Аҳмаджон Мухторов ким эди?! - zarnews.uz\nЎтган асрнинг 80-90-йиллари ўзбек матбуотида “А.Мухторов” деган имзо (Аллоҳ раҳмат қилсин!) жуда ҳам машҳур эди. Кимсан – Самарқанд вилоятининг “Ленин йўли” (ҳозирда “Зарафшон”) газетаси раҳбарлигидан тўппа-тўғри Марказқўмга бўйсунувчи “Қишлоқ ҳақиқати” газетасига бош муҳаррир бўлиб келган, кўп ўтмай, Олий Мажлис шафеълигида “Халқ сўзи” газетасини ташкил этиб, уни оммага суюмли қилган маълуму машҳур публицист!..\nТанимаганлар, у кишидаги жиддийлик ва қатъиятни кўриб, каттакон арбоб деб ўйларди.\nҲақрост, Аҳмаджон Мухторов муҳаррирлар арбоби эди!\nСССР халқ депутати Аҳмаджон Мухторовнинг қизил империя минбарлари-ю матбуотида ўзбек халқи манфаатини қаттиқ туриб ҳимоя қилгани бугун эҳтимол кимларгадир арзимас бўлиб туюлар, аммо ўша даврда халқпарвар, жасоратли одамларгина шундай қилганини унутмаслик лозим. Ўзбекистон журналистикаси дарғаларидан бўлган бу инсонни мустақиллик тенгдошлари танимайди, аммо ёши улуғ зиёлилар “рўйи замин” фарзандини ҳамон ҳурмат билан эсга олади. Тўғрисини айтсам, бу одамнинг суҳбатида бўлмаганман, лекин чиқарган газеталари, ёзган мақолаларини ўқиб, довруғи достон бу зотни ўзим учун кашф қилдим. Таассуротларимни сизга ҳам айтгим келди.\n“Зарафшон” газетасининг 100 йиллиги муносабати билан нашр этилган “Биз “Зарафшон”данмиз” мақолалар тўпламида СамДУ профессори Бекмурод Йўлдошев “1973 йилда газетага туғма истеъдод соҳиби, ўзбек ва рус тилларида эркин ижод қиладиган моҳир публицист Аҳмаджон Мухторов муҳаррир этиб тайинланди. Ўша вақтдан то 1980 йилнинг ўрталаригача у раҳбар сифатида газета оммавийлиги ва салоҳиятини янада оширди. Ўнлаб ёш мухбирларни тарбиялади, Самарқанд журналистикаси мактабини яратди. Бунинг самараси ўлароқ, Анвар Жўрабоев, Абдурашид Абдураҳмонов, Миршариф Хўжаев, Адҳам Ҳайитов, Ҳабиб Темиров, Фармон Тошев, Сулаймон Ҳусаинов, Азиз Йўлдошев, Жамол Турсунов, Тоғаймурод Шомуродов каби юзлаб қалами қайралган ижодкорлар етишиб чиқди”, дея эътироф этади.\nСамарқанд адабий муҳитида муҳри бор Аҳмаджон ака Тошкентга – Марказқўм газетасига мўмин-қобил дастёр бўлиш учунгина келмайди. Комфирқанинг муз қотган матбуотини эритиш, халққа яқинлаштириш чакана гапми?\nМенимча, “журналист” сўзининг ўзаги ўзбекчасига “журъат” бўлса керак. Аҳмаджон аканинг журъатли муҳаррир эканига бир мисол. “Қишлоқ ҳақиқати” газетасининг 1988 йил 17 февраль сонида маърифатпарвар Абдурауф Фитратнинг “Қиёмат” хаёлий ҳикоясидан парча эълон қилинади. Саҳифа Наримон Орифжоновнинг “Айбсиз айбдорнинг оқланиши” номли мақоласи билан очилган. Унда СССР Олий Суди 1957 йил 16 сентябрда кўпгина ижодкорлар қатори Фитратни ҳам оқлаган бўлишига қарамасдан, бу олим ва ижодкор меросини ўрганиш ҳамон пайсалга солиб келинаётгани айтилади. Ҳолбуки, Тожикистонда Фитрат асарлари 1964 йилда китоб бўлиб чиққан экан. Газета “Қиёмат” асарини ана ўша нашрга асосланиб тайёрлаган. Хуллас, ҳикоянинг бир парчаси адабий-бадиий журнал ёки газетада эмас, Ўзкомпартиянинг ижтимоий-сиёсий минбари бўлган “Қишлоқ ҳақиқати”да чоп этилади. Аммо “давоми бор” дейилишига қарамасдан, асарнинг газетада босилиши негадир тўхтаб қолади. Сабаби ҳам кўрсатилмаган. Қизиқиб, нашрни сонма-сон кузатиб бордим. Дафъатан, 20 март сонида “ЎзТАГ” номидан эълон қилинган икки саҳифалик ҳисобот-мақолага кўзим тушди. Ўқиб, саволга жавоб топгандай бўлдим.\n“ЎзТАГ”нинг ёзишича, Ўзбекистон Компартияси Марказқўмида 19 март куни ижодкор зиёлиларнинг, илмий-педагогик жамоаларнинг вазифалари муҳокама этилган катта анжуманда Р.Нишонов таҳлилий-танқидий маъруза қилади.\n“Тарихий мавзулардаги мунозаралар чоғида бир талай беҳуда, ғўр, шов-шувга сабаб бўлувчи гаплар ҳам пайдо бўлиб қолганлигини англаб олиш зарур. Фактларни, воқеаларни, тарихий шахсларнинг фаолиятини ёритишда қуюшқондан чиқишга йўл қўйилмоқда. Фитрат ва Чўлпоннинг ижодий мероси республика матбуоти саҳифаларида завқ-шавқ билан, бирёқлама талқин этила бошлади. Ҳолбуки, улар адабиётшуносликка оид ва шеърий асарлар, Пушкин ва Шекспирдан таржималар қолдириш билан бирга, пантуркизм ва миллий маҳдудлик мафкурасини ҳам қолдирганлар”.\nМуҳтарам газетхон, унутманг, ўқиганингиз 38-йилдаги тергов-айблов хулосасидан олинган иқтибос эмас. Бу 1988 йилдаги гап, яъни қатағон давридан эллик йил ўтгандан сўнг республикага раҳбарлик қилган арбобнинг маърузасидан парча. Раҳбарларимиз маърифат фидойиларидан нега бунча чўчиди экан-а?! Гап фақат ҳукмрон сиёсатдами ёки Фитрат ижодида?! Шу саволга жавоб излаб, профессор Фитратнинг бизга маълум бўлган асарларини варақладим. Серқирра аждодимиз Компартия қўрқса қўрққудай гапларни кўп ва хўп айтган экан. Алломанинг 1919 йилда “Иштирокиюн” газетасининг бир нечта сонида босилган “Шарқ сиёсати” асаридаги мана бу гапга эътибор қилинг.\n“Шарқға маданият мактаблари, инсоният мадрасалари очармиз деб келган Оврупа жаҳонгирлари фоҳишахона ва майхонадан бошқа бир нарса очмадилар. Ажабо, Оврупа жаҳонгирлари бу ишларини билибми қилдилар, билмасданми қилдилар? Албатта, билиб қилдилар, жўрттага қилдилар. Унларнинг тилаклари бизға маданият бериб, бизда маориф тарқатиш, бизни тараққий этдурмак эмас, турли фоҳишахоналар, майхоналар очиб, бизнинг ахлоқимизни бузмоқ, бизнинг соғлиғимизни хароб этмак ва уруғимизни қурутиб, бизни ишдан чиқармоқ ва ўз қўллариға муҳтож қилиб қўймоқдир”.\n“Тўғри гапнинг тўқмоғи бор” деган гап рост экан. Ана шунақа, илоё, гўри нурга тўлсин фидойи боболаримизнинг. Лекин, ярим аср ўтиб ҳам, ҳақиқатпешалиги учун илиқ сўз ўрнига ҳақорат эшитгани дилни хира қилади. Боз устига, калтабинлигимиз сабаб газетани маърифатномага айлантирмоқчи бўлган муҳаррирнинг босиб қўйилгани-чи! Бир қадам ташлаган эдик, икки қадам орқага чекиндик. Аммо…\nЮКСАК МАРТАБАЛИ… МУНОФИҚ\nХўш, “Қиёмат”-ку чала қолиб, таҳририят тавбасига таянтирилибди. Марказқўм бундай “бебош”лар танобини тортиш учун қаттиқ чора-тадбирлар белгилабди. Аммо, ўша йиллари, ростини айтганда, халқимиз бошида қиёмат қойим бўлиб, миллий уйғониш “миллий маҳдудлик мафкураси” тамғаси остида таъқиб қилинаётган эди. Бегуноҳлар додлаб ётган 1988 йилнинг кўкламида СССР давлати раҳбари Михаил Горбачёв Тошкентга келади. Қизилпошшонинг ташрифи-ю Марказқўмнинг Наврўз арафасидаги йиғилиши орасида кўзга кўринмас қалин ришта бор. Янги тайинланган биринчи котиб ишончни қозониш учун мана шундай ҳақоратли “Босди-босди”ларга зўр бериб, қандай бўлмасин, совет давлати раҳбарининг назаридан қолмасликка тиришар эди. Ғимирлаб қолган зиёлиларга ён босиш ўлим билан баробар! Салафлари бошига тушган қора кун унга ҳам етиши мумкин!\nРеспублика раҳбари совет давлати анъанасига кўра юксак мартабали меҳмонни ясатилган, ўзига тўқ хўжаликлардан бири, Тошкент туманидаги Карл Маркс номидаги жамоа хўжалигига олиб боради ва “Ўрнатилган тартиб”га кўра, “олам гулистон” деган қўшиқни хиргойи қилиб, меҳмон қаршисида қўл қовуштиради.\nЎзбекистон баҳоридан завқланган Бош котиб ҳайратини яшира олмай: “Шафтоли чиройли гуллар экан, биринчи кўришим”, дейди.\nХуллас, М.Горбачёв “Мен Ўзбекистонни биламан, деярли ҳамма областларида бўлганман. Тошкент, Бухоро, Самарқанд, Навоий, Зарафшон, Наманган, Фарғона, Андижонда бўлганман. Кўп нарсани кўрганман, ишлаб чиқаришда, қишлоқларда ёшлар, оқсоқоллар билан учрашганман” дея мақтанади. Бу гаплардан қувонган ўзбекистонликлар қизил империя раҳбарини ўзгача бир меҳр билан тилга олади. Ҳар бир сўз ва эътирофни яхшиликка йўядиган халқимиз бу ташрифга жуда-жуда кўнгил боғлайди.\nМ.Горбачёв “Алгоритм” заводида ишчилар билан гаплашиб, “Ўзбекистон бутун мамлакатга маҳсулот етказиб беради ва ўзи ҳам ҳамма жойдан маҳсулот олади, олганда ҳам юборганига қараганда кўпроқ маҳсулот олади” деб таъкидлайди. Унинг бу гапида Республика ва унинг халқи Марказ учун боқиманда, деган очиқ ишора бор эди.\nПахтакор эл не-не умидлар билан ҳар гал интиқ бўлмасин, коммунистлар сардорининг келиб-кетиши Ўзбекистон учун ҳеч қандай фойда келтирмайди, аксинча, “Ўзбек иши”, “Пахта иши” деган ҳақоратларнинг “пилиги”ни кўтаради. Бунинг исботи сифатида республика раҳбарининг “Аргументы и факты” газетаси мухбири П.Лукьянченко билан қилган гурунгини эслаш кифоя. “Ҳақиқат орқали покланиш” сарлавҳали суҳбатни газетанинг 1988 йил 16 сентябрь сонида ўқиш мумкин. Мазкур мулоқот “Совет Ўзбекистони” газетасининг 214-сонида ҳам чоп этилган. “АиФ” мухбири Ўзкомпартия етакчисига “СССР Прокуратурасининг тергов группаси ишини Сиз қандай баҳолайсиз? – дейди. Ўзбекистон раҳбари мустабидлар чизган чизиқдан чиқолмай, “Ғоят ижобий баҳолайман…” дея жавоб беради.\nҚонхўр гуруҳнинг бутун бир халқни нима учун назар-писанд қилмагани, ҳайбаракаллачи Марказқўмнинг Чўлпону Фитратларни яна бадном қилишга интилгани, менимча, тушунарли бўлди-ёв!\nМУХТОРОВ – МЕДВЕДЕВ МУНОЗАРАСИ\nА.Мухторов “Тошкент оқшоми” газетасининг 1990 йил 12 январь сонида чиққан “Адолат тантана қилғусидир” сарлавҳали суҳбатда халқимиз бошига ёғилган ноҳақлик ва адолатсизликлар ҳақида гапира туриб, “Ўзбек журналистикаси шу даражада қолоқликка тушиб қолганки, ўз ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя этганича Марказий матбуот саҳифаларидан туриб ҳайқирадиган азамат топилмади!” – дейди. Мақолада шовинизм қандай кулфат экани, ундан кимлар жабр кўргани мисоллар орқали очиб берилган.\n“СССР халқ депутатларининг биринчи съездида мен Рой Медведевнинг комиссияни бошқаришига қарши чиққандим. Чунки унинг тўғрини тўғри, нотўғрини нотўғри дейишига ишончим комил эмасди. Тахминим ҳақлиги кўп ўтмай аниқланди – Р.А.Медведев ўзини гоҳ у ёнга, гоҳ бу ёнга ташлайверди. Гдлян ва Ивановга қарши далиллар сон-саноқсизлигига кўзи етгач, адолат тарозисининг тутқичини ушлагандай бўлди. Лекин ҳали ҳам унинг оғмачилиги баъзан сезилиб қолади. Италияда чиқадиган “Унита” газетаси мухбири билан мусоҳабада у ўзбек халқи шаънига ҳақорат сўзларини ёғдирганлиги, ўзбекистонлик депутатларга менсимаслик қилганлиги, съезд кўрсатмаларини бузганича СССРдаги жамики маъмурий маҳкамалар фаолиятини текширишдек ваколатни ўзбошимчалик ила зиммасига олганлиги, съезд тузган комиссия ишини бўяшга уринганлиги учун у билан “ёқама-ёқа” бўлдим. Натижада Рой Александрович Ўзбекистон радиоси ва телевидениеси орқали республикамиз меҳнаткашларидан узр сўради”.\nМустабид тарихчининг узрхоҳлиги Аҳмаджон акани қониқтирмайди. Халққа нисбатан ўта беписанд айтилган гап тагида гап борлигини чуқур англаган публицист даҳшатли иллатни атрофлича таҳлил қилишга уринади. А.Мухторов халқ назарида демократ бўлиб кўринган айрим арбоблар аслида зулм салтанатининг қўриқчиси эканини исботлайди. “Ёш ленинчи” газетасининг 1991 йил 15 март сонида чоп қилинган “Арбоблар тўқнашганда” мақоласи “десантчи”лар ҳомийси ҳақида эди.\n“Бир воқеани хотирамдан чиқаролмайман. Гдлян ва Ивановнинг Ўзбекистонда қилган қонунбузарликлари атрофида ўткир мунозара бошланган, уларни СССР халқ депутатлигидан чақириб олиш масаласи ўзбекистонликлар томонидан қатъий қўйилган бир пайтда, Борис Николаевич бу кимсаларнинг ашаддий тарафдори эканлигини сезиб қолдим. Шунда мен минбарга кўтарилиб: “Биласизларми, ўртоқлар, ана шу икки ғаламис бир пайтлар Борис Николаевич Ельцинни ҳам порахўрликда (Тошкентдан иккита гиламни совға тариқасида олиб кетишда ) айблаш учун қамоққа олинганларни қийноққа тутиб, кўргазма беришни талаб этган, менинг қўлимда буни исботловчи ҳужжат бор”, – дедим. Депутатлар орасида жонланиш бошланди. Б.Н.Ельцин эса пинагини ҳам бузмади. Сўнгра мен Гдлян ҳақидаги фикрини аниқ билиш мақсадида, унга хат ёзиб топширдим. У инсон ҳуқуқларини поймол этган бузғунчи шахсни “ёмон одам эмас, унинг катта хизматлари бор” дея баҳолагач, қўлимни ювиб, қўлтиққа урдим”.\n“БУ КУННИ ЭСЛАРЛАР…”\n1991 йилнинг илк куни Ўзбекистон маърифий ҳаётига ўзига хос янгилик олиб киради. Олий Кенгаш муассислигида “Халқ сўзи” газетаси чиқа бошлайди (Газетанинг нишона сони 1990 йил 29 октябрда босмадан чиққан). Чўлпоннинг “Халқ денгиздир, халқ тўлқиндир, халқ кучдир!” сатрини шиор қилган янги нашр номини кирилл ва настаълиқда ёзиб, газетхонларга янада тушунарли бўлиши учун йил, ой, кунни милодий, ҳижрий қамарий ва ҳижрий шамсийда ҳам кўрсатиб ўтган эди.\n1989-1991 йилларни ўзбек журналистикасининг, жумладан матбуотнинг олтин даври десак муболаға бўлмайди. “Ёш ленинчи”, “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газеталари, “Ёшлик”, “Ёш куч”, “Муштум”, “Фан ва турмуш” журналлари юз минглаб нусхада босилар, матбуот том маънода ҳақиқат минбари эди. Ана ўша нашрлар қаторига “Халқ сўзи” газетаси ҳам келиб қўшилади. “Қовун-қовундан ранг олади”, деганларидек, янги нашр сафдошларидан ортда қолмасликка, теппа-тенг қадам ташлашга интилди. Газета нишона сони билан халқ тилига тушиб, ўқувчилари кўпайгандан-кўпаяди. Бу муваффақият ўша вақтда Ҳабиб Темир, Анвар Жўрабоев, Абдунаби Бойқўзиев, Набижон Собир, Ўринбой Усмон, Жўра Саъдулла, Муҳтарама Улуғ, Ҳабибулла Олимжон, Тожиддин Раззоқ, Исмат Худоёр, Тоҳир Доли ўғли, Эсиргап Боли каби ижодкорлар заҳмати эвазига келган эди.\nХалқ орасида “Дўстинг кимлигини айтсанг, мен сенинг кимлигингни айтаман”, деган нақл юради. Аҳмаджон ака атрофига худди ўзи каби қаламкашларни йиққанида мазкур ҳикматли гапни тасдиқлашни ўйлаб ҳам кўрмаган. Бундай уюшув қалб эҳтиёжи, руҳ, маслак ва ғоя талабидан келиб чиққани шубҳасиз.\nСояси бор одам шундай бўлар экан-да!\nНоми зикр этилганларнинг кўпчилиги миллий матбуотимиз саҳнасида атоқли бўлди.\n“Халқ сўзи” жамоасининг мақсади бир қўли билан социализм, иккинчи қўли билан миллийлик кемасини тутиб турган халқ тафаккурини, руҳий дунёсини, миллий шахсиятни кўтариш бўлган. Уйғонган жамиятга эски қўшиқ сингмайди-да! Шу маънода, Мухтор Носирнинг “Эҳсон учун… қувғин”, “Десантчи”лардан бири”, Муҳаммад Содиқ Муҳамад Юсуфнинг “Бозордан чўчишнинг ҳожати йўқ”, Нур Исломнинг “Бозордан бошқа йўл йўқ”, Иброҳим Норматовнинг “Сохта майинлик сири”, Ҳабиб Темирнинг “Жумъа намози”, “Ёнаётган аёл”, Анвар Жўрабоевнинг “Биз киммиз?”, Собир Ўнарнинг “Маошдан нолимайдилар, лекин…”, Очил Тоғайнинг “Туҳматнинг ижтимоий қиёфаси” каби мақолалари халқчиллиги, услубининг содда-самимийлиги сабаб эътибор топади. Ахир, “Ният хайр – оқибат хайр” деган гап бор-ку? Аслида, таҳририят парламент ва ҳукуматни халққа яқинлаштирмоқчи эди. Бу1991 йил 17 мартда бўлиб ўтган умумхалқ референдумида яққол кўринди. Мана шу жараёнда “Халқ сўзи” матбуотнинг эркин, холис мавқеда бўлиши лозимлигини намоён этди. “Оҳангарон” газетаси ходими Озод Хушназарзода “Мустақиллик нима?” мақоласида (“Халқ сўзи”, 1991 йил 18 декабрь) шундай ёзади:\n“Шу йилнинг 17 мартида биз Иттифоқни тўла ёқлаб чиқдик. Ишончим комилик, шу халқ 29 декабрь куни Ўзбекистон мустақиллигини ёқлаб чиқади. Наҳотки, халққа барибир бўлса?..\nҚизиқ-да, ўшанда бугун мустақиллик ҳақида жар солаётган рўзномалар “йўқ” деган сўзни ўчиришиб, халққа “йўл” кўрсатишганди. Телевизор ва радиода ҳам шу ҳақда эрта-ю кеч ташвиқот қилинди. “Олмалиқ ҳақиқати” шаҳар рўзномасининг муҳаррири Ғайрат Салимбоев (унинг рўзномаси доминантда босилмасди) эрталабгача “йўқ” деган сўзни сиёҳли ручка билан ўчириб чиққан эди. Хайриятки, “Оҳангарон” рўзномаси ва Аҳмаджон Мухторов муҳаррирлик қилган “Халқ сўзи” рўзномаси буни ўзига эп кўрмади”.\nҲамиша ва ҳамма даврда матбуот жамиятда етакчи куч бўлишини истаган Аҳмаджон Мухторов раҳбарлигидаги “Халқ сўзи” газетаси мақеини ҳеч иккиланмасдан 60-йиллар охирида Иброҳим Раҳим муҳаррир бўлган “Гулистон” журналига менгзаш мумкин. Туғма матбаачилар бошқарган ижодий жамоа муваффақиятда бир-бирига ўхшар экан-да?!\n“Биз “Зарафшон”данмиз” китобида таниқли муҳаррир Аҳмаджон Мелибоев “Аҳмаджон Мухторов тиним билмай, енг шимариб ишлайдиган, таҳрир қалами бир зум тўхтамайдиган муҳаррирлардан эди. Бундай муҳаррирларни футболда ўйинчи-тренерга қиёслашади” деб ёзади. Газета тахламларини варақлаб, юқоридаги фикр нақадар тўғри эканига иқрор бўлдим. Расмий нашр раҳбари хоҳласа-хоҳламаса турли катта-кичик мажлис-муҳокамаларда қатнашиши шарт. Фикр ва руҳнинг эгови бўлган бундай даҳмазалардан, қолаверса, таҳририятнинг минг битта ташкилий-молиявий масалаларидан ортиб мақолалар битиш...\nРостини айтганда, бу мақолалар ўзини кўрсатиб қўйиш ёки қўлнинг қичувини қондириш учун ёзилмаган. Аҳмаджон ака имзосини арзон сотадиган ижодкор эмас эди.\nСанаб чиқдим. Гоҳида Аҳмаджон Ғуломзода, баъзан Аҳмади Мухтор, аксарият ҳолларда Аҳмаджон Мухторов дея имзо чеккан журналист олти ой ичида “Уруш бўлмайди деб, уруш бўлди-я”, “Томдан тараша тушгандек”, “Ҳар ким тор доирада ўйламасдан, умумий манфаатни кўзласин”, “Ўн имзо остига имзо”, “Бировдан кам, бировдан зиёд”, Анатолий Ковалёв билан ҳамкорликда “Мевали дарахтга тош отадилар”, Ҳабиб Темир билан ҳамкорликда “Баҳор қайтиб келади”, “У айтмаган сўз”, “Синса кўнгил шишаси” каби йигирмага яқин мақола эълон қилган. Улардан баъзиларига қисқача тўхталсак.\nИлк сондаги “Кўзнинг очилиши” мақоласи янги нашр эҳтиёжи ва миллат маънавиятидан баҳс қилса, ўша сонда эълон қилинган “Фирдавсга учдингми, булбули гўё?” марсияси шоир ва таржимон Жонибек Қувноқ хотирасига бағишланган. Дўст ёдига эътимоду иззат-икромни кўриб, тасанно дейсиз. Марсия айрилиқ азобидан бўзлаётган, ҳамдамини йўқотган қалб нидоси бўлиб қулоққа қуюлади. Уни ўқиб, ўқиётиб тинглаб, не вақт ўйланиб қолдим: Аҳмаджон ака муҳаррирми, шоирми ёки мадраса мударриси?! У кишининг бошқа мақолаларини мутолаа қилганимда ҳам шу фикр хаёлимдан нари кетмади. Чунки тилдаги фасоҳат ва энг муҳими, саж усулида қофияланиб келадиган сўзларни нозик ҳис қилиш, ички оҳангни сақлаб қолиш айтишгагина осон. Аксариятимиз бирини эпласак, бирини бой берамиз.\nА.Мухторов “Ёзишимиз керак” (1991 йил 24-сон) мақоласида газетхону депутатларга, барча мухлисларга ҳисоб берар экан, “Халқ сўзи”нинг дастлабки бир ойлик иши қониқарсиз бўлганини таъкидлайди. Маъмурий-буйруқбозлик тизимини жинидан бадтар ёмон кўрган муҳаррир газетада изтироб чекаётган халқ дарди ёритилмаётганидан куюниб, “Маҳаллий кенгашлар фаолияти-ю турмушнинг ичкарисига кириш нари турсин, ҳатто дарвозаси яқинига боролмадик. Халқ вакиллари ва уларни сайлаганлар юрагидаги гаплар пинҳонлигича қолмоқда” дейди. Матбуотга тазйиқ борлигини ҳам яширмайди. Газетачиликда эскича ёндашувлар, талаб ва тамойилларнинг яшаб қолаётганини танқид қилиб, “Кўп йиллик анъана (яхши эмас, ёмон) давом этаётир: бирор соҳани ёритмасангиз, “гап эшитасиз”, ёритай десангиз, ҳеч ким ўз ихтиёри билан ёзиб юбормайди, “уюштириш”га мажбурсиз. Ошкораликнинг ҳозирги босқичида бундан воз кечиш зарур”, дея уқтиради.\nАҳмаджон Мухторовнинг 1991 йилнинг 9 май сонидаги “Мен ҳам тил ўрганай, сиз ҳам тил ўрганинг” мақоласи ўзбек тили ҳақидаги қонун ижросига бағишланган. Муаллиф бу ўта муҳим ҳужжатга ҳафсаласизлик, “бўлса–бўлар, бўлмаса – ғовлаб кетар” қабилида ёндашилаётганини танқид қилиб, ҳукумат ҳатто матбуотдаги чиқишларга ҳам эътибор қаратмаётганини, қонун ижросини назорат қилувчи комиссия қўл учида ишлаётганини бирма-бир санаб ўтади. Мақола “Истардимки, ўзбек тилининг қонуний ҳокимлигини таъминлашдек сиёсий, миллий, ижтимоий, ҳуқуқий масала алғов-далғов, ғала-ғовур, тасир-тусир, чала-кемтик тўқсонинчи йилларнинг даҳшатли бўронлари, чанг-тўзонлари ичра қолиб кетмаса-ю умидбахш XXI асрга соф она тилимизда “Ассалом!”деб кириб борсак”, дея якунланган.\n“Ўзбекистон адабиёти ва санъати” газетасининг 1991 йил 18 январь сонида босилган “Ичамиз, ичамиз, ичамиз…” деган мақоласи ароқхўрга айланиб бораётган ўзбек мусулмонларининг Совет байрамлари моҳиятига етмай, мазмунини суриштирмай нишонлаб келаётгани ҳақида. Муаллиф кўр-кўрона сана нишонлаш анъанасига барҳам берайлик деган фикрни ўртага ташлайди.\n“Қизил Армия Туркистоннинг парчаланиб кетишига қанчалик ҳисса қўшганини, Фрунзе, Куйбишев, Будённий ва бошқалар жафокаш тупроғимизда не-не кароматлар кўрсатишганини, “босмачи”, “қулоқ”, “колхозга қарши”, “халқ душмани”, ҳоказо-ҳоказо тамғалар пешонамизга босилганини, алп ўғлонларимиз жасади солинган очилмас тобутлар аввал афғонлар юртидан, ҳозир эса Россиядан келтирилаётганини, қуролли кучлар мамлакат фуқаросига қарата ўқ узаётганликларини ўйламай-нетмай байрам қиламиз.\nИчамиз, ичамиз, ичамиз…\nДунёдаги қайси элу элат шу кўйга тушган, мустабидлик ботқоғига бизчалик ботган, айтинг! Билмасам, билдиринг, ғалат гапирган, хато қилган бўлсам, худо хайрингизни берсин – тўғриланг!\n…Менинг кўзим очилди, ақлим кирди, виждоним туғён урди.\nМенинг ўз диним, диёнатим, меҳробим, имоним, эътиқодим, миллатим, ўтмишим, бугуним, умидбахш келажагим бор!\nЭнди куфрга қўл урмайман, ўзга байрамларга қиё боқмайман ва қасамёд этиб, сизлардан ўтиниб сўрайман:\nИчмайлик, ичмайлик, ичмайлик!”\n“Халқ сўзи” адабиёт, хусусан шеърият муҳиби бўлган бош муҳаррир саъй-ҳаракати билан Ҳазрат Навоий ижод оламига кўприк ташлайди. “Ёдлаб олинг”, “Тил яқину дил яқин” рукнида Навоий рубоийлари ва Навоий луғати ўқувчиларга ҳавола этиб борилган. Газетанинг 3-сонида Сулаймон Раҳмоннинг “Менга бир дўст керак” деган каттагина шеъри чоп этилган. Шоир ҳам аслида газета таҳририяти каби халққа жасорат билан истиқлол эҳтиёжини уқтиради:\n“Менга бир дўст керак, қоракўз керак,\nто қилғай туронюрт сўзини битта.\nГадога, бор-йўғи чақа лозимдир,\nтаннозга пардоз – ғам, упа лозимдир,\nки қилғай ўзбекнинг бошини битта.\nЭй, худо, қонун қил, боб қил, модда қил,\nбу тарқоқ элларни ўзинг удда қил,\nуларга шундай бир зотни катта қил,\nто билгай абадий ўзини битта!..”\nВатан мавзусини шоу-бизнесга айлантириб олганлар шоирнинг Турон, Туркистон ишқида битган сатрларини ўқиса, отдан тушиб қолмаса керак. Сулаймон Раҳмон Биру борга бежиз нола қилаётгани йўқ. Чунки ўша даврда совет ҳукумати “Суверен республикаларнинг Иттифоқи тўғрисида шартнома” лойиҳасини эълон қилган эди. Моҳият эътибори билан жумҳуриятлар эрки ва ҳуқуқини чекловчи, истиқболда ҳам Марказнинг ҳукмронлигини сақлаб қолишга қаратилган ҳужжат, гарчи “республикалар – мустақил давлатлар”дир дейилган бўлса ҳам, амалда қуруқ ваъда, чиройли ёлғон эди.\n“ЎЗ АРИЗАСИГА АСОСАН…”\nА.Мухторов “Халқ сўзи” газетасининг 134-сонини чиқариб, лавозимни тарк этишга мажбур бўлади. Бу–1991 йилнинг 16 июли эди. 1991 йил 19 июлда “ЎзАС” ҳафтаномасида “Ўзбекистон ССР Олий Кенгаши Раёсатида” деган хабар босилган. “ММ” – муассис – муҳаррир тўқнашуви ҳақидаги хабардан парча келтирамиз.\n“Навбатдаги мажлисда “Халқ сўзи” ва “Народное слово” рўзномалари муҳарририятларига раҳбарлик қилиш ва уларнинг ишини ташкил этишдаги жиддий камчиликлар тўғрисида”ги масала муҳокама қилинди.\nРеспублика парламентининг матбуот органини яратиш бўйича қилинган ишлар билан бир қаторда, рўзномалар муҳарририяти фаолиятини ташкил этишда ва уларга раҳбарлик қилишда жиддий камчиликларга йўл қўйилган. Муассиснинг нуқтаи назаридан ва кўрсатмасидан жиддий чекинишга йўл қўйилган. Парламент, унинг идоралари ва жойлардаги халқ сайлаб қўйган вакилларнинг фаолиятини, аҳолининг ҳаётий манфаатларига тааллуқли бўлган ҳамда бозор иқтисодиётига ўтиш, Иттифоқни янгилаш ва миллатлараро муносабатларни такомиллаштириш билан боғлиқ муаммоларни ёритиш ўрнига сифати, ҳаққонийлиги ва мақсадга мувофиқлиги шубҳа туғдирадиган бир қанча мақолаларнинг берилиши депутатларда жиддий эътирозлар туғдирмоқда.\nРаёсат ўртоқ А.Ғ.Мухторовни ўз аризасига асосан рўзнома бош муҳаррири вазифасидан озод этиш тўғрисидаги илтимосини қондирди”.\nРасмий нашр расмий бўлиб қолиши керак, деганлар халқчилликка интилган жамоани хавфли рақиб деб ҳисоблайди. Оқибатда, миллатпарвар муҳаррир мустабидлик қурбонига айланади. Газетани 136-сондан 211-сонгача бош муҳаррир вазифасини бажарувчи Намоз Саъдуллаев бошқариб турган. Ўзбекистон мустақиллиги эълон қилинган кун – 1 сентябрдан бошлаб газета негадир ҳижрий қамарий ва ҳижрий шамсий йил ҳисобини беришни бас қилади. Лекин раёсат йиғилишдан кўп ўтмай, А.Мухторов республика раҳбарининг тавсиясига кўра бош муҳаррирликка қайта тикланади. Бунинг ўзига яраша тарихий сабаблари бор. Ўзбекистоннинг Биринчи Президенти Ислом Каримов А.Мухторовни “Зарафшон” газетаси муҳаррирлиги пайтида, қолаверса, СССР халқ депутати сифатида яқиндан билар эди.\nЎтган қисқа даврда таҳририят ва ижодий ходимлар ҳаётида қандай воқеалар содир бўлгани ҳақида сал кейинроқ тўхталамиз.\nГазетани 212-сондан бошлаб қабул қилган А.Мухторов ўз анъаналарини, жумладан, йилнинг мусулмонча юритилувини тиклайди. Лавозимга қайта тайинланган муҳаррир ҳеч нарса кўрмагандай, адолат ва ҳақиқат йўлида аввалгидек шижоат билан меҳнат қилади. Деярли ҳар ҳафта “Халқ сўзи” саҳифаларида унинг мақоласини ўқиш мумкин эди. “Қонга сиғиниш”, “Қамоқда сақланаётган эркинлик”, “Жон олиш – роҳат, жон бериш–даҳшат”, “Қонсираган кўзлар, мунофиқона сўзлар. Огоҳ бўлинг, Гдлян бош кўтармоқда!” каби ниҳоятда долзарб мақолалар шулар жумласидан.\nГазетанинг 1991 йилги 15 ноябрь сонида “Халқ сўзи” жамоаси муштарийларга ҳасратли мурожаат билан чиқади. Бу илтижо бош муҳаррир юрагини тирнаб ётган қониқмаслик ҳисси билан ёзилган. Ундаги “Сиздан бироз узоқлашдик, дидингизга мос ишламадик, дилингиздагини ёзолмадик, саҳифаларни кўпинча расмий хабарлар билан, бошқа рўзномаларникидан фарқ қилмайдиган даражада чиқардик ва ҳоказо қусурларимиз бор...” деган иқрорни ошкор қилиш унча-мунча одамнинг ҳадди эмас. Бу сўзлар бир юз беш кунлик бошбошдоқлик қандай оқибатга олиб келганидан дарак эди. 1992 йилнинг биринчи январь сони 4-саҳифасида яна “Халқ сўзи” жамоасининг мурожаати чоп этилган. Хўш, ўқувчиларга бир ярим ой ичида икки марта мурожаат қилишдан мақсад фақат обуначиларни кўпайтириш бўлмагандир?! Кейинги “Урилиб-сурилиб, қоқилиб-йиқилиб” сарлавҳали мурожаатда таҳририят бошидан ўтказган изтиробли тарих тафсилоти берилган.\n“Халқ сўзи”бир ёшга тўлди. Азиз муштарий билан 1991 йилда икки юз эллик бир марта учрашди. У туғилганда қўй сўйиб, остонага қон суртиб, муфтий Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуфга дуои фотиҳа ўқитиб, хатми Қуръон туширганимизни ўшанда рўзномада ёзиб чиққандик. Аммо таассуфларким, ярим йўлга етар-етмас, ярим ёшга тўлар-тўлмас пинҳона кучлар унинг бешигини бузиб, умидини узиб, патларини тўзитиб, қўлу оёқларини фалаж этиб ташлашди. Шўрликкина манглайнинг шўрини чиқаришди.\nАтайлаб, кўриб-билиб, тўғриси – кўролмасликдан, ҳасаддан… Бу шўр иш роса бир юз беш кун давом қилди.\nЭсламаймиз, деган эдик, эслаш шартмиди? Ҳа, бўлмасам-чи! Ахир, халқ билиши, тарих билиши керак. Нималарни? Ўнлаб одамлар ноҳақ ишдан кетказилганликларини, маошлар, қалам ҳақи қисқартирилганлигини, русча ва ўзбекча рўзномаларни қўшиб-чатиб ғайри шаърий никоҳ ўқитганликларини, мазмуну мундарижасининг маза-матраси қочганлигини, шаклу шамойил бузилганлигини. Ва, ниҳоят, адолат тантанаси кўринишида хатолар тузатилганлигини”.\nЖамоа ўқувчилар оммасидан ёрдам сўрар экан, янги – 1992 йилга “ярим оч, ярим ялонғоч кириб келгани”ни яширмайди. Ҳақиқатан, ўша даврда қоғоз нархи сунъий равишда оширилгани сабаб, барча газета-журналлар боши берк кўчага кириб қолган эди. Обуна нархларининг ҳам қимматлагани, пировардида, ойнома-ю рўзномаларнинг юз минглаб мухлисдан айрилишига олиб келади. Шундоғам қийин иқтисодий ҳаётга рўбарў келган омма маърифатдан беихтиёр узоқлаша бошлайди.\nМуҳаррирлар ичида “олақарға” бўлиб қолган А.Мухторов қаттиқ босимга қасдма-қасд ишлаб, газетанинг 48 та сонини чиқаришга муваффақ бўлади. 1992 йилнинг 14 март, 50-сонидан бошлаб газета муассиси ўзгариб, Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг ва Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Вазирлар Маҳкамасининг рўзномаси сифатида чоп этила бошлайди. Кутилмаган янгиликка Олий Кенгаш Раёсати ва Вазирлар Маҳкамаси изоҳи 50-сонда берилган. Ахборотда “ўзбошимча” муҳаррирдан қутилиш йўлини оқлаш, хаспўшлаш учун ҳукуматнинг бирон-бир матбуот органига эга эмаслиги таъкидланади. Лекин асл мақсад ҳужжат сўнгида баён этилган.\n“Янги рўзномаларга раҳбарликни тугатилган рўзномаларнинг собиқ бош муҳаррири А.Ғ.Мухторовга ишониб топшириш мумкин эмас, деган фикрга келинди. Бош муҳаррир вазифасини бажарувчи тайинлангунга қадар рўзномалар муассислар имзоси билан чиқариб турилади”.\nЎзбекистон Республикаси Олий Кенгаши Раёсатининг “Рўзномамизнинг муҳтарам ўқувчиларига” деган мурожаатида мураккаб вазият деярли батафсил баён этилиб, иддао учун ҳатто эски гаплар ҳам қўзғалган.\n“Таассуфки, А.Ғ.Мухторов ишончимизни оқламади. Вазифасига қайта тикланганлигини ўзича тушунди, берган ваъдаларини унутди. Бунинг оқибатида рўзномаларда кадрларнинг ўрнини алмаштириш, уларни “бегона” ва “ўзиники”га ажратиш, номақбуллардан қутилиш яна қайтадан бошланди. А.Ғ.Мухторов шахсий таркиби Олий Кенгаш Раёсати томонидан тасдиқланган таҳрир ҳайъати фаолиятини ўзбошимчалик билан тўхтатиб қўйди. Олий Кенгаш ходимлари ва рўзномаларнинг айрим ижодкорлари ўз мулоҳазаларини айтганларида эса оғринди.\nНатижада, буни очиқ эътироф этиш керак, Олий Кенгашнинг рўзномаси бўлган “Халқ сўзи” аслида ўз олдига қўйилган вазифаларни бажармай қўйди, ўзининг мавзу йўналишидан маҳрум бўлди. Бунинг устига, кўпинча ҳақиқий аҳволни бузиб кўрсатувчи иғвогарона ва туҳматдан иборат уйдирмалар баён этилган материаллар босилишга йўл қўйилди”.\nШундай қилиб, халққа ҳақ сўз сабоғини беришга уринган, ўз фикрига эга бош муҳаррир бўйнига “халқ душмани” деган тамға урилади. Бу эркин сўзни жиловлаш ва матбуотни минги қилиш кампанияси авж олаётгани белгиси эди.\nОлим Тошбоев, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган журналист, филология фанлари номзоди.


Mening fikrim - 1799-s-p/18\nМуаллиф:BOBOJONOV A’ZAM AZAMAT O‘G‘LI\nШу сабабдан, Ўзбекистон Республикасининг “Оилавий маросимларни ўтказишни тартибга солиш тўғрисида”ги қонунини қабул қилишни ва унда юқоридаги масалалар аниқ белгиланишини таклиф қиламан.\nТўғри бу манимча давлатнинг эмас балки жамиятнинг моамоси. Бу дегани одамлар бир-бирига таҳлит қилиб, ким ўзарга яшамасликни ўрганиши керак. Кудрати келадими, топгани ҳалолми, нияти ҳолисми, ўз билсин пулини қатга сарифлашни. Ҳуди ўзингнинг чутагингдаги пулига биров эгалик килгаятгандик пулингни унги ёки бунга, анча ёки бунча сарифла дейверишса одамнинг ғаши келади. Масалан манга тўй қанақа ўтиши қизиқмас, балки бу тўй қайси пуллар эвазига берилади шуниси қизиқ.\n8 Май 2019, 13:27\nМен бу фикрга қўшилмайман. Хамма нарсани қонун билан йўлга солиш шарт эмас. Инсонлар ўзи хам мустақил фикрлай олиши керак.\n24 Февраль 2019, 23:59\nBABAJANOV ANVARBEK YULDASHEVICH\nЎз.Рес Президентининг таклифига биноан ўтган йили ишчи гуруҳ бу масалада вилоятларда одамларни фикрини ўрганиб юргандилар, натижаси нима бўлди экан ? қизиқ......\n22 Февраль 2019, 20:41\nМуаллиф, балки мени фикрим хатодир, ўз дунёқарашимдан келиб чиқиб, билдирдим. Қисқаси мен оилавий маросимларни мажбурий маъмурий тартибда эмас, балки иқтисодий томондан тартибга солиш тарафдориман.\n22 Февраль 2019, 17:41\nБой одамларнинг пулларини шундай иқтисодий йўллар орқали жамиятнинг ночор қатламини қўллаб-қувватлашга йўналтириш керак. Бунда иккита табақанинг манфаати қондирилади: Бой, пули кўп одам ўзи билганича, хохлаганича оилавий маросим ўтказади, бироқ солиғини тўлаб қўйганидан сўнг; қанча дабдабали қилса, шунча кўп солиқ тўлайди; иккинчидан унинг тўлаган солиғи ночор одамларни моддий аҳволини яхшилашга йўналтирилади. А, белгиланган меъёр асосида оилавий маросим қилганларга ҳеч қандай мажбурият юклатилмайди, одатдагидек маросимларини ўтказаверишади.\n22 Февраль 2019, 17:30


09:20 / 02.06.2015\nТошкентда Sony компаниясининг Sony Xperia E4 ва Xperia E4 Dual тежамкор смартфонлари сотувга чиқарилди. Xperia’нинг илгариги моделларидан фарқли равишда, янги ускуналар тўмтоқ дизайнга эгадир. Улар содда, қулай интерфейсга эга бўлиб, барча асосий функцияларга эга.\nТехник жиҳатдан смартфонлар 960×540 ечимли, 5 дюймли дисплейга, 1,3 ГГц частотали, 4 ядроли MediaTek MT6582 чипига, Mali-400MP2 графикага 5 Мп ли асосий ва 2 Мпли фронтал камераларга, 1 Гб оператив 8 Гб ички хотирага эга.\nШунингдек, янги телефонлар Wi-Fi ва Bluetooth 4.1 симсиз алоқа модулларига эга. Улар Android 4.4.4 KitKat операцион тизимида ишлайди. 2300 мА/соат батареялари аппаратларга битта қувватлантиришдан сўнг икки кун ишлаб туриш имкониятини беради. Бу муддатни узайтириш учун STAMINA ва Ultra STAMINA режимларидан фойдаланиш мумкин.\nТошкентнинг “Флешка” бозорида Xperia E4 модели 760 минг сўмга, унинг икки SIM-картали версияси E4 Dual эса 800 минг сўмга сотилмоқда.


⇒ Чжанг Веньчуань\n5409 | 18 Фев. 2020 й.\nМен ушбу тадбирда иштирок этаётганимдан жуда ҳам мамнунман\nХитой халқ Республикасининг Ўзбекистондаги\nФавқулодда ва Мухтор элчисининг ўринбосари\nМен ушбу тадбирда иштирок этаётганимдан жуда ҳам мамнунман. Президент Мурожаатномаси жуда ҳам мазмунли ва аҳамиятли ҳужжатдир. Шахсан мен уни шу йил ва яқин 5 йилга мўлжалланган "йўл харитаси" деб ҳисоблайман. Айтишим керакки, сўнгги 3 йилда Ўзбекистон ташқи сиёсат, инвестицияларни жалб қилиш, туризм ва таълимни ривожлантириш каби соҳаларда катта муваффақиятларга эришди.\nБу йил “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” деб эълон қилинди ва унда ҳурматли Президентнинг узоқни кўра билиши ўз аксини топмоқда. Биз ўйлаймизки, айнан ушбу 3 та соҳа келгусида мамлакатни янада ривожлантириш учун асос бўлиб хизмат қилади. Мисол учун, рақамли иқтисодиёт - у мамлакат ривожи учун янги туртки ва янги турмуш тарзи демакдир. Бу борада Хитой ва Ўзбекистон кўплаб лойиҳаларни амалга ошириши мумкин деб ўйлайман.\nМурожаатномадаги яна бир муҳим вазифалардан бири – қашшоқликка карши курашдир. Хитойда ўтган йили қашшоқликни камайтириш бўйича кенг қамровли ишларни амалга оширдик ва бу ўзининг ижобий натижасини бермоқда. Биз ўз тажрибамизни Ўзбекистон билан ўртоқлашишга тайёрмиз.\nҲаммага яхши маълумки, Хитой ҳозирда коронавируснинг янги турини даволаш учун кураш олиб бормоқда. Вазиятдан фойдаланиб, ушбу мавзуга тўҳталиб ўтмоқчиман. Мазкур короновирус эпидемияси натижасида ҳукуматимиз профилактик тадбирларни амалга оширди ва илк натижаларни қўлга киритди. Бугунги кунда эпидемия билан касалланган шахсларнинг 99 фоизи Хитой ҳудудига тўғри келмоқда. Биз ўз ҳаракатларимиз билан ушбу вирусни ушлаб қола олдик. Ҳозир Хитойда ҳаёт барқарорлашмоқда ва биз дунёнинг барча мамлакатларидан, жумладан, ўзбек дўстларимиздан ҳам маънавий ва молиявий ёрдам олмоқдамиз. Бир неча кун олдин Ўзбекистон томони Президент номидан махсус парвоз билан Хитойга юк юборди. Биз бунинг учун жуда ҳам миннатдормиз ва кўп таъкидланганидек, дўст бошга кулфат тушганда билинади. Дўстларимиз қўллаб-қувватлашида биз короновирус билан курашда ғалабага эришишимиз мумкин.\n«Ўзбекистон Республикаси Президенти Мурожаатномаси: Ҳаракатлар Стратегиясининг 3 йиллик самараси ва 2020 йилга белгиланган устувор вазифалар» халқаро форумидаги фикр-мулоҳазалардан.


Турли қомусий луғатлар, илмий-ирфоний манбаларда тасаввуфнинг дунёга келиши ва бу атама моҳияти ҳақида турлича қарашлар баён этилган. Тасаввуфга,бу қарашлар моҳиятидаги уйғун нуқталарни умумлаштирган ҳолда, инсониятни руҳий-маънавий покланишга даъват этувчи ғоялар силсиласи дея таъриф бериш мумкин. Бироқ тасаввуфга берилган кўпдан кўп таърифларнинг аксариятида унга назария сифатида қараш кайфияти устуворлик қилади. Бизнингча, эса тасаввуф – соф амалиётдир. Унга амалий фаолият, ўзликни англаш ва ўзини поклаш билан боғлиқ узлуксиз жараён сифатида қараш – тасаввуф моҳиятини теранроқ англашга кўмак бериши билан бирга, унинг ижтимоий аҳамиятини ошириб, ҳар бир жамият маънавий-маърифий ҳаётидаги ўрнини аниқ тасаввур этишга замин яратади. Зотан, тасаввуф тариқатлари ичида ижтимоий турмушга яқинлари барча асрларда омма диққатини ўзига тортган ва шу тариқа инсоний камолот пиллапояларини босиб ўтиш билан боғлиқ сермашаққат жараённинг беминнат кўмакчисига айланган. Хожагон-нақшбандия тариқати босиб ўтган йўл ва унинг бугунги жаҳоншумул мавқеи – фикримизнинг ёрқин далилидир. Аксинча, тасаввуфни фалсафий оқим сифатида изоҳлаган ва тушунтиришга уринган Ибн Арабий каби олимларнинг назарий талқинлари туфайли баъзан унга фан тармоқларидан бири ўлароқ қараш, унинг амалий моҳиятидан узоқлашиш ҳам кузатилган.Тасаввуф таълимоти пайғамбарлардан мерос қолган. Ҳар бир улуғ пайғамбар ўз қалбини Аллоҳнинг зикри билан пок этиб, Унинг буйруқларини бекаму кўст бажарган ва ҳалол меҳнат ила ризқ топишни ўз бурчи деб билган. Жумладан, Одам алайҳиссалом деҳқончилик, Идрис алайҳиссалом темирчилик, Мусо ва Муҳаммад алайҳиссаломлар чўпонлик қилганлар. Кейинчалик Муҳаммад алайҳиссалом тижорат билан шуғулланганлар.\nПайғамбарлардан мерос бу қадрият валийлик мақомига эришган аҳли уламо томонидан муносиб давом эттирилган. “Тасаввуф шайхлари халқнинг маънавий раҳбарлари, руҳоний мураббийлар сифатида майдонга чиқиб, пайғамбар (с.а.в.) фаолияти, ҳолатларини давом эттиришга жазм этганлар”.\nАвлиёуллоҳларимиз амалий фаолиятда ҳам Пайғамбаримиз (с.а.в.)дан мерос суннатга садоқат бажо этганлар. Жумладан, “Хожагон шайхлари ишсиз, маълум касб-ҳунар эгаси бўлмаган инсонларни муридликка қабул қилмаганлар, ўзлари албатта бирор касб-ҳунар билан машғул бўлганлар. Хожа Али Рометаний – тўқувчи, Муҳаммад Бобойи Самосий – боғбон, Саййид Амир Кулол – кулол, Баҳоуддин Нақшбанд – наққош, тўқувчи ва чорвадор, Амир Кулолнинг ўғли Амир Ҳамза – овчи, Хожа Убайдуллоҳ Аҳрор – чорвадор ва савдогар бўлишган”. Бу янглиғ ижтимоий ҳаётга вобасталик асрлар давомида хожагон тариқати мавқеининг ортишига, унга эргашувчи, қалбини имон маърифати, жисмини меҳнат роҳати билан озиқлантириш иштиёқи ила ёнган аҳли соликнинг кўпайишига замин яратган.\nТасаввуф амалиёти билан машғул кишилар сўфийлар деб юритилган.\nСўфийصوفي сўзининг келиб чиқиши: пайғамбар алайҳиссаломнинг муборак масжидлари ёнида баъзи камбағал саҳобалар суфа(супа)да яшаганлар. Шунинг учун улар “аҳли суффа” ёки “асҳоби суффа” дейилган. Бу тарихий таъриф.\nСуф صوف – жун кийим, сўфий эса – жун мато кийган киши, жандапўш дегани. Сўфийлар, одатда, жундан кийим кийиб юрганлар. Бу зоҳирий таъриф.\nУлар қалбларини Аллоҳ зикри билан покиза қилганлари, доимо зикр айтиб юрганлари учун, яъни “сафо ул-қалб” (қалб софлиги) йўлида жонбозлик кўрсатганлари боис ҳам сўфий деб аталганлар. Бу ботиний таъриф.\nПайғамбар алайҳиссаломнинг муборак суннатларини кишилар ўртасига ёйиш, уларга доимо амал қилиш, асҳоби суфа одатларига, жандапўшликка ва қалб покизалигига қаттиқ эътибор берганлари учун сўфий деб айтилган. Бу амалий таъриф.\nБироқ сўфийликнинг роҳиблик (таркидунёчилик)дан жиддий фарқи бор. Роҳиблик Аллоҳ таоло буюрган амаллардан бўлмай, балки уни кишиларнинг ўзлари ўйлаб чиқарганлар. Бу ҳақда Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади:\nو رهبانيّة إبتدعوها ما كتبناهاعليهم\n“Роҳибликни эса улар ўзлари чиқариб олдилар. Биз уларга уни (роҳибликни) ёзганимиз йўқ”. (Ҳадид сураси, 27-оят)\nلا رهبانيّة في الاسلام “Исломда роҳиблик йўқ”.\nТасаввуфдаги бирор шайх ёхуд валиуллоҳ томонидан маълум тизимга солинган йўл, оқим тариқат ёхуд сулук деб юритилади. Илмий-ирфоний манбалар орқали ўтмишда бирор тариқат йўлбошчисига нисбатан пир ёки муршид, бу йўлни қабул қилган шахсга нисбатан мурид ёхуд солик атамаларини қўллаш маълум урф сифатида амал қилганлигига гувоҳ бўлиш мумкин. Тaсаввуф илми билан шуғулланган, унинг тарихи ва тараққиётини ўрганиб, ғоялари тарғибига саъй этган олимлар эса мутасаввифлар деб юритилади.\nТариқат сардорлари, яъни муршидлар валийлик сифатига эга бўлганлар. Валийлик (авлиёлик) ҳаммага ҳам насиб этавермайдиган юксак мартаба бўлиб, авлиёлар Аллоҳ таоло наздида бениҳоя азиз зотлардир.\nВалий ولي дўст, кўплиги авлиё أولياء дўстлар дегани. Авлиёлар – Аллоҳнинг дўстлари, Унинг розилигини топган зотлар, Аллоҳга яқин кишилар. Улар – Ҳақ таолонинг севикли ва суюкли, Унинг назари тушган солиҳ, тақводор, кароматли ва ихлосли бандалари. Авлиёлар вафотларидан кейин ҳам инсонларга маънавий фойда етказиб, уларнинг тушларига кириб, бирор нарсадан огоҳ этадилар ёки уларга насиҳат қиладилар, танбеҳ берадилар. Авлиёлар тўғрисида ҳар хил салбий фикр билдиришдан, уларни васила (восита) қилиш, уларнинг қабрларини зиёрат қилиш ёки ҳақларига дуои фотиҳа қилиш ширк дейишдан эҳтиёт бўлиш керак. Чунки Аллоҳ таоло айтадики:\nألا إنّ أولياء الله لا خوف عليهم و لا هم يحزنون الّذين أمنوا و كانوا يتّقون\n“Огоҳ бўлингизки, албатта, Аллоҳнинг валий (дўст)ларига (охиратда) хавф йўқдир ва улар ташвиш ҳам чекмаслар. Улар имон келтирган ва тақволи бўлганлардир”. (Юнус сураси, 62-, 63-оятлар)\nАвлиёлар Аллоҳ нурининг маъданлари бўлиб, уларга Ҳақ таоло томонидан каромат берилади. Каромат – пайғамбар алайҳиссаломнинг суннатларига доимо амал қилиш натижасида пайдо бўлади.\nكرامة الأولياء حقّ –Авлиёларнинг каромати ҳақ.\nАвлиёларнинг 6 та табақаси бор:\n1. Қутб قطب – тасаввуф шайхларига бериладиган энг олий унвон. Тасаввуфда маълум бир даражага етган авлиёлар. Улар икки нафардирлар. Ҳар бир даврнинг ўз қутби бўлиб, улар ҳар бир замонда мавжуд бўладилар. Уларнинг қалби Муҳаммад алайҳиссалом қалблари билан алоқадор бўлади.\n2. Ғавс غوث – бу ҳам қутб каби бўлиб, ёрдам берувчи деган маънони англатади.\n3. Абдол أبدال – ғойиб кишилар тоифасидан бўлиб, ўзлари халқ ичида бўлсалар-да, уларнинг абдол эканликларини ҳеч ким билмайди. Абдол форс ва туркий тилларда “чиҳлтан” (қирқ кишидан иборат) деб юритилади. Улардан қайси бири вафот этса, ўрнига дарҳол янгиси тайин этилади. Олдинги кишига бадал (ўринбосар) бўлиб келгани учун ҳам уларга “абдол”, яъни ўринбосарлар деб ном берилган. Баъзи манбаларда уларнинг адади 400 талиги қайд қилинган.\n4. “Автод” اوتاد сўзининг луғавий маъноси – қозиқлар. Улар ҳам абдол каби зотлар бўлиб, ададлари баъзи манбаларда 4 нафар дейилса, баъзиларида 70 нафар дейилган.\n5. Нужабо نجبا – олий зот бир тоифа авлиёларки, улар фақат инсонларнинг фойдаси учун фаолият кўрсатадилар. Уларнинг одамлар ҳаққига қилган дуолари мустажоб. Уларнинг адади баъзи манбаларда 70 киши дейилса, бошқа бир манбада 40 киши деб кўрсатилган.\n6. Нуқабо.نقبا Тасаввуфда бир тоифа авлиёларга шу ном берилган бўлиб, улар умматлар учун зоминдирлар. Ададлари – 300 нафар.\n“Ислом энциклопедияси”да қайд этилишича, тасаввуф ўз тарихий тараққиёти давомида бир-бирига асос бўлиб хизмат қилган, бир-бирини тўлдирган ва давом эттирган олтмишдан ортиқ тариқатни ўз атрофига бирлаштира олди. Улар орасида машҳур тасаввуф пешволари ғайрати билан майдонга чиққан ва маънавий покланиш машаққатлари сари даъват этувчи қатор тармоқларга асос бўлиб хизмат қилган тайфурия, қодирия, сухравардия, жунайдия, хожагон-нақшбандия, яссавия, чиштия, кубравия, мавлавия сингари етакчи тариқатлар ҳам бор.\nТайфурия. Қадим Шарқда кенг тарқалган сўфийлик таълимотларидан бири. Тамал тошлари Боязид Тайфур ибн Исо Бистомий (875 йилда вафот этган) томонидан қўйилганлиги боис шундай ном билан юритилади. Замондошлари ва ундан кейинги олимлар Боязид Бистомийни “султон ул-орифин” унвони билан шарафлаганлар. Бироқ у асос солган таълимот ўзликни унутиш (ғалаба), Худо ишқида маст (сукра) ва фано (мавжудликни йўқотиш) бўлиш ғоялари тарғибига йўналтирилган бўлиб, моҳиятан мазкур таълимотда таркидунёчилик кайфияти устувор эди.\nМаломатия. Тариқатнинг асосий қоидалари Ҳамдун ал-Қассор (884 йилда вафот этган) томонидан ишлаб чиқилган. Маломатиянинг дунёга келишига Боязид Бистомий томонидан илгари сурилган тасаввуфий қарашларнинг ҳам ўзига хос таъсири бор. Бироқ маломатийлик жуда кўп жиҳатлари билан, жумладан, ўз хато ва қусурларини эътироф этиш, Ҳақ ва эл олдида пургуноҳликни тан олиш ғояси билан алоҳида эътироф қозонди ва шу жиҳати билан ўзидан кейинги тариқатлар ривожига таъсир кўрсатди. Жумладан, нақшбандия тариқати ғоялари такомилида ҳам маломатия таъсирини яққол кузатиш мумкин.\nЖунайдия. Бу тариқат асосчиси машҳур сўфий ва фақиҳ Абул Қосим ал-Жунайд ибн Муҳаммад ал-Қаворирий ал-Ҳаззоз ал-Бағдодий (910 йилда вафот этган) ҳисобланади. Ўз даврида тайфурия оқимининг таркидунёчилик ғояларига қарама-қарши оқим сифатида майдонга чиққан жунайдия тасаввуфни руҳий покланиш ҳамда фарз ва суннат амалларни амалиётга тадбиқ этиш воситаси ўлароқ талқин қилиши билан алоҳида аҳамият касб этди. Кейинчалик бир қатор тариқат пешволари, жумладан хожагон-нақшбандия улуғлари ҳам, ўз таълимотларини ишлаб чиқишда жунайдия тариқати ғояларидан кенг фойдаландилар.\nҚодирия. Ушбу тариқатга машҳур мутасаввиф, шайх Абдулқодир Гилоний (1077-1166, қабри Бағдодда) асос солган. Тариқатда ғоят юксак мақомга эришган шайх Абдулқодир Гилоний Шарқда “Ғавсул Аъзам”, “Қутбул Аъзам”, “Шайхи Машриқ” номлари билан машҳурдир. Қалбни зикр ва риёзат ила поклаш, фарз ва суннатларни беминнат адо этиш, бошқа тариқатлардаги энг яхши анъаналарга давомчи бўлиш кабилар қодириянинг муҳим хусусиятлари ҳисобланади.\nСухравардия. 12-аср охири – 13-аср бошларида Ироқ ва Мовароуннаҳр ҳудудларида зоҳидлик мактаби доирасида ташкил топган. Сўфий-мутасаввиф Шиҳобиддин Абу Ҳaфc Умар Сухравардий (1145-1234) унинг асосчиси ҳисобланади. Суннат амалларга жиддий эътибор қаратишни бош ғоя сифатида тарғиб этган мазкур тариқат, айниқса, Ҳиндистонда кенг тарқалган.\nЧиштия. Шарқий Хуросонда шаклланиб, сухравардия тариқати сингари Ҳиндистонда камолот чўққисига эришган ва кенг тарқалган мазкур таълимот асосчиси Хўжа Абу Исҳоқ аш-Шомий (1097 йилда вафот этган) ҳисобланади.\nМазкур тариқат вакиллари Аллоҳга таваккал қилиш, тирикчиликни ҳалол меҳнат асосига қуриш, мазлум ва бечораларга кўмак бериш каби амалларни Аллоҳ марҳаматига эришишнинг муҳим шарти ҳисоблаганлар.\nЯссавия. Мазкур тариқат асосчиси Хожа Юсуф Ҳамадонийнинг учинчи халифаси, Туркистон шайх ул-машойихи Хожа Аҳмад Яссавий ҳисобланадилар. Хожа Юсуф Ҳамадоний ва Хожа Абдулхолиқ Ғиждувоний таълимоти негизида шаклланган яссавияда “ислом қонун-қоидалари (шариат), тасаввуф маслаги (тариқат), ишқи илоҳий (маърифат), Аллоҳ висолига эришиш (ҳақиқат) кенг тарғиб этилган”.\nКубравия. Мовароуннаҳр заминида 13-аср бошларида дунёга келган мазкур тариқат асосчиси Аҳмад ибн Умар ибн Муҳаммад Хивақий ал-Хоразмий – Нажмиддин Кубродир.\nСаховат, шафқат, таъмадан холи бўлиш ва муҳтожлар ғамига шериклик – жавонмардлик – кубравиянинг бош шиори ҳисобланади. Тавба, зуҳд, таваккал, қаноат, узлат, зикр, таважжуҳ, сабр, муроқаба, ризо сингари ўн амалий асосга таянганлиги ҳам унинг ғоят кенг тарқалишига замин яратди. Мажидиддин Бағдодий, Саъдуддин Ҳамавий, Бобо Камоли Чандий, Сайфиддин Бохарзий, Нажмиддин Розий, Паҳлавон Маҳмуд Пурёйвалий каби улуғ зотлар кубравиянинг кейинги даврлардаги такомил ва тараққийсига хизмат қилдилар.\nМавлавия. Шарқда (айниқса, Туркия ва Эронда) анча кенг тарқалган бу тариқат асосчиси машҳур шайх ва шоир Жалолиддин Муҳаммад ибн Баҳоуддин Муҳаммад ал-Балхий – Румийдир. “Румийни кўпинча “мавлоно” (“жаноб”) деб аташган. Шундан тариқат номи олинган”. Мазкур тариқатда ибодатнинг жаҳрий зикр ва самоъ (ошкора зикр ва рақс) усуллари етакчилик қилади.\nХожагон-нақшбандия. Тамал тоши Хожа Юсуф Ҳамадоний (1048-1141) ва Хожа Абдулхолиқ Ғиждувоний (1103-1179) томонидан қўйилган, кейинчалик Хожа Баҳоуддин\nНақшбанд (1318-1389) хизматлари туфайли энг юксак чўққига эришган жаҳоншумул тариқат.\nМармара университети (Истанбул) Илоҳиёт факультети профессори Доктор Наждат Тўсуннинг қуйидаги қайдларида нақшбандия таълимоти ҳақида маълумотлар батафсил баён этилган:\nXII асрда диний билимлар ва шариат уламоларининг маркази ҳисобланган Бухоройи шарифда Абдулхолиқ Ғиждувоний асос солган хожагон тариқати ўша давр ва минтақанинг маданиятига уйғун тарзда шаклланди.\nАбдулхолиқ Ғиждувоний ўз тариқатида жаҳрий зикр, самоъ ва хилватга кенг ўрин бермай, янгича услуб қўллайди. Суннатга эътибор бериб, бидъату хурофотлардан йироқлашишга аҳамият беради. Ўз муридига: “Фиқҳ ва ҳадис илмини ўрган, жоҳил сўфийлардан йироқ бўл, молинг фиқҳ китоблари бўлсин, сени мақтасалар ғурурланма, маломат қилсалар ранжима, инсонлардан ҳеч нарса тама қилма, футувват аҳлидан бўл ва Ҳақ таоло сенга нима берса халққа эҳсон қил!”, дея насиҳат қилиши унинг эътиқодида Хуросон маломатийлик тушунчаси ва Мовароуннаҳр диний муҳити жамулжам бўлганлигини кўрсатади. Бу синтез кейинчалик хожагон тариқатининг бош хусусияти сифатида давом этди ва тахминан икки асрдан сўнг нақшбандия тариқатига мерос бўлиб ўтди. Абдулхолиқ Ғиждувоний ва издошларининг тасаввуфий дунёқарашини уч асосий тамойилга ажратиб ўрганиш мумкин: исломий қоидаларга асосланиш; аҳли сунна вал жамоа эътиқодига риоя; маломатийлик тушунчасига боғлиқлик.\nИсломий қоидаларга боғлиқлик.Хожагон таълимотининг асосий хусусиятларидан бири – амри маъруф ва наҳй мункарга қаттиқ риоя қилиш, дин уламоларига ҳурмат кўрсатиб, бидъат амаллардан сақланишдир. Шу жиҳатдан бўлса керак, хожагон мактаби турли бидъатлардан, ботинийлик ва ҳуруфийлик каби ботил таълимотлар таъсиридан ўзини муҳофаза эта олган. Ҳусайн Вассоф (ваф. 1929 й.) бу ҳолатни ўз китобида бундай ифодалайди: “Бу олий тариқатда бидъат ишлар йўқлиги ва уларнинг маслакларига (шариатга нисбатан) эътиборсизлик дохил этмаганидан умумисломий жамоатчилик наздида (бу тариқат) ҳақиқий маънода эътироф этилган ва тез орада кенг тарқалган. Бу тарқалишда таъсирли омил ислом уламосининг (хожагонга) рағбат кўрсатишидир”. Ҳусайн Вассофнинг XX аср бошида берган бу баҳоси хожагоннинг барча даврлардаги мавқеига дахлдордир.\nАбдулхолиқ Ғиждувоний фанойи нафс мартабасига ўнг қўлда Қуръони каримни, чап қўлда ҳадиси шарифни ушлаган ҳолда, уларнинг нури билан юрган кишигина эриша олади дейди. Муридига: “Фиқҳ ва ҳадис илмини ўрган, жоҳил сўфийлардан узоқ юр!”, дея насиҳат қилиши унинг диний ҳукмларга нечоғли эътибор берганлигини кўрсатади. Хожагон машойихининг: “Хожалар (дин олимлари) бизнинг саййидларимиз” дея уламои киромга ҳурмат бажо келтирганлиги маълум. Хожа Али Ромитанийнинг мажлисида олимлардан бири уни мақтаб: “Сиз мағзсиз, биз эса пўстлоқ”, дебди. Шунда Хожа Али Ромитаний: “Мағз пўстлоқнинг ҳимоясидадир”, деган экан. Унинг бу сўзини изоҳлаган Муҳаммад Арзангий ёнғоқ пўстлоғи (пўчоғи)нинг шариатга, мағзининг эса тариқатга ўхшашини, пўстлоқсиз мағз чириб кетишини баён этади. Яъни, мағз пўстлоққа муҳтож бўлганидек, тариқат аҳли ҳам шариат олимларига муҳтождир.\nДўст ва муридларига диний амрларга ва илмга суянишни тавсия этган Саййид Амир Кулолнинг: “Бирор киши сизлардан мазҳабга доир савол сўраса-ю, жавоб беролмасангиз, бундан ҳам хунукроқ иш бўлмайди. Бу ҳолат сизнинг ғафлатда эканлигингизни билдиради... Олимларга яқинлашинг, чунки улар умматнинг машъалидирлар”, – дегани ривоят қилинади. Саййид Амир Кулолнинг ўғли Саййид Амир Ҳамза Абу Ҳафс Умар Насафийнинг (XII аср) сўзларидан баҳс юритаркан, ботил йўлдаги сўфийлардан қочиб, диний фармонларга боғлиқ равишда яшашни тавсия этади.\nБаҳоуддин Нақшбанд кўпроқ ҳадис илмидан таҳсил олиб, илмга ва илм аҳлига катта аҳамият берарди. Шу хусусияти боис Бухоро мадрасаларидаги кўплаб мударрис ва талабалар унга мурид бўлишиб, суҳбатларига қатнай бошлаганларида баъзи олимлар мадрасалар бўшаб қолишидан андешаланганлар. Шунда Баҳоуддин Нақшбанд олимларга: “Тариқатимизни сизга тушунтирайлик, агар шариатга ва суннатга тўғри келса йўлимизда давом этаверамиз, агар тўғри келмаса воз кечамиз”, – деган экан. У ҳалол ва ҳаром масаласида жуда эҳтиёткор бўлар, шубҳали таомлар емас, муридларига ҳам едирмас эди.\n“Биз Аллоҳнинг лутфи билан (маънан) нимага эришган бўлсак, Қуръони карим оятлари ва ҳазрат пайғамбар алайҳиссалом ҳадисларига амал қилганлигимиздандир. Бу амалдан бирон натижага эришмоқ учун тақво қилиб, шариат қоидаларига азимат билан риоя қилмоқ, аҳли сунна вал жамоа асосларига амал қилмоқ ҳамда бидъатлардан қочмоқ керак”, – дейди Баҳоуддин Нақшбанд.\nХожа Убайдуллоҳ Аҳрор “Фақарот” асарида фано ва бақо мартабаларига фақат ҳазрати пайғамбарга, диний асосларга ва аҳли сунна вал жамоа йўлига эргашиш билангина эришмоқ мумкинлигини айтади. У фақирларнинг ҳаққидан қўрқиб, вақф молни ейишдан ўзини сақлар эди. Ҳалол озуқа тасаввуф йўлида камолотга эришиш учун муҳим аҳамият касб этишини таъкидларди. Пайғамбар алайҳиссаломга эргашиш, олимларга ҳурмат кўрсатиш лозимлигини айтаркан, илмни тирикчилик ва мансаб учун восита қилиб олган олимлардан узоқлашиш лозим дейди. У Саййид Қосим Табризийнинг баъзи муридлари диний амалларга риоя қилмаганлиги учун унга интисоб этиш фикридан воз кечган экан.\nХожагон-нақшбандия машойихлари дунёқарашида исломий амр ва тақиқларга шунчаки итоатлар билан эмас, балки азимат (тақво) билан амал қилиш мавзуси муҳим ўрин тутади. Баҳоуддин Нақшбанднинг тушида Абдулхолиқ Ғиждувоний: “Доимо оёқни шариат ва истиқомат сажжодасига қўйиш, азимат ва суннат билан риоя этиш, рухсат ва бидъатдан йироқ туриш лозим”, дея тавсия қилгани учун Хожа Баҳоуддин азимат билан ҳаракат қилмоқ ниятида жаҳрий зикрни тарк этиб, хафий зикрни бошлаган. Ҳатто ривоят қилинишича, совуқ қиш бўлишига қарамай, диний фатвога кўра таяммум қилиш ўрнига, азимат йўлини танлаб, Ревартун қишлоғидан Қасри Орифонга қадар бориб, катта қийинчиликлар билан сув топиб ғусл қилган экан.\nСаййид Амир Кулолнинг: “Рухсатлардан узоқлашинг, кучингиз етгани қадар азимат билан амал қилинг. Рухсат билан амал қилиш заиф инсонларнинг ишидир”, дегани ривоят қилинади. Хожа Муҳаммад Порсо эса: “Аҳлуллоҳнинг усули фарқлидир. Баъзилари рухсат билан амал қилади, бундан мақсадлари халқнинг манфаатидир. Баъзилари эса азимат билан амал қилади, уларнинг ҳам мақсадлари халқнинг фойдасидир. Аммо азимат билан амал қилиш халқ учун фойдалироқ ва таҳликадан янада узоқдир”, деган экан. Пайғамбар алайҳиссалом таҳажжуд намозини тўрт, олти, саккиз ва ўн икки ракат каби фарқли миқдорларда адо этилганлиги нақл этилса-да, хожагон ва илк давр нақшбандийлари ўн икки ракат қилишни ихтиёр этганлиги азимат билан амал қилишга бир далилдир.\nАҳли суннага боғлиқлик. Аҳли сунна вал жамоа ақидасига эътиқод қилинган Бухоро диёрида дунёга келиб, кенг тарқалган хожагон тариқати исломиятнинг сунний жиҳатини эътироф айлаган бўлиб, бу хусусиятини доимо муҳофаза этиб келган. Машойихлар силсиласининг бошқа кўплаб тариқатлари каби ҳазрат Али (к.в.)га эмас, балки ҳазрат Абу Бакр Сиддиқ (р.а.)га бориб тақалиши ҳам хожагоннинг суннийликка берган аҳамияти тимсолидир.\nМуҳаммад Порсо “Фасл ул-хитоб” асарида аҳли байтга муҳаббат мавзусига тўхталиш билан бирга, шиаларни (рофизийларни) қоралайдиган баъзи ривоятларга ҳам ўрин берганлиги учун унинг бу асари шиалар томонидан маъқул кўрилмаган. Абдураҳмон Жомий ҳам “Нафаҳот ул-унс” асарида Сафиюддин Ардабилий, унинг ўғли Садриддин Ардабилий, Шоҳ Неъматуллоҳ Валий Кирмоний, Шайх Озарий (Жамолиддин Али Ҳамза) Тусий Исфараёний ва Саййид Муҳаммад Нурбахш каби шиа ақидасига мойил дея тахмин қилинган баъзи сўфийларни зикр этмаган. Жомий бу асарида хожагон ва нақшбандий шайхларини тилга оларкан, уларнинг аҳли сунна вал жамоа мазҳабига мансублигини махсус таъкидлаган. Лекин бир шеърида: “Дейдиларки: Эй Жомий, қайси мазҳабдансан? Юз марта шукрки, на сунний кўппагиман ва на шиа эшаги”, – деганлиги унинг мутаассиб бир сунний эмаслигини кўрсатади.\nТасаввуф йўлида илгарилаш учун аҳли сунна эътиқодига риоя қилиш лозимлиги, чунки аҳли сунна фирқаи ножия (нажот топган гуруҳ) эканлигини қайд этган Хожа Убайдуллоҳ Аҳрор: “Агар хожагон тариқати дарвишларининг эътиқодини сўрасалар, улар аҳли сунна вал жамоа эътиқодидалар, деб айт”, дейди. Аҳрория шўъбасидан Шаҳобиддин Ғованд Маҳмуд (ваф. 950/1543 йилдан кейин) ҳам: “Шайхларимизнинг усули ҳазрат пайғамбар суннатига ва аҳли сунна вал жамоа мазҳабига эргашмоқдир”, деган экан.\nХожагон-нақшбандия кенг тарқалган даврларда аҳли сунна вал жамоа эътиқодининг энг ашаддий рақиби шиалар эди. Лекин XVI аср бошига қадар хожагон мансублари билан шиа орасида қалтис бир низо чиқмагани учун бу мавзу жиддий хавф туғдирмаган. XVI асрда Эронда Сафавийлар давлати ташкил топиб, сунний олимлар ва сўфийларга босқин бошланганида, энг кўп хожагон вакиллари зарар кўрганлиги тарихий ҳақиқатдир.\nСафавийларнинг босқинлари туфайли хожагон мансублари Хуросон ва Эрон тупроқларидан кўчиб кета бошлаганликлари, нақшбандийликнинг Ҳиндистон ва Онадўли ўлкаларида тез тарқалишига имкон очди. Нақшбандия вакилларининг усмонли ва шайбоний давлат раҳбарлари билан муносабатлари мустаҳкамланди. Сунний раҳбарлар сафавий шиаларга қарши нақшбандийлардан унумли фойдаланишни назарда тутган бўлишлари ҳам эҳтимолдан холи эмас.\nАбдулхолиқ Ғиждувонийнинг издошлари ҳисобланган хожагон мансублари билан шиаларнинг бир-бирларига мухолиф бўлишлари сабабли хожагон тариқати шиа ва алавий таъсиридан ўзини муҳофаза эта билди. Лекин бу зиддият туфайли хожагоннинг аҳли байтга бўлган эҳтироми заррача камаймади.\nМаломат тушунчаси асосларига боғлиқлик. IX асрда Нишопурда Ҳамдун Қассор (ваф. 271/884 й.) асос солган маломатийлик мактабининг бош асослари даврлар ўтиши мобайнида бошқа тариқатларга ҳам таъсир қилган. Булар орасида энг кўп таъсирланган тариқат хожагон сулукидир. Хожаи Жаҳоннинг “Васиятлар” китоби назардан ўтказилганда, Хуросон сўфийларининг маломатий қарашлари излари очиқ-ойдин кўринади.\nЛуғатларда ёзилишича, “маломат” сўзи “маломат қилиш, қоралаш, айблаш” каби маъноларни билдиради. Яъни, маломатийликда инсон ўз тоат-ибодатларини ноқис билиб, нафсини маломат қилиши, шу билан бир қаторда бошқаларнинг ҳам уни маломат қилишидан қўрқмаслиги асосий қоида ҳисобланади. Қуръони каримнинг “Аллоҳнинг (тоати) йўлида жидду жаҳд қилувчи, маломатчининг маломатидан қўрқмайдиган бўлурлар” (Моида, 54) ояти каримаси ушбу қоидага мисол бўла олади. Лекин маломат тушунчаси шу билангина кифояланмайди. Халқнинг маломатига қолиш учун маломатийлар қилган яхши ишларини кўрсатмаслиги, ёмон ишларни эса яширмаслиги лозим. Уларда “инсонларнинг узоқлашишларига сабаб бўладиган хатти-ҳаракатларни намойиш қилиш керак” деган фикр илгари сурилади. Боязид Бистомийнинг халқнинг илтифотидан сиқилиб, уларни ўзидан узоқлаштирмоқ мақсадида Рамазон ойида рўзасини очиши, тепаликка чиқиб: “Мен сизларнинг энг олий Парвардигорингиздирман” (Нозиат, 24) дея ҳайқириши бунга мисолдир. Маломатийлар халқнинг эътибори, илтифоти туфайли юзага келадиган кибр ва ужбдан сақланмоқ учун бундай ишларни ўзлари учун жоиз деб билганлар. Лекин кейинги асрларга келиб, баъзи қаландарий машраб сўфийлар бу ишда ҳаддан ошиб, халқнинг маломатига сазовор бўлиш учун соч, соқол, мўйлов ва қошларини тарошлаб (чаҳорзарб уриш), одамда нафрат қўзғайдиган турфа хил кийимлар кийишгача боришган. Абдураҳмон Жомий ўз даврида маломатийларга ўхшаганларни икки гуруҳга ажратиб, ҳақиқийларини қаландарий, сохталарини эса ошкора гуноҳ қилувчи зиндиқ дея ифодалайди.\nМаломат тушунчасининг муҳим асосларидан бири сўфийнинг ўз маънавий ҳолини яшириши, шуҳрат ва риёдан қочишидир. Шу мақсадда улар халқ орасида ориф бир сўфий сифатида юргандан кўра эл қатори оддий бир инсон бўлиб юришни ихтиёр этадилар. Риёдан сақланиш учун кароматларини сир тутадилар. Самоъ мажлисларида важдга келиб, рақсга тушишдан, баланд овоз билан (жаҳрий) зикр қилишдан, тариқатга мансублиги кўрсатадиган махсус кийим кийишдан, ҳатто такя – хонақоҳ барпо этмоқдан сақланадилар. Тариқат маросимларига аҳамият бермайдилар, ҳашаматли мақбаралар қурмайдилар, ўзлари учун ҳам қурдирмайдилар. Футувват нашъасида эса фидокор ва жўмарддирлар. Қўл меҳнати билан кун кечиришга аҳамият берадилар. Бу хусусиятларни Абдулхолиқ Ғиждувоний ва у асос солган хожагон тариқати вакилларида ҳам кўриш мумкин.\nХ асрда пайдо бўлган маломат тушунчаси XII-XIII асрларда бир-биридан фарқли икки йўналишда шаклланди. Булардан бири қаландарий машраб тариқатлардан ҳайдария ва жавлокия бўлса, иккинчиси, диний қоидаларга маҳкам амал қилувчи ва маломатий қарашларни илгари сурган хожагон тариқатидир.\nМаломатийларнинг тасаввуфий қарашлари билан Абдулхолиқ Ғиждувоний ва издошларининг фикр-қарашлари қиёсланганда маломатийлик тушунчаси хожагон таълимотига нечоғли таъсир кўрсатгани янада равшанлашади.\nа) маломат қилувчининг маломатидан қўрқмаслик. Абдуллоҳ Ансорий (ваф. 481/1089 й.) маломатийликни “Ҳақ таоло йўлида халқнинг қоралашларидан қўрқмаслик” дея таърифлайди. Абдулхолиқ Ғиждувоний муридига тавсияларида: “Халқнинг сени мақташи билан ёмонлаши сенинг назарингда бир хил бўлсин ҳамда халқнинг маломатидан ранжима” дейди. Бадавлат оила фарзанди Алоуддин Аттор акаларининг тўсқинлик қилишларига қарамасдан, бозорда олма сотаверади. Бошқа бир ривоятга кўра эса Аттор Баҳоуддин Нақшбандга мурид бўлишни истаганида Нақшбанд ҳазратлари ҳўкиз ишкамбасининг ичини ташқарига ўгириб, бошига қўйиб келишни буюрганида Аттор бозордагиларнинг маломатларига эътибор бермай, устозининг амрини бажо келтирган.\nб) эл қатори бир инсон каби юриш, тариқат белгисини билдирувчи махсус кийим киймаслик ва шуҳратдан сақланиш. Маломатийлардан Абу Ҳафс Ҳаддод (ваф. 264/878) кўчада эл қатори оддий кийиниб юрар, уйга келганида сўфийлик хирқасини киярди. Абу Абдураҳмон Суламий (ваф. 412/1021) халқ қандай кийинса, шундай кийинишни маломатийларнинг асосий қоидалари орасида тилга олади. Маломатийлар ўз маънавий аҳволини яшириш учун сўфиёна хирқа ва тож ўрнига савдогар ё уламолар кийимини кийишни ихтиёр этганлар.\nХожагон ва нақшбандиянинг илк даврларига назар солинганда, махсус бир андоза ва рангда хирқа ё тож кийишнинг мавжуд бўлмаганлиги кўринади. Кейинги асрларда усмонли нақшбандийлари давр ва минтақа анъанасига кўра махсус тожлар кийган бўлсалар-да, бу нарса ҳеч вақт тариқатнинг бош қоидаси бўлмаган. Боз устига кўплаб нақшбандия машойихи уламо каби оддий салла ўраганлар ёки оддий бир ёпинчиқ ташлаб юришни афзал билганлар. Ҳусайн Вассоф ҳам бу хусусни қуйидаги жумласида махсус таъкидлайди: “Нақшбандия тариқати соликларида бошқа тариқатларда бўлганидек махсус бир либос йўқ. (Уларда) ҳар ким маслагига кўра кийинади. Нақшбандия машойихи эса, асосан, уламо қиёфасида юрадилар...”\nХожагон даврига мансуб ва тахминан ХIV асрнинг ўрталарида Муҳаммад Асъад Бухорий томонидан қаламга олинган “Маслак ул-орифин” асарида муридларнинг маънавий даражаларига кўра фарқли рангларда хирқа кийганликлари баён этилса-да, бу анъана нақшбандийларнинг эмас, кўпроқ кубравийлар каби бошқа тариқатларда намоёндир. Мазкур асарда бу маълумотлар бошқа тариқатлардаги ҳолатни тушунтириш ниятида қайд этилган бўлиши мумкин. Зеро, хожагон улуғлари: “Бизга кўра хирқа эмас, ҳирфа (маслак, касб-ҳунар) муҳимдир” деганлар.\nв) хилват. Маломатийликнинг энг муҳим асосларидан бири шуҳратдан қочишдир. Абдулхолиқ Ғиждувоний ва қолган баъзи хожагон вакиллари “хилватда шуҳрат бор, шуҳратда офат” фикри билан хилватга кўп аҳамият бермаганлар ва “халқ орасида Ҳақ билан бўлиш” дея таърифланган “хилват дар анжуман” қоидасини қабул қилганлар. Абдулхолиқ Ғиждувоний “хилват эшигини ёп, суҳбат эшигини оч”, Баҳоуддин Нақшбанд эса “Йўлимиз суҳбат йўлидир, хилватда шуҳрат, шуҳратда офат бор” деганлар.\nРивоят қилинишича, Саййид Амир Кулолнинг ўғли ва халифаси Саййид Амир Ҳамзадан бир шайх: “Тариқатингизда нима учун хилватда ўтиришга кам эътибор берилади?” дея сўраганида, Амир Ҳамза: “Хилватда ҳам суҳбат қуриш учун бир рафиқ керак”, – дея жавоб берган экан. Бу шайх Амир Ҳамзага хилватда рафиқ бўла олишини айтганида, Амир Ҳамза: “Сизнинг хилватингиз қандай?”, – дея сўради. Шайх: “Бир кўза сув ва қирқ дона майиз билан қирқ кунни ўтказамиз”, – дейди. Амир Ҳамза: “Бизнинг хилватимиз эса бир таҳорат билан хилватга кириш, ҳар куни бир қўй ейиш ва қирқ кун ўша таҳорат билан намоз ўқишдир”, – дейди. Хожа Нақшбанд Амир Ҳусайннинг саволига жавобан тариқатида хилват ва самоънинг ўрнига “хилват дар анжуман” қоидаси борлигини айтган.\nЖамият орасида танҳо бўлиш деган маънони билдирувчи “хилват дар анжуман” атамаси сўфийнинг бир чеккада ўтирмасдан, халқ орасида бўлиши, лекин жисман одамлар орасида бўлса ҳам, ботинан улардан узоқда, Аллоҳ билан бирга бўлишни бидиради. Зоҳирда халқ билан, ҳақиқатда эса Ҳақ билан, “Даст ба кору дил ба Ёр” – қўл ишда, кўнгил Ёрда, “тан дар бозору дил ба Ёр” – тан бозорда, қалб ёрда каби шиорлар худди шу мазмунда қўлланилган. “Хилват дар анжуман” қоидаси: “Эртаю кеч У зотни поклайдиган кишилар бордирки, уларни на тижорат ва на савдо (ишлари) Аллоҳнинг зикридан, намозни баркамол адо этишдан ва закот беришдан чалғита олмас” (Нур, 37) оятига кўра қабул қилинган. Баҳоуддин Нақшбанд ҳажга борганида Мино бозорида бир ўсмирнинг беш минг динорлик савдо қилаётганини, лекин қалбининг бир лаҳза бўлса ҳам Аллоҳдан ғофил бўлмаганини мушоҳада этиб, у ҳақда фахр билан сўзлаган экан.\nАбдулхолиқ Ғиждувонийнинг муридларидан Авлиё Кабир “хилват дар анжуман”ни изоҳларкан, шундай дегани нақл этилади: “Доимий зикр қилган одам зикрдан ҳосил бўлган важду истиғроқ билан шундай бир мартабага етадики, зикр қалбини қуршаб олганидан зокир бозорга кирса ҳам ҳеч қандай овозни эшитмайди”. Хожа Убайдуллоҳ Аҳрор ҳам зикрга берилган соликларнинг беш-олти кун шундай ҳолни ҳис қилганликларини, халқнинг шовқинини зикр садоларидек эшитганларини баён этади. Махдуми Аъзам Аҳмад Косоний фикрича, “хилват дар анжуман”нинг ботиний маъноси касратда ваҳдатни (кўпчилик орасида бирликни) мушоҳада этмоқдир. “Бандам менга нафл ибодатлар билан яқинлашади, оқибатда уни севаман. Уни севгач, унинг эшитадиган қулоғи, кўрадиган кўзи, гапирадиган тили ва ушлайдиган қўлига айланаман. Мен билан эшитади, мен орқали кўради...” мазмунидаги қудсий ҳадисда “хилват дар анжуман” қоидаси илгари сурилган. Шу жиҳати билан бу қоида ўрта даражали сўфийларнинг эмас, тасаввуфий тарбияси ниҳоясига етганларнинг мақомидир. Халқ орасида Ҳақ билан бирга бўлиш, яъни сўфийнинг дунёвий иш билан машғул бўлишига қарамай, эл қатори бир инсон сифатида яшаши, шу орқали маънавий ҳолини атрофидагилардан махфий тутишини билдирувчи бу қоида маломатийлик тушунчасига бориб тақалади.\nБинобарин, хожагон вакиллари орасида хилват қоидасининг жорий қилинишига ижобий маънода қарайдиганлари ҳам бўлган. Масалан, хожагон-нақшбандия одобу арконига доир “Маслак ул-орифин” асарининг йигирма учинчи боби шароити чилла (хилват шартлари)га бағишланган. Муаллиф хилватнинг соликлар учун фойдали ва зарур бир усул эканлигини тилга оларкан, хилватнинг ўн шартини баён этади. Хожагон машойихидан Али Ромитанийга нисбат этилган “Рисола” асарида ҳам хилват мавзуси ижобий тарзда англатилиб, унинг қатор фазилатлари хусусида баҳс юритилган. Демак, Абдулхолиқ Ғиждувоний мумтоз хилват ўрнига “хилват дар анжуман” қоидасини татбиқ этган бўлса-да, ундан кейинги баъзи хожагон машойихи хилватни фойдали бир усул сифатида қўллайверганлар.\nг) маънавий ҳолни яшириш, риё бўлмаслиги учун кароматни изҳор этмаслик. Маломатийлар риё ва шуҳратдан қочганлари боис кароматни сир тутишга алоҳида аҳамият берганлар. Хожагон мактаби аъзолари ҳам кашфу кароматни яширишга эътибор берганликлари манбаларда ривоят қилинади. Баҳоуддин Нақшбанднинг айнан шу ҳолатни ифодалашга қаратилган қуйидаги байти унинг суҳбатларида ўқилган экан:\nАз дарун шав ошино ваз берун бегонаваш,\n(Ботинда Ҳаққа ошно бўл, зоҳирда эса бегонадек кўрин. Бундай гўзал бир усул жаҳонда кам топилади).\nХожа Убайдуллоҳ Аҳрорнинг халифаларидан Исмоил Ширвоний ўзининг олимлик жиҳатини намоён этиб, тасаввуфий тарафини махфий тутишга ҳаракат қилгани учун Хожа Аҳрорнинг эвараси Муҳаммад Қосим томонидан: “Тариқати маломатиянинг паҳлавонларидандир” дея мадҳ этилган. Хожа Убайдуллоҳ Аҳрорнинг ўғли Муҳаммад Яҳёнинг муридларидан Ҳофиз Муҳаммад Самарқандий Истанбулга ташриф буюрганида Муҳйи Гулшанийга: “Хожагон тариқати маломатий машраб бўлгани боис зовия (такя)га шайх бўлишга интилма, балки ҳар кору ҳолда ўз ҳолингни яширин тут, халқнинг маломатидан алам чекма!”, – дея насиҳат қилган.\nд) рақсу самоъ ва жаҳрий зикрдан қочмоқлик. Маънавий ҳолларини изҳор айлашдан сақланган маломатийлар кўпинча самоъ (мусиқа тинглаш), рақс (важдга келиб солланиш) ва баланд овоз билан зикр қилишдан узоқ бўлишни ихтиёр этганлар. Бир маломатийдан: “Нима учун самоъ мажлисларини тарк этасизлар?” дея сўраганларида: “Самоъ йиғинларини ва унинг жоизлигини инкор этмаймиз, балки сир тутганимиз ҳолларнинг ошкор бўлишидан қўрқиб, самоъ мажлисини тарк этамиз”, – дея жавоб берган экан. Бу жумла Баҳоуддин Нақшбанднинг: “Самоъни инкор этмаймиз, унда қатнашмаймиз ҳам” каломига ўхшайди. Зеро, Ғиждувоний қоидаларини айнан қабул қилган Хожа Нақшбанд самоъ қилмаган ва муридларини ҳам самоъ мажлисида ўтиришдан қайтарган. Суламий ўз рисоласида маломатийларнинг самоъ вақтида солланмаслиги ва наъра тортмаслигини баён этади.\nАбдулхолиқ Ғиждувоний муридига: “Самоъ мажлисларида кўп ўтирма, зеро нифоқ ҳосил бўлиб, самоънинг ортиғи дилни ўлдиради. Лекин самоъни инкор этма, самоъ қилувчилар кўп. Самоъ фақат қалби тирик ва нафси ўлик кишигагина жоиз. Бундай ҳолга эришмаган кимсага самоъ ҳалол ва мубоҳ эмас”.\nЖаҳрий зикр мавзусида ҳам шундай. Маломатийлар дил зикрига лутф ва неъмат зикри, жаҳрий зикрга эса одат ва шакл зикри демишлар ва қалб (хафий) зикрининг афзаллигини эътироф айлаганлар. Хожагон ва нақшбандийлар ҳам асосан махфий зикрга риоя қилиб келганлар. Зеро, Абдулхолиқ Ғиждувоний Хизр алайҳиссаломнинг тавсияси билан ҳовузда, сув остида зикри хафийни бошлаб берган.\nХожагон тариқатида Хожа Маҳмуд Анжирфағнавийдан кейин хафий зикр билан бир қаторда жаҳрий зикр қилинган бўлса-да, бу даврда мусиқа ва самоъга ортиқча эътибор берилмаган. XV асрдан кейин жаҳрий зикр қилувчи нақшбандийлар самоъни ҳам ижро этганлар.\nАбдулхолиқ Ғиждувоний мадраса ва уламолар билан тўлган Бухоройи шарифда улар билан зиддиятга киришмасдан ўз тариқатини жорий этиш мақсадида хафий зикр усулини танлаган бўлиши мумкин. Ундан кейин халифалари ҳам ушбу усулга риоя қилганлар, аммо шогирди Хожа Ориф Ревгарийнинг талабаси Маҳмуд Анжирфағнавий жаҳрий зикр қилишни афзал кўрган ва то Баҳоуддин Нақшбандга қадар жаҳрий зикр усулига риоя қилиб келинган. Руҳлар оламида улуғ устози Абдулхолиқ Ғиждувонийдан хафий зикр қилишга буюрилган Баҳоуддин Нақшбанд тариқатни яна махфий зикр усулига қайтарган.\nе) хизмат аҳли, фидокор ва жўмард бўлмоқ. Маломатийлик футувват тушунчаси таъсири остида шакллангани боис фидокорлик ва хизматга алоҳида аҳамият беради. Маломатийлар халққа хизмат қилишади, лекин ўзларига хизмат қилинишини истамайдилар. Суламий маломатийларнинг қоидаларини санар экан, инсонлардан ёрдам сўрамасликни ҳам тилга олади. Ҳамдун Қассор: “Яратилмишнинг яратилмишдан ёрдам сўраши зиндондаги кишининг зиндондаги кимсадан ёрдам сўраши демакдир”, – дейди. Хожагон вакиллари ҳам халққа хизмат қилишга алоҳида аҳамият беришар, лекин ўзлари учун илтифот кўрсатилишини хоҳламас эдилар. Бу ҳақда Абдулхолиқ Ғиждувонийнинг: “Инсонлардан бирон нарса тама қилма!” ва “Жавонмард, сахий бўл. Аллоҳ таоло сенга инъом этган неъматлардан халққа эҳсон қил!” каби тавсиялари намуна бўла олади. Шунингдек, “Рашаҳот” муаллифининг отаси, нақшбандийлардан Ҳусайн Воиз Кошифийнинг “Футувватномаи султоний” номли махсус асар ёзганлиги хожагон таълимотида футувват нашъасига нечоғли эътибор берилишининг қатъий бир далилидир.\nАбдулхолиқ Ғиждувоний васиятларида: “Машойихга баданинг билан жисмонан хизмат қил!”, – дейди. Баҳоуддин Нақшбанд ҳам устози Амир Кулол хонақоҳида елкасида ўтин ташиган. Хожа Али Ромитанийнинг “Дўстимнинг келишига восита бўлган бу ҳайвондир” дея дўстидан олдин унинг уловини едириб-ичирганлиги нақл этилади. Баҳоуддин Нақшбанднинг уйига зиёратчи ё меҳмон келса, иззат-икром кўрсатарди. Бир сафар бетоб бўлиб қолганида, Бухородан муридлари келишган. Беморлигига қарамай, меҳмонларни табассум билан кутиб олган, ҳатто меҳмонлар учун муридлари билан бозордан қўй олиб келишаётганида ҳазрат Нақшбанд қўйни елкасида кўтариб келган экан. Бу ривоятлар хожагон вакилларининг маломатийлар каби халққа хизмат қилишга кўрсатган аҳамиятларидан далолат беради.\nё) ҳалол меҳнат билан тирикчилик қилиш. “Бир мўъминнинг ҳалол меҳнат қилмаслиги тиланчиликда илгарилаши демакдир”, – деган Ҳамдун Қассор бир кун Абдуллоҳ Ҳажжомга: “Менимча, сенинг “Абдуллоҳ Ҳажжом” (ҳажжом – қон олувчи Абдуллоҳ) дея чақирилишинг, “ориф” ёки “зоҳид Абдуллоҳ” дея чақирилишингдан афзалроқдир”, – дейди. Маломатийлар меҳнат қилиб кун кечиришга ва топганларини фақирларга икром қилишга аҳамият берардилар.\nХожагон шайхлари ишсиз инсонларни муридликка қабул қилмаганлар, ўзлари албатта бирор касб-ҳунар билан машғул бўлганлар. Али Ромитаний тўқимачи, Муҳаммад Бобо Самосий боғбон, Амир Кулол кулол, Баҳоуддин Нақшбанд наққош – тўқимачи ва чорвадор, Амир Кулолнинг ўғли Амир Ҳамза овчи, Хожа Убайдуллоҳ Аҳрор чорвадор ва савдогар бўлишган. Баҳоуддин Нақшбанд таваккул ҳоли ҳалол меҳнат қилиш билан бирга бўлмоғи лозим деган эди. Баҳоуддин Нақшбанднинг увайсий пири Ҳаким Термизий (ваф. 320/932 й.) ҳам меҳнат билан кун кечиришга аҳамият берган мутасаввифлардан бўлиб, бу мавзуда ҳатто “Баён ул-касб” номли асар битган экан.\nМуҳаммад Порсо маломатийларни англаш хожагонни тушунишда муҳим ўрин тутажагини билдирган. Порсо хожагон сулуки Боязид Бистомий, Салмони Форсий ва Абу Бакр Сиддиқ воситасида ҳазрат пайғамбарга туташиши, бу уч зотнинг ҳам маломат аҳлининг буюкларидан бўлганлигини ифодалайди. Унинг “Фасл ул-хитоб” китобида маломат аҳлининг аҳволига доир баён этилган хусуслар айни вақтда хожагон шайхларининг ҳолларидир. Хожа Убайдуллоҳ Аҳрорнинг муридларидан Абдуллоҳ Илоҳий (ваф. 896/1491 й.) бундай дейди: “Маломатийлар тоифасининг мақоми жами мақомотдан баланддир... Суннати муаккада ва фарзларни чўзмайдилар. Ортиқча амаллардан кўп умид қилмайдилар, балки Ҳақ таолонинг фазлидан умидворлар”. Бу ердаги маломатийлик таърифи билан Баҳоуддин Нақшбанднинг: “Биз Аллоҳнинг лутфига боғланганлармиз” ва “Бизни лутф эшигидан киргаздилар. Вазифамиз фарз, вожиб ва суннати муаккадаларни адо этмоқдир” каби сўзлари бир-бирига мувофиқдир. Абдуллоҳ Илоҳий соликнинг сифатларидан сўз юритаркан, мурид маломатий сифатли ва қаландарий сийратли бўлмоғи лозимлиги, ҳақиқий маломатийлик диний асосларни эътиборга олмайдиган бидъат ва залолат йўлидан холи ва мусаффо эканлигини ёзади.\nМусулмон дунёсининг турли диёрларида юзага келган ҳар бир тасаввуф мактаби ўша мамлакатнинг диний, ижтимоий ва маданий ҳаётига мос равишда шакллангандир. Бухоройи шарифда барпо этилган хожагон тариқати ҳам ўша даврда илм ва маърифат маркази ҳисобланган бу ўлканинг маданий турмуш тарзига уйғун тарзда шаклланди.\nАбдулхолиқ Ғиждувоний ва унинг издошлари бўлмиш хожагон вакиллари маломатийлик тушунчасидан кучли таъсирланганлар, лекин улар бу тушунчани исломий қонун-қоидаларга боғлиқ ҳолда татбиқ этганлар. Ҳижрий III асрда юзага келган маломатийлик дунёқараши VI аср иккинчи ярми ва VII аср бошларида (м. XII-XIII асрлар) бир-биридан фарқли икки жиҳатда ривожланди. Қаландарий тариқатлар сифатида Эрон заминида вужудга келган ҳайдария ва жавлокия тариқатларида маломатийлик тушунчаси диний қоидалардан узоқлашиб, ғайри исломий томонга оғиб кетган. Айни даврда Мовароуннаҳрда пайдо бўлган хожагон тариқати эса маломатия дунёқарашини исломий асосларга маҳкам риоя қилган ҳолда амалиётда татбиқ этган.\nШунингдек, Абдулхолиқ Ғиждувоний ва издошлари исломиятни китобий ва сунний (Қуръон ва суннатга мувофиқ) жорий қилганликлари учун шиа, ботиний ва ҳуруфий каби ботил оқимлардан таъсирланмаганлар. Аҳли сунна вал жамоа эътиқодига содиқ қолганликлари сабабли хожагон давомчилари, сунний давлат раҳбарлари билан яхши ва дўстона муносабатларда бўлганлар, Эрондаги сафавий шиаларига қарши улар билан ҳамкорлик қилганлар.\nБУХОРО - 20:11:23\nТўлиқ тақвим » ТАСАВВУФ »Маърифий ислом »\n01.04.2022 ХУШ КЕЛДИНГ РАМАЗОН!\n24.03.2022 25.03.2022 й. ТАКАББУРЛИК – МУСУЛМОНГА ЁТ СИФАТ\n18.02.2022 “Бир ҳадис шарҳи: “....биздан эмас” ҳадислар туркуми”\nҚисмати амалии тасаввуфВироиш\nБаргирифта аз "https://tg.wikipedia.org/w/index.php?title=Тасаввуф&oldid=1299467"\nLast edited on 11 апрели 2022, at 15:15\nИн саҳифаро бори охир дар 11 апрели 2022, 15:15 вироиш карда буданд.


“Сен қилиб юрган шу амалларинг устида ўлишни хохлайсанми?“ (Жийлоний ҳикматлари) | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n“Сен қилиб юрган шу амалларинг устида ўлишни хохлайсанми?“ (Жийлоний ҳикматлари)\n529 20:10 10.07.2019\n“Агар бирортангизга: “Сен қилиб юрган шу амалларинг устида ўлишни хохлайсанми?“ дейилса, у: «Йўқ» деб жавоб беради. «Унда тавба қилиб яхши амаллар қил» дейилса, у: «Аллоҳ муваффақ қилса қиларман» дейди. Тавба қилиши учун тақдирни рўкач қилади-ю шаҳват-у лаззатига уни рўкач қилмайди. (Яъни, нафси бир гуноҳни хохлаганда уни рад қилиб, кейин: «буни қилиш тақдиримда йўқ экан» демайди.) У шу зайлда тавбани ортга суриб, иккиланиб айшу ишрат ва неъматлар ичра юраркан, ўлим кутилмаганда келиб томоғидан бўғади. Уни раҳбарликдан ҳам, ҳурмат-эътибордан ҳам, савдо-сотиғи-ю ундан топадиган фойдасидан ҳам айиради. Ҳали васияти ёзилмай туриб, одамлар билан ҳисоб-китоби битмай туриб, узун-узун орзу ва умидлар гирдобида юрганида ажал тўсатдан келади”.\nАллоҳнинг йўлида юрган ҳам, у йўлдан узоқ юрган ҳам барибир ўтади. Ажал белгиланган вақтдан ҳеч кечикмасдан шубҳасиз келади. Аллоҳ берган умрни, У берган барча неъматларни У зотнинг йўлига Ўзи буюрганидек сарфлаган инсон қандай бахтли! Аллоҳнинг буйруғидан воз кечиб, банданинг розилиги учун ёки нафси учун елиб югурганлар дунё ва охиратда пушаймон ва зиён ичидадирлар.\nАллоҳ бизни охирги пушаймонликдан асрасин!\nМақолалар Абдулқодир Жийлоний\nСафар узоқ, аммо йўл учун озуқамиз йўқ!\n385 18:00 10.10.2019\nАбдулқодир Жийлонийдан дурдона насиҳатлар\n920 15:30 04.10.2019\n“Ҳақиқий мўминлар ўлим келганида Роббилари ҳузурида тайёрлаб қўйилган яхшиликларни кўрадилар”\n572 20:00 25.09.2019\n«Сиз хотиржам бўлинг, бу одамларнинг ҳаммаси сизники. Фақат бир яримта одам мен томон, холос!»\n1182 14:00 24.09.2019\nРаббим, қалбларимизга тақво бeр!\n533 08:00 24.09.2019\n«Агар қалб Аллоҳдан бошқасини тарк қилса...»\n490 22:05 14.09.2019


Дунёдаги энг йирик фонд биржаларидан бири савдо залини ёпиб қўймоқчи\n12:14 / 15.08.2017\nҲонгконг фонд биржаси октябрь ойи охирида ўзининг савдо залини ёпиш ниятида. Бунга сабаб – ушбу майдончадаги деярли барча амалиётлар электрон режимда олиб борилмоқда, деб хабар беради South China Morning Post.\n«Бу жой кейинчалик кўргазмалар, анжуманлар ва сармоядорларнинг таълим фаолиятига доир турли тадбирларини ўтказиш ерига айлантирилади», - дея маълум қилган биржа вакили.\nБиржанинг савдо зали 1985 йилда очилган бўлиб, бу ерда бир вақтнинг ўзида 900 га яқин брокерлар музокаралар олиб борган. Бироқ, бугунги кунда бу ерда ҳар куни 30 дан камроқ алоҳида трейдерларгина пайдо бўлмоқда, савдоларнинг асосий қисми эса электрон режимда олиб бориляпти.\nГазетанинг таъкидлашича, айнан шу сабабдан Токио ва Сингапурдаги фонд биржалари ҳам ўз амалиёт залларини ёпишди.\nҲонгконг майдончаси дунёда катталиги бўйича олтинчи ўринда туради ҳамда бу ерда 2 мингдан ортиқ компанияларнинг акциялари билан савдо қилинади, уларнинг бозордаги умумий қиймати 3,7 трлн доллардан ортиқни ташкил этади.


Тожикистонда илк бор хакерликда гумонланган шахслар қўлга олинди\n05 декабр 2020, Тошкент вақти: 14:37\nТожикистонда уч нафар ёш фуқаро илк бор мамлакат ҳудудида Интернет тармоғида хакерликда гумонланиб ҳибсга олинди.\nТожикистон Ички ишлар вазирлиги матбуот котиби Маҳмадулло Асадуллаевнинг чоршанба куни Озодликка айтишича, қўлга олинганлар Швециянинг TeliaSonera ширкатига қарашли Indigo-Tajikistan мобил алоқа операторининг компютер тармоғини бузиб кирганликда гумон қилинмоқда.\nТожикистон расмийларига кўра, улар қўл телефонлари учун сохта SIM карталар тайёрлаш учун ширкат маълумотларини ўғирлаган.\nҲозирда улар Интернет орқали маълумотлар ўғирлаш ва Интернет маълумотларини ўзгартириш орқали ширкатга 150 минг АҚШ доллари миқдорида зарар етказганликда айбланмоқда.\nАгар айбдор деб топилса, улар икки йилгача озодликдан маҳрум этилиши ва ширкатга катта миқдорда жарима тўлаши мумкин.


Ўзбекистоннинг олтин-валюта захираси – иқтисодий барқарорлик асоси - QarshiDU.Uz\nЎзбекистоннинг олтин-валюта захираси – иқтисодий барқарорлик асоси\nСўнгги вақтларда айрим ижтимоий тармоқларда Ўзбекистон олтин-валюта заҳирасининг камайиб кетаётганлиги тўғрисидаги турли хил фикрлар билдирилмоқда.\nШу ўринда ушбу масала бўйича айрим таҳлилий фикрларни келтириб ўтамиз:\nМарказий банкнинг 2021 йил 1 июль ҳолатига берган маълумотига кўра Ўзбекистон олтин-валюта захираси 34,1 миллиард АҚШ долларини ташкил этмоқда.\nТаққослаш учун, 2021 йилнинг 1 июнь ҳолатига республиканинг расмий захира активлари 35,5 миллиард АҚШ долларини ташкил қилган бўлса, ўтган бир ой ичида захира 1,4 миллиард АҚШ долларига камайган.\nТаҳлиллар шуни кўрсатмоқдаки, 2021 йилнинг февраль ойида олтин ҳажми 18,7 миллион троя унцияни ташкил этган бўлса, июль ойига келиб бу кўрсаткич 19,2 миллион троя унцияни ташкил этиб, олтин захираси тахминан 0,5 миллион троя унцияга кўпайган.\nОлтин-валюта захираси 2021 йилнинг февраль ойида 34,3 миллиард АҚШ долларини ташкил этган бўлса, июль ойига келиб бу кўрсаткич 34,1 миллиард АҚШ долларини ташкил этди.\n2021 йилнинг март ойида бир унция олтин нархи 1834 АҚШ доллари (февраль ойи)дан 1724 АҚШ долларига (фарқ 110 доллар), июль ойида 1904 АҚШ доллари (июнь ойи)дан 1778 АҚШ долларигача (фарқ 126 доллар) камайганлигини кўриш мумкин. Натижада республика олтин-валюта захираси март ойида 1,7 миллиард АҚШ долларига, июль ойида эса 1,4 миллиард АҚШ долларига камайган.\nБундан кўриш мумкинки, олтин-валюта захирасининг моддий ҳажми кўпайган, бироқ жаҳон бозорида олтин нархини тушиши унинг пул ифодасидаги кўрсаткичини (АҚШ долларида ҳисобланадиган кўрсаткичи) камайишига олиб келган.\nДемак, захираларнинг кескин камайишига олтиннинг сотиб юборилиши эмас, балки жаҳон бозорида унинг нархини сезиларли пасайиши асосий сабаб бўлган.\nМаълумки, олтин-валюта захираларини ҳисоблаш методикаси Халқаро валюта жамғармаси стандартлари асосида юритилади. Ўзбекистон олтин-валюта захиралари таркибининг жуда катта қисми хорижий валюта активлари ва қуйма шаклдаги монетар олтиндан иборат.\nМамлакатнинг олтин-валюта захираси ишлаб чиқарилган товар ва хизматларни сотишдан келиб тушган хорижий валюта активлари ҳисобига шаклланади.\nЭътиборли жиҳати шундаки, 2021 йилнинг биринчи чораги якуни бўйича Ўзбекистоннинг ЯИМ ўсиши ўтган йилнинг тегишли даврига нисбатан 103% дан кўпроқни ташкил этди. Бу эса ўз навбатида мамлакатимиз иқтисодиётини барқарор ривожланиб бораётганлигидан дарак беради.\nТеглар: #Ўзбекистон олтин-валюта #Марказий банк


Пайшанба, 24 Сентябр 2015 22:09\tхарф ўлчами\nЛионель Месси рақибга бирма-бир келганда алдаб ўтишга моҳир бўлса ҳам, югуриш тезлигида Криштиану Роналдуга ета олмайди. Яхши дриблинг ва аъло даражада тўпга эга бўлиш — профессионал футболчининг сифати. Бироқ бунинг билан бирга югуриш тезликка эга ўйинчи жуда нодир ҳисобланади. Роналдунинг тўл билан ёки тўпсиз ҳаракат қилиши таҳсинга сазовор. «Реал»нинг аксар голла-ри айнан яшин тезлигидаги қарши ҳужум оқибатида урилаётганига ажабланмаса ҳам бўлади, чунки деярли буларнинг ҳаммасини Роналду бошлаган бўлади-да. Португалиялик футболчининг ҳалокат келтирувчи қуроли унинг тез югурар оёқларидир. Тўпни бошқаришда Месси Роналду билан тенглаша олса ҳам, тўпсиз у барча йўналишларда ўз рақибига тенг эмас.\nАргентиналик футболчининг ушбу соҳадаги ривожини тан олмаслик тўғри бўлмайди. Хави қанчалик кам стандарт ҳолатни бажаришдан бош тортар экан, Леонелга ўз кучини синаб кўриш учун шунча кўп имконият туғилади.Бироқ, келинг ўзимизни ўзимиз алдамайлик. Қэйсидар футбочига бўлган муҳаббатингизни бир четга суриб туринг ва қуйидаги ҳолатни тасавур қилинг: сиз бош мураббийсиз, ўта муҳим ўйиннинг 90 дақиқаси бормокда, рақиб дарвозаси олдида жарима зарбасини бериш керак ва сиз қайси бир футболчига бу маъсулиятни топширган бўлар эдингииз. Мессими ёки Роналду? Сиз португалияликни танлаган бўлардингиз!Ҳеч ким тўпни паст траектрия бўйлаб юбора олмайди, зарба диапазони ҳам ҳайратланарли. 35 метр зарбадан сўнг тўп дарвозага келиб тушса ҳам 20 метр зарбадан тепилган каби ўз тезлигини сақлаб туради.Зарба олдидаги Роналднинг анъанавий кайфиятини айтмайсизми, ишқибозлар унинг босган қадамига мослаб қарсак чалиб туришади.\nБОШ БИЛАН ЎЙНАШ\nБу масалада иккинчи вариант бўлиши мумкин эмас. Мессининг бўйи пастлиги тепада тўп учун курашишга катта имкон бермайди. Бироқ, ростини айтиш ҳам керак, аргентиналик футболчи барибир узун бўйли кўп футболчиларни доғда қолдириши мумкин.Бош билан ўйнаш узоқ вақт португалиялик футболчининг ҳам мақатанадиган хислати эмас эди. Бироқ сэр Алекс Фергюсонга раҳмат айтиш керак, у Криштиануга бош билан ўйнаш қандай бўлишини ўргатиб қўйди. Мадрид клубида Роналду иккинчи қаватда ўйнашда анча маҳоратини оширди. Энди у ўзидан баланд бўлан рақиблари билан ҳам бемалол курашиши мумкин.\nНа Роналду, на Месси ҳимояда ўйнайман, деб ёниб тургани йўқ. Бирок, бугунги кун воқелиги шундан иборатки, агар сен уч карра супер юлдуз бўлсанг ҳам, жамоага ёрдам беришинг керак.Бу ерда яна Мессининг ком-плекция муаммоси бўй кўрсатади. Унинг қўлидан келадигани бор ёғи тўпни олиб қўйишга интилиш. Роналду ҳақида ундай дея олмаймиз. Унинг жисмоний тайёргарчилиги рақибни қувиб етиб, елкама-елка олишиб, тўпни олиб қўйиш, уни сиқиб чиқариш, ўз жарима майдонида иккинчи қавватда муваффақиятли ўйнаш имконини беради.\nНиҳоят, сўнгги нуқта. Куч ҳақда тушунча кўп қиррали бўлса ҳам, биз бундан жуда кўп маъно (тўп учун кураш, иккинчи қавватда ўйнаш) ҳамда бошқа бир икки муҳим жиҳатларни чиқарамиз. Роналдунинг жисмоний тайёргарлиги шундоқ ҳам маълум, узоқ масофадан берган зарбалари, агар ҳимоясини алдаб ўта олмаса, уни босиб туриши — мана бларнинг барчаси Роналду комплекциясининг устунлигининг натижаси. Бўйи ва оёқлари қўртиқ Месси кўпроқ техникаси, зарбанинг аниқлиги ва майдонни яхши кўра билишига кўпроқ ишонади.\nҲа, шу масалада ҳам Криштиануда имконият кўпроқ. Бу, албатта, кўпроқ табиатга бориб тақалади. Месси Аргентина терма жамоасида ҳам сардорлик масаласида Ди Мариядан ортдалигини кўрсатиб қўйди. Роналду эса айнан сардорлик боғичинитаққандан кейин янада шиддатли ўйин кўрсатиш қобилиятига эга футболчи. Агар иккиси бир жамоада ўйнаб қолганда, бизнингча, сардорлик боғичи португалиялик юлдузга топшириларди.\nҲа, Роналдуни танқид қилувчиларнинг аксари шу жиҳатни таъкидлайдилар. Аслида эса, пенальтидан фойдалана билиш ҳам санъат. Месси ҳам ўз жамоасида пенальтини кўп тепади. Лекин охирги пайтда фойдалана олмаётганидан ҳам хулоса қилиш мумкинки, бу масалада ҳам марра таёқчаси Роналду да кетади. Иккаласи бир жамоада ўйнаб қолса, кўрардик томошани.\n"Чемпион" газетаси,Абу Муслим тайёрлади\t« Диего Марадона: «Зепп Блаттер – ўғри, Мишель Платини – каззоб»\tКриштиану, 500-голни кўп куттирмассан?! »


ОЛМА ПИШ, ОҒЗИМГА ТУШ! – Fikrat.uz\n15:11 / 11.05.2021 17.05.2021 1604 0\nЁхуд боқимандалик иллатининг келиб чиқиш сабаблари нимада?\nЎзбекистон мустақиллигининг 30 йиллигини қарши олмоқдамиз. Бу муддат оралиғида қанчадан-қанча ўзгаришлар рўй берди. Аҳоли фаровонлиги ошди, қишлоқ ва маҳаллаларнинг замонавий инфратузилмаси вужудга келди. Кўркам иншоотлар эса нафақат Тошкент шаҳри, балки чекка туманларда ҳам бунёд этиляпти. 2020 йилда Ўзбекистон ялпи ички маҳсулот ҳажми 580,2 трлн. сўмни ташкил қилди. Бу 2019 йил билан солиштирганда, 1,6 фоиз ўсиш кузатилганини кўрсатмоқда. Агар шу кўрсаткични аҳоли жон бошига ҳисобласак, истеъмол саватчасида ижобий ўзгариш кузатилмоқда. Ҳукумат ва давлат миқёсида амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳотлар инсон манфаатлари, унинг бахту саодати ва бугунги ҳаётидан мамнун бўлиб яшашига йўналтирилаётгани яққол ҳақиқатдир. Меҳнат қилиш, даромад топиш, ўз оиласи моддий-маънавий эҳтиёжларини қоплаш учун давлат томонидан зарурий шарт-шароит яратилаётганини ҳар бир фуқаро чуқур англаши лозим.\nСўровнома натижалари нимани кўрсатади?\nЖамият ҳаётида кечаётган ижтимоий-сиёсий воқеликка ҳар бир инсон ўз муносабатини билдиришга ҳақли, албатта. Мутасадди ташкилотлар эса кенг қамровли ислоҳотларга нисбатан пайдо бўлган муносабатни ўрганиб, хулоса чиқаради. “Ижтимоий фикр” республика жамоатчилик фикрини ўрганиш маркази томонидан ҳар йили юртдошларимиз ўртасида турли мазмунда сўровномалар ўтказилиб, респондентларнинг муайян воқеликка нисбатан муносабатлари ўрганилмоқда.\n– “Ўз ҳаётингиздан мамнунмисиз?” саволи остида 2019 йилда ўтказилган сўровнома натижаларида 75,3 фоиз фуқаро бахтли, фаровон яшаётганини қайд этган, – дейди ушбу марказнинг масъул ходими Марат Хожимуҳаммедов. – Ўз умридан қисман мамнунлар ҳам бор. Ҳаётнинг фақат негатив, яъни салбий жиҳатларини кўриб яшаётган респондентлар бор-йўғи 2,1 фоизни ташкил қилди. Айнан шу тоифдаги одамлар мавжуд шарт-шароитга яраша меҳнат қилгиси келмайди, хорижий давлатларни орзу қилади, боқимандаликдан уялмайди. Кам таъминланган, боқувчисини йўқотган ёки ногиронлиги бўлган кишиларга давлат ва нодавлат ташкилотлари, ҳомийлар томонидан хайр-саховат кўрсатилса, бу тоифадаги кишилар ҳам ўзларига ёрдам бўлишини истаб қолади. Тўрт мучаси соғ, меҳнат қилишга лаёқати бор кам сонли бундай шахсларда уялиш, андиша ҳисси йўқ. Фаол, соғлом ҳаётий позицияси бўлган, жамият ривожига ўзининг кичкина улушини қўшаётган кишилар кўпроқ эканлиги қувонарли ҳодисадир, албатта.\nТўрт мучаси соғ, савлатидан от ҳуркади…\nМаълумотларга кўра, республикамизда 9145 та маҳалла фуқаролар йиғини мавжуд. Географик жойлашуви, аҳоли сони, инфратузилмаси билан бир-биридан фарқланувчи маҳаллаларда ўзини ўзи бошқариш тизими шаклланган, кўпни кўрган, ҳаётий тажрибаси катта оқсоқоллар кундалик иш фаолиятида феъл-атвори, дунёқараши турлича бўлган кишиларга дуч келишади.\n– Маҳалла раиси бўлиб ишлашнинг юки жуда оғир, – дейди Самарқанд вилоятининг Оқдарё туманидаги “Янгиқўрғон” маҳалла фуқаролар йиғини раиси Улуғбек Мустафоев. – Ҳар бир одамнинг дардини тинглашимиз керак. Ҳудудимиздаги Бойбўта, Маҳалла, Янгиобод ва Янгиқўрғон қишлоқларида 4060 нафар аҳоли истиқомат қилади. 611 та хонадон, 723 та хўжалик мавжуд. Ўзига тўқ, тадбиркорлик орқасидан мўмай даромад топаётган қишлоқдошларни кўрсам, одам меҳнатининг орқасидан нималарга эришмайди-я, деган фикр кўнглимдан ўтади. Лекин камбағаллигидан, қўли калталигидан нолийдиган одамлар ҳам бор. Улар осмондан чалпак ёғилишини кутади, бошқача айтганда, олма пишиб, оғзига тушиши керак. Уй шароитини кўрсангиз, 8-10 сотих томорқаси бор, тер тўкиб ишлашга ҳафсала йўқ, қақраб ётади. Ёнида ариқ, экинзорини гуллатиб-яшнатиб, рўзғорини бадастир қилиш мумкин. Лекин ялқовлик, дангасалик, “Берсанг ейман, урсанг ўламан!” қабилида ўйлаш орқали бу тоифадагилар ўзбекона ғурурни ҳам унутиб қўйишган, назаримда. Тўрт мучаси соғ, савлатидан от ҳуркадиган, ери бор эркаклар қабулимга келиб, ”Бизга ёрдам пули бермайсанми? Ҳеч жойда ишламасак”, деганида, тўғриси, эркаклигидан афсусланиб кетаман. Ётиғи билан “Ака, ука, катта томорқангиз бор, экин-тикин қилиб, рўзғорингизни гуллатиб-яшнатиб юбормайсизми?” деб уқдирсам ҳам фикрини ўзгартиролмайман.\nҲаммаси инсоннинг ўзига боғлиқ\nИнсоннинг юриш-туриши, хатти-ҳаракати, феъл-атворига қараб, унинг маънавий дунёсига баҳо бера оласиз. Психологик тадқиқотларда шахс руҳий кечинмасини аниқлашга йўналтирилган илмий-назарий ёндашувлар борки, бунда айнан боқимандалик иллатининг келиб чиқиш сабаблари ҳам тадқиқ этилган. Бу гуруҳга мансублар доимо ҳаётидан, етар-етмас турмушидан нолийди, гўёки унга жамият ва давлат фаровонлик яратиб бериши керак. Бироқ таржимаи ҳоли ўрганилса, мактабда ҳам ялқов бўлгани, битиргандан сўнг бир ҳунарнинг бошини тутиб, уни пухта ўзлаштирмаганлиги, бирор ташкилотда ёлчитиб ишламаганлиги маълум бўлади. Шунинг учун ҳам улар танбал, мудом боқимандалик кайфиятида юради, жамиятдан норозилик ҳисси кучли, давлат раҳбарларига маломат ёғдиради. Стресс ва депрессияга ҳам кўпинча шу тоифадагилар тушади.\nАлбатта, қўлида гулдай касби ёки ҳунари бўлиб, жамидан ўз ўрнини топа олган, оилавий ҳаётда ўзгалар ҳавас қиладиган даражада бахту саодатга эришган, энг муҳими, ўтаётган умрига шукроналик келтирадиган ватандошларимизга ҳавас қиласан, киши. Улар республикамизнинг барча жойларида топилади ва ён-атрофидагилар учун ибрат намунасидир. Бундай юртдошларимиз сафи кўпаяверсин!\nҲулкар КУЗМЕТОВА, журналист\nИзоҳ қолдиринг ОЛМА ПИШ, ОҒЗИМГА ТУШ!\n11:20 / 11.02.2021 18.02.2021 2457 0\n19:34 / 16.02.2021 16.02.2021 4472 0\n15:56 / 18.09.2020 01.11.2020 23230 0\n15:52 / 27.09.2020 29.10.2020 26812 0


20:08 24.09.2020 (Янгиланган 20:46 24.09.2020)\nРФ Давлат думаси депутати Евгений Примаков шу йилнинг июн ойи охирида Россотрудничество раҳбари этиб тайинланди. У дарҳол Россия агентлиги фаолиятида катта ўзгаришларни ваъда қилди. Россотрудничествонинг янги раҳбари оғриқли мавзулардан бири сифатида Россия университетларида чет эл фуқаролари учун таълим олиш учун квоталар ажратиш тизимини белгилади.\n“Квоталар сони кўпаяди - президент (РФ етакчиси Владимир Путин - таҳр.) уларнинг сони ошишини айтганди. 2023 йилга келиб квоталар сони икки баравар кўпайиши керак. Аммо Дума ва Таълим ва фан вазирлигидаги ҳамкасблар билан муҳокама қилмоқдамиз, квоталар билан боғлиқ ҳолат жуда ҳам самарали эмас”, - деди Россотрудничество раҳбари Евгений Примаков Sputnik мухбирига.\nУ мисол тариқасида Беларусни келтирди, республика учун университетларда кўп бюджет ўринлари ажратилган, аммо Россияга "Польша билан рақобатлашиш мушкул".\n“Польшаликлар нафақат ўқишга имконият беради, балки талабалар учун стипендиялар, грантлар ажратилади. Агар биз ўсмирларга фақат келиб, ўқишни таклиф қилсак, рақобатлашиш қийин. Биз бу квоталарнинг ҳеч бўлмаганда бир қисмида гранд ва стипендиялар пайдо бўлиши учун тизимни такомиллаштиришимиз керак. Келинглар ва ўқинглар эмас, балки - мана учиш учун чипта, бу уй ёки ётоқхона учун тўлаш имконияти", - деди Примаков.\nДума ҳудудлардаги вазиятга қараб мигрантларга квота ажратиш механизмини қўллаб-қувватлади\nРоссотрудничество Россияга келганда чет эллик талабалар, улар ўқиётган соҳада юқори малакали мутахассис бўлиб етишидан манфаатдор. Таҳсил олгандан сўнг, улар уйларига қайтиб, ўзлари учун муҳим бўлган лавозимларни эгаллайдилар, яхши иш топадилар, деб таъкидлади агентлик раҳбари. Бироқ, амалдаги тизимга биноан кўп ҳоларда бу режалар рўёбга чиқмай қолади.\n"Россияга келган йигитлар, оғир аҳволга тушиб қолишади, улар дворник, такси ҳайдовчиси сифатида ишлаш учун чиқишади. Бу бюджет маблағларимиз бу йигитларнинг ўқитишга сарфланиши нуқтаи назаридан ҳам нотўғри", - деб тушунтирди Россотрудничество раҳбари.\nҲозирча квоталарни ажратиш тизимини ислоҳ қилиш бўйича аниқ режалар йўқ, деб қўшимча қилди, “режалар - аниқ ёки равшанроқ тузилган”, муаммо фақат муҳокама қилинмоқда. Бироқ, ислоҳотсиз иложиси йўқ, деб ишонади Евгений Примаков.\n2020 йил бошида Давлат Думасида хорижлик талабалар учун квоталарни 15 мингдан 30 минггача бюджет жойларини ошириш масаласи кенг муҳокама қилинганди. Ўшанда Думанинг МДҲ ишлари, Евроосиё интеграцияси ва ватандошлар билан алоқалар қўмитаси раиси Леонид Калашников 15 минг Россиянинг халқаро роли ва гуманитар кучига мос эмас, деб айтди. Шунингдек, у Польша ва Руминияни мисол сифатида кўрсатди, Польша Беларусь фуқаролари учун 10 минг бюджет жойини ажратади, Руминия эса ҳар йили Молдованинг 5 минг фуқаросини бепул ўқитади. Шу билан бирга, Россияда ўқиш учун чет элликларнинг мурожаатлари сони 100 мингга яқинлашди. Натижада, Таълим ва фан вазирлиги чет эллик талабалар учун квоталар сонини 30 минг кишига этказишни режалаштирмоқда. Шу вақтда Россияда ўқиш учун чет элликларнинг мурожаатларининг сони 100 мингга яқинлашди. Натижада Таълим ва фан вазирлиги квоталар сонини 30 минг кишига етказиш режалаштирмоқда.


“Ислом давлати” даромадларини шиддат билан йўқотиб бормоқда\nДобавлено: 11.03.2016, 06:34\nБритани ташқи ишлар вазири ёрдамчиси Тобиас Элвуд сўнгги маълумотларни тақдим этди.\nУнинг сўзларига кўра, террорчиларнинг асосий даромад манбаи нефть бўлиб, унинг савдосига гуруҳнинг 40% даромади тўғри келади. Даромаднинг 20 фоизи контрабанда, гиёҳвандлик моддалар, одам ва маданий ёдгорликлар савдосидан келиб тушади, дея хабар беради “Вести” нашри.\n10 фоизга яқин даромадни жангарилар ҳориждаги ҳомийлардан пул ўтказмалари тарзида олишади. Элвуднинг айтшича, сўнгги вақтларда нефтдан тушум 25-30% қисқарган, ишидчиларнинг умумий даромади эса 10% қисқарган. Бунга сабаб россия ва АҚШ бошчилигидаги коалиция зарбаларидир.\nБунинг натижасида ИШИД ўз сафига жангариларни жалб қилиши қийинлашиб бормоқда. Жангариларни автомобиллардан мотоциклларга ўтиб, ўз пулларини тежашларига тўғри келмоқда.


Бир неча соатдан кейин ЕЧЛ: «Ливерпуль»...\n06.04.2021 22:28 0 1339\nБугун, 6 апрель кечаси Европа Чемпионлар лигасида чорак финал баҳсларининг дастлабки икки учрашуви ўтказилади.\nУнда «Реал» – «Ливерпуль» ҳамда «Манчестер Сити» – «Боруссия Д» жамоалари ўзаро баҳс олиб боришади. Ўйинлар Тошкент вақти билан соат 00:00да старт олади.\n«Ливерпуль» ҳам, «Реал» ҳам бу баҳсга марказий ҳимоядаги муаммолар билан етиб келди. Англия жамоаси жароҳатлар сабаб асосий марказий ҳимоячиларисиз қолиб кетганига анча вақт бўлган бўлса, «Реал» ўтган ҳафтада Рамосни, бугун эса Варанни йўқотди. Аммо жамоаларнинг ярим ҳимояси ва ҳужумида муаммо йўқ, ҳатто бу чизиқлар оптимал ҳолатда деса ҳам бўлади.\n«Ливерпуль» бу баҳсда 2018 йил финалидаги мағлубият аламини олишга уриниб кўради.\n«Манчестер Сити» – «Боруссия Д» жуфтлигида шаҳарликлар фаворит сифатида қайд этилмоқда. Айниқса ушбу мавсумда «Сити» жуда барқарор ўйинлар кўрсатмоқда. Аммо Гвардиола жамоалари тезкор ва қарши ҳужумга таяниб ўйнайдиган жамоаларга қарши қийинчиликларга учраб туради. Немис жамоаси айнан шундай клуб ва унинг таркибида порлаб чиқаётган юлдуз – Эрлинг Ҳоланд бор.\nОлдинда шундай қизиқарли қарама-қаршиликлар кутмоқда бизни.


“Лафзи ҳалоллар” фильмининг намойиши бўлиб ўтди » PopCorn.uz - Шоу Бизнес олами хақиқати\n“Лафзи ҳалоллар” фильмининг намойиши бўлиб ўтди\nСана: 14.04.2016 1953 қайноқ\n14-апрель куни “Лафзи ҳалоллар” фильмининг намойиши бўлиб ўтди. Мазкур картинанинг премьераси аъло даражада ўтказилди. Тақдимотга ўзгача тайёргарлик кўрилган бўлиб, ҳар бир фильм ижодкорлари урфга кираётган қизил йўлакча орқали киносаройга киришди. Ижодкорлар қизил йўлакчага бирма-бир таклиф этилар экан, улар тақдимот олдидаги ҳис-ҳаяжонларини мухлислар билан бўлишишди.\nШунингдек, фильм жараёнидаги қийинчиликлар, уйқусиз тунлар, машаққатли меҳнатлари борасида сўзлаб беришди. Сўнг барча фильм намойиш этиладиган залга таклиф этилди. Картина режиссёри саҳнага чиқиб, ажойиб шеърни айтиб берди ва фильмнинг бош қаҳрамони Масрур Усмоновни таклиф қилди. Масрур Усмонов фильм номи билан аталган саундтрекни куйлаб берди.\nСўнг Шуҳрат Нуралиев барча фильм ижодкорини саҳнага чорлади. Картина ижодкорларини бирма-бир томошабинларга таништирар экан, уларнинг қилган меҳнатларини алоҳида таъкидлаб ўтди ва ўз миннатдорчилигини изҳор этди. Шундан сўнг фильм намойишига навбат берилди.\nМазкур фильмда Масрур Усмонов, Шодиёра Омонова, Азиза Бегматова, Лола Элтоева, Мирзабек Ҳолметов, Ҳамид Тошпўлатов ва бошқалар такрорланмас образларни яратишган.\nШоҳруҳхон ва Асал Шодиеванинг висол оқшоми бўлиб ўтди


Шавкат Мирзиёев: “Ҳажга борган ўзбекистонликдан маданият ва илмнинг ҳиди келиши керак”\n2018 йил 5 январь куни Тошкент вилоятида халқ депутатлари Тошкент вилояти кенгашининг навбатдан ташқари сессияда давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев ҳаж борасида ҳам тўхталиб жумладан қуйидаги фикрларни билдирди.\n“Мана, одамлар ҳажга боради. У ерга бутун дунёдан боришади. Ўзбекистонлик инсон ўтган жойдан маданият ва илмнинг ҳиди келиши керак. Кечирасизлар, бу тижоратми, ибодатми? Эллик фоиз одам тижоратга бориб дўконма-дўкон юради. Биз ўзимизни эмас, боболаримизни шарманда қиляпмиз.\nАлҳамдулиллаҳ, ҳаммамиз мусулмонмиз. Ҳажга борган одам, энди рўйхатда бўлмайди. Мана мен 2000 қўшиб бердим. Керак бўлса 1000 нафарини бу йил юбораман. Кимни юбораман. Масжидга кириб ўзининг масжидда Қуръондан икки сурани бемалол ўқиб бериб, шу кўча шу маҳалладаги адашган ёшни мен бўйнимга оламан, бу менинг шукронам деса, шуни юбораман”.