Бахшиёна насрий фасоҳат\nHome icon Бош саҳифа»Адабиётшунослик»Бахшиёна насрий фасоҳат\nЎзбек адабиёти бой тарихли, бу—ўзбек халқининг маънавий фахри. Унинг ажойиб намуналаридан бошқа миллатлар ва элатлар ҳам баҳраманд. Бу адабиётнинг турлари ва жанрлари ҳақида ранг-баранг кузатишлар, тадқиқотлар олиб борилган. Кейинги йиллардаги ўзбек насрини кузатиш ҳам ҳар жиҳатдан мароқли ва қизиқарли. Соҳанинг китобхонлар диққатини тортадиган томонлари жуда кўп. Аввало шуни таъкидлаш ўринлики, кейинги авлод адиблари ҳам ўз даврини бойитишга салоҳиятли ҳикоялари, қиссалари, романлари билан ҳисса қўшмоқда. Ҳозирги ўзбек насрини Мурод Муҳаммад Дўст, Эркин Аъзамов, Хайриддин Султонов, Назар Эшонқулов, Тоғай Мурод, Хуршид Дўстмуҳаммад, Шойим Бўтаев сингари бир қатор ёзувчиларсиз тасаввур этиб бўлмайди. Уларнинг ҳар бири ўз услублари билан шаклланиб, китобхонларнинг эътиборига тушган.\nЁзувчи Тоғай Мурод ижодининг айрим қирраларини баҳоли қудрат кузатишга жазм қиламиз. Унинг ижоди хусусида етарли тадқиқ олиб борилган деб бўлмайди. Адабиётшунос олимлардан Озод Шарафқадинов, Иброҳим Ғафуров, Абдуғофур Расулов, Умарали Норматов, ёзувчилардан Пиримқул Қодиров, Одил Ёқубов, Саид Аҳмад ва бошқаларнинг мақола, тақризларида Тоғай Мурод ижоди ҳақида самимий фикр-мулоҳазалар бор. Аммо унинг қиссалари, ҳикоялари, романлари борасида ҳали йирик тадқиқотлар яратилмаган. Энг муҳими шуки, ёзувчи асарлари ўзбек китобхонларининг эътиборини қозонди, қизиқишини орттириб борди. Тоғай Мурод «Ўзбек адиблари» номли китобда «ўзбек миллий адабиётининг ноёб вакилидир» деб таърифланади. Бу баҳонинг бежиз эмаслигига қўшиламиз. Унинг яратган асарлари, бу асарлардан келиб чиқадиган таассуротлар шундай дейишга асос беради.\nТоғай Мурод Сурхон воҳасида, Деновнинг Хўжасоат қишлоғида туғилди. Маълумки, Сурхондарё вилояти ўз табиий урф-одатларига, удумларига, анъаналарига, шеваларига бой. Бу юртда «Алпомиш» сингари халқ эпослари дунёга келган. Бахшилари, олимлари кўп бўлган. Шўро замонида бой тарихидан халқ тамомила узоқлашиб кетмаган. Кўп авлодлар шу маънавий хазина таъсирида камол топган. У ердан етишиб чиққан Шукур Холмирзаев, Теша Сайдалиев, Усмон Азимов, Рўзи Чориев, Эркин Аъзамов, Мирзо Кенжабек, Шафоат Раҳматуллаев, Сирожиддин Саййид сингари ижодкорлар асарларига воҳанинг ўзига хослиги, миллий таровати қанчалик кўчганлигини ҳис этса бўлади.\nҚишлоғидаги мактабни тугатиб, Тоғай Мурод Тошкент Давлат университетининг журналистика факультетига ўқишга кирди. 1972 йилда дорилфунунни тугатди. Сўнгра Ўзбекистон радиосининг «Ватандошлар» редакциясида, 80-йилларгача эса «Ўзбекистон физкультурачиси» газетасида ишлади. 1982— 1984 йиллар мобайнида «Фан ва турмуш» журналида бўлим муҳаррири бўлди. Сўнг Москвада Жаҳон Адабиёти институтида ўқиб қайтди.\n1976 йилда Тоғай Мурод биринчи диққатга сазовор асарини — «Юлдузлар мангу ёнади» қиссасини эълон қилди. Шу асаридаёқ адабиёт аҳлининг эътиборини тортди. 1979 йилда эса иккинчи қиссасини чиқарди. Бу қисса «От кишнаган оқшом» деб аталар эди. Қиссалари китобхонларга жуда маъқул келди, ёзувчидан катта умид борлиги аён бўлди. Тез орада бу амалга ошди. «Ойдинда юрган одамлар» (1980 йил) қиссаси ёзувчи Тоғай Муродга шуҳрат келтирди. 1985 йил унинг «Момо ер қўшиғи» деб номланувчи қиссаси босилди. Албатта, шу йиллар мобайнида у журналистлик билан ҳам машғул бўлди. Мақолалар ёзди. Булар эътиборни унчалик тортган эмас, лекин матбуотда қатор ҳикоялари билан кўриниб турди. Беш-олти йил мобайнида (1986 —1992 йилларда) «Отамдан қолган далалар» романи устида ишлади.\nТоғай Мурод истеъдодли таржимон ҳам эди. Жаҳон адабиётининг баъзи намуналарини ўзбек китобхонлари унинг таржимасида ўқишади. Э. Сетон-Томпсоннинг «Ёввойи йўрға» ва қатор ҳикояларини Тоғай Мурод таржима қилган.\nТоғай Мурод ижодига эътибор берганлар, табиийки, унинг ҳамма асарларига хос бўлган умумий, ўхшаш фазилатларга дуч келади. Асарларида ўзбек меҳнатсеварлиги, самимийлиги, меҳр-оқибатлилиги, фидокорлиги, адолатли ишлар йўлидаги жонбозлиги ўзигагина хос кўтаринки руҳда талқин этилади. Ёзувчи қаҳрамонларини холислик, беғаразлик билан, жуда ҳаётий акс эттиришга ҳаракат қилади. Қаҳрамонларининг деярли ҳаммаси қишлоқларимизнинг олижаноб одамлари — замондошларимиз. Кўз олдимизда ўзимизга кўнгли яқин бўлган кишиларнинг қиёфаларини жонлантиради. Уларнинг дард-изтиробларига, қувонч-ташвишларига шерик бўламиз. Биргаликда улар билан қайғурамиз ва шодланамиз. Халқимиз орасида Тоғай Мурод тасвирлаган каби замондошларимиз борлигидан фахрланамиз. Ҳаётимизда, турмуш йўлимизда у тасвирлагандек нопоклар ҳам, ғаламислар ҳам, адолатсизлик ва риёкорлик ҳам учрашини ҳис қилиб, улардан нафратланамиз.\nҲамма асарлари ҳам ҳаяжон бағишлайди. Тасвирнинг ҳеч бир жойида бизни ўраб турган табиатдан, воқеликдан йироқлашиб кетмайди. Биз нафас олаётган муҳитнинг кўринишларини акс эттиради. Атрофимизга зийракроқ назар солишга, воқеалар моҳиятини чуқурроқ англашга, тажриба орттиришга, яшашимиз маънисини яхшироқ ҳис қилишга чорлайди ёзувчи. Тоғай Муроднинг ёзувчи сифатида ҳаётдаги ўз қаҳрамонлари, ўз мавзулари, ўз фалсафаси бор. Унинг қаҳрамонлари биз билан бирга яшаб турган оддий кишилар бўлиб чиқади. Нега уларни сезмаган эканмиз, деб қоламиз асарни ўқигач. Мавзулари бизни ўйлантирган муаммолар, халқимизнинг кўнглидаги орзу-умидлар. Қисса ва ҳикояларидан қандайдир ҳаётий қонуниятларни, табиийликни, фалсафий хулосаларни тушуниб етамиз. Ёзувчининг фикр-хулосаларига, асарларидан келиб чиқадиган ғояларга жуда-жуда қўшилгимиз келади. Энг яхши қаҳрамонлари билан яқин бўлиб қоламиз. Гўё бу қаҳрамонлар, мавзулар, ғоялар Тоғай Муроднинг ёзиши учун мавжудлангандек туюлиб кетади. Таниқли адабиётшунос олим Иброҳим Ғафуров Тоғай Мурод сингари бир қатор ёзувчилар ижоди ҳақида тўхталиб, улар ижодининг умумий ва алоҳида томонларини баён қилган эди:\n«...Улар ўз темаларини, ҳаётни ёритиш услуб, йўсинларини топиб олганлар. Уларнинг ижоди ўзига хос йўллардан ўсиб бораётганлигини ҳеч ким инкор этмайди. Кейинги йиллар ичида уларнинг асарлари ва яратган қаҳрамонлари, услубий изланишлари хусусида бўлиб ўтаётган қизғин баҳслар ва уларда очилаётган адабий ҳақиқатлар шундан далолат бермоқда. Улар адабиётимизга виждони ғалаёнда бўлган инсон образларини олиб киришга интилмоқдалар. Бу йўлда уларнинг ютуқлари ҳам, йўқотишлари ҳам оз эмас... Тоғай Мурод ўз чиқишларидан бирида бадиий адабиёт — инсоншунослик, проблемашунослик эмас, деган фикрни айтди. Бу фикрнинг ҳеч қандай зарарли жойи йўқ. Лекин инсоншуносликнинг ўзи асли проблемашуносликдир. Зотан, ҳар бир инсон ҳали ечилмаган, зиддиятларга тўла бир муаммо» (Иброҳим Ғафуров. Ўттиз йил изҳори. Т„ 1987, 270-бет).\nТоғай Муроднинг қаҳрамонлари бадиий тадқиқотга ўхшайди. У яратган образлар ички-маънавий олами билан ўзига ром қилади. Психологик жиҳатдан кишини ишонтиради. Қаҳрамонларнинг хатти-ҳаракатига шубҳаланиб қарамаймиз. Худди шундай бўлади ва бўлиши табиий деб ўйлаймиз. Шунингдек, ҳаётимиздаги лоқайд ёхуд безовта идроклаб юрганимиз муаммоларга рўпара бўламиз. Уларни ёзувчи билан, қаҳрамонлар билан биргаликда ҳал қиламиз.\nТоғай Мурод асарларининг бошқа ёзувчилар асарларига ўхшамай турадиган томонлари кўп. Ёзувчининг услубида, асарининг тилида буни илғаш осон. Асарлари шеърга ўхшаб кетади. Лекин шеърдаги каби вазн, қофия, шеърий инверсия, шеърий ташбеҳлар унда йўқ. Жумлалари қисқа, халқ тилига яқин, шеърдаги каби товуш ва сўзлар такрори кўп. Бахшиларнинг содда баёнига ўхшатса бўлади буни. Яна бир томони шундаки, миллий урф-одатлар, расм-русумлар, мақоллар, сўзлашиш тарзи сурхондарёча йўсинда намоён бўлади. Бутун тасвир ўзбекларнинг қайсидир ҳудуди қавмига тегишли маҳаллий тасвирдек туюлади. Бу ғашга тегмайди. Аксинча, том маънодаги ўзбеклар яна бир қавмининг очилмаган қирраларидан лавҳалардек таассурот қолдиради. Буларнинг ҳаммасида Тоғай Муроднинг маҳорати сезилиб туради. Ёзувчининг дастлабки асарларида маълум тажрибавий камчиликлар бор, албатга. Барча қисса ва ҳикоялари катта муваффақият билан ёзилган деб бўлмайди. Танқидчиларнинг Тоғай Мурод асарлари ҳақида ёзганларида айрим шу жиҳатлар кўрсатиб ўтилган. Аммо, умуман олганда, унинг ижоди ўзбек адабиётидан ўз ўрнини топди. Ёзувчининг асарларини ибрат-исбот мақсадида атрофлича илмий ўрганиб чиқишга эҳтиёж бор.\nТоғай Мурод ижоди учун жуда характерли бўлган бир томонни қуйида ёритишга ҳаракат қиламиз. Бу ҳам бўлса, ёзувчининг қисса ва ҳикояларидаги қаҳрамонларнинг маҳаллийлик даражаси масаласидир. Чунки ёзувчи учун чинакам характерлар яратиш қанчалик ажойиб орзу бўлса, бу характерларни жонли тасвирлашнинг туб негизи — миллийлик шунчалик ажойиб ниятдир. Ҳақиқий асар миллий бўлади. Воқеликнинг, табиатнинг, қаҳрамонларнинг қиёфаси, ички олами ишонтирарли даражада миллий бўлсагина, асар тасвири китобхонни ўзига ром қила олади. Улуғ ёзувчиларнинг, масалан, А. Қодирий, Чўлпон, Ч. Айтматов каби адибларнинг асарлари миллий томонларига кўра ҳаққоний бўлгани учун қадрлидир. Миллийликсиз асар мавҳум бўлиб қолади, муваффақиятсиз чиқади, ўқилишдан тўхтайди. Миллийликка эришган асар бошқа миллат китобхонига ҳам маъқул бўлади. Умуминсоний туйғулар ва таассуротлар эса миллийликнинг ўзидан ўсиб чиқади.\nХарактер ва миллий воқелик. Ҳар қандай халқнинг адабиётида «характер» деган тушунча бор. Бу тушунча замирида «бадиий характер» англашилади. Бадиий характернинг асоси ҳаётдаги характерлардан олинади. Ёзувчи бадиий характерни яратиш учун турмушдаги характерга қанчалик даражада таянмасин, бир кишининг хулқ-атвори ва ҳаёт тарзи асардаги бир бадиий характернинг тасвирини тўла таъминлай олмайди. Шунинг учун ижодкор бадиий тўқима, умумлаштириш, типиклаштириш орқали асардаги характерларни яратишга киришади.\n«Характер» деганимизда ҳар қандай қаҳрамонни ҳам тушунавермаймиз. Тўғри, ҳар қандай қаҳрамоннинг характери бор. Лекин қаҳрамонларнинг ҳаммаси бадиий характер даражасига кўтарила олмайди. Адабиётшунос Тўхта Бобоев ёзганидек, «...ёзувчи бадиий образ яратишда (ҳаёт қаҳрамонларини адабий қаҳрамонларга айлантиришда) санъатнинг типиклаштириш-умумлаштириш ва индивидуаллаштириш каби қонуниятларига қатьий амал қилади. Шу сабабли ижодкор учун фақат илғор дунёқараш билан қуролланишнинг ўзигина кифоя қилмайди, у реалистик адабиётнинг қонун-қоидаларини, приём ва принципларини, маҳорат сирларини ҳамда бадиий ижод методини пухта эгаллаган бўлиши лозим. Ҳаётий асар яратишда ёзувчи шахсияти, унинг бадиий образлар орқали фалсафий фикрлай олиш қобилияти, турмуш ҳақидаги тушунчалари, дунёқараши, ёзувчилик маҳорати, туғма таланти ва меҳнатсеварлиги катта роль ўйнайди» (Т. Бобоев. Ҳаёт материалидан бадиий образга, Т„ Фан, 1976. 11-бет).\nБадиий асардаги ҳамма нарса инсоншунослик учун хизмат қилади. Табиат тасвири, қандайдир мулоҳазалар, воқеанинг ифодаси, инсоннинг ҳар хил кечинмаларини тасвирлаш — барчаси шунчаки баён этиш ниятида амалга ошмайди. Ёзувчи диалогларда, монологларда, кўринишларда қаҳрамоннинг психологиясини тасвирлашга, бунга китобхонни ишонтиришга тиришади. Шу билан бир вақтда ёзувчи нимани тасвирлаш кераклиги ва муҳимлигини ўйлайди. Демак, ғоявий-бадиий жиҳатдан изланади, аксинча, характер тасвири ишончли чиқмаслиги мумкин. Қаҳрамонлар ҳаракатининг жонли, табиий чиқиши яна бир муҳим муаммони ҳал қилишга боғлиқ бўлади. Яъни, қаҳрамон қандайдир миллатга тегишли одамдир. У маълум бир муҳитда — кишиларнинг қуршовида, шаҳар ёки қишлокда, табиатнинг бағрида яшайди. Шуларнинг ичида ҳаёт кечиради. Ёзувчи табиий равишда кишини ишонтириб бориши керак. Бунинг учун у миллий ҳис-туйғуни, тафаккурни, ютуқ-камчиликни, шарт-шароитни, миллий тилни, халқнинг тилини, урф-одатини, орзу-интилишларини яхши билиши зарур.\nЁзувчилар кўпинча ўзи улғайган муҳит тасвири таъсирида иш кўради. Чунки ҳеч қайси воқеликни ўзи яшаб кўрган, нафас олаётган муҳитчалик яхши била олмайдилар. Ўз тажрибалари уларга ёрдам беради. Биз манбалардан Абдулла Қодирийнинг ҳаётни қанчалик синчковлик билан кузатганини, меҳнаткашлар орасида, зиёлилар орасида, турли тоифа вакиллари орасида бўлиб асар устида ишлаганини биламиз. Ёзувчининг ўзи яхши билмаган ҳаётни тасвирлаши кўпинча хатоликларга олиб боради. Асари ишонарли чиқмайди. Бўш, саёз, ўртамиёна роман, қисса ва ҳикояларнинг юзага келиши аксар ҳолда шу билан боғлиқ.\nЙигирманчи асрнинг охирги ўи йилликлари ўзбек насридаги кўп асарлар замонавий мавзуларда ёзилган бўлиб, улар бевосита куннинг долзарб муаммоларига, ҳаётимизнинг ҳар хил кўринишларига бағишланган. Ўзимиз шу ҳаётга ҳамнафас бўлганимиз учун бу асарларни осон тушунамиз. Китобларнинг яхши томонларини ва камчиликларини сезиб турамиз. Лекин ёзувчи ўзига яқин ҳаётнинг мавзуларини қанчалик акс эттирмасин, ҳаётни биздан кўра синчковлик билан ўрганиб ёзмаса, дилимиздаги яширин тасаввурни юзага чиқармаса, натижа яхши бўлмаслиги мумкин. Тоғай Муроднинг асарлари, асосан, замонавий мавзуларда ёзилган. Уларда ҳозирги ҳаёт кишилари, замондошларимиз тасвирланади. Баъзи воқеаларгина асримиз бошларидан бошланади. Ёзувчининг биринчи романи— «Отамдан қолган далалар»нинг воқеалари асримиз бошидан то ҳозирги кунларгача келади. Яна баъзи қиссаларидаги (масалан, «Ойдинда юрган одамлар»даги) воқеалар тасвири 30 — 40 ва ундан кейинги йилларни қамраб олади. Аммо гап фақат тарихий даврларда эмас. Кўпчиликка асримиздаги ҳамма даврнинг тарихий характеристикаси яқиндан таниш. Чунки давримиз тарихини ўқиб, кўриб ўрганганмиз. Шу сабабли Тоғай Мурод қисса, ҳикоя, ва романлари қаҳрамонларини замондошлар деб атай оламиз.\nТоғай Мурод учун қаҳрамоннинг характери, миллий колорит, миллий воқелик бошқа ёзувчиларда бўлгани каби муҳим. У ҳам адабиётнинг қонуниятларига жавоб беради. Анъанавий тажрибалар изидан боради, янгича услубда ёзишга, бошқа ёзувчилар ижодини такрорламасликка, ўз овозига эга бўлишга ҳаракат қилади. Натижада бошқаларга ўхшамаслигини намоён қила олади. Пиримқул Қодиров бу ҳақда шундай ёзган эди:\n«Тоғай Мурод қиссалари адабиётимизга Сурхон водийсининг ўзига хос нафасини олиб кирди, меҳнатсевар, камтар ва танти чорвадорлар, боғбонларга нисбатан дилимизда самимий меҳр уйғотди. «От кишнаган оқшом» қиссаси «Алпомиш» достони анъаналарини эслатадиган халқчил руҳ билан суғорилган. Тоғай Муроднинг ўзи ҳам Алпомиш ва Барчинларни берган гўзал водийлар, бепоён яйловларда ўсганлиги унинг сўз бойликларидан, ёзувчилик услуби ва ўзига хос овозидан сезилиб туради. Насрий асарга шеърий жаранг ва кўтаринки руҳ бағишлай олиш қобилияти ёш адибнинг қаламига хос энг яхши фазилатлардандир.» (Тоғай Мурод. Ойдинда юрган одамлар. Т., Адабиёт ва санъат, 1985. 155-бет).\nЁзувчи ўзииинг ижодини «Юлдузлар мангу ёнади» (1976 йил) қиссаси билан бошлаган эди. Кейинчалик қиссани бироз қайта ишлаб чикди, номини ўзгартириб «Давра» деб номлади. Қиссада Бўри полвон, Тиловберди, Абил сингари образларни гавдалантирди. Маълумки, ўзбекларда қадимдан миллий кураш ўзига хос ва қизиқарли анъана ҳисобланган. Айниқса, Сурхондарё ва Қашқадарё тарафларда миллий кураш кенг расм бўлган, шўро даврида ҳам миллий кураш қадрини йўқотмаган, тўйларда, байрамларда давом этган. Полвонлар эл ичида обрўли бўлишган. Эл уларни кучи-қувватига қарабгина эмас, самимияти, тантилиги, ҳалоллиги, мардлиги туфайли эъзозлаган. Ҳақиқатан, бу ҳунар у билан машғул кишини самимий, ҳалол, пок, мард қилиб тарбиялайди. Адолатсизликка бефарқ қилиб қўймайди. Полвонлар элнинг чин фарзандларига айланади. Уларнинг ҳаётлари, хатти-ҳаракатлари одамларнинг кўз олдида кечади. Айниқса, миллий кураш жараёнида фақат баковул (судья)гина эмас, бутун халқ уларнинг ҳаракатини, қадам олишини, хулқ-атворини кузатиб туради. Шундай экан, бунда ғаламислик, риёкорлик, қўрқоқлик, номардлик қилиб бўлмайди. Ғирромлик кетмайди. Хато, янглишиш, армон, ожизлик эса юз бериши мумкин.\nПолвонларда миллий ғурур кучлироқ намоён бўлади. Улар ўзининг, қишлоғининг, эли, устозлари, қариндошларининг шаънини эсдан чиқаришмайди. Айни пайтда ҳар хил вазиятлар, келишмовчиликлар, шахсий-оилавий ташвиш ва муаммолар бўлиши табиийдир. Юзаки қараганда, бундай мавзуда бирор асар, қисса ёзиш ғалатидек туюлади. Ёки ёзувчи ҳали миллий кураш ҳақида катгароқ бадиий асар ёзилмаганини ҳисобга олиб кўлига қалам олгандек кўриниши мумкин. Аслида, бундай эмас. Асар воқеалари тезда китобхон диққатини ўзига тортади.\nАсар бошидаёқ миллий воқеликнинг маҳаллий кўринишига дуч келамиз. Асар тўйга чақириқ билан бошланади: «Одамлару одамлар, тоғда битган бодомлар, эшитмадим деманглар! Бугун ҳа-а-амма Зулфиқор полвонникигатўйга!» «Кимсан, Зулфиқор полвон тўй қиляпти!».\nТўй тасвири кенг кўламли, лекин зерикарли эмас. Ёзувчи удумлар тасвирини ўта қалаштириб ташламаган. Сурхондарёнинг бир оддий тўйида ҳозир ҳам шундай рўй бериши табиий бўлган ҳолатларни акс эттиради. Воқеалар ёзувчининг қишлоғи Хўжасоатда рўй бераётир. Болалар тўда-тўда бўлишиб ёнғоқ, ошиқ, шумшак, қулоқ чўзма, дўл, гирбойди, чиллак, зувиллатар ўйнашади. Палов икковора ёки учовора бир тобоқ сузилади. Яшинмачоқ ўйин бўлади. Холбой том устида сурнай чалади. Аёллар доира чалиб давра қуради. Шу даврада болалар яшинмачоқ ўйини билан овора. Қаердадир оқсуяк ўйини бўлмоқда. Миллий кураш — олиш бошланади. Эл ичида донг таратиб қариган полвонларни ёлғондакам олиштириб, лекин ростдан соврин бериш ҳам рамзий бир расмдир. Сўнгра энг кичик ёшдагиларни ҳазиломуз олиштириб, давра курашчиларини катталаштириб бориш тарзи ҳам расм. Ёзувчи қаҳрамоннинг руҳиятини синчковлик билан кузатади. Одил, ҳалол баковул Бўри полвон турли жойлардан келган полвонларни кузатар экан, ўзининг хўжасоатлик полвонларини хайрихоҳлик билан эсда тутади. «У ачиниш билан шуни ҳис этдики, инсон қанчалик одил, танти бўлмасин, барибир ўз юрти, элига тортар экан...». Баковул Бўри даврадан хиёл чиқиб, оқсоқоллардан Амир полвоннинг тирсагидан тортиб шундай дейди:\n« — Полвонларинг ҳар ерда ўтлаб юрибди, у нима ўтириш? Менга қара, зўр-зўрларини бир ерга йиғ, шўрчиликлар кепти... Тушундингми? Ўзинг бош бўл. Қурга тартиб билан чиқар. Шошма, етти ўлчаб бир кес, шўрчиликларнинг ўнги-чапига эътибор қил. Қайтариб айтаман, фақат шўрчиликларга кўз тикинглар. Бинойими?» У Тиловбердини давранинг охирига асрашни, яна бир бақувватроғининг бекиниб ўтиришини тавсия қилади. «Ўз қишлоғи полвонлари мағлуб бўлганда бутун вужуди қизиб, қалтироқтутади».\nТасвир давомида ҳатто курашдаги маҳаллий хусусиятларга табиий равишда аниқлик киритиб юборилади. Сариосиёнинг Тўпалангдарё ёқасида бўлган бир кураш лавҳаси ҳикоя қилинади. Бўри полвон умрида биринчи марта фарғонача курашни кўради. Давра эгаларининг кўпчилиги асли Фарғона водийсидан бўлиб, Йўлдош Охунбобоев ташаббуси билан Сурхон водийсида колхоз тузиш учун кўчиб келтирилганлар ва шу ерда яшаб қолганлар эди. Водийликлар олишни кураш дер эканлар. «Ўзи ҳам мулойим халқ-да, — деди Бўри полвон ўзича, — жуда мулойим. Курашлариям ўз табиатидан кеп чиққан. Мана биз ўлгудай қўпол халқмиз. Курашимиздаги мардоналик, ботирлик ҳам шундан. Ҳа, майли, халқ турли-туман бўлгани яхши. Бу — улканлик, улуғлик аломати. Мана, фарғонача кураш. Уям ўзимизники. Демак, иккита курашимиз бор экан. Қандай яхши! Бойлик! Аммо-лекин уккағарлар кўп ашулачи халқ-да...».\nБундан ташқари, сурхонча «олиш»га яқин спорт турлари ҳам персонажлар тили орқали қиёсланади. Олишнинг афзалликлари, фазилатлари, унинг жаҳон спорт турлари даражасидаги аҳамияти таъкидланади. Эпизодлардан бирида қуйидаги диалогни ўқиймиз:\n« —Шу Максим полвон жуда совуқ олишар экан, нима дедингиз?\n— Спортчи-да, секцияда тарбия топган. Улар китобда нима ёзилган бўлса шуни қилади.\n— Телевизорда Монреаль олимпиадасини кўрдиларингизми? Классик курашни олиб кўрсатди. Бирам совуғ-э, шуям олиш бўлди-ю...».\n« — Мен яқинда самбо олиши ҳақидаги китобни кўрдим. Ҳамма чилларнинг расми бор. Хоҳ ишонинг, хоҳ ишонманг, оёкдан олишдан бошқа ҳаммаси ўзимизнинг олишда бор экан-е».\nЗулфиқор полвоннинг тўйида берилган олишнинг тафсилоти батафсил бўлиб, қиссадаги тасвирнинг асосини қамраб олади. Аммо олиш жўн баён қилинмайди. Қисқа-қисқа лавҳалар, эпизодлар тарзида кураш тасвири бериб борилади. Бу эпизодлар орасига баковул Бўри полвоннинг элас-элас хотиралари (улар ҳам қисқа лавҳалар сингари) келиб-кетиб туради. Ёзувчи олишнинг эпизодларида бу ўзига хос спорт ва ўзига хос санъатни икир-чикиригача талқин қилади. Узундан-узун баён қилиб ёки изоҳлаб бермайди. Холис тасвирлайди ва ҳис қилиш, тасаввур этиш имконини яратади. Асарда полвонлар образлари, уларга хос фазилатларнинг кўлами, ғурурларининг кўринишлари чуқурроқ очилиб боради. Кўз олдимизда мардларча давра айланадиган, чўккалаб ерни тавоф қиладиган, икки кафтини ерга суйкаб, юзларига фотиҳа тортадиган, қўр тўрида ўтирган чоллар рўпарасида тик туриб оқ фотиҳа оладиган ҳайбатли полвонлар намоён бўлади.\nХуллас, Тоғай Мурод бу қадимий санъатни кучли бир муҳаббат билан тасвирлайди. Миллий олишнинг нозик хусусиятларигача бадиий талқин қила олади. Юқоридаги бадиий парчада кўрганимиздек, сурхондарёгагина хос бўлган олиш ва унинг ўзига хос томонларини фарғонача кураш ёки самбо сингари спорт турлари билан табиий воқеалар муносабати орқали солиштиради. Бу билан маҳаллий-миллий воқеликнинг кўп фазилатларига, шу тупроқ одамларига, ҳаёт тарзига, танти полвонларига самимий муҳаббатини изҳор қилади. Ҳар қандай санъат ва адабиётнинг ҳақиқий миллийлиги худли шундай аниқ кўринишлардан, миллий ифтихордан ўсиб чиқади. Бу ҳолат Тоғай Мурода,а жуда самимий, холис, меҳр-муҳаббатга тўла. Ўзга қиёслар ўзбекона урфларга бўлган ифтихорни тўлдиради.\nАсарнинг бош қаҳрамони ўша, баковуллик қилаётган Бўри полвондир. Полвонлик билан боғлиқ асарда неки бўлса, барчасини биз у орқали ҳис қиламиз, бу санъатнинг фалсафасини Бўри полвон орқали шарҳлаймиз. «Биласиз,— дейди у,—злскағар ўша самбодаям, эркин курашдаям, классик кураш, дзюдо деганидаям —барча-барчасида полвон дустаман (юзтубан), ё ёнбош йиқилса, ё тиззалаб ўтириб қолса, иккинчиси ҳалол йиқитаман деб, бечора полвонни судраб, ерга пийпалайди. Ё бўлмаса, бирор жойини қайиради. Ерда думалаб ётган одамни судрайди-я! Ё, пирим-э, ё, пирим-э... Бу эркакнинг иши эмас! Эркакмисан — оёғида тик турган эркак билан олиш!»\nБу сўзлардан сурхонча олишнинг ҳалоллик талабларини ҳам, баковул Бўри полвоннинг ҳалол қарашлари ва адолатлилигини ҳам, унинг ўзига хос шевасини ҳам, спорт турларида мардлик асосий вазифа эканини ҳам тушуниб етамиз. Боқеалар ичида Бўри полвон-баковулнинг ёшлик хотираларйгина эмас, полвончилик тўғрисидаги ўй-қайғулари ҳам берилади. Унинг қуйидаги хаёлини кузатайлик:\n«Халқ нимаси билан халқ? Эзгу урф-одатлари билан халқ! Ота-бобосидан қолган яхши анъаналари билан халқ! Кўпчилигини билиб-билмай, билиб-билмай унутиб юбордик. Ахир, халқ соф тили, пок дили билан, аллаю гиряси билан, меҳнату матонати билан халқ!.. Авлодлар алмашган сайин... Юрак йўқолиб боряпти!..».\nБўри полвон олишув анъанасининг кейинги тақдири хусусида қайғуради. Ўғли Тиловбердининг ютуқларидан қувонади, мағлубиятидан алам чекади. Баковул сифатида унинг ёнини олмайди. Баҳолашда одил бўлади, ўғлини ҳам аямайди. Узоқ ёшликдаги кураш лавҳаларини тез-тез ёдга олади. У ёшлигида, вақти-соати келиб, йиқилмай-йиқилмай юриб ўзидан ёшроқ, зўрроқ полвон — Исмоилдан ҳаётида биринчи бора чинакамига йиқилади. Олиш учун қаригандек туюлади ўзига. Бироқ номуси майдонларни шундай ташлаб кетишга йўл қўймайди. Исмоил полвон қаерга тўйга бориб, даврага тушса, унга таъриф бериб таништиришади. «Бўри полвоини ҳам юлдуз санатган, кўкрагини ерга текизган Исмоил полвон» деб мақташади. Ўша йиллар Бўри полвоннинг ҳаловати қочади. Ҳар тўйда Исмоил полвонни таъқиб этиб, курашиш мавридини пойлайди. Бу таъқибдан ҳатто Исмоил полвон чўчинқираб қолади. Термиздаги бир тўйга Бўри полвон келиб, Исмоил кўрмасин учун машинанинг кабинаси ичида бекиниб ўтиради. Исмоил даврага чиқиши билан Бўри полвон талабгор бўлиб даврага отилиб чиқади. Лекин Исмоил ҳақиқатан зўр экан, уни йиқитиш осон кечмайди! Ёзувчи Бўри полвон характерининг шу вазиятдаги тасвирини, айниқса, жозибали чизади. Бўри полвон чарчайди, ҳамроҳига суянади, ўз аждодларидан, отасининг пиридан мадад сўрайди:\n«Отагинам, мен ҳамиша сизнинг насиҳатларингизга амал қилиб келдим. Сиз айтар эдингиз: полвон ўзини уч балодан асрасин, энг биринчиси — аёлбозлик! Отагинам, ёшим ўттизга етибдики, оёғимни қийшиқ босмадим, ҳаром-хариш йўлларга юрмадим. Ҳали уйланмадим ҳам!\nИккинчиси — ичкиликбозлик, дердингиз. Отагинам, мен ҳалигача оғзимга ароқ олмадим. Ундан ҳазар қиламан.\nУчинчиси — полвон ўзини нафс балосидан асрасин, дегувчи эдингиз. Отагинам мол-дунё учун олишмадим. Мол-дунё ҳирсидан ўзимни ҳамиша сақлаб келдим...».\nБўри полвон шу галдаги ғалабасидан кейин майдонни тарк этади. У эл орасида орттирган ҳалол обрўйини сақлаб қолади.\n«Давра» қиссасида ўзбек халқининг бир қисми бўлган воҳанинг ўзига хос ҳаёт тарзини, удумларини тасаввур қиласиз. Демак, халқда маълум бир анъана, урф-одатнинг умумий кўринишлари мавжуд бўлганидек, маълум бир анъана маҳаллий жиҳатдан ҳам ўзига хосдир. Ана шу ўзига хосликлар, фарқли томонлар айни пайтда катта ўзбек халқининг фазилатларини янада серқира, гўзалроқ кўрсатади. Буни бош қаҳрамон Бўри полвоннинг хаёллари орқали кузатдик. Бўри полвондан бошқалар ҳам сурхон олишлари, тўйлари тасвири қаҳрамонларидир. Уларнинг кўпчилигида ўз феъли, табиати, ахлоқи, характери сезилади. Уларнинг жонли чиқишида шубҳасиз ёзувчининг тўй-кураш манзараларини ҳаққоний билиши катта роль ўйнаган. Асардаги расм-русум, урф-одат, кийим-кечак, ўйин-кулги тасвирлари миллий колоритни кучайтиради, қаҳрамонлар қиёфасини янада жонлантиради.\nБош қаҳрамон Бўри полвон халқнинг талабига кўра баковуллик қилмокда. У даврада кўзи ожиз бўлиб қолган Насим полвон ўтирганини кўриб қолади. Баковуллик жараёнида Насим полвон билан боғлиқ хотираларига берилади. Ҳамма гап асар сюжетининг ана шу томонида. Ёшлигида ота-оналари Бўри полвон Насимнинг қиёматли дўсти бўлсин деб, тўн ёптиришган. Улар энди қадрдон, ака-укадек. Аммо ҳаёт Бўри орзу этгандек натижалар бермайди. Далада ишлашган кезлари Бўри полвон Момоқизни яхши кўриб қолади. Ёзувчи мана шу севгида қаҳрамонлар туйғусининг характерли, ишончли ўзига хослигини бера олган. Бу севги ўлдим-куйдим эмас, узундан-узоқ ишқ изҳори эмас. Қалб сирини Бўри Насимга ишонади: «Насим ошна, бир гап айтсам, бировга айтмайсанми? Ошна, Момоқиз яхши, эшитяпсанми, у яхши...».\n«Насим ошна, сен Момоқизга айт, Бўри сени тушларида кўради, де. Сенга қиёқни дўржироқ беришида гап бор, де».\nБўрининг беқиёс ҳаё билан лиммо-лим илк муҳаббатини, «биринчи кўнгли»ни шу сингари қисқа ифодалар чуқур очади. У дўсти Насимни кўп ардоқлигиси келади. Чунки қиёматли дўст тутинишнинг вазифаларини Бўри жуда муқаддас деб билади. Гарчи қиссада бундай фикр бўлмаса ҳам, китобхон шуни ҳис қилади. Бўри билан Насим ўртасидаги кейинги суҳбат бундай:\n« —Насим ошна, у нима деди-а? Кўзингни очиб айт, нима деди? Ё уялиб индамадими?\nНасим унга ўгирилди.\n— Бўри, мен гапларингни оқизмай-томизмай айтдим. Бўри ошнамга сенсиз кундуз ҳам қоронғи, дедим.\n— Уҳ, бормисан, ошна! У нима деди?\n— У, э, бети қурсин, деб қўл силтади, шўр-а. Сенга кўнгли йўқ экан. Ишонмаяпсанми? Мана, қиблага қараб айтаман: агар ёлғон айтсам кўр бўлайин».\nНасим Момоқизга дўстининг гапларини бошқача қилиб етказган. Айтишга чидамайдиган гап, деган. Сен билан ўйнагиси, қўйнингта киргиси кепти, дейди. Албатга, бу гапдан сўнг кўнгли бўлса ҳам, Момоқиз тузук жавоб бера олар эдими? Асарнинг қалбларни ларзага солувчи бу воқеасида сюжетнинг аёл жозибасини таъминловчи, ёзувчилик қоидасига хос бироз яширин сир-ҳикматлар бор. Ва яна ўсишда бўлган барча ақл эгаларининг идроклаши учун очиқ айтилмай тўғри қилинган бир аччиқ ҳақиқат хулосаси бор: беғубор илк севги бошқа, нафсу ҳирс бошқа: Дўстининг беғубор севгиси хабарини Насим Момоқизга ҳирс, тан ошиқлиги хабари қилиб етказди.\nШу воқеа икки дўстни бир-биридан ажратади. Бўри полвон— ҳаёли, ориятли, нозик табиатли киши. Момоқизга кўнглидагини журъат қилиб айта олмайди. Гапини эса дўсти ёлғон етказиб, яна уни алдаганини ўзи бир эпизома тан олади. Шу пайт Момоқиз сари кетаётган Бўри полвон тўхтаб қолади. Бўри полвоннинг бу тўхтаб қолишида драматизм кучлидир. Бир томондан, Момоқизга дўстининг муҳаббати, иккинчи томондан, дўстининг муҳаббат деб унга қилган хиёнати. Шу-шу икки дўст орасига яширин—ўзларигагина аён низо тушади. Бу воқеалар элга ноаён. Насим Момоқизга уйланиб кетади. Характерида садоқатсизлик, ожизлик, писмиқлик, ўз манфаатини ўйлаш бор. Кейинчалик бир тўйда Бўри полвон курашади-да, ўзини, садоқатсиз бўлолмаслигини кўрсатади.\nНасимни хиёнат, қасам ҳақиқатан кўр қилади. Бўри полвон бир томондан ачингандек бўлади. Тасодифни қарангки, ўғли Тиловберди (тўрт қиздан кейинги ёлғиз ўғли) полвон олишуви керак бўлган Абрай полвон Насим ва Момоқизнинг ўғли экан. Тиловберди мағлубиятга учрайди, Насим ошкора ғолиблик нашидасини сездиради. Аммо Бўри полвоннинг унга самимияти йўқолган эмас. Кўнгли юмшаб кетади. Руҳиятида илиқлик, раҳмдиллик уйғонади. Насим полвонни бағрига босгиси, унинг соқолларига пешонасини суйкагиси келади. Бироқ яна ўзини тўхтатиб қолади.\nБўри полвон собиқ қиёматли дўсти Насим билан хаёлан гаплашади. Бундай тасвир қиссага янада ўзига хос гўзаллик, ҳузур бағишлайди. «Айтгандай, Насим ошна... Бизнинг Момоқиз омонми? Тани-жони соғ, ўйнаб-кулиб юрибдими? Вақти хушми? Уям қаридими? Ошна, мен Момоқизнинг қариганига ишонмайман. Хаёлимда Момоқиз ҳалиям ўша Ҳолвачининг қирларида юргандагидай...».\nҚиссанинг сўнгидаги Бўри полвоннинг хаёллари, мулоҳазалари, ҳаёт ҳақидаги хулосалари ўқувчининг диққатини янада ўзига жалб қилади. Бўри полвон образи янада олижаноб қалб эгаси, матонатли, садоқатли, меҳрибон ва мунис инсон сифатида талқин қилинади:\n«Насим ошна, мен ўз гапимни Момоқизга айтолмай қолдим...\nАммо мен ўз умримдан шукур қиламан, ошна. Ўзимга-ўзим айтаман: Бўри полвон, сен йигит бўлиб эдинг, ана, биринчи кўнглинг бор, дейман...\nНасим ошна, Момоқиз ҳалиям кўнглимнинг туб-тубида яшайди. Уни биров ҳам, ҳатто Тиловбердининг онасиям билмайди.\nМен Момоқизни уйқуларимда кўраман. У жилмайиб қараб туради. Кўзларимни очсам, уй зимистон, ёнимда Тиловбердининг онаси ётган бўлади. Ай, онаси, Момоқиз келди— мен уни кўрдим, дегим келади...»\n«Давра» қиссасининг қаҳрамонлари — полвонлар. Тоғай Мурод уларнинг маънавий оламини, ички дунёсини, хислатларини, ҳаёт тарзларини чиройли талқин қила олган. Бўрибой, Насим ва Момоқизнинг севги саргузашти асарнинг иккинчи планида дейиш тўғри бўлмайди. Қаҳрамонлар маънавий дунёсини асарнинг бу тасвирисиз етарли ҳис қилиш мумкин эмас. Шунинг учун ҳам С. Мирвалиевнинг «Ўзбек адиблари» китобида ёзилган: «Бу қисса ўзбек адабиётига туғма истеъдод эгаси кириб келаётганидан дарак берди. Қиссада Бўри полвон, Тиловберди, Абил полвон образларида ўзбек миллий кураши бадиий ифодасини топди» деган таъриф асарни етарли характерлай олмайди. Чунки асарнинг биринчи планида Бўри полвоннинг, қолаверса, Насим полвон, Момоқиз, Тиловберди ва бошқаларнинг характерлари туради. Кураш эса характер учун «хизмат қилади».\nЁзувчининг маҳоратли томонларидан бири шундаки, у тўғридан-тўғри бўлмаса ҳам, икки йўсиндаги «кураш» манзараларини баравар тасвирлаб боради. Биринчиси — сурхончасига олишиш, иккинчиси — инсон маънавиятининг хилма-хил қутблари кураши. Бу йўлда Бўри полвонга карши Насим образи туради. Воқеаларнинг гоҳида олишув майдонига, гоҳида севги хотираларига алмашиниб туриши табиий ҳолда кишини икки хил курашни қиёслашга даъват этади. Тоғай Мурод қиссада ўз индивидуал услубини юзага чиқара олган. Жумлалар қисқа, пишиқ, халқонадир. Ортиқча баён ва тафсилотлар йўқ. Киноя, қочириқ ва ҳазил-мутойибалар асарнииг бадиий қимматини оширган. Булар миллий воқелик ифодасини, қаҳрамон характерини ёрқинроқ тасвирлаш имконини берган. Миллий воқелик рўй-рост тасвирланмаган жойда қаҳрамоннинг характерини ишонарли чиқариш мумкин эмас. Бу икки томон бир-бирига мутаносиб, уйғун бўлиши зарур.


15:00 / 04 январь 1970 pdf Ўқиш режими + -\nЗикр қилинган ва ушбу мавзуга оид ҳаётда учрайдиган бошқа ҳолатларга теран назар солсак фаҳшга, зинога сабаб бўлаётган бир қанча нарсаларни кўришимиз мумкин. Ушбу воқеалар билан аввалда санаб ўтилган зинога олиб борувчи йўлларни солиштириб чиқсак зинога йўлиққанларнинг муаммолари янада яққол кўринади. Биз кўпчиликнинг кўзи илғамаган қўшимча баъзи муаммоларни ҳам мулоҳаза қилдик.\n-Эр-хотинлар орасида жинсий маданиятнинг йўқлиги.\nЮқорида келтирилган воқеалардан бирида зинога қўл урган эр ўз аёлидан қониқмай қолганини айтган. Бунга сабаб нима? Гоҳида аёллар ҳам эрларидан жинсий жиҳатдан қониқмаётганликларининг сабаби нима? Балки бунинг сабаби ўша эркак ва аёллар ҳаддан ошган одам бўлиши мумкин. Аммо деярли барча ҳолларда жинсий қониқишнинг бўлмаслиги эр-хотин орасида жинсий маданиятнинг йўқлигидандир. Баъзи ҳолатларда эр, баъзи ҳолатларда аёл, баъзи ҳолатларда икковлари бир-бирларини кўнгилларини олишни билмайдилар, руҳий ҳолатларини сезмайдилар, бир-бирлари учун зийнатланмайдилар, эр-хотин сифатида очиқроқ гаплашиб, ўзаро кўнгилларини олмайдилар ва бир-бирларини қониқтиришга ҳаракат қилмайдилар. Биз «жинсий маданият» деб айтаётганимизда фақатгина динимиз Исломда кўрсатилган жинсий кўрсатмаларни назарда тутмоқдамиз. Ғарб жинсий маданияти, бошқа дин ёки тузумга тааллуқли жинсий маданиятни назарда тутаётганимиз йўқ. Уларга ҳаёт йўлида, хусусан жинсий маданиятда тақлид қилишдан Аллоҳ асрасин!\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар: «Албатта Аллоҳ эр-хотин бир-бирлари билан ўйнашганларидан ажабланади ва бунинг сабабидан уларга савоб ёзиб, уларга ҳалол ризқ беради».\nЭр-хотин бир-бирлари билан ўйнашиб ҳазиллашишлари - Аллоҳ рози бўладиган, савоб ва ҳалол ризқ жалб қиладиган ишлардан экан. Асосан бу иш жинсий яқинлик олдидан бўлади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам ўз аёллари билан ҳазиллашганлари, ўйнашганлари ривоят қилинган. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам аёлларга насиҳат қила туриб қуйидагича марҳамат қилганлар: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, эр ўз аёлини тўшакка чақирганда аёли бош тортса, осмондаги Зот ўша аёлга токи унинг эри ундан рози бўлмагунча ғазаб қилади».\nЭр ҳам ўз аёлини қондирмаса, уни эътиборсиз ташлаб қўйса гуноҳкор бўлиши, қиёматда итобга учраши баён қилинган. Ҳадисда: «Аҳли аёлига нисбатан яхши бўлганингиз энг яхшингиздир» деб эрларни ўз аёлларига яхши муносабатда бўлишга буюрилган. Аллоҳ ҳам бежизга эрларга аёллари ҳақида хитоб қилиб: «…Улар ила яхшиликда яшанг. Агар уларни ёқтирмасангиз, шоядки, Аллоҳ сиз ёқтирмаган нарсада кўпгина яхшиликларни қилса» (Нисо сураси, 19-оят) демаган.\nОятдаги «…Улар ила яхшиликда яшанг» жумласидан «аёлларнинг ҳақларини адо қилинг, уларни ҳар томонлама, ҳам руҳий, ҳам жисмоний томондан қониқтиринг» маъноларини тушуниш мумкин. Жинсий қўшилиш одобларидан бирини зикр қилиб Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар: «Бирортангиз ўз аёлига яқинлик қилганда, эр ўзининг ҳожати қонишини хоҳлагани каби аёлининг ҳожати қонмагунча тўхтаб олмасин».\nУлуғ саҳобалардан бўлган Ибн Умар розияллоҳу анҳу: «Мен ўз аёлим учун у мен учун қандай зийнатланиб, хушбўйланса, шундай зийнатланиб хушбўйланаман» деган эканлар.\n- Ота-оналар фарзандларига диний таълим-тарбия бермасликлари.\nФаҳш ва зинога қўл урганларнинг ҳикояларини эшитиш чоғида уларнинг деярли барчасида диний таълим-тарбия йўқлиги ва уларнинг аксар қисми ёш эканлиги мулоҳаза қилинади. Демак зинодан сақланишда ёшларга диний таълим-тарбия бериш ва уларни доимо назорат қилиб туриш ота-оналарга ҳам фарз, ҳам қарз.\nАллоҳ мўминларни ўз қўл остидагиларга жавобгар эканликларини маълум қилиб бундай марҳамат қилган: «Эй иймон келтирганлар! Ўзингизни ва аҳли аёлингизни ёқилғиси одамлару тошдан бўлган ўтдан сақланг. Унинг тепасида қўпол, дарғазаб фаришталар бўлиб, улар Аллоҳнинг амрига исён қилмаслар ва нимага буюрилсалар, шуни қилурлар» (Таҳрим сураси, 6-оят).\n«…Ўтдан сақланг» ибораси «уларга динни ўргатинг, тергаб туринг. Улар Аллоҳга исён қилиб дўзах эгаларидан бўлиб қолмасинлар» деганидир. Оятдан кўриниб турибдики, бу ишда оталар етакчи ўринда бўлишлари лозим. Ота ўз фарзандига гўзал тарбиядан кўра яхшироқ нарса бера олмаслиги ривоятларда келган. Диний таълим-тарбия фарзандлар учун ҳар қандай мол-дунё, яхши иш жойи, ва хотиржам ҳаётдан ҳам кераклироқ эканини воқелик исботлаб турган ҳақиқатдир. Мактаб, коллеж ва олий ўқув юртларининг ўқувчилари фаҳш ва зино кўчасига кириб қолаётганлиги, ундайларнинг сони кундан кунга ортиб бораётгани уларни янада кўпроқ назорат қилишни ота-оналардан талаб қилади. Ота-оналар фарзандаларининг ҳафталик дарс жадвалларини билишлари, ўқишдаги устозларини танишлари ва улар билан доимо алоқада бўлишлари, фарзандларининг кимлар билан дўстлашаётгани ила қизиқишлари, уларнинг телефон ва компьютерларини текшириб туришлари зарурдир. Шунингдек ёшлар ўзлари ҳам бу нарсаларга огоҳ бўлишлари, динларини ўрганиб унга амал қилишлари ва номаҳрамлар билан мулоқотга фақатгина Ислом рухсат берган ҳоллардагина киришлари шарт.\n- Интернет ва ижтимоий тармоқ орқали одамлар орасида фаҳш ва зино тарқалиши.\nФаҳш ва зинога йўлиққанларнинг кўпчилик қисми мана шу нарсалар орқали ёмон ишга қўл урганлар. Албатта интернет ва ижтимоий тармоқлар яхшиликка кўп ҳизмат қилади ва одамларнинг оғирини енгил қилади. Аммо ҳар бир нарсадан яхшилик ёки ёмонлик йўлида фойдаланиш мумкин.\nИнтернетда турли хил фаҳшга оид веб саҳифалар кўпайиб кетган. Ижтимоий тармоқларда ҳам турли ғаразли мақсадларни кўзлаган одамлар бор. Ҳозирда компьютер ёки замонавий телефони бор ҳар қандай инсоннинг бу нарсаларга қўли етадиган бўлиб қолган. Фаҳш бор видео ва фотосуратларни кўриш кўпчиликка одат бўлиб қолган. Бу нарсаларга одатланиш эса одамларни бевосита зинога ҳам олиб бориб қўймоқда. Бу гапимизга юқоридаги воқеалардан бири далилдир. Асли бизда фаҳш ва зино йўқ эди. Бир вақтлар ғарб олами бизнинг ота-боболаримиздан уларни жаҳолатдан илм-маърифатга олиб чиқувчи фикрлар, ишларни ўрганган бўлсалар, ҳозирда биз ғарб оламидан бизларни жаҳолат ботқоғига ботирадиган, инсон зотини қадрини пасайтирадиган фикр ва ишларни ўрганиб, тақлид қилиб юрибмиз. Шундай нарсалардан бири фаҳш ва зинонинг кенг ёйилиши. Афсуски, ҳозирда фаҳшга, зинога қўл урмоқчи бўлган инсон қийинчиликсиз ўз мақсадига эришади. Бу нарсалар билан илму маърифат, ҳақиқатни етказиш йўли билан, шунингдек гапига қулоқ солинадиган инсонлар орқали курашиш керак.\nИскандар 11:17 / 16 февраль\nҲозирки кунда кöп инсонлар ҳамма қилиб юриптику биз ҳам қилсақ бöлаверади деб калта öйлаяптилар, ва ёнилğили инсонларга эргашмоқдалар, аммо бир тõхтаб ақил юргизмайдилар айтмайдиларки, бошқалар қилаётган бöлса биз ҳам уларга эргашиб жаханнамга йöл оламиз тõğрими десалар ва ақл юргузиб, Аллоҳ буюрган ибодатларни қилсак, ва Аллоҳ буюрганидай ҳалол йöл билан уйланиб жуфтимизга шариятга мувофиқ амал қилсак, никоҳ орқали шахватимизни қондирсакда ибодат қилган даражага бöламиз, бу эса бизни дунёю охрат бахту саодатига етаклашига ҳеч шак шубҳа ёқ. аммо ҳаромдан шахватимизни қондирсиб фахшга зинога эргашсак ҳеч шак шубҳасиз жаханнамга йõл оламиз ва дунёю охратда бадбахт бõлиб қолишимиз аниқ, шунинг учун тез роқ тавба қилиб бу йöлдан қайтиб Аллога тавба қилсак вахтимиз борида ва Аллоҳга осийлик қилмасак, Аллоҳ бизларни кечиради инша Аллоҳ!\nСохиб 20:30 / 05 январь\n13:00 / 04 январь 896\n2278 21:35 / 12.02.2019\n1906 18:30 / 11.04.2019\n439 15:00 / 12 январь\n2878 18:10 / 01.04.2019


Табиат манзаралари | Ekobarqaror | Page 2\nҚАЧОН ЁМҒИР ЁҒАДИ?\n26.03.2017 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\n Aгaр Қуёш қoрa булутлaр oрaсигa бoтсa, ёғингaрчилик бўлaди.\n Aгaр Қуёш бoтишдaги шaфaқ, тиллa-сaрғиш бўлсa, эртaсигa ҳaвo oчиқ бўлaди.\n Турнaлaр бaрвaқт учиб кeлсa бaҳoр oдaтдaгидaн эртa бoшлaнaди. Турнaлaр рaқсгa тушсa кун исийди, улaр қичқирсa ёмғир ёғaди.Aгaр куздa бaлaнд учсa куз дaвoм этиши тaбиийдир.\n Ёғингaрчилик oлдидaн тoвуқлaр тупрoққa aғaнaб, қaнoтини қoқaвeрaди.\n Xўрoзнинг кeчки пaйт, яъни бeмaлoл қичқириши oб-ҳaвo ўзгaришидaн дaлoлaтдир.\n Ўрдaк вa ғoзлaр тумшуқлaрини қaнoтлaри oстигa бeркитишсa сoвуқ бўлишини билдирaди.\n Ўрдaклaрнинг қaнoт қoқиб пaтлaрини тoзaлaши ёмғирдaн дaрaк бeрaди.\n Қaлдирғoчлaр ёмғир oлдидaн пaстлaб учa бoшлaйди.\n Эртaлaбки шaфaқ қизил рaнгли бўлсa вa бoтaётгaн Қуёш қизғиш кўринсa кeчaси мoмaқaлдирoқ бўлишини кутиш лозим.\n Кундузи мoмaқaлдирoқ кузaтилсa, лeкин кeчки шaфaқ зaрҳaл рaнгли бўлсa, кeчaси ёмғир ёғмaйди.\n Йилнинг oчиқ вa иссиқ кунлaридa эртaлaб Қуёш чиққaндaндaн кeйин oсмoндa юқoри тўп-тўп булут ҳoсил бўлиб, у тeз кaттaлaшa бoшлaсa вa бaлaнд пaxтa xирмoни шaклини oлсa кeчгa яқин мoмaқaлдирoқ бўлиб, жaлa қуйишини кутинг.\n1985 йилдан бошлаб жирафалар сони 2 баробар камайган\n- Африкада леопардларнинг яшаш ҳудуди 75 фоизга қисқарган.\n- Йирик кемалар атмосферани олтингугурт диоксиди билан заҳарлайди. Биргина кема чиқарадиган тутун миқдори 376 миллион автомобиль чиқарадиган газга тенг.\n- 2016 йили Европада асаларилар сони 12 фоизга қисқарган.\n- 1 тонна мол гўшти етиштириш учун қишлоқ хўжалик маҳсулотларига ажратилган ердан 16 баробар кўп майдон зарур.\n-2050 йилга келиб Дунё океанидаги пластик чиқиндиларнинг оғирлиги барча балиқлар оғирлигидан ошади.\n-Калифорнияда сўнгги 6 йил ичида 1/3 фоиз ўрмон майдонлари кесилган.\n— Хитойнинг Шэньчжэнь шаҳри дунёдаги маиший техниканинг 90 фоизини ишлаб чиқаради.\n— 2050 йилга келиб 99% денгиз қушларининг организмида пластик қолдиқлари топилади.\n16.02.2017 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nКўпчилик идиш ювиш воситалари билан ювилган идиш-товоқни камида етмиш маротаба чайқаш зарурлигини билишмайди, дейди Ишмамат Тоғаев, Ўзбекистон Республикаси Экологик ҳаракатининг Навои вилояти бўлими раҳбари.- Аксарият ҳолатда восита таркибидаги зарарли кимёвий моддалар идиш юзасида колиб, овқат билан инсон организмига тушади ва бир қанча оғир касалликларни келтириб чиқаради. Идишларни ювишга мўлжалланган воситалар кимёгарлар тилида юзанинг фаол моддалари (ЮФМ) деб аталиб, улар катионли (КЮФМ), анионли (АЮФМ), амфотерли (АмфЮФМ), неионогенли (НЮФМ) ларга бўлинади. Ушбу кимёвий бирикмаларни идиш юзасидан ювиб тушириш анча қийин. Энди тасаввур қилинг, оддийгина тўрт нафар одамдан иборат бўлган оиладаги идиш- товоқларни ювиш ва хавфсизликни таъминлаш учун қанча сув кераклигини? Агарда оилада 7-10 нафар одам бўлсачи?\n- Ҳозирда нафақат катталар, айниқса болаларда намоён бўладиган турди хил аллергик касалликларнинг келиб чиқиши кимёвий воситалардан турмушимизда кенг фойдаланишимиз оқибатидир, дейди шифокор Ленире Зупарова. — Оддийгина кимёвий идиш ювиш воситалари бунга мисол бўла олади. Уларнинг таркибидаги моддалар синтетикдир. Кўпинча касалликларнинг бошланиши аллергик реакция сифатида намоён бўлиб, ошқозон-ичак йўлининг саратони, гипертония, дипрессия билан якунланади. Мазкур моддалар инсон организмидаги ҳужайра мембранасини парчалайди, оқибатда иммунитет пасайиши, организмнинг турли хил касалликларга чалинувчанлигининг ортиши кузатилади. Чунки юзанинг фаол моддалари канцерогендир. Улар ошқозоннинг ҳимоя қатламини емиради. Бирикмалар қонга сўрилиб аста-секинлик билан бутун организмни заҳарлайди. Фақат фаол моддалар эмас, идиш ювиш воситаси таркибига кирувчи ҳид берувчи моддалар ва консервантлар ҳам инсон организмига салбий таъсир кўрсатади. Бекаларимиз ҳид берувчи моддаларни идиш ювишаётганда уни нафас олиш жараёнида ичларига тортишади, бу ўз навбатида нафас йўллари касалликлари, астманинг келиб чиқишига сабаб бўлади.\nТаркибидан идиш ювиш воситаси бўлган оқава сувлар атроф-муҳитга ҳам катта зарар етказади. Оқава сувлар сув ҳавзасига тушгач, айнан уларнинг ботқоқлашувига олиб келиб, жониворлар ва ўсимликларнинг нобуд бўлишига олиб келади. Агарда идиш ювиш воситасининг таркибида анионли ЮФМ бўлса улар деярли парчаланмайди ва бошқаларига нисбатан инсон танаси ва экологияга уч баробар кўпроқ зарар етказади.\nҲўш, ҳозир барчамиз ўрганиб қолган, идиш-товоқлардан осонгина ёғни кетказадиган, инсон организмига зарар етказмайдиган идиш ювиш воситасининг ўрнини боса оладиган муқобил борми?\nБугунги кунда бир чайқашда юз фоиз идиш юзасидан кетадиган идиш ювиш воситалари ўйлаб топилгани йўқ. Демак, ҳар гал идиш ювиш воситасини сотиб олар экансиз унинг неча фоизи сизни, қанчаси эса атроф-муҳитни заҳарлашини яна бир ўйлаб кўринг.\n20.01.2017 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nДУНЁНИНГ ЭНГ КАТТА ВА ЧИРОЙЛИ ШАРШАРАЛАРИ\n18.01.2017 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nШаршаранинг баландлиги денгиз сатҳидан 727 метр. У АҚШнинг Калифорния штатида жойлашган. Кам қор ёққан йиллари шаршара қуриб қолиши ҳам мумкин.\nНорвегияда жойлашган Утигард шаршараси 610 метр баландликдан тушиб, Дуэн кўлига қўшилади. Шаршара Йостедал музлигидан бошланиши кишини ҳайратда қолдиради.\nҲиндихитойда жойлашган Кхон шаршараси нафақат Жанубий Осие балки дунёнинг энг ката шаршараларидан биридир. У Меконг дарёсида жойлашиб, 5000 метр баландликдан пастга тушади. Айнан дарёда дарё дельфини яшайди. Бу ноёб ҳайвонни фақатгина шаршара остида кўриш мумкин.\nМашҳур шаршара нафақат энг баланд, балки энг кенг ҳамдир. Унинг баландлиги 120, кенглиги 1800 метрдир. Замбези дарёсида жойлашган шаршарани маҳаллий аҳоли Моси-оа-Тунья (Жарангловчи тутун) деб аташади. Чунки унинг шовқини 10 км. узоқликдан эшитиш мумкин.\nШаршаранинг кенглиги 1200 метр, баландлиги эса 51 метрдир. У АЈШ билан Канаданинг чегарасида, Эри ва Онтарио кўлларини бирлаштирувчи Ниагара даресида жойлашган. Эрат баҳорда шаршара овозига эрияетган музларнинг қисирлаши қўшилиб, даҳшатли шовқин ҳосил қилади.\nТОЗА ҲАВО ТАДБИРИ\n30.08.2016 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nВилоят табиатни муҳофаза қилиш қўмитаси томонидан ташкил этилаётган тадбирларда соғлиқни сақлаш, ички ишлар бошқармалари, Республика саломатлик ва тиббий статистика институти вилоят филиали, вилоят давлат санитария-эпидемиология назорати маркази, туман ва шаҳар табиатни муҳофаза қилиш инспекциялари мутахассислари иштирок этмоқда.\nТирик жон борки, кислород ва бошқа кўплаб муҳим микроэлементлар манбаи бўлган тоза ҳавосиз яшай олмайди. Кейинги йилларда ер юзида антропоген омиллар таъсирида юзага келаётган турли экологик муаммолар ва кундан-кунга сони ортиб бораётган автотранспорт воситалари ҳавонинг ифлосланишига сабаб бўлаётир.\nДунёда кузатилаётган шу ва бошқа муаммоларни инобатга олиб, мамлакатимизда автотранспорт воситаларини экологик соф газ ёқилғисига ўтказиш, саноат корхоналарини техник ва технологик модернизация қилиш, ишлаб чиқаришда соф ривожланиш механизмларини жорий этиш бўйича қатор лойиҳалар амалга оширилмоқда.\n– Жорий йилнинг апрель-май ойларида ўтказилган “Тоза ҳаво” тадбирининг биринчи босқичида 10 мингдан ортиқ автотранспорт воситасининг техник ҳолати кўздан кечирилди, бир неча ёқилғи қуйиш шохобчалари, техник кўрикдан ўтказиш станцияларида экологик назорат ишлари олиб борилди, – дейди Тошкент вилояти табиатни муҳофаза қилиш қўмитаси атмосфера ҳавосини муҳофаза ва назорат қилиш инспекцияси бошлиғи Хуршид Пиров. – Иккинчи босқичда бу борадаги ишлар кўлами янада кенгайтирилади. Бундай чора-тадбирлар туфайли мамлакатимизда ҳавога чиқарилаётган зарарли моддаларни сезиларли миқдорда камайтиришга эришилаётир. Буларнинг барчаси табиий мувозанатни сақлаш ва халқимиз саломатлигини мустаҳкамлашга хизмат қилади.\nҲудудларда ўтказилаётган тадбирларда давлат экологик назоратини юритиш билан боғлиқ устувор вазифалар, “Тоза ҳаво” тадбирини ташкил этишнинг ҳуқуқий асослари, амалий механизмларига оид ўқув-услубий, тушунтириш-тарғибот ишлари олиб борилаётир.\n28.08.2016 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nБиз аксарият ҳолатларда беқарор, гапида турмайдиган одамларни буқаламунга ўхшатамиз. Ҳўш, бу қандай жонивор ва нега у одамлар тилига тушган? Маълумотларга кўра дунёда буқаламунларнинг 190 га яқин тури мавжуд. Улар Африка, Жанубий Европа, Жанубий Осиёдан Шри-Ланкагача бўлган ҳудудларда тарқалган. Мазкур жониворлар АҚШ, Гавая, Калифорния ва Флорида ҳудудларига ҳам олиб борилган. Яна бир қизиқарли маълумот: биргина Мадагаскар оролининг ўзида буқаламунларнинг 59 турини учратиш мумкин. Кўпгина буқаламунлар ўзларининг тусларини жигаррангдан яшилга ёки аксинча яшилдан жигаррангга ўзгартиришар экан, лекин айримлари яна бошқа рангларга ҳам айлана олиши мумкин. Улар рангларини 20 сония ичида алмаштира олади. Бир вақтнинг ўзида буқаламунлар икки тарафга қарай олади ва 360 градусни кўради. Судралиб юрувчилар орасида буқаламунларнинг кўзлари ўзгачадир. Ушбу жониворлар тилининг узунлиги танаси узунлигининг 1,5-2 баробарига тенг келар экан.\nБуқаламунларнинг эшитиш қобилияти унчалик ҳам яхши ривожланмаган. Уларнинг ташқи ва ўрта қулоғи бўлмайди, шунинг учун ҳам мазкур жониворнинг қулоқ канали ва қулоқ пардаси йўқ. Бироқ улар мутлақо кўрга ҳам ўхшамайди. Товуш тўлқинларини 200-600 частота герцдан сеза олиши мумкин .\nЯна бир маълумот. Америка буқаламунлари — ҳақиқий буқаламунлар эмас, аксинча улар игуанлар оиласига мансуб калтакесаклар ҳисобланади. Бироқ улар ҳам рангларини ўзгартираолиши мумкин.\nБ У Қ А Л А М У Н — калтакесаклар оиласига мансуб судралиб юрувчилар туркуми вакилидир .Уларнинг тили узун бўлиб, анча узоқдаги ўлжани ҳам ушлаб олиш хусусиятига эга. Ранги ҳарорат ваёруғлик сингари ташқи омиллар таъсирида тез ўзгаради. Буқаламунларнинг 90га яқин тури маълум.\nБуқаламунлар танасининг узунлиги 30 см, йирикроқлариники 60 смчагача , жуда кичкиналари узунлиги эса 5 смгача бўлади. Бўйни калта, узун думи спиралсимонўралади. Оёклари узун бўлиб, дарахтларга тирмашиб чиқиш учун жуда яхши мослашган.Бармоқлари 2—3 тадан гуруҳ бўлиб териғилоф ичида жойлашган. Танаси шохсимон тангачалар ва тери ўсиқчалар билан қопланган. Кўз қовоклари яхши ривожланган бщлиб, кўзлари бир-биридан мустақил равишда ҳаракатлана олади. Аксарият буқаламунлар ўпкасида халтасимон ўсиклари бўлади. Хавф сезганда кўп ҳаво ютади ва тана шакли ўзгариб, қўрқинчли тус олади.Ранги ёруғлик ва бошқалар таъсирида тез ўзгаради. Буқаламунлар рангларининг ўзгариши тери қопламасининг тузилишига боғлиқ. Буқаламунлар терисида махсус ҳужайралар бўлиб, уларда асосий пигментлар жойлашади. Бу ҳужайралар хроматофора деб аталиб, унинг юқори қатламини қизил ва сариқ пигментлар ташкил этади. Пастки қисми эса кўк ва оқ ранглардан иборат. Ушбу ҳужайралар пигментлар билан алмашса, буқаламунлар терисининг ранги ҳам уларга мос холда бошқа тус билан алмашади.Хроматофоралар мия сигнали орқали ўзгаради. Мия сигнали ҳужайраларнинг катталашиш ёки кичиклашишга буйруқ беради. Уларнинг ўлчамлари ўзгариши ҳисобига ҳужайралар аралашади ва ранг ўзгаради.\nОддий буқаламун - асосан Европада учрайди. У Испаниянинг жанубидаги дарахтларда, яна Португалияда, Шимолий Африка ва Канар оролларида яшайди. Бу судралиб юрувчининг танаси 15смдан 80 смгача бўлади. Тўрт йилгача умр кечириши мумкин. 20тадан 30 тагача тухум қўяди ва улар 6 ойдан 9 ойгача ташқи муҳитнинг иссиқлик даражасига қараб етилади. Илк туғилган буқаламун ҳам шакл жихатдан худди каттасига ўхшайди\nЖексон буқаламуни яшил аралаш кулранг тусда бўлади. Узунлиги 30 смгача етиб, эркак буқаламунлар учта шох билан безатилган бўлади. Уларнинг ушбу шохлари чирой учун эмас, балки рақиблар билан баҳслашиш ва урушиш учун керак бўлади. Жексон буқаламуни кўпинча тоғларда юради.\nПарсон буқаламуни тоғли тропик ўрмонларда шимолий ва шарқий Мадакаскарнинг денгиз сатҳидан 1000 метр юқори бўлган жойларида яшайди. Танасининг узунлиги 60 смгача бўлиб – булар судралиб юрувчиларнинг энг йирик вакиллари ҳисобланади. Рангининг асосини оч яшилдан тўқ яшилгача бўлган ранглар ташкил этади. Ён бошида озгина оқ доғлари мавжуд.\nБуқаламунлар ов пайтида дарахт ва буталарда соатлаб ўлжасини пойлаб, кимирламай ўтириши мумкин. Бу пайтда уларнинг танаси ҳаракатланмайди, аммо кўзлари доимо ўлжа ахтариш билан банд бўлади. Узун тилини ўлжасига отиб, ёпиштириб олади. Уч сония ичида буқаламун тўрттагача қурт-қумурсқани тутиши мумкин экан. Улар ҳашаротлар билан, йирик турлари эса майда қушлар ва калтакесаклар билан озиқланади.\nБуқаламунлар дарахтларда яшайди, тухум қўйиш учун пастга тушади.\nУлар тухумларини дарахт илдизига яқин жойни кавлаб ўша ерга кўмиб қўяди. Болалар у ердан дарахт шохларига осонлик билан чиқиб олишлари учун шундай қилади. Болалари билан она буқаламуннинг кўпам иши бўлмайди. Улар ўзларига-ўзлари ўлжа топиб озиқланишади. Бир йилда катта бўлишади.\nБироқ айрим буқаламун турлари ўрмонларда, африка саванналарида, чўл ва даштларда ҳам яшайди.\nИспаниянинг жанубида буқаламунлар – уй ҳайвонлари сифатида кенг тарқалган бўлиб, маҳаллий аҳоли учун улар умуман экзотик жонивор ҳисобланмайди.\nУлар чиройи ёки қўриқлаш учун эмас, балки иссиқ ўлкаларда кўп учрайдиган пашшаларга қирон етказиши билан фойдалидир.Зараркунанда ҳашоратларни қириб ташлаш учун, хонага косада асал қўйилади ва униг ҳиди пашшаларни ўзига чақиради. Буқаламунлар уйларда, савдо шахобчаларида ёки дўконларда яшайди.\nКРАССУЛА ЁКИ ПУЛ ДАРАХТИ\n13.04.2016 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nҲеч, бахт дарахти ҳақида эшитганмисиз? Пул дарахтиничи, кўрганмисиз? Гул шайдолари қайси ўсимлик ҳақида сўз бораётганини англаб етганлари аниқ. Ҳа, бу деярли ҳар бир гул ишқибозининг токчасидан жой олган Крассула гулидир.\nЕр юзидаги 412 мингдан зиёд ўсимлик турларининг 30000 га яқинидан инсонлар кундалик ҳаётида фойдаланади. Наботат оламида шундай ўсимлик турлари борки, улар инсонларда энг нафис туйғу-гўзаллик ҳиссини уйғотади, хуш кайфият бағишлайди. Улар табиатга бўлган меҳр -муҳаббатимизни янада оширади.\nБиз ҳикоя қилмоқчи бўлганимиз крассула ўсимлигини кўпчилик гул ишқибозлари оилага қут-барака, давлат олиб келади, дея, астойдил ишонч билан, алоҳида эътибор ила ардоқлаб парвариш қилади. Унинг баргларини тангага, яъни пулга ўхшатишади ва шу сабаб ўсимлик халқ орасида пул дарахти номи билан оммалашган. Хаттоки, айрим манбааларда крассула хонанинг қайси бурчагига жойлаштирилса, оиланинг молиявий аҳволи яхшиланиши хусусида батафсил тавсиялар берилади. Унинг этдор барглари ўзига бойлик йиғади, кимнинг дарахти яхши парваришланган, гуркираб турган бўлса ана шу инсонга бойлик келтиради, деб хисоблайдиганлар хам кам эмас. Ушбу ўсимлик турар жойимиз ҳавосини тозалашини, қалбимизда ижобий ҳис туйғуларни уйғотиб, яхши кайфият бағишлашини инобатга олсак, давлат деганда, инсоннинг асосий бойлиги бўлган саломатлиги назарда тутилгандир, балки. Яна ким билсин? Нима бўлганда ҳам, бу ишонч бизнинг ўсимликка бўлган меҳримизни ва эътиборимизни янада ошишига, яхшиликка хизмат қилади.\nЗеро, хонаки ўсимликлар табиатнинг бетакрор манзараларини хона шароитида мужассамлаштириш имкониятини беради. Бундан ташқари ўзига хос микроиқлимни ҳосил қилиб, ҳавони турли хил чанглардан, касаллик қўзғатувчи микроблардан тозалайди, намлик даражасини 50% гача оширади. Хона шароитида ўстирилаётган ўсимликларнинг фойдали хусусиятларидан яна бири шуки, улар карбонат ангидрид гази чиқаришдан кўра кўпроқ ютади. Масалан, хона шароитида ўстирилаётган 60 туп ўсимлик чиқарган карбонат ангидрид миқдори бир киши нафас олиб чиқарган карбонат ангидрид миқдоридан ошмас экан.\nКрассула- хонаки ўсимликлар орасида энг чидамли ва парваришлаш осон гуллардан ҳисобланади. Уни ёруғлик тушиб турувчи токчага жойлаштириш ва фақатгина тупроғининг устки қисми қуриганда суғоришга алоҳида эътибор беринг. Мана шу оддийгина икки қоидагага амал қилсангиз ушбу бахт дарахти хонадонингизда узоқ йиллар давомида, ҳеч қандай муаммосиз яшайди.\nCrassulaceaе, яъни Семизакдошлар оиласининг асосий турлари суккулентлардир. Гулларининг шакли, рангги ва хушбўйлигидан қатъий назар ўзига хос морфологик тузилиши, яъни серэт, сершира тана ва барглари, шунингдек, сояга ва совуққа чидамлилиги оиланинг муҳим белгиси ҳисобланади.\nКрассуланинг турлари жуда куп. Улар орасида энг кўп тарқалгани дарахтсимон красуладир. Дарахтсимон крассуладан ташкари кумушсимон ва овалсимон крассула хам пул дарахти деб номланади. Унинг барглари турфа рангларда бўлиши мумкин. Жумладан, яшил, тўқ яшил ёки кумушранг, қизғиш хошияли ёки барги атрофии қизил доғ билан ўралган турлари бор. Уларнинг барчаси уй шароитида жуда яхши ўсади ва 1-2 метргача буй чўзади.\nКрассула барча суккулентлар каби баргида намлик заҳирасини йиғади. Бу хусусияти унга, ватани- Мадагаксар ва жанубий Арабистон, хамда Африканинг қуруқ ва нокулай об-ҳаво шароитида бардош билан яшашига имкон беради.\nОдатда хушбўй, мафтункор ва чиройли гулловчи ўсимликлар кўпроқ киши эътиборини ўзига жалб қилади. Купчилик красулани гулламайдиган ўсимликлардан деб билади ва улар қаттиқ янглишади. Бу ўсимликни жуда нафис, майда чечакларга бурканганда чинакам тароватини кўришингиз мумкин. Бу мўъжазгина мўжизанинг қачон очилишини хаттоки, моҳир гулчилар хам аниқ айта олмайдилар. Чунки крассуланинг нафақат дарахтга айланган бақувват бутаси, балки, ёш ниҳоли хам гулга кириши мумкин. Сизнинг пул дарахтингиз хам гулга кириши мумкин. Мутахассисларнинг таъкидлашича, Ушбу ўсимлик хадеб бир жойдан иккинчисига олиб, безовта килинавермаса унинг гуллаганини кўриш эътимоли юқорироқ бўлади. Яъни, дарахт бир жойда кўкаради, иборасини эслаш кифоя. Ва албатта, ҳар қандай тирик мавжудот меҳрдан сув ичишини унутмасангиз бас. Олимларнинг таъкидлашларича, шундай гул ва ўсимликлар борки, улар компьютерда ишловчи, уй-рўзғорда қўлланадиган электр асбобларни кўп ишлатадиган кишиларни электромагнит майдони таъсиридан сақлайди. Мухаббат билан парваришланган крассула эса кувват бўлоғи деб таърифланади.\nБир қатор хонаки ўсимликлар каби Красулани хам шунчаки тайёр дарахт холида сотиб олиш эмас, балки нихоллигидан ардоқлаб, чин юракдан севиб парваришлаш тавсия этилади. Ана шунда кутилган натижага эришасиз, гулингизга кандай парвариш кераклигини яхши биласиз, ва кўникиб колган иклимида яшнаб усишига имкон берган бўласиз.\nХўш, уни парваришлаш қоидаларидан бохабармисиз? Бу ўсимлик уруғи ва қаламчасидан кўпаяди. Уруғидан купайтириш учун ясси саёз идишлар уруғ сепиб, то нихол униб чиккунча сув пуркаб турилади, ёки мул сувга бўктириб қўйилади. Бу вақтда фуёш нури ва шамолдан пана ерга жойлаштирилади.\nУруғ таҳминан 2 хафтада униб чиқади. Кўкартирилган кучатлар махсус аралашмали тупроққа экилиб, ёруғликка якинроқ жойга қўйилади. Гултувакнинг чуқурлиги ёш ўсимлик учун 6-7 см дан ошмагани маъқул. Суткада бир марта суғорилади. Шу тарзда крассулани ривожланишига қараб парваришлашни давом эттираверасиз.\nКрасулани шохи ёки баргидан қаламча олиб, тупроққа экиб қўйиш ҳам мумкин. Бирок бироз вакт кетса хам каламчани сувда илдиз оттириб олиб, кейин экишни тавсия қиламиз. Бу усул ишончлироқ.\nАмалга кириб, катта бўлиб колган крассулага ёз мавсумида ҳар куни сув қўйилади. Кишда эса сугориш чегараланади. Бироқ бутунлай қуриб қолишини кутиш керак эмас.\nКрассулага сув пуркаш яхши самара беради. Бироқ шуни унутмаслик керакки, сув пуркалган ўсимликни суғориш шарт эмас. Чунки у ўзига керакли намликни баргларидан олади.\nКактус учун тайёрланадиган тупроқ озуқаси суккулентлар учун хам жуда мос келади. Бўлар: чимли, хазонли чиринди, кумли аралашмадан ташкил топади. Ёки кул, чириндига бой қора тупроқ, майдаланган ғишт хам ўсимлик учун яхши озука бўлади. Албатта тупрокнинг захини куритиш керак. Тувакка кўчириб ўтказиш усишига караб 2-3 йилда бир марта амалга оширилади. Кўпчилик крассуланинг баланд буйли бутасига қизиқади. Бирок, бакувват ўсимликни тугри парваришлаш учун унинг тувагига хам алоҳида эътибор берилади. Масалан, ўсимлик илдизи, йирик бутани кўтаролмай қулаши ва синиши мумкин. Шу боис катта гулга улчамига мос шаклдаки, оғир ва етарлича чуқур гултувак танланади. Шунингдек, крассула йил давомида ёруғликка эҳтиёж сезади. Уларга асло қоронғу хонадан жой ажрата курманг.\nБу ўсимлик шубхасиз ёруғликни талаб қилади. Шундай бўлсада, қуёшнинг тик тушувчи нурларидан ҳимоялаш керак. Акс холда барглари ўз рангини йўқотиб, сарғайиб кетиши мумкин.\nЎсимликларни жойлаштириш тартиби ҳам худди суғориш ишлари каби ҳар битта гулнинг табиати ва хусусиятидан келиб чиққан ҳолда хонага, махсус белгиланган жойларга қўйилади. Улар хона бўйлаб шундай қўйилиши керакки, барча тувакдаги гуллар шакли, ранги, гулларининг туси, тувакларнинг катта-кичиклиги билан уйғун ҳолда хонага ўзгача чирой, файз бахш этсин. Шунингдек, ҳар бир тувакдаги гул ўзига керакли миқдорда ёруглик ва иссиқлик олсин. Шифти баланд, дераза ойналари кенг ва катта бўлган хоналар дераза токчасига катта тувакдаги гулларни қўйиш мумкин. Агар хона деразаси кичкина бўлса, катта тувакдаги гулларни полга қўйса ҳам бўлади. Хона деразаси жанубга қараган бўлса токчага биринчи қаторга кактус, алоэ гуллари қўйилади, иккинчи қаторга эса азалия, агава, жасмин, олеандр, камелия каби гуллар қўйилади.\nЛандшафт дизайнерлар бугун хонани безатишда крассула ўсимлигидан кенг фойдаланмокдалар.\nБаъзи мутахассислар эса крассула ва кўплаб суккулент ўсимликлардан гул композициясида фойдаланмасликни маслахат берадилар. Уни шунчаки чиройли, антика тувакка утказиб, офислар учун яшил бурчак ташкил килиш мумкин, деб хисоблайдилар.\nБу гулга кушандалар шикаст етказа олмаслиги мумкин, бироқ уни қанчалик парваришламанг, унга яқин борган инсоннинг рухий ёки жисмонан дарди бўлса ўсимлик касалга чалиниши ва хатто бутунлай куриб колиши мумкин экан. Демак, бу гуллар бизга эстетик завк бағишлабгина қолмай, дардимизни ҳам олар экан-да.\nХона шароитида гулларни ўстириш қачон ва қандай бошланганини айтиш қийин. Шундай бўлса-да яшаш жойи ва унинг атрофи ҳар доим баҳордагидек кўм-кўк бўлишини истаган, қолаверса, ҳаётдан гўзаллик излаган кишилар ниятидан бошланган дейиш мумкин. Ана шундай гўзаллик шайдолари, гул шайдоларининг сафи бугун янада кенгайгани қувонарлидир. Улар туфайли борлиқ гулларга бурканади. Гуллар эса шубҳасиз, ҳар қандай инсонга завқ бағишлайди. Барчангизга завқли онлар ва аъло кайфият ҳамиша ёр бўлсин.\nХ. Ғуломова, З. Қурбанов\n12.03.2016 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nХалқимиз ўзи яшаётган масканни обод этишни инсоний бурчи, деб билади. Бўйрадек ери бўлса ҳам дарахтлар, гулу райҳонлар, жамбиллар экади. Онахонлар қизу келинларига “Остонанг доимо озода бўлсин”, деб насиҳат қилади. Мустақиллик йилларида бу каби қадимий анъана ва қадриятларимиз янгича маъно ва мазмун билан бойиди.\n“Яхшидан боғ қолади”, “Ободлик кўнгилдан бошланади”, деган ҳикматли сўзлар халқимиз орасида кенг тарқалиб, эзгу даъватга айланди. Мустақиллигимизнинг 25 йиллигига атаб ҳар бир юртдошимиз 25 тупдан кўчат экишга аҳд қилган. Бундай эзгу ишлар тинчлик ва осойишталик ҳукм сураётган юртга ярашади.\n12 март Хитойда Дарахт ўтқазиш (Arbor Day) куни сифатида нишлонланади. Бу кун тасодифан танлангани йўқ. Маълумки, 12 мартда хитойлик сиёсий ва жамоат арбоби Сунь Ятсен вафот этган. Айнан у Хитойда оммавий тарзда дарахт ўтқазиш ғоясини илгари суриб, шахсан ўзи намуна кўрсатган эди. Сиёсий арбобнинг хотирасини абадийлаштириш мақсадида бошланган бу ташаббус хамон давом этмоқда. Бу байрам 1981 йилда расмий мақом олди. Ўша йили Бешинчи Хитой Халқ Миллий конгресси «Дарахт ўтқазиш борасида умуммиллий кўнгилли компаниясини ўтказиш» борасида Резолюция қабул қилди. Қабул қилинган хужжатда 11 ёшдан 60 ёшгача бўлган ҳар бир фуқоро бир йилда 3–5 та дарахт экиш тавсия қилинади. Агар у ёки бу сабабларга кўра дарахт эка олмаганлар бошқа ишларни, жумладан гулларни парваришлаш, дарахтларни буташлари керак бўлади. Мазкур ташаббус мамлакат ахолиси томонидан қўллаб-қувватланди. Мухбирларнинг хабар қилишича, ҳар йили дарахт экиш компаниясида 600 миллионга яқин ахоли иштирок этади. Шу кунга қадар кўнгиллилар томонидан 55 миллиарддан ортиқ кўчат экилган.\nҲукумат кўраётган чора-тадбирлар ўз наватида “Буюк Яшил девор” деб номланмиш лойихага асос бўлди. Хитой Халқ Республикаси ҳудудларидаги саҳроларнинг кенгайиб боришининг олдини олиш мақсадида ҳукумат “Яшил Хитой девори” лойиҳасини ишлаб чиқиб, ҳаётга тадбиқ этмоқда. 1949 йилда Хитой худудларининг 8 фоизи ўрмон билан қопланган эди. Саноат ривожланиши оқибатида ёқилғига талаб кўпайди. Бу ўрмонларнинг кесилиши ҳисобига амалга оширилди. Ҳукумат шамол тезлигини камайтириш ва ерлардаги эрозияга қарши қурашиш мақсадида 13 та вилоят ҳудудларига ўтқазилган дарахт, бута ва ўсимликлардан иборат яшил белбоғ – яъни “Яшил девор” барпо этишга киришди. Бу лойиха 2072 йилга қадар мўлжалланган бўлиб, сал кам 350 минг квадрат километрни кўкаламзорлаштиришни ўз олдига мақсад қилиб қўйган. Мутахассисларнинг сўзларига қараганда, дарахтлар шамол ва қум бўронлари ҳаракатини тутишга хизмат қилса, уларнинг илдизлари ерларни эрозияга учрашига йўл қўймайди. Ҳукумат 2020 йилга бориб мамлакатдаги ўрмонлар худуди қирқ миллион гектарга етиши учун ҳаракат қилмоқда. Яқин 10 йилда бунинг учун 26 миллиард туп дарахт ўтказиш режалаштирилмоқда.\nДарахт экиш куни нафақат Хитойда балки йўқ бўлиб кетаётган ўрмонларни тиклаш, асраб қолиш, атрофни кўкаламзорлаштириш мақсадидла бошқа мамлакатларда хам ўтказилади. Масалан АҚШнинг Небраска шаҳрида 1872 йилдан бери ўша вақтдаги Қишлоқ хўжалик вазири Стерлинг Мортон (Julius Sterling Morton, 1832–1902) таклифи билан Дарахт экиш куни нишонланади.\nЖазоирда ҳам дарахт экиш куни мавжуд бўлиб, бу мамлакатда ҳар йили 27 октябрда ўтказилади. Италия, Бельгия, Португалия ва Лесото давлатларида 21 мартда Дарахт экиш куни нишонланади.\nБразилияда эса 21 сентябрда “Дарахт экиш куни” (Dia da Árvore) ўтказилади. Германияда бу каби байрам (Tag des Baumes) 25 апрелга тўғри келади. Мисрда эса аньанага кўра 15 январда оммавий дарахт экиш тадбирлари бўлиб ўтади.\nКамбожада 1 июнда, Кенияда 21 апрелда, Коста-Рикада 15 июнда, Македонияда 12 мартда, Малавида декабрь ойининг иккинчи душанбасида, Мексикада июль ойининг иккинчи пайшанбасида, Намибияда 8 октябрда, Нигерда 3 августда, Польшада 10 октябрда, Марказий Африка Республикасида 22 июлда, Филиппинда 25 июнда, Шри-Ланкада 15 октябрда, Танзанияда 1 январда, Угандада 24 март куни Дарахт экиш умумхалқ байрамлари ўтказилади. Шунингдек, Жанубий Кореяда 5 апрел куни, Японияда 4 майда “Кўкаламзорлаштириш куни” доирасида оммавий тарзда дарахтлар экилади.\nДарахт экишдек, халқимизга хос, хайрли ишларда пок ниятлар, эзгу орзу-мақсадлар ўз ифодасини топади.\nЛойиҳа якунлари муҳокама қилинди\n15.05.2015 Nargis Qosimova\tФикр билдиринг\nТошкентда БМТ Тараққиёт дастурининг “Ўзбекистонда иқлим билан боғлиқ хавфларни бошқариш” лойиҳасининг якунлари муҳокама этилди.\nУшбу лойиҳа Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати маркази, Қишлоқ ва сув хўжалиги, Фавқулодда вазиятлар ва Соғлиқни сақлаш вазирликлари, Табиатни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, қатор илмий муассасалар ва олий ўқув юртлари билан ҳамкорликда амалга оширилди.\nСеминарда мамлакатимизда тинчлик ва барқарорликни сақлаш, фуқароларни фавқулодда вазиятлардан ҳимоя қилиш масалалари давлат сиёсатининг устувор йўналишига айлангани алоҳида таъкидланди. Президентимиз ташаббуси билан табиий ва техноген хусусиятли фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш, улар юз берганда тўғри ҳаракат қилиш ва вазиятларга тайёр туриш бўйича ишончли ва самарали миллий тизим ташкил қилингани ҳам бунинг ёрқин мисолидир.\nШу мақсадда қатор қонунчилик ва меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинди. Ўзбекистон Республикасининг “Аҳолини ва ҳудудларни табиий ҳамда техноген хусусиятли фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилиш тўғрисида”, “Фуқаро муҳофазаси тўғрисида”, “Қутқарув хизмати ва қутқарувчи мақоми тўғрисида”ги қонунлари, Вазирлар Маҳкамасининг “Ўзбекистон Республикаси аҳолисини фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилишга тайёрлаш тартиби тўғрисида”, “Фавқулодда ҳолатларни прогноз қилиш ва олдини олиш бўйича давлат дастурини тасдиқлаш ҳақида”ги қарорлари ва бошқа ҳужжатлар шулар жумласидандир.\nУшбу ҳужжатларга биноан турли лойиҳалар, жумладан, БМТ Тараққиёт дастурининг “Ўзбекистонда иқлим билан боғлиқ хавфларни бошқариш” лойиҳаси амалга оширилмоқда. Ушбу лойиҳа табиий офатлар келтириши мумкин бўлган зарарларни камайтиришга доир комплекс чораларни ишлаб чиқиш ва қўллашга қаратилган.\nЛойиҳага жалб этилган вазирлик ва идоралар вакиллари лойиҳа якунларини сарҳисоб қилар экан, ушбу йўналишда идоралараро ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш ва замонавий ахборот технологиялари асосида маълумотлар алмашишни фаоллаштириш муҳим аҳамиятга эга эканини қайд этди.\nАввалги 1 2 3 Кейинги


Бугун Думада Ўзбекистон қарзларини кечиш тўғрисидаги қонун муҳокама қилинади\nРоссия Давлат Думаси.\nРоссия Давлат Думаси Ўзбекистоннинг Москвадан бўлган 865 миллион доллар миқдоридаги қарзини кечиб юбориш тўғрисидаги қонунни муҳокама қилади.\nМазкур қонун лойиҳаси Думанинг МДҲ давлатлари бўйича қўмитаси томонидан қўллаб –қувватланган.\nSputnik нашрининг хабар беришича, Давлат Думаси қонун лойиҳасини 25 мартдан бошлаб муҳокама қилишни бошлаши кутилмоқда.\n2014 йилнинг 10 декабрида президент Владимир Путиннинг Тошкентга сафари доирасида Ўзбекистон ва Россия ўртасидаги молиявий талаблар ва мажбуриятларни мувофиқлаштириш тўғрисидаги шартнома имзоланган эди. Қонун лойиҳаси мазкур шартнома талаблари доирасида ишлаб чиқилган.\nКремль Ўзбекистон Россиядан жами 889 миллион 300 минг доллар миқдорида қарздор эканини айтиб келган. Бироқ Ўзбекистон бу қарзнинг фақат 43 миллион 100 минг долларини тан олган ва Москва собиқСССР Олмос фонди орқали Ўзбекистондан камида 1 миллиард доллар қарздор эканини даъво қилган.\nПутиннинг Тошкентга ташрифи давомида ўтказилган музокараларда томонлар ўз иддаоларидан воз кечишга келишиб олган. Келишув шартларига кўра, Ўзбекистон Москвадан 25 миллион доллар қарздор эканини тан олган ва бу қарз Давлат Думаси Ўзбекистон қарзларини кечиш тўғрисидаги қонунни қабул қилганидан сўнг 30 кун ичида тўланиши шарт.


Ҳабиб (Нурмуҳамедов) келган кечада... | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nҲабиб (Нурмуҳамедов) келган кечада...\n5398 17:59 25.11.2019\nМусулмонлар жамиятида яшаймиз, ижтимоий тармоқда мўмин образида, ҳақиқий ҳаётда хоҳлаганимиздек юрадиган ҳолатга келиб қолдик.\nИжтимоий фаол қатламнинг жараёнларга нотўғри позиция орқали ёндашаётганлигини сезиш қийин эмас.\nШанба оқшомида Тошкентдаги Ҳумо аренасида MMA деб аталмиш спорт тури бўйича Ўзбекистонда илк турнир ташкил этилди. UFC чемпиони Ҳабиб Нурмагомедов юртимизга ташриф буюрибди, дея бутун эл қувончда, у турнирнинг фахрли меҳмони экан.\nМусобақа очилиш маросимида Бош вазир ўринбосари Азиз Абдуҳакимов сўзга чиқди. У нутқ жараёнида бехосдан “муборакбод” сўзини тили қовушмай “муракабод” деб талаффуз этиб юборди. У атайин қилмади, лекин оломон маза қилиб кулди, тўғрироғи якшанба трендига чиқарилди. Саноқсиз мемлар, турли сарказмлар фейсбук янгиликлар тасмасидан аримади.\nФейсбукнинг фаол фойдаланувчиларидан бири Дилшод Одилов ўз профилида шундай изоҳ қолдирди: “Азиз Абдуҳакимовнинг Тошкентдаги ММА чемпионати нутқида сўзда адашиб кетганига ("муборакбод" ни "муробод" деворибди) "мураббо" деган монтажни қўйиб айлантиришяпти. Ўртоқлар, бировга қилинадиган ҳазил, танқид, устидан кулишни ҳам белдан пастга тушмайдиган жойлари бор. Масалан, сўзда адашиб кетишни устидан кулиш мумкин эмас. Бу ҳолат Сизда бўлмайдими?! Ҳаяжон, чарчоқ таъсир қилади. Сўзда эмас, фикрда нотўғри бўлса, уни танқид қилиш мумкин. Масалан "Ҳабиб Нурмугамедов халқаро тоифадаги ракетка устаси" ёки "шаҳматчи" деворса, кулса бўларди. Фикр тўғри, харфда адашган. Шуниям тема қилмайлик. Ўта майда вазият, менимча...”\nБу жараён ҳовури бироз тушиши билан ҳамманинг ғазабига учраган Насафий тахаллуси билан қўшиқ айтадиган санъаткор Youtube каналига янги қўшиғини юклади. Танқид ва ҳақоратлар поезди дарҳол юрғизилди.\nБу ҳақида гапиришимдан асосий сабаб Насафийнинг ишларини оқлаш эмас, мусулмонларнинг қонли UFC жангларини мароқ ила кузатиб туриб, бу ёш йигитга маломат тошларини улоқтиришлари адолатдан эмаслигига шаъма қилмоқчиман. Насафийни оғиз тўлдириб ҳақорат қилганлар бу жангларнинг динимизда умуман мумкин эмаслиги ҳақида ҳеч бир сўз айтишмаяпти.\nАйнан шу масала тўғрисида журналист Алишер Назар фейсбукдаги профилида қуйидагича пост қолдирган: “Мусулмонлик шиорлари оёқости бўлди. Бир зўравон рақибининг оғзи-бурнини қон қилиб, (баъзан ўлдириб) ғолиблигини САЖДА билан нишонлайди, рингда ўзича Аллоҳга "шукрона" қилиб дуо қилиб қўяди. Унинг мусулмонлигини кўриб, ўзига ўхшаган мусулмонлар "ўўўў" деворади. Нима бу майнавозчилик?\nБиз ўз бошимизга хўроз, ит, қўчқор уриштириш ўйинларини таъқиқлаш керак деб ёзиб юрибмиз. Бундан ҳам баттарлари бошимизга келишини билмаган эканмиз.\nБир пайтлар бу умматга бир-бирингизнинг юзингизга урманг, деб таълим берилган. Бу дин ҳатто ҳайвоннинг юзига уришни ҳам ҳаром амаллар сирасига киритган.\nМусулмонлик "пиар" қилинмайди. Диннинг ёққан жойини олиб, нафсига тўғри келмайдиган жойларидан "сакраб" ўтиб кетиш мусулмонлик эмас.” ("Муз саройи"нинг ёнидаги ўйлардан) дея фикрини тамомлаган.\nФикрларимни ушбу савол билан якунламоқчиман: “Биз «Нима оқ-у, нима қора» эканлигини қачон тушуниб етамиз?”\nИслом Мақолалар муносабат АҳмадБухорий\n783 16:00 25.05.2020\n252 10:50 25.05.2020\n1388 21:00 22.05.2020\n627 14:00 22.05.2020\n866 13:30 22.05.2020\n3328 04:00 20.05.2020


Бош вазир Ўзбекистонда немис иқтисодий зонаси тузишни таклиф этди\nБош вазир Ўзбекистонда немис иқтисодий зонаси...\n15.05.2018 18:09 1 1364\nГермания-Ўзбекистон ишбилармонлар кенгашининг тўртинчи мажлисида Ўзбекистон бош вазири Абдулла Арипов Германия компанияларига Тошкентда махсус саноат зонаси ташкил этишни таклиф қилган. Бу ҳақда «Gazeta.uz» хабар берди.\n«Тошкентда махсус немис саноат зонаси ташкил этишни таклиф қиламиз. Биз бу зонани бошқаришни немис компанияларидан бирига топширишга тайёрмиз», — дея таъкидлаган ҳукумат раҳбари. Саноат зонаси собиқ «Алгоритм» заводи негизида ташкил этилиши кўзда тутилмоқда.\nБош вазир шунингдек Ўзбекистон ҳудудларда 14 та эркин иқтисодий зона доирасида немис компаниялари билан ҳамкорлик қилишга тайёрлигини, бу ерларда инвесторлар узоқ муддатга солиқ ва бож тўловидан озод этилишини билдирди.\nБундан ташқари, германиялик ҳамкорларга Тошкентда немис компаниялари манфаатини ҳимоя қилувчи Ўзбекистон-Германия ташқи савдо палатасини тузиш таклиф қилинган.\nЖамият 19/04, 16:42\nАндижонда Германиянинг машҳур математика кўргазмаси намойиши бўлмоқда\nАвто 15/04, 19:02\nГермания прокуратураси «дизельгейт» бўйича айбловни эълон қилди\nЖамият 11/04, 19:38\nАбдулла Арипов Сергелида қурилаётган уйларнинг нархини тушириш бўйича топшириқ берди


Мен бугун ўша таҳликали йилларда метин ирода, шахсий қаҳрамонлик ва донолик тимсоли бўлган инсон ҳаётининг айрим парчаларига тўхталмоқчиман.\nИслом Абдуғаниевич Каримов 1989 йилнинг 23 июнида Ўзбекистоннинг биринчи раҳбари бўлган куннинг эртасигаёқ Вазирлар Кенгашининг мажлисида “Биз бундан буён эскича яшай олмаймиз ва бундай яшашга замоннинг ўзи йўл қўймайди”, деган маъруза билан чиқиш қилди. Бир ўйлаб кўринг-а: биринчи раҳбар бўлиб сайланган куннинг эртасига “ерни деҳқонлар ихтиёрига берадиган тадбирлар жорий этиш...”, “пахта яккаҳокимлиги” каби сўзларни ким дадил айта оларди? Бунинг учун инсонда буюк қалб, мустаҳкам ирода, ўзига нисбатан қатъий ишонч бўлиши керак. Бу сўзлар Ислом Каримовнинг юрагида қайнаб-пишиб тўпланган эди.\nШу ўринда Ислом Абдуғаниевичнинг Қорақалпоғистон Республикасига қилган ташрифлари беихтиёр эсимга тушади.\nУ пайтларда Орол денгизининг асосий қисми қуриб, чўлга айланган, Амударё суви тортилиб, халқ табиат сиқувидан чарчаган, элда умидсизлик пайдо бўлган, қорақалпоғистонликлар тузли қумга айланган денгиз ёқасида қолган эди.\nБиз ўшанда биринчи бор Ўзбекистонимизнинг янги раҳбарини кўрдик, унинг сўзларини тингладик. ўайратини, бир сўзли, қатъиятли инсон эканини сездик. Унга ишондик. Чўккалаб қолган халқ оёққа турди.\nИслом Каримовнинг кейинги сафари янги Конституция устида ишланаётган даврга тўғри келди. Айримлар “Янги Конституцияда бизнинг ҳуқуқимиз қандай бўлади? Биз ким бўламиз?” деган саволлар билан юрган эди. Ислом Каримов Нукусда тўпланган халқ олдига чиқиб: “Мустақиллик учиб юрган қушга ҳам керак. Қорақалпоғистон Ўзбекистон таркибидаги суверен Республика бўлади, унинг суверенитетини Ўзбекистон Республикаси ҳимоя қилади”, деди. Бу сўзлар шу куннинг ўзидаёқ олис овулларгача етиб борди.\nУндан кейинги келганларида Нукус шаҳрининг пойтахт бўлганига 60 йил тўлаётган палла эди. Ўшанда Биринчи Президентимиз “Нукус нафақат Қорақалпоғистоннинг пойтахти, бутун Ўзбекистондаги иккинчи пойтахт ҳисобланади, юбилейини ўтказамиз”, деб барчани руҳлантириб юборди.\nКўп ўтмай, шаҳар юбилейига Президентимиз Ўзбекистоннинг вазирлари, барча вилоят ҳокимлари ҳамда бошқа раҳбарлари билан бирга ташриф буюрди. Буни кўрган қорақалпоқ халқи “Сўзи билан иши бир инсон мана шундай бўлади”, деб тик туриб қарсак чалиб, бу буюк инсондан миннатдор бўлганини бугун кўпчилик эсласа керак.\nБиринчи Президентимиз ташаббуси билан 1993 йилда Оролни қутқариш халқаро жамғармаси тузилганидан сўнг 1994 йилнинг 8 январида Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Россия раҳбарларини Нукус шаҳрига таклиф этиб, Орол фожиасини унинг марказида туриб кўрсатганлари халқимиз тарихида ўчмас воқеа бўлди ва бу халқаро жамғарма ишига катта туртки берди.\nСув юзасидан ҳисоблаганда, узунига 340, энига 217 километр бўлган, ҳеч қандай транспорт юролмайдиган саҳрода 400 минг гектардан зиёд саксовул ҳамда ўсимликлар ўтқазилиб, қум кўчишига қарши амалга оширилаётган бугунги катта ишлар ҳам Ислом Абдуғаниевичнинг саъй-ҳаракатлари туфайлидир.\nБугун Қорақалпоғистон катта саноат маркази ва қурилиш майдонига айланди. Фақат кейинги беш йилда ҳудудга 10 триллион сўмлик инвестициялар киритилди. Мустақилликкача қуш учса қаноти, одам юрса оёғи куйган Устюрт чўлида ўтган йили иккинчи навбати ишга туширилган, энди дунё бозорига икки баравар, яъни йилига 200 минг тонна кальцийланган сода етказиб бераётган Қўнғирот сода заводини бунёд этиш ҳам Ислом Каримовнинг шижоати ҳамда ташаббуси маҳсулидир. Зеро, бунинг учун таваккал қилишдан ташқари, одам ўзига ишонган, иродали бўлиши керак, дейишади мутахассислар.\nМуддатидан олдин, 2014 йил охирида дастлабки маҳсулотини чиқара бошлаган, собиқ Иттифоқ ҳудудида тенги йўқ Устюрт газ-кимё комплекси тўлиқ ишга тушгач, йилига 500 минг тонна полиэтилен ва полипропилен етказиб бериш имконияти юзага келади. Энди бир кўз олдимизга келтириб кўрайлик. Ҳар бир вагонга 60 тонна юк ортиладиган бўлса, демак, 500 минг тонна 8333 та вагонга сиғади. Бу ушбу вагонлар Сурғил конидан Тошкент шаҳригача бўлган масофани эгаллайди, деганидир. Бундай замонлар келади, деб ким ўйлабди дейсиз?!\nНукус шаҳрининг 70 йиллигига ташриф буюрганларида, Ислом оға 1984 йили Ўзбекистон молия вазири лавозимида ишлаётганида, Мўйноқ шаҳрига борганини айтиб берган эдилар. Ўшанда маҳаллий аҳоли билан учрашганларида, овул оқсоқоли “Ҳойнаҳой, бу одам қорақалпоқ бўлса керак!” деган экан. Бу сўзларни эшитган Президентимиз “Агар қорақалпоқлар мени “қорақалпоғим” деса, ўзимни ғоят бахтли одам деб биламан!” деган эдилар. Халқимиз буни ҳеч эсдан чиқармайди.\nЧиндан ҳам, Ислом Абдуғаниевичнинг қорақалпоқ халқига ҳурмати ўзгача эди. Халқимиз ҳам у Инсонни ўзига яқин сезарди.\nЎзбекистон ва Қорақалпоғистон халқ шоири, Ўзбекистон Қаҳрамони Ибройим Юсупов ёзган “Президент” шеърида шундай сатрлар бор:\nКелгуси авлодлар олгайлар ёдга,\nТангрим шафоатли назарин солгай.\nСизу биздан шу эртанги авлодга\nОзод ҳамда обод бир Ватан қолгай.\nҚорақалпоқ халқининг бу инсонга ҳурмати мана шундай теран ҳамда самимий эди. Кечаги эзилган ҳасратли халқимиз бугун энг бахтлилар қаторига қўшилди. Чунки Биринчи Президентимиз бизга ҳеч кимдан кам бўлмай яшашни ўргатиб кетди.\nДавлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёевнинг “Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Абдуғаниевич Каримовнинг хотирасини абадийлаштириш тўғрисида”ги қарорини ўқиб, очиғи, кўзларимга ёш келди. Унда улуғ Юртбошимиз хотирасига ифода этилган чексиз эҳтиром халқимизни руҳлантириб юборди. Зеро, буюк давлат арбоби сифатида тан олинган азиз инсон номини абадийлаштиришга қаратилган бундай юксак эътибор ҳар биримизни бугун олиб борилаётган эзгу ташаббусларга камарбаста бўлишга ундайди.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Бебаҳо илмий мерос\t«...Ҳам эҳсонидин оройиш, ҳам ахлоқидин осойиш» »


DataLife Engine > Версия для печати > Ҳар ёмоннинг бир яхшиси бордир\nDataLife Engine > Ҳаёт тарзи > Ҳар ёмоннинг бир яхшиси бордир\n“Юзинг қурсин, кўзинг қурсин”- дер эдик, озгина дилимиз оғриса, мана энди, юзимизни тўсиб қўйишди!\nҚаноат сувга ўхшайди, қанча чанқасанг сув шунчалик тотли бўлиб туйилади. Инсон ҳаёти ҳам шундай, машаққат ва сабр синовларда қурилган умр энг чиройли ва қадрлидир. Баъзида биз одамлар қаноат, синов сўзларини сийқаси чиққан сўз каби қабул қиламиз. Кўпчилигимизни сабр десак энсамиз қотади.\nУйимизнинг иккита эмаслигидан нолимиз, аслида бошпанасиз инсонлар қанча, бир кўйлагимизнинг элликтага етмаганидан жиғибийронмиз, оёғимиз бор-у уловимиз йўқлигидан дунё кўзимизга қоронғу.\nАммо халқимизда шундай мақол бор “йўқ нарсага қайғурмайдиган эмас, борига шукр қилувчи доно”, - дейдилар. Баъзида эса мана шу донолигимизга путур етиши ҳам ҳеч биримизга сир эмас.\nБалки бугун дунёни титратаётган пандемия ҳам, қайсидир маънода ер юзига берилган қаттиқ синов, сабр-қаноатга келган имтиҳондир. Ҳар куни, ҳар жабҳада карантин сабабли содир бўлаётган катта ўзгаришлар ҳукуматимиз томонидан қабул қилинаётган қарорлар, кескин ортиб бораётган рақамлар суръатини ҳеч бўлмаса биттага бўлса-да камайтириш учун ҳаракат эканлигини нимагадир тушунгимиз ва баъзида тан олгимиз келмайди. Худдики, жаннатга чипта олган йўловчига ўхшаймиз.\nКундалик ҳаётимизда, иш, ўқиш, кишилар билан муносабатда кимдандир озгина кўнглимиз оғриса гина –адоват қилиб, “э юзинг қурсин, кўзинг қурсин” – деб, ичимиздан ўтказамиз, мана энди юзимизни тўсиб қўйишди, ниқоблимиз.\nДунёдаги энг ширин нарса дийдор деганларидек, ҳатто тўй-ҳашамларимиз ҳам, карантин қоидаларини қатъий талаб қиляпди.\nЭътибор берсангиз, дуога қўл очган кексаларимиз “топганинг тўйларга буюрсин “-дейди, бу сўзлар кейинги пайтларда қарғишга айланиб қолмадимикан? Топганимизни бор- будича тўйга сарфлайдиган бўлдик.\nФалончидан ўзмасак кўнглимиз ҳаловат топмади. Оқибатда, ёдингизда бўлса, Олий Мажлис Сенати ва Қонунчилик палатаси Кенгашлари ўтган 2019-йилнинг 14 сентябрда Президентимизнинг тўй-маросимларини тартибга солиш тўғрисидаги қарорини маъқуллаган эди.\nМазкур қарор 1 январдан кучга кириб, ортиқча дабдаба ва исрофгарчиликни чеклашга қаратилган.Тўй ҳашамлар, оилавий тантаналар, маърака ва маросимлар, марҳумларнинг хотирасига бағишланган тадбирлар ўтказишни тартибга солиш тизимини такомиллаштириш тўғрисидаги қарори кўплаб баҳсларга, орзу-ҳавасли халқимизнинг норозилигига сабаб бўлди.\nОилавий тадбирларда 200 нафаргача, мазкур тадбирлар муносабати билан ош бериш маросими 250 нафаргача киши қатнашиши белгиланди. Қўшалоқ тўй-ҳашамларда эса 250 нафаргача, у билан боғлиқ ош бериш маросимида 300 нафаргача киши иштирок этиши мумкин эканлиги, баъзи тадбиркорларимизни ташвишга солса, кимларнидир ҳаловатини ўғирлади.\nМана энди-чи, 300 нафарлик тадбирлар, “бор товоғим, кел товоғим” удуми белини синдириб, ёш оилаларнинг ажрашиб кетаётганига сабаб бўлган тўй - ҳашамлар 30 киши билан ўтиши мумкин эканку!\nҲатто фаолиятим давомида жиддий карантин сабабли кўплаб куни белгиланган тўй-маросимларнинг қолдирилиши натижасида, ўн киши бўлсада келинни уйидан олиб келишга рози бўлиб мурожаат қилган халқимиз аҳволи ҳеч кимга сир эмас.\nШуҳратпарастлик, дабдабабозлик ва исрофгарчиликка йўл қўймасак ҳам бўлар эканку! Унинг ўрнига ёшларнинг эртанги кунларидаги эҳтиёжини таъминлаш, бир оиланинг баркамол истиқболи учун катта таъсир кўрсатишини бир ўйлаб кўринг-а! Ўн минг доллар пулингиз бўлмаса тўй бошлай олмайсиз, Адлия вазирлиги ахборотига кўра, Ўзбекистонда бир йилда уч юз минг атрофида никоҳ қайт этилади.\nБу дегани уч миллиард маблағни аҳоли тўйга сарфлайди дегани. Яхши кунларга сарфлангани яхши, аммо ҳаддан ташқари дабдаба ва ҳашамат халқни қийналишига сабаб бўлади. Агар бу маблағнинг бир қисми фарзандларимизнинг билим олишига, даволанишларига, дам олишларига сарфланса, бир иситмачалик дарддан йиқилиб кетмаган бўлар эдик. Ўзбекистон дунёдаги тенги йўқ мамлакат, келажакда жаҳоннинг энг илғор давлатлари қаторида бўлади.\nШукрки, ҳар ёмоннинг бир яхшиси бўлгани каби карантин ҳам халқимизга нималарнидир кеч бўлсада, англашига ёрдам берди,- деб ўйлайман. Шулардан асосийси - борига шукр қилиб бахтли кунларимизни қадрига етиш бу қадрият сифатида оталардан болаларга, болалардан келгуси авлодга етказилса, сиз ва биз орзу қилган ҳаёт тушларимизда эмас, ўнгимизда акс этади.\nАзиз юртдошим! Сизга берилган имкониятни қадрланг! 30 кишилик тўйда ўтади кетади деб, борини ҳам йўққа чиқармайлик. Зеро, орзу – ҳавас ортидан чопиб, қимматли ҳаётингизни арзон нарсаларга алмаштирманг. Ҳазрат Ҳофиз Шерозийнинг бир ҳикматларида келтирилганидек :\n“Ногаҳон ғам келса сенга, ўзингни тут, бўлма тажанг,\nШукр қилғил, токи баттарроғига бўлма дучор.\nСен ишонгил, ғам ема, сабр айла, эй дил оқибат,\nШомдан тонг, кечадан кундуз келур, қишдан баҳор….”\nАЗИЗ ЮРТДОШЛАР! ТЎЙЛАРИМИЗ МУБОРАК БЎЛСИН! ВИЛОЯТИМИЗ “ЯШИЛ ҲУДУД”ЛИГИ УЧУН БЕРИЛГАН БАРЧА ИМКОНИЯТЛАРНИ САҚЛАБ ҚОЛАЙЛИК!\nХалқ депутатлари Жиззах шаҳар\nКенгаши депутати Феруза Солиева.


Материалы за 10.08.2019 » Фаровон юрт\nГерманиянинг жануби-ғарбий шаҳри Бад-Шёнборнда бир мактабнинг 109 нафар ўқувчи ва ходими сил касаллиги қўзғатувчисини юқтириб олди. Бу ҳақда Германиянинг Deutsche Welle нашрига таяниб Meduza хабар берди.\nAdmin от 10-08-2019, 14:51\nРабиндранатх Тагор – машҳур ҳинд ёзувчиси, шоир, бастакор, мусаввир, жамоат арбоби. Унинг ижодий фаолияти Бенгалия адабиёти ва мусиқасини ўзаро уйғунлаштирган. Тагор европалик бўлмаганлар орасида биринчи бўлиб адабиёт бўйича Нобель мукофоти билан тақдирланган. Шеърлари маънавий адабиёт сифатида қабул қилинган. Рабиндранатх Тагор асарлари асосида фильмлар ҳам суратга олинган. Жумладан, ўзбек киноусталари томонидан “Ҳалокат” романи асосида тўлиқ метражли бадиий фильм ишланган.\nAdmin от 10-08-2019, 14:47\nАсосий сахифа » Материалы за 10.08.2019\nНавбатдаги оғуфуриш қўлга олинди\nХибсхонадаги фуқаро нима сабабдан вафот этди?\nКоррупцияга қарши кураш борасидаги ислоҳотлар\nГрецияликлар нимадан норози?


UzNews - Қишлоқ ва маҳаллалар обод бўлиши учун 21 трлн сўм ажратилади\nҚишлоқ ва маҳаллалар обод бўлиши учун 21 трлн сўм ажратилади\nПандемия туфайли тўхтатилган “Обод қишлоқ” ва “Обод маҳалла” дастурлари янги ёндашувлар асосида қайта йўлга қўйилади.\nШавкат Мирзиёев раислигида 24 март куни “Обод қишлоқ” ва “Обод маҳалла” дастурлари доирасида жорий йилда амалга ошириладиган ишлар муҳокамаси бўйича видеоселектор йиғилиши ўтказилди.\nҚайд этилишича, бугунги кунда республикада шароити оғир бўлган 796 та қишлоқ ва шаҳарларда 188 та маҳалла мавжуд. 4 мингдан зиёд маҳалланинг электр таъминоти қониқарсиз аҳволда.\nЙиғилишда мазкур дастур доирасидаги ишларга жами 21 триллион сўм йўналтирилиши қайд этилди.\nБундан буён “Обод қишлоқ” ва “Обод маҳалла” дастурларига қайси маҳалла ёки қишлоқ киришини маҳаллий кенгашлар белгилайди. Туман ва шаҳар ҳокимининг иқтисод, қурилиш ва маҳалла масалалари бўйича ўринбосарлари зарур маблағлар ва амалга ошириладиган ишларни аниқ ҳисоб-китоб қилиб, маҳалла раиси билан бирга, ҳудудий кенгашларда ҳимоя қилади.\nМаҳаллий кенгашлар ҳар бир маҳалла кесимида ижтимоий соҳа, ичимлик суви, йўл-транспорт ва инфратузилма объектлари манзилли дастурини тасдиқлайди. Қурилиш вазирлиги ҳокимликлар билан бирга уларнинг лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқишга масъул бўлади.\nЙиғилишда Вазирлар Маҳкамаси ва вилоят ҳокимликларига ўн кун муддатда дастурга киритилган барча қишлоқ ва маҳаллаларда қурилиш ишларини бошлаш вазифаси қўйилди.\nИжтимоий-иқтисодий аҳволи оғир 325 та қишлоқ ва 71 та маҳаллани комплекс ривожлантириш масалаларига алоҳида тўхталиб ўтилди. Уларда ичимлик суви ва электр тармоқлари, ички йўллар, ижтимоий объектлар қуриш ҳамда таъмирлаш учун 3 триллион 300 миллиард сўм ажратилиши белгиланди.\nШунингдек, 2 минг 721 та маҳалладаги 10 минг километрдан ортиқ ички йўлларни таъмирлашга 2 триллион сўм, 500 та маҳаллага 4 минг километрдан ортиқ ичимлик суви тармоғи тортиш учун 1 триллион сўм ажратилади.\n5 минг 377 та маҳалладаги 15 минг километр электр узатиш тармоқлари ҳамда 4 мингдан ортиқ трансформаторни янгилаш белгиланмоқда. Бу республикадаги маҳаллаларнинг 60 фоизи. Ушбу чора-тадбирларга қарийб 2 трлн 100 млрд сўм йўналтирилиши айтилди.


4-тур | Oq-tepa\nПешқадам билан дуранг\nАлександр Кит: “Бугун биз очко йўқотдик”\nЎзбекистон Биринчилигининг 4-туридан ўрин олган “Оқ-тепа” – “Нурафшон” (2:2) жамоалари ўртасидаги учрашувдан кейин мезбонлар мураббийи Александр Китнинг фикрлари билан қизиқдик. – Учрашув аввалида оддий вазиятларда кераксиз голларни ўтказиб юбордик. Билмадим, ўзимизни бўш қўйвордикми ёки бошқа сабаб. Ўтказиб юборилган икки голдан кейин йигитлар ўзига келишди. Анча мазмунли ўйин намойиш қила бошладик. Рақиб дарвозаси олдида хавфли вазиятлар яратдик. Аммо омад келмаса қийин экан. Зарбаларнинг айримлари дарвоза устуни ва тўсини ёнидан... давоми\nГеннадий Кочнев: “Оқ-тепа” ҳурматга лойиқ жамоа”\nЎзбекистон Биринчилигининг 4-туридан ўрин олган “Оқ-тепа” – “Нурафшон” (2:2) жамоалари ўртасидаги учрашувдан кейин меҳмонлар устози Геннадий Кочневнинг фикрлари билан қизиқдик. – Албатта “Оқ-тепа”дек рақиб билан сафарда дуранг ўйнаш яхши, шу боис, натижадан қониқдим. Аммо 0:2 ҳисобида олдинда бориб, дуранг ўйнаб қўйганингиз учун барибир ғалабани хоҳлайсиз. Бизда ҳам, мезбонларда ҳам дарвозаларни ишғол қилиш учун етарлича имкониятлар бўлди. Биз биринчи бўлимнинг... давоми\nБугун Ўзбекистон Биринчилигининг 4-тур учрашувлари якунланди. Турнинг марказий учрашуви “Оқ-тепа” стадионида бўлиб ўтди. Пешқадам “Нурафшон” жамоасига қарши майдонга чиққан “Оқ-тепа” иродали дурангга эришди. Ҳисоб меҳмонлар томонидан 16-дақиқада очилди. Орадан олти дақиқа ўтиб, меҳмонлар иккинчи голни ҳам уришди. Шундан сўнг устунликни ўз қўлига олган мезбонлар танаффусга қадар ҳисобни қисқартирган бўлса, иккинчи бўлимда тенглаштиришди. ЎЗБЕКИСТ... давоми


66. Таҳрим сураси - Musulmonlar\nЭй Пайғамбар! Аёлларингни кўнглини оламан деб, нега Аллоҳ сенга ҳалол қилиб берган нарсани ўзингга ҳаром қиляпсан?! Аллоҳ жуда кечиримлидир, эзгулик ва неъмат улашувчидир.\nШубҳасизки, (бундай) қасамларингизни бузишни Аллоҳ сизларга фарз қилди. Аллоҳ сизларни (ҳимоячи) дўстингиздир. У билувчи, тўғри қарор берувчидир.\nБир кун Пайғамбар аёлларидан бирига махфий гап гапирди. Аёли уни (бошқасига) хабар бериб қўйганида, Аллоҳ пайғамбарга уни ошкор қилди. У ҳам (мавзунинг) бир қисмини (аёлига) билдирди, қолганини билдиришдан воз кечди. (Пайғамбар) аёлига билдирганида, “Буни сизга ким билдирди?”, деди аёли. Пайғамбар: “Менга (ҳамма нарсани) биладиган, мутлақ хабардор зот билдирди”, деди.\n(Эй пайғамбарнинг ўша икки аёли!) Агар иккалангиз ҳам Аллоҳга тавба қилсангиз (қилдингиз!) Чунки, қалбалрингиз (ноҳақликка) мойил бўлди. Агар иккалангиз пайғамбарга қарши ҳамкорлик қилаётган бўлсангиз, (билингларки) Аллоҳ унинг (ҳимоячи) дўстидир, жаброил ва яхши мўминлар ҳам.\n(Эй пайғамбар аёллари!) Агар у сизлар билан ажрашса, Робби унга сизларни ўрнингизга сизлардан кўра яхшироқ, муслима, мўмина, итоатгўй, тавбакор, ибодатгўй ва рўза тутадиган жувон ва бокира жуфтлар бериб қўйиши мумкин!\nЭй мўминлар! Ўзингизни ҳам оила-аъзоларингизни ҳам жаҳаннамдан сақланглар. Уни ёқилғиси инсонлар ва тошлардир. Уни “тепасида” қўпол ва қаттиққўл фаришталар бор. Улар Аллоҳни буюрган нарсага қарши иш қилмайди. Улар ўзларига нима буюрилса шуни бажаради.\n“Эй кофирлик қилганлар! Бугун узр сўраманг. Сизларга фақатгина ўз қилмишларингизни жазоси берилади” (дейилади).\nЭй мўминлар! Аллоҳга самимий тавба қилинг! Шояд, Роббингиз пайғамбарни ва у билан бирга (Аллоҳга) ишонган – мўминларни хор қилмайдиган кунда, (тавбаларингиз сабабли) сизларни ёмонликларингизни йўққа чиқариб, сизларни остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга жойлар. Уларнинг нурлари олди ва ўнг тарафларида (ёритиб) юради. Улар: “Роббимиз! Бизга нуримизни тамомлаб бер ва бизни мағфират қил. Сен керакли ҳамма нарсага кучи етадигансан.\nЭй Пайғамбар! Кофирлик қилувчиларга қарши кураш. Уларга қаттиқ тур. Уларни борар жойи жаҳаннамдир! У қандай ҳам ёмон борар жой!\nКофирлик қилганларга Аллоҳ Нуҳ билан Лутнинг аёлини мисол қилди. Улар иккита яхши бандамизнинг қўл остида эди. Шундай бўлса-да, иккаласи ҳам эрларига хиёнат қилди. Шунда, эрлари уларга Аллоҳ тарафидан келган нарсага (азобга) қарши асқата олмади. Уларга: “Жаҳаннамга кирувчилар билан бирга сизлар ҳам киринглар”, дейил(а)ди.\n(Аллоҳ ва Расулига) ишонганларга эса, Аллоҳ Фиравннинг аёлини мисол қилди. Бир куни у аёл шундай деган: “Роббим! Ҳузурингда – жаннатда менга бир уй бино қилиб бер. Мени Фиравн ва унинг қилмишларидан ҳам, золимлик қилувчи қавмдан ҳам қутқар.”\nНомусини сақлаган Имроннинг қизи Марямни ҳам (Аллоҳ мисол қилди). Биз унга Ўз руҳимиздан уфляганмиз. У Роббининг сўзларини ва китобини тасдиқлаган ва итоат қилувчилардан бўлган (аёл) эди.\n Таҳрим сураси, Мадинада тушган, 12 оят. Тушиш тартиби 107, ёзилиш тартиби 66.\n Бу оятда зикр қилинган аёл Мория онамиз экани айтилади. Росулуллоҳ Мория онамизни “Сен менга ҳаромсан, сен билан қўшилмайман”, деб, Расулуллоҳ ўзига ҳаром қилгани, бунга эса Оиша ва Ҳафса оналаримиз сабабчи бўлгани айтилади.\n Аллоҳ ҳалол қилган нарсани ҳеч ким ҳаром қилолмайди, У ҳаром қилган нарсани ҳеч ким ҳалол қилолмайди. Ўхшаш оят: Аъроф 7/32-33.\n Бақара 2/226. Мана шу оятдан келиб чиқиб, Расууллоҳдан қуйидагиларни айтгани ривоят қилинади: “Гуноҳга қасам ичганнинг қасами қасам эмас. Қариндош-уруғчиликни бузишга ичилган қасам қасам эмас.” (Абу Довуд, Талоқ 7, Ҳадис Но 2191) “Бир масалада қасам ичиб, кейин ундан бошқа нарсани яхшироқ деб билсанг, қасамингни буз, каффоратини бер ва яхши деб билган ишингга кириш!” Бухорий, Аймон 1.)\n Бу хитоб Оиша ва Ҳафса онамизга хитоб қилингани айтилади (Имом Насоий, Воидий, Саҳиҳи Асбоби Нузул, Ибн Ҳажар Асқалоний, Фатҳул-Борий) Улар Расулуллоҳ Мория онамозни ўзига ҳаром қилиб олишига сабаб боладиган ишларни амалга оширгани айтилади.\n Тепасида деганда уст тарафида эмас, уни бошқарадиган деб тушунилади. ЎхсаЎхшаш оятлар: Анъом 6/61, Наҳл 16/50, Марям 19/64, Анбиё 21/17.\n Дунёда кофирлик қилиб ўлган кишиларга охиратда ҳеч қандай узб қолмайди. узр сўрашга имкон ҳам берилмайди. Ўхшаш оятлар: наҳл 16/84, Рум 30/57, Ғофир 40/52, Жосия 45/35.\n Қадийр сифати, ўзи муносиб билган ҳар қандай ишни ҳикмат билан, керагидан на камайтирмай ва на кўпайритмай қила оладиган, деган маънони билдиради (Муфрадот). Шу сабабли, бу исм билан Аллоҳдан бошқаси учун айтилмайди. Бу ном билан номлаб бўлмайди. Чунки, ҳар бир инсон, ўзи хоҳлаган ишини, энг тўғри шаклда бажара олишдан ожиздир.\n Ушбу оятдаги мунофиқ ва кофирлар учун қаранг: Тавба 9/68, 73 ва изоҳлари.\n Оят матни ўтган замонга далолат қилувчи феъл билан келтирилган бўлса-да, келажакда бўлиши аниқ бўлгани учун, баъзи ўринларда ўтмиш замон феъли қўлланилади. Хали ҳануз жаҳаннамга биров кирмагани учун, бу оятга ҳам келажак маъно берилди.\n Осиё она катта ҳукмронинг аёли бўллишига, дунёдаги энг ҳашаматли уйлардан бирига эга бўлишига, қўл остида турли хизматкорлар ва дунёвий катта имкониятларга эга бўлишига қарамасдан, улардан кўра жаннатда бир дона уйни афзал кўриб, Фиръавн ва унинг кифридан ҳамда, унга эргашган золимларнинг ҳақсизликларидан қутилмоқчи бўлган бу аёл, то қиёматгача муслима аёлларга энг гўзал намуна, ўрнак ва ибрат бўлиб қолади. Демак, имонга кириш учун албатта отаси ёки онаси мусулмон бўлиши, ёки Исломий муҳитда яшаши шарт эмас. Мусулмон инсон дунёнинг ҳар бир ерида мусулмон бўлиб яшай олади. Ундан ташқари, бир аёл пайғамбарнинг хотини бўлиши, уни куфрдан сақлаб қолади, ёки жаҳаннамдан сақлаб қолади дегани бўлмайди. Имон ҳам амал ҳам инсоннинг ўзи учун. Қиёматда ҳам ҳамма ўзи учун жавоб беради. Фиръавн аёли ҳақидаги яна бир оят: Қасос 28/9.\n Оли Имрон 3/45, Анбиё 21/91, Муъминун 23/50.\nҚуръон Сура Таржима Тафсир Таҳрим


Сўровнома: 99,4% сайловчи сайлов кампанияси билан боғлиқ янгиликларни кузатиб бормоқда Афиша\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Сўровнома: 99,4% сайловчи сайлов кампанияси билан боғлиқ янгиликларни кузатиб бормоқда 16:07, 15 ноябрь\t2016 йилнинг 14 ноябрь куни Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловини ёритиш бўйича Республика матбуот марказида Марказий сайлов комиссияси томонидан М.Ломоносов номидаги Москва давлат университетининг Тошкент шаҳридаги филиали билан ҳамкорликда фуқаролар сайлов ҳуқуқлари кафолатларига бағишланган давра суҳбати бўлиб ўтди. Тадбирда Марказий сайлов комиссияси, Олий суд вакиллари, М.Ломоносов номидаги Москва давлат университетининг Тошкент шаҳридаги филиали ўқитувчи ва талабалари, экспертлар ҳамда оммавий ахборот воситалари ходимлари иштирок этди.\nДавра суҳбатида фуқароларнинг мамлакатимиз Конституцияси ҳамда бошқа меъёрий ҳужжатларда белгиланган сайлов ҳуқуқларини таъминлаш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди.\nИштирокчилар Ўзбекистон Республикасининг 18 ёшга тўлган фуқаролари сайлаш ҳуқуқига эгалигига эътибор қаратди. Ўттиз беш ёшдан кичик бўлмаган, давлат тилини яхши биладиган ҳамда бевосита сайловгача камида ўн йил Ўзбекистон Республикаси ҳудудида муқим яшаётган Ўзбекистон Республикаси фуқароси Ўзбекистон Республикаси Президенти лавозимига сайланиш ҳуқуқига эга.\nСайловчилар ўз хоҳиш-иродаларини эркин билдириш ва яширин овоз бериш ҳуқуқига эга. Бунинг учун участка сайлов комиссиялари овоз беришни махсус ажратилган биноларда ташкил этиб, фуқароларга хоҳиш-иродани эркин ва яширин равишда билдириш имкониятини яратади. Сайловчиларнинг хоҳиш-ирода билдиришларини назорат этишга йўл қўйилмайди.\nЎзбекистон Республикасининг ҳар бир фуқаросига унинг сайлов ҳуқуқлари суд йўли билан ҳимоя этилиши, сайлов комиссияларининг, давлат органларининг, мансабдор шахсларнинг, жамоат бирлашмаларининг ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари устидан судга шикоят қилиш имкониятлари кафолатланади. Фуқароларнинг сайлов ҳуқуқларини тўғридан-тўғри ёки билвосита чеклашга йўл қўйилмайди. Уларнинг сайлаш ва сайланиш ҳуқуқларига тўсқинлик қилиш қонунга мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.\nСайлов комиссияларининг сайлов округлари ва участкаларини тузиш, сайлов комиссияларининг таркиби тўғрисидаги, шунингдек, номзодларни рўйхатга олиш, овоз бериш ва сайлов якунлари ҳақидаги қарорлари матбуотда эълон қилинади.\nТаъкидлаш лозимки, шу йилнинг октябрь ойида “Ижтимоий фикр” маркази томонидан жамоатчилик ўртасида ўтказилган сўровга мувофиқ сайлов ҳуқуқига эга Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг аксарияти (95%) бўлажак Президент сайловида албатта иштирок этади. 99,4% респондент сайлов кампанияси билан боғлиқ янгиликларни кузатиб бормоқда. Аҳолининг аксарияти бўлажак сайлов бўйича хабардорлигига юқори баҳо берган бўлса, сўралганларнинг 60,6 фоизи номзодларнинг сайловолди ташвиқоти тўғрисида маълумотга эгалиги, овоз бериш жараёнидаги ҳуқуқлари ҳақида хабардорлигини маълум қилган.\nЭркин мунозара шаклида ўтказилган давра суҳбати давомида иштирокчилар ўзларини қизиқтирган барча саволларга жавоб олди.\n15 ёшли ўзбекистонлик қизчанинг ҳаётига нуқта қўйган ЙТҲ сабабчилари ҳибсга олинди\tДавлат телеканалларида Фарруҳ Зокиров ва Юлдуз Усмонованинг қўшиқлари янграй бошлади\tҲасанбой Дўсматов йилнинг энг яхши боксчиси номига даъвогар\tПрезидент Шавкат Мирзиёев янги — 2017 йилга ном берди\tЎзбекистонда прокуратура ходимлари кунини нишонлаш тўғрисида қонун қабул қилинади\tАлмазбек Атамбаев Ўзбекистонга ташриф буюради\tОтправить