21:14 / 01.12.2016 4576 pdf Ўқиш режими + -\nБисмиллоҳир раҳмонир раҳийм.\nБизларга ислом динини мукаммал ва саодатга элтувчи дин қилиб берган Аллоҳ таолога ҳамду санолар бўлсин! Шаръий-ақидавий аҳкомларни бизга муфассал ва тўла равишда етказиб берган пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва салламга саловот ва саломлар бўлсин! Дин ва шариатни ўз расулидан олиб бизларга бирма-бир, изма-из етказиб берган саҳобалар, тобеъинлар, табъа тобеъинлар ва улардан кейинги уламоларга ташаккурлар бўлсин!\nКоинотда, дунёи дунда сир-асрор бисёр. Инсоннинг ҳамма нарсага етадиган ақли ана шу сир-асрорлар олдида ожизлик қилиб қолади. Инсон ушбу сир-асрорларни қанчалик билишга қизиқмасин, интилмасин барибир ожизлик қилаверади. Инсон ҳамма нарсани билгувчи Аллоҳ таоло англатган ҳолатдагина улардан айримларини билиши мумкин, холос. Ана шу сир-асрорлар “ғайб илми”, деб аталади.\nШариати исломияда: “Ғайб илмини фақат Аллоҳ таоло билади, ундан ўзгалар ғайбни билмайдилар. Кимки ғайбни биламан, деб даъво қилса, ислом доирасидан чиқиб, кофир бўлади”, деган устувор ва умумий ақидавий қараш мавжуд! Мазкур ақида сабабидан ислом динида фолбинга, коҳинга, аррофга ва шунга ўхшаш ғайбдан хабар берувчи башоратчиларга ишониш, уларни тасдиқлаш қораланади.\nБироқ, ислом динида айрим тоифалар ғайбни билишни даъво қилиб чиққанлар. Жумладан, Жаноби Пайғамбаримиз (с.а.в.) ва авлиёи киромларнинг ғайбни билишларини айтадилар. Улар ўзларининг ақидаларини далиллаш мақсадида бир қанча оят ва ҳадислар ҳам келтирадилар. XII мелодий асрда яшаган аш-Шаҳристоний (р.ҳ.) ўзининг “ал-Милал ва-н-ниҳал” асарида ғайбни билишни даъво қиладиган икки тоифани – шиалар орасидан чиққан Абу Ҳошимийлар ва Баёнийлар деган фирқалар ҳақида сўз юритган (Муҳаммад ибн Абдулкарим аш-Шаҳристоний. Ал-Милал ва-н-ниҳал. 1-жилд. – Байрут: Асрия, 2000. – Б. 121-122).\nҲозир ҳам шу хилдаги тоифалар бўй кўрсатиб туради, улар ўзларини ҳанафий мазҳабида маҳкам ва мотуридий эътиқодида мустаҳкам бўлганлар, деб ҳисоблашлари ҳам мумкин. Шундан тоифалардан бири XIX аср охири – XX аср бошларида Ҳиндистонда фаолият олиб борган Аъло Ҳазрат Аҳмад Ризохон (р.ҳ.) томонидан бошлаб берилган бўлиб, уни чиққан жойига нисбатан “барилавийлар” деб аталиб келади. Ана ўшалар Расули акрам (с.а.в.) ва авлиёларнинг ғайбни билишларини айтиб, ушбу эътиқодни инкор қилганларни бирма-бир кофирга чиқарганлар. Мана шу эътиқод сабабидан улар мавлид ўтказиш асносида мавлид бўлаётган жойга Расулуллоҳ (с.а.в.) руҳлари ҳозир бўлади ва мавлиддагиларни шахсан билиб оладилар, деган янги ақидани ҳам айтиб келадилар. Мана шу иккита ақидани инкор қилганларнинг барчасини “ваҳҳобий”ликка нисбат қиладилар. Аслини олганда, бу хилдаги ақида аҳли сунна ва-л-жамоа ақоидига зид, асл ҳанафийлик ва мотуридийликка тескаридир! Ушбу ақиданинг шаклланиши эса исломий манбалардаги фикрларни чуқур ўрганмаслик, оят ва ҳадислардаги маълумотларни бир-бирига таққослаб, таҳлил қилмаслик оқибатида келиб чиққан.\nБиз ушбу мақоламизда мазкур эътиқод тўғрисида алоҳида тўхталишни лозим топдик. Демак, ғайб илми, Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг ва авлиёларнинг ғайбни қанчалик билишлари, ул зоти шарифнинг руҳлари мавлид ўтказилаётган жойга ҳозиру нозир бўлиш-бўлмаслиги борасида тўхталиб ўтамиз. Мақоламизда асосан ҳанафий мазҳабидаги энг эътимодли ва ишончли манбалар ҳисобланган, бизнинг ўлкаларда мутадовил бўлмиш асарлардан фойдаланишга ҳаракат қиламиз.\nҒайб илмини Аллоҳ таолодан ўзга ҳеч ким билмайди. Зотан, Аллоҳ таоло ва унинг илмигина азалий бўлиб, бошқа барча насалар ҳодис – яратилган ва янги пайдо бўлгандир. Ҳодис нарсаларда эса камчиликлар бўлаверади. Аллоҳ таолонинг илми барча нарсанинг, энг майда зарралардан тортиб, энг катта яралмишларгача, бўлиб ўтган ва энди бўладиган барча-барча ҳодисотлар-ҳаракатларгача қамраб олгандир.\nҒайб илми фақат Аллоҳга хос экани бир қанча ояти карималарда таъкидланган. Улар муҳкам оятлар бўлиб, ғайбни фақат Аллоҳ билиши борасида аниқдир, бу борада ҳеч қандай эҳтимоллик йўқ:\nقل لا يعلم من فى السماوات و الارض الغيب الا الله و ما يشعرون ايّان يُبعثون\n“Осмонлару ерда Аллоҳдан бошқа ҳеч ким ғайбни билмас” деб айт. Улар қачон қайта тирилтирилишларини ҳам сезмаслар” (Намл, 65).\nو لله غيب السماوات و الارض و اليه يرجع الامر كله\n“Осмонлару ернинг ғайби(ни билмоқ) Аллоҳга хосдир. Ишнинг барчаси Унга қайтарилур” (Ҳуд, 123).\nقل لا أقول لكم عندى خزائن الله و لا أعلم الغيب و لا أقول لكم انّى ملك ان اتبع الا ما يوحى الى\n“Сизларга “менинг олдимда Аллоҳнинг хазиналари бор” деб ҳам, “мен ғайбни биламан” деб ҳам ва “албатта мен фариштаман” деб ҳам айтмайман, дегин! Агар тобеъ бўладиган бўлсам, фақат менга ваҳий қилинган нарсага (тобеъ бўлурман)” (Анъом, 50).\nو عنده مفاتيح الغيب لا يعلمها الا هو\n“Ғайб очқичлари Унинг наздидадир. Уларни фақат У (Аллоҳ) билур” (Анъом, 59).\nРасулуллоҳ (с.а.в.) олдиларига бир киши келиб, “Қиёмат қачон?”, деб сўраганларида, غيب و لا يعلم الغيب الا الله – “Бу ғайбдир, ғайбни эса Аллоҳдан ўзгаси билмайди!” деб жавоб берганлар (Ҳоким, 7/6245).\nМашҳур “Жаброил ҳадиси”да: “Бешта нарса ғайбдандир, уларни Аллоҳдан ўзга билмайди”, дейилган. Шунда Расулуллоҳ (с.а.в.) бунга далил қилиб, “Луқмон сураси”нинг 34-оятини тиловат қилиб берганлар (Бухорий, 1/50; Муслим, 1/9; Ибн Можа, 1/64; Ибн Ҳиббон, 1/159; Ибн Хузайма, 4/2244; Аҳмад, 2/9497; Баззор, 2/4025).\nБошқа ўринда Расулуллоҳ (с.а.в.) алоҳида таъкидлаб, “Ғайб калитлари бештадир. Уларни фақат Аллоҳ билади. Бачадондаги ҳомила қандай бўлишини Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди! Эртага нима бўлишини Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди! Ёмғир қачон келишини Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди! Бирор жонни қерда ўлишини Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди! Қиёмат қачон бўлишини Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди!”, деб марҳамат қилганлар (Бухорий, 9/7379; Насоий, 6/11258; Ибн Ҳиббон, 1/70; Аҳмад, 2/4766; Табароний, 1/1938; Абу Яъло, 9/5456;).\nКейинчалик тобеъинларнинг улуғларидан Масруқ (р.а.)га Ойша онамиз (р.а.): “Кимки ўзини эртага нима бўлишидан хабар бера олади, деб ўйласа, Аллоҳга жуда катта ёлғон тўқибди”, деганлар ва “Кимки “Аллоҳдан ўзгаси ғайбни билади”, деса ёлғон айтибди”, деганлар ҳамда бунга “Луқмон сураси”нинг 34-оятини ва “Намл сураси”нинг 65-оятини далил сифатида келтирганлар (Бухорий, 6/6945; Муслим, 1/177; Термизий, 4/3291; Насоий, 6/11408; ).\nСаҳобалардан бири Абдуллоҳ (р.а.) эса: “Пайғамбарингиз соллаллоҳу алайҳи ва салламга ҳар бир нарса берилган, фақат бешта ғайб калитлари бундан мустасно!”, деган (Аҳмад, 1/4253).\nЮқоридаги ояти карималар ва ҳадиси шарифлар маъноси муҳкам, шариатнинг умумий қоидаси бўлиб, “Ғайб илмини Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди”, дейишга етарли далилдир.\n“Пайғамбар алайҳиссалом ва авлиёлар ғайб илмини билади”,\nдеган гапларга далиллар ва уларга берилган жавоблар\nҒайб илми ҳақидаги фикрлар билан танишар эканмиз, тўғриси, бир-бирига зид ва қарама-қарши келувчи, мантиқсиз фикрларга дуч келамиз. Жумладан, “Пайғамбар алайҳиссалом ва авлиёлар ғайб илмини билади”, деганга ўхшаш гапларни айтувчилар илмни икки қисмга бўлганлар. Улар “зотий” ва “атоий” деб аталган. Аввалгиси Аллоҳ таолога хос илм бўлиб, ундан бошқасида бу бўлиши мумкин эмас, ундан зарра миқдори ҳам бошқага нисбат қилиниши жоиз эмас. Кимки улардан энг кичик заррасини ҳам бошқада бор деса, куфр ва ширк келтирган бўлади. Илмнинг иккинчи қисми эса бандаларга хос. Кимки ундан бирор нарсани Аллоҳда ҳам бор деб билса, куфр келтирган бўлади ва бу ширки акбар бўлади (Саййид Раҳматуллоҳ ал-Қодирий. Барайлавия: ҳақоиқ ва ақоид. – Судан: Жомеъату Умму Дармон, 2008. – Б. 68).\nЮқоридаги фикрнинг бир-бирига зидлиги шундаки, агар Аллоҳга хос бўлган ғайб илмини бандаларга ҳам зарра миқдорини нисбат қилинса, куфр бўладими?! Ёки бандаларда бўлиши мумкин бўлган ғайб илмидан бирор нарсани Аллоҳга нисбат қилинса ширк бўладими?! Бу фикрлар бир-бирига тамоман тескаридир. Чунки, ҳақиқат шуки, ғайб илми фақат Аллоҳга хосдир. Уни бошқаларга нисбат қилиб бўлмайди.\nПайғамбаримиз Расулуллоҳ (с.а.в.) ғайб илмини билиши мумкинлигига бир қанча ояти карималар ва ҳадиси шарифларни далил сифатида келтирганлар. Ояти карималардан роппа-роса бештасининг зоҳирий маъноси мана шунга ишора қилади:\nБиринчи ояти карима:\nو ما كان الله ليطلعكم على الغيب و لكنّ الله يجتبى من رسله من يشاء\n“Аллоҳ сизларни ғайбдан хабардор қилиб қўймас. Лекин Аллоҳ Ўз расулларидан кимни хоҳласа, танлаб оладир” (Оли Имрон, 179).\nМазкур оятни барилавийлар пайғамбарлар ғайбни билишларига далил қилганлар. Лекин, бу оятдан пайғамбарларнинг ғайбни билишлари ваҳий орқали эканлиги, бунга пайғамбарлик юборилишида уларнинг мўъжизаси сифатида қаралиши ўз-ўзидан англашилади. Шунинг учун ҳам, ушбу оят таҳтида “Тафсири Насафий”да бундай дейилади:\nاى و لكن الله يرسل الرسول فيوحى اليه و يخبره بان فى الغيب كذا... فيعلم ذلك من جهة اخبار الله لا من جهة نفسه\n“Яъни, лекин Аллоҳ пайғамбарларни юборади, бас, унга ваҳий қилади ва мана шу ғайбда мана бундайдир, деб хабар қилади. Демак, мана шуни Аллоҳнинг хабар бериши жиҳатидан билади, ўзича била олмайди” (Абу-л-Баракот ан-Насафий. Тафсири Насафий. 1-жилд. (Нўъмон Тошкандий нашри). – Робита ал-олам ал-исломий, 1988. – Б. 197).\n“Тафсири Қози Байзовий”да мазкур ояти карима тафсир қилинар экан, пайғамбарларнинг баъзи бир ғайбий ишларни билишлари фақат ваҳий орқали бўлиши, улар ваҳий қилингандан бошқани гапирмасликлари таъкидланган:\nو ما كان الله ليؤتى احدكم علم الغيب فيطلع على ما فى القلوب من كفر و ايمان و لكن الله يجتبى لرسالته من يشاء فيوحى اليه و يخبره بعض المغيبات او ينصب له ما يدل عليها ... او بان تعلموا الله وحده مطلعا على الغيب و تعلموهم عبادا مجتبين لا يعلمون الا ما علمهم الله و لا يقولون الا ما اوحى اليهم\n“Аллоҳ сизлардан бирортангизга қалблардаги куфр ва имондан хабардор қиладиган даражада илми ғайбни бериб қўймас. Лекин ўз рисолати учун хоҳлаганини танлаб олади. Бас, унга ваҳий юборади ва айрим ғайблардан унга хабар етказади ёки шунга далолат қиладиган бирор нарсани унинг олдига қўйиб қўяди... Аллоҳнинг ғайбни битта ўзи билишини биласизлар ва танланган бандалари воситасида уларни ўрганиб оласизлар. Улар эса фақат Аллоҳ билдирган нарсани билурлар ва уларга ваҳий қилинганидан бошқани гапирмаслар” (Абу Абдуллоҳ ал-Байзовий. Анвор ат-танзил. 1-жилд. Истанбул: Омира, 1257. – Б. 247).\nШу ерда буни ҳам зикр қилиш ўринлики, “Тафсири Насафий”да юқоридаги оят ботинийлар тоифасига қарши раддия бўлиши айтилган. Чунки, улар ғайб илмини ўзларининг имомлари ҳам билишини даъво қиладилар. “Тафсири Насафий”да айтилишича, бу Қуръон нассига зид бўлиб, ғайб илмини пайғамбардан бошқа одамга исбот қилишдир. Агар улар ўз имомларини пайғамбар десалар, унда Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг “хотам ун-набиййин”лиги айтилган бошқа оятга зиддир. Демак, “Тафсири Насафий”га кўра пайғамбарлардан бошқалар ҳам ғайб илмини билади, дейиш аҳли сунна ва жамоа ақидасига тескаридир. Ҳолбуки, пайғамбарлардан бошқа авлиёлар ҳам ғайбни биладилар, дейдиган ботиний тоифалардан бошқалар ҳам мавжуд.\nИккинчи ва учинчи ояти карималар:\nو علّمك ما لم تكن تعلم و كان فضل الله عليك عظيما\n“(Аллоҳ) билмаган нарсангни билдирди ва сенга Аллоҳнинг фазли улуғ бўлди” (Нисо, 113).\nМазкур ояти каримани асос қилиб, “Муҳаммад Мустафо (с.а.в.) жами аввалину охирин ишларни, билимларни, илмларни, қиёматгача бўладиган фанларни, ҳодисаларни, ишларни барча-барчасини, ипидан игнасигача билганлар”, деган эътиқодни илгари сурганлар бор. Бунинг сабаби, оятдаги “ма” юкламаси усул ал-фиқҳда умумийликни билдиради, дейдилар. Улар “Оли Имрон сураси”нинг 44-оятини ҳамда “Ҳуд сураси”нинг 49-оятини ҳам шу мақсадда далил қиладилар. Лекин, мазкур учта оятни тўлиқ ва биргаликда ўрганиб чиқилса, масала анча ойдинлашади:\nАслида, “ма” юкламаси умумий бўлгани билан, у умумийликдан хослангандир. Чунки, оятнинг аввалида Аллоҳ Ўз расулига Китобни ва ҳикматни нозил қилганини айтган, яъни, бу билан Ўз расулининг билмаган нарсаларини Китоб ва ҳикмат орқали билдиришини кўрсатмоқда. Чунки, бошқа икки оятда эса билмаган ғайбий нарсаларини ваҳий орқали билдириб ўтилиши нозил қилинган:\nتلك من أنباء الغيب نوحيها اليك ما كنت تعلمها انت و لا قومك من قبل هذا\n“Ана шу ғайб хабарларини сенга ваҳий қилмоқдамиз. Бундан олдин уларни сен ҳам билмас эдинг ва сенинг қавминг ҳам” (Ҳуд, 49).\nДемак, юқоридаги икки оят – “Нисо сураси”нинг 113-ояти ҳамда “Ҳуд сураси”нинг 49-оятини – уларда келган “ма” юкламасини умумийликни ифодалайди, деб туриб, “Расулуллоҳ (с.а.в.) ғайбни мутлақ биладилар”, деган ақидага далил қилиб бўлмайди. Чунки, буларда ғайбдан фақат ваҳий орқали махсус билдирилганлари назарда тутилмоқда. Шунинг учун ҳам, “Оли Имрон сураси”нинг 44-ояти таҳтида “Тафсири Насафий”да: يعنى انّ ذلك من الغيوب التى لم تعرفها الا بالوحى – “Яъни, албатта мана шулар ғайб нарсалардан бўлиб, сен уларни фақат ваҳий орқали танийсан”, дейилган (Абу-л-Баракот ан-Насафий. Тафсири Насафий. 1-жилд. (Нўъмон Тошкандий нашри). – Робита ал-олам ал-исломий, 1988. – Б. 157).\nТўртинчи ояти карима:\nعالم الغيب فلا يظهر على غيبه احدا الا من ارتضى من رسول\n“(Аллоҳ) ғайбни билувчидир ва ҳеч кимни Ўз ғайбидан хабардор қилмас. Илло, Расуллардан Ўзи рози бўлган кимса (бундан мустасно)” (Жин, 26-27).\n“Пайғамбар алайҳиссалом ғайбни биладилар”, деб мазкур оятни катта далил сифатида кўрсатиш мумкин. Мазкур ояти карима ҳақиқатдан ҳам Расуллар айрим ғайбий нарсаларни билишлари мумкинлигини билдиради. Лекин, бу мутлақ эмас. Чунки, ояти кариманинг давоми ва кейинги оятлар шу фикрни қувватлайди:\nفانه يسلك من بين يديه و من خلفه رصدا ليعلم ان قد ابلغوا رسلت ربّهم و أحاط بما لديهم و أحصى كلّ شئ عددا\n“Албатта, Аллоҳ унинг олдидан ҳам, ортидан ҳам кузатиб юрувчи қўйиб қўядир. (Пайғамбарлар) ўз Роббилари рисолатларини ҳақиқатан етказганликларини ва Аллоҳ у (банда)лар ҳузуридаги барча нарсани иҳота қилиб олганлигини ва ҳамма нарсанинг ададини ҳисоб қилганлигини билиш учун” (Жин, 27-28).\nДемак, Аллоҳ ўз Расулларига айрим ғайбларни билдириб қўйиши рисолат иши билан боғлиқдир. Рисолат иши мукаммал бўлиши учун ғайб илмидан баъзилари пайғамбарларга билдириб турилар экан. Зотан, “Тафсири Руҳ ал-баён”да бу аниқ-тиниқ қилиниб:\nاى الا رسولا ارتضاه و اختاره لاظهاره على بعض غيوبه المتعلقة برسالته\n“Яъни, фақат ўзи рози бўлган ва ихтиёр қилган пайғамбарларига уларнинг рисолатига боғлиқ бўлмиш ғайбларнинг изҳори учун билдириб ўтади”, дейилган (Исмоил Ҳаққий. Руҳ ал-баён. 10-жилд. – Истанбул, 1927. 201).\n“Тафсири Насафий”да расулнинг ғайб илмидан хабар топиши унинг учун мўъжиза сифатида берилади, дейилган (Абу-л-Баракот ан-Насафий. Тафсири Насафий. 4-жилд. (Нўъмон Тошкандий нашри). – Робита ал-олам ал-исломий, 1988. – Б. 302).\n“Тафсири Қозий”да ҳам: يعلم بعضه حتى يكون له معجزة – “Баъзи ғайбни билади, токи бу унга мўъжиза бўлади”, деб тафсир қилинган (Абу Абдуллоҳ ал-Байзовий. Анвор ат-танзил. – Эрон, 1272. – Б. 458).\nБироқ, шу билан бирга, Расуллар томонидан мана шу ғайб илми бандаларга қай тарзда етказилишини кузатиб, текшириб турадиган фаришталарни уларнинг олдию орқасидан кузатувчи қилиб қўйиб қўйилар экан.\nБешинчи ояти карима:\n“Ва у ғайбга бахил эмасдир” (Таквир, 24).\nМазкур ояти каримада пайғамбар Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи ва саллам назарда тутилганлар. Унда Парвардигори оламнинг элчиси ўзи билган ғайбни бахиллик қилиб айтмасдан қўймаслиги, балки, бирма-бир, барчасини бандаларга етказишини билдириб ўтилмоқда. Ҳақиқатдан ҳам, Расулуллоҳ (с.а.в.) ўз рисолатларини бекаму кўст адо қилдилар, Аллоҳ билдирган барча нарсаларни умматларига етказдилар. Шунинг учун ҳам мазкур оятдаги “ғайб”ни ваҳий маъносида экани тафсирларда билдириб ўтилган. Жумладан, “Тафсири Насафий”да бундай дейилади:\nاى لا يبخل بالوحى كما يبخل الكهان رغبة فى الحلوان بل يعلمه كما علم و لا يكتم شيئا مما علم\n“Яъни, чойчақага берилиб бахиллик қилган коҳин-фолбинлар сингари Муҳаммад алайҳиссалом ваҳийга бахиллик қилмайди. Балки, билган нарсасини билдиради, билган нарсасидан бирор нарсани яшириб қолмайди” (Абу-л-Баракот ан-Насафий. Тафсири Насафий. 4-жилд. (Нўъмон Тошкандий нашри). – Робита ал-олам ал-исломий, 1988. – Б. 336).\nРасулуллоҳ (с.а.в.) ғайб илмини билишлари борасида ҳадиси шарифлардан ҳам бир қанчаси зикр қилинган бўлиб, улардан энг биринчи ва далил сифатида кўп келтирилгани қуйидаги исноди заиф ҳадиси шарифдир:\nانّ الله عز و جل قد رفع لى الدنيا فأنا أنظر اليها و الى ما هو كائن فيها الى يوم القيامة كأنما أنظر الى كفى هذه جليان جلاه الله لنبيه صلى الله عليه و سلم كما جلاه للنبيين من قبله\n“Албатта Аллоҳ азза ва жалла мен учун дунёни кўтарди, мен унга ва ундаги қиёматгача бор бўладиган нарсаларга худди ушбу кафтимга қарагандек қараб турардим. Бу бир аниқ-равшан изҳор бўлиб, Аллоҳ ўз пайғамбарини ундан олдинги бошқа пайғамбарларга аниқ билдирганидек билдиргандир”.\nМазкур ҳадиси шарифни Нуайм ибн Ҳаммод “ал-Фитан” асарида (1/27), Абу Нуайм “Ҳилйат ал-авлиё”да (6/101) ривоят қилган. Уни Имом Жалолиддин ас-Суютий (р.ҳ.) “Жамъ ал-жавомеъ”да заиф деган (1/2301). Мазкур ҳадисни Имом Табароний (р.ҳ.) ҳам ривоят қилган бўлиб, унинг ривоятини ҳам Ибн Ҳажар ал-Ҳайтамий (р.ҳ.) “Мажмаъ аз-завоид”да заиф деган (8/14067).\nАгар ушбу ҳадисни саҳиҳ ва ҳужжат сифтида олиш мумкин, деган тақдиримизда ҳам, унда маълум бир вақт ва муайян ҳолат ифодаланган, бунда ваҳийи илоҳий орқали бўладиган мўъжиза назарда тутилган, дейиш мумкин.\n“Расулуллоҳ (с.а.в.) ғайбни ҳам биладилар”, деган ғоя тарафдорлари далил сифатида келтирадиган ҳадис силсилаларида Расулуллоҳ (с.а.в.) саҳобалари олдига чиқиб, бундай: فتجلى لى كل شئ و عرفت – “Бас, менга барча нарса равшан бўлди ва мен танидим”, деганларидир (Термизий, 4/3235; Аҳмад, 5/22162; Табароний, 20/216; Табризий, “Мишкот ал-масобиҳ”, 1/60).\nАслида, бу маънода бир қанча ҳадиси шарифлар бор бўлиб, улардаги: فتجلى لى كل شئ و عرفت – “Бас, менга барча нарса равшан бўлди ва мен танидим”, فعلمت ما بين المشرق و المغرب – “Машриқ-у мағриб орасидаги нарсаларни билдим”, فعلمت ما فى السماوات و ما فى الارض – “Еру осмонлардаги нарсаларни билдим” каби жумлалар ишлатилган (Термизий, 4/3233-3235).\nМазкур жумлаларга таяниб, “Расулуллоҳ (с.а.в.) дунёдаги жами аввалу охир нарсаларни билганлар ва ғайбдан батамом хабардор бўлганлар”, деган фикрга борганлар. Аслида эса бу гапларни Расулуллоҳ (с.а.в.) тушларида, уйқу ҳолатларида содир бўлганлигини ҳадис аввалида таъкидлаганлар. Бинобарин, ул зотни ғайбни билганлар, деб мутлақ қилиб айтишга бу мазмундаги ҳадиси шарифлар далил бўла олмайди. Чунки, масалан, Расулуллоҳ (с.а.в.) бундай деганлар:\nفَبَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِمَفَاتِيحِ خَزَائِنِ الْأَرْضِ فَوُضِعَتْ فِي يَدِي\n“Мен уйқу орасида бўлганимда менга ер хазиналари калити берилди, бас, уни қўлимда тутиб турдим” (Бухорий, 4/2977; Муслим, 1/523).\nАйрим ривоятларда хазиналарнинг ўзи берилди, қўлимда тиллоларни тутиб турдим, деганлар (Муслим, 4/2274).\nҲеч ким ушбу ҳадисларга таяниб, ул зоти шариф ер юзи ва остидаги жами хазиналар ва моддий бойликлар соҳибидир, демаган. Чунки, бу ҳадисларда тушдаги бир воқеа айтиб берилмоқда, холос.\nАвлиёуллоҳларнинг ҳам ғайб илмини билишларини даъво қиладиганлар бу гапларига бир қанча далиллар тақдим қиладилар. Жумладан, пайғамбарларга ғайб илмини билиш мўъжиза ўлароқ берилади, уларнинг уммати ҳисобланган авлиёларга эса каромат ўлароқ ғайб илмини билиш насиб қилади, дейдилар. Бу гапларига эса оят ва ҳадислар ҳам айтиб ўтадилар. Масалан, “Оят ал-курсий” таркибида бундай дейилган:\nو لا يحيطون بشئ من علمه الا بما شاء\n“Унинг илмидан ҳеч нарсани иҳота қила олмаслар, магар Ўзи хоҳлаганини, холос” (Бақара, 255).\nЯъни, Аллоҳ ўзи хоҳлаган бандаларига ўзининг илмидан эгаллатиши мумкин экан. Лекин, бу оятда ғайбий илми назарда тутилгани аниқ ифодаланмаган. Худо билдирган илми эса бандаларнинг ҳозирги ўзлаштирган билимлари ва ўзларидаги маълумотларидир, холос.\nХизр (а.с.) ва Мусо (а.с.) ўрталаридаги воқеада Хизр (а.с.) ҳақидаги Аллоҳ таолонинг қуйидаги гапи ҳам бунга далилдир:\nءاتيناه رحمة من عندنا و علّمناه من لدنّا علما\n“Биз унга ҳузуримиздан раҳмат келтирдик ва унга олдимиздаги илмдан билдирдик” (Каҳф, 65).\nМазкур оятдаги “илми ладуний”ни жами тафсирларда ғайб илмидан хабар бериш, дейилган. Хизр (а.с.)ни пайғамбар эмас, дейдиганлар унинг авлиёларнинг улуғи экани ва унга ҳам ғайб илмидан билдирилганини таъкидлайдилар. “Тафсири Насафий”да эса “бу илҳом тариқасида бандада ҳосил бўладиган ладуний илм”, дейилиб, Аллоҳ ҳузуридан келтирилган раҳматни هى الوحى و النبوة او العلم او طول الحياة – “У ваҳий ва пайғамбарлик ёки илм ёхуд узоқ умрдир”, деб қайд қилинган (Абу-л-Баракот ан-Насафий. Тафсири Насафий. 3-жилд. (Нўъмон Тошкандий нашри). – Робита ал-олам ал-исломий, 1988. – Б. 19).\nДемак, “илми ладуний”ни мутлақ ғайбий ишларни билиб туриш, деб эмас, балки муайян вақтдаги “илҳом” деб тушуниш керак бўлади.\nАвлиёларнинг ғайбни билишларига иккинчи далил сифатида “Марям сураси”нинг 19-ояти келтирилади. Жаброил алайҳиссалом Биби Марям разийаллоҳу анҳога бундай деб хабар етказган:\nانما انا رسول ربّك لأهب لك غلاما زكيّا\n“Албатта, мен Раббингнинг сенга покиза бола ҳадия қилиш учун (келган) элчисиман!” (Марям, 19).\nМазкур оятда пайғамбар бўлмаган Биби Марям (р.а.)га ғайбдан хабар берилмоқда, яъни унга гуноҳлардан покиза ва хайрли, баракали ўғил бола берилиши айтилмоқда. Демак, авлиёлар ҳам ғайбдан хабардор бўлишлари мумкин экан. Лекин, бу ерда фаришта Жаброил алайҳиссалом Аллоҳ таолонинг махсус ваҳийсини олиб келган-ку!\n“Пайғамбар алайҳиссалом ва авлиёуллоҳлар ғайбни биладилар” дегувчиларнинг бундан бошқа ҳам оят ва ҳадислардан кўрсатган далиллари кўп бўлиб, уларнинг барчаси аниқ иборали ва муҳкам лафзли ҳужжатлар саналмайди! Уларнинг барчасининг бир қанча эҳтимолли маънолари бор бўлиб, “ғайбни Аллоҳдан ўзгаси билмайди”, деган аниқ иборали ва муҳкам лафзли далилларга қарши бўла олмайди! Уларнинг ҳаммасини келтириш гапнинг узайишига, ақидаларга шубҳа оралашига сабаб бўлади. Шунинг учун бошқа масалаларга қисқа-қисқа қилиб ўта қоламиз.\n“Пайғамбар алайҳиссалом ғайбни биладилар”,\nдеган эътиқодда куфр хавфи бор\nҲанафийларнинг ақидавий ва фиқҳий манбаларида: “Пайғамбар алайҳиссалом ғайбни биладилар”, деган эътиқоднинг куфр экани тўғрисида алоҳида тўхталиб ўтилган:\nТаниқли ҳанафий олими Мавлоно Али ал-қори (р.ҳ.) пайғамбарлар ғайбни билмаслиги ҳақидаги гапларини “ал-Фиқҳ ал-акбар”га ёзган шарҳида битган:\nثم اعلم ان الانبياء عليهم الصلاة و السلام لم يعلموا المغيبات من الاشياء الا ما علمهم الله تعالى احيانا و ذكر الحنفية تصريحًا بالتكفير باعتقاد ان النبى عليه الصلاة و السلام يعلم الغيب لمعارضة قوله تعالى قل لا يعلم من فى السموات و الارض الغيب الا الله كذا فى المسايرة\n“Сўнгра, билгинки, албатта Пайғамбарлар алайҳим ас-солату ва-с-салом ғайб ишлардан бирортасини билмайдилар, фақат Аллоҳ таоло уларга аҳёнда билдирган бўлса, бошқа гап. Ҳанафийлар эса “Пайғамбар алаҳиссаломни ғайбни билади”, деган эътиқод сабабли куфр бўлишини очиқ зикр қилганлар. Чунки, бу Аллоҳ таолонинг “Осмон ва ердаги кимсалар ғайбни билмайди, фақат Аллоҳ билади, деб айт!” деган маънодаги гапига тескаридир. Чунончи, “ал-Мусойара”да келтирилган (Али ал-қори. Шарҳ Фиқҳ ал-акбар. – Миср: Тақаддум, 1323. – Б. 136).\nМавлоно Али ал-қори (р.ҳ.) "Шарҳ аш-Шифо" асарида биз юқорида келтирган оятларни бирма-бир зикр қилиб, ғайб илмини Аллоҳ таолодан ўзгаси билмайди, деган:\nو الحاصل ان الانبياء لم يعلموا المغيبات من الاشياء الا بما اعلمهم الله تعالى احيانا و قد صرح علماؤنا الحنفية بتكفير من اعتقد ان النبى يعلم الغيب لمعارضة قوله تعالى قل لا يعلم من فى السموات و الارض الغيب الا الله كذا فى المسايرة للامام ابن الهمام\n"Хулласи калом, пайғамбарлар нарсаларнинг ғойибларини билмайдилар. Фақат Аллоҳ таоло аҳён-аҳёнда билдирган бўлса, бу мустаснодир. Ҳанафий олимларимиз: "пайғамбарлар ғайбни билади", деб эътиқод қилган кимсанинг кофир бўлишини аниқ-равшан қилиб ёзганлар. Чунки, бу эътиқод Аллоҳ таолонинг: "Осмонлару ерлардаги кимсалар ғайбни билмайди, фақат Аллоҳ билади, деб айтгин!" деган сўзига тескаридир. Чунончи, Имом ибн ал-Ҳумом (р.ҳ.) ўзининг "ал-Мусойара" асарида келтирган" (Али ал-қори. Шарҳ аш-Шифо. 2-жилд. – Истанбул, 1309. – Б. 469).\nالاولياء و ان كان قد انكشف لهم بعض الاشياء لكن علمهم لا يكون يقينيا و الهامهم لا يفيد الا امرا ظنيا و مثل هذا عندى بل هو دونه بمراحل علم النجومى و نحوه بواسطة امارات عنده بنزول الغيث و ذكورة الحمل او أنوثته او نحو ذلك و لا أرى كفر من يدعى مثل هذا العلم فانه ظن عن امر عادى\n“Авлиёлар, агарчи уларга айрим нарсалар кашф қилинса ҳам, лекин уларнинг илмлари яқиний – аниқ эмас. Уларнинг илҳомлари фақат зонний – гумонли ишни ифода қилади. Бундай ишга ўхшагани менда ҳам бўлган. Балки, ундан пастроғи нужум илмининг ва шунга ўхшашларнинг ўринларида билинади. Ўзларидаги аломатлар воситаси ила ёмғирнинг ёғиши, ҳомиланинг ўғил ёки қиз экани кабиларни билишлари мумкин. Мана шу илмни даъво қилган кимсани куфрини кўрмайман. Чунки, у (хабар) оддий ишдан бўлган гумондир” (Али ал-қори. Шарҳ аш-Шифо. 2-жилд. – Истанбул, 1309. – Б. 469).\nБилиб қўйиш керакки, Мавлоно Али ал-қори (р.ҳ.) тилга олган “ал-Мусойара” китобининг муаллифи “ал-Ҳидоя”нинг энг машҳур шарҳини битган “Фатҳ ал-қадир” асарининг соҳиби Камолиддин ибн ал-Ҳумом (р.ҳ.) ҳисобланади. Ибн ал-Ҳумом (р.ҳ.) қаламига мансуб “ал-Мусойара” асари ислом ақидаси матнлари бўлиб, унга бир қанча шарҳлар битилган. Демак, ҳанафийларнинг мазкур ақидавий манбасида ҳам “Пайғамбар алаҳиссалом ғайбни билади”, дейиш куфр бўлиши зикр қилинган экан.\nФиқҳий манбаларда бу мавзу борасида никоҳда – ҳеч қандай гувоҳларсиз, Аллоҳ ва унинг расулини гувоҳ қилиб никоҳ қилиш мумкин эмаслиги борасидаги масала асносида маълумот берилади. Уларни алоҳида бирма-бир қайд қилиш мақсадга мувофиқ:\nҲанафий мазҳабининг таниқли олими, мужтаҳидлик ва фақиҳликнинг учинчи табақасидан муносиб ўрин олган буюк фақиҳ Фахриддин Қозийхон ал-Ўзжандий (р.ҳ.) томонидан ҳанафийликдаги энг машҳур фатво тўпламларидан бири “Фатовойи Қозийхон”да қуйидагилар битилган:\nرجل تزوج امرأة بغير شهود فقال الرجل للمرأة خداى را و پيغامبر را گواه كرديم قالوا يكون كفرا لانه اعتقد ان رسول الله صلى الله عليه و سلم يعلم الغيب و هو ما كان يعلم الغيب حين كان فى الاحياء فكيف بعد الموت\nرجل قال انا عالم المسروقات قال الشيخ الامام محمد بن الفضل هذا القائل من صدقه يكون كافرا قيل له فان قال هذا القائل انا اخبر باخبار الجن اياى بذلك قال هو من صدقه يكون كافرا بالله لقوله عليه السلام من اتى كاهنا فصدقه فيما قال فقد كفر بما انزل على محمد ص لا يعلم الغيب الا الله لا الجن و لا الانس يقول الله فى الاخبار عن الجن فلما خر تبينت الجن ان لو كانوا يعلمون الغيب ما لبثوا فى العذاب المهين\n“Бир кимса бирор хотинга увоҳларсиз уйланса, эркак хотинга: “Худони ва Пайғамбарни гувоҳ қилдик”, деса, уламолар буни куфр бўлади, дейишган. Чунки, у Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ғайбни билади, деган эътиқодни қилган. Ул зоти шариф тириклик вақтларида ғайб илмини билмаганлар, ўлгандан кейин қандай билсинлар?!\nБир киши: “Мен ўғирланган нарсаларни билувчиман”, деса, Имом Муҳаммад ибн ал-Фазл (р.ҳ.) кимки уни тасдиқласа, кофир бўлади, деган. Агар ушбу айтувчи: “Мен жинларнинг менга берган хабарига кўра хабар бераман”, деса, уни тасдиқлаган ҳам Аллоҳга кофир бўлади. Чунки, Пайғамбар алайҳиссалом: “Кимки фолбинга келиб, уни тасдиқласа, Муҳаммадга нозил бўлган нарсага куфр келтирибди”, деганлар. Хуллас, ғайбни Аллоҳдан ўзга ҳеч ким – жин ҳам, инсон ҳам билмайди! Аллоҳ жинлардан хабар бериб, (Сулаймон алайҳиссалом) йиқилгандан кейин жинларга равшан бўлганини айтади. Агар улар ғайбни билганларида эди, аламли азобда қолиб кетмасдилар” (Фахриддин Қозийхон. Фатовойи Қозийхон. 4-жилд. – Лакнау: Наволкишвар, 1907. – Б. 468).\nҲанафийликдаги энг эътиборли ва энг ҳажми катта фиқҳий манба бўлмиш “Муҳит ал-Бурҳоний”да қуйидагилар қайд қилинган:\nتزوج امرأة بشهادة الله ورسوله لا يجوز؛ لأن هذا نكاح لم يحضره شهود، وعن أبي القاسم الصفار رحمه الله أنه قال: يكفر من فعل هذا؛ لأنه اعتقد أن رسول الله عليه السلام عالم الغيب\n“Биров Аллоҳни ва унинг расулини гувоҳ қилиб уйланса, жоиз бўлмайди. Чунки, бу никоҳда шоҳидлар ҳозир бўлмаган. Абулқосим ас-Саффор (р.ҳ.) бу ишни қилганни кофир бўлади, деган. Чунки, у “Расулуллоҳ (с.а.в.)ни ғайбни билгувчи”, деб эътиқод қилган бўлади (Бурҳониддин ибн Мозза ал-Бухорий. Ал-Муҳит ал-Бурҳоний. 3-жилд. // ал-Мактабат аш-шомила, исдори солис, 2006. – Б. 3/105).\nФатво тўпламлари ичида энг зўри, деб тан олинган “Хулосат ал-фатово”да қуйидагилар зикр қилинган:\n"Бир кимса уйланса-ю, гувоҳ ҳозир қилмаса, у: "Худо ва Худонинг расулини гувоҳ қилдим. Фаришталарни ҳам гувоҳ қилдим", деса фатво тўпламларида айтилишича, кофир бўлади. Чунки, “пайғамбар ва фариштани ғайбни билади”, деб эътиқод қилган бўлади. Бу "Ўнг елка фаришталари билан чап елка фаришталарини гувоҳ қилдим", деган гапида ундай эмас, бу ҳолатда кофир бўлмайди. Чунки, икки фаришта уларни билиб туради. "Нисоб"да шундай келтирилган" (Тоҳир ибн Аҳмад ибн Абдуррашид ал-Бухорий. Хулосат ал-фатово. 4-жилд. – Лакнав: Мунший навол кишвар, 1911. – Б. 385).\nXV асрнинг энг улуғ фатво тўплами дейилган “Фатовойи Баззозия”да қуйидагилар битилган:\n"Гувоҳсиз уйланишга келсак, биров: "Худо ва Худонинг расулини гувоҳ қилдим. Фаришталарни ҳам гувоҳ қилдим", деса кофир бўлади. Чунки, у “пайғамбар ва фариштани ғайбни билади”, деб эътиқод қилган бўлади. Бу "Ўнг қўл фаришталари билан чап қўл фаришталарини гувоҳ қилдим", деган гапида ундай эмас. Чунки, икки фаришта уларни билиб туради" (Ҳофизиддин Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн ал-Баззоз ал-Кардарий. Фатовойи ал-баззозиййа. (ал-Жомеъ ал-важиз). 2-жилд. – Қозон, 1889. – Б. 382).\nТаниқли ҳанафий олими Ибн Нужайм ал-Мисрий (р.ҳ.) ҳам “Баҳр ар-роиқ”да бу мавзуга қисқача тўхталиб ўтган бўлиб, бундай деган:\nو فى الخانية و الخلاصة لو تزوج بشهادة الله و رسوله لا ينعقد و يكفر لاعتقاده ان النبى يعلم الغيب\n“ал-Хония” ва “ал-Хулоса”да келганки, агар Аллоҳнинг ва унинг расулининг гувоҳлиги билан никоҳ ўқитадиган бўлса, никоҳ боғланмайди ва “пайғамбарни ғайбни билади”, деган эътиқоди учун кофир бўлади” (Ибн Нужайм ал-Мисрий. Баҳр ар-роиқ. 3-жилд. – Миср: Илмия, 1311. – Б. 94).\nИбн Обидин (р.ҳ.) “Радд ал-муҳтор”да: تزوج بشهادة الله و رسوله لم يجز بل قيل يكفر – “Аллоҳ ва унинг расулини гувоҳ қилиб уйланиш жоиз бўлмайди, балки бунда кофир бўлинади, дейилган” жумласини шарҳ қилиб, чунки, бу Расулуллоҳ (с.а.в.)ни ғайбни билади, деб эътиқод қилишдир, дейди. У ушбу фикр “Фатовойи Таторхония”дан олинганини ҳам қайд қилган (Ибн Обидин. Радд ал-муҳтор. 4-жилд. – Байрут: Дор ал-кутуб ал-илмия, 2003. – Б. 99).\nИбн Обидин (р.ҳ.) “Фатовойи ҳужжа”да “л-Мултақат”дан зикр қилиб, бунда кофир бўлинмайди, чунки, нарсалар Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг руҳларига етказиб турилади, пайғамбарлар айрим ғайбларни танийдилар, деганлигини ҳам келтириб ўтади. Бунга далил сифтида “Жин сураси”нинг 26-оятини келтиради. Ибн Обидин (р.ҳ.) авлиёларнинг кароматлари жумласидан бири баъзи ғайбиётларни билиб қолишлари экани ақида китобларида зикр қилинганини қайд қилиб, юқоридаги оят мўътазилийларга раддия эканини айтиб ўтади. Бу оятдаги “расул”дан мурод фаришта эканини, воситасиз ғайбдан фаришталаргина хабардор бўлишлари, бошқалар эса фаришта ёки бошқа воситалар билан хабардор бўлишларини айтади. Бу фикрлар унинг “Салл ал-ҳисом ал-ҳиндий ли-нусрати саййидино Холид ан-Нақшбандий” рисоласида батафсил ўз ифодасини топганига ишора қилади (Ибн Обидин. Радд ал-муҳтор. 4-жилд. – Байрут: Дор ал-кутуб ал-илмия, 2003. – Б. 99).\nИбн Обидин (р.ҳ.) тилга олган мазкур рисоласи унинг “Рисолалар тўплами”нинг иккинчи жилдидан жой олган бўлиб, у номаълум бир муаллифнинг рисоласига раддия сифатида битилган. Ўша рисолада таниқли мутасаввиф Холид ал-Бағдодий (р.ҳ.)ни жинлар билан гаплашади, баъзи бир ғайбий сирлардан хабардор бўлиб қолади, деган гапга кўра Холид ал-Бағдодий (р.ҳ.) тариқат намояндаси эмас, балки сеҳргар, кофир ва фосиқ, дейилган экан. Номаълум муаллифнинг номи Исмоил экани маълум бўлса-да, аслида унинг кимлигини Ибн Обидин (р.ҳ.) аниқлай олмаган. Мадинаи мунавварада истиқомат қилувчи Шайх Исмоил (р.ҳ.) деган бир шахс билан учрашиб, унинг бошқа одам эканини, балки у Холид ал-Бағдодий (р.ҳ.)нинг муридларидан бўлиб чиққанини ҳам қайд қилиб кетади. Ушбу Шайх Исмоил (р.ҳ.) Холид ал-Бағдодий (р.ҳ.)нинг муриди эканини тан олган, унга ихлоси юксаклигини айтган, уни сеҳргар ёки бошқа ёмон сифатлар билан сифатлашдан Аллоҳдан паноҳ тилаган, айниқса, ваҳҳобийликдан “Худо асрасин” деган маънодаги хат ҳам ёзиб беради (Қаранг: Ибн Обидин. Салл ал-ҳисом ал-ҳиндий ли-нусрати саййидино Холид ан-Нақшбандий // Мажмуату Расоил Ибн Обидин. 2-жилд. – Б. 288).\nҲанафий олимларидан яна бири Абдурраҳмон Шайхзода (р.ҳ.) ҳам “Мажмаъ ал-анҳур фий шарҳ Мултақий ал-абҳур” асарида ушбу мавзуга тўхталиб, Абулқосим ас-Саффор (р.ҳ.)нинг Расулуллоҳ (с.а.в.)ни ғайбни билади, деб эътиқод қилиш куфри маҳз эканини айтганини зикр қилади, кейин “Фатовойи Таторхония”даги Расулуллоҳ (с.а.в.) баъзи ғайбиётлар унинг руҳига билдириб турилишини айтиб, бу эътиқод куфр бўлмаслигини қайд қилиб ўтади. Бунга “Жин сураси”нинг 26-оятини далил келтиради (Абдурраҳмон Шайхзода. Мажмаъ ал-анҳур. 3-жилд. // ал-Мактабат аш-шомила, исдори солис, 2006. – Б. 3/44).\nЯна мазкур манбада қуйидагилар баён этилади:\nقالت امرأة لزوجها توسر خداي داني فقال نعم يكفر لأن الغيب والسر واحد\nوفي البزازية لا يكفر ومن ادعى الغيب لنفسه يكفر حتى يؤمر بتجديد النكاح في قول المرأة نعم في جواب أتعلمين الغيب ويكفر بقوله أرواح المشايخ حاضرة تعلم\nويكفر عند البعض بقوله فلا يموت بهذا المرض وبقوله عند صياح الطير يموت أحد عند البعض والأصح عدمه وبقوله عند رؤية هالة القمر التي تكون حول القمر يكون مطرا مدعيا على الغيب بلا علامة وبرجوعه من سفر عند سماعه صياح العقعق عند البعض وبإتيان الكاهن وتصديقه وبقوله أنا أعلم المسروقات وبقوله أنا أخبر عن أخبار الجن إياي فإن قال هذا فهو ساحر كاهن ومن صدقه فقد كفر وباعتقاده أن الملك يعلم الغيب\n“Бир хотин эрига: “Сен Худонинг сирини биласанми?”, деса, у “Ҳа”, деса, кофир бўлади. Чунки, “ғайб” ва “сир”нинг маъноси бир. “ал-Баззозия”да кофир бўлмайди, деб келади. Кимки ўзининг ғайбни билишини даъво қилса, кофир бўлади. Ҳатто никоҳини янгилашга буюрилади. Хотиннинг “Ғайбни биласанми?”, деган саволига “Ҳа”, деб жавоб берса, кофир бўлади. Шунингдек, машойихларнинг арвоҳлари ҳозир бўлиб, билиб туради, дейиш ҳам куфр бўлади. Айримлар бу касал ўлмайди, деса коир бўлади, деганлар. Қуш сайраса, бировни ўлади, деса айримлар кофир бўлади, дейди. Энг тўғриси, ундай бўлмайди. Ҳакканинг сайрашидан шундай дейиш куфр бўлади, айримларга кўра. Фолбинга келиш ва уни тасдиқлаш, “Мен ўғирланган нарсаларни биламан!”, дейиш, “Мен менга жинларнинг етказган хабарлари орқали биламан!”, дейиш, бировни сеҳргар ва фолбин деб кўрсатилганда, уни тасдиқлаш – буларнинг ҳаммасини тасдиқлаш сабабли кофир бўлади. “Фаришта ғайбни билади”, деган эътиқоди сабабли ҳам кофир бўлади (Абдурраҳмон Шайхзода. Мажмаъ ал-анҳур. 4-жилд. // ал-Мактабат аш-шомила, исдори солис, 2006. – Б. 4/408).\nҲозирда пайғамбар алайҳиссалом ва авлиёларнинг\nғайбни билишларига аниқ далил йўқ\nРасулуллоҳ (с.а.в.)нинг мўъжиза ўлароқ, ваҳий орқали айрим ғайбий ишлардан хабардор қилинганини, ғайбдан баъзиларини Аллоҳ таоло унга билдирганини ислом оламида ҳеч ким – аҳли сунна ҳам, бидъат аҳли ҳам, шиалар ҳам, ваҳҳобийлар ҳам, ҳатто бошқа дин вакиллари ҳам инкор қилган эмаслар. Чунки, бу ояти карималар ва ҳаётий воқеалар ҳамда ишончли сийрат хабарлари орқали маълум. Бироқ, ҳозирда ҳам, яъни Расулуллоҳ (с.а.в.) вафотларидан кейин ҳам ғайб илмини билиб турадилар, дейдиганлар топилиб туради. Аслида, бунга уларнинг аниқ далиллари йўқ!\nҲанафий ва мотуридийларга кўра пайғамбарлар алайҳимуссалом вафот қилиб кетганларидан кейин уларнинг нубувват ва рисолати – ҳақиқатда пайғамбарлиги қолиши ақидага киритилган, ашъарийларга кўра бу рисолат ҳукмида бўлади, дейилади (Абдурраҳим Шайхзода. Назм ал-фароид ва жамъ ал-фавоид. – Миср: Адабия, 1317. – Б. 49).\nБироқ, манбаларга кўра пайғамбарларнинг вафоти билан Аллоҳнинг ваҳий нозил қилиши тугайди, деган эътиқодни билдириш мумкин. Пайғамбарларга айрим ғайбий нарсалар эса мўъжиза ўлароқ ваҳий билан билдирилар эди. Демак, ваҳий тугаса, ўша айрм ғайбларни билдириб туриш ҳам тугайди:\n“Мишкот ал-масобеҳ”да Абу Бакр ас-Сиддиқ (р.а.)нинг: انه قد انقطع الوحى و تم الدين – “Албатта ваҳий узилди ва дин тамомига етди”, дегани келтирилган (“ал-Мишкот ал-масобеҳ”, 2/6025).\nЧаҳорёрлардан яна бири Ҳазрати Умар (р.а.) хутба қилганида, бундай деганлар:\nالا انما كنا نعرفكم اذ يتنزل الوحى و اذ النبى صلى الله عليه و سلم بين اظهرنا و اذ نبّأنا الله من اخباركم فقد انقطع الوحى و ذهب النبى صلى الله عليه و سلم فانما نعرفكم بما اقول لكم الا من رأينا منه خيرا ظننا به خيرا و احببناه عليه و من رأينا منه شرا ظننا به شرا و ابغضناه عليه سرائركم بينكم و بين ربكم\n“Аё, огоҳ бўлингки, бизлар сизларни танир эдик. Унда ваҳий нозил бўлиб турарди, чунки, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам орамизда эдилар, бизларни Аллоҳ сизнинг хабарларингиздан огоҳлантириб турарди. Бас, дарҳақиқат энди ваҳий кесилди ва Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам кетдилар. Албатта сизларни сизларга айтган гапларим билангина таниймиз. Огоҳ бўлинг, биз кимда яхшилик кўрсак, уни яхши деб гумон қиламиз ва уни шу сабабли яхши кўрамиз. Кимда биз ёмонлик кўрсак, уни ёмон деб гумон қиламиз ва шунга уни ёқтирмаймиз. Сизларнинг сирларингиз эса сиз билан раббингиз орасидадир” (Аҳмад, 1/286; Байҳақий, 2/18364; Абу Яъло, 1/196).\nШунинг уучун Расулуллоҳ (с.а.в.)га олдиларига келиб салом берилса, ўзлари алик оладилар. Бироқ, узоқдагиларнинг саломини ўзлари эшитмайдилар, балки фаришталар узоқдагиларнинг саломини ул зоти шарифга етказадилар:\nخلق الله ملكين يردان السلام على من سلم علىّ من شرق البلاد و غربها الا من سلم علىّ فى دارى فانى أرد عليه السلام بنفسى\n“Аллоҳ иккита фариштани яратган. Кимки шарқу ғарб шаҳарларидан туриб менга салом берса, ўша иккови менга етказади. Фақат кимки менга ҳовлимда туриб салом берса, у ҳолда менинг ўзим алик оламан” (Суютий, “Жомеъ ал-аҳодис”, 12/11947).\nЮқоридагиларга кўра ваҳий тугаган бўлса, Расулуллоҳ (с.а.в.)га Аллоҳнинг айрим ғайб ишларини билдириб туриши ҳам тугаган бўлиб чиқади. Чунки, Расулуллоҳ (с.а.в.) ўзига ваҳий қилинган барча нарсаларни умматларига тўла етказиб бўлганлар. Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг ҳозирда ҳам ғайбни билишларига далил қилинган қуйидаги оят мана шу жойда уни айтгувчиларнинг ўзларининг зиддига ҳужжат бўла олади:\n“Тафсири Қозий”да шу жойда бундай дейилган:\nو ما هو – و ما محمد – على الغيب – على ما نخبره من الوحى اليه و غيره من الغيوب بظنين – و هو البخا اى لا يبخل بالتبليغ و التعليم\n“Муҳаммад алайҳиссалом ғайбга, яъни биз ваҳий орқали ва бошқа йўл билан (масалан, илҳом, туш) орқали ғайблардан бирортасини хабар берган нарсаларимизга бахил эмас! Яъни, таблиғ – етказиш ва таълим – ўргатишга бахиллик қилмайди” (Абу Абдуллоҳ ал-Байзовий. Анвор ат-танзил. – Эрон, 1272. – Б. 469).\nМавлоно Али ал-қори (р.ҳ.) ўз тафсирида “Тафсири Қозий”даги ана шу гапни айнан такрорлаган (Али ал-қори. Анвор ал-Қуръон ва асрор ал-Фурқон. – Байрут: Дор ал-кутуб ал-илмия, 2013. 5-жилд. – Б. 283).\n“Тафсири Руҳ ал-баён”да эса: لا يبخل بالوحى و لا يكتمه – “Ваҳийга бахиллик қилмайди ва уни яширмайди”, дейилган (Исмоил Ҳаққий. Руҳ ал-баён. 10-жилд. – Истанбул, 1927. – Б. 353).\nАгар “Расулуллоҳ (с.а.в.) ҳозир ҳам ваҳий орқали ғайбий ишларни билиб туради”, дейдиган бўлсак, у ҳолда ул зот мазкур оятга кўра бу ваҳийлари ва билган ғайбларини умматларига етказишларидан бахиллик қилмасликлари ойдинлашади. Бироқ, ул зоти шариф бу ҳолатдан маҳрум эканлари ўз-ўзидан маълум.\nАллоҳнинг валийлари эса каромат юзасидан айрим ишлардан хабардор бўлиб қолишлари мумкин, буни “илҳом” деб аталади. Бироқ, улар жазмий – аниқ эмас, аҳли сунна ва-л-жамоа ақидасига кўра илм сифатида асло эътиборга олинмайди. Жумладан, машҳур “ал-Ақоид ан-насафия”да: و الالهام ليس من اسباب المعرفة بصحة الشئ عند اهل الحق – “Ҳақиқат аҳли фикрича, илҳом нарсаларнинг моҳиятини билиш сабабларидан эмас”, дейилган (Абу Ҳафс ан-Насафий. Ал-Ақоид ан-Насафия // Ақоид матнлари. Нашрга тайёрловчи ва таржимон Шайх Абдулазиз Мансур. – Т.: “Тошкент ислом университети” нашриёт-матбаа бирлашмаси, 2006. – Б. 43 ва 16).\nАбу Ҳафс ан-Насафий (р.ҳ.) “яна Таҳсил ал-усул ал-фиқҳ” асарида илҳом тўғрисида бундай дейди:\nو الالهام ما حرّك القلب بعلم يدعوك الى العمل به من غير استدلال بآية او نظر فى حجة و قيل هو ما خلق الله تعالى فى قلب العاقل من العلم الضرورى الداعى الى العمل المرغوب فيه و عند عامّة العلمآء الالهام الحق يجب العمل به فى حق الملهَم اما ليس بحجة فى حق الغير فلا يجوز له ان يدعو غيره اليه و قال قوم من الصوفية انه حجة فى الاحكام كالنظر و الاستدلال و قالت الجعفرية و هم قوم من الروافض لا حجة سوى الالهام\n“Илҳом қалб илм билан ҳаракатга келиб, у сабабли сени оятдан далил келтириш ёки ҳужжатга назар солмасдан амалга чорлайди. У Аллоҳ таолонинг ақлли инсоннинг қалбида яратган нарсаси, у зарурий илмдан бўлиб, марғуб амалга чақирувчидир, дейилган. Уламоларнинг барчасининг фикрича, илҳомга илҳом топган одамнинг ҳаққида амал қилиш вожиб. Бироқ, бошқанинг ҳаққида у вожиб эмас! Унга бошқа бировни даъват қилиш жоиз бўлмайди! Сўфилардан бир гуруҳи уни назар ва далил исташ каби ҳужжат, деганлар. Рофизийлардан бўлган бир қавм – жаъфарийлар бўлса, илҳомдан бошқа ҳужжат йўқ, деганлар” (Абу Ҳафс ан-Насафий. Таҳсил ал-усул ал-фиқҳ. ЎзР ФА ШИ қўлёзмаси, № 1462. – В. 39а).\nДемак, буюк ҳанафий фақиҳи ва мутакаллими Абу Ҳафс ан-Насафий (р.ҳ.) айтишича, илҳомни шиаларнинг жаъфарий тоифасигина ҳужжат деб билганлар, тариқат аҳлидан ҳаммаси эмас, фақат бир жамоасигина ҳужжат дейдилар. Исломнинг бошқа жами уламолари илҳомни ҳужжат сифатида қабул қилмайдилар.\n“Мухтасар ал-Виқоя”нинг муаллифи таниқли ҳанафий фақиҳи Убайдуллоҳ ибн Масъуд ибн Тож аш-шариъа ал-Бухорий (р.ҳ.) ўзининг “ат-Тавзиҳ” асарида: “Авлиёларнинг илҳоми бошқаларга ҳужжат бўла олмайди”, деган (Шарҳ ат-Талвиҳ ъала ат-Тавзиҳ. 2-жилд. – Байрут: Дор ал-кутуб ал-илмия, (йили кўрсатилмаган). – Б. 33).\n“Тафсири Насафий”да “Жин сураси”нинг 27-28 оятлари таҳтида қуйидагилар айтилади:\nو الولى اذا اخبر بشئ فظهر فهو غير جازم عليه و لكنه اخبر بناء على رؤياه او بالفراسة على ان كل كرامة للولى فهو معجزة للرسول\n“Валий қачон бирор нарсадан хабар берсаю, у зоҳир бўлса, бас, ўшанга жазм қилиб бўлмайди. Лекин, уни ўзининг туши ёки фаросатига суяниб хабар берган бўлиши мумкин, зотан, ҳар бир валийга бериладиган каромат пайғамбарнинг мўъжизасидир” (Абу-л-Баракот ан-Насафий. Тафсири Насафий. 4-жилд. (Нўъмон Тошкандий нашри). – Робита ал-олам ал-исломий, 1988. – Б. 302).\nМавлоно Али ал-қори (р.ҳ.) “Мишкот ал-масобеҳ”нинг шарҳи “Мирқот ал-мафотеҳ”да буларни қайд қилган:\nو ما ذكره بعض الاولياء من باب الكرامة بأخبار بعض الجزئيات من مضمون كليات الآية فلعله بطريق المكاشفة او الالهام او المنام التى هى ظنيات لا تسمى علوما يقينيات\n“Каромат бобидаги баъзи авлиёларнинг оятнинг умумий мазмунидан келиб чиқиб, айрим жузъий ишлардан хабар беришларини зикр қилинган нарсалар, шоядки, кашф ёки илҳом ёхуд туш бўлиб, улар гумоний нарсалардир, уларни аниқ илмлар деб аталмайди” (Али ал-қори. Мирқот ал-мафотиҳ. 1-жилд. – Байрут: Дор ал-фикр, 1994. – Б. 133).\nШунинг учун авлиёлар илҳом ва каромат воситасида бирор нарсадан хабар берсалар, уни шариатда асос қилиб олинмайди. Масалан, ўғрининг кимлигини айтсалар, муайян шахс унинг кўрсатмасига мувофиқ жазоланмайди. Буюк ҳанафий олими Имом Шамс ал-аимма ас-Сарахсий (р.ҳ.) қозилар даъвогар ва жавобгарнинг ҳақиқий ҳолини билмайдилар, улар фақат зоҳирий ҳужжатларга таянадилар, деган маънода:\nفإن ذلك غيب ولا يعلم الغيب إلا الله تعالى\n“Чунки, бу нарса ғайбдир, ғайбни эса Аллоҳдан ўзгаси билмайди!”, дейди (Шамсиддин ас-Сарахсий. Ал-Мабсут. 16-жилд. – Байрут: Дор ал-маърифат, 1989. – Б. 64).\nБошқа ўринда эса Шамс ал-аимма ас-Сарахсий (р.ҳ.) бу хилда ёзади:\nفعليك بالبينة العادلة واليمين القاطعة فهو الطريق للقاضي الذي لا يعلم الغيب فمن تمسك به سلم له دينه ونال أفضل الحظ من المحمدة في الدنيا والثواب في الآخرة\n“Бас, сенга адолатли ҳужжат ва қатъий қасам керак бўлади. Демак, бу қози учун йўлдир, у ғайбни билмайди. Бас, кимки буни ушласа, дини саломат қолади, дунёда афзал насиба бўлмиш мақтовга, охиратда эса савобга сазовор бўлади” (Шамсиддин ас-Сарахсий. Ал-Мабсут. 16-жилд. – Байрут: Дор ал-маърифат, 1989. – Б. 65-66).\nЯъни, шариатга кўра қози бирор одамга жазо таъйинламоқчи ёки бировнинг устидан ҳукм чиқармоқчи бўлса, асло кароматга, илҳомга, бирор тақводор зотнинг ғайбий ишлардан берган хабарига қарамайди, балки гувоҳларнинг кўрсатмалари, аниқ далиллар асосида ҳамда жавобга ёки даъвогарга қасам ичтириш орқали ҳукм чиқаради.\nЯна шуни зикр қилиш ўринлики, Расулуллоҳ (с.а.в.) охирги умрлари вақтида ғайб ишлардан хабар бермай қўйганлар. Аллоҳнинг ваҳийси билан, мўъжиза сифатида ғайб ишлардан хабар берганлари Макка даврига ва Мадина даврининг аввалларига тўғри келади. Чунки, бу даврларда одамларни исломга даъват қилиш, янги мусулмонларнинг имонларини мустаҳкамлаш мақсадида бу нарса жуда муҳим эди. Одамларда жаноби пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо (с.а.в.)нинг ҳақиқий пайғамбарликларига заррача ҳам шак-шубҳа қолдирмаслик мақсадида айрим ғайбий ишлар ва гапларни мўъжиза билан, ваҳий орқали етказиш зарурати бор эди. Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг айрим ғайб ишлардан хабардор қилиниши мумкинлиги айтилган ояти карималарнинг барчаси Макка даврида ва Мадина даврининг аввалги йилларида нозил қилинган. Бунга диққат қилиш керак. Жаброил алайҳиссалом одам суратида келиб, Расулуллоҳ (с.а.в.)дан бир қанча масала сўраган воқеа жуда машҳур ва кучли саҳиҳдир. Ана шу воқеани олимлар якдиллик билан Расулуллоҳ (с.а.в.) вафот қилишларидан бир неча ой илгари, айрим ривоятларга қараганда, ҳажжат ал-вадоъдан сал олдинроқ содир бўлганлигини аниқлаганлар (Али ал-қори. Мирқот ал-мафотиҳ. 1-жилд. – Байрут: Дор ал-фикр, 1994. – Б. 109).\nХуллас, Расулуллоҳ (с.а.в.) вафот қилишларидан олдин содир бўлган мана шу воқеада Жаброил (а.с.) қиёмат қачон бўлиши ҳақида сўраганида, Расулуллоҳ (с.а.в.) унга қараб, ما المسؤول عنها بأعلم من السائل – “У борада сўралган кимса сўрагувчидан кўра билимлироқ эмас!”, деганлар ва “ғайб калитлари” деб ҳисобланган бешта нарсани Аллоҳдан ўзгаси билмаслиги ҳақидаги ояти каримани тиловат қилиб берганлар.\nЮқорида ҳам айтиб ўтилдики, тобеъинларнинг улуғларидан Масруқ (р.а.)га Ойша онамиз (р.а.): “Кимки ўзини эртага нима бўлишидан хабар бера олади, деб ўйласа, Аллоҳга жуда катта ёлғон тўқибди”, деганлар ва “Кимки Аллоҳдан ўзгаси ғайбни билади”, деса ёлғон айтибди”, деганлар ҳамда бунга “Луқмон сураси”нинг 34-оятини ва “Намл сураси”нинг 65-оятини далил сифатида келтирганлар (Бухорий, 6/6945; Муслим, 1/177; Термизий, 4/3291; Насоий, 6/11408; ).\nШунга эътибор бериш керакки, Ойша онамиз (р.а.) бу гапларини Жаноби Расулуллоҳ (с.а.в.) вафотларидан кейин айтганлар.\nБиз келтирган ана шу маълумотларга қараб, исломнинг энг устувор ақидаларидан бири: “Ғайбни Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди!”, деган ақида шаклланган.\nПайғамбаримиз (с.а.в.) руҳлари мавлид\nўтказилаётган жойга ҳозир бўладими?\n“Расулуллоҳ (с.а.в.) ғайбни биладилар”, деган ақида асосида мавлид бўлаётган жойларга ул зоти шарифнинг руҳлари ҳозиру нозир бўлади, деган янги ақида ўртага ташланган. Аслида, аҳли сунна ва-л-жамоанинг кейинги давр уламоларининг ижмоъсига кўра ҳар йили рабиъ ал-аввал ойида Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг мавлидларини ўтказиш ва мавлид асносида шодлик ифодаси ўлароқ қатнашчиларнинг ўринларидан бир туриб-ўтиришлари жоиз амаллардир. Бироқ, “Расулуллоҳ (с.а.в.) ғайбни биладилар” дегувчиларнинг янги ақидаси – мавлид бўлаётган жойларга ул зоти шарифнинг руҳлари ҳозиру нозир бўлади, деган ақида аҳли сунна ва-л-жамоага, айниқса, ҳанафий мазҳабига зиддир.\nБу хилдаги ақида хоразмлик фақиҳ томонидан битилган “Фатовойи Баззозия”га кўра куфрдир:\n"Шунга кўра, уламоларимиз: "Кимки: "Машойихлар руҳлари ҳозир бўлиб, билиб туради", деса, кофир бўлади, деганлар" (Ҳофизиддин Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн ал-Баззоз ал-Кардарий. Фатовойи ал-баззозиййа. (ал-Жомеъ ал-важиз). 2-жилд. – Қозон, 1889. – Б. 383).\nАслида, аниқ далилларга кўра Расулуллоҳ (с.а.в.) қабрлари олдига келиб салом берган кимсаларнинг саломига алик оладилар, узоқдан туриб салом берганларнинг бевосита ўзлари эшитмайдилар, балки, саломни фаришталар етказиб туради:\nما من احد يسلم علىّ الا ردّ الله علىّ روحى حتى اردّ عليه السلام\n“Модомики бирор менга салом айтса, Аллоҳ менга руҳимни қайтаради, ҳатто унга алик оламан” (Абу Довуд, 2/2043; Байҳақий, 5/10050; Аҳмад, 2/10827).\nМавлоно Абдулҳай Лакнавий (р.ҳ.) XIX аср охиридаги Ҳинд диёрининг энг машҳур олимларидан бири бўлиб, у Мовароуннаҳрда ҳам танилган. Уни Ўрта Осиё уламолари “Умдат ал-мутааххирин” (“Кейинги давр уламоларининг устуни”) номли фахрий унвон ила зикр қилганлар. Яқин ўн-йигирма йиллар олдин Ўрта Осиё домлалари Ҳиндистондан фақат уч нафар зотни – тасаввуфий мактублар соҳиби Имом Раббоний (р.ҳ.), “Мишкот ал-масобеҳ”нинг шориҳи Абдулҳақ Деҳлавий (р.ҳ.) ва Абдулҳай Лакнавий (р.ҳ.)ни билиб кўпроқ зикр қилганлари унинг асарлари ва фикрлари бизнинг юртларда нечоғли қадрли эканлигини билдиради. Абдулҳай Лакнавий (р.ҳ.) “ал-Ҳидоя”га “Музилат ад-дироя”, “Шарҳ ал-Виқоя”га “Умдат ар-риоя” деган шарҳ-ҳошиялар ёзган ҳанафий олимидир. Устозим Аҳмаджон махдум Кўҳистоний (р.ҳ.) айтишларича, юртимизнинг таниқли олими Домла Мавлавий Ҳиндистоний (р.ҳ.) ҳам ул зотнинг шогирдлари Мирмуҳаммад Ғавс (р.ҳ.)дан таълим олганлар (Ҳожи Аҳмаджон Махдум Нақшбандий Мужаддидий. Таржимаи ҳол. – Соли нашр, 2002. – Б. 10).\nБироқ, афсуски, биз кўриб чиқаётган мавзу сабабли ҳанафийларнинг улуғ ва таниқли олими – Абдулҳай Лакнавий (р.ҳ.)ни айрим кескин ва ҳаққоний гаплари ҳамда фатволари сабабли ваҳҳобийга чиқарганлар. Чунки, Абдулҳай Лакнавий (р.ҳ.) бизнинг мавзумиз бўлиб турган масала бўйича ўз давридаги одамларга раддиялар қилганлар. Таъкидлаш керакки, унинг бу раддиялари “Фатовойи Баззозия”даги "Кимки машойихлар руҳлари ҳозир бўлиб, билиб туради", деса, кофир бўлади”, деган хабарга асослангандир:\n"Қиссагўй ва мавъизагўйларнинг яна бир ишларидан бири, Расулуллоҳ (с.а.в.)нинг мавлидларининг ваъз мажлисларида ул зотнинг туғилишлари эсланаётган пайтда ўзлари ҳозир бўладилар, деб зикр қилишларидир. Шу сабабли улар мавлид зикри вақтида таъзим ва икром юзасидан қиём – тикка туришни барпо қилиб олганлар. Бу ҳам далил билан исботланмаган ботиллардан бир ботил ишдир. Ҳар хил эҳтимоллар ва имкониятларни далил қилишлар эса баён чегарасидан хориждир" (Абдулҳай ал-Лакнавий. ал-Асор ал-марфуъа фи-л-ахбор ал-мавзуъа // Мажмуат расоил ал-Лакнавий. 5-жилд. Каротчи (Покистон): Идорат ал-Қуръон ва-л-улум ал-исломия, 1419. – Б. 34).\nمنها، ما يذكرونه عند ذكر السماع المحمدى انه يسمع صلاة من يصلى عليه، و ان كان نائيا من قبره بلا واسطة، و هذا باطل لم يثبت برواية، بل الثابت خلافه، فقد قال النبى صلى الله عليه و سلم من صلى علىّ عند قبرى سمعته و من صلى علىّ نائيا اى بعيدا وكل الله بها ملكا يبلغنى و كفى امر دنياه و آخرته و كنت له شفيعا و شهيدا يوم القيامة اخرجه البيهقى فى شعب الايمان و أبو الشيخ فى كتاب الثواب و العقيلى فى كتاب الضعفاء و له شواهد بسط الكلام فيها السيوطى فى اللآلئ المصنوعة و ابن عراق فى تنزيه الشريعة\n"Шундайлардан бири, қиссагўй ва ваъз қилувчилар муҳаммадий эшитувни зикр қилган вақтида зикр қиладиган бўлмағур гапларидир. Бу Жаноби Расулуллоҳ (с.а.в.) қабрлари олдидан узоқда бўлса ҳам ул зотга саловот айтган кимсанинг саловотини ҳеч қандай воситасиз эшитади, деган гапларидир. Бу ботил гап, ривоят билан исботланган эмас! Балки, унинг тескариси ўз исботини топган. Расулуллоҳ (с.а.в.) бундай деб марҳамат қилганлар: "Кимки менга қабрим олдида саловот айтса, мен уни эшитаман! Кимки мендан узоқда туриб менга саловот йўлласа, Аллоҳ унга бир фариштани вакил қилиб қўяди, у эса менга етказади. Бу саловот унинг дунёвий ва ухровий ишларига кифоя қилади ва мен унга қиёмат кунида шафоат ҳамда шаҳодат берувчи бўламан!". Уни Имом ал-Байҳақий "Шуаб ал-имон"да, Абу-ш-Шайх "Китоб ас-савоб"да, ал-Уқайлий "Китоб аз-Зуафо"да тахриж қилганлар. Ушбу ҳадиснинг шоҳидлари ҳам бор бўлиб, бу борада Имом ас-Суютий "ал-Лаолий ал-маснуъа"да ва Ибн Ироқ "Танзиҳ аш-шариат"да кенгроқ гап юритган" (Абдулҳай ал-Лакнавий. ал-Асор ал-марфуъа фи-л-ахбор ал-мавзуъа // Мажмуат расоил ал-Лакнавий. 5-жилд. Каротчи (Покистон): Идорат ал-Қуръон ва-л-улум ал-исломия, 1419. – Б. 34).\nАбдулҳай Лакнавий (р.ҳ.)нинг "Мажмуат ал-фатово" асарининг "Китоб ал-кароҳият"ида бундай фатво келтирилган:\n"Истифто. Бир шахс ўз муридларига "Ё шайх Абдулқодир! Шай'ан лиллоҳ!"ни дуо ва зикр сифатида бу ҳожатлари раво бўлиши учун фойдали деган мақсадда ўқишни таълим қилса, ёки бошқа бировлар матлаблар ҳосил бўлиши учун, "Ё, Шайх!" деб Худо даргоҳига дуо қилинг, деб таълим берса, таълим берувчининг ҳукми нима? Ҳар икки гап ширк сўзими ёки йўқми? Шайх Абдулқодирда бу хилда қудрат борми? У зот фарёд қилувчи кимсани эшитиб, нидо қилувчи учун дуо қиладиларми ва унинг фарёдига етадиларми? Баён қилиб берсангиз, савоб оласиз!\nТўғри жавоб. Бу хилдаги вазифадан сақланиш лозим ва вожибдир! Шу жиҳатданки, бу вазифа "Шай'ан лиллоҳ!"ни ўз ичига олган бўлиб, баъзи фақиҳлар бу хилдаги лафзларга куфр ҳукмини берганлар. Чунончи "Дурри мухтор"да ёзилган: "Шунингдек, "Шай'ан лиллоҳ!" деган гапга куфр бўлади, дейилган". "Радд ул-муҳтор"да келтирилади: "Бу ерда унинг талаби Аллоҳ учун бирор нарса сўраш бўлган бўлиши керак. Зотан, Аллоҳ таоло ҳар бир нарсадан бойдир. Ҳар бир нарса унга муҳтож ва эҳтиёжманддир. Бу ерда кофир бўлишнинг йўқлигига таржеҳ бермоқ керак. Чунки, бунда Аллоҳни икром қилиб, бирор нарса беришни талаб қилгандим, дейиши мумкин. "Шарҳ Ваҳбониййа". Мен айтаманки, бундай иборалардан узоқ бўлиши вожиб бўлади, дейиш даркор. Чунки, ўтгандики, ихтилоф бўлган ҳукмларда истиғфор ва тавбага буюрилади ва никоҳни янгилашга амр қилинади". Тамом.\nИккинчидан, бу вазифа узоқ маконлардан ўликларга нидо қилишни ҳам ўз ичига олади. Зотан, авлиёларда узоқ маконлардан нидони эшитишлари борасида қудратлари борлиги шаръан собит эмас. Албатта ўликлар зиёрат қилувчининг саломини эшитишлари собитдир. Балки эътиқод шундайки, бирор кимса Аллоҳдан ўзгасини ҳар вақт ва ҳар онда ҳозиру нозир, ошкораю махфийни билувчи деб эътиқод қилса, ушбу эътиқод ширкдир. "Фатовойи Баззозиййа"да бундай дейилган: "Гувоҳсиз уйланишга келса, биров: "Худо ва Худонинг расулини гувоҳ қилдим. Фаришталарни ҳам гувоҳ қилдим", деса кофир бўлади. Чунки, пайғамбар ва фариштани ғайбни билади, деб эътиқод қилган бўлади. "Шунга кўра, уламоларимиз: "Кимки: "Машойихлар руҳлари ҳозир бўлиб, билиб туради", деса, кофир бўлади, деганлар". Тамом.\nҲазрат Шайх Абдулқодир гарчи уммати муҳаммадиянинг энг буюк авлиёларидан бўлсалар ҳам, ул зотнинг фазилат ва маноқиблари ҳисобсиз бўлса ҳам, лекин узоқ макондан фарёдни эшитишлари ва дод-фарёдга етишлари собит эмасдир. Бундай эътиқодки, у жаноб ҳар вақт муридларининг ҳолини биладилар ва уларнинг нидоларини эшитадилар, деган эътиқод ширк эътиқоддир!\nВаллоҳу аълам! Уни Абулҳасанот Муҳаммад Абдулҳай ъафо анҳу таҳрир қилиб ёзди" (Абдулҳай Лакнавий. Мажмуат ал-фатово. "Хулосат ал-фатово" ҳошиясида. 4-жилд. – Лакнав: Мунший навол кишвар, 1911. – Б. 330-331).\nҒайб илмининг Аллоҳга хос бўлган бир илм эканини барча мусулмонлар яхши билади. Расулуллоҳ (с.а.в.) ўз даврларида айрим ғайбий ишлар ва воқеалардан хабар берганлари Аллоҳ таолонинг унга берган мўъжизаси ҳисобланади. Бу мўъжиза эса маълум бир вақт ва маълум бир иш-ҳодисаларга боғлиқ ҳолда кечган. Зотан, тасаввуф аҳли ҳадис сифатида тақдим қиладиган: لي مع الله وقت – “Аллоҳ билан бирга менинг бир вақтим бор!” мақомидагина Расулуллоҳ (с.а.в.)га кашф бўладиган ҳолатни умумий қоида қилиб олиш асло мумкин эмас. Авлиёларнинг илҳом билан айтган гаплари эса аниқ илм ва далил-ҳужжат сифатида қабул қилинмаслигига ижмоъ қилинган. Шунинг учун, ҳанафий мазҳабининг биз юқорида кўриб чиққан ишончли манбаларида: “Ким Расулуллоҳ (с.а.в.) ғайб илмини билади”, деган эътиқодни қилса, бу куфр бўлиши қайд қилинган. Кимларки, ўзларини ҳанафий мазҳаби ва мотуридийлик ақидасига эргашишини айтар эканлар, мазкур фатво тўпламлари ва ақидавий манбаларга бўйсинишлари керак бўлади. Ҳар хил эҳтимолли ва маълум бир воқеага тегишли бўлган оят ва ҳадисларни далил қилиб олиб, шариатнинг умумий қоидаси бўлмиш “Аллоҳдан ўзгаси ғайбни билмайди”, деган қоидани ўзгартирмасликлари лозим.\nҒайбдан хабар берувчи фолбинларга ишонишнинг ҳаром эканлигини барча билади. Расулуллоҳ (с.а.в.) уларнинг гаплари орасида тўғриси ҳам бўлиши мумкинлиги, бироқ ростидан кўра ёлғони кўп бўлишини баён қилганлар. Шундай бўлса-да, фолбинларнинг рост гапларига ҳам ишониб бўлмайди, тасдиқлаш мумкин эмас, улар олдига бориш таъқиқланади. Авлиёлар ҳам каромат ва илҳом билан айрим ғайбий ишларни айтишлари мумкин. Бироқ, уларнинг бу хабарлари зонний – гумонли бўлгани боис, аниқ илмни ифодаламагани сабабли тасдиқлаш жоиз эмас. Шунинг учун ҳам буюк ватандошимиз Сўфи Аллоҳёр (р.ҳ.) ўзларининг юртимизда барча сеиб ўқийдиган “Саботул ожизин” асарларида қуйидагиларни битиб қолдирган (Сўфи Аллоҳёр. Саботул ожизин / Нашрга тайёрловчи Рашид Зоҳид. – Т.: “Санъат журнали” нашриёти, 2007. – Б. 32-33):\nНабий ҳам билмагай ушбу равишдин,\n“Аллоҳдан ўзгаси ғайбни билмайди”, деган ақида Қуръон ва Суннатнинг устувор ақидаси бўлиб, унга боғлиқ оят ва ҳадисларнинг шунга далолат қилувчи лафзлари аниқ ва ҳар хил эҳтимоллардан узоқ муҳкамдир. “Расулуллоҳ (с.а.в.) ва авлиёлар ҳам ғайбларни билади”, деган ақидага келтирилаётган оят ва ҳадисларнинг маъноларида ҳар хил эҳтимоллик кўп. Улар келтираётган ҳадисларнинг ҳаммаси эса ёки заиф ёки саҳиҳ бўлса ҳам аҳод (воҳид) ҳисобланади, улар келтирган ҳадислар мутавотир ёки машҳур эмас. Калом илмида маълум қоида мавжуд: “Ҳар хил эҳтимоллик оят ва аҳод ҳадисларга асосланиб ақида шакллантирилмайди, исломий ақидалар муҳкам оятлар ҳамда мутавотир ва машҳур ҳадисларга асосланади. Фақат аҳод ривоятларда охират ҳолатлари, қабр ҳаёти тасвирланган бўлсагина, қабул қилинади”. Шунга кўра, масалан, пайғамбарларнинг умумий сонини аниқ айтилмайди ва бу қатъий жоиз эмас. Ҳолбуки, саҳиҳ ҳадисларга кўра бир юз йигирма тўрт минг пайғамбар ўтганлиги зикр қилинган. Бу ҳадис “Мишкот ал-масобеҳ”да ҳам келтирилган (3/5737).\nШунинг учун ҳам Аллома Саъдуддин ат-Тафтазоний (р.ҳ.) “Шарҳ ал-Ақоид ан-насафия”да бундай деб ёзган:\nيعنى أن خبر الواحد على تقدير اشتماله على جميع الشرائط المذكورة فى اصول الفقه لا يفيد الا الظن و لا عبرة فى باب الاعتقادات خصوصا اذا اشتمل على اختلاف رواية\n“Яъни, албатта воҳиднинг хабари усул ал-фиқҳда зикр қилинган жами шартларни ўзида қамраб олган тақдирда ҳам, у фақат зоннни (гумонни) ифодалайди. Эътиқодлар бобида эса, хусусан, ҳар хил ривоятларни ўзида қамраган бўлса, унинг эътибори йўқ!” (Саъдуддин ат-Тафтазоний. Шарҳ ал-Ақоид ан-насафия. (Хаёлий, Абдулҳаким ва Асомиддин шарҳлари билан бирга). – Миср, 1913. – Б. 465).\n“Расулуллоҳ (с.а.в.) ва авлиёлар ҳам ғайбларни билади”, деганларнинг ақида ва таълимотлари бизнинг юртларда ҳам тарқалиш арафасида турибди. Биз уларнинг битта ақидаси бўйича маълумотларининг янглиш эканини аниқ далиллар асосида баён қилиб ўтдик. Унга кўра, уларнинг ғайбни Аллоҳдан бошқа ҳам, жумладан, Пайғамбаримиз (с.а.в.) ва авлиёлар ҳам билади, деган қарашлари умумий маънода тўғри эмаслиги маълум бўлади. Буни биз ҳанафийликнинг ўзимизнинг юртларда мутадовил бўлган китоблари орқали кўриб чиқдик. Бизнинг юрт аҳлининг ўқийдиган китоблари ва аввалдан қилиб келган амаллари ҳамда эътиқод қилиб келган ишончли ва асосий ақидалари мавжуд. Шунинг учун, ўтмиши улуғ ва келажаги буюк Ўрта Осиё халқларидан бошқаларнинг ақида ва таълимотларини бизнинг юртларда оммалаштиришнинг зарурати йўқ!\n17:16 / 01.12.2016 5454\n21:00 / 01.02.2019 9199\n1044 13:30 / 29.06.2020\n941 13:02 / 12.10.2020\n2953 23:24 / 02.12.2016\n66157 11:58 / 10.10.2018


Москвада безорилик қилган чеченистонлик ўсмир Рамзан Қодировнинг сўзларидан кейин ҳаммадан кечирим сўради.\nТОШКЕНТ, 11 окт – Sputnik. Москвада жамоат транспортида безорилик қилган чеченистонлик ўсмир Рамзан Қодировнинг сўзларидан кейин кечирим сўради, деб хабар қилмоқда РИА Новости.\nУшбу кўнгилсиз воқеа 1 кун олдин содир бўлган эди. Москва автобусларидан бирида Чеченистонлик ўсмир қарама қарши ўриндиқда ўтирган йўловчилардан “Ахмат сила” дейишни талаб қилган ва уларга қарата бўш алюмин банка улоқтирган эди.\nУшбу видеоролик интернетда тарқалганидан сўнг, Рамзан Қодировнинг жуда қаттиқ жаҳли чиққан ва у чеченистонлик талабадан дарҳол, биринчи рейс билан Грозныйга қайтиб ота-онаси билан унинг ҳузурига келишини талаб қилган эди.\n“Қаерда бўлсанг ҳам зудлик билан, биринчи рейсда Грозныйга етиб келишингни ва ота-онанг билан бирга мени олдимга келишингни талаб қиламан. Сенда бир неча соат вақт бор холос. Акс ҳолда қаттиқ пушаймон бўласан”, - деган эди Рамзан Қодиров.\nШу билан бир вақтда Қодиров жабр кўрган йўловчилардан кечирим сўраган ва бу ўсмирнинг хулқ-атвори чечен миллатига мос эмаслигини айтган эди.\nБундан бироз олдин Рамзан Қодиров Москвада ўқийдиган Чеченистонлик талабалар хулқ-атвори бузулган ҳолда ватанига қайтарилишини айтган эди.


Сарри «Ювентус» раҳбариятидан собиқ шогирдини жамоага олиб келишни сўради\nДрис МертенсМаурицио Сарри\n«Наполи» ҳужумчиси Дрис Мертенс фаолиятини «Ювентус»да давом эттириши мумкин, деб хабар беради Sport Mediaset.\nМанбада айтилишича, Турин клубининг бош мураббийи Маурицио Сарри 32 ёшли бельгиялик футболчининг хизматларига шахсан қизиқмоқда ва раҳбариятдан уни жамоага олиб келишни сўраган. Мертенснинг Неапол клуби билан шартномаси муддати ёзда якунига етади.\nАввалроқ ҳужумчига «Монако» ва «Челси» клублари ҳам қизиқиш билдираётганлиги ҳақида айтилганди.\nЭслатиб ўтамиз, Мертенс Сарри учун бегона эмас. Улар «Наполи»да бирга ишлашган.


31/Май/2021 Ўсиш нуқтаси\n«Texnopark» МЧЖда юқори аниқликдаги ва сифатли пресс-формалар ва штамплар ишлаб чиқаришда энг замонавий технологиялардан фойдаланилмоқда\nТОШКЕНТ, 31 май. /«Дунё» АА/. ООО «Texnopark»да амалда муваффақиятли фаолият кўрсатаётган 10 та ишлаб чиқариш объекти орасида штамп ва пресс-форма ишлаб чиқариш соҳаси жадаллашмоқда, деб хабар бермоқда “Дунё” АА мухбири.\nШтамп ва пресс-формалар чиқариш корхонаси 2020 йил ноябрь ойида ўз иш фаолиятини бошлаган бўлиб, корхонанинг йиллик ишлаб чиқариш қуввати 200 донани ташкил этади.\nМижозлар томонидан тақдим этиладиган техник топшириқлар корхона мутахассислари учун муҳим ва асосий шарт ҳисобланади. Конструкторлар лойиҳани визуализация қилиш, ишлаб чиқишда ёрдам беради ҳамда буюртмани ўз вақтида тайёрлайди. Texnopark пресс-форма ва штамплар материали металл ёки пластмасса бўлишидан қатъи назар, буюртманинг сифатига жавобгар ҳисобланади.\nЗавод турли пресс-форма, штамплар ва эҳтиёт қисмларни ишлаб чиқаришга ҳамда юқори аниқликда металлни қайта ишлашга ихтисослашган. Барча ишлар дунёнинг етакчи Sodick (Япония), Istanbul Makina (Туркия) ва Wilhelm Oberste-Beulmann GmbH & Co.KG (Германия) компанияларининг ускуналарида амалга оширилмоқда.\nTexnoparkдаги ишлаб чиқариш корхонаси бир дақиқада 20 тагача эҳтиёт қисми ишлаб чиқариш имкониятига эга, бошқа ишлаб чиқарувчиларнинг ускуналари шу вақтнинг ўзида 5 та эҳтиёт қисмини тайёрлайди холос.\nКорхона мутахассислари чет эл компанияларида зарур техник тайёргарликдан ўтган ва ҳар қандай мураккабликдаги вазифаларни бажара олади. EDM ва CNC дастгоҳларининг етакчи конструкторлари, дастурчилари Туркиядаги заводларда ўқиган, штамп йиғиш усталари эса Корея Республикасида малака оширган.\nЭндиликда, ўзбекистонлик ишлаб чиқарувчилар ва тадбиркорлар ҳам вақтни, ҳам маблағни тежаши мумкин. Чет элдан пудратчини излаш, пресс-форма ва штампларга буюртма бериш, буюртманинг бажарилиши ва етказиб берилишини узоқ кутиш керак эмас. Қисқа вақт ичида Texnopark томонидан ишлаб чиқарилган юқори аниқликдаги сифатли пресс-форма ва штампларга буюртма бериш мумкин. Шунингдек, ишлаб чиқариш жараёнини кузатиш имконияти ҳам мавжуд.\nTexnopark сифат ва мижозларга хизмат кўрсатишнинг энг юқори стандартларига муносиб бўлишга интилади. Бунга металлга ишлов беришнинг энг замонавий технологияларини жорий этиш ва тегишли дастурлардан фойдаланиш ёрдам беради.\nПресс-форма ва штампларнинг чизмаларини ишлаб чиқишда мутахассислар Solidworks, Siemens NX (Unigraphics), Cimatron E, AutoCad, Kompas-3D каби компанияларнинг дастурий таъминотидан фойдаланади.\nТаҳлил учун Autodesk Moldflow, AutoForm, SOLIDWORKS Plastics дастурлари қўлланилади. Шунингдек, дастгоҳ дастурчилари Solid CAM, WORKNC ва Fikus дастурларидан ҳам фойдаланади.\nФранциялик ватандош: компаниямиз Ўзбекис...\n«ABM ORGANICS» Франция – Ўзбекистон компанияси бош директори ўринбосари Бекзод Шомақсудов...\nРиштон кулоллари учун ихтисослаштирилган...\nЎзбекистон Республикаси Бош вазирининг ўринбосари Сардор Умурзоқов кеча Фарғона вилояти Ри...


Саҳв саждаси — Namoz\nНамоз ўқишда билмасдан йўл қўйилган хатоларни тўғирловчи саждага "саждаи саҳв" дейилади. Намоздаги бирор рукн ёки амал билмасдан тарк қилинган бўлса, тартиб ўрни адаштириб қўйилган бўлса, бирор рукн эсдан чиққан бўлса бу саждани қилиш вожиб бўлади. Билиб туриб намоздаги рукнларни тарк этганлар хатолари учун саждаи саҳв қилмасдан, намозни қайтадан ўқийдилар. Саждаи саҳв қилиш — ташаҳҳуддан кейин икки томонга (жамоат намозида фақат ўнг томонга) салом бергач "Аллоҳу акбар" деб яна икки марта сажда қилади. Кейин одатдагидек ташаҳҳуд, салавот ва дуо ўқиб, иккала томонига салом беради.\nСаждаи саҳв қилиш сабаблари:\nНамоз рукнларидан бирортаси эсдан чиққанлиги учун кечикса. Масалан биринчи ракатни ўқиб бўлгач, қайси ракат эканлигига иккиланиб ўтириб қолса. Бунда иккинчи ракатга туриш кечикиб кетганлиги учун саждаи саҳв қилинади.\nНамоздаги вожиб амал эсдан чиққани учун тарк қилинса. Масалан бирор ракатда фотиҳа сурасини ўқиш эсидан чиқиб қолса. Витр намозидаги қунут дуосини ўқиишни унутиш ҳам шу тартибда тўғирланади.\nНамоздаги вожиб амалнинг тартиби бехосдан бузилса. Масалан фотиҳа сурасидан олдин зам сурани ўқиб қўйса.\nНамоздаги амаллар бехосдан ошиқча бажарилса. Масалан бир марта рукуъ қилиш ўрнига икки марта рукуъ қилиб юборса.\nНамоздаги бирор рукн бажарилгани тўғрисида иккиланса. Агар нечи ракат ўқиганида шубҳаланиб қолса, кўнгли мойил бўлган ададни олиб, шу бўйича ўқийди. Шубҳаси икки тахминига ҳам тенг бўлса, кам сонли ракатни олиб, шу бўйича ўқийди ва намоз охирида саждаи саҳв қилади.\nСаждаи саҳвни тарк қилиш\nҚуйдаги ҳолатларда саждаи саҳв қилиши керак намозхондан соқит бўлади:\nБомдод намози ўқилаётганда хато қилса, аммо бунда вақт кам бўлиб, қуёш чиқиб қолиши мумкин бўлса. Аср намозида қуёш ботиб қолиши эҳтимоли бўлса ҳам шундай.\nИмом жума ёки ҳайит намозини ўқишда саждаи саҳвни вожиб қиладиган хатони қилса, одатда бу намозларда жамоат кўп йиғилгани учун, уларни ташвишга қўймаслик мақсадида бу саждани тарк қилади.\nЖамоат намозида имом саждаи саҳвни вожиб қиладиган хатога йўл қўйса, имомга эргашиб намоз ўқиётганларнинг ҳаммаси саҳв саждасини иимом билан биргаликда бажаради. Жамоат намозида хатони имомга эргашаётган одам қилса, у ўзи қилган хатоси учун саждаи саҳв қилмайди.\nСаждаи саҳв қилаётган вақтида адашган намозхон, бир намозининг ичида бир нечта хато қилган намозхон ҳам фақат битта саждаи саҳв қилади. Саждаи саҳвни вожиб қиладиган бир нечта амалга битта саҳв саждаси кифоя. Саждаи саҳв эсидан чиқиб кетиб, намозини тугатган одам ҳали қибладан бурилмаган бўлса, гапириб бошқа сўз айтмаган бўлса саҳв саждасини эсга тушган вақтидаёқ қилади.


Хонандами ёки фонанда? - - - www.Voydoda.com - Развлекательный портал -\nХонандами ёки фонанда?\n07 Янв 2016(18:03)\nҲозирги кекса авлод вакиллари яхши билишади. Ўтган асрнинг 60-70- йилларида хонандаларнинг уч тоифаси бўларди. Биринчи тоифага профессонал хонандалар, иккинчисига ҳаваскорлар, учинчисига “отарчи”лар кирарди.\nТелевидение ва радиода асосан профессионал хонандалар қўшиқ куйласа, онда-сонда ҳаваскорларга ҳам ўрин бериларди. Профессионаллар фақат ўзларининг қўшиқларини куйлашарди.Хатто тўйларга бориб қолишса, минг илтимос бўлишига қарамай, бошқа ҳамкасбларининг қўшиғини куйлашни ўзларига ор деб билишарди. Ҳаваскорлар теле-радиога чиқадиган бўлса, албатта қўшиқ матни ва мусиқаси муаллифини айтишарди. Отарчилар эса кимники тўғри келса шунинг қўшиғини айтиб кун кўрарди.\nАйнан шу тоифадагилар теле-радиога яқин йўламас, бунга ўзларининг ҳам виждони йўл қўймасди. Ҳозир эса вазият тамоман акси. Профессионалларимиз ҳам уялмай-нетмай, овози етадими ёки йўқ, ўзгаларнинг қўшиқларини куйламоқда. Тўй-ҳашам каби тадбирларда бу ишни қилишса хафа бўлмасдик. Аммо юзингда кўзинг борми, демай машҳур қўшиқларни ўзиникидек қилиб телевидение ва радиода “айлантиришмоқда”. Бу юздаги холга эмас, худди сўгалга ўхшаб қолмоқда, шунингдек, кўпчилик санъатсеварларнинг эътирозларига ҳам сабаб бўлмоқда.\nЯна бир эътироз. Аёл хонандаларимиз эркак хонандалар тилидан куйланаётган қўшиқларни ижро этишгача боришди. Шу ўринда Таваккал Қодировнинг “Дилбарим” қўшиғини назарда тутаяпмиз. Камолиддин Рахимовнинг “Наргиз” қўшиғи хақида ҳам шу фикрни айтиш мумкин. Шунингдек, аёлларнинг оёқ тирноғидан то соч толасигача таъриф берилган “Қурбон ўлам”ни ҳам аёл хонандалар куйлаётганига нима дейсиз?\nБирор нарсани қойил қилмаган жўжахўрозлар “санъатимизнинг ёрқин юлдузи” сифатида талқин қилиниб, телеэкранлар ва радио тўлқинларидан тушмаяпти.\nСаньат деганда аслида одам ақлини лол қиладиган асар тушинилади. Шундай экан, фонограммасиз қўшиқ куйлай олмайдиганларни “санъатимизнинг ёрқин юлдузи” дейиш тўғримикан? Умуман, уларни юлдуз дейиш нечоғлик ҳақиқатга яқин? Балки, тўғридан-тўғри бу каби хонандаларни осмон дейиш керакдир. Менга қолса, “меники узбекчани билмайди” дея интервью берадиган, аммо қўшиқ “куйлаганда” талаффузни тўғри қиладиган хонандаларни “фонондалар” деган бўлардим.\nАхир уларнинг фонограмма орқали қўшиқ куйлаши ҳеч кимга сир бўлмай қолди-ку. Қизиқчиларимиздан бири айтгандек, алифбонинг ҳамма ҳарфларини компьютерга айтиб чиқиб, ундан қўшиқ яратилаяпти. Кўзбўямачилик қачондан бошлаб санъат дея талқин қилинмоқда?!Бундан бир неча йил аввал ёш “фонанда”лардан бири хусусий радиолардан бирида чиқиш қилар экан, мақомга тўхталиб ўтди. У мақомни яхши кўришини, ўзи ҳам гоҳ-гоҳида мақом куйлаб туришини айтди. Шунда бошловчи “мақомдан бир парча куйлаб беринг” деди. Кутилмаганда “фононда” “жонон бўламан деб бунчалар куйдирасанми... “ дея хониш қилди.\n“Ия, бу қўшиқ қачондан бошлаб мақом сифатида талқин қилинадлиган бўлди?” деди ёнимдаги шеригим. Шу ўринда нашриётга асар олиб келган чукча ҳақидаги латифа эсга тушади. “Қайси асарларни ўқигансиз?” дея берилган саволга у “мен ўқувчи эмасман, ёзувчиман” дейди. Бизда ҳам шунга ўхшаш бўлаяпти. Мумтоз қўшиқларимизни тингламай, бир юмалаб санъаткор бўлиб қолаётганлар қанча.\nТўйлардаги ҳолат ҳақида ҳўп ва кўп ёзилди. Аммо шунга қарамай, тўйларда “бирровчилар” кўпайиб бормоқда. “Бирровчилар” яқин ўтмишда ҳам йўқ эди-ку?! Мана шу “юлдузларнинг”(“осмонларнинг”) касофати билан миллий тўйларимиз дискотекага, тунги клубларга айланиб бормоқда. Тўйга яхши ниятда ташриф буюрган яқин ва узоқ қариндошлар ўзаро суҳбатлашиш ўрнига ёш-ялангларнинг жазавага тушиб рақсга тушаётганини кўриб кетмоқда.\nЯқинда бир тўйга бордик. Артистлар (узр, “фононда”лар) жуда кўп бўлди. Номдор ҳам, номсизи ҳам келди. Акахонимиз тўйга эшак миниб айтганми, ўзини хонанда (узр “фононда”) деган одам борки, келаверибди. Уларни келганини тўй эгасидан бошқа биров билиб биров билмади.\nЭссиз ҳаражат. Шунинг ўрнига фонограмма орқали ўша артистнинг қўшиғини қўйиб ҳам тўй ўтказса бўларди-ку. Рақсга тушаётганларга кимнинг қўшиқ куйлаётгани бутунлай фарқсиз эди. Қўпол қилиб айтганда, улар машинани сигналига ҳам рақсга тушишарди. Шундай экан, худди дискотекадагидек ҳукмронликни “ди-жей”ларга бериб қўйсак бўлмайдими?! “Ди-жей”лар ўзини юлдуз деганларнинг ҳам, осмон деганларнинг ҳам, қуёш деганларнинг ҳам қўшиғини ижро этиши мумкин. Тўғри, ҳозирча уларни “дежурний”(“навбатчи”) деб атаб турибмиз.\nНима бўлганда ҳам, қўшиқчиларимизни тартибга чақириб туриш керак. Чунки миллий маънавиятимиз ривожи айнан санъакорларга боғлиқ. Авваллари санъакорлар халқ ортидан юрган бўлса, энди одамларимиз санъаткорлар ортидан кетаётгандек.\nҲайдовчи йўл қоидасини бузса жазога тортилади. Нима учун “фонанда”лар қоида бузса жазога тортилмайди?\nШу ўринда айрим қўшни мамлакатларда фонограмма орқали қўшиқ куйлаётганлар жазога тортилишни эслатиб ўтамиз. Халқ томонидан санъаткор сифатида тан олинмайди. Евровидение танловида иккинчи ўрин олган Полина Гагарина билан боғлиқ воқеани эслатиб ўтамиз. У Тошкентдаги концерти жонли бўлишини айтган, аммо фонограмма орқали концертини ўтказган эди. Айни шу ҳолат санъатсеварларнинг эътирозига сабаб бўлди. Норози бўлган шинавандаларнинг айримлари зални ташаб чиққан эди.\nТеги: Хонандами ёки фонанда?


Оқшом маликасига айланинг! - 4 Января 2019 - www.SheJoT.CoM\nГлавная » 2019 » Январь » 4 » Оқшом маликасига айланинг!\nДемак қўл остимиздаги воситалар ёрдамида оқшом маликасига айланишни бошлаймиз!\nЮз териси парвариши\nБайрам куни оила азоларингизни, турмуш ўртоғингизни ўз жозибангиз билан лол қолдириш истагидамисиз? У ҳолда бугундан ишга киришинг. Биринчи топшириқ – юз терисини парваришлаш. Юзингиз сўлғин бўлиб, терингиз совуқдан қуриб кетаётган бўлса, намлантирувчи ниқоблар тавсия этилади: 1 ош қошиқ асал, 1 дона тухум сариғи, 1-2 томчи лимон суви, 1 чой қошиқ сметанани аралаштириб, юзингизга суртинг ва 20 дақиқадан сўнг илиқ сувда ювинг.\nУйқудан аввал 1 ош қошиқ сметанага, 1 чой қошиқ картошка крахмали ва бир бўлак банан аралаштириб, юз терисига суртинг ва 20 дақиқадан сўнг илиқ сувда чайинг. Мана шу ниқобларни янги йилга қадар кунора қўлласангиз, сўлғиган юз териси тиниқлашиб, силлиқлашади.\nЮздаги доғ ва сепкилларни тонал креми ёрдамида беркитиш мумкин. Агар юз терисида ҳуснбузардан қолган чуқурчалар бўлса, аввал пардоз асоси учун мўлжалланган крем суртинг.\nОқшом пардози учун ёрқин, ялтироқ, кулранг тенлар тавсия этилади. Аввал қовоғингизни кулранг ва оқ ялтироқ тень билан бўянг. Сўнг ёғли ёки суюқ қалам билан юқори киприк устидан чизиқ тортинг. Киприкларингизга тушь суртиш эсдан чиқмасин. Маслаҳатимиз, узайтирувчи ва қалинлаштирувчи тушдан фойдаланинг.\nПардознинг сўнгги босқичида лабингизга урғу беринг. Лаб бўёғини суртишдан аввал юмшатувчи бальзамдан фойдаланишни унутманг. Бу лаб бўёғининг узоқ вақтгача сақланиб туришини таъминлайди. Байрам кечаси учун қизил, жигарранг, бинафша ранг лаб бўёқлари тавсия этилади. Ишни юзга махсус спрей сепиш билан якунлаймиз. Бу спрей пардоз узоқ вақт сақланишини таъминлайди.\nСоч турмаги муаммо эмас!\nОшхонада пишир-куйдирни бошлашдан аввал, нам сочларга бегуди бураб, устидан рўмол ўраб олинг. Юмушлардан бўшагач, бегудиларни йиғиштириб олсангиз бўлгани. Қарабсизки, жингалак кокиллар жилоланиб турибди. Сочларингизни байрамдан бир ҳафта олдин бўяганингиз маъқул. Чунки бўялган сочларда ҳар қандай турмак товланиб туради.\nБайрамни ҳамкасбларингиз билан нишонлаётган бўлсангиз, унда сочингизга мусс суртиб, учигача енгил уқалаб чиқинг. Сочлар майда жингалак бўлгач, лак сепсангиз, базмнинг сўнггигача турмагингиз сақланиб туради.\nБайрам кечасига янги кўйлак харид қилиш имкони бўлмаса, кийим жавонингизни кўздан кечиринг. Ёрқин рангли, ортиқча безаксиз кўйлагингиз бўлса, шуни кийганингиз маъқул. Дизайнерлар келаётган 2019 йилда оч сариқ, лимон, тилла ранг, жигарранг ҳамда қаймоқ ранглар урфга киришини айтишмоқда. Лекин энг тўғри танлов — чиройли, ҳаракатланиш учун қулай бичимдаги либосдир.\nБайрам кечаси учун танлаган кўйлагингиз нафақат қоматингиз, балки характерингизга ҳам мос келсин. Масалан, табиатан романтик аёлларга енгил ва этаги кенг, очиқ рангдаги либослар тавсия этилади.\nҚоматингиздан уяласизми? Хавотирланманг, бу муаммо эмас. Дизайнерлар қоматни чиройли кўрсатиш учун тўғри трапеция бичимидаги кўйлакларни тавсия этишади.\nКлассик услубни ёқтирсангиз юпқа велюр матосидан, этаги «француз» бичимида тикилган кўйлак кийинг. Ҳа-я, тўнғиз йилида қора велюр газламаси урфда бўлади.\nУмуман олганда, келаётган янги йилда ёрқин либослар урфга киради. Қандай либос кийишингиздан қатъи назар, янги йилни оилангиз бағрида бахтиёрлик ҳисси билан кутиб олинг.\nКатегория: AYOLLAR UCHUN FOYDALI MASLAHATLAR MAKEUPLAR / АЁЛЛАР УЧУН ФОЙДАЛИ МАСЛАХАТЛАР МЭЙКАПЛАР | Просмотров: 172 | Добавил: iphone | Рейтинг: 0.0/0


Йилнинг "Виртуал Фотографи" ғолиби аниқланди - Terabayt.Uz\nҲар йилнинг апрел ойида Буюк Британия пойтахти Лондон шаҳрида ўтказиладиган гейминг фестивали бу йил 1-10 апрел кунлари бўлиб ўтди. Тадбир давомида Nvidia билан ҳамкорликда виртуал ўйин ичидаги фотография танлови ҳам ўтказилди ва унда Жое Мензиес томонидан Red Dead Redemption 2 ўйинида олинган скриншот ғолиб деб топилди.\nRed Dead Redemption 2 - Joe Menzies\nСуратда Red Dead Redemption 2 ўйини қаҳрамони Артур Морганнинг қуёш ботаётган саҳро манзарасида от устида ўтирганини кўриш мумкин. Ғолиб учун Nvidia'нинг GeForce RTX 3080 Ti видеокартаси ўрнатилган, 5250 доллар нархдаги Studio ноутбуки берилган. Шунингдек, қуйида бошқа виртуал фотографлар томонидан турли хил ўйинларда олинган скриншотларни кўришингиз мумкин.\nBatman Arkham Knight - Эндрю Томас\nGhostwire: Tokyo - Паоло Мантоан\nThe Last of Us - Emili\nHorizon Forbidden West - GamescapeV\nШу ва бошқа бир нечта суратларнинг оригинал нусхаларини бу ердан топишингиз мумкин.\nЎҚИНГ: Бу учар кетмон эмас, лекин у сизни учира олади\n#Видео ўйинлар #Red Dead Redemption 2 #фотография


АҚШ Халқаро жиноят суди ходимларига қарши санкциялар киритди\nАҚШ маъмурияти Халқаро жиноят суди (ХЖС) прокурори, америкалик ҳарбийларнинг Афғонистондаги жиноятларини тергов қилаётган Фату Бенсудага қарши санкциялар киритди.\nАҚШ, шунингдек, суднинг юрисдикция, комплементарлик ва ҳамкорлик бўлими бошлиғи Факисо Мочочокони ҳам “қора рўйхат”га киритган.\nСанкциялар суднинг ушбу ходимларининг АҚШдаги активлари музлатилиши ва уларнинг АҚШга киришларига тақиқловни кўзда тутади.\n“Бугун биз кейинги қадамни амалга оширмоқдамиз, чунки ХЖС, афсуски, америкаликларни нишонга олмоқда”, деб изоҳ берган ушбу қарорга АҚШ давлат котиби Майк Помпео.\nБироқ Помпео ушбу қарорни қабул қилиш учун туртки бўлган аниқ сабабни кўрсатмаган. Давлат котиби Бенсуда ва Мочочокони моддий қўллаб-қувватлашни давом эттирувчи жисмоний ва юридик шахсларга ҳам санкциялар қўлланишидан огоҳлантирган.\nПомпеонинг қўшимча қилишича, давлат департаменти АҚШнинг Афғонистондаги ҳарбий контингенти хатти-ҳаракатларини тергов қилишга алоқадор бошқа шахсларга ҳам АҚШга киришни чеклади. Бироқ АҚШ давлат котиби аниқ исмларни келтирмаган.\n11 июнда АҚШ президенти Дональд Трамп ХЖСнинг Афғонистондаги ҳарбий жиноятларни тергов қилаётган ходимларига қарши иқтисодий санкциялар киритишга рухсат берувчи фармонни имзолаган.\nХЖС прокурорлари 2003-2014 йиллар давомида Афғонистонда содир этилган ҳарбий жиноятларни, бу жиноятларга толиблар, Афғонистон ҳукумати, АҚШ ҳарбийлари ва Марказий разведка бошқармасининг алоқадорлигини тергов қилмоқда.\nHuman Rights Watch ҳуқуқни ҳимоялаш ташкилоти директори Ричард Дикер ушбу санкцияларни танқид қилиб, АҚШнинг амалдаги маъмурияти “қонунбузарларни жазолаш учун ишлаб чиқилган санкцияларнинг асл моҳиятини бузиб, аслида уларни халқаро жиноятларни тергов қилиш вазифаси топширилган шахсларни таъқиб қилишда қўллаётганини” таъкидлаб ўтган.


ЎзА - Ўзбекистонда қозоқ адабиёти таҳлили\nЎзбекистонда қозоқ адабиёти таҳлили\nЎзбекистон Ёзувчилари уюшмасида Қозоқ адабиёти кенгашининг 2019 йил якунлари бўйича ҳисобот йиғилиши бўлиб ўтди.\nМаълум қилинганидек, Қозоқ адабиёти кенгаши ўтган йилда 50 га яқин маданий-маърифий тадбир, ижодий учрашувлар ўтказган. Таниқли шоир, таржимон ва оқин Маҳкамбой Умаров таваллудининг 70 йиллиги, шоир Шарифбой Медетов ва шоир, бастакор Собит Налибоев таваллудларининг 80 йиллигига бағишланган ижодий кечалар шулар жумласидан.\nАлоҳида таъкидлаш керакки, ўтган йили Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг 2018 йил 13 март куни қабул қилинган “Буюк қозоқ шоири ва мутафаккири Абай Қўнонбоев ижодий меросини кенг ўрганиш ва тарғиб қилиш тўғрисида“ги қарори асосида мамлакатимизда Абай ҳаёти ва ижодига бағишланган тадбирлар ўтказилди. Ўзбекистон ва Қозоғистонда Носир Фозилов таваллудининг 80 йиллигига бағишланган бир қатор тадбирлар ташкил этилди.\nКенгаш йиғилишида олим Абдулла Рустамовнинг “Абай абадияти” монографияси, Маҳкамбой Умаровнинг “Юксакдаги юлдузим” номли тўплами, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов, Ўткир Раҳмат шеърларининг қозоқ тилига қилинган таржималари муҳокама қилинди.\n2019 йилда Олмаота шаҳрида ёш ўзбек ижодкорларининг “Жуз ўлен” (“Юз шеър”) номли китоби тақдимот маросимлари бўлиб ўтган эди. Ҳисобот йиғилишида, унда ўзбекистонлик бир гуруҳ ёш ижодкорлар иштирок этгани алоҳида мамнуният билан таъкидланди. Айни пайтда қозоқ ёш шоирларининг худди шу номдаги ўзбек тилидаги тўплами нашрга тайёрланмоқда.\nО.БЕКМУРОДОВА, О.ҒУЛОМОВ (сурат), ЎзА


Почта жўнатмалари орқали юборилган марихуана манзилга етиб бормади - Darakchi\nПочта жўнатмалари орқали юборилган марихуана манзилга етиб бормади\nЖИНОЯТ 09.11.2019, 11:04\nАммо шунга қарамай, почта жўнатмалари орқали қонунга хилоф равишда таркибида психотроп моддалар мавжуд бўлган дори воситаларини ҳамда наркотик моддаларни жўнатиш ҳолатлари учраб турибди.\nЯқинда Тошкент шаҳар божхона бошқармасининг “Бош почтампт” ташқи иқтисодий фаолият божхона пости ходимлари шу турдаги қоидабузарликни фош қилишди. Бу ҳақда Давлат божхона қўмитаси ахборот хизмати хабар бермоқда\nЖумладан, фуқаролар Х.Н., Т.А. ва А.Ф.лар номига хориждан юборилган почта жўнатмалари божхона назоратидан ўтказилганида, божхона декларациясида кўрсатилмаган, 150 дона таркибида психотроп моддалари мавжуд бўлган дори воситалари борлиги аниқланди.\nШунингдек, фуқаро У.Т. номига юборилган почта жўнатмасида 5 дона “Марихуана” ўсимлигининг уруғлари борлиги ҳам маълум бўлди.


Ўзбекистон Республикаси Президенти 24.02.2020 13:16\nАвваламбор, мана шундай ғоят муҳим ва шукуҳли маросимга таклиф қилганлари учун Туркия Республикаси Президенти Режеп Таййип Эрдоған Жаноби Олийларига, муҳтарама Эмине Хоним Олияларига, қардош турк халқига чин қалбимдан миннатдорчилик изҳор этаман.\nДунёдаги ҳар қайси давлат, ҳар қайси миллат биринчи навбатда ўзининг интеллектуал салоҳияти, юксак маънавияти билан қудратлидир. Бундай енгилмас куч манбаи эса, аввало, инсоният тафаккурининг буюк кашфиёти – китоб ва кутубхоналарда, десак, адашмаган бўламиз.\nБарчангизни қадрли биродарим Эрдоған Жаноби Олийларининг ташаббуси ва раҳнамолигида барпо этилган Туркия Президенти девонининг Халқ кутубхонаси билан самимий муборакбод этаман.\nҚадимий ва замонавий меъморчилик анъаналари, муҳандислик санъатининг энг сўнгги ютуқларини, турк халқининг буюк ўтмиши, бунёдкорлик салоҳияти, бой маънавий оламини ўзида ёрқин мужассам этган бу маҳобатли кошона ҳар қандай юксак таҳсинга муносибдир.\nАгар азим Анқара Туркия мамлакатининг тожи бўлса, ушбу кутубхона ана шу тожга ўрнатилган энг ёрқин, энг гўзал гавҳарлардан бири бўлибди.\nБу тенги йўқ маърифат қасри барчангизга, бутун Туркия халқига муборак бўлсин.\nБиз Туркия Республикаси Ўзбекистон мустақиллигини биринчилардан бўлиб тан олганини ҳамиша миннатдорлик билан эслаймиз.\nБугунги кунда гўзал мамлакатингиз улкан сиёсий, иқтисодий, илмий ва маданий салоҳиятга эга бўлган давлат сифатида дунёда тобора равнақ ва шуҳрат топиб бормоқда.\nЗамонамизнинг йирик давлат ва сиёсат арбоби Режеп Таййип Эрдоған Жаноби Олийлари раҳбарлигида Туркия халқи эришаётган барча ютуқлар замирида, авваламбор, инсон омилига, илм-маърифатга беқиёс эътибор мужассам эканини биз яхши биламиз. Сизларнинг бу борадаги ноёб тажрибангизни ўрганишга доимо интиламиз.\nСўнгги йилларда икки давлат раҳбарларининг сиёсий иродаси ва халқларимизнинг қўллаб-қувватлаши билан дўстлик ва ҳамкорлигимиз тарихида мутлақо янги саҳифа очилди. Кеча бўлиб ўтган Олий даражадаги стратегик ҳамкорлик кенгашининг биринчи йиғилиши бу йўлдаги янги амалий қадамдир.\nБугунги кунда Ўзбекистон Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик Кенгашига қўшилди. Биз барча аъзо мамлакатлар қатори Туркия билан муносабатларимизни янги босқичга кўтариш учун фаол ҳаракат қилмоқдамиз. Давлатларимиз ўртасида сиёсий, савдо-иқтисодий, сармоявий, транспорт ва коммуникация, маданий-гуманитар соҳалардаги ҳамкорлик жадал ривожланмоқда.\nИлм-маърифат ва китобхонлик маданиятига бўлган катта қизиқиш ва эътибор халқларимизни ўзаро яқинлаштирадиган бебаҳо қадриятдир.\nМамлакатимизда 2020 йилни “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили” деб эълон қилганимиз “Миллий тикланишдан – миллий юксалиш сари” деган улуғвор ғоямизга тўла мос келади.\nТарих саҳифаларига назар солсак, халқларимизнинг маданий ҳамкорлиги олис даврлардан бошланганига гувоҳ бўламиз. Рум элида туғилиб камолга етган Қозизода Румий буюк давлат арбоби ва аллома Мирзо Улуғбек расадхонасининг асосчиларидан бири бўлганини биз ифтихор билан эслаймиз.\nЎз навбатида, Мирзо Улуғбекнинг садоқатли шогирди, машҳур астроном ва математик Али Қушчи ҳаётининг сўнгги йилларини Туркияда ўтказгани ва бу юртда аниқ фанлар ривожига беқиёс ҳисса қўшганини ҳам барчамиз яхши биламиз. Али Қушчининг набираси Мирим Чалабий ҳам бобоси сингари атоқли аллома бўлиб танилган ва бунда турк илмий-маърифий муҳитининг улкан хизматлари борлиги шубҳасиз.\nЎзаро маданий ҳамкорлигимиз ҳақида сўз борганда, буюк шоир ва мутафаккир Алишер Навоийнинг бу жараёнда ғоят муҳим ўрин тутганини таъкидлаш лозим. Тарихий манбалар\nXV асрда турк ҳукмдори Боязид Иккинчининг Султон Ҳусайн Бойқаро ва Алишер Навоий билан мактублар ва элчилар орқали ўзаро мулоқотда бўлганидан гувоҳлик беради.\nТуркиянинг машҳур олим ва адиблари\nАлишер Навоийни туркий дунёнинг энг буюк шоири, турк тилининг ҳимоячиси сифатида улуғлаб келадилар. Туркия китоб фондларида беназир шоиримиз асарларининг 100 дан ортиқ қўлёзмалари сақланаётгани ҳам шундан далолат беради.\nАлишер Навоий бебаҳо ижоди билан бугун ҳам туркий халқларни маънавий жиҳатдан бирлаштиришга хизмат қилиб келмоқда.\nХалқимиз тарихининг оғир ва мураккаб даври, яъни XX аср бошида жадид боболаримиз Ватанимиз мустақиллиги йўлида фидойилик билан курашганлар. Бу борада улар туркиялик маърифатпарварлар билан фаол ҳамкорлик қилганлари, бу диёрда таълим олиб, янги ғоя ва қарашларга эга бўлганларини яхши биламиз.\nЎша йилларда Абдурауф Фитрат, Муҳаммадшариф Сўфизода, Саид Аҳрорий сингари атоқли адиб ва арбобларимиз Туркияда таҳсил олганлар. Маҳмудхўжа Беҳбудий, Ибрат, Абдулла Авлоний, Чўлпон каби ўнлаб улуғ ватандошларимиз турк маданияти ва адабиёти руҳида тарбия топганлар. Минг афсуски, уларнинг аксарияти мустабид тузум даврида сиёсий қатағон қурбони бўлганлар.\nБугунги кунда биз Ўзбекистонда жадидчилик ҳаракатининг ноёб меросини чуқур ўрганиш бўйича катта ишларни бошладик. Ўтган йили мумтоз адибимиз Абдулла Қодирий таваллудининг 125 йиллигини кенг миқёсда ўтказдик. Бу йил машҳур жамоат арбоби, аллома ва адиб Маҳмудхўжа Беҳбудийнинг 145 йиллик таваллуд санасини нишонлаймиз. Биз бу аждодларимизнинг ибратли ҳаёти ва фаолиятини қанча кўп ўргансак, бизни ўйлантираётган жуда кўп саволларга тўғри жавоб топамиз.\nАйни пайтда ўзбек мумтоз адабиёти намояндалари билан бир қаторда замонавий шоир ва ёзувчиларимизнинг асарлари ҳам Туркияда мунтазам нашр этилаётганини биз юксак баҳолаймиз. Мамлакатингизнинг бир қатор олий таълим муассасаларида ўзбек тили ва адабиёти ўқитилаётгани, Истанбулда буюк бобомиз Абу Райҳон Беруний номидаги университет фаолият олиб бораётгани бизни мамнун этади.\nГўзал ва бетакрор турк диёрида ўзбек халқи тарихи ва маданияти билан боғлиқ ўнлаб жой номлари – маҳалла ва марказлар, такялар юз йиллар давомида безавол сақланиб келмоқда. Бундай бағрикенглик ва дўстона муносабат учун Туркия раҳбарияти ва халқига яна бир бор ташаккур билдиришга ижозат бергайсиз.\nБизнинг юртимизда ҳам турк адабиёти ва санъатига қизиқиш тобора ортиб, улар илмий ва таълим масканларида кенг ўрганилмоқда. Мавлоно Жалолиддин Румий, Юнус Эмро, Аҳмад Пошо, Сайди Али Раис Котибий, Тошлижали Яҳё, Ҳамди Чалабий сингари буюк шоирлар ижодини халқимиз севиб ўқийди.\nШу билан бирга, замонавий турк адабиёти, халқ достонлари, антологиялар ўзбек тилида нашр этилиб, китобхонларимизнинг маънавий мулкига айланганини таъкидлаш лозим.\nБиз илм-маърифатни кенг маънода тушунамиз. Шу сабабли юртимизда дунёвий таълим даргоҳлари билан бирга диний мактаб ва мадрасалар, илмий-маърифий марказлар ташкил этилмоқда. Хусусан, Тошкент шаҳрида кўп асрлик маърифат хазинасини ўзида мужассам этадиган, фундаментал тадқиқотлар олиб бориладиган Ислом цивилизацияси марказини бунёд этмоқдамиз.\nСамарқандда Имом Бухорий, Сурхондарёда Имом Термизий номларидаги халқаро илмий-тадқиқот марказлари фаолият кўрсатмоқда. Уларда бошқа фанлар қатори ҳадис, калом, ақида, тасаввуф, фиқҳ илмлари чуқур ўрганилмоқда.\nБухородаги Мир Араб олий мадрасаси, Тошкент Ислом маъҳади, Ўзбекистон халқаро Ислом академияси сингари олий ўқув юртларида етук малакали мутахассислар тайёрланмоқда.\nБу йил ҳадис илмининг султони Имом Бухорий, ақида илмида мактаб яратган алломалар –\nАбу Мансур Мотуридий ва Абу Муин Насафийга бағишланган халқаро илмий конференциялар ўтказиш ниятидамиз. Шунингдек, улуғ аллома – насли-насаби туркиялик бўлган Абдухолиқ ўиждувоний ҳазратларининг, Баҳоуддин Нақшбанд бобомизнинг таваллуд айёмларини, Мир Араб мадрасасининг 500 йиллигини ҳам юқори савияда ўтказишни ният қилганмиз.\n2020 йил Бухоро шаҳри – “Ислом маданияти пойтахти”, Хива шаҳри – “Туркий дунё маданияти пойтахти”, деб эълон қилинди. Шу муносабат билан жорий йил давомида мамлакатимизда бир қатор халқаро анжуманлар ташкил этилади. Туркиялик муҳтарам олиму уламоларимиз ушбу маданий-маърифий тадбирларнинг азиз меҳмонлари бўладилар, деб ишонаман.\nҲозирги кунда Ўзбекистонимизнинг китоб фондларида 100 мингдан зиёд ноёб қўлёзма асарлар сақланмоқда. Бироқ, айтиш керакки, уларнинг аксарияти ҳамон ўз тадқиқотчиларини кутиб турибди. Бу маънавий хазинани ҳар томонлама чуқур ўрганиш ва оммалаштириш олдимизда турган муҳим ва шарафли вазифадир.\nФурсатдан фойдаланиб, мен Ўзбекистон ва Туркия университетлари, илмий-тадқиқот муассасалари ўртасидаги ҳамкорликни янада кенгайтиришга даъват этаман. Бу жараёнларда Туркиянинг бугун очилаётган ушбу энг улкан кутубхонаси ва 150 йиллик тарихга эга бўлган Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий кутубхонаси ташаббускор бўладилар, деб умид қиламан.\nБугун Туркияда катта шодиёна, таъбир жоиз бўлса, маънавият ва маърифат тўйи бўлиб ўтмоқда. Бизнинг халқимизда “Тўйга тўёна билан бормоқ лозим”, деган ҳикматли сўз бор.\nШунга кўра, биз Туркия Президенти девонининг Халқ кутубхонасига 350 дан зиёд турли мавзудаги китобларни келтирдик. Уларнинг орасида дунёда ўта ноёб бўлган, Ўзбекистон мусулмонлари идораси кутубхонасида сақланаётган “Усмон Мусҳафи”нинг моҳир хаттотларимиз томонидан кўчирилган нусхаси ҳам бор.\nБутун ислом оламининг фахри бўлмиш мавлоно Жалолиддин Румий ҳазратларининг машҳур “Маснавий” асари қўлёзмасининг факсимиле нашрини сиз, азизларга тақдим этамиз.\nМаълумки, буюк аллома Абу Бакр ар-Розийнинг “Касалликлар тарихи” номли асари бутун дунёда шуҳрат қозонган. Бу китобни ХVIII асрда истанбуллик табиб, шоир ва хаттот Муҳаммад Рафиъ арабчадан турк тилига таржима қилиб, ўз қўли билан кўчирган. Биз келтирган китоблар ичида ушбу қўлёзманинг факсимиле нусхаси ҳам бор.\nАйни вақтда “Алишер Навоий асарларининг Истанбул кутубхоналаридаги тасвирий нусхалари” номли китоб-альбом адабий ҳамкорлигимизнинг чуқур тарихий илдизларидан далолат беради.\nНафақат Туркия, балки бутун мусулмон оламининг оташнафас шоири бўлган Юнус Эмронинг “Ўлмас кўнгул” номли янги китоби яқинда мамлакатимизда ўзбек тилида нашр этилди. Мен ушбу китобга “Сўзбоши” ёзиш шарафига муяссар бўлганимдан бахтиёрман.\nИжозатингиз билан Юнус Эмронинг дўстлик ҳақидаги шеърий сатрларини келтирмоқчиман:\nМенинг тилим – қуш тилидур,\nМенинг қўлим – дўст қўлидур.\nМен булбулман, дўст гулимдур,\nБилинг, гулим сўлмас менинг.\nХабарингиз бор, Ўзбекистон Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик Кенгаши доирасида “Туркий адабиёт хазинаси” рукнида 100 жилдлик китоблар туркумини нашр этиш ғоясини илгари сурган эди. Ана шу эзгу ташаббуснинг илк самараси ўлароқ, Юнус Эмронинг ушбу асарини ҳам Президент девони Халқ кутубхонасига тақдим этиш менга катта мамнуният бағишлайди.\nСизларни бугунги тантанали маросим билан яна бир бор чин юракдан қутлайман.\nБу муаззам кутубхона Туркия халқи, Туркия ёшлари учун, илм-маърифатни юксак қадрлайдиган барча инсонлар учун чинакам маънавият саройига айланишини қодир Аллоҳдан сўраб қоламан.


Бугун Ўзбекистон-Афғонистон сиёсий маслаҳатлашувлари бошланади\n25 июн 2022, Тошкент вақти: 16:42\nБугун Тошкенда Ўзбекистон-Афғонистон сиёсий маслаҳатлашувининг биринчи раунди бошланади. Бу ҳақда Ўзбекистон ташқи ишлар вазирлиги матбуот хизмати хабар берди.\n9-10 январ кунлари Ташқи ишлар вазирлигида ўтадиган сиёсий маслаҳатлашувларга Афғонистон ташқи ишлар вазири ўринбосари Ҳикмат Ҳалил Карзай раҳбарлигида делегация келади.\nЎтган йилнинг охирида Тошкентга Афғонистон президенти катта маслаҳатчиси Ҳумоюн Қаюмий келган ва ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов билан учрашиб, ўзбек-афғон иқтисодий алоқаларини ривожлантириш масалаларини муҳокама қилган эди.\nТашқи ишлар вазирлигининг билдиришича, 2015 йилда Ўзбекистон-Афғонистон ўртасидаги савдо айланмаси 444,5 миллион долларга етган. 2015 йилнинг 10 ойида бу кўрсаткич 429 миллион долларни ташкил қилган.\nБугунги кунда Ўзбекистонда Афғонистон билан ҳамкорликда ташкил этилган 70та қўшма корхона ишламоқда.


Magnum тракторлари Ўзбекистонга АҚШдан 90 йилларда олиб келинган эди.\nХоразм вилоятидаги Ҳазорасп туманининг Овшар қишлоқ фуқаролик йиғини ҳудудида фермерлик қилаётган 44 ёшли Бахтиёр Рўзиметов 11 июль куни туман машина трактор паркига қарашли “Магнум” русумли шудгор тракторини ёқиб юборди.\nИсми сир қолишини сўраган овшарлик Озодлик манбасининг айтишича, "Бахтиёр туман ҳокими томонидан қилинган зулмга чидай олмай" бу ишга қўл урган:\n- Бахтиёр ёш фермерлардан бири. У буғдой топшириш планини бажара олмагани учун туман ҳокими томонидан тазйиққа учраган. Ҳоким унинг томорқасидаги пишиб қолай деган кунгабоқарни ҳайдаб ташлаш учун трактор юборган. Бахтиёр эса норозилик сифатида ана шу тракторга ўт қўйган, - деди овшарлик манба.\nОвшар қишлоқ фуқаролар йиғинининг раиси Ражаббой Искандаров Озодлик билан суҳбатда шундай воқеа бўлганини тасдиқлади:\n- Бахтиёр Рўзиметовнинг ноқонуний экилган кунгабоқари бўлган. МТПнинг трактори уни ҳайдаб ташлашга келган. Менимча, Бахтиёр қаттиқ қаршилик қилганми, тракторчи тракторини ташлаб уйига кетган. Кейин кечаси Бахтиёр бензин обориб ёқиб юборган. Мен эрталаб бориб кўрганимда тарктордан бир уюм темир-терсак қолган эди, холос,- деди Ражаббой Искандаров.\nҲазорасп тумани ички ишлар бўлимининг исми сир қолишини сўраган мулозимига кўра, Бахтиёр Рўзиметов айни пайтда вақтинча сақлаш изоляторида сақланмоқда ва унинг устидан жиноят иши қўзғатилган. Мулозимнинг айтишича, ундан ёқиб юборган “Магнум” тракторининг қиймати ундириб олинади.\nСўнггий йилларда маҳаллий ҳокимларнинг фермерлар ва аҳолининг ям-яшил бўлиб ётган экинзорларини шафқатсиз ҳайдатиб ташлаш ҳолатлари кўп кузатиляпти.\nЖумладан, жорий йилнинг 17 апрелида Бухоро вилоятидаги Олот туманининг Давлатбой, Кўкча қишлоқларида яшовчи мингдан ортиқ хонадон томорқасига экилган картошка, буғдой ва бошқа экинлар бир куннинг ўзида ҳайдаб ташланган эди.\nЎтган йилнинг ноябрь ойида Бухоро вилоятининг Жондор туманида аҳолини ижтимоий ва иқтисодий қўллаб-қувватлаш мақсадида президент қарори билан берилган 10 сўтихлик томорқа ерлар ҳокимият томонидан олиб қўйилгани ҳақида хабар берилган.


Халқ банки 4 октябрь куни Чирчиқ шаҳридаги 14-Меҳрибонлик уйи тарбияланувчиларига ўзлари танлаган 1000 дан ортиқ бадиий китоб ва ўқув қўлланмаларни ...\nХалқ банки жамоаси азиз ўқитувчи ва мураббийларни 1 октябрь — Ўқитувчи ва мураббийлар куни байрами билан муборакбод этади! Ушбу қутлуғ айёмда ...\nХалқ банки «Шарқона лотто» лотереяси «36 дан 6» ўйинининг 2019 йил 18 сентябрдаги 134-ютуқлар тиражи натижаларига кўра, хоразмлик омадли юртдошимиз ... бўйича ҳам ютуқ суммаларига, яъни 2 505 273 210 сўмга эга бўлди. Халқ банки ўйин ташкилотчиси сифатида турли лотереяларни ташкил этиб, 10 ...\nХалқ банки Мустақиллигимизнинг 28 йиллик байрами муносабати билан байрам туҳфаси сифатида «Айнан сиз учун» номли миллий валютадаги жамғарма омонатини ...\nсентябрь куни Халқ банкининг янги логотипи ва корпоратив ранги янгиланиши – ребрендинг қилиниши юзасидан брифинг ўтказилди. Янги логотип Aмир Темур узугидан ... ва 900 га яқин жамғарма ва махсус кассалар фаолият кўрсатмоқа. Халқ банки тизимида жисмоний шахсларга янада сифатлироқ хизмат кўрсатиш ...\nХалқ банки кредит лаёқатлилиги бўйича ўзининг юқори даражасини олди. Бу кўрсаткич «Ахбор-рейтинг» рейтинг агентлиги томонидан белгиланган. «Ахбор-рейтинг» ...\nтижорат Халқ банки ўз мижозларига хурсандчилик улашишни давом этмоқда, деб хабар бермоқда банк ахборот хизмати. «Шарқона лотто» лотереяси «36 дан 6» ... куни Сатиббай акага ушбу автомобил тантанали равишда топширилди. Халқ банки ўйин ташкилотчиси сифатида турли лотереяларни ташкил этиб, 10 ...\nйилнинг 9 сентябрь куни «Озодлик» радиосининг телеграмдаги каналида «Халқ банки пенсия бўлимининг кўчирилгани кексаларга ноқулайлик туғдирмоқда» ... сафар пенсиясини вақтида ололмаётган «жабрдийда» талқинида, дейилади Халқ банки ахборот хизмати хабарида. Қайд этилишича, Пахтаобод тумани ...\nфақат Қашқадарё ва Жиззах вилоятларида амалга оширилади. Бу ҳақда Халқ банки ахборот хизмати хабар берди. Ажратиладиган кредит линияси 10 000дан ... (ажратиладиган кредит линияси 250 000 АҚШ долларигача). Халқ банкининг хорижий ҳамкорлари сони кўпаймоқда Айни пайтда Халқ банки ...


Марғилонда эр-хотин ис газидан заҳарланди — Фарғона шифокори\nМарғилонда 14 декабрь куни ис газидан заҳарланиш ҳолати қайд этилди. Бу ҳақда Ўзбекистон ИИВ хабар берди.\nМарғилон шаҳрида яшовчи О.А. ва унинг турмуш ўртоғи М.А. уйидаги иситиш печидан сизиб чиққан табиий газ исидан заҳарланиб, шифохонага ётқизилган.\n«Ҳозирда суриштирув ишлари олиб борилмоқда», — дейилади ИИВ Жамоатчилик ва оммавий ахборот воситалари билан алоқалар бошқармаси ахборотида.\n← “Битирувчи – 2019” форумига марҳамат!\nФарғонадаги шифохоналарда нега койкалар сони қисқартирилмоқда? →\n18.02.2019 fsh.uz 291


ФХХ Красноярск ўлкасида террорчилар тарафдорини қўлга олди - видео - 07.12.2020, Sputnik Ўзбекистон\nАъзолардан бири Красноярск аэропортида қўлга олинган. У қуролли тўқнашувларда жангарилар тарафидан иштирок этиш учун хорижга кетишни режалаштирган. 07.12.2020, Sputnik Ўзбекистон\nроссия федерал хавфсизлик хизмати (фхх), красноярск ўлкаси, “тавҳид ва жиҳод катибаси”\n13:30 07.12.2020 (янгиланди: 12:37 29.04.2021)\n© Пресс-служба ФСБ РФ / Фотобанкка ўтишСотрудники ФСБ\nАъзолардан бири Красноярск аэропортида қўлга олинган. У қуролли тўқнашувларда жангарилар тарафидан иштирок этиш учун хорижга кетишни режалаштирган.\nТОШКЕНТ, 7 дек — Sputnik. Россия Федерал хавфсизлик хизмати ходимлари Россияда тақиқланган “Тавҳид ва жиҳод катибаси”* халқаро террористик ташкилоти тарафдоларини қўлга олди. Бу ҳақда ФХХ минтақавий бошқармаси матбуот хизмати хабар қилмоқда.\n“Красноярск ўлкаси Россия ФХХБ Ўрта Осиё мамлакатларидан бирининг фуқаролари таркибига кирган “Тавҳид ва жиҳод катибаси” террористик ташкилоти тарафдорларининг фаолиятига чек қўйди”, - дейилган хабарда.\nАъзолардан бири Красноярск аэропортида қўлга олинган. У қуролли тўқнашувларда жангарилар тарафидан иштирок этиш учун хорижга кетишни режалаштирган. Ташкилотнинг қолган аъзолари турар жойида қўлга олинган. Қўлга олинганлар сони очиқланмаган.\nТерговчилар террорчилик фаолиятини амалга ошириш мақсадида таълим олиш ва террорчилик фаолиятига кўмак бериш моддалари билан жиноий иш очган.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ Ўзбекистон ДХХ ва ИИВ ходимлари томонидан ўтказилган тезкор тадбирлар давомида мамлакат фуқароларини ёллаб, “Тавҳид ва жиҳод катибаси”* халқаро террорчилик ташкилоти сафига жўнатиш билан шуғулланиб келган шахснинг фаолиятига чек қўйилгани хабар қилинган эди.