Бахшиёна насрий фасоҳат - 2\nHome icon Бош саҳифа»Адабиётшунослик»Бахшиёна насрий фасоҳат - 2\nШундай асарлар бўлади: уларда мавзу бевосита миллий урф-одат, расм-русум, анъаналар тасвирини тақозо қилмайди. Ёзувчи конкрет тарихий воқеликдаги кишиларнинг фаолиятларини, орзу-интилишларини бадиий талқин қилади. Асар марказига инсоннинг кечинмаларини, билиб-билмай қилаётган ҳаракатларини қўяди. Бундай асарда ҳам китобхон замондошларининг ёки тарих бўлиб бораётган авлодларнинг маънавий томонларини аниқ ишонч билан тассавур этиши, ҳис қилиши керак. Бундай асарда ҳам тасвирланаётган воқелик миллий заминига кўра ҳаққоний ва ҳаётий бўлиши даркор. Ёзувчи Тоғай Муроднинг бошқа қиссаларидан фарқ қилиб турадиган «Момо ер қўшиғи» асари (1986) адабий жамоатчилик диққатини тортган эди. Бу асар бошқа асарларидан фарқли ва у миллий-маҳаллий анъаналаримиз тасвирига тўғридан-тўғри ёндошадиган асарлари туркумига кирмайди. Кейинроқ ёзувчи бу қиссани «Қўшиқ» деб қисқароқ номлади. Кўпчилик унинг асосий мавзусини миллий заминдан йироқлашган зиёлилар ҳақида, юртнинг улуғвор муаммоларини рўкач қилиб, аммо одамгарчиликдан узоқлашиб келаётганлар ҳақида, 80-йиллардаги Ғарб адабиётига сиғинди ижодкорлар ҳақида, бир сўз билан айттанда, ёлғончи мафкура қурбонлари ҳақида деб таҳлил қилади. Ҳақиқатан ҳам шундай.\n«Қўшиқ» асарида Тоғай Мурод қаламга олган мавзу биз учун, адабиёт учун муҳим. Бу қиссада ҳам ёзувчи ўзбек халқининг ўзига хос ҳаёт тарзини ифода этиш йўлидан боради. Қишлоқ ҳаётининг яхши-ёмон муаммолари ўртага ташланади. Буни ҳис қилиб турамиз. Аммо гап қаҳрамонларининг характерига бориб тақалганда ёки бошқа қиссаларидаги характерларга бундаги қаҳрамонларнинг бадиий қимматини солиштирганда, бошқача хулосалар чиқаришга тўғри келади.\nҚиссанинг бош қаҳрамони Турсунқул Орзиқулов бўлиб, ижодкорлик, шоирлик ҳаваси билан ўзига Паҳлавон Даҳо деган тахаллус қўйган йигитдир. Тасвир отасининг ёшлигидан бошланади. Отаси сержант Орзиқулов деб ном олган. Армиядан келиб қишлоқда ота-онасига ва бошқаларга ўрисча гапираверади. Ҳаммага «сержант Орзиқулов» дея таништиради ўзини. Шу-шу сержант Орзиқулов бўлиб қолади. Отасининг пўписаси, калтаги билан ўз тилига қайтади. Уйланади, икки қизли бўлгач, урушга бориб келади. Икки қизи нобуд бўлади. Кейинги қизи ҳам турмайди. Худо ўғил беради ва уни Турсунқул деб атайди. Хуллас, Орзиқулов энди босилиб қолади ва умр бўйи қишлоқда подачилик қилади. Ўғли шаҳарда ўқиб қайтади. Уйланиб икки фарзандли бўлади. Қишлоқдаги маданий қолоқликдан қочиб, шаҳарга яна кетади. Сержант Орзиқуловдаги баъзи ўрисча гапиришдек сифатлар Турсунқулда намоён бўлади. Унга қишлоқ ёқмайди, исми-фамилияси ёқмайди. Бола-чақаси кута-кута кетиб қолади. Шон-шуҳратни ўзига ўхшаган шоирларга қўшилиб орзу қилади. Шуҳрати баланд Улуғ шоир каби машҳурларга ҳасад қилиб юради. Асар охирида унга душманлик йўлига ўтишади. Гоҳ ишли, гоҳ ишсиз юради, ижарада яшайди.\nКейинги воқеалардан кўринадики, Тоғай Мурод Даҳо шоир образини умумлаштириб, шерикларининг тасвирига нисбатан кинояни кучайтириб юборади. Бошқача маромда бошланган асарнинг ифода тарзи жуда ўзгариб кетади. Мафкурачиларда ҳам ҳасадгўйчилик, душманлик, оиладан узоқлашиб, ҳатто ота-онага оқибатсизликнинг борлиги аниқ. Қишлоқни менсимай, ўзини катта тутиш ҳоллари кўп. Аммо Даҳо шоирнинг аниқ образдан умумлашма бўлиб кетиши сунъийликдек туюлади. Кўпинча салбий хусусиятлар қишлокдан чиққан Даҳо шоирга ортиқ даражада тиқиштирилаётгандек. Натижада Даҳонийг шунчалик тубан қолганига руҳият тасвирига кўра ишонгингиз келмайди. У болаликнинг ширин хотираларидан, фарзандларига бўлган оталикнинг табиий-инстинкт меҳридан, севиб олган хотинига муҳаббатидан, ота-онасига хурматидан, наҳотки, шунчалик узоқлашиб кетса? Асар охирида отаси «подага қара» дегандек, илтимос-васият қилгандек бўлгач, аслига бироз қайтади. Бундай психологик тез ўзгариш унчалик ишонарли эмас.\nҚиссада Тоғай Мурод услубига хос фазилатлар сезилиб турса-да, характерлар талқини жозибали равишда тўла типиклашган ва индивидуаллашган деб бўлмайди.\nТоғай Муроднинг «От кишнаган оқшом» қиссасида ҳам «Давра» қиссасидаги каби миллий удумлар ва қаҳрамон характери маънавий олам тубанликлари билан тўқнашувда тасвирланади. Танқидчи Иброҳим Ғафуров «Изҳорга эҳтирос ҳам, нафосат ҳам ярашади» деган мақоласида яратилаётган образларнинг маънавий поклиги ва фаоллиги тўғрисида фикр юритади. Мақолада Тоғай Мурод ижодига тўхталади:\n«Тоғай Муроднинг «От кишнаган оқшом» қиссасидаги Зиё мерган табиатида ҳам шундай фаол инсонийлик етакчилик қилади. Унда мардлик фидокорлик даражасига, фидокорлик инсоний бойлик даражасига ўсиб чиқади. Зиё мерган ўзини бошқалардай, бошқаларни ўзидай кўради. У яхшилик учун курашдан тоймайди. Унинг яхшилик ҳақидаги тушунчалари халқнинг қалбидан олинган». (Иброҳим Ғафуров. Ўттиз йил изҳори. Т., Адабиёт ва санъат, 1987., 234-бет).\nЎзбек юртининг миллий кўринишлари, яшаш шарт-шароити, қишлоқдаги меҳнаткашларнинг феъл-атвори бу қиссада таъсирчан тасвирланади. Қиссадаги от образи — Тарлонни, кўпкари воқеалари, Зиёдулла чавандознинг отга ва кўпкарига муҳаббатини Тоғай Мурод маҳорат билан чизади. Қуйидаги тасвирдан буни илғаб олиш мумкин:\n«Тарлонни қашиладим. Омборхонадан от абзалларини: терлик, беллик, чирги, боз, жаҳанник, жул, пуштон, қуюшқон, юган, кўпчик, узангили эгарни қўлтиқлаб келдим. Тарлонни эгарладим. Оғзига сувлиқни солиб юганладим. Пешонасига дўлана шохидан бўлган кўзтумор илдим. Қаппайган хуржунни эгарга ташладим. Узангига оёқ солиб, эгар қошидан олдим».\nҲаётдаги алғов-далғов воқеалар жамиятнинг ҳамма соҳаларига қандайдир таъсирларини кўрсатади. Қиссада ёзувчи шундай воқеалар тасвирини эътибордан соқит қилмайди. Бир замонлар бўлдики, отларни турли баҳоналар билан давлат номидан йиғиштириб олдилар. Зиёдулла чавандоз отсиз, Тарлонисиз яшай олишини тасаввур қилолмайди. Отини яширишга мажбур бўлади ва қутқариб қолади. Тарлонни жабдуқлаб, Обшир қишлоғининг кунботаридаги оқ тупроқли адирлар, тепалар томонга кетади. У ерда камарлар кўп. Кечаси камарлардан бирига отини боғлаб, қайтиб келиб ётади. Ундан отни талаб қилишади. От миниб босмачи бўлмоқчимисан? Товук,, қўйларинг кўп, ҳамма нарса магазинда бор, қандай жамиятда яшаяпсан, кўпкари деганинг эскилик сарқити, деб пўписалар қилишади. Ўн кун қамаб қўйишади. Тарлонни айтмайди.\n«Биродарлар, неча-неча қорабайирлар, бурночлар кетига қараб-қараб, кишнаб-кишнаб кетди. Неча-неча жийронлар, саманлар гўшт бўлди. Қишлоқда отлар кишнамай қўйди. Саҳарлари кўчада от туёкдари тиқилламай қолди. Оқшомлари отлар тарсиллатиб, ер тепинмай қўйди. Адирларда отлар айғирига эргашиб дупур-дупур чопмай қолди»,—деб ҳикоя қилади Зиёдулла чавондоз.\nЗиёдулла шаҳарга келиб тўсатдан бир воқеага аралашиб, гувоҳ бўлиб қолади. Ўғрилик содир бўлади. Беқасам чопонлик бир кишининг пулини бир бола ўғирлаган. Боланинг шериклари бу кишиии уриб, қутилиб қочишади. Кишини касалхонага жўнатишади. Зиёдулланинг виждони сохта гувоҳлик беришга йўл қўймайди. Ҳалиги ўғрилар ушлангач, Зиёдулла ўғрилар шулар эканини тасдиқлайди. Жиноятчиларнинг бошқа шериклари сулдан кейин унинг орқасидан етиб келиб, уни ўлдирмоқчи бўлишади. Торлон қаттиқ кишнайди ва эгасининг душманларига ташланиб, Зиёдуллани қутқариб қолади. Одамга одамнинг айрича меҳри бўлиши керак бу ҳаётда. Лекин отчалик меҳри бўлмаган ғаламисларга нисбатан нафратимиз қисса сўнгги саҳифаларида кучайиб кетади. Айниқса Зиёдулла чавондознинг отига тикилиб айтган сўзларида адолат билан адолатсизлик ҳислари тўқнаш келади:\n«Тарлон-ай, нима кунларга қолдик? Тушда бўляптими, ўнгдами? Сен фарқламасанг, мен фарқлай олмай қолдим, Тарлон. Ҳалигилар қандай жонзот эди, Тарлон? Оёқлари икков, кийимлариям бор. Син-симбати одамга келбат беради. Одамга менгзаб гапиради, кулади. Билмадим, Тарлон, билмадим, сен билмасанг, мен билмадим. Мен сени биламан, Тарлон. Улар менга бегона...\nАё, Тарлон, сен менинг укамсан. Бўлди, мен энди уларни укам демайман. Менинг укам сенсан. Сен менинг укамсан, Тарлон. Ўзиям менга ўхшайсан. Ука акасига ўхшайди-да...\nАё, Тарлон, сен менинг биродаримсан. Бўлди, мен энди уларни биродарим демайман. Менинг биродарим сенсан...\nАё, Тарлон, сен менинг қиёматлик биродаримсан, қиёматлик биродарим...».\nЗиёдулла ўз умрини от билан қанчалик боғлаган бўлмасин, Тарлондан бу қадар фидокорликни кутмаган. Энг қийин пайтда у эгасини ҳимоя қила олиш қобилиятига эга эканлигини билмаган.\nПиримқул Қодиров қиссага самимий баҳо беради: «Қисса қаҳрамони Зиёдулла — одйдй бир чўпон. Унинг ўз оти Тарлонга бўлган меҳри — инсоннинг табиатга қўйган меҳридай соф. Тарлон табиат тимсоли бўлгани учун ҳам ёзувчи уни ёрқин бир образ даражасига кўтариб тасвирлайди... Зиёдулла ўзи яшаётган жойдаги қаллоб ва риёкор одамларга қарши дадил курашади. У ҳатго ўзидаги жисмоний нуқсонга қарши исён кўтаради, «кал» деган маломатни маънавий устунлик, моҳир чавондозлик шуҳрати билан енгиб ўтади».\nФазилатлар «Ойдинда юрган одамлар» қиссасида янада равшан кўринади. Ҳеч шубҳа йўқки, бу қисса — ёзувчининг энг гўзал қиссаси. Миллий ҳаётимиз тасвирини ёзувчи оддингидан ҳам қизиқарли, ҳаётий акс эттира билган. Қаҳрамонлари ўзбек китобхонига, ўзбек халқи ҳаётини яхши тасаввур қила оладиганларга жуда таниш, қадрдон туюлади.\nМаҳаллийлик тўла миллийлик деб аташга лойиқ тарзда тасвирланиши мумкин. Ҳатто шундай бўлиши зарур. Бундай «маҳаллийлик» миллийлик ёки умуминсонийликка қарши турмайди. Аксинча, асарни жонли қилади, миллийликка янада ишонтиради. Ҳар қандай адабиётнинг тажрибаси бу қонуниятни тасдиқлаб туради.\nЧингиз Айтматов қисса ва романларининг воқеалари, қаҳрамонлари қирғиз миллий ҳаётига тўғридан-тўғри боғланиб кетган. Унинг асарлари қирғиз миллийлиги сифатида ёрқин таассурот қолдиради. Лекин Чингиз Айтматов Қирғизистоннинг ҳамма вилоятларидаги қирғизларга хос турмуш тарзини ва характерни умумлаштириб юборган эмас. Айниқса, қирғиз китобхонлари унинг асарларидаги қаҳрамонларнинг қайси ерлик қирғизларга кўпроқ тегишлилигини билиб, сезиб туришади. Саид Аҳмад асарларида водийлик ўзбекларга хосликни, Ўткир Ҳошимовда шаҳарлик, айниқса, тошкентликларга хосликни, Шукур Холмирзаевда Бойсун воқелигига хосликни кўриш мумкин. Буларнинг ҳаммаси миллийликни бўғиб қўймайди, балки тўлдиради. Миллийликни кенгроқ, мукаммалроқ, туб илдизлари билан тушупишга ёрдам беради. Худди шунингдек, илғор маҳаллий аниқликларнинг миллийликка, бинобарин, умуминсонийликка зид келмаслигини ёрқин исботлайди.\n«Ойдинда юрган одамлар» қиссасининг бош қаҳрамони Қоплондир. У ҳам «От кишнаган оқшом»даги Зиёдулла чавондозга ўхшаган меҳнатсевар, дангал, танти, самимий, ўз ерини, табиатни яхши кўрадиган бир киши. Қоплоннинг ҳаёт йўли деярли бошдан охиригача жозибали тарзда ҳикоя қилинади. У Оймомо деган қизни севиб қолган. Севганига етишади, уни ардоқлайди. Оймомо ҳам ҳаётини Қоплонсиз тасаввур қила олмайди. Лекин ёзувчи «ўлдим-куйдим» тасвир ваъда қилмайди. Севги, муҳаббатга оид сўзларсиз, ҳаётий лавҳаларда, қаҳрамонларнинг хаёлий гап-сўзларида, ҳаракатларида ёрқин севгини кўрсатади. Қоплон ва Оймомо фарзандсизлик доғида яшайдилар. Ана шу қийноқ, армон-азоб уларнинг тақдирида, руҳиятида қандай кечади? Қисса шу ҳакда.\nИкки қаҳрамон умр бўйи фарзандли бўлишга чора излайди. Бу чора баъзан ички кечинмаларда, баъзан қаҳрамонларнинг амалий ҳаракатларида. Уларнинг бир умр бирга бўлишлари ҳам азоб, ҳам завқли. Ҳақиқий муҳаббат эгаси эканликлари умр йўлидаги матонатларидан билинади. Қиссада кўп йиллик, яъни бир умрлик воқеалар тасвирланган. Воқеалар қишлоқда рўй беради. Ҳар хил даврлардаги ўзгаришларни, даврнинг тараққиёт хусусиятларини намойиш қилади. Тўй тасвири, «тобоқ» орқали Сурхондарё тарафларга хос тўй ҳис қилинади.\n«Тўйга айт-айт. Қизлар келин тарафга, йигитлар куёв тарафга айтди.\nТўйхона тўла тўйловчи!\n—Тобоқ келди, келинникидан тобоқ келди!\nДарвозада елкалари, бошларида дастурхон кўтарган аёллар пайдо бўлди. Улар келинникидан ўнта тобоқ олиб келди. Тобоқларнинг бирида полов, бирида қовурма гўшт, бирида қайнатилган тухум, яна бирида ширгуруч...\nТобоқлар даврага қўйилди. Тўйлбвчилар кўнгиллари тортганидан еди».\nКелин-куёвларнинг кийинишида, тўйдаги урф-одатларида даврага нисбатан, маҳаллий турмуш тарзига нисбатан аниқ тасаввур уйғонади. Келин ва куёвнинг тасвирланиши шундай: «Куёв ошналари қуршовида чимилдиққа йўл олди. Оёғида пошнаси баланд, ғирчиллоқ этик. Елкасида беқасам, белида тойи белбоғ...».\n«Пойандозни бир-бир босиб келин келди. Устида беқасам камзул, атлас кўйлак. Оёқларида ковуш, юзларида оппоқ ҳарир...»\nУрф-одатлар тасвирида ҳам шуни кўрамиз:\n«Тўй охирлари. Ит ғириллатар, кампир ўлди, соч сийпатар, қўл ушлатар, ойна кўрсатарлар бўлди.\nОйна кўрсатари қизиқ. Кайвони аёл келин-куёвга ойна тутди. Улар юзларини ойнадан олиб қочди. Келин қараса, куёв қарамади, куёв қараса, келин. Кайвони аёл келин-куёвларнинг бошини ёнма-ён ушлаб ойнага қаратди. Гапирмаганларигаям қўймади. Куёв келиннинг акси билан, келин куёвнинг акси билан пичирлаб гапиришди...»\nҚиссадаги тўй тасвирида «оёқ босди», «келин ош емади» сингари расм-русумлар бор. Халқона қўшиқлар, шеърлар бор. Булар ҳам характерлидир. Қоплон билан Оймомо кўп қийинчиликларни, шодлик кунларини бошдан кечиришади. Уришишади, ярашишади, изтироб чекишади, умид қилишади, таскин топишади... Ҳаммаси табиий. Лекин ҳеч ким уларчалик садоқатли туюлмайди. Чунки бошқача садоқат, силлиқ муносабатлар асосига қурилган севги, садоқат, меҳр-оқибат ишончсиздир. Ҳаётда шундай, чинакам бадиий адабиётда ҳам шундай бўлиши шарт. Уларнинг руҳий кечинмалари, ҳар хил юмушлари, гап-сўзларида маҳаллий кўриниш-ҳолатлар идрок этилади. Ёзувчининг бу соҳадаги меҳнати, изланишлари юксак самара берганига ишонч ҳосил қиласиз. Буларни шунчаки кузатмайсиз. Ёки шу маҳаллий халққагина хослик деб хулоса чиқариб қўя қолмайсиз. Ўзбекларнинг яна бир шундай ҳаёти ҳам борлигига ва бу ҳаёт ҳам самимийлиги билан умумий маънодаги ўзбек миллийлигининг бир қисми эканига инонасиз. «Ойдинда юрган одамлар» қиссасининг шу сингари ўрганишга лойиқ жиҳатлари кўп.\nМаҳаллий-миллий характер ва ёзувчи маҳорати. Бадиий адабиётнинг, унинг энг муҳим йўналишларидан бири бўлган прозанинг қаҳрамонлари ҳақиқий миллий характерлар даражасига кўтарилгандагина муваффақият қозонади. Қаҳрамонларининг миллий характерлар даражасида гавдалантирилиши бадиий асарда кўтариб чиқилган мавзу ва муаммога, тасвир кўлами ва ғоя-хулосаларга боғлиқ, албатта. Аммо асарнинг ютуғини фақат шуларнинг ўзигина таъминлай олади деб хулоса чиқариш ўринсиз.\nМиллий характернинг мукаммаллиги унинг қанчалик дилтортар, ибратли, таъсирчан бўлмоғига ҳам боғликдир. Бу ёзувчидан сўз санъаткори бўлишни, топқир бўлишни, бошқа адиблар ижодидаги услубга тақлид қилмасликни, замонавий китобхонлар маънавий эхтиёжини идрок эта билишни талаб қилади. Бадиий асарда ифоданинг маълум кўлами ва меъёри бўлиши керак. Унинг тили миллий тилнинг ҳамма қатламларидаги бой хазинадан имконият ва эҳтиёж даражасида фойдаланилган ҳолда ёзилганини кўрсатиб туриши зарур. Бу ўринда қандайдир меъёрни белгилаш лозим бўлади. Ёзувчи муайян образлилик иқтидорига эга бўлиши даркор. Кўпинча насрий асарлар образлилик масаласида шеъриятга қараганда чекланган бўлади. Айниқса, реалистик метода,а ёзилаётган асарда ёзувчи ҳамма-ҳамма нарсанинг ҳаётга яқин бўлишини хоҳлайди. Романтикага ортиқча эрк бера олмайди. Бунинг учун ёзувчи образлиликнинг шу вазифага мос тушадиган усулларидан фойдаланади. Кичик бир деталь, сўз, мақол ёки ибора, табиат тасвирининг кўриниши ва қаҳрамоннинг унга муносабати, маълум бир мавжудотга, масалан, ҳайвонларга муносабат, кийиниши ёки миллий удумларга қаҳрамоннинг алоқадорлиги каби ҳолатларни акс эттириш шунчаки амалга ошавермайди. ҳаммаси учун ёзувчидан юксак маҳорат талаб этилади.\nМашҳур ёзувчи Чингиз Айтматов ана шу маҳорат масаласи ҳақида шундай ёзади:\n«Агар асар ўқувчининг қалбини ҳаяжонга солмаса, унинг эстетик дунёсини бойита олмаса, унинг яхшиликка ва ёмонликка муносабатини ўткирлаштира олмаса, унда нималар айтилмасин, қандай ўта фойдали ва ўта муҳим фикрлар изҳор этилмасин, қандай тема ва проблемалар қўйилмасин, у ҳақиқий санъат эмас. Бутун жаҳон жозиба (тортув) қонунини менсимаслик мумкин бўлмагани каби санъатнинг бу қонунини ҳам назар-писанд этмаслик мумкин эмас. Мазмун ва шакл бирликда санъат асарининг моҳиятини ташкил этувчи икки категориядир».\nШундай асарлар яратиладики, кўтарилган масалалари, муаммолари, қаҳрамонлари жуда муҳим кўринади. Ёзувчи янги ва керакли муаммоларни талқин этади. Лекин асарлар шу томони билан эътиборни жалб қилиб ўқилса-да, тез унутилади ёки ўқувчини етарли таъсирлантира олмайди. Бундай асарларда, Чингиз Айтматов ёзганидек, маҳоратсизлик панд беради. Ўзбек адабиётида ўртамиёна, бўш-саёз савияда ёзилган асарлар оз учрамайди. Масаланинг яна бир томони бор: адабиётшунослик ва адабий танқид илми бадиий намуналарга юксак талаблар асосида ёндашиши, бадиий намуналарга худли шундай талаблар қўйиши лозим. Аслида, ҳар қандай етук адабиёт мазмун билан шаклдорликдаги санъаткорликни талаб этади, икккита томонни уйғун олиб боради. Шарқ классик адабиётида асарга биринчи навбатда сўз санъати деб қаралган. Шу томондан текширилган. Ёзувчи санъаткорлигини кўрсата олсагина, асари эътиборни тортган. Ҳар қандай бадиий асарда ёзувчининг бадиий маҳорати масаласи ниҳоятда муҳим саналган.\nТоғай Мурод асарларида миллий қаҳрамонларни, ёзувчининг ўзига хос маҳоратини кузатар экансиз, муаллифнинг бу соҳадаги ютуқларини ҳис қилиб, адабиётнинг талаб-вазифаларини чуқур идрок қилганини сезасиз. Асарларида дунёқараш, маънавият ва қадриятларга доир долзарб мавзу-муаммоларни кўтариб чиқади, халқчил, жозибали акс этгаришга интилади. Иброҳим Ғафуровнинг бу ҳакда қуйидаги фикрлари бор: «Тоғай Мурод бундай воқеаларни таъсирчан қилиб тасвирлайди. Уларни чин маънода қўшиқ қилиб юборади. Унинг тасвири халқ оғзаки ижоди санъатининг энг яхши анъаналарига уланиб кетади, уларни янгича йўлда ривожлантиради. Сал эркинроқ фикрлаб, уни прозанинг бахшиси десак, хато бўлмайди. Тоғай Мурод кўз ўнгимизда ўз оригинал йўли ва услубига эга ижодкор каби шаклланиб бормоқда. Бу адиб халқнинг қадимдан шаклланган урф-одатлари, расм-русумлари поэзиясини чизишга, уларнинг илтифот, назокат, ўзаро ҳурмат ва шу асосда муҳаббатли бўлишга ундайдиган илғор томонларини очишга уста. У асосий эътиборини, кучи ва эҳтиросини шунга қаратади ва шунда маҳорат кўрсатади. Ёзувчининг асосий эътибори шунда бўлгани учун унинг қаҳрамонлари вақтдан, ижтимоий муҳитдан бир қадар ажралиб қолгандай бўлиб туюладилар. Урф-одатлар қанчалар поэтик кўтаринкилик билан тасвирланмасин, улар охир-оқибатда қаҳрамонларни тўла маънодаги замонавий кечинма ва интилишларга эга инсон каби тасвирлашга тўсқинлик қилар экан...» (Иброҳим Ғафуров. Ўттиз йил изҳори. Адабий ўйлар, мақолалар. Т. Адабиёт ва санъат, 1987., 263-бет).\nБу ўринда, албатта, танқидчи қисса билан, ундаги тасвир усулининг ўзига хослиги билан боғлиқ объектив мулоҳазаларнинг маълум бир қирраларинигина ёритган. Иброҳим Ғафуров қиссанинг дастлабки вариантидаги баъзи камчиликларга тўғри шаъма қилади. Дарҳақиқат, «Ойдинда юрган одамлар» қиссасидаги қаҳрамонлар дастлаб конкрет муҳитдан бир қадар ажралиб қолгандай туюлган эди. Ёзувчи қиссага доир фаолиятини яна давом эттиради ва уни қайта ишлаб, камчиликларни бартараф этади.\nҲар қандай адабий асар мунаққидлар. адабиётшунослар таҳлил доирасига тушиши мумкин. Айрим ёзувчилар танқидни беғубор қабул қилади, асарини ўзга нуктадонлар нуқтаи назари билан кузатиб кўради. Баъзилар камчилигини сезса-да, асарни қайта ишламайди. Қайта ишлаш тажрибаси юксак иқтидорли ижодкорлар тажрибасида ҳам кузатилган. Тоғай Мурод «Ойдинда юрган одамлар»ни яратиш жараёнида шу ҳолатни бошидан кечирди. Қиссанинг баъзи камчиликлари ўз вақтида, муҳокамалар жараёнида кўрсатиб ўтилган эди. Масалан, қиссадаги давр масаласида ёзувчи айрим чалкашликларни сезмаган. Асар маълум муадат қайта кўриб чиқилгач, янада яхшироқ сифатларга эга бўлди. Эндиликда у аввалгидан ўқимишлидир. Ёзувчи Пиримқул Қодиров шу воқеалар тўғрисида ёзган:\n«Хайрихоҳлик билан айтилган танқидий фикрлар Тоғай Мурод учун катта бир сабоқ бўлди. Ёш адиб бу танқиддан тўғри хулоса чиқариб, «Ойдинда юрган одамлар» қиссасини қайта ишлади, ғоявий акцентларни ўз ўрнига қўйиб чикди, эскирган урф-одатлар, нотанқидий тасвирланган жойларни қисқартирди, янги замонга мос деталлар ва чизгиларни кўпайтирди. «Ойдинда юрган одамлар» қиссасининг журнал вариантида давр, замон ноаниқ тасвирланган эди... Қиссада эллигинчи йиллар билан йигирмачи йиллар қоришиб кетганини муаллиф ҳам танқидий мулоҳазалар натижасида сезди ва бу нуқсонни тузатиб чиқди» (Пиримқул Қодиров. Тоғай Мурод қиссалари. Сўнг сўз. Т., 1985., 156-бет).\n«Ойдинда юрган одамлар»нинг эндиги, охирги вариантини ўқиш янада мароқли. Реаллик янада тиниқлашган, қаҳрамонларнинг жой-макон ва вақт-замонга кўра хатти-ҳаракатлари ишонтирарли. Мавҳумликдан нишон-аломат йўқ. «Ойдинда юрган одамлар» ниҳоятда оддий, аммо мазмунида қандайдир рамзий ишораси бўлган лавҳа билан бошланади. Адирда ёнбошлаб ётган бобо момога қарата: «Қулоқ сол, момоси, қулоқ сол, қаердандир одам овози келяпти», дейди. Улар қулоқларини еллар елаётган тарафга тутадилар, бобо овозни аниқ эшита олмагач, ўнг кафтини қулоғи сиртига тутиб елпана қилади. Чуқур тин олиб, ойдинга тикиладилар. «Манов ёқдан, шекилли. Момоси, вақтинг хушми? Эсон-омон юрибсанми? Тўрт мучалинг бутми... ? ».\n«Сийрак адир» кенгликни, ўзимизга жуда таниш миллий-маҳаллий манзарани тасаввур қилдиради. Бобо нега одамларни сўраяпти? Улар такдирида «одамсизлик», одамга зорлик бор экан — буни кейин англаб, ҳаяжонланамиз. Нега улар бор вужудларини бериб, интизорлик билан сукунатга қулоқ\nтутадилар, нечун одам овози эшитилгани рост бўлиб чиқмайди — бунинг маъниси кейин очилади. Нима учун улар ойдинга тикиладилар. Ойдин — ёруғлик, ёп-ёруғ томоннинг ўзига хос рамзлари бор. Ойдин —бу умид, умидворлик, ойдин —булар муҳаббатининг ёки қалбларининг ойдинлиги ва беғуборлиги. Бобо нима учун ёнидаги кампиридан соғлигини суриштиради. Энди кўришганми? Демак, улар ҳаётида айрилиқлар бор. Бобо нима учун бунчалар меҳрибонлик билан камшфининг соғлигини сўради. Демак, такдирда айрилиқ, ажримлар бўлган бўлса ҳам, улар ўртасида самимий нимадир бор. Айрилиқ шу нимадирни кучайтирган. «Қандайдир» рамзийликнинг шу каби серқирра моҳияти воқеалар давомида ўқувчига англашилиб боради. Шу лавҳадан кейин воқеалар бевосита жонли воқелик тасвирига кўчади. Айрим жумлалар воқеаларнинг 30-йилларда бўлаётганидан дарак беради. Совчиларнинг келиши, тўй жараёни воқеалари энди сизни сюжетга бутунлай маҳлиё қилади.\nҚоплон билан Оймомонинг меҳрга тўла муносабатларини, уларнинг руҳиятлари, иффат-ҳаёларини тасвирлашнинг ёзувчи табиий йўсинини топа олган. Тўғридан-тўғри ишқий мулоқотлар китобхонларни анча бездирган. Хўш, ёзувчи қандай ифода йўлини танлаган? У қаҳрамонларини гоҳ хаёлан, гоҳ бевосита гаплаштиради, уларнинг муносабат тарзларини фикрлардаги тагмаънолар аён қилади.\n«...Тоғлар кулранг, қирлар кулранг, арчалар кўм-кўк. Адирлар ўркач-ўркач, ёнғоқлар азим-азим, това тошлар улкан-улкан. Бир қиз елкасида кўза кўтариб, булоққа келяпти. Ана кўзасини ерга қўйди. Булоқ сувларида юзини ювди. Сувда бир отлиқни кўрди. Рўмоли билан юзини яшириб, ҳаёланди.\n— Кўзларингни яширма, Оймомо.\n— Кетинг-кетинг, одамлар кўради.\n— Булоқ сувларидан ичайин деб келдим...\n— Кўзларингни бир кўрай деб келдим.\n— Кўришга менинг кўзларимдан ўзгаям кўзлар кўп.\n— Йўқ, ҳар кимнинг ўз кўзлари бўлади, сенинг кўзларинг -меники. Майли, энди келмайман.\n— Кўзларни деб келмасангиз ҳам, булоқ суви ичгани келинг...» Талай асарларда севишганларнинг очиқча гап-сўзлари кўп. Улар кўпинча қаҳрамонларнинг ички-руҳий ҳолат-туйғуларини чинакам ифода қила олмайди. Тоғай Мурод қаҳрамонлари—ўзига хос иффатли одамлар. Шевага хос муносабат тарзида ҳам уларнинг миллий-маҳаллий жиҳатидан жонли эканлиги таъминланади. Баъзи вилоятларимизда аёл ўзига танмаҳрам эркакни-эрни исми билан ёки исмига «ака»ни қўшиш билан атамайди. Асарда шу ҳол қаҳрамонлар қиёфасини тиниқлаштиради:\n« — Гапир.\n—Ўзимизнинг оқшомларни, қирдаги буғдой ўримини.\n— Сен гапир, қирдан қайтганимизда зардолилар остида тўхтаб, сенга зардоли териб берганимни.\n— Ўзи гапирсин, қўллари зардоли шохларида бўлсаям, кўзлари менда эканини.\n— Ўзи гапирсин, рўмолга узатган билагимдан маҳкам ушлаганини, йиғлайман десам-да, қўйиб юбормаганини».\nТўй тасвиридан ташқари ҳодисаларда ҳам ёзувчи хосликни муваффақиятли давом эттиради. Бир оқшомда «қайлиқ ўйини»га борган Қоплоннинг руҳияти тасвирланар экан, Қоплоннинг, Оймомонинг самимият ва фазилатлари, атроф-муҳит манзаралари қўшиб ифода этилади. «Болалар шувиллак чалабериб, сибзиқ чалабериб» қулоқларни битирган кун, қизларнинг ҳалинчак учиши кабилар бош мақсад ва ғояга, кечинмаларни юзага чиқаришга қулай воситалар бўлиб воқеалар ривожига ўрнашади.\n« — Отини нима қўямиз?\n— Йўқ, ўғил бўлсин. Отини ҳам ўйлаб қўйибман. Хушвақт.\n— Сўнг уни катта қиламиз. Уйлантириб невара-чевара кўрамиз. Мен бобо бўламан, сен момо бўласан.\nҚайлиғи завқланиб кулди.\n— Мен сени момоси деб...».\nБахшиёцалик ёзувчи нутқида ҳам ҳукмронлик қилади. Асарнинг ўқилишини, тасвирнинг тушунилишини, жозибадорликнинг кучайишини таъмин этади. Тандир тўла нонлар ёпилиши, келин бисоти, юк-ёпларининг отларга ортилиши, болаларнинг отларга мингашаман деб жанжал қилишлари, баъзиларининг йиғлаб қолишлари, келиннинг гулхан атрофида айлантирилиши, таъзим қилдирилиши, чимилдикдаги анжомларнинг кўринишлари тасвирларини муаллиф жуда завқ билан, қисқа-лўнда, беғубор чизади. Шу жиҳатдан келиннинг узатилаётгандаги йиғлашига бағишланган автор нутқи характерли:\n«У йиғи бошлади. Буни ўз уйини тарк этаётганидан, қариндош-уруғларидан олислаб кетаётганидан десак-да бўлади. Акаси, янгаси, жиянларининг кўнгли учун десак-да бўлади. Ё акам билан янгам биздан қутулишга зорманда экан, демасин деган андишаданми? Шундан десак-да бўлади. Ё куёвникига бораётгани қувончи, хушвақтлигиданми? Айниқса, шундан десак-да бўлади!».\nЁзувчи қаҳрамонлари руҳиятини очишда, хусусан, кечинма-хаёлларини чизишда санъаткор. Ортиқча тафсилот, баёнлардан йироқ. Уларни ўринли сўзлатади, халқона гапиртиради ва андишаларини муҳитнинг бўлиши мумкин бўлган табиий ҳодисаларидан келтириб чиқаради. Қоплон билан Оймомо фарзандсизлик доғида не кўйга тушишлари «зарур»дек туюлса, шуларнинг барида ёзувчи уларни «синаб» кўради. Қоплон — самимий, покиза инсон. Адолатсизликка тоқати, ғаламисликни кўрарга кўзи йўқ. Ҳаётда бундай одамлар халқнинг манфаатини ўз ташвишларидан устун қўйиб яшашади. Ҳеч нарсадан тап тортмайди. Аммо чуқурроқ ўйлаб кўрилса, бундай характерларнинг ҳам хилма-хил бўлишини фаҳмлаш унчалик қийин эмас.\nБу кайфиятнинг Қоплондаги кўриниш тарзи қандай бўлиши мумкин эди? Қоплон эгри хулқли бўлмиш котибнинг қилғилиқларини аниқ билади. Уни аягиси йўқ ва аямайди ҳам. Аммо бемалол, ошкор унга қарши бориши мумкин бўлган Қоплон нега дадил ҳаракат қилмайди? Унинг кам фаоллиги кечиримли ва шу кечиримлилик унинг образини янада жонлантириб юборади. Қоплоннинг ўз хаёлида ундан тили қисиқ, андишали жойи бор. Бир ўринда тегирмон тортишдаги навбатга эътибор қилинмаганлиги ҳақида ва котибнинг қиёфаси ҳақида хаёл суради. Билганини элга жория қила олмайди. Ёки шаштидан баъзан қайтади. «Исмат мироб Мамат билан тегирмонда навбат талашиб, бечорани қандай хўрлади? Йигирма йилдан бери аёлингни туғдиролмайсан-у, ўзингни эркак санайсан, сен... деб сўкди. Бундай гапни эшитгандан кўра ўлган яхши. Мен котибни сотсам, эшитиб қолиб, кўпнинг олдида ҳалигидай гапларни юзимга солса-чи? Ундайлардан ҳар бало келади. Яхшиси, ҳали-ҳозир тилимни тийганим маъқул. Хушвақт ўғлимиз дунёга келсин, ундайлар билан гаплашишни ўзим биламан!..» деб ўйлайди Қоплон.\nТоғай Мурод бир қиссасини «Қўшиқ» деб номлаганда ҳам асарининг оҳангини назарда тутган эмас. Ваҳоланки, қиссалари оҳангига кўра ҳам халқона қўшиқлар мисоли таассурот билан ўқилади. Айниқса, «Ойдинда юрган одамлар» қўшикдек. Бу қиссани шартли равишда катта бир халқона «Қўшиқ» деб атагингиз келади. Бу оҳанрабо оҳангни адиб асарнинг бошидан охиригача моҳирлик билан авжлантириб боради. Қўшиқ сеҳрини вужудга келтирган воситалардан бири ҳеч шубҳасиз сўз, ибора, жумла ва тасвирдаги ўхшатиш, шеърий санъатларнинг насриёна кўринишлари ҳамда изчил тафсилотларнинг такрорларидир.\nУслубий хосликнинг турлича мисоллари кўпайиб боради. Келин (Оймомо)нинг йиғлашини нималарга йўйилгани тасвири, бу йўйишдаги автор нутқининг такрорлари нақадар файзли! Ёки асар қаҳрамонларининг туғёнлари, ҳаяжонларига муносиб тонг тасвирини олиб қарайлик: Қоплон амакимиз аёлининг жавобини беради. Сўнгра-чи? «Эслаш қўшиғи авжига чикди: — Ҳа-а-ай-ай-ай...» Сўнгроқ-чи? «Кўришув қўшиғи поёнига етди. Қўшиқ ёввойи дарахтлар остида, эски сўқмоқларда қолди». Кейин-чи? «Алвидо қўшиғи авжида! Кун тонгни ёқиб юборди...» «Алвидо қўшиғи қиёмда... Амакимиз алвидо қўшиғини бекаму-кўст айтди. Умрида илк бор қўшиғида сўз ишлатди... Амакимиз алвидо қўшиғини бригадаларга бўлинаётган меҳнаткашларга қараб айтди. Меҳкашларни биттадан байт билан кузатди. Меҳнаткашлар ишларига қўшиқли бўлиб кетди».\n«Бу—хайрлашув кўшиғи, алвидо қўшиғи! Тонглар бепоёндир, бепоён! Олис-олис уфқларда тонг. Боботоғ чўққисида тонг. Дегрез сув омбори узра тонг. Қишлоқ устида тонг. Боғларда тонг. Терак учларида, баргларида тонг. Гала-гала чумчуқлар парвозида тонг. Куйловчининг соқолини, жийроннинг ёлларини силаётган салқин саболарда тонг. Қўшикда-да тонг!»\nАсарда воқеалар ривожи миллий анъаналарнинг аниқ муҳитга мансуб бўлган кўринишларини тақоза қилади. Тоғай Мурод бу талабни етарли ҳис этади. Маҳаллий урф-одатларни тасвирлайди. Халқ шеър-қўшиқлари қиссага яна кўпроқ теранлик бахш этади. Шундай саҳифалардан бири «келин салом» воқеалари тасвиридир. Кайвони момо келинни тўйловчиларга кетма-кет салом бердиради.\n«Байтлар кайвонидан, таъзимлар келиндан бўла берди:\nГулсун опамга салом!..»\nДаврада ўпкаланганларга ҳозиржавоб кайвони момо ҳазилнамо байтлар тўқиб ташлайди ва кулги кўтарилади:\nАдрас тўннинг боғидай\nДароз акамга салом!..\nИндан чиққан шоқолдай\n— Қай уккағарнинг момоси-е, бекор ўпкалабман-а!»\nЯна ибратлики, муаллиф воқеалар тасвири мобайнида асарнинг асл мақсад-муддаосини, мавзу-муаммосини эсдан чиқазмайди. Бу нарса табиийликни кучайтиради. Оймомо уй-рўзғор ишлари билан банд. У сигир соғади. Қоплон молларига қарамоқда. Сигир, қўй соғиш кўпинча қишлоқларда қўшиқ билан амалга ошади. Лекин қўшиқ ҳар «ижрочи» дардини янгилайди ҳам. Бу психологик ҳаққониятни Тоғай Мурод синчковлик билан илғай билган. Оймомо билан Қоплонни шу дамларда ҳам фарзандсизлик доғи-дардлари тарк этган эмас! Қилаётган завқли турмуш ташвиши, юмуш тақозасига кўра сигирига айтаёттан қўшиғи-хиргойиси ўз кўнгилларига маҳзунлик солиб қўяди. Негадир ҳалигача туғилмаётган Хушвақтини эслатади, ўксиниб пинҳона йиғлашга мажбур қилади. «Опамиз совлиқни соға бошлади:\nБоғда очилган гулим, турей-турей...\nСовлиқ ийди. Қўзисига тумшиқ чўзди. Акамиз кейинга тисарилиб, кўзини холислатди. Акамизнинг кўнгли Зирён бўлди. Соқоли селкиллаб, Хушвақтнинг ишигаям ўзи юрибди...\nҚўй ичида қорасан, турей-турей,\nАқллисан, доносан, турей-турей.\nАгар боланг олмасанг, турей-турей,\nБозорларга борасан, турей-турей...\nОпамиз туриб, имо қилди. Акамиз қўзини қўйиб юбориб, опамизнинг изидан юрди. Уйга кириб, ўзини кўрпачага ташлади. Ёстиқ хўл бўлди.»\nИкки қаҳрамоннинг дард-изтироби тадрижи тобора чуқурроқ очилиб боради. Мушкулликнинг кўламини саҳифаларни ўқиган сайин аниқроқ идрок эта борамиз. Оймомо билан Қоплоннинг дарди-доғи бизга кўча боради. Уларга хайрихоҳ бўламиз, меҳрибонлик қилгимиз, ёрдам бергимиз келади. Беҳад ачинамиз.\n«Ҳовли юзидаги сўрида ётган Оймомо опамиз сесканиб уйюнди. Қораялангбош туриб ўтирди. Болишда ёйилиб ётган рўмолини ёпинди. Тиззаларини кўрпа сиртидан қучоқлади. Уйқули кўзларини уқалаб, теваракка аланглади. Ой қоронғи, юлдузлар сийрак. Ҳамсояси Ҳожарнинг гўдаги биғиллаб йиғлаяпти. «Келиб-келиб шу маҳалда йиғлаганини. Кўргани ўғилми, қиз? Қиз! Босмалим ўйнади-ку...\n— Қиз бўлсаям майли.\nҚабатидаги акамиз уйғониб, ўгирилди:\n— Нима бало, эловраяпсанми?..\nОпамиз ётиб, кўзларини юмди. «Ҳали тонг олис. Тушимнинг охирини кўраман. Шунда қизимнинг отини билиб оламан...»\nҚиссада қаҳрамоннинг ҳаётий, жонли қиёфаларини ҳар томонлама далиллайдиган ҳолатлар анчагина. Ҳолатлар тасвирлари бир-бирини давом этгиради, мантиқан бир-бирини тўлдиради, фарзандсизлик туфайли чекилаётган изтироб-аламларнинг нақадар узликсиз, мудҳишлигини ҳис этгиради.\nМаълумки, образларни кўп сонли кигобхонлар қаҳрамонларига айлантириш ҳар қандай ёзувчининг мақсади. Ёзувчи шу ниятда ижод қилади. Бунинг уддасқдан чиқиш осон эмас. Ёзувчилар ўзлари учун севимли бўлган образларни ўқувчилар учун севимли қилишнинг турли-туман воситаларидан фойдаланади. Қаҳрамонининг характерини миллий жиҳатдан ишонарли қилиб яратишга тиришади. Уларнинг ҳар бир хатга-ҳаракати китобхонда шубҳа, эътироз ёки жозибасизлик аломати туғдирмаслигига эришишни ҳамиша эсдан чиқармасликка интилади. Ёзувчи ҳатгоки ўзининг меҳрини яшириш-яширмаслик имкоьшятларини ўринли меъёрлаштириши керак. Адабиёт асарлари оламида бу ҳолатнинг хилма-хил тажрибалари бор. Ҳар қандай усулда ҳам ёзувчи маҳоратли эканини кўрсата олса, мақсадига эришиши мумкин. Баъзи адибларда ёзувчининг ўз севимли қаҳрамонига айрича муҳаббатини кўрамиз. Абдулла Қодирийнинг Отабек, Кумуш, Зайнаб, Анвар, Раъно образларига меҳрини сезиш қийин эмас. Бу—шу йўналишнинг ўзига хос юксак намунаси. Шукур Холмирзаев ижобий қаҳрамонларига бефаркдек, холисдек. Ўқувчи яхши-ёмонни ўзи ажратиб олади-да, дегандек.\n«Ойдинда юрган одамлар» қиссасида Тоғай Мурод тамоман бошқа йўл танлайди. Оймомо ва Қоплон исмларй кам тилга олинади. Айниқса, Қоплон деган исмни китобхон кам учратади. Натижада Қоплон исми китобхоннинг хотирасидан кўтарилишгача боради. Лекин бош қаҳрамонларнинг—Оймомо ва Қоплоннинг қиёфаларини бизга янада жонлантириб кўрсатадиган, нафақат ҳаётийлантириб турадиган, балки яқин қадрдонларимизга айлантириб юборадиган бошқа воситалар бор. Тоғай Мурод уларни гоҳ «опамиз», «акамиз» деб, гоҳ «опамиз», «амакимиз» деб, гоҳ «бобомиз», «момомиз» деб тасвирлайди. Бу услубий жиҳат ўқувчини ўзига хос қойил қилади: даврлар ўтаётганлиги, қаҳрамонлар ёши улғая бораётганлиги, улар дардлар изҳорининг ҳам ўзгачалашиб бориши англана боради. Бундаги жараёндан яна ёзувчи услубига хос ўз ардоғи, муҳаббатини, қаҳрамонларини ўқувчига севшсли қилишдек эзгу ниятини пайқаш қийин эмас. Қоплон билан Оймомони ёзувчи ҳамроҳлигида китобхон опамиз ёки акамиз, бобомиз ёки момомиз билиб кузатиб боради. Мана шундай лавҳалардан бири:\n«Бобомиз кафти билаи қовжироқ хасларни пайпасладилар. Момомиз шу ёнида ўтиришлари лозим. Озиш панжаларини ҳавода очиб юмдилар.\nОй сузилиб боқяпти.\n— Эсингдами, момоси, ўшандаям ой ёруғ эди. Мен жийронни жилдириб келайин, момоси. Сен ўтириб тур. Қўрқмайсанми ўзи?\nБобомиз адирдан эндилар. Ариқдан ҳатлаб, йўнғичқапоя оралаб юрдилар».\nМомонинг ўлимида қўни-қўшнилар, ҳамсоялар, қишлокдошлари «энамов», «холамов», деб йиғлашади. Бу биз учун ҳам мудҳиш айрилиқ бўлиб туюлди. Ёзувчининг, у тасвирлаётган одамларнинг нуқтаи назарига бизнинг туйғуларимиз қўшилиб кетади. Ёзувчи қаҳрамонини кутилган даражада қадрдонлаштириб улгурган эди.\n«Ҳовли одамга лиқ тўлди. Катга-кичик, ёшу қари — бори келди.\nОсмондага қирқ юлдуз Қиялаб кетади ботгани. Вой, момомов-в, момомов-в. Мен момомни бир ўпай, Қиёмат кетади ётгани, Вой, момомов-в, момомов-в!\n«Момомиз сўнгги манзилга покизагина бўлиб, оппоқ сурпга ўралиб жўнадилар. Тобутгаям оқ сурп ёпилди. Тобут одамлар кафтида қалқиб-қалқиб жўнади. Одамлар тобутга талпинди. Бари тобутни беш-олти одим кўтариб бориш, ақалли қўлини тегизиш пайида бўлди. Ниятига етганлар бурчини бажарган бўлиб, тобутга эргашиб борди».\nҚоплон билан Оймомо самимий одамларнинг ардоғига сазовор бўлишади. Улар ўзаро меҳр-оқибати, одамларга бўлган самимиятлари, меҳнаткашлига, халқпарварлиги, ҳалолликлари, дард-изтароблари туфайли элнинг севимли кишиларига айланиб қолишади. Шунинг учун уларга ўзларини яқин олганлар момонинг ўлимидан кейин ўзларини азадор ҳисоблашади. Бу асардан туғиладиган китобхон ҳаяжонини янада кучайтиради. Шу жиҳатдан адир айланиб юрган болалар суҳбати эътиборга лойиқ:\n« — Энам қора кийиб юрибди.\n— Менинг энам ҳам. Отам бир куни янгароқ кийимини кийиб шаҳарга бормоқчи бўлиб эди, энам уришди, одаммисиз ўзи, деди.\nОтам фаросатсизлигидан ўзиии койиб, яна қора кийди.\n— Энам тақинчоқлариниям сандиққа солиб қўйди, укаларим оқшомлари ашула айтиб ўйнарди, энам уритттди. Азалимиз, бованг эшитиб қолса, нима деган одам бўламиз, деди.\n— Энди момомизнинг қирқи ўтгунча шундай бўлади...\n— Бўлмасам-чи. Уни айланиб, момомлаб йиғладим...\n— Мен энамлаб йиғладим».\nТоғай Мурод дастлабки асарларидаёқ элнинг назарига тушиб, адабий жамоатчиликда унинг ижодига қизиқиш пайдо бўлди. Сафдошлари орасида ўзига хос бўлди. Таниқли ёзувчи Одил Ёқубов носирларнинг ижодлари ҳақида ёзиб, шуларни таъкидлаган эди:\n«Мен Эркин Аъзамов ҳақида гапирдиму, ўйланиб қолдим. Бугунги ёшлар ижоди ҳақида ёзиш ҳақиқатан ҳам осон эмас экан. Бундоқ ўйлаб қарасам, илк ҳикоя ва қиссалари билан тилга тушиб қолганлар мен ўйлагандан хийла кўп экан. Ҳақиқатан, бутунги ёш носирлар тўғрисида фикр юритганда Хайрқадин Султонов билан Тоғай Муродни, Ориф Фармон, Нортўхта Қиличев, Сотволди Ражабовларни четлаб ўтиш адолатдан бўлмас. Айниқса, Хайриддин Султоновнинг ёшларга хос ёруғ туйғуга йўғрилган ҳикоялари ва Тоғай Муроднинг ўзига хос тил ва ўзига хос услуб билан битилган «Юлдузлар мангу ёнади» қиссаси диққатга сазовордир» (Адабиёт ва замон. Мақолалар, адабийўйлар, суҳбатлар,1981, 36-бет).\nЁзувчининг маҳорат белгиларини кўрсатиб турадиган томонлар «Ойдинда юрган одамлар» ва бошқа қиссаларида анчагина. Қаҳрамонлар меъёрий даражада ўз шевасида гапиришади. Албатга, шева сўзлари орқалигина миллий колорит ва жонлиликни тўла таъминлаб бўлмайди. Шунингдек, бунда муайян мўлжалу меъёрни билиш ва унга амал қилиш керак бўлади. Йўқса, китобхон зерикипш, ҳаддан ортиқлик унинг ШЦКГйтепшга мумкин. Тоғай Мурод асарлари бу масалада ҳам ибратлидир. Халқона сўзлашув, сода,алик ва қисқалик, мақоллар ва иборалар, буларнинг ниҳоятда ўринли қўлланишлари ёзувчининг қиссаларига бетакрор латифлик бағишлаган.\nТоғай Мурод услубининг яна бир ўзига хос томони автор тили билан боғлиқ. Ёзувчи воқеаларнинг моҳияти-оҳангига мос равишда ифода тилини топади. Кўпинча лўнда, қисқа, равон, содда жумлаларда ҳикоя қилади. Баёи ёки ортиқча тушунтиришлардан йироқ. Унинг ифодасидаги сўзлар, иборалар, фикрларнинг маълум такрорлари кўзланган мақсад-моҳиятни кучайтиришга йўналтирилади. Тоғай Мурод асарларидаги ҳамма фазилатлар ажойиб бир оҳангни — бахшиёна оҳангни вужудга келтирган.\nТасвир изчиллиги айни чокда Қоплон характеридаги кечинма ривожига жуда-жуда уйғундир. Ажралиб-ажрала олмаслик замири интиҳосида эса синалиб келаётган меҳр-муҳаббат бор бўлиб чиқади. Тоғай Муроднинг теран ифода қобилиятини, ёқимли услубини яққол кўрсатиб турадиган қиссалари элнинг ардоғида қолди, адабиёт намояндаларининг эътирофини қозонди. Бунинг бир жиҳатини шоир Сирожиддин Саййид бир шеърида шундай ифода этган:\nБу болалар ғурур бор деб олишади,\nПул учунмас, номус, ор деб олишади,\nАмир Темур қони бор деб олишади,\nОри йўқлар ушбу элга ўғлон эмас.\nАлпомишдан мерос қолган жуссаларин,\nКўриб дилдан кетгай бор-йўқ ғуссаларинг,\nСўйлаб юрар Тоғай Мурод қиссаларин,\nУйлари ҳам эл қатори, қўрғон эмас!


Лойиҳа ташкилоти барча ходимларнинг йиғилиб қолган таътил пулларини ҳар ой ҳисоблаб, келгуси харажатлар захирасини ташкил этади. Сўнг ходим таътилга чиқаётганда уларни мазкур захирадан ҳисобдан чиқаради.\n2018 йилда корхона ЯСТ тўлади, 2019 йилда фойда солиғини тўлайди.\nКорхона таътил пулларини тўлаш учун келгуси харажатлар захираларини ҳар ой тўлдириб бориши мумкинми?\nҲисоб сиёсатида захирадан 5 йил давомида фойдаланилиши қайд этилган бўлса, йил охирида келгуси харажатлар захиралари счётида қолдиқ бўлиши мумкинми?\n– Корхонада бир маромда харажатларга киритиладиган таътил пуллари захирасини ташкил этиш мумкин.\nЮридик шахс амалдаги қонунчилик доирасида ҳисоб сиёсати асосида ўз мақсад ва вазифаларидан келиб чиқиб харажатларни бошқариш ҳуқуқига эга.\nАмалдаги қонунчиликда, масалан, капитал таъмирлаш учун захира ташкил этиш белгиланган. Бироқ таътил пули учун захира алоҳида тартибга солинмаган. Аммо, бу уни ташкил этиш мумкин эмаслигини англатмайди. Сарф-харажат ва тўловларни бир маромда харажатларга киритиш учун белгиланган тартибда захира қилинган суммаларнинг ҳолати ва ҳаракати тўғрисидаги ахборот 8910-«Келгуси харажатлар ва тўловлар резервлари» счётида умумлаштирилади (Йўриқноманинг 372-банди, АВ томонидан 23.10.2002 йилда 1181-сон билан рўйхатдан ўтказилган 21-сон БҲМСга 2-илова).\n♦ Харажатлар счётлари дебети – Кт 8910 – ҳисоб сиёсатига мувофиқ таътил пулларини ҳар ой захирага ҳисоблаш;\n♦ Дт 8910 – Кт 6710 – таътилга чиқаётган ходимга таътил пулини ҳақиқатда ҳисоблаш ёхуд ишдан бўшаётган ходимга фойдаланилмаган таътил учун компенсация;\n♦ Дт 8910 – Кт 6510 – захира счётида ЯИТ суммалари ҳам тўпланган бўлса, таътил пулига ЯИТ ҳисоблаш.\n24.12.2018 йилдаги ЎРҚ-508-сон Қонун билан 2019 йил 1 январдан Солиқ кодексининг 145 ва 147-моддаларига ўзгартиришлар киритилди. Солиқ солинадиган базани аниқлашда чегирилмайдиган харажатлар рўйхати ёпиқ тус олди – Солиқ кодексининг 147-моддаси 27-банди «бошқа харажатлар» ўз кучини йўқотди. Бошқа чегириладиган харажатлар рўйхати очиқ тусга эга бўлди – Солиқ кодексининг 145-моддасига 62-банд «бошқа харажатлар, бундан ушбу Кодекснинг 147-моддасида кўрсатилган харажатлар мустасно» қўшилди.\nЭслатиб ўтамиз, захира ташкил этганда унинг суммаларини ўша пайтда амал қилган маошлар, тарифлардан ҳисоблайсиз. Таътил пулининг ҳақиқатда ҳисоб-китоби эса ҳисоблаб чиқариш кунидаги маошдан келиб чиқиб, ушбу маош суммасини бир йилдаги мукофотлар ва қўшимча тўловларнинг 1/12 қисмига оширган ҳолда амалга оширилади (Тартибнинг 1-банди, ВМнинг 11.03.1997 йилдаги 133-сон қарорига 6-илова). Йил давомида ЭКИҲ ошиши сабабли ташкил этилган захира маблағга реал эҳтиёжни қондирмайди. Таътил пули захирасини тўплаш ва ундан фойдаланиш технологиясини тасдиқлаётганда буни ҳам инобатга олиш мумкин.


АҚШ Давлат Котиби Қобулда баландпарвоз гаплар гапирди. “Ҳаракат”: Ислом терроризмини “Бирлик” таклиф қилаётган йўл билангина тўхтатиш мумкин - «HARAKAT» XABAR AGENTLIGI :: Independent News Agency Harakat. Узбекистан, новости Узбекистана, политика Узбекистана, оппозиция Узбекистана\n16:41 - АҚШ Давлат Котиби Қобулда баландпарвоз гаплар гапирди. “Ҳаракат”: Ислом терроризмини “Бирлик” таклиф қилаётган йўл билангина тўхтатиш мумкин\nАҚШ Давлат Департаментининг бизнинг адресга ҳам келадиган дайжестидан тушуниш мумкинки, Давлат Котиби Майк Помпео кеча Афғонистонда бўлган ва Президент Ашраф Ғани ҳамда Афғонистон Миллий Хавфсизик Кенгаши аъзолари билан учрашган. Табиий, ҳамма ерда Афғонистоннинг хавфсизлиги ва террористлардан қандай қутилиш масалалари муҳокама қилинибди. Сўнгра улар ўта қисқа матбуот конференцияси ўтказибдилар.\nУ ерда аввал Ашраф Ғани сўзлаган ва асосан америкаликларга, хусусан, Президент Доналд Трампга бераётган ёрдамлари учун миннатдаорчиликлар билдириш билан бирга, Толибон билан вақтинча оташкеслик келишуви узоққа боролмаганини афсусланиб гапирган. У Исломнинг муқаддас Макка ва Мадина шаҳарларида имомлар Афғонистонда тинчлик бўлишини истаб фатволар беришаётганидан, айни замонда, куласизми, йиғлайсизми, афғон халқи демократия принципларига содиқлигини кўрсатаётганидан, Афғонистонда демократик сайловлар бўлаётганидан мамнун эканлигини ҳам алоҳида урғулаган.\nУндан кейин сўзга чиққан Майк Помпео афғон халқига ва бу ердаги АҚШ аскарларига Афғонистонда тинчлик ўрнатиш учун қилаётган ҳаракатлари учун миннатдорчилик билдирган. Бундан ҳам муҳими, фақат Афғонистонда эмас, бутун Жанубий Осиёда ҳақиқий тинчлик ўрнатиш учун 1 йилча аввл Доналд Трамп таклиф қилган янги стратегия муваффақиятли ишлаётганини уруғлаган, аммо бу янги стратегия нимадан иборат эканлигини умуман тилга олмаган. У “ислом терроризми” ифодасини ишлатмасдан Афғонистон ҳамма соҳада ғалаба қозонишига, кузда бўладиган президент сайловлари яхши ўтишига ишонишини билдирган. Гап орасида Афғонистоннинг феълан Бош вазири, тожик аслли Абдулло Абдуллоҳга бир неча марта миннатдорчилик ҳам билдириб ўтган.\nКейин савол-жавоблар бўлибди. 3-4 та савол фақат Майк Помпеога берилган. Уларнинг биттаси Шимолий Кореяга оид. Аммо, саволларнинг 2 таси отилган ўқдек кескинлиги билан “Ҳаракат” Агентлигининг услубини эслатади. У саволларда Толибон билан оташкес (тинчлик) келишуви натижасиз тугагани, АҚШ ҳарбий кучлари 17 йилдан бери шу ерда бўлишига қарамасдан, ҳозир Толибон назорати остиги ҳудудлар кенгайиб бораётгани эслатилган ва энди нималар қилиш кераклиги сўралган.\nМайк Помпео ҳақиқий сиёсатчилигини кўрсатиб, бу найзали саволларга жавоб беришдан қочибди ва Толибон энди ҳеч нарса қилолмаётганини ўзи тушунишга бошлаганини урғулаб, у айнан куч билан йўқотилишига имо ишора қилибди.\nХуллас, дейди “Ҳаракат” мухбири, Давлат Департамантининг дайжестидан ҳам кўриниб турганидек, аслида, АҚШ ислом терроризмини куч билан йўқ қилишдан бошқа йўл кўраётгани йўқ. Аммо, “Бирлик” Партияси ва унинг жарчиси бўлган “Ҳаракат” йиллардан бери айтиб келаётганидек, бу йўл – боши берк йўлдир.\nҲа, шубҳасиз, Толибон, ИШИД ва улар каби бошқа исломий террористик ташкилотлар куч билан йўқ қилинади, аммо, бошқалари ўртага чиқаверади. Чунки, Ислом терроризмининг илдизлари Қуръоннинг 8 асрда қилинган хато тафсиридан келиб чиқувчи хато, аммо ҳозир тан олинган тушунчалардадир. Шундай экан, Ислом динида фундаментал ислоҳотлар ўтказиб, Ислом дини дунёвийлик/секуляризм принципини тан олишига эришиш лозим. Ана ўшандагина ислом терроризми ўз-ўзидан битади.\nБу масалада муҳим роль ўйнаши муқаррар бўлган Ғарб ва ислом уламолари шу оддий нарсаларни тушунмагунларича, дунёда ҳамма исломий терроризм ва турли терактлар хавфи остида яшашга мажбур бўлади.


Сайловда депутатлар Покистон Мусулмонлар Лигаси лидери Шаҳбоз Шарифни Бош вазирликка сайлашди.\nШаҳбоз Шариф Покистон ҳукуматини 2023 йилгача бошқаради. Амалдаги парламентнинг ваколат муддати 2023 йил 13 августда тугайди. Қонунчиликка кўра Покистонда умуммиллий сайлов 2023 йилнинг 12 октябригача ўтказилиши керак.\nПокистонда Бош вазир парламент томонидан сайланади. Парламент умумий овоз бериш йўли билан 342 депутатдан иборат таркибда сайланди. Шундан 266 нафари мамлакат бўйлаб можаритар тизимда сайланди. Парламентда ўринларнинг 60 таси аёллар учун, 10 таси миллий озчилик учун алоҳида ажратилган. Алоҳида ажратилган ўринлар пропорсионал тарзда сайланади.


Террорчи ташкилот аъзоси Ўзбекистон Республикасига олиб келинди\n08 Noyabr 16:10 / Published in Ҳодисалар\nБу ҳақда Ўзбекистон Давлат хавфсизлик хизмати матбуот хизмати хабар берди.\nҚидирувда бўлган 1995-йилда туғилган “С.С.” Давлат хавфсизлик хизмати ходимлари томонидан Ўзбекистонга олиб келинган.\nИнтернет орқали у Сурияда фаолият юритувчи “Катибатул Тавҳид вал Жиҳод” халқаро террорчилик ташкилоти аъзолари таъсирига тушиб қолган.\n«С.С.» ўз танишлари билан биргаликда Телеграм мессенжерида виртуал гуруҳ ташкил этиб, улар экстремистик оқимлар ва халқаро террористик ташкилотларнинг мафкуравий етакчиларининг “жиҳод”га чақирувчи ваъзларини жойлаштирган ва муҳокама қилган. Шунингдек, улар “Катибатул Тавҳид вал жиҳод” террорчилик ташкилоти сафига қўшилиш учун Сурияга бориш ниятида бўлган.\nҲуқуқни муҳофаза қилувчи органлар томонидан кўрилган тезкор чора-тадбирлар натижасида уларнинг ноқонуний хатти-ҳаракатларига чек қўйилди. Шундан сўнг, 2018-йил июн ойида “С.С.”га нисбатан қўзғатилган жиноят иши бўйича чиқиш суд ва унинг жиноий алоқалари гуманизм тамойилига амал қилиб, 4 йилга озодликдан маҳрум қилиш жазосига ҳукм мажлисида қилинди.\nБироқ, «С.С.» У ўз хатоларидан тўғри хулоса чиқармай, Суриядаги жангарилар сафига қўшилиш мақсадида айланма йуллар орқали давлат чегарасини кесиб ўтиб, Марказий Осиё давлатларидан бирига жўнаб кетган ва у ерда қўлга олинган.\nTagged under: ДХХ, СУРИЯ, ТЕРРОРЧИ\nҚирғизистон чегарасида можаро келиб чиқди


FUNGAZID OFTALMO ko'z tomchilari 0,3% 5ml Toshkent aptekalarida narxlari, dori haqida malumot, qollanishi va analoglari Apteka.uz saytida\nO'zbekiston Sog'liqni Saqlash Vazirligi tomonidan 19.02.2020 da DV/M 02991/02/20 registratsion raqami bilan ro'yxatdan o'tgan\nфаол модда: флуконазол – 3,0 мг.\nёрдамчи моддалар: натрий дигидрофосфат дигидрати, динатрий гидрофосфат дигидрати, бензалконий хлориди, пропиленгликол, инъекция учун сув 1,0 мл.гача.\nПолиэтилендан тайёрланган бураб очиладиган қопқоқчали флакон-томизгичда 5 мл.дан. Флакон қўллаш бўйича йўриқнома билан картон қутида.\nФармакологик таъсири – замбуруғга қарши. Бир қатор P450 цитохромга боғлиқ ферментларни блоклайди ва замбуруғларнинг ҳужайра мембраналаридаги стероллар синтезини юқори селектив сусайтиради. Флуконазол Candida spp., Cryptococcus neoformans, Microsporum spp., Trichophyton spp. туридаги замбуруғлар чақирган инфекцияларда, шунингдек Blastomyces dermatitidis, Coccidioides immitis ва Histoplasma capsulatum қўзғатувчилари чақирган инфекцияларда самаралидир. Флуконазол кўз тўқималари бўйлаб яхши тарқалади. Бир марталик қўлланганда 15 дақиқадан кейин флуконазол Candida albicans ва Candida parapsilosis каби микроорганизмлар элиминацияси учун керакли концентрациядан юқори концентрацияга эришади, кўп карра юборилгандан кейин эса флуконазол концентрацияси Candida tropicalis чиқарилиши учун керакли концентрациядан юқори бўлади.\nКўриш аъзолари томонидан: кам ҳолларда кўз ачишиши ва қизариши кузатилиши мумкин. Дори воситаси инстилляциясидан кейин кўриш тиниқлиги вақтинча йўқотилиши мумкин.\nОвқат ҳазм қилиш тизими томонидан: кўнгил айниши, диарея, қоринда оғриқ, метеоризм.\nБошқа аъзолар томонидан: бош оғриғи, бош айланиши, тиришишлар, тошма, Стивенс-Джонсон синдроми, анафилактик реакциялар, ангионевротик шиш, юз шиши, қичишиш, таъм ўзгариши.\nМикроб билан ифлосланишига йўл қўйилмаслиги учун томизғич учи бирор-бир юзага тегиб кетишининг олдини олиш керак.\nПрепарат билан даволаниш даврида контакт линзаларини тақиб юриш тавсия этилмайди. Флакон очилгандан кейин препаратдан бир ой мобайнида фойдаланиш керак.\nАгар препарат билан даволашда 7-10 кун мобайнида соғайиш кузатилмаса, касаллик дори воситасига сезувчан бўлмаган микроорганизм томонидан қўзғатилганлигини тахмин қилиш мумкин.\nБошқа офтальмологик эритмалар каби препарат қонга сўрилиши мумкин. Буйрак функциялари бузилган беморларга, иммунитети заиф ҳолатларда (чақалоқлик даврида, ОИТС ва ҳ.к.) эҳтиёткорлик билан тавсия этилиши керак. Гепатотоксиклик, тошмалар, буллез ўзгаришлар, кўп шаклли эритемалар аломатлари пайдо бўлганда даво бекор қилиниши керак. Бир вақтнинг ўзида Р-450 цитохром тизими билан метаболизмга учровчи бошқа препаратларни қабул қилаётган беморларда флуконазол қўлланганда эҳтиёткорликка риоя қилиш керак.\nАллергик реакцияларнинг ҳар қандай белгилари пайдо бўлганда препаратни қўллашни тўхтатиш керак.\nБолаларда қўлланиш хавфсизлиги аниқланмаган.\nПрепаратни қўллаш она учун тахмин қилинадиган фойда ҳомила учун потенциал хавфдан юқори бўлган ҳолатлардагина мумкин. Даволаш вақтида эмизишни тўхтатиш керак.\nФлукoназол томчи препарати юқори диққат-эътиборни ва психомотор реакциялар тезлигини талаб қиладиган потенциал хавфли фаолият турлари билан шуғулланаётган беморларга эҳтиёткорлик билан қўлланиши керак.\nҚуйидаги каби замбуруғли офтальмологик инфекциялар:\n• эндоген эндофтальмитлар;\n• операциядан кейинги эндофтальмитлар;\n• замбуруғли кератитлар;\n• каналикулитларда қўлланилади.\nюқори сезувчанлик (шу жумладан, анамнезда бошқа азол замбуруғга қарши дори воситаларига);\n• терфенадин, астемизол ёки цизаприднинг бир вақтда қабул қилиниши мумкин эмас.\nГипогликемик воситалар – сульфонилмочевина ҳосилалари билан бирга қўлланганда- гипогликемия ривожланиши мумкин.\nКумарин антикоагулянтлари билан бир вақтда қўлланганда протромбин вақти узайиши қайд этилади.\nРифампицин билан бир вақтда қўлланганда флуконазолнинг ярим чиқарилиш даври қисқариши қайд этилади.\nФенитоин билан бир вақтда қўлланиши фенитоин концентрациясининг клиник аҳамиятли даражада ошиши билан бирга кечиши мумкин, бу эса унинг дозаси пасайтирилишини талаб қилади.\nЦиклоспорин билан бир вақтда қўлланиши циклоспориннинг қондаги концентрацияси ошишига олиб келиши мумкин.\nҚуруқ, ёруғликдан ҳимояланган жойда, 25°C дан юқори бўлмаган ҳароратда.\n2 йил. Флакон очилгандан кейин 1 ой мобайнида ишлатилсин.\nЯроқлилик муддати тугагандан кейин қўлланилмасин.\nПрепарат фақат маҳаллий қўллаш учун мўлжалланган. Касалланган кўзнинг конъюнктивал қопчасига кунига 4 марта 1-2 томчидан буюрилади. Даволаш давомийлиги 3 ҳафтадан ошмаслиги керак. Даволаш шифокор назорати остида ўтказилиши керак.


Навалний Россияга қайтиши биланоқ ҳибсга олинди - 18 Января 2021 - www.SheJoT.CoM\nГлавная » 2021 » Январь » 18 » Навалний Россияга қайтиши биланоқ ҳибсга олинди\nБерлиндан Москвага учиб келган россиялик мухолифатчи Алексей Навалний Шереметево аэропортида паспорт текширувидан ўтгач ҳибсга олинди. Навалнийинг ҳибсга олиниши "Ив Роше” жиноят иши бўйича Жазоларни ижро этиш федерал хизмати (ФСИН) ходимлари томонидан ўтказилган. Сиёсатчи судгача ҳибсга олинган.\nБундан аввалроқ мухолифатчи "Победа” авиакомпаниясининг самолёти билан Москвага учиб келган. Режага кўра, самолёт Внуково аэропортига қўниши керак бўлган, бироқ у Шереметевога жўнатилган.\nНавалнийнинг ушланиши вақтида унга бунинг сабаби маълум қилинмаган. Мухолифатчининг рафиқасига ва адвокатига у билан бирга боришга рухсат берилмаган.\nКейинроқ ФСИН матбуот хизматида Навалнийнинг ушланишига изоҳ берилиб, у синов муддатини кўплаб марта бузгани учун 2020 йил 29 декабрдан бери қидирувда бўлган. Навалнийга нисбатан кейинги эҳтиёт чорасини суд белгилайди.\nНавалний 2020 йил 20 августда Томскдан Москвага парвоз вақтида ўзини бетоб ҳис қилган. Шундан кейин самолёт Омскда фавқулодда қўнишни амалга ошириб, Навалний маҳаллий шифохонага етказилган. Шифокорлар унга қондаги шакарнинг кескин ўзгаришига олиб келган моддалар алмашинуви бузилиши ташхисини қўйишган. Кейинроқ Навалний даволаниш учун Германияга етказилган. Германияда мухолифатчи "Новичок” заҳарли моддалари гуруҳига кирувчи субстанция билан заҳарлангани маълум қилинган.\nНавалний Германияда даволанишдан ўтгач 23 сентябрда шифохонадан чиқарилган ва ҳозирги вақтгача у ерда қолган.\nКатегория: DUNYO YANGILIKLARI / ДУНЁ ЯНГИЛИКЛАРИ | Просмотров: 32 | Добавил: iphone | Теги: #newsuz, #xabarlar, #uznews, #habarlar, #news, #новости, #Yangiliklar, #ahborot, #Yangilik | Рейтинг: 0.0/0


Николай Бордюжа тез-тез Ўзбекистонда меҳмон бўлишни соғиняпти\nКоллектив хавфсизлик шартномаси ташкилоти бош котиби Николай Бордюжа Ўзбекистон ҳукуматининг мазкур ташкилот доирасида олган мажбуриятлари ижроси билан танишиш учун Тошкентга келди.\nН.Бордюжа сўнгги бир неча ой ичида Тошкентга иккинчи сафари давомида Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Владимир Норов, мудофаа вазири Руслан Мирзаев ва бошқа расмийлар билан учрашди.\nМДҲнинг август ойида ўтган саммитида президент Ислом Каримов Ўзбекистон КХШТга 1999 йилда тўхтатилган аъзолигини қайта тиклаганини эълон қилган эди.\nАндижон воқеалари ортидан Ғарб билан муносабатлари совуқлашгандан сўнг Ўзбекистон бу ташкилотга қайтишга мажбур бўлди. Мазкур россияпараст ҳарбий блок таркибига Россия, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Ўзбекистон, Арманистон ҳамда Беларус киради.\nКХШТ матбуот котиби Виталий Стругавецнинг айтишича, Н.Бордюжанинг Тошкентга сафаридан мақсад тузилмага аъзолигини қайта тиклаган Ўзбекистонда меъёрий-ҳуқуқий тикланиш жараёни қандай бораётганини билишдан иборат.\n“Ўзбекистон ташкилот доирасида эришилган ва амалда қўлланилаётган 30дан ортиқ келишувга қўшилиши ва уларда белгиланган талабларни бажариши керак бўлади. Мазкур келишувлар рўйхати Ўзбекистонга тақдим этилган. Ҳозирга қадар Ўзбекистон махсус нота жўнатиб, бир қанча келишувни қўллаб-қувватлагани билдирилди. Ташкилотга аъзо давлатлар раҳбарлари учрашувида Ўзбекистонга келишувлардаги барча талабларни бажариб, мамлакат қонунларини уларга уйғунлаштириш учун 2008 йил 1 январга қадар муҳлат берилган”, - деди В.Стругавец.\nУнинг сўзларига кўра, КХШТ Ўзбекистон ташкилотнинг барча талабларини белгиланган муддатда бажара олишига умид қилади.\nЕвропа Иттифоқи Ўзбекистонга қурол-яроғ эмбаргоси жорий этган. Шунга қарамай, В.Стругавецнинг билдиришича, Россия икки томонлама алоқалар доирасида Ўзбекистонга қуроллар етказиб беряпти. Ўзбекистон КХШТга аъзолигини тўлиқ тиклагандан кейин ташкилотга аъзо давлатларга имтиёзли нархда қуроллар етказиб бериш Ўзбекистонга ҳам тегишли бўлади.\n“Агар сизга керакли нарса қўшнингизда бўлса ва у нисбатан арзон бўлса, океан ортидан уни сотиб олишга ҳожат борми? Россияда ишлаб чиқарилаётган қуроллар сифат жиҳатидан Ғарб давлатлариникидан қолишмайди. Айни пайтда Россия қуроллари Ғарбникига қараганда анча арзон. Шунинг учун Ўзбекистоннинг бошқа давлатдан қурол сотиб олишида мантиқ йўқ. Маълумки, ҳатто НАТОга аъзо баъзи давлатлар ҳам Россиядан қурол сотиб олишни афзал кўради. Масалан, Греция ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимини Россиядан сотиб олади. Чунки бу қуроллар Ғарбникидан яхшироқ”, - деди КХШТ матбуот котиби.


ДХХ ходимларининг Фарғона вилоят ички ишлар бошқармаси ва Бош прокуратура ҳузуридаги Департаментнинг ҳудудий бошқармаси билан ҳамкорликда ўтказилган тезкор тадбирлари давомида дори воситаларининг ноқонуний айланмасига чек қўйилди.\nХусусан, Андижон шаҳрида жойлашган «Vitamin Expert» МЧЖ иш юритувчиси М.М. Фарғона шаҳрида 1120 дона «Лирика» ва 110 дона «Тропикамид» дори воситаларини 28 миллион 350 минг сўмга сотаётган вақтида қўлга олинган. Дастлабки суриштирув ҳаракатлари давомида М.М. мазкур дори препаратларини Андижон вилояти Пахтаобод тумани Маданият қишлоғида яшовчи Д.А.дан олганлиги маълум бўлган.\nШундан сўнг тезкор тадбир Андижон вилоятида давом эттирилиб, М.М.дан сотилган товар учун 20 миллион сўм олган вақтида Д.А. ҳам ушланган. Аниқланишича, Д.А. ушбу кучли таъсир этувчи дори воситаларини Қирғизистоннинг Жалолобод вилоятида яшовчи Шоҳжаҳон исмли шахсдан сотиб олиб, Пахтаобод туманидаги айланма йўллар орқали мамлакат ҳудудига олиб кирган.\nШунингдек, Марғилон шаҳрида ўтказилган бошқа бир тезкор тадбир давомида Риштон туманида яшовчи М.С. Фарғона—Тошкент йўналишидаги автотураргох ёнида 808 дона «Тропикамид» дори воситасини 60 миллион 600 минг сўмга сотаётган вақтида қўлга олинган.\nБундан ташқари, Олтиариқ туманида ўтказилган тезкор тадбирда Ю.С. ва Х.О. Қирғизистондан келтирилган 5600 дона «Лирика» дори воситасини 100 миллион сўмга сотмоқчи бўлган вақтида ушланган. Қува туманида ўтказилган тезкор тадбирда эса маҳаллий фуқаролар Я.Я., А.М. ва А.С. 2240 дона «Лирика» капсуласини 3000 АҚШ долларига сотган вақтларида ушланган.\nТаъкидланишича, бундай кучли таъсир қилувчи дори воситаларининг асосий истеъмол бозори сифатида кўриладиган Тошкент шаҳрида Давлат хавфсизлик хизмати, Ички ишлар вазирлиги ва Бош прокуратура ҳузуридаги Департамент ходимларининг ҳамкорликда ўтказган тезкор тадбирлари давомида Наманган вилоятида яшовчи Ю.О., О.О. ва Ж.О. қўлга олинган. Улардан Қирғизистондан ноқонуний равишда олиб келинган 15 минг донадан зиёд «Регапен» капсулалари процессуал тарзда расмийлаштириб олинган.\nМаълумотларга кўра, ўтказилган тезкор тадбирлар давомида жами 8960 дона «Лирика», 15 022 дона «Регапен» ва 918 дона «Тропикамид» дори воситалари мусодара қилинган. Ҳозирда мазкур ҳолатлар бўйича Жиноят кодексининг тегишли моддаларига асосан жиноят ишлари қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.\nАввалроқ Наманганда уйида психотроп ва таркибида гиёҳванд моддалар мавжуд дори воситаларини сақлаб келаётган фуқаро аниқлангани ҳақида хабар берилганди.


1. Ўзбекистоннинг жанубидаги камёб эндемик ўсимлик.\nБўйи 25 см га етадиган икки йиллик ўт. Пояси йўл-йўл чизиқли, қисман чалкаш тукли, ўрта қисмидан шохланувчи, баргли шохчалари якка каллакли. Барглари оч яшил, устки томони туксиз, пастки томони қалин тукли, четлари йирик тикан тишли. Ёпирма барглари бандли, патсимон бўлинган. Поядаги барглари патсимон ўйилган, бандсиз. Саватчалари тухумсимон-юмалоқ, чалкаш тукли, диаметри 3 см. Ўрама баргчалари кўп, қиррали. Тожи пушти, ўрама баргчаларидан қисқа. Уруғи тескари тухумсимон, оч кулранг. Июнда гуллаб, меваси июнь–июлда етилади.\nСурхондарё вилояти: Ҳисор тизмасининг жануби-ғарбий тармоқларида, Бойсун тоғларида тарқалган.\nТоғ этакларидаги қумлоқ ёнбағирларда ўсади.\nМаълум тупроқ шароитига мослашганлиги унинг камайишига сабаб бўлмоқда.


Заҳарнинг оз-кўпи йўқ: йилига қарийб 3 миллион одам ўлмоқда (инфографика)\nЗаҳарнинг оз-кўпи йўқ: йилига қарийб 3...\n04.09.2018 12:07 0 2101\n«The Lancet» чоп этган янги тадқиқот озми-кўпми — барибир, алкоголь истеъмоли доим хавфли эканини кўрсатди.\nТадқиқотда дунёнинг 195 мамлакатида 1990—2016 йиллар давомидаги алкоголь истеъмоли миқдори ва унинг саломатликка таъсири ўрганилди.\nАниқланишича, нафақат сурункали ичиш, балки ҳар замонда «томоқни ҳўллаб туриш» ҳам кони зарар.\nМана бу рақамларга қаранг: 2016 йили 2,8 миллион киши спиртли ичимликлар истеъмоли ва унинг оқибатлари билан боғлиқ ҳолатларда дунёдан кўз юмган. Хиросимага ташланган атом бомбаси қанча одамнинг ёстиғини қуритганди? Ҳар йили спиртли ичимликлар камида «ўнта Хиросима» эффектини беряпти.\nОқибати эса кафтдагидек намоён: 15 ёшдан 49 ёшгача бўлганлар орасида бевақт ўлимга ва ногиронликка олиб келувчи «биринчи рақамли» омил айнан спиртли ичимликлар бўлиб турибди.\n2016 йили Хитойда 700 мингдан зиёд инсон (эркаклар — 650 минг, аёллар — 59 минг) спиртли ичимликлар истеъмоли оқибатида оламдан ўтган. Ҳиндистонда 330 мингдан зиёд, Россияда 223 минг, Бразилияда салкам 100 минг нафар инсоннинг ўлимига алкоголь сабаб бўлган.\nсаломатлик алкоголь маҳсулотлари


Lacetti учун «шапка» олмоқчи бўлган автосалон ходимлари ушланди\nСВОЖЖДЛҚК департаментининг Шайхонтоҳур туман бўлими ходимлари томонидан 2018 йил 19 май куни тезкор тадбир ўтказилди.\nСамарқандда эҳтиётсиз сигарет чекиш ўлимга сабаб бўлди\nСамарқанд вилоятининг Жомбой туманида 19 май куни Чўқинди қишлоғида яшовчи А. Я.нинг уйида ёнғин содир бўлган. Бу ҳақда Ички ишлар вазирлигининг Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бошқармаси хабар тарқатди.\nҲайдовчи икки нафар пиёданинг умрига зомин бўлди\n19 май куни Тошкент вилоятининг Ангрен шаҳрида кўнгилсиз воқеа содир бўлди. Бу ҳақда ИИВ Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бошқармаси хабар тарқатди.\nШавкат Мирзиёев Андижон вилоятига ташриф буюрди\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларнинг бориши билан танишиш мақсадида 19 май куни Андижон вилоятига ташриф буюрди.\nПрезидент Андижонга ташриф буюради\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 19 май куни Андижон вилоятига ташриф буюради.\nЭронга легионерлар эмас, ёшлар борадиган бўлди\nФутбол мухлисларига маълумки, шу йилнинг 19 май куни Ўзбекистон миллий терма жамоаси Теҳронда Эрон терма жамоасига қарши ўртоқлик учрашувида иштирок этади.\nФранциядан махсус: Канн фестивалида кино юлдузларига селфи тушиш тақиқланди\nФестивалда иштирок этаётган жаҳон кино санъати ва саноати вакиллари ҳам, ижодкорлар ҳам “Ўзбекистон” павильонига ўзгача қизиқиш билдиришмоқда.\nКанн халқаро фестивалида Ўзбекистон павильони ўз эшикларини очди (Фоторепортаж)\nФранциянинг Круазет соҳили бўйида ташкил этилаётган 71-Канн халқаро кинофестивали доирасида илк бора Ўзбекистон павильони ташкил этилди.\nЎзбек киноси илк бор машҳур Канн халқаро кинофестивалида\nЖорий йилнинг 8-19 май кунлари Францияда бўлиб ўтадиган 71-Канн халқаро кинофестивалида илк бор “Uzbekistan” павильони ташкил этилди.\nShowing 81-95 of 127 items.


Қорачиқ > Туркистон хабарлари > Мирзиёев Қозоғистондаги сув тошқинлари ҳақида гапирди\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Сардоба сув омбори дамбасининг бузилиши Туркистон вилоятида сув тошқинларига олиб келганидан афсусда эканлигини билдирди.\nШавкат Мирзиёев “Афсуски, Сардобадаги офат натижасида биз билан чегарадош бўлган ён қўшнимиз – Қозоғистон Республикаси Туркистон вилояти Мақтарал туманининг айрим аҳоли пунктларини ҳам сув босди. Биз Қозоғистон Президенти, ҳурматли Қосим-Жўмарт Тўқаев билан телефон орқали бу масалани ўзаро тушуниш ва очиқлик руҳида атрофлича муҳокама қилиб олдик. Куни кеча Туркистон вилояти ҳокими Умирзоқ Шукеев бошчилигидаги делегация воқеа жойида бўлиб, вазиятни ҳар томонлама чуқур ўрганди.\nИшончим комил, биз бошимизга тушган бу оғирликларни ҳам халқимиз билан биргаликда, ўзаро ҳамжиҳатликда бир тану бир жон бўлиб, албатта, енгиб ўтамиз” деб гапирди.\nЎзбекистон президенти юз берган ҳодиса бўйича барча масъулларни аниқлаб, қонун олдида жавоб беришини таъкидлади.\nҲозирги вақтда Ўзбекистонда дамба бузилиши натижасида юз берган тошқинда 4 киши ҳалок бўлди ва бир киши бедарак йўқолди.


Вентиляция в Узбекистане | Server Service\nВентиляция тизимини лойиҳалаш Вентиляция тизими монтажи Вентиляция тизимига хизмат кўрсатиш\nВентиляция тизими ҳисоб-китоби Вентиляция ускуналарини таъмирлаш Бинолар вентиляцияси\nServer Service компанияси Ўзбекистонда вентиляция тизимларини лойиҳалаш ва монтаж қилиш бўйича ўз хизматларини тақдим этади. Биз бутун мамлакат бўйича ишлаймиз, агар Фарғона, Самарқанд ёки Навоий шаҳрида вентиляция зарур бўлса, бизнинг мутахассисларимиз сизнинг хизматингизда. Биз ўз хизматларимизни саноат ва яримсаноат вентиляцияларида олиб борамиз.\nФирмамиз якунлаган ва муваффақиятли ишлаётган кўплаб объектлар мавжуд. Буюртмачилар доимо мутахассисларимиз ишидан мамнун ва уларнинг хизматини ўз яқинларига тафсия қилади. Бу биз учун энг яхши реклама.\nБиз узоқ йиллардан бери Ўзбекистон бозорида фаолият юритамиз ва биз қилган ишлар сифатли экани боис етарли даражада обрў-эътибор қозондик. Ҳар бир қилган ишимиз учун сифат кафолати тақдим этамиз.\nФирмамизнинг барча мутахассислари вентиляция, кондиционерлаш ва иситиш тизимлари соҳасида профил билим, шунингдек, катта тажрибага эга.\nБиз кўплаб хорижий ишлаб чиқарувчилар билан ҳамкорлик қиламиз, шунинг учун зарур ускунани етказиб беришда кўмаклашишимиз мумкин ва унинг сифат кафолати бўйича мажбуриятларни ўз зиммамизга оламиз.\nБизда вентиляция тизимини кондиционерлаш ва иситиш тизими билан биргаликда буюртмачининг истакларини ҳисобга олган ҳолда лойиҳаловчи мутахассисларимиз мавжуд.\nМонтаж жамоаси объектга вентиляция тизимини сифатли ўрнатади ва барча зарур ускуналар (чиллерлар, иссиқлик насослари, иситиш қозонлари ва х.к.) ни ўлаб чиқади.\nБиз вентиляция тизими монтажини кўплаб объектларда олиб борганмиз. Уларнинг айримларининг суратларини қуйида ёки “Бизнинг суратлар” бўлимида кўришингиз мумкин.\nЎзбекистондаги энг яхши вентиляция бизда!\nServer Service компанияси Ўзбекистонда вентиляция тизимини лойиҳалайди ва монтаж қилади; вентиляция ускуналарини хориж мамлакаталаридан олиб келади, уни ишга тушириш-синаш, шунингдек, кейинги сервис хизмат кўрсатиш ва вентиляция қурилмаларини таъмирлаш ишларини олиб боради.\nАгар сифатли, ишончли ва тежамкор вентиляция тизими зарур бўлса, Server Service компаниясига мурожаат қилинг. Компаниямизнинг лойиҳалаш бўлими ходимлари ҳавони вентиляция ва кондиционерлаш тизимларини лойиҳалашда энг сўнгги технологиялардан фойдаланади. Биз объектнинг ва буюртмачининг барча талабларига мос ҳолда вентиляцион тизимни танлаймиз.\nТошкент шаҳрида бассейнга ҳавони иситиш ва қуритиш функциясига эга вентиляцияси тизими монтажи:


КХДР ҳамкорларини ваъдаларга вафо қилмаётганликда айблади\nШимолий Корея ҳукумати ядровий дастурга оид олти томонлама музокараларда иштирок этган ҳамкорларини ўз ваъдаларига риоя қилмаётганликда айблади.\nШимолий Корея Ташқи ишлар вазирлиги баёнотида айтилишича, расмий Пхеньян эришилган келишувга мувофиқ ўз ядровий дастурига оид маълумотларни Хитойга тақдим этиб, Йонбондаги совутиш мосламасини бузиб ташлаган.\n“Бироқ музокара иштирокчилари ваъда қилган ёнилғи маҳсулотларини ҳануз Шимолий Кореяга етказиб берилмади”,- дейилади баёнотда.\nШимолий Корея ядровий дастури юзасидан музокараларда АҚШ, Россия, Хитой, Япония ва Жанубий Корея иштирок этган эди. Бу музокаралар давомида Шимолий Корея ҳукумати иқтисодий кўмак эвазига ўз ядровий дастуридан воз кечишга ваъда берган эди.


21:53 25 Октябр 2020\n17:51 17.09.2020 Ҳавола олиш\nҚозоғистон ва Ўзбекистон Ақтау ва Урганч ўртасида парвозларни очишни муҳокама қилди. Таъкидланишича, бу икки мамлакат ўртасида туризм ривожланишига ҳисса қўшади.\nТОШКЕНТ, 17 сен — Sputnik. Ўзбекистон ва Қозоғистон авиакомпаниялари вакиллари Урганч ва Ақтау ўртасида мунтазам рейсларни йўлга қўйиш масаласини муҳокама қилди. Бу ҳақда “Дунё” ахборот агентлиги хабар қилмоқда.\nТаъкидланишича, Урганч ва Ақтау ўртасида мунтазам рейсларнинг очилиши Ўзбекистон ва Қозоғистон ўртасида туризм ривожланишига ҳисса қўшади.\nВидеоконференция давомида томонлар Урганч ва Ақтау ўртасида авиақатнов очилишининг амалий масалаларини кўриб чиқди.\nШунингдек, туризмни ривожлантириш масалалари кўриб чиқилди. Икки давлат туристик компанияларининг учинчи мамлакатдан саёҳатчиларни жалб қилиши учун Ўзбекистон ва Қозоғистон тарихий марказлари бўйлаб сафарни ўз ичига олган қўшма туристик йўналишлар, хизматлар тўплами, дастурлар ишлаб чиқиши зарурлигига эътибор қаратилди.


Расулуллоҳ алайҳиссолату вассаломга дарахтларнинг бўйсуниши | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nРасулуллоҳ алайҳиссолату вассаломга дарахтларнинг бўйсуниши\n00:00 09.11.2018 757\nوعن جابر رضي الله عنه، قال: سرنا مع رسول الله - صلى الله عليه وسلم - حتى نزلنا واديا أفيح فذهب رسول الله - صلى الله عليه وسلم - يقضي حاجته، فلم ير شيئا يستتر به، وإذا شجرتين بشاطئ الوادي، فانطلق رسول الله - صلى الله عليه وسلم - إلى إحداهما فأخذ بغصن من أغصانها فقال:"انقادي علي بإذن الله" فانقادت معه كالبعير المخشوش الذي يصانع قائده، حتى أتى الشجرة الأخرى فأخذ بغصن من أغصانها، فقال: "انقادي علي بإذن الله" فانقادت معه كذلك، حتى إذا كانت بالمنصف مما بينهما قال:"التئما علي ، بإذن الله". فالتأمتا، فجلست أحدث نفسي، فحانت مني لفتة، فإذا برسول الله - صلى الله عليه وسلم - مقبلا، وإذا الشجرتين قد افترقتا، فقامت كل واحدة منهما على ساق. رواه مسلم.\nЖобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Биз Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам билан бирга йўлда юриб борар эдик. Ҳатто бир кенг водийга келиб тўхтадик. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам қазои ҳожат қилиш учун юрдилар ва ўзларини тўсадиган бирор бир нарса топа олмадилар. Қарасалар, водийнинг четида иккита дарахт бор экан. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу дарахтлардан бирининг олдига бордилар ва унинг шохларидан бирини ушлаб, “Аллоҳнинг изни ила менга эргаш” (яъни, мени тўсиш учун), дедилар. Сўнгра ўша дарахт ўз етакловчисига итоат қиладиган, бурнидан таёқ ўтказилган туя каби бўйсунди. Кейин бошқа дарахтнинг олдига келдилар ва унинг ҳам шоҳларидан бирини ушлаб: “Аллоҳнинг изни ила менга эргаш”, дедилар. Бу дарахт ҳам худди олдингиси каби бўйсунди. Кейин эса икки дарахтнинг ўртасига келиб: “Аллоҳнинг изни ила мен учун жипслашинг”, дедилар ва икки дарахт жипслашди. Мен эса ўз нафсимга сўзлаган ҳолда бир лаҳза (ҳайратда) қолдим. Кейин қарасам, қаршимда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам турибдилар. Дарахтлар эса бир-биридан ажралиб, ҳар бири ўз жойида турган экан” (Муслим ривояти).\nБу муборак ҳадиси шариф Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мўъжизаларига далолат қилиш билан биргаликда у зотнинг юксак даражада ҳаё соҳиби эканликларини кўрсатиб турибди. Зеро, Сарвари коинот алайҳиссолату вассалом ҳеч кимсаси йўқ кенг бир водийда, Жобир розияллоҳу анҳуга менга қарамай ўгирилиб тур, мен қазои ҳожат қилиб олай, десалар ҳам бўлар эди. Аммо у зот алайҳиссаломнинг ўта юксак даражадаги ҳаёлари бундай қилишларига йўл қўймади. Биз умматлар ҳам ўз пайғамбаримиздан ўрнак олишимиз ва у зотнинг ҳаёлари билан ҳаёланишимиз лозимдир. Аллоҳ таоло барчамизга Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламга муносиб уммат бўлишни насиб этсин!


Эронга нисбатан амал қилган қурол эмбаргоси амал қилиши тўхтади - Zamin.uz\n13:09 / 18.10.2020\nЭронга нисбатан амал қилган қурол эмбаргоси амал қилиши тўхтади\nЭронга қурол импорти ва экспортига нисбатан киритилган эмбарго муддати 18 октябрда ўз ниҳоясига етди. Эндиликда Эрон қурол сотиб олиши ва сотиши мумкин.\n18 октябрда Эрон ядро дастури атрофидаги вазиятни ҳал қилиш бўйича қабул қилинган Ҳаракатлар дастури кучга кирганига ва БМТнинг ушбу дастурни қўллаб-қувватловчи 2231-сонли резолюцияси қабул қилинганига 5 йил тўлди.\nАввал Эронга жанговар танк ва зирҳли машиналар, катта калибрли артиллерия тизимлари, жанговар самолётлар ва вертолётлар, ҳарбий кемалар, ракета ёки ракета тизимларини етказиш, сотиш ёки бериш фақатгина БМТнинг рухсатигина билан амалга оширилган.\n“Эронга қурол импорт қилиш ва Эрондан қурол экспорт қилиш, бу билан боғлиқ фаолият ҳамда молиявий хизматлар кўрсатишга нисбатан барча чекловлар автоматик равишда амал қилишдан тўхтайди”, деб маълум қилинган Эрон ташқи ишлар вазирлигида.\n“Бугун халқаро ҳамжамият учун аҳамиятли кундир. У АҚШнинг уринишларига қарамай, БМТнинг 2231-сонли резолюциясини ва Ҳаракатлар дастурини ҳимоялай олди”, дейилган Эрон ташқи ишлар вазирлиги баёнотида.\nШу билан бирга, баёнотда таъкидланишича, Эрон ҳозирда ўз ҳарбий эҳтиёжларини ўзи таъминлайди ва хорижий кўмакка муҳтож эмас.\n“Эрон мудофаа саноати эҳтиёжларининг 90 фоиздан кўпроғини мамлакат ичида ишлаб чиқаради ва хориждан кўмакка муҳтож эмас”, деб маълум қилган Эрон ташқи ишлар вазирлиги вакили Саид Хатибзода.\nЭрон билан ядро келишуви номи билан ҳам маълум бўлган Ҳаракатлар дастури 2015 йилда Теҳрон ва 6 та давлат – Британия, Германия, Хитой, Россия, АҚШ ва Франция ўртасида тузилган. Келишувга кўра, унинг бирор-бир иштирокчиси Эрон келишув шартларини бузган деб топса, Теҳронга нисбатан БМТ санкцияларини тўлиқ ҳажмда тиклай олади.\nАҚШ 2018 йилда келишувдан чиқиб кетган бўлса-да, Вашингтонда у ўз ортидан келишув иштирокчиси ҳуқуқини сақлаб қолиши айтилган.\n2020 йил августда АҚШ давлат котиби Майк Помпео БМТ Хавфсизлик кенгашига Эрон келишув шартларини бажармаётгани ҳақида шикоят қилган. Шу сабабли Вашингтон Эронга қарши БМТ санкцияларини тикламоқчилигини айтган, бироқ Хавфсизлик кенгаши АҚШнинг бу режасини қўллаб-қувватламади. “Замин” янгиликларини “Telegram”да кузатиб боринг\nТуркманистон ва Эрон ўртасидаги чегара постлари ёпилди\n14-01-2020, 12:55, Дунё\nАҚШ Эронга қарши янги санкцияларни эълон қилди\n11-01-2020, 10:34, Дунё\n12-12-2019, 17:16, Дунё\n26-05-2019, 12:27, Дунё\n«Тахтлар ўйини» услубида Эронга таҳдид қилган Трамп янги битимга тайёрлигини маълум қилди\n3-11-2018, 12:00, Дунё


OzodDayjest: Светлана Ортиқова журналистларни ярим тунда суҳбатга чақирган ҳамкасбларига танбеҳ берди\nЎзбекистон бош прокурори ўринбосари Светлана Ортиқова қорақалпоғистонлик прокуратура масъуллари журналистларни тунда “профилактик суҳбат”га чақирганини қоралади. Қўшмачидан пора олган ИИБ ходими озодликдан маҳрум этилди. Хонанда Жаҳонгир Позилжонов Тошкент шаҳри ҳокими унга Toyota Prado автомобили совға қилганини очиқлади.\nСветлана Ортиқова Қорақалпоғистон прокуратураси масъулларига журналистлар воқеаси юзасидан танбеҳ берди\nЎзбекистон бош прокурори ўринбосари Светлана Ортиқова Қорақалпоғистон прокуратураси масъулларига журналистларни тунда “профилактик суҳбат”га чақиргани ва уларнинг телефонлари ҳамда ноутбукини мусодара қилгани боис танбеҳ берди (www.xabar.uz, 28 июль).\n“Кеча шу масалада Қорақалпоғистон прокурори билан гаплашдим. Вазиятни муҳокама қилиш жараёнида ҳолат юзасидан суриштирув ўтказган ходимларнинг хатти-ҳаракатини оқлаб бўлмаслигини айтиб, уларга қаттиқ танбеҳ бердим. Қорақалпоғистонлик айрим ҳамкасбларим кечанинг ўзида маҳаллий журналистлардан узр сўраган”, деган С.Ортиқова.\nҚорақалпоғистондаги Makan.uz, Kruz.uz ва Kar24.uz нашрларининг бош муҳаррирлари Repost.uz’нинг Қорақалпоғистон Жўқорғи Кенгеси раиси Муса Ерниязов вафот этгани (у ҳозирги вақтда коронавирусдан даволанмоқда) ҳақидаги хабарини қайта чоп этганидан сўнг прокуратурага ярим тунда чақирилган.\nС.Ортиқовага кўра, айни пайтда ярим тунда журналистларга суҳбатга чақирган прокуратура ходимларининг хатти-ҳаракатлари ўрганилмоқда, натижасига қараб тегишли чора кўрилади.\nТаъкидланишича, Жўқорғи Кенгеси раиси Муса Ерниязов вафот этгани ҳақида нотўғри хабар тарқатиш ҳолати бўйича ҳам қонуний чора кўрилади.\nФарғона шаҳри ички ишлар органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бошқармаси катта тезкор вакили қўшмачи аёл билан боғлиқ икки ҳолат бўйича айбдор деб топилди (“Адолат” газетаси, 24 июль). Бу ҳақда жиноят ишлари бўйича Фарғона туман судининг раиси Фаррух Абдураимов хабар берган.\nҚайд этилишича, Фарғона шаҳри ИИБ томонидан ўтказилган “Орият” тадбирида кўп қаватли уйларнинг бирида яшовчи, муқаддам одам савдоси жинояти учун судланган ва жазо муддатини ўтаётган аёл ўз хонадонида қўшмачилик қилаётгани аниқланади. Натижада аёлга нисбатан Жиноят кодексининг 131-моддаси 2-қисми билан жиноят иши қўзғатилади.\n“Орият” тадбирида қатнашган катта тезкор вакил қўшмачиликда айбланаётган аёлдан терговда қамамаслик эвазига 2000 доллар пул талаб қилади. Бундан ташқари, ИИБ ходими аёлнинг уйида у билан бир неча марта жинсий яқинлик қилади. Пулни талаб қилавергач, аёл ИИБ ходими устидан ДХХ Фарғона вилоят бошқармасига мурожаат қилади. Тезкор вакил қўшмачиликдан айбланган аёлдан 1500 АҚШ долларини олаётганда ушланади. Қайд этилишича, исми ошкор этилмаган ИИБ ходимига озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланган. Жиноят ишига оид бошқа тафсилотлар очиқланмаган.\nҲоким Ортиқхўжаев хонанда Позилжоновга Toyota Prado автомобилини совға қилгани маълум бўлди\n“Божалар” гуруҳи яккахони Жаҳонгир Позилжонов Тошкент шаҳри ҳокими Жаҳонгир Ортиқхўжаевнинг унга Toyota Prado автомобили совға қилганини маълум қилди (www.daryo.uz, 26 июль).\n“Мен бу инсондан жуда кўп яхшилик кўрганман. Бу Prado мен кўрган яхшиликларнинг энг кичик қисми. Бир неча йиллардан бери шу инсоннинг ёнида юриб катта бўлганман. Айта оламанки, у атрофдагиларига ҳам ўзига раво кўрадиган нарсаларни раво кўради. Мен у инсондан жуда кўп нарсаларни ўрганганман. Биринчи навбатда оддийликни, камтарликни”, деган Ж.Позилжонов.\nХонандага кўра, Жаҳонгир Ортиқхўжаевдан яхшилик кўрган биргина у эмас. Ортиқхўжаевнинг қўлида ишлайдиган қанча инсонлар унинг орқасидан уйли-жойли бўлган, қанча одам тўй қилган, қанчаси ёрдам олган.\n“Тан олиш керакки, Тошкент ҳокими бўлганидан кейин шаҳар ҳам анча ўзгарди”, деган хонанда Жаҳонгир Позилжонов ўз адаши ҳақида.


БЕМИННАТ ДАСТЁРЛАР - Ўзбекистон овози газетаси\nҚушларнинг иқтисодий фойдаси бисёр\nБир япалоққуш 1000 та сичқонни еб, бир тонна ғаллани асраб қолади.\nКўкқарға кўкйўталга даво...ми?\nКаклик – тоғлар маликаси\nБойўғли хосиятсиз қуш эмас!\nБургут – мардлик, жасурлик тимсоли.\nҚушлар ҳақида нималарни биламиз ёки билмаймиз? Қушларни сидқидилдан асрашга ҳар бир инсон ўзининг масъулиятини, бурчини қай даражада билади? Тўғри, биз қушларни табиат зийнати, деб биламиз. Тинч, беғубор осмонимизда чарх уриб учаётган турли-туман қушларга боқиб тўймаймиз. Айниқса, кўкка тўш уриб, ўзининг қудратли қанотларини кенг ёйиб, мағрур парвоз қилаётган бургутни кўрсак, ич-ичимиздан қувонамиз.\nБиз табиат фарзандимиз. Қушлар-у ҳайвонлар, тоғу тошлар, дарахту гиёҳлар, ям-яшил қиру адирлар, сув, ҳаво – буларнинг барчаси табиатнинг бизга тортиқ қилган инъомларидир. Биз бу бойликларни асраб-авайлашимиз, кўпайтиришимиз керак. Табиийки, ҳозирги пайтда ноёб қушлар ва жониворларнинг баъзи бир турлари камайиб кетяпти ёки йўқолиш арафасида турибди. Бу – табиатга нисбатан лоқайд муносабатда бўлаётганлигимизнинг оқибати, албатта. Инсоннинг табиатга, табиий бойликларга бефарқ муносабати сабабли яқин юз йил ичида ер юзида қушларнинг 139 тури тамомила ном-нишонсиз йўқолгани олимлар томонидан аниқланди. Шунга кўра, "Қизил китоб"дан қушларнинг 33 тури ва кенжа тури жой олган. Айниқса, улар орасида тоғ ғози, болтаютар, оқдум бургут, дашт бургути, йўрға тувалоқ, қора лайлак, лочин, қирғовул, тустовуқ, илон бургут ва бошқалар бор. Қушларнинг бу турлари аксариятини бизнинг ҳудудимизда учратиш мумкин.\nБироқ ҳозирги кунда улар инсон муҳофазасига муҳтож. Масалан, оддий қуш – кўкқарғанинг камайиб кетаётгани ҳеч кимга сир эмас. Баъзи бировлар бу қушнинг гўштини кўкйўтал касаллигига чалинган беморларга едирса шифо бўлади, деб уларни овлашди. Аслида у бошоқли экинларнинг кушандаси саналган чигиртка ва бошқа турли хил қурт-қумурсқаларга қирон келтиради. Биологларнинг айтишича, уларнинг ҳар бири кунига 300-400 граммгача турли ҳашаротлар билан озиқланаркан.\nКаклик, беданаларнинг ҳам сони йил сайин кўпайиш ўрнига камайиб кетаётгани жуда ачинарли ҳолдир. Уларнинг камайишига овчиларнинг "ҳисса"си йўқ дейсизми? Саёқ овчилар аллақачонлар каклик, бедана тутиш бўйича устаси фаранг бўлиб кетишган. Какликларни тоғларнинг маликаси дейишади. Улар тоғда ўсадиган турли ўсимликларнинг ашаддий кушандаси бўлган ҳашаротлар ва шиллиқуртларни еб кун кечиради. Шундай экан, қушлар бебаҳо хазина эканлигини унутмаслигимиз керак...\nСувлоққа келаётган бир тўда какликлар галаси қўлбола тузоққа қандай илинганини билмай қолади. Ёки каклик тутишнинг яна бошқа бир тури – тўр ичига макиён какликни солиб қўйишади ва шу туфайли бир неча каклик саёқ овчилар ўлжасига айланади. Бундан ташқари, кўп усуллар билан қуш овлашни ўрганиб олган саёқ овчилар ҳамон учраб турибди. Беданаларни тутиш ҳам бундан мустасно эмас. Бу беозор қушларнинг жамиятга нима зарари бор? Улар тоғлардаги турли хил ноёб ўсимликларни зараркунандалардан тозалаб, жамиятимизга иқтисодий фойда келтиради. Тўғри, қиш қиличини яланғочлаб келган қаҳратон кунларда какликлар дон топиш илинжида қишлоқлар томон энадилар. Баъзи кишилар оч қолган какликларга дон бериш ўрнига уларни осонгина тутиб олиб...\nБаҳор фаслига келиб, какликлар 15-20 тагача тухум қўяди. Баъзи бешафқат кишилар тухумларни уйларига олиб кетиб, курк бўлган товуқларнинг тагига бостириб қўядилар. Натижада "фермача" вужудга келади. Бундай ҳоллар республикамизнинг тоғли қишлоқлари аҳолиси орасида учраб туради. Тоғ ҳашаротларига қирон келтираётган беозор паррандаларга бўлган муносабатни тубдан ўзгартириш вақти аллақачон етган.\nБургут ҳақида сўз кетар экан, бу йиртқич қуш тўғрисида турли ривоятларни ўқиганмиз, эшитганмиз. Гўёки мардлик ва жасурлик тимсоли сифатида унга таъриф берилади. Қушларнинг шоҳи бўлган бургут санитарлик вазифасини ўташи билан ҳам жамиятга келтираётган фойдаси беқиёс. Ҳатто ундан айрим йиртқич ҳайвонлар ҳам ҳайиқади. Қудратли қанотлари билан юксакликка парвоз этаётган бу ноёб қушни кўрган бўри ва тулкилар ундан ўзларини ҳимоя қилиш мақсадида жон талвасасида қочадилар, бургут уларга яқинлашиши билан тўрт оёқларини осмонга кўтариб, типирчилаб қоладилар. Йиртқич қуш ўлжасини дастлаб икки кўзига чанг солиб, ўйиб олади ва мағлуб этгач, бақувват панжалари билан маҳкам қисган ҳолда ўткир тумшуқлари билан чўқиб, ея бошлайди. Ўзидан ортганини полапонларига ташийди.\nБиз энди тунги зараркунандалар билан озиқланиб кун кечираётган укки, бойўғли каби қушлар ҳақида ҳам гапириб ўтишимиз керак. Кўпинча одамлар укки, бойўғли ҳақида ёмон фикрда бўладилар. Гўёки улар ёмонлик даракчиси эмиш. Тунда ов қилиб ҳашаротларни еб, уларга қирғин келтирадиган тентакқуш ҳамда йиртқич қушлар туркумига кирувчи бойўғли оқшом тушиши билан учиб чиқадиган ҳар хил қўнғиз ва тунги капалакларга қирғин келтиради. Бундан ташқари, бойўғлиларнинг асосий овқати тунда чиқадиган уй ва дала сичқонлари ҳисобланади. Бир жуфт бойўғли йил мобайнида ўн мингга яқин сичқонни ўлжасига айлантиради. Шу боис, бойўғли далаларда етиштириладиган тонналаб бошоқли экинларни сичқонлардан сақлаб қолиб, қишлоқ хўжалигига катта наф келтираркан.\nЗараркунандалар камайишига ҳисса қўшишда япалоққуш бойўғлидан қолишмас экан. Япалоққуш бойўғлидан йирикроқ бўлиб, тунда овга чиқади. Унинг учиб қўнганини инсон тугул, ҳатто ҳушёр жониворлар ҳам сезмай қолади. Бир япалоққуш ёз мобайнида ўртача мингта сичқонни еб, бир тонна ғаллани сақлаб қолади. Энди юзта ёки мингта япалоққушнинг давлат хазинасига қўшган ҳиссасини ҳисоблаб кўринг-чи? Маълумотларга кўра, йиртқич қуш – бойқушнинг овқат чиқиндисидан 22 та чўл сичқони, 6 та уй сичқони, 4 та узунбурун сичқон, 2 та қумсичқон ва 1 та кўрсичқон қолдиғи топилган. Бундан ташқари, йиртқич паррандалар зараркунанда ҳашаротлар билан бир қаторда юқумли касаллик тарқатувчи баъзи сут эмизувчи, кемирувчиларни йўқотиб, табиатда жуда муҳим санитарлик вазифасини ўтайди. Биринчи навбатда касал ва кучсиз жониворлар билан озиқланиб, шу тариқа инсонга жуда катта фойда келтиради. Олимлар ҳисоб-китобига кўра, 2 та миққий (куйка) қуши бир кунда ўз болаларига 9 та юмронқозиқ, 5 та чўл сичқони, 2 та дала сичқони, 1 та сичқон боласини келтиргани аниқланган.\nМаълумки, кемирувчилар (сичқон, каламуш, юмронқозиқ ва бошқалар) жуда тез кўпаядиган ҳайвонлар туркумига киради. Улар ер шарининг барча ҳудудларига кенг тарқалган. Кемирувчилар бир йилда 3-7 маротаба болалаб, ҳар болалаганда, камида саккизтадан туғади. Уларнинг ҳар хил юқумли касалликлар тарқатишини кўпчилик яхши билади. Кемирувчилар асосан юқумли ўткир ичак касалликлари, чума (ўлат), гелминтоз касалликларининг келиб чиқишига сабаб бўлади.\nАйрим давлатларда аҳолининг кемирувчилардан жабр кўраётгани оммавий ахборот воситаларида кўп ёритилмоқда. Бундан кўринадики, биз юқорида санаб ўтилган қушлар санитар вазифасини ўташи билан бирга, қишлоқ хўжалиги экинларини нобудгарчилигидан сақлаб қолиб, аҳолига беминнат дастёр эканидан далолат беради.\nЧигиртка ва бошқа ҳашаротларнинг ҳам деҳқончиликка катта зиён етказиши ҳеч кимга сир эмас. Ўтган йиллари Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятларининг баъзи ғалла етиштириладиган майдонларига чигирткалар хуруж қилганидан хабаримиз бор. Уларга кимёвий йўл билан барҳам берилиб, офатнинг олди олинганди. Албатта, бу ишларни амалга ошириш маблағсиз битмайди. Қуйидаги маълумотларга бир назар ташласангиз, бундай зараркунанда ҳашаротларнинг кушандаси бўлган қушларнинг иқтисодий фойдаси беқиёс эканлигига амин бўласиз.\nКакку қуш бир соатда юзта қурт еса, қизилиштон болаларига бир кечаю кундузда 300 марта овқат келтиради. Жумладан, бир жуфт қалдирғоч кунига ўртача 16 соат учаркан. Қалдирғоч полапонига оғзида бир соатда 20 марта овқат келтиради. Бу қушларнинг ота-оналари инларига ўртача 60 марта келиб-кетади. Иккита қалдирғоч кунига 640 та зарарли ҳашаротларни болаларига келтирса, 600 тасини ўзи тинчитаркан. Умуман, битта қалдирғоч ёз мобайнида бир миллионга яқин ҳашаротни қириб ташлар экан. Бошқа қушлар емайдиган тукли ҳашаротларнинг 100 тасини какку бир соатда еб битиради. Ёки фотмачумчуқ 18 соатда 370-380 марта, чуғурчуқ 17 соат мобайнида 198 марта, қалдирғоч 295 марта, қизилиштон 24 соат ичида 469 марта ўз уясига овқат ташигани аниқланган.\nҚизилиштонларни мамлакатимизнинг деярли барча вилоятларида учратиш мумкин. У қишнинг қаҳратон совуқларида ҳам дарахтларнинг пўстлоғини тешиб, ўрмон зараркунанда ҳашаротларини қира бошлайди. Бошқа қушларга ўхшаб иссиқ ўлкаларга учиб кетмайди. Кўпгина дарахтларнинг барвақт қуриб қолишидан сақлайди. Қизилиштоннинг яна бир хусусияти бор: орқасидан учиб юрган бир гала читтакларни ҳам "боқади". Қизилиштон дарахт пўстлоғини тешиб, ундан йирик ҳашарот ғумбагини топиб олади. Читтаклар эса унинг атрофида сакраб, қочаётган ҳашаротларни тутиб ейди. Ёки оддийгина яна бир мисол. Митти қушлар авлодига мансуб читтакни яхши биласиз. Бир жуфт читтак 30-40 туп дарахтни зараркунандалардан халос этиб, унинг ўсишига катта ҳисса қўшаркан. Чуғурчуқ бир кунда 200 граммгача чигирткани еб тўймас экан. Бир жуфт майна эса йил давомида 150 минг чигирткани кўрдим, демайди.\nБизнинг ҳудудимизда кўпчилик билмайдиган қушлар ҳам учрайди. Масалан, жаннат қуши (жаннат пашшахўри), ваҳмақуш ва бошқа паррандалар шулар жумласидандир. Улар ўзининг қизиқ хусусиятлари билан ажралиб туради. Пашша, чивин ва бошқа кичик ҳашаротлар уларнинг энг яхши кўрган хўраклари ҳисобланади.\nПатлари жуда чиройли бўлгани учун оврупаликлар пашшахўрни "жаннат қуши" деб номлаган. Бу қушчанинг чиройли патлари бошига бало бўлган, негаки уни ана шунинг учун овлашган. Афсуски, ҳозир бундай қушларнинг тури анча камайиб кетди. Ваҳмақуш эса дарахт шохларига ажойиб сават шаклида уя қуриб, уянинг кириш жойига тўсин ҳам қўяди. Қуш учиб кетаётганида уяни "қулфлаб" кетади. Шарқий Оврупа аҳолиси ваҳмақушлар уясидан уйда кийиладиган юмшоқ шиппак ясайдилар. Чунки бу нозик қуш уяни ҳар хил жунлардан, ўргимчак иплари ва ўсимлик толаларидан мустаҳкам қилиб тўқийди. Ўз-ўзидан маълумки, ҳатто мана шу митти қушчаларимиз жамиятимизга жуда катта иқтисодий фойда келтиради.\nЎтган йили меҳнат таътилида тоғлик қариндошимизникига меҳмонга бораётганимизда тоғдан тушиб келаётган икки ўспиринга кўзим тушди. Ёзнинг иссиқ кунлари бўлишига қарамасдан, уларнинг қўлида қандайдир қўлқопга ўхшаш нарса кўрингандай бўлди. Ҳойнаҳой, ваҳмақушнинг уяси бўлса керак, галма-галдан бири қўйиб, бири қўлига олиб, худди ҳайратлангандай қўлқоп кийганга ўхшатиб кийиб кўрарди. Буни сезиб турган бўлсам-да, қизиқсиниб: "Нима бу?" – деб сўрадим улардан.\n– Бу ваҳмақушнинг уяси, ўзиям жуда ноқулай, тиканли жойда экан, зўрға олдик, – дейишди улар бараварига.\n– Полапонларини нима қилдиларинг?\nМенинг бу саволимдан улар бироз ўнғайсизланишди, кейин ташлаб юборишганини яшириб ўтиришмади. Мен уларни бу қилмиши учун койидим. Бироқ кеч бўлган эди. Айтиш жоизки, бугунги кунда тоғларимиз, боғ-роғларимиз зийнати бўлган бундай ноёб қушлар сони шундоғам кескин камайиб кетмоқда.\nМамлакатимиз ҳудудида донхўр қушлар бисёр. Улар қишлоқ хўжалиги экинларига зиён келтирадиган бегона ўт уруғларни еб, деҳқонларга дастёрлик вазифасини ўтайди. Юқоридаги мисоллардан кўриниб турибдики, қанотли дўстларимиз жамиятимизда ўзларининг беминнат хизмати билан ажралиб туради. Бундан ташқари, уларнинг мамлакатимизда тарқалиши мумкин бўлган эпидемик ва эпизоотик фавқулодда вазиятларнинг олдини олишда ҳам муайян ҳисса қўшишини ҳар ким ҳам билавермаса керак.\nЖонажон ўлкамизда юқорида санаб ўтганимиздан ташқари, қарқуноқ, олатўғаноқ, зарғалдоқ, булбул, сассиқпопишак ва майна ҳашаротхўр қушлар сирасига киради. Шуни ҳам таъкидлаш керакки, айрим қушлар боғ-роғларга ҳужум қилиб, меваларни чўқиб, деҳқонларни саросимага туширади. Аммо бундай қушларнинг жамиятимизга қўшган ҳиссасини иқтисодий жиҳатдан таққослаб кўрсак, фойдаси зараридан бир неча баробар зиёд эканини билиб олиш қийин эмас.\nТарихга назар ташлайдиган бўлсак, бу масала янада ойдинлашади. Биолог олим Собир Матёқубовнинг ёзишича, йигирманчи асрнинг бошларида Хитой давлати донхўр ва мевахўр қушларни қишлоқ хўжалигига катта талафот етказганлиги учун йўқ қилишга киришган. Дастлабки натижа ёмон бўлмаган, ҳосилдорлик ортган. Аммо хитойликлар бу усул билан узоққа боришолмаган. Сабаби – улар "ёмғирдан қочиб, дўлга тутилишган". Мавжуд экинзорларни қўнғиз, сичқонсимон кемирувчилар ва турли хил ҳашаротлар қоплаб ола бошлаган. Натижада Хитой қишлоқ хўжалиги чуқур таназзулга юз тутади. Одамлар орасида юқумли касалликлар тарқалади. Хатосини ўз вақтида англаб етган Хитой ҳукумати қўшни мамлакатлардан валюта ҳисобига қушлар келтиришга мажбур бўлади ва уларга экологик муҳит яратиб беради.\nЯна бир тарихий воқеа. 1759 йилда Маврикий оролини табиий офат – қизил чигиртка қоплаб, бутун ўсимлик дунёсига қирон келтирган. Оролдагилар Ҳиндистондан майна қушини келтириш йўли билангина бу табиий офатни бартараф этишга муваффақ бўлишади.\nФурсатдан фойдаланиб, кўршапалаклар хусусида ҳам айтиб ўтишни лозим топдик. Бу жонивор учиб юргани учун одамлар уни қуш деб биладилар, фанда эса у ҳайвон ҳисобланади. Кўршапалакни "тунги қалдирғоч" ёки "санитар қуш" дейишади. Уларнинг емиши қалдирғочники сингари пашша, чивин, қўнғиз ва кечаси учадиган зараркунанда ҳашаротлар ҳисобланади. У бир кечада ўрта ҳисобда 500 та зараркунандани қириб ташлайди. Шунинг учун ҳам кўршапалаклар қишлоқ хўжалик зараркунандаларига қарши курашда энг яхши биологик қурол вазифасини ўтайди.\nҚуйида кўршапалакларга бўлган салбий муносабатлар хусусида ҳам тўхталиб ўтмоқчимиз. Дунёда ягона уча оладиган сут эмизувчилар туркумига кирувчи ҳайвонлар ҳақида бизнинг тасаввуримиз қандай? Баъзи бир давлатларнинг хурофотчи фуқаролари кўршапалаклар хусусида нотўғри хаёлга борадилар. Айрим касалликларнинг кенг тарқалишига кўршапалакларни кўр-кўрона айбдор қилиб кўрсатиш адолатдан эмас. Ваҳоланки, турли зараркунанда ҳашаротларга қирон етказиб, давлатга ва жамиятга беҳисоб наф келтирувчи кўршапалаклар Она табиатнинг инсонга ато этган бебаҳо туҳфасидир. Экинларга беҳисоб зарар етказувчи тунги ҳашаротлар билан озиқланиб, уларни беаёв қираётган (АҚШ фермаларига йилига 3,7 млрд. доллар наф келтиради) учар ҳайвонларга салбий муносабат қачонгача давом этади?\nҲолбуки, кўршапалакларнинг соғлом экотизим ва инсоният учун аҳамияти беқиёс. Маълумотларга қараганда, 500 тадан ортиқ ўсимлик тури кўршапалаклар ёрдамида чангланаркан. Улар экинларга зарар етказиб, уларни яксон қиладиган ҳашаротларга қирон келтирибгина қолмай, тропик ўлкаларда ўсимлик ва дарахтларнинг чангланишини таъминлайди. Фақат шуларгина эмас, тропик дарахтларнинг уруғини тарқатиб, иқлим исишига қарши курашда дастёр вазифасини ўташи мутахассислар томонидан аниқланган.\nАфсуски, бутун дунё бўйлаб кенг тарқалган COVID пандемияси туфайли кўршапалакларга қарши кураш авжига чиқяпти. Жумладан, Хитой, Ҳиндистон, Перу, Австралия ва Индонезияда кўршапалаклар атайлаб ўлдирилаётгани тўғрисида хориж матбуоти бонг уряпти. Янги турдаги коронавирус – Covid-19 кўршапалаклардан чиққани ва ҳануз аниқлай олинмаган қандайдир бошқа бир ҳайвон орқали инсонга юққани тахмин қилинмоқда. Бундан олдин Sars, Mers ва Эбола каби бир қатор бошқа касалликлар ҳам одамларга шу йўл билан юққанди.\nБундай ғайритабиий ҳолат турли кўринишдаги кўнгилсиз вазиятларни юзага келтириши мумкин. Шу боис, олимлар хато тушунча оқибатида кўршапалак камайиб кетиб, айрим касалликлар тарқалиш хавфи янада ошиб кетишидан огоҳлантирмоқдалар. Бу борадаги нотўғри хатти-ҳаракатларимиз тузатиб бўлмас кўнгилсизликларга олиб келиши, инсоният учун муҳим экотизимларга фожиали зарар етказиши эҳтимолдан холи эмас. Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш мутахассисларининг таъкидлашича, кўршапалакларни айбдор қилиш керак эмас ва улар табиий ҳолатда инсон саломатлигига жуда кам хавф туғдиради.\nАслида кўршапалаклар асрлар давомида инсон билан ёнма-ён яшаб келган. Бу ҳар икки тарафга ҳам наф берган. Кўршапалаклар табиат мувозанатида ҳам жуда муҳим ўрин тутади. Кўпчилиги мева уруғларини тарқатади, баъзи турлари эса бир кечада миллионлаб тонна ҳашаротларни ейди. Масалан, Португалиядаги Коимбра университет шаҳарчасида кўршапалаклар 18-асрда қурилган кутубхонада уч асрдан буён яшаб келади. Улар қўлёзмаларга зарар етказадиган ҳашаротлар билан озиқланади. Шундай экан, уча оладиган сут эмизувчилар ҳайвонлар экотизим мувозанатини бир маромда сақловчи мураккаб табиий тармоқнинг ажралмас бир қисмидир.\nРеспубликамизда кимёвий моддаларнинг меъёридан ортиқча ишлатилиши натижасида кўпгина майда ҳайвонлар қаторида паррандалар ҳам камайиб кетгани сир эмас. Айниқса, қўриқ ва бўз ерларнинг беҳисоб ўзлаштирилиши оқибатида бир қанча ҳайвонларнинг яшаш шароити ўзгармоқда, кўл ва бошқа сув манбалари қуриб қолиши натижасида дашт ҳайвонларидан ташқари сув паррандалари миқдори кескин камайиб кетаётгани ташвишли ҳолат.\nДиёримиз табиий захираларга ниҳоятда бой, бетакрор ўлкалардан биридир. Шубҳасиз, уларни янада бойитиш ўзимизнинг қўлимизда. Юқорида биз тилга олган қушларнинг баъзилари ҳозирги вақтда анча камайиб қолганлиги сабабли республикамиз "Қизил китоб"идан жой олган. Улар бугунги кунда инсон ҳимоясига муҳтождир. Шунинг учун ҳам биз келажак авлодларни табиатни муҳофаза қилишга даъват этиб, қалбида паррандаю даррандаларга нисбатан меҳр-муҳаббат туйғусини уйғотиб боришимиз зарур.\nҚуръони Каримда, Ҳадиси шарифларда ҳам қуш ва ҳайвонларни асраб-авайлаш, уларга зулм қилмаслик, шарт-шароит яратиб бериш ҳақида бир қатор оят ва мисоллар келтирилган. Қушлар ҳақида кўплаб ҳадису шарифлар ҳам мавжуд. Масалан, пайғамбаримиз салоллоҳу алайҳи васаллам: “Қайси бир мусулмон бир кўчат экса ёки бирор-бир зироат қилса, ундан қушми, инсонми, ҳайвонми еса, албатта унинг учун бундан садақа ҳосил бўлади”, деб марҳамат қилганлар. Демак, барчамиз ўзимиз яшаб турган ҳовлиларга, маҳаллаларга дарахт ва гул кўчатларини эксак, ҳайвонот ва наботот оламига меҳрли бўлсак, бунинг савоби ҳаммамизга тегади. Қушлар ва ҳайвонот оламини асрар эканмиз, улар келажак авлодларимизга биздан мерос бўлиб қолишини сира ҳам ёддан чиқармаслигимиз даркор.


Тошкентдаги аянчли ЙТҲ бўйича расмий маълумот берилди - zarnews.uz\nКеча, 15 сентябрь куни соат 13:20 ларда Тошкент вилояти Оққўрғон туманида яшовчи 28 ёшли Э.А. бошқарувидаги “Nexia-2” русумли автомашинасини Тошкент шаҳрининг Шайхонтоҳур тумани Абай-Навоий кўчалари кесишган чорраҳада ҳайдаб кетаётиб Олмазор туманида яшовчи 21 ёшли Б.Т. бошқарувидаги “Nexia-3” русумли автомашина билан тўқнашув содир этган.\nНатижада “Nexia-2” автомашина йўловчиси, Олмазор туманида яшаган 40 ёшли Д.Х. исмли аёл жароҳат олиб, воқеа жойида вафот этган. Иккала автомашина ҳайдовчилари Б.Т., Э.А. ҳамда “Nexia-2” автомашинасининг қолган йўловчилари, Шайхонтоҳур туманида яшовчи 23 ёшли М.Т. исмли аёл ҳамда унинг 3 ёшли қизи Ф.Б.лар жароҳат олиб касалхонага ётқизилган.\nЎзбекистон Республикаси ИИВ Жамоатчилик ва ОАВ билан алоқалар бошқармаси бу ҳақда маълумот берилди.\nТеглар: Тошкент йўл транспорт ҳодисаси


Неъматлар шукри - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси маркази\nАллоҳ таоло дунё ҳаётида инсониятни беҳисоб неъматлар билан ризқлантирганки, унинг саноғига етиб бўлмаслиги хақида Қуръони каримда шундай баён қилинган:\n"Сизларга барча сўраган нарсаларингиздан ато этди. Агар Аллоҳнинг неъматини санасангизлар, саноғига етолмайсиз. Ҳақиқатан, инсон ўта золим ва жуда ношукрдир" (Иброҳим, 34).\nБаъзи кишилар неъмат сўзининг маъносини жуда тор доирада тушунадилар. Бирор орзу умидлари амалга ошишини, ҳар ким ҳам етиша олмайдиган нарсаларни қўлга киритишни, жумладан, катта мол-дунё, фарзанд, бирор мансаб-мартаба ва шунга ўхшаш орзу ҳавасларга эришишнигина неъмат деб биладилар. Сув,ҳаво соғлик,эл-юрт тинчлиги каби, инсон ҳаётининг асоси бўлган бу нарсаларга бепарво қараб, гўё булар ўз-ўзидан пайдо бўлиб қолган табиий ҳолат деб ўйлайдилар. Ҳолбуки, кишининг дунё ва охирати учун манфаат етказадиган нарсалар борки, уларнинг барчаси неъмат ҳисобланиб, динимиз бизларни унинг қадрига етиб яшашга буюради, зеро неъматнинг қадрини билиш, уни эъзозлаш неъмат берувчи "Мунъим" (Аллоҳ)нинг қадрига етиш ва шукрини адо этиш демакдир.\nПайғамбар алайҳиссалом ҳадисларининг бирида: "Қайси бирингиз тонгда уйқудан уйғонганда оиласи тинч, тани coғ ва уйида бир кунлик егулиги бўлса, билсинки, унда дунёдаги барча неъматлар мужассам экан", деб неъматни кенг маънода тушуниш лозимлигига ишора килганлар.\nНеъмат моддий ва маънавий бўлиб, юқорида санаб ўтганларимиз моддий неъматлар жумласига киради. Маънавий неъматлар эса имон, ислом, ҳуррият, тинчлик каби кўзга кўринмайдиган, бироқ моддий неъматларга караганда қадрлироқ нарсалардан иборатдир.\nКўпинча инсонлар неъматнинг қадрига қўлдан кетгандан кейингина етадилар. Соғлиқнинг қадри беморликда, бойликнинг кадри фақирлик етганда, тинчликнинг қадри эса нотинчлик вақтида билинади. Неъмат-нинг бардавом бўлиши, унинг шукри адо этилишига боғлиқдир. Аллоҳ таоло Қуръони каримда таъкидлаб шундай мархамат қилган:\n"Қасамки, агар (берган неъматларимга) шукр қилсангиз, албатта (уларни янада) зиёда қилурман. Борди-ю ношукрчилик қилсангиз, албатта, азобим (ҳам) жуда қаттиқдир" (Иброҳим, 7).\nНеъматнинг салмоғига яраша шукр лозимдир. Баъзи неъматларнинг шукри тилда "алҳамду лиллоҳ" дейиш билан адо бўлса, бошқа хил неъматлар ҳам борки, улар¬нинг шукрини адо этишда тил билан қилган ҳамднинг ўзи кифоя қилмайди, балки буларга амалий шукр даркор. Масалан, намоз, рўза каби ибодатларни адо қилиш тан соғлиқнинг шукри бўлса, имон ва ислом неъматининг шукри фарзандларимизни имон-эътиқодли, ҳалол, пок қилиб вояга етказишдир. Неъматларнинг энг сараси бўлмиш мустақилликнинг амалий шукри эса ёшларимизни Ватанга муҳаббатли қилиб тарбиялаш, десак муболаға бўлмайди. Тинчликнинг қадрини турли ўлкаларда бўлиб турган қўпорувчилик ҳаракатларини, одамларнинг нотинч ҳолатларини кўз ўнгига келтирган одамгина чуқур ҳис қила олади. У ердаги одамлар¬нинг кўнглига ибодат қилиш у ёқда турсин ҳатто еб-ичиш ҳам сиғмайди. Бас шундай экан, маънавий неъмат¬нинг шукрини доим адо этиб турмоғимиз лозим. Инсон берилган бу неъматларга қай даражада шукр қилган ёки қилмагани ҳақида қиёмат кунида албатта сўралади. Расулуллоҳ (с.а.в.) бир ҳадисда: "Одам боласи қиёмат кунида то беш нарсадан сўралмагунча жойидан жилмайди: умрида нима ишлар қилгани, ёшлик даврини қандай ўтказгани, мо¬лини қайси йўл билан топиб, қаерга сарф қилгани ва ниҳоят билганларига қай даражада амал қилгани", деб марҳамат қилганлар.\nНеъматни Аллоҳдан деб билиш кишини Аллоҳга яна ҳам яқинлашишга, унга тақарруб ҳосил қилишга ундайди. Аксинча, шукри адо этилмаган неъмат эса инсонга офат келтиради. Аллох ҳаммамизни берган неьматларига шукр қилувчилардан айласин.\nжоъме масжиди имом хатиб