Адабий тилимизнинг олтин кўприги\nHome icon Бош саҳифа»Ўзбек адабиёти»Ўзбек адабиёти тарихи»Адабий тилимизнинг олтин кўприги\nМумтоз ўзбек адабиётининг илк белгилари Аҳмад Яссавий ҳикматларида ва унинг маънавий ворислари яратган адабий мактабнинг бадиий тилида кўзга яққол ташланади.\nБундан тўққиз аср бурун зўр илҳом ва маҳорат билан яратилган «Девони ҳикмат» инсоний ҳақиқатни англаш ва илоҳий қудратдан мадад олиб яшаш йўлларини ўргатади.\nПок ният билан муқадцас мақсадга интилган инсоннинг кўнгли учар қушдек қанот қоқиши, баҳри дили очилиши, нафс балоси ундан қочиши, руҳи гўё Арши Аълога кўтарилгандай бўлиши Яссавийнинг қуйидаги сатрларида жўшқин ва гўзал шеърий шаклларда ифодаланади:\nКўзим тушди, кўнглим учди, Аршга ошди,\nУмрим кечди, нафсим кочди, бағрим тошди,\nҚанот қокар учар қушдек кўнглим менинг.\nБу ҳикматларни ўқиган одамнинг дилида ҳам пок бир завқ-шавқ пайдо бўлади. Туркий тилимиз бундан саккиз аср муқаддам мана шундай теран руҳий ҳолатларни ифода этишга қодир бўлганлиги бизни қойил қолдиради.\nТил эса дилга боғлиқ. Аҳмад Яссавий инсон дилининг имкониятлари чексиз эканига ишонади. Илоҳий ҳакиқатни дилига жойлаган Мансур Халлож муқаддас туйғудан руҳи Арши Аълога етгандек бўлгани учун «Аналҳақ!», яъни «Мен Ҳақман!» деганлиги тарихдан маълум.\nИлоҳий қудрат рамзи бўлган Ҳақ инсоний ҳақиқатнинг ҳам ўзагидан жой олгандир. Инсоний ва илоҳий қудрат бир қалбда бирлашгани учун Мансур «Аналҳақ!» дейди. Буни тушунмаган муллолар уни кофирлиқда айблайдилар. Шу ноҳақ айблашга ишониб Мансурни дорга осиб ўлдирган ҳукмдорларни Аҳмад Яссавий инсоний камолот сирларидан бехабар нодонлар деб атайди:\nАналҳақни маъносини билмас нодон,\nДоно керак бу йўлларда поки мардон.\nИнсонни маънавий камолот йўлига чорлаган энг кучли исломий таълимот тасаввуф деб аталиши кўпчиликка маълум. Аҳмад Яссавий Бухоро мадрасасида таҳсил олган йилларида тасаввуф илмини Юсуф Ҳамадонийдек машҳур алломадан ўрганган. Баҳоуддин Нақшбанднинг устози Абдулхолиқ Ғиждувоний ҳам Юсуф Ҳамадонийнинг шогирди бўлган. Аҳмад Яссавийга мана шундай буюк пирлар тасаввуф сабоқларини мерос қолдирганлар.\nТасаввуф назарияси бўйича инсон чин ҳақиқатга етиш учун тавба, фақирлик, сабр, хавф, таваккал, ризо каби мушкул босқичлардан ўтиши керак. Энг юксақдаги саккизинчи босқич — чин ҳақиқатдир. Унга етгунча инсон барча хорлик, зорлик ва машаққатларга чидаши лозим.\nҲақиқатнинг дарёсидан кечган киши,\nЎзи мунглик, кўнгли синуқ, кўзда ёши,\nХорлик, зорлик, машаққатдир доим иши,\nҲақ дийдорин талаб қилиб топар, дўстлар\n«Девону луғотит турк»да мисоллари келтирилган анъанавий туркий тўртликлар қандай қофияланганини эслайлик. Алп Эр Тўнғанинг ўлимига бағишланган тўртлиқда ҳам дастлабки уч сатр қофияланганини, хулосавий сўзлар айтилган тўртинчи сатр эса қофиясиз, мустақил ҳолда қолдирилганини юқорида кўрган эдик. Шунинг учун бу тўртлик рубоий жанрига кирмаслигини, балки туркий тилда яратилган ҳикматлар алоҳида бир жанр бўлиб шаклланганини кўрсатади.\nАҳмад Яссавий ҳикматлари «Алп Эр Тўнға» достонида кўп тилга олинадиган эранларни улуғлайди. Ҳикматлар тили «Девону луғотит турк» ва Қутадғу билиг» тилининг донишмандлик анъаналарини давом эттиради.\n«Ҳикматлар»да ҳам «Қутадғу билиг»даги каби панднасиҳатлар кўп учрайди. Айни пайтда, Аҳмад Яссавий ҳикматлари туркий тилдаги донишмандликни тасаввуф ғоялари билан бойитиб, янги бир юксакликка кўтаради. Маснавийда ёзилган «Муножотнома» асарида Яссавий ўз ҳикматлари тўғрисида шундай дейди:\nМани ҳикматларим хўбларга айтинг,\nДуо-такбир айтиб раҳматга ботинг.\nМани ҳикматларим дардсизга айтманг,\nМаълумки, Аҳмад Яссавий ХI-ХII асрларда Туронзаминда ички урушлар авжига чиққан, маънавий инқироз кучайган даврда яшаган. X—XI асрларда Беруний, Ибн Сино, Юсуф Хос Ҳожиб ва Маҳмуд Қошғарий каби улуғ сиймолар фаолият кўрсатган давридаги маърифатпарвар ҳукмдорлар ўрнини XII асрда молу дунёга ҳирс қўйган, илму маърифатдан йироқ бўлган, мудом тожу тахт ва амал талашиб, халқни қирғин-барот урушлар гирдобига ташлаган ношуд хону беклар давлат тепасига келган эди. Уларнинг атрофида юрган айрим хушомадгўй, нурсиз сарой олимлари туркий тилга паст назар билан қараганини Яссавий қуйидаги сатрларда очиқ айтади:\nОрифлардан эшитсанг очар мулкини.\nМаъносига етганлар ерга қўяр бўркини.\nЯссавий она тилимизнинг ҳимоячиси ва тарғиботчиси бўлгани бу сатрларда кўзга яққол ташланади. Фақат сўзда эмас, амалда ҳам у Муҳаммад пайғамбарни, унинг салафлари бўлган Абу Бакр, Умар, Усмон ва Алини улуғлайдиган, уларнинг юксак фазилатларини қисқа ва лўнда сатрларда намоён этувчи шеърлар ёзди, оят ва ҳадис маънолари билан туркий тил бойликларига улкан бойлик қўшди.\nАҳмад Яссавийнинг энг машҳур маънавий ворисларидан бири — мақбараси Тошкент яқинида жойлашган Занги ота бўлган. Соҳибқирон Амир Темур Аҳмад Яссавийга мақбара қурдиргани каби, Занги ота номига ҳам мақбара қурдиради. Занги ота фаолиятига кейин яна тўхталамиз.\nЗанги отанинг авлодларидан бўлган Саид ота Яссавий ҳикматлари ва унинг таълимоти билан қуролланиб, Олтин Ўрда ҳудудларига боради. Мирзо Улуғбекнинг «Тўрт улус тарихи» китобида қайд этилишича, Ўзбекхон Турондан борган Саид ота ва у айтиб берган туркий ҳикматлар таъсирида ислом динига ихлос қўяди. 1314 йилда Ўзбекхон ислом динини қабул қилади. Аҳмад Яссавий таълимоти ва ҳикматлари билан қуролланган унинг садоқатли ворислари шомон динидаги Чингизхон авлодларининг мусулмон бўлишларига ёрдам берганлиги тил ва адабиёт тарихида кам учрайдиган нодир ҳодисалардандир.\nАвваллари ҳам Туронда ва Олтин Ўрдада озчиликни ташкил қилган мўғул сипоҳлари энди исломни қабул қилганларидан кейин бутунлай туркийлашадилар, ўзбек, қозоқ, татар ва бошқа туркий халқларнинг таркибига кириб, сингиб кетадилар. Бу уларнинг маданий ҳаётида жуда катта бурилиш ясайди.\nУшбу ҳодисани таҳлил қилганда Аҳмад Яссавий руҳи, унинг ҳикматлари маданий ҳаётни ривожлантирувчи улкан омиллардан бирига айланганига амин бўламиз.\n«Қутадғу билиг» ва «Девону луғотит турк» сингари Аҳмад Яссавий ижоди ҳам туркий халқларнинг маънавий қадрияти эканлиги шубҳасиз. Айни вақтда, «Ҳикматлар»нинг ўзбек, турк, қозоқ тилларидаги матнларини бир-бирига қиёс қилсангиз, аслиятга энг яқин тил — ўзбек тили эканлигига ишонч ҳосил қиласиз.\nТуркия пойтахти Анқарада таниқли олим Кемал Эраслан Аҳмад Яссавий ҳикматларини «Сочмалар» деган қўшимча ном билан нашр этган. Албатта, «сочма» деган чиройли сўз ўзбекчада ҳам бор. Лекин бу «ҳикмат» деган маънони билдирмайди, балки нашрнинг ўзига хослигини кўрсатувчи бир сўздай қабул қилинади.\nНашрда Аҳмад Яссавийнинг номи ҳам турк тили қоидаларига мосланиб, «Аҳмеди Йессеви» деб ёзилади, яъни икки жойда «а» «э» га айлантирилади. Аслини олганда, «Яссавий» деб жой номидан насаб ясаш анъанаси бизга араб тилидан ўтган. Назаримизда, арабча аслига мос қилиб «Аҳмад Яссавий» деб ёзиш илмий талабларга кўпроқ мос келган бўларди.\n«Ҳикматлар»нинг Анқара нашрида китобнинг чап бетига аслият, ўнг бетига унинг туркча таржимаси қўйилганлиги қиёслаш учун қулай имконият яратади.\nБир мисол келтирайлик: Аслият:\nБу дунёда подшоҳман деб кўксин керган,\nҲам остиға курси қўйиб хайма урган,\nНеча минглаб черик йиққан хонлар қани.\nБу дунёда подшоҳим дийа гогус герен,\nНеча йиллар хейл ва ҳашем черик салан,\nБинлерчесине чери урган ханлар хани.\nАҳмад Яссавий шеърлари аруз вазнида ёзилганлиги аслиятда аниқ кўриниб туради. Эркин таржима бўлган туркча матнда аруз ҳам, вазн ҳам йўқ.\nТўртликда «Подшоман деб кўксин керган, ҳам остига курси кўйиб хайма (чодир) қурган хонлар қани?» деб сўралади. Курси бу ерда тахт маъносида келади. Туркча матнда «курси қўйган» ибораси умуман йўқ. Унинг ўрнига аслиятда бўлмаган «неча йиллар» ибораси киритилади.\nБиз бу ерда таржиманинг нуқсонларига эмас, Аҳмад Яссавий ҳикматларини қардош турк тилига таржима қилиш ва аслиятнинг бой мазмун ҳамда ёрқин тилини туркчада тўлиқ ифодалаб бериш қийин эканига эътиборни қаратмоқдамиз.\nЎзбек китобхони эса юқоридаги сатрларнинг ҳаммасини таржимасиз тўлиқ тушунади, чунки китоб ўқийдиган барча кишиларимиз «курси» нималигини яхши билади. Фақат «хайма»нинг «чодир эканлигини, «черик» — «қўшин» маъносини билдиришини изоҳлаб бериш мумкин.\nАҳмад Яссавийдан кейин туркий тилда катта муваффақият билан асар ёзган шоир Аҳмад Югнакий бўлган. Югнак шаҳри Ясси шаҳрига яқин бўлгани каби, Аҳмад Югнакийнинг «Ҳибат ул-ҳақойиқ» («Ҳақиқат совғалари») асари ҳам мазмун ва тил жиҳатларидан Аҳмад Яссавий ҳикматларига жуда яқиндир. Аҳмад Яссавий ўзи ва ҳикматлари ҳақида сўз юритгани каби, Аҳмад Югнакий ҳам\nшу анъанага амал қилади, ўзи ва асари тўғрисида қуйидаги сатрларни ёзади:\nАдиб Аҳмад атим, адаб, панд сўзум,\nСўзум мунда қалур, барур бу ўзум,\nКелур куз, кечер йаз, барур бу умр,\nБитидим бу тансуқ туроф сўзларин,\nҲалу борсам ўзум атим қолсу теб.\nАҳмад Югнакийдан келтирилган ушбу сатрлар «Ҳибат ул-ҳақойиқ»нинг танқидий матнини тайёрлаган ва унинг тил хусусиятларини биринчи бўлиб тадқиқ этган тилшунос олим Қ.Маҳмудов китобидан олинди.\nАҳмад Югнакий асарининг бир афзал томони — унинг қадимий қўлёзма шаклида тўлиғича бизга етиб келганлигидир. Мана шу афзалият асримиз бошларидаёқ тилшунос ва адабиётшунос олимларнинг эътиборини ўзига тортади. Турк олимлари Нажип Асим ва Фуадбей Кўпрулузодалар 1915—1916 йилларда Истанбулда бу асарни икки қайта нашр этиб, унинг умумтуркий қадрият эканини кўрсатиб ўтадилар.\n«Ҳибат ул-ҳақойиқ»нинг араб алифбосида кўчирилган нусхаси 242 байтдан иборат. Лекин бу байтларнинг мағзи ниҳоятда тўқ, маъноси теран, таъсири кучли. Мазкур асарни мумтоз адабиётимизда биринчи бўлиб юксак баҳолаган сиймо Алишер Навоий эди. Навоий «Насойим улмуҳаббат» асарида Адиб Аҳмаднинг шеърларидан икки байт мисол келтиргач, адибнинг туғма кўр бўлганини ёзади: «Бағоят зийрак ва закий киши эрмиш. Ҳақ с. т. агарчи зоҳир кўзин ёпуқ яратқандур, кўнгил кўзин бағоят ёруғ яратгандур» .\nАҳмад Югнакийнинг «Адиб Аҳмад атим, адаб, панд сўзум» деган сатри айнан ўзбекчадек ўқилади. Фақат талаффузда «о» ўрнига «а» (атим) дейилган. «Сўзум бунда қалур, барур бу ўзум» деган сатрнинг сўз тартибида ўзгачалик бор. Яъни «сўзум бунда қолур» худди Навоий ва Бобур асарларидагидек ёзилган. Фақат «борур мен ўзим» (яъни «бу дунёдан кетурмен») деган ибора ўрнига «барур\nШу ўзум» деб ёзилган. Демак, бундан саккиз юз йил олдииги тилимизда «ўзим»га «мен» қўшмасдан, яъни «борур мен» демасдан, учинчи шахсда «бу борур» дейиш одати ҳам бор экан. Киёс учун шу олти сатр маснавий қозоқ тилига қандай таржима қилинганини кўриб ўтайлик.\nАҳмад Адиб атим, улгу — сўзим,\nҚалади мунда сўзим, кетем ўзим.\nКуз келер, жазда кетер, омир-ул ўтер,\nСонимен жумилар-да эки кўзим.\nАртимда қалсин деб жаздим муни,\nҒамайиб танснқ сўзбен ерек меден.\nҚозоқ тили кўпроқ туркий тилнинг қипчоқ шевасига асослангани учун «йаз» «жаз» деб, «йаздим» сўзи «жаздим» деб таржима қилинади. «Адаб, панд» сўзлари асли арабчадир. Қозоқ тилида арабча ўрнига кўпроқ туркий сўзлар ишлатиш одат бўлган. Шунинг учун «панд», «адаб» сўзлари биргина «улгу» сўзи билан таржима қилинади.\nАлбатта, ҳар бир тилнинг ўз афзалиятлари бор. Биз қозоқ тилининг жонли тилга яқинлиги, туркий сўз ва ибораларга бойлигини ҳурмат қиламиз. Аҳмад Югнакий Н. Келимбетов китобида қадимги қозоқ адабиёти намуналари қаторида келтирилганини асосли деб биламиз.\nШу билан бирга, Аҳмад Яссавий «Ҳикматлар»ининг бадиий тили каби «Ҳибат ул-ҳақойиқ»нинг тили ҳам мумтоз ўзбек адабий тилига яқинроқ эканини, шунинг учун Алишер Навоий бу асарга алоҳида эътибор берганини таъкидлаш лозим.\nБу борада қардош туркий халқдарга холисона муносабатда бўлган олимлардан Е. Э. Бертельснинг Қ. Маҳмудов китобида келтирилган. қуйидаги фикри ҳам асослидир:\n«Қадимги ўзбек адабий тилидан классик ўзбек адабий тилига ўтишда «Ҳибат ул-ҳақойиқ» кўприк бўлиб хизмат қилган».\n«Ҳибат ул-ҳақойиқ» бўйича барча мавжуд манбаларни синчиклаб ўрганган ва таҳлил қилган Қ. Маҳмудов «бу асар XII аср охирларида, XIII асрнинг бошларида ёзилган» деган хулосага келадики, биз бу хулосага тўлиқ қўшиламиз.\nШўро даврида, айниқса, XX асрнинг етмишинчи йилларида коммунистик мафкура Аҳмад Яссавий меросини қоралаб турган кезларда олимларимиз Аҳмад Югнакий ижодининг Аҳмад Яссавий ҳикматларига руҳан яқин бўлганига эътибор қаратган эмаслар. Ваҳоланки, бу икки буюк Аҳмадларнинг яшаган даврлари ҳам, шеърий панд-насиҳатлари ҳам бир-бирларига жуда яқиндир. Аҳмад Яссавий Сайрамда туғилиб, Туркистоннинг Ясси шаҳрида яшаган бўлса, Аҳмад Югнакий Ясси шаҳридан 20-25 чақирим масофада жойлашган Югнак қишлоғида туғилиб ўсганлиги унинг номидан кўриниб турибди.\nАҳмад Югнакий ҳам Чингизхон истилосидан олдин XII асрнинг иккинчи ярмида яшаб ўтди. Унинг «Ҳибат ул-ҳақойиқ» асаридан кейин то Рабғузийнинг «Қисас ул-анбиё»си пайдо бўлгунга қадар ўтган бир асрдан ортиқдаврда Чингизхоннинг босқинчи қўшини оёғи остида вайрон бўлган, ёндирилган ўлкаларга ўлим сукунати чўккандек бўлади. Бу асрда шоирларнинг овозлари эштилмай қолади, жуда кўп фозил кишилар ё ўлдирилди, ёки чингизийлар оёғи етиб бормаган чет мамлакатларга кетиб, паноҳ топди.\nШу фожиавий шароитда Аҳмад Яссавий ҳикматларини ёд билган дарвешлар қишлоқма-қишлоқ, шаҳармашаҳар, ўлкама-ўлка юриб халққа ҳақиқатни айтишга интилганликлари ўша даврнинг энг даққатга сазовор ҳодисалари қаторидан ўрин олади. Ўз ҳикматларининг содиқ тарғиботчилари келажакда ҳам дарвешлар бўлишини олдиндан билган буюк шоир улар ҳақида қуйидаги жўшқин сўзларни айтгани бежиз эмас:\nҲақ қуллари дарвешлар ҳақиқатни билмишлар,\nҲаққа ошиқ бўлганлар ҳақ йўлига кирмишлар.\nКўнгил бермай дунёга, шуруъ қилмай ҳаромга,\nҲақни суйган ошиқлар ҳалолидан емишлар .\nБиз бу сатрларни Яссавий ҳикматларининг Кемал Эраслан тайёрлаган туркча нашридан олдик. Чунки «Ҳикматлар»нинг ўзбекча нашрида айрим шеърлар тушиб қолган. Аҳмад Яссавийнинг туркиялик тадқиқотчилари «Ҳикматлар»нинг турли вариантларини бир-бирига қиёслаб, мантиқан тўғри келадиган сатрларни алоҳида саҳифаларга йиғиб нашр этишга катта аҳамият берганлар. Бу йўлда машҳур олимлар Фуад Кўпрулузода ва профессор Кемал Эраслан самарали меҳнат қилганлар.\nУлар Яссавий ҳикматларининг тили тўғрисида ҳам ўз фикр-мулоҳазаларини билдирганлар. Фуад Кўпрулузода Яссавий ҳикматлари тилининг Қорахонийлар сулоласи давридаги умумтуркий тилга яқинлигини қайд этади. А. Жаъфар ўғлининг «Турк тили тарихи» китобида (Истанбул, 1964 й.) «Девони ҳикмат» тилининг ўзбекчага яқинлиги кўрсатиб ўтилади. Венгер олими Ҳ. Вамбери 1867 йилда Лейпцигда чиққан китобида Аҳмад Яссавийнинг гили Фарғона водийсининг Қўқон шевасига асосланишини айтиб ўтади. Бироқ турк олими К. Эраслан «Девони ҳикмат»нинг туркча нашрига ёзган бош сўзида: «Бу бир тахминдир, - деб ёзади. - Ҳикматларде кўрилан дилин чағатай ва ё ўзбек адабий дили ўлмаяжағида кесиндир».\nБиз бу иқтибосни атайлаб туркча аслият ҳолида келтирдик. Бу ерда «кесиндир» деган сўз «узил-кесил», «аниқ ва қатъий» деган маъноларни билдиради. Яъни, муаллиф «Яссавий ҳикматларининг тили ўзбек адабий тили эмас» деган фикрни аниқ ва қатьий қилиб айтади.\nБизнингча, Яссавий ҳикматларининг тили бундай узилкесил хулосага асос бермайди. Албатта, Яссавий ҳикматлари Марказий Осиёда яшаган туркийзабон халқларнинг тил бойликларини ўзида акс эттиради. Шунинг учун қозоқ, туркман, қирғиз халқлари ҳам уни ўз шоирлари деб биладилар. Айни вақтда, улар Яссавий ҳикматларини ўз она тилларига таржима қилиб ўқийдилар. Профессор Кемал Эрасланнинг ўзи ҳам Яссавий ҳикматларини туркча таржимасида таҳлил ва талқин қилади. Бунинг баъзи мисолларини биз юқорида келтирган эдик.\nФақат ўзбек китобхонлари Аҳмад Яссавий ҳакматларини таржимасиз тушуниб ўқийдилар. Аҳмад Яссавийнинг ўзбекча аслияти:\nТо тириксен, ишқ дафтари адо бўлмас.\nБуни Кемал Эраслан турк тилига қуйидагича таржима қилган:\nДири ўлған муддатча ишқ дефтери тамамланмаз.\nАслият билан таржима тили орасидаги фарқлар Аҳмад Яссавийнинг қайси адабий тилга яқинроқ эканини яққол кўрсатиб турибди.\nК. Эраслан ҳам ҳикматларда ўзбек тили хусусиятлари устун эканини сезади, аммо бунга кўпгина ҳикматларни Яссавийдан кейинги асрларда яшаб ўтган дарвешлар бизгача ўзбек тилида етказиб келганини сабаб қилиб кўрсатади.\nАввало, Яссавий ҳикматларидек улкан маънавий бойликни бизгача етказиб келган дарвешлардан миннатдор бўлиш керак. Сўнгра, Яссавий ўз ҳикматларини бу дарвешларнинг она тилларида яратганлиги учун ҳам, уларни ёдлаш ва авлоддан-авлодга етказиб бериш имконияти кўпроқ бўлганини ҳисобга олиш лозим.\nАҳмад Яссавий мол-дунёга ҳирс қўйган, мудом амал талашиб халқни қирғин-урушлар гирдобига ташлаган подшо ва бекларга нафрат билдириб ёзади:\nДунё менинг деганлар,\nЖаҳон молин олганлар,\nМулло, муфти бўлганлар,\nОқни қора қилганлар,\nҲаром еган ҳокимлар,\nОлтин тахтга чиққанлар\nЕр остига кирмишлар.\nКеккайган барча ҳукмдорлар ахийри қабрга кириб тупроқ бўлишларини айтиш билан шоир одамларни нафсга, ўткинчи манфаатларга бунчалик берилмасликка, инсофли ва адолатли бўлишга, Оллоҳни ва охиратни унутмасликка чорлайди.\nБуюк ватанпарвар Аҳмад Яссавий XII асрдаёқ она тилимизнинг ҳимоячиси ва тарғиботчиси бўлиб майдонга чиққанди.\nАҳмад Яссавий ҳикматлари ва унинг адабий мактаби Турон ва Хуросондан ташқари, шарқда Мўғулистону шимоли-ғарбда Волга бўйларидаги Олтин Ўрдагача, Қора денгиз ва Ўрта Ер денгизи бўйларидаги Туркиягача улкан ҳудудларда ижод қилган туркийзабон шоирларни бир адабий тил атрофига жипслаштиради.\nХоразмийнинг «Муҳаббатнома»си, Сайфи Саройининг «Туркий Гулистони», Туркияда ижод қилган Ҳожи Бектош асарларининг бадиий тили Аҳмад Яссавий ҳикматларининг энг яхши анъаналарига асосланганлиги бу фикрии исбот этади. Аҳмад Яссавийнинг издошлари бўлган Хаким ота, Саид ота каби ҳикматнавис шоирларнинг ижоди ва фаолияти турли-туман шеваларда сўзлашган туркийзабон халкдарнинг ижодкорлари учун адабий тил бобида умумий дорилфунун бўлиб хизмат қилади. Шу нуқтаи назарда Рабғузийнинг «Қисас ул-анбиё» асарига тўхталиб ўтайлик.\nБу насрий асар Аҳмад Яссавийдан салкам икки аср кейин, 1310 йидда Хоразмнинг Работи Ўғиз шаҳарчасида ёзилган. Рабғузий ўзи тўғрисида қофияланган бадиий тилда шундай маълумот беради:\n«Бу китобни ёзган, тоат йўлинда тизган, маъсият (гуноҳ) ёбонин (даласини) кезган, оз озукдуқ, кўп ёзуқлуқ, Работи Ўғизнинг қозиси Бурҳон ўғли Носируддин».\nҚавс ичида биз иккитагина сўзга изоҳ бердик. Қолган ўнлаб сўзлар ва жумла тузилиши наср билан айтилган ўзбек достонларини эслатади. Қофиядош иборалар Рабғузий асари тилининг Яссавий ҳикматлари тилига жуда яқин эканини кўрсатиб турибди.\nРабғузий камтарлик юзасидан ўзини «гуноҳ даласини кезган», озиғи оз, ёзиғи, яъни пешонасига ёзилган машаққатлари кўп осий бандалардан бири, деб билади. Аммо «ўқимоққа кераклик, ўгранмоққа (ўрганмоққа) яроғлиқ» бир китоб ёзишни унга топширган бекка қуйидагича юксак баҳо беради:\n«Улуғ отлиғ, қутлуғ зотлиғ, эзгу хулқлиғ, ислом ёруғлиғ, мўғул санилиғ (мартабалик), мусулмон динлиғ, одамийлар инончи, мўминлар қувончи, ҳиммати адиз (баланд), ақли тегиз (тўкис) бегимиз Носируддин Тўқбуғадин... илтимос янглиғ ишорат бўлди».\nБу сўзлар салкам етти юз йил бурун ёзилган бўлишига қарамай, ўзбек китобхонига тушунарли, лўнда ва таъсирли тилда, гўзал шеърий қофияларда етиб келганлиги ҳайратланарли ҳолдир.\nБу асар чингизийлар ҳукмронлиги давом этаётган бўлса ҳам, Волга бўйларидан то Хитой чегараларигача чўзилган улкан ҳудудларда мўғуллар қандай туркийлашаётганини ва ислом таълимотини туркий тилда «ўқимоққа кераклик, ўрганмакка яроғлик» китоблар орқали қабул қилиб мусулмон бўлаётганини кўрсатадиган ажойиб тарихий далилидир.\nМўғул беки Тўқбуға шундай китобнинг яратилишига сабабчи бўлганлиги билан ҳам Рабғузийнинг юқорида келтирилган мақтовларига муносиб эканини сезиш мумкин.\nМўғул хон ва беклари Турон-Туркистонда ҳам, Дашти Қипчоқ ва Олтин Ўрдада ҳам ҳамон ғолиб сулола сифатида тахтда ўлтирар эдилар. Аммо туркий тил уларнинг она тилларидан устун келганлиги, улар туркий тилда ислом таълимотини қабул қилиб мусулмон бўлганликлари маънавий тараққиётимизнинг энг ёрқин ҳодисаларидан бири, деб боҳоланишга муносибдир.\nШомон динидаги мўғул хон ва беклари Россия ҳудудларида ҳам уч аср ҳукмронлик қилганлари тарихдан маълум. Насроний дини исломдан ҳам қадимийроқдир. Руслар Византия орқали насроний динини қабул қилган ва насронийлар маданиятини ўзлаштирган қадимий халқ саналади. Мўғул хони Ўзбекхон ва унинг кўпчилик беклари Олтин Ўрдада ҳукмронлик қилган даврларида шомон дини ўрнига насроний динини қабул қилишлари ҳам мумкин эди. Рус князлари ва руҳонийлари Олтин Ўрданинг хон ва бекларига ўз таъсирларини ўтказишга интилганлари шубҳасиз. Шереметьев, Юсупов каби бир қатор мўғул беклари Россияга кетиб насроний динини қабул қилганлиги ҳам тарихдан маълум.\nАммо Шарқдан борган ва азалдан туркий қавмлар орасида яшаган кўпчилик мўғул бек ва хонларига Туркистон, Хоразм, Мовароуннаҳрнинг қадимий маданияти кучлироқ таъсир кўрсатади. Шунинг натижасида улар ўз она тилларини унутиб, туркийлашадилар ва туркий тил орқали исломни таниб мусулмон бўладилар.\nАна шундай мўғул бекларидан бири бўлган Муҳаммад Хўжабек Сирдарё бўйидаги Сиғноқда ҳукмронлик қилган. Унинг топшириғи билан 1353 йилда Хоразмийнинг "Муҳаббатнома" достони ёзилган. Бу ҳақда шоирнинг ўзи шундай дейди:\nТун оқшомким, кўрунди байрам ойи,\n...Табассум қилди, айди: «Эй фалони,\nКетургул бизга лойиқ армуғони.\nКитоби аиласанг бу қиш қатимда».\nҚабул қилдим, ер ўпдим, айдим, эй шоҳ!\nЭшигинг тупроғи давлатли даргоҳ.\nБу шеърий сатрлар ўзбек китобхони учун Рабғузий пасридан ҳам тушунарлироқ. Саккиз сатр шеърда биронта изоҳталаб сўз йўқ. Ҳамма сўз ва иборалар мумтоз адабиётимиз тилида бор. Биз бу шеърий сатрларни қозоқ олими Н.Келимбетовнинг «Қазақ адабиятининг ежелги (қадимги) даури» деб аталган китобидан олиб келтирдик. Китобда Хоразмий қаламига мансуб ушбу шеърларнинг қозоқча таржимаси ҳам келтирилган. Киёс учун бир неча сатрини келтирамиз:\nМуҳаммад Қўжабек - мемлекет амирчиси\n«Ақьтим, бизга лайиқти тарту жаса,\nТилегим ўз тилимизда жир жасасанг\nОл китабингди ўси қисда қасимда журиб жазсанг».\nАммо қозоқ тилида шеърни аруз вазнига тушириш мушкул. Чунки бу тилда тўққизта унли товуш бор. Улар араб ва форс тилларидаги узун-қисқа товушлар тизимига мос келмайди. Хоразмийнинг «Муҳаббатнома»си эса аруз вазнида ёзилган. Уни қозоқча ўлан вазнида таржима қил-ганда аслиятдаги шёърий нафосат йўқолиб қолади.\nБундан ташқари, кўпгина араб ва форс сўзлари қозоқ тилида маъноси ва талаффузи ўзгарган ҳолда қилинган. Масалан, «Муҳаббатнома»нинг аслиятида Хўжабек - давлат бошлиғи эмас, балки хоннинг Сирдарё бўйида ҳокимлик қиладиган бир беги сифатида таърифланади. Аммо таржимада «Қўжабек - мемлекет амирчиси», яъни ҳукмдори деб аталади. Бунинг сабаби — қозоқ адабий тилида арабча «давлат» сўзи «мемлекет» деб ноаниқ қабул қилин-ган. Ҳолбуки, мамлакат (русча страна) билан давлат (государство) орасида катта фарқ бор.\nМана шу объектив сабабларга кўра «Муҳаббатнома» ўзбек тилида чин аслият бўлса, қозоқ тилида аслиятдан анча узоқлашган таржима ҳолига келган.\nБунинг тарихий сабаблари бор. Хоразм — қадимий маданият маркази. Хоразмийнинг исми — унинг шу маданият марказида туғилиб ўсганидан далолат беради. Бу маданият марказининг адабий тили Аҳмад Яссавий, Раб-ғузий каби биз юқорида асарларидан мисоллар келтирган шоир ва адибларнинг таъсирида шаклланган. Бу шоирлар Туркистон ўлкасида, Сирдарё ва Амударё бўйларида ижод қилганлар. Шу объектив сабабларга кўра уларнинг адабий тили Аҳмад Яссавий, Адиб Аҳмад, Рабғузий каби етакчи ижодкорлар таъсирида шаклланган.\nХоразмийдан кейин туркий тилда ижод қилган Қутб ва Сайфи Саройилар бири Волга бўйида, Олтин Ўрда ҳудудида, бири ҳатто Узоқ Мисрда яшаган бўлсалар ҳам, минг йиллар давомида «Алп Эр Тўнға», «Билге хоқон», «Қутадғу билиг», «Девону луғотит турк» достонлари, Аҳмад Яссавий ҳикматлари ва унинг мактабига мансуб ворислари яратган адабий тил меъёрларига риоя қилганлар. Чунки бу меъёрлар асрлар синовидан ўтиб, барча туркий элат ижодкорларини ўз атрофига жипслаштира оладиган ибратли қоидалар ва мумтоз фазилатларга эга бўлган.\nШунга қарамай, бир қатор туркшунос олимлар «Муҳаббатнома» достонини «Чиғатой тилида ёзилган» деган фикрни олдинга сурадилар.\nЮқорида биз «Чиғатой тили», «Чиғатой адабиёти» деган ибораларнинг ҳеч қандай тарихий ва назарий асосга эга бўлмаган, сунъий нарса эканини айтган эдик. Афсуски, тилшунослар орасида бу ибора ҳанузгача мумтоз ўзбек адабий тилига нисбатан татбиқ этиб келинмоқца. Бу масалага оид характерли мисолларни таниқли туркшунос Э. Н. Нажипнинг туркий тилларга бағишланган китобларида кўриш мумкин.\n«А. Н. Кононов ўз вақтида тўғри кўрсатганидек, — деб ёзади Э. Н. Нажип, — Чиғатой улусининг тили Қорахонийлар адабий тилига ва ХIV асрдаги Темурийларнинг мамлакатларидаги адабий тилга асосланиш билан бирга Олтин Ўрданинг ғарб қисмидаги Жўчи улусининг адабий тили асосида такомиллашди. Кейинчалик чиғатой тили эски клпссик ўзбек адабий тилини бошлаб берди».\nХайриятки, бу туркологлар Аҳмад Яссавий ҳикматлари тилини «чиғатой» тилига мансуб қилиб қўя олмадилар. Чунки Аҳмад Яссавий Чиғатойдан бир аср олдин «Девони ҳикмат»ни яратиб кетган эди.\nЛекин четдан келиб бизнинг тилимизга турли номлар гюришни яхши кўрадиган туркологлар Аҳмад Яссавийни қим ўзбек адабий тилидан мумкин қадар узоқлаштириш учун уни қипчоқ-ўғуз тилига мансуб кўрсатадилар. Э. Н. Нажип бу гал А. К. Боровковнинг шу ҳақцаги фикрини қўллаб-қувватлайци:\n«Девони ҳикмат»нинг тилини таҳлил қилган А. К. Боронков бу асар тилида Шарқий Қорахонийлар тили таъсири борлигини кўрсатиш билан бирга «Ҳикматлар» тили мустақил қипчоқ-ўғуз тилига мансуб, деган хулосага келади.\nЯссавий ҳикматларининг қипчоқ-ўғуз тилида пайдо бўлиши қарлуқ-уйғур тили билан бирга иккинчи адабий тил мавжуд бўлганини исбот этади».\nҚипчоқ тили намуналарини юқорида келтирдик. Бу тилнинг характерли белгилари бўлган «жўл», «жўқ», «жахси» каби «же»ловчи сўз ва иборалар Аҳмац Яссавий ҳикматларида мутлақо учрамайди. Ўғуз тилига келсак, ундаги «тоғ» ўрнига «доғ», «тирик» ўрнига «тири», «кириш» ўрнига «гириш» каби характерли сўз ва иборалар ҳам Аҳмад Яссавий ҳикматларида йўқ. Шунинг учун қозоқ ва турк қардошларимиз Аҳмад Яссавийни ўз тилларига таржима қилиб ўқийдилар.\nМана, Яссавий «Муножот»идан яна тўрт сатрини олиб, аслият билан туркча таржимани қиёслаб кўрайлик:\nЧин олим ёстиғин тошдин яратти,\nНима уқди ани оламга айтди.\nЎзин билди эрса Ҳақни билди,\nХудодин қўрқди ва инсофга келди.\nГерчек алим йастиғини таштан қилди,\nАнгладиғи шейи алеме деди.\nКендини билди эса ҳаққи билди,\nХудадан қўрқди ва инсофа гелди.\nМасалага холисанлилло ёндашганда, Аҳмад Яссавий ҳикматларининг аслияти ўзбекча экани, унинг қипчоқ ва ўғуз тилларидаги матнлари шу аслиятдан келиб чиққанлиги ушбу тўрт сатрда яна бир марта инкор этиб бўлмайдиган тарзда кўзга ташланади.\nБу билан биз Аҳмад Яссавий тилини фақат ўзбек тилига мансуб демоқчи эмасмиз. Яссавий ижоди ва тили барча туркий халқларнинг умумий маданий бойлигидир. Фақат бу маданий бойликнинг яратилишида ва бизгача етиб келишида ўзбек адабий тили устун мавқе эгаллашини объектив факт сифатида қайд этмоқдамиз, холос.\nМашҳур туркшунос олим А. Н. Самойлович «Чиғатой тилининг» мавқеини Э. Н. Нажипдан ҳам баландроқ кўтариб, унинг тарихини олти асрга чўзади:\n1. Чиғатой адабий тилининг олтин даври (XV—XVI асрлар).\n2. Чиғатой адабий тилининг инқирози (XVII—XVIII асрлар).\n3. Чиғатой адабий тилининг қайта жонланиши (XIX аср ва XX асрнинг боши)».\nБу иқтибос филология факультетлари учун 1984 йилда чиқарилган дарсликдан олинди. Совет даврида Чиғатой номи Темурийлар давридаги маданий юксалишни хаспўш-лаш учун атайлаб шундан баланд мавқега кўтарилган эди.\nАслида, Чиғатой улуси XIV асрнинг етмишинчи йилларидаёқ сиёсий ва жуғрофий тушунча сифатида йўқ бўлган эди. Амир Темур 1370 йили Марказий Осиёда давлат тепасига келгандан кейин Чиғатой авлодлари бу ҳудуддан қувилган, Мовароуннаҳр яна қадимий номи билан Турон ва Туркистон деб атала бошлаган эди. Чиғатой исми энди фақат туркийлашган бир мўғул уруғининг оти ёки «Чиғтойтепа», «Чиғатой қабристони» каби жой номлари сифатида сақланиб қолган эди. Шунга қарамай, сунъий ясалган чиғотой тили» тушунчасини Алишер Навоий ва Бобр Мирзо тилига нисбатан ҳам татбиқ этиш, яна бу сохта атама тарихини XX асргача чўзиб келиш илм-фанга эмас, фақат қарам қилинган халқларнинг юксак маданиятини камситишга хизмат қиладиган ғайриилмий бир сиёсат эди. Афсуски, айрим ўзбек олимлари тил тарихига оид китобрида «чиғатой тили» иборасининг моҳиятига эътибор брмай келадилар.\nУниверситетларнинг филология факультетлари учун ўқув қўлланма сифатида 1994 йилда нашр этилган китобида шундай сатрлар бор:\n«Туркшуносликда баъзан чиғатой адабиёти ва чиғашой тили, чиғатой туркийси атамалари учрайди. Бу ўриндаги чиғатой адабиёти атамасини ўзбек мумтоз адабиёти деб тушунмоқ керак. Чиғатой тили атамаси эса эски ўзбек адабий тилини англатади».\nБу маълумотни талабалар онгига ўқув қўлланма орқали етказиб бераётган тилшунос олимларимиз бир лаҳза ўйлаб кўрмайдиларки, Чиғатой ўзи ким бўлганки, бутун бир адабий тилни, ҳатто Алишер Навоий давридаги мумгоз адабиётни «Чиғатой тили», «Чиғатой адабиёти» деб аташ керак?\nБир вақтлар Бокуда «Советская туркология» журнали чиқарилар эди. Бу журналда машҳур турколог олимларнинг илмий ишлари чоп этиларди. Туркий тилларга оид яхши тадқиқотлар билан бирга бу журналда совет мафкурасига мос келадиган хулосалар ҳам бериб бориларди. Ана шу хулосалардан бири мумтоз ўзбек адабий тилини тарихий-миллий илдизларидан узоқлаштириб, «чиғатой тили» деб номлашда кўзга ташланарди.\nБу ҳодисага ўзбек тили тарихига оид бошқа бир китобда бир қадар муносабат билдирилади:\n«Кўпчилик туркологик адабиётда XIV—XVI асрлар адабий тилига нисбатан «чиғатой тили» атамасини ишлатадилар...\nВ. В. Радлов, А. М. Шчербак, Абулғози Баҳодирхон таъкидлаганидек, чиғатой тили — сунъий тилдир».\nАниқроқ қилиб айтганда, бундай тил, умуман, тарихда бўлган эмас. Агар чиғатой тили тарихда бўлганда, Алишер Навоийдек, Бобур Мирзодек XVI асрда яшаган улуғ сиймолар ўз асарларида бу тилни албатта қаламга олган бўлардилар. Улар Чиғатой улуси ва туркийлашган чиғатой мўғул қавми борлигини қайд этганлар. Аммо ўзлари ижод қилган адабий тилни ҳамма жойда «туркий тил» деб атаганлар. Бунинг энг кўп далилини «Муҳокамат ул-луғатайн»дан топиш мумкин.\nЮқорида эслатиб ўтилган Э. Н. Нажипнинг китобида «чиғатой тили»дан ташқари, «Олтин Ўрда адабий тили» деган яна бир сунъий атама илмий истеъмолга киритилади. «Хоразмийнинг «Муҳаббатнома»си Олтин Ўрда давлати таркибига кирган Сирдарёнинг қуйи оқимида яратилганлиги учун унинг тилини «Олтин Ўрда тили» деб айтиш мумкин, — дейди Э. Н. Нажип. — Қутбнинг «Хусрав ва Ширин» достони тилини ҳам Олтин Ўрда тилида ёзилган деб ҳисоблаш мумкин. Сайфи Саройининг «Гулистон» асари тилини биз қипчоқ-ўғуз тилида ёки Олтин Ўрда-Миср тилида ёзилган деб айтамиз» .\nАлбатта, Олтин Ўрда ҳудудида ҳам маданият ва тил ривожланганлиги шубҳасиз. Ҳозир бу ҳудудларда қозоқ, бошқирд» татар қардошларимиз яшайдилар. Уларнинг орасидан чиққан тилшунос олимлар ўз она тилларининг ривожига ижобий таъсир қилган ёрқин адабий асарларни илмий жиҳатдан ўзлаштиришга интиладилар. Бу ҳаммаси тушунарли ва жоиз.\nФақат ҳар бир олимнинг биринчи навбатдаги вазифаси масалага объектив нуқтаи назардан холисанлилло ёндашиш эканини унутмаслигимиз керак.\nХоразмдай қадимий маданият марказида туғилиб ўсган ва шу ўлканинг адабий тилида «Муҳаббатнома» асарини Сирдарё бўйида, қадимий туркий шаҳар — Сиғноқда ёзган Хоразмий қандай қилиб «Олтин Ўрда адабий тилига» ман-суб бўлади? Ўша даврда Сиғноқ Олтин Ўрдага қарашли бўлгани учунгинами? У даврда Москва ҳам Олтин Ўрда давлатига қарашли бўлган. Москвада ўша вақтларда ёзилган асарларни Олтин Ўрдага мансуб қилиб кўрсатиш ҳеч кимнинг хаёлига келмайди-ку.\nҚозоқ, татар, бошқирд адабий тиллари бор. Лекин Олтин Ўрда адабий тили» деган ибора «Чиғатой тили» деган атама каби илмий асосдан маҳрумдир.\nБуни биз юқорида «Муҳаббатнома»дан келтирилган мисолда кўрдик. Энди бу фикрнинг исботини Қутб ва Сайфи Саройи асарларидан излаб кўрайлик.\nКутб Низомийнинг «Хусрав ва Ширин» достонини милодий 1341—1342 йилларда форсчадан туркий тилга таржима қилади. Мана, ўша таржимада Хусрав билан Фарҳоднинг савол-жавоби:\nБурун сўрди: не ерликсан сен?\nАйттики: ошиқлар шаҳаридин мен.\nАйтти: не саноат қилурлар?\nАйтти: жон сотиб, қазғу алурлар.\nАйтти: жонни сотмоқлик хато ул.\nАйтти: ошиқ йўлинда раво ул.\nАйтти: не қадар севдинг сен они?\nАйтти: сўзга сиғмас ҳеч баёни.\nАйтти: гар йўлуқсанг, кўрса сени?\nАйтти: кўзга сургум тупроқини.\nЎн мисрали бу шеърда биз учун фақат битта сўз изоҳ талаб қилишни мумкин. Бу ҳам аслида «ариқ қазиш»дан олинган «қазғу» сўзидир. Қолган ҳамма сўз ва ибораларни худди Аҳмад Яссавийнинг ҳикматлари каби биз таржимасиз тўлиқ тушунамиз.\nҚутб асарининг тили қипчоқ-ўғуз адабий тилига унчалик мос келмаган учун қозоқ қардошларимиз юқоридаги сатрларни ўз она тилларига қуйидаги тарзда таржима қилганлар:\nАлдимен сўради: Қай жерликсин сен?\nЖавап берди: ашиқлар қаласинан мен.\nАйтти: сенинг қандай онаринг бор?\nАйтди: жан сатип, жер қазамин.\nҚолган олти сатрнинг таржимасини келтириш шарт эмас. Шу тўрт сатрнинг ўзидаёқ Қутб асарининг тилида қипчоқ-ўғуз тили мавқеидан кўра ўзбек адабий тили мавқеи устунроқ экани яққол кўзга ташланиб турибди.\nЭнди Сайфи Саройининг «Гулистон бит-турки» асаридан мисол келтирайлик: Саъдийнинг «Гулистон»ини Сайфи Саройи туркий тилда шундай таърифлайди:\nГул тиласа хотиринг тўла табақ, Бу «Гулистон»дан ўқи бир варақ. Гул жамоли бир неча кунда кечар, Бу «Гулистон» доимо кўнгил очар. Ул ажойибки ғаройиб мунда бор, Хусраву Ширин ичинда канда бор? Бу латофат боғу бўстони дурур. Булбул муғаннийи «Гулистон»и дурур.\nСайфи Саройи Кутбдан анча кейин яшаб ўтган, «Гулистон бит-турки» асарини 1391 йили етмиш ёшида ёзиб тугатган. Ҳар икки шоир ҳам Туркистон ўлкасида билим олганлиги ва Аҳмад Яссавий адабий мактабидан баҳраманд бўлганлиги улар ёзган асарларнинг содда ва равон тилидан кўриниб турибди.\nБу таҳлиллардан мақсад бир адабий тилнинг иккинчисидан афзаллигини кўрсатиш эмас. Чунки ҳар бир тил ўзига хос афзалиятга эга. Бу афзалиятлар қипчоқ тилида ҳам бор. Лекин Қутб ҳам, Сайфи Саройи ҳам форс тилида аруз вазнида ёзилган асарларни она тилларига таржима қилганда Аҳмад Яссавий адабий мактабининг анъаналарига суянганлар. Аҳмад Яссавий эса туркий тилнинг бойликлари билан бирга араб-форс тилларининг бойликларидан ҳам моҳирона фойдаланган.\nҚипчоқ тили аруз вазнида форс тилида ёзилган «Хусрав ва Ширин», «Гулистон» асарларини аслига мос аруз вазнида таржима қилиш имконини бермайди. Саъдий «Гулистон»идаги «хотира», «варақ», ажойиб», «ғаройиб», «латофат», «муғанний» каби арабча-форсча сўзларнинг қипчоқ тилида таржимаси топилмаган. Шунинг учун қозоқчада улар қисман бошқа сўзлар билан алмаштирилган. Масалан, «варақ» — «бет», «хотиринг» — «жанинг», «гул» — «роза». Асли арабча бўлган «ажойиб», «ғаройиб», «латофат», «муғанний» сўзлари эса таржима қилинмасдан ташлаб ўтилганлиги боис мазмун саёзлашган. Арузда ёзилган теран маъноли фалсафий шеър оддий бир ўланга ўхшаб қолган.\nГап бу ерда ҳам таржиманинг нуқсонлари ҳақида бораётгани йўқ. Гап «Қутб ва Сайфи Саройи асарлари Олтин Ўрда ва қипчоқ адабий тилида ёзилган» деган фикрнинг илмий исботи йўқлиги ҳақида бораётир. Сайфи Саройи умрининг бир қисмини Африка қитъасида, Нил дарёси бўниида, Мисрда ўтказган экан. Э. Н. Нажип шу фактдан келиб чиқиб, унинг «Гулистон бит-турки» асарини Олтин Ўрда — Миср адабий тилида ёзилган» деган фикрни ҳам ўртага ташлаган.\nОлтмишинчи йилларда Тошкентда «Ўзбек адабиёти» деган уч жилдлик хрестоматия нашр этилиб, унда Қутб ва Сайфи Саройи асарларидан ҳам намуналар берилганлиги Э. Н. Нажип каби туркологларнинг қаттиқ эътирозига учраган эди. Бу эътирозларнинг мазмунини Кўпроқ қилиб айтадиган бўлсак, улар: «Ҳамма классикларни ўзбеклар ўзлаштириб олаверадими? Қайси классик қаерда яшаганига қараб, уларни бошқа туркий халқмарга ҳам тақсимлаб бериш керак», деган фикрдан келиб чиққан эди.\n«Бўлиб ташлаб бўйсундур» деган қадимий ақидага биноан, туркийзабон классикларни яшаб ўтган жойларига қараб, Чиғатой адабий тилига ёки Олтин Ўрда адабий тилига, ҳатто «Миср адабий тилига» мансуб қилиб тақсимлаш натижасида Қутб ва Сайфи Саройи қипчоқ-ўғуз адабий тилида ижод қилган бўлиб чиқади. Шўролар марказидан берилган кўрсатмага бизнинг адабиётшуносларимиз ҳам бир қанча вақт амал қилишиб, Қутб ва Сайфи Саройи асарларини ўзбек адабиёти дарсликларига киритмагандилар.\nНиҳоят, истиқлол даврида бу борада ҳам тарихий адолат тикланиб, 1994—1995 йилларда чиққан тил ва адабиётимиз тарихига оид китобларда Яссавий, Рабғузий, Хоразмийдан кейинги адабий авлодлар қаторида Кутб ва Сайфи Саройи асарлари таҳдилига ҳам муносиб ўрин берилмоқда.\nАлбатта, уларнинг адабий тили туркийзабон халқларнинг ҳаммаси учун умумий асос бўлиб хизмат қилади. Қутб ва Сайфи Саройи Олтин Ўрда давлатининг ҳудудида Чингизхон авлодларидан Ўзбекхон ҳукмронлик қилган даврда яшаганлар. Ўзбекхон ислом динини қабул қилгандан кейин махсус фармон билан Жўжи улусининг аввалги номини «Ўзбек улуси» деб ўзгартиради. Бу фармонга бўйсунмаганларни аёвсиз жазолайди.\nШу шароитда ижод қилган Қутб ва Сайфи Саройи ўз асарларини «ўзбек тилида ёздик» деб, Ўзбекхондан мукофот олишлари мумкин эди. Лекин у пайтда «ўзбек тили» деган атама истеъмолда йўқ эди. Ўзбекхоннинг ўзи ҳам Аҳмад Яссавийнинг диний таълимотини туркий тилда ўрганиб мусулмон бўлган эди. Шу сабабли, Сайфи Саройи ўз асарини «Гулистон бит-турки», яъни «Туркий Гулистон» деб атагани ўзининг Аҳмад Яссавий туркий мактабига мансублигини тан олганидан далолат беради.\nАҳмад Яссавий ҳикматлари ва унинг адабий мактаби шарқда Мўғулистон чегараларигача, шимоли-ғарбда Волга бўиларигача, жанубда Мисргача бўлган шундай кенг ҳудудларда ижод қилган шоирларни бир адабий тил атрофига жипслаштиргани ва хилма-хил шеваларда сўзлашган туркий халқларнинг ҳаммаси учун умумий бир дорилфунун бўлиб хизмат қилгани илм-фанда ҳали ўзига яраша баҳо олгани йўқ.\nШу нуқтаи назардан қарганда, бундан олти юз йил муқаддам Амир Темур Аҳмад Яссавийни юксак даражада эъзозлаб, унинг номига Туркистон шаҳрида муҳташам мақбара қурдиргани нафақат бизнинг, балки бутун жаҳон эътиборига сазовор тарихий ҳодисадир.\nАҳмад Яссавийга ихлос Амир Темурда қандай пайдо бўлгани ҳақида аниқ маълумотлар бизгача етиб келган эмас. Тахмин қилиш мумкинки, ёшликдан зеҳни жуда ўткир бўлган Темурбек Аҳмад Яссавий ҳикматларини ўз ота-онасидан эшитган бўлиши мумкин. Чунки Темурбекнинг онаси Тегина бону Бухорода руҳоний оиласида ўсганлиги тариҳдан маълум. Аҳмад Яссавий ҳикматлари энг аввал Бухорода Абдулхолиқ Ғиждувоний билан'бирга ўқиган ва ҳамкорлик қилган даврларида эл орасида шуҳрат қозона бошлаган эди. Темурбекнинг отаси Амир Тарағай эса Абдулхолиқ Ғиждувоний таълимотига ихлос қўйган Амир Шамсиддин Кулолнинг муриди эди. Амир Шамсиддин Кулол эса эътиқод жиҳатидан Аҳмад Яссавийга яқин эди.\nАмир Темур Аҳмад Яссавийдан салкам икки аср кейин тарих саҳнасига чиқади. Бу асрлар давомида мўғул истилоси Турон ва Туркистонни кўчманчи чингизийларнинг интиҳосиз жабру зулмлари исканжасига солади. Сиёсий ва ҳарбий жиҳатдан босқинчиларга бас келадиган кучлар ҳали жабрдийда халқ орасидан етишиб чиқмаган эди. Фақат маданий жиҳатдан кўчманчи чингизийларга нисбатан Турон халқи устун турарди.\nЧиғатой улусидаги мўғул ҳукмдорлари ҳам, Олтин Ўрдадаги Ўзбекхон каби, мўғул тили ва шомон дини ўрнига туркий тил ёрдамида ислом динини қабул қилганлари кучлар нисбатини зимдан ўзгартирди.\nМаданий савияси, тили ва адабиёти босқинчиларникидан кўра бир неча поғона баланд бўлган туркий аҳолининг мўғул истилочиларига нисбатан маънавий жиҳатдан устунликка эриша бошлагани XIV асрга келиб кўзга яққол ташланади.\nҲамма нарсани жуда теран идрок этадиган ва ёшлигидан Турон учун жон куйдирувчи ватанпарвар бўлиб ўсган Амир Темур Аҳмад Яссавий руҳи ва унинг ҳикматлари туркий элларнинг босқинчи мўғуллар зулмига қарши курашида қудратли маънавий қурол бўлиб хизмат қилишини дил-дилдан сезган бўлиши керак.\nАмир Темур Аҳмад Яссавийнинг XIV асрда яшаган авлодларидан Хўжа Боязидга мурид бўлганлиги тўғрисида Алишер Навоий «Насойим ул-муҳаббат»да жуда қимматли маълумот беради.\nХўжа Боязид Аҳмад Яссавийнинг иниси Исмоил ота ва унинг фарзанди Исҳоқ отага невара бўлар экан.\n«Темурбек онинг (яъни Хўжа Боязиднинг) суҳбатига келибдур. Келурда кўнглидан кечибдурки, бу эрнинг маъно оламидан хабари бўлса, бизга иссиқ ҳалво тортқай. Ул муридларға ҳалвони худ буюрғон экандур. Бек била саломлашиб кўришгандин сўнгра дебдурки, аввал салом, ўртаси таом ва охири калом. Филҳол ҳалвони тортдурубдур. Бекка бу ҳол зоҳир бўлгач, лангар ясаб, кўп авқоф қилибдур».\nАҳмад Яссавий авлоди бўлган Хўжа Боязид суҳбатига Темурбек бот-бот келиб турганини мана шу лавҳанинг мазмунидан пайқаш мумкин. Бу суҳбатларда, албатта, Аҳмад Яссавийнинг ҳикматлари кўп тилга олинган. Хотираси яхши бўлган Амир Темур уларни ёд олган бўлиши керак.\nПарчанинг охирида «Бекка бу ҳол (яъни Хўжа Боязиднинг каромати) зоҳир бўлгач, лангар ясаб, кўп авқоф қилибдур» деган сўзларнинг теран маъноси бор. Амир Темурнинг ўзи ҳам кароматли сиймо бўлганлиги учун Хўжа Боязидни шу тарзда синаб кўриб, унинг кароматига амалда имон келтиради. Шундан кейин Хўжа Боязидга «лангар» деб аталадиган махсус зиёратгоҳ қурдириб беради ва катта ер, мулкни солиқ олинмайдиган вақф тарзида инъом қилади. Шундан тахмин қилиш мумкинки, бу ҳодиса Амир Темур давлат тепасига келган йилларда содир бўлади.


Махсус ишчи гуруҳ Нукус олимпия захиралари коллежи фаолиятини ўрганди / Olamsport.com\nТеглар : ҚорақалпоғистонНукус\nЖисмоний тарбия ва спорт вазирлигининг махсус ишчи гуруҳи Қорақалпоғистон Республикасидаги фаолиятини давом эттирган ҳолда, туман ва шаҳарларда спортни оммалаштириш ва ривожлантириш бўйича айни пайтдаги ҳолатни ўрганиб таҳлил қилмоқда.\nЎрганишлар давомида Нукус олимпия захиралари коллежи фаолияти билан яқиндан танишилди ва муассаса ходимлари билан суҳбат ўтказилди. Суҳбат давомида коллеж меҳнат жамоаси ва ишчи гуруҳ иштирокида ижро интизоми ҳамда 2020/2021 ўқув йили бўйича амалга оширилаётган ишлар муҳокама қилинди.\nШунингдек, кадрлар салоҳияти ва тренерларга бўлган эҳтиёж ҳамда уни бартараф этиш бўйича мақсадли қабул бўйича таклифлар ўрганилди. Суҳбат давомида коллеж фаолиятини такомиллаштириш, ижро интизомини кучайтириш ва пандемия шароитида ўқув ва спорт машғулотларни тўғри ташкил этиш каби масалалар кўриб чиқилди.\nЖисмоний тарбия ва спорт вазирлигининг махсус ишчи гуруҳи Қорақалпоғистон Республикасидаги фаолиятини давом эттирмоқда.\nҚудратиллонинг IBF камари учун жанги виза сабаб бекор қилинди 4\nҚозоғистон терма жамоаси машғулотларни бошлади 0\n18 сен 21:10:20\nTermizdagi sport kellejniyam yaxshilab koriyzlar iltimos iltimis iltimos.....


Четдаги ?збеклар нимадан хавотирда? - Мирзиёев даври ?збекистони ва сайлов - BBC 1593太阳集团城一切网址 O'zbek\nЧетдаги ?збеклар нимадан хавотирда? - Мирзиёев даври ?збекистони ва сайлов\nМирзиёев даври ?збекистони ва сайлов: Четдаги ?збеклар нимадан хавотирда? Шу беш йилда парламентнинг ишига ?араб ё уч?унланган умидлар аланга олади, ё ?али-бери ?айта ёнмас б?либ с?нади, демо?да улардан бири.\nБош?асининг айтишича, партия ва номзодларнинг орасида ?а?и?ий фикр лидерлари, юзада турган муаммоларнинг ани? ечимларини таклиф ?ила оладиган ?а?и?ий со?а мутахассисларини к?ришни кутган. Аммо умидлари ?зини о?ламаган.\n"Дебатлар ва мунозаралардан шуни тушундимки, партиялар нафа?ат тизимли ишлаш, балки номзодларни ягона ?оя атрофида бирлаштириб, со?лом ра?обатни олиб боришга ?ам ?али ?одир эмас экан...", - дейди, жумладан, Россиядаги су?батдошимиз:\n?збекистон: Янги ?збекистон, эски сайловлар?\n?збекистон, сайловлар: Нега одамларда сайлов ва депутатларга ишонч ортмаяпти? Марказий Сайлов комиссияси жавоби\n?збекистон: Бутун бошли ?укумат ?збек аёлининг битта гапини ?ам бажаролмади\n?збекистон, Каримов ва Мирзиёев: "?згаришлар яхши, аммо барибир танлов б?лади..."\nГерманиядан бош?а бир су?батдошимизга к?ра, партиялар номзодларининг ижтимоий муло?от тармо?ларидаги тар?ибот-ташви?от ишлари бошида, т??риси, ?зига эриш туюлган, бироз бачканаликдек к?ринган.\n"Чунки бундай катта ваъдалар бергандан кейин, ?ша ишларни бажариш ?ам керак-да!", - дейди у.\nБи-би-си ?збек хизмати Россия, Германия ва Туркиядаги айрим ?збеклар билан бо?ланди.\nУларнинг бу сайловларга б?лган ?изи?ишлари ва ундан кутаётган умидлари билан ?изи?ди.\nБу - Президент Шавкат Мирзиёев ?удратга келиши ортидан уюштирилаётган илк парламент сайлови б?лади.\nБу галги сайловда муста?ил ?збекистон тарихида кузатилмаган бир сонда - 311 нафар хотин-?из парламентдаги ?ринлар учун беллашади.\nХудди шу манзарада шуни ?ам ало?ида ?айд этиш жоизки, ?збекистон а?олисининг ярмидан к?про?ини айнан хотин-?излар ташкил этади.\nБугун турли иш, юмуш ва та?сил билан дунёнинг турли давлатларида б?лган ?збекистонлик хотин-?изларнинг сонлари эса, бир неча юз мингга етади.\nЧетда ме?нат му?ожирлигида банд энг к?п - ярим миллионга я?ин ?збекистонлик хотин-?из Россия ?исобига т??ри келади.\nИжтимоийси б?ладими, сиёсий, и?тисодий ёки маишийси - бугун улар ?збекистонда т??наш келиб турган муаммолар ?ам озмунчани ташкил этмайди.\nБош?а томондан, бу йилги парламент сайлови янги ?збекистоннинг Президенти Шавкат Мирзиёев айнан хотин-?излар масаласини давлат сиёсати даражасига к?тарган бир шароитда б?либ ?тади.\nЗарнигор Омониллаева: Бу сафарги сайловга ?изи?ишим депутатларнинг дебат ва мунозараларда билдирган кескин фикрлари ва блогерларнинг партия вакиллари билан б?лган торшувли ба?с-мунозаралари билан ?изи?ишимни тортди. Депутатларнинг чи?ишларида й?л ??йган ??пол хатолари, резонанс уй?отган фикрлар, жамиятнинг реакцияси, ди??атли назорати эътиборимни тортди. Чунки яхшими, ёмонми - тар?ибот кампаниясининг садоси сезилди.\nБи-би-си: Бу йилги парламент сайловларидан ?андай ?згаришлар кутаяпсиз? ?андай ?згаришларга умид ?илаяпсиз?\nЗарнигор Омониллаева: Т??риси, жамиятнинг фаоллиги, ошкоралик сиёсати ?тказилаётгани ва сайловга хал?аро ми?ёсда эътибор ?аратилаётганини ?исобга олиб, партия ва номзодларнинг орасида ?а?и?ий фикр лидерлари, юзада турган муаммоларнинг ани? ечимларини таклиф ?ила оладиган ?а?и?ий со?а мутахассисларини к?ришни кутган эдим. Бунга ??шимча, ?тган йиллар давомида бир талай муаммоларнинг кескин о?ибатларига фа?ат ?збекистон ёки ??шни давлатлар эмас, бутун дунё ?амжамияти гуво? б?лди. Шундай вазиятда партиялар ?з номзодлари билан ягона тизимли таклифлар билан чи?ишларини кутгандим. Чунки муаммолар орасида ечими ?ам аён б?либ турганлари к?п. Масалан, миграция, су?урта, со?ли?ни са?лаш, таълим, экология й?налишларидаги муаммоларнинг ечимини ?еч кимни кутмай, тадби? ?илиш мумкин. Шунинг учун ?ам партиялар ягона тизимли ёндашув билан сало?иятли, фикр лидерларини номзод ?илиб к?рсатишларини кутгандим. Ундай б?лмади. Дебатлар ва мунозаралардан шуни тушундимки, партиялар нафа?ат тизимли ишлаш, балки номзодларни ягона ?оя атрофида бирлаштириб, со?лом ра?обатни олиб боришга ?ам ?али ?одир эмас экан. Бундай асосий ва ?йлаб ?араганда, табиий нарсаларни ?илолмаган партияларнинг номзодларидан ани? ечим таклиф ?илишларини кутиш ?ам нот??ри. Жамоатчилик билан ишлаш, тар?иботга ?али тайёр эмас экан. Лекин аёл номзодларнинг сони ошишини кутгандим, к?риб турганимиздек, аёллар сони ?тган сафарги сайловдан к?ра 10百分比 га к?п. Бу - яхши, деб ?йлайман. Би-би-си: Хотин-?из депутатликка номзодлар борасидаги фикрингиз? Бугун уларнинг ??лларидан нима кела олади? Улар ?андайдир ?згаришлар ?ила олишига к?зингиз етаяптими?\nЗарнигор Омониллаева: Аёл номзодларнинг ёшлари турлича, бу, менимча, яхши. Лекин айтиб ?тганимдек, к?зга к?ринган, фикр лидери б?лган, жамият с?зининг юки бор б?лган номзодлар й??. Аслида, бундай сайловларда жамиятда к?нгилли ишлари билан маш?ур б?лган ва маълум бир со?анинг ривожига ?зининг хиссасини ??шаётган аёл номзодлар б?лганда яхши б?ларди. Масалан, аёлларга нисбатан жинсий тажовуз, з?равонлик муаммолари, ме?нат ?у?у?ларининг поймол б?лиши каби муаммолар билан курашаётган номзодлар б?либ, ?зининг таклифлари билан сайловда ?атнашганларида, яхши б?ларди, лекин ундай эмас. Устига, 30 ноябрь ёки 14 декабрдаги теле-дебатларга ?ам эътибор берсак, аёл номзодлар мунозараларда иштирок этиш учун минбарни эгалламаган. Фа?ат эркаклар. Бу аёл мутахассислар кам дегани эмас, албатта. Тар?ибот масаласида ?зЛиДепнинг, адашмасам, тошкентлик номзодлари эътиборимни тортди. Депутатликка номзод б?лган аёл тиббиёт со?асида а?лли хизмат ва хусусий тиббий муассасаларнинг фаолиятини давлатники билан бирга исло? ?илиш борасида вазифаларни олдига ??йганини гапирган. Шу таклифи менга ё?ди ва ани? муаммонинг ани? ечими таклиф ?илинаётганини к?рдим. Афсуски, бу юзлаб аёл номзодлар орасида биргина намунали мисол, бош?асини к?рмадим. Шунинг учун аёллар ?андайдир ?згаришларни бошлай оладими, деган саволга аёлларнинг малакасини ?исобга олмай, жавоб беролмайман. Номзодларнинг орасида таниганларимиз й??. Шунинг учун муаммоларни еча олишларига шуб?ам бор.\nБи-би-си: С?з айнан ?збекистонлик хотин-?излар ?а?ида кетганда, б?лажак номзодлар уларнинг айнан ?андай муаммоларига эътибор ?аратишлари керак, дейсиз?\nЗарнигор Омониллаева: Б?лажак номзодлар ?з мутахассисликлари доирасида аёлларнинг муаммоларини аввал та?лил ?илиб, асл вазият билан танишиб чи?иши керак. Жамият фикрини ?рганиши керак. Кейин шундан келиб чи?иб, ?айси муаммоларнинг долзарблиги ани?ланади. Аслида, буларни сайловгача ?тказиб, сайлов ва?ти хулосаларга ?араб, ечим таклиф ?илишлари керак эди. Ундай б?лмади. Таш?и миграцияга кетган аёлларнинг муаммоларини жуда яхши биламан. Ундан таш?ари, суд тизимида оиладаги з?равонлик ?урбонига айланган аёлларнинг ?имояси й??. Бундай аёлларни жамиятда му?офаза ?иладиган, з?равондан самарали сепарация ?иладиган механизмлар й??. Ажрашиш тартиби ?ам бундай аёлларни янада ?ийнаб ??яди. Чунки ??ли синиб турган аёл 6 ойдан камида 1 йилгача ажрим ?арорини кутишга мажбур. Ёки умуман ажрашиш тартиби жуда саёз ?йланган. Айтайлик, эр-хотинга 6 ой му?лат берилди, дейлик. Лекин уларнинг ярашишлари учун ?еч нарса ?илинмайди. Иккиси ?зи билганча бир-бирини топиб, ярашиб олсин. Аслида яраштириш ма?садида уларнинг муаммоларини ?рганиб, иккисининг ?ам психологик ?олатлари устида ишлайдиган механизм б?лиш керак. Худди бир мактабдагидек дастур б?лса. Психолог билан эр-хотин шу?улланса, мутахассиснинг хулосаси билан яраштириш амалиёти й?лга ??йилса, умуман бош?ача б?ларди ?аммаси. Лекин бизда ?йлаб, исло? ?илишдан к?ра, та?и?лаб ёки аввалдан гумон ?илиш тартибида иш к?рилади. Шунинг учун бу тизимда аёл номзодлар ?еч б?лмаганда, муаммонинг хориждаги ечимлари билан таниш б?лишганида, уларнинг самарали фаолиятига ишонч билдирган б?лардим. ?озир эса асосий ур?у сонда б?либ ?олгандек, номзодларнинг сифатли фаолият олиб бора олишида эмас.\n?тказиб юборинг YouTube пост , 2\nОхири YouTube пост, 2\n?улкар Нор?обилова, журналист, Германия\nБи-би-си: Тарихийси, деб айтилаётган бу йилги парламент сайловлари бир ?збекистонлик хотин-?из сифатида сизда ?анчалик ?изи?иш уй?отди?\n?улкар Нор?обилова: Бу йилги сайловлар ?ар доимгидан бош?ача. Партиялар номзодларининг ижтимоий муло?от тармо?ларидаги тар?ибот-ташви?от ишлари бошида, т??риси, менга эриш, бироз бачканаликдек туюлди. Чунки бундай катта ваъдалар бергандан кейин, ?ша ишларни бажариш ?ам керак-да! Партия вакилларининг ?ай?ири? билан к?чаларда юриши кулгули туюлса-да, бу демократия ?збекистонда аста-секин оё??а тураётгани, одимлаётганини билдиради. Олдинлари шу ?ам й?? эди. Шунунг учун ?ам, буни бир ижобий ?адам сифатида ?абул ?илдим.\n?улкар Нор?обилова: Номзодларнинг борган сари фаоллашуви, телевидение ор?али дебатлари менга маъ?ул келаяпти. Гарчанд мен бу депутатлардан к?п янгилик кутмаётган б?лсам-да...Аммо мен уларга ишонч билдираман. Яъни, улар соби? депутатлар каби фа?ат ??л к?тариб овоз бериш ёки Олий Мажлисда, кенгашларда ви?ор билан ?тириш учунгина боришмасин. Бераётган ваъдаларининг, ?еч б?лмаса, ?ндан бирини бажара олишса ?ам, катта гап.\n?улкар Нор?обилова: Шу ?ринда бундан 23 йил олдин бир танишимизнинг вилоят кенгаши депутатлиги учун сайловда курашганини эсладим. У ?ам аёл киши, оддий ??итувчи эди. Унинг ра?иби эса номдор корхона ра?бари эди. ?атто сайловдан олдин келиб, опага катта пул таклиф ?илди. Аммо ??итувчи аёл рад этганди. Охири нима б?лди, дерсиз?...Корхона ра?бари сайлов участкаларини "сотиб" олди. Бир неча кун олдин сайлов участкаларида сайловчиларга ун, шакар ва шу каби ози?-ов?ат ма?сулотлари тар?атилди. Бу ?анчалик ?онунга зид, билмадим, лекин одамлар жон, деб келиб, корхона ра?бари учун овоз беришди. Бундан таш?ари, сайлов ?утиси минг ??ри?ланмасин, к?зни шам?алат ?илиб, 300 та овоз бериш вара?аси ?утига ташлаб юборилди. Бу йил ?ам шундай б?лмаслигига ?еч ким кафолат бера олмайди.\n?улкар Нор?обилова: Аммо озгина б?лса ?ам аввалгидан к?ра умид бор.\n?улкар Нор?обилова: Депутатликкка номзодлар орасида хотин-?изларнинг к?плиги бу - яхши. Аммо улар фа?ат бир ???ирчо? сифатида к?рилмасликлари, ?а?и?ий номзод б?лишларини истар эдим. Афсуски, бундайлар жуда кам. Улар, балки, катта лавозимда ?тирган эркак номзодларни енга олмаслар, аммо ?озирги эркинликдан умид ?илиб айтаманки, агар, хотин-?излар депутат б?лишса, улар к?про? аёллар ?аёти, болалар бо?чаларидаги ?олат, шарт-шароит ва шу каби, ижтимоий а?волга ди??ат ?артадилар, деб умид ?иламан.\n?тказиб юборинг YouTube пост , 3\nОхири YouTube пост, 3\n?збекистонлик зиёли аёл, Туркия\n?збекистонлик зиёли аёл: Бошида бу йилги парламент сайловлари учун сайловолди кампаниясини, т??риси, ишончсизлик билан кузата бошладим. Умуман олганда, неча йиллардирки, парламент ва депутатларимизга нисбатан ишончсизлик кучлидир. Парламентнинг кучига, ?а?и?атдан ?ам бирор нарсани ?згартира олишига ишонмайди одамларимиз. Бунга ?арамай, бу йилги сайловолди жараёни олдингиларидан анча фар?ли ?тгани ?ам сир эмас. Дебатлар, ижтимоий тармо?ларда партияларнинг жонланиши, т??ридан-т??ри эфирларда чи?ишлар... Олдинлари фа?атгина партияларимизнинг номларини билган б?лсак, бу сафар партия лидерлари ва баъзи депутатликка номзодларни ?ам танидик. Бу, айни?са бизга ?хшаб сайловолди жараёнини чет элдан - ижтимоий тармо?лар ор?али кузатувчилар учун ??л келди.\n?збекистонлик зиёли аёл: Бу жонланиш бир тарафдан хурсанд ?илса, бош?а томондан, баъзи партия ра?барларимиз, депутатликка номзодларимизнинг фикрлари ?афсалани пир ?илиб турди (ХДП раисининг оила бюджети ?а?идаги, Миллий Тикланиш партияси раисининг ?зини ?урмат ?илганлар ?а?идаги, Экологик партия вакилининг вилоятдан пойтахтга келувчилар ?а?идаги фикрларига ?хшаш). Жонли эфирларда блогерлар тарафидан берилган конкрет саволларга олиб ?очиш, гапни айлантириш, олдиндан тайёрланган шаблон жавоблар билан жавоб бериш каби ?олатлар, дебатларнинг дебат эмас, хал? сайли, байрамдек ?тказилгани бироз жи?имга ?ам тегди. Х?жак?рсинга ?илингандай.\n?збекистонлик зиёли аёл: Бунга ?арамай, бу сайловда ?атнашмаслик фикрим сайлов я?инлашган сари ?згарганини ?ам айтмо?чиман. Партиялар ва номзодлар жонланганининг ?зи катта гап. Олдинги депутатларимизнинг орасида Расул Кушербаевдай депутатларнинг б?лиши - депутатлар ?ам оз б?лса-да, бир нарсаларни ?згартира оларкан, овозини эшиттира оларкан, деган фикрни уй?отди. Сайланажак парламентдан жуда катта ?згаришлар кутмаяпман. Фа?ат, орти? Ватанимнинг равна?и учун ?зим ?ам масъул эканлигимни, сайлов ?у?у?имдан фойдаланиб, энг яхши дастури билан ?а?и?атдан ?ам бирор нарсаларни ?згартиришга интилган, хал?нинг яшаш шароитини яхшилашга бел бо?лаган, жасур, ?з фикрига эга депутатларни сайласак, оз-оздан тара??ий эта олишимга ишонч хосил б?лди.\n?збекистонлик зиёли аёл: Бу сайловда аёл номзодларимизнинг ?ам к?пайгани ?увонарли ?олатдир. Фа?ат аёлларимизнинг парламентда у ?адар кучли б?лишларига ишонмайман. Буна?а ишончнинг пайдо бо`лишида балки бир-икки аёл депутатимизнинг о`зини ко`рсатиши, тармо?ларда актив бо`лиши, овозини эшиттириши керакдир. Хозирги пайт биргина инсоннинг сай ?аракати о`чиб бораётган умидни ?айта оловланишига етар экан.\n?збекистонлик зиёли аёл: Чет элдаги бир сайловчи сифатида шуни ?ам айтишим керакки, биз хориждагилар номзодларимизни к?р-к?рона сайлаймиз. ?зларини бевосита к?риш, танишиш имконига эга эмасмиз. Номзодлар ?зларини таништириш учун бу ерга келиши шарт эмас, ?озир интернет ва технологиялар даври. Хориждаги сайловчиларга интернет, ижтимоий тармо?лар ор?али етишиш жуда осон. ?зим ?изи??аним учун консулхона вакиллари ор?али бу ердан сайланадиган номзодларимизнинг ?ис?а таржимаи ?оли ва сайловолди дастури билан таниша олдим. Сайловга фа?атгина шу маълумотларга ишониб ?атнашишга мажбурман. Эътиборимни тортган хусус, фа?ат биргина номзод хориждаги юртдошларнинг ?онуний манфаатларини ?имоя ?илишни дастурига киритибди. Ахир, ?збекистон ахолисининг катта ?исми чет элда-ку. Номзодларни яхширо? танишни, партияларимизнинг мана шу даврдаги жонлиликларини фа?ат сайлов олдидан эмас, доимо са?лашларини жуда хо?лардим.\n?збекистонлик зиёли аёл: Янги парламентимиздан авваламбор хал? дарди билан ёнишларини илтимос ?илардим. ?ишло?ларда шароитнинг яхшиланиши, газ ва электр муаммосига бар?ам бериш й?лида жонбозликни, таълим борасида фойдали тадбирлар, аёлларнинг жамиятдаги ?ринларини к?тариш, уларнинг ?а?ларини ?имоя ?илиш борасида саъй-?аракатлар, ишсизлик ва ижтимоий ?имоя, хориждаги ватандошларнинг ?у?у?ларини ?имоя ?илиш й?лида жонбозликни кутиб ?оламан. Бу сайлов кейинги сайловлар учун бир лакмус ?о?ози б?лишига ишонаман. Шу беш йилда парламентнинг ишига ?араб ё уч?унланган умидлар аланга олади, ё ?али-бери ?айта ёнмас б?либ с?нади.\nБи-би-си: Бугун ушбу туркумдаги ма?ола ва видеолав?аларимизнинг с?нггисини эътиборингизга ?авола этамиз.\nУлар билан веб са?ифамиз - bbcuzbek.com ва ижтимоий муло?от тармо?ларидаги са?ифаларимизда танишишингиз мумкин.\nБу мавзуда батафсилро?\n?збекистон ?укуматига дунё билдирган ишонч муддати тугамо?дами?\n?збекистон президенти Шавкат Мирзиёев мамлакатда кенг к?ламли йирик исло?отлар ?илишини айтганига уч йил т?лди. Бу орада дунё матбуоти ва минбарларида ?ам ?збекистон деярли тан?ид ?илинмай, аксинча, ??ллаб-?увватланмо?да. Аммо бугун ?збекистонга берилган ишонч му?лати тугаб боряптими? Мирзиёев ?укумати ?озир нима ?илиши керак?\n?збекистон, парламент сайлови 2019: Мигрантлар депутатларга нега ишонмайди?\n"Депутатларнинг ?еч бири четдаги ?збекистонликларнинг муаммолари билан ?изи??анини ?ам к?рмаяпмиз. Бу бирор бир партия вакилининг дастурида ?ам б?лмаса керак", - дейди Москвада ишлаётган ?збекистонлик му?ожир.\n?збекистон, Коронавирус: бу гал ёрдамлар ?а?и?ий му?тожларга етиб борадими?\n?збекистон ?ам коронавирус тар?алиши олдини олиш ма?садидаги иккинчи карантинни жорий этди, бундай шароитда фа?ат бугун ишлаб топган нонини еб кун ?тказадиган оилалар о?ир а?волга тушиб ?олиши ани? ва биринчи карантинда ёрдамлар ?з эгаларига етиб бормаган ?оллар к?п б?лди.\nКоронавирус: ?озо?истон "номаълум зотилжам" урчиганини рад этди\n?озо?истон Covid-19 вирусини ю?тирган одамларнинг сонини камайтириб к?рсатиш ма?садида беморларга зотилжам ташхисини ??яётганликда айбланди.\n?збек жамиятида аёллар калта шортиги ва феминизмга ?рин борми?\nБи-би-си феминизм нима экани ва аёллар ?у?у?лари ?збек жамияти учун на?адар му?имлиги ?а?ида су?батлашиш учун Истанбулда таълим олаётган ?у?у?шунос ва феминист Чарос Юсупова, ?амда диний эркинликлар й?лида чи?ишлари билан танилган тошкентлик блогер Фозилх?жа Толибх?жа ??лини мунозарага чорлади. Су?батни Ибрат Сафо олиб борди.\nКоронавирус ?аводан ?ам ю?иши мумкин\nЖа?он Со?ли?ни са?лаш ташкилоти тан олишича, Covid-19 вируси инсон нафас олаётган ?аво томчиларидан ?ам ю?иши мумкин.\n?збекистон, Риштон: Коронавирус даврида одамларнинг ?ора ?озони ?андай ?айнамо?да?\nФар?она вилоятининг энг чекка туманларидан б?лмиш Риштон мамлакатнинг бош?а ?удудлари каби коронавирус пандемиясининг жиддий и?тисодий таъсирига учраган. ?тган бир неча ой давомида ма?аллий фаоллар а?олининг ?ашшо? ?атламини о?ир ?ийинчиликлардан са?лаб ?олиш й?лида бир ?анча хайрия ?аракатларини ташкил этганлар.\n?збекистон: Журналистларни яхши к?раман - Шу?рат ?аниев\nМатбуот ва оммавий ахборот воситалари ходимлари куни арафасида Фар?она ша?рида вилоятнинг зиддиятли ра?бари Шу?рат ?аниев Тошкентдан борган журналист ва блогерларнинг саволларига жавоб берган. Муло?от давомида ?аниев ра?барлик услуби, С?х туманидаги жанжал, маддо?лик ва порах?рлик каби масалаларни тилга олган.\nКоронавирус: Энг ёмони ?али олдиндами?


Кимошди савдоси. Савдонинг бундай кўриниши ҳалолми? | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nКимошди савдоси. Савдонинг бундай кўриниши ҳалолми?\n2690 10:49 22.09.2017\nСавол: Биржаларда ўтказиладиган савдо шаклларидан бири кимошдидир. Савдонинг бундай кўриниши ҳалолми?\nЖавоб: Кимошди савдоси молни бошланғич баҳоси эълон қилиниб, харидорларнинг баъзиси бошқаси қўйган нархга қўшимча баҳо берадиган ва охири баҳони кўтарганга тўхтаган савдога айтилади. Мазкур охирги харидор молнинг пулини тўлаб олади. Бу савдони араб тилида “Байъул музаяда” ёки “Байъуд далала” деб номланади. Савдонинг бундай кўриниши биродарининг байъи устига байъ қилиш, савдолашиши устига савдолашишлардан мустасно, яъни мубоҳдир. “Қувайт фиқҳий қомуси”да шундай дейилади:\n“Фуқаҳолар кимошди савдосини байъ устига байъ, савдолашиш устига савдолашишдан истисно этишган. Бундай савдо мусулмонларнинг ижмоси билан жоиздир. Фақат шофиъийлар бунда икки нарсани шарт қилишади: 1. Бировга зарар беришни мақсад қилмаслик. 2. Сотиб олишни ирода этиш. Акс ҳолда байъ нажшга айлангани учун ҳаром бўлади”.\nКимошди савдосининг ўзига хос шаръий тартиблари бўлиб, буларга риоя этилса байъ дуруст бўлади. Ҳаниф шариатимиз кимошди савдосини мубоҳ этган. Бу қуйидаги далилларга кўрадир:\n1. Жобир (розияллоҳу анҳу) айтадилар: “Бир киши қулини мудаббар ўлароқ озод қилди. Ўзи муҳтож бўлиб қолди. Набий (соллаллоҳу алайҳи васаллам) уни ушладиларда: “Ким буни мендан сотиб олади?”, дедилар. Уни Наъим ибн Абдуллоҳ сотиб олди. Шунда унга уни бердилар”. Бухорий ва Муслим ривоятлари. Бу ҳадисни имом Бухорий “Кимошди савдоси боби”да келтирганлар. Ибн Ҳажар айтадилар: “Ибн Баттол шундай жавоб қилади: “Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи васаллам)нинг: “Ким буни мендан сотиб олади”, деб кимошидига уни таклиф этишлари бизга далил бўлади” (Фатҳул Борий).\n2. Ато айтадилар: “Одамларнинг ғанимат молларини кимошдига сотишни муаммо билмаганларини кўрдим”. Буни имом Бухорий “Байълар китоби”нинг “Кимошди савдоси боби”да муаллақ ривоят қилганлар.\n3. Ақлий далил: Кимошди савдосида тожир молини савдога таклиф қилганда, муштарий уни фалон баҳога сотинг, дейди. Сотувчи эса бу баҳога кўнмайди. Таклиф ва савдолашиш шу жойда тугайди. Сотувчи: “Ким қўшади?” деб бошқа муштарийни излайди. Шунинг учун ҳар бир қилинган янги таклиф мустақил келишув ҳисобланади ва бунинг зарари йўқ. Манъ этилмиш бировнинг савдолашиши устига савдо қилишда эса байъ келишуви ҳали тугамаган бўлади.\n4. Авзоий ва Исҳоқ ибн Роҳавайҳ каби аҳли илмдан баъзилари кимошди савдоси ғанимат ва мерос молларигагина тегишли дейишади. Улар сўзларига бу ҳадисни далил қилишади: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) бирингиз бировнинг байъи устига, то у қўймагунча байъ қилишидан наҳий қилдилар. Бундан фақат ғанимат ва мерослар истиснодир”. Аҳмад, Дора қутний, Байҳақий ва Тобаронийлар ривояти.\nБу раъйга раддия: Ҳадис заифдир. Унда Абдуллоҳ ибн Лаҳиъа бор. Юқорида зикр қилганимиз Жобирнинг ҳадислари эса омдир. Ҳукм ўзининг омлигича қолади. Ибн Арабий айтади: “Буни ғанимат ва меросда жоиз деб хослашнинг маъноси йўқдир. Чунки боб бир ва маъно муштаракдир”.\n5. Иброҳим Нахаъий каби айрим аҳли илмлар бу нав байъни кариҳ кўришган. Далиллари Суфён ибн Ваҳбнинг ушбу ҳадиси: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам)дан кимошди савдосини наҳий қилганларини эшитдим”.\nРаддия: Баззор ривоят қилган ҳадис унда ибн Лаҳиъа борлиги учун заифдир. “Фатҳул Борий”га қаранг. У юқорида зикр қилган ундан кўра саҳиҳроқ ҳадисларимизга хилофдир.\n6. Кимошди савдоси билан наҳий этилган байъ – кишининг биродари байъи устига қилган байъи ўртасида зиддият, қарама қаршилик йўқ. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилган ҳадисда шундай дейилади: “Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳозир(ерлик)ни келгиндига байъини наҳий қилдилар. Нажш қилманглар. Киши биродарининг байъи устига байъ қилмасин”. Бухорий ва Муслим ривоятлари. Бу савдолар ўртасида зиддият йўқ, дейишимизнинг сабаби, бу ҳадиснинг маъноси, сотувчи ва муштарий келишиб молни савдолашаётган пайтда учинчи тараф келиб сотувчини келишувни бузишга қизиқтирмасин, деганидир. Кимошдида бунақа бўлмайди. Чунки бунда “Ким қўшади?”, деб байъни бузадиган сотувчининг ўзидир, учинчи киши эмас. Кимошдида ҳозирлар бировнинг савдосини бузаётган бўлибмас, балки ким қўшишни хоҳласа қўшавериши мумкинлигини билиб байъга киришадилар.\n7. Нажшдан манъ этилиши. Нажш луғатда қўзғаш деганидир. Тузоққа тушириш учун қушни қўзғаш, кишлашни “Нужишат тойру”, дейилади. Муштарийни сотувчи тузоғига тушириш учун қўзғаш, қизиқтиришни ҳам “нажш” дейилади. Бунда савдо пайтида ҳозир бўлган учинчи киши томонидан молнинг баҳоси кўтарилади. Ваҳоланки у сотиб олишни кўзламайди, балки молнинг нархини кўтариш учун савдога аралашади. Бу сотувчи билан келишган ҳолда ҳам, келишмаган ҳолда ҳам амалга оширилиши мумкин.\nХулоса шуки, кимошди савдоси ислом шариатида жоиз байълардандир. Унинг бозорларида жоизлигига мусулмонлар ижмоъ қилишган. Шунга биноан, агар шаръий шартларига риоя қилинса у саҳиҳ ақд-келишувдир. Юқоридаги далилларга шуни қўшимча қиламиз. Анас ибн Моликдан ривоят қилишларича, Расуллуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) ҳилс (ерга тўшаладиган ёки улов устига ёпиладиган нарса) ва қадаҳни сотдилар: “Ким мендан бу ҳилс ва қадаҳни сотиб олади”, дедилар. Бир киши: “Мен икковини бир дирҳамга олдим”, деди. Шунда Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи васаллам): “Ким бир дирҳамга қўшади, ким бир дирҳамга қўшади?”, дедилар. Бир киши икки дирҳам берди ва уларни унга сотдилар”. Имом Термизий “Сунан”ларида ривоят этганлар.\nКимошди савдоси ҳақида сўз кетганда унинг айрим қоидаларини ҳам айтиб ўтиш лозим:\n1. Кимошди савдоси – ўзаро эвазлашиш келишуви бўлиб, талабгорлар кимошдига оғзаки ёки ёзма чақирилган ва сотувчининг розилиги билан охирига етадиган байъдир.\n2. Мавзусига қараб кимошди савдоси байъ, ижара ва бундан бошқа келишувларга бўлинади. Табиатига кўра эса ихтиёрий ва мажбурийга бўлинади. Ихтиёрийси одатдаги кимошди савдоси бўлса, мажбурийсига қозилик, яъни суд томонидан ижро қилинадиган кимошди савдолари киради.\n3. Кимошди савдоларида амалга ошириладиган ёзишма, ташкилотчилик, қонуний-идоравий тартиботлар каби расмиятчиликлар исломий шариат ҳукмларига зид келмаслиги керак.\nБундай савдоларга кўпинча сотиб олишни кўзламаган шахслар аралашиб қолади. Уларнинг мақсади молнинг нархини ошириш бўлади, сотувчи билан келишган ёки келишмаган ҳолда унинг баҳосини кўтарадиган сўзлар айтади. Пайғамбар (соллаллоҳу алайҳи васаллам) қайтарган нажш мана шу бўлади. Нажшнинг бир неча суратлари бўлиб, уларнинг ҳаммаси ҳаромдир. Улар қуйидаги суратлардир:\n1. Муштарийни қизиқтириш учун сотиб олишни хоҳламаган кишининг молнинг нархини ошириши.\n2. Сотиб олишни кўзламаган кишининг молдан ҳайратланиши, ундан хабардор эканини билдириши, нархини кўтариш мақсадида муштарийга мақташи.\n3. Муштарийни чалғитиш учун мол эгаси, ёки вакили, ёки даллолнинг молни муайян нархга олганини ёлғон даъво этиши.\n4. Шаръан манъ этилган нажшнинг замонавий кўринишлари ҳам бор. Эшиттириш, кўрсатув ва матбуотда ҳақиқатни намоён этмайдиган олий сифат ва хусусиятлар билан мақташ ва реклама қилиш, ёки муштарийни сотиб олишга мажбур этадиган юқори нархларни зикр этиш ва кўрсатишлар фикримизга далил бўлади. Эълонлардаги ясама бу юқори баҳоларни кўрган муштарий алданиб, молни сотиб олишга шошиб қолади. Бунга айрим дўконларимиздаги нархи туширилмасада, ёлғондан тушган деб кўрсатиб қўйилган баҳолар ҳам мисол бўлади.\nХуллас, нархнинг оширилиши ва савдолашувчиларнинг рақобатидан мақсад молни сотиб олиш бўлмаса, ғараз ҳақиқий муштарийни алдаш бўлса, бундай кимошдилар ҳаром ҳисобланади. Бунинг гуноҳида ҳамма қатнашчилар, шунингдек уни билиб туриб рози бўлганлар шерикдир. Аммо кимошдига алдаш учун эмас, балки сотиб олиш учун савдога киришган киши бўлса унинг бу иши юқорида хулосалаганимиздек мубоҳдир.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - Нарда ўйнашнинг гуноҳини биласизми?\nНарда ўйнашнинг гуноҳини биласизми?\n“Кимки нарда ўйнаса, Аллоҳ таолога ва Унинг Расулига итоатсизлик қилибди” (Имом Абу Довуд, Имом ибн Можа ривоят қилган).\nНарда ўйнаш тақиқланишининг сабаби вақтни исроф қилиш ва қимор ўйинларига ўрганиб қолишдан иборатгина эмас, унда унга ортиқча боғланиб қолмасликни ва кўп вақт ўйнамасликни шарт қилиб уни ўйнаш мумкин бўлиб қолар эди. Масалан, бирор киши ишдан кейин 5-10 дақиқа дам олиш учун ўйнайман, дейиши мумкин. Бир қарашда бунда ҳеч қандай ғайритабиий нарса йўқдек, аммо ана шу ҳолатда ҳам нарда ўйнаш қатъиян тақиқланган.\n«Абдуллоҳ ибн Умар ўз аҳлидан бирортасининг нард ўйнаганини билса, ўшани урар ва нардни синдириб ташлар эди».\nШарҳ: Улуғ саҳобий Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳунинг бу ишлари барча ота-оналар, оила бошлиқларига намунадир. Ҳар бир оила бошлиғи ўз қўл остидагилар нима билан машғул эканини зийраклик билан кузатиб туриши ва ношаръий ишлар содир бўлса, дарҳол чора кўриши лозим.\n«Унга ҳовлисида турадиган аҳли байтидан баъзиларининг нарди борлиги хабари етди. Бас, у уларга одам юбориб «Агар нардни чиқариб ташламасангиз, сизларни чиқариб ташлайман» деди ва бу ишларини инкор қилди».\nШарҳ: Нардни ўйнаш у ёқда турсин, уни ўйнайдиган тахтаси, доналари ва тошларини ҳам уйда сақлаш мумкин эмас экан. Нард ўйнаган кишига эмас, балки уни уйида сақлаб турган кишига нисбатан шу қадар кескинлик қилган эканлар.\nРобиа ибн Кулсум ибн Жабрдан у отасидан ривоят қилинади:\n«Ибн Зубайр бизга хутба қилди.\n«Эй Макка аҳли! Менга хабар беришларича, қурайшлик баъзи кимсалар бир ўйин ўйнашар экан, унинг номи нардишер экан» деди. У чапақай эди. «Аллоҳ «Албатта хамр ва қимор рижсдир, шайтоннинг амалидандир...» деган.\n«Албатта, мен Аллоҳнинг номи ила қасам ичиб айтаманки, ким уни ўйнаб, қўлга тушиб, менинг олдимга келтирилса, мен уни сочида ва башарасида иқобга оламан ва кийимларини уни олдимга олиб келган одамга бераман», деди».\nШарҳ: Абдуллоҳ ибн Зубайр розияллоҳу анҳу бир муддат Маккада ҳоким бўлиб турганлари ҳаммага маълум. Ўша даврда баъзи одамларнинг нард ўйнашаётганлари ҳақида у кишига хабар етганда бунга қарши чоралар кўрган эканлар. Бу чоралар ҳақида ўз хутбаларида эълон қилган эканлар.\nНарда ўйнаш мумкин эмаслигига барча мазҳаблар бирдек ижмоъ қилган – пул тикиб ўйнайдими, шунчаки дам олиш учун ўйнайдими, фарқи йўқ.\nЮқоридаги ҳадисда таъкидланганидек, нарда ўйнаш Аллоҳ таолога ва Унинг Расулига итоатсизлик қилиш бўлади.\nУшбу ҳадис маъносидан яна шундай хулоса чиқариш мумкинки, одамни намоздан ва бошқа ибодатлардан чалғитадиган, фойдали иш коэффицентини пасайтириб юборадиган ҳар қандай нарса – ўйин бўладими, бошқа жиддий машғулотми – шариатимиз ҳукми бўйича ҳаром экан. Иккинчи жиҳати, худди шу нарса инсоннинг руҳиятига ҳам салбий таъсир ўтказса (инсон боқибеғам, эринчоқ бўлиб қолса ёки хаёл-ҳуши ўша нарсага боғланиб қолса), бу иш ҳам ҳаром ва макруҳ саналади. Зотан, инсон ўзига омонат қилиб берилган жисмоний ва руҳий соғликни муҳофаза қилишга масъулдир.\nБинобарин, одамнинг шариат рухсат берган сув ичиш, овқат ейиш, хордиқ чиқариш, яхши кийимлар кийиш, ўйин-кулгулар қилишга эҳтиёжи бўлганидек, ибодат қилишга, бошини саждага қўйишга ҳам кучли эҳтиёж бор. Динимиз инсон ҳаётининг барча жиҳатларини қамраб олган ва тўғри йўлни кўрсатиб қўйган. Биз бандалар ана шу йўлдан оғишмасак бас.\n284 марта ўқилган.


14-январь | «Умид» ИДУМ\nЎзбекистон Республикасининг 1992 йил 14 январда қабул қилинган “Ватан ҳимоячилари кунини белгилаш тўғрисида”ги Қонунига биноан мамлакатимизда 14 январь – Ватан ҳимоячилари куни миллий байрам сифатида катта тантана билан нишонлаш ўзига хос анъанага айланган. Ўхшаш мавзуларНефтдан қандай маҳсулотлар олиш мумкин? (видео)Инглиз тилида…\n30-январь куни Юнус Ражабий номли мусиқали ва драма театрида Жиззах ВХТБ қарашли «Умид» мактаб-интернатининг 9-синф ўқувчилари иштирокида «Таянчим ва суянчим, фахри ифтихоримсан, муқаддас Ватан!» номли тадбир бўлиб ўтди. Ўхшаш мавзулар«T-Club» ўз ишини бошладиБошланғич синфлар учун сўнгги қўнғироқ янградиЎқув йилидаги биринчи…


Шу билан бирга, ушбу инфекциядан Олмазор туманида яшаган 39 ёшли эркак ҳамда Учтепа туманида яшаган 68 ёшли аёл вафот этди.\nТОШКЕНТ, 7 авг - Sputnik. Ўзбекистонда коронавирус инфекцияси қайд этилганлар сони 28 809 нафарга етди, деб хабар берди мамлакат Соғлиқни сақлаш вазирлиги.\nЯнги касалланиш ҳолатларининг 136 нафари Тошкент шаҳрида, 130 нафари Тошкент вилоятида ҳамда 8 нафари Қорақалпоғистон Республикасида аниқланган.\nШу билан бирга, инфекциядан Олмазор туманида яшаган 39 ёшли Б.С. (эркак) ҳамда Учтепа туманида яшаган 68 ёшли Л.К. (аёл), жами 2 нафар коронавирусга чалинган бемор вафот этди.\nҲозирда мамлакатда 9 043 нафар беморга шифокорларимиз томонидан белгиланган стандартлар бўйича даво чоралари кўрилмоқда. Улардан 728 нафари оғир, 217 нафари эса ўта оғир аҳволда.\nБутун дунёда коронавирус билан беморланганлар сони 19 миллиондан ошган, деб хабар бермоқда Жонс Хопкинс университети.\nБунда АҚШ 4,9 миллион ҳолат билан етакчиликни сақлаб турибди.\nДунё бўйича коронавирус қурбонлари сони 712,5 мингдан ошган, шуларнинг 160 мингдан ошиғи АҚШда.


12:18 14.08.2019 (Янгиланган 12:23 14.08.2019)\nТОШКЕНТ, 14 авг — Sputnik. Қозоғистоннинг Сариағаш туман суди 2018 йилнинг бошида Ақтўбе вилоятида ёнғин туфайли 52 киши ҳалок бўлган автобус эгаси Ордухан Мехтиевга ҳукм чиқарди.\nInformburo.kz нашрининг хабар қилишича, Мехтиев уч йилга озодликдан маҳрум этилди.\nҲукм билан Мехтиев жазо муддатини минимал хавфсизликдаги жазони ижро этиш муассасасида ўташи белгиланган.\nҚозоғистон Ақтўбе вилояти Самара-Чимкент трассасида 57 нафар киши бўлган автобус ёниб кетди. Ёнғин оқибатида 52 киши ҳалок бўлди – уларнинг барчаси Ўзбекистон фуқаролари бўлган. Беш нафар киши, шу жумладан, қозоғистонлик ҳайдовчилар омон қолди.\n2018 йил ноябрида Қозоғистон Ақтўбе суди уч нафар автобус ҳайдовчисига ҳукм чиқарди. Уларга 5 йилга озодликдан маҳрум этиш жазоси тайинланди.\nТранспорт компаниясининг таъсисчиси ва механиги 3,5 йил озодликдан маҳрум этилди. Шунингдек, ҳалок бўлган 52 нафар ўзбекистонликнинг оила аъзоларига 2 миллион тенге миқдорида товон пули тўлаши тўғрисида қарор қабул қилинган.\nОрдухан Мехтиев 2018 йил январида фожиадан сўнг Мехтиев дарҳол қочиб, Ўзбекистон ҳудудида терговдан яшириниб юрган. Шу боис халқаро қидирувга берилган. 2018 йил охирида Мехтиев Ўзбекистон ҳуқуқ тартибот органлари томонидан қўлга олинган ва Қозоғистон томони сўровига асосан Чимкентга экстрадиция қилинган.


3. Россия-Ўзбекистон таълим форуми амалда: Рязанлик профессор НамМТИда дарс ўтди\n4. Ҳеч ким меҳр ва эътибордан четда эмас: эҳтиёжманд оилаларга 50 та ҳовли-жой берилди\n5. Муайтайчилар муваффақияти: жаҳонни забт этган 5 ёшли чемпион!\n6. Ҳокимлик менсимаётган аҳоли мурожаати ечимига Олий Мажлис депутати киришди\n7. Халқаро видеоанжуман: Наманган ва Свердловск дўхтирлари нималарни муҳокама қилди?\n11. Россия-Ўзбекистон таълим форуми амалда: Рязанлик профессор НамМТИда дарс ўтди\n12. Халқаро фестивалда Наманган эътироф этилди\n13. Наманганлик шифокорлар жаҳонни забт этмоқда\n14. "Адолат" кубогида кимлар ғолиб бўлди?\n15. Қардош Туркия Ҳотам Мамадалиев нигоҳида!\nКўргазмадаги фото намуналарда ўзбек журналистларининг нигоҳига муҳрланган Туркия манзараларини кўришимиз мумкин. Қувонарлиси, фотосуратлар орасида наманганлик талантли фотожурналист, Ўзбекистон Миллий ахборот агентлигининг Наманган вилоятидаги фотомухбири Ҳотам Мамадалиев томонидан тақдим этилган фотосуратлар ҳам ўрин олган.


Мавзу: "патент" - Terabayt.Uz\nOppo бир йўла учта буклама смартфонга патент олди\nOppo компанияси буклама смартфонларини чиқаришга тайёрланмоқда, улар уч кўринишда бўлади\nSamsung ва Apple можароси бўйича суд: мағлуб томон 539 миллион долларга тушди!\nПатент ҳуқуқининг бузилиши масаласи бўйича иккита техногигант орасидаги можаро 2011 йилдан бери чўзилиб келаётган эди. Куни кеча шу масала юзасидан суд қарор чиқарди.\nXiaomi’ни судга беришди – уни бир қатор патентларни бузишда айблашмоқда\n«Хитойча Apple» фойдаланувчи интерфейсининг айрим унсурлари, дизайн ҳамда смартфонларда бир нечта SIM-картани қўллаш кабилар учун олинган патентларни бузганликда айбланмоқда.\nHuawei cуд залида Samsung'ни "ер тишлатди"\nМана, сўнгги 1,5 йилдирки Хитойнинг Шэнчьжэн судида Huawei ҳамда Samsung компаниялари ўртасидаги патент билан боғлиқ можаролар кўриб келинаётган эди.\nSamsung ва Apple’нинг уч йиллик суди якунланди: мағлуб 120 миллион доллар тўлайди\nИкки техногигантнинг «патент жанглари» шунинг ўзи билангина тугаб кетмайди. Келгуси йилнинг май ойида судьялар Apple’нинг яна бир даъво аризасини кўриб чиқишади.\nNokia ва Apple'нинг патент "жанги"да мағлуб $2 млрд долларга тушди\nNokia ҳамда Apple ўртасидаги патент билан боғлиқ низолар 2016 йилда бошланган эди.\nЕса бўладиган жосуслик банан-телефонига патент олинди\nМазкур гаджет «дунёдаги илк еса бўладиган жосуслик телефони» дея тавсифланган.\nXiaomi ва Nokia патент битимини тузишди\nКелишув доирасида хитойликлар компанияси Nokia’нинг патент активларидан бир қисмига эгалик қиладиган бўлган ва унинг тармоқ ускуналаридан фойдаланишни режалаштирмоқда. Сотиб олган патентлари Xiaomi’га янги бозорларга чиқишга ёрдам бериши мумкин.\nMicrosoft ноанъанавий смартфонга патент олди\nMicrosoft рўйхатдан ўтказган янги патентга кўра, компания корпуси иккига букланадиган мобил алоқа воситасини ишлаб чиқармоқчи. Манбааларнинг маълум қилишича, “Surface Phone” номли бу...\nAndroid асосчисининг компанияси «ақлли» кўзойнак учун патент олди\nEssential’нинг смарт-кўзойнаги ўзига ўрнатилган камера ёрдамида фото ва видео тасвирга олиш учун қўлланади. Шу билан бирга, у қандайдир турдаги тўлдирилган реаллик технологияси ёрдамида ҳақиқий борлиқни рақамли ахборот ҳамда тасвирлар билан тўлдиради.\nApple қурилмаларни симсиз қувватлайдиган столни патентлади (фото)\nApple компанияси қурилмаларни симсиз зарядлайдиган столни патентлади, дея хабар бермоқда Daryo.uz. Ушбу ғоя янги эмас, аввалроқ IKEA шунга ўхшаш жиҳозни тақдим этган...\nMeizu қўшимча экранли смартфонни патентлади\nХитойнинг Meizu компанияси иккита экранга эга янги смартфонни 201610589545.X рақами остида патентлади, деб ёзмоқда Gizmo China нашри. Расмда кўриниб турганидек, қўшимча экран...\nApple эластик дисплейли букиладиган смартфонни патентлади\nАҚШнинг патент ва савдо белгилари бўйича федерал бошқармасида Apple компаниясига тегишли “Дисплейга эга эгилувчан қурилмалар” (Flexible Display Devices) таснифига кирадиган №9 504 170 рақамли...\nSamsung телевизорлар учун голографик технологияни патентлади\nЖанубий Кореянинг Samsung компанияси голографик технологиялар билан кучайтирилган телевизорларнинг навбатдаги сериясини патентлади. 3D технологияларга эга бўлган Samsung телевизорларига жаҳон бозорида кучли талаб...\nApple буклама iPhone учун патент олди\nApple компанияси иккита букланадиган дисплейдан иборат смартфон конструкциясини патентлади. Патентда iPhone смартфони углерод наноқувурчалар қўллаш ҳисобига ўртасидан буклана олиши ғояси таърифланган. Нашрнинг...\nSamsung бармоқ изи сканери билан иловаларни тезкор очиш технологиясини патентлади\nБундан бир неча ҳафта аввал илгари АҚШнинг Google компанияси HTC компанияси билан ҳамкорликда Pixel ва Pixel XL смартфонларини тақдим қилган эди. Мазкур...\nIntel компанияси йирик моноблок-планшетни патентлади\nЖаҳон бозорида, асосан, технологик процессорлар ишлаб чиқариш билан танилган Intel фирмаси 2012 йилда 27 дюймли моноблокни намойиш қилган эди. Мазкур компьютер ҳам...\nLG шаффоф экранли букиладиган планшетни патентлади\nМана бир неча йилдирки Жанубий Кореянинг йирик технология компаниялари Samsung ва LG букиладиган дисплейли қурилмаларни яратиши ҳақида бонг урмоқда. LG ушбу йўналишдаги...\n7 октябрь – штрихкод патентланган сана\n1952 йилнинг 7 октябрь куни америкалик ихтирочилар Норман Джозеф Вудлэнд ва Бернард Сильвер ўзига хос инновация – штрих-кодни патентладилар. Албатта, аввалида мазкур...\nApple патент қоидаларини бузганлиги учун VirnetX компаниясига 302,4 млн доллар тўлайди\nКуни кеча бўлиб ўтган суд қарорига биноан Apple ўзининг Facetime сервисида хавфсиз коммуникация билан боғлиқ патент қоидаларини бузганлиги сабаб VirnetX Holding Corp....


Тошкентда сохта бриллиант тошларни 15 минг долларга сотмоқчи бўлган икки шахс ушланди\n08:21 / 13.03.2019 4536\n9 март куни соат 17:30да Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси қошидаги Иқтисодий жиноятларга қарши кураш департаменти бўлимига хабар келиб тушди, деб маълум қилмоқда пойтахт ИИББ матбуот хизмати.\nХабарда маълум қилинишича, 23 январь куни соат 17:00да масъулияти чекланган жамият раҳбари 48 ёшли Б.Б. ва 64 ёшли Л.Е. 43 ёшли М.Г.га 2 дона бриллиант харид қилишни таклиф этишган. Бриллиант сифатида эса ҳеч қандай қийматга эга бўлмаган иккита қора тошлар кўрсатилган. Олди-сотди вақтида жабрланувчидан 15 минг АҚШ доллари олаётганда улар қўлга олинди.\nЎзбекистон Республикаси Марказий банки ҳузуридаги Қимматбаҳо металлар агентлиги Давлат асиллик даражасини белгилаш палатасининг хулосасига кўра, тошлар қимматбаҳо ҳисобланмайди ва ҳеч қандай қийматга эга эмас.\nУшбу факт асосида Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси қошидаги Иқтисодий жиноятларга қарши кураш департаменти бўлими томонидан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддаси 4-қисми (“Фирибгарлик”) бўйича жиноий иш қўзғатилди.\nФирибгар аёл бешинчи маротаба қонуний жазога тортилди\nТошкентда конвертация қилиб бериш баҳонаси билан 1 млрд сўмни «ухлатган» шахс ушланди


12 июль куни Ўзбекистон давлат консерваториясининг катта залида Маданият вазири Бахтиёр Сайфуллаев Республика болалар мусиқа ва санъат мактаблари директорлари билан мажлис ўтказди. Бу ҳақда вазирлик матбуот хизмати хабар берди.\nМаълумки, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 3 августда Ўзбекистон ижодкор зиёлилари вакиллари билан бўлиб ўтган видеоселектор йиғилишида халқ артистлари ва бошқа таниқли адабиёт ва санъат намояндалари, шунингдек, сўз усталарини болалар мусиқа ва санъат мактаблари ҳамда ижодий марказлар билан ҳамкорлик ишларини йўлга қўйиш вазифаси белгилаб берилган эди. Ушбу вазифаларни бажариш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлиги тизимидаги болалар мусиқа ва санъат мактаблари директори лавозимига ижодкор зиёлилар, яъни “Ўзбекистон Республикаси халқ артисти", “Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби", “Ўзбекистон Республикаси халқ ҳофизи”, "Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган артист", "Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган маданият ходими", "Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси" каби шарафли номга эга бўлганлар лавозимларга тайинланди.\nБундан “Устоз-шогирд” мактабларини ташкил этиш, асл миллий мусиқа ва санъат меросимизни ёш авлодга етказиш, уларда маданиятимиз, қадриятларимиздан фахрланиш ҳиссини ошириш, ватанпарварлик руҳида тарбиялаш каби натижаларга эришиш кўзланган эди.\nБу масаланинг ечимини топиш мақсадида вазир эндиликда болалар мусиқа ва санъат мактабига директор ва унинг ўринбосарларини ўзи тайинлашини ҳамда уларнинг фаолиятини мунтазам назорат қилишини айтиб ўтди.\nБолалар мусиқа ва санъат мактабларининг биноси, ҳудуди, жиҳозлари фақат мактаб фаолияти ва ўқувчилар учун хизмат қилиши лозимлиги қатъий белгиланди. Бу масаланинг кўтарилишига сабаб Жиззах вилоятининг Янгиобод туманида жойлашган мусиқа ва санъат мактаби биносининг бир қисми жиҳозлари билан биргаликда прократура, ҳокимият ва бошқа ташкилотлар учун фойдаланишга топширилгани ва бунинг натижасида ўқувчилар дарс машғулотларини керакли жиҳозларсиз ўтказаётганликлари бўлди. Вилоятларда Президентимизнинг болалар мусиқа ва санъат мактабларига қаратаётган эътибори, замонавий мебель жиҳозлари билан тўлиқ таъминлаб бераётганларини суиистеъмол қилган ҳолда мактаб биносини суд-ҳуқуқ органлари ташкилотларига ижарага берилиши, болаларнинг кўз ўнгида суд жараёнлари ўтказилиб, жиноятчиларнинг кишанлаб олиб чиқиб кетилиши қайси мантиққа тўғри келади? Мусиқа учун мўлжалланган махсус хоналар кимнинг манфаатлари учун хизмат қиляпти? Санъат соҳасида бу каби ҳолатларни кўриб, шу муҳитда таълим олган бола қандай мутахассис бўлиб етишади? Бу саволларга жавоб бериш албатта, энг биринчи раҳбарнинг зиммасида.\n—Президентимиз Шавкат Мирзиёев раҳбарларга адолатли, тўғри бўлиш кераклигини бежиз уқтираётганлари йўқ. Болаларни тарбиялаш, айниқса, уларга санъат ва маданият соҳасида таълим бериш нозик ёндашувни талаб қилади. Юқоридаги ақл бовар қилмас вазиятлар вақтида ўнгланмаса, таназзулга олиб боради, — деди вазир.\nМавжуд муаммоларга тўхталиш билан биргаликда, қатор таклифлар илгари сурилди. Жумладан, давлатимиз раҳбари жорий йилнинг 19-20 январь кунлари Сурхондарё вилоятига қилган ташрифи чоғида “Достончилик ва бахшичилик — миллий ғуруримиз. Унинг замиридаги эзгу қадриятларни халқимизга етказиш лозим. Бахшичилик мактаби халқ оғзаки ижодининг ноёб дурдоналарини асрашга, уни ривожлантиришга, бахшиларнинг обрўсини кўтаришга хизмат қилиши керак” — деган таъкидлари ўлароқ, ушбу санъатни ривожлантириш устувор масала бўлиб турибди. Шу мақсадда, вазир болалар мусиқа ва санъат мактабларининг айримларида янги ўқув йилидан бахшичиликка ихтисослаштирилган синфларни очиш таклифини ўртага қўйди.\nСоҳадаги яна бир эътибор қаратадиган муҳим масала сифатида бугунги кунда мусиқа асбобларини созлаш бўйича мутахассис кадрларнинг етишмаслиги тилга олинди. Бахтиёр Сайфуллаев Япониянинг йирик ишлаб чиқарувчи трансмиллий компанияси “Yamaha” билан ҳамкорликни йўлга қўйгани ва компания томонидан 3-6 ойлик курслар ташкил этилиб, мусиқа асбобларини созлаш бўйича мутахассисларни ўқитишга келишилганини маълум қилди.


«Доим ойимқиз қилиб кўрсатади». Шаҳзод Султонов Феруза Норматованинг уйига кутилмаганда бостириб кирди — видео - ShouBiz.uz\nЯнгиликлар 15:50 | 17.6.22\n«Доим ойимқиз қилиб кўрсатади». Шаҳзод Султонов Феруза Норматованинг уйига кутилмаганда бостириб кирди — видео\nАктёр учрашув вақтидан 1 соат олдин борган\nАктёр Шаҳзод Султонов ҳамкасби Феруза Норматованинг уйига кутилмаганда бостириб кирди.\nШаҳзод Султонов ҳамкасбининг уйига келишилган вақтдан 1 соат олдин борган. Бунга сабаб эса Феруза Норматованинг уйда иш қилаётган видеолари бўлган. Актёр ҳамкасбининг уйини текшириб, идишлар ювилмагани ва оёқ кийимлар ёйилиб ётганини кўрсатган.\n«Биз суратга олиш учун Феруза Норматованинг уйига келишимиз керак эди лекин атайлаб 1 соат олдин келдик. Бунинг сабаби у ҳар доим уй тозалаяпман дер эди. Бостириб кирганимизда қандай ҳолат бўларкан. Ўзингизни видеоларингизда доим ойимқиз қилиб кўрсатасизку. Биз шуни текширамиз. Мана идишлар ювилмаган. Оёқ кийимлар ёйилиб ётибди. Бу ерда Дубайдан совға қилинган гуллар турибди», — дейди у.\nАввалроқ Шаҳзод Султоновнинг онаси ўғли Феруза Норматова билан никоҳлангани ҳақидаги гапларга ойдинлик киритганди. Унинг сўзларига кўра, улар 14 февралда ҳазиллашган. У ўғлига ишонишини таъкидлади. Улар актриса билан кўп ишлагани учун шундай миш-мишлар чиққан бўлиши мумкин. Шунингдек, Феруза Норматова ота-оналари уларнинг касбини тушунади ва турли хил гап-сўзларга аҳамият бермаслигини айтди.\n«Менинг ҳам Шаҳзод Султоновнинг ҳам ота-оналаримиз соҳамизни яхши тушунади. Миш-мишларга эътибор бермасдан бизни қўллаб-қувватлайди. Ўйлайманки, бу интервьюдан кейин бизни эр-хотин дейиш ва ҳар хил миш-миш тарқатишни бас қиласиз. Яширинча никоҳ қилган деб Аллоҳдан қўрқмасдан фитна чиқаришяпти. Лекин ота-оналаримиздан Аллоҳ рози бўлсин бизга ишониб, бу гап-сўзларга эътибор бермади», — дейди у.\nАктриса ҳамкасбига турмушга чиққанини рад этиб, ҳар ким ўз жуфтини топишига ишонишини айтди. У мухлисларидан яхши гумонда бўлишни сўради.\n«Мен Шаҳзод Султоновга турмушга чиққаним йўқ азизлар. Энди ишондингиз деган умиддаман. Ҳар биримиз жуфтимизни топиб бахтли бўламиз. Доим яхши гумонда бўлайлик», — деб ёзади Феруза Норматова.\nАввалроқ Феруза Норматова омма олдида Шаҳзод Султоновдан узр сўраганди. Унинг сўзларига кўра, Шаҳзод Султонов билан орасида кўп хафагарчилик бўлган. Ўша вақтда актриса ўзини ҳақ деб ўйлаган, бироқ ҳақиқатнинг тагига етгач, уялиб қолган. Феруза Норматова актёрдан узр сўраб, бошқа бундай хато қилмасликка ваъда берган.


АҚШда бензин рекорд даражада қимматлашди - Zamin.uz\nАҚШда Colonial Pipeline қувур линиясининг тўхтатиб қўйилиши фонида бензин нархи 2014 йилдан буён кузатилган энг юқори кўрсаткичга етди. Бу ҳақда нотижорат Америка автомобиль ассоциацияси (ААА) сайтида берилган маълумотларга таяниб, Tengrinews хабар берди.\nХакерлар ҳужуми натижасида қувурларнинг ишлаши тўхтатиб қўйилганидан кейин бензиннинг нархи ўртача 7 сентга қимматлашиб, бир галлон ( 3,785 литр) бензин нархи 3,02 долларни ташкил қилди. Бу 2014 йилнинг октябрь ойидан буён кузатилган энг юқори кўрсаткич ҳисобланади. ААА мутахассислари яқин келажакда нарх ўзгаришда давом этади, деган фикрда.\n«Таъминот занжири нормал ҳолатга қайтиши учун бир неча кун кетади, баъзи бозорларда хизмат кўрсатишдаги узилишлар кузатилмоқда», — дейилади ААА хабарида.\nБундан ташқари, камида саккизта штатдаги қувурларнинг қайта тикланганига қарамай, ёқилғи қуйиш шохобчаларининг оммавий ёпилиши юзага келмоқда. Хусусан, гап Вашингтон, Шимолий Каролина, Виржиния, Жоржия, Мериленд, Теннесси, Флорида штатлари ҳақида кетмоқда.\nМаълумот учун, АҚШдаги энг йирик ёнилғи қувурлари оператори бўлган Colonial Pipeline компанияси хакерлик ҳужумига учради. АҚШ расмийлари ёқилғи танқислиги хавфи туфайли минтақада фавқулодда ҳолат эълон қилди. Мамлакатдаги ёнилғи қуйиш шохобчаларида узун навбатлар пайдо бўлиб, асабийлашган ҳайдовчилар ўртасида эса бензин учун вақти-вақти билан ўзаро низолар келиб чиқа бошлади.\nШундан кейин, компания хакерларга 5 млн доллар тўлаб, киберҳужумдан сўнг қувур линияси фаолияти қайта тиклангани ҳақида хабар берилди. Bloomberg ва The New York Times газеталарининг ёзишича, компания қувур тизимини қайта тиклаш учун пул талаб қилган киберҳужумчиларга тахминан 75 биткоин ёки 5 миллион доллар тўлаган.\nColonial Pipeline қувур линиясининг узунлиги 8800 километрдан ошади. АҚШ Шарқий соҳилига етказиладиган бензин, дизель ёқилғиси ва бошқа нефть маҳсулотларининг 45 фоизи шу қувур орқали ўтади. Компанияга уюштирилган киберҳужум АҚШнинг бир қатор штатларида бензинга талаб ортишига сабаб бўлди. “Замин” янгиликларини “Одноклассники”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Дунё » АҚШда бензин рекорд даражада қимматлашди


Халқ капитализмдан чарчади - | Hizb-Uzbekiston.info\nHome›ВАРАҚАЛАР›Халқ капитализмдан чарчади\n4-октябр куни Қирғизистонда парламент сайловлари бўлиб ўтди. 5-октябрда эса, сайлов натижаларидан норози бўлган одамлар митингга чиқишди. Ушбу митингларда кўплаб одамлар томонидан қуйидаги маънодаги сўзлар айтилди. «Эскиларнинг барчаси кетсин, имонлилари келсин», «Бизга имонли етакчи керак», «Бизга ҳеч қандай партияларнинг кераги йўқ» ва ҳоказо.\nОдамлар бу митингларга сайлов сабаблигина чиқишмади. Балки, шу бугунга қадар оёқ ости қилиб келинган ҳақ-ҳуқуқлари учун ҳам чиқишди. Табиийки, улар бундай тадбирлар учун ташкилотчилар зарур эканлигини ҳис қилишди. Сўнг улар тадбирни ташкил этишни 7 фоизлик довондан ўтолмаган партиялар раҳбарларига топширишга мажбур бўлдилар. Аслида, бошида кўпчилик «бизга ҳеч қандай эски етакчиларни, ҳеч қандай партияларни кераги йўқ, энди уларга алданмаймиз» деб айтаётган эди.\nШунингдек, одамлар ўз ишларига раҳбарлик қилишлари учун етакчи фарзандларига муҳтож эканликларини ҳис қилишди. Шу сабабли Оқ уй халқ томонидан эгаллаб олинганидан сўнг, давлат ишларини бошқариш учун саккиз партия раҳбарларидан иборат мувофиқлаштирувчи кенгаш ташкил этилди. Кўтарилган одамларнинг аксарияти иложсизликдан бунга рози бўлишди. Айримлари эса, ҳамон ўз норозиликларини изҳор қилишмоқда. Шунга қарамай, тўнтаришни уюштирган сиёсатчилар ўзларини ва ҳокимиятларини қонунлаштириш учун президентни ҳам, ҳукуматни ҳам, аввалги парламентни ҳам де-юре сақлаб туришибди. Чунки, бошқа давлатлар янги ҳукуматни тан олиши учун жорий этилган халқаро қонун шуни талаб қилади. Бу халқнинг норозилигини янада кучайтирмоқда.\nМана шулар оддий халқ ва уларнинг етакчи фарзандлари ўртасида катта бўшлиқ мавжуд эканлигини янада яққол кўрсатиб қўйди. Халқ ҳеч кимга ишонмаяпти, нима учун? Аммо, ушбу саволнинг жавобини халқнинг ўзи ҳам аниқ билмайди.\nЭй Қирғизистон халқи, сизлар ишонмаётган эски-янги сиёсатчиларнинг барчаси – сизларнинг фарзандларингиз. Аммо, улар сизларнинг ишларингизни демократия ниқоби остидаги капитализм билан бошқарганликлари сабабли улар сизларга зулм қилиб, ишончни йўқотишган. Ушбу бузуқ тузумнинг табиатига кўра, кам сонли кучли одамлар қолган заиф одамларга зулм қилиш ҳисобига яшайдилар. Шу тузумни татбиқ қилиниши сабабли ўз фарзандларингиз ўзингизга зулм қилган золимлар бўлиб қолмоқда.\nЭй Қирғизистон сиёсатчилари, сизларни халқ ишончидан маҳрум қилган яна бир нарса бу – империализмдир. Бошқача айтганда, йирик империалистик давлатлар бизнинг юртларимиз устидан мустамлакачилик сиёсатини олиб боришидир. Бу мустамлакачилар ўз халқингизни қул қилиб беришингиз учун сизлардан қурол сифатида фойдаланмоқда. Халқ буни англаб боргани сари сизларга бўлган ишончи ҳам сўниб бормоқда. Масалан, ҳозир мувофиқлаштирувчи кенгашдаги россияпараст партиялар президентлик бошқарувини таклиф қилишаётган бўлса, ғарбпараст партиялар тўлиқ парламент бошқарувини таклиф қилишмоқда. Аслида президентлик бошқаруви ҳам, парламент бошқаруви ҳам демократик бошқарув шаклларидан бўлиб, булар орқали халқлар капитализм билан бошқарилади. Халқ сизлардан чарчагани йўқ, улар демократия ниқобига ўранган капитализмдан чарчади. Бироқ, сизлар одамларни – худди коммунистлар хаёлий коммунизм билан алдагани каби – ўзинглар ҳам тасаввур қилолмайдиган қуруқ хаёллар билан алдамоқдасизлар. Аммо мусулмон аҳоли Исломни тобора кўпроқ тушуниб боргани сари ўзларини икки дунё саодатига олиб борувчи етакчиларни талаб қила бошлади. Сизларда эса, икки дунё хорлигига гирифтор қиладиган демократик куфр тузумидан бошқа нарса йўқ.\nЭй қирғизистонлик мусулмонлар, сиёсатда ҳокимлар одамлар ишларини бошқаради, халқ эса ҳокимларни муҳосаба қилиш орқали сиёсатга аралашади. Қирғизистон халқини сиёсатга аралашиб, ҳақ-ҳуқуқларини талаб қилиши, қаҳрамонлик билан унда иштирок этиши албатта таҳсинга лойиқ. Агар ушбу аралашиш Аллоҳнинг йўлида, шариатга мувофиқ бўлса охиратда албатта ажр-мукофотга эришилади. Шу сабабли қадрли мусулмон биродарлар, империалистлар устимизга мажбуран юклаб қўйилган капиталистик тузумни улоқтириб ташлаб, унинг ўрнига Ислом динимизни татбиқ қилишимиз керак. Ислом динини татбиқ қилиш Исломий Халифалик давлатида амалга ошади ва у империализмни таг-томири билан қўпориб ташлайди. Демак, эй Қирғизистон мусулмонлари, сизлар Аллоҳнинг йўлида Халифаликни қайта тиклаш учун ҳаракат қилмоғингиз лозим, бунинг учун Ислом таълимотини ўрганишингиз зарур. Қирғизистонда фаолият олиб бораётган Ҳизб ут-Таҳрир сизларни шунга даъват қилади.\nҲизб ут-Таҳрир 6 октябр 2020м\nҚирғизистон 18 сафар 1442ҳ\n«Улар сизнинг (ўзларига) кўнгилчанлик-муроса қилишингизни истарлар, шунда улар ҳам (сизга) кўнгилчанлик қилурлар. (Лекин сиз уларнинг бу истакларига бўйсунманг!)» Еттинчи июн кунги сайловларда овоз бериш шаръан ҳаром бўлиб илмоний тузумнинг сақланиб қолишига хизмат қилади\nTagsмитингларОқ уйсайловларХалқ капитализмдан чарчадиҚирғизистон


Нуриддинова Малоҳат – .:: Xadicha.uz\nTag Archives: Нуриддинова Малоҳат\nҲадис ўрганувчиларнинг одоблари\nMay 31, 2020\tLeave a comment 71 Views\nAллоҳ таолога ҳамду санолар, башариятнинг енг афзали бўлган Муҳаммад Мустафога дуру саловатлар бўлсин. Исломнинг Қуръондан кейин иккинчи масдари-манбайи Набий соллаллоҳу алайҳи вассалламнинг суннатлари еканлигига ҳеч шак-шубҳа йўқ. Шунинг учун, ушбу суннатни ўрганиш ҳар бир мусулмон инсоннинг зиммасидаги муқаддас бурчдир. Суннат ислом учун, мусулмонлар учун ўта муҳим манбадир. Чунки, у Роббул оламиннинг Расули, ислом Набийи бўлмиш Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи вассалламнинг, Aллоҳ ...\nҲадиси шариф йўлида фидо бўлган умрлар\nApril 22, 2020\tLeave a comment 108 Views\nБандаларини яратиб, уларни ўз ҳолига ташлаб қўймай, уларга ҳидоят йўлига бошловчи набийлар ва расуллар юборган Aллоҳ субҳанаҳу ва таолога чексиз ҳамд-у санолар бўлсин. Барча ишларимизнинг мезони бўлган шариат аҳкомларини бекам-у кўст қилиб умматига етказган суюклигимиз Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи ва васалламга дур-у саловатлар бўлсин. Бизнинг битмас-туганмас бир хазинамиз борки, у хазина бизни икки дунё саодатига елтади. Бу Aллоҳнинг ...


БИЗ ЁТ ҒОЯЛАPГА ЭPГАШМАЙЛИК - AmuNews.uz - энг сўнгги янгиликлар\nБарчамизга сир эмаски, ХХI аср ахборот тeхнологиялари асри бўлиб, бу даврда турли хил ахборот ташувчи технологиялар тобора ривожланиб бормоқда. Шу қатори интeрнeт тармоғи ҳам ғараз ниятлилар учун ов майдонига айланиб қолган. Улар учун ҳар бир интeрнeт тармоғидан фойдаланувчи хўракдир. Баъзи бир лоқайд инсонлар эса уларнинг қопқонига осонлик билан, ўзи билмаган ҳолда илиниб қолаётгани сир эмас.\nБироқ биз бундан ўзимизга керакли хулосаларни олиб, илм-фан асосларини пухта эгаллаб, маънавиятимизни бойитиб борсак, ҳеч қандай ёт ғоя бизга хавф сололмайди.\nНе бахтки, бошқа мамлакатлар ёшларидан фарқли, бизнинг юртимизда ўқиш, ўрганиш, комил инсон бўлиб вояга етишимиз учун барча шароитлар муҳайё.\nУмумий ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими ҳар биримиз учун давлатимиз томонидан бепул равишда кафолатланган. Шунингдек, ёш ўсмирларнинг интеллектуал салоҳиятини юксалтириш учун мактабдан ташқари муассасалар фаолият кўрсатмоқда. Асосий Қонунимизнинг 41-моддасида «Ҳар ким билим олиш ҳуқуқига эга. Бепул умумий таълим олиш давлат томонидан кафолатланади» дейилган. Шунингдек, «Ёшларга оид давлат сиёсати тўғрисида»ги Ўзбекистон Pеспубликаси Қонунини ёшлар тўғрисидаги ғамхўрлик, дея аташ мумкин.\nБизнинг юртимизда ёшларнинг комил инсонлар бўлиб вояга етишларига эришишга нафақат ота-оналар, балки давлатимиз ҳам беқиёс ғамхўрлик кўрсатаётганини шуларнинг ўзи ҳам исботлаб турибди.\nБундан ташқари, ёшларни ёт ғоялардан ишончли ҳимоя қилиш бораси-да ҳам кўпгина ҳуқуқий-меъёрий ҳужжатлар қабул қилинганки, биз ёшлар буларни ўқиб, уқиб, олган тушунчаларимизни тенгдошларимизга ҳам тарғиб қилсак, тўғри йўлдан адашаётганларнинг камайишига ҳисса қўшган бўлар эдик.\nАзиз тeнгдошларим, сизга ҳам мана шундай билимларни чуқур эгаллашингизни ва керакли хулосалар олиб, ҳар қадамда огоҳликни йўқотмаслигингизни истар эдим. Ёмон йўлларга кириб кeтишдан сақланинг. Бизга ёт бўлган турли хил оқимлар ва ғояларга қарши курашайлик. Ҳуқуқий саводхон, маънавиятли бўлсак, бизни ҳеч қандай душман енга олмайди.\nОзода ТЎЛИБОEВА,71-сонли мактаб ўқувчиси.\nБИЗ ЁШЛАP – АҚИДАПАPАСТ ОҚИМЛАPГА ҚАPШИМИЗ