hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - Энг яхши ҳадя гўзал ахлоқдир\nЭнг яхши ҳадя гўзал ахлоқдир\nФарзанд қалб райҳони, гулидир. Гўдаклигида уларни эркалаб кўнглимиз ҳузур қилса, улғайганида ёрдамларига муҳтожлик сезамиз. Дунёдан ўтганимиздан кейин эса номаи аъмолларимизга улар қилган солиҳ амаллар ва дуолари баракотидан узлуксиз савоблар етади.\nОта фарзандларига меҳр кўрсатиши, ҳамда яхши тарбия бериб, илм ўргатиши зарур бўлади. Шунингдек, уларга ҳар фурсатнинг қимматли эканини тушунтириши, ҳалол, пешона тери билан топилган ризқ-рўзда барака бўлиши ҳақида панду насиҳатлар қилиши ҳамда касб-ҳунарга йўналтириши мақсадга мувофиқдир. Шундагина фарзанд ота айтган йўлдан юради ва унинг насиҳатларидан таъсирланиб, ўгитларига амал қилади.\nБолаларни бўш қўймаслигимиз, яъни гиёҳвандлик каби зарарли иллатлар ва турли ёт оқимлар тузоғига илинишдан ҳимоя этишимиз талаб қилинади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) марҳамат қилганлар: "Ёшлик вақтингизни кексаликдан олдин, бўш вақтингизни машғул бўлиб қолишдан олдин ғанимат билинг!"(Имом Термизий ривояти).\nФарзанднинг ахлоқ-одобига дўсту ёрларнинг ҳам таъсири катта бўлади. Уларнинг нима билан машғуллиги, атрофидаги суҳбатдошлари ким эканига эътиборли бўлиш жуда муҳимдир.\nПайғамбаримиз (алайҳиссалом) бундай деганлар: "Яхши ҳамсуҳбат билан ёмон ҳамсуҳбат мисоли мушки анбар сотувчи билан темирчига ўхшайди. Сен мушки анбар сотувчининг мушкидан сотиб олмаган тақдирингда ҳам унинг хушбўй ҳидидан баҳраманд бўласан, темирчининг босқони уйингни ёки кийимингни ёндириб юбормаган тақдирда ҳам, унинг бадбўй ҳидидан кўнглинг беҳузур бўлади".\nФарзандларимиз ахлоқли бўлиб тарбия топиши учун уларни ҳалолликка, эзгу ишларга, инсоф-адолатга чорлаш зарур. Донишманд халқимиз: "Қуш уясида кўрганини қилади", дея бежиз айтмаган.\nПайғамбаримиз Муҳаммад (соллаллоҳу алайҳи ва саллам): "Ҳеч бир ота ўз фарзандига яхши тарбия ва гўзал одобдан буюкроқ ҳадя бера олмас", деб марҳамат қилганлар.\nҲар бир даврнинг ўрганилиши лозим бўлган илму ҳунарлари бўлиб, уни пухта билиш ва эгаллаш шу даврда яшаб турганларнинг вазифасига киради. Оилада фарзандларимизнинг бирига айтилган насиҳат айни чоғда унинг ака-укаларига ҳам тегишли бўлиши, хонадондагиларнинг барчасига бирдай таъсир қилишини унутмаслигимиз ҳамда уларни теварак-атрофимизда бўлаётган воқеа-ҳодисаларга, ўзгаришларга дахлдорлик руҳида тарбиялашимиз лозим.\nОдоб-ахлоқли инсонларнинг ёрдами доим оиласига, жамиятга ва Ватанига етиб туради. Юртбошимиз айтганларидек: "Ёшлар ўртасида соғлом турмуш тарзи тамойилларини қарор топтириш, уларни гиёҳвандлик, ахлоқсизлик, четдан кириб келаётган ҳар хил зарарли таъсирлардан, "оммавий маданият" ниқоби остидаги таҳдид ва хавф-хатарлардан асраш масалалари бир зум ҳам эътиборимиздан четда қолмаслиги лозим".\nЁшларни бой миллий қадриятларимиз руҳида камолотга етказиш, айниқса, муҳимдир.\nРасулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бундай деганлар: "Инсон вафот этгач, унинг амали тўхтайди. Фақат уч нарса сабаб унинг номаи аъмолига узлуксиз савоб етиб туради. Садақаи жория, фойдали илм, дуои хайр қилувчи солиҳ фарзанд" (Имом Муслим ривояти).\nПайғамбаримиз Муҳаммад (алайҳиссалом) болаларни эркалаб, "Улар – жаннат райҳонларидир", деганлар. Улар бундай мақомга муносиб бўлишлари учун эса чиройли хулқли, диёнатли, эл-юртига садоқатли, миллатига муносиб тарзда тарбияланиши лозим.


Бизнесда мухитнинг турлари. Халқаро бизнеснинг мақсади ва фаолият майдони. Халқаро бизнеснинг турлари\nНазвание Бизнесда мухитнинг турлари. Халқаро бизнеснинг мақсади ва фаолият майдони. Халқаро бизнеснинг турлари\nБизнесда мухитнинг турлари.\n1.1. Халқаро бизнеснинг мақсади ва фаолият майдони.\n1.2. Халқаро бизнеснинг турлари.\n1.3. Халқаро бизнесда хукукий, сиёсий, иқтисодий мухит.\n1.4. Халқаро бизнесда ташқи мухит.\n1.5. Савдо ва инвестицион моделларга таъсир этувчи омиллар.\n1.6. Жахон садо тузилиши.\n1.1. Халаро бизнеснинг мақсади ва фаолият майдони.\nХалқаро бизнеснинг мақсади фойдани кўпайтириш ёки турғунлаштириш. Унинг ютуғи халқаро савдо ва халқаро ресурсларга боғлиқ. Икки ва ундан ортиқ мамлакатлар иштирок этадиган ҳар қандай хўжалик операцияларини халқаро бизнес ўз ичига олади. Бундай икки томонлама мулоқат хусусий ёки давлат ташкилотлари томонидан амалга оширилиши мумкин. Хусусий фирмалар халқаро бизнесда фойда олиш мақсадида иштирок этадилар. Давлат ташкилотларининг халқаро бизнесдаги иштироки эса ҳар доим ҳам фойда олишга қаратилмагандир.\nЎзининг халқаро мақсадларини ошириш мақсадида компания ташқи савдо операциялар формасини аниқлаб олиши керак. Бироқ бундай операцияларнинг баъзилари мамлакат ичидагиларидан мутлоқ фарқ қилиши мумкин. Ташқи савдо операцияларнинг шаклини танлаб олишда ташқи мухит таъсир этади. Ташқи мухит хатто бизнес функцияларини танлаб олишда ҳам катта таъсир кўрсатади: масалан, маркетингга.\nХалқаро бизнес сохасида фаолият кўрсатаётган фирмаларнинг мақсади қуйидагилардан иборат1:\nмахсулот (хизмат) айрабошлашни (истеъмол) кенгайтириш;\nхом ашёлар келтириш;\nтаъминот ва истеъмол манбаларини диверсификациялаш.\nОдатда маълум бир бозор миқёсида истеъмолчиларнинг сони ва уларнинг сотиб олиш қобилиятлари чегаралангандир. Агар бу масалаларни халқаро масштабда бир неча давлатлар миқёсида қаралса, сотиб олиш даражаси бир мунча ўсади.\nИстеъмол даражаси қанчалик юқори бўлса фойда шунчалик катта бўлади. Халқаро бизнесда иштирок этувчи фирмаларнинг асосий мақсади халқаро истеъмол товар айрабошлашни амалга оширишдир. Катта-катта фирмалар сотувдан оладиган фойдасининг ярмидан кўпроғини хорижий давлатларда бўладиган сотувдан олади. Бундай фирмалар қаторига Германиянинг БАСФ (BASF), Швециянинг ЭЛЕКТРОЛЮКС (Electrolux), Американинг Philips ва Япониянинг SONY кабилар киради. Халқаро бизнеснинг мақсади ва унга таъсир этувчи омиллар қуйидаги чизмада келтирилган.\nХалқаро бизнесга таъсир этувчи омиллар\nтовар айрибошлашни кенгайтириш\nхом ашёлар келтириш.\nУмумий ташқи мухит\nТашқи мухитнинг рақобатлари\nХом-ашё параметрларини ўзгартириш тезлиги\nИшлаб чиқаришни оптимал ўлчови\nҲар бир харидорнинг сотиб олиш ҳажми\nХаридорларнинг бир хиллиги\nМахаллий ва халқаро рақобатни таққослаш\nХом-ашёни жойлаштиришга кетган маблағ\nМақсадга эришиш йўллари\nИмпорт - Ишлаб чиқариш\nЭкспорт - Маркетинг\nФранчайзинг -Кадрлар иши\n«калит ости» контракти\nтўғри хорижий инвестиция\nМанба:Daniels, John D. Lee H. Radebaugh. Internatonal business: environments and operations. Addision-Wesley Publishing Company, 1998.\nМахсулот ишлаб чиқарувчи фирмалар ва дистрибьютерлар кўп холларда керак бўлган махсулот ва хизмат, ҳамда якуний махсулотга зарур бўлган полуфабрикат, детал ва ресурсларни бошқа давлатдан топишга харакат қиладилар. Бундай фаолиятнинг мақсади ишлаб чиқариш харажатларини камайтиришга олиб келишдир. Баъзи бир холларда бошқа давлатда ишлаб чиқарган махсулот сифатли бқлиши хам мумкин, яъни махсулотнинг сифати ишлаб чиқарилаётган жойининг шарт-шароити ва хом ашеларга ҳам боғликдир. Масалан, бирор фильм яратилаетганда продюссерлар фильмдаги жараённи бир неча давлатларда суратга туширишга ҳаракат қиладилар. АҚШнинг “Лукасфильм” компаниясининг “Юлдузлар жанги” фильмини суратга олишда Англиянинг киностудиясидан фойдаланишган. Лазер ўйинчоқ пистолетларини “Кеннер” компанияси Макаода ишлаб чиқарган.\nКўпгина компаниялар ўзининг даромад ва савдо даражаларининг тебранишларга йўл қўйишмайди, шу мақсадда улар сотиш ва харид учун мос хорижий бозорларни қидиришади. Масалан, ”Лукасфильм” компанияси “Юлдузлар жанги” фильмининг сотув графигини Шимолий ва Жанубий яримшар мамлакатларида ўқувчиларнинг таътил ойлари ҳар хил вақтларга тўғри келиш ҳисобига маълум бир даражада яхшилаб олган. Бу компания ҳар хил давлатларнинг телевизион компаниялари билан ҳам шартнома тузишга улгурган.\nБир қанча фирмалар давлатларнинг иқтисодий цикллари устма-уст тушмаганлигидан кенг фойдаланадилар, яъни бирор бир давлатда иқтисодий инкирозлик даври ёки махсулотни сотув даражаси пасайганда, бошқа бир давлатда эса сотув даражаси ортиб бориши ёки иқтисодий ўсиш даври бошланади. Шундай қилиб, компаниялар мос хорижий истеъмол бозорларини излаб топиш ҳисобига нарх навонинг тушиб кетишини ёки хом ашёга бўлган дифицитни олдини олиши мумкин.\n^ 1.2. Халқаро бизнеснинг турлари.\nМаҳсулот экспорти ва импорти. Халқаро бизнесда фаолият кўрсатаетган хар бир компания қуйида келтирилган хўжалик операцияларининг бирдан бир турини танлаб олиши керак бўлади. Бу хўжалик операциясини танлаб олиш ўзининг мақсадларидан ва имкониятларини ҳисобга олган холда келиб чиқиши керак. Ишлаб чиқарилган маҳсулотларни давлатдан олиб чиқиб сотилишига товар экспорти дейилади. Маҳсулотларни давлатга олиб кириш операциясига товарларни импорти дейилади. Кўп давлатлар учун халқаро тушум ва харажатлар манбаи бу маҳсулотлар экспорти ва импортидир. Халқаро бизнесда фаолият кўрсатаётган фирмаларнинг экспорти ва импорти операцияларининг салмоқлари юқори бўлган фирмалар забардаст фирмалар деб ҳисобланилади. Ташқи иқтисодий алокалар операциясининг биринчиси бу маҳсулотлар экспорти ва импортидир. Фирмалар халқаро бизнесни бошқа формаларига ўтганларида ҳам экспорт-импорт операцияларини тухтатмайдилар.\n^ Хизмат экспорти ва импорти. Хизмат экспорти ва импорти чет элдан олинадиган даромад манбаи бўлиб, у махсулот экспорти ва импортидан фарқ қилади. Хизмат экспорти бу хизмат учун даромад олишдир, хизмат учун хақ тўлаш эса хизмат импортидир. Халқаро бизнес хар турдаги хизматларни ўз ичига олади.\n^ Сайёхлик, туризм ва транспорт. Туризм ва товарларни керакли жойларга етказиб беришдан келадиган тушумлар юкларни ташувчи авиа ва транспорт компаниялар, ҳамда мехмонхоналарга жойлаштирадиган, жойларни брон қиладиган компаниялар учун муҳим даромад манбаи бўлиб хисобланади. Масалан, Греция ва Норвегия давлатларининг иқтисодиёти хорижий юкларни уларнинг кемалари орқали ташишдан келадиган даромадга боғлиқдир.\nБагам оролларида махсулот экспортига қараганда хорижий туризмдан келадиган даромад 2-3 марта кўпроқдир.\n^ Хорижда фаолият кўрсатиш. Хорижда фаолият кўрсатишга хақ тўлаш комиссион (fees) деб юритилади. Бунга банк операцияларини олиб бориш, суғурта ишлари, аренда ёки прокат (масалан ”Юлдузлар жанги” фильми), проект-конструкторлик ишлари ва бошқарув хизматлари киради.\nПроект-конструкторлик ишлари одатда ”Ключ ости” (turnkey operations) операциялари доирасида шартнома асосида ишлаб чиқариш қувватларини буюртмачига тўла ишга тушириб беради. Бошқарув хизматлари учун тўловлар бошқарув хизматларини амалга ошириш хақидаги икки томонлама тузилган бошқарув шартномалар (management contracts) асосида олиб борилади.\nЧет элдаги активлардан фойдаланиш учун тўланган тўловга роялти (Royalty) деб аталади. Масалан, хорижий фирманинг фирменный белгисидан, автор хуқуқидан, патентларидан фойдаланганлар. Бошқа турдаги экспорт хужжатларидан шартнома асосида фойдаланишга лицензирланган шартнома (licensing agreement) деб аталади. Роялти асосида франчайзинг (Franchising) тўловлари ҳам амалга оширилади, яъни бу бизнес олиб боришнинг шундай усулини бунда франшизер (Franchiser) деб аталувчи бир томон франшизе (Franchisee) номи билан аталувчи иккинчи томонга ўзининг фирма белгисидан фойдаланиш хуқуқини беради. Бу франшизе учун салмоқли актив ҳисобланади. Бунга қўшимча сифатида франшизер узок муддат давомида ўз ҳамкорига (партнер) хўжалик операцияларини амалга ошириш учун ярим махсулот товарлари, йиғувчи деталлар, технологиялар билан таъминлаб, бошқарув хизматларини кўрсатиш билан ёрдам беради.\nТашқи бозор махсулотлар экспортида маълум ютуқларга эришган фирмалар чет эл лицензия ёки франчайзингларини қўлга киритишга харакат қилдилар. Бу эса ўз навбатида фирмага халқаро майдонда катта маъсулиятларни юклайди. Лицензия олган фирма ёки корхонага хорижий давлат фирмаси ўзининг тажрибали мутахассисларини юбориб ишлаб чиқариш қувватларини такомиллаштириб турадилар.\nХалқаро бизнес билан шуғулланувчи компаниялар хўжалик операцияларининг бирон бир турини танлаши лозим. Танлаш пайтида улар ўз мақсадлари, ресурслари ва фаолият амалиёт жараёнини синчковлик билан қайта кўриб чиқиши лозим. Қуйида халқаро келишув хисоб категорияларига мос келувчи халқаро опрацияларини ўтказишнинг асосий шакллари берилган.\nИнвестициялар. Хорижий сармоя бирон бир фирма доирасида хориждаги мулкка эгалик қилишни ўз ичига олиб, молиявий фойда олишни мақсад қилиб қўяди. Тўғри сармоя хорижий сармоянинг бир тури бўлиб, хатто компаниянинг кичик миқдордаги (10%) акцияларига эгалик қилган холда хам унинг фаолиятини назорат қилиб туришга қаратилгандир. Хорижий корхона акцияларига эгалик қилиш ташқи иқтисодий операциялар ичида энг юқори маъсулиятдир. Бу инвесторга мулкка эгалик қилиб фойдаланиш хуқуқини бериб, юқори малакали мутахассисларни ва янги технологияларни жорий қилиш жараёнини юқори даражада олиб бориш маъсулиятини юклайди. Сармояни тўғридан тўғри жалб қилишнинг яна бир мақсади бу маълум бир хом ашёларга ёки фирма (корхона)нинг махсулотлар сотув бозорига кириб боришга қаратилгандир. Масалан, АҚШнинг “Кеннер” фирмаси ўзининг сармояларини тўғридан тўғри Мексикада ўйинчоқларни йиғиш жараёнига жалб этиш хисобига зарур хом ашё ва арзон ишчи кучига эга бўлган2.\n“Портфель” сармояси фирманинг қарз мажбуриятлари ёки унинг акциялари таркибига киритиш мумкин. Бунинг тўғри сармоядан фарқи, сармоя қабул қилган фирманинг фаолияти устидан назорат ўрнатилмайди. Бундай “Портфель” сармояларини қўлга киритишнинг асосий мақсади фирма ўзининг молиявий шароитини яхшилаб олишдир. Бундай сармоя бераётган фирманинг мақсади қисқа муддат ичида катта фойда олишдан иборатдир.\n^ Кўпмиллатли компания (Multinational enterprise MNE). Ишлаб чиқариш базаси хорижда бўлган ва халқаро бозорда фаолият юритувчи фирмага кўпмиллатли компания дейилади. Баъзи бир авторлар компаниянинг ишлаб чиқариш қувватлари маълум бир сондаги давлатларда жойлашганига ёки унинг қуввати маълум бир хажмга (минимал) эга бўлишига қараб кўпмиллатли компания деб хисоблайдилар, баъзи холларда кўпмиллатли корпорация (multinational corporation, MNC) термини ишлатилади. Яна бир термин трансмиллий корпорация (transnational corporation, TNC ) Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ)да кенг ишлатилади.\n^ 1.3. Халқаро бизнесда хуқуқий, сиёсий, иқтисодий муҳит.\nКомпания фаолиятига таъсир қилувчи, ташқи шарт-шароит факторларидан бири бўлиб, хуқуқий система бўлади. Бошқарувчилар ўзлари фаолият юргизаётган мамлакатлардаги хукуқий система, хамда мамлакатлараро хуқуқий муносабатлар хақида тасаввурга эга бўлишлари керак. Хуқуқий системалар одатда 3 турда бўлади: оддий хуқуқ системаси, фуқаролик хуқуқи системаси, ва теократик хуқуқ. АКШ ва Буюк Британия оддий системалар мисоли бўлади, бироқ АҚШда умумий тижорат кодекси мавжуд, ва у тадбиркорликни назорат қилади ва фуқаролик хуқуқи системаси хусусиятига эга. Оддий хуқуқ анъана, ментамитет, бурчларга асосланган бўлиб, қонуни тушунтиришдаги мухим роллар судларга тегишли.\nФуқаролик хуқуқи системаси, шунингдек у кодлаштирилган хуқуқий система деб аталади, ва у кодексга киритилган, таркибий ишлаб чиқилган қонунларга асослангандир. Бу кодекслар бизнес юритишдан асоси бўлади. 70 дан ортик давлатлар, булар қаторига, Германия, Япония, Франция, Россиядек давлатлар уз фаолиятида фуқаролик хуқуқга асосланадилар. Оддий хуқуқ амал қилаётган давлатларда контрактлар хар хил мавжуд холатларни ўрганиш тенденциясига эга. Унга акс холда фуқаролар хуқуқи амал қилаётган давлатларда келишувлар қисқа ва лўнда, чунки оддий хуқуқ системасидаги келишувлардаги кўпчилик саволлар деярли фуқаролик кодексига киритилган. Теократик хуқуқи системасидан, яъни диний қонуниятларга асосланган, яққол мисоли бўлиб, мусулмон хуқуқи хисобланади, ва бунга камида 27 мамлакатда амал қиладилар. Мусулмонлик хуқуқи исломга асосланган бўлиб, у хаётдан барча қирраларини назорат қилишга интилади. Халқаро хуқуқ потенцияси шунчалик кенг бориши мумкинки, хаттоки халқаро келишувларга таъсир қилувчи хохлаган қонунни эгаллаши мумкин, ёки фақатгина давлатлараро товар оқими, ишлаб чиқариш капиталлар ва факторлар хақидаги саволларга эга келишувларгагина таалуқли бўлган холда, тор бўлиши мумкин3.\nХохлаган жамиятдан қуйидаги асосий аспектларга сиёсий ва иқтисодий системалар тааллуқлидир. Сиёсий система, жамиятдан хаётбоп амал қилувчи бир бутунга интилиш учун амал қилади. Иқтисодий система эса, хом-ашё ресурсларини рақобат қилувчи истеъмолчилар ўртасида тақсимлаш учун, ва хом-ашё ва шахсий мулкдан қандайдир мулкга назорати билан боғлиқдир. Замонавий жамиятда иқтисодий системани сиёсий системадан ажратиш жуда қийин. Лекин биз буларни алоҳида кўриб чиқамиз.\nЗамонавий демократик сиёсий системада қуйидаги хусусиятлари билан характерланади:\n1. Фикр, сўз, босмадан эркинлиги ва ташкилотларга бирлашиши эркинлиги;\n2. Сайловлар, бунда сайловчилар ким уларнинг номида иш юритиш учун салайдилар;\n3. Танланган ишда, чегарали ишлаш;\n4. Энг юқори устунликни алохида шахслардан шахсий мулки ва хуқуқига берувчи, одил суд;\n5. Нисбатан носиёсатли бюрократик ва мудофага инфратузилмаси;\n6. Давлатни нисбатан очиқлиги.\nДавлатларни хом-ашё устидан назорат ва тақсимлаш усули бўйича туркумлаш мумкин, бозор ёки буйруқли иқтисодиёт ва мулк шаклига кўра: хусусий мулк ва жамият мулки.\nБозор иқтисодиётида мухим ахамиятга 2 та миллий элемент эга бўлиши мумкин, яъни фирма ва шахс. Шахслар хом-ашёга эга бўлиб махсулотни истеъмол қиладилар, фирмалар эса хом-ашёни истеъмол қилиб махсулотни ишлаб чиқарадилар. Бозор механизми нархлараро муносабатлар, миқдор, хом-ашё ва махсулотларга талаб ва таклиф билан тўғридан тўғри боглиқ.\nМарказлашган режали иқтисодиётда давлат иқтисодиётидан хар хил сохалари фаолиятини назорат қилишга интилади. Агарда, хаддан ташқари марказий бошқариш формасида масала давлатдаги хар бир корхона учун ўрнатилади, ва бунда давлат қанча ва ким томонидан ва ким учун ишлаб чиқаришни белгилайди. Хеч бир иқтисод тўлиқ бозор ёки марказлашган бўлмайди.\nЧет элдан келган фирмалар шароитга мослашиш билан боғлик муаммолар мавжуд. Масалан, АҚШда ташкил топган фирма, берилган мамлакатда хуқуқий, сиёсий ва иқтисодий системаларда фаолият олиб боришга ўрганган ва берилган шароитда фойда олиш йўлларини ишлаб чиқарганлар. Бошқа мамлакатларда фаолият бошлаган фирма қуйидаги саволларга жавобларга мухтож:\n1. Мамлакатдан сиёсий тузилмаси қандай?\n2. Унда қандай иқтисодий система амалда ишлаяпти?\n3. Фирмадан эътибори тушган соха, давлат секторидаги ёки хусусий сектордами?\n4. Агарда давлат секторида бўлса, у шу сектордаги хусусий рақобатни хам хал қиладими?\n5. Агарда у хусусий секторда бўлса у жамият мулкига ўтмайдими?\n6. Давлат чет эл капиталини махаллий давлат ёки хусусий корхоналарга рақиб сифатидами ёки шерик сифатида кўрадими?\n7. Давлат қандай усуллар билан хусусий тадбиркорликдан характерини ва ўлчамларини назорат қилади?\n8. Умумий иқтисодий мақсадларни шакллантиришда хусусий сектордан давлатга қанчалик катта ёрдам беради?\nМамлакатларнинг аналитик гурухлари.\n1. Нефть махсулотларини экспорт қилувчилар. Махсулот экспортидан 30% кўпини нефть ва газ махсулотларини ташкил қилган мамлакатлар: Ирок, Кувайт, Ливия, Мексика, Нигерия, Норвегия, Оман, Катар, Саудия Арабистони, Сурия, Тринидад ва Тобаго, БАА, Венесуэла.\n2. Ташқи қарзи катта бўлган ва ўртача даромад даражаси бўлган мамлакатлар: Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Конго, Коста-Рика, Кот Дивуар, Эквадор, Гондурас, Венгерия, Мексика, Марохко, Никарагиа, Перу, Филипин, Польше, Сенегал, Уругвай, Венесуэла.\n3. Иқтисодий хамкорлик ва ривожланиши ташкилоти аъзолари:\nДаромад даражаси ўрта ва кичик бўлган мамлакатдан жўғрофик худудлари:\n1. Сахарадан жануброқдаги региондаги Африка мамлакатлари:\nЮАРдан ташқари, Сахарага жанубдаги барча мамлакатлар.\n2. Европа, Яқин Шарқ ва Шимолий Африка. Европадаги 8 та ривожланаётган мамлакатни ўз ичига олади.\n3. Шарқий Осиё.\nШарқий Осиёдаги ва Тинч океани худудидаги даромади ўрта ва кичик даражаси бўлган барча мамлакатлар, шунингдек буларга Хитой, Таиланд ва уларга шарқда жойлашган мамлакатлар ҳам киради.\nКўп миллатли корхонани бошқаришда, ҳар хил маданий, хуқуқий, сиёсий ва иқтисодий фактор таъсир кўрсатади. Мамлакатга қараб бу факторлардан таъсир кучи ахамиятли ўзгариб туради. Яққол кўриш мумкинми, ривожланаётган мамлакатлардаги шарт-шароит, саноати ривожланган Германия давлатидан анча фарқ қилади.\nКўпгина ривожланаётган давлатлар ўзидан саноат стратегиясидан асосий элементи сифатида саноати ривожланган мамлакатлардаги трансмиллий корпорациялардан техналогияси ва капиталига эга бўлиши учун, чет эл инвестицияларидан учун энг яхши шароит яратиб бериши лозим.\nСаноати ривожланган мамлакатлар учун муаммо бўлиб, ривожланаётган мамлакатлар учун янги бозорларни очиш бўлади. 1990 йилги секин иқтисодий ўсиш, савдога бўлган таъсирни кучайтириш ва протенциалинили кучайтиришга олиб келиши мумкин, бу эса ўз навбатида хамкорлик шароитини яратиш учун учун хавф туғдириши мумкин, 80-йилги вазиятга ўхшаб. Ривожланаётган мамлакатлар сиёсий ва иқтисодий барқарорсизлик билан, савдо баланси инфляция дефицити билан ва қарзларни тўлаш учун катта туловлар билан курашишни давом эттирадилар, чунки улар хозир жуда қийин вазиятда колдилар. Улардан иқтисодий ўсиши ва ривожланиши саноати ривожланган давлатларга ахамиятли таъсир ўтказиб туради, чунки улар товар реализацияси бозори сифатида ва тайёр ва вақтинчалик махсулотларини ишлаб чиқариш сохаси сифатида қаралади.\n^ 1.4. Халқаро бизнесда ташқи мухит.\nХалқаро бизнесда ташқи мухит катта рол ўйнайди. Шунинг учун менеджерлар ижтимоий фанлар бўйича билимга эга булишлари керак. Булар география, тарих, политология, хуқуқ, иқтисод ва антрология фанларидир.\nГеография бўйича олинган билимлар асосида хом ашёларнинг жойлашган жой, сифати, хажми ва унинг яроқли ёки яроқсизлиги тўғрисида маълумот олиш мумкин.\nТарихни билиш эса турли хил мафкура, оқимларни ва социал институтларнинг мохияти ва мақсадларини тушуниб олишга, хамда уларни бахолай олишга имкон беради.\nЖахонда инсонларни ишбилармонликка бўлган лаёқатини аниқлашда сиёсат асосий рол ўйнаб келган ва шундай бўлади. Политология (сиесатшунослик) миллий, сиёсий, ижтимоий ташкилотлар билан савдо, саноат корхоналари орасидаги алоқани ва давлат ёки хокимият билан бизнес орасидаги ўзаро муносабатни аниқлайди. Хар қандай давлатда сиёсий рахбарият ёки хокимият халқаро бизнесни назорат этади. Масалан, 1990 йилларда Куба хукумати ўзининг территориясида “Юлдузлар жанги” фильмини таъқиқлаш сиёсати халқаро бизнесга салбий таъсир кўрсатган 1990 йил Собик Совет Иттифоқи билан “Пепсико” фирмаси аросида тузилган шартнома халқаро бизнесни ривожланишига ижобий таъсир кўрсатган.\nМаълумки ички ва халқаро хуқуқ халқаро компаниянинг менеджери бирор нарса қила олиш ёки олмаслигини аниқлаб бера оладиган омиллардан биридир. Бунга бир ва бир неча давлатлар ўртасида амал қиладиган қонунлар кириб улар солик системасини ва валюта алмаштириш операцияларини тартибга солиб туради. Масалан, АКШ компаниясининг Японияда ишлаб чиқарган махсулоти Япония қонунлари асосида солиққа тортилади ва иенда олинган фойда компанияга АҚШ долларида конверсион операциялари қилинади. АҚШ қонуни бўйича эса компаниянинг даромади қачон ва қандай миқдорда солиққа тортиш аниқланилади. Рахбарнинг иқтисодиёт сохасидаги билими халқаро компанияни ўзининг ва хорижий давлатларнинг иқтисодиётига таъсир даражасини, хамда компаниянинг фаолиятида давлат юритаётган иқтисодий сиқсатининг натижаларини аниқлашда аналитик инструмент бўлиб хизмат қилади. Бир давлат валютасини иккинчисига нисбатан алмааштириш курсини аниқлашда ва уни туб мохиятини тушуниб ётишда хам иқтисодий билимлар катта ахамият касб этади.\n^ Рақобат мухит. Ҳар бир компания ва ҳар бир саноат ёки тармоқ рақобат мухитнинг мавжуд ҳар хил шароитлари билан характерланади. Натижада айрим фирмалар хорижий мухитда рақобатчилик қобилиятларидан бошқаларга нисбатан кўпроқ фойдаланадилар.\nВақт ва масофани қисқариши. Ички бизнес билан халқаро бизнес орасидаги традицион фарқ бу халқаро бизнесда катта масофаларни босиб ўтишга тўғри келади. Худди шу катта масофа операцион харажатларни ортишига олиб келиб фирманинг фаолиятини назорат этишни қийинлаштиради, бироқ хозирги вақтда илмий техника коммуникация ва транспорт сохасида эришган ютуқлари бу масалани ечишга ёрдам беради.\nТехнологик ва географик чегараларни кенгайиши. Бизнеснинг глобал характерда тус олишининг сабаби бу:\n- транспорт воситаларининг тез ривожланиши.\n- коммуникация воситалари орқали узоқ масофадан туриб назорат ўрнатиш.\nМасалан, Англия студиясида кинога олинган “Юлдузлар жанги” фильмини бир кун ичида АҚШга жўнатиб юбориш мумкин. Коммуникация алоқасини ривожланиши эса узоқ масофадан туриб алоқа қилиш, интернет орқали бир зумда керакли маълумотга эга бўлиши каби имкониятларга эгадир.\nИнститутционал сохадаги ютуқлар.\nБизнес фаолиятини институтционаллаштиришдан мақсади бу:\n- товарлар оқимини енгиллаштириш;\nриск даражасини камайтириш.\nМасалан, “Лукасфильм” ўз махсулотини Чилига сотиш мисолида Сантяго шахрининг бирор бир банки махаллий валюта (песо) хисобида фильмни тарқатувчилардан маълум миқдорда пулни қабул қилиб, АҚШ долларида “Лукасфильм”га ўтказиб берган. Агар олдинги замонларга ўхшаб бизнес қилинганда махсулотни махсулот билан айирабошлаган бўлинарди. Жуда кўп институтционал механизмлар мавжудки, улар халқаро бизнесни амалга оширишда мухим шарт шароитлар яратиб бердилар.\n^ Рақобатни глобал масштабда ривожланиши. Хозирги даврда компаниялар хориждаги ўзгаришларга мослашуви қобилиятларига эгадирлар. Бирор давлатдаги янгилик бошқа давлатларга тез орада тарқалиши сир эмас. Жуда катта фирмаларни халқаро бозорда фаолият кўрсатишининг асосий сабаби бу:\n- янги махсулот бутун дуне бўйича жуда тез тарқалади;\n- фирмалар ишлаб чиқаришни бошқа давлатларда йўлга қўя олиши мумкин;\n- махаллий фирмалар халқаро компаниялар билан рақобатга дуч келиши.\nКомпаниялар глобал масштабдаги рақобатни инобатга олмасалар, керакли чора-тадбирлар ишлаб чиқмасалар улар албатта инқирозга учрайдилар. Бунга мисол сифатида АҚШнинг пулат ишлаб чиқарувчи саноатини техника билан таъминловчи “Местра Мэшин” (Mestra Machine) компаниясини келтириш мумкин. АҚШ пўлат ишлаб чиқариш бўйича етакчи ўринларни эгаллаб келган вақтда бу фирманинг обрў эътибори ва салмоғи жуда юқори бўлган. Бироқ фирма халқаро ташқи бозордаги ўзгаришлар, технологияларни ривожлани-шига унчалик эътибор бермаган, яъни технологиялар устида бош қотирмаган, натижада инқирозликка учраган. Бу ўзгаришларга бўлган реакцияси вақт маъносида жуда кеч бўлган эди4.\n^ 1.5. Cавдо ва инвестицион моделларга таъсир этувчи омиллар.\nИқтисодий шароитлар. Иқтисодий шароит йиллар бўйича савдо хажмининг динамикасига таъсир қилади. Бироқ савдо иқтисодиётга қараганда кўпрок даражада тебраниш тенденциясига эгадир. Жахон савдосида ялпи ишлаб чиқариш хажми миқёсида турғунлик сақланиб турибди. Бундан савдо билан ишлаб чиқаришни нисбати хар йили бир хил деган хулоса келиб чиқмайди. Масалан, иқтисодиётда ўсиш юқори даражада бўлган 1970 йилларда савдо ишлаб чиқаришга нисбатан юқори суратларда ўсган ва айниқса, иқтисодиетни суст ривожланиши бўлган даврларга (1980 йил), савдо ишлаб чиқаришга нисбатан сустроқ ривожланган. Бунинг сабаби иқтисодий шароитнинг ёмонлашуви даврида давлат органлари ва истеъмолчилар импорт таварларининг кўп қисмини зарур деб топмайди ва импорт хажмини камайтирадилар.\nМиллатлар бойлигини ўсиши қайта ишлаб чиқариш саноати тармоқларида ташқи савдо улушини ўсишига ва қишлок хўжалиги сохасида бу кўрсаткични камайишига олиб келган. Х1Х асрнинг бошларида немис иқтисодчи ва статистиги Эрнст Энгель оила даромадини ўсиш тенденцияси унинг озиқ-овқат махсулотига бўлган харажати камайишига олиб келиб, бошқа махсулотларга бўлган харажат фоизи ўша эски миқдорда қолган ёки ортганлигини таъкидлаб ўтган.\nТехнология. Янги технологиялардан фойдаланишнинг асосий эффекти қуйидагиларга олиб келади:\n- ташқи савдога олиб кириладиган махсулотни ўзгаришига;\n- индустриал ривожланган мамлакатларни жахон савдосида улишининг оширишга;\nИлмий техника базасининг юқори суратлар билан ривожланиши натижасида халқаро бизнес фаолиятида реактив самолетлар, замонавий персонал компьютерлар, автомобилнинг янги моделлари салмоқли улушни ташкил этади.\n^ Уруш ва қувғинлар. Харбий келишмовчиликлар ишлаб чиқариладиган махсулотларнинг номенклатураси ўзгаришига, халқаро бизнесда фаолиятида иштирок этишда хавф хатарнинг ошишига, бизнес юртишда асосий воситаларга таъсир этишини ортишига олиб келади. Масалан, Ироқни 1990 йил Қувайтга бостириб кириши унинг ташқи савдодаги кўрсаткичлари камайишига олиб келди. Бундан ташқари бу уруш жахон бозорида нефть ва нефть махсулотлар бахосининг ортишига сабаб бўлди. 1990 йилдан буён давом этаётган Чеченистондаги уруш хам нафақат Россия, балки Мустақил Давлатлар Хамдўстлигига хам таъсирини кўрсатди ва кўрсатмоқда. Бирор бир айрим давлатдаги ички туқнашувлар хам халқаро мухитга таъсир қилади. 1970 йил Чилидаги фуқаролар уруши мис ишлаб чиқариш ва уни истеъмолига катта таъсир этган. Ливандаги фуқаролар уруши эса халқаро банк операцияларини Бейрутдан Бахрейн ва Кипрга ўтишига сабаб бўлди.\n^ Сиёсий ва иқтисодий блоклар. Блок деб бир гурух давлатларнинг шартнома асосида бир бирга ўзаро ёрдам ёки маълум сохаларда биргаликда фаолият олиб бориш мақсадида бирлашувига айтилади. Блок ташкил қилишнинг баъзи бир оқибатига (натижасига) қуйидагиларни киритиш мумкин:\n- блокга аъзо давлатларнинг ўртасида халқаро бизнесдаги улушини кўпайтириш;\n- блокга кирмаган давлатларнинг улушини эса камайтириш;\n- халқаро бизнесни ривожлантириш;\nИккинчи жахон урушидан сўнг дунё иккита коммунистик давлатлар ва нокоммунистик давлатлар блокига ажралди. Бу иккита сиёсий блок давлатлари ўртасида савдо миқдори умумжахон савдо миқдорининг атиги 5% ни ташкил қилди. Бу блоклар ўртасида тўғри хорижий инвестициянинг миқдори жуда хам кичик бўлган. Бунга сабаб коммунистик давлатлар чегаралари ёпиқ бўлиб, хусусий мулк тушунчаси умуман бўлмаган. Ҳозирда эса коммунистик блокидаги давлатлар ўз иқтисодиётларини бозор иқтисодиёти асосида кўриб, мулкни даавлат тасаруфидан чиқариб, хусусийлаштириб хорижий давлатлар билан алоқа ўрнатмоқдалар. 1950 йилда бир гурух Европа давлатлари биргалашиб Европа хамжамияти (ЕХ) блокини тузишди. Бу блокнинг асосий вазифаси блокка аъзо давлатлари ўртасидаги савдо тўсиқларини йўқотишдан иборат. ЕХ блокининг иқтисодий ривожланиши блокга аъзо давлатларининг халқаро бизнесдаги улушини ортишига олиб келди. 1990 йилда АҚШ, Канада ва Мексикадан иборат бўлган учлик Шимолий Америка янги савдо блоки тузилди.\n^ Кўпёқлама битимлар. Кўпёклама битимларнинг асосий белгилари қуйидагилар:\n- келишилган ва унифицирланган савдо қоидаларини қабул қилиш;\n- концессиялар алмашуви;\n- иқтисодий ўсишни рағбатлантириш;\nОхирги йилларда кўп давлатлар хакимиятлари халқаро бизнесга оид бир неча халқаро битимлар тузишди. Бу битимларнинг асосий мақсади товарлар оқимини яхшилашга ва халқаро майдонда хизмат кўрсатиш доирасини ривожлантиришга қаратилган. Бундай битимларга валюта оқимини муқобиллаштирувчи халқаро валюта фонди, халқаро рейсларнинг хавфсизлигини таъминловчи қонунларни ишлаб чиқувчи фуқаролар авиациясининг халқаро ташкилоти, ҳамда маҳсулотларни рўйхатдан ўтказадиган турли конвенцияларни мисол қилиб келтириш мумкин. Барча давлатлар имзолаган савдо ва таърифлар бўйича асосий битимлар (ГАТТ) савдода мавжуд тўсиқларни камайтириш учун музокаралар олиб бориш борасида асос бўлади. Халқаро ваколатларни вужудга келишида жахон банки, Осиё тараққиёт банки ва Америкааро тараққиет банкининг пайдо бўлиши халқаро бизнесда янги даврни бошланишига асос солди. Бу банклар давлат органларининг кафолати остида турли хил проектларни амалга оширишда кредит ва қарзлар беради. Хусусан, юқорида айтиб ўтилган банклар инфраструктурани ривожлантириш, яъни уй-жой ва йўл қурилишларига молиявий ёрдам берганлар.\n^ 1.6. Жахон савдо тузилиши.\nХалқаро бизнеснинг ривожланиш йўлларини тушуниш учун жахон савдосининг тузилишини ва ривожланиш тенденциясини тахлил қилиш катта ахамият касб этади.\nЎсиш темпларининг хар хиллиги. Ташқи савдода ўсиш темпларининг сабаби қуйидагилар:\n- қайта ишлаш тармоқларида савдонинг юқори сурат билан ўсиши;\n- нефт экспортининг баҳосининг ўсиши;\n- “янги индустриал давлатларнинг” индустриализациялаш сурати юқори даражада бўлиши. Давлатларни гурухларга ажратишдаги асосий усулларидан бири, уларнинг иқтисодиёти еки саноатининг ривожланиш даражаси бўйича ажратишдир. Ялпи ички махсулот миқдори юқори бўлган давлатлар (АКШ, Гарбий Европа, Канада, Австралия, Янги Зеландия, Япония)ни одатда саноати ривожланган еки “биринчи дунё” давлатлари деб аталади. Коммунистик давлатлар системаси хозирги даврда коммунистик гоядан четлашган, иктисодиёти марказлашган режали ёки тўла бозор иқтисодиёти бўлмаган давлатлар “иккинчи дунё” давлатлари номи билан юритилади. Яна бир гурух давлатлар “учинчи дунё” давлатлари еки ривожланаётган кучсиз тараққий этган давлатлар деб аталади.\nЎтиш даврида у ёки бу давлатни қайси бир гурухга тегишли эканлигини аниқлаш қийин бўлади. Шунинг учун ҳам баъзи бир статистик журналларда бирон давлатни “биринчи” еки “иккинчи” еки “учинчи” дунё давлатлар гурухига мансуб эканлигини учратишимиз мумкин. Статистик маълумотларни бир неча йиллар бўйича мавжуд эмаслигиги қарамасдан экспертларнинг баҳолашига кўра режали иқтисодиёт давлатларининг ташқи савдодаги улуши 10% дан ошмаган. Ривожланган давлатлар қайта ишлаш саноатида бир қанча устунликка эгадир, улар янги технологияларни жорий этиш ва кўп масштабда ишлаб чиқаришни жорий қилиш ҳисобига маҳсулот таннархини камайтиришга эришганлар. Охирги вақтда кучсиз ривожланган давлатларни ташқи савдодаги ўрни бир мунча яхшиланди. Бунга биринчи омил экспорт қилинаетган нефть махсулотларининг нархининг ошиши, яъни 1970 йилларда нефтнинг бахоси 1200% га ўсди. 2006 йилда ҳам қора олтиннинг нархи ошиб бормоқда. Иккинчи омил учинчи дунё давлатларининг айримлари тез суръатлар билан индустриализациялашди. Бразилия ва Тайван давлатларини “янги индустриал давлатлар” номи билан аталиши. Учинчи омил бу КРД (кучсиз ривожланган давлат)нинг саноат маҳсулотларини ривожланган давлат бозорига енгил кириб келишидир.\n1964 йил БМТнинг савдо ва ривожланиш бўйича ўтказилган (ЮНКТАД) конференцияда ривожланаётган давлатлар ривожланган давлатларга нисбатан норозиликларини билдириб, биринчи дунё давлатлари ривожланаётган давлатларда саноат махсулотлари ишлаб чиқаришга суний қаршилик кўрсатмасдан, балки хохишлик билдиришларини талаб қилдилар. 1970 йилларда хар бир индустриал ривожланган мамлакат шундай сиёсатни олиб бордики, унда ривожланган мамлакатда ишлаб чиқарувчиларга қараганда КРДларида ишлаб чиқарувчи фирмаларнинг бозорга кириши бир мунча енгил кечди. Бироқ бундай қулай шароитга қарамасдан “учинчи дунё” давлатларининг кўпчилиги индустриал базаларини ривожлантириш ва нефтни экспорт қила олиш имкониятларини қўлдан бой берганлар.\nШуни таъкидлаб утиш керакки, 10 та энг катта экспортчи ва импортчи давлатларнинг 9 таси саноати ривожланган давлатлардир. Бу 10 та давлатнинг 6 таси ЕХ аъзоларидир.\n^ ХХ асрда АҚШнинг ташқи савдо тузилишини ўзгариши. ХХ асрнинг бошида АҚШ экспортининг 80% Европага киритилган бўлса, 1920 йилда бу рақам 50%га тушиб, 1990 йилларда эса 30%ни ташкил этган. АҚШнинг янги экспорт райони Осиё бўлди. Унинг экспорт салмоғи бу регионда 1% дан 30% гача ўсди. Ҳозирги вақтда Америка махсулотининг йирик импортери бу Канада. Охирги 100 йил давомида Европа ва Лотин Америка давлатлари Америка импортида ўзларининг улушларини бир мунча қисқартирганлар. 1960 йилларда Лотин Америкасида америка импорти 30% бўлган бўлса, ҳозирда бу кўрсаткич 15%га тушиб кетди. АҚШ махсулотларининг асосий импортери бу Канада ва Япониядир. Бу кўрсаткич Канада импортида 5%дан 20%га ортди. Америка маҳсулотларини импорт қилишда Япония давлатининг улуши ҳам 20%га етди. Япония АҚШнинг энг йирик экспортери ҳисобланади. АҚШнинг Осиё давлатларидаги импорти асрнинг бошида 15%ни ташкил қилган бўлса, ҳозирда эса бу кўрсаткич 35%ни ташкил килди.\n1970 йилдан бошлаб Америка савдо рақибларининг нисбий приоритети қуйидаги уч омил таъсирида ўзгарди:\n- нефть махсулотлар савдосининг ўзгариши;\n- ташқи сиёсатнинг ўзгариши;\n- баъзи бир Осиё давлатлари саноати юқори тезлик билан ўсиши;\nМексика, Саудия Арабистони ва Венасуэла давлатларининг даромадлари ортиши билан бу давлат бозорларининг мавқеи ортди. Ўзбекистон Республикаси, Хитой Халқ Республикаси ва Египет давлатларининг ташқи сиёсатининг ўзгариши, уларнинг мавқеларини ортишига олиб келди. Тайланд, Жанубий Корея, Тайван ва Малайзия давлатларининг миллий даромадларининг тез суратлар билан ўсиши четдан сотиб олиш қобилиятини ва Америкага экспорт улушларини ортирди5.\nТехнологик ва географик чегаралар янада кенгайиши, шу билан бирга янги ижтимоий институтларнинг ривожланиши глобал масштабдаги рақобатни изохлайдиган ишбилармонлик мухитининг шакилланишига олиб келди. Унинг ажралиб турувчи томонлари бўлиб, махсулотни ишлаб чиқариш ва сотиш учун чет мамлакатлардан база сифатида фойдаланиш ва халқаро масштабда янги турларнинг ва янги жараёнларнинг тез тарқалишидир.\nХалқаро бизнес мухитини ўрганишда бир қатор фанларни ўзлаштириш мақсадга мувофиқ бўлади. Булар география, тарих, сиёсатшунослик, хухукшунослик, иктисодиёт ва антропология каби фанлар.\nФирмалар ўз хўжалик фаолиятларни чет элда амалга оширишлари вақтида ўз бизнес функциялари услубларини янги шарт-шароитга мослашишларига тўғри келади. Мухит хўжалик юритиш услубларини аниқлаб беради ундан ташқари халқаро бизнес юритишнинг шакллари махаллий бизнес операцияларидан тубдан фарқ қилади. Халқаро бизнесни юритиш шаклларига товар ва хизматлар билан савдо, юк ташиш транспорт хизматлари, лицензиялаш, франчайзининг, калит остида, бошқарув контрактлари, шу билан бирга хорижий тўғри ва портфель инвестициялар киради.\nСиёсий системанинг роли жамиятининг интеграциясида, иқдисодий системанинг роли эса чегараланган ресурсларни тақсимлашда намаён бўлади. Демократик жамиятлар ўзининг қарор қабул қилиш жараёнида аҳолиниг иштирок этиши билан ажралиб туради. Иқтисодий система ресурсларга эгалик қилишини аниқлаб беради.\nТрансмиллий корхоналар аввало бир мамлакатга киришидан олдин шу мамлакатнинг сиёсий-иқтисодий тизими, бизнес мухити билан танишиб чиқишлари ва бу мухитга мослашишлари керак. Мамлакат жуда кўп турли хил жамиятларни ўз ичига олиши мумкин. Одамлар ўз мамлакатидаги бошқа ижтимоий гурухларга қараганда, бошқа мамлакатлардаги ўзига ўхшаш гурухлар билан умумий жихатларига эга бўлишлари мумкин. Одамларнинг жисмоний характердаги гурухий фарқлари мавжуддир. Масалан: тери ранги, бўй, оғирлик ва тана формаси, сочларнинг ранги, қалинлиги, жойланиши, тўкилиши ва оқариши, қон гурухи, шу билан бирга аниқ касалликларга бўлган қарашлик ва қабул қилишдир. Ишбилармонлар бу ўзгаруви омилларнинг уларнинг фаолият усулларга қандай таъсир кўрсатишни ҳисобга олишлари керак. Жамиятнинг маданияти урф-одатларга, қадриятларга ва маънавиятга асосланган хулқ-атвор нормаларини ўз ичига олади.\nКўбгина одамлар асосий ейиш-ичишга, кийимга ва уй-жойга бўлган эхтиёжини қондириш учун керагидан ортиқ ишлайдилар. Ишнинг нисбий мухимлиги маданий ва иқтисодий шарт-шароитлар боғлиқлиги билан аниқланади. Одамлар юқори даромадли ишларга интилишади. Шарт-шароитларнинг ўзгариши давлат корхоналарида, хусусий фирмаларда ва ўз фирмасида ишлашга бўлган специфик муносабатини юзага келтиради.\nМиллатлар ижтимоий гурух сифатида бир-бирига бўлган ишонч даражасига, табиат ва тақдирга муносабати, меҳнат фаолияти жараёнида демократик ёки автократик муносабатни қўллаши, асосан оилавий алоқаларга асосланган ички гурухларга тегишли бўлиши мумкин.\nЧет эл мухитида ишлайдиган одамлар полицентризим ёки этноцентризим хавфини доима хис этиб туришади. Одатда ката иқтисодий омадларга эга бўлган мамлакатларда кўлланиладиган бизнес услубларини ўзида қўллаш имкониятидан фойдаланиш ўрганишга бўлган қизиқиш каттадир. Маданий омиллар уларнинг бошқа жамиятдаги ютуғини ёки ютказишни олдиндан аниқлаб бериши мумкин.\nХалқаро бизнес нима ва унинг махаллий бизнесдан фарқи қандай?\nХалқаро бизнеснинг мақсади нимадан иборат?\nДиверсификация мохиятини тушунтиринг.\nТоварлар экспорт-импорти билан хизматлар экспорт-импортининг фарқи нимадан иборат?\nҚандай қилиб фирма хорижда ўз активларидан фойдаланади?\nЛицензия, роялти, франчайзинг, франшизе, франшизер, сўзларининг мохиятини тушунтиринг.\nТўғри хорижий инвестиция билан портфел инвестициянинг фарқини тушунтиринг.\nТашқи мухит билан ички мухитнинг фарқи борми? Бор бўлса у нимадан иборат.\nСаноати ривожланган ва ривожланаётган мамлакатлар орасидаги фарқ нимадан иборат, бу давлатларда қандай муаммолар мавжуд?\nТашқи мухит нима?Халқаро бизнес фаолиятида ишбилармонлар ташқи мухитни яхши англашлари учун қандай билим ва кўникмаларга эга бўлиши керак?\nХуқуқий ва сиёсий системаларнинг қандай турларини биласиз?\nРақобат мухит нима?\nРақобатни глобаллашувига асосий сабаблар нимадан иборат?\nСадо ва инвестицион омилларни айтиб беринг.\nТашқи садода ўсиш суратларининг сабабларини кўрсатиб беринг.\nХХ асрда АҚШнинг ташқи савдо тузилишининг ўзгаришлари қандай бўлди?\n1 Дэниелс Джон Д., Радеба Ли Х. Международный бизнес: внешняя среда и деловые операции. – М.: Дело Лтд, 1994.\n2 Daniels, John D. Lee H. Radebaugh. Internatonal business: environments and operations. Addision-Wesley Publishing Company, 1998.\n3 Michael R.Czinkota, Ilkka A. Ronkainen, Michael H. Moffet “International business. Update 2000, The Druben Press, Orlando 2000.\n4 Daniels, John D. Lee H. Radebaugh. Internatonal business: environments and operations. Addision-Wesley Publishing Company, 1998.\n5 http://www.uncatad.org; http://www.imf.org;\nБизнес юритишда хукукий, сиёсий ва иктисодий мухит. Халкаро бизнес максади ва фаолият майдони. Халкаро бизнеснинг турлари\nБундай икки томонлама мулокат хусусий еки давлат ташкилотлари томонидан амалга оширилиши мумкин. Хусусий фирмалар халкаро бизнесда...


Видео: "Дрифт-шоу" уюштирганлардан бири шу кунгача 15 марта қоида бузгани ва 4 марта фоторадарга тушиб, жарима тўлмагани маълум бўлди\nКуни кеча, ижтимоий тармоқларда “ Бу қандай тартибсизлик буларга қандай жарималар белгиланади? номи остида тарқатилган видео юзасидан Тошкент аилояти ИИБ расмий муносабат билдирди.\nМаълум бўлишича, ушбу ҳолатни Қибрай тумани Салар Ш.Ф.Й яшовчи ҳайдовчи Хотамов Жалолиддин содир этганлиги аниқланди. Унга нисбатан Тошкент вилояти ИИББ ЙҲХБ томонидан Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 1285-моддасига асосан, маъмурий баённома расмийлаштирилиб, ЭКИҲнинг 10 баробари, яъни 2 млн 230 минг сўм жарима қўлланилди. Автомашина ҳозирда вақтинчалик жарима майдонида қўйилди.\nШунингдек, видеотасвирдаги “Spark” русумли автомобилга ҳам тегишли чора кўрилиши учун ҳолат юзасидан расмийлаштирилган ҳужжатлар якуни, қарор қабул қилиниши учун Тошкент шаҳар ИИББ ЙҲХБга юборилиб, белгиланган тартибда чора кўрилди, дейилади Тошкент вилояти ИИББ Матбуот хизмати тарқатган муносабатда.\nЎзбекистонда итни шавфқатсизларча отиб ўлдирган кишига нисбатан чора кўрилиши маълум бўлди


«Норма Маслаҳатчи» газетасининг 2017 йил 10 январь 2-сони - Gazeta.Norma.uz\n«Норма Маслаҳатчи», №2, 2017й. 10 январь\nМеҳнат дафтарчаси: алмаштириш талаб этилса\nТашкилотимизда бланкалари белгиланган намунага жавоб бермайдиган меҳнат дафтарчалари борлиги аниқланди. Қонунчиликка мувофиқ, корхонамиз ходимларга дубликатларни расмийлаштириши керак. Ходимлар биз меҳнат дафтарчалари дубликатларига тегишли ёзувларни киритишимиз учун асос бўлувчи маълумотномаларни тўплашни истамаяптилар. Шу муносабат билан биз илк ёзув қандай бўлиши лозимлигини била олмаяпмиз. У эҳтимол: «Ходимнинг айтишича, умумий стаж шунча-шунчани ташкил этади...» деган ибора билан бошланар. Ходим олдинги иш стажига доир маълумотномаларни тўплашдан воз кечганда аввалги бланка (белгиланмаган намунадаги) алмаштирилса, меҳнат дафтарчаси дубликатини қандай тўғри тўлдириш мумкин?\nХодимларни аттестациялаш: фақат иш вақтида\nХодимни аттестациядан бир ой аввал у ўтказиладиган кун ҳақидаги буйруқ билан таништирдилар. Меҳнат шартномасига кўра ходимнинг иш графиги – соат 9.00 дан 13.00 гача. Аттестация соат 14.00 га тайинланган. Ходим иш вақти тугаганлигини важ қилиб, аттестацияга келишдан бош тортди. Ходимнинг иш вақтидан ташқари вақтга тайинланган аттестацияга келишдан бош тортиши меҳнат интизомини бузиш деб ҳисобланадими?\nИш берувчининг ўзбошимчалиги ёки зарурий назорат\nБизнинг транспорт корхонамиз тезлик режимини назорат қилиш мақсадида корпоратив машиналарда ўрнатилган GPS-ускуна ёрдамида транспорт воситаларини мониторинг қилиш хизматларидан фойдаланади. Электрон тарздаги ҳисобот хизматлар етказиб берувчисининг сайтида шаклланади. Ҳисоботда ҳайдовчи қачон (вақти ва санаси) ва қаерда (координаталари) тезлик режимини бузганлиги кўриниб туради. Электрон ҳисобот компания транспортини бошқариш вақтида тезликни оширгани учун ходимга нисбатан интизомий чораларни қўллашга асос бўладими? Агар бўлмаса, бундай назоратни қандай қилиб тўғри қонунийлаштириш мумкин?\nЛицензиясиз улгуржи савдо\nБизга компания логотипи туширилган сумкалар етказиб бериш учун етказиб берувчида улгуржи савдога лицензия бўлиши шартми?\n«Директор ўрнига» имзо\nКўпинча йирик корхоналарда биринчи имзо ҳуқуқига эга бўлган бир нечта шахс ҳужжатлар билан расмийлаштирилган бўлади. Баъзан ишончнома ёки шартномада раҳбар (директор) Ф.И.О. қайд этилган, имзони эса биринчи имзо ҳуқуқига эга бўлган бошқа шахс қўйган ҳолатлар юз беради. Ҳужжатларни шу тариқа расмийлаштиришга: бир шахс Ф.И.О. ёнига бошқа шахс имзосини қўйишга йўл қўйиладими? Агар йўл қўйилмаса, бу қандай қонун ҳужжати билан тартибга солинган?\nТуризм хизматлари: амалдаги қоидаларга кўра ҳақ тўлаш\nПрезидентнинг ПФ-4861-сон Фармонига мувофиқ, 2017 йил 1 январдан бошлаб Ўзбекистон ҳудудида меҳмонхоналарда ва бошқа жойлаштириш жойларида хорижий фуқароларга ҳамда Ўзбекистон Республикасида доимий турар жойига эга бўлмаган, фуқаролиги бўлмаган шахсларга, жойлаштириш бўйича хизматларга шу жумладан туризм фаолияти субъектлари орқали ҳақ тўлаш фақат эркин алмаштириладиган валютада амалга оширилади. Шу муносабат билан туризм соҳасидаги компаниямизда қуйидаги саволлар юзага келди. 1. Агар биз ПФ-4861-сон Фармон кучга киргунга қадар 2017 йил учун меҳмонхона хизматлари ҳақини тўлаган бўлсак, меҳмонхона бизга пулни қайтаришга ва ўз хизматлари ҳақини ЭАВда тўлашни талаб қилишга ҳақлими? Фармон талаблари у амалга киритилгунга қадар ташкилотимиз билан меҳмонхона ўртасида тузилган шартномаларга татбиқ этиладими? 2. Агар компаниямиз 2016 йил декабрида 2017 йил учун меҳмонхона хизматлари ҳақини тўлаган бўлса, уларни қайси валютада тўлаш зарур эди?\n№49 6 декабрь 2016


Сени ҳам даданг олиб берсин... - Узбек ибратли хикоя (реал)\nVatanda.Com » Хикоялар » Сени ҳам даданг олиб берсин...\nСени ҳам даданг олиб берсин...\n- Сени ҳам даданг олиб берсин...\nБу гап кичик Ҳадичага қаттиқ таьсир қилди. Қуръон китоби йўқлиги учун ўртоғини Китобини сўраб турганди.\nОнасига секин айтди:\n- Қуръон олиб беринг, деб.\nЁлғиз она Оиша ўйланиб қолди. Ҳаражат учун сақлаб юрган пули ҳам етмас экан саксон минг пули бор холос...\nЖойнамозда Аллоҳдан сўраб, кўзида ёш билан ухлаб қолди. Тушида Имом Бухорий ҳазратларин кўрди. Қўлларида кўп китоб билан ёнидан ўтиб кетдилар. Олдиларида эса... Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам кетяптилар. Оиша югуриб Расулуллоҳни қучоқлаб бир сўз дея олмай фақат йиғлаб, ичида:\n«Ё, Расулуллоҳ! Имом Бухорийга айтинг, битта Қуръонидан берсинлар», деб хаёлидан ўтказди....\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Оишани елкасини силаб: «Сабр, сабр, сабр», дедилар ва кулиб: «Сиздек аёлларга мукофотлар бор» -дедилар.\nОиша уйғониб, пулни олиб Шаҳрихонга, китоб дўконига келди.\nҚизчаси Ҳадича дўконга кирибоқ бир Қуръонни ушлаб:\n- Шуни олайлик, деди.\nОиша дўкончи йигитга салом бериб, минг хижолатда:\n- Бизни бор пулимиз шу, телефоним мана, илтимос пулини уч марта узиб тўлашга беринг, деди.\nДўкончи қизчага ҳайрат билан қараб:\n- Исмингиз Ҳадичами? - деди.\n- Ҳа, деди.\nЙигит йиғлаб, қизчани қўлини юзига суртиб:\n- Дўконимдаги ҳамма китоблар сизга бўлсин. Сиз сабаб кечқурун Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам тушимга кириб\n«Ҳадичамиз келади, Қуръон бер», дедилар,\nдеб ҳаяжонда титраб:\n- Нима керак қизим яна, айтинг, деди.\nҲадича ҳозир Қуръонини ўқияпти...\nМен сенга ишонаман\nҲалигина чилласи чиққан Севинч янги оилага анчагина кўникиб қолди, қайинсингиллари уни бегона қилишмади, қайнонаси «ўзимники» деб, рўзғорнинг киши билмас сирларини келинчак билан бўлишишни канда қилмади. Айниқса, Анваржон Севинчни қўйишга жой тополмайди, «шу қизга уйланаман!» - деб, унинг изидан озмунча югурдими? Ҳар сафар унинг йўлини тўсиб,...\nМасжиддан қайтаётган икки қўшни суҳбатидан: – Қўшни, янги имомизнинг қироатлари чиройли экан-а! Намозларни маза қилиб ўқияпмиз. Маърузалари ҳам маъноли, Қуръон-ҳадисдан гапирар эканлар. Аллоҳ рози бўлсин, илмли инсон эканлар......\nУста дурадгор йохуд сонгги иш (Хикоя)\nНафақа ёшига этган уста бир дурадгор иншоат мудирига нафақага чиқиш истаги, колган умрини турмуш ўртоғи билан оила даврасида ўтказиш нияти борлиги хақида сўз очди. Узоқ йиллар давомида ширкатнинг равнақига ўз хиссасини қўшиб келаётган дурадгор яхши намунали, фахрли ходими бўлганлиги учун иншоат мудири ундан хеч айрилишни истамас эди ва унга охирги...\nКеч кириб, осмонда тўлин ой пайдо бўлди. Унинг юзидаги қора доғлари одамларга янада аниқроқ кўринарди айни дам. Ҳаво совуқ. Базида гувиллаб шамол ҳам эсиб қолади. Бу қишнинг таниш манзараси. Аммо кўпчилик кутаётган қордан ҳали дарак йўқ…...\nМикойилни руҳий касалликлар шифохонасига келини ва ўғли олиб келганди. Ичкари кирганларида, ҳакимга унинг ўзини ўлдирмоқчи эканин айтишди. Микойил эса "энди фикримдан қайтдим, уйга кетмоқчиман” деганди. Ҳамшира ўз ишларини битириб, Микойилга қарата:...\nКаддафи яратган мўжиза унинг ўз бошига етдими?\nНАТО ҳужумидан вайрон бўлган Ливия пойтахти Триполида бу мағлубиятдан завқ-шавққа тўлиб тантана қилаётган ливиялик исёнчилар ўртасида миш-миш тарқалди. Эмишки, полковник Каддафи бутун мамлакат бўйлаб ер остидан тортилган улкан сув қувурлари ичида яшириниб, жон сақлаётган экан. Сув келтирган эмас, кўза синдирган азиз Гап бу ерда Каддафи ҳукмронлиги...\nУсмонийлар империяси тарихида ақлан заиф подшолар ҳам яшаб, ҳукмронлик қилгани кўпчиликка аён. Шундайлардан бири султон Аҳмаднинг ўғилларидан бири Иброҳим эди. У болаликдаги жаллодлар ташрифидан қўрқиш туфайли ақлан заиф ҳолатга етган. Шунга қарамай, ягона меросхўр сифатида империя тахтини эгаллай олган. Султон Иброҳимнинг севимли канизакларидан...\nBojalar guruhi - Yana gulladi jiyda\nOqar hayot, asta-sekin o’tar umr, Zamonaviy yigitga aylandim hozir. Ishlarim zo’r, qisqasi har kuni banket, “Базара нет”, tagimda yangi “kabriolet”....\nИЙМОНИНИ СОТГАН ТАҚВОДОР\nНўмон Тошкентга келганидан ғоят бахтиёр эди. Шаҳарнинг кенг кўчалари, ҳашаматли биноларини томоша қилар экан, “юрибман-да мен ҳам яшаяпман деб” дея хўрсиниб қўйди. Тақдир бу ерда ҳам унинг бошини силамади. Бўлмаса, қўлида гулдай ҳунари бор....\nМАҲЗУНЛИК МАЛИКАСИ (реал воқеаларга асосланган)\nДунёни қизғонма мендан, азизим, Бу дунёда менинг ҳам ўз айтар сўзим ва ўзим сиғинар азизларим бор. Қалбингни босмасин шубҳа ва сўроқ, мен бошқа манзилга тикканман кўзим, У сенинг кулбангдан жуда ҳам йироқ… (қўшиқдан)...


Россия Марказий Осиëдаги таъсирини қайта тиклашга уринмоқда.\n27 июн 2022, Тошкент вақти: 20:35\nТожикистон Ташқи ишлар вазирининг ўринбосари Салоҳиддин Насриддинов Москва ва Душанбе ҳукуматлари Россиянинг Тожикистондаги янги ҳарбий базаси борасидаги келишув шартларини муҳокама қилаëтганини тасдиқлади. 1999 йилда бундай база ташкил қилиш ҳақида қарор берилган эди:\n“1999 йилда умумий келишув имзолаган эдик. Ҳозир биз мазкур келишувга оид янги ҳужжатлар устида ишлаяпмиз. Икки томон база қуриладиган жой ва бу базада жойлаштириладиган Россия аскарлари сони ҳақида келишиб олиши керак”, - деди Салоҳиддин Насриддинов.\nКузатувчиларга кўра, Қўшма Штатлар ва бошқа Ғарб давлатларининг диққат-эътибори Ироққа қаратилган бир пайтда, Москва қулай фурсатдан фойдаланиб, ўзининг Марказий Осиëдаги таъсирини қайта тиклашга ҳаракат қилмоқда.\nРоссия Қирғизистоннинг Кант шаҳрида ҳам янги ҳаво базасини қурмоқда. Бишкек яқинидаги ушбу базада Россия ҳарбий учқичларини ва 500 нафар аскарини жойлаштиришни режалаштирган.\nЯқинда Бишкек ва Кантда бўлиб қайтган Россия ҳаво кучлари қўмондони Владимир Михайлов Москва ҳеч қачон Қирғизистондан воз кечмаганини қайд этди:\n“Биз ҳеч вақт Қирғизистондан узоқлашганимиз йўқ. Россия бу мамлакатга қайтаяпти, деб айтиш нотўғридир. Бу масалаларни ҳал этишни даврнинг ўзи талаб қилаяпти”, - деди Владимир Михайлов.\nСовет Иттифоқи парчаланганидан кейин, Россия Марказий Осиëда, хусусан Тожикистонда ўзининг кучли мавқеини сақлаб қолди.\nҲозир Тожикистонда Россиянинг 25 мингдан ортиқ аскари бор. Бу аскарлардан бир қисми Тожикистоннинг Афғонистон билан чегарасини қўриқламоқда.\nАммо Қўшма Штатлар Афғонистонда аксил-террор кампания бошлагандан сўнг, вазият кескин даражада ўзгарди. Ўшандан буëн Марказий Осиëнинг уч мамлакати Американинг янги стратегик иттифоқдошларига айланди. Тожикистон, Қирғизистон ва Ўзбекистонда АҚШ етакчилигидаги коалиция кучлари жойлаштирилди.\nБунинг эвазига ушбу давлатлар Вашингтондан катта ҳажмда молиявий ëрдам олмоқдалар.\nАйрим кузатувчиларга кўра, Россия худди Қўшма Штатлардек Марказий Осиë давлатларига ëрдам беролмайди ва шунинг учун Москванинг минтақадаги таъсир доираси тораймоқда.\nДушанбелик таҳлилчи Қиëмиддин Сатторий, ҳозир Россия бутун Марказий Осиë минтақаси у ëқда турсин, ҳаттоки Тожикистондаги манфаатларини тўлиқ ҳимоя қилишга қодир эмаслигини гапиради:\n“Менимча, Россия Тожикистондаги ўз ҳарбий позициясини мустаҳкамлаш масаласида кечикди. Руслар буни 2001 йил 11 сентябридан олдин ўйлашлари керак эди. Америка аллқачон Марказий Осиë минтақасида ўз ҳарбий мавқени мустаҳкамлаб олди. Ўзбекистон ва Қирғизистонда Америка ҳарбий базалари ташкил қилинди”, - деди Қиëмиддин Сатторий.\nХўш, Душанбе ҳукумати Россиянинг Тожикистонда ўз мавқеини мустаҳкамлаш борасида қилаëтган уринишларига пировардида қандай муносабат билдириши мумкин? Россия матбуотида тарқатилган хабарларга қараганда, Ташқи ишлар вазири Игор Иванов Тожикистон раҳбариятини Қўшма Штатлар билан ҳамкорликни чеклашга кўндира олмаган.\nТожикистон Ташқи ишлар вазирининг ўринбосари Салоҳиддин Насриддинов бу хусусда муносабат билдиришдан бош тортди. Унга кўра, Душанбе ҳукумати Тожикистонда Россиянинг янги ҳарбий базасини ташкил қилиш тўғрисидаги 1999 йил келишувини амалга оширади, аммо қўшимча базалар қурилишига рухсат бермайди:\n“Тожикистонда Россиянинг бошқа ҳарбий базаларини ташкил қилиш ҳақида гап ҳам бўлиши мумкин эмас. Тожикистон томони бунга тайëр эмас”, - деди Салоҳиддин Насриддинов.\nКузатувчилар фикрича, Россия Тожикистондан осонликча воз кечмайди. Россия Ташқи ишлар вазири Игор Иванов яқинда Душанбе сафарини якунлагандан кейин, расмий Москва Тожикистон билан бўлган алоқаларни янада ривожлантириш учун барча имкониятлардан фойдаланишини билдирди.


Швейцария фуқаролари қонунни бузган хорижликларнинг депортация қилинишига қарши овоз беришди\nШвейцария фуқаролари референдум натижаларига кўра жиддий бўлмаган жиноятларни амалга оширган хорижликларнинг автоматик равишда депортация қилинишига қарши овоз беришди, деб хабар бермоқда Associated Press ахборот агентлиги.\nТаъкидланишича, овоз берганларнинг 59 фоизи бунга қарши чиққан. Референдумга келганлар умумий аҳолининг 62 фоизини ташкил қилган. ОАВ маълумотларига кўра, бу 1992 йилдан бери рекорд кўрсаткич ҳисобланади.\nБу масала бўйича референдум ўтказиш ташаббуси билан Швейцария халқ партияси чиқди. Кўплаб партиялар ва мамлакат ҳукумати бундай ўзгаришларнинг қабул қилинишига қарши чиқишди. Уларнинг фикрича, янги ўзгаришларнинг маъқулланиши Швейцариянинг деярли чорак аҳолисига таъсир қилган бўларди, чунки мамлакатда айнан шунча хорижлик яшайди.


Қуръон: булутлар - Islamonline.uz\nWritten by Абу Муслим Apr 21, 2017 - 703 Views\nРасм 1. Йўлдош орқали олинган булутларнинг B, C ва D ерларга тўпланиш томон ҳаракатланиши. Чизиқлар шамол йўналишларини кўрсатади\nРасм 2. Момоқалдироқли булут ҳосил бўладиган уфққа яқин тарафга парча булутларнинг силжиши\n3) Уюм ҳолатда тахланиш (тизилиш): Парча-парча булутлар бирлашаркан, катта булут орасида юқори тарафга йўналган елвизак (сквозняк) кучая боради. Булут марказига яқин бўлган елвизак кучи унинг четидаги елвизаклардан кучлироқ бўлади. Ушбу елвизаклар булут “тана”сининг вертикал равишда қад кўтаришига сабаб бўлади, шунинг учун булут уюмга ўхшаб қолади (3 расм).\nРасм 3. Момақалдироқли булут. Булут уюм ҳолида тўплангач, ундан ёмғир туша бошлайди\nМазкур вертикал ривожланиш натижасида атмосферанинг совуқроқ жойларига қадар булут чўзилиб бориб, каттароқ ҳажмга киради ҳамда сув томчилари ва дўл юзага келишига сабаб бўлади. Энди, қачонки сув томчилари ва дўлларни ушлаб туриш елвизак учун оғирлик қила бошлаганда, улар булутлардан биз билган ёмғир, дўл ва ҳоказо бўлиб туша бошлайди.\nАллоҳ Қуръонда дейдики: “Аллоҳ булутларни ҳайдашни, сўнгра уларни бирлаштиришни, сўнгра уларни устма-уст қилишини кўрмадингизми? Сўнг (булут) орасидан ёмғир чиқаётганини кўрурсиз” (Нур сураси, 43).\nОят давом этаркан, булутлар ва ёмғирни эслатиб бўлгач, дўл ва чақмоқ ҳақида сўз юритади: “(Аллоҳ) осмондан-ундаги (булутлар) тоғидан дўл ёғдириб унинг (зиёнини) ўзи хоҳлаган кишиларга етказур ва Ўзи хоҳлаган кишилардан нари кетказур. Унинг чақмоғининг ёруғлиги кўзларни кетказгудек бўлур” (Нур сураси, 43).\nМетеорологлар дўл ёғдирувчи момақалдироқли булутларнинг баландлиги 20 метрдан 30 метргача етишини аниқлаганлар. Буни эса Қуръонда “(Аллоҳ) осмондан-ундаги (булутлар) тоғидан дўл ёғдириб...” жумлалари билан келтириб қўйибди (4 расм).\nРасм 4. Ёмғирли, момақалдироқли булут\nЧақалоқнинг жинси Apr 21, 2017 - 703 Views\nИслом даъватида мўъжиза ва кароматлар Apr 21, 2017 - 703 Views\nОй мўъжизаси Apr 21, 2017 - 703 Views\nMore in this category: « Қуръон: чуқур денгизлар ва ички тўлқинлар Муқаддас Қуръондаги илмий мўъжизалар борасида олимларнинг фикрлари »


Қурилиш соҳасига инновацион технологиялар кенг жорий этилади | huquqburch.uz\nҚурилиш соҳасига инновацион технологиялар кенг жорий этилади\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев 7 январь куни қурилиш соҳсидаги ислоҳотларни янада жадаллаштириш бўйича устувор вазифаларга бағишланган йиғилиш ўтказди.\nМамлакатимизда бунёдкорлик кўлами йил сайин кенгаймоқда. Янги уй-жойлар, йирик заводлар, замонавий инфратузилма объектлари барпо этилмоқда. Табиийки, бундай катта ҳажмдаги ишларни сифатли ва ўз вақтида бажариш учун малакали қурувчилар ва лойиҳачилар, барқарор ташкилотлар керак.\nЙиғилишда қурилиш соҳасидаги муаммо ва камчиликлар кескин танқид қилинди. Масалан, мамлакатимизда 22 мингга яқин қурилиш-пудрат ташкилоти бўлиб, уларнинг аксариятида ишчилар сони ва касб малакаси тўғрисида маълумот юритилмайди.\nҲудудлардаги барча қурилишлар ягона буюртмачи хизмати ташкилотларига топшириб қўйилгани кўрсаткичларга салбий таъсир қилмоқда. Илғор хорижий тажрибада қурилиш хавфсизлиги, сифати ва натижаси назорат қилинса, бизда барча куч ва ресурслар жараённи назорат қилишга сарфланиб, сифат иккинчи ўринга тушиб қолган.\nҚурилиш, Молия, Адлия вазирликлари ва бошқа мутасадди ташкилотларга жорий йил 1 июлга қадар қурилиш корхоналари фаолиятини баҳолаш рейтингини ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди. Ушбу рейтингда ишчилар сони ва малакаси, бажарилган ишлар ҳажми, солиқ ва кредитларнинг ўз вақтида тўланиши каби мезонлар ўз аксини топади.\nШаҳарсозлик нормалари ва қоидаларини ҳамда ягона буюртмачи хизмати ташкилотлари фаолиятини такомиллаштириш зарурлиги таъкидланди.\nСоҳада ахборот технологияларидан фойдаланиш даражаси пастлиги қайд этилди. Жумладан, лойиҳаларни яратиш, экспертизадан ўтказиш, қурилишга рухсат бериш, қурилиш-пудрат ишларини назорат қилиш жараёнлари ҳалигача қоғозда бажариляпти. Инвестор ва тадбиркорлар учун қаерда нима қуриш мумкинлиги ҳақида маълумот берувчи геоинформацион тизим йўлга қўйилмаган.\nШу боис йиғилишда Қурилиш вазирлиги, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлигига тизимни тўлиқ рақамлаштириш бўйича жорий йилда амалга оширишга оид “йўл харитаси” ишлаб чиқиш вазифаси юклатилди.\nСоҳага оид таълим дастурларини юқори технологиялар ва инновацион ёндашувлар асосида янгидан ишлаб чиқиш, бўлажак кадрларни замонавий лойиҳалаш ва дастурий таъминот, хусусан, BIM (Building Information Modeling) технологиялари билан ишлашга ўргатиш лозимлиги таъкидланди.


ЎзА - Ошқовоқ палагида бодринг\nОшқовоқ палагида бодринг\n01.03.2017 14:52 Чоп этиш версияси\nОшқовоқ палагида ўсган бодрингни кўрганмисиз? Тошкент давлат аграр университети доценти Салоҳиддин Юнусов ошқовоқ пояларида бодринг етиштирди.\n– Касбим тақозоси билан деҳқонлар ва фермерлар билан тез-тез учрашиб тураман, – дейди С.Юнусов. – Улар касалликларга чидамли, серҳосил, экспортбоп навларни сўраб-суриштиришади. Албатта, деҳқон не машаққатлар билан ерга уруғ қадайди, парвариш қилади. Агар экин ҳосилга кирмасдан пояси сарғайиб, касалланса, қанчадан-қанча меҳнат чиппакка чиқади. Шунда қовоқни бодрингга пайванд қилиш ва бунда уларнинг экиш муддати ва поясининг диаметрига эътибор қаратдик. Бодринг қовоқгуллилар оиласига мансуб бир йиллик экин бўлиб, қовоқ эса нисбатан қурғоқчиликка ва касалликларга чидамли бўлганлиги туфайли уларни пайвандлаш мумкин. Бунда қовоқнинг бир қанча нав намуналари ва бодрингнинг "Ўзбекистон – 740" нави ўрганилди.\n– Ўтган йили мана шу пайвандланган бодринг кўчатидан экканмиз, – дейди Андижон вилояти Асака туманидаги «Самар агро завод» масъулияти чекланган жамияти раҳбари Баҳодир Аҳмедов. – Ростини айтсам, аввалига бу усулда бодринг етиштиришдан бироз чўчиганман. Қандай бўлар экан? Шунча меҳнатга куйиб қолмасмиканман, деган хаёлга боргандим. Аммо бир гектардан ўттиз беш тонна ҳосил олиб, ҳосилдорликдан кўзларим қувнади. Илгари оддий усулда бодринг етиштириб, гектарига йигирма, йигирма беш тонна ҳосил олардик. Баъзида пояси тез сарғайиб, касалланиши оқибатида яна ҳам кам ҳосил бўларди. Бу бодринг пояси ёзнинг иссиғига чидамли, юқори ҳосилдорлиги, мазали таъми ҳамда узоқ муддатгача яхши сақланиши билан бизга маъқул бўлди. Жорий йилда уч гектарда пайвандланган бодринг экамиз. Ҳозирданоқ кўплаб заводлар билан шартномалар имзолаганмиз.\n– Касалликларга чидамли, маҳаллий иқлим шароитига мос, серҳосил, эртапишар навларни яратиш ва ресурстежамкор етиштириш технологияларини ишлаб чиқиш олимларимиз фаолиятининг асосини ташкил этади, – дейди С.Юнусов. – Кейинги йилларда университетимиз олимлари бодрингнинг очиқ майдон учун олтита, ҳимояланган майдонда етиштириш учун тўртта янги навини яратди.\nЎзбекистонда етиштирилган мева-сабзавотлар дунёда витаминларга бойлиги билан довруғ қозонган. Австрия фермерлар ташкилоти томонидан чоп этиладиган “Bio Austria” журналида Ўзбекистон экологик тоза маҳсулотлар етиштириш борасида улкан салоҳиятга эга эканлиги алоҳида таъкидланган. Унда ушбу соҳани янада ривожлантириш учун қўшма лойиҳаларни ҳаётга татбиқ қилиш зарурлиги қайд этилиб, австриялик сармоядорларнинг эътибори Ўзбекистон агросаноат тараққиётига қаратилган.\nМамлакатимиз қишлоқ хўжалигида амалга оширилаётган ислоҳотлар самарасида озиқ-овқат экин майдонлари кенгайтирилиб, уларнинг парваришида органик, биологик ва маҳаллий ўғитлардан фойдаланилмоқда. Ҳатто қайта ишлаш, сақлаш жараёнида ҳам сунъий қўшимчалар қўшилишига йўл қўйилмайди. Бундан кўзланган асосий мақсад битта: табиий ва экологик тоза маҳсулотлар етказиб беришни кўпайтириш, тармоқнинг экспорт салоҳиятини юксалтиришдир.


≡Бугуннинг гапи 🕔10:51, 03.11.2016 ✔1419\nКОРРУПЦИЯ ЙЎҚОЛСА, ТАДБИРКОРЛИК РИВОЖЛАНАДИ\n≡Даромад манбаи 🕔10:51, 03.11.2016 ✔1123\nИшбилармон кишини ҳамма қўллаб-қувватлайди, оёққа туриб олиб, ривожланишига кўмаклашади. Бу бежиз эмас. Сабаби, ишнинг кўзини биладиган одам ўзининг ҳам, оиласининг ҳам, эл-юртнинг ҳам фаровонлигига фойда келтиради.\n≡Даромад манбаи 🕔10:50, 03.11.2016 ✔1552\nМиллий ҳунармандчилигимиз ҳақида гап кетганда, каштачиликни алоҳида эътироф этиш жоиз.\nҚУМОВУЛ ЭРТАКНАМО ШАҲАРЧАГА АЙЛАНДИ\n≡Халқ виждони 🕔10:50, 03.11.2016 ✔1557\nЎтган йили Гулбаҳор аянинг ўғли Азизжон Қумовул қишлоғи Янги ҳаёт массивидаги намунавий лойиҳалар асосида қурилган уй-жойлардан бирига эга бўлди. Онахон бундан 30-40 йил олдинги Қумовул билан ҳозиргисини солиштириб, хурсандчилигини яшира олмайди.\n≡Халқ виждони 🕔10:49, 03.11.2016 ✔1513\nҲар бир инсон учун муқаддас бир гўша борки, у оила деб аталади. Оила — қон-қариндошлар жамулжам бўладиган севимли маскан.\n≡Халқ виждони 🕔10:49, 03.11.2016 ✔1084\nКатта бир идора раҳбарининг ўғли оддий тракторчининг қизини яхши кўриб қолди. Ота-она бундан ҳайрон бўлишди. Яхшироқ ўйлаб кўришни маслаҳат беришди.\n≡Олтинчи туйғу 🕔10:48, 03.11.2016 ✔1220\n≡Китоб бу — мўъжиза 🕔10:47, 03.11.2016 ✔1447\n≡Китоб бу — мўъжиза 🕔10:46, 03.11.2016 ✔1194\n≡Китоб бу — мўъжиза 🕔10:46, 03.11.2016 ✔1218\n≡Инсон ўзинг 🕔10:46, 03.11.2016 ✔1412\nСАЙЛОВ БЮЛЛЕТЕНИ БУЗИБ ҚЎЙИЛСА, ЯНГИСИГА АЛМАШТИРИЛАДИМИ?\n≡Аниқ саволга аниқ жавоб 🕔10:45, 03.11.2016 ✔1549\nЖорий йилнинг 4 декабрь куни мамлакатимизнинг келгуси тараққиётида ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган муҳим сиёсий воқеа — Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови ўтказилади. Ватанимиз келажаги, унинг янада тараққий топиши сайловчиларнинг фаоллиги, сиёсий етуклиги ва улар қабул қиладиган қарорга боғлиқ.\n≡Аниқ саволга аниқ жавоб 🕔10:45, 03.11.2016 ✔3596\nЎз фаолиятини эндигина бошлаётган талаба-ходим ҳуқуқий маслаҳатга ҳамиша эҳтиёж сезади. Баъзида эса иш берувчилар орасида ҳам талабани ишга қабул қилиш, унинг меҳнат дафтарчасини юритиш борасида англашилмовчиликлар учрайди.\n≡Оила шифокори 🕔10:44, 03.11.2016 ✔3070\n≡Оила хуржун 🕔10:42, 03.11.2016 ✔1171\nБизникига меҳмонлар келишди. Гап орасида сўраб қолишди:


Бу йилги ғўза парваришидаги ўзгарувчан ва ҳар йилгидан бутунлай фарқ қилган мавсум ҳам охирлаб бормоқда. Таъкидлаш лозимки, ёз мавсумининг нисбатан салқинроқ келиши, ҳаво ҳарорати кундуз кунлари 33-37оС даража, кечалари 22-25оС атрофида бўлиши ғўзанинг кечаю кундуз авж олиб ўсиши ва ривожланишига имкон берди. Шунингдек, ҳар йилгидан ҳам кўпроқ биостимуляторларга эътибор берилди, баъзи жойларда сув танқислиги сезилса-да, булар ҳаммаси ғўзанинг мақбул ўсиб, ривожланишини жадаллаштирди. Яъни, сувни ортиқча бермаслик, биостимуляторларни мақбул муддат ва меъёрларда қўллаш, қатор ораларини ишлаш, ғўзани енгил суғориш ҳамда зарарли ҳашаротларга қарши мажмуий кураш олиб бориш, чилпишни ҳар йилгидан эртароқ ўтказиш ўз самарасини кўрсатмоқда.\nБугунги кунда – июль ойининг ўрталарида ғўза далаларида ўртача 2-3 донадан 5-7 донагача кўсаклар шаклланди. Лекин, шунга қарамасдан, пахта ҳосилида август ойида бажариладиган тадбирларнинг аҳамияти ниҳоятда муҳим. Бу борада доим айтиб келинган. Негаки, шу ойда ҳосилга ҳосил қўшиш ёки уни йўқотиш мумкин.\nЧунки ғўза агротехникаси август ойида ҳам илмий тавсияларга мувофиқ бажарилса, ривожи янада тезлашиб, кўсакларга кўсаклар қўшилади, вазни ҳам ошади, эртаги бўлиб пишиб етилади, толаси ҳам пишиқ бўлади, чигити ҳам тўлиқ етилади. Демак, бу ойда ҳам барча пахтакорларнинг ўрни далада бўлиши, айниқса, сувчи, механизатор, энтомолог-агрономлар ўз ишига ўта жиддий ёндашмоғи керак. Ғўзани энди қондириб суғориш мумкин, бироқ, шу билан бирга, ортиқча суғориш туфайли тупроқдаги намликнинг юқори бўлиши эвазига пастки яруслардаги кўсакларда чириш ва қора шира тушиши мумкин. Ерни оби-тобида культивация қилиш, бунда культивацияни ҳар бир ишчи органларининг сирт тарафи яхшилаб, силлиқ қилиб ўралган, ғилдираклар олди суйри қилиб ҳимояланган, ғилдиракларига шитлар ўрнатилган ҳолда олиб бориш шарт. Бу тадбир тавсияга асосан олиб борилмаса, ғўза шохлари ва ҳосил элементларига зарар етказилади, натижада ҳосилдорлик камаяди. Мазкур жараёнда механизатор тажрибали бўлиши, тракторнинг бир маромда юриши талаб этилади.\nОҳирги культивацияга алоҳида эътибор бериш лозим, бу культивация асосан 90 ва 76 см қатор орасига экилган майдонларда ва кечки экилган майдонларда ўтказилади, 60 см қатор орасига экилган майдонларда эса ғўза туташгандан сўнг культивация ўтказиш кўсакларнинг тўкилишига олиб келади. Қўшқатор қилиб экилган майдонлардаги ғўза шохлари бир-бири билан туташгандан сўнг, культивация ўтказилмайди, ўтказилса, ҳосилга салбий таъсир кўрсатади.\nҚатор орасини юзароқ юмшатиш пахта териш машиналарининг текис ишлашини таъминлайди ва ҳосил ерга тўкилишининг олдини олади.\nҒўзани унда учрайдиган зарарли ҳашаротлар – кўсак қурти, ўргимчаккана, ғўза қандаласи, қора шира хуружидан ҳимоя қилиш, вилт ва бошқа ҳавфли касалликларга қарши чоралар кўриш талаб этилади.\nБу йилги табиий иқлим шароитида баъзи ерларда ғўза чигити қайтадан экилгани учун бундай жойларда ҳали ғўза ривожи кечки. Бундай далаларда ғўзанинг ўсиш ва ривожланишини жадаллаштириш учун биостимуляторлар: ғўзанинг ҳосил тугиш-кўсаклаш даврида Узгуми 0,4 л/га ёки Байкал ЭМ 1 3,5 л/га, ретардантлар ғўзада 11-12 ҳосил шохи шаклланганда Энтожеан 90-100 г/га ишлов бериш ҳамда кўсаклар очилишини тезлаштириш учун август ойи охирлари ва сентябрь ойи бошларида ғўза тупига кўсаклари 30-40% очилганда таркибида этефон бўлган Далрост 2,0-2,5 л/га, Узпреп 1,8-2,0 л/га, Фон 1,5-2,0 л/га каби препаратлар қўлланилиши ғўза ривожини 10-15 кунга жадаллаштириб, пишиб етилишини тезлаштириб, юқори ва сифатли ҳосил етиштириш имконини беради. Бу йил ушбу технологияни қўллаш лозим бўлган далаларни деярли барча вилоятларда учратиш мумкин.\nАвгустда бажариладиган юмушларнинг яна бири, бегона ўтларни ўтоқ қилишдир. Ушбу ойда кеч ёзги муддатда ўсиб чиқадиган бегона ўтлар: шўра, итузум, қўйпечак, ғумай ва бошқалар жуда тез ўсиб, ғўзадан тепага чиқиб кетади ва ҳашаротларни ўзига жалб этиш билан бирга, турли зарарли микроорганизмлар кўпайишига қулай шароит яратиб беради ва пастки ярусдаги кўсакларнинг чиришига, макроспариоз ва бошқа чириш касалликлари кўпайишига олиб келади. Кўсаклар пишиб етилишини кечиктириб, терим суръати ва ҳосил сифатини пасайтиради. Шу сабабли, барча далаларнинг бегона ўтлардан тозаланишига жиддий эътибор қаратиш лозим. Айниқса, бу борада машинада терим ўтказиладиган далаларга алоҳида эътибор бериш, бегона ўтлар кўпайиб кетмаслигининг олдини олиш лозим. Бунда ғўза баргларини тўктириш учун дефолиация қилиш даврида бегона ўтларга қарши гербицидларни ҳам қўшиб сепилса, уларнинг сонини, айниқса, қўйпечак ва бошқа дефолиация сифатига салбий таъсир кўрсатадиган бегона ўтлардан далалар бутунлай тозаланиб, машина теримига қулай шароит яратилади.\nБу ойда ғўзанинг сувга бўлган талаби энг юқори даражада бўлади ва суғориш сувларидан самарали фойдаланиш муҳим аҳамият касб этади. Шунингдек, далада намликни узоқроқ сақлаш, суғоришлар оралиғини узайтириш, кўсакларни тезроқ тўлиштириш ва янги кўсакларни кўпроқ пайдо қилиш ҳам суғориш сифатига боғлиқ бўлади.\nТаъкидлаш лозимки, бу ойда ғўзани жуда чанқатиб ёки ўта кўллатиб ҳам суғориш керак эмас. Чунки ҳар икки ҳолатда ҳам ҳосил элементлари ва тугунчалари тўкилиб кетади ва ғўзанинг вегетатив биомассаси ортиб, сербарг бўлиб қолади, натижада, кўсаклар пўсти қалинлашиб, очилиши кечикиб кетади.\nЭнг муҳими, тунги суғориш яхши самара беради, шунда ғўза қониб сув ичади, лекин кечалари суғорилаётган далалар назоратсиз қолмаслиги керак ва сувнинг ҳар бир томчисидан тежаб-тергаб фойдаланишга эришиш лозим.\nНотўғри суғоришда далада қандай ҳолат юз беришини яна бир таъкидлаб ўтамиз. Масалан, ғўза жуда чанқатиб қўйилса, гул ва тугунчаларини тўкади, кўсаклари кичраяди, толаси етилмайди, чигити пуч бўлади ва 40-50% ҳосил йўқотилади. Агар ғўза жуда кўллатиб, узоқ вақт эзиб суғорилса, бўйига тез ўсиб, бачкилайди ва ғовлаб кетади ҳамда деярли барча ҳосилини тўкиб юборади.\nБу даврда ғўзани гектарига 900-1100, кўсаклари пишиб очилиш даврида 700-800 куб/метр сув билан суғориш тавсия этилади.\nАвгуст ойида кўсак қурти, ўргимчаккана, ғўза қандаласи, қора шира каби зараркунандалар кўпаяди. Шу сабабали, зарарли ҳашаротларга қарши курашни янада кучайтириш зарур. Чунки озгина эътиборсизлик туфайли тўпланган ҳосилнинг 30-40 фоизи йўқотилиши мумкин.\nЗараркунандаларга қарши курашишда биологик кураш усулидан Ўсимликларни ҳимоя қилиш илмий-тадқиқот институти олимлари тавсиялари асосида фойдаланиш ижобий натижа беради. Агар ҳашаротлар сони иқтисодий зарар етказиш мезонидан ортиб кетса, тавсия этилган кимёвий препаратларни қўллаш лозим.\nКўсак қурти тухуми ва ёш қуртлари мавжуд майдонларда аввал гектарига 1-2 граммдан трихограмма тарқатилади, сўнгра 3-4 кун оралатиб уч маротаба (биринчиси 1:10, иккинчиси 1:5 ва учинчиси 1:10 нисбатда) 1000-2000 донадан бракон энтомофаги учирилиши тавсия этилади. Бу йилги шароитда ўргимчаккана тарқалган ерларда акарицидлар билан тизимли ишлов берилиши уларни тезда бартараф этади.\nАйниқса, ғўза агротехникасида август ойидаги бепарволик фақат зарар келтиради. Шу сабабли ҳосил тақдири ҳал бўлаётган шу кунларда бундай ҳолатларга мутлақо йўл қўйиб бўлмайди.\nҒўзани август ойида парваришлашда юқоридаги ҳар бир агротехник тадбир ўз вақтида ва сифатли ўтказилса, ғўзанинг ривожи янада жадалашиб, ҳосилига ҳосил қўшилади. Бу ишлар соҳа мутахассисларидан, пахтачилик кластерлари ва фермер хўжалиги раҳбарларидан, сувчию механизаторлардан алоҳида масъулият, ташаббускорлик ва фидойиликни талаб этади. Негаки, пахтачиликда доимий эътибор, уюшқоқлик ва бирдамлик ўта муҳимдир.\nШухрат Абдуалимов, қ.х.ф.д., профессор,\nФеруза Ҳасанова, қ/х.ф.н., профессор,\nПахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари


ДЕҲҚОН ҚАЧОН ТИН ОЛАДИ? | АгроОлам.Uz\nБош саҳифа Янгиликлар ДЕҲҚОН ҚАЧОН ТИН ОЛАДИ?\nДЕҲҚОН ҚАЧОН ТИН ОЛАДИ?\n«Бу йил кўчатларнинг донасини 10 мингдан 15 минг сўмгача сотдик».\nТадбиркорлик ва деҳқончилик қилиб, боғ яратиб, эл дастурхонини тўкис килаётган юртдошларимиз кўпаймоқда. Натижада бозор расталари неъматларга сероб бўлиб, нархлар барқарорлашмоқда, янги иш ўринлари яратилмоқда.\n— Кўчат етиштириш билан шуғулланаётганимга 30 йилдан ошиб қолди, — дейди зангиоталик кўчат етиштирувчи фермер Абдураззоқ РИХСИЕВ. — Бу иш билан оилавий шуғулланамиз. Фаолиятимда соҳани яхши тушунганим катта ёрдам беряпти.\nДарвоқе, Абдураззоқ ака бир пайтлар боғдорчилик фанидан талабаларга дарс берган. Олий маълумотли агроном фермер хўжалигига асос солиб, кўчат етиштириш билан шуғулланмоқда. Бундан ташқари, 2,5 гектар олмали боғи бор.\n— Ҳозир кўчатхонамизда қанақа мева бўлса, ҳаммасининг кўчатидан етиштиряпмиз, — дейди у. — Қарийб, 100 минг туп кўчатимиз бор. Бу йил кўчат сотишдан ҳам тузуккина даромад қилдик. Уларнинг донасини 10 мингдан 15 минг сўмгача харидорларга, боғ яратмоқчи бўлганларга сотдик. Янаги йил учун ҳам янги кўчатлар тайёрлаяпмиз. Олмали боғимизда ҳам ҳосил яхши бўлди. Бу йилги сув тақчиллигига қарамай, гектарига ўртача 35-40 тоннагача ҳосил олдик. Ҳозирча экспорт билан шуғулланганимиз йўқ. Олма ҳосили айни дамда музлатгичда сақлашга қўйилган. Хуллас, қилган меҳнатимизга яраша даромад оляпмиз.\n— Айни дамда қандай юмушлар билан бандсиз?\n— Боғдаги дарахтларни буташ ишларини бошлаб юборганмиз. Кейинги йили кўчатларни пайванд қилишга тайёргарлик жараёни кетяпти. Кузда боғда қандай агротехник тадбирлар ўтказилиши лозим бўлса, шу юмушларни амалга оширяпмиз.\nБоғу далада ҳалиям иш кўп. Аслида боғбон ёки деҳқонда қачон далага қор тушса ёки ёмғир ёғиб, ҳаммаёқ лой бўлиб, даласи, боғига кира олмай қолсагина тиним бўлади. Ана шундай пайтларда янги-янги ғоялар ҳақида ўйлайман. Масалан, боғдорчилик, устоз-шогирд анъаналари борасида бир ғоям бор. Бир келсангиз, ўтириб, бафуржа гаплашардик, ғоянинг моҳиятини тушунтириб берардим, ёзиб олардингиз. Ўзимни устоз, деб билмайман-у бироқ бунга қизиққанлар келиб, боғдорчиликни ўрганиб кетишяпти.\nСуҳбат давомида Абдураззоқ ака «Доимо ҳаракат қилганга, ҳамиша даромад келади. Иссиққина уйда бекор ётгандан ғимирлаб турган минг чандон яхшироқ», дея бот-бот такрорлади.


9 май куни Москвада қор ёғиши мумкин\n17:27 / 06.05.2017\n8-9 май кунлари Марказий Россия минтақаларида ҳаво кескин совиб, совуқ шамол эсиши ва ёмғир ёғиши, айрим жойларда қорга айланиши мумкин. Россия Гидрометеомаркази шундай хабар тарқатди.\nФаол циклон таъсирида Россия Марказий федерал округига нам ва совуқ ҳаво оқими кириб келади. 8 май куни кундузи ва 9 май кечаси Твер, Смоленск, Калуга, Тула, Рязань, Москва, Владимир, Иванов вилоятларида ҳамда Ярослав вилояти жанубий ҳудудларида кучли ёмғир ёғади. Айрим жойларда қорга айланади. Шу билан бирга, синоптиклар 10-20 см қалинликдаги вақтинчалик қор қоплаши эҳтимолини ҳам рад этишмаяпти.\nБундан ташқари, Марказий федерал округ шимолида ҳаво ҳарорати тунги вақтда нолдан пастга тушади, шу сабабли йўллар сирпанчиққа айланиши мумкин. аксар вилоятларда шамол тезлиги сониясига 15-20 метрни ташкил этади.\nМарказ хабарига кўра, 1945 йил 9 май куни ҳам Москвада совуқ бўлган. Ўшанда, ҳаво ҳарорати 7,6 даража бўлиб, ёмғир ёққан.\nРоссия Москва об-ҳаво 9 май


Тошкентда ука қариндошларининг кўз ўнгида акасини ўлдирди. Нега? - XABAR.INFO\nОилали, 5 нафар фарзанднинг отаси бўлган Абдуворис Мўминов (исм-фамилиялар ўзгартирилган) кечга қадар ўзи яшаб келаётган Олмазор туманидаги уй олдида кўп миқдорда спиртли ичимлик истеъмол қилади. “Кўза кунда эмас, кунида синади”, деганларидек А.Мўминов бу зарарли одатининг бадалини жондан азиз жигари билан тўлади… Бу ҳақда Тошкент шаҳар судининг жамоатчилик ва ОАВ билан ҳамкорлик бўйича бош консультанти Садоқат Аллаберганова хабар қилди, деб ёзади «Даракчи».\nСоат тахминан 22:30 ларда акасининг уйига чиқиб, жияни билан жанжаллашганида, жанжал меҳмонлар ва бошқа қариндошларнинг ҳаракатлари билан бартараф қилинади. А.Мўминов ҳамда унинг оила аъзолари кўчага чиқариб юборилиб, ҳовли дарвозаси ичкаридан қулфлаб қўйилган.\nСўнг, А.Мўминов ўзини ҳақоратланган ва камситилган деб ҳисоблаб, бунинг учун акаси ва жиянини қасддан ўлдириш йўли билан ўч олишни мақсад қилади. Машинасида олиб юрган пичоқ билан қуролланиб, орқа томонда жойлашган гараж эшиги орқали акасининг ҳовлисига қайтиб киради. Меҳмонлар билан ўтирган жиянини олдига чақириб, яқинлашганида, ўта шафқатсизлик билан яқин қариндошларининг кўз ўнгида қўлидаги пичоқ билан унга бир неча бор кетма-кет тан жароҳатлари етказади.\nУшбу ҳолатни кўрган акасининг ўғли югуриб келиб, уни тинчлантириш ва жиноий ҳаракатларини олдини олишга уринган вақтда судланувчи уни ҳам қасддан ўлдириш мақсадида унинг кўкрак қафаси орқа қисмига қўлидаги пичоқ билан уриб, тан жароҳати етказган. Икки нафар жабрланувчига ўз вақтида малакали тиббий муолажалар кўрсатилгани натижасида, уларнинг ҳаётлари сақлаб қолинган.\nШунингдек, судланувчи жиноий ҳаракатларини давом эттириб, икки нафар қариндошини такроран қасддан ўлдириш мақсадида уларга пичоқ билан тан жароҳатлар етказаётганини кўрган акаси унинг жиноий ҳаракатларини тўхтатиб, ўғли ва жиянининг ҳаётларини сақлаб қолиш учун олдига боради. Судланувчи акасини қасддан ўлдириш мақсадида, яқин қариндошларининг кўз ўнгида унинг ҳаёти учун хавфли бўлган органларига қўлидаги пичоқ билан уриб, тан жароҳати етказган ва олинган тан жароҳатлар натижасида акаси вафот этган.\n“ЎЗИМНИ ЙЎҚОТИБ ҚЎЙДИМ”\nСудда судланувчи жиноий ҳаракатларига қисман иқрор бўлди…\n— Уйда жами 17 нафар шахс яшайди. Мен яшаб келаётган уйдан 10-20 метр узоқликда акам оила аъзолари билан яшайди. Акам қизининг туғилган кунини нишонлашни бошладик. Уйидан 10-15 метр узоқликдаги анҳор олдида стол ва стул қўйиб, поччам билан ароқ ичиб ўтирдик. Кечки пайт поччам ва опам акамнинг уйига ухлаш учун чиқиб кетишди. Ўзим эса фарзандларим билан ҳовлида гаплашиб ўтирдик. Орадан 15 дақиқа ўтиб акамнинг уйида уруш-жанжал овозини эшитиб, югуриб чиқдим. Шунда жияним опамни ураётганини кўриб, уларни ажратганимда жияним мени турли сўзлар билан сўкиб, уриб кетди. Сўнг акам ўртага аралашиб ажратди. Сўнг рафиқам, қизларим билан ўз уйимга чиқиб кетдим. Уйга чиққанимиздан кейин 102 рақамига қўнғироқ қилдим. Икки нафар ички ишлар ходимлари келиб, турмуш ўртоғим ва опамдан ҳолатни сўраб, уйимдан чиқиб кетишди.\nОрадан оз вақт ўтиб, ҳожатхонага чиққанимда жияним ва акам мени сўкаётганини эшитиб, уларнинг уйига бордим. “Нега сўкаяпсизлар?” деб сўрадим. Шунда мени тўсатдан уриб кетишди. Жияним велосипед занжири, акам қўли билан, унинг ўғли труба, яна бир ўғли қўлида ёғоч, бошқаси лопатка ва яна бири қандайдир қаттиқ жисм билан ура кетишди. Уйнинг гаражига қараб қочдим, кетимдан беш киши келишди. Гаражда турган машинадан “Чуст” пичоғини уларни қўрқитиш мақсадида олдим. Ҳамма мени ураётган вақтда қўлимдаги пичоқ билан қўрқитиш мақсадида “қоч” деб ҳаммага гапирган ҳолда бир неча маротаба пичоқни ўнгга-чапга ўйнатдим. Шу вақтда пичоқ жиянларим ва акамга кириб кетган бўлиши мумкин. Қўлимдаги пичоқ билан кўчага қараб югуриб кетдим. Овқатланиш шаҳобчасига етмасдан пичоқни кўчага ташлаб кетдим. Ўзимни ҳимоя қилиш учун пичоқни ўнгга-чапга ўйнатдим, кимгадир кириб кетганига эътибор қилолмадим. Сабаби ҳамма мени ураётганди, ўзимни йўқотиб қўйдим. Агар пичоқни олиб ўзимни ҳимоя қилмаганимда акам ва бошқалар уриб ташлаган бўларди. Пичоқ билан бирор кишига тан жароҳати етказиш мақсадим бўлмаган. Акам билан доим яхши муносабатда бўлиб, бирор маротаба ҳам жанжаллашмаганмиз. Акам ва жиянларимни ўлдириш мақсадим бўлмаган. Барча ҳолат кутилмаганда юз бергани сабабли содир қилган ҳаракатларимни тўлиқ англай олмаганман. Акамнинг оиласи ва жиянларимдан кечирим сўрайман. Рафиқам ва беш нафар фарзандим менинг қарамоғимда. Қилмишимдан чин кўнгилдан пушаймонман.\nЗоир КАМОЛОВ, Тошкент шаҳар суди судьяси:\n— Судланувчи ЖКнинг 25, 97-моддаси 2-қисми “а, ж” бандлари, 97-моддаси 2-қисми “ж, р” бандларида назарда тутилган жиноятларни содир қилганликда айбли деб топилди.\nЖКнинг 59-моддаси тартибида тайинланган жазоларни қисман қўшиш йўли билан судланувчига узил-кесил 17 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.\nТошкентда тадбиркор 805 000 доллар пулидан айрилди. Нега?\nБоғотлик эркак аввал сотувчини, кейин қариндошини…\nОЛДИНГИ СAХИФAЖо Байден Дональд Трампнинг энг йирик лойиҳаларидан бирини тўхтатди\nКЕЙИНГИ СAХИФA«Севимли» телеканали муаллифлик ҳуқуқини бузди. Телеканал масъули жавобгарликка тортилди!