Чексиз ҳокимият жазаваси: Россия Украинага бостириб кирганига 2 ойдан ошди | Qalampir.uz\nЧексиз ҳокимият жазаваси: Россия Украинага бостириб кирганига 2 ойдан ошди\nТаҳлил\t26 Апрель 21:34 12179\nРоссия жорий йилнинг 21 февраль куни Донецк ва Луганск халқ республикалари мустақиллигини тан олиш ортидан “Донбассда махсус ҳарбий операция” ниқоби остида Украинага қуролли ҳужум қилди.\n24 февраль куни эрталаб Россия Президент Владимир Путин халққа мурожаат қилиб, “Украина шарқидаги Донбассда махсус ҳарбий операция” бошланганини маълум қилди. Шундай қилиб, Россия ва Украина ўртасидаги уруш бошланди.\nРоссия қўшинлари Украинанинг сепаратистлар назоратидаги Донецк ва Луганск вилоятлари орқали Киев назорати остидаги ҳудудларга кирди. Шу билан бирга, Россия ҳудудидан қўшинлар Харьков, Суми ва Чернигов вилоятларига, Беларусь ҳудуди орқали эса Чернобиль вилоятига кириб келди. Россия армияси аннекция қилинган Қримдан Херсон ва Мелитополга қўшин юборди. Қўшинлар ҳаводан ва қуруқликдан Киевга ўтказилди.\nРоссия армияси 1986 йилда ядровий аварияга учраган Чернобиль АЭС ва Европадаги энг йирик атом электр станцияси ҳисобланадиган Запорожье АЭСни ўз назорати остига олди.\nУкраина ҳарбийлари Киев, Харьков ва Мариуполда кучли қаршилик кўрсатди\nРоссия ҳарбий бўлинмалари Украинанинг ҳарбий инфратузилма объектларига ҳужум қилди. Россия Федерацияси Қуролли Кучлари Киев, Харьков ва Мариуполни қамал қилди. Украина армияси бу шаҳарларда жуда кучли қаршилик кўрсатди.\nОрадан бироз вақт ўтгач, Россия армияси Украинадаги стратегик ҳудудларда юқори аниқликдаги қуролларни тез-тез ишлата бошлади. Киевда бу ҳужумлар натижасида тинч аҳоли ҳалок бўлгани ва яралангани ҳақида маълум қилинган.\nМариупол харобага айланди\nУрушнинг биринчи ойида рус қўшинлари Азов денгизи соҳилидаги стратегик шаҳарларни эгаллашга ҳам эътибор қаратдилар. Бердянск порт шаҳрини эгаллаб олган рус ҳарбийлари Азов денгизи соҳилидаги Украинанинг энг муҳим порт шаҳарларидан бири Мариуполни қамал қилди.\nМариуполда рус армияси Украинанинг кучли мудофаасига дуч келди. Бир неча кунлик жанглардан сўнг Мариупол харобага айланди.\nРоссия: Биз Мариуполни бутунлай назорат остига олдик\nРоссия Мариуполни тўлиқ назорат остига олгани ва 2000 га яқин украиналик аскар Азовстал пўлат заводидаги яширин жойларда қамалда қолганини айтди. Украина Азов қирғоқлари устидан назоратни йўқотди.\nУкраина расмийлари эса, ўз навбатида, Россия Мариупол устидан назоратни қўлга олишга қодир эмаслигини, Украина армияси чизиқни ушлаб туришда давом этаётгани ҳақида хабар қилди.\nҲарбий ҳаракатлар урушнинг иккинчи ойида Донбассга ўтказилди\n29 март куни Истанбулда Россия ва Украина ўртасида бўлиб ўтган музокаралардан сўнг Россия Мудофаа вазирлиги Киев ва Чернигов йўналишидаги жанговар ҳаракатларни кескин қисқартириш ҳақидаги қарорини эълон қилди.\nЭртаси куни рус армияси Украина шимолидаги Киев ва Чернигов томон қўшинларини олиб чиқишни бошлади. Россия қўшинлари Чернобиль АЭСдан ҳам чиқиб кетди.\nУкраина Мудофаа вазирлиги Ирпень, Буча, Гостомель шаҳарлари ва Киев вилояти рус қўшинларидан озод қилинганини маълум қилди.\nРоссия томони ўз қўшинларини Украина шарқидаги Донецк ва Луганск вилоятларига жамлай бошлаганини, чунки “махсус операциянинг асосий мақсади Донбассни озод қилиш” эканини айтди. Шу ўринда, Украина Бош штаби ҳам Россия армияси Донбассдаги ҳужумларини кучайтирганини тасдиқлади.\nРоссия армияси Бучада тинч аҳолини ўлдиришда айбланди\nРоссия армияси Бучадан олиб чиқиб кетилгандан сўнг, 2 апрель куни Украина томони шаҳар кўчаларида тинч аҳоли жасадлари акс этган кадрларни эълон қилди. Киевда рус армияси шаҳарни тарк этишдан олдин тинч аҳолини аёвсиз қиргани айтилди.\nҒарб давлатлари ва Европа Иттифоқи Бучадан олинган кадрларга муносабат билдириб, ҳолатни тўлалигича қоралаб, бунда Россияни айблади. Россия ҳарбий жиноятларда айбловларни рад этди. Европа етакчилари Киевга ташриф буюришни бошлади.\nХусусан, Буюк Британия Бош вазири Борис Жонсон аввалдан эълон қилинмаган ташриф билан Киевга келди. У Украина Президенти Владимир Зеленский билан музокаралар ўтказди ва Киевга қўшимча 120 та зирҳли техника ва янги кемага қарши ракета комплексларини юборишини ваъда берди.\nШунингдек, 9 апрель куни Австрия канцлери хам Украинага келди.\nКарл Нехаммер Президент Владимир Зеленский билан учрашиб, бир ҳафта олдин юзлаб тинч аҳолининг жасади топилган Буча шаҳрига ташриф буюрди.\nЎз ўрнида, у орадан икки кун ўтиб, Москвага ҳам бориб, Россия Президенти Владимир Путин билан музокаралар ўтказди ва Россиянинг Украинага бостириб кириши бошланганидан бери Путин билан шахсан учрашган биринчи Европа етакчисига айланди.\nУкраина армияси сепаратистлар назоратидаги Донецк ва Луганск вилоятларига ҳам зарбалар берди. Қурбонлар орасида тинч аҳоли ҳам бор эди.\nКраматорск темир йўл станциясига ракета ҳужуми\n8 апрель, жума куни Украинанинг Донецк вилоятидаги Краматорск темир йўл вокзалига ракета ҳужуми уюштирилди. Зарба “Точка-У” ракета тизими томонидан берилган. Натижада 50 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлди, 100 дан ортиқ киши жароҳат олди.\nУкраина Россияни айблади, Москва эса ўз навбатида “Точка-У” ракета тизимидан фақат Украина армияси фойдаланаётганини айтди.\n“Москва” крейсери чўкиб кетди\n13 апрель куни Украина расмийлари Қора денгизда Россиянинг “Москва” крейсерини Нептун ракетаси билан урганинини маълум қилди.\nЎз навбатида, Россия Мудофаа вазирлиги эса, ёнғин пайтида ўқ-дориларнинг портлаши оқибатида кема шикастлангани ва портга олиб кетилаётганда кема чўкиб кетганини маълум қилди. Қайд этилишича, экипажнинг 1 аъзоси ҳалок бўлган, 27 нафари бедарак йўқолган, қолган 396 киши қутқариб олинган.\nРоссия қитъалараро баллистик ракетани синовдан ўтказди\nРоссия янги “Сармат” қитъалараро баллистик ракетасини муваффақиятли синовдан ўтказганини эълон қилди.\n"Бу чинакам ноёб қурол қуролли кучларимизнинг жанговар салоҳиятини мустаҳкамлайди, Россия хавфсизлигини ташқи таҳдидлардан ишончли таъминлайди ва ғазабланган, тажовузкор риторика жазирамасида мамлакатимизга таҳдид солмоқчи бўлганларни ўйлашга мажбур қилади", деди Путин. Бироқ, у айнан ким Россияга таҳдид солаётганлигига аниқлик киритмаган.\nТомонлар ҳозиргача қурбонлар ҳақида аниқ маълумотларни яшириб келмоқда\nУрушнинг биринчи ойида Россия 1351 киши ҳалок бўлгани ва 3825 рус аскари яралангани ҳақида хабар берганди. Россия томони баёнотига кўра, Украина армиясининг йўқотишлари 23 367 кишини ташкил қилган. Киевда эса, уруш бошланганидан бери 21,6 минг россиялик ҳарбий ҳалок бўлгани ҳақида хабар қилинган.\nИккала томон ҳам тинч аҳоли қурбонлари сони ҳақида аниқ рақамларни келтирмаяпти. Лекин баъзи манбаларга кўра, тахминан 2500 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлган, 3 мингдан ортиғи эса яраланган.\nБМТ: Украиналик қочқинлар сони 5 миллиондан ошди\nБМТнинг Қочқинлар бўйича Олий комиссарлиги бошқармаси маълумотларига кўра, 24 февралдан 24 апрелгача Украинадан қўшни давлатларга 5 миллион 232 минг 14 киши ўтган. Уларнинг кўпчилиги Украина билан чегарадош мамлакатлар: Польша, Словакия, Венгрия ва Руминияга кетган. Бу мамлакатларнинг расмийлар ва кўнгиллилар барча қочқинлар бошпана, озиқ-овқат, зарур ёрдам олишлари ва иложи бўлса-я, ишлашлари учун ҳаракат қилмоқда.\nРоссия ва Украина ўртасидаги музокаралар\nУруш бошлангандан бери Россия ва Украина делегациялари 4 марта, жумладан 3 марта Беларусда ва бир марта Туркияда юзма-юз музокаралар ўтказди.\nБеларусда томонлар тинч аҳолини жанговар ҳудудлардан эвакуация қилиш учун фақат гуманитар йўлакларни келишиб олишга муваффақ бўлди.\nТуркия Президенти Ражаб Тойиб Эрдўған воситачилигида 29 март куни Истанбулда бўлиб ўтган музокаралар натижасида Украина томони қоғозга туширилган келажакдаги эҳтимолий келишув тамойилларини Россия томонига топширди.\nУлар: НАТОга аъзо бўлишдан бош тортиш, Украинанинг блоксиз мақомини белгилаш, ядровий ва бошқа оммавий қирғин қуролларидан воз кечиш, Украина ҳудудида хорижий ҳарбий базалар ва ҳарбий контингентларни жойлаштиришдан бош тортишни назарда тутади. Бундан ташқари, Украина ҳарбий машғулотларни фақат кафил давлатлар розилиги билан ўтказиш мажбуриятини олади, улар орасида Россия ҳам бор.\nБироқ, Бучадаги воқеа ва Краматорскдаги ракета ҳужумидан кейин видеоконференция орқали давом этаётган музокараларда ҳеч қандай муваффақиятга эришилмади.\nРоссия, Украина келишув учун янги шартларни илгари сургани ва музокаралар тўхтаб қолгани борасида хабар берди.\nВладимир Путин ва унинг тарафдорлари бутун дунёга Украинага босқиннинг асосли сабабларини етказишга уринмасин, ўтган икки ойнинг биринчи ҳафталарининг ўзидаёқ бу фикрлар Россиянинг ўзи илк муваффақиятсизликларни бошдан кечирди. Урушнинг илк кунларида сиёсатчилардан тортиб санъаткорларгача урушни лаънатлаб, Россия маъмуриятини уни тўхтатишга чақирди.\nРоссиялик миллиардерлар орасидан ҳам урушга қарши чиқувчилар топилди, хусусан, Михаил Фридман, Олег Дерипаска ва Олег Тиньковлар Украинага қарши урушни тўхтатиш кераклигини айтиб чиқди. Ишбилармон Роман Абрамович эса Истанбулда бўлиб ўтган Россия-Украина музокараларида бевосита қатнашди.\nБундан ташқари, 14 март куни кечқурун “Биринчи канал” ходими Марина Овсянникова жонли эфирда урушга қарши плакат билан студияга кириб борди. Янгиликлар эълони пайтида у “No war. Урушни тўхтатинг. Пропагандага ишонманг. Бу ерда сизни алдашмоқда. Руслар урушга қарши”, деб ёзилган плакат билан кадрга тушди. Овсянникова режиссёрлар бошқа кадрни қўйиб юбормагунча эфирда бир неча бор “Урушни тўхтатинг! Уруш керакмас!”, деб такрорлаган.\nБироқ ТАСС каби расмий ахборот агентликлари ижтимоий сўровномалар ташкил этилганини айтиб, бу сўровномаларда халқнинг асосий қатлами Донбассдаги ҳарбий ҳаракатларни маъқуллаётгани бонг урилди.\nШунингдек, Кремль Путин билан мулоқот қилган давлат раҳбарларининг суҳбатларини ҳам ўз манфаати йўлида эълон қилишни бошлади. Ўтган давр мобайнида Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев Владимир Путин билан икки марта телефон орқали мулоқот қилган бўлса, Россия матбуотида Шавкат Мирзиёев Россиянинг “Донбассдаги ҳарбий ҳаракатларини тушуниш билан қабул қилди”, деган жумладан фойдаланилди. Ўзбекистон томони эса буни рад этиб, Украина суверенитетини қўллаб-қувватлади. Сўнгги бор, жорий йилнинг 17 март куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг ялпи мажлисида чиқиш қилган Ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов расмий Тошкент ДХР ва ЛХР мустақиллигини тан олмаслиги ва Украина ҳудудий яхлитлигини қўллаб-қувватлашини маълум қилди.\nУмуман олганда, мазкур уруш нафақат Россия ва Украина, балки бутун дунё иқтисодиётига ўз таъсирини ўтказмай қолмаяпти. Украина урушигача дунё бўйича қочқинлар сони 85 миллионни ташкил этган бўлса, бугун улар қаторига яна 5 миллиондан ортиқ украиналик қочқинлар қўшилди. Уларнинг 2 825 463 нафари Польшадан, 757 047 нафари Руминиядан, 549 805 нафари Россиядан, 471 080 нафари Венгриядан, 426 964 нафари Молдовадан, 342 813 нафари Словакиядан ва 23 759 нафари Беларусдан бошпана топган.\nЖаҳон савдо ташкилоти (ЖСТ) Украинадаги уруш оқибатлари туфайли 2022 йилда жаҳон ялпи ички маҳсулоти ўсиши бўйича прогнозини қайта кўриб чиқиб, жаҳон ялпи ички маҳсулотининг бозор курси бўйича 2022 йилда 2,8 фоизга ўсиши кутилаётганини ва бу аввалги 4,1 фоиз прогноздан 1,3 фоизга пастлигини маълум қилди.\nТомонлар қурбонлар ҳақида аниқ маълумотларни тақдим этмаяпти. Урушнинг биринчи ойида Россияда 1351 киши ҳалок бўлган ва 3825 рус аскари яраланган. Россия томони баёнотига кўра, Украина армиясининг йўқотишлари 23 367 кишини ташкил қилган. Киев эса уруш бошланганидан бери 21,6 минг россиялик ҳарбий ҳалок бўлганини айтмоқда.\nРоссиянинг Украина шаҳарларига қуролли ҳужуми нафақат мудофаа ва ҳарбий объектларни, балки турар жой бинолари, мактаб, шифохоналарни ҳам қамраб олган. Ўтган даврда мобайнида 938 та таълим муассасаси зарар кўрган, улардан 87 таси бутунлай вайрон бўлган.\n19 Май 11:12 59022\n18 Май 22:13 33214\n18 Май 16:28 29719\n19 Май 16:20 26329\n19 Май 08:47 23109


17:43 23.01.2020 (Янгиланган 17:45 23.01.2020)\n"Умид авто лизинг"га пул тўлаган 100дан ортиқ фуқаролар пулларини ҳам автомобилни ҳам ололмай сарсон бўлмоқда.\nТОШКЕНТ, 23 янв - Sputnik. Ўзбекистон Истеъмолчилар ҳуқуқини ҳимоя қилиш федерацияси “Умид авто лизинг” компаниясига пўл тўлаб автомобил ола олмаган 60 нафар фуқарога ёрдам берди, муассаса хабарига асосан.\nТошкентда товламачи аёлдан жабр кўрганлар ИИБга мурожаат этишлари сўралмоқда\nХабарда айтилишига кўра, риштонлик Х.Ўлмасов 2018 йилнинг 31 октябрь куни “Умид авто лизинг” МЧЖ билан шартнома имзолаб, НЕКСИЯ-3 русумли автомобилни лизингга сотиб олмоқчи бўлган. Шартнома имзолангач, мижоз олдиндан тўланадиган нақд 34750000 (ўттиз тўрт миллион етти юз эллик минг) сўмни МЧЖ ҳисоб рақамига ўтказган. Келишувга кўра, лизинг компанияси автомашинани 150 кун ичида олиб беришини айтган. Аммо айтилган муддатдан ўтиб ҳам мижозга машина берилмаган.\nФуқаро бир йил давомида компания ортидан сарсон бўлгач, Фарғона шаҳар истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятига ёзма тарзда мурожаат қилган. Жамият саъй-ҳаракатлари билан ”Умид авто лизинг” МЧЖ компанияси мижоз даъвогар бўлган бошланғич 34750000 сўмни унинг пластик картасига қайтариб берган.\nМижоз лизинг компаниясига 49 миллион сўм тўлаб ҳам машинасини ололмади\nШунингдек, ушбу компания фаолияти ортидан қувалик М.Исмоилов ҳам сарсонгарчиликларга дуч келган. Фуқаро НЕКСИЯ-3 автомашинасини сотиб олиш учун “Умид авто лизинг” МЧЖ компанияси ҳисобига бошланғич 33758266 (ўттиз уч миллион етти юз эллик саккиз минг икки юз олтмиш олти) сўм тўловни амалга оширган.\nБелгиланган вақтдан ўтиб ҳам ваъда қилинган автомашинани ололмагач, фуқаро компания устидан кўплаб жойларга шикоят қилган. Аммо биргина Фарғона шаҳар истеьмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жамиятининг ёрдами билан “Умид авто лизинг” МЧЖ мижоз ўтказган бошланғич 33758266 сўм тўловни унинг картасига қайтарган.\nМатбуот хизматининг маълумот беришича, Республика истеъмолчилар ҳуқуқини ҳимоя қилиш федерациясига “Умид авто лизинг” МЧЖ устидан 60 га яқин шикоят келиб тушиб, Федерация томонидан ёрдам кўрсатилган. Бундан ташқари яна юзлаб мижозлар ушбу компания ортидан сарсон бўлишмоқда.\nБармоқларни қисирлатиш одати суяк бўғинларини эрта "пенсия"га юборади - ортопед\nОлимлар кўк чойнинг яна бир фойдали хусусиятини аниқлашди\nАнтитеррор, камикадзе ва бомба: “тўртоёқли ёрдамчилар”нинг хизмати ҳақида


Исроил ракетага қарши мудофаа раҳбари махфийлик қоидаларини бузгани учун истеъфога чиқарилди\n07:01 / 28.12.2015\nИсроил мудофаа вазирлиги мамлакатнинг ракетага қарши мудофаа дастурига бошчилик қилган Яир Раматининг истеъфога чиқарилганини маълум қилди.\nМудофаа вазирлигининг расмий баёнотида Рамати “ахборот махфийлиги қоидаларини қўпол бузгани учун” ишдан бўшатилгани айтилган. Мудофаа вазирлиги Раматига қилган хизмати учун миннатдорчилик билдириб, бошқа изоҳлар беришдан бош тортди.\nHaaretz нашри маълумотларига кўра, Раматининг айби шунда бўлганки, у махфий ахборотни ўзининг шахсий компьютерида сақлаган. Бу маълумотлар қаергадир чиқиб кетганининг исботи бўлмасада, мудофаа вазирлигида ишнинг нозиклигини ҳисобга олган ҳолда бундай хатти-ҳаракатга йўл қўйиб бўлинмаслиги ҳақидаги хулосага келинди.\nРамати 4 йил давомида “Темир гумбаз” ва “Камон” каби дастурларга жавоб берган. Бу дастурлардан мақсад мамлакатни ташқаридан ракета ҳужумидан, жумладан Ғазо секторидан туриб фаластин экстремистлари томонидан Исроил шаҳарларининг ракеталар билан ўққа тутилишидан ҳимоя қилишдан иборат бўлган.\nБундай воқеа Исроил мудофаа вазирлигида биринчи марта содир бўлаётгани йўқ. Бир неча йил аввал Исроил мудофаа вазирлиги Исроилнинг шимолидаги артиллерия қўшинларига қўмондонлик қилган Илан Левини номаълум шахслар томонидан олиб қочиб кетилган машинасида махфий ҳужжатларни қолдириб кетгани учун бўшатиб юборган. Машина кейинроқ ҳужжатлар билан топилган, бироқ бу Левининг ўз лавозимини сақлаб қолишига ёрдам бермаган.


Ўзбекистонлик 585 пулдор Ригадан уй сотиб олиб "шенгенлик" бўлди\n25 феврал 2021, Тошкент вақти: 12:18\nШенген ҳудудида доимий яшаш мақомини олишда кўмаклашувчи Schengen Property ташкилоти 4 йил ичида 585 пулдор ўзбекистонлик қиммат уй сотиб олиш йўли билан Латвияда доимий яшаш ҳуқуқига эга бўлганини маълум қилди. Молиявий оффшор ҳудуди кўриладиган Латвия айрим ўзбекистонлик амалдорлар учун “заҳира аэродроми” вазифасини ўтай бошлагани ҳақида норасмий маълумотлар бор.\nРигадаги Schengen Property ташкилоти раҳбари Дмитрий Кувшиновнинг Озодликка айтишича, ўзбекистонлик пулдорлар Латвиянинг Рига ва Юрмала каби шаҳарларидан қиммат уйларни сотиб олиш орқали Шенген маконида доимий яшаш ҳуқуқини қўлга киритмоқда.\n- Эътиборлиси, ўзбекистонликларнинг кўпчилиги уйларни банкларнинг қўшимча молиявий ёрдамисиз, кредитларсиз, нақд пулига сотиб олмоқда. Қолаверса, уларнинг кўпчилиги Рига ва Юрмаладаги бадавлат одамлар яшвочи мавзелардан, минимум нархдан анча юқори, нархи 250 минг евродан қиммат бўлган уйларни харид қилмоқда, - дейди Кувшинов.\n2010 йилда Латвия ҳукумати Рига ва мамлакатнинг бошқа йирик шаҳарларидан нархи қиммат бўлган уйларни сотиб олган чет эл фуқароларига доимий яшаш ҳуқуқини беришни бошлаган. Аввалига, чет эллик пулдорларга Латвияда доимий яшаш ҳуқуқини олиш учун камида 143 минг евро турадиган кўчмас мулкни сотиб олиш шарти қўйилди.\nШу йилнинг 1 сентябридан эса бу сумма 250 минг еврога оширилди.\n- Кўчмас мулк нархидан беш фоиз солиқ тўланади. Сотиб олиш жараёнида қандайдир тўловлар ҳам бўлади. Хуллас, 1 сентябрдан 280 минг евро атрофида пул сарфласангиз, сиз ва оилангиз Шенген ҳудудида доимий яшаш мақомини олади, - дейди Кувшинов.\nSchengen Property ташкилотига кўра, сўнгги тўрт йил ичида ўн мингга яқин хорижлик шу имкониятдан фойдаланган. Латвияда кўчмас мулк олиш йўли билан доимий яшаш ҳуқуқини олаётган чет элликлар орасида ўзбекистонликлар тўртинчи ўринда туради.\n- Тўрт йил ичида 585 ўзбекистонлик бу имкониятдан фойдаланди. Латвия пойтахти Риганинг аҳолиси бир миллиондан камроқ экани эътиборга олинса, бу жуда катта рақам. Лекин биз мулкдорлар шахсига оид маълумотни очиқлай олмаймиз. Бу уйларни улар ўғирлик йўллар билан орттирилган бойлик эвазига оляпти, деб ҳам айтолмаймиз. Сабаби, Европа Иттифоқи ҳозир Латвиядаги ҳамма банкларни текширади. Ҳаром пулни бу ерга олиб келиш осон эмас, - дейди Schengen Property ташкилоти раҳбари Дмитрий Кувшинов.\nСўнгги йилларда Латвия собиқ совет давлатлари, жумладан ўзбекистонлик пулдорлар учун молиявий оффшор ҳудудга айлангани маълум.\nЎзбекистондаги айрим амалдорлар орасида эртасини ўйлаб, “заҳира аэродроми” сифатида Латвиядан уй олиб қўйганлар борлиги ҳақида норасмий маълумотлар бор.\nЎтган йили Латвия молиявий идоралари "Телиасонера" мобил алоқа ширкатининг Ўзбекистондан лицензия олиш учун Латвия банки орқали ўтказган пуллари юзасидан бир қатор ўзбекистонлик устидан текширув бошлаган.\nМазкур тергов доирасида Латвияда Ўзбекистон президентининг тўнғич қизи Гулнора Каримовага қарашли банк ҳисоб рақамлари ва кўчмас мулк объектлари ҳам музлатиб қўйилганди.


КХДР ва Жанубий Корея президентлари демаркацион чизиқда учрашишди - 27.04.2018, Sputnik Ўзбекистон\nМун Чжэ Ин Шимолий Корея раҳбарини келишувларга чорлади 27.04.2018, Sputnik Ўзбекистон\nТОШКЕНТ, 27 апр — Sputnik. КХДР президенти Ким Чен Ин ва Жанубий Корея президенти Мун Чжэ Ин икки мамлакат ўртасидаги демаркацион чизиқда жойлашган Пханмунжом музокаралар пунктида учрашишди, деб хабар берди РИА Новости.\nҚизғин саломлашувдан сўнг икки давлат раҳбарлари суратга тушишди ва музокаралар ўтказиладиган бинога йўл олишди.\nКим Чен Ин КХДР делегацияси музокараларга "тинчлик йўлидаги янги тарих ва фаровонликнинг бошланишини ҳис қилган ҳолда" келганлигини билдирди. Ўз навбатида Мун Чжэ Ин Шимолий Корея раҳбарини келишувларга чорлади. "Агар чин дилдан музокара ўтказсак, миллатимиз ва сайёрамиздаги тинчликка интилаётган инсонларга улкан совға берган бўламиз", — деди у.


Атамбаев митинги якунланди: ҳукуматга қандай талаблар кўйилди\n18:55 03.07.2019 (Янгиланган 18:59 03.07.2019)\nНорозилик акцияси иштирокчилари резолюцияни қабул қилиб, ҳукумат олдига бир неча талабларни илгари суришди.\nТОШКЕНТ, 3 июл – Sputnik. Бишкекда 3 июль куни ўтказилган тинч митинг иштирокчилари мамлакат ҳукумати олдига қатор талабларни қўйишди.\nҚирғизистонда Атамбаев тарафдорларининг митинги бўлиб ўтмоқда\nСобиқ президент Алмазбек Атамбаев тарафдорларининг митинги “Медиафорум” биноси олдида ўтказилди. Митингда 500 дан 1,5 мингача одам иштирок этди. Митингда Алмазбек Атамбаев ўзи ҳам қатнашди ва нутқ сўзлади.\nМитинг иштирокчилари қонунга риоя қилмасликни тўхтатиш, Вазирлар Маҳкамасини истеъфога чиқариш ва “халқ ишончли ҳукумати”ни тузишни таклиф қилишди.\nУлар Давлат хавфсизлиги хизмати ва Ички ишлар раҳбарияти алмаштирилиши ва ҳуқуқ тартибот органларида ислоҳотлар ўтказилишини талаб қилишди.\nБундан ташқари, резолюцияда зудлик билан сиёсий мухолифатчилари озод қилиши баён этилган. Шунингдек, давлат аппарати учун харажатларни қисқартириш ва ҳукуматга янги етакчиларни келишини таъминлаш талаблари ёзилган.\nМазкур талаблар бажарилмаган тақдирда, митинг ташкилотчилари бутун мамлакат бўйлаб оммавий норозилик акциялар уюштирилиши, президент истеъфога кетиши ва парламентни тарқатиб юборишни талаб қилиниши маълум қилинди.\nТОШКЕНТ, 3 июн — Sputnik. Россия Соғлиқни сақлаш вазирлиги катта ёшдаги коронавирус беморларни даволаш учун дорилар рўйхатини кенгайтирди.\nРўйхатда ИФН-β1b рекомбинанти, ИФН-α рекомбинанти ва Умифеновир билан биргаликда қўллаш керак бўлган Фавипиравир, Гидроксизлорохин, Мефлохин, Азитромицин, Лопинавир ва Ритонавир каби дорилар кўрсатилган.\nТасдиқланган касалликни даволашнинг еттинчи методик тавсиялар версияси Россия ва хориж клиник тажрибаси асосида ишлаб чиқилган.\nЯнги версияда барча бўлимлар қайта ишланган ва кенгайтирилган. Хусусан, даволашнинг янги усули тақдим этилган.\nШунингдек, вазирлик тиббиёт муассасаларига келаётган барча беморлардан антитанача ва COVID-19га тест олишни тавсия қилган.\nРоссияда аниқланган коронавирус ҳолати 432 мингдан ошган. Шулардан 195 мингдан зиёди тузалиб кетган. 5 215 та ўлим ҳолати қайд этилган.\n16:09 03.06.2020 (Янгиланган 16:12 03.06.2020)\nТОШКЕНТ, 3 июн — Sputnik. Европарламентининг ирландиялик депутат Люк Флэнаган видеоконференция вақтида ҳамкасблари олдига ноодатий кўринишда пайдо бўлди.\nThe Guardian ёзишича, Европарламент йиғилиши қишлоқ хўжалик муаммоларини муҳокама қилишга бағишланганди.\nДепутат Флэнаган тўқ рангли кўйлакда, иштонсиз онлайн эфирда пайдо бўлди.\nВидеода депутат тўшак устида ўтиргани, вақти-вақти билан оёғини силаётганини кўриш мумкин.\nДепутат фермерлик ҳақида ҳисобот бераётган эди.\nУни тинглаган ҳамкасблар кулишдан ўзини тутолмадилар. Охирида қишлоқ хўжалиги қўмитаси раиси ирландиялик депутатга табассум билан нутқи учун миннатдорчилик билдирди.\nПарламент аъзоси бу хижолатли ҳолат ҳақида билгач, бунга унчалик аҳамият бермаганлигини айтди.


ГЎЗАЛЛИККА БУРКАР ОЛАМНИ НАВРЎЗ » Кармана овози\nКармана овози » МАДАНИЯТ » ГЎЗАЛЛИККА БУРКАР ОЛАМНИ НАВРЎЗ\nТабиат жонланди. Эндигина бош кўтарган майсалар қуёшга томон талпина бошлади. Кечагина қиш уйқусидан уйғониб, карахт турган дов-дарахтларнинг куртаклари кўз ёрди. Бу янгиланиш, ёшариш, покланиш фаслининг ташрифи.\nЮртимизга қутбарака билан Наврўз кириб келди. Барча хонадон, кўча ва маҳаллаларда муборак байрам тантаналари катта шодиёналар билан бошланиб кетди. Эзгулик айёми сифатида таърифланиб келган Наврўз йилдан-йилга қалбларимизга чуқур сингиб бормоқда. Дунёдаги кўплаб халқлар Наврўзни байрам қиладилар. Бироқ, Ўзбекистон Наврўзини, миллатимиз Наврўзини ҳеч бир мамлакатдан топиб бўлмайди.\nЮртимизда Наврўз нимадан бошланади? Баралла айтиш мумкинки, у қутлуғ тилакдан, некбин ниятдан бошланади. Кўклам келиши билан дилимизда эзгу мақсадлар пайдо бўлади.\nКўкни кўзга суртган момолар "омонлик, омонлик, ҳеч кўрмайлик ёмонлик", дея ният билдирадилар.\nИстиқлол шарофати билан қайта тикланган миллий қадриятларимиз қаторида Наврўз умумхалқ байрами ўзининг теран моҳияти, чуқур фалсафаси, яшаришу янгиланиш палласи, шарқона янги йилнинг дебочаси сифатида ҳаётимизда алоҳида ўрин эгаллади. Наврўз билан боғлиқ тадбирлар, кураш, кўпкари, пойга каби кўплаб халқ ўйинлари, расм-русумлар, урф-одатлар бўй кўрсатди. Бугун Қизилқум кенгликларида улоқ чопаётган алп йигитлар шижоатида, сочларига толбаргак тақиб, ўлану лапарлар куйлаётган қиз-жувонлар нафосатида, невараси беш ёшга тўлгани учун қўшниларига "Панжи ош" тарқатаётган боболар саховатида намоён бу. Шунингдек, инсон ва олам яхлитлиги тараннум этилган табиат ҳақидаги қўшиқлар, лапарлару ўланлар оҳангида, шифобахш баҳорий таомлар тортилиб, ўйин-кулги авж олган шодон давраларда зоҳир бу жиҳат. Буларнинг барчаси жамиятимизда меҳр-оқибат, дўстлик ва ўзаро ҳамжиҳатлик муҳитини янада мустаҳкамлашга хизмат қилади, шубҳасиз.\n— Ўзбекистонда туғилиб, вояга етдим, оила қуриб, болачақали бўлдим — дейди кекса ўқитувчи, меҳнат фахрийси Наталья Алексеева. – Шу юртни, шу халқни чин дилдан яхши кўраман.\n— Бу элнинг байрамлари ҳам ўзи каби саховатли, бағрикенг. Масалан, Наврўзда уришганлар ярашади, ҳамма бир-бирига яхшилик тилайди, дунёни эзгулик қамраб олади. Корхонамиз ва маҳалламизда ҳам бу байрам катта тантаналар билан нишонланади. Байрам тадбирларида қайси миллат вакили бўлмасин, барча ҳамжиҳатликда иштирок этади, ўйин-кулги авжига чиқади. Бу тинчлик ва осойишталик неъматидир. Тинчлигимизга кўз тегмасин, асло.\nАйтиш жоизки, мустабид тузум даврида кўплаб миллий қадриятларимиз қаторида Наврўзни ҳам "эскилик сарқити", дея чеклашлар бўлганди. Бироқ, ўшанда ҳам халқимиз оила даврасида бўлсада, бу кунни байрам қилишга ҳаракат қилди, ўқув муассасаларида Наврўзни "Навбаҳор айёми" номи билан нишонлашди.\n— У даврларда сумалак пиширишга рухсат йўқ эди, — дея эслайди Янгиариқ маҳалласидан Бибиражаб момо Акрамова. — Одамлар яширинча тарзда сумалак пиширишар, кўнгил етарларига қўрқа-писа тарқатишарди. Шукрки, мустақиллик туфайли сумалак сайллари тантанали ўтаяпти. Ўчоқ бошида ўйин-кулги, хурсандчиликлар бўлаяпти.\nМенинг саккиз нафар фарзандим бор, ҳаммаси бугун эл-юрт хизматида. Ҳар йили болаларимнинг бири уйида сумалак пишириб, элга тарқатади. Баҳонада ака-ука, опа-сингиллар, қўни-қўшнилар дийдорлашади.\nАтрофга боқинг, она табиат лаҳза сайин дилбарлашмоқда. "Наврўз келибон жумлаи-жаҳон шодланажакдир", дея куйлангани мисол қалбларни уйғотиб келган Наврўз шоду хуррамликларни қўшиб, бутун борлиққа яшил рангларини сепиб юборган гўё. Кўклам тобора зеб бераётган диёримизда, шаҳару қишлоқларда байрам тадбирлари давом этмоқда.\nБаҳорнинг илк кунларидан бошлаб ёққан кўклам ёмғирлари бободеҳқонларимизга олам-олам қувонч келтирди. Бугун юртимизнинг барча гўшаларида Наврўз байрами нишонланаётир. Бу...\nНаврўз минг йиллик қадриятларимизни ўзида мужассам этган байрам. ...


Шоядки тақводор бўлсаларингиз (Йигирма тўққизинчи қисм)\nМуаллиф:\t08.08.2013 13:56\nЙигирма тўққизинчи қисм\n«Албатта, тақводорлар учун Роббилари ҳузурида наъийм жаннатлари бордур». (Қалам сураси, 34-оят)\n«Ва албатта, у (Қуръон) тақводорлар учун эслатмадир». (Ҳааққо сураси, 48-оят)\nЧунки тақво бўлмаса, Қуръондан ваъз-насиҳат олиш мумкин эмаслигини Аллоҳ таолонинг Ўзи ирода қилган.\n«Аллоҳга ибодат қилинглар, Унга тақво қилинглар ва менга итоат қилинглар». (Нуҳ сураси, 3-оят)\n«Агар кофир бўлсаларингиз, болаларнинг сочини оқартириб юборадиган кундан қандай сақланурсиз?!» (Муззаммил сураси, 17-оят)\n«Болаларнинг сочини оқартириб юборадиган кун» – қиёмат куни экани ҳаммага маълум. Асосан, ғам-ғусса, қийинчилик ва ташвиш сочни оқартириши ҳам ҳаммага маълум. Асосан, катта ёшдаги одамларнинг сочи оқаришлиги ҳам ҳаммага маълум. Ёш болаларнинг сочи оқармаслиги ҳам ҳаммага маълум. Одатда, сочи оқариши мумкин бўлмаган ёш болаларнинг ҳам сочларини оқартириб юборишидан қиёматнинг даҳшати, унинг ғам-ғусса ва ташвишлари не даражада эканлигини билиб олса бўлаверади.\nБу ҳақда Имом Табарий қуйидагиларни ёзган эканлар: «Болаларнинг сочига оқ тушириши унинг даҳшати ва ғам-ғуссаси шиддатли эканидандир. Бу ҳолат Аллоҳ таоло Одам алайҳиссаломга: Ўз зурриётингдан дўзахга юбориладиганларни чақир. Мингтадан тўққиз юз тўқсон тўққизтасини, деганида, бўлади. Ўшанда ҳар бир гўдакнинг сочига оқ тушади».\n« Ва фақат Аллоҳ хоҳласагина, эсларлар. У Зот тақво аҳлидир ва мағфират аҳлидир». (Муддассир сураси, 56-оят)\nЯъни борлиқдаги ҳар бир нарса Аллоҳнинг хоҳиши билан бўлади. Биз ожиз бандалар Аллоҳнинг хоҳиши нимага кетганини била олмаймиз. Айнан бизга Аллоҳ таоло нимани ирода қилганини ҳам билмаймиз. Лекин Аллоҳ таоло биздан нимани хоҳлашини яхши биламиз.\nБуюрганларига итоат қилиб, қайтарганларидан қайтмоғимиз лозим.\nАллоҳ тақвога аҳлдир. Яъни тақводорларнинг гуноҳларини кечирувчи Зотдир.\nИмом Аҳмад ибн Ҳанбал ва имом Термизий Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ушбу «У Зот тақво аҳлидир ва мағфират аҳлидир», оятини қироат қилдилар ва «Роббингиз: «Мен тақво қилинишимга аҳлман. Бас, ким Менга тақво қилса, Мен билан бирга бошқа илоҳ қилмайди. Бас, Мен уни мағфират қилишга аҳлман», деди», дедилар».\n«Албатта, тақводорлар соялар ва булоқлардадир». (Мурсалаат сураси, 41-оят)\nЯъни бу дунёда Аллоҳ таолога тақво қилиб яшаган, Унинг азобидан ўзларини сақлаш учун амрларини бажариб, наҳйиларидан қайтган, тоат-ибодат ила ўтган аброр бандаларга қиёмат куни сербарг дарахтлар сояси ва ажойиб булоқлардан оқиб турган, кўз кўриб қулоқ эшитмаган шароблар бўлади.\nБизни йўқдан бор қилиб яратган Зот! Қуръонни бизлар учун эслатма қилгин.\nБизларни болаларнинг сочини оқартириб юборадиган кундан сақлагин. Ўзинг тақво аҳлисан, мағфират аҳлисан, бизларни тақвода бардавом қилгин, бизларни мағфират қил.\nНаъийм жаннатларинг, сояю булоқларинг ила бизларни сийла.


Наманган шаҳри таркибида яна бир янги туман ташкил этилмоқда — Sof.uz\n16.04 22:58 416 Жамият\nЯқинда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси Кенгашининг навбатдаги йиғилиши бўлиб ўтди. Унда Кенгаш аъзолари Наманган вилоятининг Наманган шаҳри таркибида Янги Наманган туманини ташкил этиш масаласини палатанинг навбатдаги мажлиси кун тартибига киритишни кўриб чиқдилар.\nТаъкидлаш жоиз, Наманган шаҳри 1926 йилда ташкил этилган бўлиб, бугунги кунда унинг аҳолиси 640,1 минг нафарни, умумий ер майдони 18 минг гектарни ташкил этади. 2019 йилда Чортоқ ва Наманган туманларидан 57 минг нафар аҳоли истиқомат қилувчи ҳудудлар ҳамда 6,3 минг гектар ер майдонлари қўшилганлиги сабабли, ушбу ҳудудда яшовчи аҳолининг шаҳар марказига қатновида муаммолар юзага келаётган эди.\nШунингдек, хизмат кўрсатувчи тиббиёт муассасалари шаҳар марказидан 15-20 км узоқликда жойлашганлиги, саноат корхоналарининг камлиги ушбу ҳудудда яшовчи аҳолининг ҳақли эътирозларига сабаб бўлиб келмоқда.\nПарламент қуйи палатаси Кенгаши қарорига биноан ушбу масала Қонунчилик палатасининг навбатдаги мажлиси кун тартибига киритиладиган бўлди.


Ўзбек тили софлиги ҳақида « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nЎзбек тили софлиги ҳақида\n18. ЗАМОНДОШЛАРИМГА МАДДОҲЛИКДАН ВОЗ КЕЧГАНИМ ҲАҚИДА\n(ўзбек тили софлиги ҳақида)\nЎзбек тилидаги биттагина «Ўтмоқ» феълининг 175.400 та шаклини ясадик деяпман.\nКўпчилик ўқувчиларга бу гапим тушунарли бўлмаса керак. Бу шакллар битта маънони бермайди. Лекин ўзаги ўтишни англатади.\nЎтдим; Ўтдинг; Ўтди; Ўтдик; Ўтдинглар; Ўтдилар; Ўтдингми; Ўтдиларингми? Ўтдилар; Ўтгандим; Ўтгандинг; Ўтганди; Ўтгандик; Ўтгандиларинг; Ўтгандилар; Ўтганми? Ўтганмиш? Ўтгандир; Ўтгандиёв; Ўтганмас; Ўтганмасми; Ўтгандиров; Ўтказдим; Ўтказдинг; Ўтказдик; Ўтказдилар; Ўтказдир; Ўтказдиртир; Ўтказдиртир; Ўтказдиртирвор; Ўтказдиртирворайлик; Ўтказдирворайлик ва ҳоказо.\nОлмошлар кесимида, кейин эса бир неча ҳаракатни битта сўзда ифода қилиш орқали дами 175400 та шакл ташкил бўлди.\nЎтказ билан Ўтқаз сўзлари товуш жиҳатидан бир-бирига яқин. Аммо, уларнинг маъноси кескин фарқ қилади.\nБу шаклларнинг ясалиши ўзбек тилимизнинг биринчидан қадимийлигидан дарак берса, иккинчидан қулайлик жиҳатидан ўзига хослигидир.\nЎзбек тилининг ҳақиқий қоидасига асосан Ўтдим демаймиз, Ўттим деймиз. Лекин совет ўзбек тилшунослари белгилаган тартибга кўра шундай бўлиб кетди.\nАйниқса лотин имлоси қоидаларига биноан жўналиш келишигидаги қоида ўзбек тилининг сўз ясаш қоидасини рад этяпти. Мисол учун Боққа эмас Боғга, Тоққа эмас Тоғга деб ёзиш таклиф қилиняпти.\nБу сўз ясашда асосий ўзакдаги ундош товуш ўзгариши керак. Лекин янги қоидага кўра лотин ёзувида ўзак ўзгармасдан қолмоқда.\nБунга сабаб сўз ясашда ўзбекча эмас, форсча ёндашув устуворлик қилиб тилимиз пойдевори дарз кетяпти. Бу ҳолатда туркий тиллар оиласидан чиқиб кетишимиз ҳеч гап эмас.\nЧунки, бир дона тошни ифодалаганда форсийлар «битта» демайди, улар «бирта» дейишади. Худди, шунингдек улар ўзбек тилини ишлатганларида Тоққа дейишмайди, Тоғга дейишади.\nБиз ўзбек – она тилимизнинг софлигини сақлашимиз керак. Бу ишларни амалга ошириш учун тилшунос ўзбек олимларининг олдида катта ишлар турибди.\nБу ерда энг устувор вазифа ўзбек тили билан ҳам ўзбек халқи тарихи билан ҳам айнан ўзбек олимлари шуғулланиши керак. Чунки ўзбек тилида сўз ясаш форс тилида сўз ясашдан кўра устун.\nЗеро, Алишер Навоий бекорга ушбу фикрларни айтмаган:\n«…Шундай маълум бўладики, турк форсдан тез фаҳмроқ ва баланд идрокроқ ва хилқати софроқ ва покрок яратилгандир. Форс туркдан ақл юритишда ва илмда нозиктаъброқ ва камолу фазл тафаккурида теранроқ зуҳур қилибдур. Бу ҳол туркларнинг сидқу сафо ва тўғри ниятидан ва форсларнинг илму- фан ва ҳикматида намоёндир.\nБироқ ушбу икки тилдаги камол ва нуқсон хусусиятига кўра йирик тафовутлар бор: сўз ва иборалар ясашда турк тили форс тилидан устун келгандир. Турк ўз тилида ишора ва иборалар яратишда зиёдалик-ортиқликлар кўргизадики, ўз вақтида, Худо хоҳласа, ёзилғусидир: Туркнинг мулойимлиги – таъбининг форсдан ортиқлигига далил бундан ёрқинроқ ва исбот бундан аниқроқ бўладими!?\nБу икки тоифанинг йигити ва қариси, балки улуғдан – кичик барчаси орасида ихтилот- муносабат баб-баравардир. Ҳар қалай, бу бирининг униси билан борди-келди ва ўзаро самимий гап-сўзи бор, иккинчисининг ҳам бу биринчиси билан ўшанча гурунгу гаплари бор.\nСорт (форс)лар орасида истеъдоду билим эгалари, илму зеҳн ва идроклилар тоифаси кўпроқдир. Турк элида жайдари ва соддаси форсдан зиёдадир.\nТуркнинг каттасидан кичигигача ва навкаридан бегига қадар форс тилидан хабардордирлар ва ўз аҳволларига яраша гапира оладилар, балки баъзилари фасоҳат ва бадиият билан ҳам сўзлайдилар.\nҚисман турк (ўзбек) шоирлари форс тилида ажойиб шеърлар ёзадилар ва ширин талқинлар зоҳир этадилар. Аммо форс элининг қуйи ва зодагон тоифасигача, саводсизидан донишмандигача ҳеч қайси турк тилида сўзлай олмайдилар ва эшитган сўзларининг маъносини ҳам билмайдилар. Агар юздан ёки мингдан бири бу тилни ўрганиб гапирса ҳам, ҳар бир эшитган киши унинг форс эканини фаҳмлайди ва у сўзлаётган киши гўё ўз тили билан ўзини уятга қўяётгандек бўлади.\nТуркнинг асли яратилишда – хилқатда таъби мулойимроқ эканига бундан-да ажойиброқ далил йўқдирки, ҳеч ким бу фикрга қаршилик этолмайди: ҳамма форслар агар турк тилида гапиришга ожизмиз, дейишса ҳақлидирлар. Чунки турк тили олимлари жуда кўп ҳолатларда муболаға кўрсатиб, ўта майда нарсаларга ҳам сўз топиб қўйганларки, бундан хабардор киши айтмаса, бунга ишониб ҳам бўлмайди.\nЧунончи: кувормоқу қуруқшамоқ ва ушарма-ку жийжаймоқ ва ўнгдаймоқу чекримак ва дўмсаймоқу умонмоқ ва ўсанмоқу игирмак ва эгарма-ку ўхранмак ва ториқмоқу алдамоқ ва арғадамоқу ишанмоқ ва игланмоқу айланмоқ ва эрикмаку игранмак ва овунмоқу қистамоқ ва қийнамоқу қўзғалмоқ ва соврулмоқу чайқалмоқ ва девдашмаку қийманмоқ ва қизғанмоқу никамак ва сийланмоқу танламоқ ва қимирдамоқу серпамак ва сирмамаку каноркамак ва сиғриқмоқу сиғинмоқ ва қилимоқу ёлинмоқ ва мунгланмоқу индамак ва тергамаку теврамак ва қингғаймоқу шиғалдамоқ ва синграмаку яшқамоқ ва ишқармоку кўнгранмак ва сухранмоқу сийпамок ва қораламоқу сурканмак ва куйманмаку ингранмоқ ва тушалмаку мунғаймоқ ва танчиқамоқу танчиқолмоқ ва кўруксамаку бушурғанмоқ ва бўхсамоқу киркинмак ва суқадамаку бусмоқ ва бурмаку турмак, ва томшимоқу қаҳамоқ ва сипқормоқу чичаркамак ва журканмаку ўртанмак ва сизғурмоқу гурпаклашмак ва чупрутмоқу жирғамоқ ва бичимоқу қикзанмоқ ва сингурмаку кундалатмак ва кумурмаку йикирмак ва кунгурдамаку кинаркамак ва кезармаку дуптулмоқ ва чидамоқу тузмак ва қозғонмоқу қичиғламоқ ва чимдиламоқу кенгсирамаку ядамоқ ва қадамоқу чиқанмоқ ва кундурмаку сундурмак ва суқлатмок.\nУшбу юзта сўз ажиб мақсадлар ифодаси учун қўлланилгандирларки, бу тушунчаларнинг ҳеч кайсисига форс тилида сўз ясамаганлар. Ҳолбуки, ушбу маънолар ифодасига эҳтиёж бордир, гаплашган пайтда киши уларни ишлатишга муҳтож бўлади.\nКўпи шундайдирки, асло унинг мазмунини форсий сўзларда тушунтириш имкони бўлмайди ва баъзисини англатса бўлади. Ҳар бир туркий сўзни форс тилида ифодалаш учун бир неча сўз ёки сўз бирикмаларидан фойдаланишга тўғри келади. Шунда ҳам арабча сўзлар қўллаб ифода қилинади. Бундай сўзлар туркий тилда кўпдир.\nМасалан, қайд этилган юзта сўздан бир нечтасини форс тилида ифодалаш оркали исбот қилайлик, токи биз билан баҳслашувчи киши бу ҳолатни кўриб, мулзам бўлсин ва бошқа тушунчаларнинг форс тилидаги муқобили ҳам шунчалик муаммолигини шундан қиёс қилсин»\n… Ўз навбатида, сўз ясаш хусусида сўз юритилса, форсларнинг бу соҳадаги камчиликлари кўринаверади, агар айтаверсак, сўз узайиб кетади, чунки бундай ҳолатлар жуда кўпдир.\nАйниқса, шеъриятда барча истеъдод эгалари қошида равшан ва жами фасоҳат аҳли назарида аниқдирки, тажнис ва ийҳом санъатлари энг юксак усуллардир. Ана шундай кутлуғ ибора ва гўзал сўзлар қўлланилишига келсак, улар форсий-га кўра туркийда кўпроқдир: Тажнисли сўзлар ва ийҳомли фикрлар назмга зебу зийнат боиси ва такаллуфу санъат сабабчиларидир.\nМасалан: от сўзининг бир маъноси «алам» (белги, исм, байроқ)дир, яна бир маъноси «улов»дир ва яна бир маъноси «амр»дирки, тошни ё ўқни от деб буюрадилар. Бу ҳолат тажнис санъатида бундай дейилгандир:\nСуръат ичрадеверуротинг, бегим.\nҲар бирўқким, элус андин қочар,\nМазкур икки байтдаги жинсдошлар тажниси том (мукаммал, тўла)дир. Бу ҳам турк шоирларига хос, форсларда йўқдир ва буни туюқ дейдилар. Бунинг таърифи каминанинг олдинроқ битилган “Мезон ул-авзон” номли аруз рисоласида келтирилгандир.\nЯна ит сўзи ҳам борки, бунда ҳам уч маъно бор, чунончи:\nЭй рақиб, ўзни анга тутсин ҳам ит,\nБизгараҳм айлаб анинг кўйидин ит.\nГарчи бор дўзахча ишқнинг шуъласи,\nБизни ўз илгинг била ул сори эт.\nТуш сўзида ҳам худди шундай уч маъно бор. Ва яна ён сўзида ва ёқ лафзида ҳам айни шу ҳолатдир. Уч маъноси бўлган бундай сўзлар тилимизда беҳад ва ҳисобсиз топилади.\nАнча сўзлар ҳам борки, улар тўрт маънони ифодалайдилар. Чунончи, бор сўзининг бир маъноси «мавжудлик»дир ва бир маъноси «кетмоққа амр»дир ва бир маъноси «юк»дир ва ниҳоят яна бир маъноси ҳосилдир.\n(** “бор” сўзининг “қабул” ва маротаба маънолари ҳам бор).\nШундай сўз ҳам топиладики, беш маъноси бўлади: соғин сўзи сингарики, бир маъноси «эсага олмоқ (ёд қилмоқ)қа буйруқ»дир. Сутли қўйни ҳам соғин дейдилар-у Ишқ масти* ва мажнуни беморига нисбатан соғин деса, «соғай» маъносида уларнинг ҳар бирига нисбат берса бўлади.\n(*мастга соғин дейилса, ҳушёр торт деган маънода бўлади).\nЯна худди ўшандай туз сўзини ҳам бир неча маънода талқин қилса бўлади. Ўқ ёки найзадек нарсаларни туз (тўғри) дейдилар. Текис даштни ҳам туз дейдилар. Қомати тик, ростгўй ва адолатли кишини ҳам туз дейдилар. «Созни чалмоққа амр» ва «асбобни созламоққа буйруқ»ни ҳам туз дейдилар. «Яна туз деб» икки киши ўртасига муроса солмоқни ҳам айтишади. Яна туз деб «базм (асбоб-ускунасини муҳайё қилиб) барпо этиш»ни ҳам айтса бўлади.\nКўк сўзини ҳам бир неча маънода истеъмол қиладилар. Бири: кўк деб «осмон»ни айтадилар. Яна кўк оҳангдир. Кийим йиртиғини кўклаб тикмоқ ҳам кўк. Яна «қўлнинг қадоғи»ни ҳам кўк” дейдилар. Яна кўк деб «сабза ва ўт-ўланлар»ни ҳам айтадилар.\n(*** Ситилган матони тикишда устига ямоқ парчаси қўймай, йиртиқни йирик чокларда бириктирибгина қўйиш кўк ёки кўклашдир).\nУч-тўрт ва ундан ортиғроқ маъноларни ифодалайдиган сўзлар туркий тилда кўпдир. Форсий тилда бунақалари йўқдир.\nФорсий шеъриятнинг маълум ва мажҳул қофияларида лабланган ва лабланмаган унлилар икки хилдан ортиқ бўлмайди. Чунончи, лаблангани: худ ва дуд; зўр ва нур; лабланмагани пир ва шер сингари.\nТуркий тилда эса маъруф ва мажҳул унлилар тўрт навда топилади: лаблангани ҳам, лабланмагани ҳам. Лаблангани чунончи, қаттиқ куйдирувчи нарса – ўт; ўтмоқ (босиб ўтмоқ, кечиб ўтмоқ) маъносидаги ўт; ўйиндаги рақибга буйруқ беришда ҳам ут (ютгин) дейилади. Қўй калласини оловга тутиб тукини тозалаш ҳам ўт дейилган.\nЯна бир мисол: тўр – «тузоқнинг бир хили»; ундан нозикроқ маънода тўр «қуш кўниб ўтирадиган ёғоч»; тўрнинг янада аниқроқ маъноси «уйнинг фахрли жойи, тўри»дир; тўрнинг навбатдаги маъноси – кашталар билан тўрли қилиб тикилган, ҳаво ўтказадиган эшик пардасидир.\n(** Кўк – оҳанг, куй. Кўк оҳанги – мунгли куй, мотамсаро мусиқа).\nЛабланмаганига мисол уч унлидан ортиқ топилмас: форс “без”ни “қудуд” (гўштнинг бези) дейди ва “биз” ки форсий (мо) ва арабча “наҳну” (биз) маъносидадир ва “бийз”ки “дарафш” (бигиз) дейдилар.\nЯна бир мисол келтирамиз: тер-термоқ» маъносидадир. Ундан ҳам юмшоқ айтиладиган “тер”-дирки, тожиклар “арақ” ва “хай” дейдилар. Унданда нозик ифодаланадиган “тир” (тийр) ўқ* маъносида қўлланилади.\nЎқ-ҳарбий истилоҳ (камон ўқи, тўп ўқи).\nУч унли билан ясалган бундай сўзлар турк тилида жуда кўп ва ҳозир истеъмолдадирлар.\nТуркий тил ифода имкониятларини кенгайтириш ва қофиялаштиришни осонлаштириш учун айрим ҳарфларни бир-бирига мослаштиришга ҳаракат қилинган. Шу жумладан бири “алиф” (о) билан тугаган сўзга сўюти “ҳо” (а) билан якунланган сўзни қофиялаштирса бўлади. Чунончи, “аро” сўзини “саро” ва “даро” билан қофия қилса бўлур; “сара”га “дара”ни ҳам қофия қилса бўлади.\nЯна бир мисол оламиз: “ядо” сўзини “садо” билан қофиялаштирса бўлади, буларга “бода”ни ҳам қофиялаштириш мумкин.\n“Вов” билан “замма”(Замма – унли ҳарфнинг ўзини ёзмай уни ҳарф устида майда белги билан ифодалаш) орасида ана шундай шерикчилик муштараклиги бор. Худди “эрур” сўзига “ҳур”, “дур” сўзларини қофиялаштирса бўлганидек; унга “ғурур” ва “зарур” сўзларини ҳам жуфтлаштириш жоиздир.\n“Ё” ва “касра” (касра – ундош ҳарфларнинг остига қўйиладиган белги) орасида ҳам шундай яқинлик хусусияти бор. Чунончи, “оғир” ва “боғир” сўзларини, “содир” ва “қодир” сўзлари билан қофиялаштириш мумкин.-Уларни “тахир” ва “тағйир” сўзлари билан ҳам қофиялаштирса бўладики, туркий тилдаги бундай енгилликлар-кулайликлар форсий тилда йўқдир.\nУшбу сўзларни яратган турклар сўзнинг нозик қирраларини ифодалаб, уларга ажойиб мазмун ва маънолар юклашган. Улар ҳақидаги мисолларни юқорида кўриб ўтдик.\nЯна озиқ ва ҳар қандай таомки, еса бўлур, егулик дейилади. Форс элининг кўпи, балки барчаси емакни ҳам, ичмакни ҳам “хўрдан” сўзи билан ифодалайдилар.\nКатта қардош ва кичик қардошнинг иккаласини форслар “бародар” дейдилар. Турклар эса ўғилнинг каттасини – “оға” ва кичигини – “ини” дейдилар, қизнинг каттасини – “эгачи” ва кичигини “сингил” дейдилар. Ва булар отанинг оға-инисини “абоға” дейдилар. Ва онанинг оға-инисини – “тағойи”. Форслар ҳеч қайсига ном қўймаганлар ва араб тили билан “ам(ма)” ва “хол” (хола) дейдилар. Улар кўкалдошни турк тилидаги сўз билан айтадилар. Ва атка ва энагани ҳам туркий тилдаги сўзда ифода этадилар.\nБир маълум нарсаки: “оқ уй” (чодир)дир, форслар унга “хиргоҳ” деб ном қўйганлар. Бироқ ундаги қисм ва асбоб-анжомларининг кўпини турк (ўзбек)ча айтадилар. Чунончи: “тунглук”, “узук”, “тўрлуғ”, “босруғ”, “чиғ”, “қанот”, “кўзанак”, “увуғ”, “боғиш”, “бўсаға”, “эркина” ва шунга ўхшашлар.\nОв ва қуш султонларнинг одоб ва расм-одатларига кўра, икки ҳар хил машғулотдир. Иккаласини форслар “шикор” дейдилар. Ов мақнулотига келсак, умумий номи кийик бўлган ҳайвоннинг нарини турк “ҳуна” ва урғочисини “қилчоқчи” дейди. Яна суйқуннинг ҳам нарини “буғу” ва модасини “марал” дейди. Форс “оҳу” ва “гавазн”дан ўзга сўзни қўлламайди.\nЯна бир олатасир ва қўрқинчли ов борки, бу тўнғиз овидир. Унинг ҳам нарини турклар қобон ва урғочисини “мегажин” ва боласини “чурпа” дейдилар. Форс кишиси бу тушунчаларниш барчасини “хук” ва “гуроз” сўзи билан айтади.\nЭнди қушга келайлик. Бу соҳада энг маълум ва машҳури илбосун – ўрдакдир. Форс эли илбосунни ҳам билмайди. Турк ўрдакнинг нарини “сўна” ва мокиёнини “бўрчин” дейди. Форслар бунга ҳам ном қўймаганлар. Ва нар ва модаси иккаласини “мурғоби” дейдилар.\nЎрдакнинг навларини биладиган қушбозлар қошида, масалан, “жўркаю”, “эрка” ва “суқсуру” “олмабош” ва “чоқирқаноту” “темирқанот”‘ ва “алдалдағаю” “алапука” ва “боғчол”. Бу йўсинда дейдиларки, улар етмиш нав бўлади. Форс буларнинг ҳаммасини “мурғоби”гина дейди, холос. Ва агар бир-биридан тафовутини аниқлаб айтмоқчи бўлса, турк (ўзбек)ча номлар билан айтади.\nОт (ҳайвони) навларига келсак, “тубучоқу” “арғумоқ” ва “якаю” “ёбу” ва “тоту” сингари – барини турк (ўзбек)ча айтадилар. Биргина қулунни “курра” дейдилар. Бошқа: “тою” “ғўнан” ва “дўнану” “тулан” ва “чирғаю” “ланға” номларига қадар фасиҳроқ форслар туркча айтадилар ва кўплари буни ҳам билмайдилар.\nОтнинг эгарини агарчи “зин” десалар-да, от ва эгарга тегишли бошқа қисм ва асбоб-ускуналари; нуноняи, “жибидгиру”, “ҳано” ва “тўкуму”, “жазлиғ” ва “уларчоғу”, “қанжуға” ва “жилбуру”, “қушқун” ва “қантару”, “туфак” ва “тўқа” кабиларнинг кўпини, “булдурға”сини ва “чубчурға”сини ҳам туркча айтадилар.\n“Жибаю”, “жавшан” ва “кўҳаю”, “қанғалдуруқ” ва “қорбичию”, “кечим” ва “оҳа” цингари уруш асбобларини ҳам турк сўзлари билан айтадилар.\nЯна дашт қушларидан тўғдоқу, туғдори, чоғриқ, қулатурға, япалоқ, қуладу, лаклак, чойлоқ, қорақуш, телбақуш, жиғжиғ сингари қушларнинг номлари форсийда йўқдир. Улар буларнинг кўпини туркча айтадилар.\nТоғ ва туздаги жилға, сўқмоқ, дўш, арғадол, қиршима, бўртоғу, секритма, сирт, учма, ишма, илот, қиралонг, тўқай, кўл, кўлак, сонг, саянг, чоқил, сой, шуртонг каби нарсаларнинг кўпига форслар ном тайинламаганлар.\nЖонворларнинг товушидан биргина от кишнашига “шиҳа” деб ном қўйгандирлар, туянинг бўзламоғи, қорамол маърамоғига, итнинг тегашмоғига ва улумоғига, эшак ҳанграмоғига форсларда сўз йўқдир.\nВа расмий либослардан, чунончи, “дастору”, “қалпоқ” ва “наврўзию”, “тўппи” ва “ширдоғу” ва “дакла”, “ялаку”, “ёғлиғ” ва “терлику” “қур” сингари нарсаларнинг ҳаммасини туркча айтадилар. Егуликлардан агарда қўй аъзо-узвларидан баъзига ном кўйибдирлар, аммо орқани ва ошиқлик суякни ва ён суякни, қобурғани, иликни, ўрта илик ва бўғузлағуни туркча айтадилар. Ва яна баъзи емаклардан қаймоғу, қатлама ва буламуғу ва курут, улоба-ю, манту ва қуймоғу уркамочни ҳам туркча айтадилар. Қимизу сузмани, бохсуму бўзани ҳам туркча номларини айтадилар. Яна тутмочу умоч, кулочу толқонни ҳам туркча айтадилар. Агар бундай турли еоҳаларгасмашғул бўлинса, бунақа сўзлар туркий тилимизда ғоят кўп топилади.\nЭнди янада муҳимроқ сўзларга аҳамият берайлик. Араб тили морфологияси истилоҳларида “Муфоала” деб ном қўйилган боби ҳам борки, сўз бир маротаба ишлатилади-ю, икки кишининг ўзаро иш-ҳаракатини ифода этади.\nЧунончи: “муораза” (арз қилишмоқ), “муқобала” (ўзаро қарама-қаршилик), мушоаро (шер айтишмоқ) ва “муколама” (ўзаро сўзлашиш) бутун бобда шунақа сўзлар келтирилади ва бундан жуда катта наф бор.\nФорсийгўйлар шунчалик фасоҳат ва бадииятдаги даъволари билан ана шундай йирик фойдадан маҳрумдирлар.\nАммо турк тили билимдонлари бу фойдадан баҳраманд бўлибдирлар. Улар сўз ўзагига бир “шин” (ш) ҳарфини қўшиш билан ўша мақсадга етганлар. Чунончи, чопмоқ -.. “чопишмок”, топмоқ – “топишмоқ”, қучмоқ – “қучишмоқ”, ўпмоқ – “ўпушмак” ҳам амалдаги сўзлардир. Бу туркум сўзларни ясаган азизларга тан бермоқ ва таҳсин айтмоқ лозимки, жуда яхши иш қилганлар. Ва бу фасоҳат билан форс фасиҳларидан ўзганликларини ҳужжатлаштирганлар.\nЯна араб тили морфологиясида икки киши ҳаракатини ифодаловчи феъллар бор. Улар жуда кенг тарқалган ва доимий истеъмолдадир. Бундан ҳам форслар бебаҳра қолишган. Туркий халқлар арабларнинг бу усулларига жуда асосли равишда издошлик қилишган. Масалан, араблар “Атайту Зайдан дирҳаман” (Зайдга танга бердим) дейдилар. Ушбу гап учта сўздан иборат. Худди араблар сўзга битта ҳарф қўшганлари каби турклар ҳам сўзга бир ҳарф орттирадилар ва, натижада қулай ҳамда қисқа янги сўз ясаш содир бўлади югур -югурт, яшур – яшурт, чиқар – чиқарт.\nТуркларнинг яна бир сўз ясаш усуллари бор-ки, сўз охирига “ч” ёки “чи” ҳарфларини орттириш орқали мансаб, ҳунар ёки касб эгаларига доир сўзлар ясалади. Форсийда бу усул йўклиги учун ундай сўзларни форслар туркча айтадилар.\nМансабга доир сўзлардан, кўрчию сувчи, хизоначию керак-яроғчи, чавгончию найзачи, шукурчию юртчи ва шилончию ахтачи сингарилар кўпдир.\nҲунар ва касб-кор вакиллари ясалган сўзлардан қушчию борсчи, қўруқчию тамғачи, жибачию йўрғачи, ҳалвочию кемачи ва қўйчи. Худди шундай қушчилик ҳунарига оид ҳам истилоҳлар бордир. Чунончи: қозчию қувчи, турначию кийикчи ва товушқончи сўзлари форс тилида йўқдир. Ва улар ушбу зикр этилган сўзларнинг кўпини туркча айтадилар.\nЯна бир нав ибора ва ифодалар борки, бировдан бир ишни гумонсираш билан у ишни ўша кишига иисбат берадилар: ҳақиқат юзасидан эмас, йўқ, балки шубҳа ва гумонга асосланадилар. Аммо бунда ажиб маъноли сўзлар яратилади. Чунончи: борғудек, ёрғудек, кулгудек, билгудек, айтқудек, қайтқудек, урғудек ва сурғудек. Бундай сўз ҳосил қилиш усули форсийда бўлмайди.\nТурклар баъзи бир сўзларнинг охирига бир “ч” ҳарфини орттирадилар ва шу билан ўша ҳарф қўшилган феълда иш-ҳаракат тезлиги ва якунланганлиги таъминланади. Чунончи: етгач, итгач, борғоч, ёрғоч, топқоч, сотқоч; яна бир “р” ҳарфини иш-ҳаракатга оид сўзларга қўшиш натижасида янги фикр юзага чиқарилади. Чунончи: билакўр, қилакўр, кетакўр ва етакўр.\nБирор сифат ёки ранг-тусни орттирма даражада ифодалаш учун сўзнинг бош кисмидан олдида бир “п” ё “м” ҳарфини қўшиб қўядилар. Масалан оппоқ, қоп-қора, қип-қизил, сап-сариғ, юм-юмалоқ, яп-ясси, оп-очуғ, чуп-чуқур; бу нав сўзлар ҳам хийла топилади. “м” ҳарфи орттирилгани мисоли: кўм-кўк, ям-яшил, бўм-бўз.\nТурклар баъзи сўзларга бир “вов” (в) ва “лом” (л) ҳарфини илова қилиш орқали шундай тушунча ва истилоҳларни ҳосил қиладиларки, улар ҳарбий соҳада ҳам, султонлар базму хизматлари сингари жабҳаларда ҳам муҳим аҳамият касб этади. Чунончи: ҳировулу қаровул, чингдовулу бакавул, шиговулу дақавулки, бунақа сўзлар оз эмасдир.\nУлар яна баъзи сўзларга бир “лом” (л) ҳарфини илова қиладиларки, бу усул ўша нарса ёки снфатга ҳамишалилик, доимийлик маъносини юклайди.\nЧунончи: қаҳолу ясол, қаболу тунқол, тарқолу тўсқол ва суюрғол.\nФорслар қилич билан чопмоқ, суқмоқ (суғлимоқ)ни, найза билан санчмоғни ва илмоғни ҳаммасини “зад” сўзи билангина ифодалайдилар. Турклар бир “қ” ҳарфини қўшиш орқали яна баъзи маҳал ва макон, бир фасл ё бир ишга мансуб сўзлар ясайдилар. Чунончи, қишлоқ, яйлоқ, овлоқ, қушлоқ. Бу ҳам жуда қизиқдир, форслар ҳам бу сўзларнинг баъзиларини туркчасини ишлатадилар.\nУшбу сўз ва иборалардаги бу хил инжа-нозикликлар жуда кўпдирки, бу кунга қадар ҳеч киши бу тил ҳодисаси ҳақиқатини мушоҳада қилмагани учун булар яширин қолиб кетгандир.\nТуркнинг ҳунарсиз, сўзни “гуллатадиган” чечан ёшлари осон йўлни танлаб форсий тилда назм айтишга машғул бўлишган. Ҳақиқатда эса, агар киши яхши мулоҳаза қилса ва мушоҳада юритса, туркий тилда шунча кенг қамров ва майдонида шу қадар фасоҳат кузатиладики, бунда ҳар қандай сўзамоллик, фасиҳсўзлик ва назмсозлигу фасо-напардозлик форсийдан ҳам осонроқ муяссар ва воқе бўлажак.\nЭндики, турк тилининг чексиз имкониятлари шунчалик далиллар билан исбот қилинди, керак эдиким, бу халқ орасидан чиққан истеъдод аҳли салоҳият ва қобилиятларини ўз тиллари турганда ўзга тил билан зоҳир қилмасалар ва ишга солмасалар эди. Агар иккала тилда ижод этиш қобилиятлари бўлса, ўз тилларида кўпроқ ёзсалар эди ва иккинчи тилда озроқ айтсалар эди. Агар муболаға қилгудек бўлсалар, иккала тилда баравар ёзсалар эди.\nБу эҳтимолга ҳам йўл бериб бўлмайдики, турқ халқининг барча истеъдодлилари форс тилида шеър ёзсинлар ва турк тили билан мутлақо ёзмасинлар. Инсоф юзасидан айтсак, буларнинг кўплари туркий тилда шеър ёзолмайдилар, ёзсалар ҳам, тожик тилида ёзганларидек чиқаролмайдилар ва ўз “асар”ларини фасоҳатли турк (ўзбек)лар қошида ўқиёлмайдилар ва мақуллай олмайдилар; агар ўқисалар ҳар сўзларида юз нуқсон топилади ва таркиблари юз эътирозга учрайди.\nДемак, бу мушоҳадаларимиздан шу нарса маълум бўладики, туркий тилда ажойиб сўзлар ва нафис ифодалар ғоят кўпдир. Бироқ буни ёқимли тартиб ва дилкаш таркиб билан фикрда ифодаламоқнинг қийинчилиги бор. Ҳаваскор истеъдод эгаси туркий назмни қийинчилик билан бунёд этар экан, бу ишдан безади ва осонроқ бўлган иккинчи тил сари мойил бўлади.\nБу ҳолат бир неча маротаба содир бўлгач, таъби бунга одат қилади. Киши табиати ўрганиб қолгандан сўнг, ўзи ўрганган нарсани қўйиб, бошқа – ўрганиш мушкулроқ бўлган нарсага кўникиши қийин кечади.\nШуниси ҳам борки, фаросат истеъдодсиз кишиларни ҳам бу ишга мойил ва машғул кўрар экан, ҳар қандай киши ҳам замонда расм бўлган йўлдан чиқмоқни маъқул кўрмайди ва ўша юрилган йўлни танлайди.\nҲаваскор шоирнинг яна бир одати бўлади: у қобилияти маҳсулини – истеъдоди мевасини ўзига ёққани учун шу соҳа кишиларига намойиш қилишни истайди. Бу соҳа аҳли форсийгўйлар -форс тилида ижод қилувчилар эса туркий тилдаги сўзлардан баҳраманд эмасдир. Шунинг учун ёш шоир бу ишнинг баҳридан кечиб, форс тили томон майл кўргизади.\nЭндики мойил бўлди, ғайрат қилиб ва имкон топиб бу замонда бўлгани каби ўша гуруҳ вакилларининг бирига айланиб қолади. Нима бўлганда ҳам туркий тилнинг тақдирида бор эканки, форс тилига нисбатан шунчалик юксак имконият вазияти, ҳақиқатни айтганда, шунча нозиклиги ва ифода майдонининг ғоят кенглигига қарамасдан унга шеърият йўлида умумий татбиқ муяссар бўлмади ва яширинлик хонасига кириб қолиб, балки ташландиқ бир ҳолатга келиб қолди.\nБу хокисорга ўсмирлик ибтидосидаким оғиз қутичасидан бирор гавҳар зоҳир бўлса, у гавҳарлар ҳали ҳануз назм тизимчасига кириб улгурмай, замирим дарёсидан шеър силсиласига тортилган гавҳарлар истеъдод ғаввоси саъй-ҳаракати билан оғиз соҳилига кела бошларди.\nМазкур бўлган таомилга кўра, илҳом оқиб кела бошлаганида майлим форсий ифода томон бўлди.\nАммо шуур ёшиға қадам-қўйилганда Ҳақ субҳона ва таоло таъбимга ғаройиботлар сари майлни зотий, диққат ва заҳматкашликка жасоратни туғма қилгани учун мушоҳада ва мулоҳаза мени туркий тилга йўллади: шундай зеб-зийнатли бир олам кўз олдимда намоён бўлдики, ўн саккиз минг оламдан ортиқ ва таъбимга шундай фазлу юксаклик осмон табақаси очилдики, тўққиз фалакдан баланд ҳамда бир хазина учрадики, дурлари юлдуз гавҳарларидан ҳам ёруғроқ, бир гулшан йўлиқди: гуллари осмон сайёраларидан порлоқроқ, маскани атроф-тевараги эл оёғи етмакдан фориғ ва ғаройиб нарсалари бегона қўллар дахлидан омонда. Аммо хазинасининг илони қонхўр ва гулшанининг тиканлари сон-саноқсиз. Хаёлга келди-ки, бу илонлар ниши наштаридан қўрқиб истеъдодли оқиллар бу хазинадан баҳра топмай ўтганлар ва кўнглимдан шундай кечадики, гўё бу тиканлар ниналари зараридан назм аҳли гулдастачилари базм тузишга етарли гул тераолмай четлаб кетиб қолибдилар:\nУшбу йўлда ҳимматим олий эди ва табим ҳайиқмас, далли фидойилиги учун бу ерни ташлаб ўтиб кетишга қўймади ва томошасига кўзларим тўймади. Туркий тил олами фазосида истеъдодим лашкари мардона ҳужумлар уюштирди; у осмон ҳавосида хаёл қуши баландпарвозликлар кўрсатди ва у хазина жавоҳирларидан замирим заршуноси бебаҳо лаъл ва қимматбаҳо тоза гавҳарлар олди. Ва у гулшан чаманзорларидан кўнгул гултерувчиси беҳад ва ниҳоятсиз хушбўй ифор таратиб турган гул ва ёсуманни қўйнига солди.\n…Яна бошқа рисолаларга қалам сурдим ва мактубларга рақам чеқдим. Форсий сеҳргарлар ва паҳлавий (тилида) афсонапардозлар, у соҳада ораста ва қисмларини тизимларга солган доно ҳакамлар адолат юзасидан кўз ташласалар ва бурунги форсий ва кейинги туркий латофат-у нозикликлардан баҳра олсалар, ҳукм эълон қилишдан олдин ҳар қайсисининг мартабасини белгилаш пайтида умидим улдир ва хаёлимга шундай келадики, сўзларим мартабаси осмон юксаклигидан пастга инмайди ва бу тартиб-у таркибим аъло даражадан ўзгасини писанд қилмайди.\nБу сўзлардан ғаним бундай билмасин ва ҳавойи даъвогар бу хил гумон қилмасинки, менинг таъбим туркий ифодага мулойим-у қойим тушгани учун таърифида муболаға изҳор қилгандайман ва форсий ибораларга муносабатим озроқ бўлгандай инкор ва танқидига зўр бергандай туюлар Форсий тил талқин имконияти ва у иборалар назокатини бирор киши мендан кўпроқ идрок қилмайди ва фазилат-у камчиликларини мендан яхшироқ билмайди.\n…Форс тили нуқсон-у фазилатлари хусусидаги мулоҳазалар идрокида истеъдодим оқсамайди, балки бу водийни босиб ўтишда (бу хусусдаги тадқиқ-у таҳлилда -Р.В.) қаламимнинг тезкор юрт-кезари қадами етмаган ер қолмагандир.\nЎттиз йилдан ортиқ ва қирқ йилга яқиндирки, олам мамлакатлари фозиллари ва комилларининг улуғ шаҳри ва илмий маркази бўлган Хуросон юртининг барча назм аҳли, ширинкалом шоирлари ва муҳтарам фасоҳат аҳли қоғоз юзига қандай маъно билан оройиш ва қайси сўзлар билан дафтарлар юзларини безаб намойиш қилмоқчи бўлсалар мен фақир суҳбатига етказдилар ва бу заифга маъқуллатиб, ўз асарлари нуқсу қусурлари ислоҳини сўрадилар.\nУлар юзасидан хотирамга келган мулоҳазаларимни айтганимда инсоф юзасидан қабул ва миннатдорчиликлар изҳор қилдилар; шубҳа ва эътироз билдирганларга далиллар билан тушунтиришга ҳаракат қилдим, шундан сўнгра улар қабул қилиб, ўзлари шукр қилиб, мамнуният билдирдилар…\nХулласи калом шунча кучли далиллар ва йирик гувоҳу асослар келтириб ёзган ушбу гапларимдан сўнг мен фақирнинг таъби, балки маҳорати бу фаннинг форсий ва туркий назмида узил-кесил билинди ва ёрқин равшан бўлди: агар мен бир тилни иккинчисидан юқорироқ қўйсам, ҳар икки тил ижодкорларининг ҳар бири қабул қилиб, ҳаққу рост! – демоққан бошқа сўзга мадори келмайди.\nАйниқса, шунча қатъий узил-кесил далиллар ниҳоясида бу қораламанинг ҳам тили бўлса эди, ҳар ҳарфи билан фарёд ургайлар ва ғовға кўтаргайлар эди.\nЮқоридаги жумлалар Алишер Навоийнинг «Муҳокамат ул-луғатайн» (икки тил муҳокамаси) асаридан иқтибосдир. Ушбу асар қадимги асл нусхасидан заҳматкаш олим Ваҳоб Раҳмонов томонидан замонавий ўзбек тилига таржима қилиниб «Тафаккур» нашриётида чоп этилди.\nЎзбек тилшунос олимларининг олдида Ўзбек тилининг янги қоидаларини ишлаб чиқишда гапларни тузишда тилимиз софлигини бузаётган русча услублардан ҳам воз кечиш каби вазифа турибди.\nМисол учун ўзбек тилида исм, шариф кейин фамилия ёзилади, биз эса русча услубда аввал Фамилия кейин исм, кейин шарифни ёзяпмиз.\nАйниқса қонунлармиз тилида русча услублар кўп.\nҲар қайси тилшуноснинг биринчи вазифаси Алишер Навоий бобомизнинг тилимиз софлиги ҳақидаги «Тафаккур» нашриётида чоп этилган «Муҳокамат ул-луғатайн» асарларини яхшилаб ўқиб чиқсалар яхши бўларди.\nМенинг икки талаба шогирдим билан биргаликда қилган кашфиётим эса тўсатдан, йўл-йўлакай чиқиб қолди. Тарихда бундай кашфиётлар бўлган.\nМисол учун телескопнинг ихтиро қилиниши шундай бўлган экан. Бу ҳақда европалик киноижодкорлар томонидан яратилган ҳужжатли фильмдаги ғоя жуда ишонарли чиққан. Интернет маълумотларини қарасангиз Телескопнинг ҳақиқий муаллифи кимлиги ҳозиргача баҳсли эканлиги айтилади.\nВаҳоланки, фильмда айтилишича Подшо маълум миқдордаги мукофот эвазига Галилео Галилей (1564-1642) (фильмни томоша қилганимга анча бўлди, ким ўша фильмни кўрган бўлса, айтиб юборсин)га денгиз орқали четдан, менимча Испаниядан келаётган кемаларда нима товарлар борлигини олдиндан кўриш имконини берувчи (шаҳар бозорларида ниманинг нархини ошириш, ниманинг нархини олдиндан тушириш учун) қурилма ясашни буюради. Галилей денгиздан келаётган савдо кемасида қандай товарлар борлигини узоқдан кўрадиган қурилма ясайди. Шу билан телескопга асос солинган дейишди, фильм ижодкорлари. Мен ҳам ўз тажрибамдан келиб чиқиб уларнинг фикрига қўшилдим.


БМТ Афғонистондан 120 ходимини эвакуация қилди\n23 Август 2021 09:56\nNUR-SULTAN. TASS-Kazinform – Бирлашган Миллатлар Ташкилоти якшанба куни Афғонистондан ўз ходимлари ва нодавлат нотижорат ташкилотларининг 120 ходимини Қозоғистонга эвакуация қилди. Бу ҳақда БМТ бош котибининг вакили Стефан Дюжаррик маълум қилди, деб хабар беради Kazinform TASSга таяниб.\n«Бирлашган Миллатлар Ташкилоти 22 август куни Афғонистон пойтахтидан 120 кишини Алматига олиб келди, бу бир ҳафта ичида иккинчи марта амалга оширилган рейс. Йўловчилар орасида БМТ ходимлари ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Афғонистондаги шериклари бўлган бир неча нодавлат ташкилотлари аъзолари бор», - дейилади хабарда.\nЎтган ҳафта БМТнинг 100 га яқин ходими масофадан туриб ишлашни давом эттириш учун Кобулдан Алматига кучирилди. «Толибон»нинг радикал ҳужуми арафасида БМТнинг Афғонистондаги турли миссияларида 3 минг маҳаллий аҳоли ва 700 дан ортиқ чет элликлар ишлаган.\n«Толибон» радикал аскарлари 15 август куни жангсиз Кобулга кирган ва бир неча соат ичида Афғонистон пойтахтини тўлиқ назоратга олган.


UZEX ҲАФТАЛИК ДАЙДЖЕСТИ (26 АПРЕЛЬ – 2 МАЙ) – Telegraph\nUZEX ҲАФТАЛИК ДАЙДЖЕСТИ (26 АПРЕЛЬ – 2 МАЙ)\n"ЎзРТХБ" АЖ PR бўлими May 04, 2021\nЎтган ҳафта давомида, яъни 26 апрель – 2 май кунлари "Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси" АЖ нинг барча савдо платформаларида 1 817,4 млрд сўмлик товарлар сотилган бўлиб, бу аввалги ҳафтага нисбатан 10,7% га кўпдир. Бунда сотувларнинг 85,2% - биржа савдолари, 2,7% - кўргазма-ярмарка савдолари, 11,8% - электрон давлат харидлари ва 0,3% - авторақамларнинг онлайн-аукционига тўғри келди.\nКичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари иштирокида тузилган битимларнинг умумий ҳажми 770,5 млрд сўмни ташкил қилди. Давлат харидлари тизимларида ўтказилган электрон савдолар натижасида бюджет ва корпоратив буюртмачиларининг қарийб 35,5 млрд сўмлик маблағлари тежалди.\nКўриб чиқилаётган давр мобайнида онлайн аукцион орқали 3 049 та авторақамлар сотилди, сотилган давлат рақам белгиларининг умумий суммаси 5,2 млрд сўмни ташкил қилди. Рақобатли савдолар натижасида битимларнинг 3,6% биринчи тоифадаги авторақамларга, 10,0% иккинчи, 12,0% учинчи, 13,3% тўртинчи, 20,9% бешинчи ва 40,2% олтинчи тоифа авторақамларга тегишлидир.\nКўриб чиқилаётган даврда очиқ биржа савдолари орқали жами 1 548,5 млрд сўмлик товар ресурслари сотилди. Сотувчи корхоналар маҳсулотларни тасдиқланган жадвалларга риоя қилган ҳолда биржа савдоларига қўйишди, шу жумладан:\nЎтган ҳафтада биржа савдоларига 8 047,0 тонна пахта ёғи қўйилган бўлса, шундан 6 902,0 тонна, яъни 85,8% ҳажмдаги пахта ёғи сотилган. Электрон савдоларда иштирок этган харидорларнинг ўртача кунлик сони 130 кишини ташкил қилди.\nКўриб чиқилаётган даврда барча навли пахта ёғининг кунлик ўртача нархлари маҳсулотнинг бир тоннаси учун 15 004,1 минг сўмдан 17 228,7 минг сўмгача, яъни 14,8% га кўтарилди. Ҳафта якунларига кўра 1-навли пахта ёғининг ҳафталик котировкаси маҳсулотни бир тоннаси учун 16 310,3 минг сўмни ташкил этди.\nЎтган ҳафтада биржанинг шакар бозорида нархларнинг пасайиши кузатилди. Хусусан, ҳафта давомида биржа савдоларига 13 650,0 тонна шакар қўйилди ва ушбу ҳажмнинг барчаси, яъни 100% сотилган.\nШу билан бирга, шакар бўйича ўтказилган биржа савдоларида ҳар куни ўртача 123 та харидор қатнашган.\nКўриб чиқилаётган даврда шакарнинг барча категорияси бўйича шаклланган кунлик ўртача нархлар маҳсулотнинг бир тоннаси учун 7 675,1 минг сўмдан 7 399,8 минг сўмгача, яъни 3,6% га пасайган. Ўтказилган биржа савдолари натижасида маҳаллий шакарнинг 3-категорияси бўйича шаклланган ўртача ҳафталик нархи маҳсулотни бир тоннаси учун 7 521,9 минг сўмни ташкил этди.\nБиржанинг цемент бозорида ҳам нархларнинг пасайиши давом этмоқда. Ўтган ҳафта мобайнида биржа савдоларига 258 535,0 тонна цемент қўйилди ва улардан 225 981,0 тоннаси, яъни 87,4% сотилди. Ўртача кунлик сотув ҳажмлари 45,2 минг тоннани ташкил қилди.\nКўриб чиқилаётган даврда цементнинг барча категорияси бўйича шаклланган кунлик ўртача нархлар маҳсулотнинг бир тоннаси учун 575,4 минг сўмдан 569,8 минг сўмгача, яъни 1,0% га пасайди.\nЎтган ҳафтада сотувчи корхоналар автомобиль бензинининг биржадаги бошланғич нархларини оширишди. Биржа савдоларига 38 599,0 тонна АИ-80 маркали автомобиль бензини қўйилди ва улардан 12 292,0 тоннаси, яъни 31,8% сотилди. Ўтказилган савдоларда ҳар куни ўртача 34 харидор иштирок этди.\nКўриб чиқилаётган даврда сотувчи корхоналар АИ-80 маркали автомобиль бензинининг ўртача бошланғич нархларини маҳсулотнинг бир тоннаси учун 6 361,8 минг сўмдан 6 474,3 минг сўмгача ёки 1,8% га кўтаришди. Шу муносабат билан, АИ-80 маркали автомобиль бензиннинг ўртача кунлик нархи ҳам мос тарзда 6 362,1 минг сўмдан 6 475,6 минг сўмгача, яъни 1,8% га, яъни сотувчиларнинг бошланғич нархларини кўтариши ҳисобига ўсди.\nКўриб чиқилаётган даврда АИ-80 русумли автомобиль бензиннинг ўртача ҳафталик котировкаси 6 468,1 минг сўмни, АИ-91 – 7 723,8 минг сўмни ташкил этди.


Пайшанба 15-Апрел 2021\nСовға: қаерда қандай тушунилади?\nҲар бир халқ, миллат ва элатнинг ўз турмуш тарзи, урф-одат, анъаналари бор. Жумладан, совға бериш ва олишда ҳам уларнинг ўз қоидалари мавжуд.\nАгар сиз хорижга саёҳат қилмоқчи бўлсангиз, албатта, борадиган мамлакатингизнинг урф-одатларини яхши ўрганиб олишингиз керак бўлади. Акс ҳолда, ноқулай вазиятга тушиб қолишингиз ҳеч гап эмас.\nТурмуш ўртоғи ҳақли\nҲар бир мамлакатда «тақиқлар рўйхати»га киритилган совғалар бор ёки совға қилинмайдиган буюмлар мавжуд. Масалан, Францияда оилали аёлга парфюмерия буюмлари совға қила кўрманг. Чунки бу каби буюмларни фақат унинг турмуш ўртоғигина совға қилиши керак.\nТоқ эмас, жуфт\nХитойликларга қўл соатидан бошқа соатларни совға қилиш керак эмас. Соат сўзи хитойликларга ўлим, сўнгги йўл, деган маънони англатади. Оддий хитойлик тухумни совға сифатида олса, ўзини ҳақоратлангандек сезади. Боиси тухум сўзи хитой тилида сўкиш маъносини англатади. Қуён, ўрдак, ит, бўри, илон акс этган ҳайкалчалар ҳам хитойликларда ёқимсиз таассурот қолдиради. Уларга совға сифатида тоқ буюм берилмайди. Ўз ҳурматини билган хитойлик уч марта совға олишдан воз кечади. Тўртинчи марта мажбур қилганингиздан кейингина, сизнинг совғангизни олади.\nНега бу гуллар?..\nЕвропа мамлакатларида гул совға қилишнинг ҳам турли икир-чикирлари бор экан. Француз аёлларига хризантема, чиннигул ва қизил атиргул совға қилинмайди.\nСариқ ва оқ бўлмасин\nХитойликлар совға бериш ва совға олишни яхши кўришади. Аммо эркакларига асло қурол ёки ханжар, пичоқ, тўппонча совға қила кўрманг. Улар бу каби сувенирларни хуш кўришмайди. Хитойликлар ўқ отар қуроллар дўстликка рахна солади, деб ўйлашади. Аёлларга эса сариқ ва оқ гуллар совға қилинмайди. Чунки бу ранглар мотам маросимларини англатар экан.\n«4» ва «9» нима?\nЯпонияда совға шунчаки берилмайди. Чунки кутилмаганда совға олган япониялик сизга қандай миннатдорлик билдиришни билмай, ташвишга тушади. Янги йил муносабати билан қимматбаҳо совға бериш урф эмас. Болаларга ҳам конфет ва ўйинчоқлар эмас, конвертга солинган пул бериш удумга айланган. Кунчиқар юртда бериладиган совға тўртта ёки тўққизта бўлмаслиги керак. Сабаби, японча «тўрт» ёзуви «ўлим» сўзига ўхшайди, «тўққиз» эса «касал» деган сўзни эслатади. Японияда ҳам оқ гуллар дафн маросимигагина олиб келинади. Шу сабаб оқ гулларни совға сифатида беришмайди. Катта ёшдаги ёки бемор кишиларга тувакка солинган гул ёки кўчат совға қилинмайди. Чунки бу – ер, тупроқ ва қабристонни англатар экан.\nГерманияда канцелярия буюмлари, жумладан, кундалик дафтар, тақвим мутлақо совға қилинмайди. Бу билан гўёки, унинг пала-партишлигини эслатиб қўйган бўласиз.\nСовғанинг чеки бўлсин\nСўнгги вақтларда Америка Қўшма Штатларида совғага қўшиб, ўша буюмнинг харид қилингани тўғрисидаги чек ҳам берила бошланди. Яъни мабодо совға қилинган буюм ёқмай қолса, дўконга қайтариш ёки алмаштириш имкони пайдо бўлади. Янги йил байрамларидан кейин Америка дўконларида узундан-узун навбатда турган харидорларни кўриб қолсангиз, асло ажабланманг. Чунки улар совға қилинган буюмларни дўконга қайтараётган ёки алмаштираётган бўлади.\nҚизилни хуш кўришмайди\nКорейс халқи учун қизил ранг қон ва ўлим рамзи сифатида қаралади. Шу сабабли табрикномаларга қизил сиёҳда ёзиш ярамайди. Шунингдек, қизил рангли сиёҳда тирик одамларнинг исм-шарифлари ҳам битилмайди. Севишганлар бир-бирига асло пойабзал совға қилмайди. Шунингдек, улар асло дастрўмол ҳам ҳадя қилишмайди. Чунки дастрўмол йиғини англатар экан.\nГул ҳадя қилманг\nАфриканинг кўплаб мамлакатларида гул совға қилинмайди. Гул фақат дафн маросимларидагина ишлатилади ва кўнгил сўрашга хизмат қилади. Қитъада мева-чева, сабзавотларни совға қилиш мумкин эмас. Африкаликлар гигиена маҳсулотларини, жумладан совун, шампунь, душ учун гелни совға сифатида олса, ўзларини ҳақорат қилингандек сезади. Улар фотоаппарат совғасини ҳам ёқтиришмайди. Айтишларича, сурат инсонлардаги қалбни тортиб олар экан.\n🕔09:21, 28.09.2020 ✔2579\n🕔09:08, 28.09.2020 ✔2590\n🕔09:07, 28.09.2020 ✔2559\n✔ 2579 🕔 09:21, 28.09.2020\n✔ 2590 🕔 09:08, 28.09.2020\n✔ 2559 🕔 09:07, 28.09.2020\n✔ 2866 🕔 13:11, 28.08.2020\n✔ 2895 🕔 10:24, 13.03.2020


Ўзбекистонлик мутахассис кашф қилган футболчини Бундеслигада кутишяпти\n8 январь, 2021, 10:30\nТеглар:Андрей Фёдоров | Сардор Азмун\nТрансфер амалга ошадими?\n“Зенит” етакчиси Сардор Азмунни Дортмунднинг “Боруссия”си ўз таркибига чорламоқда.\nЎз навбатида, “Зенит” ҳам бу трансферга қарши эмас ва ҳужумчи учун 20 миллион евро талаб қилмоқда. 26 ёшли эронлик футболчи Санкт-Петербург жамоаси сафида 2019 йилнинг февралидан бери тўп тепмоқда. Ўшанда Азмун “Ростов”дан 12 миллион еврога харид қилинган эди.\nЎзбекистонлик мураббий Андрей Фёдоров яқинда берган интервьюсида “Рубин”да селекция бўлимини бошқарган пайтда Сардор Азмунни собиқ “пахтакорчи” Марат Кабаев кашф қилганини айтганди.\n- Менга селекция бўлимидаги мутахассислар Олег Начаев ва Марат Кабаев ёрдам берарди. “Рубин” учун биз топган энг ёрқин ўйинчи ҳақида гапирсак, бу шубҳасиз Сардор Азмун. Биринчи бўлиб, уни Марат Кабаев Санкт-Петербургдаги турнирда кашф қилган. Ўшанда Азмун 17 ёшда эди. Бир йил давомида уни олиш устида ишладик ва ниҳоят, 18 ёшга тўлиши билан эронлик футболчи Қозонга кўчиб ўтди, - деган эди Андрей Фёдоров.\nИНТЕРВЬЮ Россияда порлаётган Сардор Азмунни ўзбекистонлик мутахассис кашф қилганини биласизми?


Ички маданиятнинг ташқи таъсири | БАРЧАНИНГ СЕВИМЛИ ЖУРНАЛИ - LiveJournaL.Uz !\nДомой » ЯНГИЛИКЛАР » МАДАНИЯТ » Ички маданиятнинг ташқи таъсири\nҚобилжон Атаханов 03.02.2019\tМАДАНИЯТ, МУТОЛАА Комментировать 20 Просмотров\nЁз чилласининг охирги кунлари эди. Саҳарда тоғам билан беш яшар набираси меҳмон бўлиб келди. Одатда, бирор ташвиши ё зарур юмуши чиқмаса, атай камдан-кам одам ёз кунлари шаҳарга келади. Чунки бу маҳаллар қишлоқда ишлар айни қайнаган пайт. Одамларнинг қўли қўлига тегмай, дақиқани ғанимат билиб қиш ғамини ейди.\nТоғам ҳам ишларини чала ташлаб кўчага чиқадиганлардан эмас. Аммо бир балоси бўлмаса, шудгорда қуйруқ на қилур? Боз устига, Тошкентга қандай шамол учирди деб сўраш ҳам ўнғайсиз одамга. Остонангдан келган одамни кўкрагидан итаргандай бўлади.\n— Касаллик кўнгил сўраб келмас экан, — деди тоғам ичимдаги гапни билгандай салом-аликдан сўнг. — Туппа-тузук эди. Ўйнаб-кулиб юрувди. Шомга яқин бирдан иситмаси ошди. Маннон дўхтирни чақирдик. Дори-дармон қилиб кетди. Ўша оқшом тиниқиб ухлагандай бўлди. Эртаси куни яна бошлади. Бир иситмаси чиқади, бир тушади. Туни билан ғингшиб, йиғлагани-йиғлаган.\nБоланинг чиндан ҳам шўйи йўқ эди. Ранги синиқ, кўзлари киртайиб қолган. Дастурхондан бобоси олиб узатган ширинликка қайрилиб ҳам қарамади. Қўлидаги овунчоғи — мобил телефонидан кўзини узмади. Гўё дардига ўша темир қути малҳам бўладигандай.\n— Кун ёйилмасдан дўхтирга учраб келсак, — деди тоғам дастурхонга дуо қилиб бўлиб. — Касалини билсам, кўнглим хотиржам тортади.\n“Дўхтир” сўзи болага ёмон таъсир қилди. Безовта бўлиб, инжиқлана бошлади. Чамаси, ҳар куни шифокорлар қабулида бўлавериб, юраги зада бўлиб қолганди. Катта йўл ёқасига чиқиб, такси тўхтатдик. Ёши қарийб мен тенги бўлган “Жигули”нинг ҳайдовчиси олтмиш ёшлардаги рус киши экан. “Қаерга борасиз, окалар?”, — деб сўради у аксент билан. Мен уч-тўрт бекат наридаги хусусий клиника номини айтдим.\n— Майли, обориб кўяман, — деди у жилмайиб, — садитес!\nЭл ичида юрган одам барибир кўп нарса билади. Такси ҳайдовчиси ҳам одамлар ҳожатини чиқаравериб, анча-мунча гаплардан хабардор экан.\n— Сизлар айтаётган частний поликлиника анча киммат, — деди у светофорнинг қизил чироғида тўхтаб турганимизда бир менга, бир тоғамга кўз ташлаб.\n— Гапингиз тўғри, — дедим унга. — Аммо у ернинг шифокорлари профессионал. Ташхисни тўғри қўяди. Кетган пулингизга ичингиз ачимайди. Бунга ўзим кўп гувоҳ бўлганман. Кейин, бу ерда ҳалол ўйин бўлади. “Дўхтирга қанча беришим керак?” деб беморнинг ҳам, “Қанча бераркан?” деб шифокорнинг ҳам хаёли бўлинмайди. Ҳаммаси кассага тўланади.\nҲайдовчи таслим бўлдим дегандек икки қўлини тепага кўтариб кулди. Ўз-ўзидан гапимиз бугунги тиббиёт, шифокорларнинг малакаси, хусусий клиникаларнинг нарх-навосига кўчиб, суҳбатимиз манзилга етиб боргунча шу ҳақда кечди.\nКлиниканинг рўйхатга олиш бўлими гавжум экан. Одам кўп бўлишига қарамай, ичкари ташқарига қараганда анча салқин эди. Хона бурчагига ўрнатилган катта кондиционер бир маромда ишлаб турибди.\nБу ерда турли касаллик билан оғриган беморларни кўриш мумкин эди. Биров қўлтиқтаёқ суяниб инграб турибди, яна бир киши махсус аравачада навбатини кутаяпти. Ўзини тутиши, эгнидаги уст-бошидан беморларнинг аксарияти олис қишлоқлардан экани билинади.\nҲамма ўзи билан ўзи овора. Ҳамширалар у ёқдан бу ёққа зипиллаб қатнайди. Остонадан ичкарига қадам босишимиз билан йигирма ёшлардаги келишган ҳамшира бизни қаршилади.\n— Келинг, нима хизмат? — деди у салом бериб. Мен унга нима мақсадда келганимизни тушунтирдим.\n— Кассага ўттиз беш минг сўм тўлайсиз, — деди у жилмайиб. — Кейин навбат билан педиатрнинг қабулига кирасизлар.\nКасса хонанинг чап бурчагида жойлашган экан. У ерда ўттиз-ўттиз беш чоғли турли ёшдаги аёлу эркак пул тўлаш учун навбатини кутиб, турна қатор бўлиб турарди. Эл қатори навбатимизни кута бошладик. Ҳали-бери галимиз келмасига кўзим етгач, тоғамга бўш ўриндиқлардан бирида ўтириб туришини айтдим. Ҳар ҳолда, беш ёшли набирани кўтариб туришнинг ўзи бўлмайди.\nОдамзоднинг феъли қизиқ-да. На иссиққа, на совуққа чидайди. Гоҳида вақтнинг тез ўтиб кетишидан нолиб қоламиз. Аммо навбат кутган пайтларда вақт тўхтаб қолгандек туюлаверади. Ичимиз ёрилиб кетай дейди.\nЯхшиям, бугун одамларнинг мобил телефон деган овунчоғи бор. Вақтни ўтказишга жуда ўнғай. Камина ҳам бугунги одамлар қатори баъзан мобил телефонга муккамдан кетаман. Ҳозир ҳам чўнтагимдан телефон олиб, навбатим келгунча виртуал дунёга шўнғидим.\nҲикмат излаганга ҳикматдир дунё деганларидек, одамнинг мақсади тўғри бўлса интернет яхшиликка хизмат қилади. Ўнлаб муҳим ахборотга бир зумда эга бўласан. Бир-биридан муҳим, бир-биридан қизиқ маълумотларни ўқишга берилиб, навбатда турганим ёдимдан кўтарилибди.\nОдамларнинг ғала-ғовуридан яна реал дунёга қайтдим. Навбатда турганлар орасидан гап биладиганлари йигирма беш ёшлардаги бир йигитга дакки берарди. Оёқларига ёпишиб турган, тиззалари йиртиқ шим, аквалангчиларнинг махсус кийимига ўхшаган футболка кийиб олган ҳалиги йигит эса одамларнинг гапига парво қилмай, куйдирилган калладек тиржайиб турарди.\n— Нима гап? — деб ёнимдаги амакидан сўрадим.\n— Эй, нимасини айтай? — деди амаки хуноби ошиб турган экан чоғи, овозини ҳаммага эшиттириб. — Ҳозирги ёшларимиз безбет бўлиб бораяпти. Ёшни ёш, қарини қари демай қўйган. Юзингга оёқ қўйиб ҳам ранги ўзгармайди. Безбет дегани шу-да!\n— Оғзингизга қараб гапиринг, ока, — деди ҳалиги йигит. Чамаси, амакининг гаплари унга таъсир қилди. — Ҳурматингизни билиб ўтиринг, акс ҳолда...\n— Ҳурматимни билмасам нима? — деди амаки ҳам бўш келмай. — Қўлингдан нима келарди?\nСендақа такасалтанг олифталарнинг кўпини кўрганман. Одамлар олдида гердайиб, овлоқда пусиб қоласанлар!\n— Оғзингизга қаранг дедим, ока, — деди йигит. — Икковимиза хафалашиб қоламиз-а!\n— Бўлди қил, — деди навбат кутиб турган бир момо йигитга қўлидаги ҳассаси билан ўдағайлаб.\n— Отанг тенги одам билан айтишиб ўтиришга уялмайсанми? Бир оғиз узрингни сўрасанг, бир еринг камайиб қоладими?\n— Бунақаларда уят нима қилади? — деди яна бир онахон гапга қўшилиб. — Зиғирча уяти бўлса, таниш-билишини ишга солиб, кассага навбатсиз пул тўлармиди?\n— Яна кўзини лўқ қилиб ёлғон гапиришини айтмайсизми? — деди бир келинчак ҳам юзинг-кўзинг демай. — Уйда боламизни ёлғиз қолдириб келганмиз дейди. Мана, мен ҳам эмизикли боламни уйга ташлаб келиб ўтирибман-ку. Туф-ей сендақа олифталарга. Одам деган сўз ҳайф.\n— Қўйинг, қизим, — деди ҳалиги амаки. — Гапни уққан одамга гапириш керак. Садқаи одам кетсин буларга...\nҚизиқ, ҳалиги йигитга чиндан ҳам одамларнинг гапи таъсир қилмаганди. У мобил телефонидан кўзини узмай, оёқларини чалиштириб деворга суяниб турарди. Орадан бир фурсат ўтиб, одамлар уни эсидан чиқаришди. Ҳамма навбатини кутиш билан андармон бўлиб қолди. Гўё ҳалиги йигит бу оламда йўқдай.\nБирибир, йигит мақсадига етди. Бир ҳамшира одамларнинг кўзини шамғалат қилиб, уни ўғринча йўлак орқали ичкарига олиб кириб кетди. Биров буни билди, биров ўзини кўрмаганга олди. Навбат кутиб турган кишиларнинг кўпчилиги эса чиндан ҳам кўрмай қолди.\nКассага пул тўлаб, педиатрнинг қабулига кирдик. Шифокор сочларига оқ оралаган, тўлалиги ўзига ярашиб турган, ширинсўз аёл экан. Тоғам набирасини безовта қилаётган ҳолатларни унга гапириб берди. Педиатр тоғамнинг гапларини эшитиб бўлиб, боланинг қўлтиғига термометр қўйди, ёзув столида очиқ турган ёндафтарига нималарнидир қайд этди. Беш дақиқалардан сўнг боланинг қўлтиғидан термометрни олиб, уни бошидан баланд кўтариб қаради.\n— Иситмаси бор экан, — деди у боладан кўзини ўзмай. — Қизларга айтаман, иситмасини туширади.\nСўнг битта осма укол оласизлар. Қолганини кейин маслаҳат қиламиз. Педиатр хонасига бир ҳамшира кириб келди. Шифокор унга қилиши керак бўлган ишни тушунтирди. Сўнгра ҳамшира бизни бир нечта махсус кароват жойлаштирилган хонага бошлаб борди. Ўтириш учун тоғамга жой кўрсатиб, менга юзланди:\n— Дорихонадан манави қоғозда ёзилган дориларни олиб келинг. Йўл-йўлакай кассага ҳам пул тўлаб келасиз. У қўлимга иккита қоғозча тутқазиб, кассадаги ходимларга беришимни айтди.\nДорихона шифохонадан узоқ эмас экан. Тезда бориб келдим. Кассада эса яна навбат кутдим. Хайрият, бу сафар одам камлиги боис навбатим тез келди. Ҳамшира берган қоғозчалар бўйича пул тўладим.\nМуолажа хонаси эшиги олдида ҳамшира мени кутиб турган экан. Кассадагилар “тўланди” деб муҳр босиб берган қоғозчаларни, дорилар солинган халтачани бердим. Ҳамшира, тоғам ва набираси муолажа хонасига кириб кетишди. Мен даҳлизда қолиб кута бошладим.\nОрадан кўз очиб-юмгунча вақт ўтар-ўтмас ичкаридан тоғамнинг овози эшитилди. У кимгадир баланд овозда қаттиқ-қаттиқ гапирарди. Нима бўлди экан деган хавотир билан ичкариладим. Тоғам боя кассада навбатсиз пул тўламоқчи бўлган, кейин ичкарига ўғринча кириб кетган йигитни тузларди. Йигитнинг аёли ва уч ёшлардаги қизалоғи ҳам бор.\n— Тинчликми, тоға? — деб сўрадим.\n— Манови бола, — деб тоғам ҳалиги йигитни кўрсатди, — чиндан ҳам ипирисқи экан-ку. Яхши гапга ҳам, ёмон гапга ҳам тушунмайдиган нотавонакан. Кассада кўрсатган ҳунарини энди бу ерда қилаяпти. “Тезлаштириб юборарсиз” деб ҳамширанинг чўнтагига пул солаяпти.\nМен ҳамширага қарадим. У бошини қуйи солиб, икки ёноғи қип-қизариб, эгнини қисиб турибди.\n— Бу боланинг кимлиги пешонасига катта ҳарфлар билан ёзиб қўйилибди, — дедим ҳамон сувга тушган мусичадек бўлиб ўтирган ҳамширага. — Сизни нима жин урди? Одам дегани хизмат пайтида ҳам шу ишни қиладими?\n— Ўзлари, — деди у. Афтидан у ўзини оқлашга бошқа сўз тополмади.\n— Нима ўзлари? — деб сўрадим.\n— Ўзлари келиб, чўнтагимга пул солдилар, — деди ҳамшира. — Керак эмас десам ҳам кўнмади.\n— Берган пули билан афтига урмадингизми? — деди тоғам ҳамширага. — Иккинчи бу номаъқулчиликни қилмасди.\n— Пули бор экан, берибди, — деди энди йигитнинг аёли гапга аралашиб. — Шунга ота гўри қозихонами? Ҳар ким ҳам бу ишни қилавермайди. Эплаган одам қандини урсин.\nАна холос! Маънавий тубанлик бу оиладагиларга хос бир нарса экан-ку. Эркагини эркак десак, аёли ҳам бало экан-ку. Андиша қилиб, индамадим. Адашган эканман. Аёлнинг кейинги гапи ҳаммасидан ошиб тушди. Одам бир оғиз гапи билан маданий даражасини сездириб қўяди.\n— Қишлоқилар ўзи шунақа қурумсоқ бўлади, — деди у гўё ҳамширага далда бераётган киши бўлиб. — Ўзлари беролмайди, берганни кўролмайди.\nЯна индамадим. Аёлларнинг феъли шунақа, гапириб-гапириб чакаги тинар деб ўйладим. Афсус, яна адашдим. Аёлнинг оғзидан боди кириб, шоди чиқарди. Чамамда, унинг наздида фақат у одам, қолганлар эса ердан чиққан қўзиқорин эди. Бу аёлнинг наздида гўё кишимнинг кўнгли боғу-роғу, қолганларники оғилхона эди.\n— Бўлди қилинг, — дедим тоқатим тоқ бўлиб. — Ҳозир милиция чақираман. Эрингизни ва манови ҳамширани порахўрликда, сизни маҳаллийчиликда айблаб, чора кўради.\n“Милиция” сўзини эшитиб аёл тилини тишлади. Ҳамшира уни қўлидан етаклаб ташқарига олиб чиқиб кетди. Уларга йигит қизалоғини етаклаб эргашди. Ҳалиги “устомон” йигит ва аёли билан гап талашиб турган пайтимизда бошқа бир ҳамшира болага керакли муолажани қилиб бўлибди. Унга миннатдорлигимизни айтиб, яна болалар шифокорининг қабулига кирдик.\nБахтимизга шифокорнинг қабулида ҳеч ким йўқ экан. Навбат кутмай ичкариладик. Шифокор боланинг бўйини ва вазнини ўлчаб кўрди. Оғзини очиб тишларини, томоғини кўздан кечирди. Яна ёндафтарчасига нималарнидир қайд этди.\n— Ёзиб берган дориларимни ўз вақтида бериб борасизлар, — деб ёндафтарчасининг ёзилган саҳифасини йиртиб тоғамга узатди. — Хавотирли касаллиги йўқ. Шунчаки, бола камқувват бўлиб қолган. Овқатланишига ҳам алоҳида эътибор қаратиш зарур. Айниқса, дориларни вақтида ичиришни назорат қилинг.\n— Албатта айтганингиздай қиламизу, лекин... — деди тоғам унинг гапларига ишониб-ишонмай. — Очиғини айтаверинг, ростанам ҳеч қандай касали йўқми?\n— Бу кишини қаранг, — деди шифокор. — Хурсанд бўлиш ўрнига одамга ишонмайди. Айтдим-ку, бола соппа-соғ.\nКайфиятимиз кўтарилиб кўчага чиқдик. Данагидан мағзи ширин деганлари шу-да. Тоғамнинг кўнгли кўтарилиб, кўзларида ўт чақнади. Хурсандчилигидан набирасини эркалар, бармоғи билан биқинига нуқиб, атай жиғига тегарди.\n— Энди уйга борамиз, — дедим тоғамга катта йўл ёқасига чиққанимиздан сўнг. — Келинингиз тушликка бирор нарса қилиб тургандир.\n— Уйга бориш қочмайди, — деди тоғам. — Ишни охирига етказиб кетайлик. Дорихонага кириб, дўхтир ёзиб берган дориларни олайлик.\nШифохона қаршисидаги дорихонага қайтиб кирдик. Боя кирганимда сотувчиси бир жувон эди. Ҳозир эса ўрта ёшлардаги, қотмадан келган, буғдойранг бир амаки турибди. Бояги дорихона шуми ё бошқасига адашиб кириб келдикми деган хаёлда атрофимга бир қур кўз югуртирдим. Йўқ, ўша дорихона. Фақат сотувчиси ўзгарибди.\n— Мана бу дорилар борми? — деб сўрадим саломлашгач рецепт ёзилган қоғозни сотувчига узатиб. У қоғозга бир сидра кўз ташлаб, дориларни бирма-бир пештахта устига қўя бошлади. Барча дориларни топиб, электрон ҳисоблагич машинасида уларнинг пулини чўтга урди.\n— Тўрт юз етмиш икки минг уч юз сўм бўлди, — деди у пештахтанинг ойнали девори тўйнугидан мўралаб.\nТоғам кўкрак чўнтагидан паспортини чиқариб, унинг ғилофига солиб қўйилган пластик картасини сотувчига узатди.\n— Э, нақд эмасмиди? — деди сотувчи. — Аттанг, ҳозир терминалимиз ишламаётганди-да.\nТоғам “Энди нима қиламиз?” дегандек менга қаради.\n— Ҳозиргина ишлаётганди-ку? — дедим сотувчига. — Бир соатлар илгари шу ердан дори олиб кетдим. Сотувчи бир аёл киши эди.\n— Тўғри, у пайтда ишлаётганди, — деди сотувчи елкасини қисиб. — Билмадим, негадир ярим соатлардан бери “тормоз” бўлиб қолаяпти. Менимча, банкда қандайдир муаммо бор шекилли. Интернет ҳам ишламаётган бўлиши мумкин.\nСотувчи тоғамнинг қишлоқдан келганини билиб, атай шундай қилаётганини ич-ичимдан сезиб турардим. У айтаётган ҳолат одатда камдан-кам ҳолларда рўй беради. Қолаверса, бу ҳақда сотувчилар олдиндан огоҳлантирган бўлар эди.\n— Бу сизнинг муаммонгиз, — дедим жеркиб. — Ҳар қандай вазиятда ҳам пластик картага савдо қилишга мажбурсиз. Акс ҳолда тегишли идораларга мурожаат қиламиз.\n— Истаган ерингизга бораверинг, — деди сотувчи ҳам сир бой бермай. — Барибир қўлингиздан ҳеч нима келмайди.\n“Бир сафар олдингиздан ўтдим. Буёғига мендан ўпкалаб ўтирманг” деб мобил телефонимдан ёлғондакамига дуч келган рақамларни тера бошладим.\n— Шошмай, туринг, — деди у бундай қилишимни кутмаган чоғи, кўзларини ола-кула қилиб. — Картани беринг-чи, яна бир марта текшириб кўрайлик.\nТоғам пластик картасини узатди. Сотувчи уни растанинг тагига яшириб қўйган терминалининг махсус жойига суқди.\n— Э-бе, — деди сотувчи ўзини ҳайрон бўлган одамдай кўрсатиб. — Ўзиям, худо деган одамлар экансиз. Бир соатдан бери “тормоз” бўлиб ётган терминал ишлаб кетди-я. Техника-да. Тили бўлмаса. Айтиб, тушунтириб бўлмаса.\n— Ҳай, сендақаларнинг ўйинларинг адо бўлмас экан, — деди тоғам шивирлаб.\nСотувчи буни эшитмади. Балки ўзини эшитмаганга солгандир. Ким билади? Ишимиз битганидан хурсанд бўлиб, уйга жўнадик. Аллақачон пешин вақти бўлганди. Қуёш бутун борлиқни жизғанак қилар, иссиқ одамнинг тинка-мадорини қуритарди.\n— Бу мулойимхунукни кўринг, ўзича ёмонам алдамоқчи бўлди-я, — деди тоғам таксига ўтириб, уй томон жилганимиздан сўнг. — Одамнинг боласиям шунчалик безбет бўладими-а?\n— Қўйинг бу гапларни, — дедим тоғамга дорихонада бўлиб ўтган воқеани унутиши учун гапни бошқа томонга буриб. — Катта шаҳарларда яхшиям, ёмон ҳам тез-тез учраб бўлиб туради. Асабни бузишга арзимайди. Яхшиси, қишлоқдан гапиринг. Қишлоқда нима гаплар?\nТоғам қишлоқ ҳақида, қишлоқ ҳаёти ҳақида тўлиб-тошиб гапира кетди. Гап билан бўлиб манзилга етиб келганимизни билмай қолибмиз. Уйда тушлик қилдик. Гурунгимиз дастурхон бошида ҳам давом этди. Суҳбатимиз яна қишлоқ ҳақида кечди. Шу кеча-кундуз қишлоғимизда кечаётган ўзгаришлар, янгиликлар ҳақида гаплашдик.\nГапимиз узилиб қолган пайтда телевизорга термулдик. Бу орада тоғамнинг набираси бир ухлаб ҳам олди. Уйғонгандан кейин фарзандларимиз билан у хонадан бу хонага чопиб, бекинмачоқ ўйнади. Унга шифохонада олган муолажаси яхши фойда бераётганди, назаримда.\nКун қайтган маҳал тоғам йўлга отланди. Бир кеча тунаб кетишга зўрға кўндирдим. Аввалига кетиш фикридан қайтмади. Ўртага набирасини қўшиб, узоқ йўлда чарчаб қолади деб айтганимдан сўнг қолишга рози бўлди. Шомдан кейин тоғам билан Тошкентнинг энг чиройли ерларига бордик. Янги қурилган истироҳат боғларидан бирини айландик.\nЯрим тун. Ҳавонинг авзойи бузуқ. Осмонни оқимтир булут қоплаган. Қилт этган шамол йўқ. Иссиқ ҳаводан нафас олган одамнинг димоғи куяди. Саратон кунлари бундай об-ҳавода одамнинг уйқуси ҳам келмайди. Энди кўзим илинган экан, кўчадаги шовқиндан уйғониб кетдим.\nКимдир устма-уст машинасининг сигналини босарди. Тинчиб қолар яна кўзимни юмдим. Сигналнинг “пап-пап”и етмагандай, энди жуда баланд овозда мусиқа қўйди ҳалиги машинали бойвачча. Тишимни тишга қўйиб унинг бу беодоблигига чидаб ётавердим. Сигнал чалгани, ажнабий мусиқа қўйгани етмаганидай, у кимнидир чақира бошлади.\n— Ҳаётхон, ҳов Ҳаётхон!\nСабр косам тўлди. Ўрнимдан ирғиб туриб, эгнимдаги кўйлакнинг тугмаларини йўл-йўлакай қадаб, ҳовлига тушдим. У ерда “Спарк” русумли автомобил ёнида йигирма ёшлардаги икки йигит сигарет чекиб турарди. Машинанинг ҳам эшиклари ланг очиқ. Ажнабий мусиқа қулоқни қоматга келтириб янграмоқда.\n— Соат неччи бўлди? — дедим уларнинг ёнига бориб.\n— Нимайди? — деди йигитлардан бири машина магнитофони овозини пасайтириб.\n— Ярим тунда одамлар тинчини бузишга уялмайсанми?\n— Эе, ман сизга нима қилдим?\n— Қанақа гап калтафаҳм боласан? Қилар ишни қилиб қўйиб, яна нима қилдим деганинг нимаси?\n—Биз билан ҳам ишингиз бўлмасин! А так, проблема керак эмас!\nШу даржада асабим чақнаган эканки, ўзимни тутолмадим.\n— Нима дединг? — деб йигитнинг ёқасидан олдим. — Ҳозир ҳаққингни бериб қўяман, бола!\nЙигитнинг оғзидан спирт ҳиди анқиб турарди. Дўқ-пўписам зиғирча ҳам таъсир қилмаганини юз-кўзидан сезса бўларди. У тишини кўрсатиб, куйдирилган калладек тиржайиб кулди. Асабим баттар бузилди. Чаккасига туширмоқчи бўлиб, қўлимни кўтардим. Кимдир келиб, қўлимдан ушлади.\n— Оғир, бўлинг, жиян, оғирроқ, — деди тоғам қўлимни қўйиб юбориб.\n— Битта-иккита мушт билан аҳмоқ одам ақлли бўлиб қолавермайди. Қўйинг, шуларга тенг бўлманг.\nБефарқлик ва лоқайдлик ёмон иллат, бу борада ҳаммамиз бирдек масъулмиз. Бирники мингга, мингники туманга деганларидек, бўлмағур иш қилган бир одамга кўз юмдикми, эртага улар ёнига ўзимиз ҳам қўшилиб қолганимизни сезмаймиз. Миллий маданият шу халққа мансуб ҳар бир одамнинг ички маданиятидан, маданий савиясидан бошланади.\nМуаллиф: Азим Рўзиев\nНазад Маънавиятнинг уч қонуни\nДалее Миллий тилни йўқотмак...\nТЎЙЛАР ҲАҚИДА ЎЙЛАР Тўйлармиз ҳақида ёзилган мақолалар тўйларимиздан ҳам кўп бўлса керак. Чунки ўзбекнинг биринчи …


Президент Назарбоевнинг "миллат раҳнамо"лигидан воз кечгани нимани англатади? - BBC News O'zbek\nПрезидент Назарбоевнинг "миллат раҳнамо"лигидан воз кечгани нимани англатади?\nImage caption Президент Назарбоевнинг "миллат раҳнамоси" унвонидан воз кечганлигини нимани англатиши ҳақидаги савол кўпларни ўйлантирмоқда.\nҚозоғистон президенти Нурсултон Назарбоев Миллат раҳнамоси унвонидан воз кечар экан, унинг ушбу қарори жамотчиликда турлича қабул қилинган.\nМухолиф рўзномаларга кўра, жаноб Назарбоевнинг бу қарори "миллат раҳнамоси" унвонидан бутунлай воч кечганлигини англатмайди. Буни Президент қонун лойиҳасига вето қўймаганлиги билан изоҳлашмоқда.\n“Ушбу қонун лойиҳасининг бир овоздан қабул қилинганини халқнинг менга билдирган ишончи сифатида баҳолайман. Миллат раҳномаси деган мақомни бирор қонун лойиҳаси билан тасдиқлаш керак эмас деб ўйлайман. Ушбу қонунни имзоламаслигимни тўғри қабул қиласиз деган умиддаман”, дейилади президент Назарбоевнинг мурожатида.\nНазарбоевнинг ушбу гаплари амалда Қуйи палата ва Сенат томонидан тасдиқланган қонун лойиҳаси бекор қилинганини англатиши керак.\nҚуйи палата ва Сенат вакиллари Назарбоевнинг ушбу қарорини тўғри қабул қилишини билдиришди.\nАммо мухолифатдаги "Озод" партияси раҳбарларидан бири, ўтмишда мамлакат Бош Прокурору бўлган Жармахан Туякбай, агар Назарбоев расман вето ҳуқуқидан фойдаланиб қонунни рад этмаса, қонун лойиҳаси бир ойдан сўнг автоматик равишда кучга кириши мумкинлигидан огоҳлантиради.\nЯна бир қатор мухолифатчилар Назарбоев унвондан воз кечиши билан ўз обрўсини ортирриб олиш йўлида фойдаланишни мақсад қилган.\nНазарбоев шахси ҳақида сўнгги пайтларда қизғин муҳокамалар авж олар экан, унинг тез орада истеъфога чиқиши мумкинлиги ҳақида бир неча фаразлар янграй бошлаган.\nҚизиғи, бундай тахминларни Президентга яқин бўлган доира вакиллари айтишмоқда. Бундан бир мунча вақт олдин Президентнинг сиёсий масалалар бўйича маслаҳатчиси Ермуҳаммет Ертисбаев Назарбоев шу йили лавозимини топшириши мумкин, деган назарияни олдинга сурган эди.\nСўнг ҳукумат доираларига яқин "Овул" партияси раҳбари ҳам Нулсултон Назарбоевнинг ҳокимият тепасида узоқ муддат қолганини ва Президент ўзига ворис қолдириш устида ишлаётганини билдирганди.\nАммо бошқа кузатувчилар Қозиғистон Президентнинг ҳокимиятни ўз ихтиёри билан топшириши эҳтимолини гумон остига олишади.\nСиёсатшунос Расул Жумали Президент Назарбоевнинг яқин йиллар ичида ўз лавозимини топширади, деган фаразлар ҳақиқатдан йироқ деган фикрда.\n"Назарбоевнинг соғлиғи ва ақлий қобилияти, ҳамда сиёсий интилишлари ҳали унинг мамлакатни узоқ йиллар бошқаришдан дарак беради", - дейди Расул Жумали.


Мактабда “Ким бўлсам экан?”, “Келажакдаги орзуларим” каби мавзуларда кўп фикр юритганмиз. Ундан ташқари, охирида “мурод-мақсадига етибди” деб тугалланадиган эртакларни кўп ўқиганмиз ҳамда охирида висолга етадиган севишганлар ҳақидаги қадимий ва замонавий ишқий саргузаштларни ҳикоя қиладиган фильмларни кўп томоша қилганмиз. Истаймизми, йўқми, ўзимиз сезмаган ҳолда, бахт қаердадир олисда, унгача машаққатлар чекиб етиб бориш керак, деган ҳалокатли тасаввур онгимизни бошқарган. Натижада биз ўзимизга қадрли бўлган нарсаларни тўғри баҳолай олмаганмиз.\nОрзу қилиш хусусидаги ҳадислар билан танишганимда бу ҳақиқатни қабул қилишим анча қийин кечган. Эҳтимол, уни англашимга йиллар кетгандир... Чунки орзуларнинг муқаддаслиги ҳақида мактаб даврида шакллантирилган қатъий ёндашув бунга тўсқинлик қилган.\n“Мен эртага бугундан кўра яхшироқ ҳаракат қиламан”, “эртага бугундан кўра бахтлироқ бўламан” деган орзуларим бугунларимни бирма-бир қурбон қилаётганини мен сезмадим. Ваҳоланки, эртанинг бўлиш-бўлмаслиги номаълум. Бизда фақат бугун бор. Ягона ва қайтарилмайдиган бугун. Мана шу бугунда мен бахтимни ҳис қилишим, англашим ва уни қадрлашим керак. Ҳис қилишим кайфиятимни кўтаради, англашим билимимни оширади, қадрлашим ҳаракатга ундайди. Демак, мен ҳаётга тўлиб яшайман.\nИнсон, одатда, бирор нарсани йўқотмагунча, унинг қанчалик қадрли эканини билмайди. Шунчаки, тасаввур қилиб кўриш керак, бугун бор бўлган қанча нарсанинг йўқ бўлиб қолишини. Шундагина бахтимизнинг рангларини тиниқроқ кўра бошлаймиз.\nҲаётимдан ёрқин мисол келтираман. Бир неча йиллар давомида “Орзуларга етсам, бахтли бўламан” деган қараш билан яшаганман. Охир-оқибат нима бўлди? Қадрланмаган қадрдонимнинг қадри ўтди... Мен олисдаги “бахтим”га кўз тикиб, ёнимдаги укамнинг дийдорини бой бердим... Уни йўқотгунимча, унинг борлиги менинг қанчалик бахтим бўлганини англамадим... Ваҳоланки, ҳозир ўша олисдаги “бахтлар”қанча кўп бўлмасин, қанчалик зўр бўлмасин, уларни иккиланмасдан укамнинг дийдори учун қурбон қилардим.\nХулоса ўрнида айтмоқчиман, қачонлардир менинг шундай бахтим бўлган, мен уни пайқамаганман. Демак, бугун ҳам худди шу даражада тенгсиз бошқа бахтим бор. Уни бой бермаслик учун бугун кечагидан ҳушёрроқ бўлишим керак.\nТолиби содиқ топилмас...\n“Агарда балолар, синовлар бўлмаганда, одамларнинг ҳаммалари зоҳид бўлар эди...”\nНавоийнинг мазкур жумласини қайта-қайта эслайман. Унинг талқини хусусида биринчи марта Олий Аттестация комиссиясига ҳимоя учун ҳужжатларни топшираётган вақтимда ҳазил тарзида эслагандим.\nЎшанда қанча расмиятчиликлардан ўтиб, ишим кенгашга қабул қилингач, имтиҳонлар муддати хусусидаги қоида ўзгарганлиги ва унга кўра мен бир имтиҳонни қайта топширишим кераклиги маълум бўлганди. Аксига олиб, бу сессиянинг охирги куни маълум бўлган. Мен сессиядан ташқари имтиҳон топшириш учун ОАКдан алоҳида рухсат олишим керак эди. Аввал хат тайёрла, проректорга қўл қўйдир, кейин уни ОАКка топшир, 3 кун жавобини кут, кейин бориб хатни олиб кел. Кейин имтиҳон топшир ва натижаларини ОАКка элтиб бер. Буларни ҳимоя иштиёқида оғринмай бажарганман.\nМазкур тўсиқдан ошиб, ОАКдан ҳимоя учун рухсат сўралганда, бошқа бир имтиҳонимни расмийлаштиришда мутасаддилар техник хатога йўл қўйишгани сабаб, ОАК ҳужжатлармни қайтарган. Мен у мутассадиларнинг ҳузурига икки ҳафта бесамар қатнаганман. Улар нимагадир ўзлари йўл қўйган техник хато учун жавобгарликни бўйнига олиб, тушунтириш хати қилиб беришни исташмаган.\nОхир оқибат мутасаддилардан ҳам мутасаддироқлар ҳузурида масалани баён этишимга тўғри келган. Яхшики, бир неча мутасаддиларга мутасадди бўлганлар вазиятга тўғри баҳо бериб, хато техник характерда эканлиги учун имтиҳонимни ҳисобга олдилар. Мен ўзимда йўқ бахтиёр бўлиб, ҳужжатларни тайёр қилиб, ОАКка бордим.\nМен бу югур-югурлар билан овора бўлган вақтим, яна янги қоида чиқиб, энди дипломларнинг нусхаси ҳам топшириладиган ҳужжатлар рўйхатидан жой олибди. Ўшанда кулиб, “толиби содиқ топилмас...” деганларидай, ростан ҳам ҳимоя қилмоқчиманми, йўқми атайлаб, “қани, сабри қнчалик экан, иштиёқи қанчалик экан”, деб синашаётганга ўхшайди, деб ўйлагандим.\nИнсоннинг ҳаётида қийинчилик кетидан қийинчилик келган вазият кўп бўлади. Энди буни енгдим, деганда, йўлдан бошқаси бўй кўрсатиб чиқиб келади. Энди барқарорлик топдим, деганда бу барқарорлик жуда осон беқарорликка айланади ва яна таҳлика ҳис қилиши ва яна курашишига тўғри келади. Баъзан чарчардим, баъзан тушкунликка тушардим, қаттиқ сиқилардим. Аммо сиқилишнинг маълум чегараси бор, ўшанга етгач, одам ундан у ёғига ўта олмайди. Сабаби, у ёғи жаҳаннам...\nДемак, қийинчиликлар туфайли сиқилиш жаҳаннамга олиб борар экан, сиқилиш керак эмас. Қийинчиликларга сиқилиш керак эмас экан, демак бизга берилаётган қийинчиликларнинг ўз вазифаси бор – ҳамма билган ўша ҳақиқат: сабоқ ва синов. Ҳаёт сабоқ ва синов экан, биз ҳаммамиз толибмиз... аммо қанчалик содиқмиз?.. Бизнинг иштиёқимиз бу сабоқни аъло даражада ўзлаштиришимизга, синовдан намунали ўтишимизга етадими?..\nЎлимдан бошқаси – ёлғон...\nБундан икки йил аввал бир қариндошимиз дунёдан ўтдилар. Орадан ярим йилча вақт ўтгач, қайнонасининг ўлимига аталган маросимга тайёргарлик кўраётган келини ҳам кутилмаганда вафот этди.\nЎзбекчилик, меҳмон кутиш учун катта тайёргарлик кўрилган. Ҳамма ёқ тозаланган, пишир-куйдир қилинган. Шунингдек, маҳалладаги тикувчига янги парда тиктиришган. Маросимдан бир кун олдин кечки пайт келин тўрт яшар қизи билан бирга тикувчидан пардани олишга чиққан. Тикувчи боши ёпиқ (тупик) кўчада яшайди. Қишлоқ жой, чироқ ўчиб олган. Шу кўчада машина тузатадиган устахона бор. Устахона олдида турган “Дамас”га ҳайдовчилик тажрибаси у қадар катта бўлмаган йигит қизиқиб чиққан. Дамас кўчада кўндалангига турган бўлган. Йигит моторни ўт олдириб, энди машинани юргизганда, машина чироғи ёруғида қизини етаклаб, тикувчиникидан қайтаётган келинни кўрган. Тажрибасиз ҳайдовчи тормозни босаман, деб газни босворган. Келин қизини ўзидан узоққа итариб юборишга эришган, аммо ўзи...\nАжал кимни қаерда кутиб турибди, билмаймиз. Аммо ҳар ким учун унинг белгиланган вақти бор. Келин учун ҳам ажалнинг вақти ўша кунга белгиланган эди. Бу ҳақидаги хабар яқинларининг тушида аён бўлган. Шу ҳодиса рўй берган куни тонгда келиннинг эри туш кўрган. Тушида келин раҳматли қайнонаси билан бир дастурхон атрофида ўтириб, чой қуйиб узатиб ўтирган. Шунингдек, қўшнилардан бири ҳам шу куни тушида қайнона келинни кўча эшик олдида бирга ўтирганини кўрган.\nКелинойимнинг ўлимидан бир ҳайратланган бўлсам, воқеанинг тафсилотидан минг ҳайратланганман. Ўладиган одам буни ҳис қилади, дейишадию, лекин, менимча, келинойим ўлимини хаёлига келтирмаган бўлса керак. Худди ҳозир мен хаёлимга келтирмаётганим каби... Келинойим пардани олиш учун уйдан чиққанида қайтиб келмаслигини тасаввур ҳам қилмаган. Худди мен ҳар сафар уйдан чиқиб кетаётганимда бу ҳақида ўйламаганим каби... Кечқурунги ишлар ва эртанги маросим ташвиши уларни бир қадам наридаги ажалдан кўра кўпроқ ташвишлантирган бўлса керак... худди айни дамда мени ва сизни ташвишлантираётгани каби...\nЭнг яқин дўстимнинг ўлим хусусидаги ўхшатиши менга ёқади: одам яшайди, қандайдир ташвишлар уни банд қилади. Ўлим эса ташвишларнинг ҳаммасига барҳам беради. Бу худди ухлаб ётган одам тушида чекаётган ташвишлари у уйғонгач, ўз мазмунини йўқотишига ўхшайди.\nЎлим ҳақидаги қарашлар инсон томонидан холис қабул қилиниши қийин. Биз ўзимизни тириклик ҳолатимиздагина ҳис қилганмиз, тирикликдан бошқа ҳолат бизга таниш эмас. Аммо шу билан бирга бир куни ўлишимизни ҳаммамиз яхши биламиз. Уни хаёлимиздан узоқлаштирганимиз билан ўзимиз кундан кунга у томон яқинлашиб бораверамиз.\nОрганизмнинг ўз-ўзини сақлаш инстинкти бор. Эҳтимол, шунинг учун ҳам ўлим ҳақидаги гапларни эшитиш одамга ёқимсиз. Реал назар ташлайдиган бўлсак, ўлим ҳақида эслаш бизга бизнинг атрофимизни ўраб турган, фикри ёдимизни банд қилган нарсаларнинг асл қадри қанчалик эканини кўрсатади.\nАйни дамда биз бебаҳо деб ҳисоблаётган нарсаларнинг ўлимимиздан кейин қанчалик аҳамияти бўлади? Қандайдир олий мукофотимиз, олий унвонимиз кимнингдир эсида кўпроқ қоладими ё кимгадир берган беминнат ёрдамимизми? Данғиллама уйимиз, сўнгги русумдаги машинамиз, қимматбаҳо кийимларимиз сабаб бизни биров эслаб дуо қилармикан..?\nАжалимиз бизни муюлишда кутиб турган бўлиши эҳтимоли 50/50 экан, ўша муюлишга етгунча яхшилик қилишга улгуришимиз керак... ўша муюлишга етгунча тавба қилишга улгуришмиз керак... ўша муюлишга етгунча дуо қилишга улгуришимиз керак... ўша муюлишга етгунча энг қадрли нарсамизни англашга улгуришимиз керак...\nУлгуриш насиб этсин...\nMusulmon bolaga Islomiy so’zlashuv odoblari, qo’ll..