш учун қанчадан қанча ғаразгўй ҳаракатлар бўлгани, уларнинг барчаси мағлуб бўлгани ҳам инкор этиб бўлмайдиган ҳақиқат.\nШунингдек, душманлар ичидан Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сийратларини ўргана бориб Исломга келган, у зотнинг сийратларини инсоф ила тўғри ёритган ва ниҳоят у зотнинг инсоният тарихидаги энг кўп манфаат келтирган шахс деб таъкидлаганлари борлиги ҳам ойдин ҳақиқат.\nИсломий илмлар кони бўлмиш бизнинг юртимиз Мовароуннаҳрнинг илмий тарихига назар соладиган бўлсак, негадир сийрат бобида алоҳида салмоқли асарларни илғай олмаймиз.\nИмоми Термизий раҳматуллоҳи алайҳининг машҳур «Шамоили Набавия» асарлари сийратнинг бир бўлагига бағишланган. Мирхонд ва Хондамирларнинг «Равзатус Сафо» ва «Ҳабибус Сияр» асарларида сийратга оид маълумотлар бўлса ҳам улар умумий тарих китобларига киради. Шу билан бирга бу китоблардан замоннинг зайли ила кишилар фойдаланишлари мумкин бўлмай келмоқда.\nКамина ходимингизнинг сийрат илмига бўлган алоқаси ҳақида икки оғиз сўз. Бошқа илмлар қатори сийрат илмининг дастлабки сабоқларини падари бузурукворимиз-қиблагоҳимиз-дан олдим. У киши менга «Нурул яқийн» китобидан дарс бердилар. Бухорои шарифдаги «Мир-араб» мадрасасида ҳам айни шу китобдан дарс олдим.\nЧет элдаги дорул фунунда ўқиш даври сийрат ила яқиндан ва ҳақиқий танишиш, изланиш йиллари бўлди. Сийрат ҳақида кўплаб китоблар, жумладан, Ибн Ҳишомнинг «ас-Сийра ан-Набавия»лари, Шайх Муҳаммад Ғазолий ва Доктор Муҳаммад Саъид Рамазон Бутийнинг «Фиқҳус сийра»лари, Ибн Қайюм ал-Жавзиянинг «Зодул маъод»лари, Қози Иёзнинг «Шифо»лари, имом Термизийнинг «Шамоил»ларига мулла Али Қори ёзган шарҳ ва бошқа кўпгина асарларни ўқиб чиқдим.\nАгар ўша китобларнинг баҳс этган мавзулари, ҳаттоки сарлавҳалари ҳам бир хил бўлса ҳам ҳар ўқиганда янгидан янги маълумотлар, фикрлар ва хулосалар пайдо бўлар эди. Чунки бундоқ ўқишлар сийрати набавий уммонидан баъзи бир хўп-ламлар эди.\nКейинчалик ҳам бу соҳага оид ҳар бир мақола ёки китобни ўқиб фойда олишга ҳаракат қилиб юрдим. Уламоларнинг «ас-Сийра ан-Набавия»га катта эътибор беришлари, барча жойларда мусулмонларга бу илмни етказиш ҳақидаги тавсиялари тасирида бизда ҳам бу соҳада алоҳида китоб бўлиши лозим деган фикр доимо эсда турар эди.\nХудди шу фикр замонамизнинг кўзга кўринган алломаси Абул Ҳасан ан-Надавий раҳматуллоҳи алайҳи билан бўлган учрашувларимда яна бир бор янгиланар эди. У зот бу соҳада кўзга кўринган ва эътироф этилган аллома эдилар. «ас-Сийра ан-Набавия» номли китоблари учун халқаро мукофот олган эдилар. Устоз аллома суҳбатларимизнинг бирида, «менинг китобларимнинг барчаси сенга мулк, хоҳласанг таржима қил, хоҳласанг чоп қил», дедилар. Шогирдларим таржима қилган ва чоп этилган «Сийрати хотимин набиййин» номли китобларини олиб бориб ўзларига тақдим этганимда аллома Абул Ҳасан ан-Надавий раҳматуллоҳи алайҳи ўринларидан туриб ўтириб, «шу менинг китобимми? Имоми Бухорийнинг юртдошларининг тилидами?» дедиларда мухлис шогидлари Аббос Надавийдан қалам олиб керакли маълумотларни китобга ёзиб қўйдилар. Ана ўшанда ҳам менинг сийрат бобида китоб ёзиш истагим яна бир карра янгиланди.\nҲарамайни шарифайнида истиқомат қилган пайтимда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг яшаган, юрган жойларини бориб кўрар, китоб ёзадиган бўлсам бу ерларни қандай васф қилиш ҳақида ўйлар эдим.\nҲар сафар Ҳарами Шарифнинг шарқий тарафидаги халқ ичида «мавлидиннабий» номли минтақадан ўтар эканман Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни нур бўлиб дунёга келишлари, кейин боболари Абдулмуттолиб у зотни ичига солиб Каъбаи Муъаазама тарафга шошилиши кўз ўнгимдан ўтар эди.\nМаккаи Мукарраманинг оз қолган тор кўчаларидан юрар эканман Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг болалик чоғлари ёдимга керлар эди.\nМаккаи Мукарраманинг ташқарисидаги кенг сайҳонларни кўрганда у зотнинг қўй боқиб юрганлари кўз олдимдан ўтарди.\nМана шу ғорда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳаннус ибодатини қилганлар. Мана шу ғор оғзида Қуръони Каримнинг биринчи оятлари нозил бўлган.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Бакр розияллоҳу анҳу ҳамроҳлигида Макка мушрикларидан беркиниб шу ғорда ётибдилар.\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Абу Бакр розияллоҳу анҳу ва йўл бошловчи ила куннинг иссиғида шу йўлларни босиб ўтиб ҳижрат қилмоқдалар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Мадинаи Мунавварага киришдан олдин шу ерда тўхтадилар. Тақвога асосланган биринчи масжидга асос солдилар.\nШаҳар аҳли Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шодонлик ила кутиб олмоқдалар.\nМушриклар ила мусулмонлар орасида ҳаёт-мамот жанги кетмоқда.\nРасули Акрам видолашув ҳажини қилмоқдалар. Ана У зот туяларини миниб Жабали Раҳмат томон бормоқдалар.\nСаҳобалар кўзларида ёш, қалбларида чексиз дард ила Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни дафн қилмоқдалар.\nХаёллар… Хаёллар… Фикрлар… Фикрлар…\n«Тафсири Ҳилол»ни ёзиш жараёнида ҳам сийратга оид оятларни тафсир қилиш пайтида «бу маълумотлар иншааллоҳ сийрат китобида керак бўлади» деган фикр ўтарди.\n«Ҳадис ва ҳаёт»нинг олдинги йигирма жузини ёзиш жараёнида ҳам сийратга ҳадисларни шарҳ қилиш пайтида «бу маълумотлар иншааллоҳ сийрат китобида керак бўлади» деган фикр ўтарди.\n«Ҳадис ва ҳаёт»нинг «Нубувват ва рисолат китоби» яқинлашганда ушбу китобдаги маълумотларга сийратни ҳам қўшиб яхлит бир китоб қилиш истаги туғилди. Бунда муҳаддислар билан сийратчилар услубини жамланган бўлинарди. Бу жамланишдан ўзига хос бир асар чиқар деган фикр туғилди. Ҳамда Аллоҳ таоло ёрдам сўраган ҳолда ушбу фикрни юзага чиқариш учун ҳаракат бошланди.\n«Нубувват ва рисолат китоби»да келган оят ва ҳадисларни «Ҳадис ва Ҳаёт»нинг олдинги бобларига ўхшатиб арабча матнидан сўнг таржима ва шарҳ қилиб бориш давом этди ва ўрни келганда сийрат ҳақидаги маълумотлар бериб борилди.\nИложи борича аниқ ва кўпчилик сийратчилар иттифоқ қилган маълумотларга суянилди. Одатдагидек, ўқувчининг эътиборини чалғитмаслик учун иқтибосларга алоҳида белги билан ишора қилинмади.\n«Нубувват ва рисолат китоби»га сийрат ҳам қўшилганини эътиборга олиб, «Нубувват, рисолат ва сийрат китоби» деган ном ихтиёр қилинди.\nМуҳтарам китобхон! Камина ходимингиз учун ушбу сатрларни қоғозга тушириш даври буюк саодат даври бўлди. Чунки ушбу маълумотлар Аллоҳнинг энг афзал халқи бўлмиш, бу дунёда ҳидоятчимиз, у дунёда шафоатчимиз бўлмиш зотга тегишлидир. Муҳаммад алайҳиссалом ҳақларидаги ҳар бир маълумот эса, бошқа маълумотлардан у зотнинг ўзлари бошқа кишилардан қанчалик устун турсалар шунчалик устун туради.\nБинобарин, сиз муҳтарам ҳам ушбу сатрларини ўқир экансиз нима қилаётганингизнинг қадрига етинг. Сиз одатдаги оддий ўқиш билан машғул эмассиз. Сиз Муҳаммад алайҳиссаломнинг сийратларини ўқимоқдасиз. Муҳаммад алайҳиссаломнинг сийратларини ўқувчиси ўқиганини уқмоғи, уққанидан ибрат олмоғи ва унга амал қилмоғи лозимлигини зинҳор унитманг.\nАллоҳ таолонинг Ўзидан ушбу камтарона хизматни фойдали қилишини сўраб дуолар қиламан. Камчиликлари учун узрлар сўрайман.\n14:22 / 15.03.2017 3050\n14:23 / 15.03.2017 1344\n1303 12:45 / 27 февраль\nndash Савдода ҳаром қилинган ишлардан бири эҳтикормонополиядир.Маъмар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади.Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам .Ким эҳтикор қилса, ўша давоми...\n796 09:00 / 11 июль\nҚайси бир киши намозини ўқиса, ҳаргиз дўзахга кирмайди\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан шундай ривоят қилинади .Набий алайҳиссалом .Агар одамлар хуфтон ва бомдод намозини жамоат билан ўқиш савобини билишганда эди, унга давоми...\n3088 14:10 / 26 январь\nИслом дини инсон фарзандини улуғлайди\nИслом динининг одам боласини улуғлагани, уни азиз ва мукаррам қилиб яратгани инсон ҳаётининг барча ҳолатларида намоён бўлади.Аллоҳ таоло Ғофир сурасида марҳамат давоми...\n583 10:00 / 23 июнь


Асосий -> Янгиликлар -> Институт янгиликлари -> Марказнинг маънавий-маърифий тадбирлари амалда\nТингловчилар гуруҳ мураббийси бошчилигида “Шаҳидлар майдони” билан яқиндан танишдилар. Гуруҳ мураббийси Ф.Умаров майдон ҳақида, унинг қандай ташкил топганлиги, тарихи, шунингдек, Юртбошимиз ташаббуси билан майдонда бунёд этилган “Қатағон қурбонлари хотираси” музейи ҳақида талабаларга батафсил маълумот бериб ўтди. Зиёрат чоғида талабалар майдон ҳақидаги ўзларини қизиқтирган барча саволларига тўлақонли жавоб олдилар. Зиёрат ўз якунига етгач, унинг мантиқий давомини амалга ошириш мақсадида, майдонда қад кўтарган “Қатағон қурбонлари хотираси” музейига экскурсия уюштирилди.\nМузейнинг ташқи кўриниши: “Қатағон қурбонлари хотираси” музейи “Шаҳидлар хотираси” майдонининг марказида жойлашган бўлиб, майдонга янада кўрк ва файз бағишлаб турибди. Музейнинг томи вазифасини ўтовчи “Кўк гумбаз” “Уста” бирлашмаси томонидан ишланган. Бино атрофидаги 28 та устун Қўқонлик уста Абдуғани Каримов ва унинг шогирдлари томонидан “ёғоч ўймакорлиги” усулида ишланган. Бино тўрт эшикдан иборат. Булардан бири Қўқон усталари, бири Самарқанд усталари, иккитаси тошкентлик усталар томонидан “ёғоч ўймакорлиги” усулида жуда катта дид билан ишланган.\nҲозирги кунда музей ичига тошкентлик усталар томонидан ясалган эшик орқали кирилади. Музейнинг ички кўриниши: Музей зали ёруғ ва шинам. Зал марказида “Изтироб ҳайкали” ўрнатилган. Унда фарзандини кутаётган ота-она, ўз ёрини соғинган аёл, ота меҳрига тўймаган бола тасвирланган. Деворларга музейни бўлимларга ажратувчи, мавзуларга оид, ўша даврларга хос лавҳа – суратлар осилган.\nҲар бир бўлимда шу даврга оид ҳужжатлар, маҳфий қоғозлар, расмлар, давр лавҳалари ва экспонатлар бор. Миллатимиз фахру ифтихори бўлган Абдулла Қодирий, Абдурауф Фитрат, Абдулҳамид Чўлпон сингари юзлаб улуғ зотларнинг ҳам шу ерда қатл этилганлиги яқингача кўпчиликка маълум эмас эди. Барчамизнинг тақдиримизга дахлдор бўлган тарихий адолатни тиклаш, халқимиз ва миллатимизнинг яқин ўтмишдаги ҳали-ҳануз сир бўлиб келаётган ёпиқ саҳифаларини тўла очиб бериш, шу тарихдан сабоқ чиқариб, бугунги ва келажак ҳаётимизга онгли қарашни манна шу ёдгорлик ҳамда музей ўргатиши шубҳасиз. Зеро, музейларни ташкил қилишдан мақсадимиз ҳам шу жамият ва яшаб турган инсонларнинг ўз ватани тарихига бефарқ қолмасликлари, айниқса ёшларнинг ўзларидан катта аждодлари ҳаёти ва тутган йўлларини яхши билиш, уларнинг хотирасини абадийлаштириш, Ватан озодлиги, тинчлиги, фаровон ҳаёти учун улардек мардларча, фидокорона меҳнат қилишлари сари илҳомлантиришдир. Ўзлигини англаган ҳар бир фуқаро шу юртнинг келажаги, фарзандлар камоли ва яхши турмуши учун бор куч-қувватини сафарбар қилганликлари ҳақида маълумот берилди.\nТашриф мобайнида талабалар музейдаги экспонатлар, улар билан боғлиқ хотиралар, тадрижий маълумотлар борасида билимларини янада оширдилар. Умуман олганда мазкур ташриф тингловчиларнинг маънавияти, маданияти, билими, ўзлигини, тарихини янада кенг англаши учун маълумотлар базаси бўлди, десак муболаға бўлмайди.


ЎЗБЕК ВА ТОЖИК — ИККИ ТИЛДА СЎЗЛАШУВЧИ БИР ХАЛҚ\n28\tСентябрь 2020\nМаълумки, Ўзбекистон билан Тожикистонни умумий тарих, муштарак маънавий қадриятлар бирлаштириб туради. Ўзбек ва тожик — икки тилда сўзлашувчи бир халқ. Улар азалдан қон-қардош бўлиб, борди-келди қилиб яшаган. Бугунги кунда ҳам Бу икки давлат ўртасидаги яхши қўшничилик алоқалари ва барча соҳалардаги ҳамкорлиги анъанавий тус олмоқда.\nТашрифимиз давомида Тожикистон делегацияси икки мамлакат маданият вазирликлари ҳомийлигида Маданий кенгаш ташкил этиш ва унга илмий муассасалар ўртасидаги ҳамкорликнинг мониторингини олиб бориш, тегишли ҳисоботлар тайёрлаш ва қўшма Чора-тадбирлар режаси (Йўл харистаси) лойиҳасини ишлаб чиқиш вазифасини қўйиш борасидаги таклифни илгари сурди. Ҳамда COVID-19 пандемияси туфайли киритилган чекловлар оқибатида бир мунча сусайган илмий-маданий мулоқот ва алоқаларни қисқа муддатларда қайта тиклаш ва янада кенгайтиришдан манфаатдорлигини таъкидлаб ўтди. Яна маданий дастур доирасида Душанбе шаҳридаги “Наврўз” саройи ва Тожикистон миллий музейи билан танишилди. Шундан сўнг, делегациялар икки гуруҳга бўлиниб, Тожикистон Миллий фанлар академияси ҳамда Тасвирий санъат ва дизайн давлат институтида мулоқотлар ўтказди.\nУчрашувлар якунига кўра, Ўзбекистон Фанлар академияси Навоий филиали ва Тожикистон Республикаси Миллий фанлар академияси геология, зилзилага чидамли қурилиш ва сейсмология институти ўртасида ҳамкорлик тўғрисида Меморандум имзоланди.\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, Тожикистон тасвирий санъат ва дизайн давлат институтидаги учрашув доирасида Тожикистон рассомлар уюшмаси ва Ўзбекистон бадиий академияси ўртасида Англашув Меморандуми тузиш, Ўзбекистон давлат консерваторияси ва Тожикистон давлат консерваториялари ўртасида имзоланган Битимни амалга ошириш бўйича “Йўл харитаси” ишлаб чиқишга келишиб олинди.\nТашриф доирасида Ўзбекистон делегацияси шарафига расмий қабул маросими уюштирилди.\nУшбу ишларни амалга оширилиши давлатларимиз ўртасидаги маданият ва санъат соҳасидаги дўстона алоқаларни ва ҳамкорликни янада ривожланишида хизмат қилади.\nОнлайн ............... 31\nБугунги хостлар .... 511\nБарча хостлар ..... 1752443


Таниқли вирусолог COVID-19 га тестлар, антитаначалар ва коронавирусга қарши дорилар ҳақида гапиради - Anhor\nAnhor Все посты Таниқли вирусолог COVID-19 га тестлар, антитаначалар ва коронавирусга қарши дорилар ҳақида гапиради\nТаниқли вирусолог COVID-19 га тестлар, антитаначалар ва коронавирусга қарши дорилар ҳақида гапиради\nИюнь ойи якунида Ўзбекистон аҳолиси коронавирус инфекциясига антитаначалар бор-йўқлигига тестдан ўтказилиши бошлангани ҳақида эълон қилинди. Ўша пайтда хусусий клиникаларга санитария-эпидемиологик осойишталик марказлари билан тузилган шартномалар асосида COVID-19 га пуллик лаборатория тестларини ўтказишга рухсат берилди\nAnhor.uz журналисти Ўзбекистондаги ТМС/BTRP халқаро дастурининг соғлиқни сақлаш бўйича илмий бўлими раҳбари, вирусолог, “Тошкент шифокорлари”тиббий ҳамжамиятининг асосчиси Дилдора Секлер билан COVID-19 га тест ўтказиш қандай бўлиши, биринчи навбатлар бундай тестни ким топшириши ва нега одамлар санитария-эпидемиологик осойишталик марказларида навбатда туриб оладиган саломатлик ҳақидаги маълумотномалар аслида ҳеч қандай аҳамиятга эга эмаслиги ҳақида суҳбатлашди.\n– Коронавирусни аниқлаш жараёни қандай амалга ошади?\n– Даставвал бироз вирус ҳақида ва у қандай ҳаракат қилиши ҳақида айтиб беришни истардим.\nКоронавируслар, бошқа кўплаб вируслар сингари – бу РНК-сақловчи вируслардир. Уларнинг 40 га яқин тури мавжуд. Биринчи коронавирус штамми 1937 йилда товуқ эмбрионларидан изоляцияланган эди. Улар фақат ҳайвонлар орасида айланиб юрган. Одамга юққан илк иккита коронавирус штамми 60-йилларда аниқланган. Ўшандан бери коронавируслар одамлар орасида ҳам айланиб юради. Бугунги кунга келиб одамларга юқишга қодир бўлган коронавируснинг еттита штамми маълум. SARS CoV-2 – коронавируснинг айнан охирги еттинчи тури.\nВирус “хўжайинига” қандай юқади? Коронавирус одам организмидаги фақат муайян ҳужайраларни (нишон-ҳужайралар) “ёқтиради”. COVID-19 ҳолатида бу юқори нафас йўлларининг (бурун ва томоқ-ҳалқум) эпителиал ҳужайралари ва ўпка тўқималарининг ҳужайраларидир. Вирус уларга S-оқсил («spike» proteins) деб номланувчи ўзига хос юза гликопротеин оқсили ёрдамида ўтади. S-оқсилларнинг тузилиши ва функцияси COVID-19 нинг олдинги тури SARS-CoV-1 никига жуда ўхшайди.\nИнфекцияга чалиниш қуйидаги тарзда юз беради: S-оқсил нишон-ҳужайралар юзасига яқинлашиб ACE2 махсус рецепторлари (Angiotensin Converting Enzyme 2) билан боғланади ва ҳужайрага киради (Walls A. et al. 2020; Zhang C. et al. 2020).\nВирус ўз “хўжайинининг” организмига тушиши билан ҳимоя иммунитетини ишлаб чиқара бошлайди. Бунда ҳам ҳужайралар, ҳам гуморал (қон) даражаларда жуда мураккаб жараён юз беради. Айнан гуморал иммунитет вирусга қарши антитаначаларни ишлаб чиқиш учун жавобгар. Уларнинг вазифаси ўша S-оқсилни бартараф этиш ва бу билан вируснинг ҳужайрага киришини тўсиб қўйиш. Демак, бундай антитаначалар қанча кўп ишлаб чиқилса, организм шунча тез вирусни енгади. Аммо бу жараён инфекцияга чалиниш пайтидаги вирус дозаси, сурункали касалликларнинг мавжудлиги, умуман иммунитет ва организм ҳолати каби кўплаб омилларга боғлиқ. Ҳатто киши қабул қилаётган препаратлар ҳам касалликнинг ривожланишига таъсир қилиши мумкин. Шу боис ўз-ўзини даволашда эҳтиёткор бўлиш ва профилактика сифатида ҳеч қандай препаратларни қабул қилмаслик керак. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) ҳам шуни тавсия этади.\nБуни билиш нега керак? Гап шундаки, инфекцияга чалинганлик фактини аниқлаш ва COVID-19 диагнозини қўйиш учун вирус РНКсининг ўзини аниқлаш зарур. Бу полимеразали занжирли реакция (ПЗР) молекуляр методи билан амалга оширилади. Илмий мақсадларда эса секвенирлаш методидан, яъни ҳужайралардан тирик вирусни ажратиб олиш усули қўлланади. У вируснинг тузилмаси, хусусиятлари ва функцияларини аниқлаш имконини беради. Бошқа методлар вирусни аниқламайди ва унинг организмда мавжудлигига далил бўлолмайди.\nФотосуратда: Дилдора Секлер (қаҳрамонимиз архивидан)\n– Бугун мамлакатда COVID-19 ни аниқлаш учун қандай тест турлари қўлланмоқда?\nБугун Ўзбекистонда ПЗР-диагностика ва серологик методлардан фойдаланиляпти. ПЗР-тестлар мамлакатда коронавирус инфекцияси тарқалган пайтдан бошлаб қилинмоқда, серологик тестларни эса энди қўллай бошладик.\nСерологик скрининг натижалари Соғлиқни сақлаш вазирлиги (ССВ)нинг тўлиқ назорати остида ва ҳамкасбларим пухта анамнезни, шу жумладан эпидемиологик анамнезни тўплаяпти (тестни юборишдан олдин) деб умид қиламан. Бу олинган маълумотларга кейинги ишлов бериш учун жуда муҳим.\nДунёда COVID-19 нинг лаборатория диагностикаси бўйича бир нечта метод мавжуд. Айни пайтда фақат ПЗР методи ушбу диагнозни тасдиқлаш учун асосий лаборатория тадқиқоти ҳисобланади.\nМолекуляр-генетик тадқиқотларни вирус аломатлари пайдо бўлган дастлабки кунлардан (инфекцияга чалинган пайтдан бошлаб ўртача 5-6 кун) бошлаб уч ҳафтагача ўтказиш мақсадга мувофиқ. Кейин вирус РНКси камая бошлайди ва ПЗР-тест уни аниқлай олмаслиги мумкин.\nТестдан ўтказиш ишлари халқаро алгоритмларга кўра, икки босқичда ўтказилади. Биринчи босқичда коронавирусларнинг кенг турлари (SARS-CoV, MERS CoV) аниқланади, иккинчисида – COVID-19 нинг ўзи.\n– Вирусларни тадқиқ қилишнинг бошқа методлари ҳақида ҳам гапириб берсангиз.\nТўлиқ геномли секвенирлаш – молекуляр-генетик тадқиқотларнинг яна бир тури ҳисобланади, у одатда илмиқ мақсадларда ўтказилади. Бунда ПЗРнинг ижобий натижаси – мажбурий шарт ҳисобланади. Секвенирлаш натижасида геномни ташкил қилувчи нуклеотидларнинг кетма-кетлиги аниқланади ва шу тарзда вирус идентификацияланади.\nСерологик тадқиқотлар жараёнида эса антитаначалар ёки антигенлар аниқланади. Маълумотларга кўра, антитаначалар инфекцияга чалинган пайтдан бошлаб организмда камида 10-14 кундан сўнг ишлаб чиқила бошланади. Биринчи бўлиб М синфига мансуб иммуноглобулинлар – IgM (ўртача 10-кунда) пайдо бўлади, кейин – IgG (14-кундан бошлаб).\nСерологик тестлар вируснинг қонда бор-йқлигини аниқламаслигини, у фақат вирус ушбу организмда бўлганидан далолат беришини эсда тутиш керак.\n– Бу тестлар бир-биридан нимаси билан фарқ қилади?\n– Бу мутлақо турли тестлар бўлиб, улар мутлақо турли маркерларни аниқлайди. Секвенирлаш ва тирик вирусни ажратиб олиш – бу илмий методлардир. РНК аниқланадиган ПЗР методи эса организмда вирус бор-йўқлигини кўрсатади. Бошқа тестлар, масалан, антитаначаларга ўтказиладиган тестлар иммунитут ишлаётганининг кўрсаткичи ҳисобланади, шунингдек улар қўшимча равишда бу организмда вирус аниқ бўлганини ҳам кўрсатади.\nАнтитаначаларга тест ўтказиш қатор сабабларга кўра муҳим ҳисобланади. Аввало, эпидемиологик назорат учун. Бу тест касалга чалиниб тузалганларни, шу жумладан аломатсиз кечган ҳолатларни аниқлаш, касалликнинг ретроспектив таҳлилини ўтказиш, статистикани ва эпидемиологик прогнозни тузиш имконини беради. Айрим мамлакатларда соғайганларнинг плазмасидан COVID-19 га чалинган оғир беморларни даволашда ҳам фойдаланилмоқда. Антитаначаларнинг вирусни бартараф этиш қобилиятини ўрганиш ҳар қандай вирусларга қарши вакциналарни ишлаб чиқишда аҳамиятга эга. Кейинчалик серологик тадқиқотлар вакцинациянинг самарадорлигини аниқлаш учун муҳим аҳамиятга эга бўлади.\n– Карантин чекловларига қайтишдан олдин туманлардаги СЭОМларда навбатлар кузатилди. Одамлар соғ экани ҳақида маълумотнома олиш учун таҳил топширяпти. Маълумотномани ишга чиқиш, болаларни дам олишга юбориш учун талаб қилишган. Кимдир ўз хотиржамлиги учун таҳлил топширган. Бу маълумотномалар фақат беш кун амал қилади, касалликнинг инкубация даври эса 14 кун. Шуни ҳисобга олган ҳолда бу ишни қилиш зарурмикин?\nСурат. Вирусемия (вируснинг қонга ўтиши) ва организмнинг иммун жавоби\nАгар вируснинг организмдан ажралиш схемасига ва иммун жавобига қарасангиз, қачон ва қандай таҳлилларни топшириш кераклигини тушуниб оласиз, деб ўйлайман. Масалан, РНКни аломатлар пайдо бўлган пайтдан бошлаб уч ҳафтагача кўриш мумкин. Антитаначаларга тестни эса маркерларга қараб камида 2-3 ҳафтадан сўнг ва ундан ҳам кейинроқ: бир ойгача бўлган муддатда IgM (яқинда юқтирган) антитанчаларини, ундан ортиқ муддатда IgG (инфекцияни бошидан кечириб соғайган) антатаначаларини кўрамиз. Фақат шу даврлардагина тестлар ҳаққоний бўлади.\nАгар бошқа даврларга тушиб қолинса, салбий тест натижасини олиш эҳтимоли бор. Бунда вирус аллақачон организмда бўлиши ва бироз вақтдан кейин атроф-муҳитга ажралиб чиқа бошлаши мумкин. Масалан, одам 3-4 кун олдин юқтирган, ҳозир вирус кўпая бошлаяпти, аммо ПЗР-тест аниқлай оладиган даражадаги концентрацияга етгани йўқ. Касаллик аломатлари пайдо бўлмоқда. Бемор таҳлил топширади, салбий натижани олади ва эртаси куни хотиржам дам олиш зонасига жўнаб кетади ёки самолётда учади, у ерда эса кўплаб одамлар билан алоқада бўлади. Бу пайтда одам аломатлари бўлмаса ҳам аллақачон вирусни ажратиб чиқараётган бўлади. Аломатлар вирус муайян миқдорга етганида пайдо бўлади. Бу юқтиргандан кейин ўртача 5-7 кун ичида, айрим ҳолатларда эса 14 кунгача бўлган даврда юз бериши мумкин. Бу вақт оралиғида эса бемор нечта киши билан алоқада бўлгани ва нечтасига юқтиргани номаълум бўлиб қолади.\nДемак, таҳлил топшириш ҳам тестдан ўтган киши юқтирмаганига ва у ўша маълумотнома бериладиган беш кун давомида бошқалар учун хавфли эмаслигига кафолат беролмайди. Шуни ҳисобга олган ҳолда айтишим мумкинки, оммавий ПЗР-тестлар ва COVID-19 га маълумотномалар керак эмас. Улар ҳеч қандай кафолат беролмайди, аммо ҳозир бизда етишмаётган лабораториялар ва ходимларга улкан юклама бўлади. Мутахассислар суткалаб стресс режимида ва бизнинг жазирама шароитларда ҳимоя кийимларида ишлашмоқда. Бу ўтказиладиган тадқиқотлар сифатига ҳм таъсир қилади. Шу боис раҳбарият тестдан ўтиши керак бўлган одамларнинг тоифаларини қайта кўриб чиқиши зарур деб ҳисоблайман. Бу менинг вирусолог сифатидаги шахсий фикрим.\n– COVID-19 га тестни биринчи навбатда кимлар ва қандай тестларни топшириши керак?\n– ЖССТ ва бошқа халқаро ташкилотларнинг бу борада аниқ мезонлари мавжуд бўлиб, COVID-19 га ким текширилиши кераклигини кўрсатади. Энг аввало, бу “шубҳали ҳолат” мезони остига тушадиган шахслардир. Уларда коронавирус инфекцияси аломатлари бор ва тегишли эпидемиологик анамнез мавжуд, яъни бемор касаллик қайд этилган ҳудудларда бўлган, COVID-19 диагнози тасдиқланган бемор билан алоқада бўлган ёки агар унда оғир респиратор касаллик белгилари кузатилаётган бўлса.\nБошқа ҳолатларда ПЗР-тестларни ўтказиш мақсадга мувофиқ эмас, бундай одамларда вирус РНКсини аниқлаш имконияти жуда паст. Ҳатто касаллик белгиларига эга одамларда ҳам ҳар доим ҳам вирусни ажратиб бўлмайди, аломатсизлар ҳақида эса гапирмаса ҳам бўлади.\nАнтитаначаларга тестдан ўтказиш борасида ишлар бошқача. Антитаначаларни одам ЎРВИни бошидан кечирганидан сўнг кўрган маъқул. Агар бемор аввал ПЗР тестини топшириб, натижа салбий чиққан бўлса, унда коронавирусга ўхшаш белгилар мавжуд бўлганида, мен ҳам антитаначалар бор-йўқлигига текшириниб кўришни тавсия этган бўлардим. Бе тестни касаллик ўтиб кетганидан кейин икки-уч ҳафтадан сўнг топширган маъқул. Агар одам қишда касалланган бўлса, унда коронавирусга антитаначаларни ҳам кўриш керак, у ўша пайтда инфекцияни бошидан кечирган бўлиши мумкин.\nАломатсиз кечган инфекцияда ҳам шу тестни қўллаган яхши. Бу COVID-19 га чалинган беморлар билан контактда бўлган, аммо касаллик аломатлари ривожланмаган одамлар учун ҳам аҳамиятга эга. Эҳтимол бу одамлар ҳам ПЗР тестни топшириб, у салбий натижа билан чиққандир. Бундай ҳолатда юқорида қайд этиб ўтилган серологик методлар ёрдам беради.\n– Тестдан ўтказиш сифатига қандай омиллар таъсир кўрсатади?\n– Улар жуда кўп. Бу нафақат реагентларнинг сифатига, яъни уларнинг сезгирлиги ва ўзига хослигига, балки уларнинг сақланиши ва лабораторияга қандай етказилганига ҳам боғлиқ. Лабораториялар мутахассислари техник жиҳатдан қай даражада тайёрлиги ва тажрибага эга экани ҳам катта аҳамиятга эга.\nЯна бир бор таъкидлашни истардим, натижа сифатининг деярли 80% биоматериалнинг сифати, улар кимдан ва қай даражада тўғри олингани, ўз вақтида ва тўғри етказиб берилганига боғлиқ.\n– Тестларнинг сохта ижобий ва сохта салбий натижаларини нима билан изоҳлаш мумкин?\n– ПЗР тестдан ўтказиш мисолида тушунтираман, чунки айнан у COVID-19 диагнозини қўйиш учун мезон ҳисобланади.\nСохта ижобий натижа – вируса йўқ, аммо тест ижобий. Кўп ҳолларда бу чапараста реакция туфайли, айниқса реактивларнинг (тест-тизимларнинг) ҳаддан ташқари сезгирлигива уларнинг паст спецификлиги сабабли юз беради. Кўпинча сохта ижобий натижалар лабораторияда материалнинг ифлосланишида/инфекцияга чалинишида кузатилади.\nСохта салбий натижа – вирус бор, аммо тест салбий. Бу хавфлироқ, чунки ҳаммани адаштиради ва вирус тарқалишига сабабчи бўлади, чунки бемор ўзини соғ деб ўйлаб бошқа одамлар билан алоқа қилишда давом этади. Кўп ҳолларда бундай натижалар тестларнинг етарлича сезгир эмаслиги сабабли бўлиши мумкин. Агар намуна нотўғри олинса ҳам, тест натижалари сохта салбий бўлиб чиқишига ҳам эътибор қаратишни истардим. Масалан, бу қўлланиши мумкин бўлмаган мосламалардан фойдаланилганда ёки намуналар “дарча” даврида ёки инфекцияга чалингандан кейин ҳаддан ташқари узоқ вақтдан сўнг (уч ҳафтадан ортиқ) олинганида юз беради.\nҲозирги пандемия ҳолатида, албатта, сохта салбий натижадан кўра, сохта ижобий натижа бўлгани яхши. Аммо у ҳам беморга ва унинг қариндошларига яхшилик келтирмайди, чунки бу алоқа қилганларнинг ҳаммасини мажбурий карантинда сақланишини билдиради.\n– Экспресс-тестлар қай даражада самарали? Улар қандай ишлайди ва уларда хатоликлар даражаси қандай?\n– Ҳозир турли экспресс-тестлар мавжуд. Агар ҳозир Ўзбекистонда қўлланаётганлари ҳақида гапирсак, унду бу – серологик тестлар. Яна такрорлаб айтаман, улар инфекцияга жавоб тариқасида организм томонидан ишлаб чиқилган антитаначаларни аниқлашга йўналтирилган. Серологик тестларнинг турлари ҳам кўп.\nТадқиқотчиларнинг маълумотларига кўра, экспресс-тестларнинг сезгирлиги ўртача 80-85% ни ташкил қилади, спецификлиги эса 85-100% га етиши мумкин. Хатоликлар ҳам шунга мос равишда сезгирлик бўйича 15-20% ва спецификлик бўйича 0-15% бўлади.\nИлмий маълумотлар шуни кўрсатмоқдаки, умумий антитаначаларни (IgM + IgG) аниқлаш учун ва юқтириш пайтидан бошлаб уч ҳафтадан ошадиган даврда тестлар қўлланганида, юқори натижаларга эришилган. Агар шунчаки коронавирусни бошингиздан кечирган-кечирмаганингизни (бир ойдан зиёд ёки бир неча ой олдин) кўрмоқчи бўлсангиз, унда фақат IgG га тест топширишнинг ўзи кифоя.\n– Намуна олишга тайёрланиш ва уларни олиш қоидалари ҳақида гапириб берсангиз. Тест топширмоқчи бўлган одамлар нималарга эътибор қаратиши керак?\n– Бирламчи лаборатория тестини ўтказиш учун, юқорида айтганимдай, фақат касаллик аломатларига эга бўлган беморларнинг юқори ва қуйи нафас йўлларидан намуналар олиш зарур.\nҚуйи нафас йўлларидан олинадиган намуналар – бу бронхоальвеоляр лаваж, балғам, эндотрахеал аспират.\nЮқори нафас йўлларидан олинадиган намуналар – бурун ва томоқ-ҳалқум мазоклари бир вақтда ва битта пробиркага олинади. Агар уларни бир пробиркага олиш имконияти бўлмаса, унда бурун-ҳалқум мазокларини олиш устувор аҳамиятга эга бўлади.\nПЗР-таҳлил натижаларининг сифати ва ҳаққонийлигида намуналарнинг сифати катта роль ўйнайди, шу боис мазокларни олиш билан яхши тайёргарлик кўрган, йўриқномаларни биладиган ўрта бўғин тиббиёт ходимлари шуғулланиши керак. Мазоклар фақат махсус тўпламлар, яъни дакрондан ёки полиэстердан тайёрланган флок-тампонли тупфер ёрдамида стерил контейнерга олиниши керак (расмга қаранг).\nҲеч қандай ҳолатда ёғоч шпателлар ва calcium alginate-ли тампонлардан, момиқли тампонлардан, қулоқ таёқчаларидан ва ҳоказолардан фойдаланиш мумкин эмас.\n– COVID-19 га таҳлил топширишдан олдин қўйиладиган бирор-бир мажбурий талаблар борми?\n– Чекловлар тест турига ва шунга мос равишда топшириладиган намунага боғлиқ бўлади. Агар бу ПЗР-тест бўлса, бурун-ҳалқум ва/ёки томоқ-ҳалқумдан мазоклар топширилади. Бу ҳолда махсус чекловлар бўлмайди. Таҳлил топширишдан олдин назал ва орал спрейларни қўлламаслик керак.\nАгар антитаначалар бор-йўқлигини текшириш керак бўлса, унда қон топширилади, бу ҳолда таҳлил топширишдан бир кун олдин ёғли, қовурилган овқатларни истеъмол қилмаслик зарур.\n– Антитаначалар мавжудлиги яна такрор касалланмасликка кафолат бўлолмаслиги тўғрими? Агар шундай бўлса, унда нега?\n– Бу ерда кафолат сўзини қўллаш унчалик мақсадга мувофиқ эмас. ҳаммасини олдиндан билишнинг имкони йўқ.\nАнтитаначалар мавжудлиги ҳар доим ҳам тўлиқ ҳимояни таъминламайди, чунки нейтралловчи антитаначалар, уларнинг ҳимоя титри ва иммунитетнинг турғунлиги каби тушунчалар ҳам мавжуд.\nБитта штамм билан такрор касалланиш ҳолатлари ҳақида ҳозирча дунёда ҳеч қаерда эълон қилингани йўқ. Бу, ўз навбатида, ушбу вирусга қарши иммунитет ишлашидан далолат беради. Аммо антитаначаларнинг касалланиб тузалган кишини аниқ ҳимоя қилиш қобилияти, коллектив иммунитет ривожланиши каби, ҳозирча ўрганиш ва илмий тасдиқланиш босқичида.\nМавжуд илмий тадқиқотларга кўра, янги коронавирус (SARS CoV-2) тузилиши бўйича олдинги штаммга (SARS CoV) 85% ўхшайди. Бу антитаначалар киши касалланган пайтдан бошлаб камида 16 ойгача сақланиб туриши мумкинлиги ҳақида тахмин қилишга асос бўлади. Касалликнинг енгил ва аломатсиз шакллари бундан мустасно, уларда антитаначаларнинг сақланиш давомийлигини ҳали ўрганишимиз керак.\nАйнан юқорида тилга олинган ўрганилмаган жиҳатлар туфайли сифатли ва самарали вакцинани яратиш масаласи ҳамон очиқлигича қолмоқда.\n– Ўзбекистонда иккинчи бор COVID-19 га қарши дори ишлаб чиқилгани ҳақида эълон қилишмоқда. Даставвал “Рутан” препарати эди, энди “Ковипир” (таъсир қилувчи моддаси фавипиравир). Сизнингча, булар ўзи нима: ҳақиқатдан ҳам дорими ёки биологик фаол қўшимча (БФҚ)?\n– Энг аввало, бу БФҚ эмаслигини қайд этаман, уларнинг йўриқномаларидаги тавсифларига ва маҳаллий мақолаларга қараганда реал таъсир қилувчи препаратлар. Инновациялар вазирлиги сайтига жойлаштирилган материалда “Рутан” препарати иммунитетни, унинг ҳам ҳужайра, ҳам гуморал бўғинини рағбатлантириши ёзилган.\nМенинг ўз шахсий фикрим ва приницпиал қоидам бор – илмий исботланган фактларга, расмий ахборот манбаларига ва мантиққа таяниш. Агар юқоридагиларнинг ҳаммаси эътиборга олинадиган бўлса, унда иммунитетни рағбатлантирувчи самарага эга препаратлар COVID-19 да хавфли бўлиши мумкинлигини эслаш мумкин. Касаллик оғир кечаётган айрим беморларда “цитокинли шторм”, яъни гемофагоцитик лимфогистиоцитоз (ГЛГ)га ўзшаш оғир реакция ривожланиши мумкин.\nШу муносабат билан COVID-19 га чалинган беморларга иммунитетни рағбатлантирувчи бирор-бир воситани қабул қилиш тавсия этилмайди. Шу нуқтаи назардан “Рутан” БФҚ бўлгани маъқул эди.\nИккинчи препарат – «Ковипир», ишлаб чиқарувчилар унинг фаол моддасини Favipiravir деб аташмоқда. Илк бор у 2014 йилда Японияда вирусга қарши таъсирга эга препарат сифатида гриппни даволаш учун рўйхатдан ўтказилган. Мантиқан РНК сақловчи вирусларга таъсир қилиш усули бўйича у COVID-19 да самарали бўлиши керак, аммо ҳозирча бу ҳақда жаҳон илмий ҳамжамиятида узил-кесил расмий маълумотларни топганим йўқ. Бизда препаратнинг клиник синовлари қандай ўтказилганини билмайман, чунки чоп этилган илмий мақолаларни кўрганим йўқ.\nБунинг устига, халқаро ташкилотлар шу пайтга қадар COVID-19 ни даволаш самараси исботланган бирортаям препарат ҳақида расман эълон қилмаган. Вирусга қарши тўғридан-тўғри таъсир кўрсатувчи препаратлар анчагина, аммо COVID-19 ни даволаш учун қўлланадиган ҳамма препаратлар, уларнинг бошқа вирусларга таъсир қилиши механизмларига асосланган ҳолда, эмпирик тарзда қўлланмоқда. ОИВни даволашда қўлланадиган ўша “Лопинавир”, грипп вирусига қарши “Осельтавимир” шулар жумласидандир.\nҲозир вирусга қарши «Ремдесивир» препаратини қўллаш шошилинч тарзда маъқуллангани ҳақида хабарлар бор, унинг клиник синовлари Эбола вируси тарқалганида бошланганди, аммо охиригача етказилмаган. Бироқ ўшанда препарат яхшигина натижаларни кўрсатган. Айнан шу боис шошилинч ҳолатларда, касаллик оғир кечганида COVID-19 ни даволаш учун уни қўллашга қарор қилинди.\n«Фавипиравир» препарати ҳақида илмий доираларда ҳозирча маълумотлар кам, аммо бу йил бир нечта мамлакатда клиник синовлар бошланган. Масалан, апрелда Японияда ва майда Ҳиндистонда.\nВиктория Абдурахимова суҳбатлашди\n2020 йилда 500 дан ортиқ ўсмир ўз жонига қасд қилишга уринган\nДавлат учун нима устувор?


Бухорода икки киши зовурда чўкиб, ҳалок бўлди - xabar.uz\nБухорода икки киши зовурда чўкиб, ҳалок...\nБухорода икки киши зовурда чўкиб, ҳалок бўлди\n20.06.2018 14:49 0 184\nКеча, 19 июнь куни Бухоро вилоятининг Пешку туманида яшаган И.И. ва Ромитон туманида яшаган О.М. Хупкалак қишлоғидан оқиб ўтувчи зовурда чўмилаётганларида эҳтиётсизликлари оқибатида сувга чўкиб кетганлар. Жасадлар сувдан топилиб олинган.\n«Ҳурматли фуқаролар, турли чўмилиш жойларига борадиган бўлсангиз, хавфсизлик чораларини кўринг. Ўзингиз ва яқинларингиз ҳаётига бефарқ бўлманг. Ёш болаларингизни чўмилиш жойларига назоратчисиз юборманг ва уларни назоратсиз қолдирманг», дея огоҳлантиради Ўзбекистон Республикаси ИИВ Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бошқармаси.\nЖамият 18/08, 20:32\nЖамият 10/08, 12:28\nБухорода 420 та оилага арзон уйлар топширилди (фото)\nЖамият 09/08, 17:07\nБухоролик отахон 460 км. мaсофaни пиёдa босиб ўтди (фото)


Украина президенти Леонид Кучма бугун Варшавада Европа Иттифоқи раҳбарияти вакилларидан бири Хавьер Солана билан сўзлашувлар олиб бормоқда.\n27 июн 2022, Тошкент вақти: 00:52\nСешанба куни Солана Киевни демократик тамойилларга амал қилиб, четга қурол сотишни бас қилишни сўради. "Акс холда, - деб таъкидлади Солана, - Украина учун изоляция ҳолатида қолиш хавфи бор".\nАмерикалик ва британиялик экспертлар Киевда Украинанинг БМТ санкцияларига хилоф равишда Ироққа мураккаб радар тизимларини сотгани борасидаги маълумотларни аниқлаш ишларини давом эттирмоқдалар. Ўз навбатида Кучма бу маълумотларни рад этди. Аммо АҚШ томони, Украина Ироққа "Калчуха" мураккаб радар тизимларини етказиб бериш режасини маъқуллагани аниқ эканини таъкидламоқда.


Тошкент ШИИББ Facebook фойдаланувчиларини жавобгарликка тортишни режалаштирмоқда\n16:15 / 13.10.2017\nFacebook ижтимоий тармоғининг ўзбек сегментидаги, хусусан Uzbek MDK каби гуруҳларида шу йилнинг июль ойида Сергели туманида нотаниш қизга пичоқ билан жароҳат етказган жиноятчига 3 йил муддатга озодликдан чеклаш жазоси тайинлангани ҳақида хабарлар пайдо бўлди.\nМуаллифи номаълум бўлган хабарда жиноятчи жуда енгил жазо олгани ижтимоий тармоқларда жуда тез тарқалиб, кўплаб кишиларнинг билиб-билмай кескин фикрлар билдиришларига асос бўлди. Муаллиф ўзи ёзган маълумотни имкон қадар тарқатишда кўмаклашишга чақирган ва қандайдир чоралар кўришга чақирган.\nУ даставвал Сергели туманида қизни пичоқлаб кетилишига оид воқеани ёдга олиб, жабрланувчи номидан ёзаётганини уқдиради. Сўнгра, унинг таъбири билан айтганда, ижтимоий хавфли жиноятчига 3 йиллик қамоқ жазоси тайинлангани, яъни уни деярли жазолашмаганини таъкидлайди.\n“Айни вақтда у менинг ҳаётимга хавф солмоқда. Бизнинг ҳукумат қаёққа қараяпти. У барчамиз учун хавфли. Мен адолат талаб қиламан. Сизлардан илтимос, яна бир фожиа юз бермасдан аввал, шу хабарни имкон қадар кўпроқ тарқатинглар!. Илтимос, эътиборсиз қолдирманг! У аввал ҳам шу каби жиноятни содир этгани учун судланган бўлган. Буни шундай қолдириш мумкинми, ахир?”, - дейди жабрланувчи номидан ёзаётган аноним киши.\nАлбатта, унинг бу каби “дод-вой”ини эшитган ҳамда ўз атрофида бўлаётган ҳодисаларга бефарқ бўлмаган ҳар қандай киши турли хаёлга боради.\nНима учун, шунчалик хавфли жиноятчи экан, суд ҳокимияти мулозимлари, терговчилар бу ишга қўл учида қаради, бу ерда коррупция аломати йўқ эмасмикан, деган турли саволлар пайдо бўла бошлайди. Кўпчилик билиб-билмай, адолат деган тушунчани бир томонга йиғиштириб қўйиб, аслида нима бўлганидан бехабар бўлган ҳолда, изоҳлар қолдиришган.\nУларнинг аксариятини анчагина кескин фикрли эканини таъкидлаш ўринли.\nУларнинг айримлари енгил жазо тайинлаган судьяни айблашган бўлса, бошқалари Сергели туман ИИБ терговчисини пора олганлигини таъкидлашди. Айримлар ҳатто петиция имзолашга ҳам ундашган.\nМаълум бўлишича, Тошкент шаҳар ички ишлар бош бошқармаси бу ҳолатни беэътибор қолдирмаган. Бош бошқарма жиноий иш бўйича барча далилларни қайтадан ўрганиб, ижтимоий тармоқдаги барча гап-сўзлар уларнинг ходимига нисбатан бўҳтон-туҳматдан бошқа нарса эмаслигини аниқлаган. Бу ҳақда 12 октябрь куни бўлиб ўтган матбуот брифингида Тошкент ШИИББ бошлиғи ўринбосари Дониёр Тошхўжаев маълум қилди, деб ёзмоқда NUZ.UZ.\n«Сергели тумани терговчиси унга туҳмат қилган фуқароларга нисбатан қонуний чоралар кўришни сўраб мурожаат қилди. Биз мурожаатни қабул қилиб, туҳмат қилганларни топиб, уларга нисбатан қонуний чоралар кўриши учун шаҳар прокуратурасига топширдик. Агар улар бизнинг ходим айбланувчидан қандайдир мукофот даъво қилишар экан, далил келтиришсин. Бизнинг қонунчиликда туҳмат ҳақида модда бор. Фойдаланувчилар терговчини порахўрликда айблашди. Биз эса, бунинг туҳмат эканини исботлаш ниятидамиз», – деган Дониёр Тошхўжаев.\nШИИББ расмий вакили июль ойидаги воқеага ҳам батафсил тўхталиб, журналистлар эътиборига жиноий иш юзасидан олиб борилган суриштирув чоғида аниқланган айрим жиҳатлар ҳавола қилинди. Хусусан, ўша куни кафеда ўрнатилган видеокузатув камералари қайд этган лавҳалар кўрсатилди.\nВоқеа қаҳрамонлари кафе видеотасмасида эрталабки соат 9 лар атрофида пайдо бўлишган. Ҳодисанинг ўзи 10 га яқин рўй берган.\nАлкоголли ичимлик таъсирида бўлган ёш қиз бироз ўзига келишга қарор қилган кўринади, шекилли, сув оқаётган суғориш шлангини олиб, сув оқимини дуч келган томонга сепа бошлайди. У бошқа одамларга азият етказиши мумкинлигини эса, табиийки хаёлига ҳам келтирмайди. Сув сепишга қизиқиб кетган қиз кейинроқ умуман нотаниш кишини сувга пишади. Бу вақтда эркак кафе ичкарисида алкоголли ичимликлар харид қилаётганини кўриш мумкин. Харидор унга ҳўл уст-бошини кўрсатиб, бақириб кетади.\nБу орада қизга унинг дўсти ёрдамга келади. Шу орада эркак чўнтагидан қайрилма пичоқни чиқариб, қизнинг орқа тарафига жароҳат етказади. Жароҳат узунлиги 6 – 7 см атрофида бўлиб, унчалик чуқур эмаслиги қайд этилган.\nШИИББ вакилининг сўзларига кўра, ЎзР ЖК 277-моддаси 3-қисми, яъни безорилик аломатлари билан жиноий иш қўзғатилган. Суд 3 йил муддатга озодликни чеклаш бўйича қарор қабул қилган. Бу айбдор деб топилган шахснинг кечки 20.00 дан тонгги соат 7.00 гача доимий яшаш жойида бўлиши кераклигини, спртли ичимликлар ичмасликни, ҳар доим участка нозири рўйхатидан ўтиб туришни ва бошқа чекловларни назарда тутади.\n«Бу қарорни судья қабул қилди. Ҳукм чиқаришдан аввал эса, барча далиллар қиёсланади, оғирлаштирувчи ва енгиллаштирувчи ҳолатлар ўрганилади. Жабрланувчи ва айбланувчи шахсияти, жиноятни содир этишга нима сабаб бўлгани ўрганилади», – деди расмий вакил.\nШИИББ бошлиғи ўринбосари, шунингдек жиноят содир этилишидан аввал кафенинг бошқа мижозлари ва ходимлари қизни тинчлантиришга ҳаракат қилмаганига эътибор қаратди.\nШу ўринда бир мулоҳаза. Ижтимоий тармоқларда шу каби ҳолатларга доир фикр билдиришда жонбозлик кўрсатувчиларнинг қарашлари кишини ўйга толдиради. Бу ҳам бўлса, билиб-билмай фикрлар билдириш, хулоса қилиш ўша фикр билдираётган томоннинг савияси нақадар эканини намоён этади. Юқоридаги ҳолатда ҳам бир кишининг ёрдам беринг, деб ёзган хитобига аксарият фойдаланувчилар айбланувчи қолиб, ҳолатни холис ўрганган судья ва терговчилар шаънига туҳмат қилишга журтъат топишган.\nХолисликни, ёрдам қўли чўзишни даъво қилганларнинг бирортаси аслида бу кўнгилсиз воқеа нимадан келиб чиққан экан, дея сўрамайди, бу саволни беришни хаёлларига ҳам келтиришмайди.\nВаҳоланки, видео лавҳалардан кўриш мумкинки, спиртли ичимлик таъсирида бўлган қизнинг ўзида ҳам жиддий хато бор. Аслида ўз ҳаракатларини назорат қила олмаслиги бир ёқда турсин, гўёки у “маишат-кайф”дан роҳатланаётганида ҳеч ким унга халақит қилишга ҳақи йўқдек, у хаёлига келган ишни қилиши мумкиндек?!\nЭнди эса, унинг кимидир, номини ёзмаган “ҳамтовоғи” қиз ва пичоқлаган йигитга биринчи бўлиб мушт туширганларнинг ҳатти-ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо беришни инсонийлик жиҳатдан хоҳламаган терговчини ва барча жиҳатларни чуқур ўрганиб, яна ҳам кескин қарор чиқарган судьяни ёмон отлиқ қилиб ўтирибди...


Кучли бешлик. Ҳужумкор жамоалар ТОП-11 (Фурқат Юсупов блоги)- Kruz.uz\n11:20, 01.05.2017 4131 0 Блоглар\nКучли бешлик чемпионатлари якунига етиб бормоқда. Биз ана шу чемпионатларда иштирок этаётган 98 та жамоа орасида энг кўп гол урганлари ҳақида тўхталиб ўтмоқчимиз.\n10-11. “Ювентус” – 70\nТурин клуби “А” серияда якка ҳукмронлик ўрнатаётган бўлса ҳам, у қадар кўп гол ура олмяпти. Жамоа ҳар ўйинда ўртача 2 тадан тўп киритмоқда. “Кекса синьорилар” сафида энг кўп гол урган футболчи Гонсало Игуандир. Аргентиналик ҳисобида 23 та гол мавжуд.\n10-11. “Ливерпуль” – 70\n“Ливерпул”да тўпурар ҳужумчи йўқ бўлса ҳам, жамоа АПЛнинг 17 та клубидан кўп гол урган. Клопп шогирдлари ҳисобида 70 та гол мавжуд. Ана шу голларнинг 13 таси Садио Манега тегишли. Энг қизиғи у тўпурарлар пойгасида кучли ўнликка ҳам кирмаган.\n9. “Тоттенхэм” – 71\nАПЛ чемпионлиги учун курашаётган “Тоттенҳэм” футболчилари 71 та гол киритишган. Почеттино шогирдлари бу борада ҳам чемпионатда иккинчи ўринда боришмоқда. Жамоа тўпурари Гарри Кейн 21 та гол урган бўлса, жанубий кореялик Сон Хён Мин ўз номини 12 марта таблога ёздириб қўйишга муваффақ бўлган.\n8. “Челси” – 72\nАнглияда гол уриш осон эмас. Чемпионат пешқадами кучли бешлик жамоалари орасида гол уриш бўйича 8-ўринда юргани ҳам гапимизга исбот бўла олади. Конте шогирдлари орасида Диего Коста энг кўп гол урган. У 19 та гол билан тўпурарлар рўйҳатининг 3-поғонасини банд этиб турибди.\n7. ПСЖ – 72\nПСЖ бу мавсумда Франциянинг ўзида ҳам дахшатли кўринмади. Эмери шогирдлари ЧЛдан шармандали тарзда чиқиб кетгач, Лига1 чемпионлиги учун ҳам пойгадан деярли чиқиб кетди. Ибрагимовичсиз қолган парижликлар гол уриш бўйича ҳам ўз чемпионатларида етакчи мақомида эмас. Жамоанинг 72 та голининг 31 таси Каванига тегишли.\n6. “Рома” – 75\nРимнинг “Рома” жамоаси “А” серияда 75 та гол киритди. Ана шу голларнинг 3 дан бири Эдин Жеко ҳисобига ёзилган. Босниялик ҳужумчи бу борада чемпионат тўпурарлари пойгасида етакчилик қилмоқда. Римликлар чемпионликдан умидлари узиб бўлишган ва кумуш медал учун кураш олиб боришмоқда.\n5. “Наполи” – 78\nИталиянинг энг сермаҳсул жамоаси “Наполи” ҳисобланади. Неаполликлар Игуаинсиз ҳам кўп гол уришнинг уддасидан чиқишмоқда. Жамоада Дрес Мертенс 22 та гол урган бўлса, Лоренс Инсине 14 та гол уришга муваффақ бўлган.\n4. “Бавария” – 79\nГерманиянинг якка ҳукмдори “Бавария” футболчилари бундеслига клублари дарвозаларини 79 марта аниқ нишонга олишган. Жамоа ҳужумчиси Роберт Левандовски 28 та гол билан тўпурарлик қилмоқда. Шунингдек Арьен Роббен ҳисобида 11 та гол борлигини ҳам эслатиб ўтиш жоиз.\n3. “Реал” - 92\nМадриднинг “Реал” жамоаси қаторасига 7 мавсумдан буён 100 тадан кўп гол уриб келмоқда. Ушбу мавсумда ҳам бу анъана давом этиши мумкин. “Галактикос”га бунинг учун 8 та гол камлик қилмоқда. Жамоа етакчиси Роналду ҳисобида атиги 20 та гол мавжуд. BBC умумий ҳисобда 36 та гол урган холос. Бироқ бошқа томондан Зиданнинг деярли ҳар бир шогирди рақиб дарвозасига йўл топишҳнинг уддасидан чиқди.\n2. “Монако” – 95\nМавсумнинг энг дахшатли жамоаси “Монако” бўлаяпти десак, асло муболаға бўлмаса керак. Князликлар ЧЛда ярим финалга қадар етиб келишди, ўз чемпионатларида эса чемпионликка жуда яқин келишмоқда. Клуб ҳисобида 95 та гол мавжуд. Жамоа тўпурарлари Фалкаода 19 та, Мбаппеда эса 14 та гол мавжуд.\n1. “Барселона” – 104\nМавсумнинг энг сермаҳсул жамоаси “Барселона” бўлиб турибди. Каталонияликлар 35 та баҳсда 104 та гол киритишган. Ана шу голларнинг 33 тасини Месси ва 26 тасини Суарес киритган. Қизиқ факт ушбу икки футболчининг голлар сони “МЮ”нинг АПЛдаги голлар сонидан ҳам кўп. Бироқ “кўк-анорранглилар” шунча гол уриб ҳам чемпионликдан қуруқ қолишлари мумкин.


Бу йил ОТМга кириш тестлари фақат 2 та мутахассислик фанларидан ўтказилади - zarnews.uz\nБу йил ОТМга кириш тестлари фақат 2 та мутахассислик фанларидан ўтказилади\nБу йил абитуриентларнинг уйидан чиқмаган ҳолда рўйхатдан ўтишини ташкил этиш, тест топшириқларини соддалаштириш, кириш тест синовларини содда шаклда ва қисқа вақт ичида ўтказиш каби енгилликлар яратиш бўйича ишлар олиб борилмоқда. Бу ҳақда Давлат тест маркази хабар бермоқда.\nМаълум қилинишича, олий таълим муассасалари мавжуд бўлган вазирлик, идора, ташкилотлар томонидан киритилган таклифлар асосида ҳамда абитуриентларни қийнаб қўймаслик мақсадида фақат 2020-2021 ўқув йили учун истисно тариқасида қабул тест синовлари мажбурий фанларсиз, 2 та мутахассислик фанларидан ўтказилиши режалаштирилмоқда. Ушбу 2 та мутахассислик фанлари 2019 йил декабрь ойида белгиланган тартибда тасдиқланиб, кенг жамоатчиликка эълон қилинган.\nМазкур ўқув йилида тест синовлари ўтказиладиган биноларда кўпи билан 700 тагача ўрин тайёрланади, ҳар бир абитуриент учун камида 3 квадрат метр жой ажратилади. Санитария-гигиена талабларига биноан, уларда ниқоб, қўлқоп билан тестда иштирок этиши таъминланади. Абитуриентнинг тана ҳарорати ўлчангач, бинога киритилади. Бинолар камида 4 маротаба дезинфекция қилинади. Буларнинг бари тест топширувчилар, гуруҳ назоратчилари ва жараёнга жалб этилган бошқа шахсларнинг саломатлигини ҳимоялаш мақсадида амалга оширилади.\nТеглар: тест синовлари имтиҳон тест саволлари ОТМ\nТест синовлари телевидение орқали трансляция қилинади\nТест синовлари қай даражада соддалаштирилади?\nАкадемик лицейларда давлат имтиҳонлари қандай ўтказилади?


ҲАЁТИМИЗНИ БЕЛГИЛОВЧИ 7 МИНГ 550 СЎЗ\nУндан унумли фойдалана оляпмизми?\nДавлат ва жамият ҳаётида баъзи бир нарсалар бўладики, у Ватан каби ягонадир: байроғимиз битта, гербимиз битта, мадҳиямиз битта, шу қатори Конституциямиз ҳам битта. Буларнинг ҳар бири ўз тимсолида она Ватанимиз, халқимизнинг эзгу-мақсадларини ўзида акс эттиради. Шу маънода Конституциямиз ҳар бир фуқаро учун байроғимиз, гербимиз, мадҳиямиз каби муқаддасдир.\nОдатда, кўп давлатлар Конституцияси нуфузли экспертлар, депутатлар томонидан ишлаб чиқилиб, сўнгра парламентда қабул қилинади. Бундай ҳужжатлар мутахассис нуқтаи назаридан юқори баҳоларга сазовор бўлса-да, унда халқчиллик, халқ руҳияти етишмайди. Ўзбекистон Конституциясининг ўзига хослиги шундаки, у икки маротаба халқ муҳокамасида юртдошларимиз хоҳиш-иродаси билан бойитилди. Умумхалқ муҳокамаси давомида Конституция лойиҳаси юзасидан жами 6 мингдан ортиқ таклиф ва мулоҳаза билдирилган.\nКонституциямизнинг асосий моҳияти инсонга муносиб ҳаёт шароитлари яратиш, уни бахтли қилишдан иборат. Унда инсон манфаатлари устун қўйилган, унинг бутун мазмун-моҳияти инсонга хизмат қилишга йўғрилган. Конституциямизнинг бирон бир жойида «давлатнинг ҳуқуқи» ёки «фуқаролар давлат хоҳиш-иродасини бажариши шарт» қабилидаги қоидалар учрамайди. Аксинча, Асосий қонунимизда «Давлат халқ иродасини ифода этиб, унинг манфаатларига хизмат қилади. Давлат органлари ва мансабдор шахслар жамият ва фуқаролар олдида масъулдирлар», «Давлат фуқароларнинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамланган ҳуқуқлари ва эркинликларини таъминлайди» каби давлатнинг мажбуриятларини учратамиз.\nКонституциямиз ўзининг инсонпарварлиги билан ажралиб туради. Унга кўра, вояга етмаганлар, меҳнатга лаёқатсизлар ва ёлғиз кексаларнинг ҳуқуқлари давлат ҳимоясидадир. Давлат ва жамият етим болаларни ва ота-оналарининг васийлигидан маҳрум бўлган болаларни боқиш, тарбиялаш ва ўқитишни таъминлайди, болаларга бағишланган хайрия фаолиятларни рағбатлантиради.\nҚадимги Рим юристларининг фикрича, қонун қисқа, лўнда бўлиши лозим. Дунёда энг кўп сўз ишлатилган Конституция Ҳиндистон Асосий қонуни бўлиб, мутахассислар фикрига кўра унда 146 минг 385 сўз ишлатилган. АҚШ Конституциясида 7 минг 762, Франция Конституциясида 10 минг 180 сўз ишлатилган. Ўзбекистон Конституциясида эса 7 минг 550 сўз қўлланилган.\nДунёдаги энг ривожланган давлатларники билан рақобатлашадиган Конституцияни ишлаб чиқиш ва қабул қилиш масаланинг бир жиҳати. Масаланинг бошқа бир муҳим томони, қабул қилинган ҳужжатни ҳаётимизга самарали татбиқ этишда намоён бўлади. Бу Конституцияда кўзлаган мақсадларимизнинг энг муҳим шартидир.\nҲуқуқшуносликда «ҳуқуқ, қонун ҳушёр, огоҳ, ғайратли одамлар учун ёзилади, ғафлатда қолганлар учун эмас. Ким ҳуқуқларидан фойдаланмаса, кўрган зарари учун ўзи айбдор» деган қарашлар мавжуд. Шундай экан, Конституциямиз ва қонунларимизда кафолатланган ҳуқуқлардан ҳар биримиз ўз ўрнида фойдалана олсак, ҳамиша, ҳар ерда ҳуқуқларимиз таъминланишига эришамиз.\nҲамкорликнинг еттинчи асри\n17:53, 11.10.2018 ✔31\n11:34, 04.10.2018 ✔55\nҚардош халқлар, қўшни республикалар ўртасидаги яқин қўшничилик алоқаларининг янада мустаҳкамланиши маънавий ҳаётимизда улкан янгиланишларга сабаб бўлмоқда.\n10:04, 27.09.2018 ✔76\n✔ 31  17:53, 11.10.2018\n✔ 55  11:34, 04.10.2018\n✔ 76  10:04, 27.09.2018\n✔ 65  11:48, 20.09.2018\nВатан равнақи фарзандлар камолига боғлиқ\nЯнги фармонга кўра тизимдаги муаммоларни ҳал этиш нимадан бошланади?\n✔ 92  11:31, 13.09.2018


КХДРдаги телефон компаниясига рақамларга Ким Ир Сеннинг туғилган йилини қўшиш ҳақида кўрсатма берилди\n13:10 / 28.11.2015\nШимолий Кореянинг асосий телефон компанияларидан бири бўлган Koryolink операторларнинг телефон рақамларидаги бош сонларни шундай ўзгартирдики, улар КХДР асосчиси Ким Ир Сеннинг туғилган йилига мувофиқ келди. Бу ҳақда Daily NK хабар бермоқда.\nАйтилишича, Koryolink Мисрнинг Orascom фирмаси билан ҳамкорликда давлатнинг жанубий қисмида, шу жумладан, Пхеньянда хизмат кўрсатади. Шимолий вилоятларга хизмат кўрсатадиган Kansung Net провайдерига бундай талаб қўйилмади.\nИлгари телефон рақамларининг дастлабки сонлари 191 эди. Ҳозир улар Ким Ир Сеннинг туғилган йилига мос келади – 1912.


16:56 16.12.2020 (Янгиланган 17:06 16.12.2020) Ҳавола олиш\nТуркиянинг Ғарб билан муносабатлари оғир инқирозни бошдан кечирмоқда. Европа Иттифоқи ва Америка унга қарши санкция киритди.\nТОШКЕНТ, 16 дек — Sputnik. Туркиянинг ғарблик ҳамкорлари билан муносабатлари оғир инқирозни бошдан кечирмоқда. Европа Иттифоқи Шарқий Ўрта ер денгизидаги бурғулаш ишлари туфайли Анқарага қарши санкция жорий этди, америкаликлар Россия зенит ракета тизими харид қилингани учун босимни кучайтирди. Бу НАТОдаги ички вазиятга қандай таъсир кўрсатади? Буни РИА Новости ўрганди.\nАнқарани ушлаб туриш\n“Туркия бир томонлама провокация уюштириб, ЕИга қарши риторикани кучайтирмоқда. Шарқий Ўрта ер денгизида, Кипрнинг иқтисодий ҳудудида, Анқара бу ноқонуний бўлишига қарамасдан бурғулаш ишларини давом эттирмоқда”, - дейишди куни кеча якунланган ЕИ саммити иштирокчилари.\nАнқара фаоллигини жиловлаш мақсадида европаликлар туркиялик амалдорлар ва ишбилармонларга қарши санкцияларни кенгайтиришди: уларга Евроиттифоқ мамлакатларига кириш тақиқланди, уларнинг Европадаги активлари музлатилади.\nТашқи сиёсат бўйича ЕИ раҳбари Жозеп Боррель қўшимча чекловларни ишлаб чиқиши зарур. Ангела Меркель Анқаранинг ролини нафақат Европа ишларида қайта кўриб чиқишга, балки Ливия, Сурия ва Тоғли Қорабоғдаги Туркия таъсирини таҳлил қилишга ҳам чақирмоқда. Хулосалар ҳисоботда тақдим этилади ва уни март ойида кўриб чиқишади.\nТуркияга қарши биринчи санкциялар ўтган йилнинг кузида эълон қилинган эди. Сабаб ўша – Шарқий Ўрта ер денгизида газ конларини ноқонуний разведка қилиш. Бироқ бу Ражаб Тоййиб Эрдоғанни тўхтатиб қололмади. Ёз ойида у бурғулашни давом эттиришини билдирди.\n“Санкциялар бирдан-бир мақсад эмас”\nБрюссель босимни кучайтириб, маневр учун ҳам майдон қолдирмоқда. Саммит якунларига кўра коммюникеда “ижобий турк-европа кун тартиби” таъкидланган.\n“Санкциялар – Европа мустаҳкамлигининг намойиши. Лекин бу бирдан-бир мақсаднинг ўзи эмас, балки Анқара хулқ-атворини ўзгартиришнинг воситасидир. Биз ҳамиша мулоқотга очиқмиз ва конструктив ишлашга тайёрлигимизни билдирамиз”, - дея таъкидлади Эммануэль Макрон.\nФранция етакчининг сўзларини куз ойида Париж ва Анқара ўртасида кескинлашган баҳснинг давоми деб баҳолашди. Ўқувчиларга пайғамбар Муҳаммаднинг карикатураларини кўрсатган география ўқитувчиси Самюэль Пати ўлдирилгандан сўнг Макрон ислом инқирози ҳақида оғиз очиб, давлатнинг дунёвий қадриятларини ҳимоя қилиш зарурлигини айтди. Эрдоған бунга жавобан унга “руҳий соғлиғини” текширишни маслаҳат берди.\nЕвропа мамлакатлари етакчилари Макронни қўллаб-қувватлашди. Француз-турк баҳси навбатдаги санкциялар урушига айланиб кетишига бир баҳя қолди, бироқ америкаликлар ўртага кирди. Ҳарбий сиёсий ишлар бўйича АҚШ давлат котиби ёрдамчиси Кларк Купер европаликларга Туркия альянснинг муҳим ҳарбий стратегик ҳамкори эканлигини эслатди.\nОкеан ортидан муросасозлик оҳанги айтилган гапларни европаликлар ҳушёрлик билан қабул қилишди. Ахир Анқара Россиянинг С-400 ларини харид қилгани сабаб бошланган Америка-Туркия баҳси ўтган йилдан буён давом этиб келмоқда.\nВашингтон қатъийлик билан Эрдоғанни Москва билан битимдан воз кечишга ундаб, F-35 қирувчиларини сотмаслик билан таҳдид қилганди. Лекин Туркия ҳукумати кескинлик сари бориб, Инжирлик ва Кюрежикдаги Америка ҳарбий базаларини ёпишга ваъда берди.\nУларга Пентагонга Сурия ва Ироқда “Ислом давлатига”* қарши ҳарбий амалиётлари учун зарур. Боз устига базалар НАТОнинг Европадаги ракета ҳужумига қарши мудофаасининг бир қисми саналади.\nАмерикаликлар бироз шаштларидан тушишди. Эрдоған ҳам Туркия учун НАТО муҳимлигини тан олди.\nСайловларда Жо Байден ғалабасидан сўнг ҳам Анқаранинг риторикаси бироз ўзгарди. У вице-президент лавозимида ишлаган пайтларида Эрдоған режимини тез-тез танқид қилганига қарамасдан Туркия янги маъмурият иш бошлаши билан муносабатлар қайта кўриб чиқилишига умид қилмоқда.\nАҚШнинг сайланган президенти бунга ҳали муносабат билдирганича йўқ. Аммо Америка НАТОдан узоқлашишни бас қилишига ишора қилди. Шу билан бирга Оқ уйнинг амалдаги раҳбари Дональд Трамп Байденга иш топширилгунга қадар Яқин Шарқ ва Афғонистондаги НАТО амалиётларида америкаликлар иштирокини қисқартириш ниятида эканини маълум қилди.\nҚолаверса, “Америка душманларига қарши кураш тўғрисидаги” қонун доирасида АҚШ Россия С-400 харид қилинган туфайли Анқарага қарши санкция киритди. Эрдоған бу “НАТО ҳамкорига бўлган ҳурматсизлик” деб атади.\nНАТО эркинликка тўсқинлик эмас\n“Эрдоған ва НАТО муносабатлари қандай йўлга қўйилмасин, турк жамиятида консенсус бор – альянсдаги аъзолик фойдали, бу Туркияга кўп имкониятлар беради. НАТОсиз Эрдоғанга Сурия ёик Ливия можаросига аралашишни асослаш қийинроқ бўлган бўларди”, - дея фикр билдирди РИА Новости билан суҳбатда Анқарадаги Сиёсий тадқиқотлар маркази эксперти Орхан Гафарли.\nЭксперт яна бир устунликни альянс Туркия ва ЕИ мамлакатларига ўзаро зиддиятни бартараф этишга имкон беришида кўради. Анқаранинг ҳеч бўлмаганда Греция ва Кипр ёки Франция билан жанжалларини олсак. Бу мамлакатлар НАТО аъзолига сабаб кескинликнинг олди олинмоқда. Альянс модератор вазифасини бажаради. Альянсга аъзолик Анқарага Греция, Кипр ёки Франция хатти-ҳаракатларини блоклашга кўмаклашиши ҳам тўғри”, - дея давом этади у.\nШу билан бирга таҳлилчининг Эрдоған НАТОга аъзоликни мустақил сиёсатга тўсиқ сифатини кўрмаслигига ишончи комил.\n“Макрон ва Эрдоған можароси парчаланишга олиб келмайди. Туркия ва Греция ўртасида ҳамиша кескинлик бўлган. Ҳар икки мамлакат НАТОга аъзолиги учун бу бирор марта ҳам очиқ урушга айланиб кетмаган”, - дейди “Обсерво” франко-рус таҳлилий маркази директор ўринбосари Игорь Делоноэ.\nРИА Новости билан суҳбатда у 2016 йил ёзида Туркияда давлат тўнтарилишига уринишдан кейин Эрдоған альянсдан бироқ узоқлашди. Шу билан бирга ундан чиқиш масаласи ҳозирча йўқ. “АҚШ Анқарага альянскни тарк этишга имкон бермайди. Америкаликлар айнан Туркия орқали Қора денгиз ва Кавказ минтақасида ўз таъсирини кучайтирмоқчи”, - дейди Деланоэ.\nЭкспертнинг фикрича, эртами кеч турк-француз муносабатлари изига тушади. Боз устига икки мамлакат ўртасида жиддий зиддият йўқ.\n“Эрдоған ва Макрон бир неча марта ташқи сиёсатда ўзгарувчанликни намойиш этди. Эслаб кўринг, масалан, 2015 йил ноябри-2016 йил июлида Туркия ва Россия ўртасидаги қарама-қаршиликни. У қулай шароитларда бир зумда йўқ бўлди. Макрон бир неча бор қарашларини ўзгартириб, популизмга мойиллигини намойиш этган. Париж ва Анқара ўртасидаги можаро қандай бўлмасин ҳал қилинади”, - дея тахмин қилади Деланоэ.\nҲозирча муросага келишга ўзаро манфаатдорлик йўқ, Туркиянинг Франция билан ҳамда умуман НАТО билан ихтилофи сақланади.\nЕвропа Иттифоқи, Туркия


6 йил аввал 1447 siyrat.uz\nДунё давлатларини ва қўшни ҳукуматларни Исломга даъват этиш 255.\nЖаноби Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам маккалик мушриклар билан Ҳудайбия сулҳ шартномасини тузганларини256 юқорида айтган эдик. Ҳудайбиядан Мадинага қайтишларида асҳобларини тўпладилар.\n— Эй инсонлар! Аллоҳ таоло мени оламга раҳмат ўлароқ юборди257. Диққат қилингиз. Исонинг ҳаворийлари каби сиз ҳам ихтилофга тушмангиз. Турингиз, менинг номимдан ҳақиқатни эълон этингиз! – дея хитоб қилдилар258.\nЭнди динни ҳар тарафга ёйиш, пайғамбарликларини бутун дунёга билдириш пайти келганлигини тушунтирдилар. Чунки Расули Акрам фақат арабларгагина юборилган Пайғамбар эмас эдилар.\nЧунончи, «Мусулмонлик бутун дунёнинг хайри учун юборилган бир даъватдир. Мусулмонлик дин бирлигидир. Мусулмонлик жами инсонларни бир-бирига боғлайдиган, бутун дунёни қоплайдиган иймон бирлигидир. Мусулмонлик ёлғиз араб дини эмас. Мусулмонлик инсоният динидир, Ислом бирлигидир. Бу Ислом бирлигига илк кирган эса, араблар бўлди259. Араблар фақат илоҳий ваҳийни эшитиш учун Ҳазрати Пайғамбарнинг атрофларида тўпланишган эди260».\nҲудайбия сулҳи икки томон ўртасида тинчлик ва хафвсизликни таъминлаган эди. Расули Акрам ўша даврдаги буюк давлатларга (Византия қайсарига, Эрон қисросига), қўшни ҳукуматларга (Ҳабаш нажошийсига, Миср азизига) ҳамда араб бекларига (Ғассоний беклигига, Ямома беклигига) юбориш учун котибларига мактублар ёздирдилар. Бутун мактубларда «хотами набавий» (Пайғамбар муҳри) дейилувчи бир муҳр босилди. Бу кумуш муҳрнинг устига «Муҳаммадун Расулуллоҳ» ибораси ёзилган эди261.\nҲижратнинг еттинчи йили, Муҳаррам ойида (м. 628) ёзилган бу мактубларнинг ҳар бири алоҳида-алоҳида элчилар воситасида жўнатилди. Элчиларнинг бир қисми Ҳайбар фатҳидан олдин, бошқа қисми эса, кейин йўлга чиқарилди. Расули Акрам саҳобалари орасида қуйидагиларни элчи қилиб тайинладилар:\n1) Диҳйатул Калбий – Византия императорига;\n2) Хузофа ўғли Абдуллоҳ – Эрон кисросига;\n3) Умайя ўғли Умайр – Ҳабаш нажошийсига;\n4) Балтаъа ўғли Хотиб – Миср азизига;\n5) Ваҳб ўғли Шужо – Ғассон амирига;\n6) Умайр ўғли Салут – Ямома маликига.\n1. Византия императорлари «қайсар», Эрон шаҳаншоҳлари эса«кисро» дейиларди. Ўша пайтда Византия (Шарқий Рум) императорлигида Хераклиюс, Ираклиюз сулоласи (610-717) ҳукм сурарди262, императори Ҳирақл эди. Қустантиния (Истанбул) Шарқий Румнинг пойтахт шаҳри эди. Хулайфатул Калбий ўғли Диҳя Расули Акрамнинг мактубларини олиб борганида император Ҳирақл Қуддусда эди. Эронликлар устидан қозонилган порлоқ зафар туфайли263 миннатдорлигини билдириш учун буюк бир дабдаба билан Қуддусга келган эди. Қайсар ўтадиган йўлларга пояндозлар тўшалган, оёқлари остига гуллар сочилган эди264.\nМактуб императорга ғассонийларнинг амири Ҳорис орқали киритилди. Ғассоний Араб беклиги Сурияда Византиянинг ҳимояси остида эди. Идора маркази Бусро – Ҳаврон эди. Ҳорис императорга Расули Акрамнинг мактубларини ҳам, элчиларини ҳам билдирди ва қарши ҳаракат бошлаш учун ундан рухсат сўради. Бироқ император бу ишга рухсат бермади. Эронликлар устидан қозонилган ғалаба муносабати билан Қуддусда ташкил этилган маросимда Ҳориснинг бўлишини фойдали деб билди265.\nҚайсар Ҳирақл Расули Акрамнинг элчиларини жуда яхши кутиб олди. Мактубни олгач, яқин атрофдан биронта араб топиб келинишини истади. Ҳудайбия сулҳидан кейин қурайшийлардан бир тижорат карвони Сурияга келган, Ғазза деган жойга қўнган эди. Мусулмонликнинг ашаддий душмани Абу Суфён ҳам шулар орасида эди.\nИмператор Ҳирақл ўша куни қароргоҳининг бутун ҳашаматини кўз-кўз қилишни буюрди. Тожини кийди, тахтига ўтирди. Византиянинг катта давлат одамлари, поплар, жами роҳиблар императорнинг атрофига саф тортиб олишди.\nАраб тожирлари императорнинг ҳузурига келтирилдилар ва тантанали тарзда кутиб олиндилар. Император Расули Акрам ҳақларида маълумот олишни хоҳларди. Тожирларга шундай хитоб қилди:\n— Ичингизда пайғамбарлик даъвоси билан чиққан бу Зотга насл-насаб жиҳатидан энг яқин ким бор?\nДарҳол Абу Суфён ўртага отилди:\n— Унинг энг яқини менман! – дея жавоб берди. Макканинг давлат бошлиғи Абу Суфён ўшанда ҳали мусулмон бўлмаган эди. Қайсар ва Абу Суфён орасида Расулуллоҳ Акрам ҳақларида диққатга лойиқ бир савол-жавоб бўлиб ўтди266. Абу Суфён у ерда ёлғон гапирадиган вазиятда эмасди. Орқасида турган карвондош ўртоқларидан чўчиди267. Император билан Абу Суфён қуйидагича савол-жавоб қилишди:\n— Ичингизда Пайғамбар оиласининг мавқеи қандай?\n—Муҳаммад асил бир оиладандир.\n— Ундан олдин оилангиздан бирон кимса пайғамбарлик даъво қилганми?\n— Янги динга кирганлар қавмнинг ашрафими, заифларими?\n— Ашраф оз, кўпчилиги халқнинг заифлари.\n— Унга тобеъ бўлганлар ортяптими, камайиб боряптими?\n—Унинг динига киргандан кейин қайтиб чиққан борми?\n— Пайғамбарлик даъвосидан олдин бу Зотнинг ҳеч ёлғон сўзлаганини кўрганмисизлар?\n— Аҳдида, сўзида турмаган пайтлар бўлганми?\n— Йўқ. Бироқ биз ҳозир у билан бир сулҳ тузганмиз. Бу муддат ичида нима қилишини билмаймиз! Сулҳга риоя қилиб-қилмаслигини энди кўрамиз.\n— Ҳеч у билан жанг қилдингизларми?\n— Ҳа, қилдик.\n— Жанг толеи навбат иладир. Баъзан у, баъзида биз ғолиб келардик.\n— Пайғамбарнинг сизга қилаётган амрлари, тавсиялари нелардир?\n—«Ёлғиз Аллоҳга қуллик этингиз. Унга шерик қўшмангиз, боболарингиз динини ташлангиз», дейди. Намоз ўқишни, закот беришни, иффатли бўлиш, тўғри сўзлашни, ақрабога ҳурматда бўлишни буюради.\nШундан сўнг император Ҳирақл таржимони воситасида шундай сўзларни баён этди:\n— Пайғамбарнинг сулоласини сўрадим, асил бир оиладан эканлигини айтдингиз. Пайғамбарларнинг насли доимо асил бўлади. «Аввал оиласи ичида бирортаси бундай даъво билан чиққанми?» дедим. Йўқ, дедингиз. Бор бўлганида эди, Муҳаммаднинг даъватини эски бир даъвонинг давоми ҳисоблардим. «Оиласи ичида ҳукмдорлик қилган бирор кимса чиққанми?» деб сўрадим.«Чиқмаган», дедингиз. Бундан эса, Унинг сарват ва салтанат орқасидан югурмаганини англадим. «Аввал Унинг ҳеч ёлғон гапирганини кўрдингизми?» саволимнинг жавоби «Йўқ!» бўлди. Унинг ёлғон сўзламаганига гувоҳлик бердингиз. Инсонларга ёлғон сўзламаган, Аллоҳга қарши ҳам ёлғон сўзлашга жасорат этолмайди. «Унга эргашганлар халқнинг ашрафими, заифларими?» дея сўрадим, заиф инсонларнинг Унга тобеъ бўлганлигини айтдингиз. Пайғамбарларга илк эргашганлар доимо заифлар бўлади. «Ўртоқлари ортяптими, камайиб боряптими?» деган сўроғимга ҳам, «Доимо ортиб боряпти», дедингиз. Ҳақ динда доимо шундай бўлади. «Унинг динига кириб, кейин бу динни ёқтирмай чиққанлар бўляптими?» деган саволимга, «Йўқ, бўлмаяпти», жавобини бердингиз. Иймон қалбга жо бўлгач, қайта чиқмайди. «Ҳеч кимни алдадими?» деб сўрадим; Пайғамбарнинг ҳеч кимсани алдамаганини эътироф этдингиз. Ҳақиқий пайғамбарлар ана шундай бўлади. Сизни нимага даъват қилаётганини сўрадим. Пайғамбарнинг сизни Аллоҳдан қўрқишликка, Аллоҳга қуллик этишга, Унга ширк қўшмасликка чақирганини сўзладингиз. Агар шу айтганларингиз рост бўлса, мен ҳам сизга хабар бераманки, жуда қисқа вақт ичида шу оёқларим босиб турган ерлар У Зотники бўлажакдир268. Мен бу Пайғамбарнинг келишини билардим. Аммо уни Арабистондан чиқади, деб ўйламагандим. Арабистонга бора олсам, У билан кўришмоқ учун ҳар қандай машаққат чекишга рози эдим. Ўнгида бўлардим, мана шу қўлларим билан Унинг оёқларини ювардим, сувини тўкардим269.\nШундан сўнг Византия императори Ҳирақл Расули Акрамнинг мактубларини ўқитди. «Бисмиллоҳ» билан бошланувчи бу мактубда Расули Акрам шундай марҳамат қилган эдилар:\n«Аллоҳнинг қули ва Пайғамбари Муҳаммаддан Румнинг улуғи Ҳирақлга. Тўғри йўлдан кетганга салом бўлсин. Бундан кейин мен сени Исломга даъват этаман. Исломга кир − саломат қолгайсан. Аллоҳ сенга ажрини икки қат берсин (ҳам Исога, ҳам Муҳаммадга иймон этганинг учун). Агар қабул қилмасанг, бутун халқнинг гуноҳи сенинг бўйнингдадир»270.\nРасули Акрам Қуръони Каримнинг ушбу оятларини ҳам мактубларига илова қилган эдилар:\n«Айтинг (эй Муҳаммад): «Эй аҳли китоб (яъни яҳудий ва насронийлар), бизга ҳам, сизга ҳам баб-баробар бўлган бир сўзга келингиз – ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва бир-бировларимизни Аллоҳдан ўзга худо қилиб олмайлик». Агар улар (яъни аҳли китоблар) ушбу даъватдан юз ўгирсалар, у ҳолда сизлар (эй мўминлар): «Гувоҳ бўлинглар, биз мусулмонлар ягона Аллоҳга итоат қилгувчилармиз», деб айтингиз!»271\nҲа, Расули Акрам бу мактублари билан аҳли китобни (яҳудийлар ва насороларни) ўн тўрт аср олдин Якка Тангри эътиқодига даъват этган эдилар.\nИмператор билан Абу Суфён ўртасида бўлиб ўтган суҳбатдан йиғилишда ўтирган поплар ниҳоятда ғазабландилар. Расули Акрамнинг бу мактублари уларни тамоман ақлдан оздираёзди. Ҳолбуки, император Ҳирақлнинг қалбида мусулмонликка нисбатан буюк бир илиқ туйғу пайдо бўлган эди. Император мамлакатнинг катта дин одамларини мусулмонликка ўтишини истади. Фақат буларга гап уқтириш қийин эканлигини, фикрини ошкор айтса, улар ўзига қарши ҳаракат қилишларини сезди, мансабидан қўрқиб, самимий туйғуларини очиқ ифодалай олмади. Бироқ Расули Акрамнинг элчиларини жуда чиройли кузатиб юборди.\nРасулуллоҳнинг Қуръонга суянган ҳолда аҳли китобга қилган бу таклифлари қабул бўлса эди, инсоният тарихида катта муваффақият қозонилган бўлур эди! Бутун динлар ўртасида муштарак бир иймон асоси қўйилган, бутун диний ихтилофларга барҳам берилган бўлур эди 272.\n2. Византиянинг қўшниси ва рақиби Эронда ўша пайтда Сосоний сулоласи бор эди. Эрон шоҳи Хусрав Парвез эди. Эроннинг давлат маркази Мадоин шаҳри эди. Эронликлар у пайтларда мажусийлик (оташпарастлик) мазҳабида бўлганлар. Оташпарастлик мазҳаби милоддан, тахминан, олти аср аввал Зардушт исмли бир файласуф томонидан майдонга келган эди.\nЗардушт мазҳабига кўра икки тангри бор: Хурмуз ва Ахриман. Хурмуз ёруғлик, тозалик, яхшилик тангриси; Ахриман эса ифлослик, ёмонлик, тангриси ҳисобланади. Оловда ҳар нарсани тозалаш хусусияти борлиги учун Хурмузнинг мумассили эди. Оловга сиғиниш шундан келиб чиққан. Хурмуз «Ахурамазда» деб аталгани учун Зардушт мазҳаби Ахурамазданинг исми туфайли «маздаизм» номини ҳам олган. Зардушт ёки маздаизм мазҳабининг муқаддас китоби «Авесто» эди.\nРасули Акрам Эрон ҳукмдорини Исломга даъват этиш учун мактубларини Ҳузайфа ўғли Абдуллоҳдан бериб юбордилар. Бир ривоятга кўра, Абдуллоҳ Расули Акрамнинг мактубларини шоҳга Мадоинда шахсан ўзи топширган. Бошқа бир ривоятга кўра эса Расули Акрам мактубларини Абдуллоҳга бериб, Баҳрайн амирига етказишни буюрганлар. Баҳрайн амири ўша пайт Эронга боғлиқ эди. Элчи Абдуллоҳ мактубни Баҳрайн амири Мунзирга берган, Мунзир эса Эрон кисросига тақдим этган. «Бисмиллоҳ» ила бошланувчи бу мактубларида Расули Акрам шундай марҳамат қилган эдилар:\n«Аллоҳнинг Пайғамбари Муҳаммаддан Форс (Эрон)нинг буюги Кисрога. Тўғри йўлдан кетганларга, Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига иймон келтирганларга салом. Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва менинг бутун инсонларни инзор (қўрқитиб манъ этмоқ) учун юборилган Пайғамбар эканлигимга гувоҳлик бераман. Мусулмон бўлки, саломат ва саодат топарсан! Агар қабул қилмасанг, бутун мажусийларнинг гуноҳи фақат сенинг бўйнингда бўлсин»273.\nЭрон кисросига жўнатилган мактубда Пайғамбаримизнинг исмлари Эрон шоҳининг исмидан олдин ёзилган эди. Ҳолбуки, Эрон ҳукмдорларига ёзилган мактубларни кисронинг исми билан бошлаш Эронда бир одат эди. Шоҳ Хусрав Парвиз жуда мағрур, ҳашамат ва дабдабани севган бир ҳукмдор эди. Дунёда ҳеч бир ҳукмдор номининг ўзиникидан аввал ёзилишига чидаёлмасди. Маккалик бир муҳожирнинг азаматли бир ҳукмдорга оддийгина муомала қилишини густоҳлик деб билди.\nМактубни Абдуллоҳдан оларкан, Хусравнинг авзойи бузилди. Салтанат ғурури уни тўғри йўлдан оздирди.\n— Менга қарши бундай густоҳлик қилишга журъат этган ким экан? У ким эканки, исмини менинг исмимдан олдин ёзишга жасорат кўрсатяпти? – деди, ранги бўзариб мактубни парча-парча қилиб ташлади. Бироқ Пайғамбаримизнинг мактубларини йиртаркан, ўз номини ҳам парчалаган эди... Элчини ҳам ҳақорат билан ҳузуридан чиқариб юборди.\nХусравни бу даражада ғазабланганини кўрган Пайғамбар элчиси дарҳол орқага қайтди. Бўлган воқеани Расули Акрамга тушунтирди. Шунда Пайғамбаримиз хотиржам бир ҳолда:\n— Кисронинг давлати ҳам худди шундай парчаланажак! – дея марҳамат қилдилар274. Кўп ўтмай Расули Акрамнинг бу башоратлари рўёбга чиқди275.\nХусрав Расули Акрамнинг мактубларини йиртиб, элчиларни ҳақорат қилганидан кейин тезда Яман ҳокими Базонга буйруқ бериб: «Ҳижозда пайғамбарлик даъвосида юрган одамни (ёки унинг бошини) дарҳол юборилишини» сўради. Хусрав Парвиз Византия билан бўлган курашдаги мағлубиятининг аламини шу билан чиқаришни кўзда тутган эди276.\nЯман ҳокими Базон ҳам Расули Акрамни жойида тутиб келиш учун Мадинага икки одам жўнатди. Эронликлар олдида арабларнинг ҳеч бир қиймати йўқ эди. Эрон аскари ҳар қандай арабни ушлаб олиб кетиши оддий бир ҳол эди.\nБазоннинг одамлари Мадинага келишди. Пайғамбаримизга мақсадларини баён қилишди. Эрон шоҳининг амрини бажаришларини маълум қилишди. Расули Акрамга, биз билан бирга юрасиз, акс ҳолда, Эрон қўшинлари бутун Ҳижозни яксон қиладилар, деб пўписа қилишди. Ҳолбуки, худди ўша онларда Эрон шоҳи Хусрав ўғли Ширвайх тарафидан саройида ўлдирилган эди.\nШунда Расули Акрам буларга:\n— Орқага, Яманга қайтинглар! Базонга хабар беринглар: ҳукмдорлари Кисро Эронда ўлдирилди. Хусравнинг пойтахтида яқинда Ислом ҳоким бўлажагини ҳам сўйланглар! – дея марҳамат қилдилар. Мусулмонликни қабул қилса, Базон ўз ўрнида – Яманда қолдирилади, деб илова этдилар.\nБулар юртига етиб бормасданоқ Хусравнинг ўлдирилганлиги хабари Эрондан Яманга етиб келган эди. Бундан ташқари, Эроннинг Византиядан енгилгани ва Қурайшнинг Пайғамбар билан тинчлик йўлига кирганлиги ҳам Яман ҳокими Базонни тезроқ бир қарорга келишга ундарди. Бу сабабдан Базон дарҳол Ислом динини қабул қилди. Мавқеини сақлаб қолди. Яманда Расули Акрам тайинлаган волийлардан бўлди.\n3. Ҳабаш нажошийсига (ҳукмдорига) Пайғамбаримизнинг мактубларини Умайяўғли Амр олиб борди. Расули Акрамнинг элчиларини яхши кутиб олган Ҳабаш нажошийси Адхама бўлди.\nАмр асҳоб ичида баҳодирлардан эди. Элчилик вазифасини жуда яхши бажарди. Расули Акрам Адхамага йўллаганлари мактубда шундай деган эдилар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Аллоҳнинг элчиси Муҳаммаддан Ҳабаш малики Нажошийга. Эй подшоҳ! Мусулмон бўлишингни сўрайман. Мен сенинг номингдан Малик, Қуддус, Салом, Муъмин, Муҳаймин бўлган Аллоҳга ҳамду сано айтаман. Ва шаҳодат этаманки, Марям ўғли Исо Аллоҳнинг руҳи ва калимасидир. Аллоҳ у калимани ва руҳни (ниҳоятда тоза ва покиза бўлган) Марямга пуфлади ва шу йўл билан Марям Исога ҳомила бўлди. Ва шундай қилиб, Аллоҳ руҳи билан ва нафаси билан Исони яратди. Худдики Одамни ҳам Аллоҳ қудрат қўли ила яратгандай. Эй подшоҳ! Сени шериги ва ўртоғи бўлмаган ягона Аллоҳга иймон келтиришга, Унга ибодатга ва Менга эргашишга ва Аллоҳдан келган нарсаларга иймон келтиришга чақираман. Чунки мен Аллоҳнинг элчисиман. Сени ва қўшинингни азиз ва жалил бўлган Аллоҳга даъват этаман. Сизларга мен таблиғ этдим ва насиҳат айладим. Насиҳатимни қабул қилинглар! Тўғри йўлга киргувчиларга салом бўлсин!»\nРасули Акрамнинг мактубларига Нажоший бундай жавоб берди:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Аллоҳнинг Расули Муҳаммадсоллаллоҳу алайҳи васалламга нажоший Адхама тарафидан. Ў Набийаллоҳ! Салом Сизга ва Аллоҳнинг баракоти Сизнинг устингизда бўлсин. У шундай Аллоҳки, Ўзидан бошқа ҳақиқий маъбуд йўқ. Фақат У бор. Ў Расулаллоҳ! Ҳазрати Исо ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олган мактубингиз каминага восил бўлди. Еру кўкнинг Роббига қасамки, Ҳазрати Исо ҳам ўзи ҳақида Сиз зикр этган нарсалардан бошқа ортиқча гап қилмагандир. Унинг таблиғоти ҳам Сиз марҳамат қилганингиз кабидир. Бизга таблиғ этишга маъмур бўлганингиз – Исломнинг асосларини ўргандик. Амакингизнинг ўғли (Жаъфар Тайёр) бошчилигидаги диёримизга ҳижрат қилган асҳоб билан танишдик, Мен гувоҳлик бераманки, Сиз Аллоҳнинг Расулисиз. Сўзингизда содиқсиз. Ўтмишдаги пайғамбарларни тасдиқ этасиз. Ў Расулаллоҳ! Мен Зоти Рисолатларига байъат қилдим. (Сиздан олдин) амакингизнинг ўғлига ҳам байъат этиб, унинг далолати ила оламларнинг Робби Аллоҳ таолога иймон келтириб мусулмон бўлган эдим»278.\nРасули Акрамнинг мактубларини ўқиётган пайтда Нажошийнинг ёнида Ҳабашга келган муҳожирлардан Ҳазрати Жаъфар бор эди. Нажоший Абу Толибнинг катта ўғли Жаъфарнинг ҳузурида мусулмонликни қабул қилди279. Расули Акрамнинг талабларига мувофиқ Ҳабашистондаги муҳожирлар гуруҳини икки кемага миндириб жўнатди. Жаъфар бошчилигидаги бу иккинчи муҳожир гуруҳининг Ҳабашистондан қайтиши Ҳайбарнинг фатҳ этилган пайтига тўғри келган эди. Расули Акрам бу икки ҳодисадан (Ҳайбарнинг фатҳи ва Жаъфарнинг келишидан ниҳоятда севинган эдилар. («Ҳайбарнинг фатҳ этилиши» бўлимига қаранг.)\n4. Мисрга эса Расули Акрамнинг мактубларини Хотиб етказди. Асҳобдан Абулбалтаъа ўғли Хотиб ҳам элчи сифатида Миср волийси Муқовқисга юборилди. У пайт Миср ҳукумати Шарқий Рум (Византия) императорлигига боғлиқ бўларди. Миср подшоҳи Византия императорлари томонидан тайёрланарди. Пойтахт Искандарияда эди. Хотиб Муқовқисга мактубни Искандарияда берди. Расули Акрамнинг бу мактубларида:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Аллоҳнинг қули ва Расули Муҳаммаддан Қибт миллатининг буюги Муқовқисга. Сени Ислом жомиъасига ва динига даъват этаман. Мусулмон бўл− саломатга эришасан. Ва мусулмон бўлки, Аллоҳ мукофотини икки қат бергай (насронийлик ва мусулмонлик мукофоти). Агар бу даъватимни қабул қилмасанг, бутун Қибт қавмининг гуноҳи бўйнингда бўлсин!» дея марҳамат қилинган280, Византияга ёзилган мактубга қўшилган Қуръон оятлари бу мактубга ҳам илова қилинган эди281.\nВизантиянинг Миср волийси Муқовқис Ҳабаш нажошийси каби муомалада бўлолмади, мусулмонликни қабул қилолмади. Бироқ Эрон кисросига ўхшаб, Расули Акрам мактубларини йиртадиган даражада чиркин, қўпол ҳаракат ҳам қилмади. Хатто яхши муомалада император Ҳирақлдан ўтказиб юборди. Элчи Хотибни ҳурмат-эҳтиром билан кутиб олишдан ташқари, Расулуллоҳга қийматли ҳадялар ҳам юборди. Ўша даврнинг анъанасига мувофиқ юборилган бу ҳадялар орасида икки жория ва бир миник ҳайвон ҳам бор эди282. Муқовқис Расули Акрамга бир арабча мактуб ҳам ёзди. Унда бундай дейилган:\n«Абдуллоҳнинг ўғли Муҳаммадга қибтийларнинг буюги Муқовқисдан. Сизга салом. Мактубингизни ўқидим. Айтганларингизни ва даъватингизни тушундим. Янa бир Пайғамбар қолганлигини билардим. Аммо уни Шомдан чиқади деб ўйлардим. Элчингизга ҳурмат-икром этдим. Сизга қибтийлар орасида юксак мавқеъ соҳибаси бўлган икки қиз ила бир кўйлак, яна минишингиз учун бир ҳайвон жўнатяпман”283.\n5. Суриядаги ғассоний арабларнинг бошлиғи Хорисга Расули Акрам элчи қилиб Шужони юбордилар. Шужо Бадр ғозийларидан эди. Ҳамма ғазотларда Расули Акрам билан бирга бўлган, Ғассоний малики Абу Шаммар ўғли Хорис Шомда Византия императорининг бир волийси эди. Шомнинг Балқо шаҳри ғассонийларнинг ҳукумат маркази эди. Шужо Расули Акрамнинг мактубларини Абу Шаммор ўғли Хорисга берганида, у Шомнинг Ғуто шаҳрида эди. Расули Акрам Бу мактубларида қуйидагиларни марҳамат қилганлар:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Абу Шаммор ўғли Хорисга. Тўғри йўлдан кетаётганларга, Аллоҳга ишонган ва Расулини тасдиқ этганларга салом бўлсин! Эй ҳукмдор, сизни шериги бўлмаган ёлғиз Аллоҳга ишонмоққа чақираман. Ижобат этсангиз, яна ҳукмдор ўлароқ қолажаксиз!284\nХорис Расули Акрамнинг мактубларини ўқир-ўқимас, ғазаб билан ерга отди(!) «Ҳозир мен Унинг устига (бостириб) бораман(!)», деди.\nЭлчига ҳам қўпол муомалада бўлди. Мусулмонларга қарши ҳаракат бошлаш учун ҳарбий тайёргарликка киришди.Хатто Византия императоридан рухсат ҳам сўради. Мадина устига қўшин тортмоқчи эди, аммо император бу истакни рад этди. Ҳолбуки, император Ҳирақл Расули Акрамнинг мактублари ва элчиларига нисбатан ҳурмат кўрсатган эди. Хориснинг бу ҳаракати туфайли Пайғамбаримиз Сурия тарафидан доимо эҳтиёт бўлиб турдилар. Муъта ва Табук сафарларига ана шу воқеа ҳам сабаб бўлган эди.\n6. Араб бекларидан, Ямома ҳокими Ҳўза насроний эди. Расули Акрам Ямомага элчи қилиб Амр ўғли Сулайтни юбордилар. Сулайт Ҳабашистонга кўчиб борган илк мусулмонлардан эди. Кейинчалик ҳижратнинг ўн иккинчи йили Ямома жангида шаҳид бўлган. Амр ўғли Сулайт Расули Акрамнинг мактубларини Али ўғли Ҳўзага берди. Расули Акрам бу даъватномаларида:\n«Бисмиллаҳир роҳманир роҳим. Аллоҳнинг Пайғамбари Муҳаммаддан Али ўғли Ҳўзага. Тўғри йўлдан кетганга салом бўлсин! Билишинг керакки, Роббим Ислом динини яқин бир замонда дунёнинг узоқ уфқларида порлатажакдир. Эй Ҳўза! Мусулмон бўл−саломатга эришгайсан. Мен ҳам сен идора қилаётган мамлакатингни яна сенинг ўзингга қолдирайин», деб марҳамат қилган эдилар285. Расули Акрам мактубларини Али ўғли Ҳўза элчи Сулайтдан олди. Ажиб бир жавоб мактуби ҳам ёзди. Яъни:\n«Барча айтганларингиз яхши. Агар мени ўзингизга валиаҳд (!) этсангиз, ҳукуматингиздан менга бир ҳисса ажратсангиз, мен ҳам мусулмон бўламан, дарҳол ёрдамга шошиламан. Бўлмаса сиз билан жанг қиламан!» дейишгача журъат қилган эди.\nБироқ Расули Акрам бунга жавобан:\n«Қўлимда бир қарич ерим бўлса, ундан ҳам сенга ҳеч нарса бермайман!» деганлар. Баъзи Ислом тарихчиларининг фикрига кўра, Шом насороларидан Аркун билан Ҳўза ўртасида шундай суҳбат ҳам бўлиб ўтган. Аркун:\n– Пайғамбар Муҳаммад билан муносабатингиз қандай?\n– Ўтган сафар бир мактубини олдим. Мени Исломга даъват қилган экан. Ижобат этмадим.\n– Нега ижобат этмадинг?\n– Мен ўзимнинг динимга боғлиқ бир одамман. Агар мусулмон бўлсам, на диним қолади, на салтанат!\n– Эй Ҳўза, нотўғри ўйлаяпсан! Агар сен Муҳаммадга тобеъ бўлсайдинг, муҳаққақ, сени мамлакатингда қолдирарди. Сен учун тўғри йўл – Муҳаммадга тобеъ бўлмоқ. Шуни яхши билки, У Пайғамбар Марям ўғли Исо хушхабарини берган бир Пайғамбардир. Биз насоро уламоларининг фикрича, Инжилда «Муҳаммад Расулуллоҳ» (Муҳаммад – Аллоҳнинг элчиси) дея ёзилган ва бу ҳақиқатдир.\nБироқ Ямома ҳокими узоқ яшамади. Мусулмонлар Макка фатҳидан қайтаётганда, Исломга кирмасдан, эски динида вафот этганининг хабари келди.\nРасули Акрамнинг чет давлатларга юборганлари элчилар олтита эди. «Саҳиҳ Бухорий»ни шарҳ ва изоҳ этган аллома Бадруддин Айний ҳам бу элчиларнинг олтита бўлганлигини маълум қилган. Лекин «Зодулмаод» китобининг муаллифи Ибн Қайюм бу элчиларнинг саккиз нафар бўлганлигини ёзади. Ибн Қайюм қўшимча қилаётган бу икки элчи Алои Ҳадрамий ва Ос ўғли Амрдир.\nАлои Ҳадрамий Расули Акрамнинг мактубларини Баҳрайн ҳукмдори Мунзирга, Ос ўғли Амр эса икки Аммон ҳукмдорига олиб боришган.\nБаҳрайн ҳукмдори Мунзир билан аҳолининг бир қисми (булар насоро эдилар) мусулмон бўлди, бошқа қисми (мажусийлар билан яҳудийлар) эса, жизя тўлаб туришга розилик билдирдилар. Яҳудийлар ва мажусийларга мазҳаб ҳуррияти берилиб, уларга мол, жон ва муштарак ва тан ҳафвсизлиги ҳисобидан маълум бир солиқ жорий қилинди.\nМусулмон бўлганлар эса закот фарзи билан мукаллаф тутилди. Аммонга юборилган Ос ўғли Амр Расули Акрам юборган элчиларнинг сўнггисидир. Ва у икки Аммон ҳукмдорининг Исломга киришига сабабчи бўлди.\nКўриняптики, Расули Акрам юборган элчиларга Исломга даъват этилаётган ҳукмдорлар, асосан, назокат кўрсатдилар. Мактубларга ҳам ширин тил, нафис бир услуб билан жавоб бердилар. Фақат айримларигина қаттиқ ва қўпол муносабатда бўлди. Бироқ улар ҳам Расули Акрамга қарши бирлашишни, янги диннинг соҳибини йўқотишни асло ўйламадилар. Чунки у куннинг дунёси ҳам, бу кунники каби моддий тошқинликлар ичида эди. Қилинган урушлар буюкларнинг эҳтиросини қондириш, ғурурини силаш ва сафоҳатини (бузуқлик, олчоқлик) ортиришдан бошқа нарсага ярамас эди.\nИнсонлар ана шундай бир чоғда янги бир диннинг туғилганини билдилар. Бу диннинг даъвати ниҳоятда содда, бироқ кучли эди. Бу дин бутун инсонларни (тил, рангларидан қатъий назар) Аллоҳ наздида тенг тутар эди. Шунинг учун ҳам инсонлар бу диннинг сасига қулоқ тутдилар. Унга нисбатан қалбларида ташналик борлигини сездилар, ҳис қилдилар. Расули Акрамнинг бу даъватларини хуш кутиб олганлар кўп бўлди. Бу эса мусулмонларнинг ишончларини янада орттирди286.\n255. «Айтинг, (эй Муҳаммад): «Эй аҳли китоб (яъни яҳудий ва насронийлар), бизга ҳам, сизга ҳам баб-баробар бўлган бир сўзга келингиз − ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилайлик, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайлик ва бир-бирларимизни Аллоҳдан ўзга худо қилиб олмайлик» (Оли Имрон сураси, 64-оят).\n256. Макка мушриклари билан қилинган жанглар ҳақидаги бўлимга қаранг.\n257. «(Эй Муҳаммад), дарҳақиқат Биз сизни барча оламларга фақат раҳмат (яъни Аллоҳнинг раҳмати − жаннатга етакловчи) қилиб юбордик» (Анбиё сураси, 107-оят).\n«(Эй Муҳаммад), Биз сизни, шак-шубҳасиз, барча одамларга (мўминларга жаннат ҳақида) хушхабар элтгувчи, (кофирларни эса дўзах азобидан) огоҳлантиргувчи бўлган ҳолингизда Пайғамбар қилиб юбордик. Лекин кўп одамлар билмаслар» (Сабаъ сураси, 28-оят).\n258. «Асри Саодат», 1-жилд, 434-бет.\n259. Ислом дунёсига кирган ўн саккиз турли ирқлар қуйидагилардир: араб, эрон, турк, мўғул, курд, афғон, ҳинд, булуж, армани, сурёний, калдоний, рим, гот, қибтий, барбарий, испан, лотин, занжи ва ҳоказо.\n260. Али Абдураззоқ.«Исломият ва ҳукумат», 84, 85, 89-бетлар.\n261. Расули акрамнинг бу муҳрлари Пайғамбаримиздан кейин ҳазрат Абу Бакр, Умар ва Усмон даврларида қўлланилди. Бироқ ҳазрат Усмоннинг бармоқларидан тасодифан «Биъри Арис» деган қудуққа тушиб кетди. Таассуфки, қудуқнинг суви қуритилса ҳам, бу қимматли хотира топилмади (Абдураҳмон Шараф Афанди. «Зубдатул-қисас», 1-жилд, 153-бет).\n262. Қурилган йилидан (м. 395) йиқилишигача (м. 1453, 29 май) Византия (Шарқий Рум) императорлигига ўн хил сулола келган эди.\n263. Аввал эронликлар византияликларни мағлуб этишган эди. Аҳли китобдан бўлган румликларнинг мажусий эронликлардан енгилиши маккалик мушрикларни қувонтирган, мусулмонларни хафа қилган эди. Бироқ Қуръони карим румликларнинг ғолиб келиши хушхабарини берди:\n«Алиф, Лом, Мим. Жуда яқин жойда Рум мағлуб бўлди. (Лекин) улар (яъни, румликлар) бу мағлубиятларидан сўнг бир неча йиллар ичида албатта ғалаба қилажаклар. Аввалу охир барча иш Аллоҳнинг (измида)дир. Ўша кунда мўминлар Аллоҳ (румликларни) ғолиб қилгани сабабли шодланурлар» (Рум сураси, 1-4-оятлар).\nБу оят нозил бўлгач, ҳазрат Абу Бакр билан мушриклардан Абулхалаф ўғли Убайй баҳсга киришишган. Тўққиз йил орасида агар румликлар эронликлар устидан ғалаба қозонишса, Абу Бакр юз туя олишлари, акс ҳолда шунча туя беришлари керак эди. Ҳудайбия сулҳи асносида византияликлар зафар қозондилар. Абу Бакр баҳсда енгди. Уҳуд жангида ўлган Халаф ўғлининг меросхўрларидан юз туяни олди. Расули акрамнинг буйруқлари билан фақирларга тарқатди.\n265. «Ҳазрат Муҳаммад Мустафо», 361-бет.\n266. «Асри Саодат».\n267. «Тажрид» таржимаси, 1-жилд, 18-бет.\n268. Ҳирақлнинг бу сўзлари кўп ўтмай рўёбга чиқди (амалга ошди). Хулафои Рошидин даврида мусулмонлик Сурия, Фаластин ва Мисрга келди. Мусулмон турклар замонида − 11-асрда Онадўли, 15-асрда эса Истанбулга кирди. Византия империяси йиқилди. Жомеъга айлантирилган Византиянинг Аё София черковида ҳам ҳазрат Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг азонлари (даъватлари) янгради (м. 1453, 29 май).\n269. «Асри Саодат», 1-жилд, 436-бет.\n270. «Тажрид» таржимаси, 1-жилд, 20-бет.\n271. Оли Имрон сураси, 64-оят.\n272. Мавлоно Муҳаммад Али. «Пайғамбаримиз», 181-бет.\n273. «Асри Саодат», 1-жилд, 437-бет;«Тарихи дини Ислом», 4-жилд, 431-бет.\n274. Ибн Асир. 2-жилд, 163-бет.\n275. Илк уч халифа − Абу Бакр, Умар ва Усмон даврларида кисроларнинг империяси парчаланди. Эронда Сосонийлар сулоласи йўқотилди. Эрон тупроқлари Ислом ҳудудларига қўшиб олинди. Бироқ Ислом қўшинларидан енгилган «Эрон руҳи» буни унутолмади. Исломга нисбатан душманлигини бу илк уч халифанинг шахсига қаратди. Зардуштийлик мазҳабини «шиийлик−алавийлик»шаклида ёймоқчи бўлди. Чунончи, ҳазрат Алининг кичик ўғиллари ҳазрат Ҳусайннинг Сосонийлар сулоласидан бир қизга уйланишлари Ҳусайн ўғилларининг сосонийларга «меросхўр» ҳисобланишига (бўлишига) йўл очди.\n276. «Ҳазрат Муҳаммад Мустафо», 362-бет.\n277. Сарвари Олам − Пайғамбаримизнинг Ҳабаш нажошийсига юборганлари мактубнинг арабча матни қуйидагича эди:\n«Тажрид» таржимаси, 12-жилд, 419-бет.\n278. «Тажрид» таржимаси, 12-жилд, 420-бет.\n279. «Асри Саодат», 1-жилд, 440-бет.\n280. Бу мактубнинг арабча матни шундай эди:\n«Тажрид» таржимаси, 12-жилд, 422-бет.\n281. Оли Имрон сураси, 64-оят.\n282. «Асри Саодат» муаллифининг маълумот беришича, Муқовқис томонидан Расули акрамга ҳадя этилган қизлар элчи Хотибнинг ташвиқи (даъвати) билан Мадинага етиб бормасдан мусулмонликни қабул қилишган. Бу икки қиз ҳам жория эмасди (1-жилд, 441-бет).\n283. Расули акрам қабул қилганлари ҳадялар орасида жория бўлганликлари айтилган икки мисрлик опа-сингил мусулмон бўлганлари учун жорияликдан чиқишган эди. Пайғамбаримиз улардан бирини (Сиринни) машҳур Ислом шоири Ҳассонга никоҳлаб бердилар. Мория (Марям) исмли бошқасини эса ўз никоҳларига олдилар. У пайт «Тааддуди завжат» (кўп хотинлиликни тартибга солган) Қуръон ояти (Нисо сураси, 3-оят) ҳануз нозил бўлмаган эди. Расули акрамнинг Морияга уйланишлари сиёсий ҳодиса эди. Мориянинг Пайғамбар завжаси бўлиши яхши натижага таъсир қилди. Кейинги Ислом − Византия ҳарбида мисрликларнинг бетараф қолишларини таъминлади. Расули акрамнинг Иброҳим исмли кичик ўғиллари мана шу мисрлик хотинларидан дунёга келган эди (Закои Кўнрапа. «Пайғамбаримизнинг ҳаёти», 2-жилд, 8-бет).\n284. Мактубнинг арабча матни:\n«Тажрид» таржимаси, 12-жилд, 427-бет.\n285. Даъватноманинг арабчаси:\n«Тажрид» таржимаси, 12-жилд, 425-бет; «Тарихи дини Ислом», 4-жилд, 351-бет.\n286. «Ҳазрат Муҳаммад Мустафо», 363-бет.


Ўзбекистон 15:41 / 25.11.2021 15759\nГавҳар Ертаеванинг нима учун айнан ФарДУда таҳсил олаётганига қизиқиб, у билан суҳбатлашдик. Ёш талаба ўзи ва оиласи, туғилиб ўсган уйидан олисда бўлишига қарамай, Фарғонада таҳсил олиш сабаблари ҳақида сўзлаб берди.\n«Тошкент вилояти Қибрай туманида туғилганман. Оилада 3 фарзандмиз. Мен кенжа фарзандман. Опам ва акам бор. Опамнинг оиласи иш юзасидан Фарғонага келиб ўрнашиб қолган.\nБу йил ўқишга топширгандим. 5 та олий ўқув юртидан бири Фарғонада эди. Насиб экан Фарғонага келиб ўқияпман. ФарДУнинг мактабгача ва бошланғич таълим факультети 1-курс талабасиман.\nМактабни тамомлаганимдан сўнг пишириқлар тайёрлашга қизиқдим. 5 ой давомида ўқиб ҳам ишладим. Ундан кейин ўзим мустақил иш бошлагандим. ФарДУга ўқишга кирганимдан кейин у ишни вақтинча тўхтатдим.\nФантазиялар яратиб пишириқлар тайёрлашга қизиқаман. Пишириқ тайёрлаш менинг хоббим бўлган».\nТалаба Фарғонага янги келган пайтлари туғилиб ўсган шаҳрини соғиниб, қийин аҳволга тушгани ҳақида ҳикоя қилди. Унинг онаси ҳам педагог бўлиб ишлаган экан.\n«Фарғонага янги келганимда қийналдим. Ўзим туғилиб ўсган шаҳримни соғиндим. Ҳозир эса мусофир юртда яшашга кўникиб кетдим. Тошкентдаги мактаб ўқитувчиларим қаттиққўл эди. Фарғонадаги ўқитувчилар эса ундан-да қаттиққўлроқ экан. Дарслардаям фаол бўлишга ҳаракат қиляпман.\nМактабда рус тили ва адабиёти фанини яхши кўрар эдим. Ўша қизиқишим бу ерда қўл келяпти.\nСинфдошларим кўпчилиги пулга қизиқиб, ҳозирда ўқишни бир томонга суриб қўйиб, ўзини бизнесга урган. Улар ўзини оёққа турғазиб оила қурмоқда. Мен ўқиш йўлини танлаб, келажагимни ўйлаб шу йўналишдан кетяпман.\nМактабгача таълим йўналишини танлаганимнинг боиси — онам ўзлари педагог. Авваллари онамнинг ишхоналарига борганимда дарс ўтаётганларини кўриб, соҳага қизиқишим ортган. Мен ҳам онамнинг йўналишида кетяпман. Шу соҳага ўқишга кирганимда ҳам онам хурсанд бўлди».\nГавҳар Ертаева ўқишни тамомлагач, Тошкентга қайтиб бориб, хусусий боғча ташкил қилмоқчи эканини таъкидлади.\n«Ўқишни тамомлаб, Тошкентга қайтганимда ўз устимда яна ишлаб, илм олиб боғча очиш ниятидаман. Режамдаги боғча хусусий бўлиб, бошқаруви ўз қўлимда бўлади. Рус тили чуқур ўргатиладиган боғча якшанба кунлари ҳам ишлайдиган бўлади. Мактабга чиқиш арафасида турган болажонларга мактабга тайёрлов тўгаракларини ташкил қилмоқчимиз».\n15:30 / 18.11.2021 28880