С Ў З\nАдабий тил худди Ҳомер тили каби на ўлик, на архаик ва на сунъий бўлмаслиги лозим, аммо шунга қарамай, у сўзлашув тилидан кескин фарқ қилади. Нафақат орфография, пунктуация, балки синтаксис, муайян майллар, келишиклар, замонлар, сўз тартиби – ёзма сўзнинг бутун бир табаррук тизими талаффуз қилинадиган сўзлардан ажралиб туради, чунки кейингисининг ноаниқликлар ва хатоларни тузатишга вақти йўқ. Суҳбат орасидаги жумла билан ҳаттоки энг реалистик романнинг диалог парчаси ўртасида қанчалик катта фарқ бор! Бундан ташқари, адабий тил ягона, сўзлашув тили эса ҳар хил, бошқа-бошқа. Маълумки, ҳар бир чекка қишлоқнинг ўзига хос гапириш услуби бор, қолаверса, худди ўша тилнинг лаҳжа, ўзига хос талаффуз хусусиятлари, шевалари бир-биридан шунчалик фарқ қиладики, гоҳида бир-бирини ўзаро тушунишда қийинчиликлар юзага келади ёки бунинг бутунлай иложи бўлмай ҳам қолади: бунга итальян ва немис тилларидаги шеваларни мисол қилиб келтириш мумкин.\nАдабиёт барча учун тушунарли бўлган ва ҳамма ерда одат тусига кирган тилни ишлаб чиқишга интилади. Греклар бир неча адабий тилдан фойдаланган ҳолда, бунга узоқ қаршилик қилиб келган: Сафо ва Алкей эолийча, Ҳеродот – ионийча ёзган, лирик асарлар муаллифлари эса кўпинча дорика шевасидан фойдаланишган, ниҳоят, Фукидид, Платон, Ксенофонт каби буюк фожианавис ва комедиографлар аттика нутқининг устунлигини таъмин этишган ва ундан койне деб аталадиган “ягона” адабий тил келиб чиққан. Бироқ бугунги замонавий Грецияда ҳам адабий тил билан боғлиқ шунга ўхшаш қийинчиликлар мавжуд: кимлардир қадимги юнон тилига жуда ўхшаш ва замонавий сўзлашув тилидан анча йироқ бўлган “соф” анъанавий тилни ёқласа, бошқалар замонавий тил учун курашиб, унинг ҳукмронлигига эришадилар – энг янги адабиётда димотиканинг қўли баланд келиб, ғалаба қозонди. Ҳатто Норвегия каби жуда катта адабиётга эга баъзи бир мамлакатларда бир қанча шевалар биринчиликни эгаллаш учун ҳамон бир-бири билан олишиб ётибди.\nАгар янглишмасам, Ҳиндистонда иш бу даражага етиб боргани йўқ: у ерда адабий ҳаёт ҳиндий, маратхи, орья, телугу, урду сингари бир-бирига ўхшаш бўлмаган тиллар ўртасида ўзаро тинч йўл билан тенг тақсимланган, ҳаттоки қадимий санскрит тили ҳам эътибордан четда қолгани йўқ.\nМаълум бир вақтга келиб, ҳар бир халқ бу борада қарор қабул қилиш зарурати билан юзма-юз келади: масала шуки, ўз лаҳжаларидан қайси бирини умумадабий тил сифатида эътироф этмоқ лозим. Бу ўринда муаммони кўпроқ муайян бир вилоятнинг сиёсий нуфузи ҳал этиши мумкин: мисол учун, Рим тил масаласини лотин адабиёти зиммасига юклаган, бу адабиёт эса, Римда туғилмаган ва тарбияланмаган кишилар томонидан яратилган. Мазкур муаммо, шунингдек, буюк ижодий шахс томонидан ҳам ҳал қилиниши мумкин: масалан, Данте Италия адабий тилининг яратувчисига айланди. Унинг болалик йилларида Флоренция нутқининг биринчи ўринни эгаллаши тўғрисида олдиндан ҳеч қандай аломат сезилмаган, ёзувда у бошқа итальян шеваларидан энг кейин пайдо бўлган. Аммо Данте, сўнг Петрарка ва Бокаччо уни ўзлари учун танлашгандан сўнг, масала ҳал бўлди-қолди ва ўша даврда ҳеч қандай энг йирик ёки энг машҳур бўлмаган шаҳар Италия адабий тилининг бешигига айланди.\nПоляк тили шунчалик қадимий ва бунчалик ёрқин, дабдабали ибтидога эга эмас. Бунинг устига, унинг поляк шеваларидан келиб чиқиш тарихи ҳозиргача ҳам етарли даражада очиб берилмаган. Унда великополяк шевасига оид унсурлар кўпчиликни ташкил этади, улар орасида энг муҳими – энг қадимги поляк ёзма ёдгорликлари пайдо бўлган ҳудудларда кенг тарқалганига қарамасдан, унда мазурка талаффузининг етишмаслигидир. Эҳтимол, бу ерда великополяк сарой доираларининг таъсири роль ўйнагандир. Фақат бу таъсирнинг шунчалик кучли бўлгани кишини ҳайрон қолдиради, чунки Краковдай илк пойтахт-шаҳар ҳам унинг измига берилган. Поляк адабий тили фонетикасига чех тили ҳам таъсир кўрсатган бўлиши мумкин, поляк ёзуви мавжуд бўлган илк асрдаёқ унинг таъсири сезилиб турган ва адабий тилнинг ҳозирги фонетикасига оид қоидаларнинг вужудга келишига ёрдам берган ва ниҳоят, мазурка кейинроқ пайдо бўлиб, адабий тилга таъсир қилмаган, дейиш мумкин. Агар охирги тахмин тўғри чиқса, поляк адабий тилига малополяк шеваси асос бўлган, деган фикрни исботлаш ҳеч қандай қийинчилик туғдирмайди.\nТовушлар оҳанги ҳозир қандай бўлса, ҳар доим ҳам шундай бўлмаган. Унинг имло билан боғлиқ “усул”ларини пайқаб, англаб олмоқ учун қулоғимизни динг қиламиз, зеро, унинг топқирлигига бирда қойил қолсак, бирда ҳайрон бўламиз. Торайган ҳамда бурун унлилари аллақачонлар ва ҳаммадан ҳам кўра кўпроқ ёзувчиларни чалғитиб келади. Аммо ҳозирча адабий муҳит талаффузининг янги шакли уларни замонавий маъно-моҳият сари узил-кесил яқинлаштиролганича йўқ. Лекин бу орадаги тафовутлар унчалик катта эмас.\nАфсуски, биз поляклар учун тарихимизнинг илк олтита асридан ўқишга арзигулик ҳеч нима қолган эмас. Бугун биз чин дилдан олқишлай оладиган нарсалар эса, поляклар ёзишни ўрганмасларидан анча бурун йўқ бўлиб кетган – мен бу ўринда мажусийлик, бутпарастлик замонларидан мерос қолган халқ қўшиқларини назарда тутяпман, уларнинг акс садоларини энди куз фаслининг илк илиқ-иссиқ кунларида далаларимиз бўйлаб ҳавода муаллақ учиб юрадиган мезонлар янглиғ камсонли иборалар орқалигина баъзан миннатдорлик билан илғаб қоламиз. Ҳақиқий, чинакам адабиётни бизлар юзйилликларни босиб ўтган тарих соатларига дам-бадам назар ташлаб, сабрсизлик билан кутишимизга тўғри келди. Шу маънода биз ҳам худди римликларникига ўхшаш ҳолатга тушганмиз: римликлар шоҳлар даврини бошдан кечирмаган, этрускларни енгиб, республика барпо қилган, бутун Италияни бўйсундириб, қудратли давлат тузгач, фақат шундан сўнггина, лотинлаштирилган юнондан ўзларининг илк китоби – “Одиссея” таржимасини олишган. Бизнинг адабиёт ҳам таржималар орқали ўсиб-улғайган. Агар халқ ўз мавзуи – мадҳия, қаҳрамонлик қўшиқлари, тарихий йилномаларнинг уддасидан чиқолмаса, бундан ёмони йўқ. Бироқ таржималар устида олиб борилган ишлар ўзининг яхши томонларига ҳам эга бўлган: “Псаломлар”, “Иов” ва “Пайғамбарлар китоби” сингари буюк асарлардаги фикр, ғоя ва ифодаларни талаб даражасида баён қилмоқ учун она тилининг барча имкониятларини юзага чиқариш зарурати эди у. Бизгача асрлар қаъридан фақат биргина таржимоннинг – яшовицлик капеллан Анжейнинг номи етиб келган, холос. У ХV аср ўрталарида қиролича Зофья учун Библия – Тавротни таржима қилиб берган (“Қиролича Зофья Библияси”). Унинг қалами ниҳоятда ўткир бўлган. Отахон Анжей жумлаларни содда, аниқ, равон ва силлиқ ёзар, матн маъносини ифодалаётиб, лотин тили синтаксисига ўралашиб қолмас, “Вульгата”нинг қийин, оғир жойларидан ҳам ишонч билан чиқиб кета олган эди, бу вазифани кейинчалик Якуб Вуек ҳар доим ҳам бирдай уддалай олмаган. Яшовицлик Анжейнинг ҳаёти ҳақида афсуски, бизга ҳеч нарса маълум эмас, унинг номи адабиётимиз асосчилари, ташаббускорлари рўйхатидан муносиб ўрин олмоғи лозим.\nБу адабиёт бўш назм ва ночор наср ичидан қандай куч-ғайратлар эвазига қайта туғилган! Сўз дастлаб бамисоли қўлга ўргатилган хонаки қуш, паррандага ўхшар, унинг учишга қанотлари йўқ эди. Тафаккур жонажон диёр – она юртнинг бир парча ерида беўхшов депсиниб турарди. Рей тафаккурга кенглик берди, аммо уни баланд кўтармади. У бақувват, соғлом, қувноқ одам эди, ундан жавдар ҳиди келиб турарди, ўзига хос, ҳеч кимга ўхшамасди у – биринчи поляк ёзувчиси, уни биргина гапидан таниб олиш мумкин эди, ҳар доим оддий ёзар, эргаш гапларга бесабрлик билан қўл силтар, уларни оғир, катта мушти билан майдалаб, бурдалаб ташларди, ким ким, у ўзига хос эди, аммо – эвоҳ! – унинг ўзига хослиги шундай эдики, гап йўқ эди. Ундан ёзувчиларга хос қувноқлик уфуриб турар, доимо жасур, мард, тиниб-тинчимас, битмас-туганмас, бир гапни керак бўлса юз марта такрорлашга ҳам тайёр, икки минг дона сўзни тўхтовсиз тинмай айлантирар, бу унга ўз ҳаёти учун ҳам, адабиёт учун ҳам буткул кифоя қилар эди. У поляк адабиётида мустаҳкам ва абадий ўрнашиб олганди. Унинг – гарчи бир қарашда унча сезилмаса-да – уруғ-авлодлари кўп эди. Барча ҳикоя қилувчи ва суҳбат ўтказувчилар, барча қаламкаш сарматлар, ҳаммага яхши маълум нарсаларни бошқаларга ўргатишга шай, иштаҳа қўзғайдиган таом каби ёғли жойларга ўз фойдасини кўзлаб, қулай жойлашиб олган инсофли ва инсофсиз ўзича мустақил етишганлар, беғам ва лақма, хушфеъл ва мулойим – қисқаси, ҳеч қачон ижод азобини тортиб кўрмаган, фақат сўз сиртидагина юриб, унинг остидаги хатарли гирдобларга кўзи тушмаганлар легионининг бутун бир шажараси Рейдан бошланарди.\nШунда бирдан шеър тўқишдан олдин ҳар бир бўғинни чамалаб, чуқур ўйлаб кўриб, унинг жарангига, оҳангига диққат билан қулоқ соладиган, бундан яхшироқ сўзни тополмаслигига ишонч ҳосил қилмагунча, биронта сўзни қабул қилмайдиган, тарқаб “қочиб” кетадиган фикрни ушлаб қола оладиган, сўзлар оламига чуқурроқ шўнғиш учун юрак ҳаяжонини жиловлаб, тасаввурини пасайтира оладиган одам пайдо бўлди. Бу – тилимизнинг ҳамон ёввойи манзарасига Польшада биринчи бўлиб қаратилган нигоҳ эди. Ян Кохановский мана шу саҳрода ўз шеъриятининг ренессанс боғини барпо этган биринчи сўз санъаткоримиз эди, афсуски, у ўз санъатининг давомчиларини жуда узоқ кутишига тўғри келди. Яхши ниятли қофиябоз (нўноқ) шоирларнинг авлодлари Рейдан ўрнак олиб, унинг йўлидан боришни афзал кўрдилар ва уларнинг беғам фаолият кўлами ҳамда қувноқ дағаллиги бир неча асрлар мобайнида поляк адабиёти қиёфасини белгилаб келди. Опалиньский, Потоцкий, Коховский, Пасек Рей билан жон деб бир стол атрофида ўтирган ва Кохановский, Гурницкий, Скаргадан ҳурмат-эҳтиром билан узоқлашган бўлардилар.\nГурницкийнинг “Сарой аъёнлари” номли асарида тил муаммосига бағишланган бир неча саҳифалар борки, уларни ҳайрат билан ўқийсан, киши. Айрим унчалик муҳим бўлмаган деталь (тафсилот)ларни истисно қиладиган бўлсак, чунки замонавий тилшунослик бу ҳақда бошқача фикр билдиради, унинг тил тўғрисидаги ўй, фикр ва мулоҳазалари умуман олганда, тўғрилиги, аниқлиги ва нозиклиги билан ҳайрон қолдиради. Полякча ёзилган бундай саҳифаларни яна ўқиш учун эса икки юз йиллик сафсаталардан сакраб ўтиш керак, дунё маданияти билан алоқани узиб, калтафаҳмлик ботқоғига ботган, ўша даврдаги шундай бир “ажойиб бегона ўт” – Бенедикт Хмелевскийнинг “Янги Афина”си уларга хотима ясаган.\nМана, бизнинг мусибатимиз нимадан иборат бўлган: муҳим аҳамиятга эга зарур нарсаларнинг пайдо бўлиши орасида танаффуслар узоқ давом этган. Назмдан ҳам кўра, кўпроқ наср жабр кўрган. Ожеховскийнинг мисли кўрилмаган, беназир равон, силлиқ услубини, Гурницкийнинг асл нафосатини, Скарганинг кенг нафасини мерос қилиб олиб, давом эттирадиган ижодкор бўлмаган. XVIII аср охирига келиб, проза олдида бирданига кўплаб янги вазифалар пайдо бўлган: ўша давргача лотин тилида иш юритган идоралар ва илм-фан муассасалари учун зудлик билан янги тил яратишга тўғри келган. Физика, математика, иқтисод, кимё фанлари бўйича яратилган биринчи асарларнинг муаллифларига қойил қолмасдан иложимиз йўқ – улар поляк илмий атамашунослигини тайёрлаб, сўзлашув нутқи услубининг аниқ қарор топган тушунчалар асосидаги қисқа ва лўнда даражасига эришганлар. Шунингдек, устав (низом)лар, декретлар, фармойишлар ва шу каби бошқа ҳар хил ҳужжатларни ёзиб-чизиш учун бош қотирган идораларнинг бизга номаълум амалдор “ёзувчи”ларига ҳам тан бериш керак.\nЛекин энг оғир юк XIX аср зиммасига тушган: унинг олдида аввал ўтган авлодлар “ухлаб қолиб” бой берган барча ишларни охирига етказиш вазифаси турарди. Ва шунда бошқа халқларнинг адабиётларида кузатилмаган “нимадир” содир бўлди: XIX аср бизни олдинги юзйилликлардаги ўз адабиётимиздан ажратиб қўйди, бу ҳодиса баайни имтиҳон топшириб бўлгач, ҳеч ким етуклик аттестатига қарамаслиги каби ҳолатга ўхшаб кетарди. Бундан бошқача бўлиши ҳам мумкин эмас эди, чунки фақат XIX асргина бизга муқаррар биринчи даҳоларни етказиб берди, драма, роман, эсселар яратиб, лирикани олдинги асрлар билмаган юксакликка кўтарди, ҳатто унинг сонет сингари архаик турларини такомиллаштирди; XIX аср ҳис-туйғулар доирасини кенгайтирди, узоқ вақт ўта моддийлашиб қолган тафаккурга руҳ, ғайрат бағишлади ва ниҳоят, луғатни янада бойитиб, синтаксисга қайишқоқлик ва равонлик бахш этиб, сўзни янгилади. Бугунги кунда поляк тилида ёзаётганлар романтизм давригача яшаб, ижод қилган муаллифлардан деярли ҳеч нима олмайдилар. Уларга камдан-кам ҳоллардагина, масалан, тарихий романлар ёзаётганда давр колоритини тасвирлаш учун архаизмлар – эскирган сўз ва иборалар зарур бўлиб қолган тақдирдагина, мурожаат қиладилар.\nБир замонлар, худди ҳозиргидай, “руҳонийликка йўл олди” каби “шоирликка кетди” дейилган даврлар ҳам бўлган, бу ўхшашлик ўша узоқ ўтмиш замонларда шоирлик хизмати дин билан бевосита боғлиқ бўлгани боис янаям ортиб борган. Эодлар мактабида шундай бўлган, у ерда истеъдодли ўспиринлар шеърият тилини ва шеър ўқишни ўрганиш ва анъанавий тарзда муқаддаслаштирилган иборалар, муқоясалар, эпитет (сифатлаш, васф)лар билан танишиш учун ўқишган. Ўрта асрлардаги Ирландияда ҳам худди шундай бўлган, у ерда куйчи шоир, бахшиликка номзодлар олти-етти йил давомида шеърият санъатини ўрганишган ёки қадимги фаранг жонглёрлари мактабларини олиб кўрадиган бўлсак, уларда вагант (сайёр қўшиқчи, шоир, бахши – тарж.)ликнинг эркин ҳаётига қизиққан ёшлар тажрибали назм усталарининг хипчинлари остида бўғинларни санаш, уларни цезураларга бўлиш, ассонансларни танлаш, саралаш, грамматиканинг ҳали ҳеч ким ёзолмаган қоидаларини тусмоллаб бўлса-да, қидириб топиш ҳамда асрлар мобайнида яратилган эпопея қаҳрамонларини билиш ва англашни ўрганганлар. Бироқ мазкур камёб ҳодисалардан ташқари, том маънодаги ёзувчилик санъати мактаблари ҳеч қачон мавжуд бўлмаган ва шунга ўхшаш ўқув муассасасини яратиш ғоясининг ўзиёқ қанчалик ёқимсиз туюлишига шахсан ўз тажрибамда ишонч ҳосил қилганман. Гап шундаки, бундан бир неча йиллар муқаддам худди шундай мактаб лойиҳасини таклиф этган ва уни ё нафис санъатлар Академиясининг секцияси ёки университет қошидаги махсус кафедра сифатида тасаввур қилган эдим. Ўшанда бўлғуси ёзувчилар эркин тараққиётининг азалий озодлигига тажовуз қилинишига қарши ҳар омондан норозилик овозлари янграган.\nЁзувчиларнинг эркин тараққиёти – бу албатта, ўта мустаҳкам қарор топган анъанадир. Ёзувчилар ҳамиша мустақил равишда ўқиб-ўрганишган. Уларда ҳаттоки ўрта асрлар ва Ренессанс (Уйғониш даври) рассомлари эга бўлган нарсалар ҳам бўлмаган: у даврда шогирд устоз назорати остида ишлаган, мўйқалам тозалаган, мольберт (рассомлар дастгоҳи) ва полотно тайёрлаган, масъулиятлироқ вазифаларни бажаришга тайёр бўлмагани боис, унга майда нақшлар, гуллар чизишни топширишган, у қулф (калит) тешигидан – бекитиб ташланмаган бўлса агар – устознинг сеҳр-афсун-ла бўёқларни аралаштириб, ўз (касб) сирларини пардалаб яширган ҳолда ахийри гулчанг сепилган капалак янглиғ ўз дунёси томон учиб, у ерда чангни қоқиб-силкиб ташлашини мўралаб кузатишга интилган – шу тариқа устозининг услуб ва ижодий йўсинини ўрганиб, унга бир умр содиқ қолишга ҳаракат қилган. Ёзувчилар эса нафақат ўзларини ўзлари тарбиялашган, балки ўз атрофидагиларга қарши кўпинча ўчакишиб шундай қилишларига ҳам тўғри келган, улар азбаройи ўз касблари танлови важидан шундай йўл тутишга мажбур бўлишган. Агар башарти Лафонтеннинг отаси ўз ўғлининг шоир бўлишини хоҳлаган бўлса, ҳар қандайин ҳурмат-эҳтиромга муносиб бундай ота, албатта, истиснодир. Овидий ўзи ёзган поэтик таржимаи ҳолининг ўша қисмида бутунлай бошқа нарса ҳақида – барча ота-оналарнинг якдил фикри ҳақида – ёзган ва хипчин-говронларнинг ғувуллашию шоир бўлишга тайёрланаётган боланинг зорланишларини абадий хотира қилиб қолдирган.\nАммо бўлғуси ёзувчининг ўз танлаган йўлидан боришига ҳеч ким халақит бермаган тақдирдаям, бошқа бир тарафдан, уни ҳеч ким ёзувчилик ҳунарининг сир-асрорларидан воқиф эта олмайди ҳам. Уларни унинг ўзи очмоғи, бунга ўз ақл-идроки, туғма ҳис-туйғуси билан эришмоғи, таваккал қилиб бўлса-да, бунинг йўлларини қидириб топмоғи, номаълум (одатда кўплаб олдинги авлодлар томонидан обдан топталиб, из қилиб ташланган) сўқмоқларни очмоғи, чакалакзорларда узоқ адашиб, тентираб юриб, ниҳоят, ижод ва шон-шуҳрат сари элтадиган асосий, катта йўлга чиқиб олмоғи лозим. Қўлтиғида қўлёзмаларга лиқ тўла папка билан ийманиб-тортинибгина кириб келадиган, ундан ўзининг бутун умидини боғлаган энг яхши, энг муҳимини олиш учун қўллари қалтираб титкилайдиган ёш йигитни кекса ёзувчилардан ким ҳам кўрмаган дейсиз? Бундай ташрифлар одатда турлича: ё икки тарафлама кўнгил қолиш ёки – фавқулодда кам учрайдиган, аммо бу қандай яхши! – шодиёна ҳайрат, ўзаро хайрихоҳлик ва дўстлик билан тугайди.\nКўпгина йиллар мобайнида ана шундай дўстона тарзда кечган ўзаро муносабатлар тарихини Эккерман ҳаёти мисолида яққол кузатиш мумкин. 1823 йил июнь ойи кунларининг бирида Эккерман Гёте ҳузурига келиб, унга ўз қўлёзмасини тақдим этади. Гарчи қари туллак унда зўр ёзувчилик иқтидори йўқлигини дарҳол англаб етган бўлса-да, аммо шунга қарамасдан йигитчага зарур маслаҳатлар ва ҳатто турли хил поэтик экзерсислар бериб, ижодий ишга рағбатлантиради, шу тариқа то умрининг охирига қадар ўзига яқин олиб, “Гёте билан гурунглар”дек бебаҳо асар муаллифи сифатида унга ҳам боқийлик бахш этади. Эккерман ижод қилишдан бир дақиқа ҳам тўхтамайди ва ўзини янаям кўпроқ ишонч билан олға ҳаракат қилаётгандай ҳис қилади, аслида ҳам салобатли, вазмин шахснинг кучли иродаси уни бурч, вазифа, мақсад сари оғишмай интилишга ундар эди. Эккерман билан бўлган воқеа – ниҳоятда камдан-кам учрайдиган ҳодисадир. Ўша июнь кунларидан бирида Гёте ҳузурига илк бор кириб келган пайтда у қўлтиғига қўлёзма қистирволган ёшгина мусофир – ҳали камолга етмаган кўчманчи истеъдодларнинг рамзий тимсоли эди, холос. Гётедан ҳам кўра самимийроқ ва беғаразроқ Леопольд Стафф бир эмас, бир нечта поэтик қушчаларнинг учишни ўрганишларига ёрдам қилиб, уларни дўстона каломи ва табассуми билан қўллаб-қувватлади ва ўзи ҳам кўплаб миннатдор ёшларнинг, шу жумладан, Тувиманинг ҳам ҳурмат-эҳтиромига сазовор бўлди.\nҲар бир адиб, айниқса, эътибор қозонган, мўътабар, кекса ёзувчи кўпчилик учун “зиёратгоҳ” бўлиб келган ва ҳозир ҳам шундай, у ҳар куни почта орқали кўплаб хатлар олади, ёшлар унга ўз қўлёзмаларини жўнатиб, маслаҳат ва йўл-йўриқлар сўраб, мурожаат қилади. Шунда ёзувчи баъзан мушкул аҳволга тушиб қолади: нима қилиш керак? Ё вақт етишмайди ёки бўлмасам – масала у қадар арзигулик бўлмайди. Айни чоқда улкан ёзувчиларнинг бошловчи адибларга кўрсатган ғамхўрликлари таҳсинга сазовордир. Масалан, Чехов уларга ўз мактублари орқали пухта ва батафсил маслаҳатлар берган бўлса, Райнер Мария Рилкенинг “Ёш шоирга” деб номланган хатлар туркуми етук, баркамол тафаккурнинг тажрибасиз ёшларга нечоғли ёрдам беришига ажойиб мисол бўла олади. Бундай мактубларни, таъбир жоиз бўлса, “узоққа отадиган қурол” деб аташ мумкин, чунки улар ёзувчилик санъати техникасига оид энг қимматли кўрсатма ва йўл-йўриқлардан иборат бўлади. Лекин шу ўринда ёзувчилик маҳоратининг қандайдир тизими ёки ҳақиқий мактаби ҳақида гапиришга ҳеч қандай асос йўқ.\nЁш ёзувчиларни ўқитишнинг бирдан-бир, ягона чинакам мактаби – қадимги поэтика ёки стилистика, риторика (нотиқлик санъати назарияси) мактаблари бўлган, уларда турли-туман мавзулар ишлаб чиқилган, баъзан шов-шувли романлар ва ғамгин драмалар муҳокама қилиниб, назарий масалаларга бағишланган маърузалар ўқилган, булар XIX асрда ҳам бўлган ва фрагмент шаклида композиция, шеър тўқиш ва ниҳоят, энг оддий шакл – она тили бўйича вазифалар сифатида ҳозиргача ҳам сақланиб қолган. Агар қадимги риторика мактаблари ҳақиқатан ҳам ёзувчилик санъатига доир кўплаб муҳим масалалар билан шуғулланган бўлса, эндиликда улар ёзувчи учун катта аҳамиятга эга эмас. Ёзувчига бундай стилистиканинг кераги йўқ, чунки улар кўпинча одамни зериктирадиган “виждонли”, синчков майдакаш ва ўтакетган расмиятчилардан иборат бўлади, улар махсус бўлимларга тегишли ёрлиқлар остида адабиётда учрайдиган бадиий таъсирчанликнинг барча воситаларини, барча услубий усулларни жойлаштириш билангина кифояланиб, уларга худди қуриган капалаклар тўпламига қарагандай қарайдилар. Францияда бу борада Альбала дегани шуҳрат қозонган, у ёзувчилик маҳорати бўйича ҳар хил қўлланмалар муаллифи, Мольерга руҳан яқин шахс бўлиб, мсье Журден жамиятида кўриниб турар, кимсан Проспер Мериме прозасига услубий тузатишлар киритишга уринган тенгсиз Альбала эди!\nЭнди поэтикага келсак, унинг йўриғи бошқа. Буюк ва ҳар қандай ҳурмат-эҳтиромга сазовор ёзувчиларнинг номлари у билан боғлиқ, у – адабиётга мансубдир. Аристотель “Поэтика”си, Ҳорацийнинг “Пизонларга мактуб”и, Лонгга мансуб саналадиган буюклик ҳақидаги трактат, Марко Жироламо Виданинг шеърий трактати, Буалонинг “Поэтик санъат”и, Дмоховскийнинг “Шеър тўқиш санъати” – Европа поэзияси мактабга қатнаган йўлдаги чақиримларни кўрсатиб турадиган устунларнинг бир нечтаси мана шулардир. Аммо барча шумтакаларга ўхшаб, у ҳам дам-бадам эзгу йўлдан тойиб, озодликнинг мафтункор туйғусига маст бўлган ва янги илҳом, янги устозлар ва янгича гўзаллик сари интилган. Мактабдаги устозлар буни таъна қилиб, ёзғиришган ва гарчанд улар классикларнинг романтиклар билан ўзаро курашида бир-бирлари билан яхши таниш бўлсалар ҳам, иш бир неча бор аччиқ англашилмовчиликларгача бориб етган.\nЗотан, мактаб янги илмий кашфиётларни олдиндан кўра олмагани каби, янги поэзияни ҳам бошқалардан олдинроқ пайқашга бутунлай ноқобилдир. “Поэтик санъат”нинг ҳар бир курси илгариги даврларга мансуб шеърий дурдона асарлардан олинган қонун-қоидаларга асосланган бўлиб, ўтган ёки ҳозирги замон аҳволи ҳақида сўйлайди ва ундан энг янги адабий жанрлар ёки ўша пайтгача номаълум бўлган шеърий шакллар ҳақида ҳеч қандай маълумот топиб бўлмайди. Поэтиклар маҳдуд дунёга айланишади. Уларнинг тавсия ва танбеҳлари қарор топган обрў-эътибор, текширилган анъаналарга таяниб, шак-шубҳадан холи, аниқ ва равшан эстетик фикр-мулоҳазалар билан хаспўшланади. Бундай фикр-мулоҳазалар учун ҳис-туйғулар психологияси ёки урф-одатлар таъсири остида шаклланган тушунчалар устида олиб борилган кузатишлар манба сифатида хизмат қилиши мумкин. Ва ниҳоят, ўша даврга хос бўлган нотўғри, хато фикрлар ҳамда хурофот, бидъат ва сохта тасаввурлар ҳам муайян роль ўйнаши шубҳасиз.\nАристотелдан ташқари, у ўз даврида тадқиқотчи сифатида адабий ҳодисаларни ҳам таърифлаб, баён қилиб берган, бошқа поэтик муаллифларнинг ўзлари ҳам шоир бўлишган ва метеорологик ҳодисалар қандай баён қилинса, ўзлари яратган қонун-қоидаларни яна қидириб топиб, шундай баён қилишган ва шу тариқа ўз дунёқарашларини ифода этишган. Бундай ҳолат ҳозир ҳам учраб туради. Мисол учун, Поль Клодель ўзининг ўта ғайриоддий “Поэтик санъат”ини яратган. Ҳорацийнинг „Ars poetica“си – тафаккур ва баркамол санъаткор маданиятининг обидасидир. У ўз классикларини нафақат завқланиш, балки уларнинг усуллари ва воситаларини, фазилат ва камчиликларини кузатиш учун ҳам мутолаа қилган ва ҳар бир фикр-мулоҳаза ортида унинг шахсий тажрибаси яширинган. Агар Ҳорацийга догматик мезон билан ёндашилмаса, ундан ўрганса арзийдиган нарсалар бор ва энг аввало, унинг ҳар бир шеърий сатрида барқ уриб турган: ижодий ишга ҳурмат-эътибор ва мукаммалликка интилишдан улги олмоқ керак. Ахир, Ҳораций биринчи бўлиб, ушбу сўзнинг аҳамиятини таъкидлаган, ёзувчидан сўзга нисбатан диққат-эътиборли бўлишни, виждонан ёндашишни талаб қилган ва сўз олдида шундай бир меҳр-муҳаббат билан бош эгиб, таъзим қилган, чунки унинг оҳанги, жаранги, маъно ва моҳиятига, мазкур сўзнинг инсоний тил, нутқ умуммулкидаги жамики ўзига хос хусусиятларига шайдо бўлган. У Аристотель билан бир қаторда кўплаб авлодлар учун йўлчи юлдуз, мураббийга айланган, ундан бошқа риторик муаллифлар, ўрта тоифага мансуб шоирлар паноҳ топган, улардаги қонун-қоидаларга сажда қилишлар вақти келиб илҳом ва ижодий фикрлар билан алмашган.\nХитойликлар адабиёт маъбудини кўрсаткич бармоғини юқори кўтариб, гўё бир нимадан огоҳ қилаётган ёки койиётган мўйловдор донишманд қиёфасида тасвирлашади. Бундай илоҳ Ғарбдаги поэтик ортодоксия (изчиллик, собитқадамлик)нинг бир неча даврлари учун ҳам буткул фойдали эди. Поэтика бўйича наинки умумий қоидаларни, балки бошқа кўплаб тафсилотларни ҳам ўрганишарди: тайёр иборалар, образлар, муқоясалардан фойдаланиларди. Ҳамма томондан тартиб-қоидалар билан ўраб олинган поэзия рақс ёки шоҳмот ўйинига ўхшаб кетарди. Унинг қоидаларини қабул қилиб, оғишмай амал қилишаркан, улар шоирнинг ўзига хослигини чеклаб, унинг ўзигагина хос бўлган фазилатларнинг, артистларча маҳоратнинг ўсишига монелик қилиши ҳисобга олинмас эди. Аксинча, барчага маҳорат, ижодкорлик ва ҳатто софлик ҳам фақат мана шундай шарт-шароитлар остидагина тантана қила оладигандай ва мана шу силлиққина саҳнада фақат сийқалик ҳамда руҳсиз тақлидчилик юки остида эзилган қобилиятсиз одамларгина мағлубиятга учраши мумкиндек туюларди. Инжил рад этган Аҳдга амал қилишиб, янги майни эски мешларга қуйишарди. Эскирган, истеъмолдан чиққан шаклларни қайта жонлантириш учун эса, одамнинг айтадиган гапи бўлиши керак – агар бизнинг давримизга келиб, ҳалокатли камқонлик касалидан қирилиб кетган баландпарвоз исёнкорлик руҳидаги поэтик мактабларга йўлдош бўлган фикрий қашшоқликни ҳисобга оладиган бўлсак, бу – бажариш хийла қийин бўлган талабдир.\nРомантизм эски қонунларни бекор қилди. Поэтиклар ўтмиш қаърида қолиб кетди. Уларнинг ўрнини энди поэтик ancion regime – эски тузум ишлаб чиққан деярли барча нарсаларни яксон қилган дастурлар ва манифестлар эгаллади. Эскидан омон қолганлари фақат шеър тўқишга оид эди: шеър тузилиши, вазни, бўғинлар сони, қофиялар қандайдир даражада анъанага риоя қилишда давом этди, сонет эса ҳамон ўн тўрт сатрдан иборат эди. Бироқ пировардида: ўтмиш поэтиклари томонидан шеърий асарга қўйилган талабларнинг биронтасини тан олмай ҳам, шоир бўлиш мумкин эканлиги маълум бўлди. Формализмнинг қисқа муддатли ҳукмронлик даврида дам бўйига, дам энига қараб босилган шеърлар учраб турар, уларни ўқиганда беихтиёр бу ерда ишнинг яхшигина ярми ҳарф терувчининг ҳорғин елкасига тушибди-да, деган таассурот туғиларди. Эндиликда биз шеър деб аталадиган шундайин асарларга дуч келяпмизки, агар уларни in continuo – узлуксиз яхлит сатр билан босиб чиқарилса борми, журналларнинг саҳифаларида ўзлари билан ёнма-ён чоп этилаётган патетик (эҳтиросли, жўшқин) мақолалар ёки прозаик чақириқлардан ҳеч қандай фарқ қилмаган бўларди. Яқинда Францияда пайдо бўлган летрист – ҳарф билан ифодалувчи, яъни ҳарфий поэтик гуруҳ ўқувчиларни бир оз танг қолдириб, энсасини қотирди: уларнинг “шеър”лари шундай кўринишга эга эдики, кимдир набор (ҳарф териш) кассасидаги бетартиб сочилиб ётган ҳарфларни тусмолаб териб олгану, шундайлигича босворган-қўйган.\nБизнинг давримизга хос бўлган қайғули имтиёзлар шундан иборатки, ҳар бир замонавий тутуриқсизликнинг тарихий ўтмишдошлари борлиги аён бўлмоқда. Мисол учун, антик давр охирларида шоирлар “кўзгу-поэма”лар тўқиш билан овунишган, уларнинг битта ярми, худди кўзгу аксига ўхшаб, бошқасига жавоб берган ёки шеърга қандайдир нарса ёки буюмнинг, масалан, тухумнинг ёки болтанинг шаклини беришган ёхуд худди Пентадийга ўхшаб, ўзларининг versus echoici – “акс садо шеър”лари билан ўқувчиларни зериктиришган, бу ишни улар бутунлай жиддий бажаришган. Кохановский ҳам бир куни азбаройи қизиқчилик учун ўзининг “Қисқичбақалар” деб номланган фрашка (эпиграмма)сида худди шундай йўл тутган экан.\nМаълум бўлишича, поэзияга романтизм томонидан олиб кирилган ва қачонлардир куч-қудрат манбаи бўлган озодлик ўзбошимчалик томон ўзгариб, бузилди, бу эса ожизлик аломати эди. Катта ланг очиқ эшикдан эсган шамол чанг-чунг билан бирга ахлатни ҳам олиб киради. Ёзувчи бўлишга аҳд қилган йигит, башарти у фавқулодда кучли шахс бўлмаса агар (бундайлар, албатта, камдан-кам учрайди), ўзини худди костёл минорасидаги флюгер каби ҳис қилиши аниқ. Шу боис у ҳар қанақанги, айниқса, энг янги таъсиротларга бажонидил берилиб, илҳомни аллақандай майнавозчиликка беҳуда сарф қилади.\nЖиддийлик бўлмаса, адабиёт ҳам бўлмайди. Кимки сўз орқали ўз қалбини ёки ўзи хизмат қилаётган умумжамоа, у хоҳ синф, хоҳ халқ ёки бутун инсоният бўлсин, дилидагини ифодалар экан, сўзга нисбатан масхарабозга хос қувноқ беғамлик билан муносабатда бўлолмайди. Жиддийлик гўё фақат қандайдир ғоялар ёки шиорларни эълон қиладиганлар учун мажбурийдир, санъат учун эмас, деган фикр фақат бемаъни одамнинг калласидагина туғилиши мумкин. Айни ташқи дунёдан ва ҳозирги дақиқадан узилган, ўзини буткул гўзалликни мушоҳада қилишга бағишлаган санъат фидойилари, савдойи мутаассибларда ҳатто энг майда-чуйда ишларни бажаришда ҳам улкан жиддийлик кузатилади. Сўзни энг мос, муносиб жойга жойлаштиришдан олдин уни ҳеч ким уларчалик виждонан қараб, кўздан кечириб чиқмайди. Уларни сўзларнинг бутун шукуҳи чиқдими-йўқми, улардаги оҳанг, жаранг, маъно ва моҳиятнинг бутун сирлилигини тўла очолдикми-йўқми, деган хавотир қийнайди, улар ўз фикрлари, ўз дунёқараши ва инсонни англашини одамларга етказадиган кишилардан ҳеч бир қолишмайди, уларни ҳар доим шундай улуғ мақсадлар учун сўзларни танлаётиб, ўз вазифамизни уддалай олдикми-йўқми, деган ўй ташвишга солади.\nҲамонки адабиёт мавжуд экан, унинг ижодкорлари доимо шаклланган анъаналар билан ҳисоблашиб, ўз олдиларига мақсад қўйишдан олдин салафларнинг меҳнатига баҳо берадилар ва улардан нималарни олиш мумкин эканлигини ойдинлаштирадилар. Бугунги кунда “бокира адабиёт” ва “туғма истеъдод соҳиблари” деса, ҳеч ким ишонмайди, зеро, ҳеч ким ўзи ҳақида худди Амос пайғамбарга ўхшаб, менга гапиришни юлдузлар ўргатган, дея олмайди. Фақат бизлар деярли ҳеч нарса билмайдиган жуда узоқ замонлардагина ҳеч кимдан ҳеч қандай мерос олмаган ижодкорлар бўлганлигини тасаввур қилиш мумкин. Шунинг сингари гўё ёзувчилик санъатини ҳеч қандай куч-ғайрат сарфламасдан эгаллаш мумкин, деган қараш ҳам анойиликдан бошқа нарса эмас. Бундай фикр кенг илдиз отганининг сабаби шуки, кенг китобхонлар оммаси томонидан ҳақиқий ёзувчилар билан бир қаторда, афсуски, қобилиятсиз, нўноқ муаллифлар ҳам адабиёт намояндалари сифатида қабул қилинмоқда.\nЁзувчи тарбиясидаги асосий вазифа – сўз ҳақидаги илмни чуқур эгаллаш ҳамда ижод қилаётган тилни билиш ва англашдан иборатдир. Бу албатта, икки минг йилдан бери мавжуд бўлган адабий ҳаётда янгилик эмас. Ҳаттоки бизнинг барча манбаларимиз, мисол учун дейлик, Ҳомер даври тўғрисида ҳеч қандай маълумот бермаган тақдирда ҳам, унга мансуб поэмаларнинг тил материали тил устида олиб борилган тинимсиз изланишлар ва сердиққат, майда тадқиқот ишлари ҳақида гувоҳлик бериб турибди. Данте ўзининг „De vulgari eloquentia“ – “Халқ нутқ санъати ҳақида” номли трактатида ўзи келгусида ўз халқининг адабий тилига айлантириши лозим бўлган тил тўғрисидаги билимларни қаердан олган, ўша манбаларни келтиради. Данте бир нечта итальян шеваларининг афзалликлари ва камчиликларини пухта ўйлаб кўриб, чамалаб ва уларга баҳо бераркан, луғатлар муаллифларининг, семантиклар ва грамматикларнинг ишини бир ўзи бажаради ва буларнинг барчаси унга ўз ижоди учун баайни муқаддима вазифасини ўтаган.\nАнъанавий тарбия олган, француз тилини мукаммал билган ва от миниш санъатини эгаллаган, бундан бошқа ҳеч қандай имтиёзларга эга бўлмаган зодагон Витторио Альфери шоирда истеъдод уйғониши билан бир вақтнинг ўзида тилга муҳаббат ҳам туғилишига ажойиб мисол бўла олади. Шоир бўлишини ҳис қилмагунга қадар, ҳамма нарса унга маъқул келган, қаноатлантирган. Ўз иқтидорини англаб етгач, у она тилини завқ-шавқ ва иштиёқ билан ўрганишга киришади. XIII-XIV асрлар поэзиясини, XV-XVI асрлар прозасини диққат билан ўқиб, ўзлаштиради, грамматика ва шевашунослик билан шуғулланади, лотин ва ҳатто грек тилини ҳам ўрганади. Буларнинг барчаси унга ўз поэтик оламини яратиш учун зарур эди.\nЯна бошқа мисоллар келтиришга ҳожат йўқ деб ўйлайман, чунки бу ерда адабиётдаги деярли барча буюклар номларини бирма-бир санаб чиқиш мумкин. Польшада тилни авайлаб-асраш, уни ғамхўрлик билан ардоқлашда Жеромский барчага намуна эди. Бу ҳақда нафақат унинг прозаик асарлари ва уларнинг тадрижий ривожланиш жараёни, балки “Снобизм ва тараққиёт” деб номланган китоби – адабиётимизда шу йўналишда яратилган бирдан-бир, ягона асар ҳам гувоҳлик бериб турибди. Поляк ёзувчиларидан ҳали ҳеч ким тил муаммоларини поляк адабиётининг долзарб муаммолари мажмуи ҳамда ўз ёзувчилик тажрибалари билан бевосита боғлаб, бунчалик батафсил тадқиқ этмаган эди. Мазкур китобдан, бошқа барча маълумотлардан ташқари, адабиётдаги ҳар хил масхарабозлар шаънига уларнинг калтафаҳмлиги, билимсизлиги ва ғалатиликлари хусусида билдирилган қаттиқ танбеҳ ва танқидий фикрлар ҳам ўрин олган.\nБаъзан айрим адибларнинг тил ўрганиш ҳақидаги бепарволик билан айтган фикр-мулоҳазалари қулоққа чалиниб қолади, бунда улар гўёки тилни пухта ўрганмай туриб ҳам, сўз санъатига оид “ажойиб” асарлар яратган, худди ўзларига ўхшаган илмсиз кишиларни далил-дастак қилиб келтирадилар. Бироқ бундай воқеалар аслида ҳеч қачон бўлмаган, эҳтимол, нодон одамларнинг тушига кирган бўлиши мумкин. Тўғри, Шекспир Европа адабиётига оид бутун бир сўз оламини сув қилиб ичиб юбориш учун луғатларни варақлаб ўтирмаган, лекин Шекспирнинг Шекспир эканлиги ва у ҳеч нима билан қиёслаб бўлмайдиган бу бойликни тўплаш учун қўлидан келган барча ишни қилганлиги ҳақидаги муҳим далилни ҳам эътибордан соқит қилмаслик лозим. У таъбир жоиз бўлса, асалари меҳнатига қиёс этгулик даражада тер тўкиб, ҳормай-толмай ишлаган. Шаҳар ва қишлоқ, кема ва таверна (кичик қовоқхона), ўрмон ва дала, ҳовли ва кўча унга ўзларининг бор тилини берган, унинг мислсиз поэтик инстинкти эса керагини танлаб олган. Бундай мактаб барча учун баравар бўлган, унда ҳамма замонларнинг ёзувчилари таҳсил олишган. Бугунги кунга келиб, ундан кам фойдаланилмоқда, чунки мана қарийб юз йилдирки, ёзувчиларнинг турмуш тарзи, баъзи бирлариникини ҳисобга олмаганда, ўз иш кабинетлари билан қаҳвахона ўртасидаги дамдузликдан иборат бўлиб келмоқда. Лекин илгарилари ҳар томонга зир югуриб излаган нарсаларини ҳеч қачон, ҳеч қайси бир замонда бугунгидек шу қадар осон воситалар ёрдамида қўлга киритиш имкониятига эга бўлишмаган. Эндиликда эса луғатлар, классикларнинг беками-кўст нашрлари ҳар доим уларнинг ихтиёрида.\nАммо улардан кам одам фойдаланади. Ўзлари ёзаётган тилнинг тузилишини аниқлаш устида ҳам кам ишлашади, унинг тарихини билишмайди ва ўзига хос хусусиятлари ҳақида ўйлашмайди ҳам. Баъзида ҳатто шундай бир ғалати таассурот туғиладики, гўё муаллиф тақдир насиб этган тилга қийинчилик билан кўникади, унинг тилга нисбатан бефарқлиги, лоқайдлиги яққол сезилиб туради: башарти шароит ўзгариб қолгудай бўлса, у дуч келган бошқа тилдан фойдаланиб кетаверади.\nХўш, ҳақиқий ёзувчиларнинг, чинакам сўз санъаткорларининг бу борадаги ишлари қалай? Буни Конрад мисолида билиб олишимиз мумкин. Асли чиқиб келиши поляк бўлган Конрад инглиз тилини хийла кеч – 18-20 ёшларида ўзлаштирган, француз тилида эса ҳар доим бемалол сўзлаша олган. У Голсуорсига йўллаган мактубида (Уэллсга ёзган хатида ҳам худди шу фикрни билдирган) одам ўз она тилида ёзмаган чоқда дуч келадиган қийинчиликлар хусусида нолиб, шундай деб ёзган эди: “Менинг бошқа танловим йўқ эди, мабодо инглизча ёзмаганимда агар, умуман ёзмаган бўлардим”. Буни фақат ушбу тилга бўлган муҳаббат билан изоҳлаш мумкин, фақат муҳаббатгина мўъжизалар яратишга қодир: олис юртдан келган бир мусофир Шекспир ватанида ажойиб, зўр услубчилардан бирига айланади. Шу хилдаги, гарчи у қадар ёрқин бўлмаса-да, талайгина мисолларни, айниқса, кўпгина чет элликларни суйган ва сийлаган мамлакат – Франция ҳаётида учратиш мумкин: XIII асрдаёқ Брунетто Латини фаранг тилини “беқиёс лаззатбахш” эканлиги боис ёқтириб қолган. Ўшандан бошлаб, деярли ҳар бир асрда француз ёзувчиларининг сафлари ажнабийлар ҳисобига кенгайиб борган, бутун Европа французча ёза бошлаган XVIII аср ҳақида гапирмаса ҳам бўлади. Ҳар хил тоифадаги бадарға қилинган, қувилган, хўрланган ва таҳқирланган одамлар ушбу тилни қабул қилиб, кўпинча уни мукаммал даражада эгаллашган. Францияда ҳатто француз тилида ёзадиган хорижликлар учун махсус мукофот таъсис этилган бўлиб, ҳайъат аъзолари ҳар йили француз тилини билгани ва уни нозик ҳис эта олгани учун чет эллик ёзувчига қойил қолиб, тасаннолар айтадилар. Бу ёзувчиларнинг ҳомийси бўлишга Жюльен Грин муносиб эди, отаси инглиз, онаси эса америкалик бўлган бу ёзувчи болалигидан яхши билса ҳам, она тилида ёзмайди.\nТил ҳақидаги билим, унинг бойлиги, ўзига хослиги ва қонуниятларидан ҳам кўра эндиликда поэтик сўқмоқлар ва фигураларни билиш кўпроқ таназзулга юз тутди. Ҳозир уларни ғайришуурий ҳолда, кўр-кўрона қўллашмоқда, зеро, ўз шеъри ёки насрий асаридан бирор парчани унинг матнида қўлланилган риторик фигураларни аниқ номлаб ва кўрсатиб, таҳлил қилишга қодир муаллиф йўқ, деб бемалол айтиш мумкин. Агар буни унинг иштирокида қилинса борми, бўлғуси нонга қўшиладиган барча таркибий қисмларни илмий атамалар билан бирма-бир санаб чиқишга қийналган хамир қораётган хотиннинг ҳолига тушиб, довдираб қолиши ҳам ҳеч гапмас. Нон-ку, печдан четлари қизариб, бўрсилдоқ бўлиб пишиб чиқди, аммо яхши ва мазали нон ёпиш учун кимёни билиш зарур бўлмаса, унда ёзувчилар ҳам риторикани билиш ҳеч кимга поэтик қанот бағишламайди, дейишлари мумкин-да.\nАлбатта, бу ўринда риторик атамашуносликни эслаб ўтиришнинг ҳожати йўқ, бинобарин, грамматикада энг оддий жумлаларнинг дабдабали ва чалкаш тасвирига дуч келганимизда, уларнинг схоластикага ўхшаб кетадиган номлар ва таърифлар билан бўяб-бежаб ташланганини кўриб, тепа сочимиз тикка бўлгани каби, уям кўнгилни беҳузур қилиши турган гап. Аммо қачонлардир ёзувчилар бундан чўчимаган ва уларнинг барчаси риторика мактабини ўташган. Риторика мавжуд бўлган давр, яъни эрамиздан аввалги V асрдан бошлаб, қадимги замон, ўрта асрлар ва янги давр адиблари деярли то бугунги кун бўсағасига қадар, сўз санъатини нафақат қонун-қоидалар ва мисоллар ёрдамида, балки стилистик “усул”ларнинг ҳар қандай турига хос эстетик, эмоционал ва интеллектуал таъсир кучининг таҳлили асосида ҳам ўрганишган. Масалан, Петрарка “дунёи бевафо”ни ифодалаш учун ёзувчи ихтиёридаги тўрт юзга яқин истиорани санаб ўтган. Беихтиёр Гвидо Ренининг қуйидаги сўзлари эсга тушади: “Менга Мария Магдалинанинг кўзларидаги ўкинч ва итоаткорликни ифодалашнинг юзта усули маълум”. Гвидо Рени ким, Петрарка ким бўлган, буни биламиз. Модомики, рассомда касбий беҳаёлик ва ўз маҳоратига бўлган ишонч сўзлаган бўлса, шоир ўзининг кўп ишлатилган, сийқаси чиққан ва шу боис бефойда истиора, мажозлар қайдига бағишланган иш кунларидан бирига разм солишимизга изн берган.\nҲар бир ёзувчи ўзининг ранги ўчиб кетган сўз нақшлари сақланадиган намиққан, димиққан қазноғини вақти-вақти билан шамоллатиб, ҳавосини янгилаб турмоғи лозим. Улар ҳар бир жумла атрофида ўжарлик билан гир айланиб, “қўлга илиниб олиш” учун эътибор сусайиши ёки ҳорғинлик дақиқаларини кутадилар. Кунда ишлатиладиган сўзлашув тили, бу – истиораларнинг улкан гербарийсидир, қачонлардир уларнинг ҳам ўз баҳори бўлган, энди эса уларни энг оддий иборалардан ҳам фарқлолмайсан ёки шарти кетиб, парти қолганини кўриб қўрқиб кетасан, киши.\nИстиора тилнинг шу қадар ажралмас қисмига айланганки, агар уни бирдан олиб қўйилса борми, одамлар бир-бирларини тушунолмай қолишарди. Стол оёқчаси, кўзанинг оғзи (бўғзи), калла қанд, банд, даста, тутқич, соп (ниманики бўлмасин), дарёнинг қуйилиш жойи, шишанинг оғзи, тоғ этаги – шунга ўхшаш истиора, мажозларнинг образлилигини эндиликда деярли ҳеч ким ҳис қилмайди, инсон танаси антропоморфизацияни оқламаган предметларга ўзининг қисмларини улашиб берган. Бу жараён узлуксиздир: бир-биридан жуда узоқда бўлган икки предмет сал-пал ўхшаш бўлдими, уларнинг сўзда бир бутун бўлиб қўшилиши учун шунинг ўзи кифоя. Ҳиндуларда худди ўша сўзнинг ўзи бир неча: шох, бутоқ, новда, елка, қуёш нури, сочлар ва ёл маъноларини англатади. Ананас инглизчада pine-apple, яъни “қарағай олмаси” деб аталади – биргина сўзда бутун бир эртак мужассам. “Юрмоқ”, “бормоқ” феъли бир қарашда фақат одам билан чамбарчас боғлиқдек туюлади, аммо ҳаракатланишга қодир бўлган барча нарсаларни қамраб олган. Бу жараёнларга изоҳларни анимизмдан, ибтидоий диндан қидиришган, улар эса янги сўзларни яратишдаги тежамкорлик билан изоҳланади. Истиора сўз ижодкорлигига ёрдам кўрсатади – сўз ижодкорлиги истиорасиз янгидан-янги сўзларни узлуксиз ясашга дучор бўлган ва инсон хотирасини ҳаддан ташқари юк билан оғирлаштирган бўлар эди.\nАммо инсонда тил яратувчиси сифатида яна нимадир ҳаракатда бўладики, уни поэтик инстинкт деб аташ мумкин. Одамзод Аристотелнинг zoon politikon – ижтимоий ҳайвон деган таърифига сазовор бўлгунга қадар, аллақачон zoon poietikon – поэтик ҳайвон деб аталиш ҳуқуқигача ўсиб борган эди. Бойўғли (тунда ишлайдиган одам) билан инсон руҳининг муайян ҳолатини биринчи бўлиб илғаган ва бу ўхшашликни “уйқусираган”, “ланж”, “карахт” сифатларида дадил парабола билан абадий муҳрлаган ким? Кимнинг масхараомуз кулгиси “бужмаймоқ”, “тиришмоқ”, “ҳурпаймоқ”, “диккаймоқ”, “донг қотиб қолмоқ” феълларида умрбод қотиб қолган? Ким у, “ғазаби қайнамоқ”, “нафис қилиб йигирмоқ”, “миясига (қулоғига) қуймоқ” ибораларидаги ғайриоддий ассоциацияларни кўчма маънода боғлаб, бириктириб қўйган? Ким турли соҳаларга оид икки ҳиссий-зеҳний идрокни бир бутун қилиб бирлаштириб, Рибо l ‘audition coloree – эшитиб ранг сезиш қобилиятига эга деб билган шоирлардан олдинроқ “истеҳзоли овоз” ҳақида сўзлай бошлаган? Осмонда учиб бораётган турнани тўхтатиб, унга қудуқ тепасида энгашишни буюрган ким? Биз буларни ҳеч қачон билмаймиз. Поляк тилида юз берган англашилмовчилик туфайли sedziwy (оқ, оппоқ, соч-соқоли оқарган) сифати пайдо бўлгунга қадар, бу сўз szedziwy (қиров билан қопланган) шаклида тўғри янграр эди, кексаларнинг оппоқ соч-соқолли бошларини эса қишдаги қиров босган дарахтларга ўхшатишарди. Полякча zgryzota (хафагарчилик, ғам-ташвиш) сўзида gryzc (ғажимоқ, кемирмоқ; қийнамоқ) феъли, troska (ғамхўрлик, безовталик) сўзида эса trzaskac (очкўзлик билан кўп емоқ, ичмоқ; урмоқ, муштламоқ, қоқмоқ) феъли мужассамдир. Худо, бой, камбағал полякча zboze (жавдар, дон, ғалла, нон) сўзи билан осмон, ер ва инсон тақдир-қисматини ўзаро боғлаб турадиган истиоралар занжирини ташкил этади. Шоирлар пайдо бўлиб, ўз юракларининг қон билан боғлиқ сирлари ҳақида сўйлаб беришгунларига қадар, номаълум даҳо икки тушунчани бир неча тилларда битта сўзга: азоб, машаққат, дард ва эҳтирос, иштиёқ, ишқибозлик (Passion, Leidenschaft (нем.) бирлаштирган ва, Сикстина Йеҳовасига ўхшаб, биргина имо-ишора билан қоронғилик қаъридан инсоний ҳис-туйғуларнинг буюк бир оламини чорлаб, чақирган.\nИстиораларда халқ руҳи ўзининг янаям чуқурроқ ифодасини топади, улар ирқлар ва қабилаларнинг ҳис қилиш ҳамда тафаккуридаги тафовутни ҳамма нарсадан ҳам кўра тўғрироқ ва ҳаққонийроқ тасвирлайди. “Материя” фалсафий атамаси лотинчада дарахт, ёғоч, ёғоч-тахта маъноларини англатади ва таржимада грекча hyle, худди шундай французча bois ҳам ўрмон, ёғоч, ёғоч-тахтани билдиради. Бироқ худди ўша фалсафий тушунча – материяни ҳинд фалсафаси бутунлай бошқача мажозда: “дала”ни англатадиган сўз орқали ифодалайди. Мазкур икки сўзни бир-бири билан таққослаш орқали икки турли дунёқараш ва маданиятлар тарихини англаш мумкин.\nДенгизчи дунёга кема мачтаси тепасидан қарайди, овчи эса унга ёввойи (йиртқич) ҳайвонлар сўқмоғи бўйлаб, ўрмон чакалакзорлари оша ўтиб боради, деҳқон учун дунё ўзининг дала ва боғлари яшнаб ётган уфқ сарҳадининг аниқ чизиғига туташиб кетади. Инсон фаолиятининг мана шу барча энг қадимий манзаралари тилда истиоралар шаклида қайд қилинган, улар орқали аллақачонлар унутилиб, йўқ бўлиб кетган ландшафтлар, ижтимоий муносабатлар, меҳнат қуроллари, урф-одатлар, бидъатлар қайта намоён бўлади. Шарада (топишмоқнинг бир тури – тарж.) ва ребусларни ечганда қандай завқлансак, тилшунослик бизга мана шу истиоралардан худди шундай баҳраманд бўлишимизда ёрдам беради, аммо кундалик истеъмолдаги тил қачонлардир ранг-баранг, ёрқин ва гўзал бўлган ушбу истиораларни аллақачон эзиб, янчиб, майдалаб, рангсиз, нурсиз, саёз ва сийқа ибораларга айлантириб юборган. Бироқ уларнинг кўпчилиги, масалан, “экинзор”, “дала”, “соҳа”, “тармоқ” ва ҳ. к. ҳали ҳам ўзларининг мажозийлигини буткул йўқотганича йўқ, улар газета тилида ва жўн сўзамол тилда ҳамон тез-тез учраб туради. Худди шундай фикрни “шох”, “бутоқ”, “новда”, “тўлқин”, “оқим”, “фарватер” хусусида ҳам айтиш мумкин. Ҳар бир давр тил заҳираларига бир ҳовуч янги маъноли истиораларни қўшиб боради. Бу жиҳатдан, айниқса, бюрократия сермаҳсулдир: унинг “шарофати” билан ҳатто “нуқта” – фазонинг ҳеч қандай ўлчовга бўйин эгмайдиган зиғирдеккина зарраси – забт этишга шайланиб, ҳаётнинг улкан ҳудудларини ўзига бўйсундиришга эришди. Эндиликда “фронт”, “парча”, “пост”сиз иш битмайди, “платформа”, “нуқтаи назар”, “омил”, “мотор”, “унсур”, “блок”, “соҳа”, “ҳудуд” эса башарти пала-партиш қаламга дуч келиб қолса борми, ҳар бир жумлани қуртдай кемириб, уни маънодан (агар бўлса) маҳрум қилади.\nБир вақтлар дадил, янги, тиниқ ва ёрқин бўлган нарсаларнинг вақт ўтиши билан сийқаси чиқиб, чидаб бўлмас даражага етишини кўриш ачинарли ҳолдир. “Гулларнинг нақшдор гилами”, “зумрадранг майсазор”, “осмоннинг кўм-кўк ранги”, “марвариддек инжу кулги”, “дув-дув оққан кўз ёшлари” ўзларининг олижаноб шажараларини бемалол далил қилиб келтириб, йўқотилган ёшликларини эслаб, хўрсиниб олишлари мумкин эди, аммо ҳозир агар масъулиятсиз қаламга дуч келиб қолгудай бўлса, бутун бир саҳифага эски қазноқнинг димиққан, намиққан ҳидини ёйиб юборган бўлишарди. “Табиат қучоғи” бола-чақасини якшанба кунлари шаҳар ташқарисига сайрга олиб чиқадиган оила бошлиқларини тинч қўймайди, кечиккан баталистлар асарларида ҳамон “ҳақиқий ўқлар ёмғири ёғилади”, “вақт оқими” эса ҳаттоки парламент нотиғини ҳам кулгили ҳолатга солиб қўйишга қодир: немис нотиғи қуйидаги жумла билан абадий юмор китобига “ярқ” этиб кириб қолган экан: “Бир қанча кўз ёшларга тасалли берган вақт оқими, бу ярани ҳам тузатади”. Польша сейми стенографи бўлиб ишлаган Кароль Ижиковский шунга ўхшаш ажойиб-ғаройиб гапларни қунт билан тўплаб юраркан, агар улар сақланиб қолганда эди, биз бугун нотиқлик сўзамоллигининг тутуриқсизлигига доир ажойиб тўпламга эга бўлган бўлардик.\nОддий, ўртамиёна одамлар бир хилда ўйлайдилар ва ҳатто бир хилда ҳис қиладилар. Бу ўртамиёна нотиқлар ва ёзувчиларга ҳам тааллуқлидир. “Аёлни гулга қиёс этган биринчи одам, – деб ёзганди Ҳайне, – улуғ шоир, буни иккинчи бўлиб қилган эса оддий каллаварам эди”. Флобер сийқаси чиққан гапларнинг қизиқ ва бир оз ваҳимали луғати – “Сийқа фикрлар лексикони”ни тузган. Аслида ҳар бир тил учун худди шундай луғат тузилиши фойдадан холи эмас, чунки у адабиётчиларга имло луғатларидан ҳам кўра зарурроқ, негаки имло тўғрисида мусаҳҳиҳлар ғамхўрлик қилишади.\nҲатто яхши ёзувчилар учун ҳам баъзан истиорани уддалаш қийин кечади. Мана масалан, Флобернинг “Бовари хоним”ида шундай бир жумла бор: „Quand elle eut ainsi un peu battu le briquet sur son coeur sans en faire jaillir une etincelle…“ (“Аёл чақмоқтошни уриб, юрагидан олов чиқармоқчи бўлган эди, ундан биронта ҳам учқун чиқмади…”). Мана шу “чақмоқтошни уриб, юрагини ёндириш”дан ҳар қандай насрий саҳифа ҳам уялиб, хижолат тортган бўларди. (Матнда battre – урмоқ, муштламоқ – ҳаракатни кучайтиради: чақмоқтош ва унга урилаётган пўлат кўриниб турибди).\nОхирги мисолдан касб сирларини ойдинлаштириш учун нега айнан истиорани танлаганимни тушунса бўлади. Истиорада турли хатарлар пинҳон яширинган бўлиб, улар: ё сийқаликнинг бадбўй ҳидини тарқатиши ёки тутуриқсизликка ҳам олиб келиши мумкин; бундай маккор сўз безакларига нисбатан меъёр ва нафосатни сақлай олиш учун маромни билиш, ақл ва дид керак бўлади. Истиораларсиз иш битириш қийин, тўғрироғи, мумкин эмас. Муқоясаларсиз, айниқса, насрда амаллаш мумкин, ҳатто уларни онгли равишда ва муваффақият билан четлаб ўтса ҳам бўлади – агар янглишмасам, Дюамелни бунга ажойиб мисол сифатида келтириш мумкин, – аммо истиорадан ҳеч ким қочиб қутулолмайди. Турган гапки, у инсон ақлининг туғма эҳтиёжига жавоб беради ва ундан савқи табиий тарзда фойдалангандан кўра, яхшиси уни онгли равишда қўллаган маъқул. Кимки савқи табиийлик фикрлар, образларга тўла, ўзининг эса бой тажрибаси бор, дунёни ва одамларни билади, шунинг учун унга сўз устида ишлаб, ўзини уринтиришнинг кераги йўқ, чунки сўз “гапга киради” ва уларнинг сир-синоатлари, ҳаёти, тараққиёти ва тилда бажарадиган хизматлари ҳақида чуқур ўйлаб ўтиришнинг ҳожати йўқ дейдиган бўлса, буларнинг барчаси ижодкор ёзувчилар учун эмас, балки фақат манфур лингвист учунгина яхши, – кимки шундай ўйлар экан, у ўзини ночор аҳволга солиб қўйиши муқаррар ва унинг ёзган китоблари эски латта-путтадан ҳеч қандай фарқ қилмайди.\nБаъзида у ёки бу ёзувчининг фахр билан шундай деганини эшитиб қоламиз: менинг китобларим, бу – адабиёт эмас! Агарда у олим, файласуф ёки сиёсий арбоб бўлса, шу йўл билан гўё ҳақиқатни гапириш ўрнига уйдирма, тўқима гапларни ёзибди, деган таъна-дашномлардан ўзини соқит қилмоқчи бўлади. Лекин агар шунга ўхшаш баёнотларни беллетрист ёки шоир берса, у гўё ўзининг ижодини камситиши мумкин бўлган ниманидир рад қилаётгандай таассурот уйғотади, демак, у ишга, услубга, айниқса, мукаммаллик сари интилишга қарши, бу эса мутлақо тушунарсиз ҳолдир. Гарчи мазкур боб шундай деб аталса-да, “касб” сўзи ҳам қандайдир ёқимсиз туюлади. Албатта, ҳар қандай санъатнинг асосида касб, ҳунар ётади ва уста, омилкор бўлолмайдиган одамгина буни тан олишни ҳам, касб-ҳунар ўрганишни ҳам хоҳламайди. Поль Валери бутун умр бўйи адабий касб сирларини тадқиқ қилди ва пировардида университетнинг поэтика кафедрасида сўз санъатининг майда-чуйда тафсилотларини таҳлил этиш билан шуғулланди. У бутун ҳаёти давомида қилган меҳнатлари туфайли чуқур билим, ақл-заковат ва юксак маданият даражасига эришди. Ёзувчи мактабдан, намуна сифатида олинган санъат асарларидан, музейлардан ва бошқа сўз санъаткорлари билан бўлган мулоқотлардан нимаики олган бўлса, булардан ташқари, ўз ижоди учун муҳим бўлган нарсаларни ўз шахсий характери, мижози, жўшқинлиги, иштиёқ, мойиллиги ва истеъдодидан – худди ўсимликлар озуқа шарбатини қандай олса, шундай олади: ҳар бир ўсимлик худди ўша тупроқдан ўзига керакли моддаларни олади. Рабиндранат Тагор ўзининг ғоят қизиқарли “Эсдаликлар”ида поэтик ўсимликларнинг илдизлари, поя, шохчалари, барглари ердан, ёруғликдан ва ҳаводан озуқа моддаларини олаётганда қандай ҳаракатланишларини кўрсатиб ўтган.\nҲар бир ёзувчи қалбида кечинмалар, ҳис-туйғулар, ўй, хаёл ва фикрларнинг чексиз шкаласи пинҳон яширинган бўлади, уларнинг нафис ва нозик тебранишларидан пировардида шу нарса юзага келиб, маълум бўладики, ёзувчи уни ваҳий сифатида, ижодий жасоратга даъват сифатида қабул қилади. Ва энди ҳаммаси унинг ўз олдида очилажак йўлни тўла-тўкис, яққол ва равшан кўра оладиган лаҳзага – у бир соат, бир кун ёки бир йилга тенг бўлиши мумкин, – боғлиқ бўлади.


Светлана Ганнушкина – Ўзбекистон фуқаросини ўғирлаш амалга ошмагани ҳақида - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n00:57 msk, 4 Июль 2020\n24.05.2016 04:23 msk\n“Гражданское содействие” (Фуқаровий кўмак”)қўмитасида ҳайдовчи бўлиб ишловчи Ўзбекистон фуқароси Собир Рустамов билан бўлиб ўтган ғалати ва хавфли воқеа ҳақида қўмита раиси Светлана Ганнушкина фейсбукдаги саҳифасида ёзди. “Бу ғалати қиз Регина билан унинг олтита ёрдамчиси махсус хизматлар буюртмасига кўра навбатдаги Ўзбекистон фуқаросини ўғирламоқчи бўлгани ҳақидаги фикр хаёлимдан кетмаяпти”, - деб ёзади Светлана Алексеевна.\n2009 йилда Ўзбекистонда Собир Рустамов сиртдан айбланиб, унга Ўзбекистон Республикасининг конституцион тузумига тажовуз қилиш (ЖК 159-м, 3-қ.), диний экстремистик, сепаратистик, фундаменталистик ёки бошқа тақиқланган ташкилотлар тузиш, уларга раҳбарлик қилиш, уларда иштирок этиш, бундан ташқари жиноий мақсадларда қуролли ташкилот ёки гуруҳ ташкил қилиш (ЖК 244-2-м 1-қ.) айби қўйилган. Рустамов “Ҳизб ут-Таҳрир”га аъзоликда гумонланган, терговчининг таъкидлашича, унда Ўзбекистон Республикаси ҳокимиятини оммавий равишда ағдариш ва исломий давлат тузишга чақириқ мазмунидаги китоб ва варақалар бўлган.\nЎзбекистон аёли ва болалари билан Россияга чиқиб кетган Рустамовни қидирувга берди. Аммо “Гражданское содействие” қўмитасининг ҳуқуқ ҳимоячилари аралашганидан сўнг, Россия бош прокуратураси уни Ўзбекистонга бериб юборишни тақиқлади. Бундан ташқари, 2012 йилнинг июлида “Рустамов Россияга қарши” иши Инсон ҳуқуқлари бўйича Европа судида кўриб чиқилди. Судда шу нарса исботландики, Рустамовни Ўзбекистонга бериб юбориш қарори бажарилса, Конвенциянинг (“қийноқни тақиқлаш”) 3-моддаси бузилган ҳисобланади. Рустамовга нисбатан 39-қоида қўлланди (кейинги кўрсатма берилгунича Ўзбекистонга чиқариб юбрилмаслиги керак) ва унга Россияда вақтинчалик бошпана тақдим этилди.\nАммо шунинг билан Собир Рустамовнинг кўнгилсизликлари тугамади. “Фарғона” Светлана Ганнушкинанинг постини тўлалигича келтирмоқда.\n“19 мартда бу ҳақда ёзувдим, вақтинчалик бошпана бериш ҳақидаги гувоҳноманинг қанақа ҳужжат эканини бизнинг полициячилар тушунмайди. Шу сабабли, Бош прокуратура Ўзбекистонга рад жавобини берган бўлса ҳам, полициячилар доим ҳайдовчимизни ушлаб, Ўзбекистонга жўнатишга ҳаракат қилади.\nАммо вазият бундан-да мураккаброққа ўхшайди.\n2012 йилда ИҲЕС регламентнинг 39-қоидасини қўллаб, Собирни бериб юборишни тақиқлаганидан сўнг унга вақтинчалик бошпана берилди. 2015 йилгача унга ҳеч ким индамаган.\n2015 йил сентябрида полиция у билан яна қизиқа бошлади: икки марта қўлга олишди, адвокати Роза Магомедова уни полиция бўлимидан олиб чиқишига тўғри келди. Ўшанда вазиятни шунчаки тушунтириш кифоя қилди.\n2016 йил мартида Собир ўз номига машина сотиб олди. Шундан кейин уни кетма-кет ҳибсга ола бошлашди. Энди оддий тушунтириш кифоя бўлмай қолди: прокуратурага қўнғироқ қилиб, навбатчи прокурорни уйғотиш ва ишга аралаштиришга тўғри келди.\nМана, 9 май келди. Ғалаба куни – бизни бирлаштириб турадиган сўнгги байрамлардан бири. Собир уйидалигида, соат бирларда қўнғироқ бўлди.\n- Москва тумани Садовый-Самотечный ГИБДД бўлимига келишингиз керак.\n- Адвокатим билан маслаҳатлашиб олай, - деб Розага қўнғироқ қилади.\nРоза Собирга полициядан қўнғироқ қилинган рақамни ёзиб олади. Бу мобил телефон рақами бўлиб, унга ёш аёл жавоб беради. У ўзини Регина Рыкина деб таништириб, ГИБДД ходими эканини айтади ва ҳозир йўл-транспорт ҳодисаси туфайли бир нечта машинани текширишаётганини айтади.\nРегина Ильич майдонида Собир билан учрашишни таклиф қилади.\nМенга жумбоқ бўлган томони, байрам куни полициянинг бундай шошқалоқлик қилиши, учрашувни ГИБДД биносида эмас, кўчада белгиланиши Розани ҳайрон қолдирмаган. Улар эҳтиёткор эди-ку?\nНима бўлганда ҳам, Собир соат учларда Регина билан учрашувга боради.\nМайдонда рақамни теради ва телефонини кўтарган аёлни кўради. Қўлини кўтариб чақиради. У аёл келиб, ундан ҳужжатларини сўрайди. Собир унга гувоҳнома, машина ҳужжатлари ва ҳайдовчилик гувоҳномасини беради.\nШу заҳоти уларнинг ёнига бошқа машина келиб, йўлни тўсади. Ундан олти киши тушиб, Собирнинг қўлини қайириб, кишан солади ва машинага тиқади.\nУ машинада 2,5 соат ўтиради. Унга ҳар-хил саволлар беришади, сўкишади, терроризмга алоқадорликда айблашади, бу ерда керакмаслигини айтиб бақиришади… Улар кимнидир кутаётгани аён эди. Адвокатга қўнғироқ қилишга қўйишмайди. Собир ҳамма нарсадан кўра, бу ўзбек махсус хизмати бўлишидан қўрқиб турарди.\nВаниҳоят, милиция ходимлари келиб, Собирни “Таганское” ички ишлар бўлимига олиб кетишади. У ерда тунги соат биргача шу зайлда сўроқ қилиш давом этади. Уйга қўнғироқ қилгани қўйишмайди, ейиш-ичишга рухсат йўқ. Полициячилар нуқул ўзбек ҳамкасблари томонидан Собирни Ўзбекистонга бериб юбориш ҳақидаги сўров ҳақида гапиришарди. У эса прокуратуранинг хати билан танишиб чиқишни, унда Олий суднинг экстрадицияни бекор қилиш қарорига кўра, унинг қидируви бекор қилингани ҳақида айтади.\nКейин Собирни “автозакка” солиб, Москва бўйлаб юришади, йўл-йўлакай шунга ўхшага бечораларни йиғишади. Етти кишини йиғиб, тонгги соат 5 ларда Петровка 38 манзилига олиб келишади.\nУ ерда Москва ГУВД ходими кутиб олиб, Собирнинг ҳужжатларини текшириб кўргач, дейди:\n- Буни нега олиб келдинглар? Ҳужжатлари жойида, қўйвориш керак.\nСоат 6 да Собирни яна Таганкадаги ички ишлар бўлимига олиб келишади.\nСоат 9.30 да Собирнинг аёли Розага қўнғироқ қилиб, эри қаердалигини сўрайди. Ўшандагина Роза хато қилганини англайди, номаълум Регинанинг рақами эса ўчиқ эди.\nСоат 10 дан 12 гача Роза Магомедова сирли Регина Рыкинани қидириб, полиция бўлимларига қўнғироқ қилиб чиқади, аммо бундай ходим ҳақида ҳеч ким билмасди. Шунда Роза одам ўғирлангани ҳақида ариза беради. Ўша пайтда қанчалик ташвишга тушганимизни айтиб ўтирмасам ҳам бўлади, чунки Россия махсус хизматлари томонидан ўзбекларни ўғирлаб, Ўзбекистонга бериб юбориш ҳолатлари биз учун янгилик эмасди.\nСоат 10 ларда Собир чидай олмай, шовқин кўтара бошлайди. Соат 11 да уни Таган туманлараро прокуратурасига олиб келишади, у ерда прокурор ёрдамчиси кутиб олади. Прокуратурада Собирга мулойим муносабатда бўлишган.\nСобир ҳужжатларини ички ишлар бўлимидан прокуратурага келтирилишини талаб қилади. Прокурор унинг ҳужжатларини кўриб, ҳайрон қолади:\n- Бу ҳужжатларни полицияга кўрсатганмидингиз?\nСоат 12.10 да прокурор Собирнинг уйига қўнғироқ қилиб, унинг қаердалигини ўғли Шуҳратга айтади. Шуҳрат прокурорнинг рақамини Розага беради. Роза у билан боғланиб, Олий суднинг экстрадицияни бекор қилиш қарори ҳақида айтади. Прокурор қарорни олиб келишни сўрайди, адвокат эса уни суднинг сайтидан олиш мумкинлигини айтади.\nБарча ҳужжатларнинг нусхаси Савеловский тумани прокуратурасида бор экан, ўтган сафар Собирни шу ерга олиб келишган эди.\nШундан сўнг прокурор Собирдан узр сўраб, қўйиб юборади.\nБу сафар Собир полицияга нисбатан эътирози йўқлиги ҳақидаги ҳужжатларга қўл қўймайди. У байрам куни 23 соат ҳибсда ўтирди, байрам оиласига татимади.\nАммо мени бошқа нарса ўйлантиради.\nБу ғалати қиз Регина билан унинг олтита ёрдамчиси махсус хизматлар буюртмасига кўра навбатдаги Ўзбекистон фуқаросини ўғирламоқчи бўлгани ҳақидаги фикр хаёлимдан кетмаяпти. Бекорга байрам куни танланмаган: шундай кунда кимдир оддий ўзбек ҳайдовчисининг тарафини олиб ўтирармиди?\nҲар бир ўғирлик учун ўзбек расмийлари нақд тўлашади (рублда эмас). Бу нарсани ўғирлашга ҳаракат қилинган ўзбеклардан (ва бошқа миллат вакилларидан ҳам) эшитганмиз, уларнинг кўз ўнгида музокара ўтказилиб, пул берилган. Бундай гувоҳликларга ишонмасликка асосим йўқ.\nБу нарса билан курашишга бизнинг кучимиз етмайди. Ахир ташкилотимиз аксилкоррупциявий экспертизалар тўпламини чиқаргани учун “хорижий агент вазифасини бажарувчи” деб эълон қилинган бир пайтда, коррупция билан қандай курашиш мумкин?\nТан оламиз: биз Собир ва унга ўхшаган хорижликларнинг агентимиз. Ва бу осон иш эмас”.\nБошпана ва ҳимоя сўраб Россияга келган Марказий Осиё республикалари фуқароларининг ўғирланиши ҳолатлари ҳақида “Фарғона” мунтазам равишда ёзиб келмоқда: одамлар йўқолиб қолади, кейин Ўзбекистон ёки Тожикистон қамоғидан топилади. Мана айрим мақолалар: , “Ўзбекистон фуқароси Юсуф Қосимохунов Россияда ўғирланди”, “Amnesty International: Москвада полициячилар ўзбекистонлик қочқинни ўғирлашди”, “Ўзбекистон: Москвада ўғирлаб кетилган Россия фуқароси 20 йилга қамалиши мумкин”, “Страсбург суди Россияда ўзбек ва тожик қочқинларининг ўғирланишидан чуқур ташвишда”, , Россияда йўқолган тожик бизнесмени Низомхон Жўраев Душанбедаги СИЗОда топилди” “,“Россия: Волгоградда ИҲЕС ҳимояси остидаги Тожикистон фуқароси Абдулвоси Латипов ўғирлаб кетилди”, “Тожикистон: Москвада ўғирлаб кетилган Мақсуд Ибрагимов Душанбеда қамоққа олинган”.\nСўнгги воқеалардан бири – Ўзбекистон фуқароси Мирсобир Ҳамидқориевнинг ўғирлаб кетилиши. У “Нафс” фильмига продюсерлик қилган, фильмда Гулнора Каримованинг йигити Фаррух Соипов ўйнаган. Фильм Ўзбекистонда тақиқланган, президентнинг қизи Соипов билан ажрашган, фильмни суратга олишда қатнашган Мирсобирнинг ўнлаб танишлари диний экстремизм ва “Ислом жиҳодчилари” ташкилотини тузишда айбланган. Ҳамидқориевнинг бизнеси тортиб олинган, ўзи учиб кетадиган куни, 2010 йил декабрида акасини ҳибсга олишган. Ўзбекистон Республикаси Ҳамидқориевни экстрадиция қилиш сўровини юборган.\n2013 йил июнида Мирсобир қўлга олинган, кейинчалик ўтказилган бир нечта суд мажлиси натижасида Головин туманлараро суди қарор қилишича, Ҳамидқориев Россияда тақиқланган ҳеч қандай исломий ташкилот тузмаган ва аъзо бўлмаган, бундан ташқари уни жиноий жавобгарликка тортиш муддати ўтиб кетган. Ҳамидқориев Россияда қочқин мақомини сўраб, УФМСга мурожаат қилган, аммо унинг ҳикоясини ишонарсиз деб топиб, рад қилинган. Бироқ Ҳамидқориев бу қарор устидан шикоят қилган, кейин 2014 йил 12 майида Замоскворец туман суди РФ ҳудудида Мирсобирга қочқин мақомини беришни УФМСга юклаган.\n“Умримда бир марта шундай суд қарорини кўрганман, унда қочқин мақомини бериш миграция хизматига буюрилсин деб ёзилган, - деган эди Светлана Ганнушкина. – Биз буни улкан ғалаба деб ҳисоблаганмиз. Суд қарори 2014 йил 12 июнда кучга кириши керак эди, аммо 3 кун қолганда, 9 июнда Мирсобирни ўғирлаб кетишди. Сурбетларча. Уни илгари ҳам кўз олдимизда ўғирлаб кетишга уринишган, адвокат ўртада туриб олиб, машинага Мирсобирни тиқиб кетишга йўл қўймаган. Уни қутқариш учун нималар қилмадик, бир марта “деразага чиққан”… Аммо суд қарори чиққандан кейин у хотиржам бўлиб қолди. Бундан ташқари, Россияда фарзанди туғилди, ҳаммаси бехавотирдек эди… Мирсобир болани врачга олиб бормоқчи бўлди, аёли билан бирга дўсти ҳам боришини истаган. Такси чақирган. Аммо ҳайдовчи унинг дўстини олиб кетмаслиги айтган: такси икки кишига ва битта болага буюртма қилинган, демак, ортиқчаси кетмайди. Албатта, ҳақиқий таксист унақа демаган бўларди, аммо Мирсобир сергак тортмаган. Аёли бола билан бир дақиқага аптекага кирган, қайтиб чиқса, машина йўқ. Тунги соат иккигача қидирганмиз, ҳамма ёққа, ИҲЕСга, чегарага, факс жўнатганмиз, чегарачиларга қўнғироқ қилганмиз… Аммо терговчи уни аллақачон дашт орқали олиб кетишган бўлиши мумкинлигини айтди. Ҳечам бунақа бўлмаган!”\nМирсобир Тошкентда пайдо бўлди, уни қийноққа тортиб, суд қилишди. Москвада ўғирланиб, оддий рейсли самолётда олиб кетилган, паспорт текширувидан четлаб ўтказилган Мирсобир Ҳамидқориев ватанида экстремизм учун саккиз йилга қамалди.


Бектемирнинг зарбасидан Зиданнинг парвозигача: 2016 йилнинг спортдаги энг ёрқин лаҳзалари\n18:45 / 05.01.2017\nЎтган 2016 йилда жаҳон спорти Рио Олимпиадаси, футбол бўйича Европа чемпионати, «Тур де Франс» ва бошқа қатор ёрқин мусобақаларга бой бўлди. Уларни кузатган моҳир фотосуратчилар ушбу мусобақаларнинг энг ёрқин лаҳзаларини камераларига муҳрлашга муваффақ бўлишди. Қуйида шундай суратларни эътиборингизга ҳавола этамиз.\nБразилиянинг Рио-де-Жанейро шаҳридаги Олимпия ўйинларининг очилиш маросими.\nБуюк Британиялик Крис Фрум «Тур де Франс» мусобақасида ғалаба сари ҳаракатланмоқда.\nАмерикалик сузувчи Жордан Виллимовский Рио Олимпиадаси ўйинларида.\n«Манчестер Юнайтед»нинг собиқ бош мураббийи Луи ван Гаал ҳакам олдида йиқилиб тушди.\nВенесуэлалик Энжи Сабрина Гонсалес Рио-де-Жанейро Олимпия ўйини финалида.\n«Формула-1» бўйича Force India жамоасининг аъзоси Нико Хюлькенберг Сингапур Гран-присида ҳалокатга учради, яхшиямки, жиддий жароҳат олмади.\nАртур Ахматхузин Рио Олимпиадасида америкалик Майлс Майнхардтга ҳужум қилмоқда.\nЖо Ҳарт Европа Чемпионлар Лигаси ярим финалида Пепенинг зарбасини қайтармоқда. Афсуски, «Манчестер Сити» дарвозабонининг жасорати финалга чиқишга ёрдам бера олмади.\n2016 йилда ўз фаолиятини якунлаган афсонавий америкалик баскетболчи Кобе Брайант Kids' Choice Sports Аwards мукофотини топшириш маросимида.\nNHL (Миллий хоккей лигаси)да «Philadelphia Flyers» жамоаси шарафини ҳимоя қилувчи Майкл Дель Зотто «Montreal Canadians»га қарши баҳсда ойнали тўсиққа урилиб, уни синдириб юборди.\nАвстралиялик сузувчи Митч Ларкин Сиднейда бўлиб ўтган мусобақада — 100 метрга чалқанча сузиш бўйича иштирок этмоқда.\nМексикалик боксчи Мисаэль Родригес ўзбекистонлик Бектемир Мелиқўзиев билан Рио Олимпиадаси ярим финалида куч синашмоқда. 75 кггача вазн тоифасидаги баҳсда Ўзбекистоннинг 20 ёшли спортчиси устун келди.\nЕвро-2016 финали катта экранларда: жароҳат олган Криштиану Роналдуни майдондан олиб чиқишмоқда.\nҒалаба нашидаси. Чемпионлар лигаси финалида Мадриднинг «Атлетико» жамоасидан устун келган «Реал» клуби бош мураббийи Зайниддин Зиданни шогирдлари ўзига хос услубда қутлашмоқда.\nИсландия терма жамоаси футболчиси Ари Скулассон Евро-2016 мусобақасида Англия термаси устидан қозонилган ғалабани ўғли билан нишонламоқда.\nРиодаги ёзги Олимпия ўйинлари, велотрек. Нидерландиялик Лорин ван Риссен (чапда) ва француз Виржин Кеф ўрин учун курашмоқда.\nЧехиялик теннисчи Барбара Стрицова Australian Open-2016 турниридаги беларуслик Виктория Азаренкога қарши ўйинда.\nЯмайкалик спринтер Усейн Болт Рио-2016 100 метр масофага югуриш бўйича ярим финал баҳсида финишга яқинлашмоқда.\nАрманистонлик оғир атлетикачи Андраник Карапетян 2016 йилги Олимпиада чоғида оғир жароҳат олди.\nВена марафони иштирокчилари Дунай дарёсини Австрия пойтахтидаги Райхсбрюк кўпригидан кесиб ўтмоқда. Унда 42 минг киши иштирок этди.\nБританиялик Томас Дэйли Олимпия ўйинларининг 10 метрдан сувга сакраш бўйича ярим финал баҳсида.\n«Бруклин Нетс» жамоаси марказий ҳимоячиси Брук Лопес «Кливленд Кавальерс» ҳужумчиси Тристан Томпсон билан Миллий Баскетбол Ассоциацияси баҳсида тўп учун курашмоқда.\n«Фрайбург» дарвозабони Александр Шволов жамоасининг «РБ Лейпциг»га урган голини нишонламоқда. Ўйин қорли кунда бўлиб ўтган.\nОсиё спортида йил кашфиётига айланган Шаҳрам Ғиёсов ғалабаларини Роналдуга тақлидан нишонлаб, кўпчиликнинг эътиборини ўзига тортганди.\nЎзбекистон терма жамоаси сентябрь ойида ЖЧ-2018 саралаши доирасида Қатар терма жамоасига урилган голни марҳум президент Ислом Каримов хотирасига бағишлади.\nРио Олимпиадасидаги театр саҳнаси кўринишидан парча. Ҳакамлар ўзбекистонлик курашчи Ихтиёр Наврўзовни ғолиб сифатида эълон қилишига норозилик белгиси сифатида мўғулистонлик мураббийлар ҳамманинг кўз ўнгида ечинишди.\nспортчилар ёрқин лаҳзалар\nМанба: хитойлик спортчилар оммавий равишда допинг қўллашган\nАнтиқа пижама спортчиларга тикланишларида ёрдам беради\nРоссиянинг 272 нафар спортчиси Олимпиадага йўл олади


АҚШда эркак бир неча ой аэропортда коронавирусдан яшириниб юрган\nАҚШ полицияси ўзи яшайдиган штатда коронавирусга чалинишдан қўрққани сабабли Чикаго (Иллинойс штати) аэропортида 3 ой яшириниб юрган калифорнияликни ҳибсга олди.\n36 ёшли Адитя Сингх Чикагога 2020 йил 19 октябрда келган ва ўшандан бери маҳаллий О'Хара аэропортини тарк этмаган. Эркак 16 январда шахсини тасдиқловчи гувоҳномани тақдим қилиш сўралганда қўлга олинган. Сингх текширув вақтида аэропорт ходимларидан бирига тегишли бейжни кўрсатган.\nАниқланишича, эркак она штатида коронавирусга чалинишдан қўрқиб, аэропортда қолишни маъқул топган. Унинг таъкидлашича, у аэропортдаги йўловчилар бўлишган егулик билан кун кечириб юрган. Унга тақдим қилинган давлат адвокатининг таъкидлашича, эркак Лос-Анжелес яқинида яшайди, магистр даражасига эгалиги ва меҳмонхона бизнесини ўрганганига қарамай айни вақтда ҳеч қаерда ишламайди.\nЭркак коронавирусдан яшириниш учун нимага айнан Чикаго аэропортини танлагани номаълумлигича қолмоқда.\n“Бу баъзи нарсалар кўзимиз олдидан илғанмай ўтиб кетиши мумкинлигини кўрсатади. Аэропортда ҳафталаб сезилмай қолиб кетиш мумкин”, деб изоҳ берган воқеага транспорт бўйича мутахассис Йозеф Швитерман.\nЭркакка аэропорт ҳудудига ноқонуний кириш ва мулкни ўғирлаш айблови қўйилган. Сингх аэропорт ходими бейжини ўғирламагани, балки уни топиб олганини айтган.\n“Ушбу воқеа тергов қилинмоқда. Бироқ биз ушбу фуқаро аэропорт ва йўловчилар хавфсизлигига таҳдид солмаганини аниқладик. Биз ушбу воқеанинг тергови юзасидан ҳуқуқ-тартибот идораларидаги ҳамкасбларимиз билан биргаликда ишламоқдамиз”, деб айтилган Чикаго авиация департаменти баёнотида.\nСуд Сингхни 1000 доллар гаров пули эвазига озодликка қўйиб юборган ва унга Чикаго аэропортида яна пайдо бўлишни тақиқлаган. Таъкидланишича, ушбу иш бўйича навбатдаги суд жараёни 27 январда бўлиб ўтади.


«Ювентус» Сами Хедира билан 4 йиллик шартнома имзолади\n18:25 / 09.06.2015\nИталиянинг «Ювентус» клуби «Реал» ва Германия терма жамоаси яримҳимоячиси Сами Хедирани ўз сафига қўшиб қолди.\nКлуб расмий сайти берган маълумотга кўра, мадридликлар билан шартномаси ниҳоясига етган футболчи 2019 йилнинг 30 июнига қадар туринликлар билан шартнома имзолаган. Шартнома жорий йилнинг 1 июлидан кучга киради.\nЭслатиб ўтамиз, Хедира 2010 йилда «Штутгарт»дан «Реал» сафига келиб қўшилганди. Бу давр мобайнида 29 ёшли футболчи икки марта Испания чемпионати ва кубогида, шунингдек, ЕЧЛ, Испания суперкубоги, Европа суперкубоги ва клублар ўртасидаги ЖЧда ғолибликни қўлга киритди.\nЖорий мавсумда жароҳати боис, кўплаб ўйинларда майдонга туша олмаган футболчи Испания чемпионатининг 11та учрашувидагина қатнаша олганди.


"Рома" ва Италия терма жамоаси жиддий йўқотишга учради - Offside.uz – Offside'да бўлинг, офсайдда қолманг!\n"Рома" ва Италия терма жамоаси жиддий йўқотишга учради\nУ Европа чемпионатини ҳам ўтказиб юбориши мумкин.\n"Рома" клуби Николо Дзаньоло жароҳати сабаб тахминан ярим йил майдонга тушолмайди.\nCorriere dello Sport нашри тарқатган хабарга кўра 20 ёшли футболчи А Сериянинг ўтган турида “Ювентус”га (1:2) қарши ўйинда тиззасидан жиддий жароҳат олган.\nЮқоридаги манбаага кўра Дзаньоло шунингдек Евро-2020 да ҳам иштирок этолмаслиги мумкин.\nМаълумот учун, Дзаньоло “Рома” сафида 2018 йилдан буён тўп суриб келмоқда. У ўтган давр мобайнида жами 60 та ўйинда майдонга тушди ва ўз ҳисобига 12 та гол ҳамда 4 та голли узатма ёздириб қўйишга эришди.\n14/01, 10:00 0


Одамни одамдан қўриқлар итлар\nКеча ақлли эдим, дунёни ўзгартирмоқчи бўлдим. Бугун дономан, ўзимни ўзгартиряпман.\nТан олишим керак, ёшим ўтган сайин кўпроқ нарсани тушунмай боряпман. Масалан, нима учун хайр-эҳсон қилганлар, масжид қурганлар мақтаниб, бажарган ишини газетаю телевизорга чиқиб, мақтанишяпти? Нима учун ОАВда соғлом турмуш тарзини бузадиган маҳсулотлар реклама қилиняпти? Касалликлар ва дорилар сонини кўпайтириш учунми?\nИсрофгарчилик ва дабдабабозлик, манманлик ва мақтанчоқликнинг кенг қулоч ёяётгани сабабини тушуна олмаяпман.\nКоррупцияга қарши кураш кучайяпти, лекин порахўрлик тўхтамаяпти\nМолни йўқотишдан қўрқадиган, вақтни эса бемалол сарфлайверадиган бўлиб қолдик. Худди уни пулга сотиб олиш мумкиндай. Вақт ўғрилари эса жазоланмайди.\nДин бўйича мутахассис бўлмаса ҳам, ваъзхонлик қиладиганлар кўпайди, ўзини соҳанинг олимидай кўрсатишади улар.\nКеча саҳнага чиққан санъаткорни таниймизу, буюк аждодларимизни танимаймиз. Абдулла Қодирий, Ойбек, Абдулла Қаҳҳорнинг кимлигини билмаймиз.\nМақтов ёқади, танқид қилган одамни кўргани кўзимиз, отгани ўқимиз йўқ.\nИшлайман, деган одамга қулайлик ҳам, имконият ҳам кўп, лекин улардан фойдаланишга вақт етмайди. Ишимизда сифат йўқ, сифат бўлса, сон йўқ.\nҚаёққа қараманг, тадбирбозлик.\nКўп оилаларда эрни хотин боқяпти. Ҳатто, хотинини чет элга ишлашга юбораётганлар ҳам оз эмас. Ажралишлар кўпайяпти.\nТўплансак, зиёфат, базми-жамшид, еб-ичиш учун тўпланяпмиз. Талабалик йилларимда маънавият кучли эди, шеърият кечасига таниқли хонанданинг концертига қараганда кўпроқ одам борарди.\nБир одамни ёмонотлиқ қилишса, суриштирмай-нетмай, уларга қўшилиб кетадиган, мақташса – қўшилиб мақтайдиган бўлдик.\nКитоблар жуда кўп босиляпти, лекин уларнинг фақат номигина китоб. Баъзиларида имло, стилистик хатоларнинг адоғига етиш қийин. Ижтимоий тармоқлардаги хатолар ҳам ундан кам эмас. Даҳшатлиси, саводсизлашиб бораётганимиз ҳеч кимни қизиқтирмаяпти. Абдулла Қаҳҳор айтганидек, кўча қоидасини бузган одам жазоланади, тил қоидасини бузганларга ҳатто ҳуштак ҳам чалишмайди.\nФаросат нималигини унутдик. Гоҳо автобус ёки бошқа жамоат транспортида телефон орқали бир-бири билан сўкиниб гаплашаётган ёки қулоққа айтиладиган гапларни баралла айтаётган йигит-қизларни учратиб қоламиз. Сабаби, улар маза-бемаза чет эл сериалларини кўриб, улардан ўрганиб яшаяптилар.\nИнсон қадри арзонлашиб боряпти. Меҳр-муҳаббат қадрсизланяпти. Чунки, қалбларимиз қотиб кетяпти. Киприкларимиз қуриб, кўзларимизга ёш келмайдиган бўлиб қолган. Шунинг учун азада «отам»лаб, «онам»лаб йиғлаш учун касбий йиғловчини пул бериб, чақиряпмиз. «Ёш оқмайдиган кўздан асрагин, Аллоҳим», деб нола қилган Муҳаммад (с.а.в.)нинг уммати эканимизни унутдикми?\nШу вақтгача ароқни тўй-ҳашамларда ичган бўлсак, энди азада ҳам ичяпмиз. «Домла Қуръон ўқиб бўлди, оқ чойимизни олиб келавер», деган гапларни ҳам эшитиб қоляпмиз.\nИнсоний фазилатлар йўқолиб, ўрнини қўрслик, қўполлик, таъмагирлик эгаллаяпти. Имон сустлашиб бормоқда.\n«Суюнчи» фильмини кўринг. Маҳаллага янгидан кўчиб келган қўшнининг уйи эшигидаги қулфни кўриб, фильм қаҳрамонининг дили оғрийди. Чунки, шу вақтгача маҳалладаги одамларнинг уйлари қулфланмаган эканда. Ҳозир эса қулфдан ташқари уйларимизни итлар қўриқлайди, бойроқ хонадон бўлса махсус қўриқлаш хизмати ходимлари қўриқлашади. Фурсати келганда сувратсиз бўлса ҳам сийратли тўртлик:\nҚарғанинг кўзини чўқимас қарға,\nЙўлбарсни йўлбарс ҳам этмас бадарға.\nҲаттоки ўлжасин талашмас китлар,\nОдамни одамдан қўриқлар итлар.\nИлгари одамлар овқат пиширса, қўшнисига илиниб турарди. Бир коса овқат чиқарарди. Қўшнисининг уйидан тутун чиқмай қолса, хавотирланиб, унинг уйидан хабар оларди. Егулиги йўқ бўлса, бериб турарди. Ҳозир эса «Одамни одамдан қўриқлар итлар.» дегандай, бир қўшни иккинчисиникига кириб, нон сўрай олмайди. Илгари одамлар бир-бирига қарз бериб туришарди, ҳозир фоизсиз бир тийин беришмайди.\nФирибгарликнинг тури кўпайди, миллион тенгелаб қиморга ютқазаётган одамлар кўпаймоқда.\nИлгари тиланчиларга бир бурда нон берсак, раҳмат, деб кетишарди. Ҳозир пул бермасанг, тиланиб тураверади, кам берсанг – сўкади.\nИлгари қариялар уйида мусулмон биродарларимиз бўлмасди, ҳозир улар 80 фоизни ташкил этади. Бу бебошликларни бартараф этиш осон бўлмайди. Лекин шоир айтганидай, бу дунёга одам бўлиб келдик, одам бўлиб қолайлик. Элу юрт дардига малҳам бўлайлик. Оч ва муҳтожларнинг дардига малҳам бўлайлик! Зеро, инсоний қадриятлар пул билан ўлчанмайди.\nАвазхон АБДУФАТТОҲ, 2019-04-02, 11:17 200


17:36 07 Июл 2020\n16:03 03.03.2020 (Янгиланган 16:04 03.03.2020) Ҳавола олиш\nЧеченистон раҳбари АҚШ президенти Дональд Трампнинг “аср битими” деб аталувчи Фаластин-Исроил можаросини тартибга солиш режасини бутун дунё мусулмонларига қарши жиноят деб ҳисоблайди.\nТОШКЕНТ, 3 мар — Sputnik. Чеченистон раҳбари Рамзан Қодиров АҚШ президенти Дональд Трампнинг “аср битими” деб аталувчи Фаластин-Исроил можаросини тартибга солиш режасини бутун дунё мусулмонларига қарши жиноят деб ҳисоблайди. Бу ҳақда у Фаластин президентининг маслаҳатчиси, олий судья Маҳмуд ал-Ҳабаший билан учрашув якунида “ВКонтакте” ижтимоий тармоғида ёзди.\n“Учрашув чоғида мен “аср битими” деб аталувчи битимни қораладим, у халқаро меъёрларни қўпол бузади ва бутун мусулмон дунёсига қарши жиноятдир”, - дея ёзган у.\nЧеченистон раҳбарининг сўзларига кўра, улар мусулмон мамлакатларидаги можаролар Ғарб мамлакатлари иштирокида кучайтирилаётгани ҳақида якдил фикр билдиришган.\n"Аср битими" Трамп ва Нетаньяхуга, энг муҳими - Россияга ёрдам беради\nҚодировнинг таъкидлашича, баъзи мусулмон мамлакатлари халқлари ва раҳбарларининг бир эмаслиги Яқин Шарқдаги кризис ўсиши учун қулай замин яратмоқда.\nАввалроқ Туркия президенти Таййиб Эрдоған ҳам АҚШ раҳбари Дональд Трамп таклиф қилган “аср битимини” “Исроилнинг Фаластин ерларини босиб олишини қонунийлаштириш” эканини айтиб, қоралаган эди.\nАҚШ маъмурияти томонидан ишлаб чиқилган “аср битимига” кўра, Қуддус Исроилнинг ажралмас пойтахти бўлиб қолади. АҚШ фаластинликлар учун элчихонасини Шарқий Қуддусда очади. Фаластинликлар эса ўз ҳудудини 2 баробарга оширишлари мумкин бўлади. Фаластин етакчиси Маҳмуд Аббос музокараларга рози бўлса, АҚШ унга давлат ташкил этишда ёрдам беради.\nФаластин президенти Маҳмуд Аббос АҚШнинг “аср келишувига” муносабат билдириб, Қуддус сотилмаслиги, келишув эса илгари силжимаслигини маълум қилди. Фаластин халқи эса ушбу келишувни “тарихнинг ахлат қутисига” улоқтириб юборади.\nЯна тонировка масаласи – депутатлар Ҳукуматга янги таклиф билан чиқди\nБир гуруҳ депутатлар май - сентябр ойлари давомида тонировка нархини 5 баравар пасайтиришни таклиф қилишмоқда.\nМутахассис “Шимолий Оқим-2” қачон битиши мумкинлигини айтди\nДания Россиянинг “Шимолий Оқим-2” газ қувурини тугатиш тўғрисидаги қарорини Миллий энергетик хавфсизлик Жамғармаси етакчи таҳлилчиси Игорь Юшков шарҳлади.\nҒалати шарқий фронт: АҚШ Европани Осиёга алмаштирмоқда\nКамдан-кам учрайдиган ҳолат: иккита ҳарбий флот, Америка ва Хитой, бир вақтнинг ўзида Жанубий Хитой денгизида маневрлар ўтказмоқда.\n17:23 Ер юзида жазираманинг ҳалокатли ўсиши қайд этилди\n17:14 Президент юлдузли бўсаси – сиёсатчилар қандай ўпишади\n16:59 Мутахассис “Шимолий Оқим-2” қачон битиши мумкинлигини айтди\n16:45 Фарғона вилояти Қирғизистоннинг Боткен шаҳрига инсонпарварлик ёрдами жўнатди\n16:38 Яна тонировка масаласи – депутатлар Ҳукуматга янги таклиф билан чиқди


Tashkent City марказида ёнғин, 60 метр квадратга яқин жой ёниб кул бўлган\n28 май 2022, Тошкент вақти: 08:28\nЎзбекистон пойтахтидаги Tashkent City халқаро бизнес марказида ёнғин рўй берди.\nЎзбекистон Фавқулодда вазиятлар вазирлигига кўра, 12 декабрь куни соат 14:53 ларда Tashkent City маркази 6-сонли лот майдонида, қурилиш ишлари олиб борилаётган бинонинг ертўласида сақланган қурилиш материлларидан келиб чиққан.\n"Умумий ҳисобда 60 метр квадратга яқин жой ёниб кетган. Ён-атрофдаги биноларга зарар етмаган, ҳалок бўлган ёки тан жароҳати олганлар йўқ", - дейилади вазирлия баёнотида.\nБу Tashkent City ҳудудида қурилаётган бинолардаги биринчи ёнғин эмас.\nШу йилнинг ноябрь ойи бошларида ҳам Tashkent City ҳудудида қурилаётган биноларнинг бирида ёнғин юз берганди.


Андрес Иньеста қайси меванинг жинниси эканлигини биласизми?\nКиритилган сана: 2017-06-01 16:41\nБундан анча йил йил олдин футболнинг бўлажак юлдузи сифатида эътироф этилаётган футболчи Каталониянинг “Барселона”си билан шартнома имзолади. Ўшанда бу болакайнинг фақат шу клубда ўйнашини ҳеч ким тасаввур ҳам қилмаган бўлса керак. Аммо буни қарангки, болакай 1996 йилдан то ҳозиргача “Барселона” шарафини ҳимоя қилиб келмоқда. Шуни алоҳида таъкидлаш керакки, ҳозирда мазкур футболчи садоқати ва ажойиб ўйини учун муносиб тарзда мукофотланган — айни дамда ҳеч ким “Барселона” ва дунё футболини Андрес Иньестасиз тасаввур қила олмайди. Футболчи учун бундан ортиқ мукофот бўлмаса керак. Бугунги саҳифамиз ана шу футболчи ҳақида.\nАндрес Иньеста ҳақиқий “барсапарвар” футболчи ҳисобланади. У Мадриднинг “Реал” клубини ўзига ашаддий рақиб сифатида билади. Энг қизиғи, ёшлигида Иньестани айнан “қироллик клуби” ҳам ўз таркибига қўшиб олишни истаган экан. Аммо футболчининг ўзи ҳам, ота-онаси ҳам “Барселона” вариантини танлагач, Мадрид эшиклари тамомила ёпилган.\nФутболчининг ота-онаси Фуэнтеальбильяда официант бўлиб ишлаган. Иньеста оғир шароитда катта бўлган. Буни қуйидаги фактдан ҳам билиш мумкин: футболчининг ота-онаси ўғиллари “Барселона” билан профессионал шартнома имзолагач, уйга эга бўлишган, аниқроғи, Иньеста ота-онасига уй сотиб олиб берган.\n3. 2001 йилда 17 ёшли Андрес “Барселона”нинг асосий жамоаси билан машғулот олиб бора бошлайди. Бунда унга шу пайтда клуб бошқарувини қўлига олган Серра Феррер ёрдам беради, айнан у Иньестага барча шароитларни яратади.\n4. Андрес Иньеста шу пайтгача уч марта “Олтин тўп”га асосий номзод бўлган футболчилар учлиги сафидан жой олган. Аммо бирор марта ҳам мукофотни қўлга киритмаган. Бу ҳолатни Хосеп Гвардиола қуйидагича изоҳлайди: «Андрес зирак тақмайди, соч турмаги чиройли эмас, жанжалли воқеаларга аралашиб юрмайди. Журналистлар учун эса бундай футболчи қизиқарли эмас, аммо шахсан мен Иньестани энг кучли футболчи деб тан оламан»!\n5. Журналистларнинг Андрес Иньестага энг кўп берадиган саволи “Олтин тўп” ҳақида бўлган. Яқин-яқингача, токи унинг номзоди асосий рўйхат (уч нафар футболчи қоладиган рўйхат)дан тушиб қолмагунга қадар “Сиз нега мукофотга муносиб кўрилмадингиз?” қабилидаги саволлар Андресни хуноб қилган. Ахийри футболчи бундай саволларга қуйидагича жавоб қайтара бошлаган: “Олтин тўп”, кечирасиз, мен бунақа совринни билмайман”.\n6. “Барселона”га бағишлаган 20 йили ҳақида гапирар экан, Иньеста бундан асло афсусланмаслигини таъкидлайди. “Тўғри, мен бошқа футболчиларга ўхшаб бир қатор кучли клублар сафида тўп сурмадим. Аммо шуни аниқ биламанки, 20 йил давомида 20 та клубда ўйнасам ҳам, бу клубларнинг бари бир бўлган тақдирда ҳам “Барселона”нинг ўрнини боса олмайди”. “Нега бошқа жамоага ўтмадингиз?” қабилидаги саволларга эса доим қуйидагича жавоб қайтаради:


Танасидан 16 та игна топилган болакай ҳозир қандай ҳолатда?\nКеча қатор интернет сайтларида, жумладан, «Xabar.uz»да ҳам танасидан 16та игна чиққан чақалоқ хонадонининг оғир аҳволи ҳақида хабарлар берилганди.\nТанасидан 16та игна чиққан чақалоқ хонадонининг аҳволи оғир\n2018 йилнинг энг шов-шувли бу ғайриоддий воқеаси қандай қилиб хаёлдан кўтарилиш мумкин?! 9 ойлик чақалоқлигидан мамлакатимизга таниқли бўлиб улгурган Азизбек Абдумажидов шу йилнинг 11 февраль куни икки ёшга тўлди.\nБугун, 7 апрель куни Ўзбекистон ва дунёда рўй берган хабарлар, янгиликлар ҳақида яна бир бор эслаб ўтамиз. Шунингдек, сайтимизда эълон қилинган долзарб мақолалар ва фойдали маълумотларни ҳам тавсия қиламиз.\nШу билан мазкур ҳолат унут бўлгандек эди гўё. Чақалоқ уйига соғ ҳолатда қайтганининг ўзи барчасини унутишга сабаб бўлиши мумкин. Лекин танганинг бошқа томони ҳам бор. Игна ва сим бўлаклари гўдак танасига қандай кириб қолгани ҳақида ҳеч ким сўнгги маълумотни бермади.


Давлат байроғига ҳурмат – эл-юртга ҳурмат – Alhidoya.uz\nТарих саҳифаларини варақлар эканмиз қадим-қадим замонлардан берибарча миллатларнингдавлат рамзлари орасида байроқҳам алоҳида ўрин тутганини кўришимиз мумкин. Бу бежиз эмас, чунки Давлат байроғи ҳар бир давлатнинг асосий рамзларидан бири саналади ва расмий, бошқа давлатлардан фарқлаб турувчи белгисифатида тан олинади. Ҳар бир мамлакатнинг Давлат байроғи тасвири ўша юртнинг махсус қонуни ёки конституцияси биланқабул қилинади. Давлат байроғи ҳар бир мустақил мамлакатнинг суверенитети рамзидир. Давлат байроғи давлат муассасалари, элчихоналар, консулликлар, ваколатхоналар, божхоналар ва бошқаҳукумат биноларида қад ростлаб туради. Ҳар бир халқ ўзининг миллий байрамларида ўз мамлакатинингДавлат байроғини кўтаради. Хорижий элчихоналар, консулликлар ва бошқа идоралар эса ўз мамлакатлари байроғини кўтаришади. Давлатлар раҳбарларининг бошқа мамлакатларга уюштирган ташрифлари чоғидаги ўзаро учрашув маросимларида, шунингдек, халқаро спорт мусобақалари ғолибларига совринлар топширилаётганда ҳам Давлат байроқлари кўтарилади.\nЎзбекистан Республикаси Давлат байроғи тасвири 1991 йилнинг 18 ноябр куни қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасининг Давлат байроғи тўғрисида»ги қонуни тасдиқланган. Мамлакатимиз Давлат байроғи бутун узунлиги бўйлаб тўқ мовий ранг, оқ ранг ва тўқ яшил рангли учта эндан ташкил топган тўғри тўртбурчак шаклидаги мато кўринишидадир. Унинг юқори қисмида ярим ой ва ўн икки юлдуз тасвири туширилган.\nБайроғимиздаги ҳар бир ранг муайян рамзий маънони ифодалайди. Жумладан, ундаги мовий ранг тириклик мазмуни акс этган мангу осмон ва обиҳаёт рамзидир. Бу ранг бежиз танланмаган, чункимовий ранг тимсоллар тилида яхшиликни, донишмандликни, ҳалолликни, шон-шуҳрат ва садоқатни билдиради. Улуғ бобомиз Амир Темурдавлатибайроғининг ранги ҳаммовийрангдабўлган.\nБайроғимиздаги оқ ранг эса халқимизнинг энг эзгу мақсадларидан бири сифатида – муқаддас тинчлик рамзи бўлиб, у кун чароғонлиги ва коинот ёритқичлари билан уйғунлашиб кетади. Шунингдек, оқ ранг – поклик, беғуборлик, софликни, орзу ва ҳаёллар тозалиги, ички гўзалликка интилишнинг тимсоли ҳам саналади.\nҲар йили баҳор фачли кириб келиши билан бутун борлиқ яшил либос кияди. Шунинг учун ҳам бу ранг инсоният қалбига ёшариш, янгиланиш, хурсандчилик туйғуларини олиб киради. Байроғимиздаги яшил ранг айнан шуни, яъни табиатнинг янгиланиш рамзини ифода этади.Бу ранг нафақат ўзбек, балки дунёдаги кўплаб халқларда ҳам навқиронлик, умидворлик, шодумонлик тимсоли ҳисобланади.\nВужудимизни тик тутиб турувчи, ундаги барча аъзоларимизни зарур озуқа билан таъминловчи нарса, шубҳасиз, қонимиздир. Байроғимиздаги ранглар орасини ажратиб турувчи қизил чизиқлар тириклик рамзи – вужудимизда жўшиб оқаётган ҳаётий қудрат ирмоқларини англатади.\nБайроғимиздаги ҳилол тасвири ҳам ўзига хос рамзий маъно касб этган. Навқирон ярим ой тасвири бизнинг халқимизнинг тарихий анъаналари билан боғлиқ. Шунингдек, у қўлга киритилган мустақиллигимизнингҳам рамзи сифатида байроғимиздан ўрин олган.\nЮлдузлар қадимдан инсоният эътиборини ўзига тортган ва барча учун аллақандай руҳоний, илоҳий тимсол саналган. Мамлакатимиз Давлат байроғидаги ўн икки юлдуз тасвири ҳам халқимизнинг тарихий анъаналари, қадимги йил ҳисобига ҳам бевосита алоқадор саналади. Зеро, халқимизнинг ўн икки юлдузга бўлган эътибори юртимиз сарҳадидаги қадимги давлатлар илмий тафаккурида илми нужум тараққий этган. Байроғимиздаги юлдузлар тасвирини ҳам илмий тафаккуримиздаги ана шу фан тараққиёти белгиси сифатида ҳам изоҳлаш мумкин. Шунингдек, Давлат байроғимиздаги ўн икки юлдуз тасвири ўзбек халқи маданиятининг қадимийлиги, унинг комилликка, ўз тупроғида саодатга интилиши рамзи сифатида тушуниш лозим.\nҲар бир халқ ўз мамлакатининг барча рамзлари қатори Давлат байроғига ҳам юксак ҳурмат-эҳтиром кўрсатади. Жумладан бизнинг юртимизда ҳам Давлат байроғи қабул қилинган кун алоҳида байрам сифатида кенг нишонлани ҳам ана шу ҳурмат-эътиборнинг юксак намунасидир. Халқаро анжуманларда, спорт мусобақаларида ва хориж юртларда бўлганимизда элчихона ва консуллик идораларида Ўзбекистонимизнинг рамзи сифатида Давлат байроғи ҳилпираб турганини кўриш ҳар биримизнинг қалбимизда Ватанга муҳаббатимизни янада ошириб, ифтихор туйғуларини жўштиради. Анжуман иштирокчилари, Ватанимиз шарафини ҳимоя қилаётган спортчиларимизнинг ғалабага бўлган ишончини мустаҳкамлайди ва янгидан янги чўққиларни забт этишга ундайди.\nЁш авлодга тарбия берар эканмиз, уларнинг онгига Давлат рамзларига, шу жумладан, Давлат байроғига ҳурмат-эҳтиром кўрсатиш, ўз Ватанига, ўз халқига ҳурмат-эҳтиром намунаси эканлигини сингдиришни унутмаслигимиз керак. Ватанга, эл-юртга муҳаббат эса ёшларимизда фидойилик, ҳалоллик, поклик, тотувлик, комилликка интилиш каби фазилатларнинг шаклланишига олиб келади.\nВилоят бош имом-хатиби ўринбосари\nКалит сўзлар: байроқ


Бунда ногиронлар, ветеранлар, чернобилчилар, Россия қаҳрамонлари ҳамда ишлаб чиқаришда шикастланган фуқароларга тўланадиган тўловлар ҳақи сўз боради.\nШунингдек индексация болали оилаларга бериладиган қуйидаги нафақаларга ҳам тааллуқли: бола туғилганда тўланадиган бир марталик нафақа, болани парваришлаш бўйича ойлик нафақалар, ҳомиладорликнинг илк муддатларидан тиббиёт ташкилотларида ҳисобга турган аёлларга бир марталик нафақалар ҳамда болани оила тарбиясига беришда тўланадиган бир марталик нафақалар. Тўловлар миқдори 4,9%га оширилган.\nРФ ҳукумати томонидан 2018 йилдан буён Россияда ижтимоий тўловларни индексациялашнинг қуйидаги ягона тартиби амал қилиши эслатиб ўтилди: ўтган йил учун истеъмол нархлари индексациясидан келиб чиққан ҳолда бир йилда бир марта 1 февраль куни.\n2020 йил декабрда россияликларни уларга тўланиши лозим бўлган нафақалар ва бериладиган имтиёзлар ҳақида хабардор этилиши маълум қилинди. Тегишли маълумот давлат хизматлари порталида берилади. Бундан ташқари, нафақани расмийлаштириш учун талаб этиладиган ҳужжатлар ҳам кўрсатилади.


Суриянинг БМТдаги вакили: Россиянинг операцияси туфайли 1 млн суриялик ўз уйларига қайтди\n10:09 / 17.11.2015\nРоссия билан ҳамкорликда ўтказилган ҳарбий операциялар натижасида озод қилинган ерларга 1 млн суриялик қайтиб келди. Бу ҳақда Суриянинг БМТдаги доимий вакили Башар Жаъфарий Хавфсизлик Кенгаши йиғилиши чоғида маълум қилди.\nУ Дамашқнинг террорчиликка қарши курашга бел боғлаган ҳар қандай давлат билан ҳамкорликни йўлга қўйишга тайёрлигини маълум қилди.\n“Айнан шундай ҳамкорлик Россия билан ўрнатилгани боис қўшма ҳарбий ҳаракатлар олиб борилмоқда, шунингдек, Сурия, Россия, Ироқ ва Эрон ўртасида разведка маълумотларини алмашиш йўлга қўйилган. Бу амалий натижаларга олиб келди, яъни террорчи гуруҳлар кўп туманларни тарк этди, натижада 1 млн нафар суриялик уйлариг қайтди”, - деди Жаъфарий.


Туркистонлик ўқувчилар – пешқадам\nРеспублика илмий лойиҳалар танловида Туркистон вилояти ўқувчилари кучли учликдан жой эгаллади. Билимлар беллашувида вилоятимиздан 46 ўқувчи қатнашиб, 22 нафари совриндор бўлди. Алматилик ўқувчилар биринчи, павлодарликлар эса иккинчи ўринни қўлга киритдилар.\nУмумий таълим фанлари бўйича республика илмий лойиҳалар танлови Алмати шаҳридаги Ал-Форобий номли Қозоқ Миллий университетида минг нафарга яқин ўқувчи иштирокида ўтди.\nЁш иқтидор эгаларининг билими тарозига солинган мусобақада Туркистон вилояти ўқувчилари 3та олтин, 7та кумуш, 12та бронза медалга эгалик қилишди. Илмий лойиҳа якуни бўйича Жетисай туманидаги “Дарын” ихтисослаштирилган мактаб-интернатининг 11-синф ўқувчилари – Бўлат Маханбетов ва Даниял Турсимурат ҳамда Сариоғоч туманидаги 4-сонли ихтисослаштирилган мактаб-интернатнинг 10-синф ўқувчиси Бағила Анарбек олтин медаль соҳиблари бўлишди.\nКумуш медалларни Кентов шаҳридаги ихтисослаштирилган “Дарын” мактаб-интернати тарбияланувчилари ютиб олишди. Шунингдек, Кентов шаҳридаги “Чўрноқ” умумий ўрта мактаби, Қазиғурт туманидан ихтисослаштирилган физика-математика мактаб-интернати ва Туркистон шаҳридаги Н. Ўндасинов номли ихтисослаштирилган мактаб-интернат ўқувчилари бронза медали билан тақдирланди.\nТуркистон вилояти ҳокимининг матбуот хизмати, 2020-02-20, 03:53 140\nЎқувчилар ЯМТга онлайн-режимда тайёрланишади 39\n2025 йилгача 800та янги мактаб қурилади 204


04.07.30-МХХ раисига АРИЗА – Huquqbon\nСиздан Яккасарой тумани Шамси Кулол 1-тор кучаси 5-уйда яшовчи углим Хайдаров Фаррух Акмаловични топишда ёрдам беришингизни сураймиз. Хайдаров Ф. А 2004 йил 25 июн куни узига тегишли «Тико» русумли давлат раками 30 G 3219 булган автоашинада эрталаб соат тахминан 10:00 уйдан чикиб кетиб кайтиб келмади.\n12 август куни эса гуёки Афгонистондан келган «хат»ни олдик. Бу хатнинг хам копиясини юбораяпман. Бу «хат»нинг мазмунига бизнинг жиддий эътирозимизни сизга баён килмокчимиз. Чунки доимий равишда маърифат таниш талабида булган ва маърифат таркатиб юрган зиёли бир одам тегишли хужжатсиз ота-онаси ва аёлини догда колдириб кетиб колишлиги хакикатдан узокдир.\nХ.Фаррухни калласида хеч качон бундай фикр булмаган. Агар бундай фикр-уйлар булганда хеч булмаса аёли хабардор буларди. Хурматли раис! Узингиз бир уйлаб куринг: на ота-онасини на аёлини юз-хотир килмасдан яхши яшаётган хонадонини тошбагирларча ташлаб чикиб кетган фарзандга хат ёзиб уларни овитишни нима кераги бор? Бу нарсалардан куриниб турибдики бу хатни хам Фаррухни угирлаб кетган ташкилот уюштирган.\nБунга кушимча далил килиб айтишимиз мумкинки, хат 9 августда Кобулдан чикиб бизга бор йуги 3 кунда етиб келишига акл бовар килмайди. Чунки шахсан биз шахар ичидаги баъзи ташкилотларга почта оркали юборган мурожаатларимиз шахар ичида була туриб 12 кунда етиб борсаю, Кобул деган жойдан Тошкентга 3 кунда етиб келган хатнинг муъжизавий тезкорлигига шубхаланмай иложимиз йук.\nБиз шундан сунг Бош Почта бошкармасига бордик. У ерда бизга айтишларича Кобулдан хат камида 15 кунда етиб келар эмиш. Бу хатга биз ишонишимизни жуда хохлаган инсонлар бу тарафларни хисобга олишмаган куринади.\nХурматли Рустам Иноятов!\nУзингиз инсоф билан айтингчи, биргина намозхон булгани учун шунча тухматлар килиш инсофданмикан? Агар сизларнинг режангизда мана шундай уюштирилган хатларни хужжат килиб туриб, Фаррухни узларингиз мажбурлаб портлатиб ёки йук килиб юбормокчи булсангизлар сизлардан инсоф килиб Фаррухни судга олиб келиб айбини исботлаб очик суд килишингизни илтимос киламиз. Илтимос эмас, балки катъий талаб киламиз. Чунки биз юкоридаги Туроповнинг кургазмасидан ва гайриоддий булаётган холатлардан аник биламизки Фаррух Хайдаров хам, Фаррухни «хат»идаги Окил, Хусниддинлар хам МХХ кулидадир.


- Мен ўрганиб чиққан мақолаларда “Таъсири 10 йилда сезилади” дейилган. Биринчи бўлиб бепуштликни келтириб чиқаради, дейилган.\n“Дунё бугун оч қолмаслиги учун трансген маҳсулотларни истеъмол қилишга мажбур, ҳозир бу маҳсулотлар ортидан эртага қандай касалликлар келади, деб ўйлаш даражасида имконларимиз кенг эмас”, деган фикрларига қўшилмайди.\n- Мен буларни исломий нуқтаи назардан ҳам ўрганиб чиққанимда “Шундай бир замон келадики¸ мева-чеваларда ҳосилдорлик кучайиб кетади¸ барака ва яхшилик йўқолиб кетади” деган мазмундаги ҳадисларга дуч келганман.\nОйдин Солиҳ Ислом динини қабул қилганидан сўнг олиб борган тадқиқотлари давомида эса Ислом асоси бўлган “Қуръон”да айнан ген муҳандислигининг зарарли оқибатларидан огоҳлантирилганини аниқлаган.\nУнинг таъкидича, бу огоҳлантиришлар “Бақара” сурасининг 205-оятида келган.\nАммо, мусулмон олим сифатида Солиҳ бу амалларни Ислом динига зид, деб ҳисоблайди ва унинг бу йўналишдаги илмий изланишлари натижасига кўра, “Қуръон” да бу ҳақда ҳам огоҳлантирилган ҳамда қайтарилган, деган хулосага келган.\nАгар тадқиқ қилинса, бундай мисолларни “Қуръон” ва ҳадислардан кўплаб топиш мумкин, дейди олима.


Artel компанияси Қозоғистондаги Sulpak билан ҳамкорлик қилишни бошлади\nЖамият 17:00 / 05.08.2020 5921\nДунёдаги оғир иқтисодий вазиятга қарамай, Artel компанияси мунтазам ривожланишда давом этмоқда ва чет эл бозорларига фаол кириб бормоқда. Artel корхонасининг янги ҳамкори – Қозоғистондаги Sulpak дўконлар тармоғи. Эндиликда Artel маиший техникасини ҳамёнбоп нархларда Қозоғистоннинг деярли ҳар қисмида харид қилиш мумкин.\nБугунги кунда Artel компанияси йирик маиший техника ишлаб чиқариш бўйича Марказий Осиёнинг етакчи корхоналаридан биридир. Корхона 20 турдан ортиқ маиший техника ишлаб чиқаради, маҳсулотлари эса нафақат ички бозорда, балки чет эл бозорларида ҳам юқори талабга эга ва истеъмолчилар томонидан ҳурматга сазовор бўлган. Бугунги кунда Artel маҳсулотлари Россия Федерацияси, Украина, Грузия, Молдавия, Қирғизистон, Афғонистон, Тожикистон, Озарбайжон, ҳамда Қозоғистон каби давлатларга экспорт қилинмоқда. 2019 йилда фақатгина Қозоғистон Республикасига 20 млн АҚШ доллари миқдоридан ортиқ маҳсулот экспорт қилинган.\nЭндиликда Artel маҳсулотлари Қозоғистонда энг йирик техника ва электроника дўконлар тармоғи ҳисобланувчи Sulpak дўконларида сотилмоқда. Sulpak 130 дан ортиқ дўконга эга бўлиб Қозоғистоннинг 38 шаҳрида, ҳамда Қирғизистоннинг 2 шаҳрида фаолият юритади. Компаниянинг йиллик даромади деярли 1 млрд АҚШ долларини ташкил этади, Қозоғистон бозоридаги улуши эса деярли 30% тенгдир.\nArtel компанияси Sulpak билан 3 йил муддатга миқдори 30 млн АҚШ долларига тенг бўлган шартнома имзолади. Ушбу шартнома асосида 1 млн АҚШ долларидан ортиқ миқдордаги маиший техника сотувга тайёр. Йил давомида эса 8 миллион АҚШ доллари миқдорида маҳсулот сотилиши режалаштирилган. Ушбу шартнома бўйича ошхона плиталари, совутгичлар, кир ювиш машиналари ва электр сув иситгичлари каби маиший техника экспорт қилинмоқда. Юқорида кўрсатилган рақамлар Artel маиший техникаси Қозоғистонда қанчалик оммабоп ва юқори талабга эгалигини яққол намойиш этмоқда.\nМаҳсулот сифатини мунтазам яхшилаб бориш ва ишлаб чиқариш жараёнида замонавий технологияларни тадбиқ этиш ўз мевасини бермоқда. Artel компанияси дадил ривожланмоқда ва янги бозорларни забт этишда давом этмоқда. Яқин орада компания яна икки давлат билан ҳамкорлик қилишни бошлайди. Бу қайси давлатлар эканини эса яқин кунларда билиб оласиз.\n23:39 / 19.01.2021 1726


Бухорода тарқалган мишмиш – Амударё ҳақиқатан тошиши мумкинми? | Qalampir.uz\nБухорода тарқалган мишмиш – Амударё ҳақиқатан тошиши мумкинми?\nЖамият\t29 Апрель 12:34 15487\nЖорий йилнинг 27 апрель куни Туркманистондан кириб келган кучли шамол Бухоро, Қашқадарё, Навоий, Самарқандда инфратузилма объектлари ва аҳоли хонадонларига зарар етказди. Бухоро вилоятининг Олот ва Қоракўл туманлари табиий офатдан энг кўп зарар кўрган ҳудудлар бўлди.\nТабиий офатдан кейин қатор энергетика объектларининг ишдан чиқиши оқибатида Амударёдаги насослар ишламай қолгани учун кучли сув тошқини бўлиши ҳақида хабарлар тарқалди. Бунинг ортидан Қоракўл аҳолиси Замонбобо қирига чиқиб кетди. Аммо кейинроқ Бухоро вилояти ҳокимлиги у сув тошиқини ҳақидаги хабарларни рад қилди ва одамлар уйларига қайтди.\nЎзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги ҳозирги кунда Амударёда сув тошқини юз бериши эҳтимолига аниқлик киритди.\nУнга кўра, Амударёнинг Ўзбекистон ҳудудига кириб келадиган нуқтасидаги Термиз сув ўлчаш постида ҳозирда ўртача 1300 м3/сек. сув оқиб ўтмоқда. Бу кўрсаткич ўртача кўп йиллик меъёрга нисбатан 3–4 бараварга камдир. Шунингдек, Амударёнинг Бухоро вилоятига сув олиш ҳудудида жойлашган Атамират сув ўлчаш постида ҳам бугунги кунда ўртача 805 м3/сек. сув оқиб ўтаётган бўлиб, кўп йиллик меъёрга нисбатан 4 бараварга камдир.\nАмударёнинг асосий ирмоғи бўлган Вахш дарёсида жойлашган Тожикистоннинг Нурек сув омбори умумий ҳажми 10,5 млрд. м3 бўлиб, бугунги кунда мазкур сув омборида сув ҳажми бор-йўғи 6,2 млрд. м3 ни ташкил этади ёки сув омборда сув захираси деярли қолмаган (сув омборининг ўлик сув ҳажми 6,0 млрд. м3).\n“Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазири Шавкат Ҳамраев Амударёдаги сув ресурсларига боғлиқ вазиятни Тожикистон Республикаси Сув ва энергетика вазири Усмонали Усмонзода билан телефон орқали муҳокама қилган. Тожикистонлик вазир суҳбат давомида Амударёда ҳеч қандай тошқин бўлиши мумкин эсмаслиги ва бунга бирор-бир омил йўқлигини таъкидлаган.\nШундан кўриниб турибдики, Амударёда сув кўпайиши кузатилаётгани йўқ ва бунга ҳеч қандай сабаб ҳам мавжуд эмас”, дейилади вазирлик хабарида.\nБундан ташқари, Каспий денгизида сув тошқини бўлиб, Ўзбекистон ҳудудига, шу жумладан, Олот ва Қоракўл туманларигача етиб келиши борасида тарқалган мишмишлар мутлақо асоссиздир. Чунки халқаро сатҳлар шкаласига (Болтиқ тизимига) нисбатан Каспий денгизининг сув сатҳи 27 метр пастда, Олот ва Қоракўл туманларининг ер сатҳи эса ўртача 190 метр юқорида жойлашган. Бундан кўриниб турибдики, Каспий денгизининг сув сатҳи Олот ва Қоракўл туманлари ер сатҳидан ўртача 217 метр пастда ҳамда 950 км узоқликда жойлашган.\n“Сув хўжалиги вазирлиги халқимизга шуни катта ишонч билан таъкидлайдики, Амударёда, қолаверса, Олот ва Қоракўл туманларида ҳеч қандай сув тошқини кузатилмаяпти ва ҳозирги шароитда бунинг асло эҳтимоли ҳам мавжуд эмас.\nШу сабабли ҳалқимизни турли мишмишларга ва асоссиз хабарларга ишонмасликларини сўраб қоламиз”, дея якунланган вазирлик ахбороти.\nЭслатиб ўтамиз, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Бухорода табиий офат оқибатлари билан танишиш учун шахсан вилоятга бориб, Олот ва Қоракўл туманларини вертолётда айланиб чиқди.\nБухоро табиий офат\n03 Август 12:54 48639\n04 Август 15:22 43252\n03 Август 12:28 36058\n02 Август 21:48 32071\n03 Август 18:34 31508


Депутатликка кўрсатилган номзодлар умумий сонининг камида ўттиз фоизини аёллар ташкил этиши керак | O'zLiDeP\nO‘zLiDeP Cирдарё вилоят Кенгаши аёллар билан ишлаш бўлими Республика шошилинч тез тиббий ёрдам маркази вилоят филиалида давра суҳбати ўтказди.\nМуҳим сиёсий жараён – сайловлар арафасида турибмиз. Ҳеч шубҳа йўқки, бу муҳим сиёсий тадбирда барча фуқаролар, шу жумладан, хотин-қизлар ҳам фаол иштирок этади.\n“Президентимиз Олий Мажлис Сенатининг йигирманчи ялпи мажлисидаги нутқида таъкидлаганидек, ҳозирги кунда ҳар бир хотин-қиз демократик жараёнларнинг кузатувчиси эмас, балки фаол ва ташаббускор иштирокчиси бўлмоғи шарт, – дейди O`zLiDeP вилоят Кенгаши бўлим мудири С.Бабаева. –Юртимизда хотин-қизлар манфаатлари, ҳуқуқлари масаласига алоҳида эътибор қаратилаётгани ҳам аҳамиятли. Қолаверса, “Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида”ги ҳамда “Хотин-қизларни тазйиқлар ва зўравонликлардан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги қонунларнинг қабул қилингани ҳам бу борада муҳим қадам бўлди”.\nТадбирда сўзга олганлар таъкидлаганидек, Ўзбекистон республикаси Конституция, Сайлов кодекси ва бошқа қатор ҳужжатлар, жинсидан қатъий назар, ҳар бир фуқарога сайлов жараёнида тенг ҳуқуқларни кафолатлайди. Сайлов кодексига кўра, депутатликка кўрсатилган номзодлар умумий сонининг камида ўттиз фоизини аёллар ташкил этиши керак. Юқорида қайд этилган қонунларда белгиланган ҳуқуқлардан аёллар амалда ҳеч бир тўсиқсиз фойдаланмоқда.\nБиргина мисол Олий Мажлис Сенати аъзоларининг 17 фоизи, Қонунчилик палатаси депутатларининг 16 фоизи, маҳаллий Кенгаш депутатларининг 23 фоизидан кўпроғини аёллар ташкил этади.