Бердақ Юсуф. Ўтирмоқми ёки ўлтирмоқ (2006) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҲозирги давр матбуотиБердақ Юсуф. Ўтирмоқми ёки ўлтирмоқ (2006)\nЭски ўзбек тили фонетикаси ва грамматикасини ўрганишда Алишер Навоийнинг «Муҳокамат ул-луғатайн» асари асосий манбалардан биридир. Шунинг учун ҳам ўша давр тилини ўрганишда олимлар мазкур асарга тез-тез мурожаат қилишади.\nФилология фанлари доктори, профессор Эргаш Умаров ҳам унли товушлар ҳақида фикр юритиш мақсадида ўзининг «Унлилар қандай тасниф қилинган?» мақоласида («ЎзАС», 2006, 27 январ) 1967 йили П.Шамсиев томонидан нашр этилган «Муҳокамат ул-луғатайн»дан қуйидаги кўчирмани келтиради: «Тўрки, домдур, яна тўрки андин дақиқроқдурки: қуш ўлтурур (аслида ўлтур — Б.Ю.) йиғочдур ва тўрки, андин дақиқроқдур: уйнинг тўридур ва тўрки, барчадин ариқдур: тўрлуғни ё эшикни тўрмак уйдур».\nЭ.Умаров: «Мисоллардан кўриниб турибдики, эски ўзбек тилида тўртта ў бўлиб, улар бир-биридан дақиқ, яъни узун-қисқалик бўйича фарқланган», дейди. Ажабо, тўртта ў қайси мисоллардан кўриниб турибди? Мантиқан тўртта ў бўлиши мумкинми? Наҳотки, дақиқ атамаси узун-қисқаликни англатса!\nДақиқ сўзи П.Шамсиевнинг «Навоий асарлари луғати»да «ингичка», «нозик», деб берилган. Юқоридаги матнда ҳам «нозик», яъни «юмшоқ» маъносида қўлланган. Матндаги ориқ сўзи (ариқ эмас — Б.Ю.) буни тасдиқлайди. Профессор А.Нурмонов ҳам дақиқ сўзи «юмшоқ» маъносида ишлатилганлигини айтиб, шундай дейди: «Алишер Навоий бу атама остида «нозиклик» тушунчасини беради ва уни «қалинлик» тушунчасига қарама-қарши қўяди» (А.Нурмонов. Ўзбек тили унлиларининг фонологик белгилари. «Ўзбек тили ва адабиёти, 1997, 2-сон, 76-бет).\nУмуман, юқоридаги «дақиқ», «ориқ» атамаларини А.К.Боровков, О.Усмонов, Х.Дониёров, У.Санақулов каби кўплаб таниқли туркологлар ҳам «юмшоқ» маъносида қўлланганлигини таъкидлашган. Демак, дақиқ ушбу матнда, эски ўзбек тилида ҳам Э.Умаров айтганидек унлиларнинг узун-қисқалигини эмас, балки юмшоқлигини англатган.\nҚизиғи шундаки, Э.Умаровнинг ўзи ҳам бошқа бир мақоласида дақиқ атамасига «ингичка» деб изоҳ берган («Ўзбек тили ва адабиёти, 1994, 1-сон, 27-бет»). Фитрат «ингичка» терминини «юмшоқ» сўзи ўрнида қўллаган. (Фитрат, Сарф. Самарқанд-Тошкент. 1930, 8-бет.).\nЮқорида келтирилган матнда араб ёзувида бир хил ёзиладиган, аммо турлича талаффуз қилинадиган те+вов+ре ҳарфлари бирикувидан ташкил топган тўртта сўз, яъни омограф ҳақида гап кетяпти. Булардан биринчиси «сетка» маъносидаги «тўр»дир. Иккинчиси биринчисидан бироз юмшоқроқ бўлган қуш қўнадиган «тур»дир. Учинчиси ундан юмшоқроқ бўлган «пойгакнинг қаршиси» маъносидаги «тўр»дир, тўртинчиси эса ҳаммасидан ориқ, яъни «юмшоқ» бўлган «парда ёки эшик нақши» маъносидаги «тур»дир. Кўриниб турибдики, юқорида қаттиқлик-юмшоқлик жиҳатидан бир-биридан фарқланадиган мустақил тўртта сўз бор. Биринчи тўр сўзидаги ў қаттиқ, орқа қатор, иккинчи тўрдаги ў эса юмшоқ, олд қатор, учинчи турдаги у қаттиқ, орқа қатор, тўртинчи турдаги у юмшоқ, олд қатор унли бўлиб, буларнинг ҳар бири мустақил фонемадир, яъни Э.Умаров айтганидек тўртта ў эмас, балки бир-биридан фарқ қиладиган бошқа-бошқа унли товушлардир.\nТўр (қаттиқ) «сетка» ва тўр (юмшоқ) «пойгак қаршисидаги жой» маъносидаги сўзлар ҳозирги ўзбек адабий тилида мавжуд бўлиб, тур (қаттиқ) «қуш қўнадиган таёқ» ва тур (юмшоқ) «эшик ёки дераза пардасидаги нақш» маъносидаги сўзлар ҳозирги адабий тилимизда йўқ. Аммо улар ўзбек тилининг баъзи шеваларида, шунингдек, қозоқ, қирғиз тилларида ҳозир ҳам мазкур маъноларда қўлланилаётганини ушбу тилларнинг изоҳли луғатларида кўриш мумкин.\nЭ.Умаров эски ўзбек тилидаги унлиларнинг узун-қисқалиги шоирларга сўз ўйинлари яратиш имконини берганлигини айтади ва қуйидагиларни ёзади: «Луғатшунос Толи Ҳиравийнинг кўрсатишича, Алишер Навоий «Сабъаи сайёр» достонида бу фонетик ҳодисадан усталик билан фойдаланган:\nЯқинида буюрди ўлтурмоқ.\nОлимнинг ёзишича, иккинчи мисрадаги «ўлтурмоқ»даги ў товуши узун талаффуз қилинса ўтирмоқ, қисқа бўлса ўлдирмоқ маъносини англатади. Демак, эски ўзбек тилида унлилар узун-қисқалик бўйича фарқ қилган…».\nМаълумки, Навоий достонларидаги сўзларга изоҳ бериш, уларни тушуниш учун баъзан бир мисра ёки бир байт камлик қилади. Бунинг учун ярим саҳифа, айрим ҳолларда ҳатто бир саҳифали матнни ўқиш, таҳлил қилишга тўғри келади. Юқоридаги байтдаги ўлтурмоқнинг маъносини аниқлаш учун ҳам уни катта контекстда олиб қараш керак.\nГап шоҳ Баҳром овга чиққанида рўй берган бир воқеа ҳақида кетмоқда. У чўлда ов овлаб юрганида кўзига узоқда биров кўринади. Шоҳ уни тезда отга миндириб олиб келишларини буюради. Уни олиб келадилар. Баҳром унга савол беради. У тикка туриб жавоб беради… Маълум бўлишича, бу одам машҳур наққош, рассом Моний бўлиб чиқади. Шоҳ Монийни учратганидан жуда хурсанд бўлади ва уни ўлдиришга эмас, балки ўтиришга (тикка турмасликка) буюради, таклиф қилади… Демак, иккинчи мисрадаги ўлтурмоқ «ўлдирмоқ» маъносида эмас, балки «ўтирмоқ» маъносидадир. Толи Ҳиравий бу сўзни катта матндан юлиб олиб қарайди ва қўпол хатога йўл қўяди. Толи Ҳиравий Навоий асарларига тузилган «Бадойи ал-луғат» номли луғатини ёзишда анъанавий араб-форс луғатчилик принципларидан четга чиқа олмаган. Бу принциплар араб ва форс тиллари табиатидан келиб чиқиб тузилган. Масалан, мазкур тиллардаги унлиларга узун-қисқалик хос бўлиб, юмшоқ-қаттиқлик, сингармонизм хос эмас. Эски ўзбек тилига эса фонологик узун-қисқалик хос эмас, унга хос бўлган сингармонизмни у назардан соқит қилади, тушунмайди. Натижада Толи Ҳиравий ўлтурмоқ сўзини ўзининг субъектив қарашига мослаштириб талқин қилади. Иккинчи мисрадаги ўлтурмоқ ҳар қанча қисқа қилиб талаффуз қилинса ҳам ҳеч қачон «ўлдирмоқ» маъносини англатмайди, бунга юқорида кўрганимиздек матн йўл қўймайди. Бундан ташқари, бу сўз агар «ўлдирмоқ» маъносида бўлганида эди, у «қоф» билан эмас, сингармонизм қонунига асосан «коф» билан «ўлтурмак» тарзида ёзилган бўларди.\nПрофессор Эргаш Умаров Толи Ҳиравийга кўр-кўрона эргашиб, ўзи алдангани етмагандай, газетхонларни ҳам чалғитган. Асл матнни жиддий ўрганмасдан, Толи Ҳиравийнинг хато фикрига асосланиб, эски ўзбек тили унлилари ҳақида нотўғри хулосалар чиқарган. У ҳеч бўлмаса Алишер Навоий асарлари ўн беш томлигининг тўққизинчи томидан жой олган «Сабъаи сайёр» достонидаги юқорида келтирилган қисқа матнни ўқиганида эди, бундай ноқулай аҳволга тушмаган бўлар эди.\nЖуда бўлмаганда мазкур байтдан кейинги байтга диққат қилинса ҳам, бу ерда ҳеч қандай «ўлдириш» ҳақида гап кетмаётганлиги янада аён бўлади:\nБаҳс мавзуи бўлган байтнинг биринчи мисрасининг охиридаги ўлтурмоқ қўшиб ёзилган. Аслида у «ул турмоқ»дир. Араб ёзувида байтнинг биринчи ва иккинчи мисраси охиридаги сўзлар бир хил ёзилган. Аммо уларни матндан келиб чиқиб биринчисини «ул турмоқ», иккинчисини «ўлтурмоқ» деб ёзмоқ лозим. А.К.Боровков «ўл турмоқ» П.Шамсиев «ул турмоқ» тарзида ёзишган.\nЭ.Умаров юқоридаги янглиш хулосалари билан кифояланиб қолмай, Т.Ҳиравийнинг хато фикрига асосланиб, афсус-надоматлар чекиб, яна антиқа хулосалар чиқаришда давом этади: «Афсус, беш юз йил аввал ёзилган бу маълумотларга зид равишда мустамлакачилик даврида туркий, шунингдек, ўзбек тилидаги унлилар тилнинг иштирокига кўра тил олди-тил орқа, қаттиқ-юмшоқ товушларга бўлиниб ўрганилди. Инчунин, ўзбек тилига сингармонизм деган термин киритилди».\nУнлиларнинг тилнинг горизонтал ҳолатига кўра олд қатор — орқа қаторга, яъни юмшоқлик-қаттиқликка бўлиниши фақат ўзбек ёки туркий тиллар нуқтаи назаридан эмас, балки умумий тилшунослик нуқтаи назаридан шундай. Шунинг учун бу ерда мустамлакачиликнинг алоқаси йўқ. Турк тилидаги (Туркия туркчасидаги) унлилар ҳам юмшоқ-қаттиқ унлиларга бўлиб ўрганилади.\nЭ.Умаров: «Ўзбек тилига сингармонизм деган термин киритилди», дейди. Гап терминда эмас, гап термин ифодалаган тушунчада. Сингармонизм атамаси ифодалаган тил ҳодисаси нафақат ўзбек тилида, балки бутун туркий тилларда, нафақат туркий тилларда, балки бутун олтой тилларида бордир. Фақат бу тил ҳодисасини биз сингармонизм, унлилар уйғунлиги, унлилар гармонияси десак, бошқалар бошқача атайди, масалан, турклар «унлу уюму», дейди.\nЭ.Умаров «Хўш, унлилар талаффузида тил иштирок этадими?» деган саволни ўртага ташлайди ва ўзининг бу саволига 2-синф «Она тили» дарслигидан «жавоб» топишга муваффақ бўлади. У «Она тили» дарслигидан қуйидаги кўчирмани келтиради: «Унли товушларни айтганимизда ҳаво оғизда тўсиққа учрамай эркин ўтади. Фақат овоз эшитилади». Ҳавонинг оғизда тўсиққа учрамай эркин ўтиши тилнинг унли товушнинг талаффузида иштирок этмаслигини билдирмайди-ку! Экспериментал фонетиканинг йирик мутахассиси, профессор Аҳмаджон Маҳмудов ўзбек тили унли товушларининг барчасининг талаффузида тил иштирок этишини эксперимент йўли билан аниқлаган. Масалан, и товушининг талаффузи ҳақида шундай ёзади: «Ўзбек тилидаги и унлиси талаффуз этилганда тилнинг бутун массаси олдинга ва юқорига силжиган бўлади» (Маҳмудов Аҳмад. Фонетическая система узбекского литературного языка. Т., 1980, стр. 18).\nЎзбек тили нутқ товушларини экспериментал метод билан узоқ йиллар давомида текширган таниқли олима С.Отамирзаева унлилар талаффузида тилнинг роли ҳақида шундай дейди: «Тилнинг иштирокисиз ҳеч қандай нутқ товуши юзага келмайди» (С.Отамирзаева. «Ўзбек тили ва адабиёти», 1996, 2-сон, 52-бет).\nШундан сўнг, Э.Умаров ёзишича, 50 — 80-йилларда ўзбек тилшунослари унлилар талаффузида тилнинг иштирок этмаслигини билганлару, аммо мафкуравий тазйиқ остида яшаганлари учун собиқ марказдаги олимларга қарши чиқмаганлар», эмиш. Бири-биридан антиқа гаплар. Юқорида келтирилган нутқ товушларининг талаффузида тилнинг албатта иштирок этиши ҳақидаги С.Отамирзаеванинг мақоласи мустақиллик даврида чиққан-ку! Э.Умаровнинг бундан хабари бор-ку!..\nШуни алоҳида қайд этиш лозимки, сингармонизмни ўзбек тилига руслар тиқиштиргани йўқ, балки уни улар ўзбек адабий тилидан олиб ташлашди…\nЭ.Умаров мазкур мақоласининг охирида «мақола ва диссертацияларда европаликлар тарафидан киритилган ўзбек тили табиатига зид терминлар учрамоқда», дейди. Ажабо, европаликлар (?) киритган қайси терминлар мақола муаллифига ёқмаяпти? Ўша терминлардан 5-10таси мисол сифатида келтирилса эди!\nУмуман, мустақилликдан кейин тилимиз табиатига зид терминлар, сўзлар чиқариб ташланди ва уларнинг ўрнига янгилари қабул қилинди. Буни кўпчилик билади. Лекин ана шу жараёнда шошма-шошарликка ҳам йўл қўйилиб, баъзи ўзбек тилининг табиатига мос келмайдиган, сўз-атамалар ҳам қабул қилинди. Масалан, «стадион» ўрнига «ўйингоҳ», «факултет» — «куллиёт», «институт» — «олийгоҳ» каби.\nТилимизга европа тилларидан ўзлашиб сингиб кетган терминларни, у қайси соҳага оид бўлмасин, иложи борича бошқа сўзлар билан алмаштирилмагани маъқул. Агар алмаштириш лозим бўлса, албатта, ажнабий сўзлар ўрнига ўз сўзларимизни, яъни этимологик жиҳатдан ўзбекча сўзларни ўзбек тили қонун-қоидалари асосида қабул қилиш керак. Русча (европача) сўз-терминларни отиб, ўрнига арабча, форсча калималарни қабул қилиш орқали тилимизни миллийлаштириш мумкин эмас.\n«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2006 йил 20-сонидан олинди.\n← Аввалги Аввалги Сайфиддин ҳожи Жалилов. Соҳибқирон ўтган йўллар (2006)\nКейинги → Кейинги: Абдулла Жаббор. Мен билган ва билмаган Машраб (2006)


Ойни этак билан ёпиб бўлмайди. Ёки яна «Андижоннома» ва ороми бузилган ҳоким ҳақида... - xabar.uz\nОйни этак билан ёпиб бўлмайди. Ёки...\n27.01.2021 14:16 0 2959\nКеча Андижон вилояти мутасаддиларининг пайтавасига қурт тушгани рост. Вилоят ҳокимининг ороми бузилганини-ку, айтманг... Ахир, айнан унинг «Андижоннома» таҳририятига сирли ташрифи ва салом-аликни насия қилиб жўнаворгани, кўп ўтмай таҳририят биноси бузилишига оид хабарлар урчиши ортидан шу даргоҳда заҳмат чекиб юрган журналистларнинг мамлакат Президентига мурожаат қилгани ҳазилакам гапми?! Бу ҳақда оммавий ахборот воситалари, хусусан, «Xabar.uz»да бонг урилгани-чи?!\nХабарлар мўлжалга теккани аниқ. Йўқса, вилоят ҳокимлиги тезкорлик билан расмий муносабат билдирмаган, ҳокимлик курсисига ўтирганидан бери «Андижоннома»нинг аҳволи, унда меҳнат қилаётган ходимларнинг ҳолидан бир марта бўлсин хабар олмаган Шуҳрат Абдураҳмонов ҳамма ишини йиғиштириб, уларни қидиришга тушмаган бўларди-да.\nҲар не ишда ҳикмат бор деган гап тўғри. Мана, «Андижоннома» ходимларининг Президентга мурожаат қилгани ҳақида хабар берилиши ортидан ҳоким кечанинг ўзида (вақт алламаҳал бўлганига қарамай!) таҳририят аъзолари билан учрашибди. Хўб яхши. Учрашув аввалида «Xabar.uz»га маълумотни ким берди? Мақолани ёзган ким?» қабилида қисти-басти қилинганини айтмаганда, мулоқот яхши ўтибди.\nҲоким учрашувда нималар деган, қандай ваъдалар берган, шу баробарида журналистлар қандай масалаларни ўртага ташлаган – буларнинг баёнига ҳожат йўқ. «Келинни келганда кўр, сепини ёйганда кўр» деганларидек, берилган ваъдаларнинг амалдаги ифодасига қараб, бир нима дейиш мумкин. Ҳозир гап бунда эмас.\nГап шундаки, кечанинг ўзида вилоят ҳокимлиги матбуот хизмати ҳоким билан учрашган ҳамкасбларимиздан қисқа-қисқа интервьюлар уюштириб, ижтимоий тармоққа жойлашга ҳам улгурибди! Қойил демай илож йўқ. Ғалати тарафи, ҳоким ҳузуридан чиққанлар «Андижоннома» таҳририяти биноси бузилишига оид хабарлар асоссизлиги, уни эълон қилишда шошма-шошарликка йўл қўйилганини бири олиб, бири қўйиб иддао қилишган?! Тавбангдан кетайликки, айни мазмундаги хабарлар Андижондан чиққани рост, «Андижоннома» таҳририяти ходимларининг Президентга мурожаат қилгани ҳам инкор этиб бўлмас факт! Ҳатто ҳокимликнинг ўзи расмий муносабатида бино бузилиши мумкинлигини тасдиқлаб турибди. Шундай экан, хабарларнинг нимаси асоссиз, нимаси ёлғон?! Бор нарсаларни инкор этишнинг ўзи бориб турган ёлғончилик эмасми?!\nАлбатта, бу ўринда ҳамкасбларимизни «айтадиям, қайтадиям» қабилида иш кўрганликда айблаш фикридан йироқмиз. Кутилмаганда «пластинка тескари айланиши» ҳоким билан учрашувнинг қувватидан дарак, аслида. Яъниким, нима бўлсаям ҳокимга гап тегмасин, унинг раҳнамолигида катта ишлар амалга оширилмоқда, билиб-билмай Президентга қилган мурожаатимиз вилоятимизнинг ойдек гўзал жамолига соя ташлаши мумкин экан, биз билмабмиз, узр-узр, минг узр...\nМайли, истеҳзо ўз йўлига, бироқ ҳақиқат шуки, маҳаллий журналистларни «тескари гапиртиришга» мажбурлаш вилоятда оммавий ахборот воситаларига бўлган муносабатни яна бир карра кўрсатиб қўйди! Яна бир гапки, кўтарилган масалага шу тариқа «шўрпахта» қўйилган бўлса, биз рози. Аммо вазият минг бежалиб, унга бошқача либос кийдирилмасин, ойни этак билан ёпиб бўлмайди.\nАндижон ҳоким андижоннома


Хонадонларда пилла етиштирувчиларга субсидия ажратилади — Review.uz\nҲар йили етиштириладиган пилла (ҳўл пилла) ҳосилининг 1 кг учун 5 минг сўм миқдорида хонадонларда пилла етиштирувчиларга республика бюджети ҳисобидан субсидия ажратилади. Бу ҳақда 2021 йил 8 июль куни қабул қилинган Президент қарорида келтирилган.\n“Республикада мавжуд яйловлардан унумли фойдаланиш, ипак ва жунни қайта ишлашни қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Президент қарори (ПҚ–5178, 08.07.2021 й.) қабул қилинди.\n- ҳар йили етиштириладиган пилла (ҳўл пилла) ҳосилининг 1 кг учун 5 минг сўм миқдорида хонадонларда пилла етиштирувчиларга республика бюджети ҳисобидан субсидия ажратилади;\n- тутзорларни суғориш учун фойдаланилган сув ҳажмига сув ресурсларидан фойдаланганлик учун солиқ ставкаси 50 фоиз миқдорда қўлланилади.\n- Қашқадарё вилоятининг Ғузор ва Деҳқонобод туманлари;\n- Самарқанд вилоятининг Қўшработ тумани;\n- Сурхондарё вилоятининг Қумқўрғон ва Бойсун туманлари.\n2-босқичда – 2022 йил 1 апрелга қадар Тикланиш ва тараққиёт жамғармаси маблағлари ҳисобидан 50 миллион АҚШ доллари эквивалентидаги маблағлар тижорат банклари орқали кредит ажратишга йўналтирилади.


Газета СБХ / 2014 год / № 31-32 / Акциядорга эслатма\n«Акциядорлик жамиятлари ва акциядорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонуннинг янги таҳрири (26.04.1996 йилдаги 223-I-сон, 6.05.2014 йилдаги ЎРҚ-370-сон Қонун таҳририда, бундан кейин – Қонун) акциядорлардан ўз АЖлари фаолиятини унинг талабларига мувофиқлаштиришни талаб қилади. Таҳририятимиз янги Қонунни қўллаш амалиётига доир саволларга жавоб тайёрлашда ёрдам бергани учун Давлат рақобат қўмитаси ҳузуридаги Қимматли қоғозлар бозорини мувофиқлаштириш ва ривожлантириш марказига миннатдорчилик билдиради.\n– Янги Қонун акциялар тушунчасини қандай талқин қилади?\n– Илгари Қонун акциялар АЖнинг унинг акциядорларига нисбатан мажбуриятларини акс эттиради деб таъкидлаган эди. Унинг янги таҳририда акциялар акциядорларнинг АЖга нисбатан ҳуқуқларини тасдиқлайди деб кўрсатилган (Қонуннинг 3-моддаси).\n– АЖ тушунчасининг ўзи қандай ўзгарган?\n– Аввалги Қонун АЖни хўжалик юритувчи субъект сифатида белгилаган, янгиси эса Фуқаролик кодексидан келиб чиқиб, акциядорлик жамиятлари тижорат ташкилотларидир деб кўрсатади. Бунинг устига, Қонун уларни очиқ ва ёпиқ жамиятларга ажратмай, бунинг ўрнига АЖнинг ягона шаклини жорий этади.\n– Эндиликда АЖнинг жойлашган ери қандай белгиланади?\n– Илгари АЖнинг жойлашган ери у рўйхатдан ўтказилган жойга кўра белгиланган. Энди у ўзининг уставида бошқа манзилни назарда тутишга ҳақли.\n– АЖ қанча муассисга эга бўлиши керак?\n– Аввалги Қонун ЁАЖ учун чекловни белгилаган – ундаги муассислар 3 нафардан кам бўлмаслиги, бироқ 50 нафар шахсдан ошмаслиги керак эди. Янги таҳрир тўғридан-тўғри АЖ муассислари ва акциядорларининг сони чекланмаган деб кўрсатади. Бироқ акциядорларининг сони 50 нафардан ошмаган АЖ уставида бошқа акциядорлар сотаётган акцияларни олиш юзасидан акциядорлар ва АЖ учун имтиёзли ҳуқуқ назарда тутилиши мумкин (Қонуннинг 6-моддаси). Илгари бундай ҳуқуқ фақат ёпиқ АЖларда бўлган.\n– АЖнинг устав капиталига берилган мол-мулк унинг мулки ҳисобланадими?\n– Ҳа, ҳисобланади. АЖ мулкида алоҳида мол-мулкка, шу жумладан, ўзининг устав капиталига берилган мол-мулкка эга бўлади (Қонуннинг 3-моддаси). Жамият унга эгалик қилиш, фойдаланиш ва уни тасарруф этишга ҳақлидир.\n– Давлат органлари АЖ таъсис этишлари ва унинг акциядорлари бўлиши мумкинми?\n– Йўқ, қонунда, Президент, Вазирлар Маҳкамасининг қарорида назарда тутилган ҳоллардан ташқари, давлат органлари АЖни таъсис этишлари ва унинг акциядорлари бўлиши мумкин эмас. Бунда агар давлат ташкилоти АЖ этиб ўзгартирилса, давлат мулкини тасарруф этишга ваколатли орган муассис бўлади (Қонуннинг 11-моддаси).\n– Қандай ҳолларда АЖ барпо этиш учун таъсис йиғилишини ўтказмаслик керак?\n– Қонуннинг 12-моддасида назарда тутилишича, давлат ташкилоти АЖ этиб ўзгартирилган ва у биргина муассис томонидан таъсис этилганда таъсис йиғилиши ўтказилмайди.\n– Янги АЖ ички ҳужжатларни қачон тасдиқлаши керак?\n– Эндиликда АЖнинг акциядорларнинг умумий йиғилиши тўғрисидаги, жамиятнинг кузатув кенгаши, ижроия органи ҳақидаги ва тафтиш комиссияси (тафтишчиси) тўғрисидаги низомларини жамият давлат рўйхатидан ўтказилган санадан эътиборан 3 ой муддатда тасдиқлаш шарт (Қонуннинг 14-моддаси).\n– АЖ уставида нималар албатта бўлиши керак?\n– Уставда кўрсатилиши мажбурий бўлган ахборот анча қисқартирилди, чунки АЖ фаолиятини ташкил этишга оид кўп масалалар Қонун билан тартибга солинди. Қонуннинг 13-моддасига кўра уставда қуйидаги маълумотлар бўлиши керак:\nАЖнинг тўлиқ (агар бўлса қисқартирилган) фирма номи, жойлашган ери (почта манзили) ва электрон почта манзили;\nАЖ акцияларининг сони, номинал қиймати, турлари (оддий, имтиёзли);\nАЖ бошқарувининг тузилмаси, АЖ кузатув кенгашининг, тафтиш комиссиясининг ва ижроия органининг аъзолари сони, бу органларни шакллантириш тартиби ва уларнинг ваколатлари.\nДавлат томонидан АЖни бошқаришда иштирок этишга бўлган махсус ҳуқуқ («олтин акция») жорий этилаётган АЖ уставида давлатнинг мазкур ҳуқуқдан фойдаланиши тўғрисидаги қоидалар кўрсатилиши керак.\nАЖнинг хоҳишига кўра уставда бошқа қоидалар ҳам кўрсатилиши мумкин.\n– Чиқарилиши амалга ошган деб эътироф этилиши учун эмиссиявий қимматли қоғозларнинг қандай қисмини жойлаштириш керак?\n– Янги Қонунда белгиланишича, акциялар ҳамда бошқа эмиссиявий қимматли қоғозлар биржада ва биржадан ташқари савдолар ташкилотчилари орқали жойлаштирилган тақдирда уларнинг чиқарилиши, агар жойлаштириш ҳажми мазкур чиқарилишдаги акциялар ва бошқа эмиссиявий қимматли қоғозлар умумий миқдорининг камида 30 фоизини ташкил этса, амалга ошган деб эътироф этилади. Бошқа ҳолларда эса, худди аввалгидек, чиқарилган эмиссиявий қимматли қоғозларнинг камида 60%ини жойлаштириш талаб қилинади (Қонуннинг 33-моддаси).\n– Акциядорда ва АЖнинг ўзида бошқа акциядор сотадиган акцияларни сотиб олишда имтиёзли ҳуқуқ борми?\n– Ҳа, бор, агар:\nАЖ акциядорларининг сони 50 нафардан ошмаса;\nАЖ уставида сотиб олишнинг имтиёзли ҳуқуқи кўрсатилган бўлса.\nАгар бошқа акциядорлар сотиб олишда имтиёзли ҳуқуқдан воз кечишса, АЖнинг ўзи уларни сотиб олишга ҳақлидир. Акциядор ва АЖ томонидан имтиёзли ҳуқуқдан фойдаланиш муддати (бу ҳуқуқни ҳеч кимга бериш мумкин эмас) акциялар сотувга қўйилган пайтдан эътиборан 10 кундан кам ва 30 кундан кўп бўлиши мумкин эмас (Қонуннинг 6-моддаси).\n– АЖ филиали ёки ваколатхонаси раҳбарини ким тайинлайди?\n– АЖ ижроия органининг раҳбари (Қонуннинг 79-моддаси).\n– Янги Қонунда акциядорлик жамияти томонидан корхоналар ташкил этиш бобида қандай ўзгаришлар назарда тутилган?\n– АЖ кузатув кенгашининг шуъба ва тобе хўжалик жамиятларини ташкил этиш тўғрисида қарор қабул қилиш ҳуқуқи сақланиб қолди (Қонуннинг 75-моддаси). Қонуннинг 8-моддасида АЖ шуъба ва тобе хўжалик жамиятларини фақат АЖ ёки МЧЖ шаклида таъсис этиши мумкин деб белгиланди.\n– АЖ устав капиталини қандай валютада ифодалаш лозим?\n– Қонуннинг 16-моддасида аниқ қилиб кўрсатилган: АЖнинг устав капитали Ўзбекистон миллий валютасида ифодаланади ва АЖ акцияларининг номинал қийматидан ташкил топади.\n– Қонуннинг янги таҳририда устав капиталини кўпайтиришнинг қандай манбалари назарда тутилган?\n– АЖнинг устав капиталини қўшимча акцияларни жойлаштириш йўли билан кўпайтириш жалб этилган инвестициялар, жамиятнинг ўз капитали ва ҳисобланган дивидендлар ҳисобидан амалга оширилиши мумкин. Агар манба бўлиб АЖнинг ўз капитали ҳисобланса, акциялар барча акциядорлар ўртасида мутаносиб равишда тақсимланади (Қонуннинг 18-моддаси).\n– Акция қандай номиналга эга бўлиши мумкин?\n– Миноритар акциядорларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва акцияларнинг инвестициявий жозибадорлигини ошириш мақсадида уларнинг номинал қиймати 5 000 сўмдан ортиқ бўлиши мумкин эмас (Қонуннинг 23-моддаси).\n– АЖ акцияларнинг оммавий жойлаштирилишини қаерда амалга ошириши керак?\n– Акцияларнинг оммавий жойлаштирилиши фақат биржада ёки қимматли қоғозларнинг биржадан ташқари савдолари ташкилотчилари орқали ўтказилиши мумкин. Агар уставда ёки акциядорлар умумий йиғилишининг қарорида акцияларни жойлаштириш усули кўрсатилмаган бўлса, у фақат очиқ обуна орқали жойлаштирилиши мумкин (Қонуннинг 33-моддаси).\n– АЖ акцияларининг муомаласи қаерда амалга оширилиши керак?\n– Аввал бўлганидек, янги Қонун ҳам АЖ акцияларининг муомала жойига аниқ талабларни белгиламайди. Шу билан бирга, Вазирлар Маҳкамасининг 2.07.2014 йилдаги 176-сон Қарори билан (бундан кейин – ВМнинг 176-сон Қарори) Ўзбекистон Республикаси ҳудудида қимматли қоғозлар билан битишувлар тузиш ва уларни рўйхатдан ўтказиш тартиби тўғрисида низомнинг (ВМнинг 8.06.1994 йилдаги 285-сон Қарорига 2-илова, бундан кейин 285-сон Низом) 5-бандига киритилган ўзгартиришга кўра, акциялар олди-сотдиси бўйича иккиламчи бозордаги битимлар фақат қимматли қоғозларнинг биржа ва уюшган биржадан ташқари бозорида амалга оширилади, бундан акциядорларнинг талаби бўйича жамият томонидан акцияларни сотиб олиш бўйича битимлар мустасно.\n– Қонун «қимматли қоғознинг бозор қиймати» тушунчасини белгилайдими?\n– Ҳа, эндиликда белгилайди. Акция ва бошқа қимматли қоғознинг бозор қиймати деганда энг эҳтимол тутилган нарх тушунилиб, унга кўра мазкур қимматли қоғоз очиқ бозорда битимнинг тарафлари барча зарур ахборотга эга бўлган ҳолда ўз манфаатлари йўлида оқилона ва ихтиёрий равишда ҳаракат қиладиган рақобат шароитида бошқа шахсга берилиши мумкин, битим нархининг баланд-пастлигида эса бирор-бир фавқулодда ҳолатлар, шу жумладан, тарафлардан бирининг ушбу битимга қўшилиш мажбурияти акс этмайди. Шуниси эътиборлики, фонд биржаси листингига киритилган қимматли қоғозларнинг биржа котировкаси нархи уларнинг бозор қиймати деб эътироф этилади (Қонуннинг 24-моддаси).\nМаълумот учун. Республикамизда қимматли қоғозлар билан битимларни амалга оширадиган фақат битта биржа бор – «Тошкент» республика фонд биржаси (www.uzse.uz).\n– Акцияларига бегоналаштиришда чеклов жорий этилган акциядор улар бўйича овоз бериши ва дивидендлар олиши мумкинми?\n– Ҳа, мумкин. Акцияларни бегоналаштиришга доир чеклов белгиланиши акциядорни – мазкур акциялар эгасини ушбу Қонунда белгиланган тартибда жамиятни бошқаришда иштирок этиш ва улар бўйича дивидендлар олиш ҳуқуқидан маҳрум қилмайди (Қонуннинг 26-моддаси).\nБунда, ВМнинг 176-сон қарори билан 285-сон Низомнинг 251-бандига киритилган ўзгартиришга кўра, депозитарий:\nфақат тегишли давлат органининг ёзма талабномаси мавжуд бўлгандагина акциялар ва бошқа қимматли қоғозларни бегоналаштиришга чекловни белгилайди, ёзма талабномада қимматли қоғозлар эгасининг номи (исми), унинг идентификациялаш маълумотлари, белгиланган чекловнинг амал қилиш муддати, шунингдек чекловни қўйиш учун асос қайд этилиши керак;\n2 иш куни мобайнида тегишли давлат органини, агар унда 285-сон Низом 251-бандининг иккинчи хатбошисида кўрсатилган ахборот мавжуд бўлмаса, қимматли қоғозларни бегоналаштиришга чеклов қўйиш бўйича талабни бажариб бўлмаслиги тўғрисида ёзма равишда хабардор қилиши шарт;\nқимматли қоғозлар эгасини чеклов белгиланган (қўйилган) пайтдан бошлаб 2 иш куни мобайнида унга тегишли бўлган қимматли қоғозларни бегоналаштиришга чеклов ўрнатилиши тўғрисида хабардор қилиши шарт.\n– Корпоратив облигациялар чиқариш учун қандай янгиликлар назарда тутилган?\n– АЖ мол-мулк билан таъминланган корпоратив облигацияларни уларни чиқариш тўғрисида қарор қабул қилиш санасидаги ўз капитали миқдори доирасида чиқаришга ҳақли (Қонуннинг 30-моддаси).\n– Акцияларга дивидендларни АЖнинг захира фонди ҳисобидан тўлаш мумкинми?\n– Ҳа, бироқ, аввал ҳам бўлганидек, фақат имтиёзли акциялар бўйича тўлаш мумкин. Фақат эндиликда бошқа маблағлар мавжуд бўлмаган тақдирда АЖнинг захира фонди жамиятнинг зарарлари ўрнини қоплаш, жамиятнинг корпоратив облигацияларини муомаладан чиқариш, имтиёзли акциялар бўйича дивидендлар тўлаш ва жамиятнинг акцияларини қайтариб сотиб олиш учун мўлжалланган (Қонуннинг 32-моддаси).\n– АЖнинг «соф активлари» тушунчаси белгиланганми?\n– Янги Қонунда АЖнинг соф активларини қай тарзда ҳисоблашга равшанлик киритилган. Уларнинг қиймати АЖ активлари билан мажбуриятларининг умумий суммаси ўртасидаги фарқ сифатида аниқланади (Қонуннинг 32-моддаси).\n– Акциялар ва бошқа эмиссиявий қимматли қоғозларнинг жойлаштирилишини қандай муддатда тугаллаш керак?\n– Жойлаштириш муддати акциялар ва бошқа эмиссиявий қимматли қоғозларни чиқариш тўғрисида қарор билан белгиланади, бироқ у давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан эътиборан бир йилдан ошмаслиги керак. Ушбу муддат тугаганидан кейин жамиятнинг жойлаштирилмаган акциялари ва бошқа эмиссиявий қимматли қоғозлари бекор қилиниши керак (Қонуннинг 33-моддаси).\n– Янги Қонунда акцияларни жойлаштириш бўйича битимларни ҳақиқий эмас деб топиш учун даъво муддати назарда тутилганми?\n– Тутилмаган. Бироқ, «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида»ги Қонуннинг (22.07.2008 йилдаги ЎРҚ-163-сон) 59-моддасида белгиланишича, эмитент ва Қимматли қоғозлар бозорини мувофиқлаштириш ва ривожлантириш марказининг (бундан кейин – Марказ) эмиссиявий қимматли қоғозларни чиқариш билан боғлиқ бўлган қарорларни ҳақиқий эмас деб топиш, уларнинг чиқарилишини ва жойлаштириш бўйича битимларни ҳақиқий эмас деб топиш учун даъво муддати чиқарилишни жойлаштириш муддати тугаган пайтдан бошлаб бор-йўғи 1 йилни ташкил этади.\n– Агар акцияларни жойлаштириш бўйича битим жойлаштириш муддати тугаганидан кейин ҳақиқий эмас деб топилса, уларни нима қилиш керак?\n– Битимнинг предмети бўлган жамият акциялари ва бошқа қимматли қоғозлари уларни жойлаштириш муддати ўтганидан кейин битим ҳақиқий эмас деб топилган бўлса, бекор қилиниши керак, агар ушбу битим қимматли қоғозлар жойлаштирилаётганда тузилган бўлса (Қонуннинг 33-моддаси).\n– Янги Қонун, агар қимматли қоғозларни харид қилиш бўйича битим ҳақиқий эмас деб топилса, харидорнинг зарарларни қоплашни талаб қилиш ҳуқуқини назарда тутадими?\n– Жамиятнинг акцияларини ва бошқа қимматли қоғозларини инсофли эгалловчи жамият акцияларини ва бошқа қимматли қоғозларини жойлаштириш ҳамда уларнинг муомаласи бўйича битимлар суд томонидан ҳақиқий эмас деб топилиши натижасида етказилган зарарнинг ўрнини қоплашни айбдор шахслардан талаб қилишга ҳақли (Қонуннинг 33-моддаси).\n– Янги Қонунда АЖ акцияларини жойлаштириш нархини белгилаш тартиби кўрсатилганми?\n– Ҳа, кўрсатилган. Қонуннинг аввалги таҳриридан фарқли равишда, янги таҳрирда белгиланишича, акцияларни жойлаштириш, шу жумладан, акциядорлар ўртасида жойлаштириш тўғрисида қарор қабул қилишда акцияларни жойлаштириш (қимматли қоғозларнинг биржа бозорига ва уюшган биржадан ташқари бозорига чиқариш) нархи жамият акциядорларининг умумий йиғилиши ёки кузатув кенгаши томонидан (агар АЖ уставига ёки акциядорларнинг умумий йиғилиши қарорига мувофиқ унга бундай ваколат берилган бўлса), савдолар ташкилотчиларининг савдо майдончаларида вужудга келаётган нархлар конъюнктурасидан келиб чиққан ҳолда белгиланади. Шу билан бирга АЖнинг ўз капитали ёки дивидендлар ҳисобидан чиқарган қўшимча акцияларига ҳақ уларнинг номинал қиймати бўйича тўланади (Қонуннинг 34-моддаси).\n– Агар акциядор қўшимча акциялар чиқарилишига қарши овоз берса, уларни имтиёзли тарзда сотиб олишга ҳақлими?\n– АЖ уставида ҳақи пул маблағлари билан тўланадиган акцияларни жойлаштиришда овоз берувчи акцияларнинг эгалари бўлган акциядорлар уларни имтиёзли олиш ҳуқуқига эга бўлиши назарда тутилиши мумкин. Акциядор, шу жумладан, акциядорларнинг умумий йиғилишида қарши овоз берган ёхуд унда иштирок этмаган акциядор акцияларни ўзига тегишли шу турдаги акциялар миқдорига мутаносиб миқдорда имтиёзли олиш ҳуқуқига эга (Қонуннинг 35-моддаси).\n– АЖ акциядорларни уларда қўшимча акцияларни харид қилишнинг имтиёзли ҳуқуқи пайдо бўлгани тўғрисида хабардор қилиши керакми?\n– Аввал ҳам бўлганидек, АЖ акциядорларни уларни қўшимча акцияларни харид қилиш ҳуқуқи пайдо бўлганлиги тўғрисида хабардор қилиши шарт. Бироқ энди бу акцияларнинг чиқарилиши рўйхатдан ўтказилган санадан эътиборан 10 кун ичида ОАВда эълон қилиш орқали бажарилади (Қонуннинг 36-моддаси).\n– Акцияларни харид қилишнинг имтиёзли ҳуқуқи қанча муддат мобайнида амал қилади?\n– Қонуннинг янги таҳририда муддат тўғридан-тўғри кўрсатилган:\n● у билдириш эълон қилинган пайтдан эътиборан 10 кундан кам ва 30 кундан кўп бўлиши мумкин эмас;\n● агар бу муддат ўтгунига қадар барча акциядорлардан имтиёзли ҳуқуқдан фойдаланиш ёки ундан фойдаланишдан воз кечиш ҳақида ёзма равишда аризалар олинган бўлса муддат тугайди;\n● АЖ ушбу муддат тугагунига қадар акцияларни уларни олиш бўйича имтиёзли ҳуқуққа эга бўлмаган шахсларга беришга ҳақли эмас;\n● муддат тугаганидан кейин қолган акциялар уларни чиқариш тўғрисидаги қарорда белгиланган тартибда АЖ томонидан реализация қилинади.\n– АЖнинг қайси бошқарув органи жамият томонидан акцияларни сотиб олиш тўғрисида қарор қабул қилишга ҳақли?\n– Агар сотиб олиш АЖнинг устав капиталини камайтириш мақсадида амалга оширилса, қарорни акциядорларнинг умумий йиғилиши қабул қилади. Агар сотиб олишнинг мақсади акцияларни қайта сотиш бўлса, қарорни АЖнинг кузатув кенгаши қабул қилишга ҳақли (Қонуннинг 37-моддаси).\n– АЖ акцияларни сотиб олиш тўғрисида акциядорларни қайси муддатларда ва қандай қилиб хабардор қилиши керак?\n– Акциялар олинадиган муддат бошланишига 10 кун қолганда АЖ акциядорларни жамият томонидан акциялар сотиб олиниши тўғрисида ОАВда эълон қилиш ва ўз расмий веб-сайтида жойлаштириш орқали хабардор этиши шарт (Қонуннинг 37-моддаси).\n– Акциядор АЖдан ундан акцияларни сотиб олишни талаб қилишга ҳақлими?\n– Ҳа, ҳақли, бироқ Қонун билан белгиланган ҳоллардагина. Уларнинг рўйхати қуйидаги ҳол билан тўлдирилган: АЖ жойлаштирилган акцияларни йириклаштириш ҳақида қарор қабул қилса, акциядор эса унга қарши овоз берган ёхуд овоз беришда узрли сабабларга кўра иштирок этмаган бўлса, ўзига тегишли акцияларни жамият томонидан қайтариб сотиб олинишини талаб қилишга ҳақлидир (Қонуннинг 40-моддаси).\n– АЖ акцияларни сотиб олишдан бош тортиши мумкинми?\n– Аввалгидек, эндиликда ҳам акцияларни қайтариб сотиб олишга йўналтириладиган маблағларнинг умумий суммаси акциядорларда ўзларига қарашли акцияларни қайтариб сотиб олишни талаб қилиш ҳуқуқи юзага келишига сабаб бўлган қарор қабул қилинган санадаги жамият соф активлари қийматининг 10 фоизидан ошиб кетиши мумкин эмас. Бироқ энди у сотиб олиш АЖни ўзгартириш сабабли амалга ошириладиган ҳолларга татбиқ этилмайди. Қайтариб сотиб олиш талаби қўйилган акцияларнинг умумий сони кўрсатилган чеклов инобатга олинган ҳолда жамият томонидан қайтариб сотиб олиниши мумкин бўлган акциялар сонидан ошиб кетган тақдирда акциялар акциядорлардан қўйилган талабларга мутаносиб равишда қайтариб сотиб олинади (Қонуннинг 41-моддаси).\n– АЖ акциядорлари реестрини шакллантириш тўғрисидаги топшириқни беришга ким ҳақли?\n– Эндиликда реестрни шакллантириш Қонунда назарда тутилган ҳолларда акциядорларнинг ёзма мурожаати асосида Марказий депозитарий томонидан амалга оширилади. АЖнинг ўзининг ва Марказнинг акциядорларнинг бундай реестрини шакллантириш хусусида Марказий депозитарийга топшириқ бериш ҳуқуқи тўғрисида қоида сақланиб қолди (Қонуннинг 44-моддаси).\n– «Дивиденд» тушунчасининг таърифи ўзгардими?\n– Ҳа, энди у шундай таърифланади: дивиденд жамият соф фойдасининг акциядорлар ўртасида тақсимланадиган қисмидир. Дивидендлар қимматли қоғозлар билан тўланиши мумкин, бироқ имтиёзли акциялар бўйича тўланмайди (Қонуннинг 48-моддаси).\n– АЖ дивидендлар тўланиши тўғрисида акциядорларни қандай хабардор қилиши керак?\n– У тўланадиган дивидендлар миқдори тўғрисидаги маълумотларни Марказнинг расмий веб-сайтлари (openinfo.csm.gоv.uz) ва ўзининг расмий веб-сайтида чоп этиши шарт (Қонуннинг 55-моддаси).\n– Норезидент акциядорларга хорижий валютада ҳисоблаб ёзилган дивидендларни конвертациялаш меъёрлари янгиландими?\n– Ҳа, Қонуннинг норезидентларга тегишли дивидендларни хорижий валютага конвертациялаш тўғрисидаги меъёрлари янада аниқроқ баён этилди. Норезидент акциядор дивидендларни конвертациялаш хусусида АЖга ёзма равишда мурожаат қилиши, АЖ эса маблағларни ариза берувчи кўрсатган банк ҳисобварағига ўтказиш билан амалга ошириши керак. АЖ акциядорларининг реестридан олинган, жамият томонидан тасдиқланган кўчирма ҳамда унинг бухгалтериясининг ҳисобланган дивидендлар суммаси ва улар ҳисобланган сана тўғрисидаги маълумотномаси конвертация учун асос бўлиб хизмат қилади (Қонуннинг 51-моддаси).\n– Акциядорларга тегишли бўлган маблағларни хорижий валютага конвертациялаш тўғрисида яна қандай меъёрлар янги Қонунда назарда тутилган?\n– Қонунда белгиланишича, тугатилаётган АЖ мол-мулкни тугатиш қийматининг чет эллик инвестор бўлган акциядорга ўтказиладиган қисмини хорижий валютага айирбошлаб бериши шарт (Қонуннинг 100-моддаси).\n– Акциядорлар йиғилишида раислик қилишга ким ваколат олган?\n– АЖ кузатув кенгашининг раиси акциядорлар умумий йиғилишини олиб боради. Агар у мажлисда узрли сабабларга кўра иштирок эта олмаса, раисликни кузатув кенгашининг аъзоларидан бири амалга оширади (Қонуннинг 77-моддаси).\n– Ягона акциядор таъсис этган АЖ акциядорлар йиғилишини ўтказмаслиги мумкинми?\n– Қонуннинг янги таҳририда барча оддий акциялар битта акциядорга тегишли бўлган АЖда акциядорларнинг умумий йиғилиши ўтказилмаслиги имконияти назарда тутилган (Қонуннинг 58-моддаси).\n– Янги Қонун қабул қилиниши билан АЖ акциядорлари умумий йиғилишининг ваколатлар доираси ўзгардими?\n– Ҳа, ўзгарди. Илгари ҳам акциядорлар умумий йиғилишининг ваколатлар доирасида бўлган масалалардан ташқари, Қонуннинг 59-моддасига қуйидагилар тўғрисида қарор қабул қилишига оид ваколатлар киритилди:\n● корпоратив облигациялар чиқариш ва сотиб олиш;\n● қимматли қоғозларнинг ҳосилаларини чиқариш;\n● акцияларни жойлаштириш (уюшган савдоларга чиқариш) нархини белгилаш;\n● АЖнинг ижроия органига тўланадиган ҳақ ва (ёки) компенсацияларни, шунингдек уларнинг энг юқори миқдорларини белгилаш;\n● АЖнинг ташкилий тузилмасини тасдиқлаш;\n● тафтиш комиссияси (тафтишчи) тўғрисидаги низомни тасдиқлаш;\n● тафтиш комиссияси (тафтишчи)нинг хулосаларини тинглаш;\n● АЖ миноритар акциядорлар қўмитасининг сон таркибини белгилаш, уларнинг аъзоларини сайлаш ва аъзоларнинг ваколатларини муддатидан илгари тугатиш;\n● ижроия органини тузиш, унинг раҳбарини сайлаш (тайинлаш), раҳбарнинг ваколатларини муддатидан илгари тугатиш.\nБунда аудиторлик текширувини ўтказиш, аудиторлик ташкилоти ва унинг хизматларига тўланадиган ҳақнинг энг юқори миқдорини белгилаш тўғрисида қарор қабул қилиш ҳуқуқи АЖ кузатув кенгашининг ваколатлар доирасига киради.\n– Акциядорлар йиғилиши кузатув кенгашига қандай ваколатларни бериш мумкин?\n– Қонуннинг 59 ва 75-моддаларига кўра АЖнинг кузатув кенгаши қуйидаги масалалар бўйича қарор қабул қилишга ҳақли:\n● устав капиталини кўпайтириш ва уставга тегишли ўзгартишлар киритиш;\n● акцияларни жойлаштириш ва чиқариш нархини белгилаш;\n● корпоратив облигацияларни чиқариш ва сотиб олиш;\n● АЖнинг ижроия органини тузиш, унинг раҳбарини сайлаш (тайинлаш), раҳбарнинг ваколатларини муддатидан илгари тугатиш;\n● жамиятнинг ижроия органига тўланадиган ҳақ ва компенсациялар миқдорларини белгилаш (бироқ уларнинг энг юқори миқдорини акциядорларнинг умумий йиғилиши белгилайди);\n● йиллик бизнес-режасини тасдиқлаш.\n– Овоз бериш жараёнига ўзгаришлар киритилдими?\n– Йиғилишда иштирок этган акциядорлар овозларининг «оддий» (50%дан кўп) ва «малакали» (75% ва ундан кўп) кўпчилик овоз тушунчалари жорий этилди. Бунда кумулятив овоз беришни фақат АЖ кузатув кенгаши аъзоларини сайлашга қўллаш мумкин.\n– Умумий йиғилиш қандай масалалар бўйича малакали кўпчилик билан қарор қабул қилади?\n– Уларга қуйидагилар киради:\n● жамият уставига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш ёки уни янги таҳрирда тасдиқлаш;\n● жамиятни қайта ташкил этиш;\n● АЖни тугатиш, тугатувчини (тугатиш комиссиясини) тайинлаш ҳамда оралиқ ва якуний тугатиш балансларини тасдиқлаш;\n● эълон қилинган акцияларнинг энг кўп миқдорини белгилаш;\n● АЖ кузатув кенгашининг ва тафтиш комиссиясининг (тафтишчисининг) ўз ваколат доирасига кирадиган масалалар юзасидан ҳисоботларини эшитиш;\n● йирик битимни амалга ошириш масаласи юзасидан кузатув кенгаши бирдамлигининг йўқлиги;\n● предмети мол-мулк, баланс қиймати ёки олиш қиймати битим тузиш тўғрисида қарор қабул қилинаётган санада АЖ соф активларининг 50%идан кўпни ташкил этадиган йирик битимни амалга ошириш тўғрисидаги қарор;\n● кузатув кенгашининг икки ва ундан ортиқ аъзоси аффилланган шахс бўлганда, аффилланган шахс билан битимни маъқуллаш тўғрисидаги қарор.\n– Аффилланган шахс билан битимни маъқуллаш тўғрисидаги қарорни қандай орган қабул қилади?\n– Аффилланган шахс билан тузилаётган битимни маъқуллаш ҳақидаги қарор мажлисда иштирок этаётган АЖ кузатув кенгаши аъзолари томонидан бир овоздан қабул қилинади. Агар кузатув кенгашининг икки ва ундан ортиқ аъзоси аффилланган шахс бўлса, битим бўйича қарор АЖ акциядорларининг умумий йиғилиши томонидан қабул қилинади. Аффилланган шахс жамиятнинг кузатув кенгаши ёки акциядорларнинг умумий йиғилиши мазкур битим юзасидан қарор қабул қилаётганда муҳокамада иштирок этишга ҳақли эмас ва овоз бериш ҳуқуқига эга эмас (Қонуннинг 88-моддаси).\n– АЖда давлат вакили ким?\n– Давлат вакили фақат давлатнинг уни бошқаришда иштирок этишига доир махсус ҳуқуқи («олтин акция») бор бўлган АЖда бўлади. Иштирок этиш ҳуқуқи АЖнинг кузатув кенгашига давлат вакилини тайинлаш воситасида амалга оширилади. Давлат вакили акциядорларнинг умумий йиғилишида ва кузатув кенгаши мажлисларида Қонунда кўрсатилган масалаларга оид қарорларга вето қўйиш ҳуқуқи билан иштирок этади (Қонуннинг 22-моддаси).\n– Акциядорлар йиғилишини ўтказиш санасини тайинлашга доир талаблар ўзгардими?\n– Ҳа, ўзгарди. Акциядорларнинг умумий йиғилиши ўтказиладиган сана уни ўтказиш тўғрисида қарор қабул қилинган кундан эътиборан 10 кундан кам ва 30 кундан кўп этиб белгиланиши мумкин эмас (аввалги таҳрир йиғилишни 30 кундан аввал чақириш имконини бермасди) (Қонуннинг 64-моддаси). У тўғрисидаги хабар йиғилиш ўтказиладиган санадан камида 7 кундан кечиктирмай, лекин узоғи билан 30 кун олдин АЖнинг расмий веб-сайтида, ОАВда эълон қилинади, шунингдек акциядорларга электрон почта орқали юборилади (Қонуннинг 62-моддаси).\n– Акциядор илгари ўзи кузатув кенгаши ва тафтиш комиссиясига кўрсатган номзодларни алмаштириши мумкинми?\n– Ҳа, акциядор кузатув кенгаши ва тафтиш комиссиясига ўзи илгари кўрсатган номзодларни акциядорларнинг йиллик умумий йиғилиши ўтказилиши тўғрисидаги хабар эълон қилинган санадан эътиборан 3 иш кунидан кечиктирмай алмаштиришга ҳақли (Қонуннинг 63-моддаси).\n– Акциядорларнинг навбатдан ташқари йиғилишларини чақиришда нималар ўзгарди?\n– Қонуннинг 65-моддасига кўра акциядорларнинг навбатдан ташқари умумий йиғилишини чақириш ташаббуси ҳуқуқини акцияларнинг камида 5 фоизига эгалик қилувчи акциядорлар олдилар (илгари камида 10 фоиз талаб қилинган).\n– Акциядорлар йиғилишининг кворумига доир талаблар қандай ўзгарди?\n– Қонуннинг 68-моддасига мувофиқ умумий йиғилиш кворумининг даражаси 60%дан 50%га пасайтирилди, йиғилиш такроран ўтказилганда эса (бўлиб ўтмаган йиғилиш ўрнига) даража жойлаштирилган овоз берувчи акциялар умумий сонининг 40%ига қадар пасайтирилади. Ўтказилмаган йиғилиш ўрнига чақирилган акциядорлар йиғилиши энди такрорий (илгари – янги) йиғилиш дейилади.\n– Овоз бериш учун бюллетень шаклини ким тасдиқлайди?\n– Илгари уни фақат АЖнинг кузатув кенгаши тасдиқлаши мумкин эди. Энди ушбу ҳуқуққа йиғилишни чақиришга ваколатли бошқа шахслар, шу жумладан АЖ овоз берувчи акцияларининг камида 5%ига эга бўлган акциядорлар ҳам эга бўлдилар (Қонуннинг 70-моддаси).\n– Овоз бериш учун бюллетенларда формулировкалар ўзгардими?\n– Янгилик кумулятив овоз бериш учун бюллетенга тааллуқлидир – энди у сайланувчи номзодлар бўйича фақат «ёқлайман» вариантини ўз ичига олиши керак (Қонуннинг 70-моддаси).\n– Кузатув кенгашининг ваколатлар доираси қандай ўзгарди?\n– Қонуннинг 75-моддасига кўра ушбу қисмда асосий ўзгартишлар қуйидагилар бўлди:\n● кузатув кенгаши йиғилишни чақиришда у ўтказиладиган вақт ва жойни белгилайди (илгари Қонун фақат санани белгилашни белгиларди);\n● агар уставда корпоратив маслаҳатчи лавозими назарда тутилган бўлса, у ҳақдаги низомни кузатув кенгаши тасдиқлаши керак;\n● аудиторлик текширувини ўтказиш тўғрисида, аудиторлик ташкилотини ва унинг хизматларига тўланадиган ҳақнинг энг кўп миқдорини белгилаш ҳақида қарорлар қабул қилади (агар АЖ уставида бу акциядорлар умумий йиғилишининг ваколат доирасига киритилмаган бўлса);\n● АЖнинг тижорат ва нотижорат ташкилотлардаги иштироки билан боғлиқ битимлар тузади (илгари фақат бошқа хўжалик жамиятларида иштирок этиш бўйича битимларгина кузатув кенгашининг ваколатлар доирасида бўлган);\n● АЖнинг корпоратив облигацияларини қайтариб сотиб олиш тўғрисида қарор қабул қилади, агар акциядорларнинг умумий йиғилиши унга ана шундай ҳуқуқ берган бўлса;\n● АЖнинг бошқарув аъзоларини (раисидан ташқари) сайлайди (тайинлайди), уларнинг ваколатларини муддатидан илгари тугатади, агар уставга кўра унга бундай ҳуқуқ берилган бўлса;\n– Кузатув кенгаши тўлиқ бўлмаган таркибининг ваколатлари қандай ўзгарди?\n– Кузатув кенгаши қолган аъзоларининг сони белгиланган миқдорнинг 75%идан кам бўлган тақдирда, улар нафақат кенгашни қўшимча сайлаш учун акциядорларнинг йиғилишини чақиришлари, балки АЖ ижроия органининг вақтинча раҳбарини (агар у бўлмаса), тайинлашга ҳақлилар (Қонуннинг 78-моддаси).\n– Кузатув кенгаши ишининг бошқа регламентлари қандай ўзгарди?\n– Унга сиртдан овоз бериш (сўров йўли билан қарор қабул қилиш) имконияти берилди. Бироқ қарорлар бир овоздан қабул қилиниши керак.\nАниқлаштирилдики, кенгаш мажлисининг баённомаси у имзоланган куни ижроия органига ижро этиш учун топширилади, акциядорларнинг умумий йиғилишини чақириш қарори ҳақидаги ахборот эса кузатув кенгашининг мажлиси ўтказиладиган куни топширилади.\n– АЖ ижроия органининг регламентлари қандай ўзгарди?\n– Қонуннинг 79-моддасига мувофиқ агар ижроия органи бир шахсдан иборат бўлса, бу орган раҳбарининг лавозими энди «директор» дейилади, агар жамиятда коллегиал ижроия органи мавжуд бўлса, «бошқарув раиси» дейилади, у энди фақат АЖ бошқаруви, унга кирувчи шахслар эса бошқарув аъзолари деб номланади. Эслатиб ўтамиз, аввалги таҳрирда «бошқарув» тушунчаси билан бир қаторда коллегиал ижроия органини белгилаш учун «дирекция» сўзидан фойдаланиш мумкин бўлган. Ундан шунингдек бир вақтнинг ўзида яккабошчи ва коллегиал органга эга бўлиш имконияти чиқариб ташланди, у амалиётда бир хил тушунилмас эди.\nАЖ ижроия органининг ваколатлари шартнома бўйича фақат ишончли бошқарувчи деб аталадиган тижорат ташкилотига берилиши мумкин.\n– Қонунда АЖ миноритар акциядорларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи янги институтлар назарда тутилганми?\n– Ҳа, АЖда миноритар акциядорларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун миноритар акциядорлар қўмитасини ташкил этиш назарда тутилган. У миноритар акциядорлар орасидан тузилади. Улар таркибига номзодлар бўйича таклифлар кузатув кенгашига номзодлар бўйича таклифлардагидек тартибда ва муддатларда киритилади. Қўмита аъзоларини жамият кузатув кенгашига номзодлар кўрсатмаган ёхуд улар кўрсатган номзодлар сайланмаган акциядорлар сайлайдилар (Қонуннинг 82-моддаси).\n– Йирик битимларнинг таърифи ва уларни амалга ошириш тартиби қандай ўзгарди?\n– Қонуннинг 84-моддасига мувофиқ йирик битимни белгилашга асос қилиб бошқа шахсга ўтказилаётган мол-мулкнинг баланс қиймати ёки олиш қийматининг АЖ соф активларига нисбати олинади. Агар у 15 фоиздан ошса, йирик битим ҳисобланади ва уни амалга оширишга қўшимча талаблар қўйилади. Бундай битим тузиш тўғрисидаги қарорни қуйидагилар қабул қилади:\n● кузатув кенгаши – агар битим АЖ соф активларининг 15%дан 50%гача қисмини ташкил этса;\n● акциядорларнинг умумий йиғилиши – агар битим АЖ соф активларининг 50%идан ортиқни ташкил этса ёки агар кузатув кенгаши у ҳақда бир овоздан қарор қабул қила олмаса.\nҚонуннинг йирик битимлар тузишга доир талаблари кундалик хўжалик фаолиятини юритиш жараёнида тузиладиган одатий битимлар ҳамда қимматли қоғозларни жойлаштириш билан боғлиқ бўлган битимларга татбиқ этилмайди (Қонуннинг 83-моддаси).\n– АЖда манфаатдорлик билан боғлиқ битимлар тушунчаси ўзгардими?\n– Ҳа, энди у аффилланган шахслар билан битимлар дейилади ва уларни амалга ошириш тартиби Қонуннинг 9-боби билан белгиланади.\n– Аффилланган шахсларга нисбатан Қонунда қандай талаблар белгиланган?\n– Қонуннинг 85-моддасида аффилланган шахсларга киритиш учун юридик шахслар учун 11 мезон ва жисмоний шахслар учун 3 мезон белгиланган. Қонун аффилланган шахсни Қонуннинг 85-моддасида саналган аффилланганлик асослари вужудга келган пайтдан эътиборан 3 иш кунидан кечиктирмай АЖни ўзининг аффилланганлиги тўғрисида ёзма шаклда хабардор қилишга мажбур этади (Қонуннинг 105-моддаси). Унда тахмин қилинаётган битим тўғрисидаги барча маълумотлар: унинг иштирокчилари, битим предмети, тегишли шартноманинг муҳим шартлари кўрсатилиши керак.\nҚонун ижроия органи ва ички аудит хизмати (агар у АЖда мавжуд бўлса) томонидан бундай битимларни ўрганиш таомилини батафсил тавсифлайди. Таҳлил натижалари битимнинг юридик, молиявий, техник ва бошқа муҳим жиҳатларини ва унинг АЖ фаолиятига эҳтимолий таъсирини акс эттирадиган баённома билан расмийлаштирилиши керак (Қонуннинг 87-моддаси).\nБитим тўғрисидаги ушбу ахборот кузатув кенгашига киритилади, у ахборот олингандан кейин 15 кундан кечиктирмай унга доир қарор қабул қилиши керак. Агар у қарорни бир овоздан қабул қила олмаса, масала акциядорлар йиғилишига киритилади, у малакали кўпчилик билан қарор қабул қилади (Қонуннинг 88-моддаси).\n– Қонун аффилланган шахслар билан битимлар хусусида низолашишни қандай тартибга солади?\n– Қонуннинг 89-моддасида акциядорнинг битим бўйича АЖдан батафсил ахборот олиш, уни ўрганиш учун аудиторни жалб этиш (бунинг учун акцияларнинг камида 10%ига эга бўлиш керак), судга бевосита ёки унинг номидан аффилланган шахс билан тузилган, унинг натижасида жамиятга зарар етказилган ёки уни содир этиш оқибатида келгусида зарар етказиладиган битимни ҳақиқий эмас деб топиш тўғрисида даъвогар бўлиб чиқишга ҳақли бўлган ваколатли органлар орқали мурожаат этиш ваколатлари батафсил баён этилган. Аффилланган шахслар билан битимни судда уни маъқуллаш тўғрисидаги қарорга қўшилмаган ёки уни қабул қилишда иштирок этмаган исталган акциядор низолашиши мумкин. Шунингдек битим ҳақиқий эмас деб топиладиган ва топилмайдиган ҳоллар саналган.\nҚонуннинг 90-моддаси аффилланган шахс билан битим натижасида кўрилган зарарни қоплашга бағишланган. Унга кўра битимни ўрганган шахслар унга доир хулосаларнинг ишончлилиги учун жавобгар бўладилар, АЖнинг айби суд томонидан исботланган аффилланган шахс эса етказилган зарарни ҳамда судда битим ва даъвони кўриш билан боғлиқ харажатларни қоплаши шарт.\nҚонуннинг 91-моддасида аффилланган шахслар билан битимлар тўғрисидаги қоидаларни қўлламаслик ҳолларининг рўйхати келтирилган. У қуйидагиларга нисбатан татбиқ этилмайди:\n● бир вақтнинг ўзида жамият директори бўлган битта акциядордан ташкил топган АЖга;\n● тузилишидан АЖнинг барча акциядорлари манфаатдор бўлган битимларга;\n● АЖнинг ишлаб чиқариш ва хўжалик эҳтиёжлари учун тузиладиган битимларга, агар қонун ҳужжатларига кўра реализация қилишнинг махсус тартиби белгиланадиган монопол маҳсулот, моддий-техника ресурсларининг стратегик турлари битим предмети бўлса;\n● биржа ва кимошди савдолари орқали тузиладиган битимларга, агар ишлаб чиқариш ва хўжалик эҳтиёжлари учун фойдаланиладиган хом ашё ва материаллар, шунингдек АЖ томонидан ишлаб чиқариладиган тайёр маҳсулот битим предмети бўлса;\n● АЖ томонидан жойлаштирилаётган қимматли қоғозларни олишга доир имтиёзли ҳуқуқни амалга оширишда;\n● АЖ жойлаштирилган акцияларни олганда;\n● АЖни қайта ташкил этишга доир тартиб-таомилларни амалга оширишда;\n● акцияларни акциядорлар ўртасида жойлаштиришда;\n● қимматли қоғозларни уюшган савдоларда реализация қилишда;\n● битимни маъқуллаш ҳақида олдиндан қабул қилинган қарор мавжуд бўлганда.\n– АЖни қайта ташкил этиш, ўзгартириш бобида қандай ўзгартишлар амалга оширилди?\n– Аввалги таҳрир АЖни бошқа ташкилий-ҳуқуқий шаклларга мансуб юридик шахслар иштирокида қайта ташкил этишни фарқламаган ва фақат «жамият» тушунчасини назарда тутган. Энди ушбу муҳим жиҳат янада равшанлашди.\nХусусан, қўшиб юбориш шаклида қайта ташкил этиш бўйича «АЖ + АЖ» ёки «АЖ + МЧЖ» чизмаси бўйича қўшиб юбориш имконияти назарда тутилган ва АЖни бошқа (МЧЖдан ташқари) ташкилий-ҳуқуқий шакллардаги юридик шахслар билан қўшиб юбориш тақиқланади (Қонуннинг 93-моддаси).\nҚонуннинг 97-моддасида назарда тутилишича, АЖни бошқа юридик шахсга ўзгартириш мумкин. Қонунда, Президент ва Вазирлар Маҳкамасининг қарорларида фаолиятнинг айрим турларини фақат АЖ шаклида амалга оширувчи ташкилотларни ташкил этишга доир талаблар белгиланиши мумкин.\n– АЖ молиявий ҳужжатларининг ишончлилигини ким тасдиқлайди?\n– Акциядорларга тақдим этиладиган АЖ молиявий ҳужжатларидаги ахборотнинг ишончлилиги аудиторлик ташкилоти томонидан тасдиқланади (илгари буни тафтиш комиссияси ҳам қилиши керак эди). Аудиторлик ташкилоти молиявий ҳисобот ва молияга доир бошқа ахборот ҳақидаги нотўғри хулосани ўз ичига олган аудиторлик хулосаси тузилганлиги оқибатида етказилган зарар учун АЖ олдида жавобгар бўлади (Қонуннинг 109-моддаси).\n– Акциядорнинг сўрови бўйича ҳужжатларни тақдим этиш шакли ўзгардими?\n– Ҳа, АЖ сўралаётган ҳужжатларни акциядорга электрон шаклда тақдим қилишга ҳақли (Қонуннинг 104-моддаси).\n– АЖ фаолияти тўғрисида ахборотни эълон қилишга Қонун билан қандай талаблар белгиланган?\n– Акциялари «Тошкент» фонд биржасининг листингига киритилган АЖ унинг сайтида уставни ва ошкор этилиши мажбурий бўлган бошқа ахборотни чоп этиши шарт. Фонд биржаси бунинг учун ҳақ олишга ҳақли эмас. Ахборотнинг бундай ошкор қилинганлиги АЖни Қонунда назарда тутилган ҳолларда давлат органларининг ёзма сўровига кўра ахборот тақдим этиш мажбуриятидан озод қилмайди. Бунда акциядор АЖ ёки унинг фаолияти тўғрисидаги хизмат, тижорат сирини ёки қонун билан қўриқланадиган бошқа сирни ташкил этувчи ахборотни ошкор қилишга ҳақли эмас (Қонуннинг 104 ва 106-моддалари).\n– АЖ фаолиятини назорат этиш қандай ўзгарди?\n– Янги Қонунга қуйидаги ўзгартишлар киритилди:\n● АЖ тафтишчисига ёки тафтиш комиссияси аъзоларига доир малака талаблари акциядорларнинг умумий йиғилиши томонидан белгиланади;\n● айни бир шахс айни бир АЖнинг тафтиш комиссияси таркибига кетма-кет уч мартадан ортиқ сайланиши мумкин эмас;\n● АЖнинг молия-хўжалик фаолиятини текшириш энди акцияларнинг 5 фоизига (илгари 10% талаб қилинарди) эгалик қилувчи акциядорнинг ташаббусига кўра амалга оширилиши мумкин;\n● тафтиш комиссияси аффилланган шахслар билан тузилган битимлар ва йирик битимлар мавжудлиги, шунингдек қонун ҳужжатларининг ва жамият ички ҳужжатларининг бундай битимларни тузишга доир талабларига риоя қилиниши тўғрисидаги хулосани ҳар чоракда кузатув кенгашига олиб чиқиши керак. Ушбу хулоса, шу жумладан қонун ҳужжатларини ҳамда бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисоботни тақдим этиш тартибини бузиш далиллари тўғрисидаги ахборот акциядорларнинг йиллик умумий йиғилишида эшитилади.\n– АЖ электрон почта (e-mail) ва веб-сайтга эга бўлиши керакми?\n– Ҳа, керак. АЖнинг электрон почтага эга бўлиш мажбурияти Қонуннинг 3-моддасида назарда тутилган, шунингдек АЖнинг унинг ўзгарганлиги тўғрисида рўйхатдан ўтказувчи органни ёзма билдириш юбориш йўли билан, акциядорларни эса, ОАВда эълон бериш йўли билан хабардор этиш мажбурияти ҳам кўрсатилган.\nШунинг янги таҳрирда АЖнинг акциядорларни аҳамиятли воқеалар (йиғилиш чақириш, дивиденд тўлаш ва ҳоказо) тўғрисида веб-сайтида тегишли ахборотни чоп этиш йўли билан хабардор қилиш мажбурияти назарда тутилган.\nДарвоқе, ВМнинг 176-сон қарори билан Акциядорлик жамиятларининг корпоратив веб-сайтларига қўйиладиган талаблар тўғрисида низом тасдиқланди, у 1.01.2015 йилдан амалга киритилади*. Низомнинг 3-бандига кўра корпоратив веб-сайтда мажбурий жойлаштирилиши керак бўлган ахборотга жамият фаолиятининг предмети ва мақсадлари, ривожлантириш стратегияси тўғрисидаги ахборот, аффилланган шахслар рўйхати, корпоратив бошқарув кодекси, муҳим фактлар, чораклик ва йиллик ҳисоботлар, жамият аудиторлик ташкилотининг хулосалари, ҳисобланган ва акциядорларга тўланган дивидендлар тўғрисидаги маълумотлар ва бошқа маълумотлар киради.\n– Инвестор акциялар олиниши тўғрисидаги ахборотни ошкор қилиши шартми?\n– Инвестор томонидан ахборотни ошкор қилиш талаби «Қимматли қоғозлар бозори тўғрисида»ги Қонунда белгиланган. Унинг 42-моддасига мувофиқ қимматли қоғозлар эгаси битим тузиш натижасида эмитент қимматли қоғозлари ҳар қандай турининг 35 ёки ундан ортиқ фоизига эгалик қила бошласа, ушбу ахборотни қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда мазкур битим тузилган санадан эътиборан 5 кун ичида ошкор этиши шарт.\nКўрсатилган Қонуннинг 43-моддасига кўра эса инвестор мустақил равишда ва (ёки) аффилланган шахслар билан биргаликда бир ёки бир нечта битим тузиш натижасида акциядорлик жамияти акцияларининг мазкур акциядорлик жамияти устав фондининг жами 20 фоизини ва ундан ортиқ фоизини ташкил этувчи акциялар пакетини олганлиги ҳақидаги ахборотни ошкор қилиши шарт. Қимматли қоғозлар бозори иштирокчилари томонидан ахборот тақдим этиш ва эълон қилиш қоидаларида (ҚҚБФМНҚМ бош директорининг 31.07.2012 йилда 2383-сон билан рўйхатдан ўтказилган буйруғи билан тасдиқланган) ҳам мазкур ахборотнинг қимматли қоғозлар эгаси томонидан эмитентга ошкор этиши тўғрисида талаблар мавжуд.\n– Устав капитали кўпайган тақдирда акция номинал қийматининг ошиши акциядорнинг даромади деб ҳисобланадими?\n– Қонунда мазкур масала бўйича меъёрлар мавжуд эмас.\nБунда шуни ҳисобга олиш лозимки, акцияларнинг реал бозор қиймати, унинг кўпайиши ёки камайишидан қатъи назар, номинал қийматдан анча фарқ қилиши мумкин. Номинал қиймат ушбу қимматли қоғозларни сотишнинг энг кам нархини билдирмайди. Акциялар уларнинг номинал қийматидан қимматроқ ёки арзонроқ сотилиши мумкин.\nАйни вақтда солиқ солиш мақсадида «дивидендлар» тушунчаси (Солиқ кодексининг 22-моддаси) акциялар номинал қийматининг ошиши тарзида олинган акциядорларнинг даромадлари сифатида ҳам талқин қилинишини назарда тутиш лозим. Дивидендларга эса СКда назарда тутилган тартибда солиқ солинади.\n*«Норма маслаҳатчи» газетасининг 15.07.2014 йилдаги 29 (470)-сонида чоп этилган.


Антониу Гутерреш: БМТнинг бош котиби – дунё президенти дегани эмас!\n01 ßíâàðü 2017 02:47 1933\nПортугалиялик Антониу Гутерреш Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг бош котиби сифатида иш бошлади, деб хабар қилди РИА Новости. Аввал Португалиянинг бош вазири, Жаҳон социал-демократик партиялар бирлашмасининг раиси, қолаверса БМТнинг қочоқлар ишлари бўйича бош комиссари бўлиб ишлаган 67 ёшлик Гутерреш бош котиблик учун сайловларда 13 номзод орасида ғолиб чиқди.\nГутерреш вазифага киришган биринчи кунданоқ у БМТ бош котиби учун ўз нуқтаи назарини эълон қилди: “Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг бош котиби дунёнинг президенти дегани эмас, балки БМТнинг самарали ишлашини ташкил этиши керак бўлган шахсдир.” Унинг фикрича, БМТ бюрократизмдан воз кечиши ва ўзгаришга тайёр бўлиши керак.\nАнтониу Гутерреш тўққизинчи БМТ раҳбари бўлди. Бу ташкилотга илк бош котиб сифатида Трюгве Ли (Норвегия) иш юритган. Ундан кейин Даг Хаммершельд (Швеция), У Тан (Бирма), Курт Вальдхайм (Австрия), Хавьер Перес де Куэльяр (Перу), Бутрос Бутрос-Ғали (Миср), Кофи Аннан (Гана) ва Пан Ги Мун (Жанубий Корея) бош котиблик қилишган.


ПАЙҒАМБАРИМИЗ СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВАСАЛЛАМНИНГ ЗУҲДЛАРИ – Nasihat.uz\nПайғамбаримиз соллалоҳу алайҳи васалламнинг зуҳдлари дунёни фонийлигини, унинг тезда ўтиб кетишини, озуқаси озлиги ва умрини қисқалигини билган кишининг зуҳди эди.\nОхиратнинг боқийлигини, Аллоҳ таоло унда валийларига доимий неъматларини тайёрлаб қўйганлигини, буюк ажр борлиги ва унда абадий қолиш борлигини билган кишининг зуҳди эди.\nРосулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васалламга дунёдан фойдаланиш кенг қилиб қўйилган бўлсада, агарда тоғларни тилло ва кумуш бўлишини хоҳлаганларида тилло ва кумуш бўлиши мумкин бўлсада дунёдан нафас тўхтаб қолмаслиги учун етарли бўлган ва ташвишу оғирликларни кетказадиган миқдордан бошқасини рад этдиларда зуҳд ва камсуқумликни афзал кўрдилар\nУ зот гоҳида оч юрар, ойлаб уйларида қозон осилмас, баъзи кунлар давомида очликни қондирадиган даражада хурмо ҳам топилмай оч юрар эдилар.\nУ зот ҳеч бир вақт кетма кет уч кунгача арпанинг унидан бўлган нондан қорнилари тўймаган. Кўпинча сутнинг ўзи билан кифояланар, токи Аллоҳга йўлиққунларича бир кун тўқ ва бир кун оч бўлар эдилар.\nУ зот бўйронинг устида ётар эдилар ва ёнбошларида бўйронинг изи қолар эди. Очликдан қорниларига тош боғлаб олар ва кўпинча саҳобалар у зотнинг юзларидан очликларини билиб олишар эдилар.\nУ зотнинг уйлари лойдан, ичи тор ва шифти паст эди. Бир куни совутларини гаровга қўйиб, бир яҳудийдан ўттиз соъ арпа олиб турдилар. Кўпинча кўйлак ва изор билан кифояланар эдилар. Ҳеч бир вақт таомни пешхонда (овқатланиш столи) емаганлар. Кўпинча саҳобалар Росулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васалламга таом юборар эдилар. Буларнинг барчаси нафсларини дунё кирларидан асраш, динини ҳимоя қилиш ва Роббисининг ҳузуридаги ажрнинг комил бўлиб қолишлиги ҳамда Мавлосининг “Ва тезда Роббинг сенга ато қиладир ва сен рози бўлурсан” (Зуҳо сураси 5-оят) деган ваъдаси у зотга рўёбга чиқиши учун эди.\nУ зот молларни шу қадар тақсимлаб берар эдиларки, ҳатто ўзларига бир дирҳам қолмас эди. Туя, мол ва қўйларни саҳобалар ва бошқаларга шу даражада бўлиб берар эдиларки, ўзларида на туя, на мол ва на қйў қолар эди. Росулуллоҳ соллалоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Агар менда Тиҳома чуқурларининг дарахтлари мислича мол дунёим бўлганида уни тақсимлаб берар эдим. Сўнг сизлар мени бахил, ёлғончи ва қўрқоқ, иродасиз деб билмасдиларингиз”.\nПайғамбаримиз соллалоҳу алайҳи васаллам қаср бино қилмадилар, мол-дунё йиғмадилар, у зотнинг хазиналари ҳам меваси ейиладиган боғлари ҳам бўлмаган. У зот ўзларидан сўнг боғ ва экинзор ҳам қолдирмадилар. У зот дедилар: “Биз мерос қолдирмаймиз, бизнинг қолдирган нарсамиз садақадир”. (Бухорий ривояти 3093-ҳадис)У зот доимо сўзлари ва амаллари билан мусулмонларини дунёда зуҳдга ҳамда охиратга тайёрланиш ва амал қилишга даъват қилар эдилар.\nУ зотга подшоҳлик ила росул бўлиш ва оддий инсон бўлиб росул бўлиш ихтиёри берилганида, у зот оддий инсон бўлиб росул бўлишни ихтиёр қилганлар.\nДунёдаги зуҳдларининг яна бир кўриниши, у зотнинг сахийликларидадир. Ҳеч қачон сўровчини қайтармас ва тўсмас эдилар. Дедиларки, дунё Аллоҳ таолонинг ҳузурида чивиннинг қанотичалик арзимас ва баробар эмас. Ҳадисда: “Дунёда ғариб ёки бир онлик ўтиб кетувчи каби бўл”, деганлар. (Бухорий ривояти 6416-ҳадис)\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам зуҳд борасида яна шундай марҳамат қилганлар: “Дунёда зоҳид бўл Аллоҳ сени яхши кўради. Инсонлар ҳузурида зоҳид бўл инсонлар сени яхши кўришади”.\nМанбалар асосида. Юнусобод тумани\n“Кулол-Қўрғон” масжиди имом хатиби\n← ЎЗБЕКИСТОН ЯНГИЛИКЛАРИ Муфтий ҳазрат Урганч шаҳридаги янги масжидга ташриф буюрди\nАЛЛОҲ ТАОЛО ҚАБУЛ ҚИЛСИН →\nХИТОЙДА ЯНА БИР МУСУЛМОНЛАРГА ҚАРШИ ҚАРОР - 5,852 марта ўқилган\nAnvar qori Tursunov - 5,744 марта ўқилган\nТИНЧЛИК-ОЛИЙ НЕЪМАТ - 4,019 марта ўқилган\nФутболчи Демба Ба мусулмонларга зулм қилаётганларга ажойиб жавоб берди - 3,837 марта ўқилган\nМЬЯНМА РАҲБАРИ НОБЕЛ МУКОФОТИДАН МАҲРУМ ҚИЛИНИШИ МУМКИН - 3,481 марта ўқилган


Самарқандда тиббиёт ходими 34 нафар шахсга COVID-19 инфекциясини юқтирди: жиноят иши қўзғатилган - UzNews.uz\nСамарқандда тиббиёт ходими 34 нафар шахсга COVID-19 инфекциясини юқтирди: жиноят иши қўзғатилган\nТиббиёт ходими ўзида касаллик белгиларини ҳис қилган ҳолда ишлашни давом этиб, ўзи даволаб келган бемор ва ҳамкасбларига коронавирус инфекцияси юқишига сабабчи бўлган.\nСамарқанд вилояти прокуратурасининг хабарига кўра, вилоятдаги тиббий муассасаларнинг бирида бўлим мудири вазифасида ишлаган фуқаро Х.Д. 20 апрель кунидан ўзида COVID-19 инфекцияси белгиларини ҳис қилган.\nФуқаро ўзида йўтал, тана ҳароратининг 39 даражагача кўтарилиши, нафас қисилиши каби COVID-19 инфекциясининг яққол белгиларини ҳис қилишига қарамасдан, уй шароитида даволанган.\n"Х.Д. орқали касаллик юқтирган жами 34 нафар шахсларнинг барчаси карантинга олиниб, вилоят юқумли касалликлар шифохонасида даволаш муолажалари олиб борилмоқда", — дейилади хабарда.\nЖорий йилнинг 12 май куни Х.Д.га нисбатан ЎзР ЖКнинг 257-1-моддаси 1-қисми (санитарияга оид қонун ҳужжатларни ёки эпидемияга қарши кураш қоидалари бузиш) билан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.


Ўзбекистонда бўлиб ўтган президент сайлови манзаралари — суратларда - Daryo\n20:00, 24.10.2021 32147\nЎзбекистонда 24 октябрь куни мамлакат тарихидаги олтинчи президент сайлови бўлиб ўтди. Мамлакатдаги 10 761 та сайлов участкаси Тошкент вақти билан соат 08:00 да очилиб, соат 20:00 гача сайловчиларни қабул қилди. Соат 11:00 га келиб жами сайловчиларнинг 33 фоиздан ортиғи овоз беришда қатнашиб бўлган ва сайловни «бўлиб ўтган» мақомига чиқарган эди. Сайловчиларнинг бундай фаоллиги кейинги соатларда ҳам давом этди: Марказий сайлов комиссияси маълумотларига кўра, соат 17:00 ҳолати бўйича жами сайловчиларнинг 71,8 фоизи ёки 14 258 780 киши овоз бериш ҳуқуқидан фойдаланиб бўлган эди. Президентликка номзодлар овоз беришда оила аъзолари билан бирга иштирок этди.\n«Дарё» Ўзбекистоннинг турли ҳудудларидаги сайлов жараёнларидан тайёрланган фотолавҳаларни бир саҳифага жамлади.\nАндижон шаҳрида жойлашган Андижон иқтисодиёт ва қурилиш институтида ташкил этилган 35-сайлов участкасида сайлов кутиларини пломбалаётган ходимлар.\nАндижон вилояти, Олтинкўл туманида жойлашган Давлат хизматлари марказида ташкил этилган 617-сайлов участкасида сайловчиларни кутиб олаётган давлат санитария-эпидемиология назорати маркази ходими.\nАндижон вилояти, Олтинкўл туманида жойлашган Давлат хизматлари марказида ташкил этилган 617-сайлов участкасида сайловчиларни рўйхатга олаётган участка сайлов комиссия аъзолари.\nАндижон вилояти, Баличқи тумани «Авесто» маҳалласида яшовчи, ўз уйида овоз бераётган 78 ёшли Маҳмуджон Каримов.\nАндижон вилояти Балиқчи тумани, «Навниҳол» маҳалласида жойлашган хусусий ишлаб чиқариш корхонасида ташкил этилган 284-сайлов участкасида овоз бераётган янги келин-куёвлар Шоҳрух Қурбоев ва Феруза Валижонова.\nАндижон вилояти Балиқчи тумани, «Навниҳол» маҳалласида жойлашган хусусий ишлаб чиқариш корхонасида ташкил этилган 284-сайлов участкасига оилавий овоз бериш учун келаётган Умаровлар оиласи.\nАндижон вилояти Балиқчи тумани «Сирмоқ» маҳалласида жойлашган Балиқчи тиббиёт коллежида ташкил этилган 292-сайлов участкасига овоз бериш учун кириб кетаётган сайловчиларни назоратдан ўтказаётган ички ишлар ходими.\nАндижон вилояти Балиқчи тумани «Сирмоқ» маҳалласида жойлашган Балиқчи тиббиёт коллежида ташкил этилган 292-сайлов участкасига сайлов бюллетенига ўзи муносиб деб билган номзодни белгилаётган сайловчилар.\nЎзбекистон Ички ишлар вазирлиги ҳузуридаги академик лицей биносида жойлашган 3-Бухоро сайлов округига қарашли Бухоро шаҳридаги 23-сайлов участкасига онаси билан келган қизалоқ сайлов таклифномасига ҳайрат ва қизиқиш билан қарамоқда.\nБухоро шаҳридаги «Жўйбор» маҳалласидаги 33-умумий ўрта таълим мактабида жойлашган 34-сайлов участкасига келган имконияти чекланган фуқаролар брайл алифбоси асосида нашрдан чиққан президент сайловига доир сайлов варақасини тўлдирмоқда.\nҒиждувон туманидаги 65-ихтисослаштирилган мактаб-интернатида ташкил этилган 548-сайлов участкасига туман ҳокими ўзи танлаган номзодга овоз бериш учун оиласи билан кириб келмоқда.\nХалқаро кузатувчилар Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти Бухоро филиалида жойлашган 73-сайлов участкасида электрон рўйхатдан ўтиш жараёнлари билан танишмоқда.\nБухоро давлат университети ректори Бухоро шаҳридаги 20-сайлов участкасига келган қозоғистонлик Халқаро кузатувчилар билан ташриф қоғозини алмашди.\nФарғона вилояти Олтиариқ тумани, «Қапчуғай» маҳалласи ҳудудидаги 730-сайлов участкаси. Сайловда овоз бераётган Ўзбекистон Қаҳрамони Лолахон Муротова.\nФарғона вилояти Олтиариқ тумани, «Қапчуғай» маҳалласи ҳудудидаги 730-сайлов участкаси. Сайловга велосипедда келаётган отахон.\nФарғона шаҳридаги 42-мактаб биносида жойлашган 24-сайлов участкаси. Давлат мадҳияси ижро этилмоқда. Юзига ҳимоя воситаси тақиб олган участка сайлов комиссияси аъзолари.\nФарғона давлат университети биносида жойлашган 71-сайлов участкаси. Сайловда овоз бераётганини тарихга «муҳрлаётган» талаба қиз.\nФарғона шаҳридаги «Ишга марҳамат» мономаркази биносида жойлашган 88-сайлов участкаси. Сайловга ёш боласи билан келган оила.\nФарғона шаҳридаги гимнастикага ихтисослашган болалар ва ўсмирлар спорт мактаби биносида жойлашган 61-сайлов участкаси. Қўлида бюллетен ушлаган онахон ва унга бюллетенни қутига қандай ташлашни ўргатаётган участка сайлов комиссияси аъзоси.\nФарғона шаҳридаги «Ишга марҳамат» мономаркази биносида жойлашган 88-сайлов участкаси. Овоз бериш учун навбатда турган сайловчилар.\nНаманган муҳандислик-қурилиш институти академик лицейида жойлашган 114-сайлов участкасида овоз бериш жараёнлари бошланишидан олдин дуо-фотиҳа қилинмоқда.\nНаманган шаҳридаги 83-сайлов участкасидан чиқиб келаётган аёл.\nНаманган шаҳридаги 149-сайлов участкасига овоз бериш учун кириб келаётган нуронийлар.\nНаманган шаҳридаги 142-сайлов участкасида президентликка номзодлар плакатларини кузатаётган она.\nНаманган муҳандислик-қурилиш институти академик лицейида жойлашган 114-сайлов участкасига набиралари ҳамроҳлигида кетаётган отахон.\nНаманган муҳандислик-қурилиш институти академик лицейида жойлашган 114-сайлов участкасида овоз бериш жараёнларини кузатаётган хорижий кузатувчилар.\nНаманган шаҳридаги 119-сайлов участкасида овоз бериб қайтаётган аёл.\nНаманган шаҳридаги 1-сайлов участкасида овоз бераётган ёш оила.\nНаманган шаҳридаги 1-сайлов участкасига кираверишдаги кўриниш.\nБола кўтарган қашқадарёлик аёл президентлик сайловида иштирок этмоқда.\nДеҳқонободлик аёл фарзанди билан бирга 220-сайлов участкасида президентлик сайловида овоз бермоқда.\nСайловда овоз бераётган қашқадарёлик она ва уни кутиб турган қизалоғи.\nДеҳқонободлик фуқаролар 221-сайлов участкасида.\nСайловдан қайтаётган қашқадарёлик момо ва набираси.\nҚашқадарёдаги сайлов участкаларидан бирида.\nЯккабоғ тумани ҳокими Лутфиддин Абдуллаев ва ўғли тумандаги 984-сайлов участкасида.\nФото: Шерзод Ҳасанов\nСамарқанд шаридаги «Нурли келажак» маҳалласида яшовчи 1-гуруҳ ногирони 80 ёшли Омон Умрзоқов ва Татяна Мироненко. 7-округ. 102-сайлов участкаси.\nУргут тумани «Чағизмон» маҳалласида жойлашган 1062-сайлов участкасида сайловчининг ҳароратини текшириб кўраётган ходим. Сайлов участкасида 2964 нафар сайловчи рўйхатга олинган.\nСамарқанд тумани 34-умумий ўрта таълим мактабида жойлашган 823-сайлов участкасида сайловчилар тиббий кўрикдан ўтказилмоқда.\nПайариқ тумани 667-сайлов участкасида бугун бахт остонасига қадам қўяётган «Тоҳиршайх» маҳалласи фуқаролари келин-куёв Ҳақназар Лапасов ва Нилуфар Мавлонова ўзлари муносиб деб билган номзодга овоз берди.\nФото: «Дарё» / Дилшод Ҳамидов\nУчтепа тумани, «Бешқайроғоч» МФЙ, Зиё-Саид кўчасидаги 206-сайлов участкаси.\nМиробод тумани «Байналминал» маҳалласидаги 116-сайлов участкасида овоз бераётган аёл яқинида бувисининг овоз бериб бўлишини кутаётган қизалоқ.\nМиробод тумани «Байналминал» маҳалласидаги 116-сайлов участкасида овоз бериш олдидан неварасига қараб қўяётган эркак.\nМиробод тумани «Байналминал» маҳалласидаги 116-сайлов участкасида участка ходимига шахсини тасдиқловчи ҳужжатни кўрсатаётган аёл.\nФото: Ўзбекистон президенти сайлови куни дастлабки овозлар Японияда берилди\nФото: Президент сайловида овоз берган Қашқадарё, Сурхондарё, Сирдарё, Бухоро, Фарғона, Хоразм ва Тошкент вилояти ҳокимлари\nЎзбекистон президенти сайлови уч соатда «ўтган» мақомига эга бўлди. Барча номзодлар овоз бериб бўлди\n19:31, 03.05.2022 118120\n16:05, 20.04.2022 83334\n18:44 Бугун 1259\n18:37 Бугун 234\n18:31 Бугун 678\n18:18 Бугун 1438\n14:53, 18.05.2022 58646\n14:47, 19.05.2022 48428


Ўзбекистонда қалбаки доллар тайёрлаш ва уни ўтказиш бўйича яна бир ҳолат аниқланди\nҚалбаки пул тайёрлаш ва уни ўтказиш бўйича яна бир ҳолат аниқланди. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси жамоатчилик билан алоқалар ва ҳуқуқий ахборот бўлими бошлиғи Ҳаёт Шамсутдинов маълумот берди.\nҚайд этилишича, маҳкама ҳузуридаги Департаментнинг Самарқанд вилояти, Ургут тумани бўлими томонидан ўтказилган тадбир давомида Ургут савдо комплексининг дарвозаси олдида фуқаро Ф.Б. жами 2.300 АҚШ доллари миқдордаги қалбаки купюраларни сотаётган вақтида ушланган.\nМазкур ҳолат юзасидан Департаментнинг туман бўлими томонидан Жиноят кодексининг 176-моддаси (Қалбаки пул, акциз маркаси ёки қимматли қоғозлар ясаш, уларни ўтказиш) 1-қисми билан жиноят иши қўзғатилди.\nТергов ҳаракатлари олиб борилмоқда, дейилган хабарда.\nБундан олдин, Наманган шаҳрида қалбаки пул тайёрлаш ва уни ўтказиш билан шуғулланган шахс қўлга олинганди.\nДепартаментнинг Наманган шаҳар бўлими томонидан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлари ходимлари билан ҳамкорликда ўтказилган тезкор тадбирда фуқаро М.М. ҳар бири 100 АҚШ доллари купюрасидаги 21 дона 2.100 АҚШ доллари миқдоридаги қалбаки валюта қимматликларини фуқаро У.Т.га 1.000 АҚШ долларига сотган вақтида ашёвий далиллар билан ушланган.\nЎзбекистонда 1 000 000 АҚШ доллари кўринишидаги купюрани сотмоқчи бўлган шахс ушланди


Манба: Роналду «ПСЖ»га ўтмоқчи » Футбол янгиликлари 2021\nGoal24.uz » Европа жамоалари » Fransiya » Манба: Роналду «ПСЖ»га ўтмоқчи\nМанба: Роналду «ПСЖ»га ўтмоқчи\n«Ювентус» клуби ҳужумчиси Криштиану Роналду Турин жамоасини тарк этиши мумкин, дея ёзмоқда Фоот Мерcато нашри.\nМанбанинг хабар тарқатишича, 35 ёшли португалиялик ҳужумчи Чемпионлар лигасидаги муваффақияцизлик ва клубдаги мураббийлар ўзгаришидан сўнг кейинги мавсумда Италия А Сериясида фаолият олиб бориш фикридан қайтган ва ўз агенти Жорже Мендешдан бошқа клуб вакиллари билан музокара олиб боришни сўраган.\nРоналду «Ювентус»дан «ПСЖ» сафига бориб қўшилиш вариантини кўриб чиқмоқда. Жорже Мендеш Париж клуби спорт директори Леонардо билан яхши алоқада. Нашр манбаларининг тасдиқлашича, Леонардо ва Мендеш бу борада аллақачон гаплашиб олишган.\nРоналдунинг агенти Жорже Мендеш ва «ПСЖ» клуби раҳбарияти Чемпионлар лигаси кейинги босқичлари ўтказиладиган Лиссабонда учрашиб, ушбу трансфер борасида музокара олиб бориши кутилмоқда.\nМаълумот учун, «Ювентус» А Сериядаги чемпионликка қарамай, Чемпионлар лигасини 1/8 финал босқичида тарк этганлиги сабабли клуб бош мураббийи Маурицио Сарри истеъфога чиқарилиб, Андреа Пирло бош мураббий этиб тайинланганди.


20 сотих ердан олтмиш тонна помидор... - Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича Республика кенгаши\n20 сотих ердан олтмиш тонна помидор...\nБунёдкорлик руҳи билан ёниб яшаётган фаол тадбиркор Исломжон Юнусалиев фаолиятига чизгилар\nНаманган вилоятининг Норин тумани “Сузоқовул” маҳалласидаги Исломжон Юнусалиев томорқасидаги 15 сотих ерга 7 та кичик иссиқхона ташкил этган. Оиладаги етти жон унумли меҳнат орқасидан яхши тирикчилик қилмоқда, мўмай даромад олаяпти, уй-жойларни чиройли ва кўркам қилиб қайтадан қуришди, кўча юзини кўзни қувонтирадиган ва баҳри дилни очадиган гулзорга айлантириган. «Ҳар бир оила – тадбиркор” дастурини амалга ошириш тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг қарори ижросини ишбилармонлик салоҳиятига шу каби оилавий тадбиркорлар самарали амалга оширмоқда.\n– Жорий йил 27 февралда томорқамизнинг ярмига 3300 туп помидор кўчатларини экдик, – дейди меҳнаткаш, камтарин ва ташаббускор йигит иссиқхонадаги қизғин иш устида. – 7 апрелда уларнинг илк ҳосили пишиб етилди. 11,5 тонна кўк помидорни ҳар тоннасини 5,5 минг сўмдан Россияга экспорт қилдик. Чунки қизарса, йўлда эзилади, манзилга оби-тобида етиб бормайди. Шу сабабли кўклигидаёқ жойлаб, чет эллик мижозларга етказамиз. 7 тонна қизил помидорни ички бозорга ҳар килосини минг сўмдан сотдик. Ҳозир ҳам охирлаб қолди, кунига-кунора 600-500 килограммдан уйдан бераяпмиз. Помидордан 70 миллион фойда кўрдик. 10 июлгача иссиқхонадан кўчатларни барчасини чиқариб, 3500 туп кузги бодиринг экамиз. Бир ойга бориб, пишади. Шундан кейин тўрт ой давомида жами 50 тонна ҳосил оламиз ва истеъмолчиларга етказиб берамиз.\n– Томорқанинг қолган ярмига нима экасиз?\n– Иссиқхоналарни икки қисмга бўлганмиз. Ярмида помидор, ярмида бодиринг ўсади. 6 апрелдан бошлаб бодринг ҳам пишган эди. Аввалига қўшни Қирғизистонга 14,5 минг сўмдан 20 тонна бодиринг экспорт қилдик. 20 тонна маҳсулотни 1,2 минг сўмдан ички бозорга сотдик. Жами 300 миллион даромад олдик. Яқин бир ҳафта давомида сарғайган новдаларини барчасини чиқариб, ўрнига помидор экамиз. Октябр ойига бориб, у қизаради ва йил охиригача сотиб тугатамиз. Мўлжалимизда 30 тонна маҳсулотни ички бозорга берамиз. Маҳсулотнинг биринчи, энг эрта чиқардизми, улоқ сизники, иссиқхонанинг фойдаси ҳам шунда. Агар ҳамма билан бир вақтда берсангиз унда кутилган даромадни ололмайсиз.\n– Эшитишимизча, бошқа маҳаллада ҳам иссиқхонангиз бор экан?\n– Бу жойбизга анча торлик қилиб қолди. Акамга қўшни “Тўда” маҳалласидан 20 сотих ерни ижарага олиб берганмиз. У жойда тўлиқ помидор экдик. Шу кунгача 60 тонна помидорни экспорт қилдик.\n– Ер кичик бўлса-да, ҳосилдорлик чўғи анча баланд-ку?\n– Бунинг сири бор. Чунки томчилатиб суғориш технологияси асосида ишлаяпмиз. Найлардан совуқ эмас, илиқ сув юбораяпмиз. Бу кўчат томирларини ва тугунлаш жараёнини тез ривожлантиради. Совуқ сувда илдизлар шамоллаб, касалликка чалинувчан бўлиб қолади. Дадам олий маълумотли агроном. Ҳозир Қозоғистонда. Чимкентлик кўплаб фермерларга деҳқончилик сирларини ўргатаяптилар. Биз эса уйда меҳнат қиламиз.\nЯна бир муҳим сабаби бор. 8 қути асаларини иссиқхона атрофига жойлаштирдик. Асаларилар февралдан октябргача тинимсиз ишлайди, улар ҳосилдорликни 70 фоизгача ошириб беради. Чангланган гуллар бир текис ва чиройли помидор ва боридинг ҳосилини тугади. Шундай равон ва бўлиқ маҳсулот жуда харидоргир бўлади. Якунда 180 килограммгача асал оламиз. Ҳамманинг оғзи тегади, маззасига гап йўқ.\nМақсадимиз агар қўшимча бир гектар ер бўлса, катта иссиқхона қуриб сайратиб юборамиз. Фойдани ҳисобламаймиз, баракаси учади. Аммо бу йил маҳалла қабристонининг деворларини бетон ғишт билан кўтараяпмиз. Кейинги йили кўчамизни имкон қадар асфальт қилиш ниятидамиз. Маҳалланинг янги кутубхонасига ҳам Тошкентга бориб, бир неча юз дона китобларни танлаб олиб келмоқчимиз. Кўчаларимиз обод бўлса, одамлар биздан мамнун бўлса, ҳеч бўлмаганда икки-учта уюшганми-уюшмаганми ёшни иш билан таъминлай олсак, ҳаётда бундан ортиқ бахт борми?\nИсломжон сингари бунёдкорлик руҳи билан ёниб яшаётган фаол тадбиркорларга Норин туман ҳокими бўш турган ерлардан жой ажратиб берса, иштиёқ ва интилишини қўллаб-қувватласа, нафақат туманда экспорт ҳажми ортади, балки ўз маҳалласида бандликни таъминлашга ҳисса қўшади в\nа, албатта, вақти келиб, йирик ва салоҳиятли тадбиркорга айланади.\nАвтор: кўрсатилмаган / Манба: Лазиз Раҳматов, журналист / Кўришлар: 185


АҚШнинг ҳалокатга учраган илк авиаташувчи кемаси...\n10.03.2018 19:24 0 321\nИккинчи жаҳон уруши вақтида чўкиб кетган, ушбу типдаги биринчи авиаташувчи ҳисобланган АҚШнинг «Лексингтон» кемасининг қолдиқлари Австралия қирғоқларидан топилган. Бу хусусда «Евроньюс» телеканали хабар бермоқда.\nПол Аллен бошчилигидаги экспедиция кеманинг чўккан жойини ярим йил давомида қидирган. 3 километр чуқурликда жойлашган кема корпуси яхши сақланган бўлиб, кеманинг номи ҳамда самолётларнинг рақамлари ва идентификация (аниқловчи) белгилари аниқ кўриниб турибди.\n«Лексингтон» 1925 йилда ясалган бўлиб, ўз вақтида 70 та самолётни таший олган.\nЭкспедициянинг сувости операциялари раҳбари Роберт Крафтнинг айтишича, кема тижорий нуқтаи назардан олиб қараганда ҳеч нарсага арзимаса-да, аммо тарихий ва археологик нуқтаи назардан у яхши топилма. Унинг айтишича, кема бортида бугунги кунда музейларда ҳам топилмайдиган ноёб самолётлар сақланиб қолган.\nКема 1942 йилнинг 4-8 май кунлари Тинч океанидаги Маржон денгизида ўтган жангда япон денгиз ҳарбий кучларининг ҳужумлари оқибатида кучли зарар кўради. Кема экипажи эвакуация қилинади ва ёнаётган кема денгиз тубига ғарқ бўлади. Мазкур жангда АҚШ 3 та, Япония эса 5 та кемасини йўқотади. Лекин тактик ғалаба Император флотига насиб этади.


ПЕНСИЯ МИҚДОРИ ОШИРИЛДИ — OLMALIQ HAYOTI\n“Ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳоли қатламларини моддий қўллаб-қувватлашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги\nПрезидент фармони қабул қилинди.\nФармонга мувофиқ, 2022 йил 1 майдан ёшга доир, ногиронлик ва боқувчисини йўқотганлик пенсиялари миқдори 12 фоизга оширилади.\nШунга кўра, Ўзбекистон ҳудудида пенсия ва нафақалар миқдори қуйидагича белгиланади:\n*пенсияни ҳисоблашнинг базавий миқдори – ойига 324 000 сўм;\n*ёшга доир энг кам пенсия – ойига 633 000 сўм;\n*ногиронлик пенсиялари, иш стажи тўлиқ бўлмагандаги ногиронлик пенсиясининг энг кам миқдори – ойига 698 000 сўм;\n*меҳнатга лаёқатсизларга бериладиган ногиронлик нафақаси ва болаликдан ногиронлиги бўлганларга бериладиган нафақа – ойига 698 000 сўм;\n*1941-1945 йиллардаги урушда ногирон бўлган шахслар ва унинг қатнашчилари, фашистлар концлагерларининг вояга етмаган собиқ маҳбуслари ва Ленинград қамал қилинганда ишлаганларнинг энг кам пенсияси устамаларни инобатга олган ҳолда – ойига 3 080 000 сўм.\nШунингдек, 2022 йил 1 майдан:\n• зарур иш стажига эга бўлмаган кекса ёшдаги фуқароларга бериладиган нафақа миқдори – ойига 500 000 сўм;\n• иш стажи тўлиқ бўлмаган чоғдаги ёшга доир пенсиянинг энг кам миқдори қўшимча тўловни ҳисобга олган ҳолда – ойига 500 000 сўм;\n• боқувчисини йўқотганлик нафақаси олувчиларнинг бир нафар меҳнатга қобилиятсиз оила аъзоси учун нафақа миқдори – ойига 500 000 сўм этиб белгиланади ва кейинги ҳар бир меҳнатга қобилиятсиз оила аъзоси учун – 185 000 сўмдан қўшилади;\n• боқувчисини йўқотганлик пенсияси олувчиларнинг бир нафар меҳнатга қобилиятсиз оила аъзоси учун пенсиянинг энг кам миқдори – ойига 500 000 сўм этиб белгиланиб, кейинги ҳар бир меҳнатга қобилиятсиз оила аъзоси учун амалдаги тартибга мувофиқ пенсия тўланади.\nБундан ташқари, айрим ногиронлиги бўлган шахсларга нафақа билан бирга стипендия ҳам берилади\n2023 йил 1 январдан I ва II гуруҳ ногиронлиги учун пенсия тайинлангандан кейин ишлаган фуқароларнинг иш стажи ва иш ҳақини ҳисобга олган ҳолда, ногиронлик пенсияси миқдорлари ҳар икки йилда қайта ҳисобланади.


МУАЛЛИМ МУРОД: МУСТАҚИЛЛИКНИ КИМ ТОПТАДИ? | TURONZAMIN\nБугун Ўзбекистонда озгина бошқача об-ҳаво ҳукмрон. Яъни аввалги Президентимиз Каримов ўлиб, Мирзиёев давр сурмоқда. Даври ўтгани, халқонароқ қилиб айтганда, отдан тушгани учун Каримов ҳақида гапирувчилар кўпайган бир замон ҳозир. Қарангки, аксарият гап-сўзлар собиқ Президент ҳақидаги негатив, салбий хабарлар, кашфиётлардир. Албатта одамлар давлат раҳбари ҳақида гапиришга, унинг хатоларини санашга ҳақли. Ҳатто фуқаронинг оддий одамга қараганда мансабдор шахс, раҳбар тўғрисида гапиришга кўпроқ ҳаққи бор деб биламан, негаки раҳбар ҳақида гапириш – бу, ўз тақдири тўғрисида гапиришнинг айни ўзи.\nМасаланинг иккинчи томони борки, менинг шахсий принципимга кўра, қачон ва қандай шароитда гапириш муҳим. Масалан, кўпчилик ҳозир Каримовни бемалол, ўзини барча масъулиятдан холи тутган ҳолда ёмонлашга тап тортмайди, шахсан мен учун Каримов ҳақида ҳозир бирор нима дейиш илгари ўзининг ҳокимияти даврида уни танқид қилгандан кўра қийинроқ. Мирзиёев ҳукмронлиги даврида туриб Каримов айбини санашим ўзимга ярамасликдай, қўрқоқликдай туюлади баъзан. Чунки агар танқид зарур бўлса, ҳозир Каримовни эмас, Мирзиёевни танқид қилишим керак эмасми? “Каримовнинг замонида нега жим эдинг?”, “Ўшанда Каримов 30 миллион инсонни зулм тиғи билан идора этганда қаерда эдинг, қайси бурчакда моғор босиб ётгандинг?” дейман ўз-ўзимга. Шунинг учун собиқ Президент замони тўғрисида ёзилажак ушбу битигимга муносабат, танқид деб эмас, хотира тарзида ёндашилиши тарафдориман.\nКаримов ҳақида билганларим, таассуротларим, у барқарор қилган тузум туфайли кўрган зарарларим ҳақида ёзмоқ аввалдан режамда бўлган, афсуски, мен ёзиб ул номани Каримовга бермасимдан у қазо қилди. Узоқ иккиланишдан сўнг барибир ҳам ёзишим керак деган фикрга келдим. Асосийси – ҳаддан ошмасам, йўқни бор қилмай, борни кўпиртирмай ёзсам, шу эмасми бир фуқаронинг ўз ҳаддини билиши? Умид қиламанки, номамни ўқиган ўқувчи менинг ёзганларим билан Каримов шахсига бўлар-бўлмасга тош отувчиларнинг гапи ўртасида фарқ борлигини кўра олади ва иккисини бир-биридан алоҳида деб қарайди.\nАлбатта менинг Каримов ҳақидаги билимим таассуротлар ва шахсий ижтимоий-сиёсий кузатма-таҳлиллардан иборат; мен уни шахсан ҳеч қачон кўрмаганман, демакки, унинг асл инсоний қиёфаси ҳам менга қоронғу. Бироқ мен ҳам миллионларнинг бири сифатида шу Ўзбекистонда яшайман, шу давлатда юз берган катта-кичик воқеаларнинг озми-кўпми менинг ҳаётимда ҳам таъсири бор.\nКаримовни мен 1991 йилда таниганман. У пайт Ўзбекистон энди сиёсий мустақилликни қўлга киритган давр бўлиб, мен энди иккинчи синфда ўқир, ҳали оқ-қорани тузук-қуруқ ажратмас эдим. Айтишим жоизки, узоқ йиллар давомида Каримов ҳақида катталардан бирор тузукроқ гап эшитмаганмиз, ҳамма нуқул ёмонлагани-ёмонлаган эди. Совун нархи ошганлиги учун Каримовнинг отасини лаънатлаган кампирлар, пул қадрсизланаётгани учун уни сўккан маҳалла эркаклари ёдимда қолган. Ёш-қари эркаклар туманимиз марказидан қатновчи эски совет автобусларида Каримов ҳақида гапиришар, унинг Россия билан узоқлашиш сиёсатини юритаётгани туфайли халқнинг қийналаётганидан куюнишарди, ғазабланишарди. Бир жиҳати эътиборлики, 90- йилларнинг ўрталаригача одамлар кўча-кўйда, жамоат жойларида, автобусларда Президентни танқид қилгани, уни сўккани ҳечам ҳайиқишмасди. Қўрқув деган офат одамлар ҳаётига кейинчалик кириб келди. Майли, бу ҳақда кейин гаплашамиз… Хуллас, мен ёш бола Каримов деганини ҳеч кимга ёқмайдиган, барчани қийнаш учун ҳокимиятга келган бир жаллод сифатида тасаввур қилардим. Каримов ҳақидаги яхши гапни фақат мактабдаги ўқитувчимиздан эшитардик, у “Каримов бизни мустақил қилди” дерди. Биз эса мустақиллик не эканлигини тушунмас, фақат бу гўзал сўзнинг ҳуснига маҳлиё эдик, шу сўзнинг ўзи билангина қониқиб, унинг бизда, ҳаётимизда борлигидан фахрланардик.\nТахминан, 1992 йил. Наманганда Жума Намангоний дегани чиққанмиш. Ким экан у? Дадамнинг айтишича, у агар Каримовни енгса, бизнинг ҳаммамизни мусулмон қилармиш.\n– Дада, мусулмон қанақа бўлади? – сўрайман мен қизиқиб.\n– Мусулмон намоз ўқийдиган одам, – дейдилар дадам.\n– Санам бибимга ўхшаган одамми? Санам бибим намоз ўқийди, кейин ҳаммамиз намоз ўқиймиз экан-да…\nМен шу кампирдан бошқа намоз ўқийдиган одамни деярли кўрмагандим. Менга Санам бибининг намоз ўқиши ёқар, бу хатти-ҳаракат қандайдир кўзимга сеҳрли ва гўзал кўринар, мени ўзига жалб этарди. Шунинг учунми, одамларнинг яқинда намозхон бўлиши хабари мени хурсанд қилган, шу куннинг келишини кута бошлагандим. Лекин бу кун келмади, аксинча, кейинроқ одамларни намоздан – диндан узоқлаштириш сиёсати юритилди. Намоз ўқиган одамларнинг Каримов даврида чеккан хўрликлари, зарарлари ҳақида ҳамма яхши билади…\n1993 йил. Бир куни ўқитувчимиз синфга кеч қолиб, лекин шошганча кириб келди-да, салом-алик ҳам қилмай:\n– Дафтарларингни очинглар, мадҳия ёзамиз! – деди.\nСўнг бўрни олиб, доскага ёза бошлади: “Серқуёш, ҳур ўлкам, элга бахт, нажот…”\nМадҳиянинг қуйидаги мисраси бор: “Улуғ халқ қудрати жўш урган замон”; шу мисрадаги “урган” сўзини Сўҳроб “ўлган” деб ёзибди, хатосини айтгандим, тан олмай “Мен тўғри ёзганман, ўзинг хато ёзибсан” деб даъво қилди. Сўҳроб синфимиздаги энг аълочи ўқувчи бўлгани, яна бошқаларга таъсири катталиги учун болалар унга овоз беришди ва “урган” деб ёзганлар ўчириб сўзни “ўлган”га ўзгартиришди.\n– “Ўлган замон” ўликлар жойини – қабристонни англатади, “жўш урган замон” дегани тирикликни билдиради, – дедим. Бу гапимдан сўнг болалар мен тарафга ўтишди…\nҲозир ўйласам, аслида Сўҳроб ҳақ бўлгандек туюлади. Албатта у матнни тушунмасликдан шундай хато қилганди, бироқ тақдир худди биз яшаган Каримов даврининг туб моҳиятини шу Сўҳробнинг арзимас хатоси ичига яшириб қўйгандек… Чиндан, тириклигимиз ҳамма вақт ҳам тан олинмади, эркин фикр сабабли, озод сўз туфайли бошимиз мусибатдан чиқмади, ҳар биримизнинг иродамиз қўрқув аталмиш тошдан-да қаттиқ девор билан иҳота қилиб ташланди…\n1999 йил. Менда кескин ўзгаришлар бўлган давр сифатида бу йил эсимда қолган. Биринчидан, бошқа синфдошларимга қараганда жисмонан ривожланганроқдек эдим; аввал мени назар-писанд қилмайдиган болаларнинг кўпи мен билан ҳисоблашадиган, айримлари қўрқадиган бўлиб қолди. Ақлим ҳам хийла ривожланган, фикрларим ўқитувчиларнинг эътиборига тушган, шеър ёзишда қўлим анча келишиб қолган, фалсафий-ҳаётий қарашларим онгимга сиғмай бошлаган эди. Назаримда, энди уйғонаётгандек эдим. Аммо, афсуслар бўлсинки, уйғониш – роҳат эмас экан! Уйғондим-у, атрофимдаги чиркинликлар, муҳитимдаги тангликлар, катта-кичик муаммолар бирданига кўзимга кўриниб қолди. Эндиги ҳаётим муаммолар билан курашишдан иборат бўлиб қолди. Нетайки, Каримов “озод ва обод” дея шундай мустабид ва барбод давлатни бино этиб қўйган экан. Не тонгки, атрофимда ҳамма бошқача фикрлар, тўғрироғи, ҳеч ким фикрламас эди. Мен кўраётган нарсаларни наинки синфдошларим, катталар ҳам кўрмас, агар мен уларнинг эътиборини шундай муаммоларга қаратмоқчи бўлсам, улар муаммони эмас, менинг ўзимни таҳлил этишга киришарди. Менга қозилик қилишар, ҳаётимни, фикрларимни ўзлари истаган ва ҳаёт йўли деб таниган ўзанга бурмоқчи бўлишарди. Мен одамларга тушунмас, нега менга бунчалар ҳавони сиқиқ, эшикларни ёпиқ қилишаётгани сабабини англаб етмас, нажотни фақат уларнинг носоғлом мафкураларига қарши курашда деб билар ва курашардим. Натижада келгуси ҳаётим муаммоларга тўлиб-тошди, кўпчиликнинг башоратича, бу муаммолар тошқини кун келиб мени оқизиб кетиши лозим эди. Лекин, билиб турганингиздек, мен ҳамон жойимда турибман ва камига ҳалиям тирикман. Умид шуки, муаммолар мени эмас, мен муаммони енгиб ўтгум. Зеро умр – азиз, инсон ҳаёти ҳар қандай ғоялардан, тузумдан устун туради. Кимдандир умрини қайсидир ғояга ёки мафкурага хизмат қилдиришини талаб қилиб, кутиб бўлмайди – ҳатто ундай ғоялар олий қадриятлар бўлса ҳам. Талабалик йилларимда менинг коррупционер амалдорларга бўлган муросасиз муносабатимдан огоҳ бўлган бир мунофиқнинг қасддан “Сиз Ватанимизни севасизми?” дея берган саволига тахминан қуйидагича жавоб бергандим:\n– Бизнинг Ватан ҳақидаги тушунчамиз, унга қарашимиз бир хил деб ўйламайман. Менинг ўз Ватанимни севишим масаласида айтишим мумкинки, бунинг Сизга ҳечам алоқаси йўқ; сизнинг Ватанингизни эса мен севолмайман! Сиз мени Ватанни севмас экан деб ҳисобласангиз ҳам розиман ва бу билан ҳеч нарса ўзгармайди…\nМен бу жавобимда ким нимани севишини назарда тутганман: кўпчилик мунофиқлар, сохта ватансеварлар Ватанни севишни ниқоб қилиб, аслида унинг бойликларини, мансабу мартабаларини севишади; бундайлар шу нарсаларни беришга қодир саналган казо-ю катталарнинг қозонини ялайди ва кези келганда катталар оёғи тагини супуриб тўплаган тоши билан бечоралар бошини ёради!\nУ мунофиқ менинг сўзимни тушунмаган, шунинг учун мақсадига зид ўлароқ, гапимдан фитна қуроли сифатида фойдалана олмаганди. Ҳақиқатдан, нега кўпчилик одамнинг жамият ва давлат олдидаги ҳурмат-эҳтиромини “Мен Ўзбекистонни севаман!” деган биргина ичи бўш жумла билан белгилайди? Бу ашаддий мафкурабозликнинг худди ўзи-ку! Нега одамлардан шу сўзни айтишини талаб қиламиз!? Агар кимдир Ўзбекистонни севмайдигандек таассурот қолдирса, у балога қолиши тўғрими? Унинг ҳаёти шу азиз Ватанда хорликда ўтаётган бўлса-чи? Бир умр Ватан учун қора тер тўкиб ҳам косаси оқармаган бўлсаям-а, барибир унга қарши нафрат тиғини тортаверамизми!?. Менга қолса, ҳатто Ватанни, жумладан, Ўзбекистонни ҳам севиш-севмаслик, бу – ҳуқуқ, бировнинг ҳуқуқига эса дахл қилмаслик шарт!\nМенинг билишимча, бизда ватансеварлик тушунчаси кенг миқёсда барҳам топган, ўлдирилган. Мисол, мен кўрган-билган қўлига давлат куч-қудрат берган одамки бор, шу Ўзбекистондан нимадир ўмарсам дейди; ўз манфаати учун шу Ватанни қурбон қилсам дейди. Бунда қани ватанпарварлик? Ваҳоланки Ватанни севиш деган ибора асосан шулар тилида айланади, булар яна чайналавериб эриб кетган сақичдек бу сўзни ўз оғизларидан олиб, бошқаларнинг оғзига солишади ва чайнашга мажбурлашади. Оддий, қийналган, умри дала-ю даштда меҳнатда ўтадиган кишиларга қарасангиз, улар бундай лофни тилга олмайдилар; пешоналаридан меҳнат-у машаққат шўри кетмаса-да, уларнинг шудгор чоғи хиргойи қилган қўшиқларидан одамга, демакки, Ватанга меҳр таралади; ёнларидан ўтиб қолиб салом берсангиз, тушликка таклиф қилиб кўрсатажак илтифотларида Ватаннинг эртанги умиди барқ уради; улар умрларида бирор бора бўлсин минбарга чиқиб “Мен Ўзбекистонни севаман!” деб бировнинг энсасини қотирмасалар-да, шу Ўзбекистоннинг ғаму ташвиши аларнинг елкаларида, Ватаннинг бугун-у эртаси учун улар молу жонларини, азиз умрларини омонатга қўйишган…\n1999 йил. Мени биология, химия каби фанларни яхши билмаслик, дарсларда ўқитувчилар маърузаларини тушунмаслик қийнар, шу муаммога ечим топиш учун китоблардан тинмай конспект тузар, тушунарсиз сўзлар маъносини ўқитувчилардан сўраб-билишга уринардим. Лекин дарсларда ўқитувчилар кўп саволимга жавоб беришни исташмас, ҳатто савол беришимга очиқ монелик қилишарди. Мен уларнинг ўз соҳалари устаси эмаслигини, мен тушунмаган нарсалар улардан кўпининг ўзига ҳам тушунарсизлигини кейинчалик – ўзим ўқитувчи бўлиб, яна уларнинг айримлари билан қайта учрашганимда билдим. Ўша ўқитувчиларимнинг катта хатоси – билимсизликдан ташқари буни яширишлари бўлган деб биламан. Бу фикримга ҳозир ҳам кўпчилик ўқитувчилар қўшилмайди, айримлари менга айтганки, „Болага билмаслигингизни иқрор қилиш обрўйингизнинг тўкилишига олиб келади. Бу тарбияда зарарли“. Мен бу фикрга қўшилмайман, ўзим билмаган нарсамни ошкор иқрор қиламан ва керак бўлса, саволига жавоб беролмаганим учун ўша ўқувчидан кечирим сўрайман. Албатта бундай ҳолат менда қарийб юз бермаган, лекин келажакка Худо пошшо, ҳар қандай одамнинг, ўқитувчининг камчилиги бор. Бундай чоғда, аминманки, ўзимнинг ҳолимни эслайман, саволларимга жавоб ололмай хуноб бўлганларимни, натижада шифокорлик бўйича ўқишга топширишга ўзимни ноқобил ҳис этганимни…\nЎқитувчиларим бу билан қаноат қилмай, яна бир катта хатога йўл қўйишган – менга қарши курашишган. Афсуски, бу тарбияни кўзловчи, ҳақ кураш эмасди, бу душманликдан ўзга нарса бўлмаган.\nҲурматли ўқувчи, ўйламангки, бу одам ўз ўқитувчиларига тил теккизмоқда. Агар шундай ўйласангиз, ноҳақлик қилган бўласиз. Менинг мақсадим – Сизга соф ҳақиқатни айтишдан иборат холос; бўлиб ўтган ўтди, энди вақтни орқага қайтариб ҳам бўлмайди, лекин менинг бу кечмишимнинг кимгадир ибрат томони бор. Ҳозир ўзим бир ўқитувчи сифатида кўряпман, кузатяпман, гувоҳи бўляпманки, мактабларда баъзан ўқувчи билан ўқитувчи бир-бирига ит-мушук, бир-бирини ошкор-ғойибидан ҳақоратлашдан, ҳурматини тўкишдан тоймайди. Мен ўз ўқувчисига душман бўлишга ботинган шундай кўплаб ўқитувчиларни кўриб, ўша мактаб ёшимда бундай ўқитувчиларга „иккичи“ деб аниқ баҳо қўйганимга амин бўлмоқдаман…\nЎқитувчиларим ўқувчилар онгига шундай мафкурани қўйишгандики, улар мактабда бошқа ҳеч иш билан шуғулланмай фақат ўқишга берилганимни, дарсларда кўп савол беришимни камчилик деб баҳолашар, ўқитувчи билан дарс юзасидан баҳслашишимни жанжалкашлик ва камситиш дея тушунишарди. Менга кўп синфдошларим:\n– Савол берма, сенга нима, нима қиласан у билан тортишиб? – қабилида маслаҳат беришарди. Мен уларга кўпинча мақсад саволимга жавоб олиш эканлигини тушунтиролмас, тушунишса ҳам, мақсадимнинг тўғрилигига ишонишмасди. Худди шундай, ўқитувчилар мендан ўртоқларимнинг ишончини ҳам тортиб олишганди. Мен ҳам қараб турмадим, директорга айтиб, ўша ўқитувчиларни дарсдан кейин менинг саволларимга жавоб бериш учун вақт ажратишига мажбурлатдим, “Бу дарсда қасддан саволимга жавоб бермагани учун!” деб сабаб кўрсатдим. Албатта, бундай мажбурий дарслар узоқ давом этмади, директорнинг ўзи душманимга айланди, отамга, амакиларимга устимдан шикоятлар қилди, тили заҳар амаким орқали мени минг марта ҳақорат қилдирди. Кўча-кўйда таниш-билишлар “Директорга нима қилувдинг?” дея менга кўзларини катта-катта очиб боқадиган бўлиб қолишди. Иш шу даражага бордики, менга ҳеч қаерда – на мактабда, на кўча-кўйда ва ҳатто на уйда тинчлик бермайдиган бўлишди. Ўша вақтда мен икки йиллик режа тузган, мактабни битиргач, Тошкент юридик институтига ҳужжат топшириш учун тарих, ўзбек тили ва адабиёти, немис тилидан пухта тайёргарлик қилишни мақсад қилгандим. Бироқ, айтганимдек, вазъият бунга имкон бермас, у замонда мактабда ва дўконларда на тегишли китобларни, на бирор ахборотномани топиб бўларди, мен Фарғона шаҳрига қатнаб китоб дўконларида сийрак пайдо бўлувчи ўзимга керакли ҳамма материални харид қилиб турардим.\nДиректор билан муносабатимиз борган сари ёмонлашди. Директор туманимиз мактаб раҳбарлари орасида энг обрўлиси, унга халқ таълими мудири ҳам ҳурмат билан муомалада бўлар, кибри ҳам осмонда, истаган одамини гап билан қотириб-музлатиб ташлар эди. Унинг менга энг ёққан фазилати – ўта нотиқ одам эди, мен шу пайтгача ва айниқса, ундан кейин учратган ҳамма сўзамол нотиқлардан кўра ҳам нотиқроқ киши эди. Гапирганда битта ҳам хато қилмас, ҳеч қачон сўзини йўқотиб қўймас, ҳар бир сўзи аниқ нишонга тегар, кайфият овоз тони ва ритмикасида аниқ ифода топар, сўз билан тингловчини эритиш ҳам, юрагига мих қоқиб ўлдириш ҳам унга ҳеч вақо эмасди гўё…\nНиҳоят, директорнинг ўзимга нисбатан ривожланаётган шахсий адоватига барҳам бермоққа қарор қилдим. Аввал вилоят халқ таълими бошқармасига, у ердан вакил келиб “қиличи синиб” кетгач, Республика халқ таълими вазирлигига шикоят ёздим. Хатдан сўнг вазъият ўзгариб, менга нисбатан муносабатлар юмшайди деб умид қилгандим. Ҳаммаси тескари тус олди, вазирлик хатимга бепарво қаради, вазирликдагиларни тартибга ва қонунга риоя этишга чақириб қайта-қайта хат жўнатдим. Бўлмади. Бу муаммо бир йилдан ошиқ чўзилди, охири Президент номига хат ёздим. Яна бўлмади…\nДиректор мени чақириб, талабимни қондиришини айтди, мен учун ўзим истаган фанлардан қўшимча дарслар ташкил этиб беришга ваъда берди. Ваъдаси бажарилмаган эса-да, директор энди юзига сохта мулойимлик ва ғамхўрлик ниқобини тутган эди. Менга шунинг ўзи ҳам катта гап эди, энди атрофимдаги мени таҳқирловчи ўқитувчилар ҳайиқиб қолишган, ошкора душманлик қилишга ҳеч ким журъат қилолмасди. Лекин менда Каримовга нисбатан тасаввур шаклланган, бу тасаввур унинг ватанпарвар эмас, қонунбузар эканлигига далолат қилар эди.\nҲозир ўйлайман: одамга нима керак? “Кўнгил хотиржамлиги” дейман. Ўшанда агар жамъият мени тўғри қабул қилганда, таҳқирламаганда мен албатта бировнинг орқасидан шикоят қилиб Каримовгача бормаган бўлардим. Кейинчалик юзлаб одамларни учратдимки, улар турли хил ҳуқуқлари тикланиши учун йиллар давомида идорама-идора, судма-суд, вазирликма-вазирлик сарсон бўлишган ва пировардида ишлари ҳал қилинмаган. Қандай хулоса қилайин? Демак, Каримовнинг сиёсати шундай одамларни хўрлашга, уларнинг дардини эшитмасликка асосланган экан-да! Ё Сиз буни инкор этасизми? Майли, ихтиёрингиз, қолаверса, одамнинг ўз принципида қолишини ҳурмат қиламан. Каримов даврида “Муҳтарам Президентимиз!”, “Халқпарвар, фидойи Юртбошимиз” дея уни кўп ва хўп терисига сиғдирмадиларинг! Қарши эмасман, лекин қўшилолмайман бундай гапларга. Ўшанда ҳам бундай фикрларга қаршилигимни ўзимга хос аудиторияларда айтгандим. Лицейда ишлаганимда директор ва бошқалар менга қарши фойдаланиш қасдида ана шундай гапларимни айрим ўқувчилар орқали диктофонларга ёздириб олишган, орамизда низо чиққанда мени йўқ қилиш учун фойдаланишган ҳам…\nКаримов ўлди, ёв қочса, ботир кўпаяр қабилида энди унга қарши истаган одам гапира оляпти, уни ҳақорат қилишгача боришяпти. Лекин мен мақсад шунчаки гапириш бўлишига қаршиман. Қолаверса, мен “Каримов ўлган” деган фикрга ҳам қўшилмайман. Йўқ, у ўлган эмас, битта Каримов ўлгани билан юзлаб, балки минглаб Каримовлар тирик! Улар халқнинг қонини сурмоқда давом этмоқда. Бундан ташқари, ҳалиям замон – Каримов замони; у барпо этиб кетган сохта мафкуралар, ижтимоий-сиёсий муносабатлар ҳозир ҳам барқарор. Шу важдин халқ ўз эркини ҳали ҳамон ботқоқ қаъридан сув юзига олиб чиқолмаётир; айрим ватандошларимиз Каримовдан кейин навбатдаги пахта қўйишга ўтган ва уч йилдан бери “Муҳтарам Президентимиз” дея оғизларин ўргатган Мирзиёев, менинг назаримда, ҳали том маънодаги раҳбар эканлигини исбот қилолган эмас. Мисол, менга мамлакат тахтида гўё Мирзиёев эмас, ҳамон Каримов ўтиргандай туюлади. Демак, ё мен ҳали уни танимайман, ё Мирзиёев халққа ўзини олий раҳбар сифатида танитиши лозим! Умид шуки, Мирзиёев тез орада ҳокимият тепасида ўтирган Каримов эмаслигини ва бу билан ўзининг Президент сифатида борлигини исботлайди.\n« БАШОРАТ ЭШОВА: МУАЛЛИМ МУРОД: МУСТАҚИЛЛИКНИ КИМ ТОПТАДИ? »


"Бухоро" раҳбарияти Ашурматов ўрнига 3 нафар мураббий номзодини кўриб чиқмоқда - Offside.uz – Offside'да бўлинг, офсайдда қолманг!\n"Бухоро" раҳбарияти Ашурматов ўрнига 3 нафар мураббий номзодини кўриб чиқмоқда\nТез орада бухороликларга янги бош мураббий тайинланади.\nХабарингиз бор кеча “Бухоро” бош мураббийи Бахтиёр Ашурматов қониқарсиз натижалар сабаб ўз лавозимини тарк этгани ҳақида хабар бериб ўтгандик. 43 ёшли мутахассис Coca-Cola Суперлига 8-тури доирасида "Сурхон"дан учралган (0:1) мағлубиятдан сўнг истеъфога чиқиши мумкинлигини истисно этмаган эди.\nБизга етиб келган маълумотларга кўра “Бухоро” клуби раҳбарияти айни дамда Ашурматов ўрнига 3 нафар мураббий номзодини кўриб чиқмоқда. Номзодлар орасида Александр Хомяков, Игорь Шквирин ҳамда Сергей Лушчан бор.\nМаълумот учун, Шквириннинг сўнгги иш жойи “Сурхон”, Лушчанники эса “Сўғдиёна” клуби бўлган эди. Уларнинг ҳар иккаласи ҳам айни дамда ишсиз ҳисобланишади. Хомяков узоқ йиллардан буён “Машъал”ни бошқариб келмоқда.\nЭслатиб ўтамиз, бухороликлар ортда қолган 8 турдан сўнг Суперлигада 6 очко билан 13-ўринни эгаллаб туришибди.\n15/05, 17:30 0