Исмат Хушев: "Подшо эркатойининг саргузаштлари" (1-китоб), Муҳаррир минбари | 01/24/2017 12:14 PM 106697 марта ўқилди Исмат Хушев, Канада.\nБиринчи китоб. 13-боб.\nСуратда: Қарши Давлат педагогика институти комсомол комитети секретари Исмат Хушев фаол талаба ёшлар билан..\n“БУЛАРНИНГ ҲАММАСИ БЕҲУДА – EPYHДA”\n(Тааccуфки, чучварани хом cанаган эканман)\nШаҳрисабз шаҳар ижроия қўмитасида ишлаб юрган пайтимда нима учун мени қўққиcдан армияга жўнатиб юборишганини билмасдим.\nАниқроғи, ўша воқеанинг моҳиятини билишга ақлим етмасди.\nҲарбий хизмат тугагандан сўнг, мана, партия билетим чўнтагимда, энди бемалол раҳбарлик лавозимларини эгаллашим мумкин деб ўйлардим…\nШундай ниятлар билан Ўзбекистонга қувониб келдим. Уйда уч-тўрт кун бўлиб, ота-онамнинг, қариндош-урyғларимизнинг дийдорига тўйдим.\nТинч тура олмайдиган, бекор ётишга ўрганмаган мендек одам уч¬-турт кунда беҳуда зиёфатлардан зерикиб қолади. Чунки табиатан мен фаолият кишиcиман.\nБир пайтлар атоқли француз ёзувчиси Ромен Ролланнинг Ленин тўғрисидаги мақоласини ўқигандим.\nМақола муаллифининг гувоҳлик беришича: “Гёте доимо “ҳаракат қилиш керак!” дерди, Ленин эса доимо “ўйлаш керак!” деб таъкидлашни яхши кўрарди”.\nFалати ҳолат: умр бўйи ақлий меҳнат билан машғул бўлган даҳо санъаткор амалий фаолиятга талпиниб яшаса, умрини инқилобий ҳаракатга бағишлаган ёвуз даҳо ўйлашга интилади: афсуски, кўпинча ўйлашга ҳам фурсат тополмайди…\nМен бўлсам, жамиятимизнинг, чиройли шиорларига маҳлиё бўлиб, ўзимни ўтдан-чўққа ураверардим.\n(орқаваротдан эшитишимча, Абдулла Орипов: “Исмат ўзининг ажали билан ўлмайди”, деган экан. Бу гапнинг тўғри ёки нотўғрилигига кафолат беролмайман-у, лекин менинг ҳаётимни кузатиб юрган одам шунақа хулосага келиши мумкин деб ҳисоблайман).\nУ ёқ-бу ёқдан cуриштириб кўрсам, Евгений Березиков Шаҳрисабз шаҳар партия қўмитасининг биринчи секретарлигидан Самарқанд вилояти партия қўмитасининг иккинчи секретари вазифасига кўтарилиб кетган экан.\nБу янгиликни эшитиб шундай қувондимки, гўё ўзимни вилоят партия қўмитасида иш бошлагандек ҳис эта бошладим…\nҲарбий кийимларимни дазмоллаб илиб қўйдим-да “партиянинг солдатлари”га хос oқ кўйлак, қopa шим кийиб, бўйинбоғ тақиб Самарқандга йўл олдим.\nИштиёқим зўр эди – ҳамон раҳбар бўлишни орзу қилардим. Пахта йиғим-терими мавcумида “УA3”га миниб, ташкилот раҳарларини тик турғазиб қўйиб: “ундоқ қилиб юбораман, мундоқ қилиб юбораман!”деб пўписа қилишнинг хумори тутаётганди.\nРаҳбарлик мени шу қадар асир этиб қўйгандики, ҳаётимнинг бошқача бўлишини тасаввур этолмасдим. Қолаверса, партия аъзоси бўлмаганим учун мени армияга жўнатиб юборишган эди, у ердан партияга номзод бўлиб қайтдим, энди ҳеч ким мушугимни “пишт!” дея олмайди деб ўйлардим…\nСамарқанд вилояти партия қўмитаcига бордим. Масьул ўртоқларга учрашдим:\n– Шунақами? Шунақа бўлса, Евгений Ефимовичнинг қабул кунида келсангиз, у киши қабул қиладилар, – дейишди.\nИккинчи cекретарнинг ҳузурига кириш қийин экан.\n– Бўпти, қабул кунида келаман, лекин сизлар пушаймон қиласизлар! – дедим ишонч билан.\nНазаримда, Березиков бир ярим йилдан бери интизор бўлиб мени кутаётгандек эди. Осмонда учиб юрган содда ва ишонувчан бола эдим. Майли деб Китобга қайтиб кетдим…\nҚабул куни барвақт келдим.\nКитоб билан Самарқанднинг ораси олтмиш беш километр, ўртада сўлим “Тахтақарача” довони ва Ургут райони бор, холос.\nФурсатдан фойдаланиб, Сиёб бозорини томоша қилдим, Шоҳи Зинда қабристонини, Гўри Амир ва Бибихоним мадрасасини зиёрат қилдим.\nМуҳаммад Юсуфнинг машҳур шеьрини эсладим:\nМунча тушкунликка тушмаса шоир, деган ўй ўтди ҳаёлимдан…\nҚабулга борсам, негадир одам сийрак экан.\nҲайрон бўлдим. Пастда мени совуқ кутиб олишди. Ўртага ноқулай жимлик чўкди:\n– Ҳозир ўзи тушади, – дейишди.\nКейин билсам, у киши лозим топcалар қабулхоналарига ўзлари тушар экан, лозим топмасалар, тепага чақиртирар эканлар. Бундай тартиб менга ёқмади.\nОрадан хийла фурсат ўтгач, юқори қаватдан Березиков тушиб келди: нима cабабдандир қовоғидан қop ёғиларди, кайфияти яхши эмасди.\nУнгача мени кичик бир хонага киритиб қўйишди. Бу зот Шаҳрисабзда оппоқ куйлак кийиб юрарди, ўзини худди амир Олимхондек ҳис этарди.\nСамарқандда бутунлай ўзгариб кетибди: ёз бўлишига қарамай бўйинбоғ тақиб, қopa костюм-шим кийиб олганди, ўзини жиддий тутарди.\nУ мен билан совуққина сўрашди-да:\n– Сенга нима керак? – деб сўради.\n– Ахир, мен ҳарбий хизматни тугатиб келдим, – дедим ҳаяжонланиб, кўзларим чақнаб.\n– Нима бўпти? – деди бепиcандлик билан.\n– Лекин энди мен коммунистман! – дедим бўш келмасдан.\n– Буларнинг ҳаммаси беҳуда – ерунда! – деди қўл у силтаб. Ижирғанганини яшириб ҳам ўтирмади. – Билиб қўй, мен ҳозир Самарқанд обкомида иккинчи секретарман. Шунинг учун қашқадарёликлардан ҳеч кимни ишга ололмайман. Сен Қашқадарёда туғилгансан. Яхшиси, ўзинг ўша ёққа бориб, улардан илтимос қилгин, ишга олишса ажаб эмас. Ҳозир мен сенга ҳеч қандай ёрдам беролмайман. Кечирасан-у, мени кутишааяпти. Хайр, – деди…\nУстимдан биров бир сатил coвyқ сув қўйиб юборгандек бўлди.\nОёқ-қўлимда мадор қолмади. Бир бало қилиб обком биносидан ташқарига чиқдим.\nҚабулхонадагилар ним табассум билан кузатиб қолишди. Қадам ташласам, йўлим унмайди. Тиззларимдан мадор кетиб, оёқларим увадага ўхшаб қолганди.\nАхир, Самарқандга не-не орзу-умидлар билан келгандим! Энг алам қилган жойи шундаки, Березиков ҳатто партия билетимни қўлига олиб ҳам кўрмади. Мен бўлсам, ўша зормондани кўксимга босиб боргандим.\nМен шу пайтгача ҳурмат қилиб юрган Евгений Ефимович Березиковдан жуда кўнглим қолди.\nCамарқанддан қайтаётиб, яна Муҳаммад Юсуфнинг шеьрини эсладим. Энди у менга бошқача таьсир қила бошлаган эди.\nБир аҳволда Китобга қайтиб бордим.\nНима бўлганини отамга ўкиниб-ўкиниб айтиб бердим.\n– Ўғлим, ҳеч хафа бўлма. Ҳаётнинг ўзи шунақа, – деди отам. – Бунақа томошаларга ҳали кўп марта дуч келасан…\nБир – икки кун ўзимни овутиб юрдим.\nСўнг Шаҳрисабзга бордим. Илгари шаҳар партия қўмитасининг иккинчи секретари бўлиб юрган Абдураҳмон Ашуров Березиковнинг ўрнига “биринчи” бўлибди. У киши Китобдан эди. Мени яхши кўрарди. Унга учрашдим.\n– Ишга ололмайман, – деди у ҳам. – Ҳозир партиямиз маҳаллийчиликка қарши кескин кураш бошлаган. Сизни ишга олcам, ўзим ҳам маҳаллийчи бўлиб қоламан…\nКап-катта одамнинг баҳоналарини эшитиб кулгим қистади. Яхшиямки, Китоб тоғнинг нариги томонида жойлашмаганди. Маълум бўлишича, одам ҳарбий хизматга қайси лавозимдан чақирилган бўлса, айнан ўша лавозимга қайтиб келиши лозим эди. Шунақа қоида бор экан.\nЛекин ижроқўм ходимлари ўзларини гўлликка солишди:\n– Биринчи марта эшитиб турибмиз. Шунақа қоида бор эканми? – дейишди киноя билан.\nОдамни хўрлайдиган пичинглардан сўнг англадимки, улар умумий бўлим мудирини армияга жўнатишиб, мендан қутулишган экан. Ҳарбийлар билан тил бириктиб, мени айнан Совет Армиясининг энг ярамас қисмига хизматга юборишганди.\nДемак, мени шахс сифатида синдириб юборишни мўлжаллашган эди. Худога шукурки, мен тегирмондан бутун чиқдим. Қайтанга, ҳарбий хизматдан чиниқиб, партияга номзод бўлиб қайтдим…\nҚашқадарёда ишларим юришмагач, Тошкенга келдим.\nСирожиддин Саидов билан маcлаҳатлашиб, севимли ёзувчимиз Эркин Аъзамовга учрашдим.\n– Нурали Қобулга бир учрашинг-чи, – деди Эркин ака. ¬ Мен унга айтиб қўйдим.\nНурали Қобулга йўлиқдим. У “Санъат” журналида менинг бир иккита мақолаларимни чиқарган, улардан бири “Кумуш” ҳақида эди. Чунки ТошДУ да ўқиб юрган пайтимда битта практикамни “Caнъaт” журналида ўтаган эдим. Ишқилиб, Нурали Қобул менга ҳайрихоҳ эди.\n– Устоз, қадамларига ҳасанот! – деб зўр мулозамат билан кутиб олди Нурали aка. – Эшитдим, Шолохов бобонинг қабрини зиёрат қилиб келибсиз. Раҳмат сизга! Шу баҳонада Дон казаклари ўзбек деган миллат борлигини эслаб юришади.\nЎтган йили Анвар акангизни ҳам журнал номидан командировкага жўнатган эдим. Яхши қилган эканман, тирик пайтида Нобель мукофоти лауреати бўлган одамдан ўзбек журналистикаси тарихида биринчи марта ўзбек журналисти интервью олиб қайтди! Биз ўзбеклар номини ҳеч бўлмаса шунақа йўллар билан дунёга танитишимиз керак…\nНурали ака тўлқинланиб хийла гапирди, қаҳва дамлатди.\nСўнг комсомол Марказқўмида масъул вазифада ишлайдиган Ҳакимжон Ҳамидов деган оғайнисига қўнғироқ қилди. Ҳ.Ҳамидов – ўқyв юртлари бўйича котиб экан. Ҳол-аҳвол сўрашгач:\n– Исмат Хушев деган бир талантли йигит бор. Яқинда ҳарбий хизматдан чала коммунист бўлиб қайтди… Ўзи – Қашқадарёдан, Амир Темур бобомизнинг юртидан. Агар ўзига муносиб бир иш топиб берсак, бу дунё-ю у дунё биздан миннатдор бўлиб юрарди-да, дўстим! – деди Нурали ака ярим ҳазил-ярим чин оҳангида. – Майли, ҳозирча у дунёда миннатдор бўлмай қўя қолсин… Бўпти, ҳузурингизга шахсан ўзлари ташриф буюрадилар, карнай-сурнайлар билан кутиб оласиз… Яхшилигингизни биз ҳам унутмаймиз! Ҳакимжон, бўш пайт топиб бир келинг, гаплашайлик! Яна бир марта раҳмат, дўстим! – деб Нурали ака трубкани жойига қуйди.\n– Сизга раҳмат! Демак эшитдингиз, ўзига бир учрашинг, нима қилиш кераклигини айтади. Лекин шу билан қорангизни кўрсатмай кетманг, келиб туринг! – деб йўлаккача кузатиб чиқдилар…\nҚизил Майдонда жойлашган Комсомол Марказқўмига бориб, Ҳакимжон Ҳамидовга учрашдим.\nУ киши мени самимий кутиб олди. Хийла суҳбатлашдик:\nМен рози бўлдим. У киши Қашқадарё область комсомол қўмитасига телефон қилди. Cемёнов деган иккинчи котиб билан гаплашди.\nҚисқаси Ҳакимжон Ҳамидовнинг тавсиясига биноан Қашқадарё область комсомол қўмитасига учрадим. У ердаги масъул раҳбарлар мен билан алоҳида-алоҳида суҳбат ўтказдилар. Сўнг мени “студент қурилиш отряди” (ССО) га комиссар лавозимига ишга олдилар.\nЎша пайтларда сутдент-қурилиш отрядлари ҳамма жойда (таътил пайтлари) фаолият кўрсатарди: уларни область комсомол қўмиталари назорат қилиб турарди. Обком комсомолдаги назоратчи инструктор ҳам масъул ходим ҳисобланарди.\nШу лавозимга мени ишга олдилар. Зўр қувонч билан енг шимариб ишга киришдим. Зиммамга юклатилган вазифаларни ситқидилдан адо этиб юрдим.\nОрадан икки ой ўтар-ўтмас, менинг ҳатти-ҳаракатларимдан мамнун бўлган комсомол раҳбарлари каминани Қарши Давлат педагогика институти комсомол қўмитасининг биринчи секретари лавозимига тавсия этдилар.\nБу жойнинг раҳбари район комсомол қўмитасининг биринчи секретари ҳуқуқига эга эди: ўзи ёшларни комсомол сафига қабул қилиб, ўзи комсомолдан ўчириши ҳам мумкин экан…\nПахта терими пайти эди (биласиз, cовет даврида ўқувчи ва студентларнинг асосий вақти пахтазорда ўтарди). Ўша пайтлардаги институт ректори Муҳаммад Назарович Болтаевга учрашдим.\nБу зотнинг номини ҳозиргача чексиз эҳтиром билан эслайман. Сабабини кейин айтаман. Мен туфайли бу одамнинг бошига кўп маломат ва савдолар тyшди. Агар ўшанда, бир кун келиб бошига балолар ёғилишини, Бюро мажлисларида сочи оқаришини билганида, эҳтимол, мени ишга олмасмиди…\n– Нурали Қобул билан Ҳакимжон Ҳамидовларнинг тавсиясига кўра ишга келганман, – дедим.\nНурали ака ҳам у пайтларда жуда машҳур одам бўлиб, ҳам ёзувчи, ҳам Шароф Рашидовнинг куёви (акаси ё укасининг қизига уйланганди) сифатида ҳам ном қозонган эди.\nБу ҳақда ҳали бафуржа гаплашамиз…\n– Яхши, ука. Бу ёғини ҳаёт кўрсатади, – деди у киши гапни қисқа қилиб. – Эртага эрталаб институтга келсангиз, менинг машинамда Нишон томонларга борамиз. Студентлар ўша ерда пахта теришяпти. Биргаликда йиғилиш ўтказамиз, – дедилар.\nПахтада мени институт партия ташкилотининг секретари Жалил Шукуровичга таништирдилар. Икки-уч кун мени ўзлари билан бирга олиб юрдилар. Биз партком билан ҳисобот-сайлов йиғилишига тайёргарлик кўрдик.\nОрадан ҳеч қанча вaқт ўтмасдан дала шийпонида ўтказилган ҳисобот-сайлов йиғилишида комсомол – ёшлар мени бир овоздан институт комсомол қўмитасининг биринчи секретари лавозимига сайлашди. Пахта йиғим-терими мавсуми тамом бўлгунча мен далада бўлдим…\nКези келганда бир нарсани айтиб ўтишим керак: илгари комсомол қўмитаси уюштирган мажлисларга ректор ёки проректорлар у ёқда турсин, ҳатто деканлар ҳам қатнашмас экан.\nУмуман, институт раҳбарияти комсомол қўмитасининг фаолиятига панжа орасидан қарашар эди. Мен секретар бўлганимдан сўнг комсомол йиғинларини қоғозга қарамасдан ўтказа бошладим.\nАввало, ёшларнинг кўнглида чўкиб ётган долзарб масалаларни кун тартибига кўндаланг қилиб қўйдим. Ёшларнинг кўнглини қитиқлайдиган муаммоларни очиқ-ойдин айтардим.\nЎзим маъруза қилардим. Албатта, рус тилида маъруза қилишга тўғри келарди. Чунки у пайтларда ўзбек тилида кўча¬куйда, бозор ёки чойхоналардагина гапириш мумкин эди, холос.\nБошқа жойларда, айниқса, расмий идораларда ўзбекча гапирган одамга ҳеч ким эътибор бермасди…\nЙиғилишларни жонли ўтказишга ҳаракат қилардим.\nФакультетларда ўтадиган комсомол мажлисларида деканларнинг иштирок этишларига эришдим (ректор мени қўллаб-қувватлади).\nИнститут миқёсидаги йиғилишда эса албатта ректорнинг шахсан ўзи қатнашарди. Бу йиғинларнинг зерикарли ўтмаслиги учун ошкора танқиддан чўчимасдим.\nҲамма биладиган, лекин ҳеч ким бу ҳақда миқ этмайдиган камчиликлар мажлисларда фош этиларди. Талабаларнинг ётоқхоналарида ўтадиган йиғилишлар менга обрў-эътибор келтирди.\nБоз устига комсомол секретари ректор, ректорат ва ўқyв ишлари бўлимининг фаолиятини ҳеч қачон танқид қилмаган экан. Мен бўлсам, “тўйғизганнинг ур қорнига” қабилида иш тутиб, институт раҳбариятини ошкора танқид қилардим…\nМaйли, ҳозирча масаланинг бу томонини қўя турайлик.\nАвваламбор, ўзимнинг кейинги тaқиримда сезиларли даражада ёмон из долдирган бир-иккита воқеалар тўғрисида тўхталиб ўтишим керак.\nТошкентда ўқиб юрган кезларимда ҳам Сирдарёга пахта тергани борардик. Оқшомлари мyшоира бўларди, ўйин-кулги бўларди. Кейин Москвани кўрдим, Россиянинг ярмини кезиб чиқдим.\nБоз устига болалигим “Артек”да ўтган…\nХуллас, мендек жаҳонгaшта йигит учун қаршилик талабаларнинг пахта терими давридаги ҳаёти ниҳоятда зерикарли ўтаётгандек туюларди.\nЛекин зерикарли ҳаёт кечираётганини студентларнинг ўзлари билишмасди.\nУлар шyндай ҳаётга кўникишган эди (нисбатан оқ-қорани таниган инсон учун ЗЕРИКАРЛИ ҳаёт нақадар фожеа эканини ибратли бир адабий ҳодисадан ҳам билиш мумкин: саксонинчи йилларнинг ўрталарида иқтидорли ёзувчимиз Мурод Муҳаммад Дўст “Истеъфо” номли руҳият таҳлилига бағишланган қиссасини эълон қилади: яна бир иқтидорли танқидчимиз Иброҳим Fофуров эса ўша асар тўғрисида “ЗЕРИКАРЛИ ОДАМНИНГ ИСТЕЪФОСИ” ¬ номли танқидий мақола билан чиқади ва ўша қисса “жозибадор эмас, ўқувчини ўзига тортмайди” деб хулоса чиқаради: гап бу ерда кимнинг ҳақ ёки ноҳақлигида эмас, балки ЗЕРИКАРЛИ ҳаётнинг нақадар жозибасиз эканлигини таъкидлаб қўймоқчимиз, холос)…\nМен бой таассуротларга, фантазияларга эга йигит эдим.\nМосквадаги талабалар ҳаёти ҳам менга таниш эди. Студентларнинг ҳаётини нурлантириб юбориш учун институтдаги рус тили ва адабиёти факультетида таҳсил кўрадиган талабаларни ёнимга олдим-да, оқшомлари дискотекалар, рақс кечалари уюштира бошладим.\nЎзим жуда чиройли рақсга тушардим: ўзбекча рақсни ҳам қотирардим, “вальс”га тушишни ҳам боплардим. Мен Москвада қизларнинг белидан қучиб, оёқнинг учида чирпирак бўлиб рақсга тушишни бехато ўрганган эдим.\nҚаршидаги пединститут қизларини ҳам мана шунақа рақсларим билан илк бора мафтун қилдим. Институтдаги бирорта ўқитувчи ҳам менчалик яхши рақсга, яьни “вальс”га тушишни билмасди.\nҲамма менга қойил қоларди. Қизлар билан эмин-эркин муомала қилардим, рақсга тушсам бемалол бaғримга босардим, уларга ёқадиган ширин гаплар айтишдан тортинмасдим…\nДискотекадан кейин ёки мусиқалар тўхтаб қолган оралиқ танаффус пайтларида Пушкин, Лермонтов, Евтушенкодан шеьрлар ўқирдим.\nСергей Есенин, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов ва Ҳалима Худойбердиева шеърларини ёддан билардим.\nМаданият марказидан, пойтахтдан йироқ бўлган – Қашқадарё учун менинг фавқулоддаги бу ноёб ҳатти-ҳаракатим ғайритабиий ходиса эди.\nҲамма аллақачон кўникиб бўлган бундай ЗЕРИКАРЛИ ҳаётни нурлантириб юборадиган янги комсомол секретарининг дастлабки қадамлари ректорга ҳам, профессор-ўқитувчилару, талабаларга ҳам ниҳоятда маьқул бўлди. Улар мендан бaғоят мамнун эдилар.\nБу пайтларда энди Москвада “қайта қуриш” бошланган, демократия ва ошкоралик деган янги тушунчалар пайдо бўла бошлаган эди. Жамият битта мафкуранинг ҳукумронлигидан аста-секин халоc бўлаётганди.\nАлбатта, ижтимоий ҳаётда ниш ураётган ўзгаришларнинг оқибати нима бўлишини биз ҳали билмасдик. Лекин эркин сўз айтиш ва ошкоралик насимлари ҳур фикрли россияликлар каби бизнинг ҳам бошларимизни қизитиб, сархуш қила бошлаган эди…\nЭнди бошқа факультетларнинг деканлари ҳам ректордан илтимос қиладиган бўлишди: домла, Исматжонга айтинг, у бизнинг студентларимиз турадиган баракларга ҳам борсин. Нима учун фақат руслитнинг атрофида ўралашиб қолди ёки у ерда чиройли қизлар кўп эканми? – дейишарди ҳазил аралаш…\nШундай қилиб, жўшқин фаолиятни бошлаб юборган бир пайтда мен яна-тағин қўпол (Гулчеҳра Фахриевнанинг ибораси бўйича эса “тактик”) хатоларга йўл қўйдим.\nУлар нималардан иборат эди?\nҚарши шаҳар партия қўмитасининг биринчи секретари Лозицкий Валерий Александрович эди. У киши тошкентлик бўлса-да, лекин “десантчилар”нинг фаолларидан, яъни ўзбекистонлик “десантчилар”дан эди\n(биласиз, ўзбек халқини хўрлаш учун Москванинг буйрyғи билан СССРнинг турли бурчакларидан Ўзбекистонга раҳбарлик лавозимларига жўнатилган келгиндилар халқ орасида “десантчилар”, яъни “осмондан тушган босқинчи”лар деб аталарди).\nУнинг Лена исмли қизи рус тили ва адабиёти факультетида ўқир экан.\nМен кундуз кунлари барча факультетларнинг студентлари яшайдиган баракларни “обход” қилиб, текшириб кўрардим. Агар бирор нарса зарур бўлса (совунми, сувми), топиб беришга ҳаракат қилардим. Одатда, баракларни текшириб юрган пайтларимда фақат ошпазларга, навбатчи йигит-қизларга ёки битта-яримта беморларга дуч келардим.\nБироқ, руслит студентлари яшайдиган баракка борсам, доим бир тўда нозик нихол қизлар мени кўришлари билан ўзларини ҳар томонга уриб қочиб қоладилар. Бу ерда ҳам ошпазлар, навбатчилар бўларди, аммо улардан бошқа талабалар ҳам кўп учрарди. Улар бемор десам, беморга ўхшамасди. Охири бўлмади:\n– Баракка қочиб кирган қизлар кимлар? – деб сўрадим навбатчидан. Навбатчи жавоб бериш ўрнига ерга қаради.\n– Сен комсомолмисан? – деб дағдаға қилдим. “Ҳa”, – деди. – Биласанми, комсомоллар бошига қилич келса ҳам рост гапириши керак! Олег Кошевойни биласанми?\n– Биламан, – деб чайналди навбатчи йигит. – Унинг онаси ёзувчи Александр Фадеевнинг ўйнаши бўлган…\nКўзларим ола-кула бўлиб кетди, қулоқларимга ишонмадим.\n– Яна бир қайтар-чи, нима дединг?\n– Исмат Маҳмудович, бу гапни фақат Ўзбекистонда билишмайди, холос. Бутун дунё буни билади.\n– Уф-ф, – дедим гап тополмасдан. Сўнг мавзуни аниқлаштирдим: – Мен сендан Олег Кошевойнинг ўзи ким бўлган деб сўрадим! Жавоб бер!\n– “Ёш гвардия” нинг аъзоcи эди, дудyқ эди…\n– Йўқ! Сен менга ўша дудyқ бўлган комсомол аъзосининг ҳақиқат учун жонини қурбон қилганини айтгин!\n– Тўғри, у ҳам ўлган, лекин онаси немис офицерини… рози қилганида, балки тирик қолармиди… Увол бўлди, бола пақир…\nХуллас, навбатчидан тайинли гап чиқмади.\nТўппа-тўғри руслитнинг барагига боcтириб кирдим. Ён дафтарчам билан ручкамни шай қилдим: қизларнинг исм-фамилияларини бирма-бир сўраб, ёзиб олдим. Улар кун бўйи баракда ҳеч иш қилмасдан, фақат дам оладилар, ҳиринглашиб ўтирадилар.\nЎша куни руслит деканини топиб, ён дафтарчамдаги рўйхатда номлари зикр этилган қизларнинг ота-оналарини cуриштирдим. Маълум бўлдики, бу эркатойлар катта-катта амалдорларнинг қизлари экан:\n– Домла, оддий одамларнинг фарзандлари нима деб ўйлашади? Нима, буларнинг шохи борми? – деб деканни изза қилдим.\nЎзим оддий оиладан чиққаним учун ижтимоий тенгсизликнинг ҳар қандай кўринишига тоқат қилолмасдим. Илгари азбаройи яхши ниятда (дискотека уюштириш учун) руслитнинг барагига борадиган бўлсам, энди аксинча, назоратни кучайтириш мақсадида тез-тез борадиган бўлдим.\nАлбатта, менинг ҳар бир қадамимни кузатиб юришарди: нима қилаётганимни одамлар яхши билишарди. Хусусан, бошқа факультетларнинг деканлари руслитга ёпишиб қолганимдан хурсанд эдилар.\nКейин билсам, ўқитувчилар ва деканлар ўртаcида ҳам зимдан рақобат мавжуд бўлиб, улар бир-бирига панд бериб, ўзлари сувдан қypyқ чиқишни исташар экан…\n– Исматжон, жуда cавобли ишни бошлабcиз! Балли, отангизга раҳмат! Катталарнинг арзандаларини тартибга солиб қўймасангиз, улар ҳатто профессорларни ҳам оёқлари билан кўрсатадиган бўлиб кетишган! – деб арз қиларди айрим ўқитувчилар мен гумроҳга нишанг бериб.\nБундай гаплардан сўнг мен баттар ҳовлиқиб кетдим. Демак, мен ижтимоий адолатни тиклаб қўйишим керак экан, бечора адолат менга муҳтож бўлиб қолибди, деб ўйладим.\n– Агар обрў-эътибор қозонаман десангиз, раҳбарларнинг болаларини далага ҳайданг! – деб маслаҳат берди бир декан. У менинг қўлим билан “кундоши”дан қасос олишни истарди. Мен галварс бўлсам, унинг гапидан руҳланиб кетибман.\nҚарши шаҳар партия қўмитасининг биринчи секретари Лозицкийнинг қизи деган маълумотга эга бўлганимдан сўнг, Ленани икки марта огоҳлантирдим:\n– Баракда ҳадеб ётавермагин. Агар ётиб дам оламан десанг, марҳамат, шаҳарга жўнаб кет! – дедим.\nБиринчи секретарларнинг болаларини сиқувга олсанг, обрўйинг ортиб кетади дейишгани учунми ёки ўзим ҳам шундай фикрда эканманми, ишқилиб, раҳбарларнинг арзандаларига ёпишиб қолдим…\nБир куни кундузи яна руслитнинг барагини текширгани борсам, одатдагидек Ленахон ором олаётган эканлар.\n– Ха, хонимойим, нега ётибсиз? – деб сўрадим пичинг aралаш.\n– Исмат Маҳмудович, кечирасиз, мазам йўқ, – деди Лена.\nКим бошингни айлантиряпти? Қани, дарҳол ўрнингдан туриб, олдимга туш! Пахта тергани борасан!\nЛена важоҳатимни кўриб қўрқиб кетдими, дарров баракдан ташқарига чиқди. Ўзим енгил машинага ўтириб олдим, Лена олдимизга тушиб яёв кета бошлади. Тупроғи кўпчиб турган дала йўлидан юриб, руслит студентлари пахта тераётган пайкал бошига бордик:\n– Домла, манави студентингизни ҳам эгатга солиб қўйинг! – дедим-да, битта янги этакни Ленанинг орқасидан ирғитиб юбордим…\nФакультетнинг ҳамма студентлари Ленани ҳайдаб келганимни кўришди.\nАлбатта, бу гап яшин тезлигида бутун институтга ёйилди. Ҳамманинг назарида мен гўё қaҳpaмонгa айландим.\nЭнди қаддимни ғоз тутиб, гердайиб юрадиган бўлдим…\nМени ғиж¬ғижлаб қўйган айрим ўқитувчиларнинг пана-панада устимдан мазахлаб кулиб юришганини билмасдим.\nАксарият ўқитувчилар кўпчиликнинг олдида индашмасди-ю, лекин ўзимни ҳоли учратишса:\n– Исматжон, Ленани пайкалга ҳайдаб чиқиб, жуда тўғри иш қилибсиз! – дейишди.\nАлбатта, уларнинг бундай мақтовлари самимий эмасди, балки ғаразли мадсадни кўзлаб шундай дейишарди. Аслида, улар эрта-индин шаҳар партия қўмитаси томонидан ректорга зарба берилишини яхши билишарди. Яъни, қандайдир кир мақсадларни кўзлашарди.\nМен эса бу долғали ҳаётнинг найрангларидан бехабар, ўзим билан ўзим овора эдим…\nИккинчи воқеа ундан ҳам баттар бўлди.\n– Исматжон, сиз ниҳоятда улуғ ишни бошлабсиз, раҳмат сизга! Лекин хабарингиз борми-йўқми, билмадим-у, шанба ва якшанба кунлари барча амалдорларнинг болалари ҳаммомда ювиниб келиш учун уй-yйларига кетиб қоладилар, фақат душанба куни қайтиб келишади, – деди битта профессор мени четроққа тортиб. – Хизмат машиналари уларни олиб кетишади.\n– Кечирасиз, домла, асосан қайси факультетнинг болаларини олиб кетишади? – деб сўрадим.\n– Асосан руслитда ўқийдиган студентларга машиналар келади.\nЭнди ўйлаб кўрсам, мен худди душманнинг орқа тарафида қолиб, фақат қўпорувчилик билан шуғулланадиган “партизан”га ўхшар эканман. Бу cафар ҳам “объект” аниқлангач, дарҳол ишга тушиб кетдим: жума куни кечга яқин битта деканнинг “Жигули”cига ўтириб руслитнинг бараклари томон жўнадим.\nГоркомнинг биринчи cекретари “00-09” рақамли оппоқ “Волга”да юрарди, ўша машинага ҳамма ҳавас қиларди. Уни мен ҳам эслаб қолгандим. У пайтларда шу руcумдаги “Волга” вилоят бўйича фақат икки кишида бор эди: биттаcи шу кишида, иккинчиcи обкомнинг биринчи cекретари Нормўмин Туроповда эди…\nРуcлитнинг бараклари жойлашган дала шийпонига икки томони тут қатордан иборат бўлган торгина тупроқ йўлдан ўтиб бориларди: бу йўлдан фақат битта машина юриши мумкин, агар иккита машина рўпара келиб қолса, иккинчиcи орқасига тисарилиб, йўл бериши лозим эди.\nАкс ҳолда, торгина тахта кўприкни талашиб шохлашиб қолган соқолли эчкиларнинг аҳволига тушарди. . .\nТут қaтop оралаб боравердик.\nМундоқ қapaсaм, рўпарамиздан оппоқ “Волга” келаяпти.\n– Иcматжон, зудлик билан йўл бўшатмасак бўлмайди, – деди рулни бошқариб бораётган декан.\n– Яхши, – дедим, – кичиклар катталарни ҳурмат қилиши керак, ҳар ҳолда, “Волга” каттароқ – “Жигули”нинг акаcи ҳисобланади.\nЙўл бўшатишга рози бўлдим. Лекин ногаҳон кўзим тушиб қолдики, “Волга”нинг орқа ўриндиғида бир қиз ўтирибди. Бу ким бўлди?\n– Домла, шошманг-чи, – дедим. Деканнинг ранги-рўйи ўзгариб, шайтонлаб қолаёзди.\n– Иcматжон, илтимоc, мени балога гирифтор қилманг! Нима бўлсаям мен бу ишларга гувоҳ бўлиб қолмай! – деб тавалло қилди.\n– Бўпти, мен машинадан тушиб қолай, – дедим.\nМашинадан тушдим, декан эса “Жигули”сини тисариб, ғизиллаганча бирпасда кўздан ғойиб бўлди: йўлдан қуюқ чанг кўтарилди…\nКейин билсам, бечора декан тезроқ қочиб кетаман, горком секретарининг шофёри мени таниб қолмасин деган ўйда шошганидан машинаси билан ариққа тушиб кетибди…\nМен бўлсам, икки қўлимни чўнтакларимга тиққанимча, бошимни баланд кўтариб “Волга” томонга сиёсат қилиб боравердим.\nБитта қўлимни чўнтагимдан чиқариб, кўрсаткич бармоғим билан “тўxтa!” деб ишора қилдим.\nШофёр эллик ёшлар атрофидаги оғир-босиқ одам экан, кулимсираб машинани секин тўхтатди. У рус эди.\n– Йўл бўлсин – дедим русчалаб.\n– Шаҳарга кетяпмиз, – деди у.\n– Бу қизни нега опкетяпсиз?\n– У хўжайиннинг қизлари бўлади.\n– Хўжайининингиз ким? – деб сўрадим ўзимни гўлликка солиб.\n– Ўртоқ комсомол, менинг хўжайиним – Валерий Александрович бўладилар, – деди.\nЧамаси, бу шофёр ҳaм менинг довруғимни аллақачон эшитганди. Сир бой бермасдан машинага яқинлашдим, бироз энгашиб:\n– Лена, нима гап ўзи? – деб сўрадим.\n– Исмат Маҳмудович, мен уйга кетяпман, – деди у.\n– Сенга ким рухсат берди? – деб терговни давом эттирдим.\nҲа, мен одамларни сўроқ қилишни яхши кўрардим.\n– Аҳмаджон Жумашевич – деканимиз рухсат бердилар.\n– Нима учун рухсат берди?\n– Кирлаб кетдим, ҳaммoм қилиб келаман, душанба куни қайтаман.\n– Бўлмаган гап. Туш машинадан! Мен сенга рухсат бермайман!\nҚиз бир оз иккиланиб туриб, сўнг итоаткорлик билан машинадан тушди.\n– Мен ҳўжайинга нима дейман? – деди шофёр тараддудланиб.\n– Валерий Александровичга бориб, пединститyтга янги комсомол секретари келибди, ўша йигит қизингизга рухсат бермади деб айтинг. Тушундингизми?\n– Яхши, шундай деб айтаман, – деб елка қисди у. Вазмин одам бўлганидан, мен билан гап талашиб ўтирмади.\nЛена йиғлаб юборди. Машина оҳиста қўзғалиб, жўнаб кетди…\nЛенани олдимга солиб руслитнинг барагига келдик.\nДекан шу ерда эди:\n– Аҳмаджон Жумашевич, нима учун бу қизга жавоб бердингиз? – дедим.\nДекан миқ этмади.\n– Лена ҳам бошқалар қатори шу ердан жилмайди. Хўш, ҳаммомга тушиб келишни анави қизлар ҳам истамайдими?\nЙигирма-ўттиз нафар студент қизлар атрофимизда ўймалашиб туришганди. Декан ерга қараб қолди – бечора яхши одам эди…\nБоя ўзимнинг ҳатти – ҳаракатларимни “партизанлик“ка ўхшатдим, чунки партизанлар фақат қўпорувчилик билан машғул бўладилар, улар бунёдкорлик тўғрисида бош қотирмайдилар.\nМен ҳам шундай эдим. Бўпти, Ленани ҳаммомга тушиб келишдан қайтардим. Лекин аслида, ҳар қандай одам ҳам бир ҳафтада бир марта ҳаммомда ювиниши шарт-ку!\nДемак, бошқаларни ҳам албатта бир ҳафтада бир марта ҳаммомга олиб бориш керак эди. Ҳатто армияда ҳам солдатлар ҳафтасига бир марта мажбуран ҳаммомга олиб бориларди.\nМен бўлсам бошқаларни ҳам инсон сифатида эъзозлаш ўрнига аксинча, Ленани тубан ҳаётга маҳкум этдим, холос.\nАгар инсонпарварлик сиёсатини амалга оширишни истаганимда ёки менинг принципларимда инсонпарварлик аломатлари бўлганида эди, раҳбарлар билан талашиб-тортишиб барча студентларни ҳафтада бир марта ҳаммомга туширишга эришган бўлардим.\nНазаримда, ўшанда Валерий Александрович ҳам, бошқа амалдорлар ҳам менинг ўжарлигимга тан бериши мумкин эди. Яна қайдам. Кейинги пушаймондан фойда йўқ.\nАхмоқнинг ақли тушдан кейин киради дейишади-ку…\nКейинги қилмишим институтнинг барча факультетларида жуда катта шов-шувларга сабаб бўлди.\n– Исмат Маҳмудович ниҳоятда қудратли, адолатпарвар йигит экан! – деган гап-сўзлар кўпайиб кетди.\nАлбатта, маълум маънода ижтимоий адолат қapop топтирилганди. Бироқ, бир пулга қиммат бундай адолатпарварлик қандай оқибатларга олиб келишини мен нодон ҳали билмасдим.\nБарчанинг кўз ўнгида икки маротаба изза қилингандан сўнг Лена ҳамма қатори пахта терадиган бўлди, шанба – якшанба кунлари уйига бормай қўйди.\nБир куни руслит барагида рақс (валс) оқшоми уюштирилди. Ўша оқшом Лена табассум билан секин ёнимга келди-да:\n– Исмат Маҳмудович, мумкинми, cизда бир-икки оғиз гапим бор эди? – деб мурожаат қилди.\nОчиғини айтиш кepaк, Лена демократик руҳда тарбияланган ҳурфикр ва эрксевар қиз эди.\n– Шошма, кел, биргаликда рақсга тушиб гаплашамиз, – деб таклиф қилдим. Лена рози бўлди. Биз рақсга туша бошладик. Ўзим ҳам рус табиатли йигит эдим. Биз яхши кайфият билан рақсга тушдик, у ёқ – бу ёқдан гаплашдик. Хийла ўйнаганимиздан сўнг Лена:\n– Мендан баъзи бир гапларни сизга етказиб қўйишимни илтимос қилишди, – деди қyвноқ оҳангда.\n– Нима гап экан? – дедим бепарволик билан. Мен ундан “ким илтимос қилди?” деб сўрашни хаёлимга ҳам келтирмагандим.\n– Сиз ўзингизнинг ҳали партия аъзолигига номзод эканингизни эсингиздан чиқармаc эканcиз, – деди Лена.\nМен бари бир парво қилмадим. Чунки номзод одам албатта партияга аъзо бўлади деб қаттиқ ишонардим.\nВаҳоланки, отасими ёки бошқа кишими, “ўша жўжахўрозга айтиб қўй, у номзодлигини эсидан чиқармасин, тақдирини у ёқлик ёки бу ёқлик қилиб юбориш бизнинг ихтиёримизда!” деб мени жиддий огоҳлантирган эди…\nХуллас, пахта йиғим-терими ана шундай ғаройиб воқеалар билан ниҳоясига етди.\nИкки-уч ойлик терим мавсумида мен институт аҳли билан апоқ-чапоқ бўлиб кетдим.\nГўё бу ерда ўн йилдан бери ишлаётгандек, одамларга киришиб кетдим.\nҲаммамиз институтга қайтдик. Беҳуда чиранишлар гўё пахта далаларида қолиб кетгандек бўлди…\nСуратда: Исмат Хушев Қарши Давлат педагогика институти комсомол комитетининг умумий йиғилишларининг бирида нутқ сўзлаётган пайт…\n01/26/2014 at 1:18 PM (Edit)\nOTABEK Toshev. Olovlik tugma sizda uchramaedimi,sizda ham borku bu kabi shijoat?\n11/16/2013 at 6:39 AM (Edit)\nИнсон туйгуси тугма, мантик эса кейин пайдо булади. Хушевдаги каби оловлик тугма туйгу камдан-кам одамларда учрайдиган ходиса. Уни ютуги шундаки у юкори даражада ундан фойдаланиб, жамият учун фойдали шакил ва услуб яратишда, билими оркали давом этаяпти. Булар бари эса мантикдир.\n11/15/2013 at 4:47 PM (Edit)\nРоманга ўхшамасада “Тарихий роман” деб ёзаётган битикларимга суратлар қўйганим, романда сурат бўларканми, деб ўзимга эриш туюларди.\nИ.Хушевнинг суратлар илова қилинган қиссасини ўқиб, тўғри қилаяпман экан, деган фикрга келдим.\nЧунки суратлар қанча кўп бўлса асар нафақат ЖИВОЙ чиқар экан, суратлар гўёки асардаги ҳар бир тафсилот ва фактни тасдиқлаб турар экан.\nИ.Хушевнинг ўт чақнаган одатларини ўқиб беихтиёр “Ўз ажали билан ўлмайди бу бола” деган А.Орипов авлиё экан дейди одам\nЁмон кўздан асрасин!\nЎхшаш мақолалар"Дунё ўзбеклари" яна хизматингизда...Абдулла Ориповга бағишлаб ўтган йили ёзилган шеър...Исмат Хушев: Путин сиёсатининг инқирози Бугун улуғ инсон Шукрилла Мирсаидов вафот этганига роппа роса икки йил бўлди...Исмат Хушев: Қўними йўқ вазирлар ёхуд маданият вазири нега қурбон қилинди? (3)Исмат Хушев "Озодлик"нинг "Қурултой"ида вазирлар ва кадрлар ўзгариши ҳақида...Торонтодаги кўркам ресторанларнинг бирида Ватандошлар дийдорлашдик…Исмат Хушев: Янги йилда янги Президентнинг янгича табригини тинглаб...\tШарҳ қолдириш


Қабул қилишнинг биринчи ҳафтаси || Лактофильтрум\nҲаммага салом! “21 кунда саломатлигингни тикла” рукни бурчагидан мўралаб турган менман. «Лактофильтрум Эко» таблеткалари билан сиз учун иккита янгилигимиз бор: бири яхши, иккинчиси ёмонроқ... Қайсисидан бошлашни билмай турибман.\nОдатда, ёмонроғидан бошлаб, сал олдинги тушкунликни яхшиси билан бироз текислайман. Аммо ҳозир назаримда бу йўл иш бермайдиганга ўхшайди. Мабодо мен сизга ёмонроқ хабарни етказсам “Менга шу керакми? Детокс деб, севимли қовурилган катошкадан воз кечайми?” дейишингиз мумкин. Фикрингиздан қайтиб қолмаслигингиз учун аввалдан айта қолай – бир ҳафтада нақд 1 кг вазн йўқотдим. Айтмоқчи, кунига 4 маҳал филдек овқатландим ҳам. Энди эса нохушроқ хабар.\nЁмон томони шундаки, юзимнинг айрим қисмларига аллақандай қизил тошмалар пайдо бўлди ва улардан сира ҳам хурсанд бўлаётганим йўқ. Аммо бу тошмалар Лактофильтрум ўз вазифасини бажараётганидан дарак экани мени сал ховурдан туширади. Мен аллақачон бу ҳолат ҳақида ўқиб танишганман. Организмда тозалаш ишларини “олиб бориш” чоғида унда йиғилиб қолган токсину ҳар хил чиқиндилар турли йўллар билан чиқиб кетишга уринар экан. Терида тошмаларнинг пайдо бўлиши айнан шунинг асосий даракчиси. Ҳарқалай, менда бу қонун тўлиқ 100 фоизга ишлаётганига гувоҳман. Янгиликнинг ёмон томони шундаки, ўттиз ёшли холанинг юзларига ўсмир қизчаларникидек тошма тошиши бўлса, яхши томони воситанинг натижага ишлаётгани.\nКишини иккилантирадиган янгиликлардан аниқ натижаларга ўтамиз. Хуллас, ҳали айтганим 1000 грамм вазндан йўл-йўлакай халос бўлдим. Гап шундаки, “Лактофильтрум” препаратини кунига уч маҳал овқатдан бир-бир ярим соат олдин ёки овқатдан кейин қабул қилиш керак. Яъни таом еяётган пайтингизда ҳам доим соатга ҳам қараб туришни унутмаслик керак. Мен телефонимдаги “эслатгич”ни ҳар бир ярим соатга белгилаб ёқиб қўйдим. Мен доим нимадир кавшаётган ёки блистердан дорини олаётган бўлардим. Бир пайт ўзимни кун давомида нимадир еяётганимни пайқаб қолдим. Тўғрида, ҳаво совуқ, овқат емасанг совуқ қотиб қоласан ва шу сабабли мен ҳар доим овқат ҳақида ўйлар эдим. Бир куни эрталаб бор жасоратимни бир жойга тўплаб, каравотим тагидан тарозини олдим ва вазнимни ўлчадим. Кейин яна бир марта. Ишонмасдан, яна бир марта ўлчадим. Тарозининг тўғрилигига ишонч ҳосил қилгач, ҳақиқатан нақд бир килограммга озганимни кўрдим. Аслида эса, бир ҳафта давомида назаримда аксинча бўлиши, яъни вазним ортиши керак эди. Тўғри, балки ортиқча суюқлик танамдан чиқиб кетган бўлиши ҳам мумкин, аммо ҳамма вақт овқат ейишни хоҳлайсану, семириш ўрнига вазн йўқотсанг, нақадар ёқимли таъсир қилар экан. Хуллас, ҳозирча жангда ғолибман дейишимга сал эртароқ. Бир килограмм вазнга озиш яхши албатта, аммо юзимдаги қизил тошмалар тўлиқ кетганича йўқ. Қани, кўрайликчи, олдинда бизни нималар кутаётган экан. Ҳали яна бир-икки килога озадиган бўлсам, тонал кремни сал қалинроқ суртса бўлади ва терим бундан ҳайрон бўлиб қолмаса керак, зеро йўналишимиз аниқ – фақат гўзаллик!


Осиё опанинг етти гўзали ёки энг муносиб байрам совғаси | Ўзбекистон "Адолат" социал-демократик партияси\n10 Март, 09:55 • Аёллар қаноти, Андижон вилояти, Янгиликлар • 532 марта кўрилди • Комментариев к записи Осиё опанинг етти гўзали ёки энг муносиб байрам совғаси нет\nАндижон туманининг Қўнжи қишлоғида яшовчи партиядошимиз Осиёхон опа Тошматованинг хонадони чорак асрдан буён йилнинг тўрт фаслида гўзалликни севувчилар билан гавжум. Яқинларига энг муносиб совға истаганлар борки, хеч иккиланмай опанинг гулхонасига кириб келади.\nБаҳор байрами кунлари гул шайдоларининг сафи янада кенгаяди. Иккита иссиқхонада етиштирилаётган 17 турдаги гулларнинг ҳар бири ўз мижозларига эга. Андижонликлардан ташқари Фарғонадан тортиб Сурхондарёда ҳам доимий харидорлари бор.\n– Аёллар байрамига беш турдаги янги гулларни етиштирдик,-дейди Осиёхон опа турфа рангларда товланиб турган ғунчаларга меҳр билан боқиб, – Буниси ўз номи билан етти гўзал, етти хил рангга эга. Келиним Моҳинур китоблардан кўриб яратди. Кўпчилик суйиб харид қилмоқда.\nГулчилар оиласи оламни гўзаллик асрайди, деган хикматни ўзларига шиор қилиб олган. Доим янги навлар яратиш устида изланишдалар. Андижон шаҳридаги гул дўконларининг аксариятида улар етиштирган гуллар ўз ўрнига эга. 2016 йилда 20 миллион сўм даромад қилинди. Бу хонадонда қурилаётган янги уйга пойдевор бўлди. Айни кунларда яна 20 минг туп кўчатлар экишга тайёр.\n– Биринчи Президентимиз биз андижонликларга баҳо берганда дўпписида сув келтириб бўлсада гул ўстиради, деганда айни мана шундай гўзаллик шайдоларини назарда тутган бўлса ажаб эмас,-дейди партия Андижон вилоят Кенгаши “Аёллар қаноти” раиси Малохатхон Мусаева. – Партиядошларимиз орасида юрт ободлигига муносиб ҳисса қўшаётган хотин-қизлар кўпчиликни ташкил этади. Айни баҳор байрамлари улар яратган гўзаллик билан янада чирой очмоқда.\nЯратувчилик ва гўзаллик нафаси уфириб турган Тошматовлар хонадонига барчанинг ҳаваси келади. Бу оилани гулчилик мактаби, деб атасак сира муболаға бўлмайди. Чунки қишлоқда уларнинг изидан бораётган оилалар сафи кенгайиб бормоқда. Ойнахон Абдунабиева, Майрамхон Қосимова, Хуршидахон Норқўзиева каби ўнлаб хонадон соҳибалари бугун айни шу йўналишда оилавий тадбиркорга айлангани фикримиз далилидир. Бу томорқадан самарали фойдаланишда қўнжиликлар бошқаларга ибрат бўлаётганини кўрсатади.\nОсиё опанинг етти гўзали ёки энг муносиб байрам совғаси was last modified: Март 10th, 2017 by Anvar Egamqulov\n« Масъулиятни ҳис этган ҳолда Муаммолар таҳлили — ютуқлар омили »


Эронда ошқозон-ичак коронавируси инфекцияси ҳолатлари кўпаймоқда\n29 октябр 2020, Тошкент вақти: 02:06\nТеҳронлик врачлар коронавирус юқтириб олган беморни Тез ёрдам машинасида касалхонага олиб кетмоқда.\nЭронлик шифокорлар мамлакатда коронавирусга чалинганлар орасида нафақат нафас олиш, балки ошқозон-ичак йўллари инфекцияси кузатилаётганини маълум қилишди.\nХитой ва АҚШда тўпланган маълумотлар ҳам коронавирус айрим беморларда нафас олиш йўллари эмас, балки ошқозон-ичак инфекциясини келтириб чиқаришини кўрсатди.\nАйни дамда олимлар ушбу ҳолатни ўрганмоқда.\nЭронлик эпидемиолог Муҳаммад Ризо Маҳбубфар пандемия бошида беморларда асосан йўтал, нафас қисиши ва баланд тана ҳарорати каби аломатлар кузатилган бўлса, эндиликда ошқозон-ичак йўллари касалланиши кўпроқ кузатилаётганини айтди.\nМаҳбубфарнинг сўзларига кўра, ошқозон-ичак коронавирус инфекцияси аломатлари ич кетиш, қорин спазмалари, ич оғриши, кўнгил айниши, қайт қилиш ва иштаҳа ва ҳид билиш қобилиятининг йўқолишидан иборатдир.\nМаҳбубфар Эрон Соғлиқни сақлаш вазирлиги коронавирусга чалинган беморлар ҳақида эълон қилаётган статистика нафас йўллари эмас, ошқозон-ичак тракти касалланган беморларни ҳисобга олмаслигини тахмин қилди.\nБабол тиббиёт университети гастроэнтерологи Сайид Ҳасан Обидий Бабол шаҳрида коронавирусга чалинган беморларнинг чорак қисмида фақат ошқозон-ичак инфекцияси аломатлари кузатилаётганини билдирди. Унинг сўзларига кўра, бундай беморларда нафас олиш билан боғлиқ муаммолар кузатилмагани учун, улар коронавирусга кеч анализ топширмоқда ва бу вирус кенг тарқалишига йўл очиб бермоқда.\nТеҳрондаги Шоҳид Беҳешти университети гастроэнтерологи Сайид Ризо Фотимий коронавирус юқтирган беморларнинг ярмида ошқозон-ичак инфекцияси аломатлари кузатилаётганини айтди. Фотимий бундай аломатлар юзага келган беморларнинг жигари шикастланиб, ошқозон ости бези яллиғланаётганини қўшимча қилди.\nТиббиёт мутахассисларига коронавирус келтириб чиқарадиган ошқозон-ичак инфекцияси ҳақида вирус ўтган йилнинг декабрида Хитойнинг Ухань шаҳрида илк маротаба қайд этилганидан бери маълум.\nАҚШда коронавирусга чалингани тасдиқланган илк беморда ҳам нафас олиш қийинчиликлари билан бир қаторда қусиш ва ич кетиши кузатилган эди.\nЭндиликда коронавирусга чалинган беморларда ошқозон-ичак касаллиги симптомлари аввал ишонилгандан кўпроқ учраши маълум бўлди.\nДастлабки тадқиқотлар беморларнинг атиги 4 фоизида ошқозон-ичак аломатлари кузатилишини кўрсатган эди. Аммо янги тадқиқотлар ортидан аслида бу кўрсаткич 10 фоиздан 60 фоизгача эканлиги маълум бўлди.\nЙорк университети ходими доктор Мартин Вейсей коронавирус нафақат ўпка, балки ошқозон ва ичакларга ҳужум қилиши шубҳасиз эканлигини айтди.\nGut журналида чоп этилган илмий мақолада ёзилишча, коронавирусга чалинган беморлар нажаси анализи уларнинг ярмида ошқозон-ичак трактида ҳам вирус борлигини кўрсатган.\nШу сабаб тиббиёт ходимлари вирус ошқозон-ичак йўли орқали ҳам тарқалиши мумкинлигини хулоса қилишди.\nАммо айни дамда коронавирус нажасда қанча пайт нобуд бўлмай сақланиши номаълум.


12 август, 2020, 07:20\nТеглар:Андижон | Зомин\nТайёргарлик давом эттирилмоқда.\nЯнгиерда ўқув-машғулот йиғинларини ўтказаётган “Андижон” жамоаси про-лига вакили “Зомин”га қарши ўртоқлик учрашувида иштирок этди.\nМазкур ўйинда андижонликлар 7:2 ҳисобида ғалаба қозонди. Голларга Дониёр Абдуманнопов, Жамшид Ҳасанов, Бахтиёр Қосимов, Шаҳбоз Жумабоев, Азамат Исроилов, Абдуллоҳ Олимов ва Эммануэль Аривачукву муаллифлик қилди.\nҲозирча “Андижон”га янги футболчи қўшилгани йўқ. Аммо йўқотишлар бор. Мисол учун яқинда ярим ҳимоячи Жаҳонгир Абдумўминовнинг клубдан кетганини маълум қилгандик. Энди бўлса, охирги пайтларда ишончли ўйинлари билан кўпчиликнинг эътиборини қозонаётган дарвозабон Ислом Абдуллаев ҳам “Андижон” билан хайрлашди. У яна “Қўқон-1912”га қайтди.


Қорбобо қариялар уйига «ажал уруғи»ни сочиб кетди - Zamin.uz\nЖорий йил 14 декабрь куни қорбобо қариялар уйида бир қанча одамга коронавирус юқтиргани ҳақида хабар бергандик. Коронавирусга чалинган Санта-Клаус Бельгиядаги қариялар уйига ташриф буюргандан сўнг муассасадаги 18 нафар одам янги турдаги инфекция оқибатида келиб чиққан асоратлар туфайли вафот этди, дея хабар берди «Daily Mail».\nГазетанинг ёзишича, пансионат маъмурияти қариялар уйидаги байрамдан уч кун ўтгач «сеҳргар»нинг касаллигидан бохабар бўлишган. Маълумки, унинг ташрифидан сўнг 121 нафар қария ва 36 та ходим касалликка чалинган.\nВазиятни шарҳлар экан, Бельгиянинг етакчи вирусологларидан бири битта одамнинг шунча одамга вирусни юқтиришига шубҳа қилмоқда.\nУнинг фикрига кўра, оммавий касалланишга биноларда шамоллатиш тизимининг ёмонлиги сабаб бўлган бўлиши мумкин эди. Бундан ташқари, у пандемия шароитида ёпиқ жойларда гавжум одамлар даврасида катта байрам тадбирларини ўтказишни қаттиқ қоралаган. “Замин” янгиликларини “Facebook”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Дунё » Қорбобо қариялар уйига «ажал уруғи»ни сочиб кетди


Қозоғистон бюджетига тўққиз ой давомида 7,9 трлн тенге тушди\nNUR-SULTAN. Kazinform - Январ ва сентябр ойларида давлат бюджетига 7,9 трлн тенге тушди. Бу ҳақда Қозоғистон Молия вазири Ерулан Жамаубаев Ҳукумат йиғилишида маълум қилди, деб хабар беради Kazinform.\nNUR-SULTAN. Kazinform – ҚР Бош вазири Aсқар Мамин миллий иқтисодиёт динамикасини «ишончли» деб таърифлади. Бу ҳақда у Ҳукумат йиғилишида айтиб ўтди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистонлик ўқувчи карлар учун мобиль илова ишлаб чиқди\nNUR-SULTAN. Kazinform – Нур-Султанлик 11 синф ўқувчиси Ҳакназар Абилда карлар учун овозли матн ёзиш функциясига эга мобиль иловани ишлаб чиқди, деб хабар беради Kazinform Нур-Султандаги Халқаро мактаб матбуот хизматига таяниб.


Нега Япония чегара хизмати ўзбекистонликларни қабул қилмаяпти?\nНега Япония чегара хизмати ўзбекистонликларни қабул...\n23.06.2018 09:50 0 3357\n«Ўзбекистон ҳаво йўллари» миллий авиакомпанияси йўловчиларининг Япония ҳудудига киришлари рад этилиши ҳолатлари кўпаймоқда. Бу ҳақда МАК ахборот хизмати огоҳлантириш берди.\n«Сафар мақсади сабаблари тушунтириб берилмаган ҳолларда, Япония чегара хизмати Сизнинг киришингизни ман этиши мумкинлигини эътиборга олишингизни сўраймиз. Японияга сафарни режалаштиришда мазкур маълумотни инобатга олишингизни сўраймиз», дейилади хабарда.\nКиришни рад этувчи энг кўп сабабларидан бири сифатида Японияга ташриф мақсадини тушунтириб берилмаслик (молиявий маблағлар, меҳмонхона брони мавжуд эмаслиги, қайтиш авиачиптаси) кўрсатилмоқда.\nТошкент Япония «Ўзбекистон ҳаво йўллари» Токио\nТехнология 16/04, 13:20\nДунёдаги илк номзод робот\nЖамият 17/02, 16:10\nБаҳор-ёз мавсумида авиапарвозлар сони кўпайтирилади\n#Ўзбекистон - 922


Киши ниятига яраша савоб олади\n05:00 / 03.03.2017 1800 pdf Ўқиш режими + -\nМаън ибн Язид розияллоҳу анҳудан қилинган ривоятда у киши айтадиларки:\n«Отам Язид садақа қилиб, динорларни чиқарган экан. Уларни масжидга олиб келиб бир кишининг ҳузурига қўйибди. Мен келиб, уларни олибман. Уларни олиб, отамнинг олдига борсам:\n«Аллоҳга қасамки, мен сени ирода қилмаган эдим», деди.\nУнинг устидан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга шикоят қилдим. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Эй Язид, сенга ният қилган нарсанг. Эй Маън, сенга олган нарсанг», дедилар».\nБухорий «Закот»да ривоят қилган.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийлари Маън ибн Язид розияллоҳу анҳу билан танишиб олайлик.\nМаън ибн Язид ибн ал-Ахнас ибн Ҳабиб ибн Журра ибн Зеҳб ибн Молик ибн Хуфофа ибн Имриул Қайс ибн Буҳата ибн Сулайм ас-Сулмо.\nБу зот ҳам, у кишининг оталари ва боболари ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари эдилар.\nУ кишининг кунялари Абу Язид бўлиб, Сулайм қабиласидан эдилар. Димашқ фатҳида иштирок этганлар. Аввал Куфада, кейин Мисрда ва охири Шомда истиқомат қилганлар. «Сиффин» жангида Муовия тарафидан иштирок этганлар.\nҲазрати Умарнинг халифалик даврларида мансаблардан бирида ўлтирган, «Мараж раҳт» воқеасида Заҳҳоқ ибн Қайс билан бирга бўлган ва ҳижратнинг 64-санасида ўлдирилганлар.\nБу ҳадиси шарифда киши агар амали ўз иродасига хилоф чиқса ҳам ниятига яраша савоб олиши ҳақида гап кетмоқда.\nҲадиснинг ровийлари Маън ибн Язид розияллоҳу анҳунинг оталари Язид розияллоҳу анҳу садақага маълум бир динор чиқарибдилар. Садақани ўзлари топширмасдан, биров орқали масжидга юбориб, хоҳлаган одамингга садақа қилиб бер, деган изнни берибдилар. У кишининг олдига садақа қилувчининг ўғли Маън келибди. Изн олган одам ушбу садақага Маън ҳақли деб ўйлаб, динорларни унга берибди. Маън динорларни олиб, отаси ҳузурига борибди. Гап-сўздан кейин сир очилиб, ота ўғлига, мен садақамни сенга бўлишини ирода қилмовдим, дебди. Орада тортишув чиқибди. Ўғил бориб, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга шикоят қилибди. Расули Акрам икковини ҳам рози қиладиган гап айтибдилар. Отага ниятингга яраша савоб оласан, болага олган садақанг ўзингда қолди, дебдилар.\nБу ҳадис ниятга яраша савоб олиш тўғрисидаги бобга хос бўлгани учун муаллиф раҳматуллоҳи алайҳи томонидан шу ерда келтирилган.\nҚолган гаплар эса, бир оз мулоҳазаларга сабаб бўлиши мумкин. Мисол учун, нимага Язид розияллоҳу анҳу ўғли садақага муҳтож бўла туриб садақасини масжидга олиб бориб берди? Садақа ўғлининг қўлига текканини билгандан сўнг нимага норози бўлди ва ҳоказолар. Аслида нафақа вожиб бўлган кишига закот ёки садақа эмас, нафақа тўғри келади. Агар Маън розияллоҳу анҳу муҳтож бўлса, унга отасининг нафақаси вожиб бўлар эди. Бу ерда бир неча эҳтимоллар бўлиши мумкин.\nАввало, Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам ота-бола ўртасида зиддият қолмаслиги учун икковлари ҳам рози бўладиган гап айтган бўлишлари мумкин.\nЯзид розияллоҳу анҳу эҳтиёж бўла туриб ҳам садақа қилмоқни ирода қилган бўлишлари мумкин.\n1. Садақани тарқатишга бошқа кишини вакил қилиш мумкинлиги.\n2. Ҳар бир кишига ниятига қараб савоб берилиши.\n«Албатта, Аллоҳ сувратларингизга ва молу дунёларингизга назар қилмайди. Лекин қалбларингизга ва амалларингизга назар қилади», дедилар».\nМуслим ва Ибн Можа ривоят қилишган.\nШарҳ: Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинаётган ушбу ҳадиси шарифда инсонларнинг қадр-қиммати Аллоҳ томонидан қандай ўлчаниши ҳақда гап кетмоқда. Аллоҳ таолонинг раҳмат назарига муяссар бўлиш учун нималарга эътибор бериш керагу ва аксинча, нималарга эътибор беришнинг кераги йўқлиги кўрсатилмоқда.\nҚадимдан турли жамиятларда инсон қадри турли нарсаларга боғлиқ бўлиб келган. Ҳар бир жамият ўз мафкурасидан, дунёқарашидан, инсон зотига муносабатидан келиб чиқиб, уни турлича тақдирлаган.\nҚайсидир бир жамиятда кучли инсон энг яхши ва энг қадрли ҳисобланган. Бошқа бир жамиятда эса ҳукмдор, амалдор инсон қадр топган.\nҲиндиларда олий диний табақадан туғилганлар, яҳудийларда яҳудий бўлиб туғилганлар энг яхши одам ҳисобланган. Қолганларга уларнинг малайлари, деб қаралган.\nХудосизлар жамиятида эса, иймонсиз бўлса-да, давлатга кўп фойда келтирган одам қадрланган ва ҳоказо.\nШу билан бирга одамлар ўйлаб чиқарган инсон қадрининг ўлчовлари ичида турли тузум ва фикрларни умумлаштириб турувчи нарсалар ҳам бўлган. Кишининг суврати ва молу мулки ана шу жумлага киради. Ҳар бир инсонда аслида чиройли суврат ва молу дунёга иштиёқ бўлади. Исломий тарбия эса, ўша иштиёқни меъёрга солиб, тўғри йўлга йўллаб туради. Исломий тарбия бўлмаган жойда бу иштиёқ меъёрдан чиқади, мафкурага айланиб одамлар ташқи суврати, қўлидаги молу дунёсига қараб қадрланадиган бўлиб қолади.\nБу нарса Исломдан олдинги жоҳилият даврида ҳам бор эди, ҳозир ҳам бор. Қадимда одамлар ҳусни-жамоли, кийим-кечаги, туяси-оти, тилла-кумуши, уй-жойига қараб баҳоланган бўлса, энди улар ҳусни-жамоли, қоматининг кўркамлиги, машҳур ширкатлар чиқарган урфдаги кийимларни кийиши, тўлаган пули, минадиган машинаси, қурган уйи, қилган тўйига қараб баҳоланмоқда. Иккала ҳолда ҳам нарсаларнинг номи ва шаклида хилма-хиллик бор, холос, аммо моҳияти ўша-ўша.\nИслом инсон қадрини бундоқ ноодил шаклда ўлчашга қадимда ҳам қарши эди, ҳозир ҳам қарши. Ислом назарида ҳусни-жамол ва молу дунё ҳаётнинг моҳияти эмас, балки ҳаётнинг бир василаси холос.\nИсломда инсоннинг қадр-қиммати қалбининг поклиги, ундаги иймон-ихлос ва қилган яхши амаллари билан ўлчанади. Ислом назарида қалби пок, иймонли инсон дунёдаги барча гўзал сувратлардан гўзалдир, мўмин инсоннинг солиҳ амали дунёдаги барча молу дунёдан устундир.\nАллоҳ таоло инсонни ташқи сувратига қараб эмас, қалбининг поклигига қараб баҳолайди.\nАллоҳ таоло инсонни молу дунёсига қараб эмас, солиҳ амалига қараб тақдирлайди.\nИнсон қадрини ўлчашнинг ана шу илоҳий мезонлари ишга солингандагина инсонлар ўзларининг ҳақиқий қадрларини топдилар. Ана шунда ҳар бир инсон иложи борича қалбини поклашга, солиҳ амал қилишга интиладиган бўлади. Турли ўткинчи ҳою-хаваслар, молу дунёга ҳирс қўйишлар ўз аҳамиятини йўқотади.\nАна ўша илоҳий, одил ўлчов туфайли қора танли қул Билол Ҳабаший инсон зоти мушарраф бўлмаган шарафга, яъни, Каъбаи Муаззама устига чиқиб, илоҳий мадҳия-азон айтишга эришди.\nАна ўша илоҳий, одил ўлчов туфайли Мадинада қул қилиб сотилган Салмон Форсий розияллоҳу анҳу охирги замон Пайғамбарининг яқин маслаҳатчисига, аҳли байтига айланди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам у киши ҳақларида: «Салмон Биздан-аҳли Байтдандир», деб марҳамат қилдилар.\nАна ўша илоҳий, одил ўлчов туфайли аввалда қул қилинган Суҳайб Румий розияллоҳу анҳу Ислом жамиятидаги энг ҳурматли шахслардан бири бўлдилар.\nАна ўша илоҳий, одил ўлчов туфайли Рум империясига қарши урушаётган мусулмонлар ўзларининг музокарадаги вакиллари сифатида асли қора қул бўлган Ато розияллоҳу анҳуни танладилар. У кишини кўрган румликларнинг бошлиқлари у кишининг хунуклиги ва занжилигига ишора қилиб, «биз бу одамни кўриб, қўрқиб кетаяпмиз, бошқа тузукроқ вакилингиз йўқми?» дейишди.\nШунда мусулмонлар: «Ичимизда энг тузук ва яхшимиз шу. Агар буни кўриб қўрқаётган бўлсангиз, ишингиз тамом бўлибди. Чунки бизнинг орамизда бунга ўхшаганлар кўп», дейишди.\nАна ўша илоҳий, одил ўлчов туфайли мусулмон олами Имом Бухорийни ўзининг ҳадисдаги амири деб, у кишининг китобларини Қуръони каримдан кейинги энг саҳиҳ китоб, деб эълон қилди ва ҳозиргача эъзозлаб келмоқда.\nАна ўша илоҳий, одил ўлчов туфайли Имом Термизий, Имом Насаий, Имом Замахшарий, Имом Абу Мансур ал-Мотуридий ва бошқа юзлаб имомларимиз араб бўлмасалар-да, қалблари иймонли, ўзлари солиҳ амалли бўлганлари учун вафотларидан минг йилдан кўп вақт ўтгандан кейин ҳам Ислом уммати томонидан номлари эъзозланиб келинмоқда.\nХудди шундай гапларни Ибн Сино, Фаробий, Беруний, ал-Хоразмий, Улуғбек каби кўплаб алломаларимиз ҳақида ҳам айтишимиз мум- кин.\nҚачонки, мусулмонлар инсоннинг қадрини ўлчашда ушбу илоҳий, одил ўлчовни эътибордан четда қолдиришгандан кейингина ишлари орқага кетди. Бунга тарих шоҳиддир.\nҲозир ҳам бунга истаганча мисоллар келтириш мумкин.\nИнсоният ҳалокатдан қутулиши учун, мусулмонлар мусибатдан чиқишлари учун юқоридаги ҳадисга қатъий амал қилишлари керак. Инсоннинг қадрини ўлчаш учун инсон ўзи тайёрлаган бузуқ тарозуни эмас, Холиқи тайёрлаган одил тарозуни ишлатиши керак. Ана шундагина ҳамма қалбини поклашга, солиҳ амаллар қилишга ўтади.\nШу мақомда яна билиб қўйиш лозимки, Ислом инсоннинг қадрини унинг қалбига ва солиҳ амалига қараб ўлчар экан, ташқи гўзаллик ва молу дунёни инкор қилмайди. Чунки булар ҳам инсон учун зарур ва яхши нарса. Аммо булар кейинги ўриндаги, иймон ва солиҳ амали ўрнига ўта олмайдиган нарсалар. Булар инсон қадрини ўлчаш учун меъёр қилиб олинадиган эмас, балки иймон ва солиҳ амаллар йўлида хизмат қилиши лозим бўлган нарсалардир.\nҲақиқий мўмин-мусулмон киши қалби иймон билан гўзал бўлган ҳолда, Аллоҳ берган моддий имкониятларни Аллоҳ кўрсатгандек ҳалол-пок сарфлаб, амали солиҳ ишлар қилиб яшайди. Қалбдан молу дунёга муҳаббат қўйиб, ҳою-ҳавасга берилиш мўмин-мусулмон учун ётдир.\nСаҳл ибн Ҳунайф розияллоҳу анҳудан ривоят қили-нади:\n«Ким Аллоҳдан сидқидилдан шаҳидликни сўраса, гарчи кўрпасида ўлса ҳам Аллоҳ уни шаҳидлар мартабасига етказади», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шариф Саҳл ибн Ҳунайф розияллоҳу анҳудан ривоят қилинмоқда. Аввало, у киши билан танишиб олайлик:\nСаҳл ибн Ҳунайф ибн Ваҳб Авсий ал-Ансорий, куниялари Абу Саид.\nБиринчилардан бўлиб Исломга кирган саҳобалардан. Бадр ғазотида иштирок этганлар. Уҳуд ғазоти куни айтилган вазифада собит туриб, сўнг бошқа ҳамма ғазотларда иштирок этганлар. Муҳожир Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу билан исломий биродар бўлганлар, Ислом йўлида ҳамма қийинчиликларга чидашга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга байъат қилганлар.\nҲазрати Али Мадинадан Басрага кўчганларида Саҳл розияллоҳу анҳу у кишининг ўринларига Мадинада бошлиқ бўлиб қолганлар.\nУ киши Сиффин жангида Али розияллоҳу анҳу билан бирга бўлганлар, Форс шаҳарларига волий бўлган саҳобалардан эдилар.\nҲаммаси бўлиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан 40 та ҳадис ривоят қилганлар. У кишидан ўғиллари Абу Умома, Абу Воил, Абийд ибн Саббоқ, Абдурраҳмон ибн Абу Лайло ва бошқалар ривоят қилишди.\nСаҳл ибн Ҳунайф розияллоҳу анҳу ҳижратнинг 38-санасида Куфада вафот этдилар. Али розияллоҳу анҳу у кишига жаноза ўқидилар.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзларининг бу ҳадиси шарифларида сидқидилдан қилинган ниятнинг қанчалар фазилатли эканлигини баён қилмоқдалар. Ушбу ҳадисдан мусулмон одам улуғ мақомларга эришишни сидқидилдан тилаб юриши лозимлигини тушуниб оламиз. Сидқидилдан сўралмаса, ҳеч бир нарсага эришиб бўлмайди. Жумладан, Исломда банда учун энг олий мартаба ҳисобланган шаҳидлик мартабасига ҳам ана шундай тилак орқали эришилади. Чунки шундай тилак бўлмаса, ҳеч ким жиҳодга чиқиб, ўлимнинг юзига тик боқа олмайди.\nУшбу ва бошқа ҳадислардаги сидқидилдан ният қилиш маъноси банданинг бировга билдирмай, холис қалб ила ўзи билан Аллоҳ ўртасида аҳд қилишидир. Агар бундоқ нарса бошқа бировга билдирилса, риёга кириб қолади. Шунинг учун ҳам шундай ният қилган одамга шаҳидлик мартабаси ваъда қилинмоқда. Агар нияти амалга ошиб, жиҳодга чиқиб шаҳид бўлса, айни муддао. Аммо жиҳодга чиқа олмасаю, уйидаги кўрпа-тўшаги устида ўлиб қолса ҳам сидқидилдан қилган нияти туфайли шаҳидлик даражасига эришади.\nДемак, биз ҳам доимо чин қалбдан, сидқидилдан Аллоҳ йўлида хизмат қилишни, зарурат туғилса шаҳид бўлишни тилаб, яшамоғимиз лозим.\nЭҳтимол, бугунги ҳаётимиздаги муваффақиятсизлик-ларимизнинг сабаби ниятларнинг сидқидилдан бўлмаётганлиги-дандир. Ниятимиз бузилиб, Аллоҳнинг розилигини эмас, бошқа нарсаларни тилашимиздандир. Шунинг учун ниятимизни тузатайлик!\nШу ҳадис Термизий келтирган ривоятда:\n«Ким Аллоҳдан Унинг йўлида содиқлик ила, чин қалбдан қатл бўлишни сўраса, Аллоҳ унга шаҳиднинг ажрини беради», деб келтирилган.\nБу ривоят аввалги маънони таъкидлайди.\n«Қайси бир одамнинг кечаси ўқийдиган намози бўлсаю, уйқу унга ғолиб келса, албатта, унга намознинг ажри ёзилади. Уйқуси эса, унга садақа бўлади», дедилар».\nШарҳ: Ушбу ҳадиси шарифда ҳам инсонга яхши ниятига яраша ажру савоб берилиши ҳақида сўз кетмоқда. Бир одам кечаси нафл намоз ўқишни одат қилган бўлсаю, бирор куни чарчаш туфайли уйқу ғолиб келиб, нафл намозини ўқий олмай ухлаб қолса, барибир унга намоз ўқиганлик савоби ёзилаверар экан. Чунки унинг ҳар кеча нафл намоз ўқиш нияти бор эди ва бунга амал ҳам қилиб юрган эди.\nИсломда бундай ният юқори қадрланади. Шунинг учун ҳам у одам узр туфайли нафл намозини ўқий олмаса ҳам ажру савоби ёзилаверади. Уйқуси эса, унга Аллоҳ таоло томонидан қилинган садақа бўлади.\nБу ҳам Исломда яхши ният қанчалар улуғланишини кўрсатади. Чунки яхши иш, яхши ниятдан бошланади. Агар шундай ният бўлмаса, яхши амал ҳам бўлмаслиги аниқ. Шунинг учун доимо ниятни ўнглашимиз ва ўша ниятимизга яраша иш қилишга уринишимиз керак.\nАбу Кабша ал-Анморий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n«Уч нарсага қасам ичаман: «Банданинг моли садақа ила нуқсонга учрамас. Банда бир зулмга учраса-ю, унга сабр қилса, албатта, Аллоҳ унинг иззатини зиёда қилур. Банда тиланчилик эшигини очса, албатта, Аллоҳ унга фақирлик эшигини очар» (ёки шунга ўхшаш бир калима). Мен сизга бир ҳадис айтаман, ёдлаб олинглар: «Албатта, дунё тўрт нафарникидир:\nБир бандага Аллоҳ молини ҳам, илмини ҳам ризқ қилиб берган. У бу билан Роббисига тақво қилур. Силаи раҳм қилур. Ундаги Аллоҳнинг ҳаққини билур. Бу энг афзал даражадир.\nБир бандага Аллоҳ илмни ризқ қилиб берибди-ю, молни ризқ қилиб бермабди. У содиқ ниятли бўлиб, агар молим бўлганида фалончининг амалини қилар эдим, дейди. У ниятига яраша олади. Икковларининг ажри баробардир.\nБир бандага Аллоҳ молни ризқ қилиб берибди, аммо илмни бермабди. У илмсиз равишда молини тўғри келган тамонга сочади. У билан Роббисига тақво қилмайди, силаи раҳм қилмайди. Ундаги Аллоҳнинг ҳаққини билмайди. Бу энг ёмон даражадир.\nБир бандага Аллоҳ молни ҳам, илмни ҳам ризқ қилиб бермабди. У эса, агар молим бўлганида фалончининг амалини қилар эдим, дейди. У ниятига яраша олади. Икковларининг гуноҳи баробардир», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадиси шариф Абу Кабша ал-Анморий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинмоқда. Аввал у киши билан танишиб олайлик:\nАсл исмлари Саид ибн Амр эди. Саҳобалардан эдилар. Шомда истиқомат қилганлар. Ҳадисларни Абу Бакр розиялоҳу анҳудан ривоят қилганлар.\nУшбу ҳадисда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қисқа иборалар билан ўта муҳим ҳақиқатларни баён қилмоқдалар. Ҳадиси шарифда зикр этиладиган ҳақиқатларнинг жуда ҳам муҳим эканига аввалдан қасам ичишлари ҳам бунга далолат қилиб турибди.\nҲадиснинг аввалида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Уч нарсага қасам ичаман», демоқдалар.\nЖуда муҳим бўлмаса, у киши ҳеч қачон қасам ичмайдилар. Хўш, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қасам ичиб таъкидлашларига арзийдиган ўша уч нарса нима экан?\n1.«Банданинг моли садақа ила нуқсонга учрамас».\nБанда ўз молидан бошқа бировга садақа берса, зоҳиран унинг моли садақа қилиб берилган миқдорча камайганга ўхшайди. Лекин аслида эса, Аллоҳнинг наздида у кўпаяди. Ақалли нуқсонга учрамайди. Аллоҳ таоло садақа қилинган молга барака беради, унинг эвазига бошқа томондан зиёда қилади. Садақа қилинган мол эса, бу дунёдан у дунёга кўчирилган бўлди, холос.\nБир гуруҳ одамлар Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васлламга:\n«Сўйилган ҳайвоннинг тўртдан бири қолди, холос, қолганини садақа қилдик», деганларида, У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Тўртдан биридан бошқаси қолибди», деганлар.\nБу ҳақда иншааллоҳ, садақанинг фазли тўғрисидаги бобда батафсил тўхталамиз.\n2. «Банда бир зулмга учраса-ю, унга сабр қилса, албатта, Аллоҳ унинг иззатини зиёда қилур».\nБу ўч олиш имконига эга бўлатуриб, ўзига зулм қилган одамни афв қилиб юбориш фазилатли иш эканини кўрсатади. Золимнинг зулмини рад этиш ҳар бир мусулмоннинг бурчи. Аммо шахсий масалаларда бировдан зулмга учраб, уни кечириб юбориш ҳам фазилат. Чунки ўзаро афв қилиш бўлмаган жамиятда тартибсизлик, зулм кўпаяди. Бундай жамият аъзолари орасида ўзаро душманлик руҳи кучаяди. Оқибатда бундай жамият таназзулга юз тутади.\nАфвнинг фазилати тўғрисида ҳам тегишли бобда алоҳида сўз юритгаймиз, иншааллоҳ.\n3. «Банда тиланчилик эшигини очса, албатта, Аллоҳ унга фақирлик эшигини очар».\nБанда осонлик билан ризқ топиш йўлига ўтиб, дангасалик қилса, тиланчиликни ўзига раво кўрса, Аллоҳ таоло уни камбағаллик сиртмоғига солиб қўяди.\nИслом кишиларни пешона тери билан, ҳалол-пок меҳнат орқали кун кўришга чақиради. Тиланчилик билан ҳаёт кечиришни қоралайди. Гарчи Исломда тиланчиликка изн берилса ҳам, ноилож қолганда, иффат ила қилиниши кўзда тутилган. Тиланчилик яхши нарса эмаслиги кўплаб ҳадисларда уқдирилган. Ҳатто тиланчи тиланчилик қилаверса, юзидан бир парчадан гўшти узилавериб, қиёмат куни юзида гўшт қолмай тирилади, деган маънодаги ҳадис ҳам келган. Бу мавзу ҳам ўз ўрнида алоҳида ўрганилади.\nҲадисда шу жумладан кейин «ёки шунга ўхшаш бир калима» деган ибора келган. Бу ҳолат жуда кам бўлса-да, баъзи бир ривоятларда учрайди, буни «Ровийнинг шаки» дейилади, яъни, ровийнинг қулоғига яна шунга ўхшаш бир калима ҳам эшитилганга ўхшаган-у, аниқ етмаган, шунинг учун омонатга хиёнат бўлмасин, деб ҳолатни ҳам баён қилиб қўйган.\nСўнг Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам эшитиб турган саҳобаларга:\n«Мен сизга бир ҳадис айтаман, ёдлаб олинглар», дедилар.\nБу ҳам айтиладиган ҳадис ўта муҳим эканига далолат қилади. Қани, ўша ҳадисни батафсил ўрганиб чиқайлик-чи, унда яна қандай ҳикматлар ҳақида гап кетади экан.\n«Албатта, дунё тўрт нафарникидир».\nЯъни, бу дунёда яшайдиган одамлар тўрт хилга бўлинадилар:\n1. «Бир бандага Аллоҳ молини ҳам, илмини ҳам ризқ қилиб берган. У бу билан Роббисига тақво қилур. Силаи раҳм қилур. Ундаги Аллоҳнинг ҳаққини билур. Бу энг афзал даражадир».\nЯъни, мазкур тўрт хил одамлардан биринчи хилига Аллоҳ таоло ҳам молу дунё, ҳам илм-маърифат берган бўлади. Шу билан бирга, ўша одам ўзи эришган нарсалар ила Роббисига тақво қилиб яшайди. Молу дунёсини Аллоҳ кўрсатганидек, сарфлайди. Илмини ҳам тақво йўлида ишлатади. Силаи раҳм, қариндошлик алоқаларини яхши қилиб боради. Ҳам молу дунёдаги, ҳам илмдаги Аллоҳнинг ҳаққини адо қилади. Молининг закотини бериб, ундан садақотлар қилади, Аллоҳнинг дини йўлида сарфлайди. Илмига амал қилиб, кишиларни тўғри йўлга чақиради ва ҳоказо. Бу мазкур тўрт тоифа ичида энг афзал даражадир.\nДемак, Ислом нуқтаи назарида энг яхши одам молу мулкка ҳам, илмга ҳам соҳиб бўлиб, ҳар икки соҳада ҳам Аллоҳнинг ҳаққини адо этгувчи, қариндош-уруғларига яхшилик қилгувчи тақводор кишидир. Бунда Исломда молу дунё қораланади, деганларга раддия бор.\nИслом назарида молу дунёнинг айни ўзи ёмон нарса эмас, балки унга ҳирс қўйиш, уни нотўғри йўлларга сарфлаш ёмон. Молу дунё бўлсаю уни тўғри йўл билан, шариатда кўрсатилганидек, жойига сарфлаш жуда ҳам яхшидир. Шу боис ҳадиси шарифда энг яхши тоифадаги одамда ҳалиги шартлар билан молу дунё бўлиши маъқул кўрилмоқда.\n2. «Бир бандага Аллоҳ илмни ризқ қилиб берибди-ю, молни ризқ қилиб бермабди. У содиқ ниятли бўлиб, агар менинг молим бўлганида фалончининг амалини қилар эдим, дейди. У ниятига яраша олади. Икковларининг ажри баробардир».\nҲадисни бу бобда келтирилишига ҳам шу қисми сабаб бўлган. Чунки бу ерда киши ниятига яраша савоб олиши ҳақида сўз кетмоқда.\nБу ерда васфи келган одам Ислом назарида энг афзал бўлмаса ҳам яхши одам ҳисобланади. Унинг ўзига яраша илми бор. Илмига амал ҳам, тақво ҳам қилади. Аллоҳнинг ҳаққини адо этади. Молу мулки бўлмаса ҳам Аллоҳга тақво қилиш, Аллоҳнинг ҳаққини адо этишни орзу қилади. Агар молим бўлганида, олдин зикри келган одамга ўхшаб яхши амалларни бажарар эдим, деб ният қилади. Аллоҳ таоло унга шу яхши нияти учун молу мулк сарфламаса ҳам сарфлаганнинг ажру савобини беради. Чунки у ниятига содиқ одам, агар моли-пули бўлганида Аллоҳнинг йўлида сарфлаши турган гап эди. У худди шу ният билан яшамоқда.\n3. «Бир бандага Аллоҳ молни ризқ қилиб берибди, аммо илмни бермабди. У илмсиз равишда молини тўғри келган томонга сочади. У билан Роббисига тақво қилмайди. Силаи раҳм қилмайди. Ундаги Аллоҳнинг ҳаққини билмайди. Бу энг ёмон даражадир».\nЭнг афзал ва яхши одамларни васф қилиб бўлинганидан кейин энди энг ёмон даражадаги одамни васф қилиш бошланди. Бундай одамга Аллоҳ таоло молу дунё берар экан, аммо илм бермас экан. Илми бўлмаганидан кейин илмлилардан сўраб, тасарруф қилса бўлар эди. Аммо бу жоҳил одам ундай қилмай ўзича тасарруф қила бошлади. Аллоҳ таоло унга ризқ қилиб берган молу дунёни илмсиз равишда тўғри келган томонга сочди, ҳаром-хариш ишларга, фисқу фасодга сарфласа сарфладики, қариндош-уруғларига силаи раҳм ҳам қилмади. Бундай одам ўзига ризқ қилиб берилган молу дунёдаги Аллоҳнинг ҳаққини ҳам билмайди, закотини, хайр-садақасини бермайди. Аллоҳ ризқ қилиб берган мол-дунёни Аллоҳнинг йўлига эмас, аксинча, гуноҳ йўлларга сарфлайди. Демак, бундай одам албатта энг ёмон даражадаги киши бўлиши турган гап.\n4.«Бир бандага Аллоҳ молни ҳам, илмни ҳам ризқ қилиб бермабди. У эса, агар молим бўлганида фалончининг амалини қилар эдим, дейди. У ниятига яраша олади. Икковларининг гуноҳи баробардир».\nТўртинчи тоифадаги одамда молу дунё ҳам, илм-маърифат ҳам йўқ. Шу билан бирга, бу одамнинг нияти ҳам бузуқ. Илмли бўлишни хаёлига ҳам келтирмайди. Аммо молим бўлса, фалончининг амалини қилар эдим, деб юқорида зикр қилинганидек, илм берилмай мол берилган, молини фисқу фасодга сарфлаган одамга ўхшашни орзу қилади. Бу одам нияти бузуқ бўлгани учун ниятига яраша гуноҳ олади. Ёмон амал қилмаса ҳам агар имкони бўлса, тап тортмаслиги эътиборидан унга гуноҳ ёзилади.\n1. Муҳим нарсаларни қасам билан таъкидлаш жоизлиги.\n2. Хайр-садақага тарғиб қилиш зарурлиги.\n3. Хайр-садақа билан молу дунё нуқсонга учрамаслиги.\n4. Зулмга учраган одамнинг сабр қилиши зарурлиги.\n5. Зулмга учраганда сабр қилган одамнинг иззати Аллоҳ таоло томонидан зиёда қилиниши.\n6. Тиланчилик яхши эмаслиги, фақирликка сабаб бўлиши.\n7. Муҳим ҳадис ёки гапни ёдлаб олишга тарғиб қилиш яхши эканлиги.\n8. Ҳам молу дунёга, ҳам илмга соҳиб бўлиш учун ҳаракат қилишга тарғиб.\n9. Илмда ҳам, молда ҳам Аллоҳга тақво қилишга уриниш зарурлиги.\n10. Силаи раҳмнинг зарурлиги.\n11. Илмда ҳам, молу дунёда ҳам Аллоҳнинг ҳаққини билиб, уни адо этиш лозимлиги.\n12. Молу дунёга ва илмга эга бўлиб, тақво ила Аллоҳнинг ҳаққини адо этувчи инсоннинг олий даражадаги инсон эканлиги.\n13. Илмли бўлиб, сидқи ният билан молим бўлганда яхшилик йўлида сарфлар эдим, дейишлик савоб эканлиги.\n14. Яхши ният туфайли амал қилмаса ҳам ажру савобга эга бўлиш мумкинлиги.\n15. Илмнинг фазилат эканлиги.\n16. Молу мулкни илмсиз равишда тўғри келган томонга сочиш яхши эмаслиги.\n17. Молу дунёси ила Аллоҳга тақво қилмаслик ёмон эканлиги.\n18. Силаи раҳм қилмаслик разолат эканлиги.\n19. Молу дунёдаги Аллоҳнинг ҳаққини адо этмаслик ёмон эканлиги.\n20. Моли бору илми йўқ бўлиб, тақвосиз, ҳаром-хариш сарфлайдиган одам энг ёмон даражадаги одам эканлиги.\n21. Илмсизлик яхши эмаслиги.\n22. Ҳам илмсиз, ҳам молу дунёсиз бўлиш яхшимаслиги.\n23. Ёмон ишлар қилишни ният этиш жоиз эмаслиги.\n24. Имкони йўқлигидан ёмонликни қила олмай юрган одам ёмон нияти учун гуноҳга қолиши.\nБу ҳадиси шарифнинг ҳикмати қанчалар улуғ эканини билиш учун унинг ёғдуси ила бугунги кунимиз воқеълигига бир назар ташлаб чиқишимизнинг ўзи кифоя. Ичимизда хайр-садақадан молу дунё нуқсонга учрайди, деганлар кўпми ёки учрамайди, дейдиганлар кўпми? Бу саволга ижобий жавоб бера олмасак керак. Тўғри, хайр-садақа қиладиганлар йўқ эмас. Лекин хайр-садақа туфайли молу дунё ҳеч нуқсонга учрамайди, деган эътиқоддаги кишиларимиз жуда ҳам оз. Қачонки ичимизда садақа тўғрисида ушбу ҳадиси шариф савиясида фикрлайдиган кишилар кўпчиликни ташкил қилгандагина кўплаб муаммоларимиз ҳал бўлиши мумкин.\nЗулмга учраган одамларнинг сабр қилиши ҳам шунга ўхшаш. Аввало, Аллоҳ учун сабр қиладиганлар кам. Урина-урина, қўлидан бир нарса келмаганидан кейин сабр эсига тушадиганлар бўлиши мумкин. Лекин зулмга сабр қилиш туфайли иззати ошишини эътиқод даражасига кўтара олганлар кам. Бу масалада ҳам ушбу ҳадиси шариф ҳикмати даражасига кўтарилишга муҳтожмиз.\nИслом дини тиланчиликни қанчалик қоралашига қарамасдан «мусулмонман», деб юрганлар ичида тиланчиларнинг кўплиги кишини ҳайратга солади. Тиланчилик қилаётганлар бу ишни ўзларига касб қилиб олганлар, десак муболаға бўлмайди. Исломда ночор қолган одамга бир ёки икки марта, ўзини ўнглаб олгунча тиланчилик қилишга изн берилган. «Қути лаа ямути» бўлмаган киши учун тиланчилик қилишга рухсат берилган. Лекин ҳозирги кунимиздаги тиланчиларнинг кўплари бу шартларга риоя қилмайдилар. Улар ҳамма нарсалари бўлатуриб ҳам, қорин тўйғазиш учун эмас, бошқа нарсаларга эришмоқ ниятида тиланчилик қилаверадилар. Шунинг учун ҳам баракадан узоқлар, тиланчилик қилиб қанча топсалар ҳам бирлари икки бўлмайди. Қолаверса, булар Ислом ва мусулмонлар ҳақида бошқалар наздида ёмон тасаввур қолдирадилар.\nЭнди ҳадиси шарифнинг иккинчи қисмини воқеълигимизга таққослаб кўрайлик. Ичимизда молу дунё ва илмни бирданига тутганлар борми? Бўлса қанча? Аксинча, мусулмонларда молу дунё билан илм бирга бўлиши мумкин эмас, деган бир тушунча бор. Илмли одам молу мулк учун ҳаракат қилсаёқ маломатга учрайди. Моли борлар эса илмга уринмайди. Оқибатда илмлилар илмсиз бойларга қарам бўлиб қолади. Тирикчилик ўтказаман, деб жоҳиллар ҳузурида илмини хор қилади. Гап фақат диний илм ҳақида кетаётгани йўқ. Илмнинг қайси соҳасига назар солманг шу ҳолатни кўрасиз. Илм эгалари молу дунёсиз, молу дунёси борлар илмсиз.\nИсломда эса, молу дунё билан қўшиб илмга эгалик қилган киши энг юқори даражадаги одам ҳисобланиб турибди. Шундай экан, кишиларимизнинг молу мулкда, илмда Аллоҳга тақво қилиш савияси қай даражада? Силаи раҳм қилиш-чи? Бу нарсаларда Аллоҳнинг ҳаққини адо этиш қай даражада? Менимча, ҳадиси шарифда кўрсатилган даражада эмас.\nБугунги кунда дунёнинг ҳеч қаерида мусулмонларчалик мол-дунёни тўғри келган томонга сочадиганлар йўқлиги ҳаммага маълум. Ўйламасдан қилинадиган сарф-харажатлар, исроф ва риёкорликлар тўлиб-тошиб ётибди.\nТўртинчи тоифа одамлари орамизда жуда ҳам кўплиги кишини чуқур қайғуга солади. Ислом олами ер юзидаги бойликларнинг кўп қисмини ўзида тутиб турганига қарамай, мусулмонлар ичида камбағаллик кенг тарқалган. Ўртача йиллик даромадни ҳисобга олганда кўплаб мусулмон мамлакатлар дунёда охирги ўринларда туради.\nБаъзи бир бой ҳисобланган давлатларда ҳам илм йўқ. Ислом илм олишни ҳар бир мўмин ва мўминага фарз қилганига қарамай, Ислом олами саводсизлик бўйича дунёда энг аввалги ўринлардан бирида туради. Ислом оламига илм тарқатиш билан машҳур бир юртда қирқ фоиз одам саводсизлигини айтсам, ҳурматли ўқувчи ишонмасмикан, деб қўрқаман. Илм ва уламоларнинг қадри йўқлиги туфайли илмли кишилар ҳам бошқа ўлкаларга ҳижрат қилиб кетишга мажбур бўлганлар.\nШу ва шунга ўхшаш бошқа сабабларга кўра ҳозир «Ислом олами» деб номланган ўлкаларда камбағаллик ва жаҳолат ҳукм сурмоқда. Бунга асосан ўзини мусулмон санаб юрган мусулмонларнинг ўзлари айбдордирлар. Уларнинг Ислом дини таълимотларига, юқоридагидек ҳадиси шарифларга амал қилмаганлари туфайли бундай аянчли ҳол юзага келган. Бу ҳолатдан чиқиш учун эса, динимиз таълимотларини, хусусан, ушбу ўрганган ҳадисимизни ҳаётимизга холис ва тўғри татбиқ қилишимиз лозим.\nКимга маъруф қилинса, унга мукофот берсин\n05:00 / 03.03.2017 1888\nИлмни сақлаш учун ёзиб бориш\n05:00 / 03.03.2017 1654\nОдамларни афв этиш ва уларни кечириб юбориш\nАнасдан ривоят қилинади.Бир яҳудий аёл Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга заҳарланган қўй гўштини олиб келди. Ул зот ўшандан едилар. Ҳалиги аёл тутиб келтирилди. давоми...\n2136 05:00 / 06.03.2017\nИслом фақат инсон ҳаётининг руҳий, маънавий, камолотига эътибор берибгина қолмай, айни вақтда унинг жисмоний жиҳатларини ҳам қамраб олган. Мусулмон уламолар давоми...\n1630 05:00 / 01.03.2017\nИСЛОМДА ЎЗИНИ ЎЗИ ЎЛДИРИШ ҚАТТИҚ ҚОРАЛАНАДИ\n...Ўтган асрнинг саксонинчи йиллари охирларида, собиқ шўро тузими даврида аёллар ўртасида ўзига ўзи ўт қўйиш ҳолатлари сезиларли даражада кўпайгани ҳақида давоми...\n3438 05:00 / 02.03.2017\nУмар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу биринчи бўлиб бир юртдан иккинчи юртга инсонпарварлик ёрдами уюштирган шахсдирлар.Ибн АбдулҲакам алЛайс ибн Саъддан ривоят давоми...\n1609 05:00 / 02.03.2017\n86 17:45 / 20 январь\n51576 11:58 / 10.10.2018\n64444 11:56 / 10.10.2018\n15927 15:03 / 10.03.2020


Суперақллилар ўйини: «Сичқон қувди»\n26.02.2018 14:27 0 374\nАссалому алайкум, ассалому алайкум, азиз тингловчилар! Бугун яна файзли сешанба оқшоми, ҳамма ақллилар футбол бўйича чемпионлар лигасида «Челси» — «Барселона» ўйинини маза қилиб томоша қилаётган бир пайтда мен, сизларнинг севимли бошловчингиз Шомурод Эштўраев фақат сизлар учун ишлаяпман. 99 «ЭФЭМ», эфирда сиз севган «Ошқовоқ» радиоканали!\nБиласиз, радиоканалимиз ўзининг юксак савиядаги интеллектуал дастурлари ва жонли эфирга энг машҳур хонандалар таклиф этилиши билан ажралиб туради!\nБугун ҳам ўз анъаналаримиздан бир километр ҳам чекинмаймиз. Меҳмонимиз бор албатта, сизларни кўп куттирмай уни студиямизга таклиф қиламан, йўқ, у ўзи студиямизда ўтирибди... Нима десам экан?.. Ҳалиги, уни таништираман... Танийсиз албатта... Чиқиш қилади хуллас!\nКутиб олинг, ўзининг фалсафий қўшиқлари билан миллионлаб мухлислар қалбини сеҳрлаб қўйган хушовоз хонанда Бойқўзи Қўчқоров сиз азизлар билан радиотўлқинларимиз орқали ғойибона кўришмоқда.\n— Бойқўзи, хуш келибсиз.\n— Раҳмат мани таклиф қиганила учун. Ўзи шу кунларда вашше тўй кўпийди. Ҳар куни заказ, бурроларам навал бўпкетти. Ишонсез, бир куни сумалаккаям чақиришди. Бормоқчийдиму, ҳалиги, нархини келишомий...\n— Бойқўзи, Бойқўзи. Бу ҳақда алоҳида тўхталамиз. Бугун сиз мухлисларингиз билан бевосита, тўғридан-тўғри эфирда суҳбатлашасиз. Қолаверса, яқинда бўлиб ўтадиган илк концертингизга чипталар тақдим этасиз. Хўш, бунинг учун мухлислар нималар қилиши керак?\n— Ҳеч нарса қилиш керемас, касса тўла билету?\n— Ҳа-ҳа-ҳа, Бойқўзи укамиз ҳазилниям боплайди. Бу ажойиб концертга чиптани қўлга киритиш учун албатта «Сичқон қувди» интеллектуал дастуримизда иштирок этишлари ва саволларимизга жавоб беришлари лозим бўлади. Демак, рухсат берсангиз, биринчи саволдан бошлаймиз. Ҳар битта саволга тўғри жавоб топганга иккитадан чипта берилади.\nДиққат қилинг, биринчи савол: бу шаҳарнинг қадимий номлари Чоч, Шош. Андижонликлар бу шаҳарни Ташкен, қўқонликлар Тошкон, самарқандликлар ва бухороликлар Тошканд деб аташади. Маҳаллий аҳоли Тошкан дейдиган, русча номи Ташкент бўлган Ўзбекистон пойтахтининг номи нима? Вақт кетди! Шарт шуки, шаҳарнинг энг тўғри номини айтиш шарт.\nҚойил, бизда дарҳол биринчи қўнғироқ! Бу мухлисларимизнинг билимлари ҳаддан зиёд эканлигининг исботи. Хўш, ўзингизни таништиринг.\n— Мани исмим Боҳо, Юнусободда тураман. Ўзи праписка эскишаҳарда, проста у ерлар сносга тушвотганига домовойдан чиқмай турибмиз. Одам сонига қараб енги домладан уй беришвотганакану, шунга ҳозир дакумент...\n— Баҳодир, Баҳодир, сиз саволимизга жавоб топдингизми?\n— Қайси саволга?\n— Юқоридаги саволга.\n— Ман саволли эшитганимам йўқ.\n— Ахир қўнғироқ қилиб тушдингиз-ку!\n— Ман ўзи радиога анчадан бери телефон қилардим. Соткани автога қўйиб қўйсам тушибди-де.\n— Хўп, омадингиз бор экан, саволимизга жавоб беринг-чи. Андижонликлар бу шаҳарни Ташкен, қўқонликлар Тошкон деб аташади. Бу қандай шаҳар?\n— Тошканни этвоссилами?\n— Ҳмм... Нима десам экан, афсуски, жавобингизни қабул қила олмайман.\n— Ниме? Тўғри этвомману!\n— Йўқ. Агар шарт бўйича тўппа-тўғри жавоб берганингизда Бойқўзи Қўчқоровнинг ажойиб концертига чипта ютиб олган бўлардингиз.\n— Бойқўзи Қўчқоровнинг!\n— Ким ўзи у?.. (дут-дут-дут)\n— Афсуски, алоқамиз узилиб қолди. Бойқўзи, келинг, кейинги радиотингловчи боғлангунга қадар сиз билан суҳбатимизни давом эттирсак. Сизни кўпроқ фалсафий қўшиқларингиз орқали таниймиз. Айниқса «Қарға қарғанинг кўзини чўқимас» қўшиғингиз жуда машҳур бўлиб кетди. Шу қўшиқнинг яралиш тарихи ҳақида сўзлаб беринг.\n— Бу қўшиқни тарихи вашше қизиқ-де. Болалигимизда окамгила билан уришсек энам раҳматли «Қарға қарғанинг кўзини чўқимайди» дирдила. Ман эътибор бермай уришуврардим. Котта бўганимда бир кун қарасам иккита қарға уришвотганакан. Биттаси, коттароғи иккинчисини кўзини чўқиб ташади-де. Ўшатта ман ўйланиб қолдим. Энам бошқача гапирувдила-ю... Кейин билсам бўтта иккинчи маъноям боракан-де. Тушунтиришувди сразу тушуниб, ўзбе мақолларига беш кетвордим. Ҳар бирида маъно бўларкан-де.\n— Ана фалсафа! Келинг, шу қўшиқни интиқиб кутаётган тингловчиларга тақдим этамиз, тарона жаранг сочади!\nҚарға қарғанинг кўзини чўқимас,\nАбет қимаган китоб ўқимас,\nКитоб ўқимаган фалсафа сўқмас,\nБилмаганга тор, билганга зўр дунё бу...\n— Тасанно, Бойқўзи, тасанно! Анчадан бери бундай чуқур мазмунли қўшиқ эшитмагандик. Қўшиқдаги «Абет қимаган китоб ўқимас» дейилган сатр мазмунини унча тушунмадим...\n— Э, буниям тарихи бор. Мани коллежларга, институтларга ижодий учрашувларга роса кўп чақиришади. Хотя ўзим ҳичқатта ўқимаганман. Бир кун қўшиқ айтсам ҳамма боллар хўмрайиб ўтирибди. Биттасини чақириб нега хўмрайишвотганини сўрадим.\n«Ока, қўшиқлариззи тушунмадик», — дейди. Бу хумпарларга фақат «Уммон» бўса-де. Санла бу қўшиқларни тушунишлигинг учун кўп китоб ўқишларинг кере деб маслаҳат берсам, нима дейди денг? «Ўзи абет қимаганмиз, қорин оч, китоб ўқишга бало борми?!», — дейди. Ман ўйлаб қолдим, болларимиз нимага китоб ўқишмайди деган савол ҳозир праблема бўпкетти-ю. Ман шуни жавобини топиб, куйга солиб халқимизга етказмоқчиман. Тўйларга тортмайди-ю, лекин ошларда кўп сўраш...\n— Бойқўзи, Бойқўзи! Бизда яна бир қўнғироқ. Хўш, ўзингизни таништиринг.\n— Мен Маматов Бойқўзи, Чилонзорда тураман. Ўзим Чирақчиданман.\n— Ие, меҳмонимиз билан адаш экансизлар-да.\n— Туври, адашмиз. Некин менинг отимди отам қўйған.\n— Ҳа, яхши, хўш, Бойқўзи, саволимизга жавоб топдингизми?\n— Манга этвосми?\n— Йўқ, сиз студияда ўтирибсиз-ку. Мен адашингиздан сўраяпман. Чироқчилик Бойқўзи, сизни эшитамиз.\n— Мен Чилонзорда тураман. Некин праписка временний. Учаскавой индамайди. Чирақчида бўса силарга тушалмасийдим, антена чиқмайди.\n— Хўп, саволга жавоб борми?\n— Бор. Ташкен!\n— Аниқ айтинг!\n— Онниқ Ташкен. Шуниям билмайсизма? Пойтахт бўса, тозза осон савол-ку бу.\n— Йўқ, бу ерда шевадаги кўринишини қабул қила олмаймиз. Аниқ жавоб керак.\n— Эээ. Ташкен деяппан-ку. Ўзи отам айтайди, болам, Ташкен Ташкен дейсан, Ташкенингдаям закун жўқ керак бўса деб...\n— Бойқўзи, Бойқўзи!\n— Э, сизмас. Мухлис Бойқўзи, бизга аниқ жавоб керак, бўлмаса чиптани қўлга киритолмайсиз.\n— Манга қаранг, Шомурод ака, шу укамиз ҳақиқий мухлисимиз эканла, жавоб тўғри бўмасаям иккита билет берийлик.\n— Қойил! Азиз мухлислар, мана, шоумиз ғолибини ҳам аниқлаб олдик. У кишига Бойқўзи Қўчқоровнинг дастхати туширилган иккита чипта совға қилинади! Табриклаймиз.\n— Яна қўнғироқми?\n— Йўқ, мани соткам жиринглавотти. Алё, ҳа, ман шоудаман. Сан жа котта кетвотувдингу камида юзта билет ўтқазиб беришади, соққасини оган деб. Бўтта иккитаниям ўзим бервомман. Нима қивоссанла ўзи? Кансертга икки кун қолди, ҳали уч мингта билет...\n— Азиз мухлислар, шунинг билан сиз севган «Сичқон қувди» дастури якунига етди. Саволнинг жавобини кейинги дастурларимизда топамиз. Сиз унгача изланишда давом этинг!\nМуаллифдан: барча исм-фамилиялар, номлар тўқима, ўхшашликлар тасодиф. Шомурод Эштўраев деган бошловчи ёки Бойқўзи Қўчқоров аталмиш қўшиқчи бор бўлса, уларга асло тегиб кетмасин. Бу бошқа Шомурод билан Бойқўзи!\nЖамият 18/05, 18:07


Олимлар парацетамолнинг инсон организми учун хавфини аниқлашди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nОлимлар парацетамолнинг инсон организми учун хавфини аниқлашди\nПарацетамол дори воситаси жинсий гормонларга салбий таъсир қилиб, бепуштлик ёки ҳомила ривожланишида нуқсонлар хатарини оширади. Бундай хулосага Сан-Диегодаги Human Longevity ташкилоти олимлари келишди. Бу ҳақда The San Diego Union-Tribune нашри маълум қилди.\nТадқиқотда 18 ёшдан катта 455 киши қатнашган. Бундан ташқари, таҳлилга 1880 нафар европалик эгизак ва афроамерикан ёки испан илдизларига эга 1235 киши текширилганда олинган маълумотлар киритилган. Олимлар метаболизм (моддалар алмашинуви) учун муҳим бўлган 700 та бирикма миқдори ўзгаришини кузатишган.\nАниқланишича, барча гуруҳларда парацетамол қабул қилиш билан боғлиқ нейростероид жинсий гормонлар камайиши кузатилган. Бундаги салбий эффект организмнинг гормонал даражада 35 йил қаришига тенг бўлган, бу эса ўз навбатида плацента дисфункцияси ва репродуктив қобилиятларнинг бузилишига олиб келади. Бу, шунингдек, асаб тизими касалликларга олиб келади ҳамда ҳомила тушиб қолиши ёки ҳомила ривожланишида нуқсонлар хатарини оширади.


Канадалик аёллар бир ойга ҳижобга киришга аҳд қилишди\n22:41 / 23.02.2017\nЖаҳон Ҳижоб куни муносабати билан канадалик бир гуруҳ аёллар мусулмон опа-сингилларини қўллаб-қувватлаш мақсадида бир ой давомида ҳижоб кийишга аҳд қилишди. Улар буни бугунги кунда Шимолий Америка ва дунёнинг бошқа бурчакларида исломофобиянинг ўсиши билан изоҳлашди. Бу ҳақида мамлакатдаги CBC телеканали ва миллий радиоканалларда хабар қилинди.\nУларга кўра, Альберт провинциясида яшовчи етти аёл "Sisterhood of the hijab" номли ташаббус доирасида ислом тамойилларига кўра, бир ой давомида бош қисмлари ва таналарини ёпиб юришга ҳамда спиртли ичимликлар ичмасликка аҳд қилишган.\nМаълум бўлишича, рўмол ўраш аёлларга МакМюррейда яшовчи мусулмонлар билан дўстона алоқа ўрнатишга имкон берган.\nКанадада 1 053 945 нафар ислом динига мансуб аҳоли истиқомат қилади, бу мамлакат аҳолисининг 3,2 қисмини ташкил қилади. Манбага кўра, бу мамлакатда ҳар беш кишидан биттаси - хорижлик.\nКанада ҳижоб акция аёллар\nСаудия Арабистонида аёлларга терговчи бўлишга рухсат берилади


Дайжест: Лондонда йирик ёнғин, Вашингтонда конгрессменга суиқасд, Бабаян устидан шикоятлар ва куннинг бошқа хабарлари\n22:22 / 14.06.2017\nЯкунланиб бораётган 14 июнь Ўзбекистон ва жаҳонда юз берган турли воқеа-ҳодисаларнинг энг саралари Kun.uz дайжестида.\nХалқаро Пресс-клубда анжуман\nЛондон шарқидаги 27 қаватли бинода кучли ёнғин содир бўлди. Бунинг оқибатида олти киши ҳалок бўлди.\nАҚШ биринчи марта Россия куни муносабати билан табрик йўлламади\nВашингтон яқинида отишма — конгрессмен яраланди. Воқеа чоғида 5 киши яраланди. Трамп АҚШ конгрессменига ҳужум қилинишига муносабат билдирди.\nДональд Трамп 71 ёшга тўлди. Фотожамланма\nДунёдаги энг қиммат ва энг катта 4К телевизор намойиш этилди\nБабаян ва ўзбек футболи\nЖаҳон чемпионати доирасида ўтказилган саралаш баҳсида Ўзбекистон терма жамоаси Эронга мағлубиятга учрагач, барча умид Жанубий Корея-Қатар учрашувига боғлиқ бўлиб қолган эди. Қатар иродали ғалаба қозонгач, Ўзбекистон МТЖда мундиалга чиқиш учун яна умид уйғонди. Шу боис жамоа бош мураббийи Самвел Бабаянга қарши фикрлар билдирилди, очиғини айтганда, бутун ўзбек футболи мухлислари унинг истеъфосини талаб этишди.


Обама АҚШ президенти сифатида яна қасамёдга келтирилди\n05 декабр 2020, Тошкент вақти: 13:38\nБарак Обама якшанба куни расман иккинчи муддатга АҚШ президенти лавозимига киришди.\nУ Оқ уйда ўтказилган чоғроқ маросимда қасамёд қабул қилди. Ундан сал олдинроқ АҚШ вице-президенти Жо Байден ҳам қасамёдга келтирилганди.\nМамлакат конституциясига кўра, бу Обаманинг биринчи президентлик муддати тугайдиган 20 январ куни содир бўлиши керак эди.\nОбаманинг инаугурацияси муносабати билан кўламли тантаналар душанба куни ўтказилиши мўлжалланган. Вашингтондаги Капитолий биноси олдида ўтказилажак маросимда, маълумотларга кўра, саккиз юз мингга яқин киши иштирок этиши кутилмоқда.


Бу ҳақда Озодликка келган хабарни Жиззах эркин иқтисодий ҳудудида бошланган қурилиш ишларига бевосита алоқадор бир неча мулозим тасдиқлади.\nЗаводни қураëтган "12- Трест" МЧЖси мутахассиси Озодликка “пул йўқлиги боис бир ойча олдин қурилиш ишлари тўхтатилиб¸ юзлаб ишчи трестнинг қолган бошқармаларига тарқатилган”ини билдирди.\nҚўшма корхонадаги француз томони - PSA Groupe матбуот хизмати лойиҳанинг давом этаëтганини билдирди¸ аммо заводнинг нима учун белгиланган муддатда ишга тушмаганига оид изоҳ беришни истамади.\nUzbekistan Peugeot Citroen Automotive заводида қурилиш ишларининг тўхтатилгани ҳақидаги хабарни бу жараëнга бевосита алоқадор бир-биридан мустақил учта манба тасдиқлади.\n“Ҳозир ҳаммаси тўхтаб турипти¸ бу ерда ҳеч қандай иш бўлаëтгани йўқ. Негалигини биздан эмас¸ автопромдагилардан сўрасангиз яхши бўлади”¸ деди Жиззах вилоят ҳокимлиги мулозимларидан бири.\nМазкур қурилишнинг пудратчиси - "12 -Трест" МЧЖ муҳандисларидан бири Озодликка Жиззахда автомобиль заводи қуриш тўхтатилганидан юзлаб қурувчи ишсиз қолганини билдирди.\n“Бу заводни ПМК-2 қураëтганди¸ бир ой бўпқолди¸ тақа-тақ тўхтади. Пул йўқ¸ дейишди. Ишчиларининг бари ҳозир Тошкентга келган¸ трестдаги қолган бошқармаларга ишга оласан¸ деяпти”¸ деган "12-Трест" муҳандиси¸ ишсиз қолган қурувчилар сонининг бир неча юзлаб эканини билдирди.\n“Французлар лойиҳани норентабел деб топди”\nЖиззах эркин иқтисодий ҳудудида Ўзбекистон-Франция автомобиль заводини қурилиши тўхтатилгани¸ Озодликка келган норасмий хабарларга кўра¸ Франция PSA Groupe корпорациясининг бу лойиҳадан воз кечиш эҳтимоли билан боғлиқ.\nЎзбекистон томондан «Uzbekistan Peugeot Citroen Automotive» қўшма корхонасига қўшилган “Ўзавтосаноат” расмийлари Озодлик саволларига жавоб беришдан ўзларини олиб қочди.\n“Ўзавтосаноат”нинг бир эмас¸ бир неча мутасаддиси Озодлик мухбирининг “10 декабрь куни ишга туширамиз”¸ деб ваъда қилинган заводнинг тўхтаб қолганини қандай изоҳлайсиз”¸ деган саволини эшитиши билан телефон гўшагини илиб қўйди.\nҚўшма корхонанинг француз томони - PSA Groupe корпорацияси матбуот хизмати 17 декабрь куни Ўзбекистондаги лойиҳаси тақдирига оид саволларга қисқа қилиб:\n-Ўзбекистондаги лойиҳа сақланиб қолмоқда ва биз унинг устида ишлаяпмиз¸ деган жавоб берди.\nКорпорация матбуот хизмати¸ завод ишга туширилишининг нега номаълум муддатга кечиккани¸ француз томонининг бу лойиҳадан даромад келтирмайдиган сармоя сифатида воз кечиш эҳтимолига оид саволларга "ҳамма лойиҳаларда ҳам назарий режа амалда баъзан тузатишларга учрайди"¸ деган мазмунда умумий жавоб бериш билан чекланди.\nБитим имзолангани айтилганидан бир ой ўтиб-ўтмай 2017 йилнинг 13 июнь куни Шавкат Мирзиëев “Хорижий инвестициялар иштирокидаги “ Uzbekistan Peugeot Citroen Automotive” корхонасини ташкил этиш тўғрисида” махсус қарор чиқарган эди.\nУмумий нархи 133,3 млн еврога тенг деб эълон қилинган бу инвестицион лойиҳа¸ маҳаллий оммавий ахборот воситалари томонидан¸ Марказий Осиëдаги ноëб проект сифатида кўз-кўз қилина бошланди.\n(Мазкур видеоматериалнинг 3:30 дақиқасида президент Мирзиëев лойиҳа раҳбарларига заводни 2018 йилнинг 10 декабрига қадар ишга туширишни буюради; 7:30 дақиқасида "Ўзавтосаноат" нинг ўшандаги бошқаруви раиси Умиджон Салимов¸ 10 декабрдан бошлаб заводда ишлаб чиқарилган автомобиллар харидорларга тақдим этилишини ваъда қилади - таҳр.)\nШавкат Мирзиëевнинг 2018 йил октябрь ойида қилган сафари муносабати билан Озодликка шахси очиқланмаслиги шарти билан гапирган “Ўзавтосаноат” мулозими лойиҳанинг амалга ошишдан кўра ошмаслик эҳтимоли кучли эканини айтган эди.\n“Французлар Peugeot бренди билан завод очиш учун гарантия пули сўрамоқда. Булар ишлаб чиқариш технологиялари олиб кириб¸ маҳаллий кадрларни ўқитиб¸ ишлаб чиқаришни йўлга қўяр-қўймас¸ пулига куйиб қолишдан қўрқмоқда. Улар сўраëтган кафолат пули катта - юзлаб миллионга боради. Кафолат масаласи ҳал бўлса¸ Мирзиëев сафари давомида молиялашга оид келишув ҳам имзоланади. Бўлмаса¸ бу режа йўққа чиқади”¸ деган эди “Ўзавтосаноат” мулозими 5 октябрь куни Озодлик билан суҳбатда.\nPSA Groupe автомобиль ишлаб чиқариш бўйича дунëда етакчилик қилувчи ширкатлар ўнлигига киради ва 2018 йилнинг биринчи ярми учун молиявий ҳисоботида ширкат даромади 38.6 миллиард евро деб кўрсатилган.\nЎзбекистонда қурилиши эълон қилинган Uzbekistan Peugeot Citroen Automotive заводида йилига 16 минг дона автомобиль ишлаб чиқариш кўзда тутилган.\nЎзбекистон билан Франция ўртасида 10 та ҳужжат имзоланди\nМирзиёев икки кунлик расмий ташриф билан Францияга жўнаб кетди


Ихлос… У бугунда унутилган Қуръоний қадрият (2-қисм)\nАгар қалбда Аллоҳ билан бўлган муносабатда содиқ бўлишга қалбингда жой топишни хоҳласанг, уни топа олмайсан. Агар тоатингдаги соғлом ниятга қалбингда жой топишни хоҳласанг унга ҳам жой топа олмайсан.\nБунинг йўли нима? Бунинг йўли, иккинчиси йўқ ягона воситага интилишингдир. Унинг ёрдами билан қалбингни эгаллаб олган офатларни чиқариб ташлашингдир.\nИхлосга етиш учун қалбингиздан ушбу офатларни тозалаб, уни поклашга кучи ета оладиган восита нима эканини биласизларми?\nБу Аллоҳ субханаҳу ва таолонинг муҳаббатидир.\nЛекин сен дарҳол, Аллоҳнинг муҳаббатига етишим учун қайердан куч топаман? – деб сўрайсан. Бунга жавоб беришим учун ҳозир вақт етмайди. Лекин мен сизларнинг олдингизга учта сабабни қўяман, агар шуларни амалга оширсак қалбимиз Аллоҳнинг муҳаббатига тўлиб тошади.\nБиринчи сабаб, эй одам боласи, ҳаётингда сенга яхшилик қилувчи ягона зот Аллоҳ эканини эслаб юришингдир. Ушбу ҳақиқатни доимо эслаб шунга яраша муомалада бўлишингдир.\nНафасингни ўз ўрнида доимий равишда кириб чиқиб туришини ким амалга ошираётганини ўз нафсингдан бир сўраб кўр. Сени едириб ичираётган ким? Оғзингга солган луқмани ёки ичаётган бир қултум сувни сен тиқилмайдиган қилиб яратди. Ётганингда сени ухлатиб қўядиган ким? Ухлаб ором олганингдан сўнг сени қайта уйғотадиган ким? Ювиниш жойига кирганингда сени у ердаги офатлардан асрайдиган ким? Еру осмонни ва ҳайвонларни сен учун бўйсундириб қўган ким?\nАгар Аллоҳ уни сен учун бўйсундирмаганида бирор қишлоқда ушбу ҳайвонларни қўлга ўргатишга ҳеч куч топа олмас эдинг.\n“Ахир Биз улар учун Ўз қўлларимизла қилган нарсалардан чорваларни яратиб қўйганимизни кўрмайдиларми?! Бас, улар ўшаларга молик–эгадирлар-ку! Биз уларга ўша(ҳайвон)ларни бўйинсундириб қўйдик. Бас, улардан маркаблари бор ва улардан ерлар”. Йаасин,71-72.\nҚиш фаслига муносиб бўлган қиш фаслининг мевалари билан сени ким икром этди? Баҳорингга мос келадиган баҳорий меваларни сенга ким берди? Қайноқ ёзнинг иссиғига муносиб бўлган ёз мевалари билан сенга ким эҳтиром кўрсатди? Бу ернинг зохирида ризқни, ботинида (ичида) эса неъматни сен учун пайдо қилган ким? Ким у? Аллоҳ эмасми. Бунда бирор шак ёки шубҳа борми? Бу борлиқдаги ҳамма нарсани сен учун мусаххар қилиб бўйсундирди.\nҚоида шуки, эҳсон (яхшилик) инсонни бандага айлантиради.\nШубҳа йўқки, агар Аллоҳ субханаҳу ва таоло сен учун Муҳсин эканини билсанг, Уни яхши кўришинг ва қалбингдаги муҳаббат билан унга юзланмоғинг лозим. Лекин фикр қил ва бу фикрингда давом эт, шунда қалбингни муҳаббат билан Аллоҳга юзланганини топасан.\nИккинчи сабаб: Бу инсон ўз нафсини яхши кўришидир.\nБу аниқ кўзга ташланиб турган ишлардан. Бирортамизда ўзимизни яхши кўриб, бизни доимо тинч омон ва ҳотиржам бўлишимизга олиб борадиган воситаларга бўлган хоҳишимизга шубҳа йўқ.\nОмонликни сенга берган ким? Бало ва офатлардан сени саломат қилган ким? Дунёда тўлиб тошган, атрофингдаги атмосферани ўраб олган микроблардан сени ҳимоя қилаётган ким? Сени табиблар ҳам бошқалар ҳам билмайдиган сирли холда ўз борлиғингда турғазиб қўйган ким? Бу туришингни улар тушунтириб бера олмай икки маьноли мавҳум гапларни айтадиларку… Билгинки, бу мустаҳкам иммунитетдир. Сени вужудингда ушбу иммунитетни ўрнатган ким? У Аллох эмасми?\nКим ўзини яхши кўрса ўзини офатлардан ҳимоя қилган Аллоҳни севади.\nУчинчи сабаб: Сен ўйлаб ва назар солиб ишонч билан Аллоҳга иймон келтирганлигингни биласан. Сен Аллоҳни бирлигига иймон келтириб Аллоҳ сени яхши кўришини биласан. Агар чуқур мулоҳаза қилсанг, буни яхши англайсан. Агар Аллоҳ сени яхши кўрмаганида ўзини сенга танитмас эди. Аллоҳ сени яхши кўрмаганида сени ибодатга йўналтириб қалбингни очиб қўймас эди. Агар Аллоҳ сени яхши кўрмаганида сен ҳожатларни қондирувчи ягона Аллоҳга иймон келтирмас эдинг. Аллоҳ сени яхши кўрмаганида еру осмонни сен учун мусаххар қилиб бўйсундирмаган бўлар эди. Шундай эмасми?\nАллоҳнинг бизга бўлган муҳаббати, бизни унга булган муҳаббатимиздан олдиндадир. Ҳа бизни севгимиздан устундир.\nРивоят қилишларича бир ибодатли аёл бир жойда хизмат килар эди. Ўша жойнинг эгаси у аёл кечаси саждада Роббисидан, “Аллоҳим сени менга булган муҳаббатинг билан мени эҳтиром қилишингни ва мағфират қилишингни сўрайман”, деб дуо қилаётган овозини эшитиб уйғониб кетди. У киши аёлнинг бу сўзларини жиддий ҳисоблаб намозини тугатишини кутиб турди. Кейин у аёлга, эй қизим ундай демагин, мени сенга бўлган муҳаббатим билан мени эҳтиром қил, деб айтгин. Сени у яхши кўришини қаердан биласан, деди. Шунда аёл, эй Хожам агар У мени яхши кўрмаганида бу вақтда мени ибодатга уйғотмас эди. Менга муҳаббати бўлмаганида ўз ҳузурида турғазмас эди. Агар мени севмаганида бу каби муножотни қилдирмас эди, деди.\nҲа, биз айтамиз: Аллоҳим сени бизга муҳаббатинг бўлмаганида бизни масжидингда жамламас эдинг. Агар бизга муҳаббатинг бўлмаганида бизга иймонни раво кўрмас у билан қалбларимизни зийнатламас эдинг. Бизлардан куфр ва гуноҳни ёмон кўрмас эдинг.\nАллоҳ таолонинг мухаббатига муҳаббатимизни алмаштирмаймизми, эй азизлар! Мана шу учинчи сабабдир.\nУшбу уч восита билан ўзаро биргаликда муомала қилиб борсак қалбимизни эгаллаб олган ҳавои шаҳватларни ва мутаассиблигу муросасозликларни супириб ҳайдашимизга куч топа оламиз. Шунда қалб топ-тоза бўлади. Шунда қалб Аллоҳ субханаҳу ва таолонинг муҳаббати учун покиза идишга айланади.\nАллоҳ сени яхши кўрганидан кейин сен ҳам уни яхши кўрсанг, мен сенга Аллоҳ таоло ўзининг муҳаббати ва бизнинг унга бўлган муҳаббатимиз шафоатига киргазиш хушхабарини бераман.\nИмом Ғаззолий раҳматуллоҳи алайҳи айтади:\nСолиҳлардан бир киши бир аёлни қаттиқ йиғлаб, “Аллоҳим бу ҳаётдан зерикдим, агар мен ўлимни сотадиган кишини топсам, Аллоҳга бўлган кучли хоҳишим туфайли у ўлимни сотиб олар эдим”, деб айтаётган ушбу сўзларни эшитиб қолди.\nУ киши аёлга: Сизни Аллоҳга йўлиқтирадиган бирор амалингизга ишонасизми, деди.\nАёл, йўқ лекин мен уни яхши кўраман, айтингчи, мен уни яхши кўрсам ҳам у мени азоблайдими?- деди.\nЮртнинг атоқли фарзандларини хотирлаб...\nХабарингиз бор, жорий йил 6 ноябрь куни Жиззахда атоқли давлат ва жамоат арбоби Шароф Рашидов таваллудининг 100 йиллигига бағишланган тадбирлар бўлиб ўтган эди. Тадбир доирасида муҳтарам Президентимиз томонларидан Шароф Рашидов, Ҳамид Олимжон ва Зулфияхонимларнинг хотирасига Жиззах шаҳрида ўрнатилган ёдгорлик мажмуаси ҳамда уларнинг шарафига ташкил этилган музейларнинг тантанали очилиш маросимлари ҳам ўтказилган эди.\n10 ноябр, жума куни Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий Усмонхон Алимов ҳазратлари ва Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмита раиси Ортиқбек Юсупов Жиззах шаҳрида юртимизнинг атоқли фарзандлари шарафига ўрнатилган ёдгорлик мажмуаси ва музейни бориб кўрдилар.\nМаълумот учун, Ўзбекистон Президенти 2017 йилнинг 27 мартида “Атоқли давлат арбоби ва ёзувчи Шароф Рашидов таваллудининг 100 йиллигини нишонлаш тўғрисида”ги қарорини имзолаган. Унга мувофиқ Жиззахда бу воқеага катта тайёргарлик кўрилиб, Шароф Рашидов номи билан аталувчи майдон ва музейда улкан қурилиш ва ободонлаштириш ишлари амалга оширилган.\nعَن أَبيِ الدَّردَاء قَالَ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: "مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَطْلُبُ فِيهِ عِلْمًا سَلَكَ اللهُ بِهِ طَرِيقًا مِنْ طُرُقِ الْجَنَّةِ وَ إِنَّ الْمَلائِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَ إِنَّ الْعَالِمَ لَيَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَ مَنْ فِي الأَرْضِ وَ الْحِيتَانَ فِي جَوْفِ الْمَاءِ وَ إِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ، إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ، إِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَ لَا دِرْهَمًا وَ أَوْرَثُوا الْعِلْمَ، فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ"\nяъни: Абу Дардо айтадилар, мен Расулуллоҳ (с.а.в) ни шундай деганларини эшитдим: “Ким илм талабида йўл юрса, Аллоҳ таоло унинг йўлини жаннат йўлига йўналтириб қўяди. Фаришталар толиби илмнинг розилиги учун қанотларини поёндоз қилиб турадилар. Олимнинг ҳақига осмонлару ердаги жонзотлар ҳамда сувдаги балиқлар ҳам истиғфор айтиб турадилар. Олимнинг обиддан ортиқлиги ойдин тунда ойнинг барча юлдузлардан ортиқлигига ўхшайди. Албатта, олимлар пайғамбарларнинг меросхўрларидир. Пайғамбарлар динор ёки дирҳам мерос қолдирмаганлар, балки илмни мерос қилиб қолдирганлар. Бас, уни ким олса тўкис насиба олибди” (Имом Абу Довуд ва Имом Термизий ривояти). Бошқа бир асарда эса шундай дейилган:\nяъни: Ҳасан Басрийдан ривоят қилинади, Абу Дардо айтадилар: “Аввало олим бўл! Лоақал, таълим олувчи ёки уларни севувчи ёхуд уларга эргашувчи бўлгин. Аммо бешинчиси (мазкур тўрт хислатдан ташқаридагиси) бўлмагинки, ҳалок бўлурсан” (Имом Байҳақий “Сунани кубро” китобида келтирган).\nАзизлар! Абул Муъин ан-Насафий Насафда (ҳозирги Қарши шаҳри яқинидаги Қовчин қишлоғида) туғилганлар. У зотнинг таваллуд топган саналари ҳақида икки хил маълумот мавжуд. Хайруддин аз-Заркалий e “Ал-Аълом”да 418 ҳиж. (1027 мил.) санада таваллуд топиб, 508 ҳиж. (1114 мил.) санада вафот этган деган бўлса, Умар Ризо Каҳҳола “Муъжам ал-муаллифин”да бу фикрга қўшилган, аммо Ибн Қутлубғо “Тожу ат-тарожим”да Абул Муъин ан-Насафий 508 ҳиж. (1114 мил.) йилда Зулҳижжа ойининг йигирма бешинчисида етмиш ёшида вафот этган, деган. Бундан 438 ҳиж. (1044 мил.) санада таваллуд топгани келиб чиқади. Иккала сананинг қайси бири ҳақиқат эканлиги борасида аниқ маълумот йўқ.\nАбул Муъин ан-Насафий Абу Мансур ал-Мотуридий асос солган мотуридий ақидавий мазҳаби уламоларининг энг машҳури Имом Мотуридийнинг фикрларини биринчи бўлиб ёқлаб чиққан уламолардан саналадилар. Ашъария ақидасида Боқиллоний, Ғаззолий ва ар-Розий қандай ўрин тутсалар, мотуридия ақидасида Абул Муъин ан-Насафий e шундай муҳим ўрин тутадилар. Шунингдек, ашъария мазҳабида аш-Шаҳристонийнинг китоблари қанчалик аҳамиятга эга бўлса, ан-Насафий eнинг китоблари ҳам мотуридий мазҳабида шунчалик муҳим манба саналади.\nАбул Муъин Ан-Насафий ҳақида Абдул Қодир ал-Қураший “Ал-жавоҳир ул-музийя фи табақот ал-ҳанафийя” асарида, Абдулҳай Лакнавий “Ал-фавоидул баҳийя фи тарожими ал-ҳанафийя” асарида, Ибн Қутлубғо “Тожу ат-тарожим” китобида, ал-Кафавий “Катоибу аъломил ахйор мин фуқаҳои мазҳаби ан-Нуъмон ал-мухтор” асарида, Ҳожи Халифа “Кашфуз зунун ан асомий ал-кутуб вал фунун” асарида зикр қилиб ўтганлар.\nАбул Муъин ан-Насафий нинг биринчи устози отаси Муҳаммад ибн Муҳаммад бўлиб, у зот ҳам замонасининг етук уламоларидан саналган. Абул Муъин отасидан Абу Ҳанифа eнинг “Ал-олим вал мутааллим” китобини ривоят қилганлари манбаларда зикр этилган. Шунингдек, катта боболари Абул Маъолий Муътамад ибн Муҳаммад ҳам ўзининг отасидан ривоят қилгани ҳамда Абу Саҳл ал-Исфаройинийдан илм олгани, ундан “Ахбору Макка” китобини ривоят қилгани манбаларда келган. Демак, Абул Муъин ан-Насафий eнинг илмий салоҳияти унинг ота-боболаридан мерос бўлиб келган дейиш мумкин.\nМуҳтарам жамоа! Абул Муъин ан-Насафий нинг шогирдлари қаторида Абу Бакр Алоуддин ас-Самарқандий , Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Абу ал-Юср ал-Паздавий , Абу Бакр Масъуд ал-Кошоний , Нажмуддин Умар ан-Насафий , Абул Ҳасан ал-Балхий, Маҳмуд ас-Соғарчи ва бошқаларни зикр қилиш мумкин.\nАбул Муъин ан-Насафий ҳаётининг кўп қисмини Самарқанд ва Бухорода илмий ижодий ишлар билан ўтказган. Шу даврлар орасида 15га яқин илмий асарлар таълиф этган бўлиб, жумладан: “Табсиратул адилла”, “Ат-тамҳид фи илм ат-тавҳид” ва “Баҳрул калом” асарлари шулардан энг машҳурлари саналади.\nҲозирда Абул Муъин ан-Насафий нинг қабри Қашқадарё вилояти Қарши туманидаги Қовчин қишлоғида жойлашган. Муҳтарам Президентимиз шу йилнинг 24-25 февраль кунлари Қашқадарё вилоятига ташрифлари давомида калом илмининг султони, ўз замонасининг забардаст олими Абул Муъин ан-Насафий ҳазратларининг илмий меросини ўрганиш, у киши қўним топган муборак масканни обод этиш, зиёратгоҳ қилиш, мазкур зиёратгоҳ қошида кутубхона ташкил этиш, у зотнинг бизгача етиб келган асарларини таржима қилиб, халққа, хусусан, ёшларга етказиш мақсадида “Ақида илмий мактаби”ни ташкил этиш ҳақида алоҳида кўрсатма бердилар.