Қозоғистон Дон иттифоқи экспертлари прогнози эълон қилинди - Номадлар,Турклар,Қозоқ одатлари ва анъаналари,Қозоғистон табиати | QazaqTV\n#нон #ингредиент #дон #экспорт #импорт #нарх #иқтисод\nҚозоғистонда дон тақчиллиги кузатилмайди. Қурғоқчилик туфайли мамлакатда ҳар йилги ҳосилнинг атиги тўртдан уч қисми йиғиб олинган бўлса-да, мамлакат ўзининг ички эҳтиёжини тўла қоплай олади. Республика Дон иттифоқи раҳбари Евгений Карабанов берган маълумотга кўра, жорий йилда Қозоғистонда 10,5 миллион тонна атрофида маҳсулот тўпланган. Ҳосилнинг 6 миллион тоннаси ички бозор эҳтиёжлари учун сарфланади.\nЕвгений Карабанов, Қозоғистон Дон иттифоқи расмий вакили:\n- Бундан ташқари, бизнинг мўлжалимизга кўра, 2,8 миллион тонна атрофида ўтган йилдан қолган дон бор. Шу тариқа, Россия Федерациясидан келадиган қўшимча 2 миллион тонна импортни ҳисобга олсак, умумий баланс кўнгилдаги кўрсаткични ташкил қилади. Нафақат ички истеъмолимизга етарли маҳсулот қолади, балки ун ва дон экспорти бозорида дон эквивалентида 6,5 миллион тоннани сақлаб қолиш мумкин.\nШу билан бирга жаҳон бозорида доннинг нархи ўсишда давом этмоқда. Унинг Қозоғистонга ҳам таъсир кўрсатиши шубҳасиз. Эксперт маҳсулот қимматлашиши омилларига тўхталди.\n- Ноннинг нархи фақат дон в ун қимматлашгани учунгина кўтарилмайди. Уни тайёрлаш учун ишлатиладиган бошқа компонентлар баҳосидаги ўзгаришлар ҳам таъсирини кўрсатади. Чунки бир булка нон қийматининг атиги 30 фоизини ун нархи ташкил қилади, холос. /Қолган 70 фоизи нон тайёрлаш учун зарур бўлган бошқа зарур ингредиентлар, компонентлар, харажатлардан иборат.\nҚозоғистонда балиқ маҳсулотлари экспорти ошмоқда\nҚозоғистон маҳаллий товарлар сотиладиган бозорларни кенгайтирмоқда\nПойабзал рақамли маркировка қилинади\nҚосим-Жўмарт Тўқаев: КТК ўтказиш салоҳияти оширилади


Ғафур Ғулом. Менинг ўғригина болам (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nЗиё истаган қалблар учун!\nLotin Кирилл РУ EN\nFacebook Twitter Email Feed YouTube\nИлм ва фан\nТил ва адабиёт\nСовет даври матбуоти\nҚайта қуриш даври матбуоти\nҲозирги давр матбуоти\nЮрт бўйнидаги қилич ёки истило\nОила ва жамият\nМумтоз файласуфлар ҳикмати\nЎзбек халқ мақоллари\nЖаҳон халқлари мақоллари\nЎзбек насри онлайн антологияси\nЖаҳон насри онлайн антологияси\nЎзбек мумтоз шеърияти\nЎзбек замонавий шеърияти\nЎзбек халқ оғзаки ижоди\nЎзбек халқ топишмоқлари\nЎзбек халқ эртаклари\nЭнг сара асарлар\nAndroid учун китоблар\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиҒафур Ғулом (1903-1966)Ғафур Ғулом. Менинг ўғригина болам (ҳикоя)\nҒафур Ғулом. Менинг ўғригина болам (ҳикоя)\nЧоп этилган 15.03.2012 МуаллифZiyouz.uz\nОтамизнинг ўлганига анчагина йил ўтиб кетди. Бу йил — ўн еттинчи йилнинг кўкламида онамиздан ҳам ажралиб, шум етим бўлиб қолдик. Биз тўрт етимдан хабар олиб туришга катта онам — онамнинг оналари Роқиябиби келиб турибдилар. Бу кишини биз эркалаб «қора буви» деб атаймиз.\nОқшомлари бувим бошлиқ ҳаммамиз олди очиқ айвонда увунтўда кўрпа-ёстиқларга ўралиб, биттагина Ўратепанинг кир ип шолчаси устида ухлаймиз.\nСентабр ойларининг охири, илк куз оқшомларидан бири эди. Ҳаво анчагина салқин. Биз етимлар бир-биримизнинг пинжимизга тиқилиб, бир-биримизни иситиб уйқуга кетганмиз. Қаторда энг сўнгги бўлиб, она чумчуқдай қора бувим ётардилар, у киши саксондан ошиб кетган, носкаш кампир эдилар.\nБу оқшом уч хўроз ўтгандан кейин, етти қароқчи юлдузи тик келганда ғўнғир-ғўнғир овоздан уйғониб кетдим. Бувим ким биландир анчагина баланд овоз билан суҳбатлашмоқда эдилар. Ҳовлимиз, ота-бувадан қолган, анчагина катта бўлиб, тўртбурчак таноби ҳовлилардан эди. Гир атрофи иморат, шимол томонда амакиваччаларимиз туришарди. Лекин улар ёзда боғга кўчиб кетардилар. Ҳозир улар томон бўш.\nБуни қаранг-а, бизнинг уйимизга ўғри кепти. Бизни ҳам одам деб йўқлайдиган кишилар бор экан-да, дунёда? Эртага ўртоқларимга тоза мақтанадиган бўлдим-да: «Бизнинг уйга ўғри келди». Ғурур билан айтилса бўлади. Лекин ишонишармикан?\nЎғри ўша амакиваччаларнинг томидан секин юра келиб, бувимнинг тўғриларига келганда акса уриб юборибди. Бувим эса ёстиқни кўкракларига қўйиб, тил тагидаги нос билан ўйлаб ётар эканлар. Бувим «туф» деб носни туфлаб, томга қараб:\n— Ўғригина болам, ҳой ўғригина болам, ҳойнаҳой бирор тирикликнинг кўйида томга чиққан кўринасан, ахир касбинг нозик, тумов-пумовингни ёзиб чиқсанг бўлмайдими, — дебдилар.\nЎғри томдан туриб:\n— Ахир, бувижон, сиз ҳам бироргина кеча тинчингизни олиб ухласангиз бўлмайдими, бизнинг тирикчилигимизнинг йўлини тўсаверасизми? — дебди.\nМен гап шу ерларга келганда уйғониб кетган бўлсам керак. Қолган гапларни эшитганимча қилиб ёзаман.\n— Ҳой, айланай, ўғригина болам, бошимда шундай мусибат турганда кўзимга уйқу келадими? Мана: олти ой бўлди, бирор соат мижжа қоқиб ухлаганим йўқ. Кундуз кунлар гарангдай довдираб юраман. Бирор ерга ўтиб мизғигандай қуш уйқуси қиламан. Кечалари хаёл олиб қочиб кетади.\n— Нималарни хаёл сурасиз, бувижон? — бу гапдан кейин устидаги тўнини турмучлаб бўғотнинг устига ёстиқ қилиб қўйиб, ўғри ҳам ёнбошлаб олди.\n— Нималарнинг хаёлини сурардим. Шу тўртта етимнинг эртасини ўйлайман-да, болам. Замонни ўзинг кўриб турибсан, тириклик тошдан қаттиқ, туянинг кўзидай нон анқога шапиғ. Ҳали буларнинг қўлидан иш келмайди. Сўққабошгина аравакаш тоғаларининг топгани ўзининг рўзғоридан ортиб, буларга қут-лоямут бўлиши қийин. Рўзғорда бўлса, кўз кўриб, қўл тутгудай арзигулик буюм қолгани йўқ. Бир чеккадан сотиб еб турибмиз. «Туриб еганга турумтоғ чидамас», деганлар. Эҳ-ҳа, бу болалар қачон улғаяди-ю, қачон ўзининг нонини топиб ейдиган бўлади! Чор-ночор хаёл сурасан, киши. Тағин бу етимларнинг биттагинаси ўғил, учтаси қиз. Энди ўн тўртдан ўн бешга ўтди. Қизлари қурғур қачон бир ерга элашиб кетади-ю. Ўзи ўраб, ўзи чирмаб оладиган жой чиқмаса, буларга кимнинг ҳам кўзи учиб турибди дейсан. Замон қаттиқ, ўғригина болам, замон қаттиқ!\n— Тўғри айтасиз, бувижон, — деди ўғри, — менинг ҳам икки болам, хотиним, битта кампир онам бор, бир товуққа ҳам дон керак, ҳам сув керак, деганларидек, шуларни боқишим керак. Тўртта чавати нон топиш учун ўзимни ўтга, чўғга, Алининг қиличига ураман. Бўлмаса, ишлай десам билагимда қувват бор, ақл-у ҳушим жойида. Менга ҳозир шу қилиб турган ўғрилик касби ёқади, дейсизми. Туппа-тузук аёлманд косибнинг боласи эдим. Замон чаппасига кетди. Керинска пошшо бўлгандан кейин уруш тўхтайди, деган эдилар. Ҳали-бери тўхтайдиган кўринмайди. Ҳали ҳам замон-замон ўша илиги тўқларники.\n— Бирор бошқа касб қилсанг бўлмайдими, болам, — деди кампир.\n— Нима касб қилай? Ҳамма касбларнинг ҳам бозори касод. Ота касбим кавушдўзликни қилайми? Аввало шуки, кавуш тикишга на чарм бор, на сирач, на мих, на лок. Масаллиғининг ўзи битиб чиққан кавушдан уч баравар қиммат. Ҳаммоллик қилай десам, аввалгидек қоплаб ғалла, қоплаб сабзи-шолғом оладиган бадавлатнинг тухуми қуриган. Тунов куни шу маҳалланинг девкор этикдўзларидан Бувамат ота бутун қолип-у шон-у сўзан, бигизларини улгуржисига икки пуд жўхори унга мовоза қилди. Яхши қилди. Унинг этигини киядиган ўзбек, қозоқ, қирғиз деҳқонлари қаёқда дейсиз, қолган эмас. Фақат уларнинг етимларигина шаҳримизни тўлдириб юрибди. Қайси бурчакка, қайси чордеворга бош суқманг, ўн бешта етим ювуқсиз қўлини чўзиб: «Амаки, нон беринг», дейди. Нон-а, ўзимникига тополмайман-у! Битта ман эмас, буви, маҳалладаги ҳамма косибларнинг аҳволи шунақа. Пичоқчилар ҳам, бўзчилар ҳам, кўнчилар ҳам, борингки, мактаб домлалари ҳам, муллаваччаларнинг ҳам ранги пано. Бир қошиқ оби ёвғонга зор. Санқиб юрибди.\n— Ҳув, худоё уруши бошига етсин, қиёмат-қойим дегани шудир-да, а, ўғригина болам-а. Ҳа, майли, шу етимларнинг ҳам пешанасига ёзгани бордир. Хўш, энди ўзингдан сўрай. Ахир, ноиложликдан-ку, шу ҳаром йўлга қадам босибсан, ўзига тўқроқ, бадавлатроқ одамларникига борсанг бўлмайдими? Мана шу маҳаллада Карим қори деган читфуруш бор, Одилхўжабой деган пудратчи бор. Матёқуббой деган кўнчи бор. Буларнинг давлати-ку мил-мил. Бешикдаги боласи ҳам четига байт ёзилган чинни косада ош ичади. Шуларнинг томини тешсанг бўлмайдими?\n— Эй, бувим тушмагур, соддасиз-да, содда, — деди ўғри. — Бойларнинг уйига тушиб бўладими, уларнинг пахсаси саккиз қават, эшиклари темирдан, ҳар биттасининг қўрасида эшакдай-ешакдай иккита, учтадан итлари бор. Бу итлар ҳовли саҳнидан битта капалак ўтса, бир ҳафта вовуллайди. Одилхўжабойнинг ғуломгардишида-чи , милтиқ ушлаган городовой туради. Жонимдан кечибманми, ўлдирмаганда ҳам сибир қилиб юборади.\n— Бу гапинг ҳам тўғри, ўғригина болам. Аммо-лекин эҳтиёт бўл. Эл-юртнинг олдида тағин бадном бўлиб қолмагин, — деди бизнинг кампир.\n— Гапингиз тўғри, буви, тунов куни Ориф сассиқнинг отхонасидан тўртта товуқ, битта хўроз ўмарган эдим.\n— Товуқ, хўроз дедингми? Ҳа, бу махлуқлари қурғур қақақлаб сени шарманда қилмадими?\n— Ҳамма ишнинг ҳам ўз мароми бўлар экан, буви, товуқ олгани борганда чўнтагимга бир шишага сув солиб оламан. Кейин қўндоқнинг тагига бориб, оғзимни сувга тўлдириб товуқларга пуркайман. Товуқдай аҳмоқ жонивор оламда йўқ. Ёмғир ёғяпти, шекилли, деб ўйлаб, бошини ичига тиқиб, ҳап ётаверади, кейин битта-битта ҳиқилдоғидан тутиб халтага соламан.\n— Шунақа дегин, вой тавба-ей. Ҳамма ҳунарнинг ҳам ўзининг мурт гардони бўлар экан-да.\n— Шундай қилиб десангиз, бувижон, сиримнинг хашаги очилишига оз қолди. Йўқ, элликбошимиз Раҳмонхўжага хўрозни олиб бориб берган эдим, ишни босди-босди қилиб юборди. Раҳмонхўжа мен билан тузук, яхши одам. Бултур уни-буни сотиб, саксон уч сўм пул жамғариб: «Топганимиз шу, элликбоши ота», деб пора берган эдим, рабочийга кетишдан олиб қолди.\n— Ҳа, ишқилиб, бола-чақасининг эгилигини кўрсин. Энди буёққа қара, ўғри болам, ҳадемай тонг ҳам ёришиб қолар. Ана, ёруғ юлдуз ҳам тиккага келиб қолди. Ошхонанинг ёнидаги тутдан сирғалиб пастга туш, ўтинимиз йўқ. Ошхонада бир замонлар боғдан келган бир-иккита ёнғоқ тўнка бор, болтани олиб, шунинг бир чеккасидан озгина учириб бер, қумғон қўяман. Кеча тоғанг бериб кетган зоғорадан иккитасини олиб қўйганман, биргалашиб чой ичамиз.\n— Йўғ-е, буви, — деди ўғри, — тўнка ёриб-ку берарман, аммо чой ичолмайман, чунки кун ёришиб қолса, мени таниб қоласиз. Жуда ҳам юзимни сидириб ташлаганим йўқ, андишам бор, уяламан.\n— Вой ўлай, қутлуғ уйдан қуруқ кетасанми, болам? Бир нима олиб кет. Тўхта, нима олиб кетсанг экан, ҳа, дарвоқе, ошхонада битта ярим пудлик қозон бор. Аллазамонлар уйимизда одамлар кўп эди, катта қозонда ош ичардик. Худонинг ғашига тегдик шекилли, шундоқ катта, гуркираган хонадондан мана шу тўрттагина етим қолиб турибди. Эҳ-ҳа, булар қачон катта қозонни қайнатар эди-ю… Шуни олиб кета қол. Сотиб бир кунингга яратарсан, ўғригина болам.\n— Йўқ, йўғ-е, буви, ёмон ният қилманг. Ҳа-ҳув дегунча бу кунлар ҳам унут бўлиб кетади. Яна катта оилалар жам бўлади. Ҳатто бу қозон ҳам кичиклик қилиб қолади. Ўша етимларнинг ўзига буюрсин. Тўйларида ўйнаб-кулиб хизмат қилайлик. Хайр энди, буви, мен кетаман, тоғ томон ҳам ёришиб қолди.\n— Хайр, ўғригина болам, келиб тур.\n— Хўп, она, хўп…\nМен ўша ўғри кишини танир эдим. Ҳалигача ҳеч кимга кимлигини айтган эмасман.\nҲикоянинг аудиоверсиясини сақлаб олинг.\nРукнларҒафур Ғулом (1903-1966)\n← Аввалги Аввалги Абдулҳамид Чўлпон. Кеча ва кундуз (роман)\nКейинги → Кейинги: Ғафур Ғулом. Кўнгилсизнинг «қилиғи» (ҳикоя)\nКирилл | Lotin\nИброҳим Ҳаққул. Шоирлик маънавий сабот ва садоқатдир\nНизом Комилов (1937-2021)\nО’Генри. Телемак – оғайни (ҳикоя)\nИсматулла Абдуллаев. Маърифат ва тарбия (1989)\nТош Мияшев. Биринчи муҳаббат (ҳикоя)\nБертольт Брехт. Сичуандан чиққан меҳрибон (пьеса-парабола)\nШаҳноза Қосимова. Айвазовский “денгизлари”нинг сири\nДаҳоликдан бехабар даҳо (1966)\nЗуҳра Мамадалиева. Қўшиқчи ва шоир (ҳажвия)\nТемур Пўлатов. Мен иккитиллиликни қандай тушунаман? (1989)\n© Зиё истаган қалблар учун. 2004-2021\nПортал Ўзбекистон Матбуот ва ахборот агентлиги томонидан 27.07.2011 да рўйхатга олинган. Гувоҳнома № 0677\nСайтда тақдим этилган электрон манбалардан фақатгина шахсий мутолаа мақсадида фойдаланиш мумкин. Тижорий мақсадларда фойдаланиш (сотиш, чоп этиш, кўпайтириш, тарқатиш) қонунан тақиқланади.


АПЛ трансляция ҳуқуқи 5.1 млрд фунтга сотилди - Zamin.uz\n11:16 / 11.02.2015\nАПЛ трансляция ҳуқуқи 5.1 млрд фунтга сотилди\nАнглия Премьер-Лигаси раҳбарияти Премьер-Лига ўйинлари трансферини 5.1 млрд фунтга сотди. Премьер-Лига ўйинларини сотиб олиш учун курашда эса SKY ҳамда BT компаниялари ютиб чиқди. Айнан ушбу компаниялар, 2016/17 йилги мавсумдан бошлаб 3 йил давомида АПЛ ўйинларини трансляция ҳуқуқига эгалик қилади.\nАгар аввалги шартнома билан солиштирса, АПЛ ушбу сотувдан 70% кўпроқ фойда кўради. Маълумот учун, айни дамда Премьер-Лига аутсаейдери бўлиб турган "Бернли" трансляциялардан тушган молиявий айланма бўйича Голландиянинг бу борадаги етакчиси - "Аякс"ни ҳам ортда қолдиради.\nАПЛ раҳбарияти шунингдек, келаси мавсумдан бошлаб майдонларнинг ҳолатини яхшилаш учун 56 млн фунт ажратади.\nШунингдек, АПЛ раҳбарияти чипталар нарҳини ошириш масаласини кўриб чиқмоқда. Аммо, бу масала кейинроққа қолдирилиши мумкин. Боиси, янги телевизион шартномага кўра клубларнинг билет сотувларисиз ҳам кўпроқ пул топиш имконияти бор.\nМанба: www.stadion.uz “Замин” янгиликларини “Twitter”да кузатиб боринг\nЯнгиликлар » Спорт » АПЛ трансляция ҳуқуқи 5.1 млрд фунтга сотилди


Ўзбекистонга янги алифбо керакми - эксперт янги лойиҳа бўйича изоҳ берди - 08.11.2018, Sputnik Ўзбекистон\nТошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети қошида тузилган Ишчи гуруҳи аъзоси, профессор Саодат Муҳамедова лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбоси... 08.11.2018, Sputnik Ўзбекистон\n© Sputnik / Болат ШайхиновПроект единого стандарта казахского алфавита на латинской графике\nТошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети қошида тузилган Ишчи гуруҳи аъзоси, профессор Саодат Муҳамедова лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбоси лойиҳаси бўйича ўз фикр-мулоҳазаларини билдирди.\nТОШКЕНТ, 8 ноя — Sputnik. Sputnik лотин ёзувига асосланган янги ўзбек алифбоси лойиҳаси бўйича экспертлар фикрларини ўрганмоқда.\nЎзбекистонда лотин ёзувига асосланган янги ўзбек алифбоси лойиҳаси ишлаб чиқилди\n7 Ноябр 2018, 18:02\nҲозирги кунда лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбо лойиҳаси жамоатчилик қизғин муҳокамасига сабаб бўлмоқда.\nАлишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети қошида тузилган Ишчи гуруҳи аъзоси, профессор Саодат Муҳамедова Sputnik мухбири билан суҳбатда лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбоси лойиҳаси бўйича ўз фикр-мулоҳазаларини билдирди.\n“Такомиллаштирилган ўзбек алифбо лойиҳасини эълон қилдик. Бу ҳали лойиҳа, таклиф, ҳали тасдиқлангани йўқ. Лойиҳа умумхалқ муҳокамасига қўйилди. Энди лойиҳа ОАВларда, интернетда муҳокама бўлади. Бу охирги қарор эмас. Университетимиз олдига жорий алифбо ва имлони такомиллаштириш бўйича илмий асосланган таклифларни ишлаб чиқиш деган вазифа қўйилган. Шу вазифани 2,5 йил деганда бажардик”, - деди Муҳамедова.\nЭкспертнинг сўзларига кўра, вазифани бажариш жуда қийин бўлди, халқ фикрини ўрганилиб, университетга 100 ортиқ ёзма ва оғзаки мурожаатлар келиб тушди.\n“Халқимиз жорий алифбодаги 4 та ҳарфни (Ў, Ғ, Ш, Ч) товушларини ифодаловчи ҳарфлар учун осон ва қулай ҳарфлар билан алмаштириш бўйича таклиф берган”, - дейди мутахассис.\nСаодат Муҳамедованинг сўзларига кўра, алифбони эски ҳолатда қолдириш керак деган фикрлар ҳам билдирилган, алифбо эскича ҳолатда қолиш керак деган тарафдорлар ҳам кўпчиликни ташкил қилади.\nSputnik мухбирининг янги алифбо тасдиқланадиган бўлса, кўп ҳужжатлар, масалан миллий паспортни ўзгартириш, бу кўп ҳаражатлар билан боғлиқ бўлиши мумкинлиги ҳақида саволга эксперт қуйдагича жавоб берди:\nХалқ таълими вазири: Ўзбекистон лотин алифбосидан воз кечмоқчи эмас\n23 Август 2017, 15:28\n“Бу бирданига бўлмайди, босқичма-босқич амалга оширилади. Лекин агар сиз эътибор берган бўлсангиз, ҳозирги кунда “Ўзбекистон” сўзи кўп жойларда хато билан ёзилган. Лотин ёзувида эътибор берган бўлсангиз, “O” ва вергул белгисини пастга қараб ёзишади - бу бизада тутуқ белгиси, яъни русча айриш белгиси билдиради. Ваҳоланки, апостроф тепага қараган бўлиши керак”, - дейди Муҳамедова.\nМуҳамедованинг фикрига кўра, университет таклифни ишлаб чиқиб бўлди, энди бу масала билан ваколатли давлат органи шуғулланади.\n“Энди лойиҳа билан ваколатли органлар шуғулланишади: телевидениеда эълон қилишадими, референдум ўтказиладими, қонунчилик палатасида кўриб чиқиладими, бу энди юқори даражадаги ҳал этилади, бу масала университет даражасидан чиқиб бўлди”, - деди мутахассис.\nЭкспертнинг сўзларига кўра, янги алифбони жорий этиш масаласини халқ ҳал қилади. Қонунга ўзгартириш киритиш учун Қонунчилик палатаси Сенатга таклиф бериши керак. Сенат тасдиқлагандан кейин лойиҳа тасдиқланади.\nЭслатиб ўтамиз, шу кунларда Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети қошида тузилган ишчи гуруҳи лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосининг лойиҳасини ишлаб чиқди.


Қуроллилар салтанатига саёҳат - BBC Uzbek - Multimedia\nҚуроллилар салтанатига саёҳат\nСўнгги янгиланиш 29 ноябр 2012 - 11:13 GMT\nАфғонистонда кўплаб минтақалар қуролли гуруҳлар ҳамда қўмондонлар бошқаруви остида қолмоқда. Халқаро ҳамжамият ва Афғонистон ҳукумати бу гуруҳларга қонуний мақом, моддий ёрдам бериб, уларни аксилтолиб кучларига айлантираётир.\nКўплаб овлоқ ҳудудларида эса одамлар қуролли гуруҳлар ва қўмондонлардан қўрқиб, уларнинг зуғуми остида яшашга мажбур. Аммо қонун заиф ҳудудларда қуроллилар оддий инсонларнинг моли ва жонига дахл қилаётгани ҳақида хабарлар кўп.\nТахорнинг айрим минтақаларида қудратли қўмондонлар дарёларни буриб, электр ишлаб чиқаришмоқда. Пастда яшовчи деҳқонлар эса сувсиз қолишган. Лекин ҳеч ким қудратли шахсларга қарши бориб, оддий деҳқонларга ёрдам бера олмайди.\nТахорлик қўмондон Малик Татар собиқ СССР ва Эронда ишлаб чиқилган қуролларини қандай ишлатишни кўрсатади. Суҳбатдошим ўз жамоаси ва минтақасини Толибондан ҳимоя қилиш учун аскар тўплаб, қўлига қайта қурол олганини айтади.\nҚўмондон маҳаллий ўзбеклар ўз истаклари билан болаларини унга аскарликка беришганини айтади. Иш топиб бўлмайдиган ва қонун заиф минтақада кўплаб ўспиринлар учун қўмондонларга аскар бўлиш жозибадор кўриниши мумкин.\nҚатор шаҳар-қишлоқларга ҳали марказий ҳукумат етиб келмаган. Амударёга яқин мана бу туманда тужжорлардан солиқни давлат эмас, балки қўмондонлар йиғиб олишади.\nМана бу отахоннинг ер-замини ҳали 30 йил илгари тортиб олинган. У шикоят қилмаган жой қолмаган ҳисоб, лекин қудратли шахслар қўлидан мулкини қайтариб ололмайди. Ҳюман Райтс Уотч халқаро инсон ҳуқуқлари ташкилотига кўра, қўмондонлар деҳқонлар қўлидан ер-заминларини тортиб олаётган ҳолатлар кўп.\nКобуллик фаол Видо Аҳмад қуролли қўмондонлар қўлида азият чекканларга ёрдам беришга интилади. Кўплаб жабрдийдалар пойтахтга қочиб келишса-да, барибир, ҳукуматда яхши ришталарга эга қўмондонлар устидан шикоят қилишга ботина олишмайди.\nКобулдаги Харобот маҳалласини 1990-йиллари мужоҳид ққўмондонлар вайрон этишган. Кўплаб афғонларнинг қўрқишича, НАТО чиқиб кетгач, аксилтолиб кучларига айланган бу қўмондонлар яна урушга киришишлари мумкин.


«Ер сотгани учун жавобгарликка тортилганларнинг ярмидан кўпи – мансабдорлар» — Бош прокуратура\nЎзбекистон Бош прокурори Ниғматилла Йўлдошев Сенатнинг 4-ялпи мажлисида берган ахборотида қишлоқ хўжалиги тизимидаги талон-торожлик ҳолатларига тўхталиб ўтди.\nУнга кўра, қишлоқ хўжалиги тизимида қонунлар ижроси устидан олиб борилган назорат тадбирлари давомида 22 млрд сўмлик дон, 63 млрд сўмлик пахта хомашёси, 3 млрд сўмлик минерал ўғит, ирригация тадбирлари учун ажратилган 1,7 млрд сўм бюджет маблағлари талон-торож қилинганлиги аниқланган.\n«Таҳлиллар ердан фойдаланиш соҳасида суиистеъмоллик ҳаракатлари авж олганини кўрсатди. Сўнгги 2 йилда 3244та ҳолатда 56 минг гектар ер майдони ҳокимлар томонидан ноқонуний ажратилган.\nЕр сотиш, уни талон-торож қилиш ҳолатлари юзасидан 543 нафар шахс жиноий жавобгарликка тортилган. Уларнинг 295 нафари – мансабдор шахс ҳисобланади.\nХусусан, 119 нафари кадастр, 23 нафари ҳокимликлар, 14 нафари архитектура ва қурилиш бўлимлари масъуллари, 76 нафари фермер, 26 нафари МФЙ раисларидир», дея Йўлдошевнинг сўзларини келтирмоқда Kun.uz мухбири.\nБош прокурорнинг сўзларига кўра, ўтказилган назорат тадбирлари давомида қон касалликларини даволаш тизимида муаммолар борлиги ойдинлашган.\n«Қон касалликларини даволаш тизими ўрганилганда, бундай касаллик билан оғриганлар сўнгги 4 йилда 10 фоизга ортган бўлишига қарамай бемор ўринлари, шифокор штати оширилмагани, туманларда гематолог штати йўқлиги аниқланди.\nБепул даволаниш имконияти чекланган, дори-дармон таъминоти яхши йўлга қўйилмаган. Натижада даволаниш 40-50 фоизга тушиб қолган. Қўшни давлатларда бу кўрсаткич 70 фоизни ташкил этади», деди Ниғматилла Йўлдошев.


Машҳур тилшунос Ибн Манзур: «“Таассуб” сўзи “асабият”дан олинган. “Асабият” бошқаларни ўзининг ота томонидан қариндошларига ёрдам беришга чақириш маъносини англатади. Бир гуруҳга нисбатан таассуб қилиш дегани ўша гуруҳ ёрдами учун жамланиш маъносини англатади», деб ёзади.\nЛуғат китобларида эса “мутаассиблик” қаттиққўллик, бир фикрда қаттиқ туриб олиш маъноларига ҳам далолат қилиши айтиб ўтилган. Истилоҳда эса, доим ўзини сўзсиз ҳақ деб билиб, фикрида қаттиқ туриб олиш, бошқаларни эса ноҳақ деб қараш таассубдир. Бу туйғу мутаассиб кишида ўзгани таҳқирлайдиган, унинг инсоний ҳақ-ҳуқуқларини эътироф этмайдиган муайян хатти-ҳаракатлар кўринишида акс этади. Бориб-бориб бу унинг табиатига сингади.\nҚисқача айтганда, мутаассиблик, гарчи далил кўриниб турган бўлса ҳам, бир томонга мойиллик туфайли ҳақни рад этишдир. Мутаассиблик ва фанатизм тушунчалари бир-бирига маънодош бўлиб, уларнинг акси бағрикенгликдир.\nМутаассибликнинг бир қанча турлари бор:\n– диний мутаассиблик;\n– ирқий мутаассиблик;\n– қабилавий мутаассиблик;\n– табақавий ёки ижтимоий мутаассиблик;\n– фикрий мутаассиблик ва ҳоказо.\nЯна спорт мутаассиблиги деган тушунча ҳам мавжуд. Футбол фанатизми бунга мисол бўлади.\nТарихда содир бўлган кўплаб уруш-жанжал ва хунрезликларнинг моҳияти ҳақида гап кетса, уларнинг асл сабаби мутаассибликка бориб тақалишига гувоҳ бўламиз.\nҲозир кўплаб давлатлар бошидан кечираётган маънавий бўҳрон билан бирга мутаассиблик кўлами ҳам кенгайиб бормоқда. Бу жараёнда мутаассибликнинг турли кўринишда жамият ҳаётига хавф солаётганини инкор этиб бўлмайди. Файласуфлар, ҳуқуқшунослар, сиёсатчилар, жамиятшунос ва диншунос олимлар мутаассибликнинг келиб чиқиши ва унинг салбий оқибатларини ўрганишмоқда.\nБугунги кунда кўпгина минтақаларда ижтимоий-сиёсий вазиятни кескинлаштиришга уринаётган, бегуноҳ кишиларнинг ҳаётига зомин бўлаётган мутаассибларнинг экстремистик хатти-ҳаракати тобора хатарли тус олаётгани барча давлатларнинг бу иллатга қарши биргаликда кураш олиш бориши, кишиларнинг маданий даражаси-\nни юксалтириш, шахсга нисбатан ҳурмат туйғусини шакллантириш борасида саъй-ҳаракатларни бирлаштиришни тақозо этмоқда.\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёев Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Хавфсизлик Кенгашининг 72-сессиясида: “Биз муқаддас динимизни азалий қадриятларимиз мужассами ифодаси сифатида беҳад қадрлаймиз. Биз муқаддас динимизни зўравонлик ва қон тўкиш билан бир қаторга қўядиганларни қатъий қоралаймиз ва улар билан ҳеч қачон муроса қила олмаймиз. Ислом дини бизни эзгулик ва тинчликка, асл инсоний фазилатларни асраб-авайлашга даъват этади”, дея таъкидлаган эдилар.\nМутаассибликнинг шахс ва жамиятга етказадиган зарарлари жуда каттадир. Мутаассиб кимса бу – дарғазаб, жазавали, асабий, ҳиссиётга берилган ва қаттиқ салбий ҳис-ҳаяжонга тушувчи шахс. У бузғунчи ғояларни фаол ташувчилардан ҳисобланади. Айнан шу сифатлар унга омма орасидаги тарафдорлар қалбини эгаллашга имкон беради.\nМутаассиб воқеликни ўзининг асл ҳолатида кўра олмайди. Чунки у фа-\nқат ўзи мойил бўлган нарсанигина кўради. Инкор этиб бўлмас даражада ошкор бўлса ҳам, ўзгалар кўраётган ҳақиқатни кўрмайди. Мутаассиб фақат ўзини ҳақ, ўзгаларни ноҳақ деб билгани учун доим сезмаган ҳолда ижтимоий ришталарни узади, ихтилоф жарлигини кенгайтиради. Унинг тор онгига кўра ҳамма фақат унинг қолипи бўйича яшаши керак. Акс ҳолда “адашган” одам ҳисобланади.\nМутаассиб учун илмий омонатдорлик тушунчаси умуман йўқ нарса. У ҳақиқатдан бўйин товлаб, воқеликни фақат ўзининг фойдасига буришга, ҳақиқатни сохталаштиришга ҳаракат қилади. Шу боис барча масалада одамларни тўғри ечимни топишдан маҳрум қилади, шахслар ва жамоаларга тўғри баҳо бериш масаласида ҳаммани адаштиради. Мутаассиб мўътадил илмий баҳс орқали ҳақиқатга эришиш йўлларини ўзининг низо қўзғайдиган, ихтилофни кучайтирадиган баҳслари билан барбод қилади. Натижада жамиятлар, халқлар ва маданиятлар ўртасида кескинлик янадакучаяди.\nМутаассиб кенг фикрлашга қодир эмас. Уни фақат ички эмоционал туйғу бошқаради. Ўзгаларнинг янглиш фикри билан ҳаракат қилади. Айнан шунинг учун муқобил томон фикрини тарозуга солиш ва ҳурмат қилиш имконидан маҳрумдир. Тоқатсизлик анча вақтлардан буён фанатизмнинг синоними сифатида тадқиқотчилар томонидан тан олинган. Бирон-бир қарашни фақат ўзининг севимли қоидаларига мос келмагани, қарши экани учунгина қатъиян рад этадиган ҳар қандай одам тоқатсиз бўлиши мумкин.\nХулоса қилиб айтганда, мутаассиб учун бағрикенглик ҳеч қандай маъно касб этмайди. У бағрикенгликни киши руҳиятининг пастлиги, иродасининг бўшлиги деб билади. Фанатик кимса кимни ўзидан йироқ деб билса, унга рақиб деб қараса, уларга асло тоқат қила олмайди.\nДругие материалы в этой категории: « Ким ёстиқ, суянчиқдан узоқ бўлса, етакчилик унга яқинлашади\tҲАЁТ ВА УМР ҚАДРИ: Энг гўзал ғазал шарҳи »


Абулқосим Мамарасулов: Суронли 1990-94 йиллар (14) | ДУНЁ ЎЗБЕКЛАРИ | Mobile Version\nАбулқосим Мамарасулов: Суронли 1990-94 йиллар (14)\n07/23/2014 Ismat Khushev Абулқосим Мамарасулов: Суронли 1990-1994 йиллар"\nМуаллиф айтишга айтолмаётган, балки андиша қилаётган, лекин мудом тилининг учида турган асосий фикр, менимча шуки, у кўрик баҳонасида қизларимиз очилишидан, яъни бузилишидан (ёки бузиб юборишларидан) хавфсираяпти. Кўрик ана шундай бузилишларга замин яратади, асос бўлади, демоқчи. Бунинг олдини олиш мумкин: кўрикларда қаттиқ назорат ўрнатилса, имкони топилганда Гулҳаёнинг онасидек, ота-оналар қизлари билан юришса… Ва умуман, бузуқ қизлар ҳамиша ҳамма ҳамонларда ҳамма миллатларда бўлган ва яна бўлади. Унақалар шу кўриксиз ҳам ўз майлига йўл топаверади. Қолаверса, чумчуқдан кўрққан тариқ экмайди. Энг асосийси, кўрик қай тахлит ташкиллаштирилишига боғлиқ.\nМуаллиф ўтмишдаги ўзбек қизига хос ҳаё, ибо ҳақида гапирар экан, аввало бизнинг 1989 йилда яшаётганимизни унутади. Модомики, ўзбек қизининг қонида ҳаё, ибо бор экан, у қонда тураверади, ҳар қандай шароитда сақланади. Ва муаллиф истаса-истамаса, ҳаё-ибо ўтмишдаги паранжи билан узвий боғланиб кетади. Аввало паранжининг ўзи қаердан чиққан? Қайси миллат аёллари уни ёпинган? (бунинг ўзи катта илмий ишларга асос бўлса керак). Менимча, Турон ўлкасининг шаҳарларидагина паранжи урф бўлган. Шунга қарамай, инқилобдан кейин ўлкамизнинг барча ерларида паранжи ташлаш маросимлари ўткизилган. Бахмал туманидаги Барлос қишлоғига менинг Жўрабой катта отам биринчи колхоз раиси бўлган эканлар ва фаол сифатида Ғаллаоролдаги (ораси 40 км) паранжи ташлаш маросимига хотинини олиб бориши ва паранжи ташлатиши шарт бўлган. Қишлоғимиздан, хўжакўрсинга бўлсин, биронта паранжи топилмаган. Ва ниҳоят Булунғурнинг Оқтепа бозоридан битта паранжи сотиб олишган. Бобомиз хотинини, яъни катта онамизни, ҳомиладор бўлишига қарамай, сиёсат талаби бўйича, отининг орқасига мингаштириб (фаол-да!), Ғаллаоролга борган. (Аслида, паранжи ташлаш – аёллар кўриги!). Ва не азоблар билан сотиб олган паранжиларини тантана билан оловга отганлар. Оқибат, узоқ йўл туфайли бугун-эрта кўзи ёрадиган жувон бола ташлаган. Бир йил беланги бўлиб ётган.\nШунингдек, халқ оғзаки ижодига назар солсак, эртакларда, достонларда подшо қизлари йигитларни кўрикдан ўтказишлари урф бўлган. Подшо қизи ўзига маъқул йигитга олма отган.\nАзал-азалдан бизга хос кўриклардан яна бири – қулбозор. Марҳум Хосият катта онамнинг айтишича, катта қимматчилик йиллари (1914 йиллар атрофи бўлса керак) Бахмал туманининг маркази – Ўсмат қишлоғи атрофидаги лалмикор қишлоқларда очлик, очарчиликдан сўнг ўлат бошланган. Ва эрлар хотинларини, қизларини Оқтепа бозорига олиб бориб (нечтаси етолмай, йўлга йиқилиб ўлган), ярим халта маккажўхори эвазига сотган. Фақат тирик қолиш, очликдан ўлмаслик учун! Бозорда аёлларни қатор териб қўйишган ва сувликор Жомбойнинг бўқоқли эркаклари ҳар бир қизнинг рўмолини (паранжисини эмас!) кўтариб кўриб, маъқулини танлашган. Бу ҳам ҳақоратли бўлса-да, аёллар кўригининг ўзбекларга хос бир кўриниши эди.\nС. Аҳмедов “опаларимиз, сингилларимизнинг моддий ва маънавий камолоти хусусида ғамхўрлик қилайлик”, дейди. Тўғри айтади. Лекин “фақат бу йўл билан эмас”, дейдию, бошқа йўлни ҳам кўрсатмайди. Кўрсата олмайди!! Ё кўрмаган! Ё кўра олмаган!\nҲаммани ҳамма қаторига қўйишга минг уринмайлик, ҳеч бир замонда, ҳатто социализмда ҳам, бу нарса мумкин эмаслигини тарихнинг ўзи исботлади. Генерал бўлишни орзу қилмаган солдат – ёмон солдат! Ҳар бир инсон ҳаётда ўз имкониятлари даражасидаги чўққига интилади. Спортда мингларнинг орасидан битта чемпион чиқади (масалан Руфат Рисқиев) Юзлаб санъаткорлар орасидан биттаси кўпроқ севимли бўлади (масалан, Шерали Жўраев). Ўзини фан заҳматига бағишлаганлар (масалан, Суннатилла Аҳмедов) бугун фан кандидати бўлса, эртага доктор, индин академик бўлиш учун интилади ва бу ҳар бир инсон учун табиий хусусият. Худди шундай, қизларимизда гўзалликка табиий интилиш учун имконият бор экан (инсонда ҳамма нарса гўзал бўлмоғи лозим!), зинҳор ва зинҳор бу имкониятнинг томирини қирқмайлик.


“Бу асал дўстимга аталаган” ёхуд Шароф Рашидовга манзур бўлган ноёб асал » Фаровон юрт\n“Бу асал дўстимга аталаган” ёхуд Шароф Рашидовга манзур бўлган ноёб асал\nЮртимизда анъанавий ўтказиб келинаётган асал байрами ёшлик хотираларимни уйғотиб юборди.\nАслида, асални у қадар хуш кўрмайман. Лекин бу бебаҳо неъмат сотилаётган расталар ёнидан бефарқ ўтиб кетолмайман. Албатта, татиб кўраман. Оғзимда сақланиб қолган таъмни излайман. Афсуски, тополмайман...\nГап шундаки, бир куни отам – ўзбек лимончилиги асосчиси, халқ селекционери, фахрий академик Зайниддин Фахриддиновни асал олаётганининг устидан чиқиб қолдим. Шу заҳоти асал идишга қўл узатганимни биламан, “Бу асал дўстимга аталаган”, дея отам койиб бердилар.\nБоладек аразлаганимни кўргач, бир пиёлага ўша асалдан солиб узатарканлар, “Қани, мазасини кўр-чи?” деб қолдилар. Рости, бунақа болни ҳеч қачон емагандим. Унинг таъми шунчалик ширин бўлса, ҳиди ундан-да ёқимли ва ўткир эдики... Бу лимон гулларидан йиғилган ноёб асал давлат ишларидан ҳориб, маданий ҳордиқ чиқариш учун лимонзоримизга тез-тез ташриф буюриб турадиган атоқли давлат арбоби Шароф Рашидовга аталган эди.\nҲа, Ўзбекистонда иссиқхона шароитида лимондан асал олишнинг уддасидан чиқилган.\nОтам табиатан янгиликка ўч, ўта қизиқувчан бўлганликлари учун ҳар бир иссиқхонанинг тўрт бурчагига тўрт қути асалари оиласини қўярди. “Иссиқхонада ҳам асал олиб бўладими?” деганларга ҳеч бўлмаганда, бу митти жонзотлар дарахт гулларини чанглатишга ҳисса қўшишини айтардилар.\nБироқ амалда лимон гулларидан асал олишга эришган эдилар. Тўғри, асалариларга қўшимча озуқа берилмагани туфайли жуда кам бол йиғилар эди. Айтишларича, ушбу асал Биринчи Президентимиз Ислом Каримовга ҳам жуда манзур бўлган экан.\nБугун лимончиликни ривожлантириш, иссиқхоналарни кенгайтиришга қаратилаётган эътибор соҳа фидойиларини ана шундай тажрибаларга руҳлантираётгани, шубҳасиз.\nқишлоқ хўжалиги бўйича биология фанлари номзоди.\nAdmin. Жойлаштирган санаси: 20-05-2020, 16:52\nАсосий сахифа » "Фаровон юрт" газетаси » “Бу асал дўстимга аталаган” ёхуд Шароф Рашидовга манзур бўлган ноёб асал


Сувда оқиб келаётган “пўстин” – Jahon adabiyoti\nИнсон ҳамиша янада ёруғ, тинч-тотув, тўкин-сочин кунларга интилиб, шундай замон келишига ишониб яшайди. Бунга эришишнинг “сир”ли калити эса, балки билар, балки билмас – ўзининг қўлида. Чунки, тил, адабиёт ва китобнинг мавжудлиги фикри сўнмаган, қалб кўзлари очиқ, ўзига ишончи мустаҳкам, ҳаракатчан халқни нажот туйнуклари йўллари сари етаклайди. Бу уч инъомнинг бош вазифаси шу. Бу вазифадан ижодкорнинг жамият, эл-юрт олдидаги ижтимоий ҳамда маънавий масъулияти келиб чиқади.\nШундайликка шундайку-я, аммо бугун кимдир қаерда ва қайси мавзуда баҳс очмасин, унга “Ҳа энди, дунё ўзгариб кетди, биродар, дунёга қўшилиб одамлар ҳам ўзгарди, аввалги андозалар қолмади. Мана ўзингизни олайлик – кечаги одам эмассиз энди”, дейишади. Тўғри, ўзгармаган ҳеч нарса қолмади. Жумладан, адабиёт ҳам. Лекин ўзгараётган адабиёт бугун қайси томонга юз бурмоқда, ўзининг бош вазифасини бажармоқдами? Даниил Гранин адабиётнинг ҳақиқийлиги ва буюклиги унинг ҳамма замонларда ҳам ҳамма учун ўзининг қизиқарлилигини сақлаб қолишида кўринади, деган эди. Бугун миллий адабиёт шундай мартабага эгами? Яратилаётган бадиий асарлар “Ўткан кунлар” каби эллик-олтмиш йилдан кейин ҳам қизиқиш билан ўқиладими? Қозоқ ёзувчиси Ўлжас Сулаймонов ижодкор зиёлиларнинг Иссиқкўл форумида “Сўнгги ўқувчисидан маҳрум бўлган ёзувчининг умри ҳам ниҳоясига етади”, деган фикрни ўртага ташлади. Шундан келиб чиқадиган бўлсак, бугун пештахталарда савлат тўкиб турган асарлар муаллифларининг ижодий тақдири қандай бўлади?\nАдабиётшунос олим Борис Цетров “Жиддий адабиёт қаёққа кетди?” сарлавҳали мақоласида шу саволга жавоб бераётгандай: “Ўзини “мамлакат ичкарисидаги мамлакат” мақомида қўраётган фаол нашриётлар ҳаммаёқни саргузашт, олди-қочди китоблар билан тўлдириб, мўмай даромадни ёнга уриб бўлгач, “Саргузашт товуқлар саргузашт тухумлар туғади, улардан эса саргузашт жўжалар етишиб чиқади, гап бизда эмас”, дея ўзларини оқламоқчи, бизларни эса овутмоқчи бўлади”. Бу гап “Менда нима гуноҳ, масаллиқ чатоқ-ку”, деяётган ошпазни эслатади.\nЎйлаб кўрилса, бу гапда жон бордай. Негаки, адабиётнинг қон томирлари жамиятнинг қон томирлари билан чирмашиб кетган. Жамият ва адабиёт оломон пойгада ёнма-ён чопаётган тулпорларга ўхшаб кетади: гоҳ бирлари, гоҳ иккинчилари олдинга ўтиб, бир-бирларини руҳлантириб, мусобақага завқ бағишлашади. Аслида шундай бўлиши керак. Лекин бу икки тулпорнинг бири орқада бир ўзи қолиб кетса, пойганинг пойгалиги қолмайди. Отни ортиқча қамчилашдан, “ҳайё-ҳуйт” дея қичқиришдан фойда йўқ. Бундай деяётганимизнинг боиси – кейинги йилларда ўтказилаётган йирик халқаро китоб кўргазмалари, китоб ва китобхонлик мавзусидаги баҳс-мунозаралар кўнгилга иштибоҳ солади: пойга сусайиб бормоқда. Жамият ўзича, адабиёт ўз ҳолича яшаётган, аниқроғи кун кўраётган жойлар оз эмас ва бу ҳол ҳеч кимни ташвишга солаётгани йўқ. Аксинча, “Интернет бор-ку, китоб, газета-журналларсиз ҳам яшаш мумкин”, деган мантиқсиз иддаолар қулоққа чалинаётир. Бу фикрга таълим-тарбия ишига бевосита дахлдор мансабдорлар ҳам қўшилаётгани ғоят ажабланарли.\nТўғри, дунё ўзгарди. Маънавий-ахлоқий қадриятлар тикланмоқда, аммо улар орасида онг-шууримизга, турмуш тарзимизга сурбетларча ўрнашаётган сохта “қадрият”лар ҳам бор. Улар ёшлар характерига кўпроқ таъсир ўтказмоқда. Россия Федерациясида ўтказилган ижтимоий сўровларда қатнашган ёшларнинг 72 фоизи “Бирор мақсадга эришиш учун ахлоқ-одоб қоидалари ва адолат принципларини бузишингиз мумкинми?”, деган саволга “Бемалол”, деб жавоб беришган. “Устозларнинг маслаҳатларига эҳтиёжингиз борми?”, деган саволга сўралганларнинг 84 фоизи “Қандай яшашни бизга ўргатишмаса бўлди, нима қилиш кераклигини ўзимиз биламиз”, дейишган. Тарбия соҳаси кузатувчилари бугун ёшлар характерида тарбиялилик ва ахлоқсизлик, меҳр ва қаҳр, камтарлик ва очкўзлик, фаросат ва дидсизлик, ҳалол ва ҳаром деган тушунчаларнинг мавқеи бир даражада эканини таъкидлаб, жамиятлар бу ҳолатга деярли кўникиб бўлганлари ҳақида бонг уришмоқда. Бунинг оддий мисолини биргина бежирим тикилган шимни тўрт-беш жойидан йиртиб, увадасини осилтириб кийиш урф бўлганида ҳам кўриш мумкин. Авваллари бир жойига билинар-билинмас доғ тегиб қолган кўйлак ёки шимни кийиб кўчага чиқиш деярли айб ҳисобланган бўлса, эндиликда баданнинг тўртдан уч қисмини очиб юриш замонавийлик белгиси ҳисобланаётир.\n2018 йили Россиянинг бешта федерал округида ўтказилган сўров натижалари респондентларнинг 44 фоизи йил давомида бир марта бўлсин қўлига китоб ушламаганини кўрсатган. Россия Федерацияси Президентининг бола ҳуқуқлари бўйича вакили А.Кузнецова ҳайратини шундай ифодалайди: “Ота-оналар баъзан болалар учун чоп этилган китобларда шундай нарсаларга дуч келишадики, айтишга тил ожиз”. Бу хавотирни рус матбуотида кейинги пайтларда тез-тез тилга олинаётган бошқа бир фикр ҳам тасдиқлайди: “Аҳвол шу даражага етиб бордики, гўё Октябрь тўнтаришидан кейин болшевикларнинг оммавий тус олган “Йўқолсин уят” шиори қайта жонланаётгандай”.\nПублицист Валентин Осипов “Литературная Россия” газетасида эълон қилинган (2018, № 46) “Ташхис: ҳалокатли беҳаёлик. Уни қандай даволаш мумкин?” сарлавҳали мақоласида бугун рус жамиятида чуқур илдиз отаётган нохуш ҳолатлар – телевидениенинг “Дом-2”, “Комеди клаб” дастурларида, “Пуст говорят” кўрсатувида эфир юзини кўраётган, театр саҳналарида очиқчасига намойиш этилаётган ошкора фаҳш ҳолатларига матбуот, ижодий ташкилотлар, жамоатчилик деярли муносабат билдирмаётганидан афсусланади. “Эрмитаж” операсида аёл актриса русча уят сўзни залга юзланиб, бор овози билан айтганида, томошабинлар эҳтирос билан унга жўр бўлишаётганини мисол тариқасида келтиради. “ХХI асрда Россия театр маданияти томошабинларни санъатдан завқлантиришни шаҳвоний жўштиришга алмаштирди”, деб ёзади у.\nМуаллиф Карл Маркснинг қўйидаги фикрини келтиради: “Капитал даромад бўлмаслигидан қўрқади. Ишингизда 10 фоизлик даромадга эришинг – капитал сизга эътироз билдирмайди. Борди-ю даромад 100 фоиздан ошиб кетса, пул деган махлуқ аждаҳога айланиб, жамики инсоний қонунларни топтайди, уни жиловлаш, бошқариш мумкин бўлмай қолади”. Бу фикр бундан уч-тўрт йил аввал Давос форумида (Швейцария) айтилган “Капитал ваҳшийлашмоқда”, деган хулосага айни мос келади.\nБу ҳолатни, таассуфки, дунё мамлакатлари адабиёти, маданияти ва санъатида бугун бемалол кўриш мумкин. Рус танқидчилари шеъриятда буламиқ сўз ва иборалар, сўкиниш, нафсониятга тегиш, бошқаларни камситиш, тарихни сохталаштириш, ахлоқсизлик кўпайиб бораётгани, ижодий танловларда профессионаллардан кўра ҳаваскорлар, пулдорлар, ёғли мансаб эгалари фаол қатнашаётганини эътироф этишмоқда.\nТаҳлилчи В.Кривошеевнинг фикрича, Россияда давлат идеологияси билан бевосита боғлиқ ижтимоий фанларга эътибор сусайган. Олимпия комплексидаги машҳур китоб ярмаркаси фаолияти деярли тўхтаган. Жамиятда “китоб бизнеси” деган ибора кўпроқ ишлатилмоқда. Уддабуронлар бу бозорни қизитишмоқда. Усти ялтироқ, муқоваларига ғайриахлоқий суратлар ишланган китобларда нималар ёзилаётгани, ўқувчи онгига таъсири ҳақида ҳеч ким ўйлаётгани йўқ. Авваллари қайси ва қандай китобга эҳтиёж борлигини аниқлайдиган, илмий, бадиий китоблар энг олис кутубхоналарга ҳам вақтида етиб боришини назорат қиладиган бибколлекторлар энди йўқ. Жанрлар аралаш-қуралаш бўлиб кетган. Фожиали томони шундаки, уларда Ерда ҳаётнинг сўниши, омон қолганларнинг Ойга ёки Марсга етиб олиши, у ердаги жангу жадаллар, ўзга сайёраликларнинг Ердаги ғаройиб тажрибалари шунчаки бадиий тўқима тарзида эмас, илмий хулосалар асосида баён этилмоқда. Мана, уларнинг баъзилари: Қуёш ҳар сонияда 4 миллион тонна вазнини йўқотмоқда, демак, бор-йўғи 4 миллиард йилдан сўнг у буткул сўнади. Олимлар Шимолий муз океани тубида неча юз триллион тонна метан гази тўпланиб қолгани, Арктика музлари бугунги даражада эрий бошласа, бу “аждаҳо” ҳадемай юзага чиқиб, Ер ўз ўқи атрофида айланишни тўхтатишини башорат қилишмоқда.\nСаша Кругосветовнинг “Ой бўйлаб саёҳат” китоби воқеалари Ойнинг Ерликлар яшайдиган махсус колониясида бўлиб ўтади. Бу ерда истиқомат қиладиган собиқ заминдошларимиз Ойга ўтган асрнинг 60-йиллари, яъни “Аполлон” дастурида кўзда тутилган вазифалар жадаллик билан амалга оширилаётган пайтда бориб қолишган. Булардан ташқари, Ойда бир вақтлар Марсда яшаган селенитлар (энкилар) қабиласи вакиллари ҳамда яқинда ҳалок бўлган Нибиру планетасида яшаган одамсимонларнинг (нипуртиларнинг) авлодлари истиқомат қилади. Улар биргаликда бугунги демократик талабларга мос келадиган ўзига хос “жамият”га асос солишади. Раҳбарлар, бошқарувчилар, кузатувчилар, баҳо берувчилар, тарбиячилар фаолияти йўлга қўйилади. Аммо, шуниси ҳам борки, бир вақтлар энкилар ҳам, нипуртилар ҳам анъанавий табиий кўпайишдан воз кечган, бу ишни донорларнинг генетик материали асосида амалга ошириш йўлига ўтишган. Болалар оналар бағрида эмас, “Кассандра тамғаси”даги каби махсус пробиркаларда кучли назорат остида етиштирилади, махсус кишилар томонидан тарбияланади. Ҳар бир кишининг бошига бошқарилувчи “чип” киритилади…\nБундай башоратлар замирида ғоят ёвуз мақсад яширинганини сезиш қийин эмас. Уларни ўқиган ўқувчида ва нафақат унда, бошқаларда ҳам “Токи тирикликнинг туби кўриниб қолаётган экан, ортиқча куйиб-пишиш, югуриб-елишнинг ҳожати йўқ”, деган фикр туғилади. Бу эса “бефарқлик” деб аталмиш тузалмас иллатнинг бошланишидир. Бу фикрни адабиётшунос Валерий Румянцевнинг “Замонавий рус адабиётининг бош душмани” сарлавҳали тадқиқот мақоласидан олинган қуйидаги иқтибос билан исботлаш мумкин: “Эксмо” нашриёти ходимлари муаллифлардан қўлёзма қабул қилиш қоидаларини расман эълон қилишган. Унга кўра, нашриёт “детектив, криминал, жангари, фантастика, авантюра, мистика, ишқий-сексуал асарлар қўлёзмаларинигина қабул қилади”. Демакки, шеър, ҳикоя, эссе, анъанавий романларга йўл йўқ.\nНашриётлар инсон ақли бовар қилмайдиган янги қурол турлари, улар воситасида планеталараро бўлажак урушларнинг сценарийлари, биологик қуролларнинг келажаги, янги “ажал” вируслари ҳақидаги қўлёзмаларни, таъбир жоиз бўлса, кўзларига суртиб чоп этмоқдалар. Балки, бунда уларни тўла айблаш мумкин бўлмас. Негаки, бугун Россия, Европа ва АҚШ матбуотида замонавий қурол-яроғ мавзуси етакчилик қилмоқда. Интернет тармоқларида бадиий адабиётнинг инқирози, қоғоз китобнинг ўлими, бадиий жанрларнинг чиппакка чиққани ҳақида кўп ёзилмоқда. “Ёшлар китобсиз ҳам чўққини эгаллашади”, “Европа китобхонликдан воз кечди?”, “Китобсиз ҳаёт истиқболлари”, “Китобхонлик қадрият эмас”, “Бадиий уйдирмалар замони ўтди”, “Тадбиркор ёзувчиларга кенг йўл” каби бири иккинчисидан ташвишли мақолалар кўнгилни ғашлаши билан бирга, иккиланиш ҳолатини ҳам юзага келтиради. Олимларнинг ҳисоб-китобларига кўра, Ер юзидаги жамики бойликларнинг ярмидан кўпроғи 64 кишига тегишли. Қуролли можаролар ҳақида Европа мамлакатларида ёшлар ўртасида ўтказилган сўровларда 83 фоиз киши замонавий урушларни “қизиқарли томоша” деб баҳолаган. АҚШ мактабларининг қуйи синфларида “Цитрус мевалар қаерда ўсади?”, деган саволга 68 фоиз ўқувчи “Супермаркетларда” деб жавоб қайтарган.\nБундай маълумотлар Бразилия қамоқхоналарида битта китоб ўқиган маҳбуснинг қамоқ муддати 4 кунга камайтирилиши ёки Хитойнинг кўпгина вилоятларида раҳбарлар, тарбиячилар ҳамиша китоб ўқишлари зарурлиги тўғрисидаги хабарларни босиб, янчиб кетади. Бразилиялик қўриқчилар нега энди махбусхонада ўзини яхши тутган, ички интизом қоидаларини бузмаган, белгиланган миқдордан кўп маҳсулот ишлаб чиқарганларни эмас, айнан китоб ўқиганларни рағбатлантирар экан, деган савол кимдадир туғилиши мумкинми? Мумкин, аммо… кимда?\nБелорус пойтахти Минск шаҳрида Халқаро китоб кўргазмаси доирасида ўтказилган “Ёзувчи ва давр” симпозиумида дунёнинг ўттиздан ортиқ давлатидан келган шоир, ёзувчи, таржимон ва адабиётшунос олимлар, жумладан, ўзбек адиблари дунёнинг бугунги ижтимоий-сиёсий, маданий-ахлоқий муаммолари, бадиий адабиёт, таржимашунослик олдида турган вазифалар хусусида фикр юритдилар.\nДавлатимиз раҳбари сўзлари билан айтганда, инсон ўзининг бугунги ҳаётидан, туриш-турмушидан, орзу-ниятлари рўёбга чиқаётганидан бугун рози бўлиб яшаши зарур. Таассуфки, бунга эришаётган, бундай даражага яқинлашаётган давлатлар билан бирга, орзу орзулигича, ният ниятлигича қолаётган, шунчаки тирикчилик, кун кўриш, қозон қайнатиш машаққатли тус олаётган жойлар ҳам бор ва улар оз эмас. “Совуқ уруш” ҳолатидан халос бўлган дунё бугун яна қурол пойгаси томонга бурилмоқда. Бу жараённинг бориши мавлоно Румийнинг камбағал муаллим ҳақидаги ҳикоятини ёдга солади.\n“Фақир бир муаллим бор эди. Камбағаллиги шу даражада эдики, қишда бир жубба киярди, холос. Бир кун сел келди, унда бир айиқнинг боши оқиб борарди. Муаллимга талабалари “Бир пўстин оқиб келяпти, керак бўлади”, дейишди. Муаллим кийимга муҳтожлиги туфайли ўзини сувга отди ва бориб, “пўстин”ни ушлади-ю, шу заҳоти баҳайбат айиқнинг чангалига тушди. Шогирдларнинг: “Муаллим, ё пўстинни келтир, ё ўзинг кел”, деган сўзларига жавобан: “Мен пўстинни қўйиб юбордим, аммо у мени қўйиб юбормаяпти”, деб жавоб қилди”.\nҚуролфурушлар фақир муаллим ҳолида эмаслар. Аммо бошқаларга нисбатан бой ва кучли бўлиш, кучсизларни итоат мақомида ушлаш, яккаҳокимлик истаги уларни шафқатсиз офат гирдобига отди ва даҳшатли чангал тутқунига айлантирди. Европа икки бор жаҳон урушини бошидан кечирди. Мислсиз талафотларга дуч келди. Ёнди, куйди, майиб-мажруҳ бўлди. Эндиликда эса бу балодан қутилиш йўлларини қидирмоқда, аммо қанча уринмасин, нажот йўлини топаётгани йўқ.\nЁввойи табиат жаҳон фондининг 2017 йилги ҳисоботида келтирилишича, кейинги 40 йил ичида дунё миқёсида парранда, балиқ ва амфибиялар 60 фоизга қисқарган. Кўл, дарё ва ботқоқликларда яшовчи мавжудотлар нисбатан кам қисқарган, ичишга яроқли сувлардагилар эса 81 фоизга камайган. Ҳар йили дунёда 5 миллион гўдак турли касалликлар, очлик, уруш ҳаракатлари боис нобуд бўлади. 60 миллион бола мактабга бормайди. Шунга қарамай, дунё мамлакатларининг ҳар йилги ҳарбий харажатлари 1 триллион 700 миллиард доллардан ошиб кетган. Ўз бошидан не-не бало-қазоларни ўтказган, бугун ҳам жароҳатлари битмаган Яқин Шарқ мамлакатлари қурол харид қилишда пешқадамлик қилишмоқда.\nСимпозиумда иккинчи жаҳон урушининг белорус тупроғидаги кечган қонли жанглари, оғир йўқотишлар, қатлиомлар, азобли жароҳатлар, хотиралардагина яшаб қолган тақдирлар тўғрисида, бундай шароитда бадиий адабиёт олдида турган бош вазифа, ижодкор зиёлининг маънавий масъулияти, уйғоқлиги, қалб кўзининг очиқлиги хусусида куюнчак фикрлар билдирилди. Айни шу пайтда телеканаллардан бирида атом қуролини биринчи бўлиб қўллаш ҳуқуқи хусусида жиддий баҳс борди. “Бу ҳуқуқдан фойдаланиш зарур” деган ҳайқириқ янгради. Инсон ўзи тарбиялаб вояга етказган “аждаҳо”га банди бўлиб қолган экан, бундан ортиқ фалокатни тасаввур қилиш қийин.\nЁзма адабиёт юзага келганидан бери Сўз инсон, жамият ва табиат тақдирига бефарқ бўлмаган. Қуръони карим суралари нозил бўлган пайтлардан бошлаб то ҳозирга қадар шундай. Ҳамма жойда, ҳамма замонларда шундай бўлган. Сўз ҳеч қачон жим турмаган, адабиёт жимлик кўчасига кирмаган, бепарволик ҳолатига ўтмаган. Ҳазрат Алишер Навоий асарларида, Машраб ва Бобур ғазалларида, Макиавелли ўгитларида, Балзакнинг ХIХ аср француз ёзувчиларига мактубида, Ян Парандовскийнинг “Сўз кимёси”да, Фитрат ва Исмоил Гаспринский тадқиқотларида буни яққол кўрамиз. “Жим туролмайман” дея ҳайқирган Эмил Золя ва Лев Толстой битикларида адабиётнинг мангу бедорлигига амин бўламиз. Шундай экан, ёзувчи ва давр мавзуси бир йиғинлик, бир суҳбатда поёнига етадиган мавзу эмас. У ижодкор зиёлилар учун ҳамиша ҳақиқат ва адолат учун кураш, танланган йўлни ёритиш, хатоларни англаш, миллатнинг тили, дини, тарихи ва қадриятларини асраб-авайлаш имкониятидир.\nСўз ўз ҳолича яшамайди. У фикрга айлансагина, маълум таъсир кучига эга бўлади. Фикрлаётган одам яшашда давом этади. “Фикрлашдан тўхтаган одамнинг умри тўхтайди, энди у фақат мавжуд бўлиб қолади”. Фикр жамиятни ҳаракат ҳолатида, ривожланишда ушлаб туради.\nБелорус заминида ўтказилган машваратда бадиий сўзнинг бугунги ҳолати, таъсир кучи, холис ва ҳаққонийлиги жиддий муҳокама қилинди. Гарчи, сўз, бадиий адабиёт, ёзувчи ва жамият муносабатларига доир баҳсли, тор қобиқли фикрлар ҳам билдирилган бўлса-да, дунёнинг тўрт қитъасига мансуб мамлакатлардаги ижтимоий-сиёсий ҳолат, адабий жараён ҳақида маълум тасаввурга эга бўлинди. Аммо, инсониятнинг энг буюк ихтироси бўлмиш китобга муносабат ҳамма жойда ҳам бир хил эмаслиги ошкор бўлди. Кўп жойда у бойлик орттириш воситасига айлантирилган. Фақат шу эмас, таассуфки, китоб орқали тарихни сохталаштириш, ўқувчини чалғитиш, одамлар кўнглига қўрқув солиш, миллатлар ўртасида ихтилоф чиқариш ҳаракатлари мавжуд. Бу борада фаоллик қилаётган ноширлардан бирини суҳбатга тортаман. “Э биродар, ўлдим-куйдим қабилидаги шеър, романларни ўқийдиган замонлар ўтди. Лирика билан қорин тўйдириб бўлмай қолди. Китобхонни қизиқтиришимиз керак”, дейди у бамайлихотир. Белорус Ёзувчилар уюшмаси раиси Николай Чергинец афсус билан бош чайқайди: “Ўтган йили бир қатор Европа мамлакатларида йилнинг энг кўп ўқилган китоблари аниқланибди. Қайси китоблар ғолиб бўлганини биласизми? Ошқозонни тозалаш мавзусидаги китоблар. Мана сизга, бугунги китобхон. Ғалабанинг 74 йиллиги олдидан нашр этилаётган хотира китобларни ёшлар берилиб ўқишаётгани йўқ. Уларни бошқа мавзулар қизиқтирмоқда. Бир мамлакатда эмас, бутун дунёда тинчлик-тотувликни сақлаш бирламчи вазифа бўлиб турган пайтда буни тушуниш қийин. Ўтган йили Ўзбекистонда Ғалаба куни қандай нишонланганини кўриб, ҳавасим келди”.\nРоссия Ёзувчилар уюшмаси раиси Николай Ивановнинг фикрича, ёзувчилар орасида бирлик, ҳамжиҳатликнинг йўқлиги, турли бўлинишлар ижодий жараёнга салбий таъсир кўрсатмоқда. “Бу ерда Чингиз Айтматовнинг умуминсоний маданиятни юксалтириш учун, аввало, миллий маданиятлар ривожига эътибор бериш зарурлиги тўғрисидаги фикри айтилди, – дейди у. – Бу фикрга тўла қўшиламан. Миллий адабиётлар маданиятлар каби бир-биридан узоқлашмаслиги керак. Афсуски, биз – бу ерга йиғилганларнинг барчаси, бир-биримизни эндиликда яхши биламиз, ижодимиздан, ютуқ-камчиликларимиздан хабардормиз, дея айта олмаймиз. Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг мамлакатда китобхонлик маданиятини ошириш, Ёзувчилар уюшмасини, ижодкор зиёлиларни, айниқса, катта адабиётга кириб келаётган ёшларни қўллаб-қувватлаш тўғрисидаги қарорини ўқиб беҳад мамнун бўлдим. Буни ўзбекона мурувватнинг янги кўриниши деса бўлади”.\nШимолий Кавказ халқлари адабиётлари бўйича мутахассис Пётр Чекалов абазин халқнинг маънавий эҳтиёжлари хусусида фикр юритди. “Бу тилда бор-йўғи 35-40 минг киши сўзлашади. Янги матбуот нашрлари ташкил этиш, ягона театрни ривожлантириш, мактаблар қуриш зарур”, дейди у.\nИталиялик шоир Гоффредо Муратжанинг мушоҳадалари анжуман иштирокчиларида кучли таассурот қолдирди: “Мен кўп йиллар Аргентинада, Чилида яшадим. Дунёнинг кўплаб бошқа мамлакатларида бўлдим. Бир ярим йилдан бери Белорусда яшайман. Саёҳатларим давомида шуни англадимки, одамлар бир-бирларини яхши билишмайди, кўп ҳолларда янглиш тасаввурлар қобиғида қолиб кетишади. Бу камчиликни тузатиш, менингча, адабиётнинг, санъатнинг, биринчи навбатда, шеъриятнинг иши. Шеърият ҳеч кимга ёмонликни раво кўрмаган, аксинча, у бир-бирини тушунмаган икки кишини сирдошу дилдош қилади. Унинг бу имкониятидан фойдаланиш керак”.\nФақат шу эмас, Сўзни, адабиётни, адабий тафаккур ва китобхонлик маданиятини она-табиат, сув ва ҳаво, Ер ва осмон каби асраш, пок сақлаш зарур. Ўлжас Сулаймонов таъбири билан айтганда, адабиётни “ўзининг аввалги тахтига“ қайтариш керак. Германияда ҳар йили ўтказиладиган йирик халқаро китоб кўргазмасининг расмий шиори “Бугунги дунёни фақат китоб қутқариши мумкин”, деган таъсирчан жумладан иборат. Шундай, аммо, бефарқ бўлинса, китоб дунёни бузиши, инсон руҳий оламини булғалаб ташлаши ҳам мумкин.\nНима қилиш керак, деган савол қўймоқчи эмасман. “Ўзини ҳурмат қиладиган одамнинг сўзи ҳам ҳурматли бўлади”, деган ҳикматли гапни ёдга олмоқчиман, холос. Ўтган асрнинг тўқсонинчи йиллари мустақилликка эришган Ўзбекистонга келмоқчи бўлганларни: “Хўш, ўзбекларнинг пахта ва тилладан бошқа яна нимаси бор?” деган савол ўйлантирарди. Эндиликда Ўзбекистоннинг янги сиёсий йўли, ижтимоий-сиёсий муаммолар ечимига янгича ёндашув, эл-юрт билан мулоқот, ошкоралик бундай саволларга ўрин қолдирмади. Мамлакатимиз дунё нигоҳида ибрат ва ҳавас манзилига айланиб бормоқда. Шундай, аммо ҳали бажариладиган ишлар, ечиладиган муаммолар, текисланадиган йўллар, ободланадиган кўнгиллар кўп, лекин фаровон келажак сари одимларимиз шахдам, мақсадимиз аниқ. Фақат… бу шахдам ва аниқлик тезроқ адабиётга ҳам кўчиши зарур. Борган жойимизда “Бизда мана бундай, мана бундай асарлар бор, инглизча, немисча ёки французчага таржима қилинса ижобий маънода шов-шув кўтарилиши аниқ”, дея олишимиз керак. Ҳозирча, бу маънода овозимиз жарангдор эмас.\nАфриканинг қайси бир пучмоғида яшайдиган икки юздан ортиқроқ қабила аъзолари гапни чўзмай, йиллар давомида талашиб-тортишмай, ўзларининг миллий алифболарини яратишибди ва бу алифбода Чингиз Айтматовнинг “Жамила” қиссасини китоб ҳолида чоп этиб, ўқий бошлашибди. Биз эса… салкам ўттиз йиллик вақтни қўлдан бой бердик. Ўзимизни ҳам, ўқувчиларни ҳам бундан-да оғири, ўзбек тилини ўрганаётган хорижликларни ҳам қийнадик. Ёзувдаги чалкашлик илмий, бадиий тафаккурга салбий таъсир кўрсатмоқда. Бу тугунни академик Абдулла Аъзамов тўғри таъкидлаганидек (қаранг: “Тафаккур”, 2019, 1-сон), шошма-шошарлик қилмай, яна хатога йўл қўймай, тезроқ ечиш керак.


Уйда тайёрлаш мумкин бўлган 6 мазали музқаймоқ\nДобавлено: 03.08.2016, 11:33\nЁзнинг жазирамали кунларида жонимизга оро кирадиган ва салқинлик бахш этадиган музқаймоқларни ҳамма бирдек севиб истеъмол қилса керак. Бироқ, уларни уй шароитида ҳам тайёрлаш мумкинлигини кўпчилик билмайди. Қуйида уй шароитида тайёрланадиган 6 хил мазали музқаймоқларнинг рецептларини келтириб ўтамиз.\nБлендерда қулупнайни майдалаймиз. Тухум оқини сариғидан ажраттиб оламиз. Тухум оқини кўпик ҳолига келгунича кўпиртирамиз.\nВанилинли шакар қўшамиз ва кўпиртиришда давом этамиз,секин-аста бир хил масса ҳосилд бўлгунича творрог ва сутни қўшиб борамиз.\nТухум сариғини қўшамиз ва яна кўпиртирамиз. Ҳосил бўлган массага қулупнайни соламиз. Музқаймоқни тўла қотгунига қадар музлатгичнинг музхонасига солиб қўямиз. Бунда 3 соат ичида ҳар 30 дақиқада уни аралаштириб турамиз.\n5 грамм майдаланган долчин\n100 мл йогурт (ёғлилик даражаси 2 фоиздан ошмаслиги керак)\nБананни бўлакларга бўламиз. Уларни музлатгичнинг музхонасига 1-1,5 соатга қўямиз. Бир муддат вақт ўтгач, банан, йогурт, шакар ва долчинни блендерда бир хил масса ҳосил бўлгунча аралаштирамиз. Тайёр бўлган массани тўла музлагунича музлатгичга қўямиз.\n2 та олма\n1 чой қошиқ асал\n0,5 чой қошиқ майдаланган долчин\nОлмани пўстидан тозалаб оламиз, бўлакларга бўлиб, юмшагунича қайнатамиз. Олмани совутиб, уни блендерда майдалаймиз.\nАсалга лимон шарбати ва долчинни қўшамиз.\nОлмали массани асал ва лимонли масса билан аралаштирамиз.\nСорбетни идишларга солиб, музхонага 1 соатга қўямиз.\n3 дона қулупнай\n1 та ўрик\n2 стакан кўк чой\nМеваларни майда бўлакларга бўламиз ва уларни қолипларга солиб чиқамиз.\nКўк чойга шакар қўшамиз ва совутамиз. Махсус қолипларга чойни соламиз, унга меваларни солиб аралаштирамиз ва музхонага 1-2 соатга қўямиз.\nМузқаймоқни дастурхонга тортишдан аввал уни қолипдан ажратиб оламиз.


Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси » Уйғун Рўзиев. Тўлқинсиз оқ денгиз (ҳикоя)\nАсосий Ўзбек насри Уйғун Рўзиев. Тўлқинсиз оқ денгиз (ҳикоя)\nЎқилди: 17 621\nСовуқ бошланаётганидан бўлса керак, чойхонада ҳар доимгидан ҳам одам гавжум. Доимий танда қурганлардан ташқари, энди иссиқ кунларда дала-даштда иш билан андармон бўлиб юрганлар ҳам юмушларини тугатиб, уйда зарикканларидан эснаб-эснаб кўчага чиқишади-да, бирин-кетин чойхонага кириб келаверишади. Улар дастлаб ичкаридаги тутун ва буғдан нафас олишга бироз қийналиб туришади-ю, кейин кўникиб, алламаҳалгача суҳбатлашиб ўтиришади. Дераза ёнида ўтирганлар дам-бадам ойнага ўрнашган буғни артиб, кўчадан ўтган-кетганни томоша қилишади.\n-Анавини қаранглар, Мерган Довон-ку, — деди улардан бири икки бармоғига қистирган сигарета билан кўчага ишора қилиб.\nКўчада от аравани зўрға тортиб бораётганга ўхшайди. Арава ҳам от билан ўчакишгандай дам-бадам лойга ботади. От юришга баттар қийналади. Мерган Довон отини қийнаб қўймаслик учун аравадан тушиб, уни пиёда етаклаб кетаётган эди. Уларни кўрган эрмакталабларга гап топилди:\n-Ўлардай мункиллаб қолибди…\n-Ҳа, нимасини айтасан, оёқ судрашини қара…\nБунда ким отни, ким чолни назарда тутаяпти, билиб бўлмайди. Чойхоначининг шумлиги билан чойнаклардаги кўк ва қора чойлар аралашиб кетганидай, гапу ҳангомалар ҳам шунга яраша. Мерган Довон чойхона томонга бир-икки назар ташлади-ю, лекин тўхтамади. Бири тунд, бири хушвақт қиёфалар уни томоша қилиб турганидан чолнинг кайфияти бузилди. Ана шу қиёфалардан унинг юраги безиллайди. Нақадар баднигоҳ, нақадар масхараомуз. Қишдан дарак бериб келиб, юзни чимчилаётган совуқдан ҳам совуқ. Чол юз йиллик қадрдон этигини судраб, минг йиллик қадрдон отини етаклаб йўлида давом этади. Одамлар эса у ҳақида бири олиб-бири қўйиб гапиришарди.\n-Аравасини қара, биронта буқачани ортса кўтарармикин?\n-Буқачанг нимаси, бир пайтлар чол шу аравасида тонналаб буғдой ташиган.\n-Ҳой, кимни айтаяпсизлар?\n-Анави, Панжи бойваччанинг қайнотасини…\nАна холос. Шу гапларнинг орасида Панжига бало борми. Шу бола одамларнинг оғзидан тушмайди. Чойхонада ҳам Панжи, тўй-маъракада ҳам Панжи. Тўртта одам тўпланса бўлди, гаплари тугаб қолгудек бўлса, албатта Панжидан гапиришади. Бу Мерган Довонга сира хуш ёқмайди. Ким бўпти у, зумраша. Келиб-келиб энди Панжи одам бўлиб қолдими? Бир умр одамларнинг нонини ташиган Мерганнинг ишларини эслашмайди-ю, ҳали она сути оғзидан кетмаган Панжини оғизлари кўпириб мақташгани-мақташган. Аслида ўша “ишбилармон” нима каромат кўрсатган ўзи, деб савол ташлаб қўйсангиз, ҳеч ким бирор жўяли жавоб айтолмай қолади. Лекин негадир бундай саволни ҳеч ким бермайди-да. Худди ҳаммалари ўзларича Панжини яқиндан биладигандек, унга қариндошлиги, ҳеч бўлмаса жўра-сирдошлиги бордек пинжига суқулишади.\nЎша бола кечагина мактабни зўрға битириб, такасалтанглар қаторига қўшилган, кейин бекорчилик жонига тегиб, тўйларда қўшиқ айтувчи артистларнинг доираларини қиздириш учун тоғорачада чўғ ташиб юрган бир мишиқи йигит эди. Ашулачилар шу иши учун унга чой-чақа бериб туришар эди. Сўнгра, бу ерда бир умр чўғ ташиб юрсам ҳам бирим икки бўлмайдиганга ўхшайди, деб қайси йили ёзда бир-иккита шаҳар кўрган йигитларга эргашиб Тошкентга кетди. У ёқларда катта артистларга каттароқ тоғорада чўғ ташиган шекилли, Панжининг “бири икки бўлгани” ҳақида гаплар қишлоққа етиб кела бошлади. Ярим йил ўтар-ўтмас “Панжи қора бозорда ўзимизнинг пулни чет эл пулларига алмаштирадиган бўлибди, иши авж, чангали тўла пул” деган гап эл оралади. Бир йилча ўтиб, унинг “Чилонзор” бозорида дўкон очгани овоза бўлди. Вақт ўтгани сайин унинг бир дўкони икки, икки дўкони тўрт бўлгани ҳақида одамлар ҳавасу ҳасадга тўлиб гапириб юришди. Панжининг исмига “бойвачча” деган сўзни қўшиб айтадиган бўлишди.\nАна ўша “бойвачча”нинг ишқи Мерган Довоннинг кенжа қизига тушди. Одамлар Панжи бирон бойроқ одамга куёв бўлса керак, деб юришган эди. Лекин Мерганнинг қизи ҳар қандай бой хонадоннинг қизини ҳам ортда қолдирадиган даражада чиройли эди-да. Панжининг кўзи ўйнаб, муштдай бошига катта гапириб, димоғдорлик қилиши Мерган Довонга ёқмади. Бироқ қизи, ўлдирсангиз ҳам шу йигитга тегаман, деб туриб олгач, ноилож, рози бўлди. Бундан аввал иккала катта қизи ҳам, феодаллик замонлари ўтиб кетган, ўзимиз хоҳлаган одамга турмушга чиқамиз, деб, келган совчиларни обдон чертиб кўриб, танлаганларига тегишди. Ота кўнгилбўшлик қилди, қизларининг раъйини қайтармади, майли, бахтли бўлишсин, деди. Лекин оқибат нима бўлди? Катта қизи беш боланинг ташвишига ўралиб-чирмалиб қолди. Эри ҳар куни ароқ ичиб, ер шохлашдан бошқа нарсани билмайди. Ўртанча қизига эри, агар менга тегсанг шаҳарда яшаймиз, деб ваъда бериб қўйган экан. Тўйдан кейин қиз ўша ваъдани маҳкам ушлаб олиб, эрини ҳоли-жонига қўймаган. Сўнг шаҳарга кўчиб кетишди. Қаерда яшаяпти, қандай кун кечираяпти, ҳеч ким билмайди. Улар қишлоқни, ота уйни буткул унутишди. Фақат онаси ўлганда йил ошига бир келиб кетишди. Кенжасини узатганидан кейин эса кампири, ҳамма ташвишимдан қутулдим, дегандек дунёдан кўзини юмди-кетди. Мерган чол бир кунда бору йўғидан айрилган муштипардек ҳувиллаган ҳовлида якка ўзи қолди. Уни шундай ташлаб кетган кампиридан ўпкалади. Яхшиям оти бор экан, дардини унга айтиб овунди.\nМерган Довон кенжа қизининг тўлишиб, чеҳраси гул-гул очилиб юрганини кўриб, аввалига куёвининг ишбилармонлигидан хурсанд ҳам бўлиб юрди. Аммо бир гал Ёқуб чўлоқнинг тўйига бирга боришди-ю, яна аввалги феъли қўзиди. Ёқуб чўлоқ деганлари бир пайтлар хўжалик идорасининг қоровули бўлган. Болалари кўплигидан еярга нон тополмай, йиғлагани-йиғлаган эди. Мерган Довон раҳми келиб, кунда-кунора битта-яримта нон орттириб, йўлига чиқиб турадиган ана шу одамга бериб турарди. Энди эса унинг ўғиллари топармон-тутармон бўлиб, Ёқуб чўлоқнинг бурнига хода етмай қолган. Унинг чўлоқлиги ҳам эсидан чиқиб, гўё тўртта оёғи бордек катта-кичик идораларнинг эшигини тепиб кирадиган бўлган. Ўша чўлоқ тўй қилиб, тўйига казо-казоларни, албатта, Панжи бойваччани ҳам таклиф қилди. Шуларнинг қаторида “савоб учун” қишлоқнинг “майда-чуйда” одамларини ҳам бир оғиз айттирди. Чол тўйга бориш учун отини шайлаётганида эшиги олдига яп-янги машина келиб тўхтади. Чиқиб қараса, машинадан Панжи тушаяпти. У кўзидан қора кўзойнагини ҳам олмасдан қайнотаси билан кўришди. Чол қизини кўриб қувонди. У янаям яшнаб кетган, пойтахт ҳавоси унга нақадар ёқиб тушганлиги сезилиб турарди. Машинадан таралаётганмиди ёки мана бу олифта куёви билан қизиданми, кўчани хушбўй атир ислари тутиб кетди. Чол ичкарига таклиф қилди, лекин улар унашмади.\n-Тезроқ машинага ўтиринг, ота,- деди Панжи аввал ўзи ўтириб олиб.- Тўйга бирга борамиз. Қолган гапларни ўша ерда гаплашамиз.\nМерган Довоннинг ҳозиргина очилган баҳри дилини яна бир зумда қуюн босди. “Жирканишди, — деган ўй ўтди чолнинг хаёлидан, — бу ғариб кулбага киришга ижирғанишди. Бу уй уларга бегона. Булар ҳеч кимни эслашмайди ҳам, соғинишмайди ҳам”.\n-Сизлар бораверинглар, мен ўзим етиб оламан, — деди у.\n-Э, қўйсангиз-чи, сизнинг шалоқ аравангизда боришингиз менинг обрўйимга тўғри келмайди. Машинага чиқинг-да, атайлаб келгандан кейин, — деди Панжи машинасини ўт олдириб.\nЧол иккиланиб, қизига қаради. Қизи ҳам аллақачон машина ўриндиғига суяниб, отасининг ўтиришини кутаётган эди. Чол ноилож, машинага ўтирди.\nТўй бўлаётган ҳовлига етиб боришлари билан Ёқуб чўлоқ уларнинг истиқболига чиқди. Панжи бойваччани қучоқ очиб кутиб олди-да, “нозик” меҳмонлар учун дастурхон тузалган меҳмонхонага етаклаб кетди. Мерган Довонни кўрса ҳам кўрмасликка олди. Довон ҳижолат бўлиб йўлакда қолиб кетди. Кейин бошқа “майда-чуйда” одамларга қўшилиб ичкарига кириб, пойгаккинага ўрнатилган чорпояга ўтирди. Чой-пой ташиб юрган ёш-яланглар уларнинг олдига чой, бир косадан шўрва келтиришди. Мерган чол шўрвадан бир ҳўплаган эди, илмилиқ эканидан таъби тирриқ бўлди. Шу пайт меҳмонхонадан кимдир бўйнини чўзиб: “Ҳой, йигитлар, Панжибойнинг қайнотаси ҳам келган экан, овқат-повқат бердингларми?” деб бақириб қолди. Чол шунчасига чидаб турган эди, энди бу ёғи ортиқчалик қилди. У косани ўзидан нари суриб қўйиб, одамларнинг ҳай-ҳайлашларига ҳам қарамай, уйига пойи-пиёда кетиб қолди. Ўшандан бери у Панжининг машинасига минмайди. Ундан кўра ўзининг қадрдон от-араваси минг чандон яхши – беминнат, мавқеига мос.\nОтини отамерос деса ҳам бўлади. Отасидан бир бия мерос қолган эди. Ҳозирги оти ўшанинг зурриёти. Бу отнинг туёғидан ўт чақнаган пайтларида харидорлари кўпайгандан-кўпайди. Мерган Довон эса: “От менинг танамнинг ярми-ку, қандай қилиб уни бировга беришим мумкин?” деб уларнинг ҳовурларини босиб қўйди. Янги отга янгигина аравани қўшди. Аввалига хўжаликнинг ғалласи борми, пахтаси борми, енг шимариб ташиб юрди. Кейин овқатланиш идораси очилгач, уни ишга чақиришди. Ошхоналарга, даладаги ишчиларга новвойхонадан нон, омбордан сабзавотларни ташиб етказиб берадиган бўлди.\nИшлар авжида, Мерганнинг қўли қўлига тегмайди. Оти ҳам чарчадим демайди. Лекин кундан-кунга техникалар кўпайиб, Мерганнинг от-араваси идора раҳбарларига ёқмай бораверди. “Энди бу эскилик сарқитини кўздан йўқотинг, мана, янги мотоциклни олинг, юкларни мана шунда ташийсиз”, деди бир куни директор. Мерган Довон хўжайиннинг раъйини қайтаролмади. “Муравей” деган аравачали мотоциклни беришгач, бир кунда ҳайдашни ўрганиб олди. От эса шу кундан бошлаб қозиқ билан дардлашиб кун ўтказадиган бўлди. Мерган отига емиш ташлар экан, унинг хафа эканини авзойидан сезиб турарди. Аммо илож қанча. Хўжайинларга буни тушунтириб бўлмаса.\nЛекин аслида бундай юмушларга от чидаб юрган экан, “Муравей” дош беролмади. Ҳали у ери-ҳали бу ери бузилавериб, бир йилнинг нари-берисида шалоғи чиқди. Охири Мерган ҳам, хўжайинлар ҳам тақдирга тан берди. “Муравей” бир уюм темир-терсакка айланди. Омилкор Мерган “Муравей”нинг юкхонасини эски арава устига ўрнатиб, эскилик билан янгиликни уйғунлаштирди. Шу-шу от яна гижинглаб хизматга отланди.\nОдатдаги ишидан ташқари пайтларда ҳам Мерган Довонни от-аравасидан айро учратиш қийин эди. Одамлар машина-ю автобуслар билан борадиган жойларга ҳам у ана шу қадрдонлари билан борарди. Қирқ чақирим олисдаги туман марказига ҳам от-аравада бориб келган. Довон деган лақабни ҳам ўша йўлда орттирган. Туман марказига унча катта бўлмаган довон ошиб борилади. Қайсидир йили қаҳратон қиш палласида довонга етганида бўрон қутурган, йўлларни қор кўмиб қўйган, одамлар билан лиқ тўла автобус ва бир енгил машина қорга тиқилиб қолган эди. Саросимага тушган одамларни кўриб, Мерган автобус олдида тўхтади. Енгил машинада бир аёл тўлғоқ тутиб қийналаётган экан. Одамлар ташвишланиб, аёлни тезроқ туғруқхонага етказиш зарурлигини айтишди. Мерган шоша-пиша аравани ҳозирлади. Аёлни аравага ётқизишди. От қийналмай довонни ошиб ўтди. Мерган отни чоптирганча аёлни эсон-омон туғруқхонага етказди. Шундан кейин одамлар Мерганнинг исмига Довон номини қўшиб айтадиган бўлишган.\nЭнди эса ўзлари довон тугул бели баравар девордан ҳам ошиб ўтолмайдиган мижғов одамлар чойхонага биқиниб олиб, унинг устидан кулиб ўтиришибди. Уларнинг гап-сўзлари чолга эшитилмаса ҳам, лекин нима деб алжираётганлари унга кундай равшан. Шуни ўйлаб, чолнинг авзойи баттар бузилди. Бир кўнгли ҳозир уйга киргач, печкага ўтин қалаб, иссиқ кўрпага бурканиб, ҳамма нарсани унутиб ётгиси келди. Аммо бугун Бойтўра фермерникида тўй борлиги эсига тушиб, шаштидан қайтди. Бойтўра Ҳамдам тўйига атоқлаб айттирмаган бўлса ҳам, лекин Мерган Довон унинг раҳматли отаси билан қадрдон эди. Довон кенжа қизини узатаётганида Бойтўра бир қоп гуручни тўёна қилган. Энди чол тушдан кейин бориб, белбоғига тугиб юрган уч-тўрт сўм пулни тўёна қилиб келмаса уят бўлади. Бу ҳам бир қарз-да. Бўлмаса одамлар яна масхаралаб кулиб юришади. Аммо аравани зўрға тортиб бораётган оти ҳолдан тойган кўринади.\nЧол отни аравадан халос этиб, олдига пичан ташларкан, унинг ранг-рўйини кўриб, кўнгли бузилди. Отнинг пичан ейиши ҳам аввалгидай эмас – иштаҳаси ҳам, мадори ҳам ҳавас қилгуликка ўхшамайди. “Нима бало бўлди экан? – дея хавотирланди Мерган Довон. – Чарчадимикан? Йўллар ҳам лойгарчин бўлиб кетибди-да. Ишқилиб бирон дард теккан бўлмасин. Майли, дам олсин. Тўйга ўзим бориб кела қоламан”.\nБойтўра Ҳамдамнинг уйигача анчагина йўл. Мерган Довон етиб боргунча этигию чопонининг этаги жиққа лой бўлди. Қўллари совуқдан музлади. Тўйга кўпдан-кўп одам келган, албатта, Панжи ҳам шу ерда эди. Катта қозон атрофида қийқиришаётганлар орасида Панжининг хушчақчақ овози бошқалардан баландроқ эшитилади. Бойтўранинг:”Баракалла, Панжибой, ҳаммадан ўзинг зўрсан”, деган гапи уни яна бир қоп семиртириб юборади.\n-Мен қайнотамга айтдим, бобой, шу эски замондан қолган от-аравангизни ахлатга ташлаб юборинг, мен сизга яп-янги машина олиб берай, мазза қилиб миниб юринг, дедим. Қани энди кўнса. Ўзи-ку, майли, лекин менинг обрўйимга соя ташлаб юриши яхши эмас-да. Ҳализамон бу ерга ҳам ўша “Лимузин”ида келиб қолса керак.\nПанжи керилиб-керилиб гапиришдан чарчамайди. Бошқалар унинг гапини тинглаб, олқишлаб қўйишади.\nМерган Довон тўй бўлаётган ҳовлига етай деганида ёнидан бир машина лой сачратиб ўтиб кетиб, тўйхона дарвозаси олдида тўхтади. Машинанинг орқа эшиги очилиб, Ёқуб чўлоқ туша бошлади. Бойтўра Ҳамдам отасини кўргандек чопиб бориб, Ёқуб чўлоқ билан саломлашди. Сўнг чаққонлик билан унинг машинадан тушишига ёрдамлашиб юборди.\n-Муборак бўлсин, оқсоқол, узоқ сафарларга бориб келибди, деб эшитдик, — деди Бойтўра Ҳамдам таъзим қилиб.\n-Ҳа, бориб келдим, — деди Ёқуб чўлоқ баттар шишиб. – Қора денгизда дам олиб келдим. Тушга ҳам кирмайдиган жойлар экан, роса мириқдим. Сув дегани шовуллаб ётибди. Катта-кичик кемалар ғоздай керилиб сузиб юрибди. Эҳ, нимасини айтасан. Сен ҳам дала-ташвишларингдан қутулиб олган бўлсанг керак? Бир бориб дам олиб келсанг бўларкан-да. Албатта боргин. Денгизни кўрмаган одам одамми.\n-Қуллуқ, оқсоқол, сизга қизиқиб биз ҳам боришни ният қилиб қўйдик. Ўзлари яна бормайдиларми мабодо?\n-У ердагиларга яна келаман, деб келдим. Лекин сал кейинроқ. Ҳозир бошқа бир муборак сафарни мўлжал қилиб турибман, бўтам. Ҳажга бормоқчиман. Маккатиллони бир зиёрат қилиб қўймасак уят бўлар дейман.\n-Жуда оқилона ният, муборак бўлсин.\nЧаққонлар Ёқуб чўлоқни тавозе билан меҳмонхонага олиб кириб кетишди. Кейин Мерган Довон дарвоза олдига яқинлашиб, меҳмонларни кутиб олаётган Бойтўра Ҳамдам билан кўришиб, тўй билан қутлади. Бойтўра бош қимирлатиб алик олди. Мерган Довон совқотган қўллари қалтирай-қалтирай қўйнидан тўёнани чиқариб, унга узатди. Бойтўра тўёнани қўли билан олмади. Тўёналарни йиғиб юрган шотирларидан бирига имо қилган эди, у югуриб келиб, чолнинг қўлидан пулни олди-да, дафтарга ёзиб қўйди. Сўнг уни ичкарига бошлади. “Бу қурғурларнинг ҳаммасининг лойи бир жойдан олинган”, деди чол хафа бўлганидан ўзича пичирлаб. Ўчоқбошида эса Панжи ҳамон одамларни оғзига қаратмоқда эди.\n— Ўша қирчанғи оти билан чирик араваси, — деди у ошпаз узатган бир пиёла ароқни охиригача симириб, — бобой учун ҳар қандай машинадан авло. Билмадим, оти билан гаплашиб ётадими-ей. Ҳатто мен билан ўшанчалик гаплашмайди.\nМерган Довонни темир стол устига тузалган дастурхон ёнига ўтқизишди. Ўриндиқлар ҳам темирдан экан, устига-устак кўрпача ҳам тўшашмабди. Чол ўтириши ҳамоноқ совуқдан баттар қалтираб кетди. Лекин уни шу тобда ўриндиқнинг совуқлиги эмас, Қора денгизнинг қанақалиги кўпроқ қизиқтириб қўйган эди. Унинг келганини кўриб, Панжи ҳангомасини тўхтатди-да, ёнига келиб, саломлашди.\n-Ўзингиз келибсиз-да, ота, — деди Панжи сигарета тутатиб. – Машинамда олиб келмоқчи эдим, уйингизга борсам, йўқ экансиз. – У атрофга аланглаб қаради.-“Лимузин”ингиз кўринмайди?\n-Пиёда келдим, — деди чол авзойи баттар бузилиб. – Обрўйингизга путур етмасин дедим-да, ўғлим.\nСовуқ жонидан ўтди, Мерган Довон ортиқ тоқат қилолмади. Ҳеч ким билан хайр-хўшлашиб ҳам ўтирмасдан, уйига қайтди. Панжи обрўли меҳмонлардан хабар олиш учун меҳмонхонага кириб кетган эди. Чолни ҳеч ким кузатиб чиқмади.\nМерган Довон отхонага кириб, ҳамон отининг шашти йўқлигини кўриб, ўксинди. Боя ташлаган емишини ҳам ёлчитиб емабди. Кўнглига хавотир оралади.\n-Ундай қилма. Иложи бўлса ундай қилма, — деди у дир-дир титраб.\nКейин у уйга кириб, печканинг қопқасини очди. Эрталабки ўтнинг чўғи ҳали ўчмаган, печка иссиқ эди. Тараша ташлаши билан яна олов гуриллади. Термосдаги қайноқ чойдан бир пиёла қуйиб ичди. Лекин қалтироғи ҳадеганда босилавермади. Ёғ босган дастурхонни ёзиб, суви қочай деб қолган нондан бир-икки бўлагини иссиқ чойга ботириб еди. “Сенларнинг ноз-неъматга тўла очил дастурхонларингдан ўзимнинг қуроқ дастурхоним минг марта яхши, қорнимни тўйдиради. Омонат учун бордим-да. Майли, ҳар тугул қарздан қутулдим. Ҳеч кимга оғирлигинг тушмай яшаганинг яхши. Ҳатто ҳовузга тушсанг сув ҳам сени кўтара олсин – юкинг оғирлик қилиб оёғинг ботмасин”, деди у кавшаниб. Печкага яқин ўтиргани боис чопони қурий бошлади. Аммо баданидаги қалтироқ ҳали ҳам тўхтамаётган эди. У печкага яна ҳам яқинроқ сурилиб, кўрпага бурканиб ётди. Ташқарида шамол ғувиллайди. Печкадаги оловнинг гуриллаши унга жўр бўлади. “Бунча ваҳима қилмаса бу шамол?” дея ўйлади чол. Боя осмонни булут қоплаб, қор ёғадиганга ўхшаб турган эди. Чол шуни ўйлаб, отидан хавотир олди. Яна бир бориб хабар олсаммикин, деган хаёл билан ўрнидан турмоқчи бўлди, лекин мажоли етмади. Муздай кўрпа-тўшаги энди анча исиб қолган, чолни жиққа тер босган эди. У нималардир деб алаҳсиради. Шамоллаб қолганини энди тан олди. “Ҳечқиси йўқ, ўтиб кетади. Чидайман, бундан баттарларига ҳам чидаганман”, деб пичирлади.\nАвваллари бундай пайтларда кампири унинг бошида гирдикапалак бўларди. Устига кўрпа ёпиб, исириқлар тутатарди. Иссиқ-иссиқ чой дамлаб узатарди. Қизлари эса чуғурлашиб онасига ёрдам беришарди. Мерган Довон уларни жуда-жуда кўргиси келди. Кўзларини уқалаб, атрофга разм солди. Ё тавба, ана, кампири ҳар доимгидек ҳовлида ивирсиб юрибди. Бу ҳовлида биронта иш йўқ, лекин кампирининг қўли ишдан бўшамайди. “Эй, этикдўзнинг қизи, тўхтат юмушларингни. Кел бу ёққа, бир пиёла чой қуй. Бир пас гаплашиб ўтир мен билан”, дея ўдағайлади чол. Кампири эса ишларини тўхтатгиси келмай, тимирскиланиб юраверди. Жажжи қизалоқлари эса ҳовлини бошларига кўтариб қийқиришганча қувлашмачоқ ўйнашмоқда эди. Мерган Довоннинг дили яйраб кетди. “Қизалоқларим, қўғирчоқларим”, деб уларни чақирди. Қизлар уни эшитишмади шекилли, парво қилмай ўйнайверишди. Чолнинг ўзи уларнинг олдига бориб, бирга қўшилиб ўйнамоқчи, ширин-шакар қизларининг жажжи қўлчаларидан ўпиб қўймоқчи бўлиб, уларга томон талпинди. “Ие, боя бўрон бошланган эди, қизалоқларим шамоллаб қолишади-ку”, дея чол қўрқиб кетиб, деразага қаради. Бекор қаради. Ана шу қараши билан бир зумда ҳаммаси рўёга айланди. Уй ичи зим-зимистон бўлиб қолган, деразадан ҳам ёруғлик кўринмас, печкадаги оловнинг ҳам ҳовури пасайган, ҳар замонда “чирс-чирс” деган овоз чиқар, ташқарида бўрон тиниб, қор ёғаётганини билдирувчи шивирлар сезилар-сезилмас эшитилар эди. Мерган чол кўзларини юмиб, яна қизалоқларини кўргиси келди. Аммо унинг хиралашаётган кўзларига қоронғуликдан бошқа ҳеч нарса кўринмади. Зим-зиё уй, ҳувиллаган ҳовли… Тирик жондан асар йўқ. “Қана улар? – деди у йиғлагудай бўлиб. – Қани менинг қизалоқларим, асалжонларим? Нега бунча тез қанот чиқариб учиб кетишди менинг полапонларим? Нега бунча шошилишди? Ҳали ҳовлини тўлдириб ўйнаб юришса бўлмасмиди?” Мерган довон ўртанди. Нафаси сиқилиб, ғам-андуҳга ботди. Қизалоқларини кўриш илинжида яна атрофга назар солди. Бироқ энди унинг қаршисида мутлақо бошқа манзара пайдо бўлди. Кенг майдонга кўпдан-кўп одам тўпланган. Ўртада тўкин дастурхон. Ҳаммалари базм қилишяпти. Давранинг тўрида Ёқуб чўлоқ, ўртароқда Панжи бойвачча, пойгакда Бойтўра Ҳамдам, қолганлари ҳам казо-казо одамлар. Ёқуб чўлоқ Қора денгизда қандай чўмилганини виқор билан гапириб беряпти. Ўтирганлар уни олқишлаб қадаҳ кўтаришади. Ёқуб чўлоқ иззатда: биров унга чой узатган, яна бирови олдига лаззатли таом келтирган, бошқаси чилим тайёрлаб берган… Шу пайт улардан бири Мерган Довонни кўриб қолди.\n-Анави шумшайиб қараб турган одам Довонми? Бу ёққа чақирсакмикан? – деди у.\n-Қўйсанглар-чи, у умрида Қора денгизни кўрмаган. Денгиз кўрмаган одам одамми, — деди Ёқуб чўлоқ керилиб.\nМерган Довоннинг жаҳли чиқди. Отхонага кириб, отининг авзойига разм солди. Оти, қўйиб берсанг учаман, деб турибди. У отни ташқарига олиб чиқиб, обдон ясантирди. Туёқларига бирма-бир қараб, тақаларини чопонининг енги билан артиб ялтиратди. Отнинг ёллари олтиндай товланиб, туёғидан ўт чақнади. Мерган Довон бир сакраб отга минди. От, қаёққа борамиз, дегандай калласини сарак-сарак қилди. “Анавилар Қора денгизга борган эмиш, — деди Мерган Довон, — майли, улар ўша денгизга бораверишсин. Қора денгизни бердик уларга. Биз эса Оқ денгизга борамиз, тулпорим, Оқ денгизга. Довондан ошиб ўтамиз. Кейин яна қанча довон бўлса ошиб бораверамиз. Қарабсанки, Оқ денгизга етиб борамиз. Оқ денгиз бизники, унга фақат биз борамиз. Уларнинг ҳеч бири бизнинг денгизимизга бора олишмайди. Чунки уларнинг сендай вафодор отлари йўқ. Мен умр бўйи юк кўтардим, сен умр бўйи арава тортдинг – икковимиз бир умр меҳнат қилдик. Энди бор йўғи бир кун ором олсак нима қипти. Биз Оқ денгизда чўмиламиз, денгиз қирғоғидаги оппоқ қумлар устида чопамиз. Денгиз шамоллари билан қувлашамиз. Қайтиб келиб, Оқ денгизда бўлганимизни одамларга айтиб берамиз. Қани, шундан кейин ҳам бизни одам қаторига қўшмай кўришсин-чи…” Мерган Довон отини ниқтади. От ҳам шуни кутиб турган эканми, шамолдек учди. Маишат қилиб ўтирган Ёқуб чўлоқлар ортда қолиб кетди. Қора денгиз ҳангомалари ҳам, осмондаги қора булутлар ҳам минг чақирим нарида қолди. Улар довонларни ошиб ўтаверишди. Осмон тиниқлашиб бораверди. Сўнгги довонни забт этганларида кўз олдида оппоқ денгиз намоён бўлди. Оқ денгиз мавжланиб шовуллайди. Оқ тўлқинлар қирғоққа урилади. Оппоқ қумлар офтоб нурида кўзни қамаштириб жимирлайди. Мерган Довон ўзини денгизга отди. Оти эса оппоқ қумлар устида югурди. Унинг ёллари олтиндек товланарди. Денгиз шовуллайди. Тўлқинлар қирғоқни ювади. Мерган Довон қирғоқдан қайтаётган тўлқинларни қувиб чопади. Ҳов нарида сочларига жамалак таққан қизалоқлари қумдан уй қуриб ўйнашаётганига кўзи тушди. Юраги ҳаприқиб, уларнинг олдига боришга шошилди. Бироқ қизалоқлар бир лаҳзада кўздан ғойиб бўлишди. Мерган атрофга аланглаб, ёлғиз оти югураётганини кўрди. От қирғоқ бўйлаб югуради, югуради, тинмай югуради. Кейин чопишдан чарчаб, ўзини денгизга урди. Кўпирган тўлқинлар уни денгизга тортиб кетди. “Қайт, тулпорим, қайт. Ундай қилма”, деб бақирди Мерган Довон. Сўнгра ўзи ҳам отини қутқариш учун денгизга шўнғиди.\nМерган Довоннинг томоғи қақраб кетди. Шунда яна ҳаммаси кўздан йўқолди. Деразадан ғира-шира ёруғлик тушаётгани тонг ёришиб келаётганидан дарак берарди. Чол термосдан чой қуйиб ичди. Печка совиб қолган, ҳамма ёқ сув қуйгандай жим-жит. Ташқаридан ҳам бирор садо эшитилмайди. Оти эсига тушиб, шоша-пиша ўрнидан турди. Ҳовлини қалин қор қоплабди. Чол қорни ғарч-ғурч босиб отхонага борди. Отхонага кирди-ю, аянчли манзарадан бир зум ўзини йўқотиб қўяёзди. От оёқлари узалиб, қимир этмай ётарди. Мерган Довоннинг кўзига ёш қуйилиб келди. У охурга суяниб ўтириб қолди. Отининг очиқ қолган кўзига тикилиб, кўп хотираларни хаёлидан ўтказди. “Ундай қилма дегандим-ку сенга, — деди у алам билан. – Энди бутунлай оёқсиз қолдим. – У чуқур хўрсинди. – Майли, тақдир битиги шундай экан-да. Эҳтимол шу ишинг тўғри ҳам бўлгандир. Мендан кейин кетсанг, сени ким кўмар эди? Гўштингни лаҳта-лаҳта қилишларига ҳам менинг руҳим чидаб туролмасди. – Мерган Довон ғам-ғуссага ботиб, отининг ёлларини силади. Энди бу ёллар олтиндай товланмайди, энди уларда тириклик нишоналари йўқ. Отнинг танаси бутунлай совиб бўлган, энди у фақат энг сўнгги бир ҳаракатни – ер бағрига киришни кутиб турибди, холос. Бу эса ҳамма отларга ҳам насиб қилавермайди – гўё жониворлар гўштхўрлару ўлаксахўрларга ем бўлиш учун дунёга келгандек. – Бу дунёда ҳеч ким менга сенчалик садоқатли бўлмаган, тулпорим, — деди чол тақдирга тан бериб, ўрнидан тураркан. — Ҳеч ким мени сендайин тушунмаган, сен каби сирдошу дарддош бўлмаган…”\nҚор тинган, аммо ҳамон осмоннинг қовоғи солиқ эди. Мерган Довон отхона атрофида анча ивирсиди. Аввалига бир ўзи отнинг гавдасини аравага юклашига кўзи етмади. Лекин ўзга иложи ҳам йўқ. Чол юз хил тадбир ўйлади. Гоҳ отнинг, гоҳ араванинг атрофида куймаланди. Охири чора топди. Ҳатто илоҳий кучлар ҳам унга мадад бераётгандек бўлди. У отхона олдида қия чуқурлик кавлаб, аравани туширди ва… минг бир азобда қийнала-қийнала отнинг жасадини ортди-да, аравани судраб йўлга тушди. У қишлоқ чеккасидаги тепаликни мўлжаллаб кетаверди. Бир зум ҳам тўхтамади, бир дам бўлсин ортига қарамади. Ҳамма ёқни тизза бўйи қор босган, чол ўзи бир умр юрган эски йўлларни чамалаб ўтирмасдан, яйдоқ дала бўйлаб йўл солди. Қалин қор қоплаган бу далада на бир дарахт, на бирон чайла кўзга чалинади. Кенг дала чолнинг кўзига гўёки Оқ денгиз бўлиб кўринди. У хаёлида Оқ денгизни кечиб борар, шунчаки кечиб эмас, улкан бир кемани тортиб борарди. “Мана, Оқ денгиз, менинг денгизим, — дея ўйлади у. – Лекин нега у шовулламаяпти? Нега мавжланмаяпти? Унинг тўлқинлари қани? Ё менинг денгизим музлаб қолдимикан, музлаб бораётганмикан? Ҳа, шундайга ўхшайди. Музлаб бораётган бўлса керак. Йўқса, мен кемани тортишга бунчалик қийналмаган бўлардим”. Унинг юзига денгиз шабадалари уриларди. Лекин денгиз шабадаларининг бунчалар совуқ бўлиб, юзни чимчилаб-чимчилаб олишини ўйлаб кўрмаган экан. Шу эсига тушиб, мийиғида кулди.\nТепаликка қиялаб чиқиб олгач, Мерган Довон тўхтаб нафас ростлади. Ортига ўгирилиб, қишлоққа назар ташлади. Бир-иккита уйларнинг мўриларидан тутун ўрлаётганини айтмаса, ҳали қимир этган жон кўринмайди. Ҳамма саҳар уйқусида. “Одамлар ухлаяпти, — деди чол хўрсиниб. – Майли, ухлашсин. Ахир, улар ҳаётларини давом эттиришлари керак. Яшаш учун куч йиғишлари керак”.\nМерган Довонни кечга яқин қидириб қолишди. Панжи Бойтўра Ҳамдамникида ётиб қолган эди. Пешиндан кейин тетиклашиб, хайр-хўшлашиб чиқди. Шаҳарга қайтиш олдидан йўл-йўлакай қайнотасиникига ҳам бирров кириб ўтмоқчи бўлди. Қараса, чол ҳам, оту арава ҳам йўқ. Ҳар доимгидай яна бирон жойда улоқиб юргандир-да, деб ўйлади. Лекин ҳамма эшиклар, ҳатто дарвоза ҳам ланг очиқ қолганидан кўнглига шубҳа оралади. Қўни-қўшнилардан суриштирди. Панжи қидирганидан кейин бошқалар қараб туришармиди. Ҳамма Мерган Довонни ахтаришга тушди. Бир пайт бийдай даланинг ўртасидан тепаликка томон кетган якка одам ва араванинг изини кўриб қолишди. Эрталабки шамол дарров тинган, излар кўмилмай, аниқ-тиниқ кўриниб турарди. Ғала-ғовур бошланди Ҳар ким ўзича тўқиб-бичди.\n-Бу қанақаси, — деди шов-шувни эшитиб етиб келган Ёқуб чўлоқ, — мана бу араванинг изими? Нима бало, аравани Мерганнинг ўзи судраганмикин?\n-Бу мияси айниган чол, отимга оғирлигим тушмасин, деб от-аравасини етаклаб кетган, — деб гап ташлади кимдир.\n-Э, отнинг изи йўқ-ку, фақат одам билан араванинг изи бор.\n-Унда унинг оти қаёққа ғойиб бўлди?\n-Оти қанот чиқариб учиб кетган бўлса керак.\n-Э, ўша қирчанғиси учиш у ёқда турсин, оёғиниям зўрға судраб босадиган бўлиб қолган эди-ку.\nҲаммалари қордаги из бўйлаб тепаликка томон кетишди. Тепаликдан ошиб ўтишлари билан янги ва каттагина бир қабрга дуч келишди. Ҳалиги из шу қабр олдида тўхтаган эди. Бўлди, нарёғи бепоён дала, оппоқ қор ястаниб ётибди, биронта из кўринмайди. Халойиқнинг боши қотди.\n-Бу аҳмоқ чол ўзини ўзи кўмганми дейман, — деди Ёқуб чўлоқ.\nОдамлар бир овоздан шу гапга қўшилмоқчи бўлишди.\n-Йўғ-е, бўлиши мумкин эмас, — деб силтаб ташлади Панжи. – У ҳолда от билан арава қаёққа кетган? Бирон жойда отнинг изини кўрдингизми? Сиздай ақли ноқислар билан кенгашиб одам барака топмайди.\n-Балки Довоннинг оти ўлгандир-у, чол бу ерга отини кўмиб қайтгандир? – деди кимдир.\n-Хўп, отини кўмган ҳам дейлик. Лекин чол билан арава қаёққа ғойиб бўлган? Бу ёққа келган из бор, аммо қайтган из йўқ-ку, — хуноби ошди Панжининг. – Бобой одамни тозаям уятга қўйди-да. Обрў деган нарсанинг мисқоллаб йиғилишини қаёқданам билсин. Ёш болага ўхшаб индамай-нетмай уйдан чиқиб кетганини қаранг. Бу қўланса гап қанот ёзиб шаҳарга ҳам етиб бормаса гўрга эди.\n-Бирон кимса хафа қилган бўлса бизга айтмайдими, биз ўша зўравоннинг танобини тортиб қўймаймизми, — деди ҳаммадан охири етиб келган Бойтўра Ҳамдам. – Кеча бизникига тўйга ҳам борганга ўхшади чамамда. Ё кўзимга кўрингандай бўлдими, ишқилиб қаердадир лойга беланиб юрганига кўзим тушгандай.\n-Кўнглингизга келмасин-у, Панжибой, қайнотангиз хўп ғалати одам-да, — деб кибрли илжайди Ёқуб чўлоқ, — уйида ош-нони йўқлигидан аразлаб кетиб қолмаганмикин, нима бало? Агар шундай бўлса, мана, бизга айтмайдими, уйини гўшту нонга тўлдириб ташламаймизми. Ҳар ҳолда бир умр савобни табаррук билиб юрган одаммиз. Савоб учун бир очни тўйдиришга жазм қила оламиз.\nПанжининг афти буришди:\n-Унақа савобларни ўзимиз ҳам қила оламиз, Ёқуб бува. Бобой ҳеч қачон оч қолгани йўқ. У кишининг, керак бўлса, сиз билан мени тўйдиришга ҳам қурби етарди.\nУларнинг гапини Бойтўра Ҳамдам бўлди:\n-Чол топилса, савобли ишларингизни қилиш қочмас. Ҳозир муҳими бошқа масала – Мерган Довон қаёққа йўқолди?\nКеч бўлиб қолган эди. Одамлар шу жумбоқни ўйлай-ўйлай қишлоққа қайтишди.\n-Мерган Довон тирик, қаерлардадир аравасини судраб юрган бўлиши керак. Дараги чиқса сенга хабар етказамиз, — дея Панжининг кўнглини хотиржам қилиб, шаҳарга кузатиб юборишди.\nТуни билан бутун қишлоқ шу жумбоқни ўйлаб деярли ухламай чиқди. Оз-моз ухлаганлар ҳам тушларида фақат тепаликдаги қабргача борган изларнигина кўришди. Бошқа из йўқ. Тепаликдан нарёғида эса муз қотган денгизни эслатувчи оппоқ кенглик кўзларига кўринди. Эртасига ҳам, индинига ҳам қанчалик мулоҳаза қилишмасин, чолнинг изини топадиган биронта гап айтишолмади. Лекин Мерган Довон қуш эмас-ки, осмонга учиб кетса, сув эмас-ки, ерга сингиб кетса. У – одам. У – инсон. Балки ростдан ҳам, одамлар айтганидай, чол ўзининг бор-йўқлигини сездирмай қаерлардадир юргандир… оқ, оппоқ денгизни ахтариб.\n2014 йил, октябр


МАЪРИФАТГА БЕШИК БЎЛГАН ЮРТ\nИлм бор жойда китоб кўпаяди. Китоб бор жойда илм ривожланади. Қадим давирлардан ҳозирги кунгача ҳар бир халқ ва жамиятни савяси, марифатлилиги китобга бўлган муносабати билан ўлчанади.\nХалқимиз қадим-қадимдан китобга катта еътабор қаратган ва қадимдан жаҳон маърифий майдонида ўзининг муносиб ўрнига ега бўлиб келган. Бундан қариб учминг йил олдин ёзилган зардуштийликнинг муқаддас китоби бўлмиш “Aвисто” таълимотларига қараладиган бўлса, ўша даврларда ҳам манашу заминда яшаган инсонларни маърифий томондан қанчалар юксак даражада бўлганини кўришимиз мумкин бўлади.\nКейинчалик муқаддас Ислом дини бизни юртимизга кириб келгандан сўнг, бутун таълимоти илм-маърифатга тарғибдан иборат бўлган бу динни ота-боболаримиз тўлалигича мамнуният билан қабул қилди ва уни ривожига бемисил ҳисса қўшди. Ҳатто арабларда шундай ўхшатиш пайдо бўлди; “Дини ислом ёмғир бўлиб арабларга туширилди ва сел бўлиб Мавронауннаҳрга оқиб борди.” Бундай юксак таъриф ислом дини нозил қилинишига бешик бўлган халқ томонидан бекорга берилмаган. Бизни ота-боболаримиз Ислом динини асл таълимотини дақиқ жойларигача яхши англаб бутун ислом оламига устоз мақомига еришгандан кейин бундай юксак таърифга сазоввор бўлганлар албатта. Боболаримизнинг илмга бўлган рағбатлари, китобга бўлган қизиқишлари иймон ва ихлос асосида бўлганлиги учун у тезда ўз самарасини берди. Улар турли илмларни тартибга солиб, бутун инсониятга тақдим етдилар. Диний илмлар Фиқҳ, ҳадис, ақида илмлари ва араб тили илмларида бутун ислом оламига устоз бўлдилар. Ҳадис илмига қарайдиган бўлсак бу илмни енг баланд пағонасини егаллаб “Шайхур райис” унвонига сазаввор бўлган ватандошимиз Имом Бухорий ҳазратлари номларини бутун ислом олами ҳурмат билан тилга олади. Муқаддас ислом динини турли хурофий ақидалардан ҳимоя қилган ва мусулмонларни аҳлисунна валжамоа ақидавий мазҳабига жамлаган икки ақидавий мазҳабнинг бири бўлмиш Мотуридийлик мазҳабига ҳам бизни юртимиз бешик бўлгани ҳар бир ватандошимизда фахр туйғусини уйғотади. Тасаввуфда ҳам бутун ислом оламида тан олинган ва кенг тарқалган Кубровия, Яссавия ва Нақшбандия каби тариқатлар ҳам айнан шу диёрда вужудга келди ва кенг тарқалди. Буюк боболаримиз фақат диний илмлар билан чекланиб қолмай дунёвий илмларда ҳам мутлоқ пешқадамликка еришган едилар. Aбу Насир Фаробий, Aҳмад ал-Фарғоний, Муҳамма ибн Мусо ал-Хоразмий, Aбу Райҳон Беруний, Ибн Сино каби қомусий олимларимиз қолдириб кетган асарларга ҳозирги кунга қадар турли соха олимлари мурожат қилишади ва турли янгиликлар олишади.\nБундай буюк даражага албатта илмга, китобга бўлган муҳаббат сабаблигина еришиш мумкин. Хусусан IX асрдан бошлаб ота-боболаримизни ўлчовларида ҳақиқий бойлик деганда китоб тушунилган. Буюк ватандошимиз Ибн Сино ўзидан муолажа олган Бухоро амирини кутубхонаси ҳақида шундай ёзиб қолдирган. Бухоро амири Муҳаммад Мансурни қасрини кўп қисми китобларга ажратилган бўлиб, у Ибн Синога хоҳлаган китобни олишга рухсат берган. Ушбу кутубхона билан яқиндан танишибган Ибн Сино “Бу йерда кўпчилик одамлар ҳатто номини ҳам ешитмаган китобларни кўрдим” деб ёзиб қолдирган. Бухоронинг амири бир табибни ўз ҳузурига чорлаганида, “Янги масканга кўчаётган едим, китобларимни тўрт юз туяга ортиб қўйгандим”, деб узр сўраган екан.\nКитобга бунчалик қизиқиш фақат уломолар ва ҳукмдорларга хос бўмай оддий халқ ҳам китобни жон дилдан севганлар.\nЎзбекистон мустақилликнинг дастлабки йилларидан бошлаб диний-маърифий соҳага еътабор қилиниши натижасида кўплаб янги кутубхоналар очилди ва борлари кенгайтирилиб она тилимизда ёзилган ва таржима қилинган адабиётлар билан таминланди ва таминлаб келинмоқда. Ўзбекистон Мустақилликка еришган кундан бошлаб маърифий сохага жиддий еътабор қаратиб, ўтган аждодларимиз асарарларини халқимизга йитказиш, у улуғ алломаларни табаррук қадамжоларини қайта тиклаш каби шарафли ишга қўл урди ва буни давом еттириб келмоқда.\nБу ўзгаришлар охирги йилларда бениҳоя кенг кўламда амалга оширилмоқдаки, шу қисқа давр ичида она тилимиздаги маънавий-маърифий соҳадаги дадабиётлар сони кескин суратда ўсишига имкон бўлмоқда.\n“Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонига мувофиқ, “жаҳолатга қарши маърифат” улуғвор ғоя асосида диннинг асл инсонпарварлик моҳиятини, езгулик, тинчлик ва инсонийлик каби фазилатлар азалий қадриятларимиз ифодаси еканлигини кенг ёритиш ва илмий-маърифий фаолиятни жадаллашкилетиш;”\nПрезидентимиз фармонидан олинган бу иқтибос бугунги Ўзбекистонни аждодларимиз илмий фаолиятига меросхўр бўлиш йўлидан бораётганини ёрқин намунаси десак муболаға қилмаган бўламиз.\nШоди домла Хақбердиев - Ургут туман бош имом-хатиби\nКиритилган вақти: 14/05/2020 12:16; Кўрилганлиги: 60\nМатериал манзили: http://sammuslim.uz/articles/actual/marifatga-beshik-bolgan-yurt\nЧоп этилган вақт: 04/06/2020 18:30


ЎзА - Қува туманидаги 67-умумтаълим мактабининг янги биноси фойдаланишга топширилди\n04.09.2017 15:40 Чоп этиш версияси\nМамлакатимизда таълим тизимида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар жараёнида навқирон авлоднинг ҳеч кимдан кам бўлмаган шароитларда ўсиб-улғайиши учун замонавий таълим муассасалари, спорт, мусиқа ва санъат иншоотлари барпо этиш, уларни зарур жиҳозлар билан таъминлашга алоҳида эътибор қаратилмоқда.\nЭнг улуғ, энг азиз байрам арафасида Қува тумани Пахтакор қишлоғида жойлашган 67-умумтаълим мактабининг янги биноси фойдаланишга топширилди. Қурилиш ишларига 3 миллиард сўмга яқин маблағ сарфланган мактабда ўқувчиларнинг замонавий таълим олиши учун барча шароит яратилган.\n– Кенг ва ёруғ синф хоналари, спорт зали ва майдончаси ҳар қандай кишининг ҳавасини келтиради, – дейди мактаб директори Р.Шамсиддинов. – Фарзандларимизга кўрсатилаётган бундай улкан эътибор ота-оналарни ҳам беҳад хурсанд қилмоқда.\nМактабнинг очилиш маросимида Фарғона вилояти ҳокими Ш.Ғаниев сўзга чиқди.


“Пахтакор” дарвозабонларининг пенальти қайтариш кўрсаткичлари\nЭнг кўп пенальти мос равишда жамоамиз таркибида энг кўп ўйин ўтказган дарвозабон Александр Яновский дарвозаси томон тепилган. 54 бор рақиблар 11 метрлик нуқтадан зарба йўллашган. Яновский уларнинг 11тасини қайтара олган. Павел Бугало эса 24 пенальтидан 8тасининг гол бўлмаслигига эриша олган.\nДарвозаси сари 5тадан ортиқ пенальти белгиланган посбонлар орасида зарбани қайтариш бўйича энг яхши кўрсаткичлар Анвар Жабборов ва Сергей Покатиловга тегишли. Жабборовга тепилган 6 зарбадан учтаси рақиблар учун омадсиз тугаган, 50 фоиз зарба бартараф қилинган. Покатилов эса 11 зарбадан 5тасини қайтарган. Ўртача 45 фоиз ҳолатда Покатилов гол бўлишига йўл қўймаган. СССР чемпионатларида 130 зарбадан 29тасини дарвозабонларимиз бартараф этган бўлсалар (22 фоиз), Ўзбекистон чемпионатида бу кўрсаткич 81тадан 28тани ташкил қилади (35%).\nЖами 211 пенальтининг 57тасида посбонларимиз ўзига хос дуэлда ғолиб чиқишган. Бу эса 27 фоиз пенальти голга айланмаганини билдиради. Ўртача 11 метрлик зарбасининг ҳар тўртинчисида дарвозабонларимиз маҳорат кўрсатишган.\nЖами пенальти (гол урилган-урилмаган)\nЕвропа Чемпионлар лигаси, 1-тур. "Барселона" - "Бавария" 0:3\n“Тоттенхэм” жамоаси “Реал” ҳужумчисини сотиб олмоқчи


Раҳбарият билан очиқчасига гаплашган Бердиев «Насаф»ни тарк этдими? - EFFECT.UZ\n«Насаф» бош мураббийи Рўзиқул Бердиев клуб раҳбариятининг ташкилотчилик ишларидан хафа бўлганини ҳамда жамоани тарк этишига ишора қилгани ҳақида хабар берган эдик.\n29 август куни Суперлигада «Насаф» «Навбаҳор» клубига қарши баҳс олиб борди (0:1), ўйиндан сўнг, Рўзиқул Бердиев раҳбарият билан очиқчасига гаплашиб олмоқчи эканлигини айтди.\nБунга сабаблардан бири, ОФК Кубогида «Насаф» Туркманистоннинг «Аҳал» клуби билан ўйин ўтказди(3:2). Шундан сўнг, Қарши клуби футболчилари кийиниш хонасида раҳбариятни анча вақт кутиб турган. Бердиев мазкур воқеани кейинчалик гапиришни лозим топди.\nБундай келишмовчиликларга айнан бир воқеа сабаб бўлмаган, Бердиев ва клуб президенти ўртасида муаммолар ҳам бўлган.\nМураббий ва футболчилар бир томонда бўлса, раҳбарият иккинчи томонда иш олиб боришган.\nАйни вақтдаги хабарларга кўра, «Насаф» раҳбарияти ва мураббий биргаликда ишлашга рози бўлишган. Яъни раҳбарият ташкилотчилик ишларини ташкил қилиб беради.\nTeglar:"Аҳал", Navbahor, Насаф, Рўзиқул Бердиев


1. Экологик акцияда 250дан ортиқ тошбақа табиатга қўйиб юборилди\n2. Наманганда йўловчи ташиш тарнспортлари ҳаракати тартибга солинмоқда «Лицензиясиз юрганимдан афсусдаман...»\n3. Наманган шаҳрида 3 мингга яқин "Damas" ўрнига 155 "ISUZU" автобуси қатнови йўлга қўйилди\nМамлакатимизда автомобиль транспорти соҳасида аҳолига хизмат кўрсатиш сифатини яхшилаш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Янги автовокзал ва автостанциялар барпо этилиб, мавжудлари реконструкция қилинаётир. Айниқса, қишлоқ жойларда автотранспорт хизмати кўрсатиш тизимини такомиллаштиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.\n4. "Камолот"дан ҳеч ким кутмаган лойиҳа! Наманганлик ёшлар учун ҳеч ким хаёлига келмаган фестивални ташкил этилди ва бу давомли!\n5. Атроф-муҳитни мусаффолигини таъминлаш: бу масала Норинда депутатлар томонидан кўриб чиқилди\n6. Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш - вазифамиз\n7. "Ёшлар ойлиги" манфаат келтиради-ми?\n8. Чиқиндини қаерга ташлаяпсиз?


ПРЕЗИДЕНТИМИЗ АҚШДАГИ ВАТАНДОШЛАРИМИЗ БИЛАН УЧРАШДИ 21.09.2017 06:02\nЎзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Миромонович Мирзиёев 20 сентябрь куни Нью-Йоркда Америка Қўшма Штатларида истиқомат қилаётган бир гуруҳ ватандошларимиз билан учрашди.\nПрезидентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёевнинг АҚШга ташрифи, бу ерда яшаётган ватандошларимиз билан учрашуви уларга катта хурсандчилик бағишлади.\nШавкат Миромонович Мирзиёев ватандошларимизни Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларга дахлдор бўлиш, замонавий билим ва тажрибаларини мамлакатимиз ривожига йўналтиришга даъват этди.\nУчрашувга йиғилганлар Президент Шавкат Миромонович Мирзиёев томонидан амалга оширилаётган ислоҳотлар халқимиз фаровонлигини янада юксалтиришга хизмат қилишини қайд этди. Давлатимизнинг хорижда яшаётган юртдошларимизга қаратаётган эътибори учун миннатдорлик билдирди. Ватандошларимиз мамлакатимизни ҳар томонлама ривожлантиришга ҳисса қўшишга тайёр эканликларини таъкидлади.


Кекса японлар QR-код билан белгиланадиган бўлди\n20:40 / 12.12.2016\nЯпониянинг Ирума шаҳрида кексаликда ақли заифликдан азият чекувчи маҳаллий аҳолига нисбатан ноодатий усул қўлланади. Деменцияга дучор бўлган беморларнинг қўллари ва оёқларига эгаси ҳақидаги маълумотларни сақловчи QR-кодли стикерлар туширилади. Мазкур қарор кекса ёшли кишилар йўқолиб ёки адашиб қолган тақдирда, уларни топишга ёрдам беради. Бундан ташқари, QR-кодда фавқулодда вазиятларда боғланиш мумкин бўлган шахсга доир маълумот ҳам жойланади. Japan times нашри шу ҳақида маълум қилди.\nЛойиҳа ўтган ойдан бошлаб Японияда тест режимида ишга туширилди. Квадрат шаклдаги стикерлар қўл ёки оёққа туширилгандан кейин икки ҳафтагача сақланиб туради ва сувда ўчиб кетмайди. Маҳаллий амалдорларнинг таъкидлашича, ушбу белгилар махсус ишлаб чиқарилган кийим-кечаклар ёки пойабзалларга қараганда самаралироқдир, чунки ёши бир жойга борган, деменцияга йўлиққан киши "х" кунида бу майка ёки пойабзалини кийишига кафолат йўқ.\nСўнгги маълумотларга кўра, 2060 йилга бориб, Япония аҳолисининг 40 фоизини нафақахўрлар ташкил қилади. Статистика бўйича, бугунги кунда мамлакатдаги 75 ёшдан ошган 4,8 миллион киши ҳайдовчилик гувоҳномасига эга.\nЯпония кексалар деменция махсус стикерлар QR-код


Саакашвили терговчиларни палаткада кутмоқдаHaqida.net\nHome Dunyo Саакашвили терговчиларни палаткада кутмоқда\nУкраина полициясининг ўнлаб ходимлари чоршанба тонгида парламент яқинида норозилик акцияси уюштирган намойишчилар ўрнатган палаткалалар бўйлаб Михаил Саакашвилини қўлга олиш учун муваффақиятсиз уринишни амалга оширди. Бир кун олдин палаткадагилар сиёсатчини полициядан қутқариб олганди ва Саакашвили улар билан шу ерга келганди.\nСаакашвили кейинроқ полиция уни бошқа палаткалардан қидиргани, сиёсатчи билан мушук-сичқон ўйинида худди 3 ой илгари Польша-Украина чегарасида бўлгани каби кулгили ҳолатга тушиб қолишгани ҳақида гапирди.\nСаакашвили билан боғлиқ машмашалар ғарбпараст Киев раҳбариятини ноқулай ҳолатга туширган. Бу сиёсатчи президент Петро Порошенкони лавозимдан кетказиш учун ҳаракат қилмоқда ва ҳукумат уни шу туфайли қўлга олмоқчи.\nПолициянинг тонгги рейди вақтида акция иштирокчилари билан тўқнашувлар рўй берган. Бу тўқнашув оқибатида 4 нафар полициячи ва ўндан ортиқ мухолифатчи жабрланган.\n“Фаоллар қаршилик кўрсатишди ва ҳуқуқ тартибот органлари вакилларига провакация қилишди”, – дейилган полиция маълумотида. Полициячилар прокурор кўрсатмаси бўйича ҳаракатланишганини иддао қилишган.\n5 декабрь куни бош прокурор Саакашвилини яна қўлга олиш учун барча чоралар кўрилиши, у жиноий ташкилотдаги фаолиятда гумон қилинаётганини айтганди.\nТелеэфирда Саакашвили ўз ихтиёри билан ҳукуматга таслим бўлмаслигини такрорлади.\n“Мен терговчилар билан палаткалар шаҳарчасида учрашишга тайёрман”, – деган Саакашвили.\nУни қўлга олиш ҳаракатлари Украинанинг ҳозирги ҳукумати ва Саакашвили ўртасида кейинги йилда келиб чиққан душманлик туфайлидир. 2014 йил мартидаги воқеалардан кейин собиқ президент Виктор Янукович Россияга қочиб кетгач, унинг ўрнини Порошенко эгаллаган ва Саакашвилини Одесса области губернатори этиб тайинлаганди.\nАммо Порошенко ва Саакашвили муносабатлари тез орада бузилди. Грузиянинг собиқ президенти жорий ҳукуматни коррупцияда айблади ва Порошенкони ҳукуматдан кетказиш учун ҳаракат бошлади.\nПорошенко эса прокурорларда Саакашвили Януковичга алоқадор кучлардан молиявий ёрдам олиб, давлат тўнтариши уринишга ҳаракат қилаётганини асословчи далиллар борлигини айтмоқда.\nШу йилнинг июлида Порошенко Саакашвилини у мамлакатдан ташқарида эканида Украина фуқаролигидан маҳрум этганди.