Бизнинг тарихимиз | КранСтройМонтаж\nБизнинг фахрланишга арзигулик ютуқларимиз мавжуд!\n45 йилдан ортиқ кранлар ишлаб чиқаришида!\n1800 дан ортиқ бажарилган лойиҳалар!\n1972 йил –илк чорпоя крани.\nКранларни ишлаб чиқариш тарихи 1972 йилдан бошланади. Айнан шу йили Ремсельмаш ишлаб чиқариш қувватлари базасида Вологда шаҳрида чорпоя кранларининг шимоли-ғарбдаги энг йирик ишлаб чиқариши ташкил этилди ва 9 донаилк К6-Б чорпоя кранлари чиқарилди.\n10 тоннагача юк кўтара олишлилик, 25 метргача тез ўтувчанлик ва 6,3 метргача консолларга эга бўлган К6-Б крани.\n1976 йил – КС-12,5 кранларининг ишлаб чиқарилиши бошланган.\nКС-12,5кранлари янги линейкасининг ишлаб чиқарилиши бошланган, у туфайлиюккўтараолишлилиги 12,5 тоннагача оширилган.\n1982 йил – КС-12,5 кранини модернизация қилиш - КС-1,5/20крани чиқарилган.\nКС-12,5/20кранларининг чиқарилиши бошланган - юккўтараолишлилиги 20 тоннагача оширилган.\n1988 йил – ККчорпоя крани – краннинг янги моделини чиқариш.\nЗавод 20 тоннамаксималюккўтараолишлилигибиланКК-16/20 кранларини чиқаришни бошлаган.\nАсосий фарқ–кўприк доимийюккўтараолишлиликка эга, бунда у шу жумладан консолларнинг бутун узунлиги бўйича таъминлайди. Бундан ташқари, кабинадан бошқарилувчи илгакни буриш механизмини рўёбга чиқариш имкони пайдо бўлди, бу стропалчиларнинг меҳнат сарфини камайтириш ва ишлаб чиқаришда жароҳат олиш хавфини пасайтириш имконини берди.\n1989 йил – 1000-чорпоя краничиқарилди.\nЗавод йилдан йилга ишлаб чиқариш ҳажмларини ошириб борди ва 1989 йилда Омскда монтаж қилинган 1000-чорпоя крани чиқарилди.\n1993 йил – кўприк кранларининг чиқарилиши бошланган.\nЗавод ишлаб чиқарилаётган маҳсулотнинг ассортиментини кенгайтиришга ҳаракат қилади ва 1993 йилда кўприк кранларининг чиқарилишини ўзлаштиради.\n1994 йил – силжимакабиналиКК чорпоя крани.\nСилжимакабиналиКК кранларини ишлаб чиқариш ўзлаштирилди.\n1997 йил – икки тўсинликранларнинг ишлаб чиқарилиши бошланган.\nБуюртмачиларнинг эҳтиёжлари доимий равишда ортиб борган ва янги вазифаларни ҳал қилиш учун икки тўсинли панажарасимончорпоя крани – чорпоя кранининг янги тури ишлаб чиқилган ва чиқарилган.\nУ конструкциянинг ишончлилиги ва кўпга чидамлилигининг юқори даражасини сақлаб қолиб, краннинг юккўтараолишлилигини 50 тоннагача ошириш имконини берди.\nКранларнинг қўлланилиш соҳаси кенгайиб бормоқда. Кранлар темир йўл контейнерларини бир жойдан бошқасига ортиш, металлургия, кимё саноати, метро тоннелларининг қурилиши ва кўплаб бошқа саноатнинг деярли ҳар қандай тармоқлари учун чиқарилмоқда.\n2009 йил –Сочи олимпия объекталари учун кранлар.\n2014 йилдаги Олимпиадага тайёргарлик кўришда Сочидаги янги йўлларни ётқизиш учун тонеллар мажмуасини қуришга махсус чорпоякранлари тайёрланди ва буюртмачига топширилди.\n2016 йил – енгилчорпоя кранлари ишлаб чиқарилишини ишга тушириш.\n2016 йилда биз енгилчорпоя крани лойиҳасини ишлаб чиқдик. Панжарасимон конструкция ўрнига икки таврли тез ўтувчан тўсин ва енгиллаштирилган таянчларнинг қўлланилиши фарқланувчи жиҳат бўлди, бу бизнинг буюртмачиларимиз лойиҳаларига капитал қўйилмаларини сезиларли равишда камайтирди.\n2017 йил –портлашдан хавфсиз ижро, 30 тоннагача юк кўтара олишлилиги билан кўприк икки тўсинли кранларни сертификатлаштириш ва кузатув тележкалари лойиҳасини ишга тушириш.\nУшбуйил бира тўла учта янгилик киритишлар билан ёдда қолди:\nбиз кузатув тележкалари ва кўприк иншоотлари учун ғилдиратиб юрғизиладиган тўсинлар лойиҳасини ишга туширдик, маҳсулотнинг илк партиясини тайёрладик ва буюртмачига топширдик;\nбиз 30 тоннагача юк кўтара олишлилиги билан кўприк икки тўсинли кранларни сертификатлаштиришдан ўтказдик;\nбиз атом, нефтни қайта ишлаш ва кимё саноатида қўллаш учун ёнғиндан хавфсиз ва портлашдан хавфсиз ижродаги кўприк кранларни сертификатлаштиришдан ўтказдик.\n2018 йил –янги конструкциядаги чорпоя контейнер крани ишлаб чиқаришга туширилди.\nБизнинг ишимиз якунлари:\n- 1 714 дона чорпоя кранлари чиқарилди;\n- 154 дона кўприк кранлари чиқарилди.\n- етказиб беришлар географияси:\nғарбдан шарққа - Дзержинск (Беларусь)данЧитагача;\nшимолдан жанубга - Мурманскдан Болқонобод (Туркманистон)гача.\n- кранлар ва ускуналарнинг кенг ассортименти:\n10 тоннагача енгил чорпоя кранлари;\n20 тоннагача бир тўсинли панажарасимончорпоя кранлари;\n50 тоннагачаикки тўсинли панажарасимончорпоя кранлари;\n10 тоннагача, шу жумладан ёнғиндан хавфсиз ва портлашдан хавфсиз ижрода таянч ва бир тўсинли осма кўприк кранлари;\n- ишончлилик – бизнинг кранларимиз таъмирлашга сезиларли капитал қўйилмаларни талаб қилмаган ҳолда ўн йилликлар давомида ишламоқда.\nБиз ривожлантиришни давом эттирмоқдамиз!\nБиз келажакка ишонч билан боқмоқдамиз!


ОЧИҚ ОСМОН ОСТИДАГИ МУЗЕЙ ШАҲАРЛАР - Uzbegim | Uzbegim\nPosted on 03/30/2016 By admin History, Hot news, Society, Uzbekistan\nФарғона вилояти сайёҳлик соҳасида улкан салоҳиятга эга. Хусусан, тарихий ёдгорликларга қадимий ва навқирон шаҳарлари, ноёб экотизимга эга сўлим гўшалар, халқимизнинг меҳмондўст ва самимийлиги сайёҳларни доимо ўзига жалб этиб келади. Туризмни янада ривожлантириш, сайёҳларга хизмат кўрсатиш инфратузилмаларини такомиллаштириш борасида кенг имкониятлар мавжуд. Сайёҳларни қабул қиладиган ҳар бир давлатда ,аввало, тинчлик, хавфсизлик, сиёсий ва иқтисодий барқарорлик таъминланган бўлиши керак. Бугунги кунгача сақланиб қолган табиий жойларга, қадамжоларга ташриф буюрувчилар учун кафолат, хавфсизлик йўқ экан у ерда соҳанинг тараққий этиши ҳақида сўз бўлиши ҳам мумкин эмас.\nШунингдек, туризм инфратузилмасининг ривожлангани, меҳмонлар учун мўлжалланган объектларнинг ҳар томонлама мақбуллиги, транспорт ва меҳмонхона хизматлари ва умуман, сайёҳлик логистикаси билан боғлиқ барча хизматларнинг қулайлиги ҳамда ушбу тармоқ саноатига йўналтириладиган инвестициялар даражаси билан чамбарчас боғлиқ. Юртимизда ҳукм сураётган тинчлик, осойишталик, соҳага қаратилаётган эътибор, бу борада яратилаётган мустаҳкам қонунчилик базаси, тарихий ёдгорликларга бой қадимий ва навқирон шаҳарларимиз, жумладан, Қўқон, Марғилон, Риштон, Қува каби шаҳарларга ташриф буюраётган сайёҳлар оқимини йилдан йилга ошиб боришини таъминламоқда. Шаҳарларда амалга оширилган кенг кўламдаги бунёдкорлик, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йилнинг 10 октябрида қабул қилинган «Ўзбекистон Республикасида туризм соҳасини янада қўллаб қувватлаш ва ривожлантириш чора тадбирлари тўғрисида»ги қарори ҳамда Фарғона вилоятида 2015 йилга қадар туризмни ривожлантириш ва сайёҳлик хизматлари кўламини кенгайтириш йўлида ишлаб чиқилган махсус дастур ижросини таъминлаш юзасидан амалга оширилаётган ислоҳотлар ўзининг ижобий таъсирини кўрсатмасдан қолмаяпти.\nБиргина вилоятнинг энг йирик туристик имкониятларга эга шаҳарларидан бири Қўқон шаҳрига 2006 йилда чет мамлакатлардан 1200 нафар меҳмон ташриф буюрган бўлса, 2013 йилда мазкур кўрсаткич 5321 нафарни ташкил этди. 2015 йил мобайнида шаҳримизни томоша қилиш учун келган чет мамлакатлар фуқаролари сони 6000 нафардан ошди.\nВилоятимизга ташриф буюраётган туристларнинг асосий қисми Янги Зелландия, Жанубий Африка Республикаси ва Чили, Бразилия, Аргентина сингари Лотин Америкаси давлатларидан келганлар ташкил этади. Қўйингки, вилоятимизнинг “Буюк Ипак Йули” бренди доирасида амалга оширилаётган кенг миқёсдаги фаолияти натижасида дунё давлатларининг 60 га яқин мамлакатлардан турстларни вилоятимизнинг мафтункор худудларига жалб қилиш имконияти вужудга келди. 2014 йилда вилоятимизга ташриф буюришни одатга айлантирган сайёҳлар сафига туризм салохияти юқори бўлган Греция, Қувайт, Люксембург, Венгрия, Бангладеш каби давлатлардан ҳам вакиллар қўшилишди. Умуман олганда, Вилоятимизга асосан энг кўп келадиган хорижий юрт вакиллари иқтисодиёти барқарор ривожланиб бораётган Германия, Франция, Швейцария, АҚШ фуқароларидир. Сайёҳларни энг қизиқтирган туристик марказ вилоятимизнинг энг қадимий ва хамиша навқирон шаҳри Қўқонга жалб этишда шаҳарда фаолият олиб бораётган 10 дан зиёд туроператорлари билан йўлга қўйилган мустаҳкам ҳамкорлик катта рол ўйнамоқда.\nФарғона вилоятнинг туризм энг ривожланган шаҳри Қўқон хонлик пойтахти сифатида 1740 йилда қайта қурилган. 2000 йиллик тарихга эга 40 дан зиёд тарихий ёдгорликларга эга. Бугунги кунда тарихий ёдгорликларининг кўплиги бўйича республикамизда 4 ўринда Хива, Бухоро, Самарканд шахарларидан кейин туради. Қўқон шаҳридаги тарихий ёдгорликлар асосан, хонлик даври меъморчилиги намунасидир. Қўқон шаҳри хукмдор қароргоҳига эга, республикамиздаги Хива, Бухоро сингари шаҳарларидан биридир. Қўқон шаҳри туризмнинг ривожлантириш учун барча имкониятларга эга бўлиб, туристлар учун анъана ва қадриятларни, халқ амалий ва бадиий санъатни кўрсатиш, намойиш қилиш орқали сайёҳларни жалб қилишга ҳам алоҳида эътибор берилмоқда. Туристларнинг тарихий обидаларга бўлган қизикиши, сўнгги йилларининг қимматли вақтини, сармоясини дунё кезишга, тарихий биноларни томоша қилиб, ҳар бир ғиштига мозий муҳр босган обидаларни, асори атиқаларни кўриб, ичи чидан ҳис этиш учун сарфлай бошлашди. Бу ишидан улар гўё халоват топгандек, тарих, бугун ва келажак оралиғида ўзлари учун янги дунё кашф этгандек бўлади.\nЖумладан, Марғилон шаҳри ҳам асрлар давомида халқимизнинг тарихий ва бой маънавий меросини бағрида сақлаб келган. Миллий кўркимиз бўлган адрасу атласлар ҳар бир жаҳон мамлакатларининг қалбига кириб борганлигини алоҳида эътироф этиш даркор. “Ёдгорлик” хусусий фирмаси, “Саид Аҳмад Эшонхўжа” мажмуаси ва Қўқон шаҳридаги “Дастурхончи” тарихий ёдгорликлари атрофида ташкил қилинган миллий кўргазма юртимиз маданиятидан баҳраманд бўлиш ниятида бўлганларга туҳфа бўлди.\nВодийнинг гавхари Фарғона вилоятининг Қўқон, Марғилон, Қува, Риштон каби шаҳарлари ўзининг эртакмонанд меъморчилиги ва унга уйғун равишда бунёд этилган гўзал обидалари ва одамларининг меҳмондўстлиги ва бағрикенглиги ҳам туристларни худудимизга қизиқишини уйғотмоқда. Шу билан бир қаторда, вилоятимизнинг шарқона услубда бунёд этилган, замонавий шарт шароитлар яратилган кўплаб бозорлари ва улардаги турфа ҳил махсулотлари, саноқсиз ноз неъматлар билан тўла бозорларини ҳам бориб кўриш бўйича туристик маршрутлар ташкилланган. У ердаги серобчилик, маҳсулот турларининг кўплиги, меваларнинг сархиллиги туристларнинг эътиборини ўзига тортади.\nБМТ Жаҳон сайёҳлик ташкилоти Бош котиби Талеб Рифаи «Ўзбекистон ҳудудида 7 мингдан ортиқ тарихий ёдгорликлар мавжуд бўлиб, уларнинг аксарияти ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилган. Шарқ дурдоналари бўлган Самарқанд, Бухоро, Хива, Шаҳрисабз, Тошкент, Қўқон, Термиз шаҳарлари ва кўплаб обидалар шулар жумласидандир», дея Фарғона вилоятининг Қўқон шаҳрини ҳам тилга олиб ўтди. Бу ўз навбатида шаҳардаги меъморий ёдгорликлар нафақат юртимиз аҳли, шу қаторида, дунё халқларининг бебаҳо дурдоналари эканлигидан далолат беради.\nБугунги кунда ЮНЕСКО ташкилоти томонидан мамлакатимизда Хива, Бухоро, Самарқанд, Шахрисабз шахарлари “очиқ осмон остидаги музей шаҳарлар” деб эътироф этилди. Фарғона вилоятининг Қўқон ва Марғилон шаҳарларида ҳам очиқ осмон остидаги музей шаҳарлар даражасига кўтариш, тарихий меъморий ёдгорликларини қайта тиклаш, мавжудларини таъмирлаш борасида амалий ишлар қилинмоқда. Бугунги кунда мустақиллик шарофати билан туризмни ривожланитириш давлат сиёсати даражасига кўтарилган. Ўндан зиёд қонун ва қонун ости хужжатлари қабул қилинган бўлиб, туризм соҳаси айнан ушбу қонунчилик тизими доирасида тартибга солинади. Фарғона вилояти «Буюк Ипак Йўли» бренди доирасида 1995 йилдан буён Буюк Ипак Йўли чоррахасидаги вилоятимизнинг Қўқон, Марғилон, Кува, Яйпан, Риштон сингари қадим ўтмиши, ноёб маданий ёдгорликлари, миллий анъана ва қадриятлари билан машхур шаҳарларда тарихий туризмни ривожлантириш учун етарли имкониятлар мавжуд бўлиб, фақат туристлар учун зарур бўлган шарт-шароитларни яратиш ишларини изчил давом эттириш зарур.\nДавлатимиз раҳбарининг 2011 йил 15-ноябрдаги “Фарғона шаҳрининг бош режасини амалга ошириш, 2012-2015-йилларда ижтимоий ва транспорткоммунал инфратузилмаси объектларини қуриш ва реконструкция қилиш чора тадбирлари тўғрисида”ги қарори асосида шаҳарда кенг кўламли бунёдкорлик ишлари амалга оширилмоқда. Замонавий корхоналар, таълим ва тиббиёт муассасалари, спорт мажмуалари ва стадионлар, йўллар, хиёбонлар бунёд этилаётир Бу ўз навбатида миллий туризмни ривожлантириш учун имконият яратади.\nМамлакатимизнинг барқарор ривожланиши, Президенти И.Каримов раҳнамолигида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, аввало, халқимиз фаровонлигини изчил амалга оширишга қаратилган алоҳида эътибор туфайли 2014 йил Ўзбекистон жаҳон фаровонлик рейтингида 57 ўринни эгаллади. «Иқтисодиёт» кўрсаткичи бўйича эса 41 позицияга кўтарилди. Бу аҳолининг иқтисодиётнинг ривожланиш истиқболларига ишончи, сўнгги 5 йилда иқтисодий тараққиётда ижобий ўзгаришлар рўй бераётгани, шунингдек, банк ва молия тизимининг ишончлилиги каби кўрсаткичлар юқори даражага кўтарилгани самарасидир. «Ижтимоий тараққиёт» кўрсаткичи бўйича дунёда 16-ўринни мустаҳкам эгаллаб турибди. Ўзбекистон таълим сифати, соғлиқни сақлаш тизими, узоқ умр кўриш даражаси, шунингдек, кам сонли миллатларга нисбатан бағрикенглик, оилаларнинг барқарорлиги каби йўналишлар бўйича юқори ижтимоий кўрсаткичларга эга.


Душанбе дискоклубидаги портлаш энди "безорилик", дея баҳоланмоқда\n"Дўсти" дискоклубида содир бўлган портлаш террорчилик хуружи бўлгани тахмин этилмоқда.\nТожикистон пойтахтидаги “Дўсти” дискоклубида душанбага ўтар кечаси содир бўлган портлаш оқибатида, маҳаллий оммавий ахборот воситалари хабарларига кўра, 7 тагача киши тан жароҳати олган, 2 кишининг аҳволи оғир экани айтилмоқда.\nДушанбенинг Сино туманидаги “Дўсти” бозори яқинида жойлашган “Дўсти” дискоклуби биноси портлашдан жиддий зарар кўрмаган. Бинонинг ташқи кўринишидан тунда бу бинода портлаш рўй берганига ишониш қийин, чунки деворлари ҳам, дераза ойналари ҳам жойида.\nТунги портлаш Рамазон ойининг Лайлатул-қадр кечасига тўғри келди. Ҳодиса содир бўлган маҳаллада яшайдиган душанбеликларнинг кўпчилиги бу тунда бедор бўлганлари туфайли ҳақиқатан ҳам 6 сентябрга ўтар кечаси “Дўсти” бозори атрофидаги портлаш овозини эшитганини айтишди.\nУлардан бири Алоуддин ота портлаш овозини воқеа жойидан 500 метрлар наридаги маҳалла масжидида эшитганини айтади.\n- Масжидда бир неча нафар чол билан ўтирган эдик. Соат тахминан 12 лар эди. Бирдан нимадир портлади. Аввалига трансформатор деб ўйладик. Чоллардан бири эса: “Масжидга қўшни бўлган уйлардан бирининг дарвозаси қаттиқ ёпилди”, деди. Бомдод намозидан кейин билсак, “Дўсти” дискотекасида портлаш рўй берибди. Бир неча нафар жароҳат олиб, касалхонага олиб кетилган экан, дейди Алоуддин ота.\nТожикистон Ички ишлар вазирлиги дастлаб бу воқеа террорчилик хусусиятига эгалигини билдириб, мазкур ҳодиса Миллий хавфсизлик қўмитаси томонидан ўрганилаётгани баён қилган эди.\n6 сентябр кунининг иккинчи ярмида Тожикистон Миллий хавфсизлик қўмитаси тунги клубдаги портлаш "террорчилик эмас, безорилик" бўлганини маълум қилди. Тожикистон МХҚсига кўра, диско-клуб залида "пиротехник мосламадан тайёрланган ва катта кучга эга бўлмган портловчи мослама ҳаракатга келтирилган."\nРасмийлар мазкур воқеага алоқадорликда гумон қилиниб, икки киши қўлга олинганини маълум қилди.\nМустақил таҳлилчилар эса, “Дўсти” дискоклубидаги портлашда ахлоқий ва сиёсий омиллар қоришиб кетганини айтишмоқда.\n- Бу портлашнинг икки хусусияти бор. Биринчидан, “Дўсти” дискоклуби бошқа дискоклубларга қараганда халқ орасида салбий жиҳатлари билан танилган эди. Рамазон ойида ҳам бу клуб ўз фаолиятини тўхтатмагани айрим диний-экстремистик ташкилотлар тарафдорларининг ғашини келтирган бўлиши мумкин. Иккинчидан эса, Тожикистон ҳукумати ҳар гал Ислом билан боғлиқ барча масалаларга бир томонлама қараб, мусулмонлар диний эркинлигини поймол қилаётгани шундай ҳодисанинг рўй беришига туртки бўлган, деб ўйлайман, дейди сиёсий таҳлилчи Абдуғани Мамадазимов.\nТаҳлилчи фикрича, ҳукумат мамлакатда фуқароларнинг дин эркинлигини ҳурмат қилиши зарур.\nБошқа бир таҳлилчи Парвиз Муллажонов мулоҳазасича эса, бу ҳодиса шу йил 3 сентябрида Хўжандда рўй берган портлашнинг давомидир.\nУнингча, бу портлашлар ортида Ал-Қоида ва Ўзбекистон Исломий ҳаракати тарафдорлари турибди.\n- Бу Тожикистондаги, қолаверса, Марказий Осиёдаги барқарорликни издан чиқариш учун қаратилган серияли портлашларнинг бир қисми, десам хато бўлмас. Бундай портлашлар яна кўплаб қайтарилмаслигига ҳеч ким кафолат бера олмайди. Шуни назарга олган ҳолда, минтақа давлатлари бир ёқадан бош чиқариб, бу террорчи ташкилотларга қарши биргаликда курашиши учун вақт етган, дейди мустақил таҳлилчи Парвиз Муллажонов.\nАйтиш жоизки, Душанбедаги тунги портлаш Сўғд вилоят ички ишлар бошқармаси Уюшган жиноятчиликка қарши кураш бўлими биноси ёнида 3 сентябр эрталаб худкушлик ҳужуми содир этилганидан икки кун ўтиб рўй берди.\nТожикистонда бир ойнинг ичида кетма-кет рўй берган портлашлар тожикистонликлар орасида турли шов-шувларга сабаб бўлаётгани кузатилади.


[Без оффтопа] Космос ва космонавтика: асосий тушунчалар, одамлар ва ҳодисалар - Страница 2 - uForum.uz\n12.04.2013 00:35 #11\n2. КОСМИК ТЕХНИКА, УНИНГ ВАЗИФАСИ ВА ИНФРАТУЗИЛМАСИ\nЭЛТУВЧИ РАКЕТА (рус. ракета-носитель), космик фазога космик аппарат, Ернинг сунъий йўлдоши, космик кема, планеталараро автоматик станция каби фойдали юк олиб чиқиш учун мўлжалланган кўп поғонали баллистик ракета. Бошқача айтганда, космонавтика манфаатларида фойдаланиладиган ракета.\nБундай ракета фойдали юк Ер яқинидаги паст, ўрта баландликдаги, юқори эллиптик ва катта айлана орбиталарга етказилаётганида зарурий (биринчи ёки иккинчи ёхуд ундан юқори) космик тезлик олишини таъминлайди. Ўз траекториясининг фаол қисмидаги бугунги элтувчи ракета парвозининг давомийлиги тахминан 17 дақиқани ташкил этади, старт олиш вазни 3000 тонна бўлиб, ушбу вазннинг 90 фоизи ёқилғи вазнидан иборат, Ер яқинидаги орбитага олиб чиқадиган фойдали юк вазни тахминан 140 тонна.\nЭлтувчи ракеталар таснифи\nАйрим горизонтал старт оладиган авиацион-космик тизимлардан фарқли ўлароқ, элтувчи ракеталар вертикал, камдан-кам ҳолларда ҳавода старт олади.\nПоғоналар жойлаштирилишига (йиғилишига) кўра:\nпоғоналар бирин-кетин жойлашган бўлиб, парвоз жараёнида навбат билан ишга тушадиган бўйлама йиғилган ракета;\nҳар хил поғоналарга тааллуқли, парвоз жараёнида бир вақтда ишлайдиган бир нечта блоклар параллель (пакет тарзида) жойлашган параллел йиғилган ракета;\nбир вақтда юргизилиб баравар ишлайдиган старт олиш ва марш двигателларига ёқилғи етказиладиган, барча поғоналар учун умумий ёқилғи баклари ўрнатилган, иши ниҳоясига етган марш двигателларигина улоқтириладиган шартли пакет тарзида (бир ярим пакет тартибида) йиғилган ракета.\nПоғоналар сонига кўра:\nбир поғонали ракета;\nбарча поғоналар учун умумий оксидловчи модда ва ёқилғи бакига эга, старт олиш двигателлари эса биринчи поғонани ташкил этадиган, яъни бутун поғона эмас фақат ушбу двигателлар улоқтириладиган бир ярим поғонали ракета (мисол учун, «Атлас» русумли элтувчи ракетанинг биринчи модификациялари);\nикки поғонали ракета ва ҳоказо.\nЎрнатилган двигатель турларига кўра:\nсуюқ ёқилғи қўлланиладиган ракета;\nқаттиқ ёнилғи қўлланиладиган ракета;\nҳар хил поғоналарда суюқ ёқилғи ва қаттиқ ёнилғи комбинацияси қўлланиладиган ракета.\nКосмосга олиб чиқиладиган фойдали юк вазнига кўра:\nюк вазни 60-70 тоннадан вазмин бўлган ўта оғир;\nюк вазни 15-50 тоннадан иборат оғир;\nюк вазни 5-15 тоннадан иборат ўрта оғир;\nюк вазни 5 тоннадан иборат ўрта вазнли;\nюк вазни 5 тоннагача бўлган енгил синфларга фарқ қилади.\nБундан ташқари, космик фаога бир неча ўнлаб килограб фойдали юк олиб чиқадиган нано-элтувчи ракеталар пайдо бўлмоқда.\nУчирилиш сонига кўра:\nбир маротаба учириладиган ракета;\nкўп маротаба учириладиган ракетага бўлинади.\nАксарият элтувчи ракеталар бир маротаба учириладиган кўп поғонали, пакет тарзида ёки бўйлама йиғилган, барча элементлари максимал даражада соддалаштирилгани боис, ишончлилиги билан фарқ қиладиган жанговар қитъалараро баллистик ракеталарнинг модификация қилинган варианти саналади.\nИлк бор 1957 йил 4 октябрь куни ССРИ томонидан Р-7 русумли элтувчи ракета воситасида «Спутник-1» русумли, вазни 83,6 кг бўлган космик аппарат космосга учирилган.\nТурли давлатлар томонидан илк бор учирилган элтувчи ракеталар:\n1958 йил 31 январь – АҚШ, «Юпитер-С» ракетаси, космик аппарат вазни 4,8 кг;\n1965 йил 26 ноябрь – Франция, «Диамант-А» ракетаси, космик аппарат вазни 80 кг;\n1970 йил 11 февраль – Япония, L-45 ракетаси, космик аппарат вазни 9,4 кг;\n1970 йил 24 апрель – Хитой, «Буюк сафар» ракетаси, космик аппарат вазни 173 кг;\n1971 йил 28 октябрь – Англия, «Блэк Эрроу» ракетаси, космик аппарат вазни 66 кг;\n1979 йил 24 декабрь – Европа космос агентлиги (ESA), «Ариан» ракетаси, космик аппарат вазни 1700 кг;\n1980 йил 18 июнь – Ҳиндистон, SLV-3 ракетаси, космик аппарат вазни 40 кг.\nЭлтувчи ракеталарнинг кейинги авлодлари:\nССРИ – «Старт-1» (1993; старт олиш вазни 50 т, паст орбитага чиқарилган фойдали юк вазни 0,5 т), «Циклон» (1977; 185 т; 3,6 т), «Союз» (1973; 305 т; 7,1 т), «Зенит» (1985; 459 т; 13,7 т), «Протон» (1967; 700 т; 20,6 т), «Энергия» (1987; 2400 т; 100 т);\nАҚШ – «Титан-ЗВ» (1966; 187 т; 3,6 т), «Атлас-2» (1990; 188 т; 6,6 т), «Титан-4» (1989; 867 т; 17,7 т); «Сатурн-5» (1967; 2950 т; 135 т);\nХитой – «Буюк сафар-2» (1975; 192 т; 2,0 т);\nҲиндистон – ASLV (1987; 40 т; 0,15 т);\nЯпония – Н-1 (1986; 140 т; 3,8 т), Н-2 (1994; 260 т; 10,0 т);\nESA – «Ариан-4» (1988; 304 т; 4,6 т), «Ариан-4Л» (1988; 460 т; 9,4 т).\nАйрим элтувчи ракеталарга оид маълумотлар:\n«Космос» – ССРИда ишлаб чиқилган, «Космос» русумли Ернинг сунъий йўлдошларини космосга чиқариш учун мўлжалланган 2 поғонали элтувчи ракеталар серияси.\n«Энергия» – кўп маротаба қўллаш учун мўлжалланган орбитал космик кемалар, илмий ва халк хўжалиги соҳалари манфаатларида ишлатиладиган йирик ўлчамли космик аппаратларни, шу жумладан, узоқ вақт ишлатиладиган космик станция модулларини орбитага чиқариш мақсадида ССРИда яратилган 2 поғонали универсал элтувчи ракета.\nУзунлиги 60 м, кўндаланг кесимининг максимал ўлчами тахминан 20 м, старт олиш вазни 2000 тоннадан оғир, Ер яқинидаги орбитага олиб чиқадиган фойдали юк вазни 100 тоннадан оғир.\n«Ариан» – Европа космик агентлиги томонидан яратилган, Ернинг сунъий йўлдошларини космосга чиқариш учун мўлжалланган, суюқ ёқилғи қўлланиладиган двигатель ўрнатилган 3 поғонали элтувчи ракеталар серияси.\n12.04.2013 00:39 #12\nКОСМИК АППАРАТЛАР (рус. космические аппараты), космик фазода турли вазифаларни ҳал этиш, осмон жисмлари юзида тадқиқот ишлари ва бошқа турдаги ишларни амалга ошириш мақсадида космосга учиш ёки космосда парвоз қилиш учун мўлжалланган, орбитага элтувчи ракеталар воситасида чиқариладиган учиш аппаратларининг (техник қурилмаларнинг) умумий номи.\nКосмик аппаратлар, Ер яқинида ва планеталараро учиш, орбитал парвоз қилиш, илмий-тадқиқот ва амалий масалаларни ҳал этиш учун мўлжалланган бўлиб, автоматик учадиган ва учувчи бошқарадиган аппаратларга фарқ қилиши мумкин.\nАсосий вазифаси Ер атмосферасининг устки, яқин космос, деб аталадиган қисмида одам ва жиҳозларни ташиш саналадиган космик аппарат космик кема ёки космик учиш аппарати, деб номланади.\nҚўлланилиш соҳасига кўра космик аппаратлар:\nЕрнинг сунъий йўлдошлар ҳаракатланадиган геоцентрик орбита бўйлаб парвоз қиладиган Ер яқинидаги орбитал;\nмуайян планетага тушириладиган гуруҳларга бўлинади.\nКосмик аппаратларни Ернинг автоматик сунъий йўлдоши ва учувчи бошқарадиган космик аппаратга фарқ қилиш қабул қилинган. Учувчи бошқарадиган космик аппаратлар жумласига барча турдаги учувчи бошқарадиган космик кемалар ва орбитал космик станциялар киради\nБаъзан, пассив сунъий йўлдошлардан фарқ қилаётганини алоҳида таъкидлаб ўтиш ақсадида Ернинг фаол, яъни турли манёврлар бажарадиган сунъий йўлдошларини номлаш учун «Космик учиш аппарати» термини қўлланилади. Аксарият ҳолларда «Космик аппарат» ва «Космик учиш аппарати» маънодош сўзлар сифатида эътироф этилади.\nБундан ташқари, сўнгги йилларда авиация-космос тизимларига мансуб орбитал-гипертовуш учиш аппаратларининг лойиҳалари ишлаб чиқилар экан, ҳавосиз космик фазода ҳам, Ернинг зич атмосфера қатламларида ҳам, бошқариладиган парвоз амалларини бажарадиган космоплан ва космолётларни номлаш учун ҳаво-космик аппарат номи ҳам тез-тез қўлланиб келинмоқда.\nКосмик аппаратлар таснифи:\nИш режимига кўра:\nЕрнинг сунъий йўлдошлари – геоцентрик орбитада ҳаракатланаётган, яъни Ер атрофида айланаётган аппаратларнинг умумий номи;\nавтоматик планеталараро станциялар (космик зондлар) – Ердан Қуёш тизимига мансуб бошқа космик жимлар орасида парвоз қиладиган аппаратлар. Бунда, ушбу аппаратлар ўзлаштирилаётган осмон жисмининг орбитасига чиқиши ҳам, учиб ўтиш траекториясида тадқиқ этиши ҳам мумкин. Айриб аппаратлар тадқиқ ишларини ниҳоясига етказгач, Қуёш тизимининг сарҳадларини тарк этиб кетади;\nавтоматик ёки учувчи бошқарадиган космик кемалар – юк ва одамларни Ер орбитасига олиб чиқиш учун қўлланилади. Бугунги кунда бошқа планеталарнинг орбиталарига парвоз қилиш режалари ишлаб чиқилмоқда;\nорбитал станциялар – одамларнинг Ер орбитасида узоқ вақт бўлиб, ишлашлари учун мўлжалланган аппаратлар;\nпланета юзига тушириладиган аппаратлар – одам ва тегишли материалларни планета атрофидаги орбитадан ёки планеталараро траекториядан планета юзига тушириш учун мўлжалланган аппаратлар;\nпланетоходлар – планета ёки бошқа турдаги осмон жисми юзида ҳаракатланиб юриши учун мўлжалланган автоматик лаборатория комплекслари ёки транспорт воситалари.\nЕрга қайтадиган аппаратлар – одам ва материалларни Ерга эркин ёки қаттиқ қўнган тарзда қайтариш кўзда тутилади;\nЕрга қайтмас аппаратлар – ресурси тугагач, одатда орбитадан тушиб, атмосфера қатламларида ёниб кетади.\nБажарадиган ишига кўра:\nалоқа, телевизион, телекоммуникацион йўлдошлар;\nЕрни юқоридан зондлаш аппаратлари;\nразведка ва ҳарбий аппаратлар;\nбошқа турдаги аппаратлар.\nАксарият космик аппаратлар бир вақтнинг ўзида бир неча иш турларини бажаради.\nфемто – 100 граммгача\nпико- –1 килограммгача\nнано- – 1-10 кг\nмикро- – 10-100 кг\nмини- – 100-500 кг\nкичик – 500-1000 кг\nйирик – 1000 килограммдан оғир.\n12.04.2013 00:43 #13\nКосмик аппарат парвозининг ўзига хос хусусиятлари\nУмуман олганда, космик аппарат парвозини уч қисмга, хусусан, орбитага чиқариш, орбитал парвоз ва қўниш қисмларига бўлиш қабул қилинган. Орбитага чиқариш қисмида космик аппарат белгиланган йўналишда зарурий космик тезлик олиши лозим. Парвознинг орбитал қисми аппаратнинг само механикаси қонунларига мувофиқ инерциал ҳаракатланиши билан тавсифланади. Қўниш қисми эса Ерга қайтаётган космик аппаратнинг тезлигини қўниш тезлигига қадар сўндириш учун хизмат қилади.\nКосмик аппарат бортидаги тизимлар (рус. бортовое оборудование космического аппарата) – космик аппарат ҳаракатининг белгиланган тавсифлари рўёбга чиқиши, ички истиқомат шароитлари таъминланиши ва мақсадли вазифалар ҳал этилиши учун мўлжалланган техник воситалар мажмуи.\nКосмик аппарат бир нечта таркибий қисмлардан ташкил топган. Улар жумласига, авваламбор, космик аппарат олдида турган вазифаларни ҳал этиш мўлжалланган мақсадли аппаратлар киради. Мақсадли аппаратлардан ташқари, одатда, космик фазо шароитларида аппаратнинг узоқ вақт ишлашини таъминлайдиган бир қатор хизмат тизимлари ҳам мавжуд.\nБундай тизимларга: энергия таъминоти, ҳарорат ростлаш, радиацион муҳофаза, парвоз жараёнини бошқариш, йўналтириш, космонавтларни авария ҳолатида қутқариш, қўниш, элтувчи ракетадан ажраб чиқиш, бошқа космик аппарат билан туташиш, радиоалоқа, ҳаётий таъминот, биологик муҳофаза, иссиқликдан сақлаш, телеметрия каби тизимлар киради.\nКосмик аппарат бажарадиган вазифага боғлиқ ҳолда юқорида санаб ўтилган хизмат тизимларининг айримлари, мисол учун, алоқа йўлдошида космонавтларни авария ҳолатида қутқариш, ҳаётий таъминот тизимлари бўлмайди.\nКосмик аппарат бортига мақсадли вазифалар ҳал этилиши учун ўрнатилган жиҳозлар ўз ичига илмий-тадқиқот, метеорологик ва фотографик жиҳозларни мужассам этади.\nЭлектр таъминот тизими\nКосмик аппаратга ўрнатилган тизимларнинг аксарият қисми электр таъминот бўлишини тақозо этади. Бинобарин, электр энергиясининг манбаи сифатида, одатда, қуёш батареялари ва кимёвий аккумуляторлардан ташкил топган боғлам қўлланилади. Кам ҳолларда бошқа манбалар, мисол учун, ёқилғи элементлари, радиоизотоп батареялар, ядровий реакторлар, бир маротаба ишлатиладиган гальваник элементлардан фойдаланилади.\nҲарорат режимини сақлаш (ҳарорат ростлаш) тизими\nКосмик аппарат ички (асбоблар, агрегатлар ва шу кабилар) ва ташқи манбалардан, мисол учун қуёшнинг бевосита ва планетадан акс этган нурлари, планета нурларидан ҳамда планетанинг аппарат баландлигидаги атмосфера қолдиқларига ишқаланиш туфайли қизийди. Шунингдек, космик аппарат иссиқлик нурлаши сабабли совийди. Космик аппаратнинг аксарият узеллари ҳарорат режими сақланишини тақозо этади, яъни уларнинг ҳаддан ортиқ қизиб кетиши ёки совиб қолишига йўл қўйиб бўлмайди. Қизиш билан совиш жараёни ўртасидаги мувозанатни сақлаш, иссиқлик энергиясини аппарат конструкциялари орасида тақсимлаш ва шу тариқа, белгиланган ҳарорат режимини сақлаш – ҳарорат ростлаш тизимининг асосий вазифаси саналади.\nКосмик аппаратнинг муайян томон йўналиши ва манёврлар бажаришини таъминлаш мақсадида аппартнинг двигатель қурилмасини бошқаради. Ушбу тизим, одатда, мақсадли аппаратлар ва бошқа турдаги кичик тизимлар билан, уларнинг ҳолатини назорат қилиш ва бошқариш мақсадида боғланган бўлиб, борт радиоалоқаси воситасида қуруқликдаги бошқарув тизимлари билан ахборот алмашинади.\nКосмик аппарат ҳолатини назорат қилиб бориш, уни бошқариш, мақсадли аппаратлардан ахборот олишни таъминлаш учун қуруқликдаги бошқарув комплекси билан алоқа канали бўлиши талаб этилади. Бунинг учун асосан радиоалоқа бўлиши лозим. Космик аппарат Ердан олис масофаларга узоқлашадиган бўлса, аниқ йўналган антенналар ва уларни космик аппарат томон йўналтириш тизимлари қўлланилади.\nҲаётий таъминот тизими\nБундай тизим учувчи бошқарадиган ҳамда бортида биологик тажрибалар ўтказиладиган космик аппаратлар учун зарур бўлиб, ўз ичига зарурий моддалар захираси, регенерация ва утилизация тизимларини мужассам этади.\nКосмик аппаратнинг айни фурсатда қай томон йўналганини аниқлаш қурилмалари (қуёш датчиги, юлдуз датчиги кабилар) ва ижро органларидан (йўналтириш двигателлари ва куч гироскопларидан) иборат.\nКосмик аппарат тезлиги ва ҳаракат йўналишини ўзгартириш имконини беради. Одатда, кимёвий ракета двигатели қўлланилади, бироқ электр, ядровий ва бошқа турдаги двигателлар ёки қуёш паруси ҳам қўлланилиши мумкин.\nЭнг биринчи космик аппарат – 1957 йили ССРИ томонидан орбитага чиқарилган Ернинг сунъий йўлдоши саналади.\nКосмик аппаратларга мисол тариқасида таъминот мақсадларида юк ташиш учун мўлжалланган «Прогресс» автоматик космик аппаратлар сериясини келтириш мумкин. Ушбу аппаратлар ССРИда «Союз» космик кемаси негизида яратилган бўлиб, илк бор 1978 йили космосга учирилган. Бундай космик аппаратларнинг асосий вазифаси – орбитал станцияга ёқилғи, тегишли жиҳозлар ва бошқа турдаги материалларни етказиш йули билан, ушбу станциялар иши давомли кечишини таъминлашдир.\n12.04.2013 00:46 #14\nКОСМИК КЕМА (рус. космический корабль), учувчи-космонавт томонидан бошқариладиган, космонавтларнинг ҳаётий фаолиятини таъминлаш тизими билан биргаликдаги герметик ёпилган кабинага эга космик аппарат.\nГелиоцентрик орбиталар бўйлаб узоқ вақт парвоз қилиш учун мўлжалланган космик кема орбитал станция, бошқа планетага учиш учун мўлжалланган космик кема эса планеталараро станция, деб аталади. Юк ва космонавтларни ташиб етказиш тадбирлари космик юк ташиш кемалари ва орбиталараро буксирлар воситасида амалга оширилади.\nЕр яқинидаги орбиталар бўйлаб парвоз этиш учун мўлжалланган совет космик кемалари жумласига қуйидаги кемалар киради:\n«Восток» (вазни 4,73 т) – 1961-63 йиллар давомида жами 6 маротаба космосга чиқарилган, шу жумладан, жаҳоннинг биринчи космонавти Ю. А. Гагарин парвоз қилган бир ўринли дастлабки космик кемалар серияси;\n«Восход» (вазни 5,32 т) – 1964-65 йиллар давомида жами 2 маротаба космосга чиқарилган, иккинчи парвоз давомида совет космонавти А. А. Леонов илк бор очиқ космосга чиққан кўп ўринли космик кемалар;\n«Союз» (вазни 6,38-6,8 т) – 1967-81 йиллар давомида жами 40 маротаба, улардан 2 маротаба космонавтсиз космосга чиқарилган кўп ўринли космик кемалар серияси.\n1979-86 йиллар давомида жами 14 маротаба космосга чиқарилган «Союз-Т» ва 1986-98 йиллар давомида жами 25 маротаба космосга чиқарилган «Союз-ТМ» космик кемалар серияси космик экипажларни «Салют» ва «Мир» орбитал станцияларига етказиш ва космонавтларни Ерга қайтариш учун мўлжалланган бўлиб, «Союз» космик кемаси негизида яратилган модификациялар саналади.\n«Восток», «Восход» ва «Союз» космик кемаларининг парвозлари давомида рўй берган муҳим ҳодисалар:\nиккита космик кема ўзаро туташтирилиб, космонавтларнинг очиқ космос орқали бир космик кемадан иккинчисига ўтиши;\nбир нечта космик кемаларнинг гуруҳ таркибидаги парвози;\nАҚШнинг «Аполлон» космик кемаси билан туташиш.\nАҚШ космик кемалари жумласига қуйидаги кемалар киради:\n«Меркурий» (вазни 1,3 т) – 1961-63 йиллар давомида жами 6 маротаба космосга чиқарилган, шу жумладан, дастлабки иккита парвоз Ер орбитасига чиқмаган тарзда кечган бир ўринли дастлабки космик кемалар серияси;\n«Джемини» (вазни 3,8 т) – 1965-66 йиллар давомида жами 10 маротаба космосга чиқарилган, шу жумладан, космонавтлар 5 маротаба очиқ космосга чиққан, бир нечта парвоз тажриба тариқасида гуруҳ таркибида кечган ва космик аппарат билан туташув ишлари амалга оширилган икки ўринли космик кемалар серияси;\n«Аполлон» (вазни 47 т) – асосий вазифаси астронавтларни Ойга етказиш бўлиб, Ер яқинидаги орбиталар бўйлаб парвоз қилиш учун мўлжалланган уч ўринли космик кемалар серияси ҳамда мазкур кемаларни ишлаб чиқиш ва космосга чиқариш дастурининг номи.\nУшбу кемаларда астронавтлар Ер атрофида парвоз қилишган. Шунингдек, кемаларнинг учувчисиз парвозлари ҳам амалга оширилган. «Аполлон» негизида яратилган космик кема модификациялари экипажларни «Скайлэб» орбитал станциясига етказиш учун 3 маротаба қўлланилган. ЭПАС дастурига мувофиқ «Союз-19» космик кемаси билан туташтирилган. Бунда, ойга чиқиш бўлмасидан космонавтлар учун ўтиш бўлмаси сифатида фойдаланилган.\nКосмик кема старт олишининг максимал вазни тахминан 47 тонна, истиқомат бўлмаларининг ҳажми 12,7 куб метр. Ушбу космик кемалар 1968-75 йиллар давомида 15 маротаба жами 38 нафар астронавт билан космосга чиқарилган, улардан 6 маротаба, хусусан «Аполлон-11», -12, -14 ва -17 космик кемаларида ой экспедициялари Ой юзига қўнган тарзда муваффақиятли ўтган. Илк бор 1969 йили астронавтлар Н. Армстронг ва Э. Олдрин «Аполлон-11» космик кемасидан Ой юзига тушган. Ой юзида жами 12 нафар астронавт бўлган. «Аполлон-17» космик кемаси Ой юзида максимал вақт – 75 соат бўлган.\n12.04.2013 00:50 #15\nКОСМИК ЮК ТАШИШ КЕМАСИ (рус. космический транспортный корабль) – юк ва экипажни орбитал станцияга етказиш, космик аппаратларни космик фазонинг белгиланган жойига тортиб бориш ва уларни Ерга қайтариш учун мўлжалланган автоматик ёки учувчи бошқарадиган космик кема\nБир маротаба фойдаланиладиган юк ташиш кемалари жумласига ССРИнинг «Союз» ва «Союз-Т» космик кемалари ҳамда «Прогресс» автоматик юк ташиш космик кемасини, АҚШнинг кўп маротаба фойдаланиладиган «Спейс шаттл»ни мисол тариқасида келтириш мумкин.\n«СПЕЙС ШАТТЛ» (инг. Space Shuttle – космик қайиқ) (қисқартирилган номи «Шаттл») – космик кемаларни орбитага чиқариш, уларга техник хизмат кўрсатиш, космосда олиб борилган тадқиқот натижалари ёки космик кемаларни Ерга қайтариш, шунингдек, тегишли тадқиқотларни, шу жумладан, ҳарбий тадқиқотларни мустақил равишда амалга ошириш учун мўлжалланган кўп маротаба фойдаланиладиган АҚШнинг космик юк ташиш кемаси.\nУшбу кема иккита поғонадан иборат, хусусан:\nбиринчи поғона – ажралувчан поғона бўлиб, қаттиқ ёқилғи қўлланиладиган ракета двигателларига эга иккита тезлаткичдан иборат. Ушбу тезлаткичлар такроран фойдаланиш учун ерга парашют воситасида тушади;\nиккинчи поғона – суюқ ёқилғи қўлланиладиган учта ракета двигателига эга, орбитадан тушгач, «самолёт» режимида ерга қўнишга қодир бошқариладиган қанотли орбитал поғона («Колумбия», «Челленджер», «Дискавери», «Атлантис» ёки «Индевер»).\nЖами 100 маротаба қўлланилишга мўлжалланган «Шаттл» вертикал йўналишда старт олади, орбитадан тушгач эса секин-аста пастлаб учиб, самолёт сингари ерга қўнади.\nАстронавтлар иштирокидаги биринчи парвози 1981 йилнинг апрель ойида амалга оширилган. Таассуфки, 1986 йил 28 январь куни старт олган «Челленджер» ҳалокатга учраб, жамики экипаж ҳалок бўлди. 1988 йилнинг сентябрь ойида, ушбу кема парвозлари қайта бошланди.\n«Шаттл» кемасининг жами бешта орбитал поғонаси қурилган, жумладан:\n«Колумбия» (2003 йил 1 февраль куни ерга қўниш фурсатида ҳалокатга учраган);\n«Челленджер» (1986 йил 28 январь куни старт олиш фурсатида ҳалокатга учраган);\n«Спейс шаттл»нинг асосий тактик ва техник хусусиятлари: старт олиш вазни тахминан 20000 т, узунлиги 56 м, орбитага чиқариладиган фойдали юк 29,5 т, Ерга қайтариладиган фойдали юк 14,5 т, парвознинг максимал давомийлиги 30 сутка, экипаж 7 киши.\nҲАВО-КОСМИК САМОЛЕТ (рус. воздушно-космический самолет) – учиш-қўниш амалларини самолёт сингари бажарадиган, атмосфера ва космик фазода учиш учун мўлжалланган кўп маротаба фойдаланиладиган бир поғонали учиш аппарати.\nБундай самолётни яратишдан тадқиқот парвозларини амалга ошириш, космик аппаратларга транспорт-техник хизматларини кўрсатиш ва жанговар вазифаларни ҳал этиш мақсадлари кўзланмоқда. Уни яратиш ишлари АҚШ, Буюк Британия ва бошқа давлатларда олиб борилмоқда.\nҲАВО-КОСМИК КЕМА (рус. воздушно-космический корабль) – космик фазода учиб, ерга самолёт сингари қўниш учун мўлжалланган, кўп маротаба фойдаланиладиган орбитал кема.\nҲаво-космик кема ҳаво-космик самолётдан фарқли ўлароқ ракета сингари старт олади. Келажакда самолёт ёки космик кема бортидан старт оладиган турлари яратилиши кутилмоқда. Асосий аэродинамик юзалар, парвоз жараёнини барқарорлаштириш ва бошқариш органлари (қанот, дум қисми кабилар), шасси, парвоз-навигация тизимига эга.\nУшбу кема юк ташиш ишлари, орбитага чиқарилган космик кемаларга техник хизмат кўрсатиш тадбирлари, космик тажрибалар ўтказилиши, Ернинг табиий манбаларини разведка қилиш ва шу каби, бошқа мақсадларда қўллаш учун мўлжалланган.\n1981 йилдан эътиборан АҚШнинг «Спейс шаттл» кемаси қўлланиб келинмоқда.\n1988 йили ССРИнинг «Буран» кемаси Ер атрофида икки маротаба айланиб, аэродромга қўнди.\nХусусий космик кемалар:\nSpaceShipOne – биринчи суборбитал космик кема.\nSpaceShipTwo – суборбитал сайёҳлик кемаси. Келгуси ривожи SpaceShipOne.\nДракон (Dragon SpaceX) – «Тижорат мақсадларида орбитал юк ташиш» (COTS) дастури доирасида НАСА буюртмасига биноан SpaceX компанияси томонидан ишлаб чиқилаётган космик юк ташиш кемаси.\n12.04.2013 00:54 #16\nСУНЪИЙ ЙЎЛДОШ – муайян осмон жисми атрофидаги орбита бўйлаб ҳаракатланадиган космик аппарат. ССРИ томонидан:\n1957\tйили - Ернинг сунъий йўлдоши;\n1959 йили – Қуёшнинг сунъий йўлдоши;\n1966\tйили – Ойнинг сунъий йўлдоши;\n1975 йили – Зуҳранинг сунъий йўлдоши биринчи бўлиб учирилган. АҚШ томонидан эса 1971 йили Миррихнинг сунъий йўлдоши учирилган.\nССРИ ва Россия томонидан учирилган сунъий йўлдошлар рўйхати: Электрон, Полёт, Метеор, Экран, Радуга, Горизонт, Молния, Гейзер, Альтаир, Купон, ГЛОНАСС, Парус, Фотон, Око, Стрела, Ресурс, Целина, Бион, Вектор, Ромб, Цикада.\nЕРНИНГ СУНЪИЙ ЙЎЛДОШЛАРИ – Ернинг геоцентрик орбитаси бўйлаб камида бир маротаба айланган тарзда эркин парвоз қиладиган космик аппаратлар.\nЕрнинг сунъий йўлдоши орбитага ҳаракатининг фаол қисми бир неча юз километрдан икки-уч минг километргача масофани ташкил этадиган, сунъий йўлдош ажралиб чиқаётган фурсатдаги тезлиги эса биринчи космик тезликка тенг бўладиган ёки ушбу тезликдан 1,4 маротабадан ошмай, горизонтал йўналишда ҳаракатланадиган элтувчи ракета воситасида чиқарилади.\nЕрнинг энг биринчи сунъий йўлдоши («Спутник-1») ССРИ томонидан 1957 йил 4 октябрь куни учирилган. Шундан сўнг:\n1958\tйили – АҚШ;\n1965 йили – Франция;\n1967\tйили – Австралия;\n1970\tйили – Япония ва Хитой;\n1971\tйили – Буюк Британия;\n1980 йили – Ҳиндистон томонидан учирилган.\nЕрнинг сунъий йўлдошлари жумласига орбитал космик кема ва станциялар кириб, мақсадли вазифасига кўра улар илмий-тадқиқот ва амалий мақсадларда фойдаланиладиган сунъий йўлдошларга фарқ қилади.\nИлмий-тадқиқот мақсадларида фойдаланиладиган Ернинг сунъий йўлдошлари Ер атмосферасининг ионосфераси ва янада юқори қатламларини, галактика нурлари ва Қуёш нурларини, гравитация майдонларининг тузилишларини, Ернинг радиацион минтақасини ва шу каби масалаларни ўрганиб бориш учун хизмат қилади. Бундай йўлдошлар жумласига:\nССРИнинг «Космос», «Электрон», «Протон», «Прогноз» серияларига мансуб йўлдошлар;\nАҚШнинг «Авангард», «Эксплорер», «ОСО», «ОГО», «ОАО», «Пегас», «ХЕАО» серияларига мансуб йўлдошлар;\nАнглиянинг «Ариэль» йўлдоши;\nФранциянинг «Диадем», «Турнесоль», «Ореол» каби йўлдошлари киради.\nАмалий мақсадларда фойдаланиладиган Ернинг сунъий йўлдошлари жумласига:\nтелевизион кўрсатувларни ретрансляция қилиш, бир-биридан 10-15 минг км нарида жойлашган қуруқликдаги пунктлар орасида алоқанинг барча турларини таъминлаш учун хизмат қиладиган, мисол учун, ССРИнинг «Молния», «Экран», «Горизонт», АҚШнинг «Синком», «Интелсат», «Марисат» каби алоқа йўлдошлари;\nССРИнинг «Метеор» ва айрим «Космос» сериясига мансуб, АҚШнинг «Тирос», «ЭССА», «Нимбус» каби метеорологик йўлдошлар;\nССРИнинг «Цикада», АҚШнинг «Транзит», «Навстар» каби навигация йўлдошлари;\nтабиий манбаларни тадкиқ этиш йўлдошлари;\nразведка олиб бориш, рақиб узатаётган маълумотларни тутиш, радиолокация станцияларининг турган жойини аниқлаш, қитъалараро баллистик ракеталар учиришга ҳозирланаётгани ҳақида олдиндан огоҳлантириш учун ҳарбий мақсадларда қўлланиладиган йўлдошлар киради.\nАйрим сунъий йўлдошлар ва уларнинг тизимига оид маълумотлар:\n«Полет» – космос техникаси тарихида илк бор ССРИ томонидан учирилган, парвоз давомида орбита баландлиги ва текислиги ўзгартириладиган Ернинг манёврчан сунъий йўлдошлари. Орбитага 1963 йили «Полет-1», 1964 йили эса «Полет-2» чиқарилган.\nВертикал космик зонд – Ер атмосфераси ва Ер яқинидаги космик фазони текшириш учун мўлжалланган, ўлчов асбоблари ўрнатилган ажралувчи контейнер кўринишидаги ракета воситасида учириладиган вертикал зондлаш аппарати.\n«Молния» – телевизион дастурларни ретрансляция қилиш, телеграф, телефон ва фототелеграф алоқа турларини ташкиллаштириш, шунингдек, стационар яқинидаги орбитадан тажриба тариқасида телевизион ва радио дастурларни узатиш учун мўлжалланган Ернинг сунъий йўлдошлари серияси ҳамда уларни ишлаб чиқиш (1965 йили) ва учиришга оид дастур номи.\nЕрнинг мазкур сунъий йўлдоши «Орбита» сунъий йўлдош орқали алоқа тизими таркибига кирган.\n«Метеор» 1) ўз ичига Ернинг «Космос» ва «Метеор» сунъий йўлдошлари, метеорологик маълумотларни қабул қилиш ва уларга ишлов бериб, тарқатиш пунктлари, Ернинг сунъий йўлдоши бортига ўрнатилган тизимлар ишини назорат қилиб, бошқариш хизматини мужассам этган, метеорологик маълумотлар ва илмий тадқиқотларни йиғиш учун мўлжалланган, 1967 йили ишга туширилган космик метеорологик тизим. 2) 1969 йилдан эътиборан орбитага чиқарила бошланган Ернинг метеорологик сунъий йўлдошлари серияси.\n«Эксплорер» (инг. Explorer – тадқиқотчи) –космик фазони тадқиқ этиш учун мўлжалланган, АҚШ томонидан орбитага чиқарилган, ҳар бирининг вазни тахминан 660 кг келадиган Ернинг сунъий йўлдошлари серияси.\n«Эксплорер»ларнинг айримлари Ой яқинидаги орбиталарга чиқарилган. «Эксплорер-1» 1958 йили АҚШ томонидан биринчи бор орбитага чиқарилган Ернинг сунъий йўлдоши саналади. 1958-81 йиллар давомида жами олтмиш бешта «Эксплорер» учирилган бўлиб, бундай уринишларнинг эллик олтитаси муваффақиятли кечган.\n«Космос» – космик фазони ўрганиш, айрим техник муаммоларни тадқиқ этиш, космик аппаратлар тизимини ишлаб чиқиш мақсадида ССРИ томонидан 1962 йил 2 мартдан эътиборан 2 поғонали «Космос» элтувчи ракеталар воситасида орбитага чиқарилган Ернинг сунъий йўлдошлари тизими.\n«Коспас-Сарсат» авария ҳолатига тушиб қолган самолёт ва кемаларга тегишли радиобуйларнинг координаталарини аниқлаш учун мўлжалланган сунъий йўлдошлар тизими.\n«Коспас» - умумий тизимнинг дастлаб ССРИ, кейинчалик Россияга тегишли қисми, «Сарсат» эса АҚШ, Канада ва Франция томонидан яратилган қисми.\nМазкур тизим фойдаланишга босқичма-босқич топширилган бўлиб, ўз ичига Ер қутблари яқинидаги айлана орбита бўйлаб ҳаракатланадиган Ернинг сунъий йўлдошлари, самолёт ва кемаларга ўрнатилиб, авария ҳолатида ишга тушадиган радиобуйлар ва ахборот қабул қилиш пунктларини мужассам этади.\nЕрнинг сунъий йўлдошлари кўринадиган зонада бир вақтда ишга тушган йигирматадан кам бўлмаган радиобуйларнинг координаталари аниқланади.\n12.04.2013 00:57 #17\nОРБИТАЛ СТАНЦИЯ (рус. орбитальная станция) – космик фазода илмий тадқиқотлар олиб бориш мақсадида одамлар Ер яқинидаги орбитада узоқ вақт бўлиши учун мўлжалланган, шунингдек, бошқа планета ёки унинг йўлдоши атрофидаги орбита бўйлаб парвоз этганча узоқ вақт ишлайдиган, бошқа космик аппаратлар билан туташиш имкониятига эга, учувчи бошқарадиган ёки автоматик равишда парвоз қиладиган кўп мақсадли космик аппарат.\nОрбитал станция ўз ичига одам яшайдиган модуллар, техник ва шлюз бўлмаларини мужассам этади. Станциялар, орбиталарини кўтариб бориш учун ёқилғи бўлишини, иш қобилияти сақланиши, экипаж эҳтиёжлари қаноатланиши учун турли юклар етказилишини тақозо этади. Бинобарин, экипаж таркибини алмаштириш учун оддий космик кемалардан, юк, ёқилғи ва илмий жиҳозларни етказиш учун эса космик юк ташиш кемаларидан фойдаланилади.\nСалют – орбитал станцияларнинг дастлабки серияси (ССРИ)\nСкайлэб – орбитал станция (АҚШ)\nМир – модуллардан йиғилган биринчи орбитал станция (ССРИ)\nХалқаро космик станция (ХКС).\nЛуна – Ойни тадқиқ қилиб, тупроғини келтириш, Луноход-1 и Луноход-2. (ССРИ)\nРейнджер – Ойнинг юзига тушиш жараёнида, унинг телевизион тасвирини олиш (АҚШ)\nЭксплорер 35 (Лунар Эксплорер 2) – Ой ва унинг яқинидаги космик фазони селеноцентрик орбитадан ўрганиш (АҚШ)\nЛунар Орбитер – Ой атрофидаги орбитага чиқариб, юзининг харитасини ҳосил қилиш (АҚШ).\nСервейер – Ой юзига эркин қўнишни машқ қилиб, тупроғини тадқиқ қилиш (АҚШ).\nLunar Prospector – Ойни тадқиқ қилиш (АҚШ).\nСмарт-1 – ион двигатели билан жиҳозланган аппарат воситасида Ойни тадқиқ қилиш (ЕКА).\nKaguya – Ой ва унинг яқинидаги космик фазони тадқиқ қилиш (Япония).\nЧанъэ-1 – Ойни тадқиқ қилиб, юзининг харитасини ҳосил қилиш (Хитой).\nОрбитал станциялар орбитага тайёр йиғилган ҳолатда чиқарилиши ёки космик фазода йиғилиши мумкин. Ер яқинидаги, 500 км гача баландликдаги орбита бўйлаб парвоз қиладиган орбитал станциялар ёрдамида Ер ва космик фазони тадқиқ этиш ишлари, астрофизик, кимёвий-физик, тиббий-биологик, метеорологик тадқиқотлар олиб борилади, навигация масалалари, Ернинг табиий манбалари ва шу каби бошқа масалалар ўрганиб борилади, шунингдек, учиш аппаратлари, денгиз кемалари, қуруқликдаги ҳаракатчан алоқа объектларининг навигациясини таъминлаш, эҳтимолий душман ҳудудини глобал миқёсда разведка Қилиш, душман ракета қуроли билан ҳамла қилишга ҳозирлик кураётгани ҳақида огоҳлантириш билан боғлиқ ҳарбий масалалар ҳал этилади.\nкосмосга тайёр йиғилган ҳолатда чиқариладиган мисол учун, ССРИнинг «Салют» ва АҚШнинг «Скайлэб» орбитал станциялари каби моноблокли;\nҳар бир блоки элтувчи ракета воситасида алоҳида етказилиб, бир нечта блоклар ўзаро туташтирилган тарзда, мисол учун, ССРИнинг «Мир» орбитал станцияси каби орбитада яратиладиган модулли бўлиши мумкин.\nОрбитал станцияларга юк ва экипажлар космик юк ташиш кемалари воситасида етказилади.\nССРИнинг 1971-82 йиллар давомида жами еттита «Салют» орбитал станциялари серияси – орбитага чиқарилган биринчи станциялар саналади. Ҳар бир станциянинг вазни 18,9 т, узунлиги 16 метргача, истиқомат бўлмаларининг максимал диаметри 4,15 м, экипажи 6 кишидан иборат бўлган.\n1995 йилга қадар космосга ССРИнинг «Салют» ва «Мир», АҚШнинг «Скайлэб» орбитал станциялари чиқарилган.\nЎтган асрнинг 90- йиллари ҳотимасида Ер орбитасида АҚШ, Канада, Россия, Европа космик агентлигига аъзо давлатлар иштирокида «Альфа» халқаро орбитал космик станция яратиш ишлари бошланди.\nССРИнинг «Мир» ва АҚШнинг «Скайлэб» орбитал станциялари борасида батафсилроқ тўхталиб ўтаман.\n«Мир» – Ер яқинидаги орбита бўйлаб парвоз қилиш учун мўлжалланган биринчи модулли орбитал станция.\nССРИ томонидан «Салют» орбитал станциясининг конструкцияси негизида ишлаб чиқилган бўлиб, орбитага 1986 йил 20 февраль куни чиқарилган. «Мир» станциясининг вазни 90 т, максимал узунлиги тахминан 40 м, экипаж 6 киши. Унда туташтиришнинг янги тизими жорий этилган бўлиб, жами олтита туташтириш узелига эга бўлган. «Салют» орбитал станцияси билан таққосланадиган бўлса, «Мир» станциясида энергия таъминоти тизимининг қуввати сезиларли даражада оширилган, космонавтлар ишлаши ва дам олиши учун нисбатан кулай шарт-шароитлар яратилган. Йиғилган ҳолатда ўз ичига асосий блок ва бешта модулни мужассам этган. Доимо фаолият юритадиган, илмий ва халқ хўжалиги манфаатларида қўлланиладиган махсус орбитал модулларга эга, учувчи бошқарадиган кўп мақсадли комплекс яратиш учун мўлжалланган эди.\n«Мир» станциясида 12 ярим йил давомида одам яшади. Унининг бортида жами 140 нафар космонавт ишлади. Совет космонавти Владимир Соловьев, ушбу станцияга 5 маротаба ташриф буюрди. Шифокор-космонавт Валерий Поляков эса станцияда 437 кун ўтказиб, космосда бўлиш вақти борасида рекорд ўрнатган. Америкалик астронавт аёл Шеннон Люсид 1996 йили станцияда 188 кун ишлаб аёллар орасида рекорд ўрнатди. Станцияда япон миллатига мансуб биринчи профессионал журналист Тоехиро Акияма ишлади.\nҲар нарсанинг интиҳоси бўлганидек, 2001 йил 23 март куни «Мир» орбитал станцияси орбитадан туширилиб, Тинч океан қаърига чўктирилди.\n«Скайлэб» (инг, Skylab, sky laboratory сўзларининг қисқартмаси бўлиб «самодаги лаборатория» маъносини англатади) – Ер яқинидаги орбита бўйлаб парвоз қилиш учун мўлжалланган АҚШнинг тажриба тариқасида яратилган орбитал станцияси ва уни яратишга оид дастур номи.\nУшбу станция орбитага 1973 йил 14 май куни чиқарилган бўлиб, космик фазони тадқиқ қилиш, тиббий-биологик ва техник тадқиқотлар ўтказиш, амалий масалаларни ҳал этиш учун мўлжалланган аппаратлар мажмуи билан жиҳозланган. Станциянинг максимал вазни 77 т, истиқомат бўлмаларининг ҳажми тахминан 340 куб метр, узунлиги 25 м, диаметри 6,6 м, экипаж 3 киши.\nСтанциянинг Ерга қайтиши аввал бошдан кўзда тутилмаган. Экипаж етказиш ва алмаштириш ишлари «Аполлон» космик юк ташиш кемалари воситасида амалга оширилган. Станцияга жами 3 маротаба экспедиция уюштирилган.\n1973-74 йиллар давомида станцияда ҳар бири 3 нафар астронавтдан ташкил топган учта экипаж ишлаган. Учинчи экипаж таркиби станцияда максимал вақт – 84 сутка ишлаган.\n1979 йил 11 июль куни станция йўқ қилинди.\n12.04.2013 01:02 #18\nПЛАНЕТАЛАРАРО АВТОМАТИК СТАНЦИЯ (рус. автоматическая межпланетная станция) – илмий мақсадда қўлланиладиган космик аппаратларни осмон жисмларига қадар етказиш, Ой, Қуёш тизимига мансуб планеталар ва ушбу планеталар орасидаги космик фазони ўрганиш учун мўлжалланган, учувчисиз бошқариладиган космик аппарат.\nПланеталараро автоматик станциялар:\nПионер – Ой, планеталар орасидаги космик фазо, Муштарий ва Сатурнни кузатиш дастури (АҚШ)\nВояджер – гигант планеталарни тадқиқ қилиш дастури (АҚШ)\nМаринер – Зуҳра, Миррих ва Меркурийни тадқиқ этиш дастури (АҚШ)\nМарс – Миррихни тадқиқ этиш ва унинг юзига биринчи бор эркин қўниш (ССРИ)\nВенера – Зуҳра атмосфераси ва унинг юзини тадқиқ этиш (ССРИ)\nВикинг – Миррихни юзини тадқиқ этиш дастури (АҚШ)\nВега – Галлея кометаси билан дуч келиш, аэрозонднинг Зуҳра юзига қўниши (ССРИ)\nФобос – Миррих йўлдошларини тадқиқ этиш дастури (ССРИ)\nМарс Экспресс – Миррихнинг сунъий йўлдоши, «Бигль-2» марсаходининг туширилиши (ЕКА)\nГалилео – Муштарий ва унинг йўлдошларини тадқиқ этиш (НАСА)\nГюйгенс – Тиитан атмосферасини тадқиқ этиш зонди (ЕКА)\nРозетта – Чурюмов-Герасименко кометасининг ядросига космик аппарат туширилиши (ЕКА).\nХаябуса – Итокав астероидидан тупроқ келтириш (JAXA).\nMESSENGER – Меркурийни тадқиқ этиш (НАСА).\nМагеллан (КА) – Зуҳрани тадқиқ этиш (НАСА).\nЯнги горизонтлар – Плутон ва унинг йўлдошларини тадқиқ қилиш (НАСА).\nVenus Express – Зуҳрани тадқиқ этиш (ЕКА).\nPhoenix – Миррих юзини тадқиқ этиш дастури (НАСА).\nССРИ томонидан яратилиб, космосга учирилган планеталараро автоматик станциялар:\n«Луна» – 1959-76 йиллар давомида учирилган, Ой ва унинг яқинидаги космик фазони тадқиқ қилиш учун мўлжалланган «Луна-1» – «Луна-24» станциялари серияси. Хусусан:\n«Луна-3» станцияси илк бор Ойнинг орқа томонини суратга олган;\n1966 йили «Луна-9» станцияси Ойга эркин қўнган;\n«Луна-16, -20 ва -24» станциялари эса ой тупроғини Ерга етказган;\n«Зонд» – 1964-70 йиллар давомида учирилган, космик фазони ўрганиш ва олис масофаларга космик парвоз этиш тажрибаларини амалга ошириш учун мўлжалланган «Зонд-1» - «Зонд-8» станциялари серияси;\n«Марс» – 1962-73 йиллар давомида учирилган, Миррих ва унинг яқинидаги космик фазони, планета юзига тушириладиган аппаратларни етказиш билан бир вақтда тадқиқ қилиш учун мўлжалланган, старт олиш вазни тахминан 4,65 т келадиган «Марс-1» – «Марс-7» станциялари серияси ва уларни яратиб, учиришга оид дастурлар номи.\n1962-1977 йиллар давомида «Марс» станцияси жами 7 маротаба учирилган, бунда:\n1963 йил 19 июнь куни «Марс-1» Миррих планетасига яқин борган биринчи космик аппарат бўлди;\n«Марс-2»нинг капсуласи биринчи бўлиб Миррих юзига етиб борди;\n1971 йили планета юзига тушириладиган «Марс-3» аппарати Миррих юзига қўнди;\n1973 йили планеталараро трассада илк бор бир вақтнинг ўзида тўртта «Марс» станцияси парвоз қилди;\n«Марс-5» Миррихнинг учинчи сунъий йўлдоши бўлди;\n«Марс-6» Миррих юзига етиб борди.\n«Венера» – 1961-83 йиллар давомида учирилган, Зуҳра ва унинг яқинидаги космик фазони, планета юзига тушириладиган аппаратларни етказиш билан бир вақтда тадқиқ қилиш учун мўлжалланган, «Венера-1» – «Венера-16» станциялари серияси;\n«Вега» – 1984-86 йиллар давомида учирилган, Зуҳра ва Галлей кометасини тадқиқ қилиш учун мўлжалланган «Вега-1» ва «Вега-2»станциялари;\n«Фобос» –1988-89 йиллар давомида учирилган, Миррих, унинг Фобос йўлдоши, Қуёш ва планеталараро космик фазони тадқиқ қилиш учун мўлжалланган «Фобос-1» ва «Фобос-2» станциялари.\n12.04.2013 01:04 #19\nАҚШ томонидан яратилиб, космосга учирилган планеталараро автоматик станциялар:\n«Рейнджер» – 1959-65 йиллар давомида учирилган, Ой ва унинг яқинидаги космик фазони тадқиқ қилиб, Ой юзининг телевизион тасвирини узатиш учун мўлжалланган «Рейнджер-1» – «Рейнджер-9» станциялари;\n«Сервейор» («Surveyor») – 1966-68 йиллар давомида жами 7 маротаба учирилган, Ойни тадқиқ этиш ва «тушиб кетиш траекторияси» бўйлаб Ой юзига эркин қўниш учун мўлжалланган, ҳар бирининг Ердаги вазни 1 т, Ойга қўнганидан кейин 285 кг келадиган «Сервейор-1» – «Сервейор-7» станциялари серияси ва уларни яратиб, учиришга оид дастур номи;\n«Пионер» («Пайонир», Pioneer) – 1958-78 йиллар давомида жами 14 маротаба учирилган, Ой яқинидаги ва планеталар орасидаги космик фазони, шунингдек, Муштарий, Сатурн, Зуҳра ва шу каби, бошқа осмон жисмларини тадқиқ этиш учун мўлжалланган, ҳар бирининг максимал вазни тахминан 260 кг келадиган «Пионер-1» – «Пионер-11», «Пионер-Венера-1», «Пионер-Венера-2» станциялари серияси ва уларни яратиб, учиришга оид дастурлар номи.\n1972\tйили учинчи космик тезлик олишга муваффақ бўлган «Пионер-10»\nстанцияси илк бор Муштарий яқинидаги астероидлар йўлагидан учиб, уни тадқиқ\nэтганча, 1983 йили Қуёш тизими сарҳадларини биринчи бўлиб тарк этди.\n1973\tйили «Пионер-11» станцияси биринчи бўлиб Сатурн яқинидан учиб ўтиб,\n1993 йили Қуёш тизими сарҳадларини тарк этди.\n«Маринер» (инг. «Mariner» – денгизчи) –1962-73 йиллар давомида жами 10 маротаба учирилган, сериясининг индекслари космосга учирилган йиллар бўйича берилган, планеталар ёнидан учиб ўтиб, планетоцентрик орбиталарга чиқиш мақсадида яратилган, Зуҳра, Миррих, Меркурий ва улар яқинидаги космик фазони тадқиқ этиш учун мўлжалланган, ҳар бирининг старт олиш вазни тахминан 1 т келадиган, планеталараро автоматик станциялар серияси ва уларни яратиб, учиришга оид дастурлар номи.\n«Викинг» (Viking) – Миррих юзасини тадқиқ этиш учун мўлжалланган «Викинг-1» ва «Викинг-2» космик аппаратлари ва уларни яратиб, учиришга оид дастур номи.\nМазкур станция тузилиш жиҳатидан Миррих атрофидаги ареоцентрик орбитада парвоз қилиб, тадқиқот ишларини бажарадиган орбитал блок ва Миррих юзасига эркин тушадиган қўниш блокидан ташкил топган.\n«Викинг» космик аппаратига Миррих атмосфераси ва юзасини тадқиқ этиш учун: планета яқинида эсадиган шамол босими, тезлиги ва ҳароратини ўлчайдиган метеорологик асбоблар; сейсмометр; газ хроматографи; спектометр; фотосуратга олиш, видеотасвирга тушириш аппаратлари; ҳаёт аломатларини қидириш қурилмаси ва шу каби ўлчов асбоблари ўрнатилган.\n1975 йили иккита «Викинг-1» ва «Викинг-2» орбитал-қўниш станциялари учирилган. Ушбу станцияларнинг қўниш блоклари 1976 йили Миррихга қадар етиб бориб, планета юзасининг фототелевизион тасвирини ва блок бортига ўрнатилган ўлчов асбоблари ҳосил қилган маълумотларни илк бор Ерга узатган.\n«Вояджер» (инг. Voyager – сайёҳ) – 1977 йили учирилган, Қуёш тизимига мансуб олис планеталарни тадқиқ этиш учун мўлжалланган, вазни 733 кг келадиган, учиб ўтиш траекториясидан Муштарий, Сатурн, Уран ва Нептунни тадқиқ қилган «Вояджер-1» ва «Вояджер-2» космик аппаратлари.\nColorado, OmoN, Timur Vakhabov, gofurov\n12.04.2013 01:07 #20\nКОСМИК ТИЗИМ (рус. космическая система) – муайян ҳарбий ва тинч мақсадларга қаратилган масалаларни космосда ва космосдан ҳал этиш учун мўлжалланган космик комплекслар ва қуруқликдаги воситалар мажмуи.\nКосмик тизим ахборот-техник тизим ва ташиш-техник тизимга фарқ қилади.\nАхборот-техник космик тизими доирасида:\nкосмос ва Ердаги турли объектлар разведкаси олиб борилади;\nбаллистик ракеталар учирилган ва ядро қуроли портлаган ҳолатлар фош этилади;\nалоқа ва телевидениени таъминланади;\nнавигация, геодезия ва картография масалалари ҳал этилади;\nоб-ҳаво ва гидрометеорологик вазият прогноз қилинади;\nЕрнинг табиий манбалари тадқиқ қилинади;\nэкологик назорат олиб борилади.\nТашиш-техник космик тизим доирасида орбитал воситаларни ташиш, уларнинг иш қобилиятини сақлаш, юк ва космонавтларни ташиш тадбирлари амалга оширилади.\nБугунги кунда жанговар космик тизимларни яратиш устида изланишлар олиб борилмоқда.\nКОСМИК НАВИГАЦИЯ ТИЗИМИ (рус. космическая навигационная система) -ҳаракатчан объектларга, мисол учун, сув ости кемалари, сув усти кемалари, кўчма ракета комплексларига ўз координаталари, ҳаракат тезлиги ва йўналишларини аниқлаб боришга ёрдам бериш учун мўлжалланган сунъий йўлдошлар тизими.\nКосмик навигация тизими ўз ичига махсус навигация аппаратлари билан жиҳозланган бир турдаги сунъий йўлдошларнинг орбитал туркуми, қуруқликдаги бошқарув комплекслари ва истеъмолчилар ихтиёридаги навигацион комплекс аппаратларини мужассам этади.\nМулоҳаза юритилаётган тизимга мисол тариқасида дастлаб ССРИ, эндиликда Россия Федерациясининг Глобал навигацион сунъий йўлдошлар тизимини (ГЛОНАСС – Глобальная навигационная спутниковая система) ҳамда АҚШнинг «Навстар» тизимини келтириш мумкин.\nГЛОНАСС тизимининг асосини аслида Ер узра 19,1 минг км баландликдаги учта орбитал текисликда 64,8 градусга оғган ҳолатда ҳаракатланадиган Ернинг жами йигирма тўртта сунъий йўлдоши ташкил этиши лозим. Шундагина у, Ер ва ҳаво фазосининг ҳар қандай нуқтасидаги ҳарбий ва ҳарбий бўлмаган истеъмолчиларнинг чекланмаган сонига, жойларда қандай метеовазият қарор топган бўлишидан қатъи назар, ўз координаталари ва ҳаракатининг тезлигини тегишинча 50-70 м ва сонияда 0,15 м хатолик билан аниқлаш имконини беради.\n1982 йил 12 октябрь куни ГЛОНАСС тизимининг биринчи сунъий йўлдоши Ер орбитасига чиқарилди.\n1993 йилнинг сентябрь ойида, ушбу тизим расман фойдаланишга топширилди.\n1995 йили сунъий йўлдошлар туркуми йигирма тўртта космик аппаратдан ташкил топди. Кейинчалик, соҳа етарлича молиялаштирилмагани сабабли иш қобилиятини сақлаб қолган сунъий йўлдошлар сони қисқарди.\n2001 йилнинг август ойида «Глобал навигация тизими» федерал дастури қабул қилиниб, унда ГЛОНАСС тизимидан нафақат ҳарбий, балки ҳарбий бўлмаган мақсадларда хам фойдаланиш вазифалари белгиланди.\n2007\tйилнинг декабрь ойида истеъмолчилар ихтиёрида бўладиган, ГЛОНАСС ва GPS тизимларидан биргаликда фойдаланилиши мумкин бўладиган сунъий йўлдош навигаторлари сотувга чиқарилди.\n2008\tйил 25 декабрь куни орбитадаги ишлайдиган сунъий йўлдошлар сони ўн саккизтага етказилиб, Россиянинг жамики ҳудудида 100 фоизли узлуксиз навигация таъминланди. Ер шарининг қолган қисмида эса айни вақтда, навигация жараёнидаги узилишлар бир ярим соатга қадар етиши мумкин.\nГЛОНАСС тизими доираларида ҳал этиладиган вазифалар жумласига:\nўзини ўзи нишонга йўллайдиган қуролнинг ўта аниқ координата-вақт таъминоти;\nучиш аппаратларининг автоматик бошқарилуви, учиш-қўниш амалларининг таъминоти;\nйирик қўшинлар туркумлари ва алоҳида бўлинмалар ҳаракатининг бошқарилуви;\nразведканинг барча турлари олиб борилиши;\nжанговар тартибларнинг ўзаро боғланиши киради.\n«НАВСТАР» (инг. NAVSTAR - NAVigation Satellite Time And Ranging –вақт ва масофага оид сунъий йўлдош; NAVSTAR-GPS - Navigation System using Timing And Ranging – Global Positioning System – турган жойни аниқлашнинг глобал тизими) - ҳарбий ва ҳарбий бўлмаган истеъмолчиларнинг (фойдаланувчиларнинг) навигация-вақт таъминотини глобал микёсда узлуксиз, тезкор ва ўта аниқ амалга ошириш учун мўлжалланган космик радионавигация тизими (сунъий йўлдошлар тизими).\nМазкур тизим тузилиш жиҳатидан учта кичик тизимдан, хусусан:\nўз ичига 18-24 дона навигацион сунъий йўлдошларни мужассам этиб, 5-7 дона сунъий йўлдош истеъмолчиларининг бир вақтда барқарор радиокўринишини таъминлайдиган орбитал кичик тизим;\nўз ичига мувофиқлаштириши-ҳисоблар чиқариш маркази, қўмондонлик-ўлчов тизимлари, кузатиш станцияларининг тармоғи, Ернинг сунъий йўлдошларини космосга учириш ва орбитадаги сунъий йўлдошлар навигациясини олиб бориш воситаларини мужассам этган қуруқликдаги кичик тизим;\nҳарбий ва ҳарбий бўлмаган объектларга ўрнатилган бўлиб, «НАВСТАР» тизими маълумотларидан фойдаланиладиган навигация аппаратларидан иборат истеъмолчилар кичик тизимидан ташкил топган.


АҚШда фармкомпаниялар вакцинанинг иккиламчи таъсирлари учун жавобгарликдан озод қилинди\n09:03 / 18.12.2020\nАҚШ ҳукумати коронавирусга қарши вакцина ишлаб чиққан компанияларга, жумладан Pfizer ва Moderna’га уларнинг вакциналарини синаган кўнгиллиларда жиддий иккиламчи таъсирлар пайдо бўлса, жавобгарликдан иммунитет берди. Бу ҳақда экспертларга таяниб CNBC телеканали хабар берди.\nТаъкидланишича, америкаликлар бундай ҳолатларда АҚШнинг Озиқ-овқат маҳсулотлари ва дори воситалари сифатини санитар назорат қилиш бошқармасига ҳамда меҳнат фаолиятини амалга ошириш учун улардан эмланишни талаб қилган иш берувчилар устидан судга шикоят қилиша олмайди.\nАҚШ конгресси эмлаш оқибатида соғлиққа етказилган зарар билан боғлиқ харажатларни қоплаш учун махсус жамғарма ташкил этган бўлса-да, ундаги пуллардан фойдаланиш жуда қийин.\n“Ҳукумат одамлар вакцина ишлаб чиқаётган компаниялар устидан судга шикоят қилишларини истамайди, чунки бундай ҳолатда ушбу компаниялар ўз вакцинаси учун ҳукуматдан кўпроқ пул сўраши мумкин”, деб изоҳ берган меҳнат ва бандлик бўйича адвокат Рогге Данн.\nФевралда АҚШнинг соғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматлар вазири Алекс Азар 2005 йилги қонунга ишора қилиб, вазирлик муҳим тиббий товарлар, жумладан вакцина ва дорилар ишлаб чиқарувчи ёки тарқатувчи компанияларнинг ҳуқуқий ҳимоясини таъминлаши кераклигини айтган. Бу эса кейинги 4 йил давомида фармкомпаниялар эмлаш билан боғлиқ етказилган зарар учун суд жавобгарлигига тортила олмасликларини англатади.\nPfizer ва Moderna компаниялари ҳамда соғлиқни сақлаш вазирлиги ушбу масалага изоҳ бермаган.\nАввалроқ Pfizer вакцинаси америкалик шифокорда аллергия қўзғатгани маълум қилинганди. Шундан кейин вакцинани олган яна бир шифокорда аллергик таъсир кузатилган.\nУларда ўтган ҳафта Британияда эмланган тиббий ходимлардаги каби реакция кузатилган. Шундан кейин аллергияга мойил бўлганларга Pfizer вакцинаси билан эмланмаслик тавсия қилинган.\nАҚШ миллий разведкасига илк бор аёл киши раҳбар этиб тайинланди\nАҚШда ўқиш учун 100 минг долларга яқин грант ютган Фирдавс Абдуқаюмов: «Муҳими – вақтни беҳуда ўтказмаслик»


Устама фоизлар камайтирилди\n08 май 2021, Тошкент вақти: 05:49\nЖаҳоннинг етакчи банклари молия бозоридаги вазиятни барқарорлаштириш мақсадида устама фоиз миқдорини камайтирди. Ушбу ҳаракат бирданига АҚШ, Европа, Швеция, Канада, Буюк Британия ҳамда Швейцария марказий банклари томонидан амалга оширилди.\nБироқ марказий банкларнинг мазкур ҳаракати фонд биржаларидаги йўқотишларни жиловлашга ёрдам бермагани айтилмоқда. Жумладан, Осиё ва Европа фонд биржалари савдоларни яна йўқотиш билан бошлади. Россия фонд биржаси эса ўз савдоларини жума кунгача тўхтатганини эълон қилди.


Анор доналари каби эзилдим... (Мутлақо шахсий қараш) - Hudud24.uz\nТаҳлилАнор доналари каби эзилдим... (Мутлақо шахсий қараш)\n16:06 / 13-10-2021\nТуппа тузук саводи бор одамлар китоб ўқимай қўйди. Азза мазза зиёли кишилар китоб ўқимай қўйди. Китоб дўконларида китобларнинг тахи бузилмай тураверади. Китоб дўконларида сидирғи савдо бўлмайди. Китоб сотувчи дўконда савдо йўқлиги учун мулгилаб-мулгилаб ўтиради. Китоб сотувчи дўконда харид йўқлиги учун эснаб-эснаб ўтиради. Китоб сотувчи дўконда сўров йўқлиги учун қичиланиб-қичиланиб ўтиради.\nУстоз ва мураббийлар байрами арафасида шаҳардаги китоб дўконларига бирма-бир кираман. Китоб сотувчидан китобнинг нархини сўрасам, у менга бош адоқ қарайди. Китоб сотувчи менга энсаси қотиб, энсаси қотиб қарайди. Китоб сотувчи менга истамай-истамай қарайди. Китоб сотувчи менга эриниб-эриниб қарайди. Бу қарашида олам-олам маъно бўлади. Унинг бу қараши, ўзи бу китоб олама олмайма, демиш бўлади. Мен китобларни меҳр билан силайман. “Темур тузуклари” китобининг нархини сўрайман. Китоб сотувчи нархини айтар айтмас “Темур тузуклари”дан 10 та, “Калила ва Димна”дан 10 тани ўраб беринг, дейман. Китоб сотувчи ўрнидан сапчиб туради. Китоб сотувчи ўрнида ўрчиб туради. Китоб сотувчи ўрнидан кўпчиб туради.\n– 10 та ?!\nКитоб сотувчининг кўзларида ҳадик бўлади. Китоб сотувчининг юзларида ишончсизлик бўлади. Бу ҳадик ва ишончсизликда маъно бўлади. Ўзи тўғри эшитдимми, ёки уйқусирадимми, деган маъно бўлади. Китоб сотувчи менга эмраниб-эмранибда қарайди.\n– Устозлар байрамида муҳтарам устозларимга бир жуфтдан китоб совға қилмоқчийдим, дейман қимтинибгина.\nЭнди китоб сотувчининг кўзларида қуёш порламиш бўлади. Унинг қарашлари мени ўзига чорламиш бўлади. Китоб сотувчи менга пиёлада чой узатади. Китоб сотувчи менга қадамларингизга ҳасанот, дейди. Китоб сотувчи менга илтифот кўрсатади. Мен дўконда узоқ қолиб кетаман. Китобларни бирма-бир қўлларимда тутаман. Китоблар мени ўзига чорлайверади-чорлайверади.\nМен китоб дўконидан чиқиб бозорнинг биқинидаги ёлғизоёқ йўлдан уйимга яёв кетаман. Бу йўл менга қадрдон йўл бўлади. Мен бу йўлдан эртан оқшом ўтаман. Бозор мисоли чумолининг уяси бўлади. Бозор мисоли арининг уяси бўлади. Бозорда одам қайнайди. Бозорга минг одам кираверади, минг одам чиқаверади. Бозорга кирмиш кишиларнинг ҳам қўлида тўрвахалтаси тўла бўлади, бозордан чиқмиш кишиларнинг ҳам қўлида тўрва халтаси тўла бўлади. Шаҳарда нима кўп озиқ овқат дўкони кўп. Озиқ овқат дўконларида одамлар турнақатор бўлади. Биров кираверади, биров чиқаверади. Бозор билан озиқ овқат дўконларининг сотувчилари китоб дўконининг сотувчиси каби биттагина бўлмайди. Бозор билан озиқ овқат дўконининг сотувчилари беҳисоб бўлади. Бозор билан озиқ овқат дўконларининг сотувчилари мисоли бутун бошли лашкар бўлади. Ҳар бир харидорга бир сотувчи бўлади. Лашкар-лашкар сотувчиларнинг қўли-қўлига тегмай савдо қилади. Лашкар-лашкар сотувчиларнинг оёғи-оёғига тегмай савдо қилади. Лашкар-лашкар сотувчилар кўз илғамай-кўз илғамай савдо қилади. Бир рўзғордан бир неча киши озуқа қидириб бозор оралайди. Бир рўзғордан бир неча киши озуқа қидириб дўкон оралайди. Ҳаммалари бозорнинг ҳар бурчагига кўз қирини ташлаб чиқадилар. Ҳаммалари дўконнинг ҳар бурчагига кўз қирини ташлаб чиқадилар. Бозордан тополмаган емакни дўкондан қидиради. Дўкондан тополмаган емагини бозордан қидиради. Лекин биров ярими бозор билан дўкон оралиғидаги китоб дўконига кўз қирини биргина ташлаб қўймайди. Уларнинг жисмига емак керак бўлади. Уларнинг жисмига таомнинг сара-сараси керак бўлади. Уларнинг нафсига озиқ овқатнинг керак-керак эмаси керак бўлади. Улар тинмай емак қидиради. Улар искаланиб-искаланиб емак қидиради. Улар ис олиб-ис олиб емак қидиради. Излаган емак Термиздан топилмаса, Деновдан изламиш бўлади. Излаган емак Денов бозоридан топилмаса Тошкентдан изламиш бўлади. Излаган емак топилмагунча тинмайди. Топилмаганига кўнмайди. Буюм бозорида ҳам худди шу тасвир такрорланади. Одамлар уст бош қараб изғийди. Одамлар мода қувиб-мода қувиб уст бош қарайди. Уст бош қиммат бўлсада сотиб олаверади. Сотиб олган уст бошини кўз-кўз қилаверади. Одамлар бир киймиш кийимини қайта кийиши даргумон бўлади. Одамлар подцвет уст бош кийиб шодумон бўлади. Одамлар оқ уст бошга оқ патинка сотиб олади. Одамлар қизил уст бошга қизил патинка сотиб олади. Одамлар патинканинг ранги оз-моз тўғри келмай қолса ҳам, тўғри келадиганини эринмай излайди. Одамлар бир патинканинг пулига 10 та китоб беришини ўйлаб кўрмайди. Одамларга китоб керак бўлмайди. Одамлар китобнинг кераклиги ҳақида ўйлаб ҳам кўрмайди.\nМен Одамларнинг 3000 долларга уст бош сотиб олганини кўрдим. Мен одамларнинг 5000 долларга телефон сотиб олганини кўрдим. Мен одамларнинг 10 миллион сўмга биттагина телевизор сотиб олганини ҳам кўрдим. Мен одамларнинг минглаб одамларга ҳафталаб эртанни оқшом қилиб тўй берганини ҳам кўрдим. Мен одамларнинг эртаю кеч ресторану емакхоналарда ўтирганини кўрдим. Мен одамларнинг бир қўйнинг гўштини бир ўтиришда паққос туширганини ҳам кўрдим. Шу одамларнинг 30 минг сўмга китоб сотиб олишга қодир эмаслигини кўриб анор доналари каби эзилдим. Китоб сотиб олишга қодир бўлмаганларнинг ёзувларида 100 лаб хатоларни кўриб пора-пора бўлдим.\nМени бир изтироб қийнайди. Одамлар китоб ўқимаса қандай қилиб юрар йўлини топа оларкин? Одамлар китоб ўқимаса қандай қилиб ўнгу сўлини топа оларкин? Одамлар китоб ўқимаса қандай қилиб ёза оларкин?\nҲаммасини бир сўзда ифода қила қоламан!\nОдамлар китоб ўқимаса ўзини-ўзи топа олмайди (таҳрир)\nРайҳон РАҲИМОВА Facebook саҳифасидан\nТаҳлил 17:47 / 12-10-2021


Абдулла Ариповнинг Бишкекка сафари қирғиз тадбиркорларида умид уйғотди\n20 ноябр 2019, Тошкент вақти: 18:45\nЎзбекистон билан чегара ёпилганидан сўнг ҳувиллаб қолган Қорасув бозори.\nЎзбекистон бош вазири Абдулла Ариповнинг 16 августда Бишкекка қилган амалий сафаридан сўнг қирғизистонлик тадбиркорлар икки давлат ўртасидаги иқтисодий алоқалар яхшиланади, деган умиддалар.\nБоткенлик тадбиркор Жанибек Арзимбетов Совет Иттифоқи тарқалганидан сўнг Ўзбекистонга товар сотиб, у ердан Қирғизистонга маҳсулот олиб келиб бизнес қилар эди. 2005 йилдаги Андижон воқеасидан сўнг Ўзбекистон бир томонлама чегараларини ёпганидан кейин савдо-сотиқ ҳам тўхтаган. Тадбиркорнинг айтишича, ҳозирда Сўх анклави орқали ўтувчи контрабанда йўллари озроқ савдо бўлиб туришига имконият яратмоқда.\n- Фақат контрабанда йўли билан олиб ўтамиз. Сўх тумани нимага мухтож бўлса, бу маҳсулотлар Қирғизистондан осонгина киритилади. Масалан, кўмир, озиқ-овқат, ун, ёғ, чорва учун ем-ҳашак контрабанда йўли орқали бўлса ҳам Сўхга олиб кирилади. Бироқ у ердан маҳсулот олиб келиш қийинроқ. Сўхдан бизга гуруч, шакар чиқади, -дейди тадбиркор.\nҚирғизистон -Ўзбекистон ўртасида 15та чегара ўтказиш пункти мавжуд. Бу пунктларнинг ўн бири автомашина, тўрттаси темир йўл чегара бекати бўлиб ҳисобланади.\nБугунги кунда бу чегара ўтказиш пунктларидан фақат учтасигина очиқ. Улардан бири бўлган Боткендаги Қадамжой чегара ўтказиш пунктидан автомобиллар қатновига рухсат берилган. Бу чегара пункти орқали Ўзбекистоннинг Қирғизистондаги Сўх ва Шохимардон эксклавларига маҳсулот олиб ўтилади.\nБоткеннинг Халмиён ва Алға қишлоқлари азал-азалдан Фарғона, Боткен, Ўш вилоятлари аҳолиси учун асосий савдо-сотиқ маркази бўлиб келган. Бугунги кунда эса Халмиён бозорида чегаралар ёпилгани сабабли савдо сусайган.\nМазкур бозор раҳбари Умсунай Эркинбаева қирғиз-ўзбек чегараси очилиб, аввалгидай эркин савдо олиб бориш имконияти пайдо бўлса, савдогарлар учун яхши бўлар эди, деган фикрда.\n- Чегара очилса яхши бўлади. Савдо-сотиқ кучаяди. Халққа яҳши бўларди. Масалан, ҳозир бизнинг бозорда 400 контейнер бўш турибди. Ўзбекистондан мева-чева олиб келиб сотилувчи 400 ўрин бўшаб қолган. Чегара ёпилганидан кейин мингга яқин ўрин бўшаб қолди, у ердан тирикчилик қилаётган одамлар ишсиз қолди. Баъзи одамлар чегарага товар, одам ташиб ишлаш учун насияга машина олишган эди, улар ҳам ишсиз қолиб, кредитларини тўлолмай қийналишди, -дейди Эркинбаева.\nБундай ҳолат Қирғизистоннинг Ўзбекистон билан чегарадош бошқа ҳудудларида ҳам кузатилади.\nРасмий маълумотларда таъкидланишича, 2009 йили икки давлат ўртасидаги савдо айланмаси 279 миллион 300 минг долларга тенг бўлган. Чегара ёпилганидан кейин, 2011 йили бу кўрсатгич икки баробардан кўпроққа камайиб,132 миллион долларни ташкил қилди. Ўтган йили эса Қирғизистон билан Ўзбекистон ўртасидаги савдо айланмаси 170 млн долларга етди.\nЎзбекистон ва Қирғизистон ҳукумати бу кўрсаткични 500 млн доларга етказиш ниятида эканини билдирмоқда.


Volvo XC40 кроссовери расман тақдим қилинди\n20:20 / 21.09.2017\nVolvo XC40 кроссовери CMA платформасида қурилган бўлиб, уни швед компанияси ва Хитойнинг Geely компанияси биргаликда яратган. Эслатиб ўтамиз, Volvo Хитой компаниясига тегишли.\nЯнги машина ташқи томондан ўтган йили тақдим қилинган Volvo 40.1 концептини тўлиқ қайтаради. Машина тақдимоти Миланда бўлиб ўтди.\nМашинанинг узунлиги 4 425 мм, эни 1 863 мм,баландлиги 1 652 мм га, ғилдираклар базаси ўлчами 2 702 мм га тенг. Машинанинг юкхонаси ҳажми 460 литрга, орқа ўриндиқ йиғилганда эса 1 336 литрга етади.\nБиринчи босқичда Volvo XC40 тўлиқ привод ва иккита 4 цилиндрли, 2 литрли – 190 от кучига эга, дизелда ишловчи D4 ва 247 от кучига эга, бензинда ишловчи T5 турбомоторлар билан таклиф қилинади. Иккала двигатель ҳам 8 поғонали автоматик узатмалар қутиси билан бирга ишлайди. Кейинроқ сотувга машинанинг олд приводли, гибрид ёки тўлиқ электр ҳамда янги 3 цилиндрли моторли версияси чиқади. Машинанинг қолган кўрсаткичлари маълум қилинмаган.\nXC40’нинг комплектациясига қараб унинг қурилмаларига симсиз қувватлагич, вертикал тачскринли мультимедиа мажмуаси, Pilot Assist яримавтомат бошқарув тизими, City Safety мажмуаси, айлана видеокўриш тизими, йўлдан чиқиб кетишдан огоҳлантириш, кўндаланг йўналишда ҳаракатланаётган транспорт воситалари ҳақида огоҳлантириш тизимлари кириши мумкин.\nЯнги кроссовер ноябрдан Volvo’нинг Бельгиядаги заводида ишлаб чиқарила бошланади.


Республикамизда ноҳалол рақобат бўйича келиб тушган шикоятлар сони 7 мартага кўпайган\nИнтеллектуал мулк ҳуқуқлари ҳимояси кўлами ва ҳуқуқни қўллаш амалиёти дунёда бир-биридан фарқ қилади. Кундан-кунга янги савдо белгилари, хизмат кўрсатиш турлари ва барча соҳаларда инновациялар сони кўпайиб бораётган, ривожланаётган давлатлардан бири сифатида Ўзбекистонда ҳам интеллектуал мулк ҳуқуқларини муҳофаза қилишда оптимал ҳимоя режимини яратишга эҳтиёж пайдо бўлди.\nБу масала кўплаб мамлакатлар контрафакт товарлар кенг тарқалганлиги ва қароқчиликдан азият чекаётган бир даврда глобал даражада ҳар доимгиданда долзарблик касб этмоқда.\nМаълумки, ҳозирги кунда жаҳон савдосининг 90 фоизидан ортиғи Жаҳон Савдо Ташкилоти доирасида олиб борилади. Шу сабабли, бу ташкилотга аъзо бўлиш Ўзбекистон Республикаси ташқи иқтисодий сиёсатининг асосий йўналишларидан бири бўлиб қолмоқда. Шу муносабат билан, Ўзбекистон қонунчилигини ЖСТнинг асосий битимлари талаблари, жумладан интеллектуал мулк ҳуқуқларининг савдога оид жиҳатлари тўғрисидаги битими (ТРИПС) нормалари билан уйғунлаштириш масалалари муҳим аҳамият касб этмоқда.\nЎзбекистон Республикаси интеллектуал мулк ҳуқуқлари муҳофазаси тизимининг яна бир оғриқли нуқтаси бу соҳадаги ҳуқуқбузарликлар учун етарли мулкий жавобгарлик белгиланмаганлиги бу ҳуқуқбузарликларнинг содир этилиши давомийлигини келтириб чиқармоқда. Бундан ташқари, ҳуқуқ эгасига етказилган зарар ўрнини қоплаш бўйича ҳам ўрнатилган амалиёт мавжуд эмас. Божхона маъмурияти ҳам контрафакт ёки қароқчилик асосида ўзлаштирилган интеллектуал мулк объектлари бўйича тўғридан-тўғри таъсир чораларини қўллаш борасидаги ваколатлари етарли эмас.\nҚонунчиликда қандай ўзгартиришлар амалга оширилиши керак?\nЎзбекистон Республикасининг Жаҳон Савдо Ташкилотига аъзо бўлишини таъминлашда интеллектуал мулк соҳасидаги қонунчиликни ташкилотнинг ТРИПС битими билан уйғунлаштириш норматив-ҳуқуқий ҳужжатларимизга бир неча масалаларда қўшимча ва ўзгартиришлар киритишни тақозо қилади. Булар:\nиккинчидан, ТРИПСнинг 25-моддаси 2-қисми текстил дизайни ҳимоясини талаб этади ва аъзо давлатлар уни ёки муаллифлик ҳуқуқи асосида ёки саноат намунаси сифатида қанунчиликда ҳимояни назарда тутишлари лозим. Ўзбекистонда эса, текстил дизайни муаллифлик ҳуқуқи ёки саноат мулки объекти сифатида муҳофаза қилинмаган;\nтўртинчидан, «Ихтиролар, фойдали моделлар ва саноат намуналари тўғрисида»ги Қонунга микроорганизмлар, биологик бўлмаган ва микробиологик жараёнларни патентга лаёқатли объектлар қаторига қўшиш, шунингдек, суд органларининг усулга оид ҳуқуқбузилиш билан боғлиқ маълум процессуал ҳолатларда исботлаш мажбуриятини даъвогардан жавобгарга кўчириш ҳуқуқи, яъни жавобгарнинг ўз янги маҳсулотининг янги патент билан ҳимоя қилинмаган усулда олинганлигини исботлаш мажбуриятини кўзда тутувчи банд билан тўлдирилиши;\nЮқорида санаб ўтилган масалалар ечимида давлатдан интеллектуал мулк ҳуқуқлари муҳофазаси бўйича ҳам қонунчиликдаги, ҳам ҳуқуқни қўллаш амалиётидаги бўшлиқлар устида ишлаш ва зарур ресурслар ва катта эътибор қаратилиши тақозо қилинади. Бу мамлакатнинг нафақат ЖСТга аъзолигини таъминлаш, балки интеллектуал мулк ҳуқуқларини муҳофазаси орқали давлатнинг технологик ривожланишини таъминлашдаги эҳтиёжидан келиб чиқмоғи лозим. Зеро, ЖСТга аъзо бўлиш Ўзбекистон учун ислоҳотларни самарали амалга ошириш ва якунда, соғлом рақобатга асосланган бозор иқтисодиётини барпо этиш мақсадида жуда зарур\nАдлия вазирлиги қошидаги Юристлар малакасини ошириш маркази масъул ходими


Газета Норма маслахатчи / 2014 год / № 6 / Криминалист эксперт ён дафтаридан\nАвтомобиль олишни орзулаганлар ҳамиша кўплаб топилади. Тешавой ака терговчилик қилган кезлар ҳам бундан истисно эмас. Ўша пайтлари темир «жийрон»ли бўлиш истагидаги одамлар касаба уюшмаси қўмиталарида узундан узун рўйхат бўйича навбат кутишар, муайян миқдорда «ширинкома» қистириб ёки каттароқ жойдан тузукроқ таниш топиб, машинали бўлишга ҳаракат қилишар эди.\nБундай вазият уддабурон бир ёш йигитни, уни Игорь деб атай қолайлик, мўмай пул топиш ғоясини амалга оширишга ундади. Илмий-тадқиқот институтларидан бирида кичик илмий ходим бўлиб ишлайдиган, ақли ўзига етгудай бўлса ҳам, ночорроқ турмуш кечирадиган бу йигит... лотерея билетларидан пул ишлаб олмоқчи бўлди.\nУнинг фириб борасидаги ўй-режалари жуда катта эди. Тўрт нафар эркак ва бир қиздан иборат жиноий гуруҳ тузилди. Энг муҳими йигитнинг турли ҳужжатларни қалбаки йўл билан ясашга уқуви бўлган Иброҳим исмли таниши бор эди. Айни шу Иброҳим автомобиль ютуғи чиққан лотерея билетларини қалбаки йўл билан тайёрлаши лозим эди. Игорь бу йўналишдаги фаолиятни бошлашга шошилмади. Гуруҳ аъзоларини бошқаларда ишонч ҳосил қиладиган алфозга келтиргунча талай вақт ўтди. Улар тўғри муомалани, ўта маданиятли ва назокатли бўлишни ўргандилар. Зотан нақд 15–20 минг совет рубли баҳридан ўтадиган «мижоз»ларда тариқча ҳам ишончсизлик туғилмаслиги лозим эди. Шунча миқдордаги пул дарди оддий жиноятчиларни, юқорида айтилганидек хушмуомалали, назокатли ва маданиятли қилди, уларнинг қўллари, ҳатто тирноқлари озода, уст-боши бошқалар ҳавас қилгудек бўлишига олиб келди.\nИгорнинг ҳаракатлари зое кетмади: ярим йилдан кейин гуруҳ ишга тайёр бўлди. Шу муддат мобайнида улар мижозларни чув туширишнинг ҳар хил вариантлари-ю, қанчадан-қанча ҳолатларини ўзлаштирдилар. Табиийки, бу ишларга Игорнинг ўзи бош бўлиб турди.\nБир куни у шерикларига бир нечта лотерея билетларини тутқазди. Улар бу билетларнинг серия ва номерлари катта ютуқ чиққан билетлар билан бир хил эканини кўриб шошиб қолдилар. Қувончларининг чеки йўқ эди. Аммо Игорь лотерея билетларининг ҳаммасини йиғиштириб олиб, шартта-шартта йиртиб ташлади. Ҳайратдан оғзилари очилиб қолган гумашталарига «Бу билетларнинг бари бўлмайди, қалбаки эканлигини тажрибали одам дарҳол пайқайди», – деб жавоб берди. Иброҳим ўз ишини давом эттираверди. Гуруҳ аъзоларининг вазифаси Ўрта Осиёнинг турли шаҳарларидаги савдо ходимлари, маъмурий органлар хизматчилари ҳамда ҳар хил фирибгарлик ва суиистеъмолликлар билан чўнтагини қаппайтирган бошқа кишилар орасидан муносиб мижозлар топишдан иборат эди. Бундай мижозлар ноҳалол йўл билан топилган жамғармаларидан ажраб қолганлари тақдирда ҳам милицияга арз қилиб боришмас, шу зайил жиноий гуруҳ аъзолари қора курсига боришдан қутулиб қолаверар эди.\nМижозлар нима учун Ўрта Осиёдан танланганлигига келсак, минтақа аҳолиси яхши-ёмон кунга деб маълум миқдорда пул жамғариб қўйишга одатланган, қолаверса улар анчагина ишонувчан бўлишади.\nФирибгарлар дастлабки операцияни жамғарма кассада амалга оширдилар. Гуруҳ аъзоларидан иккитаси кассага «мижоз» киргунча кутиб туришди-да (бошқа шериклари уни кўпдан буён кузатишар эди), лотерея билетларини текширишга тушишди. Улардан бири қувончдан ҳайқириб юбориб, дўстини бағрига босганича бор овоз билан машина ютганлигини айтди. Мижоз уларнинг ёнига келиб, катта ютуқ билан қутлагач, мабодо лотерея билетини сотиш мўлжалингиз йўқми, деб сўраб қолди.\nЎйин жуда пухта режалаштирилганлиги учун ҳам аввалига улар билетни сотмаймиз, кўпдан буён «Волга»ли бўлишни орзу қилар эдик деб туриб олишди. Мижоз уларни ресторанга таклиф қилди, тузуккина еб-ичилганидан кейин устига яна ҳақ тўлашини ҳам айтиб, уларни кўндиришга ҳаракат қилди. Ниҳоят, 22 минг сўмга келишиб бор-барака қилишди.\nЮтуқли билетнинг ниҳоятда бахтиёр эгаси ресторандан чиққанида қош қорайган эди.\nЭрталаб у почта яшигидан манзили кўрсатилмаган ва марка ёпиштирилмаган, босма ҳарфлар билан фамилияси ёзилган конверт олди. Конвертдаги хатда биттагина жумла ёзилган экан: «Камолхон, билет қалбаки, омонат кассага бориб юрма». Аммо у алданиб қолганига ишонмасди. Омонат кассада билетни экспертиза қилиш учун қабул қилиб олдилар. Бир неча кундан кейин милицияга қалбаки лотерея билети тушганлигини хабар қилишди. Камолхон терговчига хариди тарихини гапириб берди.\nТезкор ходимларнинг сўровига кўра минтақанинг бошқа шаҳарларида ҳам шунга ўхшаш ҳодисалар содир бўлганлиги аниқланди. Саккиз ҳолатга оид бундай қилмишлар битта ишга бирлаштирилди. Иккита ҳолатда мижозларни лақиллатишда кўҳликкина қиз ҳам иштирок этибди. Бир сафар у ўзини «Волга» ютуғи чиққан талаба қилиб кўрсатибди, бошқа сафар эса ютуқ пулга жуда-жуда муҳтож акасига чиққанлигини айтибди.\nАна шу иш бўйича катта кўламда тергов ҳаракатлари олиб борилди, тезкор ходимлар «жабрдийдалар» ва гувоҳларни излаш мақсадида турли шаҳарларга бордилар. Уларнинг ҳаракатлари беҳуда кетмади. Охир-оқибат бунақа ҳийла-фирибни ўйлаб топган ва ташкил этган ёш «олим»нинг шахсини аниқлашга муваффақ бўлдилар. Унинг ортидан кузатув жиноий гуруҳнинг бошқа аъзоларини ҳам аниқлашга олиб келди.\nТешавой аканинг айтишича, жиноятчилардан бири хуноби чиқиб, нуқул Игорь бизни алдади, иш бошлаётганимизда тергов идоралари нигоҳига тушмаймиз, негаки «мижозларимиз» милицияга мурожаат этмайдилар, деб ваъда қилган эди дермиш. Дарҳақиқат, баъзи жабрдийдалар милицияхонага бориб, расмий маошлари камтаргина бўлса ҳам шунча пулни қандай ишлаб топганликлари ҳақида изоҳ беришдан кўра, ноқонуний йўл билан топган жамғармаларидан маҳрум бўлганликлари ошкор бўлмаслигини афзал билдилар. Бундай «мижозлар»ни тергов ҳам аниқлашга муваффақ бўлмади, чунки жиноий гуруҳ аъзолари жабрланувчилар арз қилмаган ҳолатлардан оғиз очмадилар. Жиноятчиларни жазолашга эса тергов исботлаб берган саккиз ҳолатнинг ўзи етарли эди...\nЖиноий гуруҳнинг барча аъзолари аниқланди, тўданинг энг истеъдодли аъзоси (Иброҳим) яшайдиган ва нодир асарларини яратган жой маълум бўлди. Чоғроқ шаҳарчанинг сокинроқ чеккасидаги кўп қаватли уйнинг пастки қаватидаги кенг ва ёруғ хонада қинғир иш учун керакли барча ашёлари бўлган лаборатория жиҳозланган экан.\nПана (махфий) жойда кўплаб қалбаки лотерея билетлари, бир нечта паспорт, хизмат гувоҳномаси топилди.\nҲовлидаги ахлат қутисида лотерея билетлари парчалари, шунингдек қалбакилиги билиниб турган билетлар топилди. Хуллас, қалбаки лотерея билети тайёрловчининг айби тўла исботланди. Гуруҳнинг бошқа иштирокчилари айби «мижозлар» ва гувоҳлар билан юзлаштирилганидан кейин ўз исботини топди.\nБир неча ойдан кейин тергов якунланди. Иштирокчиларнинг ҳаммаси лотерея билети билан боғлиқ бу йирик фирибгарликдаги ролига яраша жазо муддатини олди.\nАдлия вазирлиги ҳузуридаги \nРеспублика суд экспертизаси марказининг давлат суд эксперти.


НИКОҲ ТЎЙИНИ ҚИЛИШ КИМНИНГ ЗИММАСИДА? » O'zbekiston musulmonlar idorasi Qashqadaryo viloyati vakilligi rasmiy sayti\n1-06-2021, 11:43 298 Ўқиш режими + -\nCАВОЛ: Мeн суннатга мувофиқ тўй қилмоқчиман. Лeкин жуда оддий бўлишини истайман. Суннатга мувофиқ тўй қандай бўлади?\n🔹Нима учун никоҳ тўйи қилиш эркакка юклатилган?\nИккинчидан, бир қиз ота‑онадан туғилиб, уларнинг тарбиясини кўриб, энди вояга етганда уларни ва бошқа оила аъзоларини ташлаб, бошқа тарафга ёлғиз ўзи бориб, янги оилага аъзо бўлишга рози бўлишининг ўзи куёв ва унинг оиласи учун шарафдир. Бу билан, куёв ва унинг оиласининг жамиятдаги обрўси ошади. Бунга эса, айнан келин сабабчи бўлади. Шунинг учун ҳам куёв тараф келиннинг шарафига тўй беради. ("Бахтиёр оила" китобидан). Валлоҳу аълам.


Чехия АҚШ таклифини рад қилди\nЧехия Республикаси мудофаа вазири Александр Вондра\nЧехия Республикаси АҚШ ва Европа Иттифоқи барпо этаётган ракета ҳужумидан мудофаа режасининг бир қисмида иштирок этмаслигини билдирди.\nАҚШ мудофаа вазири ўринбосари Вилям Линн билан Прагада бўлиб ўтган учрашувдан кейин Чехия мудофаа вазири Александр Вондра ўз мамлакати Олдиндан огоҳлантириш тизими тўғрисидаги АҚШнинг алоҳида таклифини ўрганиб чиққани ва унда иштирок этмасликка қарор қилганини эълон қилди.\nАссошиэйтед пресс ахборот агентлиги Чехия Республикаси АҚШ-Европанинг ракета ҳужумидан мудофаа режасидан бутунлай чиқаётгани ҳақида нотўғри хабар берди ва бошқа агентликлар ҳам шу маълумотни тарқатди.\nВашингтонда Давлат департаменти матбуот котиби Марк Тонер Чехия АҚШ-Европа Иттифоқи барпо этаётган мудофаа режасидан воз кечмагани, балки Олдиндан огоҳлантирувчи тизим яратиш ҳақидаги бошқа таклифини қабул қилмаганини айтди.\n- Чехия НАТОнинг барча иттифоқчилари қатори АҚШ-Европанинг ракета ҳужумида мудофаа тизимини яратиш ҳақидаги (2010 йил Лиссабон саммитида қабул қилинган) режасини қўллаб-қувватлаган ва унда иштирок этиш истагини билдирган. Мендаги маълумотга кўра, мудофаа вазири Вондра Олдиндан огоҳлантириш тизимини яратиш тўғрисидаги икки томонлама режани амалга оширишда Чехия иштирок этмаслигини эълон қилган. Бу икки нарсани бир-бири билан алмаштириб юбормаслигимиз керак, - деди АҚШ Давлат департаменти мулозими.\nВондра ва Линн Қўшма Штатлар ва Чехия ракета ҳужумидан мудофаа соҳасида ҳамкорликни давом эттириш йўлларини излашини маълум қилди.


Манчестер Юнайтед»нинг энг тез порлаган 5 футболчиси. Роналду биринчи эмас (Фурқат Юсупов блоги)- Kruz.uz\nМанчестер Юнайтед»нинг энг тез порлаган 5 футболчиси. Роналду биринчи эмас (Фурқат Юсупов блоги)\n12:31, 05.02.2017 6249 0 Блоглар\nАнглия Премер-Лигасида тез порлаган ва «юлдузлик касали»га чалинмай фаолиятининг юқори чўққиларига чиққан «Манчестер Юнайтед»нинг 5 та энг зўр футболчиси билан танишинг.\n5. ДЕВИД БЕКХЕМ\nДевид ҳам футбол оламида тез танила бошлайди. «Уимблдон» дарвозасига майдон марказидан киритган тўпи эса уни янада машҳурроқ қилди. «Қизил иблислар» сафида Премер-лига, Англия Кубоги, Лига кубоги ва Суперкубоги, Чемпионлар Лигаси сингари турнирларда зафар қучди. Бунда албатта «жарима тўплари қироли»нинг ҳиссаси катта эди. У Ерик Кантонадан қолган «7» рақамни тўла оқлайди. Жарима зарбаларини шу қадар аниқ амалга оширардики, рақиблар «МЮ»га қарши баҳсларда жарима майдончалари атрофида қўполлик қилишга қўрқиб қолишган эди.\n4. РИО ФЕРДИНАНД\nФутболчи, реп хонандаси ва журнал бош муҳаррири Рио Фердинанд ёшлигиданоқ ранг-барангликни ёқтирарди. Мактабда ўқиб юрган чоғида Рио тўп билан муомала қилишдан ташқари, ҳаваскорлар драма тўгарагига қатнар ва айни пайтда математика билан ҳам астойдил шуғулланарди. Фердинандлар оиласи катта бўлиб, Рио фақат ўзининг ҳаракатларига умид қила оларди, холос. Шунингдек, улар яшаб турган ҳудуд нотинч бўлиб, жиноятлар одатий ҳол эди. Англия термаси аъзоси учун футбол, театр ва аниқ фанлардан ҳам қизиқарлироқ машғулот бу – балет. Рио тўрт йил давомида тўп билан шуғулланиш баробарида балет дарсларида иштирок этади. Бироқ якунда унинг келажагини барибир яшил майдон белгилаб беради. «Вест Хем»га ўтгунича болакай «Чарлтон», «Челси», «Миллуолл», «КПР» ва «Мидлсбро» ёшлар жамоаларида ҳужумкор ярим ҳимоячи сифатида ўйнар эди. Риони «Вест Хем» академиясига катта Лемпард таклиф қилган ва у кичик – Френк Лемпард билан футбол чўққилари сари интила бошлайди. Орадан 4 йил ўтиб, Фердинанд «болғалар»нинг марказий ҳимоясида илк учрашувини ўтказади. Кейинги мавсумда жамоанинг энг яхши футболчиси бўлган Рио ҳали 20 ёшга ҳам тўлмаганди. Ўсмирдаги иқтидорни пайқаган «Лидс» раҳбарияти қиммат бўлсада, уни ҳарид қилди ва бундан зарар кўрмади. Чунки тез орада Фердинанднинг трансфер нархи янада ошди ва у «Олд Траффорд» севимлилари қаторидан жой олди.\n2001 йилда «Ливерпул» бош мураббийи Жерар Уле жамоа раҳбарларидан ёш португалиялик иқтидор эгасини ҳарид қилиш учун пул ажратишни сўрашга жазм этмайди ва у ҳақдаги ҳужжатларни чеккароқдаги «қутига ташлаб қўяди». Уле бу ишидан афсуслангани аниқ. У шунчаки португалияликда бугунги Роналдуни сифатларини кўролмаганди. Франциялик мутаҳассисдан фарқли ўлароқ, сер Алекс Фергюссон иқтидорли йигитчада «Манчестер» учун учқунларни сезади. Ўшанда сер «Жозе Авеладе» аренасининг очилиш маросимига ўз «иблислари» билан ташриф буюрганди. Кўргазмали ўйинда «Спортинг» ғалаба қозонади ва бунда Роналдунинг ҳиссаси катта бўлди. Хуллас, Фергюссон узоқ ўйлаб ўтирмай, 13 млн. Эвро эвазига Криштиануни сотиб олади. Қариянинг қарори жуда тўғри эди, зеро, Роналду-Руни тандеми жамоага мислсиз наф келтирди. Афсонавий Жорж Бест, Браян Робсон, Ерик Кантона ва Девид Бекхемларга тегишли бўлган рақам шуҳратини Криштиану Роналду янада юксакларга олиб чиқди. Муваффақиятларга осонликча эришилмайди. «Яхшилар ичида энг яхшиси бўламан», деб ният қилган йигитча ўз устида тинмай ишлади: Англия премер-лигаси учун кучсизлик қиляпсанми – машғулотлар зали бор, жарима зарбаларини кўнгилдагидек бажаролмаяпсанми – ҳар куни тинимсиз машқлар, бошинг билан яхши ўйнай олмаяпсанми – қайтадан бошла, хуллас, меҳнат, меҳнат…\n2. РАЙАН ГИГГЗ\n«Пеле ва Марадонани яхши биламан, бироқ мен учун Гиггз дунёдаги энг буюк футболчи бўлиб қолаверади, чунки ҳеч ким у каби узоқ йиллар давомида юқори савияда тўп сурмаган». Бу сўзлар Уесли Браунга тегишли.\nМухлислар учун Гиггз шунчаки, «МЮ» тимсоли эмас. Улар Райанни «яратгандан кейин Биринчи», деб улуғлашади.\nРостдан ҳам, уелслик футболчи «қизил иблислар» сафида биринчи ўйинини 22 йил аввал нишонлади десак кўпчилик ишонмаслиги мумкин. Лекин – бу ҳақиқат. 1991/1992 йиллар мавсумидан асосий таркибнинг тўлақонли аъзосига айланган қаҳрамонимиз бугунга келиб, премер-лиганинг 13 карра чемпиони, Англия Кубогининг 4 карра соҳиби ҳисобланади. Қолаверса, Чемпионлар Лигасида 2 марта зафар қучди, вақтида йилнинг ёш ўйинчиси, йил футболчиси, Буюк Британиянинг энг яхши спортчиси каби мақомларга эришди. «МЮ» сафида кўп ўйнаш борасида мутлақ рекордчи, премер-лигада барча мавсумларида гол урган ягона инсон ҳам айна Гиггздир.\n1. УЭЙН РУНИ\nҲар бир жамоа Уэйн Рунидай «ёвуз» кучга эга бўлишни орзу қилса керак. «Эвертон» академиясини энди-энди тугатаётган 16 ёшли болакай моҳирона зарбаси билан «Арсенал»нинг 30та ўйинлик мағлубияциз сериясига нуқта қўйгач, унчалик таниқли бўлмаган шарҳловчи Клайв Тайлдесли «Ажойиб гол! Бу исмни эслаб қолинг: УЭЙН РУНИ», - дея қичқириб юборганди. Тез орада ББC версияси бўйича «Йилнинг энг яхши ёш спортчиси» номига сазовор бўлган форвард жанжал-тўполон билан «Манчестер Юнайтед» сафидан жой олди. Ёш ўйинчилар футбол майдонида чинакамига «ёнишлари» керак. Руни буни уддалай олди ва ҳозир ҳам уддалаяпти. «Қизил иблислар» сафидаги дебюти эса уни нақдар бирдан порлаб чиққанидан далолатдир.\nЮсупов Фурқат тайёрлади.\n@KRuz_uz_bot'га болалар майдончаси бўйича яна битта мурожаат келиб тушди\n12:23, 25.02.2020 450\nМол-мулк ва ер солиқларини тўлаш муддатларининг ўзгарганлигидан хабардормисиз?\n01:05, 20.02.2020 1999\n"Қатты ағар" канали нега қазиляпди? (Тўлиқ маълумот)\n21:07, 13.02.2020 1740\nҚорақалпоғистон Республикаси Давлат солиқ бошқармасига янги раҳбар тайинланди\n10:19, 10.02.2020 2910\nИжтимоий тармоқларда коронавирус Нукусга кириб келди дея тарқалган видеога расмий маълумот (Хавотирга ўрин йўқ)\n17:06, 07.02.2020 6486\nтўй-ҳашамлар тикув машиналари Олий Мажлис депутати "Фидокор ёшлар" автобус ТошДАУ Нукус филиали китоб Ёдгор Саъдиев Устюрт текислиги авторалли\nҚорақалпоғистонда эртага кутилаётган об-ҳаво маълумоти билан танишинг\n15:10, 27.02.2020 1846\nҚорақалпоғистон Республикасининг барча туманларидаги ҳокимларга янги ўринбосарлар тайинланди\n02:52, 25.02.2020 1613\n13:37, 27.02.2020 1327\nЯратилган имкониятни ўз чўнтаги йўлида суъистеъмол қилган тадбиркорнинг режаси амалга ошмай қолди\n17:49, 22.02.2020 948\nҚорақалпоғистонлик 32 нафар ўқитувчига “Халқ таълими аълочиси” кўкрак нишони топширилди\n11:16, 22.02.2020 922


Барча ҳаракатларимиз аҳолини иш билан таъминлаш, иқтисодиётимизни ривожлантиришга қаратилган — Surxonstat\nБу галги ташриф Нурота туманидаги "Мармаробод" давлат унитар корхонаси фаолияти билан танишишдан бошланди.\nПрезидентимиз 2017 йили Навоий вилоятига ташрифи чоғида Нурота туманидаги "Чашма" зиёратгоҳи атрофини кенгайтириш ва ободонлаштириш, замонавий меҳмонхона қуриш бўйича кўрсатмалар берган эди.\nЎтган йили бу ишлар тўла амалга оширилиб, зиёратгоҳ ҳудуди ўзгача чирой очди. 50 ўринли "Нурота" меҳмонхонаси фойдаланишга топширилди. Манзарали бута ва дарахтлар экилиб, фаввора бунёд этилди. Зиёратчилар ҳордиқ чиқариши учун сўри ва ўриндиқлар ўрнатилди. Музей биноси, Ҳунармандчилик марказини барпо этиш ишлари давом этмоқда.\nПрезидентимиз "Навоийазот" акциядорлик жамиятига ҳам борди.


АҚШдаги шифохоналарнинг бирида машҳур рассомларнинг асарлари яширилган омбор топилди\nКасалланганлар сони 18 970 794\nСоғайганлар сони 12 160 580\nВафот этганлар 711 108\nЖами овоз: 5921 та.\nЖами овоз: 10159 та.\nБизнес / Биласизми? / Хориж\nНью-Йорк штатининг Саутгемптон касалхонаси ходимлари таниқли рассомларнинг абстракт экспрессионизм услубида яратган асарлари сақланадиган омборни топди.\nNew York Post хабарига кўра, тиббиёт муассасаси ходимлари ўпкани сунъий шамоллатиш аппаратларини қўйиш учун жой қидираётганида тасодифан расмларни топишган. Омборда Виллем де Кунинг, Александр Колдер, Роберт Дэш ва бошқа машҳур рассомларнинг литография, расм ва ёғочдан ясалган ҳайкаллари бор эди.\nМутахассисларнинг фикрича, 1950-1980 йилларда яратилган ушбу асарларнинг барчаси рассомларнинг касалхонадаги шифокорларга берган совғаси эди, чунки ўша пайтда у ҳудуддаги ягона тиббиёт муассасаси бўлган.\nТопилган барча ишлар "Kaminski" ким ошди савдосида сотилади. Уларнинг бошланғич нархи юз минг долларни ташкил этди, аммо мутахассисларнинг фикрига кўра, бу миллионга етиши ҳам мумкин. Ким ошди савдосидан тушган маблағ касалхонага ва Саутгемптон тарихий музейига топширилади.\nАввалроқ, АҚШда дўкон хизматчиси Сальвадор Дали чизган суратни топганди. Мутахассислар Дантенинг "Илоҳий комедия" асари учун акварелда чизилган бир қатор расмлар Далига тегишлилигини аниқлаган эди. Асар 1200 долларга сотилган ва ундан тушган маблағ хайрия ишларига сарфланган.\nКиритилди: 07:20 27.07.2020. Ўқилди: 2442 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nЖССТ пандемиянинг тугаши билан боғлиқ янги тахминни эълон қилди\n06:21 Хитойнинг 4 компанияси АҚШдан "бадарға қилинади"\n06:16 Ғирт ёлғон: Трампнинг коронавирус ҳақидаги видеоси Facebook'дан ўчирилди\n06:00 Муссон ёмғирлар сабаб Бангладешнинг тўртдан бир қисми сув остида қолди


Амстердам хотиралари — 6 | Яширин Муждалар\nАмстердам хотиралари — 6\t4 февраля, 2014\nУ елка қисиб ўтган оддий заҳматкаш аёл, ҳам муштипар она эди.Олис замонларда қолган зулмат-қоронғулик ва толеида порлаётган ойдинликдан ҳикмат излаган эди. Ҳорижда ўз тириклик қисматининг ёрти бўлагини яшашда давом этаркан, ҳар қандай руҳий ҳам ҳаётий таназзулга тайёр турмоқ лозимлигини балоғат ёшига етган фарзандига ўқтириб деган эди…\n-Ҳаёт! Бу ҳақиқат! Аслида бизга берилган нодир ҳикмат, ноёб асардир. Сенинг ҳаётинг Сендан болашанажак…Кечанг-бу сенинг ўтмишинг..Бугунинг-бу сенинг бутун борлиғинг. Ўтмишинг ва бугунинг келажакгингга мустаҳкам пойдевор бўлади.Эртанг эса келажагингдир.Тарозининг бир палласида ўтмишинг, бир палласида бугунинг турсин.\nУнутмаки, нени эксанг шуни ўрасан.\nЎзингга умр шерик танлашда, зинҳор адашма!\nЗеро, умр йўлдошинг сенинг авлодингни аввал қорнида ташийди, сўнг измида ташийди…\nВа унинг ҳилқида, ҳамда тийнатида не қусур, не унсур, не фазилат, не ҳикмат бўлса бу авлодингга қусурсиз кўчади.\nҲамма етти ўлчаб бир кесса, сен етмиш ўлчаб, сўнг кес!\nНасл ташиш ташвиши на фақат одамзодга хос, ҳатто гуллар ҳам бу ташвишга эш.\nСенинг ҳаётинг Сендан бошланади.\nВа яна аслинг ва наслингни зинҳор унутма!\nЭътиқодинг, интизоминг, тарбиянг сени ҳаёт бўсағасида тўғри йўлга етакловчи муҳим омилдир…\nҲар нарсада ҳад бил!\nВа зинҳор ҳаддингдан ошма!\nЗеро бурни танқайганларни Қудрат Соҳиби ерга қандай ишқалаб қўйишни билгувчи Зотдир.\nКамтарин ва бағри кенг бир муслим бўлгин-ки, баайни мўминлигинг ҳилқингни ва ҳулқингни зийнатласин.\nЭътиқодингга мудом содиқ қол. Айнан ўша эътиқодинг тийнатинг ва сувратингда намоён бўлсин!\nМуштипар онанинг на замонлардан буён ҳеч тарқамас туманли кунлари ортга чекилиб, унинг толеида қуёш чарақлаб турар эди.\nОна узун замонлардан буён тўнғич ўғлидан бир саволни кўпдан кутганди. Ўша кун эса айнан ўша қуёшли кунда содир бўлганди.\n— Укаларимга Исломий исм берганингиз мени суюнтиради…аммо айнан менга бир мусулмонча исм қўймаганингиз мудом ўйлантиради.- деди ўғил онасига.\n— Кўпдан бу саволни сендан кутаётгандим. Сенга исм танлашда отанг иккимиз хато кетгандик: узун хаёлларга берилган эдик. Кейин хатомизни англаган эдик: шунинг учун тийнатингга зўр берган эдик, болалигингдан сенинг ҳулқингни мусулмонча кийинтиргандик.\n-Бунинг учун Оллоҳга шукур айтаман,-деди ўғил онасига.\nУ онасига “сизга ва отамга раҳмат айтаман” демади, “Оллоҳга шукур айтаман” деди.Шунда муштипар она англадики, агар Қудрат Соҳиби аёлнинг қалбига чўғ солмаганида, ўғлининг хулқини мусулмонча кийинтирмаган бўларди… Шунинг учун у ҳам ўғлига қарата деди:\n-Мен ҳам Оллоҳга шукур айтаман, зотан сен Оллоҳга исминг биланмас, юрагинг билан яқинлашяпсан. Ўшанда биз-отанг иккимиз узун хаёлларга берилиб, хато кетгандик. Бугундан бошлаб сенинг исминг Муҳаммад-Аҳмад!\nТун ичида кўринган Кўзгудан уяламан…\nОппоқ ҳислар эса оқ ҳарир либосга ўраб қўйилажак.\nЕтти пушт-муқаддас шажарани эсга оламан. Зотан бунда Буюк Ҳикмат ёлқинланажак.\nБу-азал ва абад қўшиғи, ҳаёт ҳикмати. Тугалланмас қўшиқ, завол топмас куй…\nКим Отанинг қонидан, ким Онанинг жонидан бино бўлмаган, ахир?!\nФақат ташвиш бўйнингга осилади, кўринмас қўллари билан ўрайди. Аритиб бўлмайди. Юракдан қон эмас зардоб оқади, шеър томади тилдан Кўҳна Дардини айта.\nМени қўйиб туринг, мен бир нодон, заиф бандаман… Жоним қилдан ингичка, қалбим ғорат-вужуд эса ҳарорат: заиф ҳолда келдим, ожиз ҳолда кетаман…\nТилагим-Сиз Муҳаммадия маёғига юз буринг. Зулмат чўккан тун қўйнида Машъала Нур бўлинг. Ва солиҳлар ичида жумлайи Ҳур бўлинг…\nЭверест чўққисига олиб чиқинг.\nБобил осма боғларидан сўзланг афсона…\nИскандария ер ости йўлларига бошланг…\nсалқин саҳарларда дунё ҳикматидан дурдона асар сўзланг.\nВиктория шаршарасидан ҳовучлаб зилол сув ичинг…\nЗавқу зилол, шавқу ҳилол томсин Шеърнинг лабидан…