Гўри Амир мақбараси жаҳонга машҳур ва Ўрта Осиё меъморчилигининг ноёб асари сифатиа эътироф этилади.\nМақбара қурилиши 1403 йилда Амир Темурнинг вориси Муҳаммад Султоннинг вафот этиши муносабати билан бошланган, Мирзо Улуғбек даврида тугалланган ҳамда Амир Темур ва темурийлар хилхонасига айлантирилган.\nМақбара ўрта аср Самарқандининг жанубий-шарқий қисмида, Темурнинг набираси МУҳаммад Султон XIV асрнинг охирида бино қилдирган ансамбл қошида тикланган.\nМуҳаммад Султон 1403 йилда Кичик Осиё соҳилларига қилган узоқ сафаридан қайтиб келаётганда тўсатдан касал бўлиб вафот этади. Шаҳзоданинг жасади Самарқандга олиб келиниб, ансамблнинг жануб томнидаги айвони орқасидаги даҳмага дафн қилинади. Амир Темур шаҳзодага атаб мақбара қуриш ҳақида фармон беради. Шундан кейин дахма устига саккизёқли бино қурилади. Шурқ тарихчиси Шарафиддин Али Яздий бу бино «осмон каби баланд гумбаз, деворларининг пастки қисми зарҳал ва ложувард билан безатилган мармар тошдан қилинган», деб таърифлайди. Лекин бу ишларни Амир Темур охирига етказолмаган. У 1405 йилнинг бошларида вафот этди ва Муҳаммад Султон жасади ёнига дафн қилинди.\nАмир Темур вафотидан кейин тахт учун ўзаро урушлар бошланиб кетиб, мақбарани қуриб тамомлашга халақит беради. Мамлакат 1409 йилдагина тинчийди. Амир Темурнинг ўғли Шоҳруҳ Мирзо Ҳиротни пойтахт қилади. Мирзо Улуғбекни эса Самарқанд ҳокими қилиб тайинлайди.\nАмир Темурдан Мирзо Улуғбекка жуда кў бойликлар мерос қолади. Олимлар, ҳунармандлар ва рассомлар унинг ихтиёрига ўтади. У мамлакатда маданият ва қурилиш ишларини ривожлантириб юборади. Мирзо Улуғбек буюк бобосига ҳурмат юзасидан саккизёқли мақбарани темурийлар авлоди дафн қилинадиган мақбарага айлантиради. Мақбара битгач, Амир Темурнинг маънавий устози Мирсайид Бараканинг жасади шу мақбарага кўчирилади. Амир Темурнинг маънавий ўзи устозининг оёқ томонига дафн этилади. Баъзи ривоятларга қарагнда, Амир Темурнинг ўзи шундай васият қилган экан. Бинонниг ичи янгидан безатилади, мақбара саҳнига дахмалар қўйилиб, атрофи нафис мармар тошдан панжара қилинади. Мақбарага 1424 йилда унинг шарқ томонига тақаб қурилган кўп гумбазли галереядан кирилади.\nМақбарада Амир Темурнинг ўғиллари — Мироншоҳ ва Шоҳруҳлар ҳам дафн қилинган.\nМақбаранинг ғарб ва жануб томонига ёндош қилиб қурила бошлаган, лекин чала қолган улкан иморатлар Мирзо Улуғбек ҳукмронлигининг сўнгги йилларига тўғри келса керак.\n1449 йилда сиёсий инқироз натижасида Мирзо Улуғбек ваҳшиёна ўлдирилади. Буюк астрономнниг жасади Гўри Амир мақбарасида дафн қилинади.\nБаъзи маълумотларга қараганда, XVII асрда мадраса ишлаб турган, хонақоҳ биносидан эса вайроналаргина сақланган. XVIII асрнинг 20 чи йилларидаги ижтимоий ва иқтисодий инқироз даврида ҳувиллаб қолган Муҳаммад Султон мадрасаси харобага айлана бошлайди.\nМуҳаммад Султон мадрасаси ва хонақоҳи унутилиб кетгани учун Самарқанд ёдгорликларининг дастлабки тадқиқотчилари узоқ вақғтгача мадраса ва хонақоҳ тушган жойни аниқлай олмаган эдилар. Фақат XX асрнинг ярмидан бошлаб қадимги ёдгорликларни чуқур ва ҳар тарафлама тадқиқот қилиш имконияти туғилди. Археология қизилмалари ўтказилиши натижасида йўқ бўлиб кетган биноларнинг деворлари ва пойдеворларининг қолдиқлари топилди. Архитектура-қидирув ишлари бинонинг ҳажмини, конструкцияси ва баъзи қисмларининг безакларини чизмада аниқлаш имконини берди. Тўпланган материаллар планли реставрация ишларига асос қилиб олинди. Бутунлай бузилиб кетган ҳовли деворлари қайтадан тикланди. Натижада архитектура мажмуасидаги иншоотларнинг қай тартибда тушганлигини аниқлаш мумкин бўлди.\nБу нодир ёдгорликлар ҳақида тўлароқ тасаввур ҳосил қилиш учун ҳовли атрофидаги иншоотларни кўздан кечириб чиқиш лозим. Томошабин ёдгорликни соатнинг йўналишида айланиб, мажмуанниг ҳамма қисмлари билан танишгандан сўнг, пештоқдан темурийлар мақбараси Гўри Амирга ўтади.\nМуҳаммад Султон ансамблидан фақат пештоқгина яхши сақланган. БУ пештоқ моҳирлик билан ишланган бўлиб, турли-туман кошинлари билан девор фонида яққол кўриниб тиуради. Кошинлар орасига бинони қурган уста Муҳаммад бинни Маҳмуд Исфаҳонийнинг номи жимжимадор қилиб ёзиб қўйилган. ўиштин устунлар безагида «гириҳ» деб аталувчи геометрик шаклларга асосланиб, нафис қилиб ишланган композиция асосий ўринни эгаллайди. Равоқли, кунгура девор гулдор гилам қилиб безатилган. Деворларнинг тўқ зангори, фонида чирмашиб, гуллаб турган ўсимликнинг расми тасвирланган. Токчадаги қуббалар майда аркалар шаклида бир-бирига турли бурчаклар билан туташган муқарнаслар билан ишланган.\nҲовлинниг шарқ томонидаги девор ортида Муҳаммад Султон мадрасасининг қолдиқлари кўриниб туради. Чорсу ҳовлининг атрофига икки қаватли ҳужралар тушган. Ҳужралар бошқа мадрасалардаги сингари бўйи узун, эни тор бўлиб эшик бурчакларида гумбазли дарсхоналар бўлган. Археологик қазилмалар натижасида топилган сирли безаклар мадрасанинг жуда ҳам чиройли бўлганлигидан давлола беради. Ганчдан ишланган муқарнаслар гумбаздан бошлаб деворга бир текисда туширилган, унинг устига гул солинган ва зарҳал, ложувард кошинлардан ҳошия қилиб изора ясалган. Муҳаммад Султон мадрасаси Ўрта Осиёда сақланиб қолган мадрасалар ичида энг қадимийсидир.\nМажмуанинг жануб томонидан қараганда, унинг муҳим қисми Гўри Амир мақбарасининг ташқи кўриниши яққол кўриниб туради. Кўп қа бирғали, баҳайбат гумбазли цилиндр шаклидаги айланаларини кўтариб турган саккизёқли призма бино меъморий композициянингг асосини ташкил этади. Мақбара деворларига зангори, ҳаво ранг ва оқ сирли кошинлар қопланган, бу кошинлар геометрик шаклда терилиб, арабча хит битиб, усталик билан ишланган. Меъмор бир-бирига ўхшаган шакллардан фойдаланиб, биноларнинг катта сатҳларини моҳирлик билан безаган.\nМақбара ҳашаматли саккиз қиррали асос устига қурилган бўлиб, ташқи безаги деворнинг мармарли изораси тепасига кошинлардан қиялатиб гириҳ берилган ва улар орасида куфий хатида Аллоҳга айтилган ҳамду санони англатувчи «субҳаноллоҳу биҳамдиҳ ва субҳоноллоҳул аъзим ва биҳамдиҳ» деган дуо ёзилган.\nГардиш айланаси бўйлаб икки метр энликда ёзув бўлиб, унда Қуръони каримнинг «Мулк» сураси бошидан охиригача устма-уст ёзиш услубида битилган. Хоналарнинг ички деворлари ҳам йирик ҳошияларга ажратилиб, майда безак нақшли ёзувлар билан «Муҳаммад с.а.в. Аллоҳ, Али» сўзлари битилган.\nМақбарага кирадиган учта эшик ҳамда битта меҳроб бўлиб, буларнинг тепа ва ён тарафларида гир айлантириб ҳадислардан жуда нодир ва саҳиҳлари саралаб ёзилгандир. Улар қуйидагидан иборат:\n1. Кафа биддаҳри воъизан ва билмавти муфриқан.\n—Кишига насиҳат қилмоққа замоннинг ўзи кифоя қилади. Унинг ажрамоғига эса ўлимнинг ўзи кифоя қилади.\n2. Истаъид лил-мавти қабла нузулил-мавт.\n—Ўлим келмасдан бурун унга тайёргарлигингни кўриб қўй.\n3. Мо мин байтин мин буютиллоҳи, йатлуна китобаллоҳи ва ядрисуна фима байнаҳум илла нузила ладум рахматун ва ғошияхум малаикату ва зикроллоҳу фимо индаҳум.\n—Қуръони Карим ўқилаётган ва ўрганилаётган ҳар бир уйга Аллоҳнинг раҳмати ёғилади ва Аллоҳни зикр қилаётганларни эса фаришта ўраб туради.\n4. Ас-султону зиллулоҳу фил арзи фаман акрамаҳу, акрамаҳуллоҳа ва ман аҳонаҳу аҳонаҳуллоҳу.\n—Подшо Аллоҳнниг ердаги соясидурким, уни ҳурмат қилган кишини Аллоҳ ҳурмат қилади. Уни хорлаганни Аллоҳ ҳам хорлайди.\n5. Ал-мукситина индаллоҳу алал-манобири минан-нури.\n— Мукситлар (камтар кишилар) Аллоҳ ҳузурида нурдан бўлган минбарларда ўтирадилар.\n6. Аллазина яъдилуна фи ҳукмин соъатан хайрун мин ибодати ситтина сана.\n—Бир соатлик адолат олтмиш йиллик ибодатдан яхшидур.\n7. Ва қола алайҳиссалому узкуру маҳосина мавтокум ва каффу ан масовиҳим.\n—Ўтганларнинг яхши фазилатларини зикр қилинглар, ёмонликларини гапиришдан эса сақланинглар, деган ёзувлар бор.\nМақбара узоқдан кумушсимон-ҳаво рангга ўхшаб кетади. Фақат гумбаз бироз кўкиш бўлиб, жимиллаб аралиб туради. Бинога яқинлашган сари гумбазнинг саккизёқли қисмида ҳаво ранг геометрик шакллар ва гумбазни ушлаб турадиган айланмаси ҳаво рангли йирик ҳарфлар билан бир тартибда битилган ёзувлар аниқ кўрина бошлайди. Сўнгра гириҳнинг шаклини тўлдириб борадиган кўк рангдаги сатрлар ва ҳарфлар орасида бир-бирига чирмашгнан жимжималар кўзга ташланади. Бинога янада яқинроқ борилса, унинг архитектураси қанчалик усталик билан ишланганлиги ҳайратда қолдиради. Дарчалар тепасига ўрнатилган ажойиб кошинлар, мақбара пойдевор қисми мармарида ишланган нафис нақшлар диққатни жалб этади ва гўё бундан нафисроқ безак яратиб бўлмайдигандек кўринади. Аммо изора шарафасининг миниат юрали равоқчаларида зарҳал билан ишланган шундай нафис безаклар борки, уларни фақат жуда моҳирлик билан ишлаб, нодир асарлр қолдирганлар.\nМақбаранинг ташқи томонини бунёд қилганда гумбазга катта аҳамият берилган. Гумбаз остки қисмининг айланаси 15 метр, баландлиги 12,5 метр бўлсада, оғирлиги сезилмайди. Бунинг сабаби шундаки, 64 қабирғадан иборат гумбазнинг вазни ажойиб ишланган шарафа орқали мустаҳкам асос-айланмага тушади. Гумбазнинг ранг-баранг қилиб ишланиши катта аҳамиятга эга. Гумбазда ҳаворанг кўпроқ ишлатилгани учун бу ранг гумбазнинг эгри чизиқли қобирғаларида товланиб туради, қуёшда чарақлаб, гўё осмонга қадалиб туради. Гумбазнинг усти сирли кошинлар билан қопланган.\nШарафаларида ҳам шундай кошинлардан ҳажми бир-бирига мос қилиб ишланган чиройли жимжималар бор. Мақбаранинг ташқи гумбази ёдгорликнинг ташқи қиёфаси янада салобатли бўлиши учун ички гумбаз устига ўрнатилган.\nМақбаранинг жануб томонидаги қиррасига галереянинг қолдиқлари тақалиб турибди. Бу галерея тахминан XV асрларда солинган бинолар таркибига кирган. Шу ерда катта комплекс қурилиши билан Гўри Амир ҳам ўз-ўзидан шу комплексга кириб қолган. Мақбаранинг жануб томонидаги дахма ҳам шулар қаторига киради.\nМаълумки, Амир Темур туғилган шаҳри — Шаҳрисабзда ўзига атаб ҳашаматли бино қурдирган ва мармартошдан сағана ясатган. Амир Темур тўсатдан вафот этгандан кейин шундай сиёсий вазият вужудга келдики, унинг жасади Самарқанддаги набираси учун солинган мақбарага дафн этилди. Шунинг учун Шаҳрисабзда тошдан тайёрланган дахма устига буюк Амир Темурнинг номи ёзилган плита ўрнаитлмаган. Мирзо Улуғбек бобосига тақлид қилиб, Гўри Амир мақбараси ёнида зодагонларни дафн этиш учун катта қурилиш ишларини бошлаб юборган, дейишга асос бор. Мақбарадаги дахма чиройлилиги жиҳатидан Шаҳрисабзда Темур қурдирган дахмадан қолишмайди. Бироқ, Мирзо Улуғбек ваҳшиёна ўлдирилиши билан мажмуадаги ишлар тўхталиб, мақбара ҳувиллаб қолди. Мирзо Улуғбекнинг жасади Гўри Амирда — бобоси ёнига қўйилди.\nГалерея залларининг шаклини деворлар қолдиғидан, деворга ишланган безакларни эса шарафа парчаларидан билса бўлади. Иншоотнинг қанчалик катта бўлганлигини унинг ғарб томонида битмай қолган мажмуага қараб аниқлаш мумкин. каттакон залдан уни тўрт томонга қаонлардир қўйилган тўртта равоғидан биттасигина сақланиб қолган. Эни 10 метрлик равоқнинг икки томонидан йўлак ўтган. Йўлакнинг шимол томонидан қўш гумбазли икки қаватли бинга, жануб томондан эса галереяга кирилади. Гўри Амир мақбараси ва дахмасига шу галереядан ўтилади. Демак, мақбара атрофи бинолар билан ўралган экан.\nМуҳаммад Султон хонақоҳи ва мадрасасидан девор қолдиқлари ва кошин парчаларигина сақланган. Лекин бу қолдиқлар ҳам асрлар бўйи пинҳон бўлиб келган иншоот сирини билишга имкон берди. Хонақоҳ ўртасида катта гумбазли кенг зал, залнинг атрофида икки қаватли, биридан иккинчисига ўтиладиган хоналар бўлган, бу хоналарнинг баъзиларида кишилар яшаган, баъзилари қазноқ бўлган.\nҲовли атрофини ўраб турган деворлар икки қаватли безакли равоқларга бўлинган. Равоқлар бўйининг баланд-паст, энининг эса турлича бўлиши ва рангларнинг жой-жойида ишлатилиши ўзига хос манзара касб этган. Равоқнниг кўпчилиги сайқал берилган ғиштлар, унинг тепа томонлари турли-туман ўсимликларни тасвир этувчи зангори кошинлар билан қопланган. Ўртадаги айвонларни безатишга алоҳида эътибор берилган. Жануб томондаги айвон деворида сақланиб қолган безак парчалари унинг қандай гўзал бўлганлиги ҳақида аниқ тасаввур бера олади. Кейинчалик ганч билан шуваб юборилган деворлар қадимда турли-туман рангли кошинлар билан қопланган. Ҳовли томондаги олд деворнинг тепасида арабча хатлар битилган кенг белбоғ бор. Ҳовлининг ташқи бурчакларида тўрт миноралар бўлган. Юқорига кўтарилган сари ингичкалашиб борган минора Регистон майдонидаги Улуғбек мадрасаси миноралари каби шарафа билан безатилган. Остки ва устки қисми ҳар хил айланмага эга бўлган минораларга кошинлар қоплаш техникаси кишини ҳайратда қолдиради.\nМиноранинг асоси билан тепаси орасидаги тафовут кошин плиталар теришда усталик билан бартараф қилинган. Кошинлар ҳар бир қаторига бир хил миқдорда кошин плиталар терилган ҳолда, улар орасидаги чоклар юқорига кўтарилган сари торайиб боради ва тепасига етиб тугайди.\nУлуғбек даврида мақбарага кириш учун қурилган эшикнинг ёни ва тепалари нафис безатилган. Илгари эшик тепасида: «Бу шавкатли Амир Темурнинг қабри…» деб ёзилган кошинли лавҳа бўлган (бу плита ҳозир Санкт-Петербургдаги Давлат Эрмитажида сақланади). Мақбарага қатор гумбазли галереядан ўтиб кирилади. Бу галереянинг ҳовли томонидаги девори ва баъзи гумбазлари икки мартаба қайтадан ишланган. Деворларида сақланиб қолган безак қолдиқлари галереянинг ичи чиройли бўлганлигини кўрсатади. Галереянинг ҳаво рангдаги олти қиррали изораси оқ деворга солинган яшил нақшлар билан бир-бирига жуда мос тушган.\nГалереядан ўтиб, Темурийлар мақбарасига кирилади. У кенг ва баланд зал бўлиб, тўрттала деворида ҳам ҳаво рангли тахман бор. Мақбаранинг ичи жуда аниқ режаланган. Кенг белбоғ шаклида ёзилган арабча хатлар изора, деворлар, ички ва ташқи гумбазнинг таянчи бўлган равоқли конструкциялар ярусини ажратиб туради.\nМақбара ғоятда нафис безатилган. Деворнинг пастки қисмида кўкимтир шаффоф оникс тошидан ишланган изора бор. Оникснинг чоклари кўкимтир тошлар териб безатилган. Изора устига ишланган ранг-баранг панно худди зар аралаштириб тўкилган гиламга ўхшайди. Гумбазнинг ичи, кунжак яруслари ҳар турли шаклларда бир неча қават ипак қоғоздан бўрттириб ишланган нақшлар билан безатилган, бу нақшлар гумбазнинг юқорисига кўтарилган сари торайиб боради. Уларга зарҳал берилган ва майда гуллар солиб нақшланган. Бўрттириб ишланган ипак қоғоз ораларидан кўриниб турган ганч сувоқ майда жимжимадек гоҳ зангори, гоҳ оқ бўлиб милтираб кўринади.\nМақбарага рангдор ойналар солинган панжарали дарчадан ёруғлик тушади. Шу ойналардан ўтиб тушган қуёш нуридан мақбара ичи ранг-баранг товланиб туради.\nМақбаранинг безагида Ўрта Шарқ усталари эришган юксак санъати намойиш қилиниб, маҳаллий анъаналарга мослаб ишланган.\nМақбаранинг ўртасига ўрнатилган сағаналар устида Темурийларга бағишланган ёзувлар бор. Шулар орасида Темурнинг қабри устига қўйилган тўқ яшил рангли нефрит тош диққатни ўзига жалб этади. Бу тошнинг қаердан олиб келинганлиги, мустаҳкамлиги ва бениҳоя қимматлилиги ҳақидақанча-қанча афсоналар тўқилган. Улуғбек 1425 йилда мўғуллар устидан ғалаба қозонганда қўлга киритилган ўлжалар ичида икки бўлак нефрит ҳам бўлган. Шу иккала тошни яхшилаб ишлаб, бир-бирига улаб, Амир Темур қабри устига қўйилган.\n1740 йилда Эрон шоҳи Нодиршоҳ Бухоро хонлигини забт этган вақтида (ўша вақтда Самарқанд Бухоро хонлигига қарар эди) Амир Темур қабри устидаги тошни Машҳадга олиб боришга буйруқ берган. Лекин шаккок бўлишдан чўчиган Нодиршоҳ бу ниятидан қайтган ва ўша замон учун узоқ ва қийин бўлган сафарлардан кейин тошни яна қайтадан жойига келтириб қўйдирган.\nМақбара Темурнинг кўрсатмасига биноан икки қаватли қилиб қурилган. Мақбаранинг биринчи қаватида зиёратгоҳ, пастки қисмида эса ер остидаги ҳақиқий дахмалар жойлашган. Унинг шипи ўн икки қиррали гумбаз қилиб қия ишланган, ички безаклари жуда содда. Темурийларга қўйилган сағаналар юқори қаватда қандай тартибда бўлса, бу ерда ҳам шу тартибда. Ҳар қайси қабр усти мармар-тош билан қопланган.\n1941 йилда темурийларнинг қабри махсус комиссия томонидан очилган эди. Тобутда Амир Темурнинг бир неча қават мато ва бир қават кимхоб билан ўралган суяги ётган, боши қиблага қаратилган, қўллари тўғриланган, панжалари ёйилган. XVI асрда катта империянинг асосчиси, номи оламнинг ярмини ларзага келтирган улуғ Амир Темурнинг қиёфаси ҳақидаги тарихий маълумот, Улуғбекнинг фожиали ўлдирилиши ва бошқа темурийларнинг дафн этилиши ҳақиқийлиги тасдиқланди. Шунингдек, комиссия бошқа темурийлар қабрларини ҳам очиб, чуқур илмий-тадқиқот ишлари ўтказилди.\n1994-1996 йиллар мақбарада катта ҳажмдаги таъмир-тиклаш ишлари амалга оширилди.


Хоразмда гиёҳвандлик воситаси сотаётган аёл қўлга олинди\n13:54 / 18.09.2020\nҲолат юзасидан Жиноят кодексининг 273-моддаси 5-қисми билан жиноят иши қўзғатилган.\n2020 йилнинг 7 сентябрь куни соат 22:50да Хоразм вилояти божхона бошқармаси, ИИБ ва ДХХ ходимлари билан ҳамкорликда тезкор тадбир ўтказилган. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси ИИВ ҳузуридаги Тергов департаменти хабар бермоқда.\nТадбир давомида Урганч шаҳар 4-даҳада яшовчи 50 ёшли Ф.О. (аёл) яшаш хонадонида икки бўлак полиэтилен пакет бўлагига ўралган соф оғирлиги 28,49 грамм бўлган “опий” гиёҳвандлик воситасини қонунга хилоф равишда 12 000 000 сўмга сотган вақтида ушланган ҳамда гиёҳванд воситаси ва пуллар ашёвий далил тариқасида расмийлаштириб олинган.\nШунингдек, Ф.О.нинг яшаш уйи холислар иштирокида кўздан кечирилганда, хонадонда бир дона полиэтилен пакет бўлакчасига ўралган соф оғирлиги 2,94 грамм бўлган “опий” гиёҳвандлик воситасини сотиш мақсадида сақлаб келаётганлиги аниқланган ва процессуал тартибда ҳужжатлаштириб олинган.\nҲолат юзасидан Хоразм вилояти божхона бошқармаси томонидан Ф.О.га нисбатан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273-моддаси 5-қисми (гиёҳвандлик воситаларини кўп миқдорда қонунга хилоф равишда сотиш) билан жиноят иши қўзғатилиб, тегишлилиги бўйича Урганч шаҳри бўйича ИИО ФМБ ҳузуридаги Тергов бўлимига юборилган.\nЖиноят иши бўйича Ф.О. айбланувчи тариқасида жалб қилиниб, унга нисбатан “қамоққа олиш” тарзидаги эҳтиёт чораси қўлланилган. Тергов ҳаракатлари давом эттирилмоқда.\nЧинозда 1 килограммдан ортиқ марихуана олиб юрган шахс қўлга олинди


Қирғизистонда яна қўшхотинликни қонунийлаштириш таклиф қилинди (тўплам)\n- Сатторий ишини қайта кўриш бошланди. Суд мажлисини ёзиб олишга рухсат берилмади. 29 июнда Термиз шаҳар судида самарқандлик судьялар гуруҳи блогер Отабек Сатторий иши бўйича апелляция жараёнини бошлади. Суднинг биринчи кунида фақат саноқли блогерлар судга киритилди. Уларга ҳам суд мажлисини ёзиб олишга рухсат берилмади. (видео)\n- Ўзбек YouTube каналлари пулдан қуруқ қолмоқдами? YouTube тармоғи ўзбек блогерларига пул тўлашни тўхтатгани айтилди. Бироқ Озодлик Ўзбекистонда "YouTube"нинг монетизация тизими ҳеч қачон ишламагани яъни ўзбек ютуберларига пул тўланмаганини аниқлади. Аммо айрим ўзбек ютуберлари барибир ютуб орқали пул ишлаш йўлини топишган. (видео)\n- Қирғизистонда яна "ёлғон маълумотлардан" ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини кўриб чиқишмоқда. (видео Настоящее время)\n- Москвадаги кафе ва ресторанларга кимлар ташриф буюриши мумкин эканлиги маълум қилинди. Унга кўра 28 июндан бошлаб кафе ва ресторанлар фақат махсус QR кодли фуқароларни қабул қилишади. (видео Директ)\n- Фалаж: Ҳаёти қил учида турган Элдорбек. 41 ёшли Фарида Ибрагимова икки ўғил онаси. Аммо унинг кичик ўғли Элдорбек 15 йилдан бўён тўшакка михланган. ДЦП ташхиси билан Элдорбекнинг аҳволи тобора оғирлашиб бормоқда. Уни даволашга оиланинг пули йўқ. Элдорбекни даволатиш учун учун ҳеч қаердан ёрдам келмайди. (видео)


Президент мурожаати: бу йил ҳам оғир келади!\nЎзбекистон Республикаси президентининг асосий мақсади – давлат функцияларини кескин қисқартириш, давлат ва халқ орасидаги тўсиқларни камайтириш ва ниҳоят, давлат бошқаруви хизматчилари ва раҳбарларининг масъулияти, жавобгарлигини ошириш...\nПрезидентнинг Олий Мажлисга мурожаатномасини тинглаб, шундай фикрга келиш мумкин.\nРаҳбар қандай бўлса, давлат ҳам шу йўлдан кетиши собиқ СССР тарихида исботини топган ҳақиқат. Дастлаб ҳокимиятни революционерлар бошқарди ва улар аҳолининг маълум қисмини ўлдириб юборди. Кейин уруш кўрганлар бошқариб, совуқ урушни бошлади. Кейинроқ ҳокимият тепасига "ижодкор"лар келиб, романтикага берилиб, халқни оч ва юпун қолдирган эди.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев эса менеджмент, ишлаб чиқариш, бозор ҳақида кўпроқ гапиради.\n2019 йилда юқорида айтилган тадбирларни амалга ошириш мақсадида Конституцияга ўзгартириш киритиш борасида ҳаракатлар бошланади. Президент ваколатларининг маълум қисмини Олий Мажлисга ва Судьялар ассоциациясига олиб берилиши кўзда тутилади.\nПрезидентнинг маърузаларида илгари кўп учрамайдиган яна бир ҳолат бу – 27 йиллик фаолиятга қисқача баҳо бериш бўлди.\n27 йил давомида давлатнинг бюрократик чангалзорлар орасида қолиб кетиши, ҳаддан ортиқ вазифаларни ўз зиммасига олиб, бажаришни эплолмаслиги мамлакатнинг тараққий этишига тўсқинлик қилди.\nМурожаатномадан сезилдики, 27 йиллик давлат фаолиятини танқид қилиш фақат танқид учун эмас, балки ўтмиш хатоларидан хулоса чиқариш, тўғри йўлни танлаш, танқидий қараш орқали, бугунги кунга баҳо беришга ҳаракат.\nЎзбекистонда ер сотилиши ҳақида ҳам фикр билдириб ўтилди. Албатта, бу ёппасига ер майдонлари сотувга қўйилади, дегани эмас. Президентнинг сўзларига қараганда, қурилиш учун ёки бино турган ер майдонларигина сотилса керак. Бу нафақат ерни хусусийлаштриш учун, балки тадбиркорнинг келажакка ишончини ошириш, тижоратининг ярим йўлда синдириб ташланмаслигига кафолат бериш учун қилинмоқда.\nЙигирма беш йил ичида индустриямиз йўқ бўлиб кетди - Мирзиёев\nЎзбекистонда шусиз ҳам ер майдони ошиб-тошиб ётган эмас. Аҳолининг бу тезликда ўсишида эса унинг ҳар қаричи олтинга тенг бўлиб қолиши эҳтимолдан йироқ эмас. Бошқа томондан нобоп суғориш тизими орқали ерларни яроқсиз ҳолга келиши, шўрлашишнинг ҳаддан ошиб кетиш ҳам бу борадаги катта муаммо.\nАлбатта, президент бунинг ечимини ҳам таъкидлаб ўтди. Хусусан, саноатлаштириш, шаҳарлашишни тезлаштириш, суғориш тизимини мутлақо янги тизимга ўтказиш... Булар учун маблағ ажратиш замирида ҳам шу сабаб ётади. Мирзиёев Ўзбекистоннинг қиёфасини кескин ўзгартириш ташаббуси билан чиқмоқда. Кейинги 11 йил давомида шаҳарлашишни 35 %дан 65 %га олиб чиқаришни кўзда тутувчи тадбирлар белгиланади.\nНазаримизда, энди эски уй-жой фондини бузиш, ўрнига замонавий, қулай ва шинам уйлар қуришга эътибор қаратилади. Бу Тошкент шаҳрининг Мирзо Улуғбек туманидан бошланиши таъкидланди. Асосийси, бунда аҳолини бошқа жойларга кўчириш сиёсати юритилмайди. Шу ернинг ўзида янги уй қурилиб, аҳоли кўчириб ўтказилади. Буям ўзбекларнинг "киндик қони тўкилган жой" тўғрисидаги ақидасига мос келади.\nУшбу ишлар нафақат аҳолининг яшаш тарзини яхшилаш, балки ердан самарали фойдаланиш учун ҳам амалга оширилади.\nПрезидент бир неча бор "энди ҳаммага ишига қараб ҳақ тўланиши"га алоҳида тўхталди. Дарҳақиқат, 2018 йилни Ўзбекистонда касблар, мутахассислар ва маошнинг табақаланиш йили бўлди, деб айтиш мумкин. Мурожаатномадан келиб чиқиб, айтадиган бўлсак, бу ишлар келаси йилда ҳам давом эттирилади.\nМурожаатномада алоҳида урғу солиқ сиёсатига қаратилди. Президент Ўзбекистонда юзага келган, давлатнинг айтгани бошқа, ҳаёт бошқа, деган ақида – догмани илдизи билан суғуриб ташламоқчи. Тўғри-да, давлат органларида бошқа гап, оилада бошқа гап айтилган даврлар ортда қолди, энди ҳамма очиқ ойдин ишлаши ва очиқ-ойдин яшаши керак. Президентнинг талаби, интилиши шу. Солиқ сиёсати ҳам иш ва сўз бирлигини таъминлайдиган асосий йўналиш.\nПутин ва Мирзиёев "соатларни солиштиришди" - Тюрденев\nҲаддан ортиқ оғир солиқ юкидан бели букилган корхоналар, тадбиркорлар, фуқаролар уни айланиб ўтиш пайида бўлади. Ва, афсуски, бунинг юзлаб йўлларини ихтиро қилиб, ҳатто кундалик ҳаёт тарзига айлантириб олганлар ҳам сон-саноқсиз. Солиқ камайтирилиши оқибатида энди улар ўз-ўзидан тўғри йўлга қайтармикин?\nПрезидент статистика масаласига ҳам эътибор қаратди. Рақамлар ҳақиқатни айтмас экан, жамиятни ёлғон исканжасидан қутқариб бўлмайди.\nЎзбекистонда қонунларга риоя қилиниши масаласида бир нима дейиш қийин, лекин ахлоқ қоидаларига риоя қилиш қатъий талаб этилади. Шу жиҳатдан тунги клублар, кўнгилочар масканларни кеч бўлиши билан ёптириб қўйиш сиёсати тез-тез кун тартибига чиқиб туради. Бу тартиб ким томонидан қўлланилади, номаълум. Президент эса бунақа йўлдан кетиш номаъқуллигини бир оғиз сўз билан таъкидлаб ўтди. Ундан кўра, ҳуқуқ-тартибот органларини фаолроқ ишатишни талаб қилди.\nПрезидент озиқ-овқат масаласини бировга ишониб топширолмаслиги, бу билан шахсан ўзи шуғулланишини таъкидлади. Кундалик эҳтиёжнинг тижоратга айланиб кетиши шахсан президент томонидан ҳимоялангани аҳолининг кўнглига таскин беради, албатта.\nПрезидент бу йил йил ҳам оғир бўлишини таъкидлади. Бироқ ҳамма билиб қолдики, президент "оғир" деганда аҳолининг оч-наҳор, юпун қолишини эмас, балки ўзидан тортиб, энг қуйи поғонагача кўпроқ ишлашини назарда тутади. Ўзбекистонликлар эса ҳеч қачон ишдан қочмаган! Шунинг учун ҳам, оғир келиши башорат қилинган дастлабки икки йилдан кейин одамлар орасида оддий, лекин деярли шиорга айланиб қолган бир гап тарқалди: президент келгандан буён ҳали ҳеч кимга ёмон бўлган эмас!\nБу халқнинг ўз президентига берган оддий ва самимий баҳосидир.


“Мўйноқ порлоқ текстил” корхонаси фойдаланишга топширилди - Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси1\n“Мўйноқ порлоқ текстил” корхонаси фойдаланишга топширилди\n“Ўзпахтасаноат” АЖнинг 10 млрд. сўм маблағи ҳисобидан “Нукус агросаноат қурилиш монтаж” МЧЖ томонидан сифатли қуриб битказилган мазкур тикувчилик мажмуасининг иш бошлаши натижасида 500 нафарга яқин хотин-қизлар бандлигининг таъминланиши назарда тутилган. Замонавий хорижий технология ва тикув машиналари билан жиҳозланган янги корхонада айни пайтда 350 нафар хотин-қизлар махсус курсларда ўқитилиб, ишга қабул қилинди. Корхонада ишчилар учун барча шароитлар яратилган.\nТадбирда Ўзбекистон Республикаси Президенти маслаҳатчиси Т.Худайбергенов иштирок этди.


Темурийлар елчилари чин хокони хузурида Узбек хикоя (реал)\nVatanda.Com » Хикоялар » Темурийлар елчилари чин хокони хузурида\nТемурийлар елчилари чин хокони хузурида\nОзбекистон ва Хитой ортасидаги дипломатик алокалар тарихи олис асрларга бориб такалади. Тарихий манбалар бундан минг йиллар аввал хам халкларимиз ортасида савдо-иктисодий, маданий сохалардаги алокалар тараккий етганини корсатади.\nНаккошдан чиккан елчи\nТемурийлар хукмронлиги даврида Хитой билан дипломатик алокалар янада мустахкамланган. 1419 йилнинг 4 декабрида Хиротдан Шохрух Мирзонинг амир Шодихожа ва Кокча бошчилигидаги елчилари йолга тушадилар. Уларга Бойсунгур Мирзонинг Султон Ахмад ва Гийосиддин Наккош бошчилигидаги елчилари хам кошилади.\nБойсунгур Мирзо Хожа Гийосиддинга сафар таассуротларини йозиб беришни буюради. 1422 йилнинг бахорида уч йилдан узокрок давом етган сафардан кайтган Гийосиддин Наккош оз корган-кечирганларини когозга тушириб, хукмдорга такдим етади. Форс тилида битилган бу сайохатнома "Ажойибул-латойиф” йохуд Хитой сайохатномаси деб номланган. Оз даврида Абдураззов Самаркандий, Мирхонд, Хофизи Абро сингари тарихчилар ушбу сайохатномадан оз асарларида иктибослар келтириб отадилар.\nЙол юрса хам мол юриб…\nНаккошнинг йозишича, Хиротдан чиккан елчилар Балх оркали Самаркандга етиб келадилар. Бу ерда уларга бошка вилоятлардан юборилган елчилар хам келиб кошилади. 1420 йилнинг 25 февралида барча елчилар бирлашиб, яна Хитой томон йол оладилар ва 24 август куни Хитой худудига кирадилар.\nХитойга карашли биринчи катта шахар Сокжуда императорнинг хос надимлари елчиларни катта тантана ва ехтиром билан кутиб олганлар ва катта дастурхон йозиб зийофат берадилар. Елчиларнинг пойтахтга бехатар етиб олиши учун хар бир бекатда махсус хизматчилар кутиб олиб, уларни жой, озик-овкат ва кейинги бекатга бехатар етиб олишларини таминлашган.\nНаккош император Чжу Ди саройидаги кабул маросимларини хам батафсил тасвирлайди. Мухташам саройда хар куни юз мингдан ортик одам императорга салом бериш учун пешонасини ерга койиб кутиб турган.\nМалумки, 1420 йилда Мин сулоласи вакили император Чжу Ди ози учун курилган янги саройга кочиб отган. Айни пайтда хам мазкур иншоот Ер юзидаги хукмдорлар саройлари орасида енг каттаси саналади. Темурийлар салтанатининг елчилари ана шу тарихий вокеанинг гувохи болишади ва шу муносабат билан отказилган байрам тантаналарида хам иштирок етишади.\nПекинда елчилар шарафига шохона дастурхонлар тузатилади. Аммо, улар айни пайтда мусулмонлар таквими бойича рамазон ойи еканлиги, елчиларнинг барчаси розадорлигини билишгач, улардан дархол узр сорашади. Елчилар Хитой янги йилининг нишонланишига хам гувох болишган. Байрам кунлари пойтахт кочаларидаги мушакбозликлар, турли халк ойинлари, масхарабозларнинг конгилочар томошалари, Хитой таомлари Гийосиддин Наккошда катта таассурот колдиради.\nТемурийларнинг елчилари олиб келган турли-туман совгалар орасида отлар хам бор еди. Хитой императори совгаларни мамнуният билан кутиб олади. кабул маросимидан сонг, император елчилар билан хайрлашиб, ози овга отланади. Елчилар ертаси куни тонгда шахардан ендигина чиккан пайтларида, оркаларидан етиб келган мулозимлар уларни тохтатишади.\nМалум болишича, император Чжу-Ди Шохрух Мирзо жонатган отдан йикилиб, ойоги каттик шикастланган. Бундан газабланган император елчиларни жазоламокчи болган. Шунда елчилардан бири Мавлоно Хожа Юсуф императорнинг якин мулозимларидан бирига юзланиб вазиятни юмшатади:\n— Ало хазратларига етган озор учун албатта таассуфдамиз. Аммо, бунинг учун елчиларни жазоламок тогримикин? Зеро, елчи факат оз хукмдорининг совгасини етказади, холос. колаверса, бу от Сохибкирон Амир Темурнинг севимли тулпорлари болиб, император хазратларига хурмат юзасидан тухфа сифатида юборилганди.\nШундан кейин импертор газабидан тушади ва елчиларни яна иззат-хурмат билан оз юртларига кайтишлари учун ижозат беради. Гийосиддин Наккош оз хамрохлари билан 1421 йилнинг 8 майида Хонбаликдан йолга чикиб, 1422 йилнинг 2 сентябрида Хиротга етиб келади.\nБебахо тарихий манба\nГийосиддин Наккош оз "сайохатнома”сида Хитойдаги суд-хукук тизимига хам алохида этибор каратган. Унинг йозишича, огир жиноятга кол урганлар олис вилоятлардан пойтахтга келтирилар, айбдорнинг килмиши тахтачага йозилиб, бойнига осиб койиларкан. Императорнинг он икки девони болиб, жиноятчининг айби хар бир девон томонидан тасдикланиши керак. Агар шу девонлардан лоакал биттаси айбсиз деб топса, жиноятчи афв етилиши мумкин екан. Шунингдек, агар айбланувчининг айбсизлигини исбот ета оладиган гувох олти ойлик масофада яшаши малум болса хам, оша гувохни топиб келиб, кейин хукм чикаришаркан.\nУмуман олганда ушбу тарихий асар нафакат озбек дипломатияси тарихида, балки, Хитой халкининг тарихи, анана ва урф-одатларини органишда хам мухим орин тутади.\nРустам Жабборов таййорлади.


Абдулла Қаҳҳор. Нурли чўққилар (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиАбдулла Қаҳҳор (1907-1968)Абдулла Қаҳҳор. Нурли чўққилар (ҳикоя)\nАбдулла Қаҳҳор. Нурли чўққилар (ҳикоя)\nГоҳо ер меҳрини ўйларкан,\nEсга тушар дорнинг сиёғи;\nАжаб ҳикмат: одам ўларкан\nУзилганда… ердан оёғи.\nТўққизинчи синф аълочиларидан, темир-терсакни ҳаммадан кўп йиғиб, оти радиодан айтилган ва мактаб маъмуриятидан раҳматлар эшитган Зуҳрахон деган қиз йўқолиб қолди.\nЎша касофат шанба куни мактабдан қайтишда Зуҳра китоб-дафтарларини опаси Фотимага бериб, лола тергани қирга чиққан экан, қайтиб келмабди. Унинг ота-онаси аввалига қарғаб, кейин йиғлаб бутун лолазорни, бутун қишлоқни така-така қилди. Мактаб маъмурияти булардан ҳам кўпроқ жон куйдирди — жамоа ижроқўмига айтиб бутун қишлоқни оёққа турғизди, туманга маълум қилди, чунки синфда аълочи қиз тўртта бўлса —Зуҳра унинг йигирма беш протсентини ташкил қилар эди.\nЧол-кампир бошқа хунук хаёлларга бормаслик учун бир-бирини овутди: Зуҳра қоқвош, таъби нозик, димоғдор қиз бўлиб, мактабдошларига қўшилмас эди, шаҳардан лола тергани чиққан қизлардан биронтаси таъбига ёқиб, ўша билан ўйнаб кетган бўлса ажаб эмас. («Бирон йигит билан қочиб кетмадимикан», дегани тил бормас эди.) Кўнглига йўл бериш мумкин бўлган ва бирдан-бир хайриятли гумон шу бўлиб қолди. Ҳақиқатан, шанба ва якшанба кунлари шаҳарлик ёшлар битта данак топса шу лолазорга келиб чақиб ер эди. Буларнинг ичида чиройлиги бор, шўхи бор, бойвачча табиати бор, бевоши бор… Бунинг устига Зуҳра ниҳоятда кўзга яқин, бир қараган киши, кўзи хира тортиб, яна қарагиси келар, хусусан, хонатлас кўйлак кийиб сочини «лайлак уя» қилганида мақтовига «чиройли» деган сўз гоҳ камлик, гоҳ эскилик қилиб қолар эди.\nЗуҳра ўзига муносиб, яъни яхши ўқийдиган сухсурдаккина бирон йигит билан кетган, деган умидда чол билан кампир бир оз таскин топган бўлдию, лекин Фотима балога қолди: «Зуҳра лола тергани бораман, деса, битта ўзини юборавердингми? Бирга борсанг оёғингга куйдирги чиқармиди, мунча ношуд-нотавон, мунча ҳам анқов-лакалов бўлмасанг!..»\nКампир бунақа гапларни алам устидагина эмас, умуман, куйиб айтар, чунки шўх ва шаддод Зуҳрага қараганда Фотима бўштоброқ, шўхлик ҳусннинг пардози бўлса керак, иккови бир олманинг икки палласи бўлса ҳам, Зуҳранинг олдида унинг истараси сўникроқ кўринар эди.\nОрадан ўн кун ўтгач, Фотима мактабдан йиғлаб келди: Зуҳра туфайли синфда давомат анча пасайгани учун уни синф дафтаридан ўчирмоқчи бўлишибди. Бу гап чол-кампир учун Зуҳранинг ўлими хабари билан баробар бўлди. Фотима яна зихновга қолди:\n— Сен палпис-пандавақи бўлмасанг, бошимизга шундай кунлар тушмас эди! Зуҳра сендан кичик, лолазорга бораман деганида йўлини тўссанг, унамаса, сочидан судраб олиб келсанг бўлмасмиди! Аҳволинг шу бўлса ҳолингга вой, эр олмайди, бошимга ёстиқ ўласан!..\nФотима бунақа таъна-дашномларни кўп эшитди, ниҳоят, жон-жонидан ўтиб кетдию, йиғлаб деди:\n— Аяжон, ҳамма айбни менга тўнкайверманг, ахир Зуҳрага менинг сўзим эмас, ўзингизнинг сўзингиз ҳам ўтмас эди-ку! Ҳу ана унда, озиб-ёзиб бир иш буюриб, «Қизим, тўрттагина пиёз арчиб бер» деганингизда тескари қараб, «Мен сенга малай эмасман» дегани эсингиздан чиқдими! Шунда ҳам индамадингиз. Мен эсимни таниганимдан бери сизга қарашаман, рўзғор ишини буткул қўлимга олсаму сизни етти қават кўрпачага ўтқазиб қўйсам дейман! Наҳот, ота-онанинг иззатини, хизматини қилган киши малай бўлса! Ҳамма айб ўзингизда, яхши ўқисин, деб Зуҳрани жуда эркалатиб юборган эдингиз! Қизимнинг қўли қаваради, деб ўсмасини ҳам ўзингиз сиқиб берар эдингиз!\nКампир Фотиманинг сўзларига қарши лом-мим деёлмай қолди: ҳақиқатан, ўзи вақтида ўқиёлмай қолиб, ҳаётида нима камлик, қандай қийинчилик тортган бўлса ҳаммасини илмсизликдан кўрган, зеҳни ўткир Зуҳранинг илмга тезроқ тўлишини кўзлаб, унинг мактабдаги килдай ютуғи олдида уйдаги филдай гуноҳини пайқамаган эди. Шундан кейин Фотима зихновдан қутулди, лекин кампирнинг ғамига ғам қўшилди, Зуҳрадан хат келгунча яқин бир ой бўйи ўзини ўзи еб, муштдаккина бўлиб қолди.\nЗуҳра бош-кети йўқ тўмтоқ хатида шундоқ дебди:\n«Турмуш ўртоғим билан кўнглимизнинг амрини бажариб, бахтиёр оилалар сафидан мустаҳкам ўрин эгалладик ва бахтли турмуш қучоғида оқиб, келажакнинг нурли чўққилари томон бормоқдамиз. Сизлар феодализмнинг уқубатли қучоғида яшагансизлар, юксак идеалларга асосланган муҳаббат нима эканини билмайсизлар, шунинг учун мендан хафа бўлманглар, хурсанд бўладиган кунларинг яқинлашиб келмоқда «.\nФотима хатнинг бошига «азиз дадажоним, меҳрибон онажоним», охирига — «сизларга сиҳат-саломатлик тилайман» деган сўзларни қўшиб ўқиди. Хатда на адрес бор, на имзо, конвертга шаҳар ўн биринчи алоқа бўлимининг муҳри босилган эди.\nХатнинг «бахтли турмуш, нурли чўққи» деган жойлари кампирга тасалли берди. Лекин чол хатни Фотиманинг қўлидан юлқиб олди, қўйнига тиқдию тўнини елкасига ташлаб шаҳарга жўнади ва шу кетганича бир ҳафта деганда келди: Зуҳрани қидириб ўн биринчи алоқа бўлимига қарашли ҳамма хонадонга бир-бир бош тиқибди: мактаб, идора, корхоналардан сўроқлабди: ниҳоят, шаҳар милитсия бошқармасига учрабди. Милитсия тўрт кундан кейин: «Шаҳарга бунақа аёл ёзилган эмас», деб жавоб берибди.\nКузга яқин туманда катта мажлис бўлгани, мажлисда Зуҳра ва унинг мактаби оғизга тушгани, хунук-хунук гаплар айтилгани тўғрисида миш-миш тарқалди. Бу миш-мишлар рамақдажон бўлиб юрган кампирни йиқитди. Кампир узоқ ётиб қолди.\nҚиш ўтди. Баҳор келди. Зуҳранинг на тиригидан дарак бор эди, на ўлигидан. Чол баъзан, жуда куйиб кетган вақтларида бошига муштлаб: «Жувонмаргга аза оч, аза оча қол», деб йиғларди.\nФотима мактабни битирди. Унинг нияти яна ўқиш эди, бироқ чол-кампир: «Ўқиш шу бўлса — бас, мактабларга ўт тушсин», деб туриб олди. Бундан ташқари, Зуҳра бунақа бўлганини, онаси не аҳволда ётганини кўриб Фотима бу ниятидан қайтди, иш сўраб раиснинг олдига борди. Раис Фотима ҳақида онасининг «ношуд-нотавон» қабилидаги сўзларини эшитган экан, унинг афтига ҳам қарамасдан, ферма мудири ихтиёрига юборди ва кетидан мудирга телефон қилиб: «Иш-пиш топиб бер», деди.\nФотима фермада «иш-пиш» қилиб юрган эди, бир куни гапдан гап чиқдию, Фотима сигир деган жониворнинг бефаросатлигидан нолиб: «Мен раис бўлсам, сигир боқиб ўтирмас эдим, олимлар билан биргалашиб, ем-хашакнинг ўзидан сут оладиган машина чиқарар эдим», деди. Соғувчилар хўп кулишди. Бу гап раиснинг ҳам қулоғига етган экан, фермага келганида Фотиманинг елкасига қоқиб: «Дуруст, дуруст, каллада хом хаёл бўлса ҳам бўлгани, калла бўш турмагани яхши», деди ва орадан кўп ўтмай уни соғувчиликка ўтказди. Бу кунларда ферма сигирларни машинада соғишга ўтган бўлиб, сигирлар ҳали ўрганмаган, кўпи машинанинг ичагини кўрса юраги ёрилиб бошини сарак-сарак қилар, пишқирар, соғувчини сузиш пайида бўлар эди. Фотима пастдан юқори бўлганига суюниб, машинага қизиқиб, бу ишга шавқ билан киришиб кетди.\nКампир ўша ётганича қовун пишигада бир оз ўнғарилиб ўрнидан турди, лекин кўп ўтмай яна ётиб қолди, шу ётганича бўлак турмади — вафот қилди. Зуҳра азанинг тўққизинчи куни кириб келди. Чол уни кўриб қарғашга оғиз очдию, лекин қарғаёлмади, «Бўйнинг узилмасин, болам» деб ҳўнграб юборди. Зуҳра каттакон қизил рўмол ўраб олган, катак рўмолчасини лунжига босиб солдатчасига ғоз турар, афтидан, онасининг хотирасини ўзича ҳурматлар эди. Унинг келганини эшитиб қўни-қўшни кўнгил сўрагани чиқишди. Зуҳра хотинларга орқасини ўгириб тураверди. Фотима, бечоранинг юзи шувут, деб ўйлади-да, уни секин туртиб:\n— Бунақа вақтда ҳеч ким ўтган гапни эсламайди. Уялма, буларга бир нима дегин…— деди.\nЗуҳра юзи шувут эмас, хотинларнинг кўнгил сўрашини ҳам, бунга жавобан «кўнглимни кўтарганларинг учун раҳмат» деган маънодаги гапни ҳам эскилик деб билгани учун шунақа қилиб турган экан, Фотимага ялт этиб қаради:\n— Нимадан уяламан, эркин муҳаббат масаласини Навоий, Толстойлар кўтарган! — дедию, бурилиб уйга кириб кетди. Фотима одамлардан ҳижолат бўлиб, уни касалга чиқарди.\nФотима одамларни кутди, кузатди, айвонда алламаҳалгача отаси билан гаплашиб ўтирди, кейин унга жой солиб берди-да, ётгани уйга кирди. Зуҳра ҳануз ухламаган экан, йиғлайвериб шишиб кетибди. Буни кўриб Фотиманинг гина-кудурати ёзилди, унинг қилмиши, ёзган тўмтоқ хати, бояги гапи хусусида кўнглига тугиб қўйган ўпка-таъна сўзларини айтмади, аксинча, уни юпатди, турмушини сўради. Зуҳра бундан ўн бир ой муқаддам қорнида беш ойлик боласи билан эридан чиққан экан.\n— Ота-онаси феодал, феодализмнинг уяси, мени чўри, уй чўриси қилмоқчи бўлишди! Ўзинг биласан, уй-рўзғор ишига уқувим йўқ, қозон-товоқни жинимдан баттар ёмон кўраман. Шунинг учун аям мени фақат ўқитганлар, мен ҳам яхши ўқиганман. Йўқ, буларга мен оқсоч бўлишим керак экан! Хизматчи олгани қўйишмади, «Москвич»имизни соттириб юборишди. Бундан ташқари: «Енгсиз кўйлак кийма! Бировнинг олдида керишма! Қаҳвахонага бунча кўп борасизлар!..» Безор бўлдим! Чиқдим кетдим!.. Лекин эрим мени яхши кўрарди: қўлида кўтариб юрарди, кўчага чиқса, албатта бир нима олиб келарди… Бечора уч-тўрт ой хўп қатнади, ялинди. «Ўша ота-онанг бор экан, уйингни елкамнинг чуқури кўрсин», дедим. Уч марта онаси, бир марта отаси келди, икковини ҳам қабул қилмадим!\n«Қабул қилмадим» деган гапни Фотима ҳазм қилолмади, катта бошини кичик қилиб келган ва эшикдан қайтган мўйсафидларни кўз олдига келтириб йиғлагудай бўлди.\n— Eринг ота-онасидан кечсинми?— деди.\n— Кечмаса ҳам… ёшлар яшаши керак!\n— Буларни тўрқовоққа солиб шипга осиб қўйиш керакми? Шу талабни эринг қўйса, сен нима дер эдинг?\nЗуҳра «бунақа гапларни сен тушунмайсан» деган маънода бошқа гапга ўтди:\n— Мактабни дурустроқ битирдингми? Сенинг толеингга аям бунақа бўлиб қолдилар… Янаги йилга қайси институтга кирасан?\nФотима ҳайрон бўлиб сўради:\n— Дадамни ёлғиз ташлаб қаёққа бораман?\n— Тўғри, лекин, дадам дунёдан ўтиб бораётипти, сен дунёга энди қадам қўяётибсан!\n— Ишга кирдим, фермада сигир соғаётибман…— деди.\nЗуҳра бирдан бошини кўтарди.\n— Нима? Ўн йил ўқиб сигир билан таппидан бошқа нарсага ақлинг етмадими?\nЗуҳра аразлаб орқасини ўгирди, лекин Фотима бу ишга вақтинча, ноиложликдан кирганини, ўқиш тўғрисидаги режаларини айтар, деб хўп кутди, бироқ Фотима хаял ўтмай мушукчадай майин хуррак отди.\nФотима тонг ёришганда уйғонди. Зуҳра ундан олдинроқ туриб, кетиб қолибди — ким билади, эрталаб яна одам йиғилади, дедими, ё «еримдан чиққанимни Фотима айтиб қўяди» деган ўйда отасига рўпара бўлгани юзи чидамадими…\nЗуҳранинг изига тушиб бўлмади. Фотима унинг эрдан чиққанини дадасига айтмай қўя қолди, ярашиб кетар, деб ўйлади.\nБу орада Фотима ишга шўнғиб кетди. Маълум бўлишича, сигир дегани ем-хашак, суту таппидан, соғувчилик иши елин тортишу сут чиқаришдангина иборат эмас, сигир деган махлуқ шунча бефаросатлиги билан соғувчининг меҳрини, меҳнатини, билимини сезар, шунга қараб сут берар экан. Фотима шуни билганидан кейин ишда кун сайин очила борди, шундоқ бўлдики, раис ҳисобот-сайлов мажлисида «кесакдан ўт чиққани»га хурсандлик изҳор қилиб, бир қанча қизиқ гаплар гапирганидан кейин уни илғор соғувчилар қаторига қўшди. Яхши соғувчи бўлгани, раис қўшиғига қўшгани учун Фотима колхозда отнинг қашқаси бўлиб қолди. Фақат шўхлик—шаддодлик эмас, шуҳрат ҳам ҳусннинг пардози экан шекилли, Фотима бирдан очилиб кетди: ана қора ёлқин ташлагувчи кўзлару, ана тутаб турган пайваста қошлару, ёшларнинг иштаҳасини очадиган кулдиргичлару… Зуҳра хонадонга доғ солиб кетганидан кейин кўп одам: «Eнди Фотима қариқиз бўлиб ўтириб қолади», деб тахмин қилган эди, йўқ, жазман устига жазман чиқаверди: раиснинг қайниси, колхознинг монтёри, бухгалтернинг ўғли, химизатор, аптека мудири… Фотима яқинда ўқишни битириб, фермага ҳайвонот доктори бўлиб келган Самижон деган йигитга майл берди.\nСамижон кўп мулоҳазали йигит экан, тўй чолга ҳам татисин, деган мақсадда Зуҳрани хўп қидирди, олти ҳафта қидириб, охири дарагини топди. Унинг бир ўртоғи Зуҳрани шаҳар кутубхонасининг залида кўрибди. Зуҳра залда ўтирган бўлса, демак, кутубхонага аъзо, аъзо бўлса ўша ерда адреси бўлиши керак.\nИккови шаҳарга бориб, ҳақиқатан, кутубхонадан Зуҳранинг адресини топди. Зухра марказий ҳаммом қошидаги сартарошхонада кассир бўлиб ишлар экан. Самижон эшикда қолиб, сартарошхонага Фотима кирди ва кўк ёғоч панжара ичида ўтирган Зуҳрани кўриб юраги шиғ этиб кетди: озиб чўп бўлиб кетибди, букчайибди, шундай сочдан чилвирдаккина иккита кокил қолибди…\nЗуҳра Фотимага кўзи тушиб, худди яланғоч ўтирганида устига биров кириб қолгандай шошиб, сариқ рўмолини елка аралаш бошига ташлади, беихтиёр панжарадан чиқиб келди.\n— Нега, нега келдинг?.. Мен бу ерда вақтинча ишлаб турибман…\n— Яхшимисан… Эринг яхшими, — деди Фотима «ярашдингми» деёлмай.\n— Кетиб қолган, аллақачонлар кетиб қолган. Ленинградда, ўқишда…\n— Боланг катта бўлиб қолдими?..\n— Венера боғчада, — деди Зуҳра ва бундан ортиқ гап сўрашини истамади шекилли, ўзи савол берди: — Эрга тегаётган эмишсан деб эшитдим, ким ўзи?\nФотима тўй унинг қишлоққа боришига қараб қолганини айтишга шошилиб:\n— Ўзимизнинг қишлоқдан, фермада ҳайвонот доктори, — деди.\nЗуҳра лабини бурди.\n— Сигир доктори дегин! Таппи таппидан йироқ тушмас экан-да!\nФотиманинг дами ичига тушиб кетди. Шу аснода Самижон кириб келди. Фотима икковини таништиришини ҳам билмай қолди, таништирмаслигини ҳам, лекин унинг Зуҳрага томон илжайиб бораётганини кўриб «Самижон!» дейишга мажбур бўлди. Зуҳра куёв шу эканини билиб, унга кўз қирини ташлади, ҳиндчасига кафтларини жуфтлаб таъзим қилиб қўя қолди. Самижон ўсал бўлиб тўхтади, сўрашгани узатмоқчи бўлган қўлини кўксига қўйганича орқага тисарилди. Шу он бир мижоз кассага пул тўлагани келди-да, Зуҳра чопиб борар экан, Фотимага қараб: «Бир айланиб келинглар, кейин уйга борамиз», деди. Самижон таъзим қилиб чиқиб кетди. Фотима Самижоннинг олдида Зуҳранинг қилмишидан уялди, уни узиб-узиб олмоқчи бўлиб панжаранинг олдига борди, лекин унинг мижозига қилган муомаласидан юраги тор, жиззаки бўлиб қолганини фаҳмлаб, шаштидан қайтди.\n— Зуҳра, жигарим,— деди ҳазил йўсинида,— онанг ҳинди эмас эди-ку, куёв билан ўзимизча қўл бериб сўрашсанг нима қиларди? «Бир айланиб келинглар» деганинг нимаси, уйингга олиб борадиган бўлсанг, адресингни айт, калитингни бер, биз бориб турайлик!\nЗуҳра қип-қизариб кетди, чўнтагидан калит олиб, икки бармоғи билан Фотимага узатди, адресини айтди.\nФотима Зуҳранинг қилмиши ҳақида узр сўраб, Самижонга унинг ҳали одам кўрмаганини, одоб-ахлоқ ўрганмаганини, шу туфайли бўлса керак, уйи бузилганини айтиб берди.\nЗуҳра паркдан нари тўрт қаватли иморатнинг зинаси остидаги уйда турар экан. Фотима сиртқи эшикни очиб йўлакка кирди, икки томонда очиқ турган эшиклардан уй билан ошхонанинг аҳволини кўриб Самижондан номусларга ўлди.\n— Вой, ким айтади шу уйда хотин киши, ёшгина жувон туради деб!\nСамижон уни хижолатдан чиқаришга шошилди:\n— Зиёни йўқ, айни муддао! Зуҳрахон ёш, ёлгиз, оёғи тойилмадимикан деб қўрққан эдим, йўқ, хайрият… бу уйга эркак зоти эмас, одам боласи оёқ босмаганга ўхшайди. Бечоранинг дугонаси ҳам бўлмаса керак.\nИккови уй билан ошхонани йиғиштирди, тозалади.\nИшдан кейин Зуҳра сариқ қоғоз халтачада бир нима кўтариб келди, ошхонага кириб кетдию, кўп ўтмай уйга товоқда овқат кўтариб кирди. Овқат аслида чучвара бўлиб, қайнатишда совуқ сувга солинган бўлса керак, хамири билан қиймаси қоришиб ётар эди. Зуҳра магазиндан олинган тайёр чучварани қайнатишни ҳам билмаганидан заррача хижолат эмас, аксинча, қозон-товоққа йўқлигини шу билан яна бир марта писанда қилганидан мамнун кўринар эди. Фотима тегишди:\n— Илгари аямга малай, қайнанангга чўри бўлиб қолишдан қўрқиб, қозон-товоққа қўл урмасдинг, энди нимадан қўрқасан, ҳеч бўлмаса ўзинг учун ўргансанг бўлмайдими?\n— Шу билганим ўзимга етади, чучварадан мақсад, гўшт билан хамир ейиш бўлса иккови ҳам турибди, қўшиб еявераман!\n— Ахир бир куни эринг келар, ярашарсизлар… Зуҳра ярашишдан умиди бўлмаса керак:\n— Мен озодлигимни ҳеч қанақа эрга алишмайман! — деди.\n— Ёлғизликнинг ўзи бир тутқунлик эмасми? — деди Самижон кулиб.\nЗуҳра эри тўғрисида қизишиб гапира кетди, бу гапларнинг тагида фақат: «Менинг қадримга етмади, мендай хотиннинг қадрига етмади» деган бир алам ётар эди. Бу алам, афтидан, уни кемириб, сўриб, дармонини қуритибди ва «дунё шу ўзи, ҳаётда ҳеч ким ўз қадрини тополмайди», деган кўйга солиб қўйибди. Энди маълум бўлишича, Зуҳранинг уй тутиши, кийим-боши, ўзига қарамай қўйганлиги шунинг оқибати, ҳозирги ҳар бир гапи, ҳаракати шуни таъкидлар, ҳатто дастурхонни йиғиштирганида, бўш товоқни олиб чиқиб кетаётганидаги рафтори, афт-ангори, бутун вужуди: «E, олам эли, мана, кўрдингизми, мен нечоғлиқ хорлик, зорлик тортаётибман!» деб турганга ўхшар эди.\nЧой маҳалида ҳеч кимдан садо чиқмади. Самижон гап очишнинг мавриди келди, деган маънода Фотима билан кўз уриштириб олганидан кейин:\n— Куёв билан бунақа аразлашиб қолган бўлсаларинг якка ўзингиз шаҳри азимда нима қиласиз, қишлоққа кета қолайлик, — деди.\nЗуҳра анчадан кейин жавоб берди:\n— Шаҳардан қишлоққа… бир қадам орқага қайтиш бўлмасмикан?\nФотиманинг аччиғи келди.\n— Орқага қайтиш бўлса нима, нурли чўққидан тушиб қоласанми?\nЗуҳра бир вақтлар ота-онасига ёзган хатида: «Келажакнинг нурли чўққилари томон бормоқдамиз», дегани эсида бор экан, ранги бўзариб кетди.\n— Таъна қилма! — деди лаби пирпираб.— Мен нурли чўққига етолмаган бўлсам… сигир миниб сен етиб борасан!..\nБу гап Самижонга ҳам тегиб кетди.\n— Одам интиладиган чўққи тоғ чўққиси сингари булутлар орасида эмас, ерда бўлади, — деди Самижон.\nФотима унинг жавобига қаноат қилмади:\n— Аям мендан рози бўлиб кўз юмдилар, дадам минг марта розилар; дугоналарим, қавм-қариндош, бутун колхоз мендан рози, менинг учун бундан баландроқ чўққи борми! Сендан ким рози? Ҳатто суюб олган эринг ҳам рози бўлмабди-ку! Сен қанақа чўққига интилган эдинг?\nЗуҳра пушти рўмолчасини лунжига босганича курсига қапишиб кетди. Унинг аҳволини кўриб Фотима шу гапни гапирганидан пушаймон бўлди. Зуҳранинг кўзлари юмуқ, қалин киприклари орасидан ёш сизар эди. Зуҳра туриб-туриб бирдан Фотимага ўзини отди, уни қаттиқ қучоқлади, ичидан хуруж қилиб келаётган фарёдни ютиш учун юзини унинг қорнига ишқаб тўлғанди, инфади, сўнг ўзини ерга отдию, бошини каравотнинг поясига бир неча марта урди. Самижон уни кўтариб каравотга ётқизди. Фотима нима қилишни билмас, қўрқиб нуқул: «Менгина ўлай» дер, унинг бошини силар эди…\nБугун шанба куни Зуҳра қизини яслидан олиши керак экан, вақтида бормагани учун қоронғи тушганда мураббияси Венерани олиб келди. Зуҳра буларнинг товушини эшитиб кўзини очди. Мураббия Зуҳранинг касаллигини кўриб ҳол-аҳвол сўради, кейин Венерани унга томон йўллади. Венера унинг этагидан маҳкам ушлаб тураверди. Фотима дарров сезди: Зуҳра юраги торлик қилган пайтларда қиз бечорани кўп уришиб, эҳтимол уриб ўзидан бездириб қўйибди. Буни Самижон ҳам пайқади. Ҳақиқатан, Фотима «кел» деб қўл чўзган эди, қиз бир оз бегонасираса ҳам югуриб борди ва унинг қучоғига ўрнашиб, онасига хўмрайиб қаради.\nМеҳмонлар тўрт кун туриб қолишди. Фотима Зуҳра билан, Самижон меҳмонхонада ётиб юрди. Венерани яслига элтишмади, Самижон ўйнатиб, жавратиб юрди.\nБешинчи куни Зуҳра буткул тузалиб, ишга чиқадиган бўлгандан кейин меҳмонлар кетадиган бўлишди. Зуҳрани қишлоққа, ҳатто тўйга таклиф қилиш ҳам ноқулай бўлиб қолди. Булар учун чолга: «Зуҳра эсон-омон юрибди, қизи катта бўлиб қолибди», деган хабарни элтиш ҳам катта гап эди.\nЗуҳра буларни автобус стантсиясига кузатиб чиқди. Автобус тайёр экан. Фотима Венерани кўтариб олган, автобусга чиққани уни Зуҳрага узатган эди, Венера «дод» деб Фотимага чирмашиб олди, унга ҳам ишонмай Самижонга интилди. Зуҳра хижолат бўлди. Шу чоқ автобус йўловчиларни қистаб устма-уст гудок берди. Фотима ёпилаётган эшикдан автобусга чиқиб, болани деразадан Зуҳрага узатмоқчи бўлди. Венера яна чириллаб, Фотиманинг сочини чангаллаб олди. Автобус кетидан тутун чиқариб юриб кетди.\nСамижон деразадан бошини чиқариб қичқирди:\n— Зуҳрахон, ўзингиз бориб олиб келинг! Шу ҳафта ичи боринг, кутамиз!\nЗуҳра кўзи жиққа ёшга тўлиб, қўлидаги катак рўмолчасини силтади: шундай яхши қизи борлигини, уни кўп уришиб ўзидан бунчалик бездириб қўйганини энди пайқади; билагига ташлаб олган желеткаси оёғи остига тушганидан бехабар, автобуснинг кетидан бир-икки қадам босди…\n← Аввалги Аввалги Абдулла Қаҳҳор. Маҳалла (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Абдулла Қаҳҳор. Хотинлар (ҳикоя)


«Ўзбекистондан ўғирлаб кетилган бойликларнинг саноғи йўқ....\n16.07.2019 18:06 0 5795\nЖурналист Комилжон Шамсиддиновнинг Ўзбекистон Давлат божхона қўмитасининг илк раиси, истеъфодаги генерал-майор Ўрайимжон Абдуғаниев билан суҳбати «ЎзА»да эълон қилинди.\n— Ўрайимжон ака! Сиз мустақил Ўзбекистоннинг божхона тизимига асос солган одамлардан бири, Давлат божхона қўмитасининг илк раҳбарисиз. Мустақилликнинг дастлабки йилларидаги жараёнлар осон кечмагани аниқ. Бугун ўша йиллар хотираларини ёдга олганингизда нималар эсга келади?\n— Мустақиллик эълон қилинганига эндигина 26 кун бўлган эди. Ўша кезларда бизда бор-йўғи иккита, яъни Термиздаги ва Тошкент аэропортидаги божхона пости ишларди. 1991 йил 26 сентябрда Вазирлар Маҳкамасининг қарори чиқди. Унга асосан Ички ишлар вазирлиги тизимида – товар-моддий бойликлар олиб чиқиб кетилиши устидан назорат қилиш Давлат инспекцияси тузилди. Бошқарма мақомидаги у инспекциянинг бошлиғи этиб мен тайинландим. Инспекцияга 107 та штат берилди. Мана – Ўзбекистон Республикасининг харитаси. Унинг ҳудуди: ғарбдан шарққача – 1425 км, шимолдан жанубгача эса – 930 км. Ҳудудининг умумий майдони 440,4 минг квадрат километр. Менга Ички ишлар вазирлигидан битта хона ажратишган. Келиб ўтирганим ҳамоно қўлимга Ўзбекистоннинг харитасини олдим. Очиғи, унга қараб ўтирибман-у, кўнглимда қўрқув. Боиси – ана шу улкан ҳудуднинг ҳамма ёғидан олиб чиқилаётган товарларни назорат қилиш осон эмас. Хўш, нима қилиш керак? Қарорда «асоссиз ва ноқонуний олиб чиқилишини назорат қилиш керак», дейилган, холос. Бошқа конкрет бир кўрсатма йўқ. 106 та штат – вакант, фақат бошлиқ ўрнида ўзимман....\nУ пайтда Ўзбекистонда чегара қўшинлари йўқ эди. Ваҳоланки, мамлакат ҳудудининг учдан бир қисми – чўл, хиёбон ва тоғли жойлар, уларниям бекитиш керак, мамлакатнинг беш томонида бешта мустақил давлат турган бўлса... Хуллас, ўша кезларда республика бўйлаб 100 дан ортиқ постлар ташкил қилдик. Ундан ташқари ҳар бир вилоятда 2-3тадан, автомашинада ҳаракатланадиган кўчма постлар очганмиз. Чунки стационар постлар ҳамма нарсани ҳал қилолмасди. Кўчма постлар айланиб юриб, чегараларни назорат қилиб турган. Натижа, менимча ёмон бўлмади. Тўғри, ҳамма масала ҳал бўлди, деб айтолмайман. Лекин Ўзбекистон мустақиллиги мустаҳкамланди, дейишим мумкин.\n1991 йил 25 октябрда эса алоҳида божхона қўмитаси ташкил қилинган. Унинг вакиллари асосан шаҳар марказларида жойлашиб, ташқи иқтисодий масалалар, экспорт-импорт операциялари билан шуғулланишди. Лекин 99 фоиз ҳудудда бунақа операциялар амалга ошгани йўқ, уларнинг назорати билан эса – давлат инспкцияси шуғулланар эди.\n— Божхона масаласида ҳам қўш ҳокимиятчилик бўлган экан-да?..\n— Давлат инспекциясининг ташқи иқтисодий алоқалар, экспорт-импорт билан шуғулланиш ваколати бўлмаган. Фақат товар-моддий бойликларнинг ноқонуний ўтишини назорат қилган. Агар товар қонуний олиб чиқилса, худди божхона ходимларидек – декларация қилишга ҳаққи бўлган. Лекин барибир 1992 йил 10 августга бориб, инспекция ва божхона қўмитаси негизида – давлат божхона қўмитаси ташкил этилди. 12 август куни эса Биринчи Президент фармони билан мен унинг раиси бўлдим. Шундан кейин биз мавжуд 39 та аэропорт, 140 магистраль йўллар ва бошқа жойларда 150 дан ортиқ божхона пунктлари очдик. Чегаралар бекитилиши тўлиқ таъминланди.\n— Сиз – матбуотга бегона одам эмассиз. Яхши эслайман, телевидение орқали намойиш этилган «Шаҳар бедарвоза эмас» деган кўрсатувга ўзингиз, божхона қўмитаси раиси ўлароқ, бошловчилик ҳам қилгансиз. Ўша йиллар зиддиятлари, қарама-қаршиликлари ҳам эсингизда бордир. Жамоатчилик назаридан панада қолган шов-шувли, катта воқеалар ҳам бўлганми? Мисоллар келтира оласизми?\n— Нафақат мисол... Тўғриси, мен учун саволингизга жавоб бериш анчагина мушкул. Чунки биласизми, ўша шов-шувга сабаб бўлган ҳолатлар – давлатнинг у ёки бу лавозимларида ишлаган шахсларнинг яқин кўмаклари воситасида содир қилинган. Миллион-миллион доллар турадиган товар-моддий бойликларни четга чиқариб юбориш ҳолатлари дейсизми, уларга ҳомийлик қилишми, шуларнинг ҳаммасида биздаги айрим раҳбарларнинг қўли бор эди. Ўзлари бош-қош бўлиб турган. Мисолларни, рақамларни келтиришим мумкин. Лекин уларнинг фамилияси, исмини айтгим йўқ. Сабаб – уларнинг кўпи ҳозир ҳам умргузаронлик қилмоқда. Бола-чақалари, невара-эваралари бор, зурриётлари олдида уларни шарманда қилгим йўқ.\nМенга ёқмаган битта мисолни келтираман. «Ўзбекистон ҳаво йўллари» негизида «Прогресс» деган Ўзбекистон-АҚШ қўшма корхонаси тузилган эди. Низом жамғармаси атиги 128 рубль эди. Лекин ўша корхона бир ярим-икки йил ичида 44 тоннадан кўпроқ дизель ёқилғиси ҳамда бензинни Ўзбекистондан «реэкспорт» қилиб, Венгрияга, Афғонистонга сотиб юборган. Ўзи бензинни биз импорт қилиб, четдан олиб келамиз. Бу фирмага ташқи иқтисодий алоқалар вазирлиги лицензияни – углеводород хомашёси олиб кириб, қайта ишлаш ва Ўзбекистонда сотиш учун берган.\n«UMI» деган яна бир қўшма корхона бор эди. Уям ташқи иқтисодий алоқалар вазирлигида рўйхатдан ўтган. Унинг (Ўзбекистондан экспорт қилаётган) кабеллари таркибида (тоннасига) 5 граммгача тилла, 80 граммга қадар кумуш аниқланди. Аслида кабель таркибида бир грамм ҳам тилла бўлмаслиги, адашмасам, 25-30 гр кумуш бўлиши мумкин, холос. Биз буни аниқлаб, экспертиза қилганимизда, ўта кўп миқдорда (ноқонуний) тилла ва кумуш чиққан.\n— Яъни менинг тушунишим бўйича, улар четга – мис кабель ўрнига тилла ва кумушни қориштириб, ўтказиб юборишган, шундайми?\n— Шундай. Тасаввур қилинг-да, симни эритсангиз, барибир (тилла бўлади). Уларга кабель эмас, тилла ва кумушлар керак бўлган, холос.\n—Бу ишларга «тепа»дан, яъни раҳбариятдан ҳам аралашишлар бўлганми?\n— Биласизми, бу – алоҳида мавзу. Кейинчалик қайтармиз...\n—Нега энди, шунча тиллани Ўзбекистондан олиб чиқишаяпти-ю, уни раҳбариятдан ҳеч ким билмаслиги – ақлга сиғмайди-ку?..\n—Менимча, кейинчалик билишган. 1994 йилдан кейин қандайдир чоралар ҳам кўришган. Бу – жудаям узун мавзу...\nМана, пахта бўйича ҳам мисоллар келтираман: 771 миллион рубллик пахта ушлаб қолиниб, мусодара қилинган. (Ўзаро) тил бириктириш бўлган-да – Ўрта Осиё темир йўли раҳбарлари билан, бошқаси билан. Бизнинг божхона ходимлари Ўртаовул темир йўл станциясида 1534 тонна пахтанинг вагонда тургани ҳақидаги фактни аниқлашган. Юк кўп турганидан шу аҳволгача етганки, ўтлар ўсиб, ҳатто вагон ичига ҳам кириб кетган. Нимага туриб қолган, деган савол туғилади. Чунки пахтани чет элга опчиқиб сотиш режаси амалга ошмай қолган. Ўша йиллари темир йўл божхонасида жуда инсофли, виждонли йигитлар ишларди. Бу – «Ливентул» деган бирлашманинг найранглари эди. Шу воқеадан сўнг қизиқиб қолиб, яна суриштирув олиб борсак, Сергели станциясида ҳам 33 та вагонда 1650 тонна пахта ойлаб ушлаб турилган. Униси «VITA» деган қўшма корхонаники экан...\nАсосан жуда катта пулимиз Россияда қолиб кетган. Пахтанинг ўрнига – ароқ, сигарет кириб келган. Тасаввур қилаяпсизми, Ўзбекистоннинг стратегик хомашёси ўрнига бу. Рангли металлар олиб чиқилган...\n— Қаршиликлар бўлмаганми? Сиз ўшанда қатъий чоралар қўрмаганмисиз?\n— «Қаршилик» дегани – оддий бир сўз. Шундай қаршиликлар бўлганки... У нарса менга кечаси-ю кундузи бўларди. Ҳаттоки божхона ходимлари ҳалок бўлган ҳолатлар ҳам бор.\n— Жилла қурса, бир учини чиқармайсизми?\n— Йўқ, олдиндан «ноғора чалиш»ни истамайман. Сабаби – бу ерда мен ишга қабул қилган 2 мингдан ортиқ божхона ходимларининг тақдири ётибди. Энг юқори лавозимларда ишлаган айрим раҳбарлар устида ҳам қаттиқ гаплар бор у китобда.\n— Кўнглингизга олманг-у, ишлаган йилларингизда сизни орқаваротдан «Ураган» деб аташарди. «Тўфон», «бўрон» маъноларини берадиган сўз аслида у. Бу – табиатингиздаги кескинлик, қатъият намоён бўлганиданми ва ёхуд ички ишлар тизимида, конфликт кўп бўлган жойларда ишлаганингиз боис мажбур бўлганмисиз «Ураган» аталишга?\n— (Кулади) Бу номни ўзимга ўзим қўйганим йўқ. Ҳозир ҳам вилоятларнинг қайси чегарасига борсам, эски ишлаган одамлар келиб, исмим қолиб, «Ана, «Ураган» кепти» дейишади. Бундай қараганда, шу ном менга ёқади. Балки ўта қаттиққўллигим, талабчанлигим, давлат манфаати тақозо қилса, йўлда учраган ҳар қандай ноқонуний, асоссиз ҳолатларни ўз пайтида тозалаганим боис шу «ном»га сазовор бўлгандирман. 1991-93 йилларда 400 дан ортиқ жиноий ишлар қўзғатганмиз: жуда кўп одамлар жиноий, 25-30 мингга яқин шахс маъмурий жавобгарликка тортилган. Улар барибир аламзада-ку...\n— Самарқанд вилоятида ички ишлар бошқармаси бошлиғи бўлиб ҳам ишлагансиз. Сиз – божхона қўмитаси раиси, вазир даражасидаги одамни нега кейинчалик вилоят даражасидаги раҳбар қилиб юборишган?\n— Чунки 1994 йил Давлат божхона қўмитасини йўқ қилишиб, Давлат солиқ қўмитаси таркибига – божхона бошқармаси сифатида қўшиб юборишди. Ўшанда Республика раҳбарияти мени чақириб, Самарқанд вилоят ички ишлар бошқармаси бошлиғи қилиб тайинлади...\n—У ерда эшитганим бор эдики, Сиз оддий кийим-бош билан, халқ орасида ўзингизни танитмай юргансиз. Ички ишлар ходимлари эса, «қилғиликни қилиб қўйиб», иннайкейин ўз бошлиғи, яъни генерални таниб қолишган экан. Шу гаплар ростми?\n— Бу бор гап. Мамлакат Биринчи Президентининг – ўша пайтлардаги «Давлат автомобиль инспекцияси» дея аталган бўлинма (яъни ГАИ) ҳамда Сиёб бозори бўйича ўта қаттиқ топшириғи бўлган. Шу иккита йўналишда ишлаш оғир кечганди.\nСамарқанд шаҳридаги ГАИ ишини ҳақиқатан ўрганиш учун ўзим рулда юриб, ходимлар билан «муомала қилиб», ўша қилмишларига амин бўлиб, кейин уларни тарбиялаш билан шуғулланганман. Сиёб деҳқон бозоридаги милиция ходимлари билан «танишув»да ҳам оддий кийимда, «картошка-пиёз сотувчиси» ролида бўлганман.\nЎзбекистон божхона бойликлар Ўрайимжон Абдуғаниев\nАвто Кеча, 20:11\nИқтисодиёт 26/11, 15:52


«Солиқ ва божхона хабарлари» газетасининг 2020 йил 18 февраль 7-сони - Gazeta.Norma.uz\n«Солиқ ва божхона хабарлари», №7, 2020й. 18 февраль\nДавлат тилида маркировка қилинмаганми – мувофиқлик сертификати берилмайди\nПрезидентнинг 11.02.2020 йилдаги ПҚ-4594-сон қарорига асосан 2020 йил 1 августдан бошлаб истеъмол товарларининг айрим турлари ишлаб чиқарувчи томонидан давлат тилида лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосида маркировка қилинмаган тақдирда, мазкур товарларга мувофиқлик сертификатини расмийлаштириш тақиқланади.\nҲисоботлар ўз вақтида топширилмагани учун санкциялар\nЯнги Солиқ кодексида солиқ ҳуқуқбузарликларининг анча кўп турлари келтирилган. Бугунги материалимизда сўз ҳисоботни топшириш ва солиқларни тўлашдаги кечиктиришлар каби ҳуқуқбузарликлар қандай оқибатларга олиб келиши мумкинлиги ҳақида боради.\nНорезидент – юридик шахснинг даромадларидан тўлов манбаида фойда солиғи қандай тўланади\nҚуйидаги иш тажрибасига эга: ● солиқ солиш соҳасида – 20 йиллик; ● ЎзР Давлат солиқ қўмитасида – 18 йиллик; ● хорижий давлатлар органлари билан алоқа қилиш. Қуйидагиларда иштирок этган: ● ЎзР солиқ қонунчилигини ислоҳ қилишга доир лойиҳаларни ишлаб чиқишда; ● 40 дан ортиқ халқаро келишувларни тузиш ва ўзгартиришда; ● ЎзР ДСҚ томонидан солиқ солишдан озод қилиш тўғрисидаги аризаларни кўриб чиқишда.\nҲисобот турлари ва топшириш муддатлари\nҚуйидагилар жамият фаолияти предмети ҳисобланади: ● Интернет тармоғи ва компьютер хизматлари кўрсатиш; ● аудиовизуал асарлар, фонограмма ва компьютер дастурлари яратиш; ● аудиовизуал асарлар, фонограмма ва компьютер дастурларини реализация қилиш, шунингдек уларни муайян даврга пулли фойдаланиш тақдим этилган ҳолда Интернет тармоғида жойлаштириш; ● ишлаб чиқариш ва қурилиш соҳасида консалтинг хизматлари кўрсатиш; ● ноширлик фаолиятини юритиш; ● реклама фаолиятини юритиш. Қонун ҳужжатларида МЧЖ учун қандай ҳисобот турлари ва даврийлиги белгиланган?\nДивидендларни аввалги муассис олади\n2019 йил июнда МЧЖ муассиси Ивановга 20 млн сўм миқдорида дивидендлар тақсимланди. Корхона счётида пул маблағлари камлиги сабабли тўлов 5 млн сўм миқдорида қисман тўланди. 2019 йил декабрда муассис Иванов устав фондидаги ўз улушини жисмоний шахс Сидоровга ҳадя қилди. Улушни ҳадя қилиш пайтида ҳисобланган, бироқ тўланмаган дивиденд қисми аввалги муассисга тўланадими ёки янги муассисга бериладими?\nЕр солиғи қачон тўланади\nКорхонада маъмурий бино ва иссиқхоналар барпо этилган ер участкаси мавжуд. Иккала объект битта жойда жойлашган. Қишлоқ хўжалигидан ташқари, бошқа фаолият турлари билан шуғулланмайди. Қачон ҳисобот топширилади ва ер солиғи тўланади – жорий йилнинг 10 январидами ёки 1 майидами?\nНафақага қўшимча тўлов – исталган миқдорда\n2019 йилда бола 2 ёшга тўлгунга қадар унинг парвариши бўйича нафақа 406 000 сўм миқдори белгиланган. 2019 йил 1 августдан корхона томонидан нафақа миқдори 446 000 сўмгача оширилган. Хусусий ташкилотда бола 2 ёшга тўлгунга қадар унинг парвариши бўйича нафақа миқдорини унга ЖШДС солинмаган ҳолда ошириш мумкинми?\nЛимитдан оширганлик учун жарима\nИстеъмолчи томонидан шартномада кўрсатилган лимитдан ортиқча ва етказиб берувчи билан олдиндан келишилмаган ҳолда газ олинганда, оширилган тўлов ундирилади. Шунингдек шартномага мувофиқ энергия таъминоти корхонасидан шартномада белгиланган лимитдан ортиқча энергия истеъмол қилинганлиги учун жарима ундирилиши назарда тутилган. 1. Фойда солиғини ҳисоблашда белгиланган лимитдан ортиқча табиий газ ва электр энергияси харажатлари чегириладиган харажатлар ҳисобланадими? 2. Шартномада белгиланган лимитдан ортиқча электр энергия истеъмол қилганлик учун жарима суммаси фойда солиғини ҳисоблашда чегириладиган харажат ҳисобланадими?\nҚурувчи ХУМШ таъсис этмайди\nҚурилиш ташкилоти кейинчалик реализация қилиш мақсадида кўп қаватли бино қурди. Бинода 32 та квартира бўлиб, 12 таси реализация қилинган. Квартираларнинг қолган қисми бўшаб ётибди. Яшовчиларнинг умумий йиғилишида ХУМШ тузилди, раҳбарият сайланди, 2020 йилга устав ва харажатлар сметаси тасдиқланди. ХУМШ реализация қилинмаган квартираларга фойдаланиш ва таъминот бўйича харажатларга доир ҳисобварақ-фактураларни ёзиб беряпти. 1. Мазкур харажатлар фойда солиғини ҳисоблашда чегириладиган харажатлар ҳисобланадими? 2. Қурилиш ташкилоти ўзи қурган бинода ХУМШ муассиси бўлиши мумкинми?\nКичик корхона тоифасидан чиқарилди\nСавдо корхонаси умумбелгиланган солиқларни тўлайди ҳамда 25 нафар ходими бўлганлиги сабабли кичик корхона ҳисобланади. 2020 йил февралдан ходимлар сонини ошириш режалаштирилмоқда. 1. 2020 йил февралдан ходимлар сони оширилса, корхона қачон кичик тадбиркорлик субъектлари жумласидан чиқарилади? 2. Мазкур ҳолатда корхона учун нималар ўзгаради?\nФоизларга қандай солиқ солинади?\nЖисмоний шахс томонидан жисмоний шахсга кўчмас мулк сотишда ёки ҳадя қилишда қандай солиқ оқибатлари юзага келади?\nКадастрни қайта расмийлаштириш лозим\n2019 йилда МЧЖ – умумбелгиланган солиқларни тўловчи корхона эски заводни (8 та бино) сотиб олди. Завод демонтаж қилиниши, унинг ўрнига кейинчалик квартиралари реализация қилинадиган уй-жой комплекси қурилиши лозим. 2019 йилда бир нечта бино бузиб ташланган, 3 таси қолган – улардан биттаси офис учун ижарага бериляпти. Бузилган бинолар ўрнида тайёргарлик ишлари олиб борилмоқда. 2019 йилда янги ташкил этилган корхона сифатида мол-мулк солиғи бўйича имтиёз мавжуд бўлган ва у 1.04.2020 йилга қадар амал қилади (янги Солиқ кодекси бўйича тушунтиришларга биноан). Мол-мулк солиғи бўйича бўнак тўловлари ҳисоб-китобини бузилган биноларни ҳисобга олган ҳолда қандай тўғри топшириш мумкин? Бинолар бузилганлигини қандай ҳужжатлар билан тасдиқлашимиз ва қолган бинолар бўйича мол-мулк солиғи ҳисоб-китобини қандай асослаб беришимиз мумкин?\nҚҚСга ўтишнинг икки варианти\nТушуми рўйхатдан ўтилган санадан то календарь йил тугагунига қадар 1 млрд сўм 365 га бўлинган ва рўйхатдан ўтилган санадан то календарь йил тугагунига қадар бўлган кунлар сонига кўпайтирилгандаги суммадан ошса, янги ташкил этилган субъектлар ҚҚС тўлашга ўтишига бўлган талаб қўлланилишини шартли мисолларда тушунтириб берсангиз.\nТовар қарзи қайтарилганда солиқ оқибатлари\nҚарз шартномаси бўйича ҚҚС ҳисобга олинмаган ҳолда 10 млн сўмлик товар олинган, қарз берувчи ҚҚС тўловчи ҳисобланмайди. 2019 йилда ҚҚС билан товар, яъни 11,5 млн сўм қайтарилган, шу жумладан ҚҚС – 1,5 млн сўм. 1,5 млн сўмлик зарар суммаси фойда солиғи бўйича солиқ солинадиган базани камайтирадими?\nЎн фоиздан кўп бўлмаган миқдорда\nКорхона хорижий муассис «А» (Туркия) билан қарз шартномасини тузди, унга кўра йиллик 5% миқдорида фоизлар тўланади. Давлатлар ўртасида икки томонлама солиқ солишга йўл қўймаслик тўғрисидаги ҳужжат мавжуд, Туркия резидентлиги тўғрисидаги сертификат тақдим этилган. Қарз қайтарилганда қарз олувчи корхонада қандай солиқ оқибатлари юзага келиши мумкин?\nШахсий автомобиль – хизмат мақсадларида\nМҲЭКМ ва БҲМ тушунчалари киритилганлиги муносабати билан ВМнинг 2.04.1999 йилдаги 154-сон қарори бўйича автомобилдан фойдаланганлик учун компенсация қайси миқдордан ҳисобланади?\nТуристик фирма учун фойда солиғи\nТуристик фирма кириш ва чиқиш туризми билан шуғулланади. Кириш туризми бўйича турлар экспортга реализация қилинади, тўлов хорижий валютада келиб тушади. Жами даромаднинг ¬70%идан кўпроқни ташкил этадиган кириш туризми тушумининг улуши устунлик қилади. Туристик фирма фойда солиғи бўйича ноль даражали ставкани қўллаши мумкинми?\nАвиакасса Ўзбекистон ҳудудида жойлашган хорижий авиаташувчининг агенти ҳисобланади, унинг ЎзРда ваколатхонаси мавжуд эмас. Хорижий авиаташувчиларнинг авиачипталарни реализация қилишдан олинган воситачилик ҳақи суммасидан ҚҚС тўланадими?\nҚҚС суммаси манфий бўлганда\nҚҚС ҳисоб-китобида бюджетга тўланадиган ҚҚС суммаси (камайиш томонга) (Ҳисоб-китобнинг 050-сатри) «айирув» белгиси билан ҳисобланди. Бюджетга тўланадиган ҚҚС суммаси манфий бўлса, Молиявий натижалар тўғрисидаги ҳисоботнинг (2-сон шакл) 310-сатри қандай тўлдирилади?\nДивидендларни тўлаш: асосий воситалар билан, …товарлар билан\nЎзбекистон резиденти бўлган жисмоний шахс – ҚҚС тўловчиси ҳисобланадиган «А» МЧЖнинг муассисига дивидендлар асосий воситалар билан тўланди. Бунда ҚҚС ажратиб кўрсатилган ҳолда ҳисобварақ-фактура ва АВни қабул қилиш-топшириш далолатномаси тузилди. 1. ҚҚС ҳисоб-китобига 5-иловада дивидендлар ҳисобига берилган асосий воситалар бўйича ҳисобварақ-фактураларни кўрсатиш лозимми? 2. Жисмоний шахс худди шу асосий воситаларни «Б» компаниясининг устав фондига ҳисса сифатида киритганда ҚҚС ҳисобга олинадими?\nМол-мулкни беришда солиқ оқибатлари\n2020 йилда юридик шахсдан (ЎзР резидентидан) автомашинани текин олишда ЎзРда ДМ ташкил этмаган хорижий компаниянинг ваколатхонасида солиқ оқибатлари юзага келиши мумкинми?\nРегламентга мувофиқ расмийлаштиринг\nАйланмадан олинадиган солиқни тўловчи қишлоқ хўжалиги корхоналари ўз қудуғига эга. Сув сарфини ҳисоблаш ускунаси ўрнатилган, бироқ солиқ инспекцияси ва «Сувсоз» уни пломбалашни рад этяпти. Корхона солиқни қандай тўлаши лозим?\nСертификатсиз имтиёз йўқ\nЯкка тартибдаги тадбиркор Россиядан истеъмол товарларини олиб кираётганда келиб чиқиш сертификатини расмийлаштириш керакми? Билишимча, бу давлат билан эркин савдо ҳудуди ва божхона божининг ноль даражали ставкасига эгамиз-ку ахир. Бундай сертификат божхонага тақдим этилмаса нима бўлади?\nЖисмоний шахслар томонидан миллий валютани олиб ўтиш: нималар ўзгарди?\nЯнги таҳрирдаги «Валютани тартибга солиш тўғрисида»ги Қонун (22.10.2019 йилдаги ЎРҚ-573-сон) олдинги таҳрирдагисидан фарқли ўлароқ бир қатор янги норма ва механизмлар билан тўлдирилган. Унда валютани тартибга солиш ва валютани назорат қилишнинг асосий принциплари белгиланган. Миллий валюта мақомини мустаҳкамлаш мақсадида давлат божлари, йиғимлари ва бошқа мажбурий тўловларни ундириш, товарлар ва хизматлар учун нархларни ҳамда жамиятларнинг устав капиталларига доир минимал талаблар фақат миллий валютада белгиланиши нормаси жорий этилди (9-модда).\nСертификатлашдан кейинги божхонадан ўтказиш\n7 йилдирки, биз ҳар 3-4 ойда мунтазам равишда тиббий мақсаддаги буюмларни (ТМБ) олиб кирамиз. Саволларимизга батафсил жавобларни олишни истардик. 1. ТИФ ТН коди 3304 бўлган, ТМБга тааллуқли импорт товарни божхонадан ўтказиш тартиб-таомилларини амалга оширишнинг белгиланган муддати борми? Етказиб берувчилар – МДҲ мамлакатлари, хусусан, Украина. Баъзида Европадан ҳам олиб келамиз. Бу меъёрлар қайси норматив-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган? 2. Сертификатлаштириш муддатлари 30 кунгача чўзилиб кетади, шунда биз товарларни божхонада расмийлаштира олмай қоламиз. Текширувчи органлар томонидан сертификат-хулосаларни беришнинг муддатлари қайси норматив ҳужжатларда кўрсатилган? Божхона кодекси ёки бошқа қонун ҳужжатларида бу масалага оид тушунтиришлар борми? 3. Нусхаларни танлаб олишда қанча миқдори (донаси) йиғимга ва қандай лаборатория тажрибалари учун олинишини кўрсатадиган аниқ нормативлар борми? Ҳар сафар биздан мувофиқлик сертификати ва санитария-эпидемиологик хулосаси учун турли хил миқдорда, ўртача олганда 6-8 донадан нусхалар олинади.\nКитоб ярмаркасида божхоначилар\nСирдарё вилояти божхона бошқармасида «Ўзбекистон давлат китоб савдо таъминоти» МЧЖ билан ҳамкорликда Президентимиз томонидан илгари сурилган бешта муҳим ташаббус ижроси доирасида китоб ярмаркаси ташкил этилди.\nБир вақтлар почта орқали хат-хабар, қизиқарли китоблар, совға-саломлар олинар эди. Бугунги кунда эса почтадан исталган нарсани топса бўлади.


Германияда сайёҳлар учун 365 метрлик осма канат кўприк очилди\n01:32 / 06.10.2015\n90 метр баландликда жойлашган кўприк Саар-Хунсрюк табиий боғи ҳудудидан ўтган, ўрмон билан қопланган Мозель дарёси водийси устидан ўтади. Бундай кўприкни қуриш ғояси маҳаллий ҳокимиятга тегишли бўлиб, улар шу йўл билан ҳудудга сайёҳларни жалб қилишмоқчи бўлишган.\nКўприкни қуриш билан швейцар қурилиш компанияси шуғулланган. Қайд этилишича, кўприкнинг нархи 1,1 млн еврони ташкил қилган ва уни қуриш учун 130 кун кетган.\nThe Daily Mail нашрининг маълум қилишича, маҳаллий ҳокимият кўприк ҳар йили 170 минг сайёҳни жалб қилишига умид билдирмоқда. Дастлабки маълумотларга кўра, улардан 50 мингга яқини бир кундан кўпроққа ташриф буюриб, яқин орадаги меҳмонхоналарда жойлашади ва бу маҳаллий бюджетни ҳар йили қўшимча 2,5 млн еврога тўлдиришга имкон беради.\nЖорий йилда аввалроқ Саар-Хунсрюкда 190 км лик йўловчи йўли очилган эди.\nДунёдаги энг узун осма канат кўприги 2014 йилда Тиролда (Австрия) фойдаланишга топширилган. Унинг узунлиги 405 метрни ташкил қилади.


Бир кунда 186 кишида коронавирус аниқланди, ўлим сони яна биттага кўпайди\n17 май 2022, Тошкент вақти: 08:54\nUzbekistan - First Aid to COVID patients in Tashkent\nЎзбекистонда коронавирусга чалиниш бўйича 2021 йилги кунлик антирекорд янгиланди.\n26 март куни 186 кишида касаллик аниқланган. Бу жорий йилдаги энг юқори кунлик рақам.\nШундай қилиб инфекция қайд этилганларнинг умумий сони 82 146 кишига етди.\nСоғлиқни сақлаш вазирлигига кўра, касалликдан яна бир киши нобуд бўлган. Касалликдан вафот этганлар сони 625 нафарни ташкил этмоқда.\nМутахассислар Ўзбекистонда коронавирусга чалинганлар сони расмий статистикада келтирилганидан анча кўп бўлишини назардан қочиришмайди. Чунки коронавирус статистикасига Ўзбекистонда пневмония қайд этилган беморлар киритилмайди.\nЎзбекистонда кундалик ҳолатлар ортиши сабабини мутахассислар одамларнинг хотиржам бўлиб қолгани, санитария талабларига риоя қилмай қўйгани, жамоат жойларида оддий ниқоб тақиб юришни унутаётгани ҳамда тўй ва байрамларда ижтимоий масофага амал қилинмаслиги билан изоҳлашади.\nЎзбек чегарачилари отиб ўлдирган уч қирғизистонлик бир оиладан бўлган\nЎзбекистон чегарачилари отган уч қирғизистонликнинг дафн маросими пайтида олинган сурат. Тепақўрғон қишлоғи, 2022 йилнинг 6 майи.\nЎзбек чегарачилари ўқидан ҳалок бўлган уч қирғизистонлик бир оила аъзолари бўлгани тўғрисида Озодлик радиоси қирғиз хизматига 6 май куни Жалолобод вилоят Олабуқа туманидаги Актам қишлоқ ҳукумати раиси Мирлан Қамчибеков маълум қилди. Унинг айтишича, ҳалок бўлганлар 48 ёшдаги ота ва унинг 24 ҳамда 22 ёшдаги ўғилларидир.\n“Сўнгги беш йилда мазкур чегара ҳудудида ўқ отилмаган эди. Ҳозир ўзбек ва қирғиз чегарачилари музокара ўтказмоқда. Аскарлар ҳодиса содир этилган ҳудудни ўраб олган”, -деб таъкидлади Мирлан Қамчибеков.\nЎзбекистон Давлат хавфсизлик хизмати Чегара қўшинлари ҳам 6 май куни ҳодиса юзасидан расмий маълумот тарқатди.\n“2022 йилнинг 5 май куни ўзбек-қирғиз Давлат чегарасининг Наманган вилояти Янгиқўрғон тумани Оқтом қишлоғи ҳудудидан ўтган қисмида бир гуруҳ номаълум шахслар томонидан Ўзбекистон Республикасидан Қирғизистонга ноқонуний равишда кўп миқдордаги товар-моддий бойликларини олиб ўтилаётганлиги ўзбек чегара нарядлари томонидан кузатилган ва ушбу қонунбузарликни олдини олиш бўйича чоралар кўрилган.\nЧегара наряди томонидан Давлат чегараси бузғунчиларини қўлга олиш вақтида, қоидабузарларнинг бир гуруҳи ҳарбий хизматчиларга нисбатан қаршилик кўрсатиб, куч ишлатиб, тан жароҳатлари етказган ва қуролларни олиб қўйишга ҳаракат қилган.\nУшбу ҳолатда ҳарбий хизматчилар қонунчиликда белгиланган тартибда қурол қўллашга мажбур бўлганлар. Натижада, 3 нафар шахслар яраланиб, уларнинг жиноий шериклари томонидан Қирғизистон ҳудудига олиб кетилган”,-дейилади Ўзбекистон томони тарқатган расмий баёнотда.\nБилдирилишича, ҳолат юзасидан Ўзбекистон томонидан 6 май куни Жиноят Кодексининг 223-моддаси (“Қонунга хилоф равишда чет элга чиқиш ёки Ўзбекистон Республикасига кириш”) билан жиноят иши қўзғатилган ва тергов олиб борилмоқда.\nАввалроқ Қирғизистон чегара хизмати 5 май куни Ўзбекистон чегарачилари Қирғизистоннинг уч фуқаросига қарши қурол ишлатгани ҳақида хабар берганди. Қирғиз томони расмий баёнотида ўзбек чегарачилари яралаган фуқаролар Олабуқа туман касалхонасига етказилгани ва ўша ерда ҳушига келмасдан вафот этгани таъкидланган.\nҚирғизистон Чегара хизмати тергов тадбирлари бошланганини қўшимча қилган, бироқ ҳодисага оид бошқа тафсилотни очиқлаган эмасди.\nҚирғизистон ва Ўзбекистон ўртасидаги чегара узунлиги 1378 километрни ташкил қилади. Шундан 85 фоизи ёки 1170 километри аниқланиб, 2017 йилги шартнома билан ратификация қилинган. Яна 10 фоиз бўйича келишувга эришилган, қолган 5 фоиз чегара масаласи эса ҳал этилмаган эди.\nБироқ ўтган йилнинг март ойида Қирғизистон МХДҚ раиси Қамчибек Ташиев “Ўзбекистон ва Қирғизистон ўртасидаги давлат чегараси масаласи 100 фоиз ҳал этилган”ини айтган.\nММА жангчиси Элбек Раҳимов ўлимида айбланганлар устидан ҳукм ўқилди\nҚашқадарё вилоят судида 5 май куни спорт устаси Элбек Раҳимов ўлимида гумонланган 26 нафар судланувчига нисбатан жиноят ишини кўриб чиқиш бўйича суд жараёни ниҳоясига етиб, ҳукм эълон қилинган. Бу ҳақда Олий суд матбуот котиби Азиз Обидов маълум қилди.\n“Судланувчиларнинг барчаси Қашқадарё вилоятида туғилган бўлиб, уларнинг 3 нафари вояга етмаган шахс ҳамда 3 нафари ички ишлар органларининг собиқ ходимлари”, дейилган хабарномада.\nСудланувчилар Ўзбекистон Жиноят кодексининг 97, 109, 111, 127, 137, 169, 277, 28,137, 28,211, 28,277, 210, 230-1, 241-1 моддаларида назарда тутилган жиноятларни содир этганликда айбдор деб топилган.\nСуд ҳукмига кўра, судланувчиларнинг 19 нафарига 3 йилдан 20 йилгача бўлган муддатларга озодликдан маҳрум қилиш жазоси, 1 нафарига 2 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси, вояга етмаган шахсларга 5 йил 6 ойдан 10 йилгача бўлган муддатларга озодликдан маҳрум қилиш жазоси ҳамда ички ишлар органларининг собиқ ходимларига 3 йилдан 8 йилгача бўлган муддатларга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланган.\nШунингдек, марҳум спортчининг қонуний вакили фойдасига 11 нафар судланувчидан солидар тартибда 10 800 000 сўм миқдорида моддий зарар ва 150 000 000 сўм миқдорида маънавий зарар ундирилиши белгиланган.\nММА жангчиси Элбек Раҳимов ўтган йил ёзида бир тўда ёшлар томонидан калтакланиб ўлдирилгани ҳақида Озодлик аввалроқ хабар қилган.\nФарғона вилоятида 2 яшар қизалоғини 14 минг долларга сотмоқчи бўлган аёл қўлга олинди\nФарғона вилоятининг Данғара туманида 2020 йилда туғилган қизчасини 14 минг АҚШ доллари эвазига сотишга уринган аёл ушланган. Бу ҳақда Фарғона вилояти ИИБ матбуот хизмати маълум қилди.\nҚайд этилишича, шу йил 28 март куни Данғара тумани ИИБга келиб тушган ариза асосида маҳаллий ҳуқуқ-тартиботчилар тезкор тадбир ўтказиб, фарзандини пулламоқчи бўлган аёлни ашёвий далиллар билан қўлга олишган. Ҳодиса юзасидан ҳужжатлар тегишли тартибда расмийлаштирилиб, туман ИИБ тергов бўлимига тақдим этилган.\nАёлга нисбатан Ўзбекистон Жиноят кодекси 135-моддаси 3-қисми “а” банди (Одам савдоси) билан жиноят иши қўзғатилиб, ҳибсга олингани, ҳозирда тергов ҳаракатлари давом эттирилаётгани айтилмоқда.\nМосква вилоятидаги ёнғин чоғида кўп қаватли уй лифтида бўлган икки ўзбекистонлик вафот этди\nРоссиянинг Москва вилояти Митишчи шаҳрида ёнғин хавфсизлигига риоя қилинмагани оқибатида 3 май куни уч киши нобуд бўлди.\n112 Телеграм-канали маълумотига кўра, ёнғин чиқишига 4-қаватдаги хонадон эгаси бўлган 58 ёшли Евгений Филатовнинг сигарет қолдиғини ўчирмасдан ухлаб қолгани сабаб бўлган. Уйга ўт кетиши ортидан уйғонган Филатов ўзини деразадан пастга ташлаган. У олинган жароҳатлар туфайли касалхонада жон берган.\nЁнғин чоғида кўп қаватли уй лифтида бўлган ўзбекистонлик икки киши (46 ва 35 ёшли) нафаслари бўғилиши натижасида нобуд бўлганлар.\nЁнғин пайтида мазкур уйда яшаганлардан яна 15 нафари тиббий ёрдам учун врачларга мурожаат қилгани айтилмоқда.\nапрел 29, 2022\nЗоолог олим: Термитлар Ўзбекистондаги кўплаб тарихий ёдгорликларни емирмоқда\nЗоология институти директори термитлар энг кўп ёғоч ўймакорлиги намуналарига зарар етказаётганини урғулаган\nБутунжаҳон маданий мероси рўйхатига киритилган, ЮНЕСКО муҳофазасидаги “Ичан-Қалъа” тарихий ёдгорлик мажмуасидаги 33 та тарихий обиданинг ёғоч ўймакорлиги ишланмаларига зараркунанда ҳашаротлар жиддий даражада зарар етказмоқда. Бу ҳақда Зоология институти директори, биология фанлари доктори Бахтиёр Холматов АОКАда ўтказилган брифингда маълум қилди.\nЗоолог олимга кўра, “Ичан-Қалъа” мажмуасига кирувчи Жума масжид музейи, Паҳлавон Маҳмуд мақбараси, Муҳаммад Иноқ ва бошқалар термитлардан кучли зарарланган.\nБ. Холматов Сурхондарёдаги Ҳаким Ат-Термизий, Қашқадарёдаги Ҳазрати Имом масжиди, Навоийдаги Имом Ҳасан-Ҳусайн зиёратгоҳи ва Қорақалпоғистондаги Миздақхон мажмуаси тарихий обидаларида термитларнинг зарарли фаолияти қайд этилганини айтиб, Қорақалпоғистон, Хоразм, Қашқадарё, Сурхондарё, Навоий ва Самарқанд зараркунанда ҳашаротлардан кўп зарарланган ҳудудлар бўлиб ҳисобланишини қўшимча қилган.


Афғонистонда хорижлик 10 одам гаровга олинди\n16 май 2021, Тошкент вақти: 17:05\nТолиблар гаровга олган ўн кишидан бири-қирғизистонлик Нургази Конушбеков вертолёт учувчиси бўлгани айтилмоқда. Сурат Конушбековнинг "Одноклассники" ижтимоий тармоғидаги саҳифасидан олинди.\nАфғонистоннинг Лоғар вилоятида толиблар томонидани гаровга олинган 10 кишининг 7 нафари Туркия, бир нафари Қирғизистон, бир нафари Россия ва яна бир нафари Афғонистон фуқароси экани айтилмоқда. Расмий маълумотларга қараганда, толиблар ҳозирча гаровдагиларни озод этиш шартларини эълон қилмаган.\n22 апрел куни Хост шаҳридан Кобулга учиб бораётган МИ-8 русумидаги вертолёт об-ҳаво шароитининг ёмонлиги сабабли учувчилар томонидан Лоғар вилоятида мажбурий қўндирилган. Шундан сўнг вертолёт йўловчилари ва экипаж аъзоларидан иборат бўлган 10 кишини толибон жангарилари гаровга олган.\nҚирғизистон Ташқи ишлар вазирлиги гаровга олинганлардан бири Қирғизистон фуқароси Нургази Конушбеков эканини маълум қилди. Вазирлик расмийси Турдакун Сидиков 47 ёшли Нургази Конушбековни гаровдан озод қилиш учун дипломатик ҳаракатлар амалга оширилаётганини айтди:\n- Ҳозирги пайтда, яъни 23 апрел кунигача бўлган муддат ичида толиблар гаровдаги фуқарони озод қилиш учун ҳеч қандай талаб ёки шартларини билдиргани йўқ, -деди Турдакун Сидиков.\nҚирғизистон Ташқи ишлар вазирлигининг билдиришича, Нургази Конушбеков билан бирга гаровга олинганларнинг 7 нафари Туркия фуқароси, бир нафари Россия ва яна бир нафари Афғонистон фуқаросидир. Қирғизистон президенти Алмазбек Атамбаев ташқи ишлар вазири Эрлан Абдилдаевга Нургази Конушбековни гаровдан озод қилиш юзасидан барча дипломатик имкониятларни ишга солишга кўрсатма берган.\nАфғонистоннинг Лоғар вилояти маҳалллий кенгаши раиси Абдулвали Вакил Озодлик радиосининг афғон хизматига берган маълумотида гаровдагиларни озод қилиш борасида 22 апрелдан бери толиблар билан сўзлашувлар ўтказилаётганини айтди.\n- Биз гаровдагиларни озод қилиш масаласида кечадан бери толиблар билан музокаралар ўтказаяпмиз. Бугунги музокаралар кечагисидан кўра анча самаралироқ бўлди. Толиблар бизга гаровга олинганларнинг кўпи мусулмонлар ва турклар эканини айтди. Бу эса, Худо хоҳласа, гаровдагиларнинг озод этилиш эҳтимоли кўпроқлигини англатади, -деди Абдулвали Вакил.\nАфғон расмийнинг айтишича, гаровга олинганлар орасида ёши 20га етмаган икки аёл ҳам бор. Бироқ уларнинг миллати ва қайси давлатга мансублиги ҳақида маълумот йўқ.\nАфғонистондан олинган хабарга қараганда, вертолётнинг бир учувчиси россиялик, иккинчи учувчиси эса марказий осиёлик бўлган. Мазкур учувчи қирғизистонлик Нургази Конушбеков экани айтилмоқда.\nНургази Конушбеков иккинчи учувчи сифатида бошқарган вертолёт Афғонистондаги “Хуросон Карго Эйрлайнс” хусусий авиаширкатига тегишли экан. Нургази Конушбеков Афғонистоннинг бу ширкатида қандай асосда ишлагани ҳам текширилмоқда.\nҚирғизистон расмийлари Нургази Конушбековнинг таржимаи ҳоли ва оиласи ҳақида ҳеч қандай маълумотга эга эмаслигини айтишди. Конушбековнинг “Одноклассник” ижтимоий тармоқлардаги шахсий саҳифасида айтилишича, у Талас вилоятидаги Беш-булоқ қишлоғидаги ўрта мактабни тамомлаган.Шундан сўнг Бишкекда яшаган.


Месси ПСЖ трансферларига аралаша бошлади. У “Барса”дан кимни олишни айтди!\n10 ноябрь, 2021, 20:01\nТеглар:Лионель Месси | Хорди Альба | Барселона | ПСЖ\nМесси гапини ўтказиб ўрганган\nЛионель Месси ПСЖ раҳбариятига таъсир ўтказмоқчи бўляпти. Аргентиналик юлдуз клуб хўжайинларидан “Барселона”даги дўсти Жорди Альбани трансфер қилишни сўради.\nАйни пайтда каталонияликлар тажрибали ҳимоячини маошини кесиш учун у билан шартномани янгиламоқчи бўляпти. Мавсум олдидан Альба маошини пасайтиришга рози бўлганди. Бироқ, бу гал ўйинчи раҳбарият талабини бажармоқчи эмас.\nШу боис, Альба жамоани тарк этиши мумкин. Бундан ташқари янги бош мураббий Хави жамоани яшартириш сиёсатини давом эттиради ва ёши катта ўйинчилардан воз кечишга тайёр. У ўзи билан бир вақтда “Барса” шарафини ҳимоя қилган юлдузларга ҳам чиқиш эшигини кўрсатмоқчи.\nАльбанинг “Барселона” амалдаги келишуви 2024 йилнинг ёзида якунланади. Унинг трансфери 15 миллион еврога баҳоланаётганини инобатга олсак, ПСЖга бу суммани тўлаб, ҳимоячини Парижга олиб келиш муаммо туғдирмайди.\nПочеттино Месси туфайли ПСЖдан ҳайдалиши мумкин


Tesla 123 мингта машинасининг қайтариб олинишида Bosch’ни айбламоқда » Murodbek.Net\nДата: 08/06/2018, 11:46\nАҚШнинг Tesla компанияси Model S седанининг оммавий қайтариб олинишида деталлар етказиб берувчи Bosch компаниясини айбдор деб ҳисобламоқда. Бу ҳақда Handelsblatt нашрига иқтибос келтирган ҳолда Kun.uz нашри хабар берди.\nTesla фикрича, айнан немис компанияси машиналарнинг қайтариб олиниши билан боғлиқ харажатларни қоплаши керак. Бироқ шу билан бирга ушбу маълумотнинг расмий тасдиғи берилмаган.\nTesla март охирида 2016 йил апрелигача ишлаб чиқарилган 123 мингта Model S электрокарини сервис марказларига рул гидрокучайтиргичи болтларини алмаштириш учун чақиртириб олишини эълон қилганди. Таъкидланишича, болтлар совуқ иқлим шароитида ҳаддан зиёд коррозияланиши сабабли шикастланган.\nBosch компанияси етказиб берадиган деталларга йўлларда музлашга қарши ишлатилувчи маълум турдаги туз салбий таъсир кўрсатади. Бу ҳақда Tesla’нинг ўз мижозларига жўнатган расмий хатида айтилган.\nБолтлар емирилиши оқибатида юкламаларни кўтара олмай қолади. Бироқ Tesla бу носозлик транспорт воситаси бошқарувини йўқотишга олиб келмаслигини кафолатлашини ва бунда ноқулайлик туғдирадиган ягона нарса – ҳайдовчи рулни буришда бироз кўпроқ куч ишлатишига тўғри келишини айтган.


iPhone SE iPhone 6s’га нисбатан мустаҳкам эмаслиги аниқланди\n15:12 / 05.04.2016\nSquareTrade компанияси янги iPhone SE устида бир қанча краш-тестларни амалга оширди. Шу маълум бўлдики, iPhone SE қалинроқ корпусга эга бўлса ҳам эгилиш тестларидан яхши ўта олмаган.\nApple’нинг охирги 4-дюймли девайси 73 кг юк остида, узунроқ 6s ва 6s Plus эса 5 ва 10 кг босим остида эгилган.\niPhone SE’нинг “қайтмас нуқтаси” 80.3 килограммни ташкил этди.\n2 метр баландликдан асфальт устига ташлаб юбориш учала смартфоннинг шиша экранлари учун хавфли тест эди. Аммо iPhone SE’нинг 10 марта худди шу баландликдан ташланиши қурилманинг деярли бутунлай парчаланишига олиб келди. 6s ва 6s Plus ҳам 10 марта ташланганда уларда фақатгина косметик дефектлар пайдо бўлди.\nЭнг ёмон кўрсаткичларни 4-дюймли девайс намгарчиликка чидамлилик тестида кўрсатди. iPhone SE 1.5 метр чуқурликдаги сув тўлдирилган идишга солинганда бир дақиқа ичида яроқсиз ҳолга келди. Ҳудди шу тестда iPhone 6s ишлаш қобилиятини сақлаб, 30 дақиқа чидади ва ҳаттоки овоз ҳам чиқара олди. iPhone 6s Plus эса фақатгина 10 дақиқа чидади ва бузилиб қолди.


Қуръони карим тиловатида истиоза\nИстиъоза – бу « أعوذ بالله من الشيطان الرجيم » (Аъузу биллаҳи минаш шайтонир рожийм) дир.\nМаъноси: «Қувилган шайтоннинг ёмонлигидан Аллоҳдан паноҳ беришини сўрайман».\nАйт: «Эй, Раббим! Мен Сендан шайтонларнинг васвасаларидан паноҳ беришингни сўрайман. (Муминун 97-оят.).\nИмом Қуртубий: Иблисни шайтон дея номланди, буни сабаби ҳақдан узоқлашгани ва Аллоҳнинг буйруғидан юз ўгирганидир. Чунки инсу-жинларни ҳақдан юз ўгириб, узоқлашганини шайтон дейилади деганлар.\nШунингдек, ҳар бир пайғамбарга инсон ва жиннинг шайтонларини душман қилиб қўйдик. (Анъом 112-оят.).\nҚуръон ўқимоқчи бўлган киши тиловатга киришишдан аввал истиозани айтиши керак.\nБу оятда Аллоҳ таоло: «Агар Қуръон ўқисанг, бас, қувилган шайтоннинг ёмонлигидан Аллоҳдан паноҳ беришини сўра» демоқда. (Наҳл сураси 98-оят.).\nИстиозани айтиш Қуръони Карим тиловати учун тилни поклайди. Кишини Аллоҳнинг китоби Қуръони Каримни ўқишга тайёрлайди. Шайтоннинг васвасасидан сақлайди. Бутун вужуди ва шуурини Аллоҳ томон буради.\nБаъзи уламолар бу оятдаги амрни вожиб деганлар, баъзилари эса мустаҳаб деганлар. Шунга кўра, истиозани ўқиш вожиб ёки мустаҳаб бўлади. Истиозани тиловатдан олдин бир марта ўқиса, кифоя қилади. Агар тиловат асносида бошқа иш аралашиб, тиловат тўхтаб қолса (масалан, бирор киши билан гаплашилса ёки туриб бирор иш бажариб келинса), истиъоза яна қайта ўқилади. Агар тўсатдан аксириш, йўтал тутиши ёхуд шунга ўхшаш ихтиёрдан ташқари ҳолатлар содир бўлиб қолса, у ҳолда истиъоза қайта ўқилмайди.\nأعوذ – сўзи ҳақида “Лисанул - араб “ китобида шундай дейилади: “ عاذ به , яъни “таянмоқ, ундан паноҳ сўрамоқ” маъносида”. Ҳадисдан мисол: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир араб аёлга уйландилар. Ҳузурларига у аёл киритилганида шундай деди: أعوذ بالله منك яъни, мен сиздан Аллоҳ таоло томон қочаман, У Зотдан паноҳ сўрайман”. Пайғамбар алайҳис - салом: “ Сен паноҳ Берувчи Зотдан паноҳ сўрадинг, ўз аҳлингга кетавер”, - дедилар.\n“Шайтон” – араб тилида “ бўйин товловчи, кеккайган, узоқлашган” деган маънони англатади. Араблар: شطنت داره яъни, унинг ҳовлисидан узоқлашдим, дейдилар. Сибавайҳ айтадилар:” Араблар бирор киши шайтоннинг ишини қилса تشيطن дейдилар” . Қуртубий (роҳматуллоҳи алайҳи): “Шайтон сўзи фақат жинларга хос эмас, балки, инсон ва ҳайвонларнинг ҳам бўйин товловчи, осийларини ҳам “шайтон” дейилади. Бунга оят яққол мисол “شياطين الإنس والجن” яъни, Инсон ва жинларнинг шайтонлари.( Анъом сураси 112-оят).\nРивоят қилинишича, Умар розияллоҳу анҳу бир эшакка миндилар. Ўзларини кеккайгандай ҳис қилдилар, шунда: “Мени шайтонга миндирибсизларку?” - дедилар. Хуллас “шайтон”– ҳар қандай яхшиликдан, раҳматдан фисқи туфайли узоқ, деганидир .\n“Рожим” – яхшиликдан узоқ қилинган, улоқтирилган ҳамда васваса ва ёмонликни отувчи деган маънони англатади.\nҚуртубий (роҳматуллоҳи алайҳи) шундай дейдилар: “رجم – аслида “тош отмоқ” дегани. Баъзан, “ражм” қатл, лаънат, ҳайдаш, сўкиш, маъноларида ҳам ишлатилади. Буларнинг барчаси қуйидаги оятда мужассам бўлган:\n“لئن لم تنته يا نوح لتكوننّ من المرجومين ”\n“Улар: эй Нуҳ, агар тўхтамасанг, албатта, тошбўрон қилганлардан бўлурсан”, дедилар”.( Шуаро сураси 116-оят).\n“ Истиоза “даги масалалар қуйидаги тартибдадир:\nБаъзи олимлар намозда истиоза айтиш суннат эканлигига ижмоь қилганлар. Уни тарк қилиш намозни бузмайди хоҳ қасддан бўлсин, хоҳ бехосдан. Намоздан ташқарида Қуръон ўқувчига истиозани айтиши мустаҳабдир.\nМашҳур тобеин Ато ибн Рабоҳ (роҳматуллоҳи алайҳи), истиозани айтиш вожиб, намозда бўлсин ёки ундан ташқарида бўлсин, фарқи йўқ, дейдилар. Бунга далил қилиб فإذا قرأت القرآن فاستعذ بالله, яъни, Қуръон ўқиган чоғингда, Аллоҳдан қувилган шайтон(шарри)дан паноҳ сўрагин (Наҳл сураси 98-оят) оятининг зоҳирий маъносини ҳамда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам бунда доимий бўлганликларини келтирадилар.\nКўпчилик олимлар: оятнинг маъноси, “Қуръон ўқимоқчи бўлсангиз, Аллоҳдан паноҳ сўранг”, деганидир. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам бунда доимий бўлганларига келсак, у зот бундан бошқа намознинг жуда кўп амалларида доимий бўлганлар. Масалан: намознинг ичидаги такбирлар ва тасбиҳлар. Ваҳоланки, булар вожиб эмас.\nБаъзи олимларнинг наздида, Истиозани айтиш намоздами ёки ундан ташқаридами, фарқи йўқ, қироатдан олдин бўлиши керак. Бунга далил Абу Саид ал-Ҳудрий розияллоҳу анҳу айтадиларки: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам кечаси намозга турсалар такбир ва санодан сўнг шундай дер эдилар: “Мен ўта Эшитувчи ва Билувчи бўлган Аллоҳдан лаънати шайтондан, унинг ёмонлигидан, фисқи фасоди ҳамда бузуқлигидан паноҳ сўраман”. (Термизий ривояти).\nИброҳим Нахаий роҳимаҳуллоҳ, истиоза қироатдан кейин бўлиши керак, деб ҳисоблайдилар. Бу гапга Довуд, Аҳмад ва Ибн Сирийнлар қўшиладилар.\nИмом Муҳаммад “Осор” китобида шундай келтирадилар: “Беш ўринда имом овозини махфий қилади. Улар: сано айтганда, тааввузда (истиоза), Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳимда, омин айтганда ва “Аллоҳумма Роббана лакал ҳамд”ни айтганда”.\nИброҳим Нахаий роҳимаҳуллоҳдан ривоят қилинади. У киши айтадилар: “Намозда тўртта ўринда овоз махфий қилинади: сано айтганда, тааввузда (истиоза), Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳимда, омин айтганда”. Буни Абдурраззоқ ўз китобларида келтирганлар.\nАбу Ҳанифа ва Имом Муҳаммад раҳматуллоҳи алайҳималарнинг наздиларида Истиозани қироат учун айтилади.\nИмом Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳи истиоза сано учун, деб ҳисоблайдилар. Шу ихтилофга кўра, масбуқ (яъни жамоатдан 1 ва ундан кўп ракаатдан кеч қолган киши) Имом Абу Ҳанифа ва Имом Муҳаммад раҳматуллоҳи алайҳималарнинг наздиларида истиозани айтади. Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳининг наздиларида эса, масбуқ киши истиозани айтмайди. Чунки масбуқ ўзи давом эттираётган ракаатларида санони айтмайди. Зеро, у кишининг наздиларида истиоза сано учун айтмайди. Шунингдек, Ийд намозида истиозани айтилиши Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳининг наздиларида сано айтилганидан кейинг уч такбирдан олдин бўлади. Имом Абу Ҳанифа ва Муҳаммад раҳматуллоҳи алайҳималар, ийд намозларида истиоза қироат учун айтилгани сабаб уч такбирдан кейинг бўлиши керак, деб ҳисоблайдилар.\nИмом Шофеий ва Абу Ҳанифа роҳимаҳумаллоҳи алайҳималарнинг наздида, оятнинг зоҳирига биноан, истиозанинг айтилиши “ أعوذ بالله من الشيطان الرجيم ” бўлади ва бунга Жубайр ибн Мутъам розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадис далилдир. Имом Аҳмад роҳматуллоҳи алайҳи: “ Истиозанинг айтилиши “ أعوذ بالله السميع العليم من الشيطان الرجيم ” бўлади ва бунга Абу Саид ал -Ҳудрий розияллоҳу анҳу ривоят қилган ҳадис далил”, - дейдилар.\nИстиоза айтишнинг ҳикмати – банда ўзини ожизу нотавон, заиф ва қул эканини иқрор этиши ва Борий азза ва жалла барча зарар ва офатларни даф қилишга қодирлигини ҳамда шайтон инсонга очиқ-ойдин душман эканини эътироф этишидир.\nЖафар ас-Содиқ роҳматуллоҳи алайҳи шундай дейдилар: “Қироатдан олдин истиоза айтилиши шарт. Бошқа тоатлардан олдин истиоза айтилмайди. Қироатдан олдин айтилишининг ҳикмати банда тилини ёлғон, ғийбат, чақимчилик каби ёмон иллатлар билан нажосат қилади. Аллоҳ таоло банданинг тили пок бўлиб, шу пок тилбилан Пок бўлган Зотнинг нозил қилинган каломини ўқиши учун бандани истиозага буюрди.\n1) أعوذ بالله من الشيطان الرجيم\n2) أعوذ بالله من الشيطان\n3) أعوذ بالله العظيم من الشيطان الرجيم\n4) أعوذ بالله السميع العليم من الشيطان الرجيم\n5) أعوذ بالله من الشيطان الرجيم من همزه ونفخه ونفثه\n6) أعوذ بالله العظيم من الشيطان الرجيم إنه الله هو السميع العليم\n7) أعوذ بالله العظيم بوجه الكريم وسلطانه القديم من الشيطان الرجيم\n8) أعوذ بالله السميع العليم من الشيطان الرجيم من همزه ونفخه ونفثه\nИстиъозани овоз чиқариб ва махфий айтиладиган ҳолатлар\nОвоз чиқариб айтиладиган ҳолатлар:\n1- йиғилишларда овоз чиқариб ўқилади;\n2- таълим ўрнида қироатни бошловчи киши овоз чиқариб ўқийди.\nМахфий айтиладиган ҳолатлар:\n2- ўзи ёлғиз тиловат қилганида;\n3- таълим ўрнида, тиловат қилишни бошламаган бўлса.\n3856 марта ўқилди\nДругие материалы в этой категории: « Қурони карим тиловатининг 20 одоби\tҚуръони карим тиловатида басмала »