жүктеу/скачать 354.52 Kb.\nөлшемі 354.52 Kb.\nДомен номлар тўғрисидаги ахборотларга ўзгартириш киритиш\nДомен номларини нг рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш\n«UZ» ЗОНАСИДАГИ ДОМЕНЛАРНИ МАЪМУРИЙ БОШҚАРИШ ТАРТИБИ ТЎҒРИСИДА НИЗОМ\nЖорий этиш санаси ________________\n«UZ» зонасида доменларни маъмурий бошқариш тартиби тўғрисидаги Низом (бундай буён - Низом) Ўзбекистон Республикасининг юқори даражадаги «UZ» миллий домен зонасида домен номларини рўйхатга олиш, ваколат бериш ва бекор қилишни ҳамда «UZ» домени зонасидаги иккинчи даражали доменлар бошқарувига қўйиладиган талабларни белгилайди ва Интернет тармоғи миллий доменидаги иккинчи даражали домен номларини сақлаб туриш, рўйхатга олиш бўйича муносабатларда иштирок этувчи шахсларнинг ўзаро муносабатини тартибга солади.\nНизом Ўзбекистон Республикасининг амалдаги қонун ва меъёрий ҳужжатларига ҳамда 2002 йил 7 ноябрдаги компьютерлаштириш ва ахборот-коммуникация технологияларини ривожлантириш бўйича Мувофиқлаштирувчи кенгаш тасдиқлаган 3-сонли қарор баённомасига, давлат бошқаруви ва ҳокимият органлари сайтларини яратиш ва қўллаб - қувватлаш бўйича асосий талабларга мувофиқ ишлаб чиқилган.\nУшбу Низом талаблари «UZ» домени зонасидаги домен номларини рўйхатдан ўтказиш, бошқариш бўйича фаолият кўрсатувчи юридик ва жисмоний шахслар учун мажбурийдир.\nУшбу Низомда қуйидаги атамалар тегишли таърифлар билан қўлланган:\nдомен: Интернет тармоғининг иерархик номларининг жойлашган соҳаси бўлиб, ноёб домен номи билан белгиланади ва унга домен номлари серверлар йиғиндиси (Domain Name System – DNS) томонидан хизмат кўрсатилади ҳамда уни домен маъмурий бошқарувчиси марказлашган ҳолда бошқаради. Ҳар бир қайд этилган домен номи учун ягона маъмурий бошқарувчи белгиланган.\n2.2 номларнинг домен тизими (Domain Name System – DNS): Домен номлари ва IP - манзилларнинг мос келиши тўғрисидаги ахборотларни ўз ичига олувчи тақсимланган маълумотлар тўплами.\n2.3 реестр: Рўйхатга олинган домен номлари, доменнинг Маъмурий бошқарувчилари ва доменларни рўйхатга олиш учун зарур бўлган бошқа ахборотларни ўз ичига олувчи «UZ» доменининг марказий маълумотлар тўплами.\n2.4 негиз сервер (Root server): DNS негизи тўғрисидаги ахборотларни ўз ичига олган номлар серверлари.\n2.5 домен маъмурий бошқарувчиси: Домен номини ўз номига рўйхатдан ўтказган юридик ёкиёжисмоний шахс.\n2.6 рўйхатга олувчи: Домен номларини рўйхатга олиш бўйича хизмат кўрсатувчи ва рўйхатга олиш учун зарур бўлган ахборотни реестрга узатишни таъминловчи юридик шахс.\n2.7 талабгор: Рўйхатга олувчига ўз домен номини рўйхатга олишини сўраб талабнома билан мурожаат қилувчи юридик ёки жисмоний шахс.\n2.8 буюртма: Рўйхатга олувчи томонидан белгиланган шаклда, домен номини рўйхатга олиш (рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш)учун ёки аввал тақдим этилган ахборотларни ўзгартирувчи барча ахборотларни ўз ичига олган Талабгорнинг Рўйхатга олувчига берган мурожаатномаси.\n2.9 домен номини рўйхатга олиш: Домен номи ва унинг Маъмурий бошқарувчиси тўғрисидаги ахборотларни Талабгорнинг талабномаси асосида Рўйхатга олувчи томонидан Реестрга киритилиши.\n2.10 рўйхатга олинганликни бекор қилиш (домен номини озод қилиш): Домен номи ва унинг Маъмурий бошқарувчиси тўғрисидаги ахборотларни Реестрдан чиқариб ташлаш.\n2.11 доменга ваколат бериш: Доменнинг Интернет тармоғида фаолият кўрсатишини таъминловчи «UZ» доменининг DNS негиз серверларидаги унга тегишли домен номлари (DNS) серверларида ва домен номлар тўғрисидаги ахборотни жойлаштириш ва сақлаш.\n2.12 имтиёзли давр: Домен номини рўйхатга олиш (рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш) бўйича хизматлар ҳақини Рўйхатга олувчига тўлаш учун домен Маъмурий бошқарувчисига берилган вақт.\n2.13 web - сервер: Сервернинг дастурий таъминоти билан таъминланган ва Интернет мижозларидан талабларни олиш, ишлов бериш ва бажариш учун мўлжалланган компьютер.\n2.14 «whois» тизими: Фойдаланувчилар ва доменлар, тармоқлар, хостлар каби бошқа Интернет объектлари тўғрисидаги ахборотни олиш учун ахборотлар базасига сўровнома юбориш имкониятини яратувчи Интернет дастури.\n3. Умумий талаблар ва шартлар\n3.1 ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers - ном ва рақамларни бериш бўйича Интернет Корпорацияси) халқаро мувофиқлаштирувчи ташкилот томонидан белгиланган тартибларга мувофиқ «UZ» домени бошқарувини таъминлашга юқори даражадаги «UZ» миллий домени Маъмурий бошқарувчиси (бундан буён «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси) жавобгар.\nРўйхатга олувчи домен номларни рўйхатга олиш бўйича ўз фаолиятини «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси билан Рўйхатга олувчи ўртасида тузилган шартнома асосида амалга оширади.\nХизмат кўрсатишга талабномалар мавжуд бўлган ва ушбу Низомнинг барча зарурий талаблари бажарилган ҳолда, Рўйхатга олувчи томонидан Талабгорга шартнома асосида домен номларини рўйхатга олиш бўйича хизматлар тақдим этилади.\nДомен номларини рўйхатга олиш тўғрисидаги шартнома шартлари барча Талабгорлар учун бир хилда белгиланади.\nДомен ва унинг Маъмурий бошқарувчиси тўғрисидаги ахборот Реестрга киритилган пайтдан бошлаб, «UZ» домени зонасида рўйхатга олиш бўйича хизматлар кўрсатилган ҳисобланади.\nРеестрдаги домен номлари тўғрисидаги ахборотлардан фақат домен номлари тизимининг тегишлича фаолият кўрсатишини таъминлаш мақсадидагина фойдаланиш мумкин.\nШартнома бўйича Рўйхатга олувчи тарафида бўлган Талабгор домен номларини рўйхатга олиш бўйича хизмат кўрсатиш учун домен Маъмурий бошқарувчиси мавқеига эга бўлади.\nДомен Маъмурий бошқарувчиси домен номидан фойдаланиш тартибини белгилайди ва домен фаолиятини ташкилий ва техник жиҳатдан қўллаб - қувватлашни амалга оширади.\nРўйхатга олинган домен номлари Маъмурий бошқарувчиларнинг шахсий мулки ҳисобланмайди, яъни доменлар сотилмайди ва сотиб олинмайди.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчисининг розилигисиз Маъмурий бошқарувчи ўз доменини бошқариш ҳуқуқини бошқа шахсга беришига йўл қўйилмайди.\n4.1 Домен домен номи билан айнан бир хиллаштирилади.\nДомен номи биттадан ортиқ бўлган рамздан ташкил топиши, лотин алифбоси ҳарфлари ёки рақамлар билан бошланиши ҳамда тамомланиши керак. Оралиқ рамзлар ҳам лотин алифбоси ҳарфлари, рақамлар ёки дефисдан иборат бўлиши мумкин. Барча даражадаги доменлар охирига «UZ» қўшимчаси қўшилади.\nДомен номлар қатори махсус домен номларига мансуб бўлиб, уларни рўйхатга олиш ва маъмурий бошқариш алоқа ва ахборотлаштириш соҳасидаги махсус ваколатли орган томонидан белгиланган алоҳида қоидалар бўйича амалга оширилади. Махсус домен номлари Рўйхати ушбу Низомнинг А иловасида келтирилган.\nЖуғрофий номлар ва кенг тарқалган сўзлар асосида ташкил топган жуғрофий домен номлари очиқ фойдаланишда бўлган (public) домен каби рўйхатга олиниши мумкин.\nОчиқ фойдаланишдаги доменларни рўйхатга олиш ва маъмурий бошқариш тартиби алоқа ва ахборотлаштириш соҳасидаги махсус ваколатли орган билан келишув бўйича «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси томонидан белгиланган Намунавий қоида асосида амалга оширилади. Очиқ фойдаланишдаги учинчи даражадали домен номларини Рўйхатга олиш ва бошқариш бўйича шартлар рўйхатга олиш учун мурожаат қилган барча шахсларга бир хилда белгиланади.\n«UZ» зонасидаги доменларни рўйхатдан ўтказиш учун талабнома бериш\n5.1 Мурожаат қилган ҳар қандай юридик ёки жисмоний шахс томонидан берилган талабномага кўра Домен номи рўйхатга олиниши мумкин.\n5.2 Талабгор домен номни мустақил равишда танлайди ва учинчи шахсларнинг домен номни танлаши ва ундан фойдаланиши билан боғлиқ ҳуқуқларинин эҳтимол тутилган бузилишлари учун жавобгар ҳисобланади ва бундай бузилишлар оқибатида зиён кўриши мумкин.\n«UZ» домени зонасида домен номларини рўйхатга олиш учун талабнома Рўйхатга олувчига Рўйхатга олувчининг web-серверидан фойдаланган ҳолда электрон хат(e-mail) ёки ёзма сўровнома кўринишида жўнатилиши лозим. «UZ» зонасида домен номини рўйхатга олиш учун талабнома шакли ушбу Низомнинг Б иловасида келтирилган.\nТалабгор ўз талабномасида тўлиқ ва аниқ ахборотларни маълум қилиши шарт. Талабномада ишончсиз ахборотнинг мавжудлиги рўйхатга олишни рад этиш учун асос бўлиб ҳисобланади. Руйхатга олувчи талабномани текширишда Талабгордан тақдим этилаётган маълумотларнинг ишончлилигини тасдиқловчи далилларни сўрашга ҳақлидир.\nТалабномаларга Рўйхатга олувчи томонидан қабул қилиниш тартибида ишлов берилади.\nРўйхатга олувчи рўйхатга олиш ёки рўйхатга олишни рад этиш тўғрисидаги қарорни, талабгорга талабнома қабул қилинган вақтдан бошлаб, етти иш кунидан кечиктирмай маълум қилиши шарт. Домен номини рўйхатга олиш имкониятининг ушбу Низомда кўзда тутилган асослари бўйича шубҳа туғилганида, Рўйхатга олувчи талабномага ишлов беришни 15 кунгача тўхтатиб қўйиш ҳуқуқига эга. Бу муддат тугагач, Рўйхатга олувчи доменни рўйхатга олиши шарт ёки сабаби изоҳланган раддия бериши керак.\n5.6 Домен номини рўйхатга олиш қуйидаги ҳолларда рад этилиши мумкин, агар:\nдомен номи мазкур Низомнинг А иловасига мувофиқ махсус домен номлари рўйхатига кирса;\nдомен номи Реестрда мавжуд ва рўйхатга олинган бўлса;\nжамият манфаатларига, инсонпарварлик ва одоб-ахлоқ тамойилларига зид (жумладан, инсон қадр-қиммати ёҳуд диний эътиқодини ҳақоратловчи, беадаб сўзлар, одамийликка қарши чақириқ) сўзлар домен номи сифатида олинса;\nдоменни рўйхатга олиш учун берилган талабнома мазкур Низом талабларига мос келмаса.\n5.7 Мазкур Низомда кўзда тутилмаган асослар бўйича рўйхатга олишни рад этишга йўл қўйилмайди.\n«UZ» зонасидаги доменларни рўйхатга олиш\n6.1 Талабгорнинг талабномаси бўйича ва Рўйхатга олувчи томонидан рўйхатга олишни рад этишга асос йўқлиги аниқланганидан сўнг, ушбу Низомга мувофиқ рўйхатга олувчи ёзма шаклда тузилган шартнома асосида домен номини рўйхатга олади.\n6.2 Домен номи, унинг тўғрисидаги ахборот Реестрга ҳамда домен номи тўғрисидаги ахборот «whois» сервисига киритилган пайтдан бошлаб, рўйхатга олинган деб ҳисобланади.\n6.3 Рўйхатга олувчи ахборотларни Реестрга Талабгорнинг талабномаси ва Б иловага мувофиқ Рўйхатга олувчи томонидан тўлдирилган «UZ» зонасидаги домен номини рўйхатга олиш учун берилган талабнома шакли асосида киритади.\n6.4 Рўйхатга олувчи домен номлари тўғрисидаги ҳар қандай шахс томонидан олиш учун мўлжалланган ахборотларни ушбу Низом В иловасига мувофиқ «whois» сервиси базасига киритади. Бунда «whois» сервиси ёрдамида тушунарли бўладиган домен номи тўғрисидаги ахборотлар ҳажми қуйидагиларни ўз ичига олади:\nмаъмурий бошқарувчининг тўлиқ номи (исми);\nмаъмурий бошқарувчи билан алоқа боғлаш учун электрон почта манзили;\nдомен номлар тўғрисидаги ахборотни Реестрга узатишни амалга оширадиган Рўйхатга олувчи ҳақидаги маълумот;\nномлар ва мазкур доменга хизмат кўрсатувчи DNS серверларининг IP манзиллари, шунингдек DNSда фойдаланиладиган бошқа техник ахборот;\nмаъмурий бошқарувчининг юридик манзили ва мурожаат учун телефон рақамлари.\nМаъмурий бошқарувчи билан Рўйхатга олувчи келишган ҳолда домен номи ва домен Маъмурий бошқарувчиси ҳақидаги қисқача қўшимча ахборотлар ҳам киритилиши мумкин.\n6.5 Агар Маъмурий бошқарувчи ва Рўйхатга олувчи ўртасидаги шартномада бошқа нарса кўзда тутилмаган бўлса, домен номи ва унинг Маъмурий бошқарувчиси ҳақидаги бошқа ҳар қандай маълумотлар махфий ҳисобланади.\nДомен рўйхатга олинганидан кейин, Маъмурий бошқарувчига доменнинг рўйхатга олинганлигига ҳақ тўлаш учун имтиёзли давр берилади. Имтиёзли давр мобайнида домен номини рўйхатга олиш учун хизмат ҳақи тўланмаса, домен номи «whois» сервисидан чиқарилади ва у бошқасини рўйхатдан ўтказиш учун бўш деб ҳисобланади. Имтиёзли давр Рўйхатга олувчи томонидан белгиланади ва уч ойдан ошмаслиги керак.\nНизомга мувофиқ Талабгор домен номини рўйхатга олишни сўраб талабнома бериш билан у тўғрисидаги ахборотни жойлаштириш ва фойдаланишга ўз розилигини билдирган бўлади ва ўзи томонидан берилган ахборотларнинг ҳаққонийлигига жавобгар ҳисобланади.\nРўйхатга олувчи Маъмурий бошқарувчининг талабига биноан унга домен номи, Маъмурий бошқарувчининг номи (исми), гувоҳнома берган Рўйхатга олувчининг номи ва рўйхатга олинганликнинг амал қилиш муддати кўрсатилган домен номини рўйхатга олиш тўғрисидаги гувоҳномани топшириши шарт.\nДомен номини рўйхатга олиш учун тузилган шартномада домен номини рўйхатга олишнинг амал қилиш муддати белгиланади ва 1(бир) йилдан кам бўлмаслиги керак.\n«UZ» зонасидаги доменларга ваколат бериш\nДомен номларига ваколат бериш Маъмурий бошқарувчи талабномаси бўйича амалга оширилади.\nДомен номига ваколат бериш шартлари қуйидагилар:\nрўйхатга олинаётган домен номи таркиби конфигурация файлларидан иборат ва халқаро стандартлар (REС)га мувофиқ фаолият кўрсатадиган иккитадан кам бўлмаган DNS – серверларнинг Маъмурий бошқарувчида мавжудлиги;\nIP - тармоғида иккита DNS - серверларнинг жойлашганлиги («С» тоифали турли тармоқларидаги анъанавий атамада);\nИнтернет тармоғига DNS - серверларнинг ишончли уланишини таъминлаш ва бунда DNS - серверлар билан алоқа уланмаслигининг жами вақти бир суткада 2 соатдан ошмаслиги;\nIETF RFC-1032, RFC-1033,RFC-1034 ва RFC-1591 халқаро стандартлар талабларига мувофиқ DNS - серверлар кузатувини таъминлаш.\nДоменни рўйхатга олганликнинг амал қилиш муддати мобайнидагина доменга ваколат бериш мумкин ва рўйхатга олганликнинг амал қилиш муддати тугаши, шунингдек рўйхатга олинганликни муддатидан илгари бекор қилиниши билан у тўхтайди.\nрўйхатга олиш (рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш) учун олдин топширилган талабномалардаги маълумотлар, шунингдек «whois» сервиси базасидаги домен номлари тўғрисидаги ахборотлар ўзгарган ҳолларда Маъмурий бошқарувчи бу ҳақда Рўйхатга олувчига 10 кун муддатда маълум қилиши шарт.\nРўйхатга олувчи бу маълумотлар текширувини ўз ташаббусига кўра ўтказишга ва бунинг учун Маъмурий бошқарувчидан қўшимча маълумотлар олиш ёки олдин тақдим этилган маълумотлар исботини талаб қилишга ҳақлидир. Маъмурий бошқарувчи Рўйхатга олувчининг талабини 10 кун муддатда бажариши шарт.\nРўйхатга олувчи Маъмурий бошқарувчидан маълумотлар ўзгарганлиги ва бу маълумотларнинг текширилганлиги тўғрисидаги ахборотни олганидан кейин, Реестрга, «whois» сервиси базасига тегишли ўзгартиришлар киритиши ва заруриятга кўра Маъмурий бошқарувчи билан шартномани қайта тузиши керак.\nДомен номларини қайта рўйхатдан ўтказиш\nМаъмурий бошқарувчилар доменларни бошқариш ҳуқуқини рўйхатга олинганидан 60 кун кейин ва рўйхатга олиш муддати тугашидан олдин бошқа шахсга беришга ҳақлидир.\nДомен номини қайта рўйхатдан ўтказиш учун Рўйхатга олувчига Маъмурий бошқарувчининг ёзма тасдиқ хати ва доменни бошқариш ҳуқуқи қайта расмийлаштириладиган шахс талабномасининг янги шакли тақдим этилган бўлиши керак.\nДомен номи билан боғлиқ бўлган суд, ҳакамлар текшируви (арбитраж, третей ажрим) даврида, яъни бундай текширув давомида қабул қилинган қарор қонуний кучга кирмаган вақтда домен номларини қайта рўйхатдан ўтказишга рухсат этилмайди.\nДомен номларининг рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш\nРўйхатга олувчи Маъмурий бошқарувчига рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш зарурлиги тўғрисида хабарнома юбориши шарт. Хабарнома рўйхатга олинганлик муддати тугашидан икки ой олдин мурожаат қилиш учун берилган электрон почта манзилига юборилади.\nМаъмурий бошқарувчи Рўйхатга олувчига рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш учун талабнома юборади. Рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш учун талабнома Рўйхатга олувчининг web-серверида тузилади.\nРўйхатга олинганлик муддатини узайтиришга талабнома олинганидан кейин, Маъмурий бошқарувчи билан домен номини рўйхатга олишга шартнома рўйхатга олиш муддатини узайтиришга тўловлар киритиш учун имтиёзли вақт бериб, қайта тузилади.\nАгар доменни рўйхатга олинганлиги Маъмурий бошқарувчи томонидан рўйхатга олинганлик муддати тугаган санадан 30(ўттиз) тақвим куни давомида узайтирилмаса ва имтиёзли вақт давомида рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш хизматларига ҳақ тўланмаса, унинг рўйхатга олинганлиги Рўйхатга олувчи томонидан бекор қилинади.\nАгар домен номларини рўйхатга олиш шартномасида (6.8-б.)рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш ҳақидаги шартлар белгиланган бўлса, домен номларини рўйхатга олинганлик муддатининг амал қилиши бир йилдан кам бўлмаган муддат давомида автоматик тарзда (ўз-ўзидан) узайтирилади.\nДомен номларининг рўйхатга олинганлиги ва ваколатини бекор қилиш\nДомен номлар рўйхатга олинганлигининг амал қилиш муддати тугагунига қадар қуйидаги ҳолларда бекор қилинади:\nмаъмурий бошқарувчининг ёзма талабномасига кўра;\nагар рўйхатга олинган домен номи 3 йил давомида ваколатланмаса;\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси талаби бўйича домен номини бошқариш талабларининг бузилиши бартараф этилмаганда;\nМаъмурий бошқарувчи томонидан доменни бошқариш даъвогар ҳуқуқини бузилишини тан олувчи ёки домен номидаги даъвогар эгалик қилувчи белгидан фойдаланишни тақиқловчи суд қарори қонуний кучга кирганида. Бунда суд ҳуқуқи бузилган деб тан олинган шахс, бекор қилинган доменни рўйхатдан ўтказиш учун имтиёзли ҳуқуққа эга бўлади. имтиёзли ҳуқуқни амалга ошириш учун кўрсатилган шахс суд қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб, 30 (ўттиз) тақвим кунидан кам бўлмаган муддатда Рўйхатга олувчи манзилига ёзма шаклда сўров юбориши керак.\nРўйхатга олинганлик бекор қилинганидан кейин домен номи тўғрисидаги маълумотлар Реестрдан ва «whois» сервери базасидан чиқариб ташланади, домен номи эса, исталган талабгор томонидан бошқатдан рўйхатдан ўтказиш учун бўшайди.\nДомен номининг ваколати домен номи нотўғри бошқарилганда ва ушбу Низом ҳамда RFC халқаро стандартлари билан белгиланган доменни бошқариш талаблари бузилганда, шунингдек домен ишларида бир неча марта муаммолар туғилган ҳолларда рўйхатга олинганлик муддати тугагунига қадар бекор қилинади.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси билан Рўйхатга олувчининг ўзаро муносабати\nУшбу Низомда белгиланган Рўйхатга олувчига қўйилган шарт ва талабларга жавоб берадиган юридик шахс «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси билан шартнома тузиб, Рўйхатга олувчи бўлиши мумкин.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси барча Рўйхатга олувчилар ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг ягона қоида ва тартибларини белгилайди. Рўйхатга олувчи билан тузилган Намунавий шартнома ва фаолият кўрсатаётган Рўйхатга олувчилар рўйхати уларнинг мурожаат учун берилган маълумотларини кўрсатган ҳолда «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси web - серверида нашр этилиши лозим.\nДомен номини рўйхатга олиш ва рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш бўйича хизматларнинг тавсия этилган нархи «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси томонидан белгиланади.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси рўйхатга олинганлик муддати давомида рўйхатдан ўтказилган домен номи тўғрисидаги ахборотларни Реестрда сақлайди ва Реестрнинг техник фаолиятини таъминлайди.\nРўйхатга олувчи Реестрга ўзлари рўйхатга олган домен номлари тўғрисидаги тўлиқ ва ҳаққоний ахборотларни киритиши шарт.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси Рўйхатга олувчига рўйхатга олинган домен номлари тўғрисидаги зарур ахборотларни олиши учун Реестрдан фойдаланишига ижозат бериши керак.\nРўйхатга олувчининг ҳаракатлари Реестрнинг маромда ишлашига ва DNS домен номлари тизимининг барқарорлигига хавф туғдирган ҳолатларда, «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси Рўйхатга олувчининг Реестрдан фойдаланишини вақтинчалик тўхтатиб, зарур ташкилий ва техник чора-тадбирлар қабул қилиши мумкин. Бундай тўхтатишлар фақат вақтинчали чора сифатида қўлланиши мумкин.\nРўйхатга олувчи томонидан ушбу Низом шартлари ва талаблари ҳамда шартнома мажбуриятлари бузилган ҳолларда, «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси Рўйхатга олувчи билан тузилган шартномани бекор қилишга ҳақлидир.\nАгар Рўйхатга олувчи доменни рўйхатга олиш ҳуқуқини йўқотса, Маъмурий бошқарувчи ҳуқуқи ва домен номини рўйхатга олиш шартлари ўзгармайди.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси билан Рўйхатга олувчи ўртасидаги шартнома бекор қилинганида, Рўйхатга олувчининг ваколатлари тугайди. «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси мазкур Рўйхатга олувчи орқали домен номларни рўйхатдан ўтказган Маъмурий бошқарувчиларга, Рўйхатга олувчининг вазифаларини бошқа Рўйхатга олувчига топшириш тартибини маълум қилади.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси домен Маъмурий бошқарувчилари билан Рўйхатга олувчилар ўртасида тузилган шартнома мажбуриятларининг бузилиши ҳамда Рўйхатга олувчининг домен Маъмурий бошқарувчиси олдида ўз мажбуриятларини бажармаганлиги учун жавобгар эмас.\nРўйхатга олувчи билан Талабгор (домен Маъмурий бошқарувчиси)нинг ўзаро муносабатлари\nРеестрга ахборотларни киритиш, ундаги ахборотларни ўзгартириш, шунингдек домен номларни рўйхатга олиш (рўйхатга олинганликнинг амал қилиш муддатни узайтириш) учун шартномалар тузиш Рўйхатга олувчи томонидан Талабгор (домен Маъмурий бошқарувчиси)нинг талабномаси асосида бажарилади.\nТалабгор ва домен Маъмурий бошқарувчиси учун ушбу Низомга мувофиқ талабнома бериш ва расмийлаштириш тартибини белгилаши шарт. Домен номларини рўйхатга олиш шартлари барча Талабгорлар учун бир хилда бўлиши керак.\nАгар ушбу Низомга ва Рўйхатга олувчи билан «UZ» домен Маъмурий бошқарувчиси ўртасида тузилган шартномада белгиланган талаб ҳамда шартларга зид бўлмаса, Рўйхатга олувчининг хизмат ҳақини тўлаш тартибини мустақил белгилашга ҳақлидир.\nТалабгор (домен Маъмурий бошқарувчиси)дан домен номини рўйхатга олиш (рўйхатга олинганликнинг амал қилиш муддатини узайтириш) учун берилган талабномани ҳамда домен номи ҳақидаги маълумотларнинг ўзгариши тўғрисидаги ахборотлар исботини талаб қилишга ҳақлидир.\nТалабгордан олинган ахборотларни реестрга киритиш мақсадидан ташқари, ошкор қилиш ёки ҳар қандай тарзда фойдаланишга ҳақли эмас.\nРеестрдаги ахборотларнинг домен Маъмурий бошқарувчисининг талабномасига мутаносиблигини бутун рўйхатга олиш муддати давомида таъминлаши шарт.\nДомен Маъмурий бошқарувчиси талабига кўра унга домен номининг рўйхатга олинганлиги тўғрисидаги гувоҳномани бериши шарт.\nУшбу Низомда белгиланган шарт ва талаблар домен Маъмурий бошқарувчиси томонидан бажарилганида, унинг талабномаси бўйича домен номини ваколатлашга ҳақлидир.\nДомен номининг рўйхатга олинганлигининг амал қилиш муддатини узайтириш зарурлиги тўғрисида Маъмурий бошқарувчини белгиланган муддатда хабардор қилиши лозим.\nДомен Маъмурий бошқарувчисининг Рўйхатга олувчини алмаштириш тўғрисидаги талабига кўра, домен Маъмурий бошқарувчисидан билдиришнома олган вақтдан бошлаб, 2 (икки) иш куни давомида ўз мажбуриятларини янги Рўйхатга олувчига топшириши учун зарур ишларни бажариши шарт.\nРўйхатга олувчига қўйиладиган умумий талаблар\nРўйхатга олувчи «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси билан тузилган шартнома асосида унинг Реестрига ахборот киритиш орқали хизматлар кўрсатади.\nРўйхатга олувчининг доменни бошқариши қуйидагилардан иборат:\nдоменни ташкил қилиш;\nўзи рўйхатга олган ҳар бир домен бўйича ҳар қандай маълумотларни янгилаб туриш;\nдоменни базадан чиқариб ташлаган ҳолда «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси учун улар тўғрисидаги ахборотларни сақлаш;\nмазкур Рўйхатга олувчи томонидан қайд қилинган доменни узатиш;\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси билан келишган ҳолда доменларни сақлаш, чиқариб ташлаш ва фаоллаштириш каби махсус вазифаларни бажариш;\nдоменни Рўйхатдан ўтказишни узатиш санасини белгилаш.\nРўйхатга олувчи томонидан «whois» сервисини бошқариш қуйидагиларни ўз ичига олади:\n«UZ» домени учун «whois» сервисига қўшимча тавсифларни белгилаш, масалан, e-mail ёки e-mail йўқ бўлганда домен Маъмурий бошқарувчиси билан келишган ҳолда акс эттириш;\n«whois» сервис маълумотларни тақдим этишини тартибга солиш;\n«whois» сервисида нашр этилмаган ахборотларнинг хавфсиз сақланишини таъминлаш.\nРўйхатга олувчи томонидан e-mail ни автоматик тарзда бошқаришга қуйидагилар киради:\nрўйхатга олиш, ўчириб ташлаш, янгилаш, узатиш учун автоматлаштирилган e-mail ларни яратиш.\nРўйхатга олувчи номақбул доменларнинг тўлиқ ёки қисман мос келиш рўйхатини Талабгорга тақдим этилишини таъминлаши керак.\nРўйхатга олувчи ахборотларни олган вақтидан бошлаб, уни бир сутка ичида янгиланишини таъминлаши лозим.\nРўйхатга олувчига бўлган техник талаблар\nРўйхатга олувчи серверлар тармоғи базасида хизмат кўрсатади. Рўйхатга олувчининг серверлар боғламаси мажмуаси қуйидаги кичик тизимларни ўз ичига олиши керак, булар:\nэлектрон почта кичик тизими;\nмаълумотлар тўплами кичик тизими.\nРўйхатга олувчи «UZ» доменининг юқори даражали сервери билан боғланиш учун ўзининг ҳисоблаш ва тармоқ қувватларида тегишлича сифатли ва ишончли, ёпиқ хавфсиз линияни сақлаб туриши керак. Бунинг учун қуйидаги талабларнинг бажарилиши:\nхалқаро стандартларга тўла мувофиқлик;\nҳар қандай вақтда ишга туширишга тайёр ҳолда бўлган айнан шундай ускунанинг биттадан кам бўлмаган тўлиқ комплектининг мавжудлиги таъминланган бўлиши керак.\n«UZ» зонасидаги иккинчи даражали доменларни рўйхатга олишга тегишли ҳар қандай ахборотларни ўз ичига олган сервердан, бошқа, жумладан DNS зонасидаги хизматларни қўллаб-қувватлаш учун фойдаланиш мумкин эмас.\nЗахирадаги серверларни тўлиқ қайтадан ташкил қилиниши иш бошланишидан 3 суткадан кўп бўлмаган вақтда бажарилиши керак.\nМажмуа ускунаси захиралаштирилган узлуксиз электр манбаи билан(220V) таъминланган бўлиши керак.\nРўйхатга олувчилар қуйидаги ахборот хавфсизлиги чораларини таъминлаган бўлиши лозим:\nсерверлар, серверларнинг асосий вазифасини бажариш учун мўлжалланган протокол ва хизматларни кўллаб-қувватлаши;\nмасофадан бошқарув ҳимояланган протоколлар ёёрдамида ташкил этилган бўлиши керак;\nоператорларнинг иш жойлари ҳам сервер учун белгиланган хавфсизлик талабларига мувофиқ бўлиши лозим;\nоператорлар ваколатини текширишда пароль бўйича кириш тизимидан фойдаланиши керак, бунда операторнинг иш жойи манзилидан унинг вакиллик белгиси сифатида фойдаланишга йўл қўйилмайди;\nоператорнинг масофадан фойдаланишдаги барча муваффақиятли ва муваффақиятсиз уринишлари протоколга киритилиши;\nдоменларни рўйхатга олиш ва тегишли ахборотларни сақлашда фойдаланиладиган жиҳоз-ускуналар, кириш чекланган хоналарда жойлаштирилиши;\nмажмуа ускуналарининг мажмуа вазифасини бажариш учун зарурларидан ташқариси барча порт ва протоколлари ёпиқ ҳолдаги, алоҳида LAN сегментида жойлашган бўлиши керак.\nРўйхатга олувчи бошқа бир Рўйхатга олувчининг маълумотлар базасидан ахборотларнинг ўз ахборотлар базасига келиб тушиш эҳтимолига йўл бермаслиги мумкин ва аксинча.\nРўйхатга олувчи серверлар мажмуасининг кеча - кундуз ишлаши ва назоратини таъминлаши керак.\nРўйхатга олувчи «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси томонидан ўз тизимининг ушбу Низом техник талабларига мувофиқлигини даврий текширувдан ўтказишига имконият яратиб бериши лозим.\nИккинчи даражали доменлар бошқарувига қўйиладиган талаблар\nНомига иккинчи даражали домен рўйхатга олинган домен Маъмурий бошқарувчиси, етарли малака даражасига эга бўлиши ва белгиланган техник талабларга мувофиқ унинг номига рўйхатга олинган доменларнинг DNS-серверларидан фойдаланишни муваффақиятли амалга ошириши лозим.\nДомен Маъмурий бошқарувчиси DNS-серверларнинг IETF RFC-1032, RFC-1033, RFC-1034 ва RFC-1591; RIPE-007,105,114 халқаро стандартлар талабларига мувофиқ кузатишни таъминлаши керак.\nДомен Маъмурий бошқарувчиси улар номига рўйхатга олинган доменлар зонасидан домен номларини бериш, кичик доменларга ваколат бериш ва номига берилган серверлардан фойдаланишни амалга ошириши мумкин. Бунда домен Маъмурий бошқарувчиси домен номларини сўраб мурожаат қилувчи барча шахсларга бир хилда одилона муносабатда бўлиши ва домен Маъмурий бошқарувчиси томонидан белгиланган домен Маъмурий бошқарувчиси web-серверида фойдаланиладиган ҳамда шаклланадиган тамойиллар ва тадбирларга мувофиқ кичик доменни рўйхатга олишни амалга ошириши керак.\nКичик доменларни Рўйхатга олишда домен Маъмурий бошқарувчиси кичик домен маълумотлар базасини бошқаришни таъминлаши лозим.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчисининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари:\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси асосий сервернинг маромда ишлашини, DNS базаси ва Реестрни янгиланиб туришини таъминлаши лозим.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси «whois» сервисини ишлашини, домен номлари тўғрисидаги ахборотларни ҳар қандай шахснинг олиш имкониятлари учун унинг базасини янгиланишини таъминлаши керак.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси Рўйхатга олувчилар ва домен номларини рўйхатга олиш тартиби тўғрисидаги ахборотларни web- сервери орқали тақдим этиши лозим.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси доменлар Маъмурий бошқарувчисининг DNS-серверлари иш лаёқати ва иш фаолиятининг ҳаққонийлигини ва маъмумотлар базасини, шунингдек ушбу Низом талабларига мувофиқ Рўйхатга олувчининг серверлар тизимини текширишга ҳақли.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси ушбу Низом талабларига мувофиқ домен номларини рўйхатга олиш ва бошқаришни таъминлашни Рўйхатга олувчи ҳамда домен Маъмурий бошқарувчисидан талаб қилишга ҳақлидир.\nУшбу Низом талабларига мувофиқ домен номларини бошқариш талаблари домен Маъмурий бошқарувчиси томонидан бузилганда, «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси домен ваколатини, аниқланган хатолик бартараф қилинмаган ҳолларда эса домен номининг рўйхатга олинганлигини ҳам бекор қилиш ҳуқуқига эга.\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси ушбу Низомга мувофиқ бошқа ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга.\nРўйхатга олувчининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари.\nРўйхатга олувчи домен номларини рўйхатга олишни тенг хуқуқлилик тамойилларига риоя қилган ҳолда, айрим шахслар ҳуқуқларини камситган ҳолда амалга ошириши керак.\nРўйхатга олувчи рўйхатга олиш талабномаларини ўз вақтида ва сифатли қаноатлантириш учун ушбу Низом талабларига мувофиқ домен номларини рўйхатга олиш тизимини таъминлаши керак.\nРўйхатга олувчи манфаатдор шахсларга домен номларини рўйхатга олиш тартиби ҳамда рўйхатга олиш қиймати тўғрисидаги ахборотларни етказиб туриши лозим.\nРўйхатга олувчи Реестрни юритишда маълумотлардан берухсат фойдаланишни бартараф этиш бўйича зарур чораларни таъминлаши лозим.\nРўйхатга олувчи «whois» сервиси вазифасини бажариши учун «UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси базасига маълумотлар киритилишини таъминлаши лозим.\nМахфий маълумотлар Рўйхатга олувчи томонидан учинчи шахсларга фақат қуйидаги ҳолларда ва тегишли мақсадлар учун зарур бўлган ҳажмда тақдим этилиши мумкин:\nдомен номлари тизимининг сифатли ва ишончли ишлашини таъминлаш учун техник тартибларда кўзда тутилган вазиятларда;\nсуд сўровномасига кўра ва қонун ҳужжатларида белгиланган бошқа вазиятларда.\nРўйхатга олувчи домен Маъмурий бошқарувчиси сўровига кўра, Рўйхатга олувчида сақланадиган мазкур Маъмурий бошқарувчига тегишли домен номи тўғрисидаги ахборотни унга тақдим этиши шарт.\nРўйхатга олувчи домен номларини рўйхатга олиш (рўйхатга олинганлик муддатини узайтириш) учун тўлов ундиришга ҳақли.\nРўйхатга олувчи мазкур Низомга мувофиқ бошқа ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга.\nДомен Маъмурий бошқарувчисининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари:\nДомен Маъмурий бошқарувчиси домендан фойдаланиш тартибини белгилайди; домен номини танлаш учун, учинчи даражали шахсларнинг домен номини танлаш ва ундан фойдаланиш билан боғлиқ ҳуқуқларининг эҳтимол тутилган бузилишида жавобгар ҳисобланади, шунингдек бундай бузилишлар етказадиган зарар хавф-хатарини ўз зиммасига олади.\nДомен Маъмурий бошқарувчиси ушбу Низомга мувофиқ рўйхатга олинганликнинг бутун муддати давомида доменларни маъмурий бошқариш талабларининг бажарилишини таъминлаши лозим.\nДомен Маъмурий бошқарувчиси домен номи ва Маъмурий бошқарувчиси тўғрисидаги ахборотларнинг ўзгарганлигини Рўйхатга олувчига ўз вақтида тақдим этиши шарт.\nМаъмурий бошқарувчи Рўйхатга олувчининг ушбу Низомда белгиланган мажбуриятларни бажармаганлиги ва рўйхатга олиш талабларини бузганлиги учун эътироз билдиришга ҳақли.\nМахсус домен номлари\n1 Уруғдош домен номлари.\nУруғдош (generic) домен номлари соҳа, идора кабиларга хос хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда учинчи даражали домен номларини рўйхатдан ўтказишга мўлжалланган\nҲамма фойдаланадиган домен номлари\nac.uz илмий-тадқиқот ташкилотлари, олий ўқув юртлари, маданият муассасалари, етакчи илмий тадқиқотлар\ncom.uz тижорат ташкилотлари\nedu.uz таълим бериш лицензиясига эга ўқув юртлари\nint.uz халқаро ташкилотлар\nnet.uz Интернет тармоғини ривожлантириш билан боғлиқ лойиҳаларни амалга оширувчи ташкилотлар\norg.uz нотижорат ташкилотлар\npp.uz жисмоний шахслар\nДавлат эҳтиёжларида фойдаланиладиган домен номлари\nМахсус доменлар учун Намунавий қоидалар давлат эҳтиёжларида фойдаланиладиган уруғдош домен номларга татбиқ этилмайди. Бундай доменларни маъмурий бошқариш тегишли давлат ташкилотлари белгилаган тартиб ва қоидаларга мувофиқ амалга оширилади.\ngov.uz Ўзбекистон Республикасининг давлат органлари\nmil.uz Ўзбекистон Республикаси +уролли кучларига қарашли ташкилотлар\nЖисмоний шахслар учун UZ зонасидаги домен номини рўйхатга олишга Талабгор талабномасининг шакли\nПочта манзили (турар жой манзили)\nТалабнома берилган сана\nЮридик шахслар учун UZ зонасидаги домен номини рўйхатга олишга Талабгор талабномасининг шакли\nҲисоб рақами №\nШартнома тузаётган шахс\n«UZ» домени Маъмурий бошқарувчиси Реестрга киритиши учун Рўйхатга олувчи томонидан тўлдириладиган рўйхатга олиш шакли\nРўйхатга олувчининг номи - ташкилот номи\n«UZ» домени Рўйхатга олувчиси билан Маъмурий бошқарувчиси орасидаги шартноманинг тартиб рақами\nУшбу рўйхатга олишни амалга оширган шахс номи\nДоменни рўйхатга олиш шартномасининг тартиб рақами\nРўйхатга олувчининг қидирув тизими (whois) орқали тақдим этиладиган домен тўғрисидаги маълумотлари\nДоменнинг эркин матн шаклидаги қисқача таърифи\nДомен Маъмурий бошқарувчиси (юридик ёки жисмоний шахс)\nДоменни қўллаб-қувватловчи домен номлари сервери (DNS) тўғрисидаги ахборотлар\nДоменни рўйхатга олинганлик муддати, ваколат бериш ҳолати\nРўйхатга олувчининг қидирув тизими орқали тақдим этиладиган домен Маъмурий бошқарувчиси-ташкилоти тўғрисидаги маълумотлари\nДомен номини фақат юридик шахс номига рўйхатдан ўтказилгандагина берилади\nАйнан шу юридик шахс эканлигини тасдиқловчи\nМаъмурий боғланиш учун мазкур юридик шахснинг вакили\nДомен бўйича хизмат тўловларига масъул бўлган юридик шахс вакили\nТашкилотнинг телефон рақам(лар)и\nТашкилотнинг факс рақам(лар)и\nТашкилотнинг электрон почта манзиллари\nЭркин матнли изоҳлар, қайдлар\nРўйхатга олувчининг қидирув тизими орқали тақдим этиладиган шахс тўғрисидаги маълумотлари\nДомен жисмоний шахс номига рўйхатдан ўтказилган ҳолатда домен Маъмурий бошқарувчиси тўғрисидаги маълумотлар берилади.\nДомен юридик шахс номига рўйхатдан ўтказилган ҳолатда, юридик шахслар маълумотидаги admin-c ва bill-c қаторида кўрсатилган шахслар тўғрисидаги маълумотлар берилади.\nБоғланувчи шахснинг фамилия ва исми.\nБоғланиш учун телефон рақам(лар)и\nБоғланувчи шахснинг электрон почта манзили\nАйнан шу шахс эканлигини тасдиқловчи\nУДК ОК РУз 35.240\nАсосий сўзлар: домен, доменнинг номлари, реестр, рўйхатга олувчи, талабгор, ваколат бериш, ахборот ресурслар.


Дүнья әдебияты дүрдәналарынан\nБас бет Шығармалар Аўдармалар Дүнья әдебияты дүрдәналарынан\n01 Iyun 2012 10:06, Juma | Автор: Арзиев Руслан\nШерлок Холмс гүрриңлери\nАҚ ҮСТИНДЕГИ ҚЫЗЫЛ ДАҚ\n(Әскерий медициналык хызметтиң отставкадағы офицери, доктор Джон Г. Уотсонның еске түсириўлеринен)\nМен 1878-жылы Лондон университетин питкердим ҳәм врач атағын алып бирде Нетлиге жөнеп кеттим, бул жерде әскерий хирурглер таярлайтуғын арнаўлы курста оқыдым. Оны питкергеннен кейин мени Бесинши Нортумберленд атқышлар полкында хирургтың асиситенти етип тайынлады. Сол ўақытта ол полк Ҳиндстанда туратуғын еди. Мен жетип бара алмай аты-рып-ақ Афганстан менен екинши урыс оты тутанған екен. Бомбейге тускеннен кейин полкимнин асыўдан өтип жаў территориясының ишине әдеўир кирип кеткенин билдим. Усындай аўҳалға түскен басқа да өзимдей офицерлер менен бирге өз полкнмниң изине түстим: мен аман-есен Кандагарға дейин барып жеттим ҳәм сол жерден полкимди излеп таптым және дәрҳал өзимниң жаңа миннетимди атқарыўға киристим.\nБул патыратта көп адамлар атаққа, абырайға ийе болды, ал маған сәтсизликтен, бахытсызлықтан басқа ҳеш нәрсе тийиспеди. Мени Берктир полкына өткерди. Соның менен мен тәғдириме жазылған Манванд жанындағы саўашқа қатнастым. Ийниме тийген мылтық оғы палўан сүйектен тесип өтип, қан тамырларын жарақатлады. Егер өзимниң садық, мәрт атқосшым Мыоррэй болмағанда, мениң мийримсиз газилердиң қолына түсиўим итимал еди, ол мени жүк тасыйтуғын атқа артып, Англия бөлимлери жайласқан жерге еплеп аман-есен алып келди.\nЖара қыйнаған ҳәм узақ емлениўден диңкеси қурыған мени басқа да көп ғана жарадар жәбиркешлерге қосып, поезд бепен Пешавардағы бас госпитальға жиберди. Ол жерде мен кем-кемнен саўала басладым ҳәм палатада жүре алатуғын дәрежеге жеттим ҳәттеки қуяшта азғана жылыныў ушын верандага да шыға алатуғын болдым. Усының арасында бизиң Ҳиндстандағы колониямыз ушын апатшылық болып саналатуғын сүзек кеселлигине тап болдым. Бир неше ай бойына мени үмитсиз ҳәлсизлигим се-бепли тик аяғыма зордан зорға тура алатуғын болдым, және врачлар мени тез Англияға жибериў зәрүр деп уйғарды. Ден саўлығым күтә нашар болса да мен әскерий «Оронтес» кемесине отырып, бир айдан кейин Плимуттеги жағыстан шықтым. Бул жерде мен тоғыз ай даўамында ҳүкиметтиң аталарша ғамхорлығына бөленип, ден саўлығымды қайта тиклеп алдым.\nАнглияда мениң досларым да, туўған-туўысқанларым да жоқ еди, дурысырағын айтқанда төрт тәрепим қубла адам едим. Күниге он бир шиллинг, алты пенс пенен күнелтиў керек болды. Усындай қыйын жағдайда мен шөп-шар салынатуғын үлкен қутыға уқсас Лондонға умтылдым, ол ўақытта бул жерге пүткил империядан саяқ-сандырақ жалқаўлар жыйналатуғын еди. Лондонда мен бир қанша ўақыт Стрэндтеги мийманханада жасап турдым және бар тийин-тебенимди қайда болса сонда еркинше жумсап, мақсетсиз ебин-жорық күн кеширдим. Ақыр аяғында ақша жағынан соншама тарықтым, сонлықтан да тезарада пайтахттан қашып кетиў ямаса қандай да бир аўылда сандалып жүриў ямаса күн көрисимди пүткиллей өзгертиў зәрүр екенлигин түсиндим. Сонғы ықрарға келип, мен дәслеп мийман-ханадан шықтым және өзиме қолайлы, қандай да бир елеспесизлеў хәм арзанырақ турақ жай излей басладым.\nУсы мақсетте жолға шыққан күни кишкене «Критерион» ресторанында биреў менин ийнимнен тартады. Бурылып қарасам, ол Лондон емлеўхаиасында бурын бир ўақытларда менде фельдшер болып жумыс ислеген жас жигит Стэмфорд екен. Жалғыз баслы адамның ушы-қыйыры жоқ Лондонда таныс адамын ушырастырыўы қандай жақсы! Бурын мен Стэмфорд пенен айтарлықтай дос болмаған едим, бирақ ҳәзир мен оны зор қуўаныш пенен қутлықладым, ал оның да мени көрип қуўанғаны билинип тур. Қуўанып кеткеним соншелли, мен оны азанғы аўқатты бирге жеўге шақырдым ҳәм сол заматта кебке* (* .Кеб—фаэтон арба.)\nотырып Холборнға жөнеп кеттик.\n— Қалай-қалай болып кеткенсиз, Уотсон?—деп сорады ол кебтиң дөн-гелеклери Лондонның адам быжнаған көшелерин бойлап зытқып киятырған ўақытта қызыгыўшылық сезимин жасырмастан.\n—Қалай, сиз жүдә жүдеў көринесиз ғой, реңксиз запырандай сарғайып кеткен!\nМен оған қьсқаша басымнан кешкен ўақыяларды айтып бердим, сонын арасында бизлер ресторанға жетип тоқтадық.\n— Сорлы бийшара-ай!—деп мениң бахытсызлығым жөнинде аяныш\nсезимин билдирди ол.\n—Енди не ислемекшисиз?\n— Квартира излеп жүрмен,—деп жуўап бердим мен.—Бул жақты дүньяда қолайлы, арзанырақ бир жай табылар ма екен деген үмиттиң жетегинде жүрмен.\n— Мине қызық, — деди мениң жолдасым,—мен бүгин усындай сөзлерди екинши адам—сизден еситип отырман.\n— Ал, бириншиси ким?—деп сорадым мен.\n— Бир киси, ол бизиң емлеўханадағы химия лабораториясында жумыс ислейди. Бүгин азанда ол жақсы квартира таўып алғанын, бирақ кирей пулын төлеў бир өзине аўырлаў түсетуғынын, жарнақласыўға адам излеп жүргенин айтып еди.\n— Пай, нетесең! — деп қуўанғанымнан бақырып жибериппен. — Егер ол ҳақыпқаттан да квартираның шығынларын бөлисип телеўди қәлейтуғын болса, онда мен оған миннетдаршылық билдиремен! Сондай-ақ маған да жалғыз өзим жасағаннан екеў болып жасаў ана-ғурлым қолайлы ғой!\nЖас жигит Стэмфорд вино стаканды услап отырып, маған бир қарап қойды.\n— Ол Шерлок Холмс деген, — деди ол. — Оның менен бир жайда жасаўға сизин қайыл болмаўыңыз да мүмкин.\n— Пе себеп? Оның айыбы бар ма?\n— Оның айыбы бар демекши емеспен. Оның минези азғана ерсилееў—илимниң бир қанша тараўына ҳәўес. Бирақ, улыўма айтқанда,мениң пикиримше ол ҳақ нийетли адам.\n— Мүмкин оның медик болғысы келетугын шығар?—деп сорадым мен.\n— Жоқ, онын не ислейжағын мен түсинбен-ақ қойдым. Мениңше, ол анатомияға жетик, химияны да майда-шүйдееине дейин биледи, бирақ медицаның изине де муддасыл түсип жүрген жоқ. Ол илим менен де ара-тура шуғылланады, бирақ көп ғана профессорларды да таңландыратуғын елеспесиз кең көлемли билимге ийе болғанына ҳайран қаласаң.\n— Мақсетиңиз не деп сиз оннан сорап көрмедиңиз бе?—дедим мен қызыксынып.\n— Жоқ, ол бир нәрсе менен қатты шуғылланып атырған ўақытта оны сейлетиў қыйын, ҳәттеки ирке де алмайсаң.\n— Мен оның менен танысыўға қайыл болдым,—дедим мен.—Егер бир квартирадағы табақлас шеригиң көп сөйлей бермейтуғын, тыныш, тек өз исин билетуғың адам болса күтә жақсы. Мен еле онша саўал қойған жоқпан, маған шаўқым, ҳорқынышлы даў-жәнжел жақпайды. Афганстанда мениң диңкемди сондайлар қуртты, оларды бул дүньядағы ақырғы көриўим болсын. Снзиң достыңыз бенен қалай ушырасаман?\n— ҳәзир ол менимше лабораторияда отыр,—деди мениң жолдасым. Лабораториясына гейде ол ҳәпте бойына кирмейди, ал гейде азаннан кешке дейин шықпайды. Егер барғыңыз келсе оған азанғы чайдан кейин барамыз.\n— Әлбетте, барғым келеди,—дедим мен. Ендиги әңгимемиз басқа темаларға көшти.\nБизлер Холборннан кеселханаға жеткенше Стэмфорд жол-жөнекей өзим бирге жасайжақ болып киятырган мырзаның айрықша минез-қулықлары ҳаққында айтып берди.\n- Егер оңыспай қалсаңыз маған өкпелеп жүрме, —дели ол. — Мен оның менен тосыннан лабораторияда ушырасып таныстым. Өзиң ғой қайыл болған, буннан былайғы жағына мен араласпайман.\n— Мейли, оңыса алмасақ қоямыз-дә,—дедим мен.—Бирақ Стэмфорд,—дедим мен оның жүзнне тик қарап турып,—сөйтип сениң меннен қутылажақ ойың бар ғой. Неге, ол кисинин характери соншама жаман ба? Жасырмастан айта бер, қудайдан шығар.\n— Билмесем несин айтайын,—-деп күлип жиберди Стэмфорд—Холмста мениңше күшли илим әрўағы бар— оның иси мудамы шеклеўли. Билип қоя бер, ол өсимликтен алынған жаңа дәриниң адамға қаншама тәсир жасайтуғынын билиў ушын өзиниң достына оның азғана тамшысын сөзсиз бүркип жибереди.— Әлбетте, бул ашыўланғаны емес, ал тек қызықсынғаны. Солай болса да оның әдиллигин де айтыў керек, сол дәрини өзи де қабыл етеди. Ол анық ҳәм исенимли билимлерге ынтығады.\n— Мейли, бул жаман емес ғой.\n— Дурыс, бирақ бул жерде де шектен шығып кететуғыны бар. Егер оның анатомия кабинетинде өликти таяқ пенен сабап атырғанын көрген ўақтында оған қараў күтә қорқынышлы екенине сиз келисетуғын шығарсыз.\n— Ол өликти сабай ма?\n— Аўа, өлгеннен кейин өликти таяқ пенен урса, онда көк пайда бола ма ямаса жоқ па, соны ис жүзинде сынап кериў ушын сабайды. Мен буны өз көзим менен көрдим.\n- Оның медик болғысы келмейди деген едиңиз ғой сиз.\n— Олай емес сыяқлы. Буның ҳәммесин оның не ушын үйренип атыр-ғанын бир қудайдың өзи биледи. Мине, биз келип те қалдық, енди оны өзиң көреберерсең.\nБиз шарбақтың мүйешинен бурылып, кишкене ергенек арқалы үлкен кеселхана жанына тутас салынған флигельге кирдик. Маған бул жердегилердиң ҳәммеси таныс болғанлықтан текше арқалы дуўры көтерилип, дийўаллары узын шубай ақланған еки жағында да қоңыр қапысы бар қараңғылаў узын дәлизди бойлап жүрдик. Ең түпкирде кишкене пәскелтек жай көринди —сол химия лабораториясы екен.\nБул кең жайдың ишиндеги текшелерде және жерде есап-сансыз шийшелер менен түтикшелер қалай болса солай шашылып жатыр екен. Барлық жерде пәскелтек кең столлардын үстинде ҳәрқыйлы шийше ыдыслар, пробиркалар ҳәм көгис жалын шығарып жанып турған бензин горелкалары үйилип тур. Лобораторияда адам жоқ екен тек түпкирдеги бир мушта бир жас жигит столға еңкейип, бир нәрселерди қуныға шуқлап отыр. Қиятырғаны-мызды еситип бизлерди көрди де, ол орнынан ушып түргелди.\n— Таптым! Таптым!—деп қуўанғанынан бақырып жиберди ол, сөйтти де қолына пробиркасын услап, бнзлерге қарай жүрди.—Мен ақыр аяғында реактив таптым, ол гемоглобин менен ғана шөктириледи, оған басқа ҳеш нәрсе тәсир жасай алмайды—Егер ол бир уўыс алтын таўып алғанда да онын жүзинде усыншама қуўаныш белгиси пайда болмас еди.\n— Доктор Уотсон, мистер Шер-лок Холмс,—деп екеўмизди бир-би-реўимизге таныстырды Стэмфорд.\n— Әссалаўма әлейкум! — деп Холмс мениң қолымды қатты қысып сәлемлести, мен онын қолы күшли емес деп ойлаған едим.— Мениң билиўимше, сиз Афғанстанда болғансыз.\n— Қалай билднңиз?—деп таңландым мен.\n— Ол көринип тур гой,—деп күлимсиреди ол. Мине, гемоглобин болса—бул қыйын ис. Сизлер әлбетте, мен ашқан жаңалықтың әҳмийетин түсинетуғын шығарсыз?\n— Бул әлбетте, химиялық реакция ретинде қызық жаналық, бирақ ис жүзинде...—дедим мен.\n— Қудай ҳаққына, он жыл ишинде суд медиңинасында ашылған практикалық жақтан ең әҳмийетли жаналық усы ғой. Қан дағын қәтесиз анықлаўға буның мүмкиншилик беретуғьнын сиз түсннбейсиз бе? Бери кел,—деди ол шыдамастан ҳәм шартта билегимнен услап, мени өзиниң столына алып келди.— Азғана таза қан алайық,—деди ол ҳәм узын ийнени бармағының басына суғып жиберип пипетка менен бир тамшы қанды тарттырып алды. Енди мен усы бир тамшы қанды бир лнтр суўға тамызаман. Қарап көриңиз, суў тап-тазадан көринеди. Қанның муғдары суўға қарағанда миллионның бир бөлегиндей. Солай болса да өзинше бир өзгеше реакцияға ийе боламыз, деп сизди исендире аламан,—деди ол. Сөйтти де шетки қутыға бир неше ақ кристалларды салып жиберди ҳәм оньң үстине қандайда бир ренсиз тынық суў тамызды.\nҚутыдағы зат демниң арасында қоңыр-қызғылт реңге дөнди, ал қутының түбинде гүрең шөгинди пайда болды.\n— Уа-ҳа-ҳа,—деп ол қолына жаңа ойыншық тийген баладан, қуўан-ғанынан қол шаппатлап жиберди.— Буны сиз не деп ойлайсыз?\n— Бул қандайда бир күшлирек реактив қусайды,—дедим мен.\n— Бул әжайып таң қаларлық усыл! Бурынғы гваяк мумы менен тексерилетуғын усыл күтә қыйын ҳәм исенимсиз еди, сондай-ақ егер қан бир неше саат бурын шашыраған болса, онда қан дақларын микроскоп пенен изертлегенде де бәрибир пайдасыз болды. Ал бул реактивке бәри бирдей—таза қанба ямаса көп ўақыт бурын шашыраған қанба—жақсы анықлай ала-ды. Егер усы жаңалық бурынырақ ашылғанда ҳәзир еркинликте жүрген жүзлеген адам өз жынаятлары ушьн қашшан-ақ жаза алған болар еди.\n— Еле солаймеди?—дедим мен.\n— Жынаяттың себебин ашып таслаў мудамы усы мәселеге барып тиреледи. Адам өлтирип жынаят иследи, деп бир неше айдан кейин де бир адамнан гүманланыў мүмкин. Оның иш кийимин ямаса көйлегин көзден өткерип, қоныр дақты көреди. Бул не—қан ба, батпақ па, темирдиң таты ма, мийўесниң ширесиме ямаса және бир басқа нәрсе ме? Экепертлердин көпшилигин туңғыйыққа апарып тиреген мәселе мине усы болды, ал не се-\nбеп? Себеби исенимли реактивболмады. Енди бизде Шерлок Холмстың реактиви бар ҳәм қыйыншылықлардың бәри жойылды!\nОның көзлери гүл-гүл жайнап турды, ол халықтын қол шаппатлаўына жуўап қайтарып атырған адамдай қолын көкиренине қойып, тәжим етти.\n— Сизди қутлықлаў керек!—дедим мен оның ықласьнша таң қалып.\n— Буннан бир жыл бурын фон Бишофтың шийеленискен иси талқыланды. Мен ашқан усыл сол ўақытта болғанда ол олбетте дарға\nасыў жазасын алған болар еди, Ал, Брадфорттан Мазоның ҳәм атақлы Моллердин ҳәм Монпельеден Лефеврдиң, Нью—Орлеаннан Семсонның ислерин не қыласаң? Мен онлаған исти атап керсете аламан, олар ушын мен ашқан реактив шешиўши роль атқарған болар еди.\n— Сиз қәдимги жынаятлардың аўыз еки хроникасы екенсиз,—деп күлди Стэмфорд.—Сиз арнаўлы газета басып шығарыўыңыз тийис. Оны «Өтмиштеги полиция жаңалықлары» деп атасаныз болады.\n— Солай ислегенде қатып кетер еди,—деди Шерлок Холмс бармағының басындағы қан шыққанжерге пластыр жабыстырып атырып.—Абайлы болыўға туўры келеди,— деди тағы да ол күле шырай менен маған бурыльп,—мен жийи-жнйи ҳәр қандай зәҳәрли затлар менен ислес болып тураман.—Ол маған қолын созып бармақларын көрсетти, мен оларға да пластыр жабыстырылғанын хәм оларда қалған кислота дақларьш көрдим.\n— Бизлер бир жумыс пенен келип едик,—деди Стэмфорд үш аяқ бийик табуреткаға отырып атырып ҳәм екинши бир соңдай табуретканы ботинкасьшын басы менен маған ысырды. Мениң бул достым өзине турақ жай излеп жүр, сиз шерик таба алмай жүргениңизди айтып единиз, сонлықтан да мен бул кисини сизиң менен таныстырыўға алып келдим.\nКвартираға мениң менен жарнақласыў келешеги Шерлок Холмсқа унағандай көринди.\n—Билдиниз бе, мен Бенкерстритте сизиң менен бизге барлық жағынан қолайлы бир квартира таптым,—деди ол.—Ашшы темекиниң ийиси сизге жағатуғын шығар дел ойлайман?\n— Мениң өзим «корабельный» шегемен,—деп жуўап қайтардым мен,\n— Онда күта жақсы. Мен үйде химикалий сақлаўды әдет еткенмен және ўақты-ўақты онын менен тәжирийбе ислеймен. Бул сизге жақпай қалмай ма?\n— Ҳеш қандай.\n— Тоқтап турыныз, меңде және қаядай кемшилик бар? Дурыс, гейпара ўақытлары мен ҳеш нәрсе жакпайтуғын адам болып қаламан ҳәм күн бойына аўзымды ашпайман. Маған өкпелеп отыр екен деп ойламаў керек. Тек маған кеўил аўдармасаңыз болды, изи жақсы болып кетеди. Ал, сизиң неге өки-ниўиниз мүмкин? Ҳәзирше биз бирге жасамай атырып бир биримиздиң ең жаман әдетимизди билип қойғанымыз жақсы болады.\nБул тергеў мениң күлкимди келтирди.\n— Мениң бульдог күшигим бар,— дедим мен,—және маған ҳеш қандай шаўқым жақпайды, өйткени, мениң нервим бузылған, төсекте тур-мастан түске дейин жатыўым да мүмкин, улыўма айтқанда күтә ериншекпен. Басым аўырмаған ўақытта мениң және бир жақпас әдетим бар, бирақ ҳәзир ең тийкарғысы усылар.\n— Ал, скрипка шертсе де шаўқым шығарды дейсиз бе?—деп ты-нышсызланып сорады ол.\n— Шертилиўине байланыслы, — дедим мен.—Жанға жағымлы нама шертилсе қудайдың бергени, нама жанына жақпаса...\n— Онда келистик,—деп күлди ол. Егер жай сизге унай ғойса, онда ис-питти, деп есаплаўға болады.\n— Қашан барып көремиз олжай-ды?\n— Ертең түс ўақтында маған кел, екеўмиз бирге барып келисемиз.\n—Жақсы онда, тал түсте келейин, —дедим мен оның қолын қысып.\nОл қайтадан өзинин жумысына киристи, ал биз Стэмфорд екеўмиз мен жатқан мийманханаға пиядлап кеттик,\n— Айттпақшы,—деп Стэмфордқа бурылып бирден тоқтадым.—Мениң Афғанстаннан келгенимди ол қалай билди екен?\nМениң жолдасым бир нәрсени жасырып турғандай күлимсиреди.\n— Оның бир қызық жери усы,— деди ол.—Оның ҳәмме иәрсени қалай болжап ойлайтуғынын билиў ушын бираз адамлар көп ақша төлер еди.\n— Демек, онда кандай да бир сыр бар ғой? дедим мен алақанымды уўқалап.—Жүдә тан қаларлық ис! Бизлерди таныстырғаның ушын саған рахмет. «Адамзатты билиў ушын адамды үйрениў керек» дегенди билетуғын шығарсыз. — Демек, сизиң Холмсты үйрени-ўиңиз керек екен дә,—деди Стэмфорд мениң менен хошласьш.—Бы-лайынша айтқанда онын тегин адам емес екенине тезарада исенесиз. Сен оның минез-қулқын билемен дегенше, ол сениң минез-қулқыңды аўзынды ашыў бойына билип алады, деп бәсекелесиўиме болады. Хош, аман болыңыз!\n— Хош болыныз,—дедим мен де ҳәм өзимнин жаңа танысыма кеўлим толып, мийманханаға қарай жүрдим.\nЖУЎМАҚ ШЫҒАРЫЎ ҲӨНЕРИ\nЕртеңине бизлер келисилген ўақытта ушырастық ҳәм кеше Холмс айтқан Бейкер-стриттеги № 221-6 квартираны көриўге атландық. Квартирада жатып уйқылаўға арналған еки бөлме ҳәм кең, үлкен еки терезеси, қолайлы үскенеленген мийманханасы бар екен. Жай екеўмизге де унады және кнрей пулы да екеўимиз бөлискенде арзанға тусти, сонлықтан да кирей пулы ҳаққында келистик те, дәрриў төледик. Сол кеште мен мийманханадан өзимниң керек-жарақларымды алып келдим, ал азанда өзиниң бир қанша ящиклерин ҳәм сандықшасын алып, Шерлок Холмс келди. Бир-еки күн ишинде затларымызды қолайластырып орны-орнына қойып шықтық. Ал, кейнинен көрпе-төсеклеримизди оңластырып, жаңа жағдайға қолайласа басладық.\nХолмстын бир жақсы жери, адам жатырқамайды екен. Ол сабырлы, ислеген исин ойланып ислеўди әдет еткен адам болып шықты. Айырым жағдайда болмаса кроватьна саат оннан кешикпей жатады екен, ал азанда мен еле төсегимде жатырғанда-ақ оның аўқатланып, азан менен жумысына кирисип атырғанын көремен. Гейде оны күни бойы лабораторияда, гейде анатомия кабинетинде отырғанын, гейде узақ ўақыт қыдырып жүргенин көресең, тағы бул қыдырыспа оны Лондонның түпкириндеги бир көшелерге алып баратуғын қусайды. Ол руўхланып жумыс ислеўге қулшына кирискен ўақытта оның күш-жигеринде шек болмайды, бирақ кем-кем пәсейген ўақытта мийманханадағы диванға барып бир де сөз айтпастан, ҳәттеки, тырп етпестеи күни бойшша жатқанын көрдим. Бундай күнлерде мен онын жүзинде, көзинде әрман сезимлерин көрип, гиябентликке қумар адам екен деп гүманланып та жүрдим. Егер ол соңын ала өз исин өлшеп-шенеп, мақсетке муўапық, даналық пенен ислемегенде, мениң ондай гүманланыўым бийкарланбаған болар еди.\nҲәпте изинен ҳәптелер өте берди ҳәм оның қандай адам екенин билиў барған сайын мени қатты қызықсындырды және оның өмириндеги мақсети мениң сана-сезимимди пүткиллей бийлеп алды. Ҳәттеки оның түр-түси үстиртин бақлаў шынын өзин де албырата алатуғын еди. Оның бойы алты футтан артық емес еди, бирақ күтә арық болыўы себепли бойшаңдай көрсте-туғын еди. Оның көзиниң өткирлиги соншелли, тигилип қараған адамы силейип қатып қалатуғын еди, кишкене бүркит мурны ондағы тольп-тасып турған күш-жигерди, тәўекелшиликти билдирер еди. Сондай-ақ оның қайқы-ийеги де минез-қулқының қатаңлығын аңлатып турар еди. Оның қолларында мудамы химикалий дақлары, сыя излери жүргени, услаған затларын сондай епшиллик пенен шаққан услайды, ҳәттеки көзиң илмеп қалады—буны мен өзимниң жуқа ал-химиялық приборлары менен бир нәрсе ислеп атырған ўақтында өз көзим менен талай рет көрдим.\nЕгер бул адамның тәнҳа өзине тийис барлық нәрсени не ушын қор-шалайтуғынын, шыдамлылығын билиўге мени не мәжбүрлегенин айтатуғын болсам, оқыўшылар бөтенге мин тағыўға қумар адам екен деп есаплаўы да мүмкин. Бирақ, ондай айып таңбастан бурын мениң өз алдыма ҳеш қандай мақсет қойыўға әдетленбегенимди, оған аз да болса ақылымның жетпегенин ескертип өтпекшимен. Денсаўлығыма байланыслы жаўын-шашынлы ямаса ҳаўа райының салқын күнлери маған далаға шығыў мүмкин болмады, мениң ҳал-жағдайымды келип сорайтуғын бир де ағайин яки дос адам болмады, олардың ҳеш қайсысы менде жоқ еди, сонлықтан да күнделикли турмысым-ды зеригиў менен кеширдим. Усы себепли шериклесимде қупыя сыр бар екенин билип қуўандым да соларды билиўге, тусиниўге күни-бойы умтылып, ўақыттың қалай өткенин билмей қалатуғын едим.\nХолмс медицина менен шуғылланбады. Бир сапары бул сораўға оның өзи Стэмфордтың айтқанындай терис жуўап қайтарды. Сондай-ақ мен оның илимий атақ алыў хәм илимлер дүньясына жол ашыў ушын пайдасы тийгендей қандайда болмасын илимий әдебиятларды мудамы оқып жүргенин де көрмедим. Бирақ гейпара пәнлерди ол зор инта менен үйренип, таң қалар-лық дәрежеде ядқа билди, және илимниң гсйпара ерси тараўларында соншама кең ҳәм саррас билимге ийе болды, бул бирдейине мени ҳайран қалдыратуғын еди. Қолына не түссе соны оқыйтуғын адам өз билиминиң теренлигине мақтаныўы мүмкин. Егер бир ҳәжетине жарайтуғын болмаса ҳешкимниң майда-шүйдеге бас қатырып отырғысы келмейди.\nСондай-ақ, Холмстың билимлилиги сыяқлы әдепсизлиги де ҳайран қалдыратуғын еди. Ҳәттеки, ҳәзирги заман әдебияты, сиясаты, философиясы ҳаққында оның түсиниги жоқ еди. Мен оған Томас Карлейль деген адам бар деп айтқан ўақытта Холмс садалық пенен: «Өйдеген ким өзи, ол неликтен атақлы?»— деп сорады. Бирақ Коперниктиң теориясы ҳәм қуяш системасынын дүзилиси ҳаққында оның ҳеш нәрсе билмейтуғынына мен уялып кеттим. Он тоғызыншы әсирде жасап турған мәденнятлы адамның Жер Қуяш дөгерегинде айланатуғынын билмегенине мениң ҳеш қандай исенгим келмеди!\n— Сиз танланып турған қусайсыз,—деди ол күлимсиреп, мениң аң-таң болып турғанымды көрип. — Рахмет, сиз мени есиме ендирдиниз, ал енди мен буны мүмкин болғанынша тезирек умытыўға умтыламан.\n— Умытыўға дейсең бе?\n—Көрдиңиз бе,—деди ол, — мен адамның мийин иши бос кишкене қуўыс жайға уқсас деп түсинемен, оған өзиңиз қәлеген нәрсени салыўыңыз мүмкнн. Ақмақ адам оған қолына илингенниң ҳәммесинтыға береди, пайдалы, керекли ўәжлер сыймай қалады, ямаса олардан жақсыларын ақтарыптаба алмайды. Ал, ақыллы адам өзиниң мийиниң қуўыс жапына сыйғандайын му-қыят танлап алады. Адам оның шине рети менен өзи жайғастырып салған көп ўәжлерден сол ўақытта жумыс ушын зәрүр болған ўәжди ғана алады. Усы кишкене жайдың дийўаллары созылмалы, оларды қәлегениңше созабериўге болады деп адамлар бийкар ойлайы. Жаман әж қолынызға түссе гөнелерине гейбиреўин умытатуғын заман да болады, деп сизди исендиремен. Сонлықтан да кереклисииң орнына керексизди тыға бермеў күтә әҳмийетли.\n— Буныныз дурыс, бирақ Қуяш системасы ҳаққында билмеў!.. — деп бақырып жибериппен мен.\n— Маған онын не кереги бар? — деп маған қарады ол шыдамастан. —Мейли, сизиң айтқанындай-ақ болсын, бизлер Қуяш дөгерегинде айланып жүргенақ болайық. Ал, егер мен Қуяш дөерегин айланып жүргенимди билсем, бул маған ямаса мениң умысыма жәрдем етер ме екен?\n«Сениң жумысың қандай жумыс?» деп сорайжақ та болдым, бирақ өкпелетип аларман деп сезиклендим. Оның усы айтқан өзлерине қарап отырып мен ойанып қалдым және ол өз мақсети ушын ҳәжети жоқ билимге бас қатырғысы келмейди екен, деген жуўмаққа келдим. Демек, өзи топлаған илимнен қалай болмасын толық пайда-ланажақ екен. Ол айрықша билимге ийе екенин көрсеткен ҳәмме билим тараўларын мен өзимше бирме-бир санап шықтым. Дәрҳал қолыма қәлем алып буның бәрин қағазға түсирдим. Жазғанларыма қарап отырып күлким келди.\n«Аттестат» төмендегише болды: Шерлок Холмс—оның мумкиншиликлери.\nӘдебият тараўындағы билими—қеш қандай.\nФилософия тараўындағы билими—ҳеш қандай,\nАстрономия тараўындағы билими — ҳеш қандай.\nСиясат тараўындағы билими—аз ғана.\nБотаника тараўындағы билими—бир қәлипте емес. Белладонаның ҳәм улыўма зэҳәрдиң қәсийетлерин биледи. Бағшылық ҳаққында түсиникке ийе емес.\nГеология тараўындағы билими—ис жүзинде биледи, бирақ шекленген. Ҳәр қыйлы топырақтыи үлгилерин бир қараўдан-ақ анықлайды. Көше гезип келгеннен кейин маған шалбарына жуққан шаңды көрсетти ҳәм ренки және дүзилиси бойынша Лондоннын қайсы жериниң шаны екенин анықлады.\n7. Химия тараўындағы билими—күтә айрықша.\n8. Анатомия тараўындағы билими—қолға услағандай, бирақ избе-из емес.\n9. Жынаятлар хроникасы тараўындағы билими—оғада көп. Он тоғызыншы әсирде исленген жынаяттың ҳәр бирин пүткил майда-шүйдесине дейин биледи.\n10. Скрипканы жақсы шертеди.\nП. Қылышласыўда алдына адам салмайды, айрықша боксер.\n12. Англия нызамларының бәрин ис жүзинде толық қоллана биледи.\nУсы пунктке келгенде қуры жазып отырғаныма ашыўым келип, «аттестатты» отқа ылақтырдым. «Оның билетуғынларының ҳәммесин қаншама санап шықсан да, бунын оған не ушын керек екенин, соншама билимди талап ететуғын бул қандай кәсип екенин бнлиў мүмкин емес» деп ойладым, мен, ишимнен.—Сонықтан да қуры бас қатырмай-ақ қояйын дедим!\nМен оның скрипкада әдеўир қыйын пьесаларды да атқара алатуғынын билемен. Бирақ, оның барлық жумысларындағыдай бунда да бир ерсилик бар еди. Ол мениң өтинишим бойынша Медельсонньң «Намаларын» ҳәм басқа да мен сүйип тынлайтуғын намаларды шертип беретуғын еди. Бирақ бир ези қалғанда скрипкасын онша қолына алмайтуғын еди. Кешқурын креслоға шалқая таслап дизесиндё скрипкасы, көзи жумыўлы, қолын-дағы тартқышты скрипка тарына тийгизип қойып отыратуғын еди. Гейде оны қайғылы нама менен тамамлап жүрди. Және бирде әжептәўир қәҳәрленип шертетуғын еди. Бул ызылдылар өзине жағып турғаны кейпинен көринер еди. Бирақ буның ҳәммеси өжетлик пе ямаса нәпсиқаўлық па, бул жағын мен ҳеш қандай түсинбей-ақ қойдым. Егер усындай қуры ызылды, қуй-қаңды жуўлататуғын «концертлерден» кейин мениң кеўлимди алып жубатыў ушын мен сүйип тыңлайтуғын намаларды шертип бермегенде оған аўыр сөз айтып салған болар едим.\nДәслепки ҳәптеде бизиң жайымызға ҳеш ким бас суққан жоқ, сонлықтан да шериклесимди бул қалада өзим қусап жалғыз екен деп ойлай басладым. Бирақ, көп ўақыт өтпей-ақ оның танысларының, онда да жәмийеттиң ҳәр қыйлы қатламларынын ишинен шыққаи танысларының көп екенине мен исендим. Бир сапары сықыл келбети балпақ тышқанға уқсас, үпик сары, қара көзи илекер, арық кишкене адам бизге ҳәптесине үш-төрт рет келетуғын болды—ол маған өзин Лестрейд мырза деп таныстырды. Бнр күни жақсы кийинген бир жас қыз азанда келип ярым саатқа жақын ўақыт Холмс пенен сөйлесип отырды. Тап сол күни шобытшы — еврейге уқсас, усти-басы алба-дулба ақ шашлы ғарры келди: ол маған албырап жүргендей көринди. Дерлик олардың изин ала аяғында тозған геўиши бар кемпир келди. Бир күни ақ буйра шашлы, кексе жастағы бир мырза мениң ашнам менен көп ўақыт сөйлесип отырды, кейин үстинде велпеттен тигилген курткасы бар вокзалда жүк тасыўшы болып ислейтуғын бир адам келди. Усы түсиниксиз адамлардың ҳәр бири келген ўақытта Холмс маған миймаиханаға барып турыўды өтиниш ететуғын еди, гейде мен өзимнин жатақ жайыма кетип жүр-дим. «Бул бөлмени менде жумысы бар адамлардың ушырасыўы ушын пайдаланыўға туўра келеди»—деди бул ушын меннен әдеттегише кеширим сорап:—бул адамлардың менде жумысы бар, деп түсиндирди ол. Және мен оннан тиккелей сорайжақ болып оқталдым, бирақ тағы да сыпайылық көрсетип, оның сырын зорлап айттырғым келмеди. Сол ўақытта маған оның өз кәсибин жасырыўына қандай да бир себеп бардай көринди. Бирақ мениң шамалаўымның надурыс екенин оның өзи дәлийллеп берди. Он төртинши март күни ҳеш қашан ядымнан шықпайды—мен азанда күндегиден ертерек турдым да асханаға барып, Шерлок Холмстың чай ишип атырғанын көрдим. Хызметкер ҳаялымыз мениң кеш туратуғыныма үйренип кеткен, сонлықтан да ол мениң алдыма анаў-мынаўды еле қоймаған екен. Мен қатты ашыўландым ҳәм жекиринип, чайға келгенимди билдирдим. Ўақыт өткернў ушын столдың үстинде жатқан бир журналды алдым да ақтара басладым, бул ўақытта шериклесим кофесин ишип отыр еди. Журналды аўдарып отырып бас темасының асты қәлем менен сызылған бир мақалаға көзим түсти.\nМақала бир қанша ерсилеў «Өмир китабы» деп аталған екен, онын авторы: адам өзиниң көз алдынан өтип атырғанлардың ҳәммесин избе-из ҳәм толық бақлай отырып, қалай көп биле алатуғынын дәлиллеўге урыныпты. Маған бул ақыллы және сандырақ ой-пикирлердиң таң қаларлық жыйынтығындай болып көринди. Егер усы ой-инкирлерде қандай да бир нызамлылық ҳәм исенимлилик болағойғанда да мени гүманландырар еди. Адамға қарап турып, оның бет қубылысынан, нәпес алыўынан, көз-қарасынан қаншама қуўанып ямаса қапаланып турғанын, иштен ойлап турған пикирлерин де аңғарыўға болады, деп тастыйықлапты автор. Автордың айтыўына қарағанда сынап-минеў уқыбы бар адамды алдаў ҳеш мүмкин емес, деген жуўмақ шығады. Оның жуўмақлары Евклид теоремасы сыяқлы анық болады. Және оның нәтийжелери соншама тан қалдырады, ҳәттеки усының алдында ақыл тәрезисине салып қанша өлшенгенин түсингенше адамлар оны көз байлаўшы деп есаплайды.\nОй тэрезисине салып талқылаў уқыбына ийе болған адам Атлантик океанын ямаса Ниагар суў сарқырамасын ҳеш қапдай көрмесе де ҳәттеки, олар туўралы ҳеш қашан еситпесе де ҳәр бир суў тамшысын изертлей отырып, олардың бар болыўы мумкин деген жуўмақ шығара алады,— дсп жазады автор. —ҳәр қандай тиришилик—бул себеп ҳэм нәтнйжелсрдиң үлкен бир дизбеги, және биз бирим-бирим таллап ғана окып тәбиятын билиўимиз мүмкин. Жуўмақ шығарыў ҳәм таллаў искусствссы барлық басқа искусстволар сыяқлы өмир бойы ықлас қойып мийнет етиў арқалы тусиниледи, бирақ омир кутә қысқа, сонлықтан да бир де бир адам бул тараўда толық нәтийжеге ерисе алмайды. Шешилиўи айрықша қыйын әдеплилик ҳәм ақыллылық проблемаларын шешиўди қолға алмастан бурын изертлеўши анағурлым әпиўайы мәселедерди шешиўден басласын. Адамға биринши нәзер таслаўдан-ақ оның отмишин, кәсибин бирден анықлап уйрен-син. Дәслеп бул баланың қылўасындай болып көриниўи мумкин, бирақ усындай шынығыўлар бақлаў уқыбын арттырады ҳәм қалай қараў кереклигин және қайсы жерге, неге қараў кереклкгин үйретеди. Адамның тырнақларына, қолларына, аяқ кийимине ҳәм шалбарының дизесиндеги қырына, бас бармағы менен суқ бармағының жуўан-жинншкелигине, бет-әлпетике ҳәм көйлек жеңлеринин түрилиўнне қарап, усы майда-шүйделер бойынша оның кәсибин ойлап билиў қыйын емес. Қоса алғанда буның ҳәммесин салыстыра отырып, қырағы сыршының дурыс жуўмақ шығара алатуғынына гүманланыўға болмайды.\n— Бул ҳеш қандай болмайтуғын гәп!—деп бақырып жибердим мен ҳәм журналды столдың үстине ылақтырдым. Бул өмирде ондай елес-әрманды оқып көрмедим.\n— Сиз неге бақырдыңыз?—деди маған қарап Шерлок Холмс.\n— Мынадағы бир мақаланы айтаман. — Мен журналды чай қасығым менен нуқып көрсеттим де аўқатланыўға киристим. — Қәлем менеи белгиленгенинен-ақ ол мақаланы Сизиң оқып шыққаныңызды көрип турман. Даў жоқ, мақала жаман жазылмаған, бирақ буның ҳәммеси мениң ашыўымды келтиреди. Өз кабинетиндеги жумсақ креслода шалқайып отырып, ол ис хошжақпас ҳәр қыйлы қарама-қарсылықларды сулыўлап жазыўды жақсы көреди. Жер астындағы үшинши класс вагонға оны киргизип жиберип, жолаўшылардын кәсибин билип бер деп мзжбүрлегенде ме! Мурнымды кесип берейин, оннан ҳеш нәтийже шықпайды.\n— Сонда да сиз утыласыз,—деди Ҳолмс әсте ғана. — Ал, ол мақаланы жазған мен.\n— Сизиң өзиниз бе?\n— Аўа. Мен сынап-минеў, таллап билиў уқыбына ийемен. Журналда мен жазған ҳәм сизге соншама қыялый болып көринген теория күтә керекли және оның кереклиги соншама, ҳәттеки, мен пүткил өмиримди соған бағыш еткенмен.\n— Қалай етип?—деп сорадым мен.\n— Көрип турсыз ғой, мениң кәсибим сийрек ушырасатуғын кәсип. Бундай кәсип пенен шуғылланатуғын мениң жалғыз өзим болыўым да мүмкин. Егер сиз мәнисине түсинетуғын болсаңыз мен анлағыш кеңесгөй-консультантпан. Лондонда мәмлекетлик мәкемелерде ҳәм жекке ислейтуғын анлағыш—из кесиўшилер толып атыр. Әне, сол азаматлар албыраған ўақытта маған жуўырады хәм мен оларға бағдар көрсетип, дурыс жолға салып жиберемен. Олар мени истиң пүткил жағдайы менен таныстырады Ҳәм жынаят анықлаў тарийхын жақсы билип, мен қай жерде қәтелик жнбергенин оларға көрсете аламан. Жынаятлардың ҳәммеси егиз туўылғандай бир-бирине оғада уқсас болады, хәм сгер сиз мың исти майда-шүйдесине дейии бес бармағыныздай билсеңиз, және биреўин билмеўиңиз уят болар еди. Лестрейд көпшиликке белгили анлағыш—из кесиўши. Бирақ жақында ол бир истиң жалған екенин анықлай алмады, сонлықтан да маған келиўге мәжбүр болды.\n— Ал, басқаларыше?\n— Бәринен бурын маған оларды жеке агентлер жибереди. Олардың ҳәммеси бахытсызлыққа ушырап, кеңес алыўға ынтыққан адамлар. Мен олардың айтқан тарийхын тынлайман, олар мениң түсиндириўимди тыңлайды ҳәм хызмет ҳақы кисеме түседи.\n— Шатасқан түйинди жайдан шықпайақ жаздыра аламан,—деп айтпақшысыз ғой, ал оны жаздырыўға нәтийжесиз урынып жүрген адамға түйинниң майда-шүйдесине дейин толық тарийхы сизге қарағанда жақсы Белгили ғой, солай-ма?—деп мен шыдамастан сорадым.\n— Дурыс. Менде өзинше бир түрли сезим бар. Гейпара ўақытта қандайда бир истиң буннан қыйынырағы да ушырасады. Әне, сол ўақытта анаў-мынаў жерлерин өз көзин менен көриў ушын азырақ жуўырыўға туўры келеди. Тусинетуғын болсаңыз менде арнаўлы билимлер бар, мен оларды ҳәр бнр мәселени шешиўде қолланаман — олар мәселени шешлиўин күтә жеңиллестиреди. Мына мақалада мен баян еткен ҳәм ҳәзир сиз унамсыз пикир билдирген майда-шуйдесине дейин ойлаў тәртиби мениң практикалық жумысым ушын теңи-тайы жоқ әҳмийетке ийе. Алдьн болжаў—көрегенлик мендеги екинши бир қәсийет. Дәслепки ушырасқанымызда мениң «Сиз Афғанстаннан келипсиз гой?»—деп айтқаныма снз таң қалған шығарсыз.\n— Ол туўралы сизге биреўлер айтқан болыўы мүмкин.\n— Ҳеш қандай. Мен сизиң Афғанстаннан келгениңизди бирден-ақ билдим. Үйреншикли әдетиме бола ақылға салып жуўмақ шығарыў менде соншама тез пайда болады, ҳәттеки аралықтағы себеплерди елесгирместен-ақ жуўмақ шығараман. Бирақ, себеплер анық бар еди. Мен былай ойладым. «Жүрис-турысына қарағанда бул адам врач, бирақ кийиниўи әскерий. Демек әскерий врач. Ол жақында тропиктен келген, жүзи қуяштан қара-ўытқан — тәбийғый емес, сонлықтан да оның бет-келбети билезиги ағырақ.\n— Сизиң сөзлеринизди тынлаў аңсат ҳәм қызық екен,—деп күлдим мен.—Сиз Эдгар Аллан Поның Дю-пенин мениң есиме түсирдиңпз. Мен ондай адамлар тек романларда ғана болады, деп ойлайтуғын едим.\nКейнинен Шерлок Холмс түргелди де трубкасына темеки салып шеге баслады.\n— Сиз, әлбетте, мени Дюпен менен салыстыражқсыз ҳәм солай етип мени хошеметлейжақсыз, деди ол.—Ал сизиң Дюпениниз мениңше айтарлықтай адам емес. Бул әдис—он бес минутлық жым-жыртлықтан кейин қандайда бир қурғақ сөзлер менен достымның пикирин басқа жаққа бурыў—дурысын айтқанда бул көзге көринип турған ҳийлекерлик. Дюпенде бир қанша жуўмақ шығарыў уқыбы болған, бирақ оны Понын шамалап есап-ланғанындай әжайып адам деп атаўға ҳеш қандай болмайды.\n— Сиз Габорноны оқыдыныз ба? —деп сорадым мен.—Сизиңше қалай, Лекок нағыз аңлағышиз кесиўши ме?\nШерлок Холмс мысқыллы турде ийнин қысты.\n— Лекок мурныбоқ бийшара,— деди ол ашыўланып.—Онда тек ғай-\nрат деген нәрсе ғана бар. Ол китапты оқысам мениң жүрегим айныйды. Қашаннан берли тюрьмада жатырған жынаятлы адамнын ким екенин анықлаўда үлкен мәселе болып па? Мен буны жигирма төрт\nсааттың ишинде ислеген боларедим. Ал Лекок ярым жылға жақын ўақыт соның изинде жүрди. Бул китап тек аңлағыш-из кесиўшиге қалайынша жумыс ислемеўге болатуғынын ғана уйретиўи мүмкин.\nСолай етип, ол мениң сүйикли әдебий қаҳармаиларымның шермендесин шығарды, бул мениң және ашыўымды келтирди. Мен терезе алдына барып, Холмсқа терис қарап турдым, көшеде өткен кеткенлерге нәзер тасладым. «Мейли, ол ақыллы-ақ болсын,—деп ойладым мен ишимнен,—бирақ усын-шама да өзине-өзи исениўшилик болып па!»\n— Ендигиден былай ҳақыйқат жынаят та, ҳақыйқат жынаятлы да болмайды, — деп мыңғырлай баслады Холмс. — Маңлайы жети қарыс болса, сен айтқан адамлардын бизиң кәсибимизге пайдасы тийе ме? Бул нстиң даңқы жайылатуғынын мен билемен. Мен қусап тәбийғый талантын ҳәм табанлы мийнетин жынаятты ашыўға арнаған адам бул жақты дүньяда бол-ған жоқ ҳөм болмайды да. Ал, енди не ислеў керек? Ашатуғын нәрсе де, жынаят та жоқ — ҳәтте Скот-ленд-Ярдтын полиция хызметкерлери бастан-аяқ көрип отырған шешилиўи жеңил гәззаплықлар да азайды.\nБул мақтаншақлық мени жалықтырды ҳәм әнгиме бағытын басқа жаққа бурғым келди.\n— Қызық, ана бир киси көшеде не излеп жүр екен?—деп сорадым мен, және көшениң екинши тәрепиндеги жайлардың номерлерине қарап әсте ақырын жүрип киятырған, әпиўайы кийинген бойшаң адамды керсеттим. Оның қолында көгилдир конверт бар еди, сонлықтан да хат тасыўшы екени айтпай-ақ көринип тур.\n— Кимди айтасаң, анаў отставкадағы флот сержанты ма?—деди Шерлок Холмс.\n— «Нағыз мақтаншақ!» — деп атадым мен оны ишимнен.—Оны алыстан тексере алмайтуғынын биледи ғой.\nСолай ойлап үлгермей атырып-ақ жаңағы бизлер айтып турған адам бизиң жайдың есигиндеги номерди көрди ҳәм асығып көшениң бизлер тәрепине өтти. Сол заматта қатты тақылды еситилди ҳәм жуўан даўыслы адамның текшелер менен төменнен жоқары көтерилип киятырғаны мәлим болды.\n— Мырза Шерлок Холмсқа,—деди жайға кирип хат тасыўшы ҳәм\nхатты мениң достыма берди.\nМине, онын тәкаббырлығын сынаў қолайға түсти! Хат тасыўшының өтмишин ол ойланып турмастан-ақ айтып берди, тағы да оньң бизиң жайға келетуғынын күтпеген еди.\n— Яшуллы, не жумыс ислейтуғыныңызды айтып берсеңиз?—деп\nеситилер-еситилмес етип әсте сорадым мен.\n— Хат тасыўшы болып ислеп жүрмен,—деди ол қабағын үйип,—формамды жамаўға берип едим.\n— Бурын не жумыс ислегенсиз? —деп тағы сорадым мен ыз... қуўаныш аралас Холмсқа қарап турып.\n— Короллик теңиз пиядаларынын сержанты хызметнн атқардым. Мырза, жуўабын күтпей-ақ қояйын ба? Хош бол, Мырза.\nОл әскерий адамларша ҳүрмет көрсетип жайдан шығып кетти.


Изн сўраш одоби\n36035 Ўқиш режими + -\nМусулмон киши бошқа уйга изн сўрамасдан ва изн берилмасдан олдин кирмайди. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:\n“Эй иймон келтирганлар! Ўз уйларингиздан бошқа уйларга то изн сўрамагунингизча ва уларнинг аҳлига салом бермагунингизча, кирманг. Ана шундай қилмоғингиз сиз учун яхшидир, шоядки эсласангиз.\nБас, агар у(уй)ларда бирортани топмасангиз, то сизга изн берилмагунча уларга кирманг. Агар сизга, қайтинг, дейилса, бас, қайтинг, ўша сиз учун покдир. Аллоҳ нима амал қилаётганингизни ўта билгувчидир. Маскан бўлмаган, сиз учун фойда бор уйларга (изнсиз) киришингизда гуноҳ йўқдир. Аллоҳ нимани ошкор қилаётганингизни ва нимани яширин қилаётганингизни биладир” (Нур сураси, 27-29-оятлар).\nМусулмон кишига изн сўралган уйга киришига изн берилса, аввало уй эгаларига салом бериши ва ширинсўз билан муомала қилиши лозим. Чунки бу шартлар кишилар орасини меҳр-муҳаббат ва тинчлик билан боғлайди.\nАллоҳ таоло изн сўрамасдан бировнинг уйига киришдан қайтарди. Изн сўраш ва омонлик тилаш кишилар орасидан шубҳаларни ўчиради ва ёмонликни қасд қилишдан тўсади. Шу билан бирга, меҳмонни муҳтарам, мукаррам ва обрўли қилади. Агар кириш учун изн сўраса-ю, изн берилмаса ёки жавоб бўлмаса, меҳмон ортига қайтиб кетиши лозим. Бунга уй соҳибининг ўша онда меҳмонни кутиб олишга шароити йўқ бўлиши ёки уйда эмаслиги сабаб бўлиши мумкин.\nМазкур оятлардан биз изн сўрашда қуйидаги ҳукм ва одобларни билиб оламиз:\n1.Салом бериш изн сўрашнинг биринчи шартидир. Салом каломдан олдин берилади. Ҳадиси шарифда ҳам бу ҳақда шундай маънодаги сўз келган: “Каломдан аввал салом бор”. Бундан ташқари салом динимиз шиорларидан ҳисобланади.\n2. Оятнинг зоҳири изн бир марта сўралишини ифодалайди. Лекин суннати набавийга кўра изн уч марта сўралади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан марфуъ ҳолда ривоят қилинади:\n“Изн уч мартадир: аввалгиси билан тинглайди, иккинчиси билан тўғриланади ва учинчи марта изн сўралганда, ё рухсат беради, ё рад қилади”.\n3. Уй эгаларининг маҳрамлари ҳам уйга киришдан аввал изн сўрашлари керак.\n4. Изн сўрашдаги шариат одобларидан яна бири шуки, меҳмон эшик олдида унга юзланган ҳолда турмаслиги керак. Ўнг ёки чап тарафга қараб туриши лозим. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бирор кишини уйига борсалар, эшикка тик қараб турмасдилар. У зот ўнг ё чап тарафга юзланиб турар эдилар.\n5. Изн сўрашда аёллар ва кўзи ожиз кишилар ҳам эркаклар ва кўзи кўрадиганлар билан тенгдирлар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар:\n“Албатта изн сўраш кўриш сабабидандир”.\n6. Изн сўраш вояга етган эркак ва аёлларга хос ҳукм бўлиб, ёш болалар бу шаръий таклиф учун мукаллаф эмаслар.\nАллоҳ таоло марҳамат қилади: “Эй иймон келтирганлар! Қўлингизда мулк бўлганлар ва ўзингиздан балоғатга етмаганлар сиздан уч вақтда изн сўрасинлар: бомдод намозидан олдин, пешинда кийимларингизни ечадиган пайтингизда ва хуфтон намозидан сўнг. (Ушбу) уч вақт сиз учун авратдир. Улардан кейин сизга ҳам, уларга ҳам гуноҳ йўқ. (Улар) сизнинг атрофингизда айланувчидирлар, (сизлар ҳам) бир-бирингиз (атрофида айланувчидирсиз). Аллоҳ сизларга оятларни ана шундай баён қилур. Аллоҳ билувчидир, ҳакимдир” (Нур сураси, 58-оят). Мана шу оятга кўра болалар ҳам уч вақтда изн сўрашлари лозим. Бу уч вақт ‒ бомдод, пешин ва хуфтон намозидан кейинги муддатлардир.\n“Рованул баён” китобидан\nАдолат Ҳусанова таржимаси\nКЕЛАЖАГИМИЗ ФАРЗАНДЛАРИМИЗ ҚЎЛИДА\n«Она тилим, буюкликда энг улуғ тоғсан»\nТанлов (иккинчи мақола)\nГЎЗАЛ ХУЛҚ ИНСОНИЙ ФАЗИЛАТ Дунёга келган инсонлар бирбирлари билан муомала қилмасдан яшашининг иложи йўқ. Уларнинг ўзаро муомалалари худди меҳмонга давоми...\n10:10 / 19.03.2017 1800\nАёллар ўртасида Қуръон мусобақаси Республика босқичи давом этмоқда\nМаълумки, Тошкент шаҳрида Қуръон мусобақаси Республика босқичининг аёлқизлар ўртасидаги беллашувлари бўлиб ўтмоқда. Бугун мусобақанинг иккинчи кунида давоми...\n23:41 / 25.04.2018 1046\nИсломнинг беш устуни\nХолид синглиси Фотима билан отасини кутишар эди. Меҳмонлар кетгач, ота уларнинг олдига кулиб кирган ҳолда «Ассаламу алайкум ва раҳматуллоҳ» сизларга тинчлик ва давоми...\n08:21 / 24.12.2016 4102\nЭзгулик мавсуми бошланди\nОйлар ичида бир ой борки, ҳар сафар ташриф буюрар экан, у мусулмон оламига бир жаҳон шодлигу шукуҳ, солиҳ амаллар ва иймоний руҳ олиб келади. Ҳали бу ой бошланмай давоми...\n01:29 / 30.11.2016 1609\n14:24 / 02 июль 5683\n17:58 / 25 июнь 2828\n18:48 / 26 май 3855\n15:01 / 24 май 2989\n11:17 / 14.01.2020 128461


Ҳунайн ғазотида баъзи ансорлар бир-бирлари билан кўришиб, “Аллоҳ таоло Расулини мағфират қилсин! Одамларга ўлжадан бериб, бизни тарк этдилар. Ваҳоланки, қиличларимиздан қон томчилаб турибди” дея пичирлашдилар. Бу гап Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга етиб келди. Ансорларнинг барчасини бир жойга тўпладилар. Макка аҳлидан узоқроқ жойга. Ансорларга хитоб қилдилар. Ҳис-туйғулар қоришган, мулойимлик қоришган, нафислик, нозиклик қоришган гапларни айтдилар. Истардимки, ҳар бир мусулмон у зот алайҳиссалом айтган ушбу гапларни ёдлаб олса. Аллоҳга ҳамду сано айтдилар. Кейин:\n“Эй ансорлар жамоаси, сизлар тарафдан менга етиб келган гап, қандай гап?! Олдингизга келганимда залолатда эдингиз, Аллоҳ сизларни мен сабабли ҳидоят қилмадими?! Тарқоқ эдингиз, Аллоҳ мен сабабли сизларни бир-бирингизга улфат қилмадими?! Фақир эдингиз, Аллоҳ мен сабабли сизларни бой қилмадими?!” дедилар. Улар “Ҳа, Аллоҳ ва Расули марҳаматли ва афзалдир!” дейишарди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам “Менга жавоб қайтармайсизларми, эй ансорлар жамоаси?” дедилар. Улар “Жавоб бердик, эй Расулуллоҳ” дейишди. “Ҳа, Аллоҳ ва Расули марҳаматли ва афзалдир!” дейишарди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам “Менга жавоб қайтармайсизларми, эй ансорлар жамоаси?” дердилар. Улар “Жавоб бердик, эй Расулуллоҳ” деб айтишарди.\nЭй ансорлар, у одамлар қўй ва туялар билан кетишларига, ўзларингиз эса Аллоҳ ва Расули билан уйга қайтишга рози бўлмайсизларми?! Аллоҳга қасамки, сизлар олиб қайтаётган нарса улар олиб қайтаётган нарсадан яхшироқдир.\nМуҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, агар ҳижрат бўлмаганида, мен ансорлардан бири бўлар эдим.\nОдамлар устки кийимим бўлсалар, ансорлар танамга тегиб турадиган кийимимдирлар.\nОдамлар бир томонга, ансорлар бошқа томонга юрсалар, мен ансорлар томонга юрган бўлар эдим.\nБироз сабр қилинглар, мен билан Ҳавзи Кавсар олдида кўришасизлар.\nАллоҳим, ансорларни, ансорларнинг фарзандларини ва фарзандларининг фарзандларини ҳам ўз раҳматингга олгин!”\nМуҳаммад Саъийд Рамазон Бутий раҳимаҳуллоҳнинг мавъизасидан\nДругие материалы в этой категории: « Рамазон ойидан бошқа кунларда рўза тутиш ва уларнинг ҳукмлари\tИдеалингиз ким? »


Барқарорлик ҳар қандай давлатнинг ривожланиши учун асосдир – Ўзбек этномаданият маркази раҳбари NUR-SULTAN. Kazinform - Нур -Султан шаҳридаги ўзбек этномаданият маркази раиси Шерзод Пўлатов Давлат раҳбари раислигида ўтказилган ҚХА Кенгашининг кенгайтирилган йиғилиши ҳақида фикр билдирди.\nМамлакат бирлигини мустаҳкамлашда ассамблеянинг ўрни катта – ҚР Президенти NUR-SULTAN. Kazinform – Қозоғистон халқи Ассамблеяси мамлакат бирлигини мустаҳкамлашда энг муҳим рол ўйнайди. Бу ҳақда Қозоғистон Президенти, ҚХА раиси Қасим-Жомарт Тоқаев ташкилотнинг бугунги йиғилишида маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚР Президенти: Фуқаролик жамияти институтларини иложи борича қўллаб -қувватлаш керак NUR-SULTAN. Kazinform - Фуқаролик жамияти институтларини имкон қадар қўллаб -қувватлаш керак. Бу ҳақда Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев Қозоғистон халқ Ассамблеясининг кенгайтирилган йиғилишида маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nТуркистон вилоятида янги Дўстлик уйи қурилади NUR-SULTAN. Kazinform - Қозоғистон Президенти Қасим -Жомарт Тоқаев Қозоғистон Халқ Aссамблеяси Кенгашининг кенгайтирилган йиғилишида Туркистон вилоятида Дўстлик уйи қуришни топширди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nТаълим вазирлиги дунёдаги кўп тилли бўлиш тажрибасини чуқур ўрганиши керак – Қозоғистон Президенти NUR-SULTAN. Kazinform - Таълим ва фан вазирлиги бутун дунё бўйлаб кўп тилли бўлиш тажрибасини ўрганиши керак. Бу ҳақда Қозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Тоқаев Қозоғистон халқи Ассамблеясининг кенгайтирилган йиғилишида маълум қилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nНур-Султанда ҚХА Кенгашининг кенгайтирилган йиғилиши бошланди NUR-SULTAN. Kazinform – Нур-Султанда Қозоғистон Республикаси Президенти Қасим -Жомарт Тоқаев раислигида Қозоғистон халқи Aссамблеяси Кенгашининг кенгайтирилган йиғилиши бошланди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистон Президенти ҚХА раисининг ўринбосарини қабул қилди NUR-SULTAN. Kazinform – Давлат раҳбари Қозоғистон Халқ Ассамблеяси раисининг ўринбосари Марат Азилхановни қабул қилди, деб хабар беради Kazinform Ақордага асосланиб.


Сафсаталар ўлими « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n08 June 2017 - 6:00\n(ЎХҲ 2-Қурултойидаги нутқ)\nБиринчи сафсата ҳақда биз ўтган мақолаларимизда айтгандик. Айтилганларга яна шуларни илова қилиш мумкин:\nЗулмга қарши тинч йўллар билан курашиш тарафдорлари иддаоларини бу жабҳада ўз фаолиятлари билан машҳур бўлган бир нечта шахс тажрибасига қурганлар. Улардан биттаси, албатта-ки, Махатма Ганди бўлади. Аммо бу тоифага қўшиб саналадиган бошқа арбоблар эса, аслида, ўша кураш услубини умрларининг бир қисмида қўллаб, кейин воз кечган инсонлар. Бунинг энг ёрқин тимсоли бугун демократларнинг тилидан тушмайдиган Нелсон Манделадир.\n1959 йилда бир гуруҳ занжи “африкачилар” Аппартеид режимига қарши радикал курашишни талаб қилиб, Африка Миллий Конгресси (АМК) билан алоқаларини уздилар. 1961 йил Мандела ниҳоят Африка Миллий Конгресси (АМК) нинг “Миллат найзаси” деб аталган қуролли қанотига раҳбарлик қилиб сайланди. Ва бу гуруҳ қисқа муддатда мавжуд ҳукумат ва ҳарбийларга қарши саботаж сиёсатини бошлади. Бу фаолият ҳам самарасиз бўлса, Апартеид режимига қарши партизан урушига ўтиш режаланганди.\nМандела бу даврда ҳаракатга хорижий мамлакатлардан моддий ёрдам олди ва “Миллат найзаси”нинг аъзолари билан ғайринизомий шаклда ҳарбий машқлар ўтказиб, муҳтамал урушга ҳозирланди. Манделанинг фикрича, қуролли кураш сўнгги чора эди. Давлат тарафидан ўтказилаётган репрессияларнинг йилдан-йилга\nкучайиб бориши бу зулмга карши тинч йул билан курашишнинг имконсиз эканини ва кутилган натижани бермаслигини кўрсатди.\nЭнди сиз Каримов режими билан 22 йил давомида тинч йул билан самарасиз курашиб, “22 йил давомида нима қилдингиз?” деган хоинона дашномларга маъруз қолаётган Ўзбек мухолифатининг аҳволини тасаввур қилинг! Бизда ҳам худди юқорида кўрсатилганидек, давлат репрессиялари йилдан-йилга кучаяётгани йўқми?\nБиз Каримов режимини зўравонлик билан ағдариш ниятимиз йўқлигини ҳеч исбот қила олмадик. Йўқ нарсани, мавжуд бўлмаган нарсани қандай исбот қиласан?\nЛекин биздан ҳеч биримиз “Каримов режими апартеид режимидан минг карра баттар ва бу зулмга қарши қўлга қурол олиб курашиш биз учун ҳалол”, дея ўртага чиқмадик. 2005 йил Андижонда ўққа тутилган мингларча тинч намойишчининг ўлимини ТВда томоша қилган Лондон шаҳар мэри ҳаяжонланиб, “Каримов режимига ўхшаган режимларга қарши факат қурол билан курашиш лозим”, деганида Ғарб либераллари теран бир сукутга чўккан эди.\nБу “зўравонга қарши нозўравон йўл билан курашиш” сафсатасига урилган илк очиқ зарба бўлди. Аммо бу зарбанинг залворини кўплар ҳис этмади, диктаторлар эса умуман писанд қилмади. Кучли ва қақшатқич зарбани “Араб баҳори” берди. Ва бу зарба дунё золимларига қарши қуролли мужодалани бир онда машруъ қилди.\nҒарб бирданига юз берган бу глобал катаклизмни мушоҳада этиб, йиқилаётган бу режимларни қайтадан ислоҳ қилиш стратегиясини тақдим этишга улгурмади. Бу режимларнинг аксарияти Ғарб манфаатларига ғайри режимлар эмасди. НАТОнинг Ливига қарши олган қаттиқ тадбирлари остида ҳам Каддафи режимидан ҳам юввошроқ бир режим ўрнатиш умиди ётганлиги кўпчиликка сир эмасди.\nРус насабли олмон политологи Александр Рар бу умиднинг чиппакка чиқаётгани ҳақда ташвишланиб, шундай дейди: “Тан олиш керак-ки, “Араб баҳори” кутилган натижани бермади. Шарқда демократлашиш ўрнига исломлашиш кетяпти. Биз сайловларда кимнинг ғалаба қилаётганини кўриб турибмиз. Бунинг қандай амалага оширилаётганини кўриб турибмиз. Бизнинг “озодлик” ғоямизга муқобил (алтернатив) ғоялар тўсқинлик қилмоқда. Биз буни кўрмаслигимиз мумкин эмас.”\nҒарбга тўсқинлик қилаётган алтернатива, бу ислом дини ва демократия бир маконда яшашини таъминлаши мумкин бўлган янги бир сиёсий режим моделидир. Александр Рарнинг ҳассос эътирофидан кўриниб турибди-ки, бундай бир сиёсий режим нафақат ислом радикаллари тарафидан, балки демокрaтия радикаллари тарафидан ҳам осон қабул қилинадиганга ўхшамайди.\n“Шарқда исломлашиш кетяпти” дейиш учун нафақат ислом тарихини билмаслик, балки бу тарихни қандай бўлса шундай қабул қилишни истамаслик ҳам керак. Чунки Шарқда “исломлашиш” бир ярим минг йилдан бери давом этаяпти! Наҳотки, мусулмонларнинг ўз динини ҳеч нарсага, ҳатто демократияга ҳам алмаштира олмасликларини ҳанузгача тушунмади бу дунё?\nАраб дунёсида инқилоблардан кейин юз берган воқеалар турли сиёсатдонлар тарафидан суистеъмол қилиб келинган “ислом дини ва демократиянинг табиий душманлиги” хусусидаги сафсатани йўққа чиқарди. Ислом дини ва демократик қадриятларнинг бир орада яшаши мумкин эканлиги ҳақда илк фаразлар ўтган асрнинг 90-йиллари бошларида эълон килина бошлади. Бу чиқишлар ислом мухолифларининг якдил жўри орасида бир диссонанс бўлган эди. Эсимда, “Ранд корпорейшн” ходими , машҳур советолог Грехем Фуллер сиёсий ислом таҳлилчиларига Туркиядаги исломий партияларни мисол келтириб, масалани “Ислом ва демократия деб эмас, мусулмонлар ва демократия” тарзида қўйишни тавсия этганди.\nСаволнинг бундай алфозда қўйилиши ислом динининг сиёсий дунёқараш сифатида ниҳоятда бағрикенг бир доктрина эканлигини намойиш этарди.\nЭнди, инқилобдан сўнг Ғарб тамойилидаги эркин сайловларда ўз Президентини сайлаган Мисрга қараб, яқингача “Ғарб душмани” бўлиб келган “Мусулмон биродарлар”нинг сайловларда аксарий овозларни олиб, Парламент кўпчилигига эришганини кўриб ҳам ислом ва демократиянинг бир ерда яшаёлмаслигини исбот қилиш учун бу иддао соҳибларининг янги далиллар топиши керак бўлади. Чунки аввалги далиллар шундоқ кўз ўнгимизда сафсатага айланди!\nБу эврилиш Марказий Осиёнинг мусулмон нуфузли давлатлари ҳаётида қандай акс этмоқчи? Ўтган бир йил ичида Каримов режими каби “Афғонистонга йўлак” эвазига жиноятларига кўз юмилаётган мустабид режимлар Ғарбнинг ҳимоя қанотлари остида бўлишига қарамасдан ўзларини жуда ҳам яхши ҳис қилганлари йўқ. Масалан, Ўзбекистоннинг қувват органлари режим учун дўст кўринмаган инсонларни терговсиз ва маҳкамасиз “Жаслиқ” каби ўлим лагерларига юборишда давом этмоқда. (Мана, Ўзбекистонда Ислом (Каримов) ва Демократия бирга яшай олмайди, деса бу тўғри бўлади) Режим мухолифларини таъқиб қилиш икки баравар кучайтирилди.\nИнтернет назорати катта шаҳарларда ақл бовар қилмас даражада қаттиқлашди. Чунки 2011 йил диктаторлар учун омадли йил бўлмади. ”Араб баҳори” улар онгида чуқур психологик травма қолдирди. Улар бу зарбадан бугунгача ўзларига кела олганлари йўқ. Бу мотамсаро кайфият Марказий Осиё давлатлари аъзо бўлган ШҲТнинг яқинда қабул қилинган ҳужжатларида ҳам акс этди.\nТаҳлилчилар фикрига кўра, бу узун ва зерикарли ҳужжатлар остида Марказий Осиё дикаторларининг қўрқуви яширингандир. Аммо мазкур ҳужжатларда баён қилинган мақсад бу қўрқув каби гизли эмас, очиқ баён қилинган. “Коммерсант” газетасининг ёзишича, бу ҳужжатларда “Араб баҳори”га ўхшаган муҳтамал ҳолатларга қарши олинадиган тадбирлар руйхати очиқ-ойдин келтирилган.\nВоқеаларнинг бундай тадрижи ислом дини ва мусулмонлар ҳақда Ғарбда яшаб келаётган уйдирмаларнинг ҳалокати, дунёдаги “ислом ваҳимаси”нинг чўкиши бўлади. Воқеаларнинг бундай тадрижи ислом дини ва мусулмонлар ҳақда Ғарбда яшаб келаётган уйдирмаларнинг ҳалокати, дунёдаги “ислом ваҳимаси”нинг чўкиши бўлади.\nИслом пайдо бўлган кунданоқ куфр билан ёнма-ён яшаб келяпти, нега у демократия билан ёнма-ён яшай олмас экан? Ислом демократия билан ҳам ёнма-ён яшай олади ва яшаяпти.\nМуҳаммад Солиҳнинг 2013 йилда Истанбулда чоп этилган “Туркистон шуури” китобидан. (542-547-саҳифалар.)


Бобо Усмон Ботуров мўғулистонлик рақибига ҳеч қандай имконият қолдирмади\n24 август, 2018, 17:50\nОсиё ўйинлари доирасида бокс беллашувлари ҳам бошлангани ҳақида хабар берган эдик. Бироз аввал ушбу йўналишда терма жамоамиз вакили Бобо Усмон Ботуров баҳс олиб борди.\n-69 килограмм вазн тоифасида рингга чиққан вакилимиз илк босқичда мўғулистонлик рақиби Бямюа-Эрдене Отгобатарга қарши рақиблик қилди. Юртдошимизнинг тўлиқ устунлгида кечган беллашувда ҳакамлар бир овозда боксчимизнинг ғалабасини қайд этишиди. Энди вакилимиз 2-даврада хитойлик рақибига қарши рингга чиқади. Шу билан боксчиларимиз шу билан 26 август куни баҳс олиб боришади.


16141 Ўқиш режими + -\n1- мулоҳаза. Дастур шартларини адо этиш ихлос, холис ният ва кучли иродани талаб этади. 2- мулоҳаза. Дастурдаги тартибга қаттиқ боғланиб қолиш талаб этилмайди. Имкониятдан келиб чиқиб, амалларнинг ўрнини алмаштириш, олдин ёки кейинроқ бажариш мумкин. 3- мулоҳаза. Катта оила бекаси, зиммасидаги катта масъулиятни ҳисобга олсак, дастурни тўлиқ бажаришга қодир эмас. Унга, иншааллоҳ, уй ишлари, фарзандларининг тарбияси учун ҳам ажрлар ёзилади. Лекин у қурби етганча амал қилиши, Аллоҳдан ёрдам ва вақтининг баракали бўлишини сўраши лозим. Унинг ҳаёти бу каби масъулиятлардан холи бўлганлар учун бир ибратдир: «Банд бўлиб қолишингдан аввал бўш вақтингни ғанимат бил». 4- мулоҳаза. Ушбу дастурнинг татбиғи Аллоҳнинг фитратини ўзгартириб, тунни кунга, кунни тунга алмаштириб қўйганлар учун қийин кечади.\nБомдод намозини вақтида адо этиш, сўнг намоз зикрлари ва субҳ зикрларини ўқиш. 2. Бомдод намозидан сўнг қуёш чиққунга қадар Аллоҳнинг зикрини қилиб ва Қуръон тиловат қилиб ўтириш, қуёш чиққач, икки ракъатли Ишроқ намозини ўқиш. Ушбу намозни ўқисангиз, ҳаж ва умра ибодатларини тўлиқ адо этгандек бўласиз. Саҳиҳ ҳадисга мувофиқ, бу мукофот Ишроқ намозини ҳар куни ўқисанг, ҳар куни берилади. 3. Ундан кейин савоб умидида ухлаш. (Яъни: Аллоҳнинг ибодатига куч тўплаш учун дам оламан, деган ниятда.) 4. Икки ракаат бўлса-да, Зуҳо намозини адо этиш учун тушдан аввал уйғониш. Бу «солатул-аввобин» (тавба қилувчилар намози) бўлиб, ким уни ўқиса, танасининг ҳар бир бўғини учун садақа берган бўлади.\nМуслим ривояти 5. Аллоҳнинг зикри ва истиғфор айтган ҳолда уй ишларини бажариш. Агар ишга жуда берилиб кетмаган бўлсангиз, Қуръон тиловат қилиб ишласангиз ҳам бўлади.\nПешин намозини вақтида ўқиш ва ундан кейинги зикрларни айтиш. 2. Ўзингиз учун намоздан кейин муайян вақт ажратинг ва унда Қуръондан камида бир пора ўқинг. Шунда Рамазон охиригача Қуръонни камида бир маротаба хатм қилиб оласиз. 3. Бироз дам олиш ёки баъзи ишларни ниҳоясига етказиб олиш.\nАср намози ва ундан кейин ўқиладиган дуолар. 2. Ифтор дастурхонини исроф ва дабдабадан йироқ бўлган ҳолда ҳозирлаш. Уй ишларини қилиш жараёнида радио ёки магнитофондан Қуръони Карим ҳамда фойдали маърузаларни тинглаб бориш.\nИфторлик қилиш. Бу чоғда дуо қилишга эътиборли бўлиш керак, чунки ҳадисларда келганидек, оғиз очар маҳалдаги дуолар ижобат бўлади. 2. Таомни кўп емаслик мустаҳабдир, чунки кўп ейишлик ибодатга дангаса қилиб қўяди ва рўзанинг моҳиятига зид келади. 3. Шом намозини вақтида адо этиш ва таом билан чалғиб қолишдан эҳтиёт бўлиш. Намоздан кейинги дуоларни ва оқшом зикрларини ўқиш. 4. Оила даврасида фойдали нарсаларни ўрганиш, турли бефойда сўзлар ва ишлардан йироқ бўлиш. Шунингдек, уй ишлари билан банд бўлиш, болаларга қараш, ифторликнинг қолганини тановул қилиш. Яна радио, журналларда эълон қилинадиган мункар ишлардан холи, исломий мусобақаларда иштирок этиш ҳам мумкин.\nХуфтон намозини ўз вақтида адо этиш ва ундан кейинги зикрларни айтиш. 2. Уйдами ёки масжиддами, таровиҳ намозини адо этишга эътиборли бўлиш. Агар масжидга чиқиладиган бўлса, ўраниш ва хушбўйланмаслик каби одоб шартларига риоя қилиш. 3. Таровиҳ намозидан кейин қариндошлар, қўни-қўшни ва дўсту биродарлар зиёратига бориш мумкин. Улар билан вақтни бекорга ўтказмай, китоблар ўқиш, таълим олиш, аёлларга хос – таҳорат, ҳайз, нифос кабиларга оид фатволар билан танишиш, ғийбат ва бошқа ҳаром ишлардан четланиш лозим. 4. Саҳарлик тайёрлаб, болалар, хусусан, мактабга борадиганлар ҳолидан хабар олиб, сўнг эртароқ ухлаш. 5. Бедорликдан тийилиб, кечалари ухлашни одат қилинг, чунки тунги уйқуда яхшиликлар, саломатлик ва барака бўлади. 6. Ухлаш чоғида таҳорат билан, ўнг томонга ёнбошлаб ётиш ва Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг уйқуолди дуоларини ўқиш каби суннатларини унутманг. 7. Саҳарда барвақт туришга кўзингиз етмаса, витрни ухлашдан аввал ўқиб олинг. 8. Тунда озгина бўлса-да, таҳажжуд намозини ўқиш учун уйғонинг. Кечанинг охирги учинчи қисмида Роббимиз таборака ва таоло дунё осмонига тушади ва дейди: «Истиғфор айтгувчи борми, кечираман. Сўровчи борми, сўраганини бераман. Дуо қилувчи борми, ижобат қиламан». Қайси биримиз Аллоҳнинг мағфирати ва фазлини хоҳламаймиз? Орамизда кимнинг Аллоҳга эҳтиёжи йўқ? 9. Пайғамбаримизнинг соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Саҳарлик қилинглар, саҳарликда барака бордир» Бухорий ривояти, деган ҳадисларига мувофиқ саҳарликни суннатда белгиланган вақтида, олдинга ҳам сурмай, кечга ҳам қолдирмай тановул қилиш. Саҳарликни Бомдодга тақаб қилиш ва унда хурмо ейиш суннатдир. Саҳарликнинг фазилати ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай деганлар: «Албатта, Аллоҳ таоло ва унинг фаришталари саҳарлик қилувчиларга салавот йўллайди».\n«Рамазоний аёл қандай бўлмоғи лозим» III қисм\nРамазон ойи Аллоҳ таоло Рамазон ойини бошқа ойлардан афзал қилди. Рамазон Роҳманга яқинлашиш ҳамда дўзахдан озод бўлиш ойидир. Унда Қуръони карим раҳмат давоми...\n01:06 / 19.05.2019 2150\nМасаллиқ 1 кг ун, 50 гр хамиртуруш, 2 стакан илиқ сув, 1,5 чой қошиғида туз солинади, 200 гр гўшт, 200 гр пиёз ва 0,5 чой қошиқда туз солиб, қийма тайёрланади Жиззали нон давоми...\n02:06 / 29.11.2016 1914\nСаҳоба Савод розияллоҳу анҳунинг муҳаббати\nБисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм Маҳбубимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни ёдимизга олар эканмиз, кўксиларимизга соғинч тўлади, кўзларимизга ёш келади, ҳар давоми...\n20:31 / 24.02.2017 3146\nАбу Толиб (давоми)\nДаъват ошкор этилганда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларига келган динга икки йилу уч ой давомида одамларни яширинча даъват қилдилар. Астасекин давоми...\n21:14 / 20.01.2017 1479\n17:58 / 25 июнь 3283\n11:17 / 14.01.2020 131029