Япония полицияси якудза иштирокидаги воқеалардан кейин назоратни кучайтирди\nЯпония полицияси бир ҳафта ичида якудза мафиоз гуруҳлари билан боғлиқ бир нечта кўнгилсиз воқеа юз бергани сабабли юқори тайёргарлик ҳолатига келтирилди. 4 мартда NHK телеканалининг маълум қилишича, ҳуқуқ-тартибот муассасалари бир қатор префектураларда, жумладан Канагаву, Нагано, Сайтаму, Сидзуоку ва Токиода патруллар сонини оширган.\nКучайтирилган хавфсизлик чораларининг киритилиши 25 февралдан 3 мартгача Японияда бир-бирига адоватда бўлган "Ямагути-гуми" ва ундан ажраб чиққан "Кобэ Ямагути-гуми" мафиоз гуруҳлари ўртасидаги қарама-қаршилик билан боғлиқ содир этилган 9 та ҳолат билан боғланган. Бир неча воқеаларда бир гуруҳ мафиозлари машиналарда рақиб гуруҳ аъзоларининг уйлари эшикларига бориб урилган ёки уларни ўққа тутган.\nБу ҳолат бир қатор ҳудудларда полициячилар болаларни мактабгача кузатиб қўйишига олиб келди.\nЯпония полиция бошқармасида маълум қилинишича, Япониядаги энг йирик мафиоз гуруҳи "Ямагути-гуми"нинг аъзолари сони ўтган йил давомида 10 мингга қисқариб, 14,1 минг жангчини ташкил қилган. Бу биринчи навбатда гуруҳ ичидаги ихтилоф билан боғланган. Бунинг натижасида янги "Кобэ Ямагути-гуми" гуруҳи ташкил топди. Янги гуруҳ аъзоларининг сони 6 мингга яқинни ташкил қилди ва мамлакатдаги қудратлиги бўйича 3-рақамли тўдага айланди.\n"Ямагути-гуми" гуруҳига ўнлаб майда тўдалар киради. 1980 йилда ҳам гуруҳ ичида ихтилоф юз берганди. Ўшанда бу ўлимлар ва жароҳат олишлар билан якунланган деярли 300 та кўнгилсиз воқеанинг содир бўлишига олиб келган.


Бу йил об-ҳаво таъсирида ўрик, олхўри, гилос ҳамда бодом нархлари юқори бўлади — Teletype\nБу йил об-ҳаво таъсирида ўрик, олхўри, гилос ҳамда бодом нархлари юқори бўлади\nEastFruit мутахассислари Ўзбекистондаги данакли мевали дарахтлар (гилос, ўрик, шафтоли ҳамда олхўри) ҳолатини ўрганиб, кузатилган совуқлар натижасида данаклилар катта зарар кўрганини аниқлашди.\nШу йилнинг февраль ойида кузатилган совуқ об-ҳаво эрта гуллаган айрим ўрик дарахтларига катта зиён келтирган эди. Март ойидаги қор-ёмғир эса нафақат ўрик, балки эрта гуллаб улгурган жуда кўп данакли дарахтларни мева тугишдан маҳрум қилди.\nҲозирда Ўзбекистондаги мавжуд ўрик ҳамда бодом дарахтлари ҳосилининг фақат ярми қолганлиги тахмин қилинмоқда. Айрим вилоятларда эса гилос дарахтлари жиддий зарарланди. Шафтоли ҳамда олхўри дарахтлари эса кеч гуллагани туфайли нисбатан камроқ зиён кўрган. Энг ёмони ҳали олдинда. Кутилмаган совуқ мевалар сифатига ҳам путур етказган бўлиши мумкин.\nҚуйидаги жадвалда вилоятлар миқёсида мевали дарахтлар қай даражада талофат кўргани акс этган.\nТаъкидлаш лозимки, мазкур йўқотишлар бир тарафдан ички бозорда мевалар нархининг ошишига олиб келса, иккинчи томондан шарбат, мева бўтқалари, концентрат ҳамда қуритилган мевалар нархининг ҳам кескин кўтарилишига олиб келади.\nApril 2, 2021, 10:51


2017.08.09 | Янгиликлар\nМамлакатимизда ёш авлоднинг жисмонан соғлом ва маънан етук инсонлар бўлиб улғайиши, замонавий билим ва касб-ҳунарларни пухта ўзлаштиришига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Таълим тизимида амалга оширилаётган изчил ислоҳотлар соҳадаги баъзи муаммоларни амалий ҳал этиб, ўқитишни сифат ва мазмун жиҳатидан янги босқичга кўтаришга хизмат қилаётир.\nУмумтаълим мактабларида 10-11-синфлар қайта ташкил этилаётгани, айниқса, ота-оналар томонидан кенг қўллаб-қувватланмоқда.\n– Шаҳар ва туманларда тузилган ишчи гуруҳлар аъзолари томонидан жойларда ота-оналар, ўқувчилар ва кенг жамоатчиликнинг 2017-2018 ўқув йилидан бошлаб 9-синф битирувчилари умумтаълим мактабларининг 10-синфида, академик лицей ёки касб-ҳунар коллежида ўқишни давом эттиришига оид фикрлари ўрганилди, – дейди вилоят халқ таълими бошқармаси бошлиғининг биринчи ўринбосари Нодир Аҳмедов. – Умумтаълим мактабларининг 46 минг 69 нафар 9-синф битирувчисидан 31 минг 875 нафари 10-синфда ёки академик лицей ва касб-ҳунар коллежида ўқишни давом эттириш истагини билдирган. Ана шу хоҳиш-истаклардан келиб чиқиб, барча умумтаълим мактабларида 10-синф очилмоқда.\nЖорий йилда шаҳар ва туманларда 26 умумтаълим мактабида капитал реконструкция ва жорий таъмирлаш ишлари амалга оширилди. Янги ўқув йили арафасида ота-оналар ва ўқувчиларга қулайлик яратиш мақсадида 88 умумтаълим мактаби қошида мактаб бозори ташкил этилиб, дарсликлар, ўқув қуроллари ва ўқувчилар формаси савдоси йўлга қўйилди.\nОлтиариқ туманида 46 умумтаълим мактаби, 35 мактабгача таълим муассасаси фаолият кўрсатмоқда. 1 минг 900 га яқин ўқувчи 10-синфда ўқишни давом эттириш истагида. Шунинг учун умумтаълим мактабларида қўшимча 61 синф ташкил этилмоқда.\nТумандаги 34-умумтаълим мактаби замонавий таълим масканларидан бири. Янги ўқув йили олдидан бу ерда амалга оширилган таъмирлаш ишлари янада пухта билим олиш имкониятларини кенгайтиради. Замонавий синфхоналар, ўқув-лаборатория хоналари, спорт зали болалар ихтиёрида.\n– Янги ўқув йили ва куз-қиш мавсумига пухта тайёргарлик кўрилди, – дейди мактаб директори Дилбар Мамажонова. – Педагогларимиз ёш авлодга замон талаблари асосида таълим бериш учун илғор педагогик технологияларни пухта ўзлаштирмоқда. Айниқса, 10-11 синфлар қайта ташкил этилаётгани ота-оналарни хурсанд қилмоқда.\nТуманда бўлиб ўтган семинарда умумтаълим мактабларида янги ўқув йили ва куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари атрофлича муҳокама қилинди. Бир қатор умумтаълим мактабларидаги илғор тажрибалар билан танишилди.


ШОҲЛАРНИНГ ХУРМАЧА ҚИЛИҚЛАРИ\nOldingi maqola МУҲАББАТ\nKeyingi maqola ЭРТАКЛАР АСЛИДА ҲАМ "ЭРТАК"МИ?!..\nёхуд қалтис ҳазил уларга хосми?\nРус ҳукмдорлари ва собиқ совет мамлакати раҳбарлари ҳазиллашишни хуш кўришган, аммо уларнинг ҳазили бир-биридан тубдан фарқ қилиб, ўзига хос хусусиятга эга бўлган.\nКулиш, бировларни чув тушириш, алдаш, лақиллатиш азалдан бўлган, аммо империянинг зулмкор ҳукмдорларидан бири – Иван IV баҳорнинг иккинчи ойи биринчи санасини айнан лақиллатиш, аҳмоқ қилиш, масхарабозларга тилига келганини гапиришга рухсат берилган расмий кун сифатида муомалага киритган.\n1575 йилнинг 1 апрелида у тахтдан воз кечади ва ўзининг ўрнига Чингизхон авлодидан бўлмиш чўқинтирилган татар шаҳзодаси Симеон Бекбулатовични ўтқазади. Бу масхарабозлик роппа-роса бир йил давом этади. Ҳақиқий шоҳ Иван Грозний сохта шоҳни йил давомида таҳқирлаб, масхаралаб, ҳақоратомуз оҳангда “ҳурматини жойига қўйиб” келади. Масалан, “Бутун Русь ҳукмдори буюк князь Симеон Бекбулатовичга Иван Васильевич фарзандлари Иван ва Фёдорлар билан таъзим бажо келтиради”, деб ҳар тонгда сохта шоҳни безовта қилиб, қалбига ғулғула солиб, қаҳрини сочиб, бечорани ваҳима исканжасида ушлаб турган. Ўша даврларда, яъни XVI асрларда бундай хурмача қилиқлар, балки чиндан ҳам кулгили бўлгандир...\nИван Грознийнинг ҳазиллари жудаям қалтис эди ва шу боисдан ҳам боёнлар ундан ўлгудек қўрқишарди. Бу ҳукмдор ҳазил қила туриб, ўлдириб қўйишдан ҳам тоймасди.\nСарой боёнларидан бўлмиш Голохвастов ҳукмдор ғазабидан қўрқиб, монастирга бориб яширинади. Аммо шоҳ уни тезгина топтириб келади-да, порох тўлдирилган бочкага боғлаб... ўт қўяди. “Бочкада учиш” маросимига йиғилганларга қарата қувноқ кайфиятда, завқ-шавққа тўлиб шундай дейди: “У олам сарварига яқинлашмоқчи эди, мен унга ёрдамлашиб юбордим. Энди у ўз манзилига тезроқ етиб олади”.\nИван Грозний сарой аъёнларини мазах қилишдан ҳузур қиларди. Уларга шароб тўлдирилган қадаҳ узатиб, охиригача ичишларини талаб қиларди. Жонидан умидини узолмаган аъёнлар шоҳ нима деса, сўзсиз итоат этиб, бажаришга мажбур эдилар. Эрта тонгдан эса сарой мирзасидан шоҳнинг “марҳамати”дан баҳраманд бўлган боёнларнинг маст бўлиб, нималар дегани ҳақида ҳисобот талаб қиларди. Хуллас, Грозний даврида сарой аҳли жон ҳовучлаб юрарди. Негаки, ҳукмдор билан бўладиган ҳар қандай учрашув ўлим билан тугаши ҳеч гап эмасдида.\nПетр I даврида Россияда европача яшаш тарзи жорий қилина бошлагач, халқнинг бунга кўникиши анча қийин кечади. Юртга европача услубни олиб келган ислоҳотчи шоҳ ўз қўл остидагиларни нафақат калтак билан урарди, балки гап билан, ҳазил билан ҳам аямай “саваларди”. Ҳукмдор ажабтовур фармонлар чиқарарди. Уларнинг айримлари бугунги кунда ҳам ўз долзарблигини йўқотмаган. Масалан, қуйидаги фармонга эътибор қаратинг: “Жаноб сенаторлар қоғозда ёзилганига қараб эмас, ўз сўзлари билан гапирсин, токи уларнинг аслида ким эканлигини ҳамма билсин”.\nТартиб-интизомни хуш кўрган ва ҳарбий ўйинларнинг ҳақиқий ишқибози бўлган император Павел кунлардан бир кун жанг қилишнинг ўзича бир ноёб усулини қўлламоқчи бўлади. У ўзининг бир гуруҳ қўшини билан қалъага ҳужум қилиши керак бўлади. Қалъа ичида ўрнашиб олган ҳимоячиларга эса соат 12 гача бардош бериб, “душман”ни ичкарига киритмасликни тайинлайди. Белгиланган вақтга бир ярим соат қолганда император қалъага яқинлашади. Шунда тўсатдан кучли ёмғир шариллаб қуйиб беради. Павел комендантга дарвозани очишни буюради, аммо у императорни ичкарига киритишни хаёлига ҳам келтирмайди. Соат роппа-роса 12 бўлгандагина императорни ичкарига киритишади. Ёмғирда қолиб, уст-боши шалаббо бўлган император комендантни тезда топтириб, пўстагини қоқай, деб турганда интизомни хуш кўрувчи комендант унга императорнинг ўзи имзо чеккан фармонни кўрсатади. Императорнинг буйруққа сўзсиз итоат этган матонатли полковникни мақтаб, унга ташаккурнома билдиришдан бошқа чораси қолмаганди. Шу заҳотиёқ унга генерал-майор унвони берилади, аммо у ҳам худди император каби бир муддат ёмғир остида туришга маҳкум этилади.\nОжизалардан бўлмиш Екатерина II нинг ҳам ҳазил-ҳузулга мойиллиги баланд бўлган. Бир сафар унинг қабулига мункиллаган генерал Фёдор Шестаков пенсия масаласида ташриф буюради. Екатерина II уни биринчи марта кўриб турганини, уни танимаслигини айтади. Шунда соддадил генерал ҳам императорни биринчи бор кўриб турганини билдиради.\n- Мен-ку, бечора бир бева бўлсам, қаёқдан ҳам танирдингиз. Сиз бўлсангиз, Фёдор Михалич, кимсан, генаралсиз! - деб қарияни хижолат қилиб, довдиратиб қўйган.\nИмператор Николай I композитор Глинкани негадир хушламасди. Жазога лойиқ офицерларининг таъзирини бериб қўйиш учун уларга танлаш имкониятини берганди: гаупвахта ёки жини суймаган композиторнинг операларини тинглаш.\nФуқароларнинг оилавий муаммоларини ечишда ҳам император ўзига хос йўл тутарди. Масалан, бир офицер ўзи яхши кўрган қизни унинг ота-онасининг норозилигига қарамай олиб қочади ва улар яширинча никоҳдан ўтиб олишади. Бу шов-шувли муаммо императоргача етиб боради. Император бу ишни ўрганиб, қуйидагича фармон беради: “Офицернинг унвони пасайтирилсин, никоҳ бекор ҳисоблансин, қиз ота-онасига қайтарилсин ва у бокира деб ҳисоблансин!”\nИмператор Александр III ҳам ҳазил-мутойибани хуш кўрадиган, уни яхши тушунадиганлардан эди. Киев ҳарбий округининг кекса қўмондони Драгомиров императорнинг туғилган кунини эсидан чиқариб қўяди. Фаромушхотир қўмондон бир мақтанмоқчи бўлиб, императорга унинг туғилган куни муносабати билан, мана уч кундирки, унинг соғлиги учун ичаётганини билдириб, телеграмма жўнатади. Телеграммани олган император эса қисқагина қилиб шундай жавоб ёзган: “Энди ҳаммасига якун ясасангиз ҳам бўлар”. Бу билан ишга ҳам, ичишга ҳам, қарилигини назарда тутиб, яшашга ҳам барҳам бериш вақти етганлигини ҳазил аралаш “қистириб” ўтади.\nКунлардан бир кун истеъфодаги қандайдир бир аскар қовоқхонада роса бўкиб ичиб, ўзини билмайдиган даражада маст ҳолда шу ерда осиғлиқ турган Александр III нинг портрети рўпарасига келиб, шундай дейди: “Мен тупурдим ўша давлатпаноҳ императорга”. Бу ҳукмдорга нисбатан ҳақорат ҳисобланиб, нодон пиёниста аҳмоқона хатти-ҳаракати учун қаттиқ жазога лойиқ эди. Аммо император бу нодонни жазолашга оташин бўлиб турган ҳайбаракаллачи амалдорларини тўхтатиб, пиёниста аҳмоққа императорнинг ўзи унга тупурганини етказишни буюради ва бундан кейин қовоқхоналарда унинг портретини илмасликни тайинлайди.\nЛенинни яқиндан билган Горький шундай ёзганди: “Ленин менга ҳазил-мутойибага мойиллиги йўқлигини айтиб, буни очиқчасига тан олганди”. Аммо “пролетариат доҳийси”нинг “сиёсий фоҳиша” ибораси ҳали-ҳануз сиёсий майдонларда кенг ишлатиб келинади.\nСталин коммунистик партиянинг содиқ яловбардорларига қалтис ҳазил қиларди. Кутилмаганда, тўсатдан “Сизни ҳалиям отишмадими?” деб савол бериб қоларди. Қаршисида турган партия ходими бундай саволдан сўнг ранги оқариб, бўладигани бўларди. Бу гапларнинг ҳазилми-чинлигини ҳам, на кулишни, на қариндош-уруғлари билан видолашишни ҳам билмай, каловланиб қоларди.\nТаниқли актриса Любовь Орлова бир гал Сталиннинг қабулида бўлганда, бош котиб ундан эринг хафа қилмаяптими, деб сўрайди ва агар хафа қиладиган бўлса, уни осишади, дейди. Шунда ранги-қути учган Орлова қанақасига осишади, деб сўраганда, ҳозиржавоб Сталин: “Қанақасига бўларди, бўйнига арқон солиб-да”, деб жавоб беради.\nБир чет эллик мухбир Сталиндан нима учун Арманистоннинг гербида Арарат тоғи акс этган, ахир у Туркияда-ку, деб сўраганда, у шундай жавоб беради: “Туркиянинг гербида ярим ой акс этган, лекин у ҳам Туркияда эмас-ку”.\nХрушчевга фарқи йўқ эди. Унинг калласига нима келса, шу заҳотиёқ бетинг-кўзинг демасдан гапираверарди.\nСобиқ советлар мамлакатининг биринчи ва охирги президенти Михаил Горбачёв ўзи ҳақида латифалар айтгани тўғрисида гап-сўзлар юради. Аммо у латифаларни истеъфога чиққандан сўнг айтган. Уларнинг энг севимлиси бир деҳқоннинг колбаса олиш учун навбатга тургани ҳақида. У узундан-узоқ навбатнинг ҳечам тугамаётганидан дарғазаб бўлиб, мен кетдим, бориб Горбачёвни ўлдириб келаман, деганича шиддат билан навбатни ташлаб чиқиб кетади. Аммо тезда қайтиб келиб, яна навбатига туради ва: “Уни ўлдирмоқчи бўлганларнинг навбати бунисидан ҳам узун экан”, дейди.


Бағрида дунё ястанган бешик | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанТиббиётБағрида дунё ястанган бешик\nАжабо, америкалик олимлар уйқу пайтида оғзидан сўрғич тушмайдиган гўдаклар орасида «қўққисдан ўлиш синдроми» 90 фоиз кам учрашини таъкидлашмокда. Тадқиқотлар АҚШнинг Соғлиқни сақлаш Миллий институти ходимлари ва Кайзер Парманентлик олимлар ҳамкорлигида олиб борилган. Тадқиқотлар хулосасига 312 нафар соғлом гўдаклар оналари ҳамда 185 нафар шу ёшда «қўққисдан ўлиш синдромияга йўлиққан болакайларнинг волидалари билан қилинган сўров асос қилиб олинган.\nДарҳақиқат, сўрғичлар ушбу бевақт ўлим таҳдидига қарши самарадор профилактик услуб эканлиги тан олинди. Калифорнияда ҳар 2000 нафар боланинг бири «қўққисдан ўлиш синдромияга йўлиқар экан. Олимларнинг фикрича, агар барча чақалоқлар уйқу пайтида ҳам сўрғични тарк қилмасалар эди, бу кўрсаткич ҳар 20000 нафарга биргинани ташкил қилар эди. Сўрғичларнинг қуйидаги афзалликлари олимлар наздида беназирдир:\n— Биринчидан, сўрғичларнинг тутқичлари оғизга сиғмайдиган даражада катталиги туфайли чақалоқ тўшаги ёки ёстиғига юзтубан ётиб қолганда дами ичига тушиб қолишига йўл бермас экан.\n— Иккинчидан, бўш сўрғич сўриш чақалоқлар бош миясидаги нафас олиш марказининг тезроқ шаклланишига туртки берар экан. Зеро, айнан нафас олиш марказининг ўз вазифасини бажаришга барвақтроқ киришиши мурғак гўдаклар ҳаёти учун муҳим аҳамиятга моликдир.\nУмуман олганда, «қўққисдан ўлиш синдромига қуйидагиларнинг ҳам сабаб бўлиши кўзда тутилиб, оналардан огоҳлик талаб этилган:\n— чақалоқнинг пастга қараб, қоринда юзтубан ётиб қолиши;\n— оналарнинг ҳомиладорлик пайтида чекишга ружу қўйиши (ғарбда аёллар орасида одатий ҳолга айланган бу бад одат, чақалоқ нафас йўлларини ҳам дардга мойил этиб қўйиши билан хатарлидир);\n— тўшакларнинг вақтида янгиланмай патоген микроблар ўчоғига айланиши ва бошқа турли сабаблар ҳам гўдаклар ҳаёти учун таҳдидли омиллардандир.\nЧуқурроқ мушоҳада қилиб кўргудек бўлсак, чақалоқлардаги «қўққисдан ўлиш синдромияга қарши профлактик энг самарадор услублардан бири «БЕШИК»дан фойдаланиш эканлигига ишончимиз комил бўлади. Чунки, айнан бешик «Британия гўдаклар ўлимини ўрганиш уюшмаси»нинг қуйидаги талабларига тўла жавоб берар экан:\n1. «Қўққисдан ўлиш синдроми» рўй бермаслиги учун чақалоқни албатта чалқанча ётқизиб унинг ҳаракатини чек-лаш имкони бешикдагина мавжуд.\n2. Шукрки, чақалоқ олдида тугул, умуман кашандалик бизнинг юртдаги оналарга мутлақо ёт. Аммо шундай диққинафасликнинг ҳам зарарини чеклайдиган мў‘жаз микроиқлим бешик ёпинғичлари ичида яратилган.\n3. Бешикнинг ички иқлими доимий ҳарорат мў‘тадиллигини сақлаб, чақалоқнинг қизиб кетишидек хатарга йўл бермайди.\n4. Чақалоқнинг жағи остидан боғичлари ўтқазиладиган бош кийимлар чуваланиб бўйинни бўғиб қўймаслиги учун уни ҳаттоки бешик ичида кийдирилишига ҳожат ҳам қолмаслиги яна бир хатар олдини олади.\n5. Шунингдек, чақалоқларнинг умумий тўшакда ота-оналар билан ётқизилиши ҳам гоҳо кўнгилсизликларга сабаб бўлганлиги кузатилган. Чунки ҳориган она кўкраги бола оғзида қолиб ёхуд чақалоқнинг тўшакка юзтубан ётиб димиқиб қоли-ши эҳтимолдан холи эмас. Бешик эса мана шундай кўнгилсизликларга мутлақо йўл бермаслиги туфайли дунё тиб алломаларига ҳам кўз-кўз этилса бўлгудек ибратлиги шубҳасиз.\nМурғак фарзандига бўш сўрғич тутишни, бу дунё алдовларининг илк кўриниши деб билган, дониш элим, Бешикларинг бор бўлсин, илоҳим!\n← Аввалги Аввалги Абадийлик нима?\nКейинги → Кейинги: Тандир тўлиб ёпилди нон…


Ибн Сино асарлари — коронавирусга қарши курашаётган олимлар учун қўлланма - Халқ сўзи\n20:43 02 Июнь 2020 Жамият\nТуркиянинг TRT давлат телерадиокомпанияси интернет саҳифасида улуғ аждодимиз Ибн Синонинг беназир илмий кашфиётларининг бугунги кундаги аҳамияти ҳақида мақола чоп этилди. Бу ҳақда «Дунё» АА хабар берди.\n«Дунё коронавирус пандемиясига дучор бўлган бир пайтда, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти юқумли касалликлар тарқалишининг олдини олиш мақсадида касалликларни одамдан одамга юқишига қарши курашишда Ибн Сино ихтиро қилган карантин усулидан фойдаланишни талаб қилди», - деб ёзади муаллиф.\nУ Ибн Сино буюк зиёли ва замонавий тиббиётнинг отаси бўлган, дея таъкидлайди. Буюк аждодимиз тиббиёт ва астрономиядан тортиб, математика ва илоҳиётгача бўлган кўплаб соҳаларда катта тажриба тўплаган. Ғарбда у Авиценна номи билан танилган. Йирик олим сифатида минг йил аввал хавфли инфекцияларга қарши курашда беқиёс роль ўйнаган. Буюк мутафаккир ўзининг «Тиб қонунлари» асарида юқумли касалликлар тарқалишини камайтириш учун 40 кунлик карантин зарурлигини таъкидлаган.\nКейинги йилларда «Тиб қонунлари» замонавий тиббиётнинг асосига айланди. Қарийб 600 йил давомида дунё тиббиёт ҳамжамияти ушбу китобдан дарслик сифатида кенг фойдаланиб келди.\nИбн Сино биринчи бўлиб микроблар турли касалликларни келтириб чиқаришини аниқлаган. У, шунингдек, одамларда юқумли сариқ касаллиги ва куйдирги каби жиддий бактериал инфекцияларнинг пайдо бўлиш сабаблари ва жараёнларига ойдинлик киритган.\nИнсон ички аъзолари фаолиятига жиддий хавф соладиган баъзи касалликларни даволашда у седация (сунъий кома) техникасини қўллаган. Шунингдек, олим сийдикда қанд миқдорини ўлчаш орқали диабетга ташхис қўйиш усулини ихтиро қилган.\nКўпгина тарихчиларнинг таъкидлашича, Ибн Сино барча тиббий хизматларини бепул амалга оширган.\nБуюк итальян шоири Данте ўзининг «Илоҳий комедия»сида (La Divina Commedia) Ибн Сино ҳақида сўз юритган. Бугун дунёнинг кўплаб тиббиёт олийгоҳлари деворларида буюк аждодимизнинг сурати осилган. Ойнинг орқа томонидаги бир кратерга унинг номи берилган. Бир қанча давлатлар Ибн Сино хотирасига эсдалик тангалар ва медаллар чиқарган.


НУРСУЛТАН НАЗАРБОЕВ: «БУЮК ДАЛАНИНГ ЕТТИ ҚИРРАСЫ» (өзбекше) | twesco.org\nНУРСУЛТАН НАЗАРБОЕВ: «БУЮК ДАЛАНИНГ ЕТТИ ҚИРРАСЫ» (өзбекше)\nМакон – барча нарсаларнинг, вақт эса – бутун воқеликнинг мезонидир. Вақт ва макон камалаги ўзаро туташган пайтда миллат тарихи бошланади. Бу – оддийгина чиройли афоризм эмас.\nЧин маънода олиб қараганда, немислар, италияликлар ёки ҳинд халқларининг тарихига кўз ташласак, уларнинг минглаб йилларни қамраб оладиган умумтарихидаги катта муваффақиятларнинг манбаи ушбу халқларнинг бугунги кунда макон тутган ҳудудлари билан боғлиқлиги масаласида савол туғилиши табиий. Айниқса, қадимги Рим – бу ҳозирги Италия эмас, бироқ италиялклар ўзларининг тарихий томирлари билан фахрлана олади. Шунга ўхшаш қадимги готлар билан бугунги немислар битта халқ эмас, бироқ улар ҳам Германиянинг бой тарихий меросининг бир бўлагидир. Кўпмиллатли бой маданиятга эга қадимги Ҳиндистон билан бугунги ҳинд халқига тарих тўлқинларида узликсиз ривожланиб келаётган бир бутун цивилизация сифатида қараш мумкин.\nБу – тарихга нисбатан тўғри ёндашув. Шу орқали туб-томиримизни билишга, миллий тарихимизга теран назар ташлаб, унинг чигал тугунларини ечиш имкони туғилади.\nҚозоғистон тарихи ҳам алоҳида-алоҳида тарихий даврлари билан эмас, бор бўйи билан ҳозирги замонавий илм доирасида олиб қаралиб тушунилиши шарт. Бунинг учун зарурий далилларимиз етарлидир.\nБиринчидан, тарихга қўшган улушига бироз қуйида батафсилроқ тўхталиб ўтиладиганидек, протодавлат уюшмаларининг пойдевори ҳозирги Қозоғистон ҳудудида қурилган бўлиб, улар қозоқ миллати этногенезининг асосий элементларини ташкил этади.\nИккинчидан, биз сўз юритаётган буюк маданий муваффақиятлар дала-даштимизга ташқаридан келгани йўқ, аксинча, уларнинг кўпчилиги кенг бепоён бу ўлкада пайдо бўлиб, шундан кейин Ғарб ва Шарққа, Жануб ва Шимолга ёйилди.\nУчинчидан, кейинги йилларда қўлга киритилган тарихий топилмалар бизнинг аждодларимиз ўз даврининг энг илғор, энг ихтисослашган технологик кашфиётларга тўғридан-тўғри алоқадор эканлигини кўрсатади. Ушбу ёдгорликлар Буюк Даланинг жаҳон тарихида эгаллаган ўрнига теран тушунчалар билан назар ташлашга имкон беради.\nАйнан қозоқ халқининг айрим уруғ-қабилаларининг номи “қозоқ” этнонимидан кўп асрлар бурун дунёга маълум бўлган. Шунинг ўзи бизнинг миллий тарихимизнинг ўқ томири бугунги тушунчадаги даврлардан анча узоқ даврларга бориб тақалишидан дарак беради.\nЕвропамарказчилик ёндашув саклар ва хунлар, прототурклар ва бошқалар бугунги туркий халқларнинг қадим аждодлари ҳисобланадиган этник гуруҳлар эканлиги ва улар миллатимиз тарихий этногенезининг ажралмас бир бўлаги бўлгани борасидаги далилларни келтиришга имкон бермай келди.\nШу билан бирга, узоқ даврлардан бери бизнинг еримизда умр суриб келаётган кўплаб этносларга муштарак макон бўлган Қозоғистон тарихи борасида гап бораётганини айтиб ўтишимиз ўринлидир. Бу – турли этносларнинг кўплаб атоқли арбоблари ўз улушларини қўшиб келган бутун халқимиз учун муштарак тарихдир.\nБугунги кунда тарихимизга чин кўз билан қараш керак. Бироқ қайсидир бир тарихий воқеани танлаб олиш ва конъюктуравий жиҳатдангина баҳолаш билан чекланмаслик керак. Оқ ва қора - бир-биридан ажратиб бўлмайдиган тушунчалардир. Улар ўзаро бирлашганда якка шахсларнинг ҳам, бутун халқларнинг ҳам ҳаётига бетакрор ранг беради. Бизнинг тарихимизда азобли пайтлар ва қайғули воқеалар, аёвсиз урушлар ва низолар, ижтимоий жиҳатдан таҳликали бўлган синовлар ва сиёсий қувғин-у сургунлар оз бўлмади. Буларни унутишга ҳаққимиз йўқ. Кўп қиррали ва шонли тарихимизни тўғри тушуниб, қабул қила олишимиз зарур.\nБиз бошқа халқларнинг ролини пасайтириб, ўзимизнинг буюклигимизни кўрсатиш ниятида эмасмиз. Энг асосийси, биз ҳақиқий илмий манбаларга суянган ҳолда дунё тарихидаги ўз ролимизни англаш ва тўғри фаҳмлашимиз шарт.\nШундан келиб чиқиб, Буюк Даланинг етти қиррасига тўхталсак.\nІ. МИЛЛАТ ТАРИХИДАГИ МАКОН ВА ЗАМОН\nБизнинг еримиз моддий маданиятнинг кўплаб намуналари пайдо бўлган жой, қайнар булоғи десак, ошириб юбормаган бўламиз. Ҳозирги жамият ҳаётининг ажралмас бўлагига айланган кўплаб буюмлар ўз вақтида бизнинг ўлкамизда ихтиро қилинган. Буюк Далани макон тутган қадимги инсонлар талай техникавий кашфиятлар қилиб, улардан шунчаки фойдаланиб келмасдан, янгидан-янги иш қуроллари яратганлар. Улардан одамзод ер юзининг турли бурчакларида бугунги кунгача фойдаланиб келади. Кўҳна йилномалар бугунги қозоқларнинг қадим аждодлари бепоён Евросиё қитъасида сиёсий ва иқтисодий тарихнинг ғидирагини неча марталаб туб-тубидан ўзгартириб юборгани борасида сирлашади.\nОт миниш маданияти ва йилқичилик ер юзига Буюк Даладан тарқалгани тарихдан маълум.\nМамлакатимизнинг шимолий ҳудудларида энеолит даврига тааллуқли “Ботай” манзилгоҳида олиб борилган археологик қазишмалар отнинг илк бор ҳозирги Қозоғистон ҳудудида қўлга ўргатилганини тасдиқлайди.\nОтни қўлга ўргатиш орқали бизнинг аждодларимиз ўз даврида инсонлар тенгсиз усутунликка эга бўлдилар. Бунга дунё миқёсида қарайдиган бўлсак, чорвачилик, хўжалик юритиш ва ҳарбий соҳада тенги йўқ инқилоб юз берди.\nОтнинг қўлга ўргатилиши от миниш маданиятига ҳам пойдевор бўлди. Қурол-аслаҳа тақиб олган муҳташам отлиқ чавандоз кўчманчи ипериялар тарих саҳнасига чиққан даврнинг рамзига айланди.\nТуғ кўтарган отлиқ жангчилар тасвири – мард баҳодирлар даврининг махсус эмблемаси, шу билан бирга отлиқ аскарнинг пайдо бўлиши билан боғлиқ равишда шаклланган кўчманчилар дунёси “маданий коди”нинг алоҳида элементидир.\nАвтоуловларни жойидан қўзғатувчи мосламанинг қуввати ҳалигача отнинг кучи билан ўлчанади. Ушбу анъана – ер юзида моҳир отлиқлар устунлик қилган буюк даврга бўлган ҳурмат-эътиборнинг нишонидир.\nБиз дунёнинг барча ўлкаларига қадимги қозоқ еридан тарқалган шундай буюк технологик инқилоб маҳсулининг инсоният томонидан XIX асргача фойдаланилиб келинганини унутмаслигимиз керак.\nҲозирги кийим-кечак намуналарининг базавий компонентлари Дала тамаддунининг илк даврларига бориб тақалади. От миниш маданияти моҳир отлиқ жангчининг ихчам кийим кийиш намуналарининг пайдо бўлишига олиб келди. От устида юришга қулай бўлиши учун аждодларимиз илк бор кийимни уст ва ост кийим деб иккига ажратди. Шу тариқа, айнан чолворнинг илк нусхаси пайдо бўлди.\nБу эса чавандоз инсонларнинг от устида эмин-эркин бўлиши ва жанг пайтида эркин ҳаракатланишига имконият яратди. Дала-дашт аҳолиси теридан, кигиздан, кандир ва жундан, канопдан чолвор тикди. Шундан буён минглаб йиллар ўтса-да, кийимнинг ушбу тури ўзгармасдан келди. Археологик қазишлар пайтида топилган қадимги чалворларнинг ҳозирги чалворлардан ҳеч қандай фарқи йўқ.\nШу билан бига бугунги этикларнинг барча турлари кўчманчилар отга минганда кийган юмшоқ ўкчали нозик этикнинг “меросхўр”лари эканлиги маълум.\nОт устида юрган кўчманчилар ўз тақимига олган жийронини эмин-эркин миниб юриш учун йирик эгар-жабдуқ билан узангини ўйлаб топди. Бу янгилик моҳир чавандознинг от устида қоққан қозиқдай бемалол ўтиришига, шунингдек, от чоптириб бораётиб, қўлидаги яроғидан ҳеч қандай қийинчиликсиз ва унумли фойдаланишига имкон яратди.\nАждодларимиз чопиб бораётган от устида ўқ-ёй тортишни мукаммал даражада эгалладилар. Шу билан алоқадор равишда қурол-аслаҳа техникаси ҳам ўзгариб, мураккаб, қулай ва пишиқ бўла борди. Учига металл тақилган ўқ мустаҳкам совутни тешиб ўтадиган қалқонтешарга айланди.\nҚозоғистон ҳудудида умр сурган туркий элатларнинг кашф қилган яна бир технологик янгилиги – қилич. Унинг кескир дами ёки эгик юзи – алоҳида сифатидир. Ушбу яроғ энг муҳим ва кенг тарқалган жанг қуролига айланди.\nЧавандоз ва унинг минган отини ҳимоялаш учун мўлжалланган совутни ҳам илк бор бизнинг аждодларимиз ясаган. Евросиё кўчманчиларининг алоҳида аҳамиятга эга ҳарбий янгилиги сифатида яна темир зирҳли отлиқ аскар шу тариқа пайдо бўлди. Оловли қурол пайдо бўлиб, ёппасига қўлланила бошлаган паллаларгача отлиқ аскарнинг тараққий этишиэрамиздан олдинги I мингйиллик ва эрамизнинг І асри мобайнида кўчманчиларнинг узоқ вақт давомида тенги йўқ ҳарбий устунлик ўрнатишини таъминлаган қурол-яроғнинг алоҳида тури - муҳташам отлиқ аскарнинг шаклланишига таъсир қилди.\n2. Буюк Даланинг қадимги металлургияси\nМеталл қазиб олиш усулларини топиш тарихнинг янги палласига йўл очиб, инсониятнинг тараққиёт жараёнларини бутунлай ўзгартириб юборди. .. қизил металл конларига бой қозоқ ери – металлургия пайдо бўлган дастлабки марказлардан биридир. Қадимги замонлардаёқ Қозоғистоннинг Марказий, Шимолий ва Шарқий қисмларида тоғ-кон маҳсулотларини қазиб оладиган ўчоқлар пайдо бўлиб, бронза, мис, қалай, темир, кумуш ва олтин рудалари қазиб олина бошлади.\nОта-боболаримиз янги, мустаҳкам соф металлар қазиб олишни ривожлантириб, уларнинг илғор технологик тараққиётига йўл очди. Археологик қазишмалар пайтида топилган металл эритадиган печлар ва қўлдан ясалган мужъаз буюмлар, қадимги уй-рузғор ашёлари ва қурол-яроғлари бу ҳақда сўйлайди. Буларнинг барчаси қадимги замонларда бизнинг еримиздаги дала тамаддунининг технологик томондан қанчалик юксак ривожланганини кўрсатади.\nБизнинг ота-боболаримиз ўзларини ўраб турган атроф-муҳит билан мутаносиб ҳаёт кечириб, ўзларини табиатнинг ажралмас бир бўлаги санаганлар. Турмушнинг ушбу бош қоидаси Буюк Далани макон тутган халқларнинг дунёқараши ва ўзига хос хусусиятларини шакллантирди. Ўз ёзуви ва мифологиясига эга Қозоғистоннинг қадимий аҳолиси юксак маданият яратдилар.\nУлардан қолган мероснинг ёрқин кўриниши, бадиий характери ва маънавий бойлигининг алоҳида белгиси – “ов услуби” санъатидир. Жониворлар тасвиридан маиший ҳаётда фойдаланиш инсон ва табиатнинг ўзаро алоқасининг рамзига айланиб, кўчманчиларнинг маънавий йўналишини аниқ кўрсатиб турган.\nУлар йиртқич ҳайвонларнинг, асосан, мушуксимон жониворларнинг тасвиридан кўпроқ фойдаланишган. Мустақил Қозоғистоннинг рамзларидан бири – маҳаллий жониворлар оламидаги ноёб тур бўлмиш қор қоплони экани бежиз эмас.\nШу ўринда ов санъати аждодларимизнинг алоҳида юқори малакали тажрибаси бўлганини кўрсатади. Улар нақш тушириш, металлга ишлов бериш техникасини, шунингдек, мис ва бронзадан тақинчоқлар ясаш ва қуйма қуйиш, олтиндан безаклар тайёрлашнинг мураккаб усулларини яхши йўлга қўйишган.\nЯлпи олганда, “ов услуби” феномени дунё санъатидаги буюк кашфиётлардан бири саналади.\nБизнинг туб-томиримизга янгича кўз қарашлар билан ёндашишга асос бўлган, дунё илми учун сенцация ҳисобланадиган янгилик – 1969 йили Қозоғистоннинг Иссиқ қўрғонидан топилган, санъатшунос олимлар орасида “қозоғистонлик Тутанхамон” деб аталадиган “Олтин одам”дир.\nУшбу жангчи талай тилсимли сирларга ечим топди. Бизнинг аждодларимиз бугунги кунда ҳам ўз гўзаллиги билан одамларни ҳаяжонга соладиган ўта юксак даражадаги кўркам буюмлар ясашган. Аскарнинг олтин билан қопланган кийим-кечаклари қадимги заргарларнинг олтинга ишлов бериш техникасини яхши эгаллаганидан дарак беради. Шу билан бирга, ушбу янгилик Дала тамаддунининг муҳташам куч-қудрати ва эстетикасини ифодалайдиган бой мифологияни юзага чиқарди.\nДала халқи ўз истеъдодини шу тариқа кўрсатиб, унинг мартабасини қуёшдек қудрат даражасига кўтариб шарафлаган. Қўрғондаги муҳташам идиш ва буюмлар қадимги аждодларимизнинг яратувчанлик қобилиятини кўрсатади. Аскар ёнидан топилган кумуш косаларнинг бирида ўйиб ёзилган ҳарфлар бор. Бу – Марказий Осиё ҳудудидан топилган ёзувлар орасида энг кўҳнасидир.\n5. Турк дунёсининг бешиги\nҚозоқлар ва Евросиёнинг бошқа халқлари тарихида Олтойнинг тутган ўрни бўлакча. Шундай буюк тоғлар асрлар бўйи Қозоғистон ерининг тожигина эмас, бутун турк оламининг бешиги ҳисобланади. Худди шу ҳудудда эрамиздан олдинги І мингйиллик ўрталарида турк дунёси пайдо бўлиб, Буюк Дала тақдирида янги даврни бошлаб берди.\nТарих ва география туркий давлатлар билан буюк кўчманчилар империялари издошлигининг алоҳида моделини шакллантирди. Бу давлатлар узоқ вақтлар бўйи бир-бирининг ўрнини эгаллаб, ўрта асрлардаги Қозоғистоннинг иқтисодий, сиёсий ва ва маданий ҳаётида ўзининг ўчмас изини қолдирди.\nБепоён кенг ҳудудларни бошқара олган туркийлар чексиз кенг далада кўчманчи ва ўтроқ тамаддуннинг ўзига хос намунасини шакллантириб, санъат ва илмнинг ҳамда халқаро тижорат марказига айланган ўрта аср шаҳарларининг гуллаб-яшнашига йўл очди. Масалан, ўрта асрлардаги Ўтрор шаҳри оламшумул тамаддуннинг буюк мутаффакирларидан бири – Абу Наср ал-Форобийни дунёга келтирган бўлса, туркий халқларнинг маънавий етакчиларидан бири Хўжа Аҳмад Яссавий Туркистонда умр суриб, илм-маърифат тарқатди.\nМамлакатимизнинг географик жиҳатдан қулай, яъни Евросиё қитъасининг киндигида жойлашуви азалдан турли давлатлар ва тамаддунлар орасида транзит “даҳлиз (коридор)”нинг пайдо бўлишига имкон яратди. Бизнинг давримиздан бошлаб ушбу қуруқлик йўллари Ўлкан Евросиёнинг Шарқи ва Ғарби, Шимоли ва Жануби орасидаги савдо ва маданият соҳаларидаги алоқаларнинг трансконтинентал белбоғига – Буюк Ипак йўли тизимига айланди.\nУшбу йўл халқлар орасидаги умумжаҳон ўзаро товар айланиши ва ақлий ҳамкорликнинг шаклланиб, ривож топиши учун барқарор платформа бўлди.\nКарвон йўлларининг зиён-заҳматсиз бўлишини, хавфсизлигини таъминлаган Буюк Дала халқи қадим ва ўрта асрлардаги ўта муҳим савдо қатновининг асосий риштаси саналди. Дала белбоғи Хитой, Ҳиндистон, Форс, Ўрта Ер денгизи, Яқин Шарқ ва славян тамаддунларининг ўзаро алоқаларида воситачилик қилди.\nИлк пайдо бўлган пайтлардан бошлаб Буюк Ипак йўли харитаси, асосан, туркий империяларнинг ҳудудларини қамраб олди. Марказий Евросиёда туркийлар устунлик қилган даврларда Буюк Ипак йўли гуллаб-яшнаб, халқаро миқёсда иқтисодни тараққий эттиришга ва маданиятни ривожлантиришга ўз ҳиссасини қўшди.\n7. Қозоғистон – олма ва қизғалдоқнинг ватани\nОқсоч Олатов ёнбағирлари олма ва қизғалдоқнинг “тарихий ватани” экани илмий томондан исботланган. Оддий, бироқ бутун дунё учун ўзига хос аҳамияти юқори бўлган ушбу ўсимликлар шу ерда бўй чўзиб, ер юзига тарқалган. Қозоғистон ҳозир ҳам дунёдаги барча олмасимонларнинг илк аждоди – Сиверс олмасининг ватани ҳисобланади. Худди шу олма уруғи энг кўп тарқалган мевани оламга тортиқ қилди. Барчамизга маълум олма меваси – биздаги олманинг генетик бир туридир. У Қозоғистон ҳудудидаги Или Олатови этакларидан Буюк Ипак йўлининг қадимги тармоғи бўйлаб дастлаб Ўрта Ер денгизига, кейинчалик бутун дунёга тарқалган. Ушбу таниш меванинг теран тарихининг рамзи сифатида мамлакатимизнинг жанубидаги энг чиройли шаҳар Олма-ота деб аталди.\nҚозоғистон ҳудудидаги Чу, Или тоғлари этакларидан ҳозирги кунгача маданий ўсимликлар оламининг жавҳари саналадиган Регель қизғалдоқларининг илк аждодларини учратиш мумкин. Ушбу гўзал ўсимлик бизнинг еримизда Тянь-Шань тоғларининг этаклари билан чўлу-даланинг кураш майдонида пайдо бўлган. Қозоқ тупроғидаги шундай оддий, шунчалар ўзига хос гуллар ўз гўзаллиги билан кўплаб халқларнинг юрагидан жой олиб, аста-секин бутун дунёга тарқалди.\nБугунги кунда ер юзида қизғалдоқнинг 3 мингдан ортиқ тури бор, уларнинг катта кўпчилиги – бизнинг дала қизғалдоғининг “насли”дир. Ҳозир Қозоғистонда қизғалдоқнинг 35 тури ўсади.\nІІ. ТАРИХИЙ ТУЙҒУНИ КУЧАЙТИРИШ\nКўтарилган масалалар ҳар томонлама таҳлил қилиниб, элакдан ўтказилиб, чуқур изланишлар олиб бориш талабини қўяди. Дарвоқе, улар бизнинг дунёқарашимизнинг, халқимиз ўтмиши ва бугуни ҳамда келажагининг тамал тошларига тўғридан-тўғри алоқадордир.\nУшбу ишни бир неча йирик лойиҳалар орқали бошлаш мумкин деб ўйлайман.\nМустақиллик йилларида халқимизнинг ўтмишини тадқиқ этиш билан боғлиқ ўлкан ишлар амалга оширилди. Мамлакатимизнинг тарихий йилномасидаги унутилган зарварақларни қайта тиклаш йўлида бажарилган “Маданий мерос” лойиҳаси муваффақиятли иш олиб борди. Бироқ аждодларимиз ҳаёти ва улар томонидан яратилган ажойиб тамаддун борасидаги кўплаб манбалар ҳалигача илмий муомалага киритилганича йўқ. Улар дунёнинг барча архивларида ўз изланувчи ва тадқиқочиларини кутиб турибди.\nШу боис, қадимги даврлардан ҳозирги кунгача бўлган тарихий паллаларни қамраб оладиган ватанимизда ва чет элларда сақланаётган архив материаллари бўйича йирик жиддий тадқиқотлар олиб бориш учун “Архив – 2025” номли етти йиллик лойиҳасини ишлаб чиқишимиз керак деб ҳисоблайман.\nУшбу режани амалга ошириш борасида тарихчилардан, манбашунос ва маданиятшунослардан ташкил топган махсус гуруҳларнинг маҳаллий ва чет эллардаги йирик архивлар билан ўзаро тизимли ва узоқ муддатли ҳамкорлик тузиб, изланишлар ва тадқиқотлар олиб боришига алоҳида аҳамият бериш керак бўлади.\nНима бўлгандаям бундай аҳамиятли юмуш давлат ҳисобидан амалга ошириладиган “академик туризм”га айналмаслиги керак. Архив манбаларини фақатгина йиғиб қўймасдан, барча мутахассис тадқиқотчилар ва кенг кўламдаги китобхонларга етиб боришини таъминлаш учун уларни фаоллик билан рақамли форматга кўчириш зарур.\nЎз тарихидан фахрланиш туйғусини шакллантириб, ватанпарварлик руҳида тарбиялаш мактаб бўсағасидан бошланиши лозим. Шу боис, мактаблар ва барча вилоятларимиздаги ўлкашунослик музейлари ёнида тарихий-археологик тўгараклар очиш керак бўлади. Миллат тарихини халқимиз онгига сингдириш бутун қозоғистонликларнинг зиммасида бўлиб, уларнинг мушатарак туйғуларини шакллантиришга хизмат қилади.\n2. Буюк Даланинг буюк сиймолари\nКўпчиликнинг онгида тарихий анъаналар, асосан, шахсларни тарбиялаш сифатида маълум. Кўплаб халқлар ўз мамлакатининг ардоқли элчиси сифатида буюк аждодларининг исмлари билан фахрланадилар.\nМасалан, ўтган замонлардаги Тутанхамон, Конфуций, Искандар Зулқарнайн, Шекспир, Гёте, Пушкин ва Жорж Вашингтон сингари ер юзига таниш шахслар бугунги кунда ҳам “ўз давлатлари”нинг бебаҳо рамзий капитали саналади ва ўша элларнинг халқаро аренада муҳим ўрин эгаллашига ўз ҳиссасини қўшмоқда.\nБуюк Далада ал-Форобий ва Яссавий, Кул Тегин ва Бейбарс, аз-Тавка ва Аблай, Кенесари ва Абай, шунингдек, яна бошқа кўплаб улуғ шахслар дунёга келди.\nШу боис, биз бирнчидан, машҳур тарихий шахсларимиз ва уларнинг муваффақиятлари ҳурматига очиқ осмон остида эсдалик-ҳайкаллар қўйиладиган “Буюк Даланинг буюк сиймолари” номли маърифий-маданий энциклопедик оромгоҳ қуришимиз керак.\nИккинчидан, махсус давлат топшириғи асосида ҳозирги адабиётимиздаги, музика ва театр ҳамда тасвирий санъат соҳасидаги буюк мутафаккирлар, оқин-жировлар ва эл-улусни бошқарган шахслар тасвирларининг муҳим галериясини яратишни бошлаб юбориш зарур.\nШунингдек, бу масканда классик қолиплардан фарқли, истеъдодли ёшлар санъатининг креатив ёндашувларидан ҳам фойдаланиш катта аҳамият касб этади. Шу билан боғлиқ равишда ушбу юмушга фақатгина маҳаллий эмас, чет эллик санъат усталари ва ижодкорларларни ҳам жалб қилиш маъқул иш бўлади.\nУчинчидан, ўлкамизнинг тарихий даврларини кенг қамраб олган ҳолда “Буюк Дала шахсиятлари” номли илмий-оммабоп сериялар чиқариб, уларни ҳолига етказиш ишларини тизимга солиш ва жонлантириш лозим.\nШу жиҳатдан қозоғистонлик олимлар билан бир қаторда кўплаб чет эллик мутахассисларни ўз ичига олувчи кўп тармоқли халқаро гуруҳ тузиш керак бўлади. Натижада бизнинг қаҳрамонларимизнинг ҳаёти ва фаолияти борасида фақат мамлакатимиздагина эмас, хорижда ҳам хабардор бўлишади.\n3. Турк дунёсининг генезиси\nҚозоғистон – бутун туркий халқларнинг муқаддас “Қора чанғироғи”дир. Бугунги қозоқларнинг кенг дала-даштларидан дунёнинг ҳар бурчагига ёйилган туркий элатлар ва халқлар ўзга мамлакатлар ва ҳудудларнинг тарихий жараёнларига салмоқли улуш қўшдилар.\nШу асосда “Туркий тамаддун: туб илдизлардан ҳозирги кунгача” номли лойиҳани амалга ошириш зарур. Ушбу лойиҳа асосида 2019 йилда Остонада туркологларнинг бутун жаҳон конгрессини ва турли мамлакатлар музейларининг экспозицияларига қадимги туркий ёдгорликлар қўйиладиган туркий халқларнинг маданият кунларини ўтказиш зарур.\nШунингдек, Википедия мисолида Қозоғистон модераторлигида туркий халқлар учун муштарак асарларнинг ягона онлайн кутубхонасини ташкил этиш муҳим аҳамиятга эга.\nШу билан биргаликда, янги вилоят маркази сифатида Туркистон шаҳрини ривожлантириш учун унинг халқларо аренадаги ўрнини режа асосида орттириб бориш зарур.\nҚозоғистоннинг олдинги пойтахти халқимизнинг маънавий марказигина эмас, балки, бутун турк дунёси учун қутлуғ макон бўлиб ҳисобланади.\n4. Буюк Даланинг қадимий санъат ва технологиялари музейи\n“Буюк Дала” номли қадимий санъат ва технологиялар музейини очиш учун барча имкониятларга эгамиз. Унга юксак санъат ва технология намуналарини – ов услуби (ҳайвонот услуби)да ясалган буюмларни, “Олтин одам” билан бирга топилган буюм ва безакларни, отни хонакилаштириш, металлургияни ривожлантириш, қурол-яроғ, аслаҳа тайёрлаш малакасини кўрсатадиган ашёлар ва бошқа ёдгорликларни жамлаш мумкин. Унда Қозоғистон ҳудудидан топилган муҳим археологик обидалар ва археологик масканларнинг экпозициялари жой олади. Ушбу буюмлар тарихий даврларнинг ҳар қайси палласидаги турли-туман хўжалик соҳалари ривожи жараёнидан дарак бериб туради.\nШунингдек, “Буюк Даланинг буюк тамаддунлари” номли умуммиллий тарихий реконструкициялар клубини ташкил этиб, шу асосда Остонада ва Қозоғистоннинг бошқа ҳудудларида қадимги саклар, хунлар, Буюк Турк хоқонлиги даврлари ва яна бошқа мавзулар бўйича фестиваллар ўтказиш мумкин. Бу ишга ўз қизиқишини билдирадиган шахсларни жалб қилган ҳолда ушбу мавзулар доирасидаги юмушларни бир маромда юритса бўлади.\nҚадимги Ўтрор шаҳрининг бир қатор ёдгорликларини – уйлар ва кўчаларни, жамоа масканларини, сув қувурларини, шаҳар қалъа деворлари ва бошқа манзилларни қайтадан тиклайдиган туристик лойиҳа ҳам қизиқтиради.\nШу асосда илм-фанни тарғиб қилиш ва туризмни ривожлантиришга катта эътибор бериш зарур.\n5. Дала фольклори ва мусиқасининг минг йили\nБу лойиҳа асосида бизга “Дала фольклори антологияси”ни яратиш керак бўлади. Бунда Буюк Дала ворисларига хос ўтган мингйилликдаги халқ оғзаки адабиётининг танланган намуналари – эртаклар, афсона ва ривоятлар, қисса ва достонлари жамланади.\nШу билан биргаликда, қозоқнинг қўбиз, дўмбира, сибизғи, най ва бошқа анъанавий мусиқа асбобларида кўйланган муҳим ижод намуналари тўпламини – “Буюк Даланинг кўҳна мотивлари” мажмуасини чоп этиш лозим.\nБуюк Дала фольклори ва оҳанглари замонавий рақамли форматда “Янги нафас” олиши лозим. Ушбу лойиҳаларни амалга ошириш учун нафақат кўчманчиларнинг бой меросини тизимлаштиришга қобилиятли, балки, унинг аҳамиятини янада орттира оладиган маҳаллий ва хорижлик касб усталарини жалб қилиш муҳимдир.\nБизнинг маданиятимизнинг асосий сюжетлари, персонаж ва мотивлари чегара билмайди, шу сабабли уларни тизимли равишда тадқиқ этиб, ялпи Марказий Евросиё минтақаси ва бутун оламга тарғиб қилишга масъулмиз.\nОғзаки ва мусиқий анъанани қайта жонлантириш ҳозирги замон аудиториясига яқин ва тушунарли форматда бўлиши керак.\nТаъкидлаш керакки, эскирган сўзлар ва матнларни асл нусха фотолари билан бирга келтириб, аниқ видеоматериаллар формасида кўрсатиш мумкин. Мусиқий овозлар ва оҳанглар табиий асбоблар билангина эмас, уларнинг замонавий электрон нусхалари орқали ҳам етказиб берилиши мумкин.\nШу билан бирга, қатор фольклор анъанасининг муштарак тарихий асосларнинг тадқиқ этиш учун Қозоғистоннинг турли ҳудудларида ва чет элларда бир неча таҳлилий-тадқиқий экспедициялар уюштириш лозим.\n6. Тарихнинг кино санъати ва телевидениедаги ифодаси\nҲозирги замон халқларининг тарихий тасаввурларида кино санъати ўзига хос ўрин тутади. Умумхалқ наздида фильмлардаги ёрқин кинообразлар фундаментал илмий китоблардаги ҳужжатли портретлардан кўра аҳамиятлироқ рол ўйнайди.\nШу боис, зудлик билан Қозоғистон тамаддуни тарихининг узликсиз тараққиётини кўрсатиб берадиган ҳужжатли фильмларнинг, телевизион сериаллар ва тўла метражли ижодий картиналарнинг махсус циклик фаолиятини йўлга қўйиш керак.\nАйтиб ўтилган лойиҳалар кенг халқаро ҳамкорлик доирасида маҳаллий ва чет эллик ихтисослашган сценаристларни, режиссёрларни, актёрларни, продюсерларни ва замонавий кино санъатининг бошқа мутахассисларини жалб этиш орқали амалга оширилиши шарт.\nҚизиқарли ва мелодрама мотивлари билан бир қаторда томошабинлар учун фантазияларга бой ва ўткир сюжетли блокбастерларнинг элементларини қўшган ҳолда янги тарихий телефильм маҳсулотларини бор бўй-басти билан кенгайтириш лозим.\nШу мақсадда Буюк Даланинг бой мифологик ва фольклар материалларидан фойдаланиш керак.\nМиллий супер қаҳрамонларни ўрнак кўрсатадиган сифатли болалар фильмлари ва мультипликацион сериаллар тайёрлашга алоҳида эътибор қаратиш зарур.\nБизнинг донгдор ботирларимиз, мутафаккирларимиз ва эл-улус бошқарувчиларимиз – ёлғиз Қозоғистон эмас, бутун олам бўйлаб тараннум этишга лойиқ шахслардир.\nБундан бир ярим йил бурун менинг “Келажакка назар: маънавий янгиланиш” номли назарий мақолам ёруғ кўрди.\nЮқорида айтиб ўтилган лойиҳаларни “Маънавий янгиланиш” программасининг давоми сифатида қарайман.\n“Маънавий янгиланиш” умуммиллий лойиҳанинг янги компонентлари ота-боболаримизнинг кўп асрлик меросини рақамли цивилизация талабида тушунарли ва талабларга жавоб берадиган бўлишини таъминлаб, уни ривожлантришга иконият беради.\nЎз тарихини биладиган, қадрлайдиган ва ундан фахрланадиган халқнинг келажаги буюк бўлишига ишонаман. Ўтмиши билан фахрланиб, бугунини қадрлай олиш ва келажакка ишонч билан қарай олиш – мана шулар элимиз муваффақиятининг кафолатидир.


OzodDayjest: Тадбиркор: Украинадаги уруш “Ўзбекистонга янги имкониятлар яратиб беради”\n29 май 2022, Тошкент вақти: 03:55\nУкраинадаги урушга қарши намойишлардан бири.\nЎзбекистонликлар ўртача нархда уй харид қилиш учун неча йил ишлаши кераклиги очиқланди. Олий таълим вазири талабалар унга қандай талаблар қўяётганини ошкор қилди. Тугаётган ҳафтада маҳаллий матбуотда чоп этилган айрим мақолалар мазмуни билан OzodDayjest рукнида танишинг.\nТадбиркор Зафар Ҳошимов Украина–Россия можаросининг Ўзбекистонга келтирадиган фойдасидан сўз очди\nТаниқли тадбиркор, “Korzinka.uz” супермаркетлар тармоғи асосчиси Зафар Ҳошимов Россия–Украина можароси логистика, банк иши, хизмат кўрсатиш соҳасида муаммолар, рубль қадрсизланиши сабаб Ўзбекистон иқтисодиётига салбий таъсир кўрсатади деб ҳисоблайди (www.gazeta.uz, 7 март).\nБироқ тадбиркор бу қуролли зиддият Ўзбекистонга янги имкониятлар тақдим этишига ҳам ишонади.\nЗ.Ҳошимовга кўра, айни пайтда Россия ва Беларусдаги IT мутахассислари, дастурчилар, креатив сектор, консультантлар, технологлар, аудиторлар, маркетинг, дистрибьюторлик, кўнгилочар бизнес, чакана савдо бўйича мутахассислар бошқа мамлакатларга кетишни кўзламоқда.\n“Бу – бизнинг меҳнат бозоримиз учун жуда яхши имконият, айнан мана шундай мутахассисларга бизда жуда катта танқислик бор. Уларнинг нархи қиммат, шунингдек, яқин вақтгача кичик ва ўрта бизнес учун экспертизанинг ўзи мавжуд эмас эди, бу эса ўсиш ва ривожланишни чекловчи омиллардан бири эди”, деб ёзади “Korzinka.uz” асосчиси.\nҚайд этилишича, кўплаб давлатлар руслар ва беларуслар учун ўз ҳудудини ёпиши ортидан Ўзбекистонга келадиган сайёҳлар сони ошади. Қолаверса, аксар чегарадош давлатлар Россия авиацияси учун ўз осмонини ёпгач, Ўзбекистон авиацияси учун катта имкониятлар очилади.\nЗ.Ҳошимов бу борада озиқ-овқат ва истеъмол товарларига импорт божлари ва акциз солиғини бекор қилиш, логистика йўналишларини диверсификация қилиш, мутахассислар учун соддалаштирилган виза режимини жорий этиш, ҳаво транспорти бозорини либераллаштиришни таклиф этади.\nТадбиркор, шунингдек, ЖСТга киришни тезлаштириш ва барча давлатлар билан эркин савдо шартномалари тузиш зарурлигини ҳам уқтиради.\nЎзбекистонликлар ўртача нархда уй харид қилиш учун 17 йиллик даромадини сарфлайди\nЎзбекистонда уй-жой нархи одамларнинг даромадига нисбатан анча баланд. Масалан, пойтахт Тошкентда уйли бўлиш учун бир неча ўн мингдан бир неча юз минг долларгача маблағ талаб этилади (“Маҳалла” газетаси, 5 март).\nБу эса одамлар Тошкентда квартира сотиб олиш учун узоқ йиллар ишлашга мажбур эканини англатади. Буни халқаро рейтинглар ҳам кўрсатиб бермоқда, деб ёзади газета.\n“Numbeo” халқаро ташкилотининг “Ипотека кредитларига имкониятлар” рейтингида Ўзбекистон 111 та давлат орасида 103-ўринни эгаллаган. Таҳлилларга кўра, ўзбекистонликлар ипотека тўлови учун ўртача даромадининг 3,55 баробарини сарфлаши керак.\n“Уй-жой нархларининг жон бошига нисбати 17,42 фоизни ташкил этиб, ўртаҳол ўзбекистонлик ўртача нархдаги уй-жойни сотиб олиш учун 17 йилу 4 ойлик даромадини сарфлайди. Аксар рейтинглардаги “қўшнимиз” Венесуэла ҳам биз билан деярли бир хил кўрсаткичга сазовор бўлган”, деб ёзади газета.\nСтатистика қўмитасига кўра, 2021 йил давомида республика бўйича жами 64,5 мингта ёки 13,6 млн квадрат метр тураржой фойдаланишга топширилган. Бироқ, тан олиш керакки, янги уйларнинг нархи анчагина қиммат. Кам даромадлилик ва расмий даромадларга эга аҳоли улушининг паст кўрсаткичда қолаётгани эса одамларнинг уй сотиб олиш имкониятини чекламоқда.\n“Тўғри, субсидия тизими аҳолига кенг қулайликлар яратмоқда. Аммо субсидия фақат бирламчи бозордан, тўлиқ қуриб битказилган уйни сотиб олишни тақозо этади. Бироқ ипотека бозорида ҳали қурилиши битмаган, қурилаётган, халқ тилида айтганда, “кадастри йўқ” уйлар энг катта талабни яратмоқда”, деб ёзади “Маҳалла” газетаси.\nОлий таълим вазири талабалар унга қандай талаблар қўяётганини ошкор қилди\nОлий ва ўрта махсус таълим вазири Абдуқодир Тошқулов Бухоро давлат университетида ўтказилган йиғилишда ОТМларда яратилган шароит ва дарс сифатини танқидий баҳолаб, ректорларни яна бир бор фаолликка чақирди (www.kun.uz, 6 март).\n“Бугун талаба биздан нима сўраяпти? Мен деярли барча ОТМларга бориб, бирор раҳбар, бирор ўқитувчисиз учрашув ўтказяпман. Қаранг, талабалар мендан нимани сўраяпти? Сифатли таълимни. Ахир, биз бунга мажбурмиз-ку. Шунинг учун ойлик оламиз-ку. Шунинг учун бўйинбоғ тақиб юрибмиз-ку”, дейди вазир.\nОлий таълим етакчиси ОТМларда хона етишмаётганига ҳам эътибор қаратган.\n“Ҳозир раҳбарлар кўпроқ контингент билан кўпроқ пул топишга қизиқади. Чунки улар бино қуриб, мақтаниши керак. Таълим сифати билан эса ҳеч кимнинг иши йўқ”, дейди у.\nҚайд этилишича, олий таълим масканларида янги адабиётлар етишмовчилиги кузатилмоқда. Қолаверса, спорт зал ва спорт жиҳозларига ҳам эҳтиёж катта.\n“Ҳали янги ҳафтада бўладиган йиғилишда баъзи ректорларимиз айюҳаннос солади, биз шунча иш ўрни яратамиз, цех очамиз дея. Бу ёғини қилиб қўй аввал. Ҳамма нарсани қоғозга ўраб бўладими? У талаба эртага мактабга ишга боради-ку. Билиб қўйинг, ўқитувчи ўзини ўнглаб олмаса, талабада дарсни ташлаб чиқиб кетишга ирода пайдо бўлади. Кечирасиз, домла, бу дарсингиз тўғри келмайди, мен дарслар учун пул тўлаяпман, дейди. Ўқитувчини шарманда қилиб чиқиб кетади”, дейди вазир.\nА.Тошқулов номзоди 2021 йил январь ойида депутатлар томонидан олий ва ўрта махсус таълим вазири лавозимига маъқулланган. Унга қадар у Термиз давлат университети ректори ҳамда Сенат аъзоси бўлган. Ўшанда мазкур тайинловга изоҳ берган президент Шавкат Мирзиёев “Тошқулов қишлоқдан, у қишлоқ “ҳиди”ни билади, муаммоларни билади”, деган эди.


Тошкентда Сингапур акси – «Уста Ширин» турар жой мажмуаси қад ростламоқда. Қаердан янги уй харид қилсам экан, деб бош қотириб юрибсизми? Турар жой сифатли, кўркам ва шаҳар марказига яқин ерда бўлишини истайсизми? Қўшимча қулайликлар, пухта лойиҳа ва яна чегирмадаги нарх – бунга нима дейсиз?\nАлбатта, ҳар бир оила замонавий, шинам гўшада хотиржам ҳаёт кечиришни хоҳлайди. Тошкент шаҳрининг Юнусобод туманида қурилиши бошланган «Уста Ширин» турар жой мажмуаси ўзининг бежирим дизайни, мустаҳкам қурилиш лойиҳаси ҳамда афзалликлари билан янги уй эгаларини мамнун этади.\nМажмуанинг қулай жойлашувини ҳам алоҳида таъкидлаш жоиз. Қурилаётган мажмуа ҳар тарафлама қулайликларга эга бўлган ҳудудда, яъни «Малика» савдо мажмуаси, «Жомий» қурилиш савдо мажмуалари, №3-сонли туғруқхона шифохонаси, UzExpoCentre кўргазма саройи, теннис корти, сув спорт ҳавзаси, телеминора, 2-сонли тиббиёт коллежи, 20-сонли умумтаълим мактаб, 17-сонли касалхона, «Минор» масжиди кабилар яқинлиги бунинг яққол исботидир. Бинонинг қурилишида шамол йўналиши, қуёшнинг ботиши каби географик меъёрларга жавоб берувчи ҳолатларга ҳам эътибор қаратилган.\nХонадонлар майдони 60 метр квадратдан 200 метр квадратгача ташкил этади. Бундан ташқари, пентхауслар ҳам мавжуд. Бу ерда сиз шаҳар шовқинидан холи бўлган ҳолда сокин яшаш имконига эгасиз. Бино қурилиши шундай тузилганки, кун давомида турар жойнинг ҳар икки томонидан ҳам қуёш нури тушади.\nҲозирда MODERN STROY компаниясининг ушбу «Уста Ширин» турар жой мажмуаси қурилиш ишлари авжида. Агарда хонадонлардан бирини харид қилиш истагида бўлсангиз, компания сизга қуйидаги қулайликларни тақдим этади:\nУзоқ муддатли фоизсиз тўлов;\nБошланғич тўловсиз муддатли тўлов.\nКўпчиликда айни дамда MODERN STROY компанияси томонидан қурилаётган «Уста Ширин» турар жой мажмуаси ўзи қандай жой ва қандай афзалликларга эга деган савол туғилиши мумкин, бунга биз шундай жавоб берамиз:\nБаландлиги 3,37 метр бўлган хоналар;\nМТМ (мактабгача таълим муассаса);\nТСЖ томонидан мунтазам тозалик;\nШахсий иситиш тизими;\nБолалар ва спорт майдончаси;\nШошилинг! Қулай шартлар асосида харид қилишга улгуриб қолинг!\n«Уста Ширин» турар жой мажмуасининг қулайликлари


Жорий йилнинг 1 ноябридан бошлаб ҳар бир вилоятдаги мавжуд Меҳрибонлик уйлари ва болалар шаҳарчаларида тутинган ота-оналарни тайёрлаш курслари йўлга қўйилди. Бу Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 30 сентябрда қабул қилинган «Етим болалар ва ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни жойлаштиришнинг муқобил шаклларини танлаш, оила институтини мустаҳкамлаш ҳамда ижтимоий етимликнинг олдини олиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори билан қонунийлаштирилди.\nЯнги тартиб борасида фуқароларда туғилаётган турли саволларга жавоб топиш мақсадида Халқ таълими вазирлиги бош мутахассиси Ўлмасбек Камолов билан суҳбатлашдик.\nКурсларнинг вазифаси нима?\n- тутинган ота-оналарни етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тарбиялаш, парвариш ва соғлиғини муҳофаза қилиш, унинг ижтимоийлашуви, таълими ва ҳар томонлама ривожланиши учун қулай шароитларни яратиш билан боғлиқ ота-оналик салоҳиятини шакллантириш;\n- тутинган ота-оналарнинг болани оилага қабул қилишга тайёрлик даражасини аниқлаш, болани оилага қабул қилиш шаклини танлашга ёрдам бериш, уларнинг болалар психологияси ва педагогикаси соҳасидаги билим ҳамда амалий кўникмаларини ривожлантириш.\nКимлар тингловчи бўла олади?\nЮқоридаги қарор мазкур йўналишдаги ҳуқуқий асосларни ҳамда етим болалар ва ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болаларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, уларни давлат томонидан қўллаб-қувватлаш, шунингдек, ижтимоий етимликни камайтириш механизмларини янада такомиллаштиришга хизмат қилади.\nКурслар етим болалар ва ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни оилага тарбияга (патронат) олаётган ёки оилавий болалар уйига қабул қилаётган шахслар (тутинган ота-оналар) учун мўлжалланган. Ота-оналар Меҳрибонлик уйлари ва болалар шаҳарчалари директори номига ариза билан мурожаат қилади. Ариза уч иш кунида кўриб чиқилади ва тегишли буйруқ билан расмийлаштирилади.\nТайёрлов курсларининг фаолияти Қорақалпоғистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги, вилоятлар халқ таълими бошқармалари, Тошкент шаҳар халқ таълими бош бошқармаси ва давлат тарбия муассасаси – Меҳрибонлик уйлари, болалар шаҳарчалари раҳбарияти томонидан мувофиқлаштирилади.\nКурслар оила ва болаларга хизматлар кўрсатувчи бошқа давлат ва нодавлат ташкилотлар, жисмоний шахслар томонидан ҳам ташкил этилиши мумкин. Тайёрлов курсларининг фаолияти васийлик ва ҳомийлик органлари томонидан назорат қилинади.\nМашғулотлар қай тартибда ўтилади?\nТингловчилар 72 соатлик ўқув дастури бўйича ишдан ажралмаган ҳолда бепул ўқитилади. Машғулотлар вақти тингловчиларнинг ўзаро розилиги ва муассаса раҳбарияти билан келишилган ҳолда ўтказилади.\nЎқув жараёни 5 нафардан 22 кишигача бўлган академик гуруҳларда маъруза, семинар, амалий ва кўчма машғулот, тажриба алмашиш тарзида олиб борилади. Дарсларни ўтказиш учун тегишли тармоқ вазирликлари, идоралар ва ташкилотларнинг ижтимоий ишлар соҳасида тутинган ота-оналарни маслаҳат ёрдами, ижтимоий, ҳуқуқий, психологик-педагогик, тиббий жиҳатдан комплекс қўллаб-қувватлашни таъминловчи мутахассислари ҳамда давлат тарбия муассасаларининг ижтимоий-психологик-педагогик кўмаклашув хизмати ходимлари жалб этилади.\nТингловчиларнинг давомати ва ўзлаштиришини қайд этадиган гуруҳ журнали юритилади. Узрли сабаблар билан ўқишни давом эттира олмайдиган ота-оналар ўз аризасига асосан, узрсиз сабаблар туфайли 30 соатдан кўпроқ машғулотларда қатнашмаганлар эса муассаса директори буйруғи билан тингловчилар сафидан чиқарилади.\nКурсларда тингловчиларнинг билими суҳбат асосида баҳоланади. Мазкур жараён 3-5 кишидан иборат комиссия аъзолари иштирокида бўлиб ўтади. Баҳолаш пайтида узрли сабаб билан қатнашмаган ота-оналар навбатдаги гуруҳ тингловчилари билан биргаликда иштирок этишади. Курсларни тамомлаганларга сертификат берилади. Агар фуқаролар 3 йил давомида етим болалар ва ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни тарбиялаш учун оилага қабул қилмаса, сертификат ўз кучини йўқотади. Ҳужжатнинг амал қилиш муддати тугаганидан сўнг курсдан қайта ўтиш лозим бўлади.\n2020 йил 1 январдан бошлаб тутинган ота-оналар тайёрлов курсларини тамомлаганлик тўғрисидаги ҳужжати мавжуд бўлган фуқаролар орасидан танланади.\nКимлар ўқиши ман этилган?\n- қонун билан ўз зиммасига юкланган мажбуриятларни лозим даражада бажармагани учун васийлик ёки ҳомийлик вазифаларини бажаришдан четлаштирилган шахслар;\n- мажбуриятларни бажаришдан бўйин товлаганлиги ёки уларни лозим даражада бажармаганлиги, ота-оналик ҳуқуқини суиистеъмол қилганлиги, фарзандликка олинувчиларга нисбатан шафқатсизлик билан муомалада бўлганлиги, сурункали ичкиликбозлик ёки гиёҳвандликка ружу қўйган шахслар;\n- аввал қасддан қилинган жиноятлари учун ҳукм қилинган шахслар;\n- соғлиғи туфайли бола тарбиялаш мажбуриятини бажара олмайдиган шахслар ушбу курсларда тингловчи бўлолмайди.\nБир нафар бола учун қанча нафақа белгиланган?\nЎзбекистон президентининг 2019 йил 11 февралда имзоланган «Етим болалар ва ота-онасининг қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни ижтимоий ҳимоя қилишни кучайтиришга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарорига мувофиқ жорий йилнинг 1 мартидан бошлаб оилага тарбияга олинган (патронат) ҳар бир бола учун тўланадиган нафақа миқдори 1,33 баробарга оширилиб, 820 000 сўмни ташкил қилади. Бу сумма кейинчалик инфляция ҳажмидан кам бўлмаган миқдорда ошириб борилади.\nМиролим ИСАЖОНОВ ёзиб олди.


08:13 / 20.04.2017 4797 pdf Ўқиш режими + -\nАллоҳнинг гўзал исмлари. Ал-Қуддус\nҚуддус сифатининг маъноси шуки, бу Зот ҳар қандай айблардан холи, нолойиқ сифатлардан муназзаҳдир. Мутлақ муқаддаслик ва мутлақ поклик Аллоҳнинг Ўзигагина хосдир.\nУшбу исм Қуръони каримда икки ўринда – Ҳашр сурасининг 23 ояти ҳамда Жумъа сурасининг 1 оятида келган.\n«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам рукуъ ва саждаларида «Суббууҳун, Қуддуусур Роббул малааикати вар-рууҳ» (У Покдир, Куддусдир, фаришталар ва Руҳнинг яъни Жаброилнинг Роббидир) дер эдилар.\nИмом Муслим, Абу Довуд ва Насаий ривояти\nДемак, «Ал-Қуддус» сифати аввало мутлақ пок деган маънони англатар экан.\nБаъзи ўринларда жаннат ҳам муқаддас жой деб аталади, чунки жаннат бу дунёга хос бўлган айблардан холидир, покдир, у ерда такаббурлик, кўз ожизлиги, қарилик, бел эгилиши, ота онага оқ бўлиш, ёмон хотин, етишмовчилик ва касаллик деган нарсалар бўлмайди.\nБиз Аллоҳни муқаддас билиб, поклаймиз, улуғлаймиз деганда нафсларимизни поклаб, У Зот томон юзланишга тайёргарлик кўрамиз деган маънони ирода қиламиз. Инсоннинг ўз нафсини поклаб, мақомини Аллоҳ томон юксалтирмоғи дунёдаги энг муҳим ишлардандир.\nБир киши қандайдир маросим ёки йиғинга чақирилса, у ўзининг энг покиза, чиройли кийимларни кийиб, хушбўйликлар суртиб, ташқи кўринишини, ҳатти ҳаракатини тартибга солади. Худди шунингдек, инсон ҳам жаннатда Аллоҳнинг ҳузурига бориш, У Зотнинг жамолини кўришга лойиқ бўлиш учун ўзини поклаб, тайёргарлик кўриши ҳаётдаги энг муҳим ишлардандир.\nАллоҳ таоло покдир, бинобарин, фақат ва фақат пок ва тоза нарсани қабул қилади. Инсон уйига меҳмон таклиф қилса, ҳаммаёқни супуриб-сидириб, ҳовли-жойини тартибга келтиради, чунки келадиган меҳмонга ўзини ҳам, уй-жойини ҳам чиройли кўрсатишга ҳаракат қилади. Аммо бу инсоннинг кўзига кўринадиган зоҳирий гўзалликдир, ботиний гўзаллик эса инсоннинг қалбида бўлади ва уни фақат Роббимизгина кўра олади. Бир ҳадиси ҳадиси қудсийда: «Бандам бандаларнинг назари тушадиган жойни йиллаб тоза тутди, аммо Менинг назарим тушадиган жойни (қалбни) бир соат ҳам тозалаб қўймади», дейилган. Демак, Қиёмат куни пайғамбарлар, сиддиқлар, шаҳидлар ва солиҳлар билан бирга бўлишни истасак, энг муҳим ишимиз нафсни гуноҳ ва маъсиятлардан тоза тутишдир.\nАллоҳ таоло Қуръони каримда Жаброил алайҳиссаломни «руҳул қудус» деб номлаган, чунки бу буюк фаришта илоҳий ваҳийни – ояти карималарни пайғамбарларга етказишда ҳар қандай айбу камчиликлардан, нуқсонлардан холи бўлган, унутиш, ўзгартириш, ўрнини алмаштириш, қўшимча қилиш, ўчириб юбориш, муболаға қилиш каби ишлардан пок бўлган.\nАл-Қуддус сифатининг маъноси пок деган маънони англатар экан, бунинг яна бир ҳикмати шуки, Аллоҳ таоло гуноҳ ва айблардан пок бўлсаккина амалларимизни қабул қилади демакдир. Аллоҳим! Сени айбу нуқсонлардан поклаб ёд этамиз, Сенга боғланиш учун нафсларимизни гуноҳлардан поклаймиз.\nАл-Қуддус сифатидаги поклаш ва улуғлаш деган маъноларга янада чуқурроқ қарасак, бунинг асли тавҳид эканини англаймиз. Банда ўрганиши керак бўлган нарсаларнинг энг афзали тавҳиддир. Тавҳид деганда ибодатда Аллоҳ таолонинг ёлғиз Ўзини ирода қилиш тушунилади.\nАл-Қуддус сифатининг маъноси Аллоҳни инсоний сифатларнинг барчасидан поклашдир. Гоҳида инсон Аллоҳни ота каби меҳрибон ёки қози каби адолатли деб тасаввур қилади. Аммо Аллоҳнинг Зоти бу каби ўхшатишлардан йироқдир. Инсон ўзига етиб келган илм ва онг доирасида адолатни қозига, раҳмдилликни отага нисбат беради. Аммо Аллоҳ таолонинг сифатлари ҳар қандай инсоний сифатлардан мутлақо йироқдир. Шунинг учун баъзи уламолар «Фикрингга келган барча нарсада Аллоҳ унинг аксидир», дейишган.\nМасалан, «мунтақим» (интиқом, қасос олувчи) деган сўз инсонга нисбатан ишлатилса, бу ижобий бўлмайди, мунтақим деб сифатланган одамнинг ўзи ҳам бундан мамнун бўлмайди. Аммо «ал Мунтақим» Аллоҳнинг гўзал исмларидан бири бўлиб, золимларни зулмдан тўхтатиш учун интиқом олувчи деган маънони англатади. Золим, гуноҳкор бандадан интиқом олинса, мазлумларга тасалли бўлади, чунки зўравон одамни фақат ўлим тўхтатади.\nШунинг учун Аллоҳнинг Зоти ва сифатларини ҳақиқий маънода фақат Аллоҳнинг Ўзигина мукаммал танийди. Ҳатто пайғамбарларнинг ҳам Аллоҳни таниши мутлақ эмас, нисбийдир. Шунинг учун Аллоҳ таоло Қуръони каримда «Гуноҳларинг учун истиғфор айт», деган (Муҳаммад сураси, 19 оят). Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳга ҳар юзланганларида янгича бир тушунчага эга бўлардилар, ҳатто аввалги тушунчаларидан уялиб кетардилар. Дарвоқе, такбир калимаси, яъни «Аллоҳу акбар» жумласининг кўплаб маъноларидан бири «Аллоҳ сен билганингдан кўра буюкроқдир», демакдир.\nДиннинг асли маърифатуллоҳ, яъни Аллоҳни танишдир. У Зотни танисанг, Унинг тоатига шўнғийсан.\nБиз ожиз бандалар Аллоҳ таолонинг гўзал исмларини билишга ниҳоятда муҳтожмиз, чунки бу илм диннинг асосларидан биридир, ҳатто Ислом ақийдасининг нозик, дақиқ, аммо муҳим ва ажралмас қисмидир.\nАл Қуддус исми Аллоҳнинг зотига далолат қилади, шунинг учун у «исми зот»дир, қудусий сифатга далолат қилгани учун эса «исми сифат»дир, Аллоҳнинг феълига васф бўлгани учун «исми феъл» ҳамдир. Демак, ал Қуддус исми ҳам зот, ҳам исми сифат, ҳам исми феълдир.\nАллоҳ таоло Ўз зотида муқаддасдир ва барча айбу нуқсондан холидир, чунки У барча камолот сифатлари билан васф қилингандир. Аллоҳнинг Ўзи муқаддасдир, Ўзи хоҳлаган бандаларини ҳам муқаддас қилур.\nҲадисда: «Аллоҳ бир умматни муқаддас қилмайди, агар заифнинг ҳаққини олиб бермаса», дейилган (Имом Ҳоким ривояти).\nБунда икки ишора бор.\nБиринчиси шуки, Аллоҳнинг қонунига мувофиқ, агар заифга ёрдам берсак, заифни қўллаган бўламиз, уни ҳалокатдан сақлаб қолган бўламиз, натижада бундай адолатни жорий қилган уммат доимо омон бўлади.\nИккинчиси ишора тавҳидга оиддир. Заифга ёрдам бериб, очларга овқат, кийимсизга либос улашсак ва мазлумга ёрдам берсак, Аллоҳ бизни ҳам ана шу амалимизнинг жинсида мукофотлайди, мукофотлаганда ҳам биздан кучли Зот мукофотлайди.\nСалмон Форсий айтадилар: «Ер ҳеч кимни муқаддас қилмайди. Инсонни қилган амали муқаддас қилади. Банда тўғри йўлда юрса, тоза ва покиза бўлса, ботини зоҳири каби бўлса, муқаддас бўлади. Аллоҳ муқаддас қилган соғлом қалб деганда Аллоҳ рози бўлмайдиган шаҳвоний нарсани истамайдиган қалб тушунилади. Бундай қалб бидъат аралашмаган суннатни маҳкам ушлайди, Аллоҳнинг ваҳийсига зид бўлган хабарни тасдиқламайди. Соғлом қалбли киши фақат Аллоҳнинг шариати билан ҳукм юритади ва Унинг Ўзигагина ибодат қилади. Ибодат ихтиёрий тоат бўлиб, қалбий муҳаббат билан қоришган бўлади, унинг асоси кучли ишонч бўлиб, инсоннни абадий саодатга олиб боради.\nАл Қуддус сифатли Зот ибодат қилувчи бандаларининг қалбини нопокликлардан тозалаб, муқаддас қилувчидир.\nАл Қуддус сифатли Зот зоҳидларнинг қалбини дунё муҳаббатидан тўсиб, муқаддас қилувчидир.\nУсул олимлари бу маънонинг аксини айтадилар, яъни ким ҳавои нафсини Аллоҳ чизиб берган тўғри йўл билан қондирса, гуноҳкор бўлмайди. Масалан, шаҳвати аёлни тусаб, унга ҳалол никоҳ билан қовушса, Аллоҳ бу никоҳга баракот беради. Нафс мол дунёни тусаб қолганда уни ҳалол касб билан қўлга киритса, гуноҳкор бўлмайди. Демак, ким Аллоҳнинг ал-Қуддус исмини таниса, унинг маъносини англаса, нафсини ҳам, мол-мулкини ҳам ҳаромдан поклайди, тозалайди.\nБир олим зотни зиёрат қилдим. Ёшлари 96 да экан. Шифокорлар у кишини текшириб кўришса, айтарлик касаллик йўқ экан. У зот: «Аллоҳга қасамки, ҳаётимда бирор ҳаром иш қилганимни эслай олмайман», дедилар.\nЯна бир олим бор эдилар, кексайиб қолган бўлсалар ҳам, қоматлари тик, кўзлари ўткир эди, қулоқлари ҳам яхши эшитар эди. Бунинг сабабини сўрашганда у зот: «Болам! Биз ёшликда тана аъзоларимизни (гуноҳдан) муҳофаза қилган эдик, шунинг учун Аллоҳ қариганимизда ҳам уларни муҳофаза қилиб берди», дедилар.\nКим тақво асосида ҳаёт кечирса, ҳаёти мазмунли кечади, буюк ҳаёт бўлади. Солиҳ амаллар юзга зиё, қалбга нур, ризққа баракот, баданга қувват бўлади, эл-юртнинг муҳаббатига сазовор қилади. Ёмонлик эса юзга хиралик, қалб ва қабрга зулмат, баданга толиқиш, ризққа танглик беради, эл-юртнинг нафратига учратади. Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам: «Киши гоҳида гуноҳлари сабабли ризқидан маҳрум бўлади», деганлар.\nАл Қуддус исмининг моҳиятини англаб етган одам йўқотган нарсасига ғам қилмайди, Аллоҳни топганидан кейин бошқа нарсаларга эътибор бермайди.\nАл Қуддус исмини билган одам куч-қувватли, бой одамга ўзини хор қилиб қўймайди, чунки мўмин кишининг шарафи тундаги ўқиган намози ва одамлардан беҳожатлиги билан бўлади.\nҲар бир мўмин-мусулмон нафсини поклаб, барча ҳаром нарсалардан ўзини муқаддас тутмоғи лозим. Зеро, «Ҳаром нарсалардан четланиш билан Аллоҳга тақво қил, тавба қилувчилардан бўласан. Шубҳали нарсаларга шўнғишдан парҳез қил, покдомон кишилардан бўласан. Ҳаёт учун зарурат миқдоридан ошиғини қўлга киритма, оғир ҳисоб китобдан нажот топасан», дейилган. Катта бозорга кирсангиз, одамларнинг эҳтиёжи нақадар кўплигини кўрасиз. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким эсон-омонликда, жисми офиятда тонг оттирса ва ҳузурида бир кунлик ризқи бўлса, унга бутун дунё бўйсундириб қўйилгандекдир», деганлар (Имом Бухорий, Термизий ва Ибн Можа ривояти).\nАл Қуддус исми олдидаги мажбуриятимиз нафсимизни турли разолатлардан холи қилиб, поклаб, мусаффо ҳолга келтиришдир.\nАллоҳ таоло барчамизга ал-Қуддус сифатига муносиб пок ва салим қалб насиб этсин!\n08:12 / 20.04.2017 4952\n08:15 / 20.04.2017 4558\n1856 17:05 / 16.12.2019\n20-дарс. Ақийда ҳужжатлари бўйича хулосалар (Сунний ақийдалар)\n1. Қуръони Каримнинг собит бўлиши қатъий эканига эътиқод қилиш ақл жиҳатидан ҳам, шариат жиҳатидан ҳам фарз. Буни инкор қилган кимса Исломдан чиқади.2. Қуръони давоми...\n956 13:00 / 04 январь\n3603 23:21 / 02.12.2016\n3046 18:05 / 01.11.2018


Йўлдош Солижонов. Руҳиятни ёритган шеърият - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётЙўлдош Солижонов. Руҳиятни ёритган шеърият\n(Атоқли шоир Эркин Воҳидов портретига чизгилар)\nОдатда, улкан ва истеъдодли санъаткорларнинг бутун бир ижодигина эмас, балки ҳар бир асари ўнлаб, юзлаб олимлар томонидан батафсил тадқиқ қилинади, синчиклаб ўрганилади. Мабодо, улар бир жойга жамлангудек бўлса, ажойиб бир тафаккур чаманзори дунёга келади. Ундаги бир-бирига мутлақо ўхшамаган ҳар битта гул ўз ранги ҳамда таровати билан кўнгилларга ором беради ва ижодкор гулзорининг турфалигини кўрсатувчи фазилатга айланади. Масалан, улуғ Алишер Навоий ижоди 500 йилдан буён тадқиқ этиляпти, бундан кейин ҳам ўрганилаверади. Бу билан Навоий ижоди ҳақида айтиладиган фикр қолмади, деган муаммо келиб чиқмайди. Аксинча, фикр фикрни уйғотади деганларидек, ижодкор услуби ва маҳоратининг янги-янги қирралари очилаверади. Чунки ҳақиқий истеъдодли санъаткорнинг ижодий мероси уммонга ўхшайди. Унга шўнғиган ғаввос насибасига яраша дуру гавҳарларни териб чиқаверади, улар эса мутлақо тугамайди. Замонамизнинг истеъдодли шоири Эркин Воҳидов ижоди ҳам ана шундай уммонлардан биридир. Агар шоир ижоди ҳақидаги илк мақолалар матбуотда эълон қилинганига ярим асрдан ошганини инобатга олсак (Т.Тўла. “Шарқ юлдузи”ни варақлаб… “Совет Ўзбекистони” газ. 1961. О.Шарафиддинов. Талант ва масъулият. “Ўзбекистон маданияти” газ. 7.08.1962), ҳозиргача бу уммондан йиғиб олинган жавоҳирот хазинасининг ҳисобига етиш мушкул эканлиги аён бўлади-қолади. Шундан буён ўтган давр мобайнида бирон бир ўзбек адабиётшуноси йўқки, ўзининг илмий-тадқиқот ишларида, ҳеч қурса, бир марта Эркин Воҳидов номини тилга олмаган, шоир ижодига хос янги бир фазилатни кашф этмаган бўлсин! Шунга қарамай, бу санъаткор ижодининг очилмаган қатламлари жуда сероб. Мен ҳам ана шу қатламлар қаърига кучим ва нафасим етганча шўнғиб, Эркин Воҳидов шеъриятининг ўзим илғаган айрим фазилатлари ҳақида фикр юритмоқчи бўлдим.\nАввало, Эркин Воҳидов поэтик тафаккури ғоят кенг ва тиниқ шоир эканлигини таъкидлаш зарур. Ҳаётда рўй бераётган воқеа-ҳодисаларга теран нигоҳ билан қараш, уларнинг туб моҳиятини англашга интилиш, қайси бири хайрли, қай бири сохталигини аниқлай олиш истаги шоирнинг илк ижодий қадамларидан буён йўлдош бўлиб келаётир. Шоирнинг бадиий тафаккури доимий ҳаракатда бўлгани туфайли ўзининг сархил меваларини тез ва мўл-кўл бера бошлади. Натижада, Э.Воҳидов ижоди жадал суръатлар билан камолот чўққисига кўтарилди ва устоз адабиётшунос Умарали Норматов лутф қилганларидек, шоир қаламига мансуб ҳар бир сўз, ҳар бир сатр чиндан ҳам “Кўнгилларга кўчган шеърият”га айланди.\nЖуда яхши эслайман: 1961 йилда Эркин Воҳидовнинг мўъжазгина “Тонг нафаси” деб аталган шеърлар тўплами босилиб чиқди ва тез орада қўлма-қўл бўлиб кетди. Айниқса, биз каби ёшлар (ўшанда 1-курс талабаси эдим) бу китобчадаги барча шеърларни ёдлаб олиб, давраларда, тўй-маъракаларда, қизлар билан учрашувларимизда “ўзимизники” қилиб ўқиб юрардик. Албатта, баъзан дакки ҳам эшитардик, негаки, ўша пайтда Эркин Воҳидовни ўқимаган одам йўқ эди-да! Лекин биз бу танбеҳлардан ранжимасдик, сабаби Эркин Воҳидов деган шоир ўзимизнинг Олтиариқдан, демак, биз битта одаммиз деган юпанч бизга далда берган. Ҳа, Эркин ака биринчи шеърлар китоби биланоқ ўзимизники бўлиб қолган, унинг шеърлари бизнинг кўнглимизга кўчиб кирган, ҳечам чиқиб кетгиси келмасди ва ҳозиргача ҳам бемалол яшаяпти. Энди айтинг-чи, шоир учун бундан ортиқроқ бахт, бундан буюкроқ тахт борми?!\nМана, шундан буён 50 йилдан ортиқ вақт ўтди. Бу даврда Эркин Воҳидов ижоди ҳам бўйига, ҳам энига, ҳам айланасига беқиёс даражада ўсди, вазни ва салмоғи ортди. Бугун Эркин Воҳидов ўзбек адабиётининг ёруғ юлдузи, катта ижодий мактаб яратган улкан санъаткор бўлиб танилди.\nМаълумки, Эркин Воҳидов тенгдош бўлган авлод адабиётга ўтган асрнинг 60-йилларида кириб келди ва ўзбек шеъриятини ҳам шаклан, ҳам мазмунан тубдан янгилади. Айнан шу йилларда қўлига қалам олган шоиру ёзувчилар юраги озодлик, эрк туйғуси билан тўлиб-тошган эди. Ҳурриятга, эркка интилган бу ижод аҳли ўз асарлари руҳига, энг аввало, миллатнинг қадр-қимматини улуғлашни, миллий ифтихор туйғусини сингдиришни истади ва бунга дадил киришди. Натижада, бу авлоднинг илк шеърлариёқ ўша пайтдаги жамиятда чуқур томир отган ёлғонга, сохталикка, баландпарвозликка қарши исён сифатида жаранглади. Аммо бу исённи очиқ-ошкора баён этиш мумкин эмасди. Чунки яккаҳокимликни бой бериб қўйишни истамаган коммунистик мафкура заҳарли тишларини қайраб турарди. Хайриятки, шеъриятда фикрни рамзий тимсоллар орқали ифодалаш, тиконни гулга ўраб “тортиқ” қилишнинг турли усуллари ва воситалари бор. 60-йиллар ижодкорлари ана шу усул ва воситалардан унумли фойдаланиб, одамлар юрагига кириб бордилар. “Менинг ҳам ўша йилларга мансуб шеърларимнинг ҳар учтадан биттасида жамиятдаги ёлғону алдовларга қарши исён туйғуси бор” дейди бу ҳақда Э.Воҳидов (“Бу обод кунларга етдик соғ-омон…” Суҳбат. “Тафаккур” ж., 2011, 3-сон).\nАслида, бу авлоднинг хизмати шу билангина чекланмайди. Чунки улар ўз қутлуғ қадами билан шеърият соҳасидагина эмас, балки ижтимоий-сиёсий жабҳаларда ҳам, маънавий-маърифий майдонда ҳам туб ўзгаришларни вужудга келтирди. Ҳар бир ижодкор қулликка маҳкум этилган халқ ўзининг аянчли турмуши моҳиятини чуқурроқ англасин, унга танқидий нуқтаи назардан қарасин, деган қутлуғ ният билан қўлига қалам олди, бутун адабиёти, маънавияти, маърифати тарихида том маънода янги саҳифалар очди. Улар бадиий сўз воситасида одамларнинг мудроқ қалбини уйғотди, онг-шуурида исён ясади.\nОдамларга фақат шеъригина эмас, балки ўзи ҳам кераклигини чуқур ҳис этиб яшаш истаги Эркин Воҳидовни ҳамиша ана шу авлоднинг олдинги сафида юришга ундади. Шоир ижодининг илк қадамларидан ижодкорлик ва фуқаролик масъулиятини чуқур ҳис этиб, унинг залворли юкини онгли равишда зиммасига ортган ҳолда яшаб ва ижод қилиб келмоқда. Агар синчиклаб қаралса, Эркин Воҳидов асарларида миллат шаънига мақтов ёғдиришдан, унга ҳамду санолар ўқишдан кўра, кўпроқ инсоннинг ҳаёт олдидаги бурчини англаши, замон унинг елкасига ортаётган таҳқирли юкдан қандай қилиб озод бўлиш йўлларини излаши лозимлиги тўғрисида ёзишни муҳимроқ деб билганини англаш қийин эмас. Шу боисдан, у бутун ҳаёти давомида ҳам ижодий, ҳам ижтимоий фаолиятини бир-бирига қўшиб олиб борди ва бу узвий боғлиқлик шоир шеърларига ўзига хос мазмун ҳамда ранг бағишлади.\nЭркин Воҳидов ҳар доим ижодининг бошланишида айтган:\nХалқ – устозим, мен эса – толиб,\nСўз дурларин термоқдир ишим.\nОдамларнинг ўзидан олиб,\nОдамларга бермоқдир ишим, – деган принципига қатъий амал қилиб яшади ва ижод қилди. Бунинг натижаси ўлароқ, у чинакам халқ шоири сифатида тан олинди. Шоир бутун ижоди мобайнида ўзини “эркалаб бағрига босган, меҳнаткаш, бағри кенг, орзуларидай улуғ халқи”нинг беқиёс фазилатларини, дардини куйлаб келмоқда. Шунинг учун ҳам шоиримиз асарларида халқона руҳ, соддалик мудом устувор бўлиб келаётир.\nДадил айтиш мумкинки, Эркин Воҳидовнинг нафақат ҳар бир шеъри, балки ундаги ҳар бир сатри ҳам “тўлқин урган сирлар тўла уммон”дир. Чунки чин маънодаги “шоир ўз халқининг юрак парчаси” ҳисобланади. Бундай юракда, шубҳасиз, исён туғилади. Исёнга дош бермоқ эса осонмас, бинобарин, исён бедор қалб инқилобидир. Бундай қалб халқ дарди билангина нафас олади. Шу боисдан шоир “мен”и халқнинг тили ва дили, жигарбанди, фарзанди сифатида намоён бўлади. У яхшими, ёмонми, 30 миллионлик халқини ўз қалбига жо қилган, унинг ташвиши ва қувончи билан нафас олаётган тирик жондир. Ана шу халқининг дарди, сўзини ифода этмоқлик ижодкор ўзлигининг туб моҳиятини ташкил этади. Шоир томонидан мана бу мисралар бежиз ёзилмаган:\nСени сездим ҳаргиз ўзимда,\nМенда фикринг, ўйинг, тилагинг.\nҲар нафасда ёниқ кўксимда\nУриб турар сенинг юрагинг.\nАйнан ана шу халқнинг юраги уриб турганлиги учун ҳам Эркин Воҳидов шеърларида “баҳорий илиқлигу наҳорий тиниқлик” барқарор.\nЭркин Воҳидовнинг ҳар бир шеърида даврнинг ёрқин манзараси, халқнинг ўлмас руҳияти, миллатнинг монументал қиёфаси тўла акс этади. Шоир шеърларида илгари сураётган ғояни ўқувчига мажбур қилиб тушунтирмайди, сатрлар зиммасига оғир юк ортмайди. Иложи борича, оддийгина сўзлар ва лирик қаҳрамоннинг хатти-ҳаракати орқали енгилгина тақдим этади. Қуйидаги “Ҳожи ота Марғилоний сўзи”га қулоқ тутинг-а:\nЕтмиш йиллик умрим ўтди хорижда,\nЮздан ошган Ҳожи отанг бўламан.\nТирик юрдим Истанбулда, Порижда,\nОна юртдан айру қандоқ ўламан?\nҚандоқ кетай Ватанимни кўрмай ҳур,\nИлҳақликдан зўр дунёда ҳеч дард йўқ.\nМана, етдим муродимга, минг шукур,\nЭнди, болам, ўладиган номард йўқ!\nГувоҳ бўлиб турибсизки, бу шеърда ортиқча баландпарвоз сўзлар, ватанпарвар шахснинг эҳтиросли туйғулари, ташбеҳлару метафоралар, овозни кўтариб чиранишлар йўқ. Оддийгина инсоннинг одмигина суҳбати. Бироқ суҳбат шу қадар самимий, соддаки, унда юз ёшдан ошган Ҳожи отанинг бутун қалби ярқ этиб кўриняпти. Ҳожи ота фикрини ифодалаш учун танланган сўзлар содда ва қаҳрамоннинг ёшига муносиблиги билан эътиборни тортади. Мисралардаги биронта сўз ўрнини алмаштириш ҳам мумкин эмас. Ҳар бир сўзда унинг шу пайтгача тортган азоб-уқубатлари, Ватан соғинчи, шукроналиги, юртини озод кўриш туйғусидан қониқиш ҳисси яққол сезилиб турибди. Ҳақиқий шеър шунақа бўлади, ундаги ҳар бир сўз қалбни чўғдай жизиллатиб таъсир қилади. Эркин Воҳидов ижодига хос бундай фазилат унинг илк ижодий қадамларидан бошлаб ҳозиргача ҳамроҳ бўлиб келаётир.\nҲеч иккиланмасдан айтиш мумкинки, истиқлол ғояси, мустақиллик учун кураш мавзусини ХХ асрнинг 60-йилларида ўзбек шеъриятига Эркин Воҳидов олиб кирди. Шўро даврида ўсиб, тарбияланиб вояга етган авлод халқ иродаси, ўзига хос тарихи, миллатнинг шаъни, қадр-қиммати, жисмоний ва маънавий куч-қудрати ифодаланган, аждодларининг шон-шавкати улуғланган шеърларни иштиёқ билан ўқиши, ўқиганда ҳам тўғри қабул қилиши (яъни уқиши) бироз қийин эди. Шу боис ўша пайтда Эркин Воҳидов томонидан яратилган “Ўзбегим” қасидаси одамлар онги-шуурига чақмоқдек урилди. Айримларни куйдирди, баъзиларни карахт қилиб қўйди. Лекин бу чақмоқ жуда кўпчиликнинг қалбидаги зулматни ёритиб юборди. Бунинг боиси “Ўзбегим” қасидаси ўз даврида миллатнинг маънавий эҳтиёжи тарзида дунёга келган ва халқнинг айни пайтдаги бироз бўлса-да, янгиланаётган хоҳиш-истагини ифодалаган эди. Қасида 60-йиллар бошларида эса бошлаган демократия шабадасидек миллатнинг биқиқ кўнглида бурқсиб турган миллий ор-номус, миллий ифтихор туйғуси дарчасини очиб юборди. Натижада, бу шеър одамларда ўзига ишонч, қатъият, миллий ғурур пайдо қилди. Орадан озгина вақт ўтиб яратилган “Руҳлар исёни” достони, “Инсон”, “Бу қўллардир” каби қасидалари халқимизнинг ёришган руҳиятини ишончли кураш йўлига олиб чиқди. Шу жиҳатдан 80-йиллар ўрталарида истиқлол учун бошланган оммавий ҳаракатда ана шу шеърлари ва улар муаллифи Эркин Воҳидовнинг катта ҳиссаси борлиги шубҳасиздир.\n80-90-йилларда шоирнинг аввалги шеърларига хос лирик оҳанг чекиниб, овози бироз дағаллашганлигини, фикри жиддийлашганлигини, хулосалари кескинлик касб этганлигини сезиш мумкин. Аслида, буни ўз даври учун ижобий фазилат сифатида баҳолаш ўринлидир. Негаки, мазкур хусусиятлар жамиятда юз бераётган алғов-далғов ҳодисалар, Шўро ҳукуматининг халқни менсимаслик, унинг эркини, ор-номусини топташга қаратилган амалдаги ҳаракатларига қарши норозиликнинг акс-садоси тарзида дунёга келган эди.\nОҳангдаги бундай сифат ўзгаришлари, айниқса, Эркин Воҳидовнинг “Тирик сайёралар” китобидан ўрин олган кучли ижтимоий характердаги шеърлари, “Канада туркуми”, “Донишқишлоқ латифалари”да аниқ кўзга ташланди. Гарчи шоирнинг “Арслон ўргатувчи”, “Кўча четидаги аёл”, “Шарқий қирғоқ”, “Келажакка мактуб” сингари шеърларида эрк муаммоси кучли ижтимоий руҳ билан суғорилган бўлса-да, рамзий тимсоллар орқали ифодаланган ғоя бироз мискин кайфиятда ифодаланган эди.\n80-йиллар охирларида Эркин Воҳидов ижодига азалдан йўлдош бўлиб келган ҳажвиёт ҳам бутун бўй-басти билан намоён бўлди. Ижодининг дастлабки йилларидаги ҳазилга мойиллик бора-бора таги зил ғояларни илгари сурувчи жиддий кулгига асос яратди. Эътибор берилса, бу туйғу шоирнинг “Дўстларимни ҳайрон қолдирар…”, “Тинглайман кўп ўзбек сўзларин…”, “Шеър ҳақида шеър” сингари илк ҳазилларида беғараз, самимий кулги тарзида кўнгилга енгиллик бағишлаган эди. 70-80-йилларга келиб бу йўналиш бироз жиддийлашди, кулгида заҳар моддаси қуюқлашди, муносабат билдирилаётган иллатни инкор этиш очиқ ва кескин тус олди. Бу жиҳатдан шоирнинг “Кулгу мушоиралари”дан иборат ғазаллари, “Донишқишлоқ латифалари”, “Канада туркуми”даги асарлари характерлидир. Масалан, “Кулгу мушоиралари”ни мутолаа қилган ўқувчи танқид қилинаётган қусурларни қатъий инкор этган ҳолда шоирнинг беғараз кулгисидан яйраса, “Донишқишлоқ латифалари”ни ўқиб, дастлаб Матмусанинг девоналарча қилган қилиқларидан қаҳ-қаҳ уриб кулади. Кейин эса бирдан чуқур ўйга толади. Чунки шоир Матмуса тушган вазиятнинг туб моҳиятини англамай кулаётган биздек нодонларга нимтабассум билан:\nАё, дўстлар, адашган\nТандир кийган бўлмайлик,\n– деб танбеҳ беради. Чиндан ҳам Матмуса ким? У, аслида, ўз даврида коммунистик мафкура тандирини кийиб олиб, кўзлаган манзил-макони, мақсад-муддаоси номаълум бўлган ўзимиз эмасми?\nДарвоқе, Эркин Воҳидов латифаларидаги тандир, дутор, қалпоқ, лаган, эшак сингари деталлар Матмуса шахси билан ёнма-ён туриб, ривожлана бориб, қаҳрамон характерини турли томонлардан ёритувчи образ даражасига кўтарилади.\nЭркин Воҳидовнинг чинакам санъаткор сифатидаги бош фазилатларидан яна бири – ўзининг халқ дардини англаш, бу дарду ташвишларни енгиллатиш учун унга ҳамкору ҳамдаст бўлиш анъанасига, мустақилликка эришилгандан кейин ҳам содиқ қолганлигидир. Яъни шоир айримларга ўхшаб, ўзининг бош мақсади – Ватани озодликка эришганидан кейин ниятига етган фуқаро сингари ўзини четга олмади. Балки мустақилликни янада мустаҳкамлаш, уни асраб қолиш йўлида собитқадамлик билан ҳам ижодий, ҳам амалий фаолиятда намуна кўрсатди.\nҲуррият – номус-ор, нафсониятдир,\nҚадрин билган элга мангу ниятдир.\nҲурриятнинг ўзи тайёр бахт эмас,\nБахт учун энг буюк имкониятдир.\nҲурриятга ишонч, саботинг керак,\nЖуръатинг, парвозинг, қанотинг керак.\nВатан ҳуррияти учун ҳамиша\nЧиндан ҳам шоирнинг ўзи айтганидек, “Адабиёт – мўмин-маъқул одамларнинг майдони эмас. Фақирона кўникувчанлик, ўз тинчини ўйлаш истеъдодни ҳалок этувчи омиллардир”. Бу билан Э.Воҳидов шеърият фақат ҳамду санолар воситаси эмас, балки унинг вазифаси мудроқ халқнинг кўзини очиш, эришилган ғалабани асраб қолиш ва кўпайтиришдан иборат эканлигини амалда исботлай олди ва истиқлол шеъриятини одамлар йўлини ёритувчи машъалага айлантирди. Бу машъала ҳануз порлаб, ўз қутлуғ вазифасини шараф билан бажариб келаётир.\nЭркин Воҳидов ижодининг аввалги босқичларида учрамаган мурожаат усули “Оғриқли саволлар”, “Давлат иши”, “Шаҳарми бу, қишлоқми бу…”, “Сен менга тегма”, “Биздан кейин ҳеч бир авлод қайта қурмасин” сингари шеърларида аниқ кўзга ташланади. Уларда шоир-лирик қаҳрамони ўқувчига тўғридан тўғри мурожаат қилади, унга оғриқли саволлар бериб, мантиқли жавоблар кутади. Аммо дилини қониқтирадиган жавоб ололмай фарёд чекади. Бинобарин, Эркин Воҳидовнинг бу шеърлари инсон қалбига бевосита йўналтирилган, инсон шаъни учун курашадиган, инсон шахсига нисбатан меҳр билан суғорилган шеърият эканлигини исботлайди.\nЭркин Воҳидов бундан кўп йиллар муқаддам:\nШоирлик – бу ширин жондан кечмакдир,\nЛиммо-лим фидолик жомин ичмакдир.\nШоирлик – жигарни минг пора этмак,\nЭлга қурбон қилиб, энг сўнгги карра –\nАрмон билан демак: “Эй, она юртим,\nКечир, хизматингни қилолмай ўтдим… – деб ёзган эди. Бугун шоирнинг улкан адабий меросидан баҳраманд бўлиш асносида тўла ҳуқуқ билан айтишимиз мумкинки, Эркин Воҳидов халқига хизмат қила олгани учун ҳақли равишда “Ўзбекистон Халқ шоири” унвонини олди. “Лиммо-лим фидойилик жомини” ичгани ва бу йўлда намуна кўрсатгани учун муҳтарам Президентимиз ўз қўллари билан кўксига “Олтин юлдуз”ни қадаб “Ўзбекистон Қаҳрамони” деб эълон қилдилар. Халқимиз ва Ватанимиз олдидаги буюк хизматлари муносиб тақдирланиб келмоқда.\nҲозир Эркин Воҳидов ижоди айнан ширага тўлган пайти. Бу фикримизни шоирнинг кейинги пайтда эълон қилган шеърлари, публицистик мақолалари, суҳбатлари тўла исботлаб турибди. Она халқига, Ватанига чинакам меҳр қўймаган ижодкор ҳар қанча истеъдодга эга бўлмасин бундай мавқега эриша олмайди. Меҳр-муҳаббати кучли, садоқати беқиёс бўлганлиги туфайли Эркин Воҳидов халқимизнинг чиндан ҳам ниҳоятда суюкли шоири бўлиб қолди. Шоир ўзбек шеъриятига янгича фикр, янги шакллар, янги образ, янгича оҳанг, янгича усул ва воситалар олиб кирди ва унинг тамоман янгиланишига муносиб ҳисса қўшди. Шоир шеърлари кўнгилларга ором, руҳимизга кўтаринкилик, вужудимизга мадад бағишлайди. Демак, шундай шоирни севмаслик, асарларини чин дилдан суйиб мутолаа қилмаслик мумкин эмас!\n“Шарқ юлдузи” журнали, 2013 йил, 2-сон.\n← Аввалги Аввалги Расул Ҳамзатов. Ўзим ҳақимда уч оғиз сўз\nКейинги → Кейинги: Муҳаммаджон Холбеков. Таржима амалиёти: ютуқлар ва муаммолар (2012)


23:26 / 02.12.2016 3599 pdf Ўқиш режими + -\n«Фараъ ҳам, атийра ҳам йўқ», дедилар».\nШарҳ: «Фараъ» туянинг биринчи туққан боласини санамларга сўйиш. Бу билан жоҳилият аҳли санамларни улуғлашар, улардан туянинг кейинги болалари кўп ва баракали бўлишини тилашар эди. Тўғрироғи, агар шундоқ қилсак, буту санамлар биздан рози бўлиб, ишларимиз юришиб кетади, деб эътиқод қилишар эдилар.\nИслом барча жоҳилий ҳукм, қоида, урф-одатларни тузатиб келароқ ушбу нотўғри одатнинг ҳам ботил эканини эълон қилди.\n«Атийра» Ражаб ойини улуғлаш учун сўйиладиган ҳайвондир. Ислом бу ишнинг ҳам ботиллигини эълон қилди.\nНубайша розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади.\n«Бир одам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга нидо қилиб:\n«Биз жоҳилиятда Ражабда «атийра» сўяр эдик, бизни нимага амр қиласиз?» деди.\n«Аллоҳ йўлида қайси ойда бўлса ҳам сўяверинглар. Аллоҳ учун яхшилик қилинглар. Таомлантиринглар!» дедилар. Ҳалиги одам:\n«Биз жоҳилиятда «фараъ» сўяр эдик, бизни нимага амр қиласиз?» деди.\n«Ҳар бир «соима»да бир «фараъ» бор. Уни поданг ғизолантириб туради. Қачон баркамол туя бўлганида, уни сўйиб, гўштини кўча фарзандига садақа қиласан. Ана ўша яхшидир», дедилар».\nШарҳ: Нубайша розияллоҳу анҳу ривоят қилаётган, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўзларига савол орқали нидо қилган саҳобий розияллоҳу анҳу билан олиб борган суҳбатларидан жоҳилиятнинг икки ботил одати қандоқ қилиб исломийлаштирилганини билиб оламиз.\nИслом янгилиги вақтида кишилар ҳаётига аста-секин, поғонама-поғона кириб кела бошлагани ҳаммамизга маълум. Аввал эътиқодга оид масалалар муолажа қилинди. Кейинроқ ахлоқ-одоб ишлари йўлга қўйила бошланди. Ундан сўнг биз ўрганаётганимиз каби баъзи урф-одатларни тўғрилаш бошланди.\nЭнди саҳобийлар ҳам ҳар бир нарса исломий бўлиши кераклигини англаб етган эдилар. Энди улар оят нозил бўлишини ёки Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзлари баён қилишини кутмай, ўз фаросатлари билан ҳам жоҳилиятнинг қо-нун-қоидаларини қандоқ ўзгартиришни ўйлаб қолган эдилар.\nЖоҳилият одати бўйича қадимдан амал қилиниб келинаётган «атийра» ва «фараъ» одатлари ҳам кишиларни ташвишга солиб қўйган эди. Улар иш бундоқ давом этиши мумкин эмаслигини, у жоҳилий одатлар ботил қилиниши лозимлигини тушуниб етган эдилар. Ана шундоқ бир пайтда,\n«Биз жоҳилиятда Ражабда «атийра» сўяр эдик, бизни нимага амр қиласиз?» деди».\nЯъни, Исломдан олдинги тузум тақозоси ила Ражаб ойини улуғлаб жонлиқ сўяр эдик. Энди Исломга кириб мусулмон бўлганимиздан кейин бу иш ҳақида қандоқ амр қиласиз?\nБу саволга жавоб тариқасида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам қуйидагиларни баён қилдилар:\n«Аллоҳ йўлида қайси ойда бўлса ҳам сўяверинглар. Аллоҳ учун яхшилик қилинглар. Таомлантиринглар!» дедилар».\nИсломда жонлиқ сўйиш фақат Аллоҳнинг йўлида, Аллоҳ учун бўлади. Бас, шундоқ бўлгандан ке-йин, қайси ойда сўйса ҳам, барибир. Ражабда бўладими ёки бошқа ойда бўладими, фарқи йўқ. Фақат Аллоҳ учун сўйилиши ва гўшти камбағалларга таом қилиб берилиши керак. Аллоҳдан бошқага сўйилмаслиги, фақат Ражабни улуғлаш учун сўйилмаслиги ва қони бут-санамларга суртилиб, гўшти ташлаб юборилмаслиги керак.\n«Биз жоҳилиятда «фараъ» сўяр эдик, бизни нимага амр қиласиз?»\nИсломдан олдин ҳар бир урғочи туянинг биринчи туққан боласини буту санамларга атаб сўяр эдик. Исломда бу иш жоиз эмаслиги билиниб қолди. Энди нима қилайлик?\n«Ҳар бир «соима»да бир «фараъ» бор. Уни поданг ғизолантириб туради. Қачон баркамол туя бўлганида уни сўйиб, гўштини кўча фарзандига садақа қиласан. Ана ўша яхшидир».\n«Соима» юзта ҳайвон. Демак, Исломда қайси ҳайвон туридан бир кишининг мулки юз донага етса, ўша юзинчисини Аллоҳ учун сўйиб, гўштини «кўча фарзанди»–йўлда оғир иқтисодий ҳолга тушиб қолган инсонга садақа қилинар экан.\nАвваллари фақат туянинг боласи сўйилгани учун ҳам, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз сўзларида туяни зикр қилмоқдалар. Юзинчи бўлиб туғилган тева пода ичида озуқаланиб юраверади. У катта бўлиб, баркамол туя бўлганда, гўштидан кўпчиликка фойда етадиган бўлганда, уни Аллоҳ йўлида сўйиб, гўштини фақир-мискинларга садақа қилинади.\nАбу Разин Лақийт ибн Омир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади.\n«Эй Аллоҳнинг Расули, жоҳилиятда Ражаб ойи-да сўйиш сўйиб, ўзимиз ҳам ер эдик, ҳузуримизга келганларни ҳам таомлантирар эдик?» дедим. Бас, У зот:\n«Ҳечқиси йўқ», дедилар».\nШарҳ: Аввал айтилганидек, бу ишнинг қачон бўлишининг фарқи йўқ, фақат жоҳилиятнинг бузуқ эътиқоди ва хурофотлари аралашмаса бўлгани. Ўзи яхши еб-ичса, ўзгаларни таомлантирса, яхши.\nШарҳ: Ушбу ривоятдан бир неча ҳақиқатларни яхшилаб тушуниб олишимиз мумкин. Али розияллоҳу анҳу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга насаб жиҳатидан қанчалар яқинликлари ва у зот алайҳиссаломнинг куёвлари бўлганлари учун ҳам қанчалик яқинликлари ҳаммага маълум эди. Шунинг учун ҳам, баъзи кишилар, мазкур яқинлик туфайли Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Алига ва унинг оиласига бошқа бировга айтмаган сирли гапларини айтган бўлсалар керак, деган фикрда юрар эканлар. Шунинг учун ҳам, Али розияллоҳу анҳуга бир киши томонидан:\nСўровчи ўзича, гумон қилинаётган сир гапда осонлик билан кўп нарсага эришиш йўли баён қилинган бўлса керак, деган ёки шунга ўхшаш бош-қа гумонларни қилган бўлиши мумкин. Лекин, Ҳазрати Али розияллоҳу анҳу барча гумонларни рад этиб, ҳақиқатни айтдилар:\n«У зот одамлардан беркитиб менга бирор нарсани сир қилиб айтмаганлар».\nПайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам одамларга нимани айтган бўлсалар, менга ҳам шуни айтганлар. Менга нимани айтсалар, одамларга ҳам шуни айтганлар.\nИсломда, бошқа дин ва тузумларга ўхшаб, маълум тоифага алоҳида имтиёз берилмайди. Барча одамлар Аллоҳнинг бандаси. Уларнинг ҳаммалари Аллоҳ ҳузурида тенглар. Фақат тақволари ва қилган амалларига қараб тақдирланадилар.\n«Аллоҳдан ўзгага сўйиш сўйганни Аллоҳ лаънатласин. Бидъатчига жой берганни Аллоҳ лаънатласин. Ота-онасини лаънатлаганни Аллоҳ лаънатласин. Ер белгисини ўзгартирганни Аллоҳ лаънатласин» деганларини эшитдим», деди».\n1. «Аллоҳдан ўзгага сўйиш сўйганни Аллоҳ лаънатласин».\nИсломда фақатгина Аллоҳ таолога атаб сўйиш сўйилади. Аллоҳ таолодан бошқа ҳеч кимга, ҳеч нарсага атаб сўйиш сўймоқ мутлақо мумкин эмас. Исломда ким бўлишидан қатъи назар, на фаришталарга, на Пайғамбарларга, на азиз-авлиёларга ва на бошқа шахсларга атаб ҳайвон сўймоқ ҳаромдир, Аллоҳ таолонинг лаънатига сабаб бўладиган ишдир. Шунинг учун ҳар бир мусулмон инсон бу ҳукмни яхши тушунмоғи ва унга оғишмай амал қилмоғи ўта зарурдир.\nИсломда бидъатчилик қанчалик ёмон олинишини ушбу жумладан билиб олсак бўлаверади. Бидъатчи, дину диёнатимизда йўқ нарсани, бор, деб эътиқод қилишга ва уни жамиятимизда жорий қилишга ҳаракат қилади. Бу, Аллоҳ таолонинг динига ўзгартириш киритишга уриниш, деб баҳоланади. Бидъатчилик дину диёнатга, элу юртга ва жамиятга ҳадсиз-ҳисобсиз зарарлар етказади.\nБидъатчига жой берган одам эса, уни ҳимоя қилган, унга ёрдам берган бўлади. Бидъатчига жой берган одам унга бузғунчиликда шерик бўлади. Шунинг учун ҳам, Аллоҳ таоло бидъатчига жой берганни лаънатлайди.\nҲар бир ўзини билган мусулмон бидъатчидан иложи борича узоқ бўлишга, унга қарши курашга ҳаракат қилмоғи лозим. Ҳатто, бидъатчи ўтирган мажлисда ўтирмаслиги керак.\n«Ер белгиси» деганда қўшниларнинг ерларини бир-биридан ажратиш учун, давлат ёки жамоатчиликка оид ерларни ажратиш учун қўйилган белгилар тушунилади. Ким ўша белгиларни ўз фойдасига ўзгартириб олса, Аллоҳ таолонинг лаънатига учрайди. Чунки, бу иш улкан хиёнат, бировнинг ҳаққини ҳийла йўли билан ўзиники қилиб олишдан иборатдир.\n23:24 / 02.12.2016 2277\n23:28 / 02.12.2016 2406\n2914 23:22 / 02.12.2016\n1194 18:05 / 11.11.2019\n1968 23:41 / 02.12.2016\n2909 08:26 / 20.04.2017


АҚШ Синжара тоғидаги қочқинлар аҳволи нисбатан яхши эканини билдирди\n03 июл 2022, Тошкент вақти: 10:25\nҚўшма Штатлар Ироқнинг Синжара тоғида қочқинлар сони таҳмин қилинганидан озлиги муносабати билан уларни қутқариш амалиётига эҳтиёж бўлмаслиги мумкинлигини билдирди.\nПентагон баёнотида айтилишича, Синжара тоғига 13 август куни борган АҚШ вакиллари қочқинлар сони бир неча минг кишидан ошмаслигига ва улар нисбатан яхши шароитда яшаётганига гувоҳ бўлган. Бундан аввал тоғдаги қочқин язидийлар ва насронийлар сони бир неча ўн минг киши, деб айтилиб келинаётган эди.\nАҚШ Мудофаа вазири Чак Хейгл Синжара тоғидаги қочқинларга сув ва озиқ овқат самолётларда етказиб берилаётганини айтди.\nИроқлик язидийлар ва насронийлар Ироқ ва Шом исломий давлати гуруҳи бир қатор шаҳарларни босиб олгач, уйларини ташлаб қочишга мажбур бўлган.


Номаълум гуруҳ Сурияда уриб туширилган Ми-8 вертолёти қурбонларининг жасадларини маҳбусларга алмашишини маълум қилди\n07:13 / 05.08.2016\nСуриядаги ҳанузгача номаълум бўлган "Маҳбуслар ишлари бўйича умумий жамғарма" (General Foundation for Prisoners' Affairs) гуруҳи унда Сурияда уриб туширилган Ми-8 вертолётида бўлган 5 россияликнинг жасади борлигини маълум қилди, деб хабар бермоқда РИА “Новости” ахборот агентлиги.\nМаълум қилинишича, ушбу гуруҳ ҳанузгача ахборот кенглигида номи тилга олинмаган ва унинг келиб чиқиши номаълум.\nАгентлик маълумотларига кўра, гуруҳ россиялик ҳарбийларнинг жасадларини Сурия ҳукумати томонидан назорат қилинувчи турмалардан маҳбуслар ва Ливанда "Хизбуллоҳ" гуруҳи томонидан ушлаб турилган кишиларнинг озод қилиниши эвазига алмашишишини маълум қилган. Озод қилиниши керак бўлган кишилар номи ва сони айтилмаган.\nБундан ташқари, гуруҳ аъзолари Сурия ҳукумати ва унга иттифоқдош қўшинлардан ҳудудларни қамал қилишни тўхтатишни ва бу ҳудудларга гуманитар ёрдам етказишни талаб қилган.\nТаъкидланишича, ушбу баёнотга гўёки вертолёт экипажи аъзоларининг ҳужжатлари илова қилинган.\nРоссия ва Сурия томонидан ушбу ҳолат бўйича ҳеч қандай расмий изоҳ берилмаган.\nЭслатиб ўтамиз, Хмеймим авиабазасига қайтаётган Ми-8 вертолёти 1 августда уриб туширилганди. Вертолёт бортида 3 учувчи ва 2 зобит бўлган, уларнинг барчаси ҳалок бўлган.