802-сон 22.12.2020. Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартини тасдиқлаш тўғрисида\n22.12.2020 йилдаги 802-сон\nМактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартини тасдиқлаш тўғрисида\nМактабгача таълим ва тарбиянинг ДАВЛАТ СТАНДАРТИ\n2-боб. Давлат стандартининг мақсади ва асосий вазифалари\n3-боб. Давлат стандартининг асосий принциплари\n4-боб. Давлат стандартининг таркибий қисмлари\n5-боб. Давлат стандартини жорий этиш\n6-боб. Давлат стандарти талабларига риоя этилишини назорат қилиш\nИлк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган ДАВЛАТ ТАЛАБЛАРИ\n2-боб. Давлат талабларининг мақсади ва асосий вазифалари\n3-боб. Давлат талабларининг асосий принциплари\n4-боб. Давлат талабларининг таркиби\nИлк ёшдаги болалар ривожланишига қўйилаётган ТАЛАБЛАР\nМактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйилаётган ТАЛАБЛАР\nМактабгача таълим ташкилотининг ДАВЛАТ ЎҚУВ ДАСТУРИ\n2-боб. Мактабгача таълим ташкилотида таълим жараёнининг мақсади ва асосий принциплари\n3-боб. Мактабгача таълим ташкилотида боланинг ривожланишини қўллаб-қувватлаш ва уни амалга ошириш, қўшимча таълим хизматлари, ота-оналар билан ҳамкорлик\n4-боб. Мактабгача ёшдаги болаларга таълим беришда алоҳида ёндашув\n5-боб. Мактабгача ёшдаги боланинг компетенциялари\n1-§. Мактабгача ёшдаги (6-7 ёш) боланинг умумий муҳим компетенциялари\n2-§. Боланинг ривожланиш соҳалари компетенциялари\n3-§. «Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш» соҳаси компетенциялари\n4-§. «Ижтимоий-ҳиссий ривожланиш» соҳаси компетенциялари\n5-§. «Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари» соҳаси компетенциялари\n6-§. «Билиш жараёнининг ривожланиши» соҳаси компетенциялари\n7-§. «Ижодий ривожланиш» соҳаси компетенциялари\n6-боб. Ўқув-тарбиявий фаолият\n7-боб. Боланинг ривожланиш соҳалари бўйича ютуқлари\n8-боб. Ривожлантирувчи муҳитни ташкил қилиш\nМактабгача таълим ташкилоти таълим дастурини тузиш бўйича ТАВСИЯЛАР\nБолалар тўлиқ кун мобайнида бўладиган гуруҳнинг намунавий кун тартиби\nЙиллик мавзули (тематик) режа\nҲафталик иш режаси Ой мавзуси: «Ўзбекистон — жанажон юртим!»\n3 дан 7 ёшгача бўлган боланинг ривожланиш ХАРИТАСИ\n6-7 ёшдаги боланинг мактабга тайёрлик харитаси\nМактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар тўпламлари, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник воситалар билан жиҳозлаш МЕЪЁРЛАРИ\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарори, 22.12.2020 йилдаги 802-сон\n«Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни ижросини таъминлаш, шунингдек, илк ва мактабгача ёшдаги болаларга самарали таълим-тарбия бериш ҳамда қулай шарт-шароитлар яратиш мақсадида Вазирлар Маҳкамаси қарор қилади:\n1. Қуйидагиларни назарда тутувчи мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти 1-иловага мувофиқ тасдиқлансин:\nдавлат стандартининг мақсади, асосий вазифалари ва принциплари;\nмактабгача таълимнинг намунавий ўқув режаси;\nдавлат стандартини жорий этиш ҳамда унга риоя этилишини назорат қилиш;,\nдавлат стандартининг таркибий қисмлари, жумладан:\nилк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари;\nмактабгача таълим ташкилотининг давлат ўқув дастури;\nмактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар тўплами, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник, реабилитация воситалари билан жиҳозлаш меъёрлари.\n2. Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги томонидан тизимдаги давлат мактабгача таълим ташкилотлари учун марказлаштирилган ҳолда жиҳозларни харид қилиш бўйича комиссия таркиби 2-иловага мувофиқ тасдиқлансин.\n3. Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги, Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси манфаатдор вазирликлар ва идоралар билан биргаликда ўзлари қабул қилган норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни бир ой муддатда ушбу қарорга мувофиқлаштирсинлар.\n4. Мазкур қарорнинг бажарилишини назорат қилиш Ўзбекистон Республикаси Бош вазирининг ижтимоий ривожлантириш масалалари бўйича ўринбосари Б.А. Мусаев, Ўзбекистон Республикаси мактабгача таълим вазири А.В. Шин ҳамда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси бошлиғи У.Н. Ташкенбаев зиммасига юклансин.\n2020 йил 22 декабрь,\nВазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 22 декабрдаги 802-сон қарорига\nМактабгача таълим ва тарбиянинг\n1. Ушбу Мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандарти (кейинги ўринларда — давлат стандарти) давлат стандартининг мақсади ва асосий вазифаларини, принципларини, таркибий қисмларини, давлат стандартларини жорий этиш ҳамда унинг талабларига риоя этилишини назорат қилиш тартибини белгилайди.\nДавлат стандартини амалга оширишда мактабгача таълим ва тарбиянинг давлат таълим дастурини, мактабгача ёшдаги болаларга мактабгача таълим ва тарбия бериш соҳасидаги ўқув-методик қўлланмаларни, методик тавсияларни ишлаб чиқиш, шунингдек, мактабгача таълим ташкилотларини лойиҳалаштириш, қуриш, жиҳозлаш ва уларнинг фаолиятини ташкил этишнинг ўзига хос хусусиятлари инобатга олинади.\n2. Давлат стандартини ишлаб чиқиш қуйидаги ҳужжатларга асосланади:\nЎзбекистон Республикаси Конституцияси, «Мактабгача таълим ва тарбия тўғрисида»ги, «Ёнғин хавфсизлиги тўғрисида»ги, «Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикасининг қонунлари;\nЎзбекистон Республикаси Президентининг «Мактабгача таълим тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2017 йил 9 сентябрдаги ПҚ-3261-сон ва «Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида» 2019 йил 8 майдаги ПҚ-4312-сон қарорлари;\nВазирлар Маҳкамасининг «Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги тўғрисидаги низомни ҳамда Мактабгача таълим муассасалари раҳбар ва мутахассисларини қайта тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш институти уставини тасдиқлаш ҳақида» 2017 йил 21 ноябрдаги 929-сон, «Мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида» 2019 йил 13 майдаги 391-сон, «Аҳолини фавқулодда вазиятларда ҳаракат қилишга тайёрлаш тартибини такомиллаштириш тўғрисида» 2019 йил 9 сентябрдаги 754-сон қарорлари;\nO‘z DSt 1.0-98. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Асосий қоидалар»;\nO‘z DSt 1.1-92. «Ўзбекистон Республикаси стандартлаштириш давлат тизими. Ўзбекистон Республикаси стандартларини ишлаб чиқиш, мувофиқлаштириш, тасдиқлаш ва рўйхатдан ўтказиш тартиблари»;\nO‘z DSt 1157: 2008. Ҳужжатларни унификациялаштириш тизими. Ташкилий-фармойиш ҳужжатлар тизими. Ҳужжатларни расмийлаштиришга бўлган талаблар;\n3. Давлат стандартини бажариш Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият кўрсатаётган барча мактабгача таълим ташкилотлари учун мажбурийдир.\n4. Давлат стандарти камида беш йилда бир марта қайта кўриб чиқилади.\n5. Давлат стандартининг мақсади — мактабгача таълим тизимини замонавий талабларга асосланган ҳолда ташкил этиш, болаларни соғлом ва ҳар томонлама етук қилиб вояга етказиш, таълим-тарбия жараёнига самарали таълим ва тарбия шакллари ҳамда усулларини жорий этиш ҳамда маънавий баркамол авлодни тарбиялаш, шунингдек, таълим-тарбия жараёнининг ҳажмига, мазмунига ва сифатига, мактабгача таълим ташкилотини қуриш ва жиҳозлашга, мактабгача ёшдаги болаларнинг соғлом овқатланишини ва хавфсизлигини ташкил этишга доир мажбурий минимум талабларни жорий этиш ва назоратини ташкил этишдан иборат.\n6. Давлат стандартининг асосий вазифалари қуйидагилардан иборат:\nмактабгача таълимнинг мазмуни ва сифатига қўйиладиган талабларни белгилаш;\nмиллий, умуминсоний ва маънавий қадриятлар асосида тарбиялашнинг самарали шакллари ва усулларини жорий этиш;\nўқув-тарбия жараёнига инновацион педагогик ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш;\nтаълим-тарбия фаолияти сифатини назорат қилишнинг ҳуқуқий асосларини такомиллаштириш;\nмактабгача таълим ташкилотларида тўлақонли ва хавфсиз овқатлантиришни ташкил этишга бўлган санитария-гигиеник талабларни белгилаш;\nмактабгача таълим ташкилотларини қуриш меъёрларини тартибга солиш;\nмактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник, реабилитацион воситалар билан жиҳозлаш;\nмактабгача таълим ташкилотларининг ёнғин хавфсизлигини таъминлашга қўйиладиган талабларга мувофиқлигини таъминлаш.\n7. Давлат стандартининг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:\nтарбияланувчининг интилишлари, қобилияти ва қизиқишлари устуворлиги;\nҳар бир боланинг, шу жумладан, жисмоний ёки психик ривожланишида нуқсони бўлган боланинг мактабгача таълим ва тарбия олишга бўлган ҳуқуқини амалга ошириш имкониятининг тенглиги;\nдавлат стандартининг таълим соҳасидаги давлат ва жамият талабларига мослиги;\nмактабгача таълимнинг бошқа таълим турлари ва босқичлари билан узлуксизлиги ва таълим мазмунининг узвийлиги;\nмактабгача таълим мазмунининг республикадаги барча ҳудудларда бирлиги ва яхлитлиги;\nмактабгача таълимнинг мазмуни, шакли, воситалари ва усулларини танлашда инновация технологияларига асосланилганлиги;\nхорижий мамлакатларнинг таълим соҳасида меъёрларни белгилаш тажрибасидан миллий хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда фойдаланиш.\n8. Давлат стандартининг таркибий қисмлари қуйидагилардан иборат:\nИлк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари (1-илова);\nМактабгача таълим ташкилотининг давлат ўқув дастури (2-илова);\nМактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар тўплами, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник, реабилитация воситалари билан жиҳозлаш меъёрлари (3-илова).\nЎзбекистон Республикаси мактабгача таълим ташкилотларида тўлақонли ва хавфсиз овқатлантиришни ташкил этишдаги гигиеник талаблар, мактабгача таълим ташкилотларида қурилиш-лойиҳалаш ишлари ҳамда мактабгача таълим ташкилотларида ёнғин хавфсизлигини таъминлашга қўйиладиган талаблар тегишли қонун ҳужжатлари асосида амалга оширилади.\n9. Мактабгача таълимнинг намунавий ўқув режаси (кейинги ўринларда — намунавий ўқув режа) мактабгача таълим ташкилотларида ўтказиладиган машғулотларнинг номи, энг кам (минимал) ҳажми ва уларнинг ёши бўйича тақсимоти белгиланган ҳужжат ҳисобланади.\n10. Намунавий ўқув режа мактабгача таълим ташкилотларида машғулотларни ўтказиш учун асос ҳисобланади.\nМактабгача таълимнинг намунавий ўқув\n3 дан 4 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони\nСоғломлаштириш даври мобайнида\nАтрофдаги олам билан таништириш\nэкспериментлар — амалий тажриба\nПластилин, лойдан ясаш\n2 (биттаси тоза ҳавода)\n4 дан 5 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони\nАтрофдаги олам билан танишиш\nТабиат билан танишиш\n5 дан 6 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони\nэкспериментлар — илм-фан\nИккинчи тилни ўрганиш\n6 дан 7 ёшгача бўлган гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони\nКонструкциялар тузиш ва қўл меҳнати\nБолалар билан қисқа муддатли гуруҳларда ўтказиладиган машғулотларнинг тахминий сони\nБолаларнинг эркин, мустақил фаолияти\nҲафтасига 2 марта\nЎрганувчи тадқиқий фаолият (атрофдаги оламни англаш)\nТабиат билан танишув\nҲафтасига 1 марта\n11. Ўзбекистон Республикасида давлат стандартини жорий этиш, мувофиқлаштириш, унга методик раҳбарлик қилиш Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги томонидан амалга оширилади.\n12. Давлат стандартига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш белгиланган тартибда Вазирлар Маҳкамаси томонидан амалга оширилади.\n13. Давлат стандарти талабларига риоя этилиши устидан назоратни амалга оширишнинг мақсади — давлат стандартида белгиланган талабларни бажариш даражасини аниқлаш, зарур чора-тадбирларни амалга ошириш асосида таълим-тарбия сифатини таъминлашдан иборат.\n14. Мактабгача таълим ташкилотларида давлат стандарти талабларига риоя этилиши устидан назорат Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги ва унинг ҳудудий бўлинмалари томонидан қуйидагича амалга оширилади:\nилк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари ижроси;\nмактабгача таълим ва тарбиянинг давлат ўқув дастурининг бажарилиши;\nдавлат мактабгача таълим ташкилотларида тўлақонли ва хавфсиз овқатлантиришни ташкил этишга бўлган гигиеник талабларга риоя этилиши;\nдавлат мактабгача таълим ташкилотларини қуришда идоравий қурилиш меъёрларига риоя этилиши;\nдавлат мактабгача таълим ташкилотларини ўйинлар тўплами, ўйинчоқлар, мебель, жиҳозлар ва бошқа техник воситалар билан жиҳозлаш;\nдавлат мактабгача таълим ташкилотларида ёнғин хавфсизлигини таъминлашга қўйиладиган талабларига риоя этилишини таҳлил қилиш.\n15. Давлат мактабгача таълим ташкилотларида таълим сифатини назорат қилишнинг турлари қуйидагилардан иборат:\nички назорат — давлат мактабгача таълим ташкилоти раҳбари ҳамда мактабгача таълимни бошқариш бўйича юқори турувчи туман (шаҳар) мактабгача таълим бўлимлари ҳамда Қорақалпоғистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги, вилоятлар ва Тошкент шаҳар мактабгача таълим бошқармалари томонидан амалга оширилади;\nташқи назорат — қонун ҳужжатларида белгиланган давлат мактабгача таълим ташкилотлари фаолиятини текшириш ваколатига эга бўлган давлат органлари ва ташкилотлари томонидан амалга оширилади;\nжамоатчилик назорати — маҳалла ва қишлоқ фуқаролар йиғинларида ташкил этиладиган жамоатчилик комиссияси томонидан белгиланган тартибда амалга оширилади;\nмиллий ва халқаро даражада баҳолаш — ҳукуматнинг тегишли қарори ҳамда халқаро шартномалар талаблари асосида мактабгача таълим бошқаруви органлари, бошқа ташкилотлар, жумладан, халқаро ташкилотлар ҳамкорлигида амалга оширилади.\n16. Давлат стандарти талабларининг бузилишида айбдор бўлган шахслар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.\nМактабгача таълим ва тарбиянинг давлат стандартига\nИлк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган\n1. Мазкур Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талаблари (кейинги ўринларда — давлат талаблари) илк ва мактабгача ёшдаги болаларни (кейинги ўринларда — болалар) ҳар томонлама ривожлантириш, таълим-тарбия бериш, мактаб таълимига тайёрлаш бўйича давлат талабларини белгилайди.\nДавлат талаблари Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ташкилий-ҳуқуқий шаклидан қатъи назар, қуйидаги таълим ташкилотларига нисбатан қўлланилади:\nнодавлат мактабгача таълим ташкилотлари;\nмактабгача ёшдаги гуруҳлари мавжуд бўлган «Меҳрибонлик» уйлари ва «Болалар шаҳарчалари».\n2. Мактабгача таълим турлари учун кадрлар тайёрловчи ўрта махсус, касб-ҳунар ва олий таълим муассасалари, мактабгача таълим турлари бўйича педагогик кадрларнинг малакасини ошириш ва қайта тайёрлашни амалга оширадиган ташкилотлар, мактабгача ёшдаги болалар тарбия олаётган оилалар давлат талабларига риоя қилишлари лозим.\n3. Давлат талабларида қуйидаги асосий тушунчалардан фойдаланилади:\nмактабгача таълим — мактабгача ёшдаги болалар қизиқиши, иқтидори, индивидуал руҳий ва жисмоний хусусиятлари, маданий эҳтиёжларини инобатга олган ҳолда ҳамда болада маънавий меъёрларнинг шаклланиши, ҳаётий ва ижтимоий тажриба эгалланишини кўзда тутган ҳар томонлама ривожлантиришга қаратилган яхлит жараён;\nривожланиш — инсон танаси тузилиши, руҳияти ва хулқида биологик жараёнлар ҳамда атроф муҳит таъсирида рўй берадиган ўзгаришлар;\nривожланиш соҳаси — бола ривожланишидаги аниқ бир йўналишлар;\nкичик соҳа — соҳанинг кичик гуруҳлари. Асосий соҳаларнинг кичик соҳаси ривожланишнинг маълум бир томонларини ўз ичига қамраб олади ва уларнинг аниқ бир йўналишини кўрсатиб беради;\nкутилаётган натижа — болаларда кутилаётган билим, кўникма ва малакалар кўрсаткичи;\nбола тарбиясининг мажмуи — маълум бир ёш даврига хос бўлган вазифаларни мақсадли бажариш учун етарли бўлган боланинг билими, кўникмаси ва малакаси ҳамда қадриятлари;\nинтеграция — бола таълими ва ривожланишидаги мазмун таркибий қисмлари ўртасидаги боғлиқлик;\nинклюзив таълим — болаларнинг алоҳида таълим эҳтиёжлари ва индивидуал имкониятларини инобатга олган ҳолда таълим ва тарбия олинишини тенг таъминловчи жараён;\nрефлексив фаолият — болада ўз тушунчалари ва хатти-ҳаракатларини англаш ва мустақил таҳлил қилиши асосида хулосалар шаклланиши жараёни;\n«Мен» концепцияси — боланинг ўзи ҳақидаги англанган тасаввурлари тизими, унинг рефлексив фаолиятининг бир қисми.\n4. Давлат талабларининг мақсади — мамлакатда ўтказилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳотларни, хорижий мамлакатлар илғор тажрибаси ҳамда илм-фан ютуқлари ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларини инобатга олган ҳолда мактабгача таълим тизимида маънавий баркамол ва интеллектуал жиҳатдан ривожланган шахсни тарбиялаш.\n5. Давлат талабларининг асосий вазифалари қуйидагилар ҳисобланади:\nмактабгача ёшдаги болаларнинг ривожланиши, таълим-тарбияси мазмуни ва сифатига қўйиладиган талабларни белгилаш;\nмиллий, умуминсоний ва маънавий қадриятлар асосида болаларга таълим-тарбия бериш, ривожлантиришнинг самарали шакллари ва усулларини жорий этиш;\nтаълим-тарбия жараёнига педагогик ва замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш;\nкадрларни мақсадли ва сифатли тайёрлаш учун таълим, фан ва ишлаб чиқаришнинг самарали интеграциясини таъминлаш.\n6. Давлат талаблари қуйидаги асосий принципларга асосланади:\n«Мен» концепцияси ва шахсий таълимини яратишда боланинг фаол роли;\nболанинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ва таъминлашнинг муҳимлиги;\nбола таълими ва ривожланишида катталарнинг асосий роли;\nболалар ривожланишида индивидуал фарқланишлар мавжудлиги сабабли ҳар бир болага мослашувчан бўлиб, индивидуал вариативлик асосида ёндашиш.\n7. Давлат талаблари ривожланиш соҳалари интеграциясини назарда тутади ва бола ривожланишига кўмаклашади.\nДавлат талаблари туғилгандан 7 ёшгача бўлган болаларнинг бешта асосий ривожланиш соҳаларига бўлинган. Ҳар бир ривожланиш соҳаси ўз ўрнида кичик соҳаларга бўлинган бўлиб, улар ҳар бир ёш гуруҳига мос бир нечта талаблардан (кутилаётган ривожланиш кўрсаткичларидан) иборат.\n8. Давлат талаблари боланинг қуйидаги ривожланиш соҳалари бўйича белгиланади:\nжисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шаклланиши;\nнутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари;\nбилиш жараёнининг ривожланиши;\n9. «Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шаклланиши» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:\nсоғлом турмуш тарзи ва хавфсизлик.\n10. «Ижтимоий-ҳиссий ривожланиш» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:\nҳиссиётлар ва уларни бошқариш;\nижтимоийлашув, катталар ва тенгдошлар билан мулоқот.\n11. «Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:\nнутқ ва тил;\nқўл бармоқлари майда моторикаси.\n12. «Билиш жараёнининг ривожланиши» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:\nэлементар математик малакалар;\nтадқиқий-билиш ва самарали рефлексив фаолият.\n13. «Ижодий ривожланиш» соҳаси қуйидаги кичик соҳаларга бўлинади:\nдунёни бадиий тасаввур этиш;\n14. Давлат талаблари асосидаги ёш даврлари қуйидаги босқичларни ўз ичига олади:\nгўдаклик (туғилгандан 1 ёшгача);\nэрта ёшдаги болалик (1 ёшдан 3 ёшгача);\nкичик мактабгача ёш (3 ёшдан 4 ёшгача);\nўрта мактабгача ёш (4 дан 5 ёшгача);\nкатта мактабгача ёш (5 ёшдан 6 ёшгача);\nмактабга тайёрлов ёши (6 ёшдан 7 ёшгача).\n15. Илк ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган талаблар мазкур Давлат талабларига 1-иловада белгиланган.\n16. Мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган талаблар мазкур давлат талабларига 2-иловада белгиланган.\n17. Мазкур Давлат талаблари бузилишида айбдор бўлган шахслар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда жавоб берадилар.\nИлк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйиладиган давлат талабларига\nИлк ёшдаги болалар ривожланишига қўйилаётган\nЖИСМОНИЙ РИВОЖЛАНИШ ВА СОҒЛОМ ТУРМУШ ТАРЗИНИНГ ШАКЛЛАНИШИ\nКичик соҳа: Йирик моторика\nТалаб: Бола ўз танаси ва унинг аъзоларини бошқаради, мақсадли тўғри ҳаракатланади\nбоши ва кўкрагини кўтаради;\nорқасидан қорнига ва қайта ўгирилади;\nоёқларини излайди ва топиб, оғзига тортади;\nтурли йўналишларда эмаклайди;\nтўрт оёқлаб ҳаракатланади;\nтиргакка суянган ҳолда оёқда туради;\nкатталар ёрдамида ва ёрдамисиз оёқда туради;\nкичик тўсиқлар устидан хатлаб ўтади.\nкатталар ёрдамисиз турли йўналишларда юради;\nэнгашиб ўйинчоқларни олади;\nзинапоядан юқорига қадамба-қадам кўтарилади.\nбир оёқда туриб мувозанатни сақлайди;\nмустақил зинапоядан кўтарилади ва тушади;\nтепаликдан сирғаниб тушади;\nикки оёқлаб бир жойда сакрайди, олдинга силжиб сакрайди;\nкичик тўсиқлар устидан сакраб ўтади;\nёпиқ эшикни очади, эшикдан киради ва чиқади;\nуч оёқли велосипедда учади.\nБОЛАНИ РИВОЖЛАНТИРИШ БЎЙИЧА ФАОЛИЯТ\nболани севимли ўйинчоғи яқинига эмаклаб келишини рағбатлантириш;\nбола ўтирган ҳолатдан ётган ҳолатга тушиши ва кўтарила олиши учун юмшоқ жойни таъминлаш;\nболани қориндан орқасига айланишини ва қорнига ўгирилишини рағбатлантириш;\n«мен томон эмакла», «ўтир» кўрсатмалари орқали бола билан ҳамкорликда ўйинлар ташкил қилиш;\nбола хатлаб ўта олиши учун уни «паст предметлар» билан таъминлаш;\nвазифани мураккаблаштириш мақсадида предметлар сонини (масалан, кубикларни)\nаста-секин кўпайтириб бориш;\nбола қизиқаётган предметига эмаклаб ёки хатлаб етишиши учун имконият яратиш.\nболага тортиш, чўзиш, кўтариш имконини берувчи предметларни таклиф қилиш;\nбола билан қўл ва оёқларни ҳаракатлантириб ва хиргойи қилиб ўйнаш;\nбола эркин ҳаракатланиши учун хавфсиз ва мустаҳкам муҳит яратиш;\nболага аравача, отчалар, кубиклар, йирик ўйинчоқ машиналар билан ўйнашни ўргатиш;\nбола билан тўғри йўналишда юриш, югуриш, эмаклаш, предметларни отиш/илиб олиш имкониятини берадиган ўйинлар ўйнаш;\nэрталабки бадантарбияни очиқ ҳавода ташкиллаштириш.\nболанинг ҳаракат тажрибасини турли хил жисмоний машқлар билан бойитиш;\nбола билан йўналишини топиши ва бўш жойда ҳаракатланиши учун ҳаракатли ўйинлар ўтказиш;\nболага кичик тепаликка чиқиш ва тушишида кўмаклашиш;\nболаларни ҳаракат фаоллигини ташкил этишда жамоавий шаклларга жалб этиш;\nтаниш ҳаракатларни биргаликда осон ва эркин, бир маромда ва келишган ҳолда бажариш;\nполда турли катаклар, йўлакчалар, доирачалар чизиш ҳамда болага қувонч ва хурсандчилик бағишлайдиган машқлар бажариш.\nКичик соҳа: майда моторика\nТалаб: бола қўли ва бармоқларини турли мақсадларда мувофиқлаштиради ва ишлатади\nпредметларни бир қўлидан иккинчи қўлига олади;\nбир вақтда бир неча предметларни қўлида ушлайди;\nбармоқлари билан турли ўйинчоқларни айлантиради;\nоддий ўйинчоқларни бўлакларга ажратади ва йиғади;\nкўпинча бир неча варақни ўтказиб, китоб бетларини варақлайди;\nпредметларни теради ва бирлаштиради (пирамида ва ҳоказо);\nпредметларни бураб қўяди ва бураб олади;\n«бармоқлар ўйини»ни ўйнайди.\n5 — 7 ҳалқали пирамидани бўлакларга ажратади ва йиғади;\nтешик шаклига мос келадиган ясси ва ҳажмли шаклдаги предметларни жойлаштиради;\nҳалқага арқонни ўтказади;\nкатта ҳажмли содда мозайкаларни йиғади;\nосон қурилиш конструкцияларини қуради;\nкатталар ёрдамида йирик мунчоқларни ипга ўтказади.\nҳар бир ҳаракатни аниқ тушунтирган ҳолда ҳаракатни кўрсатиш;\nқурилмалар билан ўйнаш;\nболага ўйинчоқлар бериб, уларни ўрганиб чиқишига имконият бериш;\nболага хавфсиз предметлар, шақилдоқлар, кичик пирамидалар ва бошқа предметларни катталар назорати остида танлаши ва саралаши учун бериш.\nболага, очиш/ёпиш мумкин бўлган уй-рўзғордаги ўйинчоқ ва предметларни тақдим этиш (синмайдиган қопқоқли банкалар, кастрюллар).\nбола билан мунтазам шуғулланиш: ҳамкорликда ҳайвонларни, уй-рўзғор буюмларини (ликопча, пиёла, қошиқ) лойдан ёки пластилиндан ясаш, ушбу барча предметларни чизиш;\nқумдонда бола билан ўйнаш, қумдонда кичкина ўйинчоқларни бекитиш мумкин, бола эса уларни ўзи қидиради;\nқўллар майда моторикасининг сенсомотор мувофиқлигини ривожлантириш учун боғлаш ўйинларини ўтказиш;\nболага кубикларни йиғиш, қулфларни ёпиш ва очиш имкониятини бериш ва ҳ.к.\nКичик соҳа: Сенсомоторика\nТалаб: Бола сезги органлари ёрдамида ўз ҳаракатларини бошқаришга қодир\nмуҳитни қўллари ва оғзи билан ўрганади;\nпредметларни бир-бирига уради;\nқизиқтираётган объектга интилади.\nёқтирган таоми ва бошқа буюмларга қўлини чўзади;\nликопчани (пиёла) ушлайди ва ундан ичади;\nсувни бир идишдан бошқасига тўкади;\nикки қўли билан коптокни ирғитади;\nкоптокни думалатади ва отади;\nоёғи билан коптокни итаради;\nипга боғланган аравача ёки машинани бошқаради.\nкоптокни бошқаларга думалатади;\nкатталарга коптокни отади;\nтортилган арқон устидан коптокни отади;\nпирамидани ранги, шакли ва катталигига қараб йиғади;\nтаниш сабзавот ва меваларнинг таъмини аниқлаши мумкин;\nпаст ва баланд овозларни ажратади;\nқўл ва оёқларини бир маромда уйғун ҳаракатлантиради.\nовқатланиш ва тамадди қилишнинг аниқ вақтини белгилаб қўйиш;\nболага қути бериш ва ўйинчоқларини унга йиғишини илтимос қилиш;\nболага севимли таомларини таклиф қилиш;\nболага у кўраётган нарсаси ва ҳаракат ўртасидаги боғлиқликни англашига кўмаклашиш («Қара, копток думалаяпти, бор, уни тутиб ол»);\nболанинг ҳар бир муваффақиятини рағбатлантириш.\nболага бир неча таомдан бирини танлаш имконини бериш;\nболани кун мобайнида мустақил пиёладан ичишини рағбатлантириш;\nболага сезгиси билан ҳаракатларни бирлаштирувчи жисмоний машқлар имконини таклиф қилиш (соялар ўйини, оёқлар билан чизиш, сигнал бўйича ҳаракат);\nтурли материал ва турли шаклдаги предмет ва ўйинчоқларни таклиф этиш ва уларнинг номини айтиш.\nбола билан доимий мулоқотда бўлиш, у билан ўйнаш, у кубларни, пирамидаларни, матрешкаларни қисмларга ажратиш, йиғиш, предметларни қутиларнинг мос келадиган тешигига киргизиш;\nсалатлар тайёрлаётганда, болага сабзавотларни татиб кўриб, таъми ва ҳидига қараб аниқлаш имконини бериш;\n«Секин ва баланд», «Нима жаранглаётганини аниқла!, «қадам ташлаймиз ва рақсга тушамиз», «Нимани эшитяпсан?» каби ўйинларни ўйнаш.\nКичик соҳа: Соғлом турмуш тарзи ва хавфсизлик\nТалаб: Бола саломатликни сақлаш кўникмаларини намоён қилади, хавфсиз соғлом овқат ва ҳаётни сақлаш қоидалари ҳақида тушунчага эга\nяхши иштаҳа ва уйқуга эга;\nқошиқ билан мустақил ейишга ҳаракат қилади;\nқўлининг барча бармоқларини қўллаб губкани сиқади;\nюзи, оғзи ва қўлларини артади;\nчўмилаётганда сувни сачратади.\nкатталар ёрдамида тишларини тиш чўткаси билан тозалайди;\nмустақил юзи, оғзи ва қўлларини артади;\nкийимини ечишга ҳаракат қилади;\nстол ва полларни артишга тақлид қилади.\nқўлини совун билан ишқалайди, кўпигини ювади ва сочиққа артади;\nмустақил қошиқ билан таомланади;\nқўл сочиғидан (салфеткадан) овқатланиш жараёнида фойдаланади;\nсув муолажаларига ижобий муносабат билдиради.\nбола билан биргаликда жўмракдан оқаётган сувни кузатиш;\nқўл ювиш жараёнини кўрсатиш;\nболага совун бериш, ундан қандай фойдаланишни кўрсатиш, ҳидлаб кўриш имкониятини бериш, рангига боланинг эътиборини қаратиш;\nчўмилиш вақтида губка, майда ўйинчоқлар ва кўпик билан ўйинлар ташкил қилиш.\nболага қандай қилиб тишни тозалаш ва оғизни чайиш кераклигини кўрсатиш;\nболанинг уринишларини рағбатлантириш;\nсув нимага кераклигини тушунтириш;\nжараён вақтида турли шеърлардан фойдаланиш;\nчўтка билан ишқалангандан сўнг кир жой қандай тозаланишини намойиш қилиб бериш.\nболаларни мустақил ҳаракатга ўргатиш;\nболаларни тўғри овқатланишга ўргатиш;\nболага организм учун нима фойдали, нима зарар эканлигини тушунтириш;\nсаломатликни сақлаш ва мустаҳкамлашда шахсий намуна кўрсатиш.\nКундалик ҳаётда, жамиятда, табиатда хавфсиз юриш-туриш асосларининг шаклланиши.\nТуғилгандан 3 ёшгача\nБола ҳали жуда кам тажрибага эга бўлганлиги сабабли:\nболани қаровсиз қолдирмаслик ва жароҳатланишнинг олдини олиш;\nўйин ва мустақил ҳаракат мобайнида доимий равишда боланинг кайфиятини кузатиш;\nсокин ва дўстона оҳангда гапириш;\nболага ўйинчоқ танлашда ишлаб чиқарувчининг тавсияларига риоя қилиш лозим.\nКичик соҳа: «Мен» концепцияси\nТалаб: Бола ўзини ўз хусусиятларига эга, ижобий шахс сифатида қабул қилади. Бола мустақил ва ўзига жавоб беради\nўз исмига муносабат билдиради, ишора ва товушлар билан жавоб беради;\nайрим тана аъзоларини кўрсатади (боши, қўли, оёғи, бурни);\nкўзгуда ўз аксига кулади;\nкатталар эътиборини турлича ўзига тортади;\nистаган натижага эришганда хурсандчиликни ифодалайди ёки норозилик билдиради, инжиқланади.\nкўзгуда, расмда ўзини танийди, ўз исмини билади;\nкатталар талаби билан унинг истаги тўғри келмаганда эътироз билдиради;\nкатталар томонидан ўзининг ҳаракатларига билдирилган рағбат ва танбеҳни фарқлайди.\nўзи ва буюмлари ҳақида сўзлайди (бу меники);\nҳамма ишни ўзи бажаришга интилади;\nўзинг бажарган ишга севинади;\nўз нарсаларини танийди;\nўзини аниқ бир жинсга мансублигини билади;\nбирор-бир ишни мустақил бажаради.\nболани исми билан чақириш;\nболанинг тана аъзоларини кўрсатинг ва номини айтинг;\nболага кўпроқ табассум билан қараш, у билан биргаликда кўзгуга қараш;\nтурли вазиятларда боланинг ҳиссиётларини таърифлаб ўтиш («Зарина айиқча келганига хурсанд бўляпти», «Шаҳзода чарчади, уйқуси келяпти»);\nболанинг ҳаракатларига кўра муносабатни билдириш.\nболага ўзини ижобий баҳолашида кўмаклашиш: «мен — яхши», «мен тиришқоқ»;\nболани бошқалар билан бўлашишга ўргатишни бошлаш;\n«ўғил болалар — кучли», «қиз болалар — мулойим» каби стереотиплардан қочиш;\n«ман этилади» ва «...мумкин эмас» ибораларидан воз кечиш; болага нотўғри ҳаракатлар оқибатини тушунтирган ҳолда уни йўналтириш («Қум кўзингга тушса, кўзинг оғрийди»).\nболани бошқалар билан мулоқотда ўзини таништиришга одатлантириш;\nболани ютуқлари учун албатта мақташ, ютуқлар кичикроқ бўлса ҳам;\nбола бош бўладиган ҳолатларни ташкил этиш;\nтанбеҳ беришдан ўзини тийиш.\nКичик соҳа: Ҳиссиётлар ва уларни бошқариш\nТалаб: Бола бошқаларнинг ҳис-туйғуларини фарқлаши ва ўзиникини ифодалашга қодир\nатрофдагилар кайфиятини сўзлашув оҳангига қараб аниқлайди (онам хурсанд бўляпти, бобомнинг жаҳли чиқяпти);\nқарсак чалади, хурсанд бўлади, бирон-бир товуш ёки ҳаракати атрофдагиларга таъсир қилишини англаса, ушбу товуш ва ҳаракатларни қайтаради.\nкатталарнинг унга муносабатидан ўз ҳиссиётларини, таассуротларини намоён қилади;\nҳайрат, завқ, қўрқинчни ифодалайди;\nмустақил ўйин ҳаракатлари билан боғлиқ бўлган қувончни (хафаликни) кўрсатади.\nмулоқотда очиқ, ижобий эмоционал руҳият устун, атрофдагиларга асоссиз тажовузкорлик кўрсатмайди;\nбошқаларга ачинади, қайғуради;\nбошқа одамнинг эмоционал ҳолатини тушуна бошлайди ва шунга мос муносабат билдиради.\nболанинг ҳар бир ютуғини мақташ ва қўллаб-қувватлаш;\nўйинчоқларга овоз бериб, турли ҳиссиёт ва ҳаракатларни таниш имкониятини бериш;\nоилада эмоционал ижобий ҳолатни яратиш ва ҳар куни бола билан ўйнаш;\nўйин вақтида болага ўзига ишонч ҳиссини ошириш учун яқин туришга ҳаракат қилиш ва барча биргаликда бажарилаётган ҳаракатларни болага аниқ ва лўнда тушунтириш;\nбаланд товуш ва шовқинларни чеклаш.\nбола билан у билан боғлиқ бўлган турли вазият ва ҳиссиётларни муҳокама қилиш;\nболага рад жавоби берилиши сабабини тушунтириш;\nболанинг жаҳли чиққанда, хафа бўлганда ёки ўзини ёмон ҳис этганда ёнида бўлиш.\nбола билан суҳбатда ҳиссиётларни таърифловчи сўзларни қўллаш;\nмультфильм қаҳрамонларининг ёрқинлигини таҳлил қилиш; ҳиссиётларни ифодаловчи сўзли ўйинлардан фойдаланиш, кайфият ва ҳис-туйғулар ҳақидаги ҳикоялар ва шеърларни ўқиш.\nКичик соҳа: Ижтимоийлашув, катталар ва тенгдошлар билан мулоқот\nТалаб: Бола тенгдошлари ва катталар билан мулоқот малакаларини ривожлантиришга қодир\nсаломлашади, муносабат билдиради, хайрлашаётганда қўлини силкитади;\nбошқа бола ҳаракатини кузатади, кулади ёки боғланишсиз гапиради;\nкатталарнинг кўп мурожаатларига жавоб беради, бироқ баъзиларини эътиборга олмайди.\nкатталар ҳаракатига тақлид қилишга интилади;\nтовуши ёки ҳаракати билан бошқа боланинг диққатини ўзига тортади;\nбошқа болалар билан ўйинда қатнашади;\nтури ҳаракатларни бажариб, ҳайвонлар ҳаракатини ўхшатиб ҳаракатли ўйинларда иштирок этади.\nкатталар ҳаракатига тақлид қилади;\nкатталарни бирга ўйнашга жалб қилишга интилади;\nтенгдошлари ёнида ўйнайди;\nбошқа болалар билан ўйинчоқларини бўлишади.\nболага ҳаракатлар намунасини кўрсатиш (саломлашиш, хайрлашиш);\nболани катталар мурожаатига жавоб бергани учун мақташ;\nочиқ ҳавода бошқа болалар билан биргаликда сайр ташкил этиш;\nҳаракатларни сўзлар билан қўшиб олиб бориш.\nболага ўйин ёки ҳаракатнинг умумий қоидаларини тушунтириш («Биз қумни ўйнаймиз, лекин қумни сочмаймиз»);\nтенгдошлар билан биргаликдаги фаолиятга жалб қилиш\nбола билан ўйин мобайнида бошқалар билан ҳамкорлик қилишни шахсий намуна асосида намойиш этиш;\nмулоқот жараёнида чегара белгилаш;\nболани бошқа болалар билан таққосламаслик.\nНУТҚ, МУЛОҚОТ, ЎҚИШ ВА ЁЗИШ МАЛАКАЛАРИ\nКичик соҳа: Нутқ ва тил\nТалаб: Бола нутқни тинглаш ва тушунишга, гапириш ва мулоқот қилишга қодир\nба-ба, ма-ма, бу-бу ва бошқа бўғинларни талаффуз қилади;\nболалар қўшиқлари, овутмачоқлар, эртаклар, қисқа ва содда ҳикояларни тинглайди;\nноми тилга олинган объект томон қарайди («Ойиси қани…»);\nёрқин расмли китобчаларни кўришга қизиқиш билдиради.\nкундалик ҳаётда бажариладиган ҳаракатларни англатувчи сўзлар маъносини тушунади;\nўриндош сўзларни қўллайди, катталар кетидан енгил сўзларни қайтаради;\nкатталар нутқига тақлид қилади;\nистак ва илтимосни ифода этади;\nкатталар нутқини тўғри тушунади;\nкатталарнинг оддий топшириқларини бажаради;\nҳаракатларни нутқ билан бирга олиб боради;\nкитоб ўқиб беришларини сўраши мумкин;\nрасмлар бўйича китобни танийди.\nболани парваришлаш жараёнида (эмизиш, чўмилтириш, ухлашга ётқизиш) у билан гаплашиш, тана аъзолари, кийим, буюмлар номини айтиш;\nболага турли ҳикоялар, эртаклар айтиб бериш, биргаликда ёрқин китобларни томоша қилиш ва болани диққат билан тинглашга қизиқтириш;\nбола билан мулоқот мобайнида унга саволлар бериш ва маъноси бўйича тўғри жавобни такрорлашга ундаш.\nболага китоб ўқиб, турли ҳикоя ва эртакларни сўзлаб бериш;\nсайр давомида кўрган нарсаларни муҳокама қилиш (кучук югуряпти, болакай мактабга кетяпти);\nбола билан бирга китоб дўконлари ва кутубхоналарга бориш;\nтелевизор кўриш ва электрон техника қўллашни чегаралаш.\nбола билан мулоқот вазиятларини яратиш, саволлар бериш;\nболага топшириқлар бериш, масалан, «қиём учун ликопча олиб кел», «қизил қаламни ол», «кичик айиқчага қўшиқ айтиб бер»;\nболанинг сўз бойлигини турли дидактик ўйинлар, кузатув ва томошалар орқали бойитиб бориш;\nкитоб харид қилишда болага танлаш имконини бериш.\nКичик соҳа: Қўл бармоқлари майда моторикаси\nТалаб: Бола асосий ҳаракатларни эгаллаган, қўлларнинг майда моторли кўникмасига эга\nтурли юзаларда бармоқлари билан гуашь(бўёқ) ёрдамида чизади (ойна, целлофан, қоғозда).\nишлатаётган буюмларини бармоқлари билан ушлайди; (қалам, мўйқалам, маркер) бетартиб чизиқларни чизади.\nтурли эркин чизиқлар ва ноаниқ айланалар чизади;\nтурли юзаларда турли шакллар чизади;\nўз исмининг ёзувини танийди.\nболани расм яратиш учун бармоқларидан фойдаланишга рағбатлантириш.\nболага йирик ҳарфларни таклиф этиш, ушбу ҳарфларни қум орасига бекитиб биргаликда излаш;\nҳарфлар шаклидаги печеньеларни харид қилиш;\nстикерли китоблардан фойдаланиш;\nбола соч ўришга ўрганиши учун сочли қўғирчоқлардан фойдаланиш.\nболага ечиниш ва кийиниш кетма-кетлигини кўрсатиш;\nбола билан турли топшириқли ўйинлар ўйнаш: столга қошиқларни қўйиш, нон идишни олиб келиш;\nбола билан чизиш, қирқиш, ёпиштириш ва елимлаш;\nқум, хамир ва шакллар билан ўйнаш;\nболани кичик ютуқлари учун доим рағбатлантириш.\nБИЛИШ ЖАРАЁНИНИНГ РИВОЖЛАНИШИ\nКичик соҳа: Интеллектуал-англаш малакалари\nТалаб: Бола қизиқувчан, интилувчан, фаол, билишга қизиқиш билдиради ва унга эҳтиёжи мавжуд\nўз ўйинчоқларини текшириш(ўрганиш)ни бошлайди: оғзига солади, улоқтиради бўлакларга бўлади, тақиллатиб кўради, иккитасини бир-бирига уради ва чиқаётган товушни тинглайди;\nбирор-бир товушни атроф муҳит билан боғлайди (масалан, мушукни «мяу» билан, кучукни «вов» билан)\nатрофидаги объектларни кузатади.\nрасмдаги предметларни танийди;\nтабиат ҳодисаларини қисқа муддат ичида кузатади;\nайрим сабзавот ва меваларни билади ва фарқлайди;\nҳашаротлар (чувалчангларни тегиб кўради, чумолини кузатади), ҳайвонлар (уй ҳайвонларига қарайди, уларни кўрсатади), ўсимликлар (гулларни юлади, баргларни тўплайди) билан қизиқади.\nтана аъзоларини кўрсатади ва уларнинг функциясини билади;\nпредметларнинг тактил хусусиятларини билади (юмшоқ, қаттиқ, дағал, силлиқ);\nпредметли расмлар орқали жонли табиат объектларининг номини билади (ҳайвонлар, ўсимликлар, қушлар);\nтабиатнинг айрим ҳодисаларини фарқлайди (ёмғир, қор).\nболага турли объектларни бошқариш имконини бериш;\nболани бир-бирига мос ўйинчоқларни жамлашга қизиқтириш — қўғирчоқ кийими қўғирчоққа мос келиши, болага атрофдаги янги нарсаларни кўрсатиш ва унинг муносабатини кузатиш;\nянги объектларни қўллаган ҳолда бола билан ўйнаш;\nтурли ҳайвонлар турли товушлар чиқаришини намойиш қилиш.\nбола билан тоза ҳавода, фермада (уй ҳайвонлари), ҳайвонот боғида сайр қилиш;\nоб-ҳаво ва ҳиссиётлар ҳақида сўзлашиш;\nёмғир ёки қор вақтида бола билан қор парчалари ёки ёмғир томчиларини кузатиш;\nкўлмакка сакраш, қордан шакл ясаш;\nваррак учириш, бирор-бир объектни узоқ кузатиш.\nтурли фактурали предметларни ушлаб кўришни ва номини айтишни таклиф қилиш;\nбарглар, чўплар, тошлар йиғиш;\nҳудудда қуш ва ҳашаротларни, аквариумда балиқларни, ариқда ёки кўлмакда сув ҳаракатини кузатиш;\nтабиат ҳодисаларини кузатиш, қор, кўлмак, қуёшли қуёнчалар, қум, сув ва соя билан ўйнаш.\nКичик соҳа: Элементар математик малакалар\nТалаб: Бола бошланғич математик малакаларга эга\nпредметларни катта ва кичикка ажратади.\nмиқдорни «битта» ва «кўп»га ажрата олади.\nпредметларни ранги ва шаклига қараб фарқлайди;\nпредметларни кичигидан каттасига қараб бир қатор қилиб жойлаштиради;\nшаклларнинг ўзига мосини топади (Сеген доскаси).\nтурли ўлчамдаги кубикларни олинг ва уларни катта ва кичикка ажратишни кўрсатиш;\nболага рақамлар ёзилган карточкаларни кўрсатиш;\nболани сенсор тажрибасини бойитиш мақсадида қўлини ушлаб турли шакллар устидан юргизиш (боши думалоқ, кўзи кичкина).\nболага предметларнинг ҳажми, оғирлиги ва узунлигини таърифлаб бориш;\nболага сайр даврида элементар математик саволлар бериш: «Биз қанча зинапояни босиб ўтдик? Сенда нечта ўйинчоқ бор?».\nболани математик билимларини ривожлантириш бўйича фаолиятга жалб қилиш («Менга битта пиёла олиб кел, иккита печенье бер»).\nбола диққатини бир-биридан фарқ қиладиган ўлчамдаги предметлар ва уларнинг номланишига қаратиш (катта-кичик);\nпредметларни шакли бўйича ажратиш ва номини тўғри айтиш малакаси шаклланишига кўмаклашиш (кубик, ғишт, шар);\nболада атроф оламни амалий ўзлаштириш тажрибаси ортишига кўмаклашиш;\nётоқхона, меҳмонхона, ўйин хонаси ва бошқа хоналарни ажратишга ўргатиш;\nбола билан биргаликда зинапояларни, қарсак ва бошқаларни санаш.\nКичик соҳа: Тадқиқий-билиш ва самарали рефлексив фаолият\nТалаб. Бола ўзининг табиий муҳитига қизиқишини намоён қилади, фанни ўрганишда фаол\nўйинчоқлар ва предметлар билан тажриба ўтказа бошлайди (ушлайди, чиқаради, бир-бирига жойлаштиради, босади, очади);\nбўш пиёлани олади ва унга сув ёки шарбат қуйиб беришни сўрайди;\nпредметлар ёки инсонларнинг кўздан ғойиб бўлиши ва пайдо бўлишига муносабат билдиради.\nбошқаларнинг ҳаракатини ёки тушиб кетган предметни кузатади;\nқувонч ёки қониқиш ҳиссини бахш этувчи ҳаракат ва товушларга эришиш учун предметлар билан ҳаракатланади;\nҳаракатларга тақлид қилади ёки бошқалар имо-ишорасини такрорлайди.\nяқин атрофидаги предметларни фарқлайди (ўйинчоқлар, идиш-товоқлар, кийим, пойабзал, мебель);\nайрим уй ва ёввойи ҳайвонларни билади;\nайрим сабзавот ва меваларни фарқлайди\nкатталар ёрдамида қурилмалар қуради;\nўз қурилмаси атрофида ўйин ташкил этади;\nпредметларни тегишли муҳитга жойлаштиришни билади (жирафни ҳайвонот боғига, машинани гаражга).\nболани ўйинчоқлар билан ўйнашдаги мустақиллигини қўллаб-қувватлаш;\nболага тажриба ўтказиш учун турли материалларни турли миқдорда бериш;\nпиёлани олиш, болага ичи бўшлигини кўрсатиш, бирор-бир суюқлик билан тўлдириш ва болага ичи тўлганлигини тушунтириш.\nбола билан хиргойи қилиб, товушлар чиқариб, имо-ишоралар билан ўйнаш;\nболага шакли, ранги, оғирлиги турлича бўлган ўйинчоқ ва предметларни бериш;\nбола ҳаракатига муносабат билдириш;\nўзгаришлар жараёнини кўрсатиш (пуфлаш, совун кўпикларини чиқариш);\nу билан тўкилган барглар устида юриш, ойналарда тажрибалар кўрсатиш.\nяқин атрофдаги предметларнинг номини тўғри айтиш (ўйинчоқлар, идиш-товоқлар, кийим-кечак, пойабзал, мебель);\nпредметлар ранги, ҳажми ва қандай материалдан қилинганлигини кўрсатиш ва тушунтириш (қоғоз, дарахт, мато, лой);\nҳайвонлар ҳақида оддий далилларни келтириш;\nмустақил қуриш истагини қўллаб-қувватлаш.\nКичик соҳа: Дунёни бадиий тасаввур этиш\nТалаб: Бола турли хил санъат воситаларидан фойдаланиб, дунёни ҳис этиш ва тушунишини намойиш этади\nмутолаа давомида расмли болалар эртаги ва мусиқани тинглайди;\nшеърларни тинглаганда катталар кетидан ҳаракатларни қайтаради (бошини қимирлатади, қарсак чалади);\nёрқин рангдаги расмларга эътиборини қаратади.\nмусиқа, товушларга муносабат билдиради;\nболалар китобларини варақлайди ва ундаги таниш эртак қаҳрамонларини билади;\nкийимдаги расмларга эътиборини қаратади;\nмультфильм томоша қилади\nрасм чизиш учун рангларни танлайди.\nсевимли китоби ва расмларни танийди;\nэртаклардаги жараёнга ўз ҳиссиётларини билдиради;\nбўёқ ва мўйқалам ҳақида базавий тушунчага эга;\nлой ва пластилиндан фойдаланади;\nсевимли қўшиқларини тинглайди;\nболалар мусиқий инструментларини чалади;\nтеатрга қизиқиш билдиради;\nўзига мослаб кийим танлайди.\nболага китобнинг бир қисмини эмас, балки расмларни намойиш этган ҳолда бирор-бир тўлиқ воқеани ўқишга ҳаракат қилиш;\nболага эмоционал, ҳайвонларга тақлид қилиб, ўқиш;\nболани ижобий ҳиссиётларга ундаб ўқиш;\nболага турли хавфсиз ижодкорлик предметларини бериш;\nмумтоз мусиқани қўйиш.\nболага томоша қилиш учун мўлжалланган предметларни ўзига жамлаган иш жойини ташкил қилиб бериш;\nболага чиройли манзаралар тасвирланган дискларни намойиш этиш ва уларни бола қўли етадиган жойда сақлаш;\nболалар байрами ва тадбирларида иштирок этиш.\nболага ҳайвонларни ўхшатиб, ҳис-туйғу билан ўқиш;\nболанинг мусиқа билан боғлиқ фаолиятини қўллаб-қувватлаш (фонли мумтоз мусиқа, болалар қўшиқлари);\nмаҳорат дарслари, байрам, халқ сайлларида иштирок этишни давом эттириш.\nКичик соҳа: Бадиий-ижодий қобилиятлар\nТалаб: Бола атрофдаги борлиқни ижодий ўзгартириш малакасига эга\nмусиқа тинглаш мобайнида танаси билан рақс ҳаракатларини бажаришга интилади;\nчиройли предмет ва нарсаларга эътибор қаратади.\nкатталар ёрдамида овутмачоқлар ёдлайди;\nчизилган тасвирларни бармоқлари билан юргизиб чиқади;\nсодда тасвирий шаклларни қўли ва бармоқлари билан чизади;\nқум ёки лойни эзғилайди;\nсодда рақс ҳаракатларини бажаради (қарсак чалади, оёқлари билан ҳаракатланади ва ҳоказо);\nаввал тинглаган мусиқаларни танийди.\nўз ёшига монанд шеърларни айтади;\nовутмачоқ ва тўртликларни айтаётганида имо-ишоралар билдиради;\nнамуна асосида тегишли рангларни танлайди;\nоддий санъат шаклларини бўяйди;\nлой ёки пластилиндан шакллар ясайди;\nсўралган объектни кубиклардан ясайди;\nсодда пазл ва мозаикани йиғади;\nмусиқа тинглаганда рақсга тушади;\nбошқа болалар билан биргаликда қўшиқ айтади;\nритмга мос ҳаракатланади;\nмусиқа асосида сўралган ҳаракатларни бажаради.\nболага қувноқ мусиқалар қўйиш ва биргаликда рақсга тушиш;\nмусиқага монанд қандай қарсак чалишни кўрсатиш;\nмусиқага монанд оёқ ва қўллар билан қандай ҳаракатланишни кўрсатиш;\nболани чиройли дид билан кийинтириш ва кийим деталларига боланинг диққатини қаратиш.\nбола тасаввурини ривожлантирувчи муҳит яратиш;\nболанинг мусиқий фаоллигини ривожлантирувчи болалар қўшиқларини эшиттириш;\nболани таом тайёрлаш, хоналарни байрамга тайёрлаш жараёнига жалб қилиш;\nтурли табрикномаларни томоша қилиш, дўкон ва салонларда композиция яратаётган ишчилар фаолиятини кузатиш\nболага мустақил ишлаши учун турли табиий материаллар, бўёқ, елим, қалам ва пластилин ва ҳоказолардан ташкил топган иш жойини ташкил этиш;\nболани чизишга рағбатлантириш;\nбола атрофидаги ўйинчоқлар, предмет ва материалларни вақти-вақти билан ўзгартириб туриш;\nболани тасаввурини қўллаган ҳолда бирор-бир эртак қаҳрамони бўлишга ундаш.\nМактабгача ёшдаги болалар ривожланишига қўйилаётган\nТалаб: Бола ўз тана аъзоларини бошқаради, мақсадли тўғри ҳаракатланади\nтурли усуллар билан юради (тўғри, эркин, кўрсатилган йўналишда);\nколонна, доира бўлиб сафлана олади;\nмувозанатни сақлаб югуради;\nспорт зинасида юқори ва пастга ҳаракатланади;\nбир жойда икки оёқлаб сакрайди;\nолдинга силжиб сакрайди;\nайлана ёйи тагидан эмаклаб ўтади;\nбадантарбия вақтида машқларни такрорлайди;\nоёқ учида, товонида, оёқ кафтларининг ён томони билан ва тиззаларини юқори кўтариб юради;\nарқон устида мувозанат сақлаб юради;\nтиззаларини юқори кўтариб югуради;\nпаст тўсиқлар устидан сакраб ўтади;\nарқонда сакрашга ҳаракат қилади;\nгимнастика скамейкаси устида қўли билан тортилиб қорнида сурилади;\nгимнастика нарвонида ҳаракатланади;\nоёқларини учидан товонига алмаштириб юради;\nтўсиқларни айланиб ёки хатлаб ўтади;\nгимнастика скамейкасида мувозанатни сақлаган холда, қадамба- қадам юради;\nқия доска устида тўғри ва ёни билан юради;\nюгуришнинг ҳар хил турларини бажаради (илонизи, зигзаг, мокисимон, тўсиқларни енгиб ўтиб);\nтурли усуллар билан сакрайди;\nбир неча предмет оралаб эмаклайди;\nқорнида ётиб, қўллари билан тортилиб эмаклайди;\nгимнастика нарвонига ўрмалаб чиқади.\nбир, икки, тўртта бўлиб сафланади, доира бўлиб, қатор бўлиб юради;\nюришда турли топшириқларни бажаради;\nенгил югуради (шиддат билан, тўсиқларни енгиб ўтиб, йўналиш ва мувозанатни сақлаган ҳолда);\nбир жойда айланиб сакрайди, оёқларини ўнгга ва чапга алмаштириб сакрайди;\nарқонда турли усулларда сакрайди;\nарқонли нарвон, йўғон арқонда юқорига кўтарилади;\nикки оёқли велосипедда учади.\nТалаб: Бола қўли ва бармоқларини турли мақсадларда ишлатади\nҳалқага арқонни киргизади;\nмайда предметларни маълум бир тартибда тахлайди;\nмустақил равишда ўйинчоқларни қутига жойлаштиради ва ундан олади;\nкатталар ёрдамида йирик ҳажмдаги мунчоқларни ипга ўтказади;\nбуюмларни бир идишдан иккинчисига жойлаштиради.\nмустақил тугмачаларини қадайди ва ечади, кийими ва пойабзали илгакларини ўзи тақади;\nнамуна асосида ипга майда, ўрта, ва йирик мунчоқларни теради;\nқулфларни очади ва ёпади, калитдан фойдаланади;\nмайда буюмларни бурайди ва бир- бирига улайди (конструктор қисмлари);\nконструкторнинг катта ва кичик қисмларидан ҳар хил предметлар ясайди;\nнамуна асосида тўғри чизиқ ва айлана чизади;\nкўрсатилган чизиқ бўйича қоғоз, мато ва салфеткани буклайди;\nкўрсатилган чизиқ бўйлаб қоғозни қайчи билан қирқади.\nюзаларда турли чизиқлар чизади (асфальтда классик ўйини);\nкичик, ўрта ва катта ўйинчоқларни қутига ҳажмига қараб жойлаштиради;\nмураккаб конструкцияларни жамлайди;\nқопчадаги ўйинчоқни пайпаслаб номини айта олади;\nтўғри чизиқ бўйлаб қоғозни мустақил қирқади.\nтасаввурдаги предметларни қўллари билан (гул, қуш, капалак, қаср) кўрсатади;\nарқонлардан турли тугунларни тугади;\nўйин фаолияти мобайнида майда ўйинчоқлар билан ўйнайди;\nбелгиланган чизиқлар бўйлаб қоғозни батартиб йирта олади;\nмайда қисмли мозаика ва пазлларни йиғади.\nкатта коптокларни масофага, икки қўл билан, ўтириб, туриб ирғитади;\nбелгиланган нишонга предметни ирғитади;\nбошқа болага коптокни ирғитади ёки отади;\nсиллиқ ва нотекис текстуранинг фарқига боради;\nқўғирчоқли аравачани итаради.\nкоптокни ерга ўнг ва чап қўли билан галма-гал уради;\nгалма-гал чап ва ўнг томон айланади;\nтурли текстура ва юзанинг фарқига боради;\nматрап билан майда учаётган, сузаётган предметларни тутади;\nсовун кўпикларини учиради.\nкоптокни осмонга ирғитиб, тутиб олади;\nузатилган коптокни турли усуллар билан илиб олади;\nкоптокни клюшка билан тўсиқларора олиб ўтади;\nқумли халтачани нишонга отади;\nбошқа болага коптокни икки қўллаб асосий вазиятдан узатади;\nтурли анализаторлар орқали предметни тадқиқ қилади (кўзи боғланган ҳолда, таъмига қараб, пайпаслаб).\nпастдан, боши узра коптокни ирғитади;\nкоптокни ер бўйлаб илонизи қилиб ирғитади;\nчанада, роликда, икки оёқли велосипедда учади;\nкопток билан нишонни уриб туширади (боулинг);\nгардишни қўлида, оёғида, белида айлантиради;\nҳалқаларни ҳалқа устунига отиб туширади.\nТалаб: Бола соғлиқни сақлаш малакаларини намоён қилади. Бола хавфсиз соғлом таом ва ҳаёт хавфсизлиги қоидалари ҳақида тушунчага эга\nмустақил қўли, юзини ювади, тишини тозалайди, сочиқдан фойдаланади;\nтароқ ва дастрўмол ёки салфеткадан фойдаланади;\nовқат вақтида мустақил қошиқдан фойдаланади, овқатдан сўнг оғзини чаяди;\nхонада тартибни сақлайди, ўзидан кейин ўйинчоқларни йиғиштиради;\nмустақил ҳожатхонага боради;\nхавфли бўладиган предметларнинг фарқига боради.\nвитаминлар ва соғлом овқатланиш фойдасини билади;\nовқатланиш олдидан қўлини ювади;\nсанчқидан тўғри фойдаланади;\nўз ташқи кўринишини тартибга келтиради;\nҳожатхонадан сўнг ўз-ўзига хизмат қилади;\nёрдам сўрай олади;\nхавфли бўлган предметлар, жойлар ва моддалар номини билади (зинапоя, болохона, очиқ ойна, иссиқ сув, олов, дори, ўткир асбоблар, электр);\nнотаниш инсонлар билан кетиш мумкин эмаслигини тушунтиради;\nқандай қилиб гавдани тўғри тутиш кераклигини тушунтириб бера олади.\nшахсий гигиенага риоя қилади;\nстол атрофида овқатланиш маданиятига риоя этади;\nвитаминлар ва уларнинг таомдаги фойдасини билади;\nсаломатлик ҳақида қайғуриш муҳимлигини англайди;\nасосий тана аъзолари ва уларнинг функцияларини билади;\nпиёдалар учун асосий йўл қоидаларини билади;\nсув ичиш фойдасини англайди ва мустақил сув ичиш режимини бажаради;\nхавфсиз хатти-ҳаракатнинг асосий қоидаларини билади ва уларга риоя қилади;\nёрдам зарур бўлганда катталарга мурожаат қилиш кераклигини билади;\nхавфли фаолиятлар номини айтиб беради: хавфли жойларда ўйнаш (машина қатнови йўлакларида, қурилиш яқинида, нотаниш сув ҳавзаларида, кўл, оқар сувларда чўмилиш), велосипедда машина қатнови йўлларида.\nўзининг ташқи кўринишига эътибор беради;\nжисмоний машқларни мустақил бажаради;\nтабиат бурчагидаги ўсимликлар ва жонзотларни парваришлайди;\nсаломатликка зарарли бўлган хулқ шаклларини англайди (чекиш, ичкиликбозлик, олов билан ўйнаш ва ҳоказо);\nбоғчада, кўчада, транспортда юриш қоидаларига риоя қилади;\nпиёдалар ва велосипедчилар учун йўл қоидаларини билади;\nёнғин хавфсизлиги — 101; миллий гвардия — 102; тез ёрдам — 103; газ хизмати — 104; қутқарув хизмати 1050-телефон рақамларини билади;\nхавфли вазиятларда қандай йўл тутишни билади ва тушунтиради;\nсупермаркетда, шаҳарда, қишлоқда, далада йўқолиб қолса, ўзини қандай тутиш кераклигини билади.\nТалаб: Бола ўзини ўзига хос хусусиятлари билан, ижобий шахс сифатида қабул қилади, мустақил ва ўз хатти-ҳаракатига жавоб беради\nўзи ҳақида — «мен» деб биринчи шахс номидан гапиради;\nўзи ҳақида сўзлайди (исми, фамилияси, ёши, жинси ва бошқаларни билади);\nўз яқин инсонларига мурожаат қилади ва ёрдам сўрайди;\nўзига дўст танлайди ва у билан ўйнайди;\nўз оиласи ва яқинларига қизиқиш билдиради;\nўз эҳтиёжларини билдиради;\nортиб бораётган ўзига ишончни билдиради.\nўз хоҳиш-истаклари, қизиқишларини билдиради;\nўйин давомида ролларни бажаради;\nўз хатти-ҳаракатларига жавоб беради («Буни мен қилдим»);\nкатталар илтимосини (топшириқни) бажаради;\nмашғулот давомида диққатни жамлайди;\nютуққа мотивация билдиради;\nомадсизлик, мағлубиятда қайғуради;\nтурли ҳиссиётлар ва кайфиятларни намойиш этади;\nўз ўйини учун жой ҳозирлайди.\nўзига юклатилган мажбуриятларни қабул қилади ва бажаради;\nўзининг қайси миллатга мансублигини билади;\nўзининг хоҳиш-истаклари ва қизиқишларини аниқ белгилайди;\nўз ҳиссиётларини намоён қилади;\nўз-ўзини баҳолашга қодир;\nмустақил ўзига фаолият турини танлайди;\nғоялар таклиф этади, ташаббускор;\nхайрихоҳ ва очиқ кўнгил.\nўзининг оилавий, гендер мансублигига ижобий ҳис-туйғуларни англайди ва фарқлай олади;\nўзининг миллати, тили ва ўз маданиятининг муҳим элементларини билади;\nўзига юклатиган мажбуриятлар асосида фаолиятни ташкил қилади;\nшахсий қарорларини қабул қилишга қодир;\nбошқаларга намуна бўлишга ҳаракат қилади.\nТалаб: Бола ўзининг ва ўзгаларнинг ҳиссиётларини англашга ва ўзининг ҳиссиётларини мослаштиришга қодир\nэртак, ҳикоя, мультфильмлар қаҳрамонларига ҳамдардлик билдиради;\nқувонч, қайғу каби ҳиссий ҳолатни тушунади;\nўз кечинмалари ва ҳиссиётларини намоён этади («Менга ёқади», «Мен ёқтирмайман»);\nбошқа боланинг ҳиссиётларини аниқлайди ва сўз билан ифода этади;\nбошқаларга ҳамдардлик билдиради;\nсюжетли-ролли ўйинларда иштирок этади;\nўз оиласи ҳақида сўзлар экан нима ёқиши ва ёқмаслиги ҳақида гапиради.\nболалар билан ўйин давомида самимий муносабат билдиради ва ўз ўйинчоқлари билан ўртоқлашади;\nкатталар билан эслатмасиз саломлашади ва хайрлашади;\nўз ҳаракатларига баҳо беради;\nкатталарга мурожаат қилади ва ўз фикрини баён қилади;\nсовға ва байрамлардан қувонади.\nасосий ҳиссиётлар сабабини тушунади;\nкимнидир хафа қилса, ўзини айбдор ҳис қилади;\nяхши ёки ёмон хулққа баҳо бера олади;\nўйин мобайнида ғолибликдан қувонишни билади;\nяқин инсонлари ва дўстлари билан ўз ҳиссиётлари ва кечинмалари билан ўртоқлашади;\nқўрқув ва хавфни тушунади;\nтушунарли асарларни қизиқиш билан тинглайди ва уларга ҳиссиётларини намоён этади.\nўз ҳиссиётларини назорат қилади;\nтурли ижтимоий вазиятларга эмоционал муносабат билдиради;\nўз ҳиссий ҳолатини изоҳлаб бериши мумкин;\nбошқа инсонлар ёки бадиий асарлар қаҳрамонлари ҳиссиёти ҳақида гапиради;\nўзини ёмон ҳис этаётганларга ҳамдардлик билдиради ва юпатади.\nўз оила аъзоларини билади;\nўз ҳаракатлари натижасига эришишда қатъийлик билдиради;\nкатталар ва болалар билан биргаликда ўйнайди;\nболалар салбий ҳаракатига ўз муносабатини билдиради;\nжамоавий ўйин фаолиятида қатнашади;\nтенгдошларига яхшилик истайди.\nўйин фаолияти давомида мулоқотга киришади;\nўйинда ўзаро ҳаракатда бўлиб, ижтимоий ролни қабул қилади;\nгуруҳ қоидаларини бажаради (ўйинчоқларни жойига тахлайди, кийимларини тартибга солади ва ҳоказо);\nўз оила аъзоларига самимий муносабат билдиради ва уйида маълум бир қоидаларга риоя қилади;\nўз дўстлари ҳақида сўзлаб бериши мумкин;\nкатталар ҳаракатлари ва хулқ моделини имитация қилган ҳолда уларга тақлид қилади;\nкатталар назоратисиз топшириқларни бажара олади.\nмулоқот давомида ўз фикрини, ҳиссиётларини ва таассуротларини намоён этади;\nоила ва гуруҳда ташкил этилган меҳнат фаолиятида иштирок этади;\nўз суҳбатдошига илтимос ёки маълумотни айта олади;\nмустақил, катталардан бевосита мустақилликни эркин намоён этади,\nёрдам кўрсатишга тайёр;\nтаниш инсонлар билан осон мулоқотга киришади;\nтушунчаларда ёритилган ижтимоий хулқ қоида ва меъёрларига бўйсунади (мумкин, ман этилади, яхши, ёмон, керак);\nбошқа болалар билан доимий дўстона муносабатларни қўллаб-қувватлайди.\nкатталар ва тенгдошлар билан осон мулоқотда бўлади;\nқийин вазиятларда амалий ечим қидиради;\nбошқалар хатти-ҳаракатига ўз таассуротларини билдиради;\nўзгалар ютуғига қувонганлигини намоён этади;\nнизоларни ҳал этишда бир неча методлардан фойдаланади (тинчлантиради, ўз ўйинчоғини беради, мулойим сўзлар айтади);\nўйинлар ўйлаб топади, сюжетли, ролли ўйинлар, турли эртакларни саҳналаштиришда иштирок этади.\nТалаб: Бола нутқни тинглайди ва англайди, сўзлашади ва мулоқот қилади\nўзининг айрим ҳаракатларини сўзлар билан шарҳлайди;\nрасмда кўрган нарсаси ҳақида сўзлайди;\nкатталарнинг турли саволларига жавоб беради (яқин атрофига тегишли);\nмулоқот даврида фаоллик билдиради;\nбирор-бир парчани тинглаб, таниш асарнинг номини айтади;\nкичик шеърни ёддан айтади;\nкатталар томонидан айтилган таниш ҳикоя, эртакни давом эттиради ёки тугаллайди;\nдидактик ўйинлар ўйнайди.\nбошланган ҳикояни давом эттира олади;\nвоқеа-ҳодисалар тўғрисида муҳокама даврида саволлар беради ва ўз фикрини баён этади;\nберилган саволни тушунади ва унга жавоб беради;\nмулоқотда феъл ва сифатларни фаол қўллайди;\nот ва феълларни қўллаган холда мураккаб бўлмаган гаплар тузади (шифокор касалларни даволайди, сотувчи сабзавотларни сотади);\n«кўп», «битта» маънода сўзларни ишлатади;\nтурли оҳангдаги сўзларни имо-ишоралар ёрдамида нутқида ишлатади;\nдидактик ва сўз ўйинлари ўйнайди.\nкузатаётган ҳодиса ва воқеаларни тушунтириб беради;\nумумлаштирувчи сўзларни тўғри қўллайди (мева, сабзавот, дарахтлар, қушлар, идиш-товоқ);\nўзига нисбатан предметлар жойлашувини таърифлайди (олдимда, столда);\nсўзларни мазмунига кўра тўғри қўллайди;\nнутқида маъносига монанд асосий сўз туркумларини қўллайди;\nбир негизли сўзларни (намуна асосида) туза олади (мушук-мушукча-мушукли);\nграмматик содда ва мураккаб гаплар тузади;\nкатталар ёрдамида ижодий ҳикоя тузади;\nбарча товушларни тўғри ва аниқ талаффуз қилади;\nхорижий тилни билиши:\nсаломлашиш ва хайрлашиш сўзларини қўллайди;\n10 гача санашни билади;\nАсосий ранглар номини билади (оқ, сариқ, қизил, яшил, кўк, қора).\nўз она тилида эркин сўзлашади; сўз туркумларини ёшига монанд мустақил, грамматик тўғри қўллайди;\nгапдан синоним ва антонимларни топа олади ва берилган сўзларга уларни мослайди;\nкўп маъноли сўзларнинг турли маъноларини фарқлайди;\nтурли гапларни тузади;\nшахсий тажрибасига таяниб, расм юзасидан тасвирий ҳикояни мустақил тузади;\nтурли жанрдаги бадиий асарларни ифодали ҳикоялайди;\nгуруҳ муҳокамасида мулоқотга киришиб ва тинглаб иштирок этади;\nқофиялар тузади, топишмоқлар топади;\nнутқида хорижий сўзларни қўллайди;\nкичик шеърларни, қофияларни сўзлаб бериши мумкин;\nйил фасллари номини билади (баҳор, ёз, куз, қиш).\nКичик соҳа: Ўқиш малакалари\nТалаб: Бола китоб ва ўқишга қизиқиш билдиради\nкитоб ҳақида тушунчага эга;\nкатталардан китоб ўқиб беришларини сўрайди;\nўз ёшига мос китобларни томоша қилади;\nкитобдаги расмлар ва сўзлар орасидаги боғлиқликни аниқлайди;\nрасмлардан таниш эртак қаҳрамонларини танийди.\nтинглаган ҳикоясига муносабатини билдиради ва катталарга савол беради;\nрасмлар асосида тинглаган асарининг асосий ўринларини гапириб бера олади;\nбадиий асардан парча тинглагандан сўнг асар номини айта олади;\nўз ёшига мос шеърларни ёддан билади;\nкитобдан эҳтиётлаб фойдаланади.\nсўздаги биринчи товушни билади;\nкитобни мустақил томоша қилади;\nсўзларни бўғинга бўлади;\nсўзларга қофия келиштиради;\nнутқнинг диалогик шаклини қўллайди, саволлар беради;\nшеърларни ёд олади ва ифодали ўқийди;\nсевимли бадиий адабиёт, эртак ва ҳикоя муаллифлари ва уларнинг номини билади;\nифодалиликнинг оҳанг воситаларини тўғри қўллайди;\nҳарфларга тегишли сўзларни топади.\nбошқа болаларга эслаб қолган китоб мазмунини сўзлаб беради;\nсодда ва мураккаб гапларни нутқида қўллайди;\nсўзларни бўғинларга бўлади;\nбўғинли карточкалар ёрдамида бўғинлардан сўзлар тузади;\nсўз, товуш, бўғин, гап ҳақида тушунчага эга;\nпешлавҳа, китоб номлари, расм тагидаги ёзувлар ва ҳоказоларни ўқийди;\nболалар адабиёти жанри номини билади (эртак, шеър, ҳикоя);\nмашҳур ёзувчи ва шоирлар номини билади.\nТалаб: Болада ёзув малакаси шаклланади\n2-3 объектдан расм тузади;\nварақ сатҳида тўғри чизиқлар чизади;\nҳарфларга қизиқиш билдиради, айрим ҳарфларнинг шаклини билади ва фарқлайди;\nйирик мунчоқларни ипга теради;\nёзишга ҳаракат қилади.\nчизиқ, белги, илгакларнинг содда намуналарини қайта чиза олади;\nпредметларнинг мураккаб бўлмаган шаклларини чизади;\nрасмларни устидан юргизиб чизади ва бўяйди;\nмайда қисмлардан иборат конструкцияни йиғади;\nўрта мунчоқларни ипга теради;\nаниқ белгиланган чизиқ асосида қоғозни қайчи билан қирқади;\nбелгиланган чизиқ асосида қоғозни текис йиртади;\nикки қўли билан қоғозни бурайди.\nчизиқ, илгак ва гажакча ёзади;\nқоғозни турли усулда тахлайди (оригами);\nнамуна асосида босма ҳарфларни ёзишни бошлайди;\nбармоқлари ёрдамида машқлар бажаради;\nрасмларни текис штрихлайди;\nтурли сатҳларда чизади (нам қумда, асфальтда, доскада);\nқоғозда тўғри чизиқлар, сўзлар ва қисқа гапларни ёзади;\nдафтардаги ёзув қаторларини аниқлай олади;\nрасмларни тўғри жойлаштиради;\nқўлни узмасдан нуқта-чизиқчаларни бирлаштириб расм чизади;\nматодаги расмни тўқийди;\n«ўзига» ва «ўзидан» ҳаракатлари йўналишини тушунади;\nтурли материаллардан мураккаб намуналарни қирқади.\nКичик соҳа: Интеллектуал-билиш малакалари\nбитта белги асосида предметларни ажратади;\nолти рангни фарқлайди ва ажратади;\nбир хил пойини топади;\nрасмлардаги предметларни танийди ва номини айтади;\nжонли объектларга қизиқиш билдиради;\nпредметлар ясалган материални фарқлайди (қоғоздан, тахтадан, темирдан);\nхонани кузатади ва ўзи турган жойни аниқлайди;\nатроф муҳитга қизиқиш билдиради.\n2-3 белги асосида гуруҳларга ажрата олади;\nжонзодларнинг асосий эҳтиёжларини таърифлайди ва таққослайди (ҳайвонлар: овқат ейди, нафас олади, ҳаракатланади ва ҳоказо);\nҳаёт учун сув, ҳавонинг аҳамиятини таърифлайди;\nкун қисмларини нутқида тўғри қўллайди ва билади (эрталаб, пешин, кечқурун, кечаси);\nйил фаслларини тавсифлайди;\nатроф оламга фаол қизиқиш билдиради.\nрасм асосида сюжетни эслаб қолади ва гапиради;\nкетма-кетликни сақлаган ҳолда фикр юритади, мулоҳаза қилади;\nтурли ҳайвонларнинг яшаш жойларини айтади (балиқ сувда яшайди, бўри ўрмонда);\nгеографик тушунчаларни билади (ер, денгиз, тоғ, дарё);\nоддий сабаб ва оқибат алоқаларни тушунади (ёмғир ёғяпти — панага ўтиш керак);\nсинаш ва хатоларни таҳлил қилиш йўли билан амалий вазифалар ечимини топишга ҳаракат қилади (машинани юрғизиш учун калитни бураш керак);\nобъектларни тизимга солади.\nАтроф олам ҳақида мустақил маълумот излайди;\nкузатувлар асосида хулоса қилади ва умумлаштиради;\nйил фасллари ва воқеа-ҳодиса кетма-кетлигини айтади;\nрасмлар бўйича кетма-кетликни сақлаган ҳолда фикр юритади, мулоҳаза қилади;\nўз мамлакати ва унинг рамзлари ҳақида тушунчага эга;\nўз халқининг айрим миллий анъаналари ва одатларини билади;\nболалар энциклопедиясидан фойдалана олади (керакли маълумотни топа олади);\nички ва ташқи белгиларга кўра предметларни гуруҳларга ажратади (ранги, шакли, ҳажми, вазни, ҳаракатланиш тезлиги, вазифасига қараб).\nТалаб: Бола элементар математик малакаларга эга\nпредметларни 1-2 та белгиси бўйича гуруҳларга бўлади;\nатроф муҳитдан «битта» ва «кўп» ни топади;\nпредметларни катталигига қараб теради;\nгеометрик шаклларни фарқлайди (доира, квадрат, уч бурчак), шакллар (куб, шар);\n«узун» ва «қисқа» тушунчалари маъносини билади;\n«ярим», «яримтача» тушунчаларини билади;\nсаноқ ва сонлар қаторидаги боғлиқликни тушунади;\nмеханик тарзда 5 гача санайди.\nгеометрик шаклларга ўхшаш предметларни топади;\nгеометрик фигура ва шаклларнинг номини билади;\nмиқдорий алоқаларни белгилайди;\nсоннинг миқдорий таркибини билади;\nматематик тушунчалардан фойдаланади (кўп, кам, жами, шунча);\nкетма кетликда санайди;\nкўпликларни таққослайди «кўпроқ», «камроқ», «тенг»;\nбўшлиқда йўналиш олишни билади (олдинда, орқада, тепада, пастда, яқин, узоқ);\nбутун ва унинг қисмлари тушунчасини тушунади.\nгеометрик шаклларни билади ва уларни предметлар орасидан ажратади; предметларни узунлиги, эни, қалинлиги ва баландлигига кўра таққослайди;\nпредметлар гуруҳини таққослайди;\nмулоқот даврида математик терминологияни қўллайди;\nбелгилар тизимини тушунади (сон ва белгиларни қўллаган холда +, -, =);\n1 дан 10 гача бўлган сонларни тўғри ва тескари санайди;\nпредметларни сони ва саноғига қараб таққослайди;\nпредметлар тенглиги ва тенгмаслиги гуруҳларини аниқлайди ва уларни бир-бири билан таққослайди.\nҳаётда сон ва саноқнинг аҳамиятини тушунади;\nгеометрик шакллар ва фигураларни билади;\n20 гача бўлган айрим математик ҳаракатларни бажаради;\n10 гача қўшиш ва айиришли содда математик вазифаларни ечади (сон ва белгиларни қўллаган холда +, -, =);\nсон қатори ҳақида тушунчага эга;\nгуруҳларнинг тенг ёки тенг эмаслигини таҳлил қилади (қанчага кўп? қанчага кам?);\nҳажми, баландлиги ва қалинлигига қараб предметларни кетма-кет жойлаштиради;\nшартли белги асосида суюқ, сочилувчан ва қаттиқ материални ўлчайди.\nТалаб: Бола ўзининг табиий муҳитга қизиқишини намоён қилади, фанни ўрганишда фаол\nкатталар билан биргаликда тадқиқотларда қатнашади (эритиш, бўяш, чўктириш, сув сатҳига чиқариш ва ҳоказо);\nтабиатдаги айрим ўзгаришларни фарқлайди (қор, ёмғир, дўл, иссиқ, шамол ва ҳоказо);\nайрим ҳашарот ва қушларни танийди ва номини айтади;\nайрим жониворлар болаларини номини тўғри айтади;\n«сюжет» асосида қурилмалар яратади;\nсув ва қум билан ўйнайди;\nжонли объектларни кузатади.\nкатталар билан биргаликда тадқиқотларда иштирок этади (эритиш, яхлатиш, магнетизм, бўяш, қиздириш, қайнатиш ва ҳоказо);\nйил фаслларига хос табиат ҳодисаларини билади;\nнима учун овқатланиш, нафас олиш, ўқиш кераклигини билади;\nорганизмнинг маълум бир органлари функциясини билади;\nайрим жисмоний жараёнлар муҳимлигини тушунади;\nконструктор, пазл, мозаика, Legoдан конструкциялар яратади.\nтабиат ҳодисаларининг турли омилларга боғлиқлигини тушунади;\nтабиатдаги ўзгаришлар сабабини тушунтириб бера олади (масалан, қор эриши);\nинсонларнинг атроф оламга таъсирини тушунади (экин экиш, ҳосил йиғиш);\nтабиий материаллардан қўл ишларини яратишни билади, иш босқичларини белгилайди;\nмустақил қуриб ясаши мумкин;\nжонли ва жонсиз табиатни фарқлайди;\nинсонлар ҳаётида табиатнинг аҳамиятини англаб етади.\nқурилмани мустақил ўлчайди (баландлиги, узунлиги, кенглиги бўйича);\nшахсий қизиқиши ва кузатувларига боғлиқ саволлар беради;\nшахсий тахминлари ҳақида гапиради, аввалги ва ҳозирги тажрибасини умумлаштиради ва тушунтиради;\nтадқиқотда ечимини талаб этаётган муаммони белгилайди;\nтурли ресурсларни қўллаган холда шахсий кузатувларни тасдиқлайди ва таърифлайди;\nатроф муҳитни яхшилашда иштирокнинг муҳимлигини тушунади (масалан, ахлат чиқиндиларини ташлаш, уларни ажратиш, дарахт ва гуллар экиш, сув, электр энергияси ва қоғозни асраш).\nиллюстрация, ўйинчоқ, халқ амалий санъати асарларини ўрганишда эмоционал таъсирланади;\nтабиат объектларида, ўйинчоқ, болаларнинг ўз кийимларида ранглар жилосини англайди;\nтаниш қўшиқларни билади;\nдиққат билан товуш, оҳангларни тинглайди;\nтасвирий санъат элементларидан фойдаланади.\nЎзбекистон халқ амалий санъати ҳақида илк тушунчага эга (сўзана, керамика);\nсанъатга тегишли касбларнинг айримлари ҳақида тушунчага эга (рассом, бастакор, актёр);\nайрим санъат турлари ва жанрларини фарқлайди (қўшиқ, рақс, мусиқа, шеърият, топишмоқ, расм, ҳайкалтарошлик);\nайрим архитектура қурилмалари ҳақида тушунчага эга (яшаш жойи ва жамоат жойи);\nқўшиқ ва наволарда юқори ва паст товушларни фарқлайди;\nайрим мусиқий асбобларнинг чалинишини фарқлайди (пианино, дутор, доира);\nмусиқага монанд рақсга тушиши мумкин.\nмусиқий асарга ҳиссий муносабат билдиради;\nмусиқага монанд ҳаракатлар ўйлаб топиши мумкин;\nбадиий асарлар қаҳрамонлари ролини ўйнаши мумкин;\nамалий санъат турлари ҳақида бирламчи тушунчага эга;\nшахсий лойиҳалар яратишда ғоялар билдиради;\nмусиқада услубларни фарқлайди;\nкичик сценарийлар тузиб, саҳна кўринишлари ташкил эта олади;\nтабиий материаллардан қўл ишлари ясайди;\nкийимларни безаши, гулдасталар тузиши, содда рецепт асосида таом тайёрлаши мумкин.\nшеърни ифодали ўқиб бера олади;\nтаниш асарларни мустақил сўзлаб беради, уларни саҳналаштиришда иштирок этади;\nшеърий ва насрий бадиий асарларга муносабат билдиради;\nмусиқий асарнинг характерини аниқлашга қодир;\nболалар шоири, ёзувчиси ва бастакорлари ҳамда уларнинг асарларини билади;\nтасвирий санъат турларини фарқлайди.\nтасвирий материаллар номини билади ва тўғри қўллайди;\nсодда композициялар, алоҳида буюмларни чизади;\nтасвирланаётган предметларга мос рангларни танлайди ва бўяйди;\nболалар мусиқий асбобларида (бубен, най, ксилофон) чалишга тақлид қилади;\nболалар гуруҳи билан қўшиқ айтади;\nрақсга тушади (жуфтликда айланади, оёқлари билан депсинади, предметлар билан мусиқага монанд ҳаракатланади);\nпластилиндан берилган содда шаклларни ясайди;\nтайёр шакллардан тасвирлар яратади, турли шаклдаги қоғозларни ясатади;\nқумдан турли шакл ва пирамидалар қуради.\nпредметлар шаклини аниқ кўрсатган ҳолда қисмларга бой тасвирлар чизади;\nсюжетли расм, предмет ва персонажлар чизади;\nшаклларни турли техника асосида бўяйди;\nлой, хамир ва пластилиндан ясайди;\nфаолияти бошида кўз олдига келтириб тасаввур қилади;\nхорда ва яккахон қўшиқ айтади;\nрақс ҳаракатларини ҳиссиётларни намоён этиш ва мулоқот воситаси сифатида қабул қилади;\nмусиқий асбобларда чалади (қўнғироқча, доира, металлофон, уч бурчак);\nкатталар ёрдамида бармоқлар театри саҳна кўринишларида иштирок этади.\nмураккаб предметлар чизади ва уларни декоратив нақшлар билан ясатади (чойнак, гилам, рўмол, лаган);\nхотира ёки тасаввурига кўра сюжет яратади;\nқоғоздан ва табиат материалларидан аппликация-ҳажмли оранжировкалар яратади (силуэтлар, откриткалар, китоб ёрлиқлари);\nмуҳит ёки шахсий лойиҳаларини ясатади;\nқоғоз буклаш, йиртиш, қирқиш йўли билан шаклларнинг ҳаракати ва пропорцияларини ёритган ҳолда кичик сюжетли композициялар яратади;\nтенгдошлари билан ижодий ўйинлар яратиши мумкин;\nшахсий ишларида турли ифода воситаларини қўллайди;\nжамоавий лойиҳаларда ғоялар таклиф этади.\nтурли предметлардан композициялар яратади;\nиндивидуал ва жамоада қўшиқ айта олади;\nрақсда ҳаракатларига жило берган ҳолда шахсий намуна яратиши мумкин;\nмусиқий асбобларда яккахон ёки оркестрда жўр бўлиб чалиши мумкин;\nғоя яратади ва татбиқ этади;\nмақсадга эришишда ўриндош сифатида турли предметлар қўллайди;\nтурли спектаклларда рол ижро этиб иштирок этади;\nоламни ўзгартиришда инсоннинг яратувчи ролини англайди;\nбуюмларни иккиламчи қўллашда ғоялар таклиф этиши мумкин.\nМактабгача таълим ташкилотининг\n1. Мактабгача таълим ташкилотининг давлат ўқув дастури (кейинги ўринларда — давлат ўқув дастури) мактабгача таълим ташкилотининг мақсад ва вазифалари, ўқув-тарбиявий фаолиятнинг асосий ғоялари, шунингдек, боланинг таълимнинг кейинги босқичига ўтишидаги асосий компетенцияларини белгилаб беради.\n2. Давлат ўқув дастури Ўзбекистон Республикаси ҳудудида жойлашган қуйидаги таълим ташкилотларида қўллаш учун мажбурий ҳисобланади:\nмактабгача таълим соҳасида хизмат кўрсатувчи нодавлат ташкилотлар;\nмактабгача гуруҳларга эга бўлган «Меҳрибонлик» уйлари ва «Болалар шаҳарчалари»;\nмактабгача ва бошланғич таълимни назорат қилувчи мактабгача таълим бошқаруви органлари.\n3. Давлат ўқув дастури вариатив ўқув дастурларини яратишда мажбурий таянч ҳужжат ҳисобланади.\nТаълим ташкилотлари Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги томонидан тасдиқланган вариатив ўқув дастурларидан фойдаланиш ҳуқуқига эга.\n4. Таълим ташкилоти давлат ўқув дастури асосида ўзининг ишчи ўқув дастурини ишлаб чиқиш ҳуқуқига эга. Таълим ташкилотининг ишчи ўқув дастури ташкилот педагоглари томонидан ота-оналарни жалб этган ҳолда тузилади ва белгиланган тартибда тасдиқланади.\n5. Мактабгача таълим ташкилотида таълим жараёнининг мақсади — болаларда умумий компетенциялар ва ривожланиш соҳалари компетенцияларини шакллантириш учун тегишли шароитлар яратишдан иборат.\n6. Мактабгача таълим ташкилотида таълим жараёнининг асосий принциплари қуйидагилардан иборат:\nбола ҳуқуқлари, унинг ўзига хос ривожланиш хусусияти ва салоҳиятини ҳисобга олиш;\nтаълим жараёнида барча турдаги ривожланиш соҳаларининг ўзаро боғлиқлиги;\nболанинг саломатлигини асраш ва мустаҳкамлаш, унинг эҳтиёжлари, шу жумладан, ҳаракатланиш эҳтиёжларини қондириш;\nболанинг ижодий қобилиятларини қўллаб-қувватлаш;\nўйин орқали таълим бериш ва ривожлантириш;\nболанинг ривожланиши ва ижтимоий мослашиши учун қулай муҳит яратиш;\nбола учун хавфсиз муҳитни таъминлаш;\nмактабгача таълим ташкилотининг оила, маҳалла ва мактаб билан ҳамкорлиги;\nмиллий маданий анъаналар қадриятини ошириш ва бошқа миллатлар маданиятига ҳурмат, бошқа миллатлар маданиятининг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олиш.\n7. Боланинг мактабгача таълим ташкилотидаги ривожланишини қўллаб-қувватлаш ва унинг амалга оширилиши учун мактабгача таълим ташкилоти раҳбари жавобгар бўлади.\n8. Қўшимча таълим хизматлари мактабгача таълим ташкилоти томонидан имкониятлардан келиб чиққан ҳолда болалар ва аҳоли эҳтиёжларига мос равишда ташкил этилади.\nҚўшимча таълим хизматлари факультатив ҳисобланади ва уларни ташкил қилишда кўнгиллилар (волонтёрлар), ота-оналар ва ҳомийлар иштирок этиши мумкин.\n9. Мактабгача таълим ташкилотида алоҳида эҳтиёжга эга бўлган болаларни қўллаб-қувватлаш ва уни амалга ошириш учун мактабгача таълим ташкилоти раҳбари жавобгар бўлади.\nЗарурат туғилганда, педагоглар таркиби ва мактабгача таълим ташкилоти раҳбарияти, тор ихтисослик мутахассисларини жалб этган ҳолда бола (унинг ривожланиши) учун ўқув-тарбиявий фаолиятнинг индивидуал режасини тузади.\n10. Боланинг ҳар томонлама ривожланишини таъминлаш учун мактабгача таълим ташкилоти ота-оналар билан ўзаро ҳамкорликнинг қуйидаги шаклларини ташкил қилиши мумкин:\nота-оналарнинг мактабгача таълим ташкилоти борасидаги фикрларини ҳисобга олиш;\nилк ривожланиш масалаларида ота-оналарга билим бериш;\nота-оналарни ўқув-тарбиявий жараёнда фаол қатнашишга жалб этиш;\nота-оналарнинг ташкилот ҳаётида иштирок этиш борасидаги ташаббусларини қўллаб-қувватлаш.\n11. Мактабгача ёшдаги болаларга таълим беришда алоҳида ёндашув ўсиб бораётган бола шахсини ҳаётга тайёрлаш, унда ҳаётий муҳим масалаларни ҳал қилиш учун зарур бўлган, ахлоқий меъёр ва қадриятларни ўзлаштириш, бошқа инсонлар билан мулоқот қилиш, «Мен» образини қуриш билан боғлиқ бўлган фаолият усулларини шакллантиришга тайёргарликни назарда тутади.\nБошланғич муҳим компетенциялар боланинг фаолият ва ахлоқ субъекти сифатидаги яхлит ривожланишини талаб этади.\nКомпетенция боланинг билим, кўникма, малака ва қадриятлари мажмуидир. Бошланғич компетенциялар, ривожланиш соҳасидан қатъи назар, бола шахси шаклланиши учун асос бўлиб хизмат қилади.\n12. Мактабгача ёшдаги (6-7 ёш) боланинг умумий муҳим компетенциялари қуйидагилардан иборат:\nкоммуникатив компетенция — мулоқот воситаларидан турли вазиятларда фойдалана билиш кўникмаси;\nўйин компетенцияси — боланинг ўйин жараёни ва уни ташкил қилишда тажриба, билим ва кўникмалардан ижодий фойдаланиши. Ўқув-тарбиявий фаолият учун асос ҳисобланади;\nижтимоий компетенция — ҳаётий вазиятларда катталар ва тенгдошлар билан мулоқотда ахлоқ қоидалари ва меъёрларига риоя қилган ҳолда ўзини тутиш маҳорати;\nбилиш компетенцияси — атрофдаги оламни онгли равишда идрок қилиш ва олинган билим, кўникма, малака ва қадриятлардан ўқув ва амалий вазифаларни ҳал қилиш учун фойдаланиш.\n13. Боланинг компетенциялари бола ривожининг қуйидаги соҳаларида белгиланади:\n14. «Жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзининг шаклланиши» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунланганидан сўнг 6-7 ёшли бола:\nўз имкониятлари ва ёши билан боғлиқ жисмоний ривожланиш меъёрларига мос равишда жисмоний фаоллик кўрсатади;\nтурли ҳаракатчанлик фаоллигини уйғун равишда ва мақсадли бажаришни билади;\nтурли ҳаётий ва ўқув вазиятларида майда моторика кўникмаларидан фойдаланади;\nўз ҳаракатларини ҳиссиёт ва сезги органлари ёрдамида бошқаради;\nшахсий гигиена малакаларини қўллайди;\nсоғлом турмуш тарзи ва овқатланиш асосларини билади;\nхавфсиз ҳаётий фаолият асослари қоидаларига риоя қилади.\n15. «Ижтимоий-ҳиссий ривожланиш» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:\nўз «Мен»и ва бошқа инсонларнинг ҳаётий фаолият муҳитидаги роли тўғрисида тасаввурга эга бўлади;\nўз ҳиссиётларини бошқаради ва уларни вазиятга мос равишда ифодалайди;\nўзгаларнинг ҳиссиётларини фарқлайди ва уларга мос равишда жавоб беради;\nкатталар ва тенгдошлар билан вазиятга мос равишда мулоқот қилади;\nмураккаб вазиятлардан конструктив чиқиш йўлларини топади.\n16. «Нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш малакалари» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:\nнутқни эшитади ва тушунади;\nўз нутқида тўғри талаффуз, қулай грамматик шакллар ва хилма-хил гап конструкцияларидан фойдаланади;\nиккинчи тилни ўрганишга қизиқиш намоён қилади;\nиккинчи тилни эгаллаш бўйича дастлабки билимларини кўрсатади;\nбадиий адабиёт асарларига қизиқиш намоён қилади;\nсўзнинг луғавий, бўғинли ва фонетик тузилиши тўғрисида тасаввурга эга бўлади;\nтурли маъно шаклларини мустақил равишда тузиш ва сўзлаб беришни билади;\nёзишнинг дастлабки малакалари ва воситаларидан фойдаланишни билади.\n17. Билиш жараёнининг ривожланиши соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:\nбилим олишга фаол қизиқишни намоён этади;\nатроф муҳитдаги воқеа-ҳодисалар ва кўринишларни кузатади ҳамда тадқиқ қилади;\nатроф муҳитга нисбатан эҳтиёткорона ва ғамхўр муносабатни намоён этади.\n18. «Ижодкорлик» соҳасидаги ўқув-тарбиявий фаолият якунига етганидан сўнг 6-7 ёшли бола:\nсанъат ва маданиятга қизиқиш намоён қилади;\nмиллий анъаналарни қадрлайди ва уларни кундалик ҳаётнинг бир қисми сифатида идрок этади;\nсанъатнинг муайян турини афзал кўришини мустақил равишда ифодалайди;\nолинган билим ва кўникмалардан турли ҳаётий вазиятларда ўз ижодий режаларини тузиш ва татбиқ қилиш учун фойдаланади;\nинсоннинг дунёни ўзгартиришдаги яратувчанлик ролини тушунади.\n19. Ўқув-тарбиявий фаолият Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактаб ёшидаги болаларни ривожлантиришга оид давлат талаблари асосида амалга оширилади.\nМактабгача таълим ташкилоти ўқув ва тарбиявий фаолиятини ўқув йиллари бўйича ташкил қилади.\nЎқув йили 2 сентябрда бошланади ва 31 майгача давом этади.\n1 июндан 31 августгача МТТда ёзги соғломлаштириш даври ташкил этилади.\n20. Ўқув-тарбиявий фаолият гуруҳнинг кундалик иш тартибига таянади ва унда педагог томонидан режалаштирилган кундалик ҳаракатлар, болалар ўйинлари, бўш вақт ва ўқув-тарбиявий фаолият турлари навбатма-навбат амалга оширилади.\nЎқув-тарбиявий фаолият таълим ва ижтимоий эҳтиёжлар (саломатлик, овқатланиш ва хавфсизлик)ни қондириш мақсадида боланинг ёши ва индивидуал ривожланишига асосланувчи ўқув режасига мувофиқ олиб борилади. Ўқув-тарбиявий фаолият бола ҳаёти ва унинг атрофини ўраб турган муҳитдан келиб чиқувчи ягона бир бутун мавзуга бирлаштирилади.\nЎқув-тарбиявий фаолиятни режалаштириш таълим шароитларига боғлиқ ҳолда интеграция, хилма-хиллик ва мослашувчанлик тамойилларидан таркиб топади.\n21. Ўқув-тарбиявий фаолиятда қуйидаги режалаштириш турлари мавжуд:\nйиллик мавзули (тематик);\nРежалаштиришда фаолиятнинг мақсадлари, мавзуси, мазмуни ва турлари ифодаланади. Фаолият турини танлашда нафақат ўқув-тарбиявий фаолиятнинг умумий мақсадлари, балки ривожланиш соҳалари бўйича мақсадлар, фаолият мазмуни ва турларини интеграциялаш ҳам ҳисобга олинади.\nРежалаштиришда кун тартибини ҳисобга олиш зарур. Кун тартиби иш суръатини белгилайди ва болага бир фаолиятдан бошқасига осон ўтишда ёрдам бериши лозим. Шуни ёдда тутиш жоизки, ўйин мактабгача ёшдаги болаларнинг асосий фаолияти ҳисобланади. Кун тартибини тузишда кундузги уйқу, дам олиш вақти ва сайрга чиқиш вақти ҳисобга олинади.\n22. Йиллик мавзули режада ҳар бир ёш гуруҳи учун ой мавзулари ва ҳафта мавзулари акс эттирилади. Мактабгача таълим ташкилоти ҳудуд ёки бошқа хусусиятларни ҳисобга олган ҳолда ўзининг йиллик мавзули режасини тузишга ҳақли. Мазкур мавзули режа мактабгача таълим ташкилотининг «Педагогик кенгаши»да тасдиқланади.\n23. Ҳафталик режа йиллик мавзули режага асосланади ва ҳафтанинг кичик мавзулари, шунингдек, мазкур мавзу бўйича ўтказиладиган тадбирларни ўз ичига олади.\nҲафталик режа барча ривожланиш соҳалари бўйича мақсадларни белгилаш, тегишли марказларни тайёрлаш, машғулотларни ҳафта мавзусига мос равишда тақсимлашга йўналтирилган. Ҳафта мавзуси барча эркин фаолият марказлари орқали ўтиши лозим. Ҳафталик режада гуруҳдаги ва сайр вақтидаги дидактик ва ҳаракатли ўйинлар режалаштирилади. Болалар билан олиб бориладиган ишнинг мазмуни ва изчиллиги фаолият тури (фаол фаолият / пассив фаолият; индивидуал фаолият / кичик гуруҳда / катта гуруҳда; тарбиячи раҳбарлиги остида ўтадиган фаолият / бола раҳбарлиги остида ўтадиган фаолият) ва уни ўтказиш жойи (хона ичидаги фаолият / кўчадаги фаолият)ни ҳисобга олган ҳолда режалаштирилиши керак.\nҲафталик режа хилма-хил ва мослашувчан бўлиши лозим. Бошқача айтганда, об-ҳаво ўзгариши ва боланинг қизиқувчанлигини ҳисобга олган ҳолда режалаштирилаётган фаолият бошқасига алмаштирилиши ёки фаоллик вақти бироз кўпроқ ёхуд камроқ вақтга мўлжалланиши мумкин. Масалан, агар тарбиячи баҳорги гуллаган боққа боришни режалаштирган бўлса-ю, об-ҳаво жуда ёмғирли бўлса, бу тадбирни хонада ўтказишнинг имкони бўлган бошқа тадбирга алмаштириши мумкин.\n24. Ҳафталик режа — бу тарбиячининг иш журнали ва машғулотлар ишланмасидан ташкил топади. Тарбиячининг иш журнали қуйидаги бўлимларни ўз ичига олади:\nгуруҳнинг илиқ ва совуқ даврдаги кун тартиби;\nэрталабки бадан тарбия комплекси;\nгуруҳда сентябрдан августгача бўлган таълим жараёнини режалаштириш таркибига эрталабки суҳбат, сайр, куннинг иккинчи ярми киради;\nҳафталик иш таҳлили;\n25. Машғулотлар конспектларида мақсад, фаолиятнинг қисқача таърифи, зарур жиҳозлар ифодаланади. Мазкур конспектлар тавсиявий ҳусусиятга эга ва тарбиячи томонидан ижодий ўзгартирилиши мумкин.\n26. Давлат ўқув дастури бола ривожига индивидуал ёндашув, унинг шахсини ҳурмат қилиш, унинг манфаатлари, эҳтиёжлари ва ривожланиш даражасини ҳисобга олиш, ҳиссий қулайлик борасида ғамхўрлик қилиш, эркин ижодий ўзини ўзи кўрсатиши учун шароитлар яратишга интилишни назарда тутади. Режалаштириш билан бирга бола ривожланишини кузатиб бориш педагог фаолиятида муҳим аҳамият касб этади.\n27. Педагог болани ва унинг ўзини тутиши сабабларини яхшироқ тушуниш, бола ривожини, унинг ички дунёсини кўриш, қўллаб-қувватлаш, ривожланиш йўлларини белгилаш, эҳтиёж ва манфаатларини аниқлаш учун бола ҳаётини мунтазам кузатиб боради. Педагогик кузатувлар асосида таълим фаолиятини режалаштириш ишлаб чиқилади ва такомиллаштириб борилади.\nБоланинг индивидуал ривожланишини кузатиш учун Ўзбекистон Республикасининг илк ва мактаб ёшидаги болалар ривожланишига оид Давлат талабларида акс эттирилган соҳалар ва соҳа остилари ҳамда кутилаётган натижалар, олинган малака ва кўникмалар таҳлил қилинади.\n28. Боланинг ривожланиш харитаси 3 дан 7 ёшгача бўлган даврни ўз ичига олади, ҳар бир бола учун индивидуал тарзда йилига уч марта тўлдирилади. Мактабгача таълим ташкилотидан чиқишда 6-7 ёшдаги боланинг мактабга тайёрлик харитаси тўлдирилади (фақат мактабгача ташкилот битирувчилари учун).\n29. Мактабга тайёрлик деганда болада умумий компетенциялар ва ривожланиш соҳалари компетенцияларининг шаклланганлиги тушунилади. Бу харита мактабгача таълим ташкилотининг ҳар бир битирувчиси учун тўлдирилади. Унда Давлат дастурига мувофиқ ривожланишнинг бешта соҳаси (бола компетенциялари) бўйича кутилаётган натижалар ифодаланади.\n30. Тарбиячига у ёки бу натижа қандай даражада акс этаётганини белгилаш таклиф этилади. Ривожланишнинг бешта соҳаси (бола компетенциялари) умумлаштирилади ва тавсия ҳамда таклифлар кўринишида ота-оналар эътиборига ҳавола этилади.\n31. Мактабгача таълим ташкилотида ривожлантирувчи муҳитни ташкил этишда болаларнинг ўзига хос белгиларга эга бўлган ёшга доир хусусиятлари ва эҳтиёжларини ҳисобга олиш муҳим аҳамият касб этади.\n32. Ривожлантирувчи муҳит мазмуни:\nмактабгача таълим ташкилотининг кўргазмали-ривожлантирувчи муҳити мазмуни маданий-тарихий қадриятларга: миллий ва минтақавий анъаналар; табиат, иқлимдан келиб чиқувчи хусусиятларга мос бўлиши лозим;\nмуҳит мазмуни бирламчи дунёқараш асосларини шакллантириш, боланинг муваффақиятли ижтимоий мослашувига ёрдам бериши лозим.\nМактабгача таълим ташкилотининг давлат ўқув дастурига\nМактабгача таълим ташкилоти таълим дастурини тузиш бўйича\nМактабгача таълим ташкилоти таълим дастури (кейинги ўринларда — Дастур) — Мактабгача таълим ташкилоти давлат ўқув дастурига асосан муайян ёш гуруҳида ташкил этиладиган таълим жараёнини амалга оширишга хизмат қилувчи муҳим ҳужжат бўлиб, у қўйилган мақсадларга эришишни таъминлаши лозим.\nДастур — муҳим восита бўлиб, унинг ёрдамида тарбиячилар (мутахассислар) Ўзбекистон Республикасида илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид Давлат талабларига мувофиқ муайян ёш гуруҳидаги болалар учун энг мақбул ва самарали шакллар, методлар ва таълим жараёнини ташкил қилиш йўлларини белгилайдилар.\nДастур мажбурий қисм ва таълим жараёни иштирокчилари томонидан шакллантириладиган қисмдан ташкил топади. Ҳар икки қисм илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид давлат талабларини амалга ошириш нуқтаи назаридан ўзаро бир-бирини тўлдирувчи ҳамда зарур таркибий қисм ҳисобланади.\nДастурнинг мажбурий қисми барча бешта таълим соҳаси: жисмоний ривожланиш ва соғлом турмуш тарзини шакллантириш; нутқ, мулоқот, ўқиш ва ёзиш кўникмалари; билиш жараёнининг ривожланиши; ижтимоий-ҳиссий ривожланиш ҳамда ижодий ривожланишни амалга оширишга комплекс ёндашувни назарда тутади.\nДастур тарбиячи (мутахассис) илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид давлат талаблари асосида болалар ривожланишининг муайян шароитлари, эҳтиёжлари ва хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда таълимнинг индивидуал педагогик моделини қандай яратаётганини кўрсатиб бериши лозим.\nДастур учта асосий бўлимни қамраб олади:\nмақсадли — бу тушунтириш хати ҳамда дастур ўзлаштирилишининг режалаштирилаётган натижаларини ўз ичига оладиган бўлим;\nмазмунли — бу Дастурнинг умумий мазмунини ифодаловчи ва болалар шахсининг тўлақонли ривожланишини таъминловчи бўлим;\nташкилий — бу Дастурнинг моддий-техник таъминоти таърифини, таълим ва тарбиянинг методик материаллар ва воситалар билан таъминланганлигини, кун тартибини, шунингдек, тадбирлар, байрамлар, ривожлантирувчи муҳитни ўз ичига олувчи бўлим.\nДастур мактабгача таълим ташкилотининг педагогик кенгашида муҳокама қилинади ва директор буйруғи билан тасдиқланади.\nЎқув дастурининг намунавий тузилмавий таркибий қисмлари:\n1. Титул варағи\nДавлат мактабгача таълим ташкилоти номи\nПедагогик кенгаш томонидан қабул қилинди:\nБаён №___ сана_______________\nТашкилот директори: №___ «____»\n№ Давлат мактабгача таълим ташкилоти\nПедагогик стажи __________\n20___ й. ____________\n2. Мундарижа саҳифалар кўрсатилган ҳолда Дастурнинг барча қисмлари, параграфлар, бўлимлар номи, адабиётлар ва иловалар рўйхати, матнда мавжуд бўлган барча сарлавҳаларни ўз ичига олади. Уларнинг таърифи иш мазмунига тўлиқ мос келиши, қисқа, аниқ ва изчил бўлиши ҳамда унинг ички мантиқий қонуниятларини аниқ ифодалаши лозим.\n3. Мақсадли бўлим таркибига тушунтириш хати киради ва унда Дастур ишлаб чиқилишига асос бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, шунингдек, таълим жараёнини ташкил қилишнинг турли шакллари, методлари ва йўллари кўрсатилиши муҳим аҳамият касб этади.\nШунингдек, қуйидагилар ҳам таърифланиши лозим:\nДастур бўйича таълим олаётган тарбияланувчиларнинг ёшга оид, руҳий ва индивидуал хусусиятлари;\nДастурни амалга ошириш муддати;\nбола шахсининг асосий тавсифлари.\nДастурнинг мақсадли йўналишлари таърифи мактабгача таълим ташкилотининг Давлат ўқув дастури ҳамда Ўзбекистон Республикасида илк ва мактабгача ёшдаги болалар ривожига оид Давлат талабларининг мақсадли йўналишларига мос келиши лозим.\n4. Мазмунли бўлимга бола ривожининг бешта таълим соҳаси йўналишларига мос равишдаги таълим фаолиятининг таърифи киради: таълим соҳасининг вазифалари, таълим фаолиятининг мазмуни, таълим фаолиятининг натижалари, минтақавий таркибий қисм (компонент), таълим соҳасини амалга ошириш бўйича таълим фаолиятини ташкил қилиш шакллари.\nКомплекс-мавзули режалаштириш (барча бешта таълим соҳасини амалга оширишни ҳисобга олган ҳолда).\nМазкур кичик бўлимнинг таърифи интегратив моделни кўзда тутади ва у ҳафта мавзусини фаолиятнинг турли кўринишларида, шаклларида, таълим жараёнининг барча иштирокчилари билан биргаликда очиб беради. Дастурда ифодаланган комплекс-мавзули режалаштиришнинг таркибий қисми жадваллар кўринишида тақдим этилиши мумкин. Комплекс-мавзули режада Дастурдаги бўлимлар ва мавзуларни ўрганиш кетма-кетлиги очиб берилади. Таълим фаолиятининг тақсимоти, болалар билан ишлаш шакллари ва якуний тадбирлар кўрсатилади.\n5. Ташкилий бўлим.\nМазкур бўлимда кун тартиби, ўқув йили тузилмаси, таълим фаолияти жадвали (норматив ҳужжатларга мувофиқ), ёшни ҳисобга олган ҳолда ривожлантирувчи муҳитни ташкил қилиш, тарбияланувчиларнинг ёши ва индивидуал хусусиятлари, уларнинг таълим эҳтиёжлари ва қизиқишларини ҳисобга олган ҳолда Дастурни амалга оширишининг турли шакллари, метод ва воситаларининг қисқача таърифи берилади. Шунингдек, турли хил фаолиятнинг ўзига хос руҳий-педагогик хусусиятлари, тарбияланувчиларнинг оилалари билан ўзаро ҳамкорлик турлари ифодаланиши мумкин.\n6. Дастурни амалга ошириш шартлари:\nўқув-методик таъминот (дастурлар, технологиялар, ўқув қўлланмалари, илмий-методик ва ўқув-методик адабиётлар, болалар, ота-оналар учун мўлжалланган адабиётлар, интернет-ресурслар, таълимий CD-дисклар, дидактик материаллар, ҳужжатлар).\n7. Фойдаланилаётган адабиётлар рўйхати.\n8. Дастурга иловалар, уларда қуйидаги материаллар (ҳужжатлар тўплами) берилиши мумкин:\nмашғулотлар ишланмалари, ҳордиқ, байрамлар сценарийлари ва ҳ.к;\nтарбиячи ишининг чуқурлаштирилган йўналиши бўйича иш дастури (режаси);\nўйинлар ва ўйинли машқлар таърифи;\nпедагоглар ва ота-оналар учун маҳорат мактаби сценарийлари;\nҳар бир ёш бўйича илова қилинадиган методик жилд-тўпламлар;\nота-оналар учун тарбияланувчиларнинг оилалари билан ҳамкорликнинг турли шакллари сценарийлари (маслаҳатлар, давра суҳбатлари, тренинглар, практикумлар, семинарлар).\nБолаларни қабул қилиш, мустақил фаолият, ўйинлар, эрталабки бадантарбия\nНонуштага тайёргарлик, нонушта\nМустақил фаолият, ўйинлар\nЎйинли таълим фаолияти\nДидактик ўйинлар, мустақил фаолият\nСайрга тайёргарлик, сайр\nСайрдан қайтиш, ўйинлар\nТушликка тайёргарлик, тушлик\nУхлашга тайёргарлик, кундузги уйқу\nТетиклаштирувчи гимнастика, ҳаво ва сув муолажалари\nИккинчи тушликка (полдник) тайёргарлик, иккинчи тушлик\nҚўшимча таълим, бадиий адабиёт ўқиш, мустақил ўйин фаолияти\nСайр, мустақил ўйин фаолияти\nБолаларнинг уйга кетиши\nИзоҳ. Ҳар бир МТТ болаларнинг ташкилотда бўлиш соатлари миқдоридан келиб чиққан ҳолда ва санитария нормалари, қоидалари ва гигиена нормативларига мувофиқ равишда ўз кун тартибини ишлаб чиқиши мумкин. Бунда, ўйин-таълим фаолияти кундузги уйқуни ҳисобга олган ҳолда камида 15% ни, кундузги уйқуни ҳисобга олмаганда камида 38% ни, болаларнинг очиқ ҳавода бўлиши камида 38% ни, мустақил ўйин фаолияти камида 24% ни, соғлом турмуш тарзини шакллантириш (санитария-гигиена кўникмалари) камида 20% ни, ота-оналарни болалар ривожи тараққиёти тўғрисида хабардор қилиш камида 3% ни ташкил этиши зарур.\nҚисқа муддатли гуруҳларнинг намунавий кун тартиби\n8:30-12:00 (3,5 соат) 1-смена\nҚабул қилиш, назорат ўтказиш, эрталабки гимнастика\nЎйин, мустақил машғулотлар, лойиҳавий фаолият\nСайр, болаларнинг уйга кетиши\nПедагоглар учун тушлик танаффус\nПедагогларнинг иккинчи сменага тайёргарлиги\n13:30-17:00 (3,5 соат) 2-смена\nҚабул қилиш, назорат ўтказиш,\nБолаларни кутиб олиш\nИзоҳ. Ўйинли таълим фаолияти камида 43%, коммуникатив ва мустақил фаолият, очиқ ҳавода бўлиш, соғлом турмуш тарзини шакллантириш (санитария-гигиена кўникмалари) — 49%, ота-оналарни болалар ривожи тараққиёти тўғрисида хабардор қилиш — 8% ни ташкил этади.\nЎзбекистон — менинг Ватаним\nМен ва болалар боғчаси\nМенинг жанажон Ўзбекистоним\nМенинг шаҳрим — менинг маҳаллам\nМен ва менинг оилам\nМен ва менинг дўстларим\nМавсумий ўзгаришлар Кўчманчи қушлар\nТабиат омборхонаси: сабзавотлар, мевалар, резавор мевалар\nНон ҳаммага даркор\nЎзбекистоннинг оқ олтини\nТранспорт, йўл ҳаракати қоидалари (ЙҲҚ)\nҲаётий фаолият хавфсизлиги асослари\nТранспорт билан танишув\nЕр усти транспорти\nҲаво, сув ва ер усти транспорти\nЭҳтиёткор пиёда ҳафтаси\nТез ёрдам ва ўт ўчириш ёрдами\nШошилинч (тезкор) ҳаракат хизматлари\nБизнинг яхши ишларимиз\nБарча касблар муҳим\nҚиш. Конституция куни\nСоғлом танда — соғлом руҳ\nМавсумий кийим-бош ва пойабзал\nЯнги йил нима?\nМен ва менинг баданим\nБизнинг иноқ мамлакатимиз\nБизнинг мамлакатимиз — дўстлик ва тинчлик мамлакати\nҲайвонлар ва қушлар билан дўстлашамиз\nЎсимликлар билан дўстлашамиз\nЎзбекистоннинг буюк арбоблари\nКитоб билан дўстлашамиз\nКитоб тарихи ва инсон\nХалқ манбалари. Наврўз байрами\nЕр сайёраси — умумий уйимиз


Добавлено: 16.02.2016, 06:21\nМаълумки Ўзбекистон Республикаси Марказий банки, Ўзбекистон банклари ассоциацияси ва Ягона умумреспублика процессинг маркази томонидан Uzkart банклараро тўлов тизими иштирокчилари бўлган тижорат банклари билан биргаликда онлайн режимида ишлайдиган “Smart-Vista” EMV технологик платформаси жорий этилган.\nБу турдаги пластик карточкалар орқали мижоз ўз карточка ҳисобварақларини реал вақт ичида бошқара олади. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки маълумотларига кўра, бугунги кунда онлайн режимида ишлайдиган пластик карточкалар сони 8 миллиондан ошган. Бу мамлакатимизда барча банклар томонидан муомалага чиқарилган пластик карточкаларнинг ярми деганидир.\n2013 йил сентябрь ойида Ягона умумреспублика процессинг маркази ва Click компанияси ҳамкорлигида мобиль-банкинг тизими ишга туширилди.\nБундай имкониятлар банк ҳисобварақларини масофадан бошқариш тизимларидан (банк-мижоз, интернет банкинг, мобиль-банкинг, SMS-банкинг ва бошқалардан) фойдаланувчилар сонининг ошишига хизмат қилмоқда. Мобиль-банкинг ҳамда SMS-банкинг хизматидан фойдаланувчилар сони ўтган йилдагига нисбатан икки баробар ўсди. Сlick хизмати мижозлари бир миллиондан ошиб кетди.


- Петербургдаги портлашда 10 дан зиёд одам жабрланди (видео)\n- Нима учун президент ва махсус хизмат Санкт-Петербургдаги портлаш ҳақида бир фикрда эмас. (видео Настоящее время)\n- Раҳат ва унинг оиласи учун Янги йил мўжизаси. Бир йил аввал 16 ёшли Раҳат сувсиз ва иссиқсиз кулбада яшаб, мактабга бориш учун имконияти бўлмаган: унинг онаси вафот этганидан кейин у касал опаси ҳамда икки ёш укаси учун ғамҳўрлик қилган. Саҳоватпеша одамлар туфайли Раҳатнинг ҳаётида кескин ўзгариш рўй берди. Яқинда эса оиланинг янги уйи бўлади. (Директ видеоси)\n- ОАВ бош муҳаррирлари 2017 йилнинг якунларини қилмоқда. (ҚРдан видео)\n- Киевда госпиталга асирликдан озод этилганларнинг 24 нафари етказилди. (видео Настоящее время)\n- Асирликдан осод этилган украиналиклар Киевга қайтиб келдилар. (Директ видеоси)\n- Санкт-Петербургдаги ҳужумлар: рамзийлик ёки хавфсизлик билан боғлиқ ҳақиқий муаммолар. (видео Настоящее время)\n- «Жуманжи: Чангалзорлар чақириғи» ва йилнинг энг асосий кинотақдимотлари. (Директ видеоси)\n- Шаҳар асосчиси ёки Украинанинг жаллоди ? Одессада Екатерина II ҳайкалини олиб ташлашни талаб қилишмоқда. Украиналик казакларнинг гуруҳи ҳукуматдан Россия императрицаси Екатерина II ва шаҳарнинг икки асосчиси деб ҳисобланмиш Иосиф де Рибас ва Франц-Павел де Волан, ҳамда Потемкин ва Зубовларнинг ҳайкалларини олиб ташлашни талаб қилмоқдалар. (Директ видеоси)\n- Йил якуни: АҚШ феминистлари нима учун Трампга миннатдор. (видео Настоящее время)\n- Сталин давридаги совет газеталарида чоп этилган янги йил эълонлари. (фотогалерея)


Трампга Марокашнинг олий мукофоти топширилди - Zamin.uz\nТАСС хабарига кўра, АҚШ президенти Дональд Трамп Исроил ва Марокаш ўртасидаги алоқаларни нормаллаштиришга қўшган ҳиссаси учун Марокашнинг олий мукофоти билан тақдирланди.\nМарокашнинг АҚШдаги элчиси Лалла Жумала Алауи жума куни Трампга фақат давлат раҳбарларига бериладиган Муҳаммад орденини топширган. Ушбу орден Марокаш подшоҳи Муҳаммад VI нинг Трампга совғасидир. АҚШ президентнинг куёви ва маслаҳатчиси Жаред Кушнер ҳамда Яқин Шарқ бўйича махсус элчи Ави Берковиц ҳам қуруқ қолмади: уларга Исроил ва Марокаш ўртасидаги алоқаларни нормаллаштиришга қўшган ҳиссалари учун бошқа мукофотлар топширилган.\nЎтган йилнинг декабрида Трамп Исроил ва Марокаш дипломатик алоқаларни ўрнатиш бўйича келишувга эришганини эълон қилган эди. Оқ уй раҳбари ушбу ҳодисани Яқин Шарқда тинчлик учун тарихий ва улкан ютуғи дея эътироф этган эди. Кейинчалик эса расмий алоқаларни тиклаш, дипломатик, тинч ва дўстона алоқаларни ўрнатиш ниятини тасдиқловчи Қўшма декларация имзоланган эди.\nАҚШ охирги беш ойда Исроил ҳамда БАА, Баҳрайн, Судан ва Марокаш ўртасида алоқа ўрнатилиши учун воситачилик қилди. Айни пайтда АҚШ Марокашнинг Ғарбий Саҳрои кабирдаги северенитетини тан олгани учун Трамп танқидларга учраган эди.\nЭслатиб ўтамиз, Трамп ҳокимиятдаги сўнгги кунларини ўтказмоқда. 20 январь куни президентлик расман Жо Байденга ўтади. “Замин” янгиликларини “Twitter”да кузатиб боринг\nТрамп АҚШдаги сайловлар натижалари учун курашда олдинлаш борлигини маълум қилди\n11-11-2020, 08:30, Дунё\n8-09-2020, 21:53, Дунё\nТрампнинг куёви араб давлатларини Исроил билан муносабатларни яхшилашга кўндирмоқчи\n23-08-2020, 14:53, Дунё


@qoshni_mahalla - Kanal statistikasi Қўшни маҳалла. Telegram Analytics\n@qoshni_mahalla Yoqdi 14\n250 ta kanal eslovlari\n297 ta e’lonlar eslovlari\n939 ta repostlar\n22 Nov, 07:01\n20 Nov, 06:04\n20 Nov, 00:44\n19 Nov, 22:12\n19 Nov, 22:08\n16 Nov, 05:08\n@qoshni_mahalla iqtibos olgan kanallari\n21 Nov, 12:44\n825k ta obunachilar\nҚўшни маҳалла 21 Nov, 12:44\ndan repost: Zafarbek Solijonov\nБир вақтлари халқ орасида "биз билгандик, биз кутгандик" деган сўзлар орқали мадҳ этиш билан машҳур бўлган қиз саҳнага қайтибди. Бу сафар Андижон вилоят ҳокимини мақтабди. Жуда кўпчилик кулишни бошлади.\nСинглим бу гаплар сенга етиб борадими ёки йўқ, билмайман. Лекин сендан илтимос, ўзингни кулгуга қўйишни бас қил. Маддоҳликни тугат. Ҳоким ижтимоий тармоқларни кузатмайди, деб ўйлайсанми? Сенинг аввалги чиқишингда одамлар устингдан кулганини билмайди, дейсанми? Илтимос, бунақа ўйинлар ичига тушиб қолма.\nБалки, булар ич-ичингдан чиқаётган сўзлардир, аммо ўзингни кулгу марказига қўйма.\nКаналга уланиш учун 👉: @zafarbeksolijonov\nҚўшни маҳалла 21 Nov, 10:39\nФуқаролигини йўқотиши мумкин бўлган шахслар рўйхати.\nҚўшни маҳалла 21 Nov, 10:31\n⚡1210 киши Ўзбекистон фуқаролигини йўқотиши мумкин\nЎзбекистонни уч йил ва ундан кўпроқ йил муқаддам тарк этган ҳамда консуллик ҳисобига қўйилмаган ва бунинг ортида фуқаролигини йўқотиши мумкин бўлган кишиларнинг янги рўйхати шакллантирилди.\nБу сафар ушбу рўйхатда этник ўзбеклар сони кўпроқ — 887 киши. Руслар 122 нафар, қозоқлар эса 115 киши.\nФуқаролигини йўқотиши мумкин бўлганларнинг энг кексаси — 101 ёш. Энг кичиги эса 19 ёшда.\nҚўшни маҳалла 20 Nov, 09:54\n«Special one» Лондонга қайтди!\nЖозе Моуринью «Тоттенхэм» билан шартнома имзолади.\nҚўшни маҳалла 20 Nov, 00:29\nҚўшни маҳалла 19 Nov, 22:31\nАгар ҳамма блогерларнинг канали ёпилса-ю ичида биттаси қолиши керак бўлса қайси канални қолдирган бўлардингиз? Сиз учун кимнинг канали қизиқроқ?\nШокиржоновнинг катта канали\nАлбатта Қўшни маҳалла\nҚўшни маҳалла 19 Nov, 22:02\ndan repost: «Mehr va Oqibat»\ndan repost: ТАҒО ТАЙМ\ndan repost: Ҳикматилла Убайдуллаев\ndan repost: Alimoff\ndan repost: Fayzbog.uz