Жаҳонгир МУҲАММАД: ИШОРАТЛАР | Jahonnoma\n-Биттаси “Дадангиз, ойингиз яхшимилар?” деб сўради. “Ҳа, дадам ҳам, аям ҳам яхши юрибдилар” десам׃ “Ая дедингизми, сиз тожикмисиз?” деб сўради.\nҚизимнинг бу гапидан кейин тилшунослигим тутиб кетди׃ –\n-“Ая” деган сўзнинг бир қанча маъноси бор.\nБиринчиси “она”, “ойи” дегани. Иккинчи маъноси эса, мураббия, тарбия берувчи аёлларни “ая” деймиз. Кейин ҳурмат юзасидан исмларга ҳам “ая” деган сўз қўшиб айтамиз. Масалан, “Лутфхоним ая” дегани каби. Илгари хизматчилар бойларнинг хотинига ая деб мурожаат қилишган. Қолаверса, она каби яқин бир аёлни ҳам ая деймиз. Масалан, биз Амакимнинг хотинларини “ая” дер эдик.\nҚизимга ўзбек тилидан ана шундай озгина дарс берган бўлдимда кейин׃\n-Балки ўша сўраган одам ўзбек тилини яхши билмас. Америкадаги ўзбеклар бошқа мамлкатларга чиқиб, кейин бу ерга келганлар. Шунинг учун калимларга қараб одам танишга интилишади.Шунинг учун ҳам “ая” деган сўз тожикча деб ўйлагандир? Улардан хафа бўлмаслик керак. Бунга эътибор берма!\n-Эътибор бермасдим, аммо сўраган одам ўзбек журналисти эди-да!\n-Шундайми?- деб қандай жавоб қилишимни билмай қолдим.\nКеча шоҳ йўлда кетаётган эдим. Инсон фитратига хос бўлган қизиқ нарсани кузаттим.\nБу йўлда машинани соатига 65 мил тезликда ҳайдаш мумкин. Ўзбекистонда соатига қарийб 105 километр дегани бу. Аммо машинлар соатига 80-85 мил тезликда кетмоқда. Бу энди қарийб 130-140 дегани.\nЙўл миршаблари ушлашса, катта жарима солишади. Ҳамма қоидабузарлар ана шу жаримадан, жазодан қочиш пайида бекинмачоқ ўйнашаётганга ўхшарди. Улар қоидани бузган ҳолда ўзларини қутқазиб қолишмоқчи. Бунинг учун эса бошқа бировнинг ортига бекинишга ҳаракат қилишади.\nШу зайл бир-бирини қувиб, бекинмачоқ ўйнаган каби бошқаларнинг орқасига, орасига яшириниб катта тезликда кетишмоқда.\nҲамманинг хаёлида илоҳим мени ушламасин деган фикр.\nШу хаёл билан бошқа қоидабузарни миршабга рўбарў қўйиб, ўзларини асраб қолишмоқчи.\nМен бу ҳолни кузатиб ўйланиб қолдим.\nНаҳотки бу нарса инсоннинг фитратида бор экан?!\nНаҳотки инсон доим бошқаларнинг ортига бекинишга интилса?!\nБалки қоидани бузмаса инсон бу иллатдан йироқ бўлар?!\n-Қутайба Марказий Осиёни қилич билан тилкалаб чиққан.\n“Ўтиб кетганларга тош отишни қачон бас қиласиз!”\n-Лениннинг амри билан Бухоро қонга беланган.\n“Ахир Ленин ўлган, ўлганларни гапиришдан фойда йўқ!”\n-Сталин қонхўр жаллод!\n“Уф, ўлган одамни сўкиб нима қиласиз, ока!”\n-Қотил Берия ҳақида филм олишди.\n“Уф, у ўлиб кетган. Қўйинг, гўрида тинч ётсин!”\n-Кауфман Самарқандни бомбардимон қилган.\n“Ўтган нарсани ковлашдан фойда борми?”\n-Гитлер аблаҳ, қанча одамнинг қонини тўккан.\n“Э, раҳматли туркистонликлар легионини тузган, бизни озод қилмоқчи бўлган, руҳини чинқиратманг!”\n-Пиночет стадионини қонга ботирган.\n“Ўлиб кетдику, намунча гапирамиз. Шундан фойда чиқадими?”\n-Озод Шарафиддинов Каримовнинг оёғини ялаб кетди.\n“Уят эмасми, оламдан ўтган одам ҳақида шунақа гап айтиш!”\n-Лазиз Қаюмов бир умр Боймирза Ҳайитга тош отиб ўтди.\n“Ўлиб кетди. Энди ҳисобни оладиган ва жазосини берадиган бошқа, сиз эмас!”\nБу рўйхатни истаган қадар давом эттириш мумкин.\nГап рўйхатда эмас. Гап шундаки, бу мантиқдан келиб чиқадиган бўлса, Каримов ҳам етмишга етди. Яқин орада ўлиб кетса керак. Шу билан унинг жиноятлари ҳам ёпиладими? Ахир ўлган одамни яхши деймиз. Марҳумлар ҳақида фақат яхши гапириш керак деймиз. У ҳали яна бир-икки Андижонни қонга беласа ҳам ўлган куни қабрга қўйиб, “яхши одам” эди деб унинг қилмишлари ҳақида гапиришни ман этамизми?\nУ ҳолда ҳамма бу дунёда жиноят қилиб, ўлгандан кейин “Яхши одам” эди деган ном олаверса, тирикликда яхши одам бўлишнинг нима кераги бор?\nМана сизга савол. Фақат жавобини менга эмас. Ўзингизга бериб кўринг! Жавобингизни ёнингиздаги одам эшитмасин-ки, бошингизда ёнғоқ чақиши мумкин.\n-Болам рўзанг ҳаром бўлди,-деди у.-Сен Раҳимни сўкиш билан рўзангни буздинг. Бу ойда бировни сўкиш, ҳақоратлаш мумкин эмас.\n-Ахир у биринчи бўлиб мени сўкди…\n-Унинг рўза тутган-тутмаганини билмайман. Балки у умуман тутмас. Бу унинг иши. Худонинг олдида ўзи жавоб беради. Лекин сен рўзаликсан ва сенга сўкиш ҳаром.\nКатта ўғил бу гапдан ўзига сабоқ олди ва шундан кейин нафақат Рамазонда, балки умуман бировни сўкмайдиган бўлди.\nЛекин Мусурмонқул ака эртасига пешинни ўқиб, ташқарига чиқса, кичкина ўғли овқат еб ўтирибди.\n-Ҳа, нима бўлди?-деб сўради ундан.\n-Билмасдан Раҳимни сўкиб юборибман, рўзам бузилди,-деб жавоб қилди оғзини тўлдириб овқат чайнаётган бола.\nМусурмонқул ака унга анча насиҳат қилиб׃\n-Энди Рамазондан кейин қўшимча олтмиш кун рўза тутишингиз керак ,-деди.\nЛекин эртасига яна шу ҳол такрор бўлди. Кичик ўғил шу зайл Рамазонда ҳам, ундан кейин ҳам ўтганни, қайтганни сўкадиган бўлиб қолди.\n-Ўзингиз айтгандингиз, жавобини ҳар кимнинг ўзи беради деб. Тангрининг олдига борганда бир гап бўлар…,-дейдиган бўлди.\nХуллас, Мусурмонқул аканинг икки фарзанди икки хил бўлиб улғайди. Бири – шимол. Бири-жануб. Бири-тун. Бири-кундуз. Бири-тарбияли. Бири-тарбиясиз. Бири-одил. Бири-золим. Бири-ориф. Бири-осий.\nМусурмонқул ака ҳам, маҳалла куй ҳам бу ҳолатга чора топиш билан овора. Чора топилармикан энди?\n“Озодлик׃ Америка инқилоби” китобининг муаллифи Томас Флеминг (Thomas Fleming-Liberty: The American Revolution) қизиқ бир воқеани ҳикоя қилади.\n1777 йилда Британиянинг машҳур мергани ўрмонда Шимолий Американинг бир гуруҳ сипоҳларини кўриб қолади. У пистирмада туриб, қуролини уларнинг олдида келаётган кишига йўналтиради. Лекин уни отмайди. Кейин у бу ишига “чавандознинг юзи қатъиятли ва меҳр-саховатли эди” деган изоҳ беради. Вақт ўтиб маълум бўладики, мерган отмаган одам армия қўмондони ва Американинг бўлажак президенти Жорж Вашингтон экан.\nХалқимизда “меҳри иссиқ”, “меҳри совуқ”, “юзи иссиқ”, “юзи совуқ”, “юлдузи иссиқ”, “юлдузи совуқ” каби иборалар кўп. Ҳақиқатдан ҳам инсоннинг юзи, кўзига алоҳида эътибор қилинади.\nШунинг учун ҳам бутун дунёда сайловларда номзоднинг имиджи борасида махсус одамлар шуғулланишади. Лекин улар барибир юзга, кўзга меҳр солиб қўя олмайдилар. Бу иш яратганнинг ваколатида.\nХунук одамларни хафа қилмоқчи эмасман. Айб уларда ҳам эмас. Уларни шундай яратган бўлса нима қилишсин?! Балки уларнинг қалблари гўзалдир?!\nЛекин 1990 йилларнинг бошида Каримовнинг сўзларига эмас, кўзларига қаралганда, балки Ўзбекистон бугунги куйга тушмаган бўлармиди?\nЁки унинг қалби гўзалдир дея алдандими халқ?! Балки халқ ўшанда Дажжолнинг чиқиши, Яжуж-Мажужларнинг меҳрсизлиги, қиёфаси ҳақида ҳеч нарса билмагандир?!\nГап буларда эмас, гап мерганда, мерганинг кўзларида дейишингиз мумкин.\nАфсус гап бунда ҳам эмас.\nГап шундаки, бизнинг мерганлар меҳрсизни кўрсалар ётаверадилар, меҳрингизни кўрсалар отаверадилар.\nҲеч қачон кимдир ҳақида кимдандир эшитган гапларим асосида хулосага келган эмасман. Доим ўзим топган чизгилар, ўша одамнинг ҳаракатлари, фаолияти, сўзлари, мактубларидан келиб чиқиб, хулоса қиламан.\nШунинг учун ҳам баъзилар ёмон деб турган одам ҳақида ҳам дарҳол фикрим ўзгармайди. Ёки кимдир ҳақидаги фикрим асосларга таянган ҳолда салбий бўлса, оломон ҳар қанча яхши демасин бирданига ўзгариб қолавермайди, уни кечиришим мумкин, аммо бу унинг кимлиги ҳақидаги фикрим ўзгарди дегани эмас. Бу балки яхши, балки ёмон фитрат, аммо бу менинг фитратим.\nАна шундай у ҳақда ўз фикрим шаклланган кишилардан бири Самад Муроддир. Уни 1990 йиллар бошида Эрк демократик партиясида бирга ишлаганимизда таниганман. Юраги соф йигит. Гапнинг дангалини айтади, қўяди. Шунинг учун ҳам баъзиларга ёқмайди.\nУни уриб-уриб беҳуш ҳолида ахлат уюмлари ичига ташлаб кетганларида “бу ишни ҳукуматдагилар қилди” деганимда, баъзилар “йўқ” деб туриб олишган. Бу “йўқ”ни шу қадар ишонч билан айтишган-ки, худди “Сен билмайсан буни мен уюштирганман” деган каби эди бу “йўқ”.\n“Америка овози”да ишлаганимда Самад Муроднинг янги тарафини кашф этдим. У ўзининг бир достонини юборди. Ўқиб “ваҳ” дедим. Унинг кўнглида буюк шоир яширин экан. Дарҳол мусиқага буркаб, ўзим ўқидим радиодан.\nСизга унинг кўнгил сувратидан ишорат бергувчи бир мактубини ҳавола қилмоқчиман.\nБу асар мен уй қамоғида ётган ситамзада кунларимда ёзилган.\nАгар ўшанда ижодни касб қилмаганимда, билмадим, мудҳиш олти йилда ақлдан озармидим?!\nҲозир ҳам изтироблардан дил хунга тўлган чоғларда шу сатрларни ўқиб таскин топаман, яшагим келади.\nШу юпанчимни сиз билан баҳам кўргим келди, Жаҳонгир ака. Балки яна кимгадир юпанч бўлар…\nМен шоирлигидан ор қиладиган ягона шоир бўлсам керак?!\nБиласизми, шу пайтгача уч марта ёзган барча нарсаларимга ўт қўйганман.\nАянчли сатрлардан қаттиқ ор қилганман.\nБу менинг ижодий фаолиятимнинг уч даври ёки уч босқичини англатса керак?!\nТўртинчи бор шу ҳолга тушганимда ёқишга журъат этолмадим. Бу мен 19 га тўлган, Данте Алигьерини ўқиганимдан кейин содир бўлганди.\nЎшанда бир даста дафтарларни тоғдаги бир ғорга яширганман. Балки тургандир?!\nСалом билан САМАД”.\nБу мактуб менга ўзбек кўнглининг сувратини чизиб берди. Сизгачи?\nУниверситетда бирга ўқиган дўстлардан икки нафари Назарабекда қурилиш ётоқхонасида туришарди. Мен у ерга улар билан шатранж (шаҳмат) ўйнаш учун бориб турардим. Бир куни унча-бунча одамга енгилмайдиган ошнамни мот қилдим. У бирдан шаҳмат доналарини сочиб юборди ва тахтани тизасига бир уриб синдириб ташлади. Шундан кейин орамизда бошланган совуқлик ҳеч йўқолмади. Шу нуқта дўстликнинг битиш нуқтасига айланиб қолганидан афсусландим. Орани тузатишга кўп уриндим, аммо салом-алигимиз илгариги самимият нуқтасига қайтмади.\nЧунки бизнинг ҳаётда ҳамма нарса мотдан кейин бошланади. Мот бўлган томон шаҳмат тошларини улоқтиради, тахтасини синдиради, рақибини ғирромликда аблайди ва ҳоказо.\nБалки қаердадир хато қилган бўлсам керак?\nАспни бекордан-бекорга қурбон қилдимми?\nСипоҳни яхши ўнатмадим, шекилли?\nФил туриб қолди, уни ҳаракатга келтирмадим, балки шу мағлубиятга бошлагандур?\nРуҳ-чи, руҳ, у вазифасини бажардими?\nВазирни алмаштириб юборганда энг катта хатони қилдимми ёки?\nБалки пиёдаларни асрамасдан майдонни очиб юбордимми?\nЁхуд бутун хаёлим “кишт” дейишда бўлиб қолдими?\nМағлуб бундай саволларни ўзига бериши учун аввало мағлублигини тан олмоғи керак. Лекин…\nРивоят׃ Искандарга қарши Ҳиротда жанг қилаётган икки паҳлавон-Меҳмон ва Мезбон учрашиб, кучларни бирлаштириш режасини тузишибди. Кейин Меҳмон׃\n-Кеча менга Ҳинддан янги шатранж олиб келишди, тошлари фил суягидан қилинган, бир ўйнайлик,-дебди.\n-Душманимиз жуда кучли,-дея Меҳмон Отни олдинга сурибди.\n-Биргалашиб тор-мор қиламиз, у босқинчини,-деган Мезбон Филни ишга солибди.\nАнчадан кейин Меҳмон׃\n-Душманга мана бундай қилиб “Кишт” деймиз,-дебди-да Мезбонга мот қўйибди.\nМезбон Меҳмонни кузатиб қўйиб, мот бўлганидан қийналиб, ухламай чиқибди. У Меҳмон ғирром экан, бунинг устига менга душман дея киноя қилди, деб ўйлаб чиқибди. Асабларини идора эта олмай, интиқом руҳига таслим бўлибди ва белгиланган пайтда жангга қўшилмабди.\nЯкка жангга кирган Мезбон сипоҳларини йўқотиб, мағлуб бўлибди. Бир неча кундан кейин Меҳмоннинг уйига келибди.\n-Нега келмадинг?-дея сўрабди ундан.\n-Душманга мана шундай қилиб “Кишт” деймиз,-деган жавоб олибди.\n-Биз “Кишт”га “Кишт” деб жавоб қиламиз,-деган Меҳмон ёпиниб турган сипоҳга ишора қилибди. Сипоҳ ниқобини олиб ташласа, Искандар экан.\n-Ҳар иккалангизни ҳам аслида мен мот қилдим.-дебди Искандар уларнинг кўксига қилич санчар экан,- Ўша шатранжни мен юборгандим…\nОлов-жаҳаннам. Тушдингми, бағрида ёнасан, кулга айланасан.\nШамолнинг бағри гирдоб. Тушдингми, хас каби ожиз қоласан.\nЕрнинг бағри қаро, тушдингми, туфроққа юз тутасан.\nЛекин сувнинг бағрида ҳаёт бор.\nШарқда Ерни она деймиз, момо деймиз, бобо деймиз, боқувчи, хазина деймиз. Хуллас, қандай яхши гап топсак Ернинг шарафига айтамиз. Сувни ҳам оби ҳаёт деймиз. Аммо шу жойда тўхтаймиз.\nҒарбда эса сувнинг ўрни баландда. Уммон-боқувчи, уммон-она, уммон-хазина, уммон бағри жаннат! Бугунга келиб уммон бағрида яшаш удумга кирмоқда.\nБиз инсон асли Ердан-лойдан пайдо бўлган ва охирида туфроқ – ер бўлади деймиз.\nҒарбда эса инсон вужудининг асосий қисми сув эканлигига ишонганлар кўп. Бу илмий ҳақиқат ҳам.\nБиз Ер деймиз, улар Сув дейди. Биз Ер кучли деймиз, улар Сув дейди.\nЭнди бир ўйлаб кўринг, агар Ер қудратли бўлганда асрлар давомида ўз ўрнини Сувга бўшатиб берармиди?\nДунёнинг ибтидосида ҳам унинг учдан бири Сув бўлганмикан?!\nБалки Яратаган бу дунёда жаннат ва жаҳаннамни яратгандир ва бошқа дунёларда ёшини яшаб, ошини ашаган бизларни бу дунёга келтириб кимимизни жаннатга, кимимизни жаҳаннамга отгандур?!.\nҚаранг бир томонда Ер Оловга тобе бўлиб қолган, жизир-жизир, жийир-жийир ёнмоқда… одамлар жаҳаннам азобида …\nБошқа бир томонда Сув ва Ҳаво бирлиги… Одамлар жаннат боғида…\nЯқинда бир гуруҳ одам Атлантик уммонида сувга ғарқ бўлди. Шарқда “Наҳотки уларни қутқаришнинг имкони бўлмади?” дея ҳайрон бўлишди.\nЯқинда Шарқдаги мамлакатда бир киши юрган йўлида қоқилиб ўлибди. Ғарбда ҳамма “Наҳотки?” дея ишонмади…\nБалки Сув деган Сувга, Ер деган ерга?!\nБу ҳам биз билмаган дунёлар ичидаги бир қонуниятмикан?!\nОлима аёл эдилар. Оилада ҳам, олийгоҳда ҳам у кишини бирдек қадралашарди. Юракларидаги самимият юзларида ярақлаб турарди.\nМен Тангридан мамнун эдимки, худди ўз онамдек меҳрибон аёл қайнона бўлдилар. У зотни кўрсам худди онам тирилиб келганларидек, кўнглим ёришиб кетарди. Бирор марта мендан ранжиганлари ёки менга бирор калима аччиқ сўз айтганлари эмас. Умуман аччиқ сўз нима эканлигини билмас эдилар. Мени “болам” дердилар ва мен у кишини “ая” дер эдим.\n-Болам болаларимни сизга ишондим, -дедилар.\n-Кўнглимни қоп қора булут қоплаган, телфон қил!\nИшониш қийин бўлган ҳодиса. Аммо ҳаётда яна шундай воқеалар бўлдики, Тангрининг ишоратлари ҳар қадамда борлигига ва фақат биз уни кўриб ҳам кўра олмаслигимизга амин бўлдим.\nКейинги пайтда компютер орқали SKAPEда гаплашиш одатга айланди. Бу программа аввалига жуда қулай кўринганди. Узоқдаги одам билан бепул, истаганингиз қадар гаплашиб, истаганингиз қадар айни пайтда савол-жавоб ёзишиб ўтиришингиз мумкин.\nҲатто конференциялар ҳам ўтказиш мумкин.\nШундай бўлиб кетдики, кимга чиқманг кимлар биландир гаплашаётган ёки конференция ўтказаётган пайтлар ҳам бўлди. Ҳамма фаол, ҳамма ҳаракатда аммо ўртада ҳеч нарса йўқ.\nАксинча фақат вақт йўқотасиз. Ишда ҳам, уйда ҳам… Бир нарса ёзишга, бир иш қилишга вақт йўқ.\nЭнди бир сатр ёзганингизда “тинғиллаб” қолади. Жавоб бермасангиз бўлмайди.\nЭнди компютерни очганингиз билан “лип” этиб сигнал келади.\nЎчириб қўя олмайсиз. Нарёқдаги одам сиз компютер олдида эканингизни билиб туради. Ўчирсангиз унга ҳурматсизлик, ўчирмасангиз ишингиз чала қолади.\nБуни устига аста-секин худди сигаретга ўрганган каби бунга ҳам ўрганиб қоласиз. Бутун вақтингиз компютер ёнида ўтади. “Тирингламай” қолса “тирингламай” қолди, “лип” этмаса, нега “лип” этмай қолди деб ўйлаб, энди кўзингиз ўйқуга кетганда бирдан ишлаб кетади. Соат фарқи ҳам борда!\nХуллас, бу программа кимга қулайлик, кимга эса жонга бало экан.\nБунинг устига ким билан гаплашсангиз ва ким билан ёзишсангиз учинчи одам орага кириб олиб, тинглаб ёки ўқиб ўтириши мумкин экан. Бу ҳам майли. Бировдан яширадиган сиримиз йўқ. Аммо вақтни ўғирлагани ёмон.\nҲамма дўстлар, ҳамма танишлардан узр сўрайман, бу программани компютеримдан олиб ташладим.\nЭнди телефонда гаплашамиз. Муҳим гапларимиз бўлса тез-тез гаплашиб оламиз. Ҳар икки томон ҳам минути кетаётганини ҳис қилиб туради ва бу вақтни тежашга олиб келади. Бошқаларни билмайман аммо менга вақт етарли эмас. Балки бу программани олиб ташлаганим дўстларим, танишларим ва ёш укаларимга ҳам фойда бўлар׃ кўпроқ ёзамиз- кўпроқ ўқийдилар!\nСамонийларнинг тўнғичи бўлган ҳукмдор тоғ этагида яшаган Шошу қабиласининг бойликлари қоялар остидаги ғорда эканлигини тахмин қиларди, аммо бу ғорнинг оғзи қаердалигини билмасди. У қабила бошлиғини, унинг аёлини ҳар қанча қийнамасин, бирор гап ололмасди. Уларнинг икки ўғли бор эди. Бири қийноқларда жон берди, иккинчиси эса хукмдорнинг оёғини ўпди. Унинг пулга, мансабга ошиқлигини сезган ҳукмдор аврай бошлади:\n“Отам Мурунта тоғидан олтин кони топганди. Ана шу олтинларни ғорларга яширди. Кириш йўлларини ҳатто бизга ҳам кўрсатмади”\n“Наҳотки, ҳеч кимнинг хабари бўлмаса?”\n“Кундуз кунлари отам олтинларни қояларнинг этагига қадар ташитарди, кейин ярим тунда онам билан уларни қаергадир олиб бориб яширарди. Бизга эса бу олтинларнинг ғорларга яширганини ва уларни мерос қолдиражагини айтарди.”\n“Дунёда қандай қийнок, қандай исканжа бўлса отангга ва онангга қарши қўлладим, лекин миқ этишмади. Мен эртага эрталаб узоқ сафарга кетаман, агар сен бу ишнинг уддасидан чиқсанг нафақат бу қабиланинг, балки қўшни қабилаларнинг хам хирожини теришни сенга топшираман.”\n“Ғор оғзини билса-билса онам билади. Лекин унинг бардоши отамникидан хам юксак. Ўлдирсангиз ҳам бир сўз олиш кийин.”\n“Аёл зотидан гап олишнинг йўллари кўп. Сен отангга жуда ҳам ўхшайсан. Гавданг, товушинг, кўринишинг қуйиб қўйгандек отангникига ўхшайди. Ярим тунда онангнинг қўйнига кирасан. Унга ҳукмдор бошингга урганини, ҳамма нарсани унутганингни айтиб, ғорнинг оғзига олиб борадиган йўлни сўрайсан.”\n“Барибир айтмайди. Бунинг устига мен онамнинг куйнига киролмайман.”\n“У ҳолда укангга ўхшаб қийноқнинг қули бўласан. Аввал кўзингни ўйиб оламан, кейин бармоқларингни кесаман. Сўнгра эса шакар томирингга чўғ босаман. Танла, бу азоблар яхшими ёки қабиланинг раиси бўлиш-ми? Истасанг, фармонни ва олтинларнинг ярмига эгалик қилишинг ҳақидаги қароримни ҳозирок чарм терига ёзиб, қўлингга берай. Белингга боғлаб ол. У сенга куч беради.”\n“Оқшом онангни сўроққа чакириб оғзига шароб тўкамиз. Сен қоронғуда унинг қўйнига кирасан. Уни эркалайсан. Нозик туйғуларини жумбушга келтирасан. Мени лаънатлайсан. Бу азоблардан яқин орада қутилишини қулоқларига шивирлайсан. Бутун истакларини қондирасан. Ана ундан кейин олтинлар ҳам, мансаб ҳам сеники.”\nМарату ҳукмдорнинг айтганини қилди. Онасидан ғорга олиб борадиган йўлни ўрганиб, чодир ташқарисида пойлаб турган ҳукмдорнинг ёнига югурди.\n“Сен мард бола экансан. Менга кўп фойданг тегади. Бу қабилага раис килиб қўйсам, ноинсофлик қилган бўламан. Сени ўзимга хазинабон этиб тайинлайман. Халқдан солиқ йиғасан.”\n“Куллук, қандай амрингиз бўлса, ҳаммасини бажараман.”\n“Ундай бўлса ота-онангни йўқот. Ўғли билан ётган она бошқалар билан ҳам ётади. Отанг эса сенга душман бўлади. Чунки мен билан бирга бўлишингни хоинлик, деб ҳисоблайди.”\nОйни этак билан ёпиб бўлмайди, деганларидек, Маратунинг қилмиши ҳам халқ орасида тиллардан тилларга кўчиб юрди. Маратунинг девонбеги бўлгани, ундан кейин вазири аъзамга қадар юксалгани пайтида, одамлар бу мудҳиш воқеа ҳақида овоз чиқариб гапиришга қўрқишарди. Аммо бир кун ҳукмдор халқнинг олдига чиқиб:\n-Мен Маратуни ҳалол, пок инсон, деб билгандим. Унинг ота-онаси ва укасини ўлдиришгач, бу оилага ёрдам қилмокчи бўлдим. Бу болани вазири аъзамликка кўтардим. Лекин ўлимга ҳукм этдим. Чунки у бир пайтлар ўз онасининг қўйнига кирган экан. Буни эътироф этди. Шу боис Маратунинг жасади бутун қиш бўйи дорда осиғлик туришини буюраман. Ҳамма бундан ибрат олсин. Бу нафакат хоиннинг жазоси, балки бу ярим тунда алданган онанинг қарғиши ҳамдир, – деди.\nОдамлар хукмдордан қурққанлари учун “Уни бу ишга сен бошлагандинг. Иккаланг ҳам лаънати шайтоннинг дарсини олгансан” деб айтишолмади.\nАммо “Марату” афсонаси эллардан элларга, йиллардан йилларга кўчди. Ривоятга айланиб яшади. Кимдир бу ривоятдан дарс олди, кимдир ўз билганидан қолмади.\nОсмонга қарасангиз оддий кенгликни кўрасиз. Аммо ана шу осмоннинг бағрида биз ҳатто тасаввуримизга ҳам сиғдира олмайдиган дунёлар мавжуд.\nУммонга қарасангиз оддийгина жимирлаб турган сев кенглигини кўрасиз. Аммо ана шу уммон тубида шу қадар кўп хазиналар борки, одам боласининг хаёлидан ҳам ўтмаган.\nИнсон ҳам ана шундай. Унинг кўриниши оддий, ҳаракатлари гоҳо ёқимли, гоҳо ёқимсиз, гаплари баъзан ундай, баъзан бундай бўлиши мумкин. Аммо дилида шундай бир дунёлар борки, буни ўзидан бошқа ҳеч ким билмайди.\nБугунги куннинг энг долзарб мавзуларини қўрқмай қаламга оладиган, дилидагини яширмай айтадиган, воқеаларга бефарқ қараб тура олмайдиган, одамлар нима дер экан дея ўз фикрини қалбига кўмиб, дилини қабристон қилиб ўтирмайдиган адиб Ризо Обиднинг “Мен нечун тарк эттим Ўзбекистонни” деб номланган хотирларини ўқиа эканман юқоридаги фикрлар хаёлимдан ўтди.\nСодда ва самимий тарзда ёзилган хотираларни беғараз нигоҳ отсангиз, бир умр ўз йўлини қидирган, ўз сўзини айтишга интилган ўзбекнинг образи кўз олдингизга келади.\nУ гоҳо адашган, гоҳида адолатсизлик дороғочи остида қолган, гоҳида хато қилган, гоҳида ҳақ чиққан, гоҳида сарсон-саргардон, аммо мағрур, доим олдинга, ўз дилидаги қояларга томон интилган ўзбек.\nУ ўзига тўқ, одамлардан бир нарса истамайди, ёрдам кутмайди, яхшиликларига жавоб талаб қилмайди… аммо уларга хизмат қилгиси келади. Ана шу йўлда кетаверади… кетаверади. Олдинга қараб… Олдинга қараб кетганлар уфқнинг ошиқларидир..\nРизо Обиднинг осмони, уммони – дилида ётган дунёсига бир назар солишни истасангиз унинг ана шу мухтасар китобини ўқинг.\nАмерикага келганимдан буён ўзим учун бир янгилик топаман. Яқиндакечсоаттўққизларданкейинкўккақарасам, каттабирюлдузникўрдим. Жудаҳамёруғ. Унингнурижозибадорвақарагансайинқарагингизкеларэди.\nУйгакириб, озгинатадқиққилгандим, топдим, буилгариҳақида қаердадир ўқиганимШимолюлдузиэкан. Кейинянаташқаригачиқдим. АгарШимолюлдузиборбўлса, Жанубюлдузиҳамбўлишикеракэмасми?! Дарҳақиқатқаршитомондаҳамкаттабирюлдузникўрдим. Аммоубошқаюлдузларданкаттабўлсада, Шимолюлдузиданкичироқэди.\nХаёлимдананашундайўйларўтарэкан, бирданкўзимШимолюлдузинингёнидагиОйгатушди. Ой унга жуда яқин турган ва мен уни кўрмаётган эканман.\nНега? Ахир Ой Шимол юлдузидан анча катта-ку! Ахир Ой ҳилол бўлиб турибди-ку!\nҲа, Шимол юлдузининг нури шу қадар жозибалики,Ойнинг катталаги ҳам, ҳилолллиги ҳам кўзга ташланмай қолибди.\nЗотан Шимол юлдузининг нури унинг ўз бағридан ёғилмоқда. Ойнинг эса ўз нури йўқ. У оддий кўзгу каби… Сўнаётган бир юлдузнинг нурини синдириб, заминга узатмоқда.\nҲа, Ой сўнаётган юлдузнинг сояси…\nДаҳшат, биз асрлардир ана шу сояни улуғлаб келдик…\nАсрлардир ана шу соя ҳақида шеърлар, китоблар битдик…\nЭнг гўзал ҳурлиқоларни шу сояга тенгладик…\nЗулматнинг бағрини тилкалайдиган умид деб қарадик унга…\nНаҳотки биз Қуёшнинг сўнаётган юлдуз эканлигини ва Ой унинг сояси бўлганини билмадик?\nНаҳоткикўкдаШимолюлдузикабиўзнурига, ўзёғдусигаэгабўлганманбаникўрмадик? Қаёқданҳамкўрардик? АхирШимолюлдузибизяшаганжойларданкўринмайди-да!\nБалки Мирзо Улуғбеклар кўра олгандир буни?\nБалки биз номини билган ва билмаган ўнлаб мунажжимларимиз кўз нурларин шу юлдузга боғлаган бўлишлари мумкин?\nБалки умид билан кўкка тикилган кўзлар бу юлдузни пайқагандур?!\nГап шундаки, биз узоқнинг донидан яқиннинг сомонини афзал кўрган одамлармиз.\nГап шундаки, бизга сўнаётган Қуёш бўлса ҳам иссиқлик берсин…\nГап шундаки, соя бўлса ҳам тунда йўлимиз теппасида турсин!\nЯъни оддий қилиб айтганда, бизга манфат берсин!\nШимолий юлдузидан на фойда?\nУндан фақат дилингиз яйраши, шуурингизга нур иниши, руҳингизга кўтаринкилик қўшилиш мумкин, холос.\nБиз эса,“сигир бўлсин, сут берсин” деган одамлармиз!\nКеча яна Шимол юлдузига термулдим. Унинг шундайгина қаватида яна Ой қотиб қолганди.\nБалки унинг ёрқинлиги ёнида Қуёш қаергадир чекиниб, Ой эса уялиб тургандир?!\nБалки унга кўзгў бўлолмаганидан қотиб қолгандир ОЙ!\nЎша Ой, зулматнинг бағрини ёритаётган деганимиз-ОЙ!\nБалки шунинг учун ҳам асрларки, бу зулматнинг бағри тилкаланмади! Миллион-миллион аждоларимиз бу зулматнинг бағрида қон қақшадилар худди бугун оҳ тортаётганлар каби!\nҲа, Ой соя…\nБиз эса умидни сояга боғлаган одамлар…\nЮсуф Жума яна мени ҳайратга солди\nМен ихлос қўйган миллий шоиримиз, қаҳрамон шоиримиз Юсуф Жума доим мени ҳайратга солади.\nУнинг шеърлари бир ҳайрат…\nБир нарсани такрор ўқишни ёқтирмайдиган хуйим бор. Аммо Юсуф Жуманинг шеърларини қайта-қайта ўқишдан чарчамайман. Ҳар сафар айри бир ҳайрат мени чулғаб олади.\nУнинг топқирлиги, ҳамма кўра олмаган нарсани кўра олиши, ҳамма ҳис қила олмаган туйғуларни сатрларда чизиб бериши мени ҳайратга солади.\nУнинг шеърларидаги гумбурлаган ҳайқириқ, нурафшон ёрқинлик, зулфиқордек ўткирлик, инсон дардига шериклик, миллат ташвишига ҳамоҳанглик, даврга ҳамқадамлик айри бир ҳайрат манбаи.\nЮсуф Жума мақола ёзса, фикр айтса ҳам гапни айлантириб юрмайди, қисқа ва лўнда қилиб, шартта-шартта айтади қўяди. Қойил қоламан унга.\nУни қамашларидан олдин эди׃\n-Балки четга чиқарсиз,-дедим унга.\n-Мен Ватанни ташлаб кета олмайман,-деди у.\n“Қизил” гапга ўхшайди. Аммо асл шоир қизил гап айта олмайди.\nУ зулм зиндонида ётиб чиққандан кейин АҚШ мулозимлари унга сиёсий бошпана таклиф этишди, у қабул қилмади.\n-Мен Ватанни ташлаб кета олмайман,-деди.\nУнга инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси бўлишни таклиф қилганлар бўлди. У׃\n-Бу ишни пулга қила олмайман,- деди ва даладан ер олиб деҳқончилик баробарида қилди бу ишни.\nАсл шоир мана шундай ғурурли, мағрур, масрур ва эътиқодли бўлади.\nЮсуф Жуманинг шеърларини нашр этар эканман, унга ёрдам тавсия қилгандим.\n-Сиз чет элга пул топиш учун кетмагансиз, ўлимни четлаш учун кетгансиз, аслида биз сизга ёрдам қилишимиз керак,-дея менинг таклифимни рад этганди.\nУнинг ғурурига тегиб қўйдимми дея қайтиб бу ҳақда сўз очмадим.\nАммо яқинда – 2007 йилнинг 25 Июлида унинг ногирон ўғли Машрабжонни қамашганда ва у оиласи билан ҳар куни пикет ўтказганда ўзимни қўярга жой тополмадим. Миллат деб ёнган инсоннинг ёнида бўла олмаганим мени эзиб юборди.\nЖуда юмшоқ оҳангда, минг мулоҳаза билан оиламиз номидан ёрдам қилмоқчи эканлигимизни айтдим.\n-Биз учун шунча қилаётган ишларингизга раҳмат. Шунинг ўзи ҳам бизга етиб ортади. Пикетда сизни доим ёнимизда ҳис қилмоқдамиз. Раҳмат, ўзимизга тўқмиз,-деган жавоб олдим.\nМен яна бир марта ҳайратга тушдим. Чунки биз фидойилик ҳақида кўп гапириб амалда фидойиликни ҳам пулга ўлчайдиган бўлиб қолдик. Битта мақола юбориб, орқасидан “пули нима бўлди” деган “ватанпарварларга” кўп дуч келдим. Негадир улардан ҳам хафа бўлмадим. Тирикчиликка йўйдим.\nАммо Юсуф Жума мени ҳайратга солди ва ҳайратга солишда давом этмоқда.\nБалки унинг улуғлиги, буюклиги ҳам ана шунда-одамларни ҳар кун, ҳар соат, ҳар лаҳзада ўз шеъри, ўз сўзи, ўз фикри, ўз ҳаракати билан ҳайратга солишидадир?!\nКейингипайтдамухолифатҳақидагапочилса, “ташқаридагилар” ва “ичкаридагилар” дегансўзлартез-тезқўлланилабошланди.Агарбумухолифатнингчетэллардагивамамлакатичидагивакилларидеганмаънодаишлатилса, бунданажабланмасаҳамбўларди. Аммо “ташқаридагилар” ва “ичкаридагилар” калималарикейингипайтдаорагараҳнатушган, деворсолинганмаъносидақўлланилмоқда.\nЯъни “сизларбошқаодамвабизларбошқаодам” дегангакелибқолдивабуменижиддийжиддийўйлатмоқда.\nБу “Парчала ва бошқар!” зеҳниятининг асорати эмасми?\nУ ҳолда бу “фалсафа” ҳам бизга оид бўлиб чиқади-ку!\nИчкари ҳовли, ташқари ҳовли…\nТашқи хона, ички хона…\nИчки ҳисоб, ташқи ҳисоб…\nТашқарига қиз бериш йўқ!\nУйлансанг, ичимиздан, ўзимиздан ўйланасан!..\nМен келгунча ташқарига чиқмай, ичкарида ўтир!..\nТашқи душман, ички душман…\nИчки одам, ташқи одам…\nИнсоннинг таши ва ичи…\nАдабу адабиётда инсоннинг ички ва ташқи дунёси бир бўлиши керак, бир бўлмас экан у комил инсон бўлолмайди деган гапни кўп ишлатамиз. Демак, ташқаридагилар ва ичкаридагилар дея ажратиш баркамоликка эмас, балки аксига-парчаланишга, яккаланишга, йўқ бўлишга бошламайдими? Шу кунлардабу нарса мени ўйлатмоқда. Сизни-чи?\nБалки ростдан ҳам икки дунёмиз бўлиб, шундайқолаверамизми?\nАхир Каримовнинг сўзи бошқа, ўзи бошқа.\nЭркин Воҳидовнинг тамали бошқа,амали бошқа.\nАбдулла Ориповнинг адабиёти бошқа, адаби бошқа…\nНаҳотки мухолифат ҳам шунга келиб қолди?\nБаъзи одамлар кўрган тушларини тўла эслаб қололмасликларини айтишади. Менда акси. Худди филм каби ёдимда қолади. Лекин барибир мен ҳам бир неча кундан кейин унутаман.\nБитта туш эса ҳеч хаёлимдан кўтарилмайди. “Тушингни аввал сувга айт, менинг тушим эмас, пайғамбарларнинг туши, яхшиликка бўлсин, деб айт”, дейишингиз мумкин. Бу туш ана шу талаблардан ҳам ўтган ва кўп танишларимга ҳам айтиб берилган. Шунда ҳам унут бўлмайди.\nОхири ёзиб қўйишга қарор қилдим. Балки шундан кейин бу туш йўқликка равона бўлар.\nХуллас, тушимда уммоннинг соҳилида ўтирибман. Теппадаги қуёш кўз қамаштиради. Ундан қочиб, соябон остида ўтирсам, қуёш ўчакишгандек сувга санчилиб, сув орқали менинг кўзларимга ниш қадар эди. Шунинг учун ҳам ёнимга келиб ўтирган одамни сезмай қолибман.\nЧап томонимга қарасам, оппоқ либосда кекса бир одам ўтирибди. Унинг сочлари, қошлари, соқоллари ҳам оқ. Ўзига жуда ярашган. Чеҳраси ҳам жуда самимий. Сўзларидан ҳам самимият таралар эди. Балки шунинг учун ҳам унинг саволларига жавоб бера бошладим.\nОқсоқол шундай деб менга ўнг томонни кўрсатди. Қарасам, уммон устида бир хона. Унча ёруғ бўлмаган хонада бир неча киши. Бир одам нина тиғлик гиламчанинг устида чалқанча ётиб, китоб ўқимоқда. Хона бурчагида бир аёл ўтирибди. Бошида ҳижоб. Қўлида Китоб. Олдида ҳазориспандга ўхшаган нимадир тутамоқда. У қора тутунни мен томонга пуфламоқда ва дуо ўқиб, менинг номимни айтиб, Тангридан менга жазо сўрамоқда. Аёлнинг гезарган юзи танишга ўхшади.\nОқсоқол шундай деб менга яқинлашиб қолган қора тутунни кафти билан орқага қайтарди. Тутун бориб ҳалиги аёлга урилди. Бирдан унинг ёнидаги кишининг тишлари дув этиб тўкилди ва қўрқинчли одамга айланди.\nЛекин аёл ҳали ҳам мени қарғаётган эди. Қора тутунни яна мен томонга пуфлаяпти. Бутун нафратини менга сочиб, Тангридан менга жазо тиламоқда. Наҳотки унинг истаклари ижобат бўлса?!\nҚора тутун яна менга яқинлаша бошлади. Шу пайт ўнг томонимдан бир қўл бу тутунни орқага қайтарди. Қарасам, ўнг томонимда ҳам айни ҳалиги оқсоқолга ўхшаган киши ўтирган экан. Тутун қайтиб, аёлнинг юзига урилди. Бирдан чалқанча ётган кишининг китобидан варақлар узилиб кета бошлади. Унинг остидаги ниналар эса баданига санчилди. Аммо қон чиқмади. Унинг юзи йўқликка айланди.\n-Мен унга нима ёмонлик қилибманки, у бу қадар ғаззабда?\n-Ҳамма гап шунда-да. Сен унга ёмонлик қилганинг эмас. У номи чиққанларнинг ҳаммасини қарғайди, ҳаммасига қарши тутун пуфлайди, уларни қулга айлантириш учун интилади. Унинг олдида фақат сенинг эмас, сенга ўхшаган бир неча кишининг сурати бор эди. Қул бўлганларнинг сурати йиртилиб, сувга оқди. Сеники эса турибди.\n-Агар унинг ҳунари менга ўтмаётган бўлса, сиз нега бу ҳолатни менга кўрсатаясиз?\nОқсоқол билан энди баҳсга киришаман деб турган эдим, умон бирдан кўтарилиб, соҳилга урилди ва мен сувнинг остида қолдим. Сув шу қадар тиниқ, оромбахш эдики, бу роҳат билан бўлиб ёнимга ҳам қарамабман. Оқсоқолни ҳам унутибман…\nБиз Ўзбекистонда машҳур ва маълум бўлган Муҳаббат Шамаева ва Илёс Маллаев Нью Йоркнинг Кувинсида яшайдиган кўп қаватли уйнинг ёнига етганимизда, бир аёл ҳам биз билан олдинма-кетин келарди.\nОвозаси кетган санъаткорлар хонадонига яқинлашганимизда эса, ҳалиги аёл уй соҳибига ҳақини бериб, битта китоб сотиб олдида, дарҳол ортга қайтди.\nБиз Илёс ака билан қучоқлашиб кўришдик. Уни Ўзбекистон Давлат телерадио қўмитасида ишлаганимдан бери танирдим.\nХоналари кичик бўлса ҳам ўзбекнинг руҳи бордек эди. Деворда тор, дутор, дойра осиқлик.\nБир пайт қаҳ-қаҳа отганча Муҳаббат Шамаева пайдо бўлди. У бизнинг келишимизга ўзбекча сомса ва шўрва пишираётган экан. Шунинг учун ҳам аввал Илёс ака билан суҳбатлашдик.\nАнча ҳол-аҳвол сўрашувлардан кейин диктафонни ишга солдим ва ундан кўнгилга олмайсиз, саволларим оғир ботиши мумкин дея ўзимни қийнаган саволларни сўрадим.\n-Илёс ака, ўзбеклар ирқчими?\n-Ким айтди буни сизга? Ўзбек халқидек зўр халқ борми дунёда?\n-Лекин 1997 тилда New York Times газетасига берган суҳбатингизда ўзбекларни ирқчиликда айблагансиз…\n-Биласизми, ўша мақолада мен асосан тоталитар Совет тузуми ҳақида гапирганман. Ўша тузум ирқчи эди.\n-Лекин “Мени майда миллат деб камситиб, шеърларимни нашр этишмаган” дегансиз.\n-Бу ҳам ҳокимят жиловини қўлда тутганларга қаратилган.\n-Улар сизга яхши муносабатда бўлишган-ку? Жуда ёш пайтингизда танилгансиз, Каттақўрғондан Тошкенга келгансиз, ҳукуматнинг санъат даргоҳида ишлагансиз. Яъни ўша тузумнинг муҳим идеологик жабҳасида ишлагансиз.\n-Лекин шеърларим чоп этилмагани – бу факт. Унвонларга тавсия этилганда, қайтаришгани ҳам факт.\n-Мен тушуна олмаётган битта нарса бор. Нега умр йўлдошингиз Муҳаббат опага юксак унвонлар берилгану сизга қолганда эса… Ахир иккалангиз ҳам Ўзбекистоннинг энг машҳур одамлари бўлгансизлар ва бугунга қадар ҳам халқ сизларни севади-ку?\n-Менимча, бунда Убай Бурхон, Убайдулла Иброҳимов каби Гостелерадио раҳбарларининг роли бўлган. Уларга нимамдир ёқмаган. Халқ эса бизни севган ва ҳали ҳам борсак, бошига кўтаради. Биз ҳам ўзимизни шу халқнинг бир бўлаги деб биламиз.\n-Мен Бухоро яҳудийлари ҳақида ёзилган бир китобини кўрдим. У ерда ҳам сиз ўзбекларни ирқчиликда аблагансиз.\n-Уни мен ёзмаганман.\n-Лекин уни сизнинг сиёсий бошпана олиш пайтида топширган ҳужжатингиз сингари тақдим этишган. Агар сиз ёзмаган бўлсангиз нега рад этмагансиз?\n-Қўл қўйиб берганмиз, нима қиламиз. Лекин бизнинг мактабларимиз бўлмагани, ўз тилимизда билим олиш имкони бўлмагани – факт.\n-Албатта, бунинг учун Совет режимини айблаш мумкиндир. Лекин мана биз АҚШда бошпана топдик. Болаларимиз инглиз тилида ўқишади. Буни биз ирқчилик деб қарамаймиз. Мен бугунга қадар АҚШ ҳақида, бу мамлакат, бу халқ ҳақида бир жумла ҳам салбий гап айтмадим ҳам, ёзмадим ҳам. Чунки кўнглимда ҳам йўқ. Чунки бу мамлакат, бу халқ менга озодлик берди, нон-туз берди.\n-Биз ҳам худди мана шунинг учун ҳалига қадар Ўзбекистонга боғлиқмиз ва бориб келиб концертлар бериб юрибмиз. Ёзган шеърларимни кўринг, ҳаммаси Ватан соғинчи, ватан дарди. Ўзбекистон менинг азиз Ватаним!\n-Мен бу гапларни очганим бежиз эмас. Ўзбекистонда Каттақўрғон деган юрт бор.\n-Ҳа мен Каттақўрғонда катта бўлганман.\n-Ана шу Каттақўрғоннинг Ўзбекистонда худди Қўқон каби ўз муҳити бор. Театр даргоҳидан тортиб, адибларига қадар ва ичидан зил ўтса ҳам сизга қараб самимий кулиб турадиган, ўзи оч бўлса ҳам нонини сизга узатадиган халқи бор.\n-Ҳа…(Илёс Маллаев кўзига ёш олади).\n-Лекин ўша китобда сизнинг номингиздан шу халқ қораланган. Бизга қора кийинтиришган, бизни четлатишган, бизни дўппослашган, камситишган деган каби гаплар…\n-Ҳа, энди биласиз қишлоқда, мактабларда, болалар орасида шундай ҳоллар бўлган, бу – факт.\n-Бизнинг мактабда ҳам бор эди. Синфимизда тожиклар кўпчилик бўлгани учун бизни дўппослашарди. Лекин бу болалар дунёси ва бунинг учун бир халқни айблаш қандай бўларкин?\n-Тўғри, биз Ўзбекистонни севганмиз ва севиб қоламиз. Лекин асарларимни чоп этишмаганини ҳам айтишим айб эмас.\n-Албатта, бу ерга келиб китобингиз чиқибди, деб эшитдик.\n-Ҳа, биттасини сизга совға қиламан. Минг нусхада чиқди.. Жамиятимиздан қарз олиб, ўзим нашр этдим.\nБу суҳбат “Америка овози” радиосининг ўша кезда машҳур бўлган “Шанба суҳбатлари” рукнида берилганди.\nОрадан йиллар ўтди. Илёс Маллаев вафот этди. Яхши одам эди.\nБир куни унинг вебсайти ишга тушганини айтишди. Ажойиб инсоннинг ажойиб саҳифаси бўлибди. Унинг ўзбекча мусиқларини мириқиб тингладим. Буюк истеъдод соҳиби эди у.\nСайтида дилтортар мусиқа ва тарихдан лавҳалар билан бирга мана бу сатрлар ҳам бор эди׃\n“Совет Иттифоқининг йиқилиши ва 1991 йилда мустақил Ўзбекистон Республикасининг тузилиши билан Ўзбек халқининг миллий тафаккурида миллатчилик, шовинимиз ва ксенофобия кескин равишда ўсиб кетди…”\nБалки биз кўра олмаган ва сеза олмаган нарсани у кўрган ва сезган бўлиши мумкин?\nБалки бу ҳам ўзимизни ислоҳ қилиш учун бир ишорадир?! Ахир нуқсонсиз одам борми?!\nАйтишади-ку, ўзинга ўзганинг кўзи била қарагин деб!\n22 сентябр, 2008 йил.\nЭйфилнинг ҳайбати, тарихи ҳақида кўп ўқигансиз ва эшитгансиз. Шу боис у ҳақда тўхталишга ҳожат йўқ.\nПарижни дунёга танитган бу миноранинг тўрт тарафида турнақатор тизилган одамлар чўққига чиқишга ошиқишмоқда. Ҳамма тезроқ ва тезроқ чиқишга уринарди.\nАслида минорани фақат пастдан туриб томоша қиласиз. Чўққида эса сиз миноранинг бир қисмига айланиб, томоша ичида қолиб кетасиз. Шунга қарамай ҳаммманинг интилиши тепага. Бу одамзотнинг фитратида бор туйғу, доим тепага интилади.\nЛекин ҳамма ҳам чўққига “лип этиб” лифтда чиқиб олишни истамас экан. бундайлар оломоннинг учдан бир қисми. Балки ундан ҳам озроғи. Биз ҳам ана шу озчиликка қўшилдик ва Эйфилга пиёда чиқишни ихтиёр этдик. Жуда қизиқ. Пиёда чиқишнинг чиптаси ҳам лифтда олиб чиқиб қўйгани билан тенг.\nСабабини кейин англадик. Тепага аста-секин чиқишнинг гашти бошқа экан.\nЭйфилнинг биринчи ва иккинчи қаватидан Парижни обдон томоша қилгач, биз ҳам чўққига чиқишни истадик.\n-Эйфилнинг чўққиси тебраниб турар экан,-деб ўқигандим деди Ризо Обид.\n-Бунинг устига шамолнинг кучли эканига қаранг,-дедим мен ва иккаламиз ҳам учинчи манзил – чўққига олиб чиқадиган лифт томон юрдик. Зум ўтмай тарихий Эйфилнинг чўққисида эдик.\nТеппадан пастга қараш қийин ва қўрқинчлики, баъзилар фақат тепадан тепага қарардилар.\nЭйфилдан пастга қарар эканман, ўйланиб қолдим ва Ризо Обидга:\n-Аслида одамзод ҳеч нарса, бутун дунё, борлиқ ва ҳатто мана шу тепаликнинг ёнида ҳам қумурсқа каби. Лекин керак бўлса, Эйфилни ҳам ютиб юбораман дейди. Одамлар ўзларининг кимликларини билиш ва баҳолаш учун мана шу тепага чиқишлари керак,-дедим.\nРизо Обид ҳам чуқур ўйга толган ва тафаккурида айни гапларни мушоҳада қилаётгандек эди.\nБиринчи қаватда эканимизда, одамлар одамга ўхшаб кўриндилар.\nИккинчи қаватда эканимизда, одамлар судралиб юрувчилар каби кўриндилар.\nЧўққидан пастга қараганимизда эса, одамлар худди чумоли каби…\nДемак, тепага чиққан одамга пастдагилар қумурсқа бўлиб кўринадилар. Табиийки, агар журъат қилиб пастга қараса. Қарамаса пастдагилар унинг учун йўқлик.\nАммо Эйфил фалсафаси бошқача. Бу ерда кўп ўтмай пастга тушишингиз ва ўша одамлардан бирига айланиб кетишингизни биласиз. Гап ана шунда. Демократиялар ана шу фитратга таянади. Диктатура эса акси…Тепага чиқиб олган кимса пастга қайтиш йўлларини бекитади ва умрбод чўққида қоламан деб ўйлайди, шунинг учун курашади ва яшайди. Пастдагиларни нари борса қумурсқа деб билади.\nШуларни ўйлар эканман Ризо Обиддан:\n-Диктатор Каримов Францияга келганда Эйфилга чиққанмикан?-деб сўрадим.\n-Менимча йўқ!-деди у.\nДиктаторлар Эйфилга чиқмайдилар. Чунки бу ердан қайтиб тушиш бор, яна халққа қўшилиб кетиш бор.\nДемократия фалсафасининг илдизлари Фарангистонда сув ичган дейишади. Балки Густав Эйфил (Gustave Eiffel) ана шу фалсафани чизмaга туширгандир?\nБундан 58 йил бурун уни фуқароликдан чиқариб, Ватангадо деб эълон қилдилар.\nУ Туркиядан қувилиб, гарчи Москвада яшаган бўлсада, умрининг сўнгги онларига қадар мен турк, туркчиман деб очиқ айтди ва доим Ватанини улуғлаб шеърлар ёзди.\nУ нафақат Туркияни, балки Озарбайжондан Ўзбекистонга қадар – Туронзаминни ҳам Ватан деб билди.\nМен ёнмасам, сен ёнмасанг ким ёнар, бу халқ, бу Ватан учун деб фарёд қилди.\nУ шеъриятда ўз мактаби ва ўз йўлини яратди.\nБир пайтлар мен ҳам унинг мактабидан илҳомланиб, унинг услубида баъзи қораламалар қилгандим.\nБугун шодман. Устозга Туркия ҳукумати унинг фуқаролик ҳуқуқини қайтарди. Уни айблаганлар унут бугун. Аммо у ҳаёт!\nБуюк шоир Нозим Ҳикматнинг услубида ёзилган бу шеърларим унинг хотирасига бир таъзимдир.\nҚидириб тополмадим ўзимни,\nТупроқ кўчкилари остидан.\nТупроқ бўлиб кўчди ногаҳон?\nЖавобини топсам топаман ўзимни\nИстанбул, 1994 йил.\nШапалоқ тарсакига айланди,\nДунёнинг қизариб кетди юзлари\nМушт зарбидан зилзилалар уйғонди,\nОсмон парчаланиб кетди,\nАйланиб кетмайди уфоққа.\nСен эса номард,\nҚорин ташвишлари дастидан нолиб,\nҚоришиб кетасан туфроққа.\nНонга кетган отангни кутасан\nҚотган нонни чайнамай ютасан,\nКутиш дунёнинг эри,\nСен эса ўгай боласан.\nҒазода юз бераётганвоқеаларнимуҳокамаэтишучунТуркияБошвазириРажабТаййибЭрдўғаннингаёлиАминахоним2009 йилнинг 10 январ куни ЯқинШарқлидерларинингумрйўлдошлариниТуркиягачақирди.\nУларнингҳузуриданутқсўзлаганАминахонимтуркшоириНозимҲикматнингбирпайтларХиросимадаҳалокбўлганеттиёшлиқизномиданёзилган шеърини кўзда ёш билан ўқиди׃\nЭшикларни урган менман,\nКўзингизга кўринмайди ўликлар.\nЕтти ёшли бир қизчаман,\nСочларим жизғанак бўлди,\nКўзларим ёнди, қоврулди,\nБир ҳовуч кулга айландим.\nЭшикларни урган менман\nКўзингизга кўринмайди ўликлар”.\nБу ҳолатни оинаи жаҳондан кузатар эканман, бир ўзбек шоирининг ёзганлари ёдимга тушди У “Отаси шеърларимни писанд этмади, аммо бир кун сайлгоҳда бир йигит шеърларимни унинг қизига айтиб турганини кўриб қолдим” дегувчи эди.\nНозим Ҳикматни коммунист, марксист деб ундан юз бурганларга бу бир тарсаки бўлди. Бошларини ўраб олган диндор аёл, оддий бир аёл эмас, диндор Бош вазирнинг диндор аёли мусулмон дунёсига Нозим Ҳикмат тили билан хитоб қилмоқда. Хитоб қилганда ҳам шунчаки эмас, бутун вужуди билан, бутун самимияти билан йиғлаб хитоб қилмоқда.\nНозим Ҳикматнинг ярим асрдан авввал ёзган бир шеъри бугун Ғазодаги қизалоқнинг ҳам номидан айтилгани бу шоирнинг буюклигидан яна бир далолатдир.\nЖурналистикқобилиятисустбўлганиучунШуҳратБобожоновсаволларнибирибоғданвабиритоғданқилибюборар, аммоменунийўлгасолибтурарэдим. БуишгаТошкентданШайбон(ҲусниддинҚутбиддинов) ҳамкаттаҳиссақўшди. Шу зайл дастур кундан-кунга кучланиб борди.\n2005 йилга келиб, бу дастур ҳамма жойда машҳур бўлиб кетди. Мухолифатнингдеярлибарчанамоёндаларибудастурдаиштирокэтишниисташарваиштирокҳамэтишарэди. БуниҳаттоШуҳратБобожоновнингўзиҳамэътирофэтибтурарэди. Унингжудакўпхатларимендасақланганваманабиттаси׃\nЛекинқандайдиркучбусўз эркинлигига қаршиликҳам қиларэди. Менюборганхатларгўё“йўқолибқолар”, ҳаттотелефонномерларимниҳамгўё“унутишарди”. БуниШуҳратнингманабухатиҳамисботлайди׃\nSunday, May 8, 20056:35 AM\nХуллас, бир кун “Қурултой”даадабиётшунос ОзодШарафиддиновҳамқатнашди. Бизубаланяхшитанишэдик. 1991 йил охирида касалхонадабиргадаволанганимизда, усўзэркинлигиваадабиётсоҳасида катта ислоҳотлар қилиниши лозимлигини айтиб, диққатимни тортганди. МенуниПрезидентдевонида Ислом Каримов қатнашган кичикбирмажлисгадаъватэтиб, танқидийфикрлариниайттирганва телевидениеда ҳам намойишэттирганэдим. Кейинчаликукаримовпарастбўлибкетди. У“Қурултой”даҳамменингноминитилгаолибгапирган, аммокескинсаволимданкейинтелефонгўшагиниташлабюборганди.\nКўпўтмайу “Қурултой” ҳақида танқидий мақола ёзиб, ”Маҳалла” газетасида эълон қилганда мен айтган гапларни ” Вашингтондан Пўлатов айтди” деганименижиддийўйлатибқўйди. Бунингортиданимагапборлигигақизиқибқолдим. Чунки дастурда ҳеч қандай Пўлатов қатнашмаган эди. Гап нимадалигини суриштирдим. Газетадаги бир танишим Озод Шарафиддинов ёзиб келган мақолани Президент девонига олиб чиқишганини айтди.\n-Бунинг номини ўчириш шунча қийинми? “Америка овози”дан қувдирдик, деб айтган эдинглар, нега бу ёқда пайдо бўлди? Мен унинг номини эшитишни истамайман,халқ ҳам эшитмасин,-қабилида бақириб, газетанинг ҳали чоп этилмаган саҳифасини отиб юборган.\nШундан кейин дарҳол Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари номидан“Озодлик” радиоси президентига хат ёзилган. Ўшанда Шуҳрат Бобожонов менга телефон қилмай қўйди. Мен унга кетма-кет хат ёзганимдан кейин “Қурултой” ҳақида шикоят келгани ва бу дастурни тўхтатмоқчи эканликларини айтди.Бир муддат тўхтатишди ҳам. Кейин яна давом эттиришди. Лекин менсиз.\nДарвоқе, менэмас, бугунгакелибодамларбуўликдастурга“Қур-қуртой” дебномқўйишган…\n9 январ 2009 йил.\nТаҳлилчилардан бири “Обамани президент қилган унинг нутқлари бўлди” деганда мен бу гап лоф эмаслигининг идрокида эдим. Чунки миллион-миллион ёшлар Обаманинг сўзларига ошиқ бўлгандилар. Гап шундаки, бу сўзларни ана шу ёшларнинг тенқури ёзаётганини эса кўпчилик билмасди.\n27 ёшли Жон Фавро(JonFavreau, айни номда машҳур киноюлдуз ҳам бор.) бундан беш йил олдин Демократик партиянинг номзоди Жон Керрининг сайлов кампаниясида ишлаган. Ўшанда бу йигитнинг ёзганларини кексайиб қолган Керри маромига етказиб ўқий олмаган ва четга суриб, бошқаларнинг ёзганларини ўқиган. Керри ёшларни эргаштира олмаганди ва улоқ Бушда кетган эди.\nАммо Жон Фавронинг ёзганлари Обамага ёқиб қолган. Унингкучлификрларниташигансўзлари фақат Обамани эмас, балки Америка ёшларини ҳам ларзага туширди. Чунки у ўз тенқурларининг дилидагини тилга келтираётган эди. Обаманингқасамёдмаросимидагинутқиҳамшуйигитнингқаламигамансуб.\nБу осон иш эмас. 1990-1991йилларда мен Ислом Каримовнинг нутқларини ёзгандим.Мен ўшанда 35 ёшда эдим. Тўғри Каримов ҳам нималар демоқчи эканлигини менга айтарди. Мен ёзганимда унинг айтганларини ҳам назарда тутардим. Ўшанда у битта ҳам сўзимни ўзгартирмай ўқиб берарди.\nБошқабировёзганбўлсаҳамКаримовменгаберарваменқайтаданқоралардим. Каримовнинг ўша йиллардаги нутқларини олиб кўрсангиз, уни демократия ошуфтаси деб ўйлайсиз. Ўзим ҳам баъзан ўйланиб қоламан, у қандай қилиб ўша гапларни ўқиб бердийкин?\nКейин унинг сўзи ва иши бошқалигини билиб, мен унга исён қилиб, кетиб қолгач, менинг нутқларда халқ мақолларини ишлатишим ва муаммоларни “биринчидан”, “иккинчидан”… деб содда қилиб тушунтириб бериш каби услубларимни давом эттиришни у нутқёзарлардан бот-бот талаб қилганини эшитганман. Мана бир неча йилдирки, Каримовнинг нутқлари Хайриддин Султоновнинг қалами билан таҳрир этилади. Ҳалига қадар Каримовнинг сўзи бошқа, иши бошқа.\nЛекин Америка ўзга диёр. Бу ерда ҳар бир сўзингиз учун ҳисоб сўрашади. Айтдингизми, бажаришингиз керак. Бажармасангиз бебурд бўласиз. Эл назаридан қоласиз.\nСайловкампаниясидаОбаманингнутқёзарлариорасидаилдамибўлганЖонФавронибугунОқуйдагинутқёзарларнингБошдиректориэтибтайинлашди. Демак, бугунгақадарАмерикахалқиёшларнингдилидагиниэшитганбўлса, бунданкейиндунёэшитади…\nЛекин аҳли дунё ҳам Америка ёшлари каби мушоҳада қиладими? Гап ана шунда!\n21 январ, 2009 йил.\nМени Америкапарастликда айблаганлар кўп. Американи севаманми, севаман. Бунга гап йўқ. Қандайдир кишиларнинг гаплари менинг фикримни ўзгартира олмайди. Севганимнинг асосий сабабларидан бири бу мамлакатда ОЗОДЛИК- ЭРКИНЛИК деган тушунча ҳамма нарсадан устун туради. Ҳар қандай мафкуралар ҳам бу тушунчадан кейин келади. Балки мен ҳеч кимга бўйсунмайдиган, озод ва эркин инсон бўлганим учун ҳам бу жамият менга хуш ёқар.\nАслида озод бўлиш, эркин бўлиш кимга ҳам ёқмайди, дейсиз. Ҳаммага ёқади. Аммо ҳамма ҳам буни баралла айта олмайди. Бунга унинг озод эмаслиги, эркин эмаслиги йўл бермайди.\nЭътибор берган бўлсангиз, кейинги йилларда ўзбек жамиятида, зиёлилар ва ҳатто мухолифат орасида ҳам Американи ёмонлаш модага айланди. Вақинча иқтидорда бўлган маъмуриятни эмас, бутун бошли Американи ёмонлаш. Ўзини мухолифатчиман деб юрганлар эса, Америка ҳеч қачон ёрдамга келмаслиги, ундан юз буришни очиқ айтиб юрибдилар. Ҳатто уни лаънатладилар.\nАммо худди шу Америка бўлмаса уларнинг бор ёки йўқликларини ҳам биров билмасди. Масалан, улар доим гапириб турадиган “Озодлик” радиоси худди шу Американики эмасми? Эшакнинг гўшти ҳарому кучи ҳалол деганга амал қиладилар-да!\nАна шундай кишиларнинг кимликларини бошқа йўллар билан билиб олиш, ўз тиллари билан уларнинг ниқобларини очиш мумкин. Бу қийин иш эмас.\nМасалан, Американинг “Озодлик” радиосини танқид қиласиз. Ер ўз ўқи атрофида тескари айлана бошлайди. Тун ва куннинг фарқи қолмайди. Ҳалигилар восвос бўлиб қоладилар. Савдойи кимсага айландилар.\nЛатифадаги савдойи бор-ку!? Ақлини бир зумга йўқотган савдойининг ҳузурига хотини кириб, болалари қаерга кетишганини сўрайди.\nСавдойи эса хотинидан׃\n-Кимсан?- деб сўрайди.\n-Хотинингизман, ие, Сизга бир нима бўлдими?\nСавдойи бирдан хотинини сизлай бошлайди׃\n-Сизга бир нима бўлган! Қанақа бола ҳақида гапираясиз, мен ҳали эрга текканим йўқ-ку!…\nАна шундай, эркаклигини унутган савдойининг ҳолига тушадилар.\nКечагина сизни “Америкапараст” деб ҳақорат қилиб турганларини, куракда турмайдиган гапларни айтганларини унутадилар. Асабалари дарз кетади. Қўллари қалтирай бошлайди. Американи сўкиб турганлари ҳам ёддан кўтарилади. Сизга қарши курашга кирадилар. Жуда кичик манфаатдан келиб чиқиб, катта нарсани очиб қўядилар. Яъни ўзлари билмаган ҳолатда Америкапараст бўладилар.\nУларга кўра, “Озодлик” зулм остидаги Ўзбекистондан ҳақиқий хабарлар бераётган ягона манба!\nУларга кўра, “Озодлик”ка қарши айтилган ҳар қандай гап Ўзбекистон ҳукумати томонидан уюштирилган бўлади!\nУларга кўра, “Озодлик”ни танқид қилган одам МХХнинг ҳамкори, ҳатто у “Озодлик” нинг пулини тўлаётган бўлса ҳам.\nДемак, яшасин “Озодлик”, яшасин уни ташкил қилган ва пулини бераётган Америка ва яшасин бу радионинг ҳимоячилари-Америкапарастлар!\nКўрдингизми, Американи севган ва Америкапараст бўлган фақат мен эмас!\n27 январ, 2009 йил.\nАввалига бу жуда осондек кўринди. Лекин кейин ўйлаб кўрсам, у мени жуда қийин саволга тутган экан. Чунки мен ўзимни унинг ўрнида тасаввур қила олмадим.\nУни тушунаман. Мен ўзимни унинг ўрнига қўя олмаганимдек, у ҳам ўзини менинг ўрнимга қўя олмайди. Воқеа ва ҳодисаларни ҳар ким ўз ўлчови билан ўлчайди ва ўз қараши билан баҳолайди.\nЮқорида ҳеч қачон мансабга интилмадим, дедим. Лекин мансаб доим мени қувиб юрган. Ислом Каримов мени, ШавкатМирзиёев ва Эркин Халиловни Ўзбекистоннинг келажаги учун танлаганини айтганида ишонмаганимни ёзгандим. Балки ёзганимни ўқиб ҳам кимлардир ишонмаган бўлиши мумкин. Ахир ким ҳам мансабдан ўз ихтиёри билан узоқлашади? Лекин вақт менинг ҳақ эканлигимни кўрсатди. Эркин Халилов нима бўлди? Мирзиёевнинг ҳаёти ҳам жаннати эмас.\nМен Ўзбекистон тарихида ҳукумат таркибидан-Ўзбек Телевидениеси раҳбарлигидан истеъфо берган биринчи шахсман. Қани менга қадар ким очиқ исён этиб, истеъфо берди?\n1992 йилнинг февралида 12 бандлик Истеъфонома ёзиб, мамлакатда диктатура бошланганини айтиб, Телевидение эшиклари калитларини ташлаб, чиқиб кетганимда, кўпчилик менга “Бу ахмоқ экан..” деб қараб қолганини ҳам энди тушунаяпман.\nЁки Ўзбекистон Олий Кенгашида Ошкоралик қўмитаси раисининг биринчи ўринбосари эканман, ҳатто кабинети, минадиган машинаси бўлмаганва ҳали маоши тайинланмаган вазифа-Ўзбекистон журналистлар уюшмасига раис бўлиш учун номзодимни қўярмидим? Ўшанда ҳам кимлардир мени “ Ақлини еб қўйган..” деб ўйлаганини бугун англаб турибман.\n26 ёшимда катта бир хўжаликда маданият масалалари бўйича директор ўринбосари, 27-29 ёшимдавилоятгазетасининг“Қишлоқхўжалиги” ва“Партиятурмуши” бўлимларигамудирликқилганман. Балкимансабдеганнарсаданўшандабезгандирман.\n30 ёшимда “СоветЎзбекистон” газетасинингСамарқандвилоятибўйичамухбириэдим. Вилоятпартияқўмитасининграҳбарлариминадиган “Волга“даюрарвабюромажлисларидаўзимнингмахсусўрнимборэди. Ана ўшанда мен эркинлик нима эканлигини тушунганман. Менинг раҳбарим йўқ эди, аммо ўзим сидқидилдан ишлардим ва беш йил давомида мингдан зиёд танқидий ва муаммоларни таҳлил қиладиган мақолалар ёзганман. Биров “Буни ёз!” демаган. Ўзимдан билиб, ҳаммадан бир қадам олдинда борганман.\nБу одатимни Би-Би-Си радиосининг Ўзбек хизматидагилар яхши эслашса керак? Мен Туркияда ҳам “Туркия” газетасида ишлардим, ҳам “Коч” университита дарс берардим ва ҳамда бу радионинг мухбири эдим. Бўлимдан телефон қилиб, фалон долзарб мавзуда материал керак дейишса, бу материал аллақачон тайёр ва менинг қўл остимда турган бўларди.\nСамарқандвилоятинититратибтурганҳалол инсонНазирРажабовникўзимнингўнгидақўлигакишансолиб, олибкетишган. ИдеологиякотибасиФароғатШукурованинг “Эндинавбатбизгами?” деяҳўнгир-ҳўнгирйиғлаганигагувоҳбўлганман.\nЎзим қадрлаган таниқли раҳбар Владимир Қодировни заҳарлаб ўлдиришгани ҳақида китоб ёзиб, мансабнинг уйи куйсин деганимда бу фикр шууримга ерлашган, шекилли..\nБеш йил давомида вилоят партия қўмитасида ойига камида икки марта, бўлмаса бир неча марта бюро мажлиси бўларди. Ҳар бир мажлисда камида бир-икки киши ишдан қувиларди. Ҳар сафар мен журналист бўлганимга ва мансабдор бўлмаганимга қувониб, чиқиб кетардим.\nБаъзан, балки кўп ҳолларда одамлар адолатсиз жазо олардилар. Мен мухбир бўлганим учун дардларини менга айтардилар. Юзлаб мансабдорларнинг йиғлаганини кўрганимда балки мансаб деган нарсадан нафрат қилгандирман?\nКейин ҳам ҳеч қизиқмадим. “Америка овози” да Ўзбек хизмати раҳбари бўлмасам ҳам хизмат раҳбарининг ишлари менга қолганди.Дастурларни таҳрир қилишдан тортиб, ҳамкорларни ишга олишгача ҳаммасини қилардим. Балки раҳбарнинг шу ишни қил, деб бошимда турмагани учун ўзимдан билиб қилгандирман. Мен буни истамасдим. Аммо иш ишлаган одамни қувар экан. Хизмат ёпилиш арафасида менга катта иш ваъда қилишди. Аммо бир араб бошлиқнинг битта гапига жаҳлим чиқиб, бу таклифга ўт қўйганман.\nБугун ишлайдиган жойимда ўзимга ўзим раҳбарман. Ишга истаган соатда келишим ва истаган соатда кетишим мумкин. Аммо мен кунига 12 соат ишлайман. Бошимда туриб “ишла” дейишмагани учун ишлайман. Агар биров бошимда туриб, “ишла” деганда балки бу ишдан ҳам воз кечардим.\nМен мансабни обрў, эътибор эмас, балки оғир хизмат ва тақдир таҳқири деб ўйлаганман. Шунинг учун ҳам мансаб келганда ҳеч қачон қувонмадим. Умуман ишлайман деган одам мансабсиз ҳам кўп иш қилади.\nУмр бўйи интилган, мансабни қувган одамларга мансаб жуда қийинчилик билан келади. Менга эса акси.Ўзбекистон президенти девонида мен учун Депутатлар билан ҳамкорлик бўлими очилган ва мен кетгач, қисқартирилган.Ўзбекистон радио ва телевидение қўмитасида мен учун янги ўринбосар штати очилганва мен кетгач, қисқартирилган…\nХуллас, илгари ҳукумат томонида бўлган танишимнинг ўрнига ўзимни қўйиб, ўзимга унинг кўзи билан баҳо беролмадим. Балки шунинг учун ҳам ўзимга ортиқча баҳо бериб юбордим, шекилли, сизнинг наздингизда.\nЛекин ўзимдан ўзим фахрланаман. Ахир Ўзбекистон Марказий сайлов комиссияси раиси Бўритош Мустафоевнинг ўзи Америкага телефон қилиб:\n-Сизни сенатор этиб тайинламоқчилар…,-деганда унга у бажара олмайдиган шартлар қўймасдан, Каримовни мақтаб, иккита мақола ёзган ва Ўзбекистонга қайтган бўлардим-да. Лекин шундай қилмаганим учун бугун ифтихор туйғуси билан яшамоқдаман.\nТуркиябошвазириРажабТойибЭрдўғаннингДавосдагибирпанелдаИсроилпрезидентигажавобберишучунмажлисбошловчисибиланқизишибқолганивамажлисниташлабчиқиши акс этган видеотасманиқайта-қайтакўрдим. Унафақатмажлисни тарк этган, балкиумуманДавосучрашувларигабунданкейинқатнашмаслигиниҳамбилдирган.\nБуҳақдамуносабатларни ҳам ўқибчиқдим.Бутундунёдагишарҳларнижамласангизеттихилхулосақилинганиникўрасиз׃\n1.У қаҳрамон. Туркларнинг кимлигини дунёга намоён қилди.\n2. У қизиққон. Катта сиёсатда бундай қизиққонлик натижа бермайди.\n3. У маҳоратли ”ўйинчи”. Мамлакатда маҳаллий сайловлар олдидан сиёсий томоша кўрсатди.\n4. Туркия ҳарбийлари унинг ҳукумати ва партиясига қарши. Ҳарбийлар Америка ва Исроил билан жуда яқин. У шу билан ҳарбийларнинг йўлини бекитди. Энди унга қарши гапиришса, халқнинг ғазабига учрашади.\n5. У Яқин Шарққа саёҳати давомида чегарада у минган машинани яҳудий аскарлари ярим соат тутиб туришгани учун қасд олди.\n6.У Яқин Шарқда тинчлик ўрнатиш бўйича ўртада турадиган куч ролини ўйнамоқчи эди. Буни бажара олмаслигига кўзи етди ва шундай қилиб ўзини четга олди.\n7. Ироқда, хусусан Мусулда, турклар қатлиом қилинганда у нега товушини чиқармади? Ғазони урган учқичлар Туркияда машқ ўтказганда у нега жим турди?\nБу қарашларнинг баъзилари бир бирига зид. Лекин ҳар бир қарашни ҳимоя қилувчилар ўз далилларига ҳам эгадирлар.\nЭрдўған воқеа ортидан бир неча марта баёнот бериб бу ҳаракати яҳуд халқига қарши эмас, балки ҳукуматига қарши эканлигини айтди. Кейин эса бунданда пастроққа тушиб, бу мажлисни олиб борувчига қарши исён эканлигини айта бошлади. Бу томони энди сиёсат.\nЮқорида етти қарашни келтирдим. Балки минг хил, балки миллион хил қараш ҳам бўлиши мумкин. Балки ҳар бир одамнинг ўз қараши бордур? Масалан, Тошкентдан менга хат юборган Нидои Мазлум шундай ёзади׃\n“Ҳурматли Жаҳонгир Муҳаммад, Туркия Бош вазири Ражаб Тойиб Эрдўған жанобларининг Давосдаги чиқиши, бутун турк халқи қатори, биз, майли оз сонли бўлсакда, Ўзбекистондаги ҳар қандай ёвузлик ва зўравонликка қарши, диндошларимизнинг қирғин қилинишига қарши бўлган инсонларни ҳам тўлқинлантирди. Албатта, биз, Ўзбекистон халқи ҳам, ўз Бош вазирининг ана шундай қатъий чиқишларидан тўлқинланишини истар эдик, аммо афсус халқ бошқа, вазирлар ва раҳбарлар бошқа меъёрлар билан яшаётган бугунги кунда бунинг имкони йўқ.\nШу боис, ҳеч бўлмаса туркийлар сифатида ўз қавмдошларимизни кўллаш ва уларнинг ғурурига шерик бўлиш мақсадида, Сиздан бизнинг ташкилот раҳбари сифатида Туркия Бош вазирига мактуб йўллашни ва унда Демократик Ўзбекистон конгресси аъзолари ҳам Ражаб Тойиб Эрдоған жанобларидан фахрланиши ва унинг учун яратгандан икки дунё саодатини сўраб дуо қилишини етказишингизни сурайман”\nМен бу ҳақда бошқа бир фаолимиздан сўрасам, у “Туркия кичкина давлат эмас. НАТОдаги ягона мусулмон давлат. Бундай ҳаракатлар билан ўз йўлини бекитмаслиги керак. У рақибининг бақирганини айтиб бу ҳолат психологиккамчилик, айби борнинг жаҳли чиқади деб уни айблади, айни пайтда ўзи ҳам жаҳл чиқишини кўрсатгани яхши бўлмади” деди.\nЎзим эса “Хўш бунинг натижаси нима бўлади?” деб ўйладим. Нима бўларди? Бу Яқин Шарқ муаммосига фақат керосин сепиши мумкин. Бундан оддий турклар, оддий араблар илҳомланиб кетадилар ва “Хамас”га ёрдам кучланади. “Хамас”нинг ўзи ҳам илҳомланиб ҳужумларини кучайтириши мумкин. Табиийки, Исроил ҳам томоша қилиб турмайди. Биттасига бешта қилиб жавоб бераверади. Яна жабр бечораларга. Ўқларнинг остида ўлганлар оддий одамлар бўлади. Бу ҳолни бугун кўраётганимиз йўқ. Исроил давлати тузилганга қадар ва ундан кейин ҳам шу ҳол давом этмоқда.\nГапириш осон. Хўш нима қилиш керак? Менимча Эрдўған ва Яқин Шарқнинг бошқа лидерлари биринчи галда фаластинликларнинг биттаси Эрон, яна биттаси Сурия, яна биттаси Уммон, бошқаси бошқанинг таъсирида бўлган лидерларини бир жойга чақириб, энг аввало уларни тинчлик йўлида бирлаштиришлари керак.Буни амалга оширмасдан гапириладиган ҳар қандай гап керосиндай бўлиб қолаверади.\nМен Ўзбекистондан чиқиб кетганимдан буён қидирганим саволга кейинги йилларда жавоб топгандайман. Биз сиёсат ва ҳиссиёни ажрата олмас эканмиз. Бу жуда ва жуда қийин масала.\nҲиссиёт сизни яхши кўрсатади, одамлар наздида обрў топасиз, қаҳрамонга айланасиз… Лекин ҳаммаси вақтинча ва натижаси нолга тенг. Худди Хрушчевнинг БМТ минбарига туфлиси билан уриб гапиргани каби.\nҲиссиётини яшириб, сиёсатини ўтказа олган одам эса абатиятга дахлдордир. Чунки ўзини эмас, халқини ўйлаб иш тутган одам ҳақиқий сиёсатчи, кучли дипломатдир. Бу юқорида айтганим каби жуда қийин иш ва шунинг учун ҳам бундайлар оз.\nҲатто шу сатрларни ёзган ва нима ёзаётганимни англаган мен ҳам ҳиссиётимнинг асириман.\n« Жаҳонгир МАМАТОВ׃ ”Озодлик” ўз номига муносибми? Жаҳонгир МУҲАММАД׃ “ҚУРУЛТОЙ”ДАН “ҚУР-ҚУРТОЙ”ГА »\nБўлган воқеа | TURONZAMIN, on February 23, 2011 at 5:11 pm said:\n[…] jahonnoma.com […]\n[…] 23.Ишоратлар […]


Собиқ қуролдошлар дийдорлашдилар | O'zbekko'mir|Узбекуголь|Uzbekcoal\n14.01.2020 MightyMag Staff\nБундан 31 йил муқаддам, яъни 1989 йилнинг 15 февраль куни собиқ совет иттифоқининг афғон тупроғидаги мақсадсиз миссияси якунига етиб, иттифоқ қўшинлари бу юртдан бутунлай олиб чиқиб кетилган эди. Улар орасида 63 мингдан зиёд ўзбекистонлик, шу жумладан кейинчалик “Ўзбеккўмир” акциядорлик жамиятида меҳнат қилган ва ҳозир ҳам меҳнат қилаётган 70 нафар байналмилал жангчи ҳам бўлган.\nМамлакатимизда ўша олис жанггоҳларда шаҳид кетган байналмилал жангчилар хотираси ҳамиша ёдга олиниб, мақсадсиз маҳорабадан омон қайтганларга ҳурмат-эҳтиром кўрсатиб келинади.\nЖорий йилнинг 10 январь куни “Ўзбеккўмир” акциядорлик жамияти Бирлашган касаба уюшмаси қўмитаси ташаббуси билан ана шундай эҳтиром тадбири ташкил этилди. Жамият корхоналарида меҳнат қилган фахрий ва бугунги кунда ишлаб чиқаришда фаол иштирок этаётган собиқ байналмилал жангчилар Ангрен шаҳридаги “Замин” тантаналар залида ёзилган байрамона тўкин дастурхон атрофидан жой олиб, яна бир бор дийдорлашдилар.\nМаълумотларга кўра, 1979-1989 йиллар мобайнида Афғонистондаги ҳарбий ҳаракатларда Ўзбекистондан 65 минг ҳарбий иштирок этган, улардан 1512 нафари ҳалок бўлиб, 2 ярим мингга яқин аскар ва зобитлар Ватанга ногирон бўлиб қайтган.\nТадбир Афғон тупроғида қолиб кетган ўзбек ўғлонлари хотирасига бир дақиқалик сукут сақлаш билан бошланди.\nБирлашган касаба уюшма қўмитаси раиси Абдуносир Қаюмов тадбирни қисқача кириш сўзи билан очар экан, гапни тинчлик-осойишталик, бунёдкорлик, аҳиллик, бағрикенглик, меҳр-оқибат ҳукм сураётган бу юртда яшаётганимизга шукроналик билан бошлади. Урушнинг даҳшатини унда иштирок этганлар, сиз – байналмилал жанчилар яхши биласиз. Халқимизда тинчлик – энг бебаҳо неъмат деган ибора бежиз айтилмайди, деди жумладан А.Қаюмов.\nЎзбекистон “Veteran” жангчи-фахрий ва ногиронлари бирлашмаси Ангрен бўлими раиси Абдухалил Жумабоев тадбирда сўзга чиқди. У Афғонистонда олиб борилган ҳарбий ҳаракатларда Ангрен шаҳридан 700 нафардан зиёд ўғлон иштирок этиб, уларнинг 24 нафари шаҳид бўлгани, бўлим томонидан Ватанга омон қайтганлардан 400 нафарга яқин собиқ байналмилал жангчининг кейинги тақдирига ойдинлик киритилгани, айни пайтда изланишлар изчил давом эттирилаётганини таъкидлади. “Ўзбеккўмир” АЖ маъмурияти ва Бирлашган касаба уюшма қўмитаси томонидан байналмилал жангчиларга кўрсатилаётган эҳтиром учун миннатдорлик билдирди ва қуролдош дўстларини, барчани Ватан ҳимоячилари куни билан муборакбод этди.\nСобиқ байналмилал жангчи ‒ “Ангрен кўмир кони” филиали касаба уюшма қўмитаси раиси Бозорвой Ҳасанов ва бошқалар тадбирда сўзга чиқди.\nТаниқли сўз устаси Болтавой Тошматов ва “Ўзбекконцерт” давлат муассасаси хонандаси Феруза Қувончбековаларнинг бадиий чиқишлари даврага файз киритди.


18 апрел 2021, Тошкент вақти: 22:58\nТуркия президенти Ражаб Тоййиб Эодўғон ва Россия президенти Владимир Путин. (Озодлик архивидан)\n7 январь куни Россия президенти Владимир Путин Истанбулга етиб борди. Кремль тарқатган маълумотга кўра, Россия президенти 8 январь куни TurkStream табиий газ қувури очилишида қатнашади.\nОчилиш маросимида Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эодўғон ҳам иштирок этади.\nРоссиядан Қора денгиз орқали Туркияга ўтказилган газ қувурини ётқизиш ишлари 5 йил олдин бошланган эди. Қиймати деярли 8 миллиард доллар эканлиги айтилаётган қувур орқали Россия Туркияга йилига 31,5 миллиард метр куб газ етказиб беради. Бу газнинг камида ярмини Европа бозорига, хусусан, Болгария, Сербия ва Венгрияга чиқариш режалаштирилмоқда.\nРоссия TurkStream ва бошқа қувурлар орқали Украина орқали газ сотиш кўламини озайтирмоқчи. Шу сабаб Nord Stream 1 ва Nord Stream 2 қувурлари ҳам ётқизиш ишлари бошланган. Сув остига ётқизилаётган иккала линия орқали Германияга газ юборилади.\nРоссия ўтган йилда Европага умумий ҳисобда 200 миллиард куб метр газ сотган. Ҳозирги кунда Украина, Молдова ва Руминия орқали юборилаётган газ келажакда Европа бозорига TurkStream орқали етказиб берилади.


“Ҳозироқ мактабимизга етиб кела оласизми?” Аудио трансляциядан сўнг мутасаддилар 5-мактабга етиб борди - zarnews.uz\nКеча, 3 декабрь куни zarnews.uz телеграм каналида барча ўқитувчилар учун халқ таълими тизими муаммолари бўйича тўғридан-тўғри аудио мулоқот ўтказилиб, таклиф, савол ва фикр-мулоҳазаларга вилоят халқ таълими бошқармаси бошлиғи Зебинисо Шодиева ва Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси вилоят бўлими раҳбари Ғайрат Бобохолов жавоблар қайтарди.\nИштирокчилардан бири онлайн трансляцияда Самарқанд шаҳридаги 5-умумий ўрта таълим мактабида олиб борилаётган қурилиш ишларида камчиликлар борлиги айтиб, имкон бўлса мутасаддилар тезда мактабга келишини сўради.\nМаълум бўлишича, трансляциядан сўнг мазкур мактабда қурилиш ишларини олиб борган пудратчи ташкилот билан бошқарманинг қурилиш бўлими ва шаҳар халқ таълими бўлими раҳбарлари иштирокида воқеа жойига етиб боришган.\nМурожаатда айтилган камчиликлар тасдиғини топган. Аниқланган камчиликларни тез кунларда бартараф этиш бўйича ишлар бошлагани айтилмоқда.\nСамарқанддаги 200 та мактабга раҳбарлар ва олий ўқув юртлари профессор-ўқитувчилари бириктирилди\nСпорт зали бўлмаган мактабларда “Жисмоний тарбия“ фани соатлари қисқартирилади


НОСТРАДАМУСНИНГ ҚИЁМАТ КУНИ ҲАҚИДАГИ БАШОРАТИ… - 21 Августа 2019 - Yangiliklar Olami - www.SherlarUz.CoM - SMS SHERLAR, SEVGI SHERLARI, YANGI\nГлавная » 2019 » Август » 21 » НОСТРАДАМУСНИНГ ҚИЁМАТ КУНИ ҲАҚИДАГИ БАШОРАТИ…\nНОСТРАДАМУСНИНГ ҚИЁМАТ КУНИ ҲАҚИДАГИ БАШОРАТИ…\nБу сафар олимлар гуруҳи франциялик башоратчи Мишел Нострадамуснинг қиёмат куни ҳақидаги башоратини чуқур ўрганиб чиқишибди. Башоратчи ер юзида содир бўладиган офатлар ҳақида аниқ фикр юритганмиш. Масалан, Нострадамуснинг башоратига кўра, Қуёшнинг учинчи ойида Марс майдонида леопард ва ёввойи чўчқа учрашади. Леопард самога боқиб, Қуёшнинг ёнида парвоздаги бургутни кўради. Башоратчининг бу гапи 2019 йил 30 август куни қуёш нур сочишдан тўхташи мумкинлигига ишора эмиш. Шунинг билан ер юзида кучли офат юз берармиш. Сайёрада катта тезликда қутблар ўзгарармиш, магнит майдони ғойиб бўлармиш. Ер юзида ҳаво ҳарорати илкис юқорилаб, мавжуд сув заҳираси парланиш палласига кирармиш. Вулқонлар уйғонармиш, тўфонлар қутургандан қутурармиш.\nБироқ кўпчилик олимлар, экспертлар, уфологлар Нострадамус башоратига ўхшаш башоратлар кейинги йилларда кўпайгандан кўпайганини, лекин барчаси қуруқ гапдангина иборат бўлиб қолаётганини таъкидлашди. Тўғри-да, худонинг хоҳишисиз тикон кирмайди. Берадиган ҳам, оладиган ҳам ёлғиз Оллоҳнинг ўзи. Шундай экан, барчамиз фақат Яратган Оллоҳгагина ишонсак, суянсак тўғрироқ бўларди.


Бейбит Шуменовми ёки Хизни Алтункая?\nАстананинг 20 йиллиги муносабати билан 7 июль куни «Барыс арена»да улкан бокс кечаси ўтказилади. Унда 11та жанг ўтказиш режалаштирилган.\nЎрта вазн тоифасида WBA (Regular) йўналиши бўйича жаҳон чемпионлиги учун ўтадиган асосий жанг бу – ҳамюртимиз Бейбит Шуменов ҳамда туркиялик Хизни Алтункая ўртасида кечади. Б. Шуменов шу кунга қадар 19та жанг ўтказиб, 17та ғалаба, 2та мағлубият ва 11та нокаут қайд этган.\nРақиби Хизни Алтункаянинг кўрсатган натижаси эса, 30та ғалаба, 1 дуранг 17та нокаут.\nШунингдек, ушбу бокс кечасида вилоятимиз фахри Бобуржон Мўминов грузиялик рақиби Георгий Блиадзега қарши рингга чиқади. Бобуржон бунга қадар, 6 та жанг ўтказиб, барчасида ғалаба қозонган бўлса, улардан 5тасини муддатидан аввал нокаут билан якунлаган. Рақиби Георгий Блиадзенинг кўрсаткичи қуйидагича: 7та ғалаба, 6та дуранг, 2та накаут.\nЭслатиб ўтамиз, ушбу беллашувларни «Qazaqstan» ҳамда «Qazsport» телеканаллари орқали жонли эфирда кўришингиз мумкин.\nШоҳбоз ИРИСМАТОВ, 2018-07-05, 11:02 182


Лимон етиштириш юзасидан маслаҳатлар | АгроОлам.Uz\nДомой Боғбончилик Лимон етиштириш юзасидан маслаҳатлар\nЦитрус ўсимликлари иссиқсевар бўлганлиги боис, улар совуққа чидамсиз, мевасининг етилиши учун жуда кўп фойдали иссиқ ҳарорат йиғиндисини талаб қилади, ўсув даври анча узоқ. Шунинг учун республикамизда цитрус ўсимликлари ҳосили иссиқхона ва траншеяларда етиштирилади.\nЦирус ўсимликлари нормал ўсиб ривожланиши ва ҳосил тугиши учун 40°С дан ортиқ фойдали ҳарорат йиғиндисини талаб қилади. Масалан, апельсин меваси пишиб етилиши учун 45°С иссиқлик зарур.\nУлар орасида иссиққа энг талабчани апельсиндир. У нормал ҳосил тугиши учун суткалик ўртача ҳарорат 220–240 кун давомида 10°С дан юқори бўлиши керак.\nИлмий-тадқиқотлар ва илғор хўжаликлар тажрибаси шуни кўрсатдики, суғориладиган ҳудудда лимоннинг “Мейер” навидан сифатли, мўл ва мунтазам ҳосил олиш имконини бермоқда.\nБу нав бўйи нисбатан кичиклиги ва эрта ҳосил бера бошлаши билан бошқалардан ажралиб туради. Кўчати ўтқазилганидан 2 йилдан сўнг ҳосилга киради. Маҳаллий шароитга кўпроқ мослашган, бироқ совуққа чидамли бўлмаганлиги боис иссиқхоналарда ўстирилмоқда. Яхши парвариш қилинганда ҳар тупидан 400–500 тагача лимон мевасини олиш мумкин.\nИссиқхоналарда суткалик ўртача ҳарорат 10°С дан юқори бўлганида лимон новдаси ўса бошлайди.\nСуткалик ўртача ҳарорат 16–18°С га етганида лимон қийғос ғунчалайди, 18–22°С да эса гуллайди.\nЛимон ўз-ўзидан ва четдан чангланадиган ўсимлик. Четдан чангланиши асаларилар ёрдамида ўтади, бу тугунчаларининг кўпроқ ҳосил бўлишига ёрдам беради. Ўсиш ва шаклланиш даврида (апрель-май) 20–25°С қулай ҳарорат ва ҳавонинг нисбий намлиги 70–80% бўлганида фойдали гуллаши 22–25% га етади. Ҳаво қуруқлиги ва ҳароратнинг кескин ошириш тугунларнинг кўплаб тўкилиб кетишига олиб келиши мумкин.\nЛимон ўсиши ва ривожланиши учун тупроқ шароити муҳим аҳамиятга эга. Сизот сувлар яқин шўр ерларда ва структураси соз тупроқларда ўса олмайди.Зичлиги ўртача қумоқ тупроқли ерлар ва сув, ҳаво ўтказувчанлиги енгил тупроқларда яхши ўсади.\nИссиқхоналар лимон кўчатларини экишдан олдин тупроқ яхшилаб текисланиб, гектарига 60–80 тн чириган гўнг, 600 кг суперфосфат ҳамда 150 кг калий ўғитлари солиниб, 50–60 см чуқурликда ер ҳайдалади.\nКўчати 4х3 м схемада экилади. Кўчатларни экиш пайтида ҳар бир чуқурга 10–15 кг чириган гўнг, 100–150 г суперфосфат ва 50 г калийли ўғитлар тупроқ билан аралаштириб солинади.\nБир ёшли ўсимликларда 3–4 та биринчи тартиб пишган новдалари ва танасининг йўғонлиги 0,7–0,8 см бўлиши керак. Икки ёшли кўчатда иккинчи тартибдаги новдалар, танасининг йўғонлиги эса камида 1 см бўлиши лозим. Кузги лимон кўчати илдизига ёпишган тупроғи билан экилади. Акс ҳолда ўсимликнинг бир қисми нобуд бўлади.\nЎтказишдан олдин боғ қайчи билан охирги ўсиш даражасининг учдан бир қисми, шунингдек ортиқча новдалари, илдизнинг синган қисми кесиб ташланади. Кўчат ўтказилганда кўчатларнинг илдиз бўғзи тупроқ сатҳидан 2–3 см юқорида бўлиши керак. Кўчат ўтказилгандан сўнг атрофидаги тупроқ зичланади ва бир челакдан сув қуйилади. Сўнгра ҳар бир қаторнинг иккала томонидан туплар танасидан 25–30 см масофада олинган эгатлар бўйлаб суғорилади.\nКўчатлар чуқурлиги 15–20 см ли қилиб олинган ариқлардан жилдиратиб тупроқ 40–50 см чуқурлигида намлангунича суғорилади. Тупроқ вегетация давомида доимо нам ҳолатда бўлиши керак. Учинчи йилда суғориш эгатлари ўсимлик танасидан 50 см гача кўчирилиб, 30–40 см гача чуқурлаштирилади.\nЦитрус ўсимликлари нормал ўсиши ва яхши мева бериши учун тупроқнинг оптимал намлиги 70–85% ни ташкил этиши керак. Суғоришлар бўлиб–бўлиб (мавсумда 25 мартагача) ўтказилади. Уларнинг миқдори об–ҳаво ва ўсимлик ҳолатига қараб белгиланади.\nҚишда иссиқхоналарда тупроққа гўнг ва суперфосфат солиниб 25–30 см чуқурликда ишлов берилади. Тупроққа ишлов беришда ўсимликнинг 15–35 см чуқурликкача етган илдиз системасини шикастламаслик учун эҳтиётлик билан иш кўрилади. Бегона ўтларни ўташ ва уларни иссиқхонадан чиқариб ташлаш зарур, чунки улар ўсимликни шира ва бошқа зараркунандалардан зарарланиши учун манба бўлиб хизмат қилиши мумкин.\nЛимон туплари биринчи марта қишда вегетация бошлангунча, иккинчи марта гуллаш олдидан ва 3–4 марта тугунлар тўкилгандан сўнг ва мевалар ўсиши даврида 20–25 кун оралатиб шатмоқ билан суғорилади. Шатмоқ сигир, қўй – эчкиларнинг ва парранда гўнгини (2:1:1) ариқ сувида яхшилаб эзиб, суғориш эгатларига қуйилади. Ёзда шатмоқ кечқурун ва эрталаб берилади.\nЮқори ва мўл ҳосил олиш учун тупларнинг фақат меъёрда озиқланиши, ўсиши ва ривожланиши билан кифояланиб бўлмайди. Ўсиб кетган ва шаклланган новдаларни дарахт ёшига, муносиб равишда сийраклаш, чилпиш ва буташ зарур. Бунда тупнинг ўсиши ва мева бериши яхшиланади.\nЦитрус ўсимликлари кўпинча сохта қалқондор, ўсимлик битлари, каналар билан зарарланади. Қалқондорларга қарши 0,3% ли Фазолон эритмаси 5-6 кун оралатиб 2 марта пуркалади. Каратэ препаратини 0,3% ли қилиб сепса ҳам бўлади. Бунда ўсимликнинг ҳамма қисмини, айниқса, баргларини пастки тарафидан ҳўллаш зарур.\nЎсимлик ғунчалаган ва гуллаган даврида пуркаш мумкин эмас. Ишлов эрталаб ва кечқурун ёки булутли кунларда ўтказилади.\nҚора куясимон замбуруғлар барглар ювилганда кетмайди. Барглар 1% ли бордо суюқлиги эритмаси ёки 0,5% мис, хлор оксиди эритмаси билан қўшимча пуркалгандагина холос этади.\nЎргимчакканага қарши 0,2% ли Кельтан ёки 1% ли Данитол эритмасини пуркаш яхши самара беради. Вақти-вақти билан ювиб туриш ҳам фойдали.\nЎсимлик танаси гоммоз елим оқиш билан касалланганда, касалликнинг илк босқичида шикастланган пўстлоқ қисми ва ёғочи соғлом қатламгача кесиб ташланади. Бундан сўнг тозаланган жой 3% ли мис купороси билан дизенфекция қилинади ва боғ қатрони билан шувалади. Қатрон тайёрлаш учун канифоль ва асал ари мумига (2:1) оз миқдорда мол ёғи қўшиб эритилади.\nГоммоз билан зарарланган ва қуриган дарахт танаси атрофи илдизи билан қазиб олиниб ёндирилади, тупроғи эса 1% ли формалин эритмаси билан дизенфекция қилинади.\nДунёда энг тез ўсувчи дарахт — ПАВЛОВНИЯ ЎЗБЕКИСТОНДА ҚУРИЛИШ ВА ЁҒОЧСОЗЛИК РИВОЖИГА ҲАМ ХИЗМАТ ҚИЛАДИ


ПОРЛОҚ КЕЛАЖАК ЙЎЛИДА ҲАМФИКР, ҲАМҚАДАММИЗ\nПрезидентимиз Ислом Каримовнинг халқимизга йўллаган Янги йил табригини барчамиз алоҳида эътибор, зўр қувонч ва фахр билан эшитдик. Зеро, унда таъкидланганидек, 2015 йил биз учун ҳар томонлама хосиятли ва файзли бўлди.\nБунга давлатимиз раҳбари табригида келтирилган қуйидаги рақамлар таҳлилида ҳам амин бўламиз.\nЖумладан, 2015 йилда ялпи ички маҳсулотимизнинг ўсиши 8 фоиздан кам бўлмади. Биргина, қишлоқ хўжалиги соҳасида деҳқон ва фермерларимизнинг 7 миллион 500 минг тоннадан зиёд ғалла, 3 миллион 350 минг тонна пахта, 14 миллион 500 минг тоннага яқин сабзавот ва полиз, 4 миллион 300 минг тонна боғдорчилик маҳсулотлари етиштиргани таҳсинга лойиқ. Шу боис, йил давомида бозор ва дўконларимизда серобчилик бўлиб, нарх-навонинг меъёрийлиги таъминланди.\nИқтисодиётимизнинг барча соҳаларида кенг кўламли ислоҳотлар узвий давом этди. Ишлаб чиқариш объектлари сони ортиб, миллий маҳсулотларимиз ҳажми сезиларли ўсди. Пировардида,2015 йилда аҳолимизнинг реал даромадлари 9,6 фоизга, иш ҳақи, пенсия, стипендия ва нафақалар миқдори 21,9 фоизга ошди.\nТаъкидлаш ўринлики, мамлакатимизнинг иқтисодиий юксалиши баробарида, халқимизнинг маънавий ва интеллектуал савиясини юксалтириш, илму фан, таълим-тарбия, соғлиқни сақлаш, маданият ва спорт, турли гуманитар тармоқларни янги, замон талаб қиладиган босқичга кўтаришга ҳам алоҳида эътибор қаратилди.\nБу жиҳатлар эса, мамлакатимизда ёш авлод таълим-тарбияси, уларнинг ҳар томонлама баркамол вояга етиши, янги ютуқ ва марраларни заб этиши, она ва бола саломатлигини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.\nЮртбошимиз табригида қайд этилганидек, 2016 йилда давлат бюджетида илму фан, таълим-тарбия, соғлиқни сақлаш, маданият, спорт тармоқларини ўзида мужассам этган ижтимоий соҳани ривожлантиришга сарфланадиган маблағлар 2015 йилда ўзлаштирилган маблағларга нисбатан анча кўпроқ бўлиб, давлат бюджети умумий харажатларининг 59,1 фоизини ташкил этади.\nШу ўринда, Президентимиз таклифи билан 2016 йилга мамлакатимизда “Соғлом она ва бола йили” деб ном берилишини барчамиз зўр мамнуният билан кутиб олганимизни эътироф этиш жоиз. Зеро, бу қарор юртимизда она ва бола саломатлиги йўлида амалга оширилаётган кенг кўламли ва эзгу ишларимизнинг мантиқий давоми бўлади, албатта.


Анвар қорининг масжидида "Ҳизбут таҳрир" варақаси тарқатилганмиди? - BBC News O'zbek\nАнвар қорининг масжидида "Ҳизбут таҳрир" варақаси тарқатилганмиди?\nФото муаллифлик ҳуқуқи GUVD\nImage caption Гўзал Тўхтахўжаева январ ойида қўлга олинган\nЖиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар судида икки гувоҳ судланувчи Гўзал Тўхтахўжаевадан Минор ва Ҳожа Аҳрор Валий масжидларида деярли бир вақтнинг ўзида варақа олганлигини айтган. Яна бир судланувчи Умида Узоқова эса уларнинг рост гувоҳлик беришига ишонмаслигини таъкидламоқда.\n"Ҳизбут таҳрир" фирқасига аъзоликда айбланаётган 5 диндор устидан 10 май куни маҳкама жараёни давом этган.\nУнда гувоҳлар Тўлқин Охунов ва Ҳасан Ҳакимовлар 2017 йилнинг 3 ноябр куни жума намозидан Гўзал Тўхтахўжаевадан конвертга ўралган қоғозлар олганини айтган.\nОлдинма кейин киритилган гувоҳларнинг кўрсатмаларидан маълум бўлишича, уларнинг иккиси ҳам айни бир вақтда тушки 12 атрофида турли туманларда жойлашган Минор ва Чорсудаги Ҳожа Аҳрор Валий масжидларида конвертга солинган варақалар олиб масжид имомига берганини даъво қилган.\nСудланувчи Умида Узоқова бу икки шахс ноябр ойида Тошкент шаҳар ИИББда ҳибсда бўлганлигини ва унга нисбатан варқа тарқатди деган гувоҳлик берганини ўша вақти уларнинг қўлларида кишан бўлганини айтади.\n"Бу иккаласи босим остида кўрсатма беришга мажбур бўлган, менимча. Чунки гувоҳ бўлса ҳам қўлларида ўша вақти ҳам кишан бор эди. Кейинчалик эса Гўзал Тўхтажўжаева ушлангач менга қарши берган кўрсатмасидан воз кечиб, Гўзални кўрсатиб бошлашди", дейди Умида Узоқова.\nBBC Ҳожа Аҳрор Валий масжиди имом хатиби Собиржон Рустамов билан боғланиб масжидида ўтган йилнинг 3 ноябр куни варақа тарқатилгани ва милиция чақирилгани борасида сўради.\nИмом ушбу ҳолатни эслолмаслигини билдирди.\nЎзА қийноқ қўлланилаётгани айтилаётган аёлни экстремистга чиқарди\nЎзА варақа тарқатганликда айблаган аёл қамоқдан чиқарилди\nУзоқова яқинлари айтишича, мақоласи учун ЎзА мухбирини судга беришга қарор қилганлар.\nМинор масжидининг имом хатиби Анвар қори Турсунов айни дамда шифохонада даволанмоқда.\nУнинг имом ноиби Мирзоискандар Давлатёров Минорда варақа тарқатилгани ҳақида эшитганини айтди.\nБироқ у бу ҳақда Анвар қори билан гаплашмаганини маълум қилди.\nЎтган йилнинг 24 ноябрида ЎзА "Шайхонтоҳурда экстремист аёл қўлга олинди" номли мақола чоп қилинганди.\nМақолада ёзилишича, "Марказ-26" даҳасидаги кўп қаватли уйлардан бирида доимий рўйхатда турган У. Узоқова Гулбозор маҳалласида жойлашган жомеъ масжидга намозга йиғилганларга "Ҳизбут Таҳрир" оқимига тегишли варақаларни тарқатишга уринган.\nBBC ушбу мақолада кўрсатилган фактлар бўйича суриштирув олиб борганди. Суриштирувлар натижасида Гулбозорлаги Ҳожа Аҳрор Валий масжидиа варақа тарқатилмагани маълум бўлган,\nКейинчалик мақолада кўрсатилган Умида Узоқовадан варақа тарқатиш айби олиб ташланган.


Сурия Исроил ҳужумига қарши жавоб қайтаришини эълон қилди - EFFECT.UZ\nСурия ҳаво ҳужуми мудофаа тизими Ҳалаб яқинидаги шаҳарга ҳужум қилган ракеталарнинг кўпини уриб туширди. Бу ҳақда Мудофаа вазирлиги, махсус ҳудудий бўлинма матбуот хизматига таяниб, «РИА Новости» хабар берди.\nТаъкидланишича, Сурия ҳаво мудофааси 20 июлга ўтар кечаси Алеппо яқинидаги ас-Сафира шаҳрига ҳужум қилган Исроил ракеталарининг аксариятини уриб туширган. Шундан сўнг, Сурия давлат телевиденияси мамлакат ушбу ҳужумга жавоб қайтариши ҳақида хабар берган.\n“Душман Исроил 23:37 да (Москва вақти билан) Ҳалабнинг жануби-шарқидаги бир неча жойларга – ас-Сафирада ҳаво ҳужумини уюштирди. Бизнинг ҳаво кучларимиз душман ҳужумига қарши турди ва душманнинг аксарият ракеталарини уриб туширди”, — дейилади хабарда.\nШунингдек, ҳужумнинг оқибатлари ҳанузгача номаълум қолаётгани айтилди.\nTeglar:Suriya, Исроил, ҳужум\nАҚШ бошчилигидаги коалиция Сурияда 400 нафар террорист билан ўқув машғулотларини якунлади\nМакрон ва Дуров кўп йиллар давомида кузатиб келингани маълум бўлди


01:58 27 Октябр 2020\n16:05 02.10.2020 (Янгиланган 08:23 03.10.2020) Ҳавола олиш\nАмерика томони Россияда ишлаб чиқарилган ливия комплекси зарбасидан кейин УУҚ йўқ қилинганини тан олди, деб ёзади Sputnik ҳарбий шарҳловчиси Александр Хроленко.\nРоссия Федерациясини Ғарбдаги рақибларининг жаҳон қурол бозоридаги дунёнинг энг яхши зенит-ракета ва ракета-пушка (тўп) комплексларини обрўсизлантиришга қаратилган алоҳида уринишлари жиддий реаллик билан учрашувга дош бера олмаяпти.\nРоссия қуроли жанговар шароитда ғарбда ишлаб чиқарилган энг янги намуналардан анча устуворлигини намоён этмоқда ва "Панцирь - С" ("Панцирь" - "Совут" маъносида - тарж.) мобил комплекси - бунга ёрқин мисолдир.\n"Панцирь-С" зенит ракета-тўп комплекси "Армия-2020" Халқаро ҳарбий-техник форуми доирасида ўтказилган Россия ҲКК авиация техникалари, Тинч океани флоти денгиз авиацияси ва ДОСААФ учар аппаратлари кўргазмасида. Приморск ўлкаси, Владивосток яқинидаги Центральная Угловая аэродроми.\nАҚШ Қуролли кучлари Африка қўмондонлиги (AFRICOM) 2019 йилнинг ноябрида Ливияда "Панцирь-С1/Э" зенит ракета-пушка мажмуаси томонидан америка зарба берувчи учувчисиз учиш қурилмаси - MQ-9 Reaper ("Ўроқчи") ҳамда Италия армиясининг кўп нишонли дрони - MQ-1 Predator ("Йиртқич") уриб туширилганини катта кечикиш билан тан олди.\nAFRICOM разведка бошлиғи контр-адмирал Хайди Берг тафсилотларни келтириб ўтирмади, аммо сал аввал, 20- ва 21-ноябр кунлари Ливия пойтахти Триполи ҳудудида Халифа Хафтар қўмондонлигидаги Ливия миллий армияси қуроллари сафида бўлган "Панцирь" зарбаси билан АҚШ ва НАТО дронлари уриб туширилгани ҳақида хабар берилган эди.\nМажмуа 50 дона ҳажмда БАА томонидан Россиядан сотиб олинган, Амирликлар томонидан муваффақиятли ишлатилган ва кейинчалик Ливияга ўтказилган.\nШуниси маълумки, MQ-9 Reaper ва MQ-1 Predator дронлари ер устидаги нишонларнинг ўқ етмайдиган овчилари сифатида яратилган, аммо Ливиядаги юқори технологияли "Панцирь"га уларнинг тиши ўтмади.\nШу билан бирга, нарх бўйича таққосланганда - "Панцирь С1/Э" ЗРПК (НАТО кодификациясига кўра – SA-22 Greyhound, экспорт нархи - 14 млн. долларгача) самарадорлиги Америка ишлаб чиқарган ўта қимматбаҳо бўлган (нархи 30 млн. долларгача) оғир учувчисиз учиш қурилмаларини сезиларли даражада ортда қолдиради.\nОлдинроқ, MQ-9 Reaper Эрон, Сурия, Яман ҳудудлари устида ҳам уриб туширилган, шунга қарамай заиф "ўроқчи" АҚШ ва НАТОнинг қатор давлатларида энг яхши зарба дрони сифатида қолмоқда. Пентагон фақат тез орада Россиянинг "Панцирь-С1" комплексларини йўқ қилишга мўлжалланган дронлар махсус оиласини яратишни режалаштирмоқда.\nАмериканинг янги УУҚлари ўлчами нисбатан кичик, вазни 100 килогача, тезлиги соатига 130 километр, 350 километргача масофа босиб ўтиш имконига эга бўлади. Ҳозирча эса АҚШ армияси Аризонадаги Юма полигонида қўлида мавжуд ускуна билан "Панцирь"ни йўқ қилиш приёмларини машқ қилмоқда.\nЖанговар фаолият йиллари давомида сайёрамизнинг турли минтақаларида "Панцирь" мажмуалари юздан зиёд дронларни йўқ қилиб, мутахассисларнинг юқори баҳосини олишга муваффақ бўлди.\n"Панцирь-С" зенит ракета-тўп мажмуаси "Кавказ-2020" жамоа-штаб машғулотлари вақтида. "Ашулук" полигони, Астрахань вилояти\nСурияда мажмуа "ақлли ракеталар" галаси ва кўз илғамас дронлар уясига қарши курашишда энг самарали восита номини қозонди.\nСурия тажрибасини ҳисобга олган ҳолда, "Панцирь-С1М" ЗРПКнинг модернизация қилинган экспорт версияси барча турдаги учувчисиз учиш қурилмаларини самарали аниқлаш ва максимал масофада нишонга олиб, уриб тушириш қобилиятига эга бўлди. "Панцирь-СМ"нинг янги модификацияси 75 километргача бўлган масофада нишонларни аниқлай олади, янги ракеталарнинг ваъда қилинган йўқ қилиш радиуси 40 километргачадир.\nФикримча, сентябр ойининг сўнгги кунларида "Панцир" Тоғли Қорабоғда фойда бериб, можаро томонларининг жонли куч ва техникага доир йўқотишларини камайтирган бўлар эди. Арманистон ва Озарбайжон қўшинлари аниқлаш ва йўқ қилиш қийин бўлган разведка ва зарба УУҚлардан фаол фойдаланишмоқда.\nЗамонавий тенденциялар шундан иборатки, ҳаво нишонларининг йўқ қилувчи ва тезлик имкониятлари мунтазам ошиб, ўлчамлари ва кўриниш даражаси эса кичрайиб бормоқда.\nСурияда рақиб ҳаводан комбинацияланган зарбаларни берарди - дронлар ва ракеталар бир вақтнинг ўзида нишонга турли йўналишлардан яқинлашарди (битта зарбада 13та УУҚгача), аммо бу фойда бермасди.\n"Панцирь" ўт очиш тизими бошқаруви фазалашган антенна-панжара билан интеграллашган. У ҳаводаги нишонларни ва шахсий ракеталарини кузатади, учар аппаратларнинг ҳатто майда деталларини ҳам фарқлай олади. Учта радарга эга - оптик, олисдаги аниқлаш (50 километргача) ва нишонни кузатиш - кўр зонага эга эмас.\n"Панцирь-С" ЗРПК - қудратли артиллерия ва кўпрежимли ракета аслаҳаларини, интеграллашган радиолокация-оптик бошқарув тизимини ўзида жамлаган дунёдаги ягона мудофаа тизимидир. Мажмуа 20 километрдан кам бўлмаган масофада ҳарбий ва фуқаролик объектларини замонавий қанотли ва супертовушли ракеталар, авиабомбалар ва дронлардан ишончли пана қилади (ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа гумбази баландлиги - 15 километр).\n"Панцирь" 40тагача икки поғонали бошқариладиган тезлаткичли қаттиқ ёқилғили зенит ракеталари ҳамда парчаланадиган стерженли жанговар қисм билан ўқланган ва бир вақтнинг ўзида сониясига 1000 метр тезликда учадиган бир нечта нишонларни йўқ қилишга қодир.\nНархи ҳам нисбатан арзон (С-300 ва С-400 зенитных комплексларининг қимматбаҳо ракеталарини душманнинг арзон дронларига сарфлаш беъманиликдир)\n30 миллиметр калибрли ва дақиқасига 5000та ўқ отиш тезлигига эга (нишонни уриш масофаси - 5 километргача) иккита олтистволли пушкалар ҳам ЗРПК жанговар имкониятларини сезиларли кенгайтиради.\n"Панцирь" мажмуаси Пиёда қўшинлари ва Россия ҲДФ қуроллари сафига қабул қилинган, Қутб доирасида синовлардан муваффақиятли ўтган (Коль яриморолида тажрибали ҳарбий навбатчилик олиб бормоқда), улкан экспорт салоҳиятига эга.\nЎзиюрар "Панцирь-С" зенит ракета-пушка комплекси "Армия-2019" Халқаро ҳарбий-техника форумида, "Алабино" полигони.\nРоссия шу пайтга қадар хорижий шериклардан 15та ариза қабул қилган. "Панцирь"нинг бевосита аналоглари дунёда йўқ, яқин орада бўлиши ҳам кутилмаяпти. Америкаликлар учун "Аксил-Панцирь" дронлар оиласини ихтиро қилиш жуда қийин кечади.\nФалсафий ўзаро олишув\nҲаводан ҳужумга қарши ишончли мудофаа - қўшинлар ва зарба қуроллари жанговар барқарорлигининг асосини ташкил қилади. Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа тизими самарадорлигига нисбатан замонавий талабларни ҳисобга олган ҳолда, "Панцирь-С" энг сўнгги моделдаги гипертовушли (тезлиги - 5 Махгача) ракетага эга бўлди.\nОдамлар иштироки муҳим бўлган ракета-пушка мажмуаси негизида россиялик мутахассислар "Панцирь" зенит робот-автоматини яратишмоқда. РФ Мудофаа вазирлиги бу борада қатъий қарор қабул қилиб бўлган, тактик-техник талаблар аниқлаштирилган.\nСунъий онгга эга машина нишонларни автоматик равишда аниқлайди, танийди ва йўқ қилади. Буларнинг барчаси оператор иштирокисиз бажарилади. Бу эса ўта паст ва ўта юқори температуралар ёки душман томонидан оммавий (кимёвий, биологик ёки ядровий) қирғин қуроли қўлланиладиган бир шароитларда жуда муҳим аҳамиятга эга.\nШу тариқа, Россия Ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа соҳасида янги технологик сакрашни амалга оширмоқда. Ва, албатта, ўз ютуқлари билан яхши иттифоқдошлари ва шериклари билан бўлишади.\nАмериканинг The National Interest нашри "Панцирь"ни дронлар иштирокидаги ёпирилган ҳужумларни қайтариш учун идеал қурол деб ҳисоблайди. Шу билан бирга, Россия армиясининг қуруқликдаги кучлари ҳар доим ҳаводан ҳужум кутишини, шу учун ҳаво ҳужумидан мудофаанинг турли хил арсеналига эга эканлигини хавотир билан қайд этади.\nАҚШ Қуруқликдаги қўшинлари ҲҲКнинг ҳаводаги таҳдидларни зарарсизлантириш қобилиятига таянишга одатланган ва яқин радиусда ишлайдиган "Панцир" сингари ҳаводан ҳужумга қарши мудофаа мажмуасига эга эмас.\nБунинг устига, ЗРПКнинг ҳаводаги нишон бўйлаб ўқ узиши нархи -ҳужум дрони нархидан юз баробар арзон, жанговар ҳолатда "Панцир" йўқотишлари ҳам минимал даражада, у ҳам бўлса, асосан мураккаб техникани маҳоратсиз ишлатиш билан боғлиқ.


29-тур. 14 март, соат 00:30\nВиллиан Жозе (87)\nСерхио Рамос (24)\n90+3' Ўйин якунланди. "Реал" жуда қийин ғалабани қўлга киритди\n90+3' Жаримадан етказилган тўпга Бигас бош билан зарба берди. Тўп Пепенинг кўкрагига тегиб қайтди\n90+3' "Лас-Пальмас" жарима майдончасининг ўнг томонидан жарима зарбасини тепади\n90+2' Жаримадан йўлланган кучли зарбани Кейлор мушт билан қайтарди\n90+1' Серхио Рамос майдондан четлатилди. У иккинчи сариқ карточкани олди\n90' "Реал"да ўзгариш: Модрич ўрнига Марсело тушди\n89' ГОООООЛ! Каземиро, 1:2! Бурчакдан етказилган узатмани ярим ҳимоячи бош билан дарвозага жойлади!\n87' ГОООООООЛ! Виллиан Жозе, 1:1! Ковачич жарима тўпини ўйинга киритиб, рақибга топшириб қўйди. Битта узатма билан Виллиан Жозе бирга бир вазиятга чиқарилди ва ҳужумчи тўпни Наваснинг устидан ошириб қўйди.\n85' Вууууҳ! Мезбон футболчиси чап қанотда Пепедан ўтиб кетиб, жарима майдончасига кирди ва узатма берди. Араухо 6 метрдан бош билан зарба берди. Тўп тўсин устидан ўтиб кетди\n84' Мезбонлар сафида ўзгариш: Давид Гарсия ўрнига Серхио Араухо тушди.\n82' Карвахаль ўнг қанотдан Роналду томон узатма берди. Ҳимоячи тўпни бош билан қайтарди\n79' "Реал"да ўзгариш: Бэйл ўрнига Хесе тушди\n75' Бурчакдан етказилган узатмага бош билан зарба берилди. ноаниқ\n75' Вууууҳ! Зарбадан сўнг тўп Каземиронинг оёғидан майдонни тарк этди\n73' Қизиқ! Борбалан "Реал" жарима майдончаси ичида мезбонлар фойдасига эркин зарба белгилади! Жарима майдончаси ташқарисида тўп Эл-Жар ва Арбелоанинг оёғидан Навасга борганди, Кейлор тўпни қўли билан ушлаб олди\n71' "Лас-Пальмас"да ўзгариш: Нили ўрнига Эл-Жар тушди\n70' Бэйл чап оқйда 23 метрлардан зарба йўллади. Тўп устун ёнидан ўтиб кетди\n70' "Лас-Пальмас" футболчилари ўз ўйинларини кучайтиришмоқда\n65' Яна бир хавфли вазият! Навас ва ҳимоячилар бир амаллаб хавфни бартараф этишди...\n64' Хавфли вазият! "Лас-Пальмас" ҳужумчиси дарвозабон билан юзма-юз вазиятга чиқди. Навас тўпни уриб юборди, тўпни эгаллаган мезбонлар дарвоза томон зарба бера олишмади\n63' Вууҳ! Бэйл мезбонлар жарима майдончаси ташқарисида икки футболчидан қочди ва ўнг оёқда зарба берди. Тўп юқорига кўтарилиб кетди\n62' Вуҳ! Жаримадан етказилган узатмани Арбелоа ўз дарвозаси томон буриб юборди. Навас тўпни эгаллаб олди\n61' Пепе ҳужумчига тўпни олдириб қўйди ва яккама-якка вазиятга қочиб кетаётган рақиб футболчисини тортиб йиқитди. Сариқ карточка\n57' "Лас-Пальмас" бурчак тўпини ўйинга киритди. Бош билан берилган зарбани Навас эгаллаб олди\n55' Маурисио Лемос ҳам огоҳлантирилди\n55' Иско сариқ карточка олди\n52' Жаримадан етказилган узатмадан сўнг тўп меҳмонлардан тарк этди\n52' Васкес ўйин қоидасини бузди. Мезбонлар жарима зарбасини тепишади\n45' Биринчи бўлим якунланди. Ҳозирча "Лас-Пальмас" - "Реал" - 0:1. Танаффус\n43' Роналду ўнг қанотда бир футболчидан ўтиб, жарима майдончасига кирди ва дарвоза яқинига узатма берди. Тўп Рамосга келиб тушди. Унинг зарбасини ҳимоячи қайтарди\n40' Ўйин майдон марказига кўчди\n34' Вуууҳ! Модрич товон билан берган узатмасидан кейин Иско жарима майдончасига кирди ва зарба берди. Тўп ҳимоячининг оёғидан майдонни тарк этди\n32' Бурчакдан етказилган узатмага Педро Бигас тизза билан зарба берди. Тўп тўсин устидан ўтиб кетди\n31' "Лас-Пальмас"да хавфли вазият. Ҳужумчи тўпга бироз ета олмади. Рамос тўпни майдон ташқарисига чиқариб юборди\n29' Вуууууҳ! Васкес ўнг қанотдан жарима майдончасига кирди ва орқароққа узатма берди. Роналдунинг зарбасидан сўнг тўп ҳимоячининг оёғидан майдонни тарк этди\n28' Чап қанотдан ҳаволатиб етказилган узатмани Кейлор Навас баланд сакраб эгаллаб олди\n24' ГОООООЛ! Бурчакдан етказилган узатмага Рамос бош билан зарба берди ва ҳисобни очди!\n24' Вуууууҳ! Роналду яккама-якка вазиятга чиқиб кетди ва зарба йўллади. Хави Варас тўпни қайтарди. Ҳимоячи тўпни майдон ташқарисига тепиб юборди!\n21' Рамос офсайдда қолди\n17' Жаримадан етказилган узатмани мадридликлар қайтаришди. Олис масофадан берилган зарбани Навас эгаллади\n16' Каземиро сариқ карточка олди. "Лас-Пальмас" жарима майдончаси ташқарисидан жарима зарбасини тепади\n12' Мезбонларнинг яна бир ҳужуми. Жарима майдончаси ичида ўткир бурчак остида берилган зарба ноаниқ чиқди\n11' Роналду жарима майдончаси ташқарисидан зарба йўллади. Варас тўпни эгаллади\n10' Вуууууҳ! Модричнинг хатосидан сўнг Виллиан Хосе жарима майдончаси ичида яккама-якка вазиятда зарба берди. Навас зарбани қайтарди!\n9' "Лас-Пальмас" ярим ҳимоячиси Нили офсайдда қолди\n8' Роналду жарима майдончаси ташқарисидан ноаниқ зарба йўллади\n7' Мезбонларнинг ҳужумини мадридликлар қайтаришди\n5' Мезбон ҳимоячилари ўз жарима майдончалари ичида Роналдудан тўпни олиб қўйишди\n' Бир дақиқалик сукат\n' "Лас-Пальмас" футболчиси Хуан Валеронга 400-рақам туширилган футболка топширилди. У фаолиятида 400та ўйинда майдонга тушибди. У бугун захирада қолган\n' Диққат! "Лас-Пальмас" ва "Реал" футболчилари майдонга чиқиб келишмоқда


Аҳрол Иноятов Ўзбекистондаги футбол мусобақаларида келишилган ўйинларни аниқлаш бўйича Экспертлар қўмитаси раиси сифатида ҳам фаолият олиб борган эди 13.10.2017, Sputnik Ўзбекистон\n10:24 13.10.2017 (янгиланди: 11:10 13.10.2017)\n© Flickr / Nasya BahfenСборная Узбекистна по футболу\nТОШКЕНТ, 13 окт — Sputnik. Ўзбекистон Футбол Федерацияси xавфсизлик бошқармасининг ҳалол ўйинлар учун маъсул офицери Аҳрол Иноятов эгаллаб турган лавозимидан озод этилди.\nБу ҳақдаги қарор ЎФФнинг навбатдаги мажлисида қабул қилинди.\nАҳрол Иноятов Ўзбекистондаги футбол мусобақаларида келишилган ўйинларни аниқлаш бўйича Экспертлар қўмитаси раиси сифатида ҳам фаолият олиб борган эди.\nҲозирги кунда хавфсизлик бошқармасининг ҳалол ўйинлар учун маъсул офицери лавозимига янги номзодлар кўриб чиқилмоқда.


“Менинг шаҳрим. Таълим” лойиҳаси бежиз бренд номини алмаштирмади | NORMA.UZ\n“Менинг шаҳрим. Таълим” лойиҳаси бежиз бренд номини алмаштирмади\nЭндиликда барча абитуриентлар учун электрон тестларнинг чиқаришларида нафақат Тошкентда жойлашган, балки Ўзбекистоннинг барча олий ўқув юртлари бўйича ахборотни топиш мумкин.\nАввал “Менинг шаҳрим. Таълим” Лойиҳаси фақат пойтахт олий ўқув юртлари бўйича ахборотни тақдим қиларди. Энди эса абитуриентлар учун дастурий маҳсулотлар (тўлиқ версиялари ва блокли тўпламлар) ўз ичига Ўзбекистоннинг барча минтақаларидаги олий ўқув юртлари тўғрисидаги ахборотни олади. Айнан: Андижон, Бухоро, Жиззах, Қашқадарё, Навоий, Наманган, Самарқанд, Сурхондарё, Сирдарё, Тошкент, Фарғона, Хоразм вилоятлари ва Қорақалпоғистон Республикаси олий ўқув юртлари тўғрисидаги ахборот.\nБарча минтақалар олий ўқув юртлари бўйича Abitur.uz дастурий маҳсулотлари факультетлар, кафедралар, бакалавриат ва магистратура мутахассисликлари, қабул квоталари ва ўтиш баллари, кириш тестлари учун зарур фанлар тўғрисидаги ахборотни сақлайди. Лойиҳа маҳсулотларининг тўлиқ рўйхати билан http://abitur.uz сайтида танишиш мумкин.\nШу муносабат билан “Менинг шаҳрим. Таълим” Лойиҳаси бренд номини Abitur.uz га алмаштирди. Бу тушунарли, ахир “Менинг шаҳрим. Таълим”нинг эски бренди аксарият истеъмолчиларда фақат Тошкентдаги таълим билан фикран боғланади. Олдин минтақалардаги фойдаланувчилар дастурларни сотиб олган ҳолда бевосита тестларнинг ўзидан фойдаланишлари мумкин эди. Эндиликда дастурий маҳсулотлар Ўзбекистон бўйлаб абитуриентларга нафақат имтиҳонларга тайёрланиш, балки ўзларининг минтақаларида олий ўқув юртини ва мутахассисликни танлаш имконини беради.\nШундай қилиб, янги Abitur.uz бренди тарқатиладиган абитуриентлар учун электрон маълумотномаларнинг моҳиятини аниқроқ акс эттиради. Ахир ҳар бир тўлиқ версия ва блокли тўплам абитуриентлар учун тестлардан ташқари батафсил таърифлари келтирилган ўқув даргоҳларининг каталогини, қайси ўқув юртларида у ёки бу мутахассисликни олиш мумкинлиги кўрсатилган ҳолда мутахассисликлар маълумотномасини, таълимга доир норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни сақлайди.\nЭслатиб ўтамиз, электрон тестлардан фойдаланиш ҳуқуқи дастур фаоллаштирилган пайтдан бошлаб бир йил муддатга тақдим қилинади. Ушбу йил мобайнида электрон маълумотларнинг янгиланган версияларини бепул юклаб олиш ва Ўзбекистоннинг барча ўқув даргоҳлари бўйича энг долзарб ахборотни олиш мумкин ҳамда энг асосийси – ҳар бир янгилашда янгидан-янги тестлар!\nAbitur.uz электрон тестлари бўйича тайёргарлик кўрилса, кириш имтиҳонларини топшириш анча осон кечади!


Чақалоқ сочини олиш ҳақида 10.09.2015\nAссалому алайкум, устоз. Илтимос, менга туғилган чақалоқ сочини қачон олиш ва олингандан кейин қандай йўл тутиш шариатимизга мувофиқ эканини тушунтириб берсангиз. Жавоб учун олдиндан раҳмат!\nва алайкум aссалом. Чақалоқ сочи олиниши ҳақида бир қанча ривоятлар нақл қилинган.\nХулоса қиладиган бўлсак, чақалоқ (қиз ёки ўғил бўлишидан қатъи назар) туғилганидан бир ҳафта ўтиб, унинг сочи олиниб, сочи оғирлиги мидорида кумуш ёки унинг қийматини садақа қилиш мустаҳабдир. Лекин бунда тиббий жиҳатларига ҳам эътибор бериш лозим. Чунончи, боланинг сочини ўткир устарада эмас, балки қайчи ёки махсус асбоб ёрдамида олиш мақсадга мувофиқ. Акс ҳолда боланинг бошига азият етиши мумкин. Сабаби чақалоқ бошида майда, кўзга кўринмас томирлар бўлиб, уларга шикаст етса, боланинг жисмоний ва руҳий ҳолатига зарар бўлиши мумкин. Масаланинг бу жиҳатига ҳам эътиборли бўлиш лозим. Валлоҳу аълам!


Европа Иттифоқи конституция лойиҳасига нисбатан Германия ва Испаниянинг позицияси ўзгармай қолмоқда.\n17 январ 2021, Тошкент вақти: 11:59\nИспания Европа Иттифоқига аъзо бўлган ва аъзо бўлиш арафасида турган мамлакатларни 2000йилги Ницца конвенциясига амал қилиши тарафдоридир.\nКонвенцияга асосан, Европа Иттифоқига аъзо мамлакатлар ҳудудининг ҳажмидан қатъий назар, тенг мақомга эгадир.\nИспаниянинг бу позициясини Полша ва Австрия ҳукумати ҳам қўлламоқда.\nГермания эса ўзини Европа Иттифоқига аъзо йирик мамлакат сифатида кўпроқ таъсирга эга бўлмоғи лозим, деб ҳисоблайди.


Мусулмонлар ғазабини келтирган филм режиссёри яширинишга мажбур бўлди\nБенғозидаги АҚШ элчихонасига қилинган ҳужумдан кейинги кўриниш.\nАҚШ элчихоналарига уюштирилган ҳужумларга сабаб бўлгани айтилаётган ислом дини ҳақорат қилинган филм режиссёри Сэм Бэйсил ўз ҳаёти хавф остида эканини айтиб яшринишга мажбур бўлмоқда.\nАхборот агентликларига кўра, Исроил фуқароси бўлган Бэйсил филмни Миср насронийлари кўмагида суратга олган. Бэйсил ўз филми АҚШ элчихоналарига ҳужум қилинишига туртки бўлгани, бу ҳужумлар ортидан сешанба куни АҚШнинг Ливиядаги элчиси ҳалок бўлганидан афсус билдирди.\nАҚШ штаб бошлиқларининг бирлашган қўмитаси раҳбари генерал Мартин Демпси чоршанба куни Қуръон нусхасини ёқиб ташлагани билан ном чиқарган пастор Терри Джонсон билан телефон орқали суҳбатлашди ва уни филмни қўллаб-қувватламасликка чақирди. Джонсоннинг Қуръонни намойишкорона ёққани мусулмон оламида катта норозиликка сабаб бўлган эди.\nЛивиянинг Бенғози шаҳридаги АҚШ элчихонасига ғазабланган оломон қилган ҳужум оқибатида сешанба куни дипломатлар ҳалок бўлган эди. АҚШда шу муносабат билан мотам рамзи сифатида давлат байроғи туширилди.


Ислом Каримов: Исломга қарши курашиш – бу нонсенс\nШҲТнинг Уфа саммити чоғида 10 июль куни Ўзбекистон президенти ўз чиқишида Афғонистондаги беқарорликнинг бошқа минтақаларга кўчиши ва экстремистик фаолиятнинг кенгайиши мумкинлигини айтиб ўтди.\nУнинг сўзларига қараганда, Афғонистонда ҳосил бўлган вакуум қисқа муддатда турли радикал кучлар билан тўлиши ва “Ироқ сценарий”га кўчиши мумкин.\n“Вакуум шароитида ИШИД пайдо бўлди. Кўплар ИШИД ҳақида гапиради, лекин, афсуски, ИШИД шаклланган илдизларни кўплар топа олгани йўқ”, – таъкидлаб ўтди Ўзбекистон етакчиси.\nИШИД ҳақида гапирар экан, Ислом Каримов БМТга ушбу ташкилотни ўрганувчи комиссия тузишни таклиф қилди:\n“Агар бу мавзуни янада ривожлантирсак, менимча, БМТ қошида қандайдир махсус комиссия яратиш халақит бермаган бўларди. Фикримча, бу комиссия бирор таклиф билдириши ва уни муҳокамага қўйиши, бу борада ягона фикрни шакллантириши мумкин бўлар эди. ИШИД нима, унга қандай қараш, унга қарши қандай курашиш каби масалаларда ягона фикр бўлар эди”.\n“Ислом фанатизми ва халқаро терроризм ҳақида, ва фақат мусулмонлар террорчи бўла олади, каби гаплар қанча кам гапирилса, бунинг айрим белгиларини Европада кўраяпмиз, шунчалик мусулмон дунёсининг энг фанатик қанотига алоқадор одамлар билан шунчалик тез тил топишамиз ва ягона фикрга келамиз... Анъанавий исломни қўллаб-қувватлаб, фанатизмдан воз кечиш керак, ва БМТ бу йўналишни эълон қилиши лозим. Ислом – халқаро дин. Исломга қарши курашишни нонсенс деб ҳисоблайман... Бунга жиддий эътибор қаратиш керак. Афсуски, ҳозирча биз бу масалада олға силжий олмадик”, – хулоса қилди Ислом Каримов.