Мустақиллигинг абадий бўлсин, Ватаним! - Уч илдиз\nМустақиллигинг абадий бўлсин, Ватаним!\nЖоннинг жисмдан ташқарида ватани бўлмаганидек, ақли расо одамнинг\nтуғилиб ўсган, тупроғидан, дов-дарахтларидан, бетакророна табиатдан қувват, ноз-неъматларидан озиқ олган Ватанидан ўзга ватан бўлмайди.\nВатан бу сизу биз учун ҳаётимиздаги ҳамма нарса, умримиз мазмуни, ҳаётимиз маъни ва маъносидир. Ватан бу – сархил ифорлари билан дилингни сархуш қилган меҳр сарчашмаси, димоғингга ором берган турфа гуллару боғ-роғлар, оёғингга чирмашиб санчилган тиканлар, ғижир-ғижир тошчалардир. Ватан бу – ота-боболаримизнинг хоки ётган муқаддас тупроқ. Биз эъзозлайдиган жамики қадрли нарсаларнинг макони.\nБу дунёда нафас олаётган жонзот борки, ўз Ватанини ҳимоя қилади. Ҳатто, қушлар ҳам полапонлари чуғурлашиб ётган инини турли ёвуз ниятли мавжудотлардан асрайди. Ер юзининг қайсидир ҳудудларида яратилган иқтисодий шароитларни деб ўзга юртда яшаш эса бу – вақтинчалик умргузаронлик қиладиган бегона макондан бошқа нарса эмас.\nВатандан ўпкалаб бўлмайди. Ватанга қўл кўтариш онага қўл кўтариш каби нобакорликдир. Ватанга хоинлик қилиш, ўзи танасидан ажралиб чиққан онага хиёнат қилишдан ҳам оғир жиноятдир. Чунки Ватан онанинг ҳам, улуғ момоларимизнинг ҳам Онасидир.\nИнсон улғайгач, меҳнат қилиб ота-онасига нон-насиба олиб келгандек, Ватанини севган ориятли фарзанд унга беминнат хизмат қилади, гўшаларини обод қилади, ёмон кўзлардан асрайди. Яхши ниятли одамлар ота-боболарининг хоки ётган тупроқни оёқости қилинишига мутлақо йўл қўймайди. “Ватанга жон садақа! Бу Ватан меники, шу азиз тупроқдан яралдим, унинг ноз-неъматларидан баҳраманд бўлиб улғайдим, ақлимни таниб, одам бўлдим. У мени ардоқлаб, вояга етказди. Мана шу муқаддас заминда ота-боболарим яшаб ўтган, бугун мен, ота-онам, фарзандларим, мен севган ва мени севган ёрим – биродарларим, ватандошларим яшайди!” деган улуғ туйғу билан Ватанини сидқидилдан севган ҳар бир ақл-ҳушли инсоннинг юрагидан чуқур жой олиши ва уни ўқтин-ўқтин тўлқинлантириб туриши бу қадим дунёда исбот талаб қилмайдиган ҳаёт ҳақиқатидир!\nБарча адабиёт ихлосмандлари, мутолаа шайдоларини Ватанимизнинг 28 йиллик Истиқлол тантанаси билан муборакбод этган ҳолда, саҳифаларимизда миллий ва жаҳон адабиётининг забардаст вакиллари қаламига мансуб қаҳрамонлари Ватанни жондан азиз билган, аммо яшамоқ ҳукми золим замонага тўғри келган асарларидан парчалар эълон қилмоқдамиз.\nҒафур ҒУЛОМ, адиб\n– Ҳув, худоё уруши бошига етсин, қиёмат-қойим дегани шудир-да, а, ўғригина болам-а. Ҳа, майли, шу етимларнинг ҳам пешанасига ёзгани бордир. Хўш, энди ўзингдан сўрай. Ахир, ноиложликдан-ку, шу ҳаром йўлга қадам босибсан, ўзига тўқроқ, бадавлатроқ одамларникига борсанг бўлмайдими? Мана шу маҳаллада Карим қори деган читфуруш бор, Одилхўжабой деган пудратчи бор. Матёқуббой деган кўнчи бор. Буларнинг давлати-ку мил-мил. Бешикдаги боласи ҳам четига байт ёзилган чинни косада ош ичади. Шуларнинг томини тешсанг бўлмайдими?\n– Эй, бувим тушмагур, соддасиз-да, содда, — деди ўғри. — Бойларнинг уйига тушиб бўладими, уларнинг пахсаси саккиз қават, эшиклари темирдан, ҳар биттасининг қўрасида эшакдай-эшакдай иккита, учтадан итлари бор. Бу итлар ҳовли саҳнидан битта капалак ўтса, бир ҳафта вовуллайди. Одилхўжабойнинг ғуломгардишида-чи, милтиқ ушлаган городовой туради. Жонимдан кечибманми, ўлдирмаганда ҳам сибир қилиб юборади…\nБектемир йўл четидаги дарахтнинг йўғон танасига орқасини суяб чўққайди. Қорни очган бўлса ҳам, лекин маҳкам боғланган халтани ечиб, увиган нонни олиб ейишга эринди. Қора, қуюқ қошлари остидаги йирик, тийрак, болаларникидай соф, содда кўзлари билан узоқларга тикилди. У юзидан, бўйнидан оқиб, ғашини келтирган сувни, намат ҳиди келаётган эски, ҳўл шинелининг енг учи билан артди-да, бошини ҳорғин қуйи солди. Қандайдир узуқ-юлуқ фикрлар, кўнглини ғаш қиладиган сезгилар уни чулғаб олди…\nНогоҳ Бектемир даҳшатли тушдан уйғонгандек бўлди. Ҳансираб нафас олди. Қаердадир, узоқда, шовқин солган зениткалар, пулемётлар гўё тарновдан “тик-тик” томиб, кеча сукутини чуқурлаштиришган томчилардек туюлди. Ўзидан нарироқда тупроққа қоришган гавдаларга томон эмаклади…\nБектемир ўлим дарасида боради – кўзларида ғазаб яшини, оқарган юзида пўлатнинг қаҳри ва қаттиқлиги. У ўлимга ем бўлмоқ учун эмас, балки ўлимни енгмоқ учун боради, муборак тупроқни қонли этиги билан топтаган, кучли, айёр, маккор, такаббур, ваҳший душманга қарши боради…\n– Хайр, дўстим, – деди Элмурод қўзғаларкан, – биздан “куч билан кирдинглар элимизга”, деб ўксиманг! Баъзан куч адолатнинг асл йўлдоши бўлади. Адолатсизликни даф этмоқ улуғ бахт. Биз ана шу бахтга муяссар бўлганимиз учун жуда-жуда хурсандмиз. Биз ўзимиз учунгина эмас, сиз учун ҳам жанг қилдик, қурбон бердик. Аминманки, немис халқи бу учун биздан миннатдор.\n– Шубҳасиз! – деди Ганс унинг қўлини олиб.\n– Шуни унутмангки, дўстим, агар Прометей инсонга олов топиб бериш учун худоларга қарши исён кўтарган бўлса, совет кишилари немис халқининг ўз ҳақ-ҳуқуқларини қайтариб бериш учун, вабодан олиб қолиш учун ана шу оловга кирди, унда ёнди, ўртанди, бироқ қайтмади, немис халқининг инсоний бахтини асраб қолди, ёлғиз немисни эмас, башариятни даҳшатли мудҳиш ҳалокатдан сақлаб қолди. Шунинг учун ҳар бир совет солдатининг хизмати прометейча бор.\n– Биз буни унутмаймиз, Элмурод! Бахт гарови дўстлик эканини яхши биламиз…\nСаид АҲМАД, адиб\nАзизхон орқа саҳифага қаради. Қаради-ю, ғалати бўлиб кетдн. Саҳифа тепасида Дўнан Дўсматов билан унинг сурати ёнма-ён босилган эди. Сурат тепасида катта-катта ҳарфлар билан шундай ёзув бор:\n«Канал баҳодирларига шон-шарафлар бўлсин!»\nЛазизхоннннг кўзларидан ёш чиқиб кетди. Тиниқ, беғубор куз осмонига қаради. Қиттак ҳам булут йўқ. Жуда олисларда, далаларнинг уфққа туташиб кетган жойларида ҳам оппоқ қоғозлар капалакдек пилдираб учар, гоҳо енгил шамол боғлар устидан уларни очиқ далаларга қараб суриб кетарди.\nШу қоғозлар бетига сурати туширилган ўн минглаб Азизхон бутун водий тепасида, булутлардан ҳам баландда, олмос чўққилар, сап-сариқ адирлар, сонсиз жилғалар устида сузарди.\nАзизхон энтикди. Ҳамиша иягини икки кафтига тираб ўтирадиган дардчил онаси, қачон одам бўласан, тентагим, деб нолийдиган дадаси кўз олдида пайдо бўлди.\n«Дадажоним, дадажоним, мана, одам бўлдим-ку, энди койиманг!» – деб қичқиргиси келди.\nОсмони фалакда қоғозлар учарди. Болалар қичқирарди. Бутун водий оғзида достон бўлган Азизхон йўл четида йиғидан кўзлари қизариб, ҳиқиллаб борарди…\nОдил ЁҚУБОВ, адиб, уруш қатнашчиси\nШунда кўз олдимизда улкан дид ва маҳорат билан қурилган миттигина, лекин беқиёс кўркам шаҳарча Порт-Артур намоён бўлади. Шаҳарчанинг бир томони мовий бўғозга, бўғоз эса офтоб остида жимирлаб ётган океан мавжларига туташиб кетади. Уфқда қаёққадир кетаётган кемалар кўзга ташланади. Улар қаёққа кетяпти? Эҳтимол, элимиз томон йўл олаётгандир? Биз кемалар мўрисидан эшилиб чиқаётган кўкимтир тутунларга энтикиб тикиламиз. «Биз ҳам бир кун шундай кемаларга тушиб она юрт томон йўл олармиканмиз ё суякларимиз бу гўзал, лекин бизга ёт гупроқларда қолиб кетармикан», – деган ўй юракларимизни зирқиратади…\n– Биз бугун видолашамиз! (прошай-прошай қиламиз), – деди у.\n– Нима бўлди ўзи? Нега тўсатдан прошай-прошай қиласанлар? Опанг Чико қани?\n– Чико ҳозир командирингга боради. Бир минутга боради. Прошай-прошай қилгани боради!\nМорико кўз ёшларини арта-арта бўлган воқеани гапириб берди. Унинг айтишича, генерал ҳамма воқеадан воқиф бўлган. «Менким, палончи жанговор генералнинг қизлари ўз оталарининг ғурурини ерга уриб, душманим офицерлари билан юрса… бу қандай шармандалик, ундан кўра оталарингни ўлдиринглар, топтанглар! – деб нола қилган. – Мен бу шармандаи-шармисорликни кўтаролмайман, мен рус офицерининг бошлиқларига бориб, бор воқеани айтиб бераман, уни армиядан ҳайдатаман. Мен биламан, улар рус офицерларининг япон қизлари билан юришини қатъий таъқиқлашган!»\nПиримқул ҚОДИРОВ, адиб\nСандиқ майин оҳанг чиқариб, жиринглаб очилди-да, унинг ичидан қалампирмунчоқнинг ҳиди келди. Умаржон ака қалампирмунчоқни яхши кўрарди. Баъзида унинг бир-икки донасини оғзига солиб, тишларининг орасида айлантириб юрар, гапирганда нафасидан ҳам қалампирмунчоқнинг ҳиди келарди. Шу эсида турган Иқбол опа унинг кийимларини, хатларини қалампирмунчоқ билан бирга сақлар эди…\nТернополь душмандан иккинчи марта озод қилинганда харобалар остида жон берган жангчилар жасади кавлаб олиниб, биродарлар мозорига дафн этилган, аммо уларнинг кўпларини таниб бўлмаган, номлари аниқланмай қолган…\nЭри урушга кетгандан бери Иқбол опа бу найни ҳеч кимга берган эмас. Най ўттиз икки йилдан бери сукут сақлайди. Иқбол опанинг қалбидаги муҳаббат туйғуси ҳам ҳамон Умаржон акага мунтазир…\nУмаржон ака шу кийимларини кийиб, най чалиб юрган пайтларида йигирма уч яшар йигит эди. Иқбол опа эса энди йигирмага кирган келинчак эди…\nЎлмас УМАРБЕКОВ, адиб\nЮртим, Ўзбекистоним, қадрдон, туғишган элим! Чўчима! Сен тарих кўргансан, баъзилар чипта кавуш кийиб юрганларида, сен чарм этик, зар тўнда юргансан, шаҳарлар қургансан. Муҳими, йўқ бўлиб кетмадинг, борсан, ҳаётсан! Давлат кўрган халқ хор бўлмайди. Ўз йўлини топади. Авлод-авлод болаларинг роҳатини кўрасан. Йиллар келади, ҳозир сенга шарт қўяётганлар ўз шартларидан қайтиб, сенга дўстлик таклиф қиладилар, ҳеч қандай шартсиз, ғурур ва киборсиз. Худо ўзи ёр бўлсин сенга!..\nУрушда яқин жигарларидан ажраган одамларнинг, ота-онасиз қолган болаларнинг асирларга қандай меҳр-шафқат билан қарашганини ўз кўзим билан ўз шаҳримизда, ўз кўчамизда кўрганман…\nҚизим, Умида, мен сенга атаб, мураккаб, катта урушнинг бир кичкина бўлагини қисқача қоғозга туширдим. Лекин шу қисқача ҳикоядан ҳам ўз халқингнинг қандай эканини кўриб турибсан. Мен – даданг каби шу халқни сев, унга содиқ бўл, унинг хизматини қил. Биламан, ишонаман, сен ўз халқингнинг обрўсига обрў қўшадиган, унинг дуосини оладиган ишлар қиласан. Қодирсан шунга, ниятингга ет, омад, бахт ҳамиша сенга ёр бўлсин…\nШукур ХОЛМИРЗАЕВ, адиб\nОғзини катта очиб тутади. Анави жинқарча бўлса, бошини суқиб юборади. Нақ жиғилдонидан олади емакни! Қизиқ: тумшуғи онасининг бўғзини тилмасмикан?\nМен чумчуқ деганини тумандаги уйимиз-ҳовлимиздаям кўравериб кўзим пишиб кетган эди. Хўп, ана сўпитўрғайларни ҳам бу ерда кўп кўрдим: уларни «Дашт булбули!» дейишаркан. Улар инини бузиш ёмон экан…\nАммо жарқалдирғочнинг боласини кўриш… Яқиндан кўриш унга тикилиш менга шунчалик қизиқ туюлдики, ўша инга чиқиб бориш йўлини қидира бошладим.\n«Қат» дегани – тоғ бағриларида бўладиган кўндаланг кесим дейиш мумкин: ўша кесимнинг тепасидан тошлар уваланиб тўкилади. Кейин ундай жойлардан мундайроқ киши энгашиб юриши ҳам мумкин: айтишларича, овчилар юрармиш…\n…Ахир, ушбу дарё оқиб тушаётган тоғ туманимизнинг шимолида-да!\nКўз олдингизга келган бўлса, бас…\nЎткир ҲОШИМОВ, адиб\n“УРУШНИНГ СЎНГГИ ҚУРБОНИ”\n“Камбағалнинг эккани унмайди, боласи кўпаяди ўзи, – деб ўйлади Шоикром ижирғаниб. – Шу кунимдан кўра урушга бориб ўлиб кета қолганим яхшийди”.\nУни урушга олишмади. Тўқимачилик комбинатида монтёр етишмасмиди, ё ўзи яхши ишлармиди, ҳар қалай, уни олиб қолишди. Шоикром уруш бошланишидан сал олдин уйланган эди. Уруш бўлди-ю, замон ўзгариб кетди. Бир хил одамлар тирноққа зор. Унинг хотини бўлса, ёнидан ўтиб кетса ҳам бошқоронғи бўлаверади. Худо бергандан кейин ташлаб бўлармишми, деб кетма-кет учта қиз туғиб берди. Урушнинг қора қаноти узоқлаб кетган бўлсаям, ҳамон унинг сояси одамлар бошига кўланка ташлаб турибди. Ҳали у қўшниникида аза очилади, ҳали бу қўшниникида.\nҲовли этагидаги пастак эшик ғийқиллади. Шоикром кафти билан кўзини чироқдан пана қилиб қаради-ю, шу томонга келаётган онасини кўрди. У уйланганидан кейин отадан қолган ҳовлини ўртадан икки пахса девор олиб бўлишган. Бунгаям бир чеккаси Хадичанинг инжиқлиги сабаб бўлган эди. Ҳар хил икир-чикир гаплар чиқаверганидан кейин Умри хола рўзғоринг бошқа бўлса, ўзингга қайишасан, деб уларнинг қозонини бошқа қилиб берди. Ўзи кичик ўғли Шонеъмат билан нариги ҳовлида қолди…\nТоғай МУРОД, адиб\n“БУ ДУНЁДА ЎЛИБ БЎЛМАЙДИ”\nАмударё суви тўлалигича етиб боролмаётгани учун Орол денгизи қурияпти.\nОрол денгизи? Энди, шу баҳонани топдингизми? Орол сиз билан биздан олдин ҳам бор эди, сиз билан биздан кейин ҳам бўлади! Суви камаяди, аммо қуримайди. Суви камайса, сиз билан биз айбдор бўлмаймиз. Амударё билан Сирдарё ҳам айбдор бўлмайди. Чунки Орол ҳамма тарафдан ёпиқ бир… кўл. Денгиз океанга чиқиши керак. Орол эса океанга чиқмайди. Демак, Орол – кўл. Океан билан туташмайдиган, океан суви тушиб турмайдиган ҳар қандай сув – қуриш хавфи остида бўлади. Ўнта Амударёни олиб бориб қуйсалар ҳам суви камайиб бораверади. Орол ҳам шундай. Сиз чўл-биёбонда ҳаёт кечираётган халқни ўйланг! Сиз оёқларингиз остида чўллаб ётган тупроқни ўйланг! Қаранг, ер қақраб ётибди, қақраб! Ер чатнаб ётибди, чатнаб! Асрлардан буён чўл-биёбон бўлиб ётибди. Сиз билан биз мана шу чўл-биёбонларни инсон яшайдиган маконга айлантирмасак… нима қилиб юрибмиз? Жайдари тил билан айтганда… одам бўлиб нима қилиб юрибмиз? Қани, Ўзбекистон гимнини айтинглар-чи..\nБаҳодир МУРОД АЛИ,\nТушга яқин Бека ювинди кўтариб келди. У ҳам итга ачиниб-ачиниб қайтди. Оқтўш Хожаси – қизни қоронғи тушгунча кутди, келмади. У негадир уч-тўрт кундан буён кўринмасди. Қаергадир кетган.\nБугун ҳаво кечагидан совуқ эди. Осмонда юлдузлар, хонадонларда чироқлар милтираб қолди. Оқтўш энди йўлта тушиши керак. Агар бугун кетмаса, эртага кеч бўлади…\nИт аранг ўрнидан турди. Энди юриши керак. У кечагига нисбатан ўзини яхши сезди. Шундай бўлса ҳам у оёқларига ҳамон ишонмасди. Аммо кетиши шарт, бу ерда қолиб бўлмайди, қолиб бўлмайди. Оқтўш ишонқирамай аста қадам босди. Кейин яна, яна. У секин ва бир текис юриб кетди. Ит аввал ҳовлини айланиб чиқди. Ўзи учун қадрдон нарсалар ва буюмлар олдида оз-оз тўхтади. Улар билан боғлиқ бўлган хотираларни эслади. Сўнгра йўлга чиқди.\nИт чимзорга келганида ҳарсиллаб қолди. Ётса туролмаслигини билди. Тик турганча нафасини ростлади. Бу ёғи энди шудгор. Қорайиб турган шудгорнинг устки қисми юпқа музлаган. Остки қисми эса юмшоқ. Йўлга қараганда шудгорда юриш оғир. Бунинг устига ер текис ҳайдалмаганди.\nОқтўш чуқурроқ ҳайдалган бир жойга келганида ўзини ўнглаёлмай қолди. Олдинги оёқлари бир зумда юпқа музламани синдириб тупроққа кириб кетди. Оёқларини ердан чиқариб улгуролмади. Тумшуғи тупроққа ботди. Ит бу ерда кўп овора бўлди. Бурнидан чиқаётган ҳовурдан музлама эриб, нафас олиши қийинлашди. Дастлабки уриниши зое кетди. Оёқларини бирданига ердан суғуролмади. Кейин яна қаттиқ интилди. Бу гал оёқлари чиқишга чиқди-ю, тиззалаб қолди. Энди тиззалар тупроққа чўкиб борарди. Ит бор кучини тўплаб яна уринди, туриб олди. Йўлда беҳол давом этди.\nОқтўш Учтепа ортидаги ғўзаси ола экилган жойга қараб борарди. Ҳозир ер ҳайдалиб, у жойни топиш мушкул эди. Аммо ит у ерни тахминан топиб борди. Бир дақиқа тупроққа беланган тумшуғини юқори кўтариб, ҳавони искади ва ётди. Бу гал у ҳаётида биринчи ҳамда охирги марта жағини қўлининг устига эмас, шундоқ музлаган кесакчалар устига қўйди ва чуқур хўрсиниб юборди.\nҲаво совуқ. Осмонда юлдузлар бодрайди. Учтепанинг шундоқ устидан тухумнинг сариғидек ой балқиб турибди. Оқтўш эса шу ҳаётга ташна кўзларини тикканча ётибди.\nҲоким қандай ишлаши керак?\nNext story Жонажон Ўзбекистоним, мангу бўл омон!\nPrevious story Шавкат Мирзиёев Имом Бухорий мақбарасини зиёрат қилди


Олма-отада аксилтеррор амалиётлар якунланган - BBC O'zbek\nОлма-отада аксилтеррор амалиётлар якунланган\nОлма-отада полиция ходимларига ҳужум ортидан бошланган махсус амалиёт ниҳоясига етди, деб хабар тарқатган Қозоғистон Миллий хавфсизлик қўмитаси.\nҚозоғистон аксилтеррор маркази полиция бўлими ва хавфсизлик қўмитасига содир этилган ҳужум шаҳарда террористик хавфнинг энг юқори, "қизил" даражаси эълон қилинишига сабаб бўлганини айтган. Ҳужумчилар қўлга олингандан сўнг хавф даражаси "сариқ"қа алмаштирилган.\nРасмийларга кўра, қурбонлар сони тўрттадан бештага етган, етти киши яраланган.\nРейтер агентлиги касалхонадаги манбаларига таяниб хабар тарқатишича, ҳужумда олти киши ҳалок бўлган, еттитаси жароҳатланган.\nДушанба куни эрталаб Олма-отадаги полиция бўлимига қарата ўт очилган. Ҳужумчилардан бири ушланган. ИИВ ҳужумчи полиция бўлимига киришга ҳаракат қилиб, қўриқчини яралаган ва автоматини олган. Шундан сўнг бошқа полициячиларни нишонга олган.\nКейинроқ Қозоғистон ИИВ яна бир гумонланувчини қўлга олинганини билдирди. Ички Ишлар вазири Калмуханбет Қосимов иккинчи ҳибсга олинган шахс ҳайдовчи эканини, унинг ҳужумга алоқаси текширилаётганини айтди. Ҳайдовчи таҳдид остида ёрдам беришга мажбур бўлган бўлиши мумкин.\nНурсултон Назарбоев ҳужумни террористик амал деб атаган.\nДушанба куни эрталаб Олма-ота полицияси шаҳарда аксилтеррор амалиётлар ўтказилаётганини эълон қилган.\nБунинг ортидан аҳолидан кўчаларга чиқмаслик сўралган.\nАввалроқ оммавий ахборот воситалари гувоҳлар ва Қозоғистон куч ишлатар тизимилардаги манбаларга асосан шаҳар полиция бўлимида отишма бўлгани ҳақида хабар тарқатганди.\n"Барчадан ўз турар жойларини тарк этмасликни, одамлар кўп тўпланадиган жойда йиғилмасликни сўраймиз. Ҳар қандай шубҳали кўринган шахслар тўғрисида зудлик билан ҳуқуқни муҳофаза қилиш идораларига хабар бериш ҳамда полиция ва махсус идораларнинг ҳаракатига босиқлик билан муносабатда бўлиш сўралади", дейилади полиция мурожаатида.\nАксилтеррор амалиётлар доирасида Олма-ота темир йўл вокзали ўраб олинган. Вокзал биносида исковуч итлар ёрдамида портловчи модда бор-йўқлиги қидирилган.\nИжтимоий тармоқларда гумон қилинаётган ҳужумчини ҳибсга олиниш саҳнаси акс этган суратлар тарқалган.\nПолицияга кўра, ушланган шахс ўтган ҳафтада бир нечта аёлни ўлдирганликда ҳам гумон билан қидирилаётган бўлган.\nИнтерфакс агентлигининг таъкидлашича, отишмани бир киши бошлаган. Ички ишлар бўлими ҳужумдан сўнг ўраб олинган.\nОлма-оталиклар 18 июлда полиция идораси олдида содир бўлган ҳужум акс этган видео ва суратларни интернетга жойлаганлар.\n"Mergen Prokhant" томонидан Фейсбукка қўйилган видеода чопиб кетаётгани киши кўринади, орқа томондан эса ўқ овози эшитилади.\n"Mergen Prokhant" нинг айтишича, видеодаги одам полиция биносига ҳужум уюштирганлардан.\nШу фойдаланувчининг бошқа видеосида аёл овози " бу учинчи ҳужумчи" эканини айтади.\nБошқа гувоҳнинг Nur.kz порталига қўйган видеосида ҳужумчининг полиция томонидан қўлга олинаётгани акс этган.\nДавлатга қарашли Kazinformнинг YouTube каналидаги видеосида полициячилар ҳужумчини қўлига кишан солаётганлари туширилган.\nYouTubeда "Abulkhair Zhamiyev" томонидан қўйилган видеода ойнаси синган машина ичида ҳаракатсиз ўтирган ёш йигитни кўриш мумкин. Муаллифга кўра, видеодаги бу йигит ҳужумчилардан бири.\nTotal.kz news сайти Whatsapp мессенжери орқали гувоҳлар юборган суратларни чоп этган.\nУларда полиция кийимидаги киши ерда қонга беланиб ётибди.\nРасман тўрт киши ўлгани билдирилган, бироқ гувоҳлар ўқ овозлари бир куннинг ўзида шаҳарнинг турли жойларидан эшитилганини айтганлар. Рейтер агентлиги қурбонлар сони олтита деб хабар бермоқда. Улар орасида тўрт полициячи, бир тинч фуқаро ва бир ҳужумчи бор.\nKazTAg агентлигига кўра, 14 ярадор касалхоналарга олиб борилган.\nҚозоғистонда бу каби ҳолат ўтган ой ҳам кузатилганди. 5 июнда номаълум қуролли гуруҳ Оқтўбедаги икки қурол-яроғ дўкони ва ҳарбий бўлинмага ҳужум уюштирган. Беш маҳаллий фуқаро ва уч ҳарбий ҳалок бўлган ҳодисада.\nОқтўбеда конттеррористик амалиёт тартиби киритилиши орқасидан 18 гумонланган шахслар ўлдирилгани, тўққизтаси ушлангани билдирилган Қозоғистон ИИВ томонидан.\nҚозоғистон Президенти Нурсултон Назарбоев Оқтўбедаги ҳужумни "террористик амал" деб атади.\nБироқ бирор бир экстремистик гуруҳ ҳужумга масъулиятни ўз зиммасига олмаган.\nОлма-отадаги охирги воқеалар боис Ўзбекистон ҳам чегарада хавфсизлик чораларини кучайтирган.\n•ТЕЛЕГРАМДА ЭСА каналимиз - https://telegram.me/bbcuzbek\n•bbcuzbek.comга тўсиқ бўлса, uzbekweb.netга киринг.


СИЛ КАСАЛИНИНГ 7 ТА ЭРТА БЕЛГИСИ\nБутундунё Соғлиқни Сақлаш ташкилотини маълумотларига қараганда сил касаллиги кенг тарқалган бўлиб, замонавий дунёда кўп учрайдиган 10 та ўлим сабабларинининг биттаси хисобланади.\nСил касаллигини бошланаётганини эрта аниқлашнинг энг яхши усули бу – хар йили флюорография текширувидан ўтиш ёки тери (Манту) пробасини қўйдириш хисобланади.\nСил касаллиги икки хил шаклда кечади:\n1. Латент (яширин) шакл\nХамма зарарланганлар хам оғримайди. Кўпчилик инсонларнинг иммун тизими шунчалик кучлики, сил бактериялари фаоллигини енгиб ташлайди. Натижада организмда Кох таёқчаси мавжуд бўлади – аммо сил касаллиги ривожланмайди. Ер шарида ўртача 2 миллиард инсонда сил касаллигининг латент шаклини аниқлаш мумкин. Вақти келиб шу организмнинг иммун тизими пасайганда эса (масалан: хомиладорликда, тўйиб овқат емаганда, чекиш натижасида, онкологик касалликлар ва ВИЧ инфекциясида, буйрак ва жигар касалликларида) касаллик ўзини кўрсатиши мумкин. Латент холдаги силнинг фаол турга ўтишини ўртача 5-15 фоиз холларда кузатиш мумкин.\n2. Актив (фаол) шакли\nСил касалининг бу тури иммунитет сил бактерияларини ўсишини тўхтата олмаганда кузатилади. Касалликнинг бу турида бемор нафақат ўз соғлиги билан таваккал қилади, балки атрофидаги инсонларни хам фаол зарарлайди.\nСил касалининг 7 та эрта белгиси қуйидагилар\nСил касалининг латент тури симптомларсиз кечади ва соғлиққа зиён етказмайди. Фаол шаклида эса шикоятлар бўлади, аммо улар аста-секин ривожланади. Кўп холларда уларни оддий бўшашиш билан чалкаштириш мумкин. Агар сиз ўзингизда яширин сил касаллиги борлигини сезсангиз, унинг белгиларига жиддий эътибор қаратинг ва ўтказиб юбормасликка харкат қилинг.\n1. Йўтал симптомини 3 хафта ва ундан ортиқ вақт давомида ўтиб кетмаслиги.\nМунтазам, узоқ вақт ва сабабсиз йўтала бошлаган бўлсангиз, врачга мурожаат қилиб, флюорография қилдиринг. Йўтал ўпкада муаммо ривожланаётганини энг ёрқин ва эрта белгиси хисобланади. Тўғри, йўталнинг бошқа сабаблари хам булиши мумкин. Масалан: бронхит, мавсумий аллергия, хона намлинини пасайиб кетиши. Айнан шулар билан адаштириб, хушёрликни бой берманг.\n2. Кўкрак қафасидаги дискомфорт\nОғриқ бўлиши шарт эмас – бу нафас пайтидаги ва йўталгандаги ёқимсиз хиссиётларга жиддий эътибор каратинг.\n3. Субфебрил тана харорати\nҚизиқ холат, иситма йўқка ўхшайверади, аммо термометр эса тинмай 37–37,5 °С ни кўрсатади. Субфебрил харорат ва йўтал бирга келганда албатта врачга мурожаат қилинг.\n4. Тана вазнини сабабсиз тушиб кетиши\nСабабсиз деганда – пархез қилмасангиз хам, спортзалга чиқмасангиз хам, тез ва сезиларли даражада озиб кетишингиз тушунилади. Бу ўта хавфли симптом хисобланиб, ичак глисти ва паразитларида, тез ўсадиган ўсмаларда ва организмда сил каби қандайдир жиддий яллиғланищ кетаётганида кузатилади.\n5. Совуқ қотиш, кучли терлаш\nБирданига жунжикиб кетиш, ёки бирданига кучли терлаш климакс ёшидаги аёлларга таниш холат. Агарда сизда климаксга хали эрта бўлса, ёки у анча ортда қолган бўлса, ёки бўлмаса сиз эркак киши бўлсангиз, бу симптомни эътиборсиз қолдирманг. Айниқса тундаги уйқуда кўп терлаш холатлари силга хос хисобланади.\n6. Иштахани пасайиши\nСил касаллиги биринчи ўринда нафас тизимига таъсир кўрсатса, иккинчи навбатда хазм тизимини зарарлаб, унинг ресурслари хисобига энергия билан таъминланади. Шу сабабли беморлар ўз кучини овқат хазм қилишга сарфламаслик учун имкон қадар камроқ ейди.\n7. Бўшашиш, тез толиқиш\nБу симптом нафақат сил касаллиги учун, балки юрак-қон томир касалликлари, ўсаётган саратон, моддалар алмашинувидаги жиддий бузилишлар ва хатто депрессияда хам кузатиш мумкин. Агар охирги пайтларда дангасалик сизнинг иккинчи исмингизга айланган бўлса албатта врачга мурожаат қилинг ва санаб ўтилган шикоятларни хам Сизда учраганини айтинг.\nЎзингизда сил белгиларини сезганингизда нима қилиш керак?\nЯна таъкидлаб ўтамиз: мутахассисга мурожаат қилинг, улар сизнинг шикоятларингизни эшитишади, зарур тахлилларга ва текширишга юборишади, клиник ташхисни шакллантириб, керакли дори муолажаларини белгилаб беради.\nФеврал 09, 2020 885 2 Рукн ИНФЕКЦИОН ХАСТАЛИКЛАР\nСИЛ КАСАЛЛИГИНИНГ 7 ТА ЭРТА БЕЛГИСИНИ БИЛАСИЗМИ?...\nАпр 06, 2021 9396


Ташқи ишлар вазирлиги Чехияга бормоқчи бўлган ўзбекистонликларга мурожаат қилди\nТашқи ишлар вазирлиги Чехияга боришни режалаштираётган ўзбекистонликларга мурожаат қилди. Бу ҳақида Ташқи ишлар вазирлиги матбуот хизмати хабар берди.\nЎзбекистоннинг Германиядаги элчихонаси берган маълумотига кўра, Чехия Соғлиқни сақлаш вазирлигининг ҳимоя чоралари тўғрисидаги қарори билан 2020 йилнинг 21 сентябрдан чет эл фуқароларининг ушбу мамлакатга кириш тартиби ўзгартирилди.\nҚайд этилишича, COVID-19 хавфи паст даражада бўлган давлатлар рўйхатига киритилмаган учинчи давлатларнинг барча фуқароларига ҳамда мазкур давлатларда вақтинча ёки доимий яшовчи учинчи давлатларнинг барча фуқароларига Чехияга кириш тақиқланади. Шунингдек, COVID-19 хавфи паст даражада бўлган давлатлар рўйхатига киритилмаган учинчи давлатларнинг бирида сўнгги 14 кун ичида 12 соатдан кўпроқ бўлган барча шахсларга Чехиянинг бутун ҳудуди бўйлаб 10 кун давомида ёки тегишли карантин чоралари бекор қилингунга қадар эркин ҳаракатланиш тақиқланади.\nМаълумот учун, 2 октябрь ҳолатига кўра Ўзбекистон COVID-19 хавфи паст даражада бўлган давлатлар рўйхатига киритилмаган.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ Ташқи ишлар вазирлиги Қирғизистон ва Украинага бормоқчи бўлган ўзбекистонликларга мурожаат қилганди. Шунингдек, Ташқи ишлар вазирлиги Aбхазиядан 400 га яқин ўзбекистонликни олиб келиш бўйича маълумот берганди.\nAвстриялик мутахассислар Бўстонлиқ ва Зоминда дор йўлларини қуриш имкониятини ўрганди


Айний сиймолар мувозийлиги "Хароба доиралар"га боғлама - BBC O'zbek\nАйний сиймолар мувозийлиги "Хароба доиралар"га боғлама\n1940 йилга тааллуқли "Хароба доиралари" тафсилотлари зукко ва эҳтимолки, миннатдор ўқувчилар хотирасида мустаҳкам ва муқаррар. Шундай бўлса-да, удумга кўра, унинг мухтасар баёнини келтиришни ўринли, деб топамиз.\n"Беюлдуз тунда у қирғоққа қай тариқа яқинлашганини, ўша муқаддас гўшанинг ботқоғига ботиб сузган оғоч қайиқни ҳеч ким билмади, ҳеч ким кўрмади" деган хабар билан "дабдурустдан" бошланади бу ҳикоя. Асар қаҳрамони ҳақида "Жанубдан келгани ва унинг Ватани дарёнинг юқори қисмидаги тоғлар ёнбағрида сочилиб ётган, ҳали мохов касаллиги қутурмаган қишлоқларнинг бири эканлиги, у ернинг одамлари эса юноний сўзлар билан булғанмаган зардуштий лаҳжада сўзлашишлари"дан бошқа нарса маълум эмас. Сеҳрли бир кайфият билан бошланаётган асар қаҳрамонининг ягона вазифаси ухлаш ва тушлар кўришдан иборат. Афсунгар зиммасига юклатилган шу вазифани адо этмоқ учун кўҳна ибодатхона харобалари паноҳида туну кун тушлар кўради, тушларида ёруғ дунёга олиб чиқиш учун мукаммал ва комил инсон барпо қилиш билан машғул. Шу зайл унинг кўп йиллари бесамар кетади, аммо охир-оқибат ўзи истаган инсонни барча тафсилотлари билан, ўзига маълум бўлган барча илму билимларни унинг заковатига жо қилган ҳолатда мукаммал яратади. Тангрининг талаби шу эдики, вақтики келгач, афсунгар "ўғли"ни бошқа эҳромга Олов илоҳи хизматига юбормоғи лозим. Амри илоҳий вожиб келтирилади. Орадан вақтлар ўтиб, фарзанди ҳақида - олисдаги бошқа ибодатхонада оловда куймасдан юра оладиган коҳин ҳақида муждалар келиб етади. Афсунгар ўз фарзанди - инсон эмас, балки бор- йўғи бошқа бир инсон тушларининг ҳосиласи эканини охир-оқибат тушуниб қолишидан даҳшат туяди. Ва бу қисматга тоқат қилмасдан, ўзини оловга ташлаб, барча ҳадиклардан халос бўлмоқ истайди. Аммо не кўз билан кўрсинки, атрофни забтига олган олов унга мутлақо зиён етказмайди. Ва шунда унинг ўзи ҳам кимдир биров ўз тушларида кўраётган атиги бир шарпа эканлигини англаб етади.\nБорхеснинг бошқа асарлари каби замонавий адабий танқидчилик мушоҳадалари марказида қолган бу ҳикояси ҳам турфа хил нуқтаи назарлардан туриб, батафсил ва эринмасдан элаклардан ўтказилган. "Хароба доиралари"да баъзилар "Минг бир кеча" жозибаларидан руҳланишни кўрса, бошқалар Каббала садолари ва Голем афсоналаридан тортиб, зардуштийлик ва буддизмга қадар таъсирларни пайқайди. Жумладан, адабиётшунос Хайме Алазракига кўра, "Хароба доиралари" билан "Голем" достони Борхесни ҳамиша ўзига мафтун этган Каббала мистицизмига тааллуқли айнан бир мавзунинг икки хил кўринишидир. У "Хароба доиралари" бу олам аслида кимдир кўраётган туш эканига доир буддовийлик ақидасига боғлиқ экани эҳтимолини ҳам соқит қилмайди. "Бир афсона шамойиллари" бадиҳасида Борхеснинг ўзи билдирган мулоҳазаларни Алазраки ушбу фикрига исбот қилиб келтиради: "Ҳиндистоннинг барча динлари, айниқса буддизм, атрофимиздаги борлиқ аслида новоқеъ бир рўё эканидан таълим беради". Оламнинг аслида бир туш эканлиги ғояси, шунингдек, олмон файласуфи Артур Шопенгауэрнинг идеалистик назариялари ҳақида, унинг буддизм ва ирода эркинлиги борасидаги қарашлари ҳақида ўйлашимизга чорлайди. Айни шу мавзу адибнинг мўъжазгина "Everything and nothing" асарида ҳам давом эттирилганини кўрамиз. Ўлим тўшагида ётган Шекспир – умри давомида адоқсиз кўп қиёфаларни тасвир этган Шекспир ўзининг хос моҳиятини англаш истагида Яратганга муножот қилади:\n"– Мен, беҳуда шунча кўп одамга менгзанган кимса, фақат бир киши – ўзим бўлишни истайман. – Ва Яратганнинг овози унга бўрон ичра жавоб қилди:\n– Мен ҳам – мен эмасман; сен ўз асарларингни яратганинг каби мен ҳам бу дунёни ўйлаб чиқардим, Шекспирим менинг ва сен – ўзим кўраётган тушнинг шарпаларидан биридирсан, худди ўзим каби, моҳияти ҳамма ва ҳеч ким бўлган худди ўзим каби."\nАлазракининг айтишича, Борхес айнан бир мавзу учун шу тариқа турли шакл ва ташбеҳлар излайди ва унинг топилмалари эса чиндан бизни ҳайратларга ошно этади. Аммо Борхес асарлари борасидаги ушбу таҳлил ва талқинлар не қадар теран ва жозибали бўлмасин, уларни шундоқ эътироф этиш билан кифояланиш ўринсиз бўлар эди. Зотан, Борхеснинг ўзи айтмаганми эди, чинакам гўзал асарлар ўқувчининг ҳузурланиши ҳаққи битилиши лозимлигини - "Муайян асар малоҳатини эътироф қилишдан кўра амалдаги урф инжиқликларига тобе мунаққидлар китобларни батафсил таҳлил этиш, адабий тарих саналарини шодаларга тизиш машғулотига мубталодирлар. Асарлар ўқувчининг ҳузурланиши учун эмас, баайни уларнинг айни шу таҳлиллари ҳаққи яратилгандек." "Хароба доиралари"ни ёзиш жараёнида бошқа бирор асаримда бўлмаган завқ ва ҳаяжонлар ичра қолгандим" деган эди яна Борхес. Демак, адабий таҳлиллар нақадар теран бўлмасин, аммо ҳар қандай асарнинг, мукаммал асарнинг гўзаллигини туя билиш барибир бирламчи бўлиб қолаверади. Шу боис ҳам Борхес асарлари мутаассирлигидан униб чиққан ўзга мулоҳазалар, ўзга муқояса ва мувозий бақамтиликлар силсиласи ҳар дам ўринли эканига эътирозлар бўлмас.\nТалъат домланинг маънавий шогирдларидан бири, асарларида нафис туйғуларни фусун шамойиллари ичра жойлаб, уларни нафосат билан тараннум этган Олим Отахон ҳам домланинг адабий сабоқларидан баҳраманд бўлганини шукрона билан хотирлайди: "менинг бахтимга кечки бўлимда ўқиётганимда марҳум Талъат Солиҳов деган ўқитувчимиз Ғарб адабиётидан сабоқ берарди. Ана шу муаллимнинг фикрлари кескин ўзгартириб юборган эди бадиий адабиёт ҳақидаги қарашларимни. Инсон сифатида эса ўзининг ички оламига жудаям кириб кетган, ҳеч кимсани у ерга йўлатмайдиган бир зот эди". Олим Отахон фикрини давом эттирсак, биз толибларга сабоқ бериш мобайнида ҳам домла, назаримда, ўзининг ҳеч адоғи йўқ ва туганмас, яширин ва сирли асарини битиш билан машғул эди гўё. Унинг бизларга сўзлаётган адабий ривоятлари, гоҳида завқ билан, гоҳида эса чуқур ўйлар гирдобида қолиб ўтаётган дарслари ўша китобининг алоҳида бўлим ва боблари бўлса, сабоқларига соме бўлган бизлар эса бу асарнинг баайни турли персонажлари эдик. Ва нигоҳларидан тўкилаётган ёлқин аломатларида устознинг шогирдига нисбатан ва ёхуд ғойибона асар битаётган муаллифнинг ўз қаҳрамонларига бўлган мурувватини туярдик.\nЭнди ўтмишга айланган ўша вақтларда, ҳеч бир нарсадан таскин топмасдан нигилизмга хос кайфиятлар ичра қолиб ва бу ҳолатларни мувофиқ тарзда ифодалаш учун алоҳида услублар изланаётган бир давримизда домланинг руҳбахш ўгитлари Борхес олами томон етаклаган эди. Тасаввур муқоясалари шу қадар эдики, адабий хаёллар қаърида Талъат Солиҳов билан Борхеснинг ўзини айнийликда тушуниш, уларнинг ҳар иккисини қарийб мутаносиб англаш биз учун асло ғайриодатий ҳол эмасди. "Кахолома эҳромининг коҳини" дея аталиб (таассуфки, номаълум тарзда йўқотилган), аслида Талъат домлага бағишланган ҳикояда Борхеснинг "Тангри битиклари" асарига ҳамоҳанг садоларнинг янграши тенгсиз сабоқлардан сув ичган кўнгил эътирофларидан бири бўлган эди.\nБу ўринда "Хароба доиралари" атрофида мулоҳазалар юритилар экан, айни ҳикоянинг фусункор кайфиятидан у йиллар мутаассир бўлганимиз бор ва бу мутаассирлик адабий уринишларимизда аксланиб улгурган, бир савқи табиийлик ҳосиласи бўлган импрессив ҳикояларнинг бирида эса, хусусан, мана бундай айрича кайфият тасвирлари ўрин олган эди:\n"...нега дейсан, нега одам ухлаётганида юзи ҳиссиз кўринади, туйғудан асар қолмайди? Нега туйғусиз туйилади одам ухлаб ётганида? Барча туйғулари балки тушларига кўчгандир, тушларида бетуш юзини тадқиқ қилаётганингни англаб, тушларидаги фаолиятини яна-да зўриқтираётганми, эҳтимол. Аммо, барибир юзлари нега бетуш ва бетуйғу? Нега бетуш ва бетуйғу юзларини тушларига олиб кириб кетмайди, у ёқда шундоқ ҳам «туший» юзлар етарли бўлгани учунми? Унда уст-боши, оёқлар орасига суқилган қўллар-чи, тушларда асқотмайдими бу қўллар? Ана, тушларда оёқлар орасига суқилсин бу қўллар! Умуман, ухлаган заҳоти бутун вужуди билан тушларига ўтиб кетмайди одам – нега?"\nМен асарни белгилаб бермайин, балки асар мени белгилаб берсин. Профессионал (адабиётшунослар)да асарни ўқиётгандаги лаззатланиш ҳиссиёти сийқаланиб боради. * * *\nТалъат Солиҳов сабоқ берган ўтган асрнинг тўқсонинчи йилларида Ўзбек адабиёти бағрида янгича бир тўлқин кучга тўлиб келаётган эди. Деярли барчаси ҳали талаба бўлган ушбу йўналиш вакиллари шу вақтга қадар адабиётда урф бўлган, маиший даражадаги муаммоларни асосий мавзу ўлароқ олдинга сураётган ҳамда зўрма-зўраки тарздаги "миллийлик"ни ялов қилиб олган анъанадор оқимга қарама-қарши тарзда – инсоннинг руҳий оламидаги эврилишларни тадқиқ этишни, ибтидодан бошланган жумбоқли саволларга (майли, самарасиз бўлсин) жавоб излашни афзал билди. Аслида улар битаётган асарларнинг барчаси (анъанадор адабиёт нуқтаи назаридан) эксперимент натижалари эди. Улар зотан экспериментлардан ҳайиқмасди. Улар ўз асарларида муайян сўзларни ҳар кўйга солиб, яширин маъноларини излаб топишдан тортиб, бир қарашда воқеалар чизиғи аввалдан маълум бўлган ҳикояларнинг кутилмаган бошқа талқинларини, ўзгача якунларини тақдим этишарди. Улар атрофда, борингки жамиятда кечаётган воқеа-ҳодисалардан мутлақо четлашиб, бир нарсалар барпо этишар, алоҳида хос дунёларини яратишга интиларди. Ўша даврнинг "Денгизга йўл" ва "Қаърим", "Кеча - бугун эди" ва "Алқанаётган Ватанлар" каби ҳикояларида новоқеъ воқеликнинг, дастлабки асослари қўйилаётган бошқа бир оламнинг ҳали кўплар билмаган, аксар кўникилмаган манзаралари инонч ва шижоат билан чизила бошлаган эди. Шу кетишда бу янги адабий мактаб бир мамлакат сарҳадларини бемалол ортда қолдириб, кенг миқёсларда ном қозониши мумкин эди. Аммо бундай бўлмади. Кўп ўтмай маслакдошларнинг бу яхлитлиги тарқалиб кетди. Шундай бўлиши ҳам табиий эди, балки. Чунки, улар идеалист эдилар, бундан қолаверса, улар ўтакетган индивидуалист эдилар. Уларнинг барчаси ҳозир ҳар жойда. Ва умид борки, уларнинг ҳар бири ўзларининг хос, муҳташам ёлғизлик чиғаноқларига ўраниб олган кўйи бир замонлар бошланган лойиҳаларни ҳар ким ўз ҳолича тобора мукаммаллаштириш билан оворадирлар.\n"Хароба доиралари" асарига бақамтиликлар ҳақида фикр юритсак, Талъат домла ҳам йиллар давомида ўзи англаб етган, унинг ҳам ўзи ўтмишнинг улуғ сиймоларидан мерос қилиб олган тафаккур ганжиналарини саноқсиз толиблари фитратига нақшлашга интилди, худди Борхес асари қаҳрамони каби унинг ҳам кўп уринишлари зое кетгандир эҳтимол, аммо, толибларининг талай издиҳоми унинг закий сабоқлари ҳосиласини ҳамон элтиб юрганларига шубҳа йўқдир. Ҳикоя эса охирлаётир эди, муқаррар интиҳо яқинлашмоқда эди. "Ва юз йиллар аввал содир бўлган нарса такрорланди. ... Ва у ёнғинга пешвоз чиқди. Бироқ олов тиллари унинг вужудини забтига олмади, билъакс эркалаб ялаб-юлқади, ювиб-таради – куйдириб кул қилмади. Ва енгил тортиб, хўрлик алами билан даҳшат ичра англаб етдики, унинг ўзи ҳам кимдир биров ўз тушларида кўраётган шарпа эди, холос." Кеча – аслида бугун эди. Асардаги қисматнинг аёв билмас такрорлари дилгирлигидан озурда бўлган бир дўстимиз толибликнинг ўша олис йиллари бир ҳикоя битмиш ва унда бу сатрлар бормиш эди:\n"Бироқ мен шуни истайман – думалоқ, дум-думалоқ доиранинг қаеридир қачондир, қаердадир, аммо барибир – дарз кетсин ва ўша жойдан, майли, бу бегона дунёга бегонасираб боқаётган, астагина даричадан пойлаётган, охир-оқибатда шаҳд билан отилиб чиқишга қарор қилган ва бу қарорини амалга оширган чақалоқнинг шиддати каби ишонч билан, тў-ўғри, ҳеч қандай қайрилишга ён бермайдиган, доиранинг ҳеч бир кўринишини ўзида пинҳон қилмаган тўғри чизиқ тўппадан-тўғри кўкка талпинганча чопқиллаб чиқсин!"\nТалъат Солиҳов адабий ақидаларнинг зўраки ва муттасил такрорларига барҳам бериб, кўпларимиз учун шу тариқа бўлак манзилгоҳлар томон элтувчи янги сўқмоқларни кўрсатиб берган, одатий уфқлар ортида ҳали очилмаган яна бошқа адабий сарҳадлар борлигидан бемисл ўгитлар улашган эди. Энди эса олис юксакликлардан туриб, ушбу битикларга кўзи тушган устоз ўша беназир табассуми билан мамнунликда жилмайиб қўйган бўлса - не ажаб. Унинг ўзи таҳсил берганидек, асотирлар каби хаёлот ҳам - аслида воқелик, воқеликнинг сағал бўрттирилган кўриниши эмасми, ахир?


ЎЗБЕК ХАЛҚ ОҒЗАКИ ИЖОДИ - ЎЗБЕК МАРОСИМ ФОЛЬКЛОРИ\nHome icon Бош саҳифа»Кутубхона»Қўлланмалар»ЎЗБЕК ХАЛҚ ОҒЗАКИ ИЖОДИ - ЎЗБЕК МАРОСИМ ФОЛЬКЛОРИ\n“Инсонга сиҳат-саломатлик тилаш, унинг турмушида тўкин-сочинлик, кундалик ҳаётида омад келтириш ёки инсон ҳаётининг муҳим нуқталарини қайд этиш, нишонлаш мақсадида махсус ўтказиладиган, халқ орасида қатъий анъанага айланиб қолган хатти-ҳаракатлар маросим” – дейилади. Таниқли олим Баҳодир Саримсоқовнинг таърифидан маълум бўладики, маросим халқ орасида қатъий анъанага айланган тадбир ҳисобланар экан.\nИнсон туғилганидан то ҳаётдан кўз юмгунига қадар ўнлаб маросимлар гувоҳига айланади. Гоҳида унинг марказий қаҳрамони, гоҳида иштирокчи, гоҳида оддий кузатувчи бўлади. Аммо маросимлар ҳаётнинг ажралмас қисми сифатида ҳамиша ҳамроҳликда содир бўлаверади.\nМаросим араб тилидаги “марсум” ((ﻤﺮﺴﻭﻡ сўзидан олинган бўлиб, 1 – чизилган; 2 – расм қилинган; 3 – одат бўлган маъноларини англатади. Муайян қоидалар асосида чизилган, миллат томонидан расм қилинган ва одат тусига кирган тадбирларни эса шартли равишда уч турга бўлиш мақсадга мувофиқдир.\n1. Оилавий маросимлар. Улар, одатда, бирор шахс ёки оила аъзоси ҳаётидаги муҳим воқеалар муносабати билан амалга оширилади. Оилавий маросимлар иштирокчилари қариндошлар, қуда-андалар, дўстлар, таниш-билишлар, қўшнилар ва маҳалладошлар иштирокида ўтади.\n2. Табиатда рўй берган ўзгаришлар, муайян одат, расм-русум билан алоқадор ва маълум даражада зарурат оқибатида ташкил қилинадиган маросимлар. Бундай маросимлар баҳор, ёз, куз, қиш фаслларида уюштирилади. Уларда бирор қишлоқ, маҳалла, туман аҳолиси қатнашади. “Шох мойлар”, “Суст хотин”, “Чой момо”, “Дарвишона” кабиларни шулар жумласига киритиш мумкин.\n3. Умумхалқ байрамлари муносабати билан тантанали равишда ўтказиладиган маросимлар. Бундай маросимларга Мустақиллик байрами, Наврўз байрами, Ийди Рамазон, Ийди Қурбон, Ҳосил байрамлари нисбат берилади. Умумхалқ байрамлари бутун мамлакат миқёсида нишонланади. Ҳар бир оила бундай маросимларга ўзининг ҳиссасини қўшишга ҳаракат қилади.\nОилавий маросимлар. Халқ тажрибасидан ўтиб, анъанавий тус олган оилавий маросимлар, асосан, уч турдан иборат бўлади. Уларни тўй, мотам, бирор оила аъзоси ҳаётидаги муҳим воқеа (касалдан тузалиш, илмий даража олиш, ҳаж сафарини бажо келтириш ва бошқалар)нинг рўй бериши муносабати билан ўтказиладиган йиғинлар ташкил этади.\nОдатда, янги оиланинг пайдо бўлиши никоҳ тўйлари билан бошланади. Қизни турмушга бериш ҳаракатини оиласига совчи келиш белгилаган. Маҳмуд Кошғарийнинг “Девону луғоти-т-турк” асарида “сав” сўзининг хабар бериш маъноси борлиги қайд этилган. Шу маълумотга асосланиб “совчи” миллий тилимиздаги энг қадимги сўзлардан эмасмикан, деган фикрга бориш мумкин. Чунки совчи бўлажак келин оиласига куёв ҳақида, унинг шу қизга уйланиш нияти борлиги ҳақида, куёвга эса келиннинг рози, рози эмаслиги ҳақида хабар берувчи элчи ҳисобланади. Тўй маросими ҳам тўй олиб келиш, индовчи юбориш, зиёфат бериш, ёр-ёр айтиш, тортишмачоқ, айрим вилоятларда кампир ўлди, қўл силатди каби қатор кичик саҳнали маросимлардан иборат бўлади. Аслини олганда, ҳар бир тўй келин ва куёв яшайдиган ҳудуд аҳолиси томонидан йиллар давомида ўйлаб топилган саҳна – сценарий асосида ўтказилади. Унинг иштирокчиси бошқа бўлади, холос. Яъни иқтисодий таъминланиш, эл-юртдаги ҳурмати, тўй харажатига муносабати тўйнинг уюштирилиш сифатини белгилайди. Тўй маросимларининг шартлари ҳаётнинг ўтиши билан ўзгариб туради. Масалан, узоқ қадимги замонлар куёв бўлмиш йигит уйланажак қизни жисмоний жиҳатдан енгиши лозим бўлган. Кейинчалик бу шарт қизга талаб чиқаётган йигитлар ўртасидаги курашга кўчган. Яна ҳам кейинроқ бу шартлар ҳам ўзгарган. Ҳар бир ҳаракатда сўз иштирокидаги удумлар бўлган. Ҳозир бу удумлар кўпроқ совчиларнинг сўзга усталиги билан келин тарафни кўндириш, куёв дўстларига сарполар бериш, қиз куёвникига келганида, янгаларнинг қизни куёв тарафга топшириш лавҳаларида сақланиб қолган. Айрим ҳудудларда ёр-ёр, келин салом одатларидан ташқари ўлан айтишади. Қизлар бир тараф, йигитлар бир тараф бўлиб, лирик мазмундаги тортишув ўтади. Масалан, Тошкент вилоятининг Ангрен туманида ўлан айтиш одатига алоҳида эътибор берилади. Республика ўлан айтиш танловининг доимий ўтказилиши эса бу жанр ривожига туртки бўлди, дейиш мумкин.\nЎйна туриб деганда, ўйна туриб,\nЎртанаман – куяман сени кўриб,\nЎртанганда – куйганда сени кўриб,\nЭрмаклайсан – куласан, лабинг буриб.\nКийган тўнинг ярашган бўйгинангга,\nМен билмадим не сўз бор ўйгинангда,\nЭрмакласам эрмаклай лабим буриб,\nИндамасдан бориб ёт уйгинангга.\nТўй давомида келин гулхан атрофида айлантирилади. Бу удум пайти ёр-ёр айтиб турилади. Ёр-ёр тугагач, навбат келин саломга келади. Тошкент ва айрим бошқа ҳудудларда келин салом тўйнинг эртасига айтилади.\nОилавий маросимлар қаторидан ўрин олган яна бир тўй боланинг туғилиши билан боғланади ва бешик тўй деб юритилади. Одатда, бола туғилганидан кейин 7-21 кун орасида ақиқа маросими ўтказилади. Ундан кейин бешик тўйи қилинади. Бешик тўйи янги туғилган фарзанднинг биринчи бешикка беланиши билан бошланади. Бешик тўйида сурнай, доира ва бошқа томошалар кўрсатилади. Қулоқ чўзди ўйинлари ўтказилади. Ҳамма томошалар тугаганидан сўнг кўп фарзанд кўрган, пири бадавлат кайвони она болани мақтайдиган, унга яхши тилак тилайдиган қўшиқ айтади. Бешик жиҳозлари тайёр бўлганида, кайвони она болани “шундай белаймизми?” деб тескари ётқизади. Ҳамма хотинлар “йўқ, йўқ” – деб жавоб берадилар. Шу йўсинда бола бир неча марта бешикка нобоп ётқизилади ва “шундай белаймизми?” деб сўралади ва яна “йўқ, йўқ” жавоби олинади. Охири “Ҳа” билан бу маросим тугайди. Шундан сўнг болага оналик қилаётган аёл чақалоқни бешикка белаб туриб, қўшиқ айтади:\nКелди бешикнинг эгаси.\nҚичқиришса, яна қўрқма!\nҚўшиқнинг давомида ит, мушук, эшак ва бошқа ҳайвонлар овоз чиқарса, қўрқмаслиги кераклиги айтилган. Бола беланиб бўлгандан сўнг бешик устидан сочқи сочилади ва исириқ тутатилади. Унинг айтими қуйидагича:\nБоламга кўз тегмасин.\nКим қўзимга кўз қилса,\nКўзлари оқиб тушсин.\nШундан кейин бешикдаги бола махсус хонага олиб чиқилади, меҳмонларга ош тарқатилади, хотинлар турли матолар, кийимликлар билан чорланади.\nЎзбекларда эсда қоладиган тўйлардан бири хатна (суннат) тўйи ҳисобланади. Бу тўй хатна, суннат, чупрон, чукрон, қўлини ҳалоллаш каби номлар билан атаб келинган.\nТўй эгасининг қўли очиқлиги, кўпинча, шу тўйда аниқланган. Она тараф той ва куёв тарафни сарполар билан сийлаган. Ота тараф юртга ош берган, қариндош-уруғ ва танишларга дастурхон ёзган. Чорва билан шуғулланадиган ҳудудларда, албатта, кўпкари, улоқ уюштирилган. Қадимги анъаналарга кўра, Хоразмда “Олтин қовоқ”, Андижон, Фарғонада “Қулоқ чўзма”, Тошкентда “Бола маст”лар ўтказилган. Масалан, Тошкентдаги одатга кўра тўй болага зарар қилмайдиган турли ичимликлар берилиб маст ҳолатга келтиришган. Шундан сўнг бола, тоғаси, амакиси ёки қўшни йигитлардан бирининг елкасига опичилган. Зиёфат тўйхонадан маълум масофада уюштирилган. Белгиланган вақтга болани уйга етказишдан аввал хонадонма-хонадон кириб чиқилган. Бу пайтда мана шундай қўшиқ айтилган:\nМасжид бўлса, мадраса,\nҲо ялло, ялло, ялло.\nБир одил пошшо бўлса,\nҲар ким севганин олса,\nПрофессор Б.Саримсоқовнинг ёзишича: “Чорқарсак хатна тўйининг энг қизиқ ва ҳал қилувчи нуқтаси саналади. Тўй иштирокчилари катта доира шаклида турадилар. Ички қатордагилар тиз чўкишиб туришади. Ўртага бир ёки икки йигит тушиб чалинаётган қарсак ритми асосида чорқарсакнинг биринчи (чақириқ) бўлими “Яллама ёрим” қўшиғига ўйнашади.”\nБундан бордим, ётибсиз,\nПар ёстиққа ботибсиз.\nПар ёстиқни кўтарсам,\nГулдай тоза ётибсиз.\nЯллама ёрим, яллола,\nТўртта-бешта бир бўлиб,\nЎлдира берсанг, куйдира бер,\nЎзбекистонимизнинг вилоят, туманлари кўп. Ҳар бир ҳудуд тўй маросимларини ўтказишда ўз удумларига эга. Шунинг учун уйланиш, қиз узатиш, бешик, хатна тўйларида умумий миллий одатлар асос бўлса-да, улардаги кичик, жузъий тадбирларда бир қатор фарқларнинг кузатилиши табиийдир.\nХалқ маросимлари қаторидаги мотамлар энг қадимийларидан ҳисобланади. Яратилганига қарийб 3000 йил бўлган “Авесто”да ҳам вафот этган одамни дафн қилиш бўйича маълумотлар бор. Маҳмуд Кошғарийнинг “Девону луғоти-т-турк” асарида эса мотам маросимида айтиладиган қўшиқ – марсиялардан мисоллар келтирилган.\nЎзбек мотам маросимлари жуда кўп турли ҳажмда ўтказиладиган йиғинлардан иборат. Уч, етти, йигирма, қирқ кунликлар; қор ёғди, гул, шир оши, қовоқ каби мовлиятлар шулар жумласидандир.\nМарсияларда ҳаётдан кўз юмган одамнинг ҳаётлигидаги фазилатлари, унинг меҳрибонлиги, иймонли эканлиги эсга олинади:\nБаланд тоғлар паст бўлдими, вой отам,\nЎлганингиз рост бўлдими, вой отам.\nШамол келмай ўчди чироғим, вой отам,\nКуз келмай хазон бўлди боғим, вой отам.\nШу тарзда ота, она, бола, ака, ука, умуман, қариндош номлари тилга олинади. Амаки, тоға, хола, аммалар ҳам ота, она номи билан аталаверади. Бундай қўшиқлар марсия дейилади. “Марсия” араб тилидан олинган бўлиб (ﻤﺮﺛﻴﺔ), “мотам шеъри” маъносини англатади. Халқ орасида марсияни “айтиб йиғлаш” деб ҳам аташган. Завқийнинг “Юзингни кўрсатиб” сўзлари билан бошланадиган мухаммасида: “Сани дарди фироқинг айтиб-айтиб йиғлай ўлгунча” мисрасида ҳам айтиб йиғлаш маъноси йўқ эмас. Одатда, мотам маросими ҳаётдан кўз юмган шахс вафотига йиллик маъракалар ўтказиш билан якунланган.\nМавсумий маросим фольклори\nЎзбек халқи қадим замонлардан деҳқончилик, боғбонлик, чорвачилик билан шуғулланган. Деҳқончилик ҳам, чорвачилик ҳам мутлақ табиат муруввати ва инжиқликлари билан боғлиқдир. Эрта баҳордан кеч кузгача деҳқон далада меҳнат қилади. Қишда эса ерга иложи борича кўпроқ нам сингдириш чораларини кўради. Чорвадор эса йил давомида чорвани семиртириш, кўпайтириш билан банд бўлади. Бинобарин, йил фаслларининг қулай келиши деҳқон хирмонига хирмон қўшади, чорвадор меҳнати самарасини рўёбга чиқаради. Шунинг учун оталар ва момолар ёмғир чақириш, ёмғир тўхтатиш, шамол чақириш ва тўхтатиш тажрибасини ипидан игнасигача кейинги авлодга мерос қилиб қолдиришга одатланган. Натижада, ўнлаб маросимлар кашф этилган. Маросимлар эса, албатта, сўзнинг сирли таъсири билан яшаган, амалга оширилган.\nПрофессор Маматқул Жўраевнинг “Ўзбек мавсумий маросим фольклори” китобини ўқиган китобхон ўзбекларда йилнинг 365 кунидаги деярли ҳар бир кун деҳқончилик, боғдорчилик, чорвачилик касби бўйича ўзининг махсус номи, маросим билан боғлиқ жиҳатлари борлигига ишонч ҳосил қилади.\nЎзбек мавсумий маросим фольклори йил фаслларида ўтказиладиган маросимлардан иборат. Баҳорги мавсум маросимлари лой тутиш, шох мойлаш, Наврўз, ёмғир чақириш, дарвишона; ёзги маросимлар чой момо; кузги маросимлар шамол чақириш; қишки маросимлар яс-юсунлардан иборатдир. Юқорида қайд этилганлардан ташқари ёзги тўқсон, чилла, қишки тўқсон, чилла, аямажуз, ҳут-ют деб номланадиган ўнлаб удумли муддатлар ҳам маълум даражада маросим қўринишларига эга.\nМасалан, лой тутиш маросимида муайян ҳудудда яшайдиган аҳоли ариқларни тозалаш, далага сув чиқаришни осонлаштириш учун ҳашарга чиқади. Хотиралардан бирида бахши Бўра Аҳмедов Шеробод туманида шундай маросим ўтказилаётганда, ҳашарчилар ёнидан ўтиб қолган. Унга лой тутишган. Шунда бахши:\nҲожакам ҳажга кетди,\nБилмадим кужо кетди.\nЎн икки жумуртқадан\nҚирқ саккиз жўжа кетди\nтопишмоғини айтган. Ишлаётганлар бир йил, ўн икки ой, қирқ саккиз меҳнат ҳафтаси яширинган топишмоқни топа олмаганлар ва бахши ариқ тозалаш ишидан озод қолган. Шох мойлар маросими баҳорда қўш чиқариш билан боғлиқ бўлган. Деҳқонлар йил давомида экин-тикин мўл-ҳосил беришига умид қилиб биринчи қўш ҳайдайдиган ҳўкиз шохига зиғир мойи сурганлар. Маросимда деҳқончилик пири – бободеҳқондан мўл ҳосил бўлишини тилаб ният қилишган.\nЁмғир чақириш маросими, асосан, баҳорда ёмғир ёғмаган йилларда ўтказилган. Қадимда муқаддас Яда тоши бўлган экан. Мана шу тош ёрдамида ёмғир чақиришган. Маҳмуд Кошғарий “Девону луғоти-т-турк” асарида шахсан ўзи ёз кунларида ёнғин бўлганда, бу тош мўъжизаси билан ёмғир чақирилиб, ёнғин ўчирилганига гувоҳ бўлганини ёзади. Кейинчалик ёмғир чақириладиган ҳудудларда “Суст хотин” маросими ўтказилган. Бу маросим бир жойда аёллар, бир жойда эркаклар иштирокида ўтказилган:\nСуст хотин – султон хотин,\nСув хотин – сувсиз хотин,\nКўйлаклари бўз хотин.\nҲосиллар мўл бўлсин, сув хотин,\nДеҳқоннинг уйи тўлсин, сув хотин.\nКаззобнинг уйи куйсин, сув хотин,\nСув хотин – сувсиз хотин.\nЮқорида келтирилган матнга ўхшаган қўшиқлар ёрдамида кичик ҳудудларда ёмғир чақириб лалми ерларда экилган буғдойларнинг униш ва ўсиши учун имкон яратишга уринилган.\nЁзги маросимлардан бири “Чой момо” бўлган. “Чой момо” бемаҳал кўтарилган шамолни тўхтатиш мақсадида ўтказилган. Б.Саримсоқов бу маросимнинг Жанубий Қозоғистонда яшовчи ўзбеклар орасида ўтказилгани ҳақида ёзади. 2009 йил Қашқадарё вилоятидаги Қозоқ қишлоғида ўтказилган экспедиция давомида бу ерлик қариялар “Чой момо” маросимини эшитганликлари ҳақида маълумот топдик. Аммо бу янгиликни айтган қарияларимиз маросим тафсилотларини эслай олмадилар. Маросимда қуйидаги матнли қўшиқ куйланган:\nЧой момо, чой момо,\nЧой момоси ўлибди.\nЎғли етим қолибди.\nБосилиб қолсин бу шамол.\nУчилиб қолсин қув шамол.\nБ.Саримсоқовнинг маълумотига кўра, Сайрам атрофларида маросимни, асосан, кекса аёллар бошлаганлар. Иккита кампир эски уст-бош кийиб, юзларига қоракуя суртиб, қўлларига ҳасса олиб, биттадан калтакни ёғоч от қилиб миниб, “Чой момо” қўшиғини айтишиб, қишлоқ кўчалари бўйлаб юришади. Уларнинг ортидан бошларига қизил шолча ёпинган бешта бўйи етган қизлар қўшиққа жўр бўлиб боришади. Улардан кейинда эса етти-саккиз ёшлардаги бола эшакка миниб олиб, хонадонлардан берилган хайр-садақаларни хуржунга солиб юради. Эшакда ўқлоқ, кели сопи ва супурги қўшиб боғланган бўлади. Шу тариқа иштирокчилар қишлоқдаги барча кўчаларни айланиб қўшиқ айтишади .\nКузги маросимларда шамол чақириш одати бор. Агар ёз фаслида етилган буғдойни ерга эгиб қўймасин учун шамол тўхтатилган бўлса, кузда донли экинларни шопириш учун шамол чақирилган:\nҲайдар, ота-онанг ўлибдир,\nМоли сенга қолибдир.\nБоланг сувга оқибдир,\nБу тўртликдаги Ҳайдар Ҳазрати Алининг номларидан бири деб белгиланган.\nҚиш фаслида Яс-юсун маросимлари ўтказилган. Унда маҳалладаги йигитлар ёки улфатлар йиғилишиб, қимизхўрлик, бўзахўрлик уюштирганлар. Маросимда бўза ичиш, даврада ўтириш, даврадан туриб кетиш, жўра боши (маросим бийи) буйруғини сўзсиз бажариш қоидаларига риоя қилинган. Маросимда қимизни ёки бўзани косагул косага қуйиб тўрт мисрали қўшиқ айтган:\nХўжам ёр бўлсин-ай.\nХўжам берган бу давлатга\nДушман зор бўлсин-ай.\nҚўшиққа коса олган иштирокчи жавоб қайтарган:\nОйга ўхшайдир юзинг,\nЧўлпонга ўхшайдир кўзинг.\nШунча ҳам яхши бўлурми,\nХалқ ичида юлдузинг.\nЎзбек халқи ҳаёти билан яқиндан танишган одам мавсумий маросимларнинг жуда кўп кўринишларига эга эканига гувоҳ бўлади. Мавсумий маросимлар халқ ҳаётининг таркибий қисмини ташкил қилиб, асрлар давомида ўзбекларда кўнгил очиш, табиатга умид билан қараш, яхшиликка интилиш ниятининг бадиий ифодаси бўлиб келган.\nЎзбек халқининг байрам маросимлари ҳам кўп. Уларда Ўзбекистонда яшовчи бутун аҳоли иштирок этади. Хусусан, умумхалқ байрамларининг энг азизи Мустақиллик байрамидир. 1991 йил 31 август куни Ўзбекистон мустақил давлат деб эълон қилинди. 1 сентябрь Мустақиллик куни деб белгиланди. 1991 йил 1 сентябрдан бошлаб ҳар йили бутун Ўзбекистон мустақил юрт сифатида ўзининг озодликка эришганини нишонлаб келмоқда. Мамлакатнинг пойтахти Тошкентда, Қорақалпоғистон пойтахти Нукусда, ҳамма вилоятлар марказларида, туманлар марказларида катта тантаналар уюштирилди. Тошкентда Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов бутун ўзбек халқига, Ўзбекистонда яшовчи ҳамма миллат вакилларига қарата нутқ сўзлайди. Юртимиздаги бошқа ҳудудларда ҳам маҳаллий раҳбарлар Ўзбекистон мустақиллиги шарафига нутқ сўзлайдилар. Катта байрам концерти уюштирилади. Бу концертларда халқ қўшиқлари, расм-русумлари, достонлардан парчалар, аскиялар, халқ рақслари, амалий санъат намуналари намойиш этилади. Кузги экинлар сайиллари ўтказилади. Ўзбекистон Миллий боғидаги тантаналар телевидение орқали бутун дунёга маълум қилинади.\nЎзбек халқининг энг қадимги байрамларидан бири Наврўз ҳисобланади. Наврўз – янги кун маъносини ифодалайди. Абу Райҳон Беруний ўзининг “Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар” асарида Наврўз байрами Жамшиднинг тахтга ўтирган кунидан бошлаб нишонлангани ҳақида маълумот беради. Баҳорги кун ва туннинг тенг келиш кунини 3-4 минг йил олдин кашф қилиш, 21 мартни янги йил байрами сифатида тантанали нишонлашнинг ўзи юртмизда илм тараққиёти қанчалар ривожлангани ҳақида маълумот беради. Қуёшнинг ҳамал буржига киришини аниқ белгилаш астрономия фани кашфиёти ҳисобланади. Фирдавсийнинг “Шоҳнома”, Умар Хайёмнинг “Наврўзнома”, Алишер Навоийнинг “Тарихи мулуки Ажам” асарларида байрамни ўтказиш тарихи, одатлари ҳақида тафсилотлар бор. Масалан, Умар Хайём Наврўз куни бош коҳин подшоҳ олдига май тўла олтин жом, узук, дирҳам, динор, арпа ниҳоли, қилич, ўқ-ёй, довот ва қаламдан иборат совға олиб келишини ва табриклар изҳор қилишини ёзади .\nНаврўз куни, шу кун атрофида одамлар кўк сомса, кўк чучвара, кўк варақи - сомса, сумалак ва бошқа турли таомлар тайёрлаганлар. Тошкентда ҳалим пишириш одати бўлган. Наврўзда махсус халқ қўшиқларини айтиш расм ҳисобланган. Улардан жарчилар қўшиғи, Наврўз келди, ёз келди, Наврўз ўланлари машҳур эди. Хусусан, “Наврўз олқиши”да шундай дейилган:\nЭски йил кетди,\nЯнги йил келди.\nБуғдойлар пишиб чош бўлсин,\nЕганимиз ош бўлсин.\nСумалак пиширишда эса бошқача қўшиқ айтилган:\nБаҳорнинг сен элчиси\nКатта-кичик, ҳамма ҳам,\nПишиб чиқса, тотисанг,\nКўнгиллар қувнар бирам.\nМуҳаммад Ризо Огаҳий ўзининг лирик ижодида Наврўз байрами ҳақида диққатга лойиқ маълумотлар беради. Хусусан, шоир Наврўз куни тақдир оғир синовдан ўтказаётган, бетоб, ғариб одамларни зиёрат қилиш савобли эканини таъкидлаган. Навоий ва Огаҳий анъанаси кейинчалик Муқимий, Фурқат, Чўлпон, Ойбек, Ҳ.Олимжон ижодида давом эттирилди. Собиқ шўро тузумида Наврўз байрамига қайта-қайта ҳужумлар уюштирилган. Ҳаракатнинг энг оғир пайти 1986 йилга тўғри келди. Бу йили Наврўз байрами нишонланмаган. Ўзбекистоннинг мустақилликка эришуви Наврўзга бўлган муносабатда аниқ кўринади. 1990 йилда Президент Ислом Каримов ташаббуси билан Наврўз умумхалқ байрами сифатида кенг нишонланди. Шундан буён Наврўз байрами ўзбек халқининг орзиқиб кутадиган шодиёнасига айланди.\nУмумхалқ байрамлари қаторидан муносиб ўрин олганлари сифатида Рамазон ҳайити ва Қурбон ҳайити байрамларини ҳам кўрсатиш мумкин. Юртимиз мустақил бўлганидан бери ислом дини билан боғлиқ бу икки байрам алоҳида нишонлана бошланди. Ҳар йили рамазон ойида ислом динига эътиқод қилувчилар 30 кун давомида рўза тутишади. Оғиз очар пайти бўлганидан сўнг 30 кун ёш болалар рамазон айтишади. Қадим замонларда рамазон айтиш ўспирин йигитлар зиммасида бўлган. Қишлоқ ё шаҳар кўчасининг ўртасида яккахон қўшиқчи атрофида 5-6 та дўстлари билан рамазон айтган. Давранинг икки чеккасида хуржун – халта билан икки йигит эшик олдига бориб даврага қайтган. Хонадон эгалари рамазончиларга ҳадя – эҳсонлар чиқариб беришган. Марғилон шаҳридаги қарияларнинг эслашича, бу маросимлар ўз вақтида жуда файзли ва орзиқиб кутилган дақиқалардан иборат бўлган экан:\nРамазон ё рамазон, май рамазон,\nМуҳаммад умматига май рамазон.\nМаккада бир ёғоч бор, боши қора,\nХудойим ўғил берсин, қоши қора.\nОдатда, рамазон ойи рамазон ҳайити билан якунланган. Аммо йил давомида рамазон айтувчилар ҳам бўлган. Тошкент вилояти Ангрен туманида яшаган марҳум Олтивой ота йил – ўн икки ой отда қишлоқма-қишлоқ рамазон айтган. Ҳар хил яхши ният қилган одамлар унга совға-саломлар берганлар. Ота эҳсончига битта нон бериб, дуо қилиб кетаверган, рамазонни айтаверган.\nХуллас, ислом динимиз билан боғлиқ умумхалқ байрами йилига икки марта: Рамазон ва Қурбон ҳайити сифатида нишонланган. Бу даврда қурби етган одамлар иқтисодий қийналган юртдошларига закот, фитр эҳсонларини беришган.\nШундай қилиб, ўзбек халқи қадим замонлардан ўз ҳаёти давомида турли маросимлар ўтказган ва бу маросимларда Яратган Тангридан яхши орзу-истакларнинг рўёбга чиқишини сўраган. Маросимлар халқ ҳаётининг таркибий қисми сифатида миллий урф-одатлар каби қадрланган.\n1. Маросимларнинг халқ ҳаётида тутган ўрни ҳақида гапиринг.\n2. Маросимларнинг турлари, ўтказилиш қоидаларига изоҳ беринг.\n3. Ўзингиз билган ва қатнашган маросимлар ҳақида гапиринг. Уларнинг ўтказилиш тартибини қариялардан сўранг ва ёзиб олинг.\n4. Бадиий адабиётда халқ маросимларининг ўрнини аниқланг.\n1. Саримсоқов Б. Маросим фольклори / Ўзбек халқ оғзаки поэтик ижоди. – Т.: Ўқитувчи, 1990. – Б. 116-141.\n2. Саримсоқов Б. Ўзбек маросим фольколори. – Т.: Фан, 1986.\n3. Жўраев М. Ўзбек мавсумий маросим фольклори. – Т.: Фан, 2008.\n4. Жўраев М. Наврўз байрами. – Т.: Фан, 2009.\n5. Шодиев Б. Наврўз байрами. – Т.: ЎзМЭ, 2001.\n6. Қорабоев У. Ўзбекистон байрамлари. – Т.: Ўқитувчи, 1991.\n7. Наврўз (қўшиқлар, афсоналар, одатлар ва иримлар). Тузувчилар: Т. Мирзаев, М. Жўраев. – Т.: Фан, 1992.


Махсус комиссия қарори бу сафар нималарни чеклади-ю нималарга рухсат берди? | Qalampir.uz\nМахсус комиссия қарори бу сафар нималарни чеклади-ю нималарга рухсат берди?\nЖамият\t30 Июнь 17:15 40714\nЭпидемиологик вазият ёмонлашганини инобатга олиб, Ўзбекистонга Коронавируснинг кириб келиши ва тарқалишининг олдини олиш юзасидан чора-тадбирлар дастурини тайёрлаш бўйича Республика махсус комиссияси навбатдаги қарорини қабул қилди. Қарор билан баъзи чеклволар қаътийлаштирилган бўлса, эпидемиологик вазият оғирлашган ҳудудлар учун қўшимча чекловлар жорий қилинди.\nҚуйида Республика махсус комиссияси қарори билан ўрнатилган янги чеклов ва тартибларга тўхталамиз.\nБозорлар икки кун тозалашга ёпилади, “қизил” ва “сариқ” ҳудудларда янги чекловлар ўрнатиляпти.\nЖумладан, қуйидагилар белгиланди:\n• республиканинг барча ҳудудларида йирик буюм бозорлари ҳамда буюм савдоси билан шуғулланадиган йирик савдо мажмуалари ҳафтанинг шанба ва якшанба кунлари санитария-дезинфекция ишларини амалга ошириш учун ёпилади;\n• “қизил” ва “сариқ” ҳудудларда соат 07:00 дан 23:00 га қадар жамоат жойларида уч кишидан ортиқ тўпланиш ҳамда 23:00 дан 07:00 га қадар кўчаларда, кўп қаватли уйлар ва ҳовлилар олдида бўлиш тақиқланади;\n• жамоат жойлари ва тадбиркорлик фаолияти объектларида ижтимоий масофа (2 метр)ни сақлаш, уч кишидан ортиқ йиғилмаслик, фуқароларнинг тиббий ниқоб ва қўлқопдан ҳамда антисептик воситаларидан доимий равишда фойдаланиш;\n• йўналишларда ҳаракатланаётган автобуслар салонларида санитария-эпидемиология талабларига риоя этиш, шу жумладан, йўловчиларни ижтимоий масофани сақлаган ҳолда жойлаштириш;\n• супермаркет ва бошқа йирик дўконларга киришда фуқароларни бепул тиббий қўлқоп билан таъминлаш.\nЎзбекистонда карантин чораларининг кучайтирилиши ортидан 5 июлдан “қизил” ва “сариқ” ҳудудларда автотранспорт воситалари ҳаракатланишига нисбатан яна чекловлар ўрнатилмоқда.\n• “сариқ” ҳудудларда соат 06:00 дан – 22:00 га қадар;\n• “қизил” ҳудудларда соат 07:00 дан – 10:00 гача ва 17:00 дан – 20:00 гача автотранспорт воситаларида ҳаракатланишга рухсат берилади.\nЧекловлар билан бир қаторда бир қанча енгилликлар ҳам бериляпти\nЕнгилликлардан яна бири тўй билан алоқадор бўлди. Эндиликда ушбу имконият “қизил” ва “сариқ” ҳудудларга ҳам тақдим этилмоқда.\nҚарорда қайд этилишича, тўй, маърака ва маросимларни фуқароларнинг уй-жойи ва ҳовлисининг ўзида 30 кишидан кўп бўлмаган ҳолда санитария ва гигиена талабларига қатъий риоя этган ҳолда ўтказишга рухсат берилади. Бунда маросимларда фақат яқин қариндошлар ва ушбу туман ҳудудида истиқомат қилувчи бошқа қариндошлар қатнашиши белгиланган.\nЭнг асосий янгиликлардан бири коронавирус беморларининг тоифаларга ажратилиб, касалликни уйда даволаш тартибини жорий қилиш бўлди.\nКомиссия қарорига кўра, коронавирус инфекциясини юқтирган беморлар уч тоифага ажратилмоқда:\n• коронавирус инфекциясининг енгил шакллари аниқланган (касаллик аломатларсиз ўтаётган) беморлар;\n• коронавирус инфекцияси ўртача оғир кечаётган (тана ҳарорати кўтарилаётган) беморлар;\n• коронавирус инфекцияси оғир кечаётган беморлар.\n• касаллик аломатларисиз кечаётган енгил шаклдаги беморлар шифокор тавсиялари асосида, санитария-гигиена қоидалари ҳамда парвариш учун зарур шароитлар мавжуд бўлганда, уй шароитида даволанишига рухсат этилади;\n• шифохоналарда ва уй шароитида даволанаётган касаллик аломатларисиз кечаётган енгил шаклдаги беморлар 10 кун муддатда клиник белгилари кузатилмаган тақдирда назоратдан чиқариш амалиёти жорий этилади;\n• коронавирус инфекцияси тасдиқланган бемор билан бирламчи мулоқотда бўлганлар 14 кунлик карантин муддатини уй шароитида ёки тасдиқланган рўйхатга асосан меҳонхоналарда барча санитария-эпидемиология ва карантин чекловларига риоя этган ҳолда ўтказишга рухсат берилади;\n• бирламчи скрининг тест таҳлиллари мусбат натижа берган намуналарни тасдиқлаш таҳлилларини ўтказиш ваколати Бош санитар шифокор кўрсатмаларидан келиб чиқиб ҳудудий санитария-эпидемиологик осойишталик марказларига берилади;\n• аҳолининг популяцион маълумотлар базасини яратиш мақсадида коронавирус антитаначаларига ИФА текширишларига, давлат тиббиёт муассасалари билан бир қаторда, хусусий соғлиқни сақлаш секторидаги тиббиёт муассасалари ҳам жалб этилиши мумкин.\nЭслатиб ўтамиз, белгиланган чекловларни бузиш, қонунчиликда белгиланган тартибда чора кўришга сабаб бўлади. Шундай экан, чекловларга амал қилиб, ўзингиз ва яқинларингизни асранг.\n28 Сентябрь 10:15 59871\n28 Сентябрь 15:22 28838\n28 Сентябрь 09:43 27051\n28 Сентябрь 09:27 26464\n28 Сентябрь 12:42 23864


Фабула ҳақида — У ким, бу нима — QOMUS.INFO\nQOMUS.INFO > Ф ҳарфи > ФАБУЛА\nФАБУЛА (лот. fabula — масал, эртак, ҳикоя) — эпик, лирик-эпик ва баъзан драматик асарларда тасвирланган воқеа ва ҳодисаларнинг баёни, ҳикоя қилиниш усули. Улар мантиқан сабабий-даврий изчилликда баён қилинади. Фабула баёнида экспозиция, тугун, воқеалар ривожи, кульминация, ечим бир-биридан фарқланади. Фабула сюжетдан қуйидаги томонлари билан ажралиб туради:\n1) воқеалар баёнининг тартиби қаҳрамонлар ҳаётида бўлиб ўтганидек эмас, балки айрим ўрин алмашувлар, баъзи воқеаларни тушириб қолдириш ёки кейин аниқлаш тарзида амалга оширилади. Mac, Ч. Аитматовиинг «Алвидо, Гулсари» асарида шундай; 2) воқеалар баёнининг субъекга ҳадеб ўзини намоён қилавермайдиган (Бальзак, «Горио ота») ёки ўзининг эмоционал кайфиятларини ошкора ифодалайдиган (Гюго, «Кулиб турувчи киши») муаллифгина эмас, балки тасвирланаётган воқеалар гувоҳи бўлган ҳикоячи (Манн, «Доктор Фаустус») ёки асардаги бирор қаҳрамон (Хемингуэй, «Алвидо, қурол») бўлиши ҳам мумкин;\n3) воқеалар баёнининг мотиви асарда эсдалик хотира сифатида (Айний, «Эсдаликлар»), кундалик шаклида, мактуб шаклида (Гёте, «Ёш Вертернинг изтироблари»), йилнома тарзида (Салтиков-Шчедрин, «Бир шаҳар тарихи») ва б. бўлиши мумкин.\nФабула билан сюжетнинг фарқи баъзи асарларда яққол ва равшан кўриниши, баъзан эса камроқ сезилиши ҳам мумкин. Фабула воситалари орқали муаллиф асарда воқеалар ривожини жонлантириши, қаҳрамонлар характери тахлилини чуқурлаштириши, нафасни кучайтириши мумкин.\nАдабиётшуносликда Фабула атрофлича ўрганилмаган, уни ортиқча термин, сюжет ичидаги тушунча деб талқин қилиш ҳоллари ҳам учрайди.


ЕЧЛ. "Челси" - "Севилья": Матнли трансляция\n20 октябрь, 2020, 23:55\nТеглар:Челси | Севилья | ЕЧЛ | УЕФА чемпионлар лигаси\nУЕФА Чемпионлар Лигаси гуруҳ босқичининг 1-туридан ўрин олган "Челси" - "Севилья" учрашувини ушбу саҳифа орқали матнли трансляцияда кузатиб боришингиз мумкин. Ўйиндаги хавфли вазиятлардан ўз вақтида бохабар бўлиб туриш учун саҳифани янгилаб туриш тавсия этилади.\nUEFA ЧЛ "E" гуруҳи 1-тур\nЎйин ўз якунига етди. Нурсиз дуранг. Матнли трансляцияни Абдулвосид Валихонов олиб борди.\nВернер ўрнига Абрахам майдонга тушди.\nЖордан сариқ карточка олди.\nОкампоснинг пасини Эн-Несири дарвозага жойлай олмади.\nДе Йонг ўрнига Эн-Несири, Ракитич ўрнига эса Васкес майдонга тушди.\nЗиешнинг узатмаси ноаниқ кетди.\nБурчак зарбаси андалусияликларга фойда келтирмади.\n"Севилья" ҳамон ташаббусни ўз қўлида ушлаб турибди.\nКовачич Жоржиньо ўрнига майдонга тушди.\nЧилуэлл сариқ карточка олди.\nМаунт ўз ўрнини Зиешга бўшатиб берди.\nСусо ўрнига Оливер Торрес майдонга тушди.\nВернернинг жарима майдони ташқарисидан берган зарбаси дарвозабоннинг қўлларига бориб тушди.\n"Севилья" орқа чизиқда тўпни назорат қилмоқда.\nГудель майдон ташқарисида юзидаги қонни тўхтатиб олиши зарур.\nБурчакдан узатилган тўпга Зума бош билан зарба берди. Буну ўз ўрнида.\nҚарши ҳужумда Вернер ҳам зарбага имкон топди. Ноаниқ.\nМенди испанлар томонидан берилган кучсизроқ зарбани ушлаб қолди.\nАкуньянинг фаол ҳаракати ва пасидан сўнг, Сусо боши билан зарба бериш имконига эга бўлди. Ноаниқ.\nАкунья очиқчасига ишлатган қўполлиги учун огоҳлантирилди.\n"Челси"нинг қарши ҳужуми наф келтирмади. "Севилья" ҳимояда ишончли ўйнамоқда.\nМаунт сариқ карточка олди.\nСерхи Гомез ўрнига Хуан Жордан майдонга тушди.\n"Севилья" футболчиси жароҳат олди.\nВернерда офсайд. Яна тўп меҳмонларга ўтиб кетди.\nЖарима майдонига узатилган тўпни Менди ушлаб олди.\n"Севилья" тўп назоратини амалга оширмоқда. "Челси" қарши ҳужумларни пойламоқда.\nКичик устунлик меҳмонларда, десак бўлади.\nЖарима майдонига узатилган тўпни боши билан андалусияликлардан бири дарвозага йўллади. Мендидан яхши сейв.\nЖоржиньо яна қоидани бузмоқда.\nЖоржиньо сариқ карточка олди.\n"Севилья" позицион ҳужумлар орқали ўйнамоқда.\nЖеймснинг жарима майдонига узатган тўпини ҳимоячи қайтариб юборди. Буну ҳам тўпга чиқиб келаётганди.\nОкампос яқин масофадан кучли зарба йўллади. Ноаниқ, офсайд ҳам бор экан.\nОкампос ҳужумда қоидани бузди.\nҲар икки жамоа майдонга тушиб келмоқда.\nАссалому алайкум, азиз футбол мухлислари. ЕЧЛ 1-туридан ўрин олган марказий беллашувлардан бири "Челси" ва "Севилья" жамоалари ўртасида кечади. Ушбу баҳсни Абдулвосид Валихонов матнли трансляция тарзида эътиборингизга ҳавола этади.\nЯна жароҳат! "Реал" ҳимоячиси сафдан чиқди\n"Реал" "Интер" майдонида ғалаба қозонди\nLIVE ЕЧЛ. "Интер" - "Реал": Матнли трансляция


Ёшларимиз ғалаба қозонишди | "NAVBAHOR" FUTBOL JAMOASINING RASMIY WEB SAHIFASI\nЁшларимиз ғалаба қозонишди\nМавсумга тайёргарлик кўраётган ёшларимиз бугун навбатдаги назорат учрашувини ўтказишди. Лян бошчилигидаги жамоага бу сафар Тўрақўрғон туманида жойлашган футбол мактаби тарбияланувчиларидан ташкил топган жамоа рақиб бўлди. Тўрақўрғонликлар сафида айни пайтда жамоамиз юрган Ислом Жўраев, Тимур Султонов, Аюбхон Гаппаров ва Фарҳод Шокиров каби вилоятимиз футболи тарбияланувчилари ҳам тўп суришди. Ёшларимиз сафида асосий таркиб билан шуғулланиб, маҳоратларини ошираётган футболчиларимиз майдонга тушишди.\nЁшлар жамоаси мураббийлари мазкур ўйин орқали машғулотларда қатнашаётган бир қатор футболчиларни яна бир бор кўздан кечиришди. Учрашувдан келиб чиққан ҳолда мураббийлар талабга жавоб бермаган ёшларга жавоб беришга қарор қилишди. Ўйин эса ёшларимизнинг 3:1 ҳисобидаги ғалабаси билан якунланди. Голларга Сардор Теляков (12,25) ва Содиқ Эркинов (89)лар муаллифлик қилишди. Таркиб эса қуйидагича кўринишга эга бўлди: А.Эргашев, Ф.Умаралиев, С.Тошпўлатов, О.Ҳалилов, Ҳ.Юнусов, И.Исмоилов, А.Турғунбоев, С.Теляков, А.Умаров, А.Ҳожимирзаев, И.Абдуллаев. Захирадан майдонга тушганлар: Д.Тўхтабоев, И.Маликов, С.Ботирханов, И.Сиддиқжанов, Б.Раҳманов, М.Саитбаев, Х.Ғаниев, А.Холдоров, Д.Ҳотамов, А.Неъматиллаев, З.Абдуллаев, А.Турғунпўлатов, А.Юсупов, Д.Маликов, С.Эркинов.\nЁшлар жамоаси Фарғона вилоятида бўлиб ўтадиган “Ҳоким кубоги” мусобақасида қатнашишни режалаштирган. Анъанавий тарзда ўтказиб келинаётган мазкур турнир 30 январ куни старт олади. Мусобақа 6 февралда якунланади. Кубок баҳслари Фарғона давлат университети ўйингоҳи ва Қиргулидаги “Нефтчи” спорт мажмуаси майдонида бўлиб ўтади.


ЎзА - Ҳужжатли фильм олишга оид тренинг\nҲужжатли фильм олишга оид тренинг\nЎзбекистон давлат санъат ва маданият институтида ЮНЕСКОнинг Ўзбекистондаги ваколатхонаси, Франция элчихонаси ҳамкорлигида киноматографиянинг ёш мутахассислари учун ҳужжатли фильмлар ишлашга оид тренинг ўтказилди.\nМазкур тренингни ташкил этишдан асосий мақсад айни йўналишда фаолият юритаётган ёш мутахассислар, талабалар ва соҳага қизиқувчиларнинг замонавий технологиялар асосида юқори сифатли ҳужжатли фильмлар олиш борасидаги билимларини мустаҳкамлашдан иборатдир. Унда иштирок этган франциялик мутахассислар икки мамлакат ўртасидаги ўзаро ҳамкорлик кўплаб соҳалар қатори кино билан ҳам боғлиқлигини қайд этди. Бу жуда қувонарли ҳодиса экани, ҳамкорлик самарали натижаларга олиб келиши таъкидланди.\n– Юртимизда бу борада кўплаб амалий ишлар қилинмоқда, – дейди Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институти кафедра мудири Иқбол Мелиқўзиев. – Бу каби тадбирлар биз, мутахассислар учун ҳам, ёшлар учун ҳам маҳорат майдони бўлиб хизмат қилади. Бу каби ҳамкорлик, ўзаро фикр, тажриба алмашиш ўз ижобий самарасини беради.


Бешиктобут - «ХАЛҚ ОВОЗИ» - Тожикистон Республикаси Ҳукуматининг ӯзбек тилидаги расмий нашрияси\nЧоп этилган 11 Декабр 2017\tКӯришлар: 968\nҚарийб бир ойдан буён боғ четида қандайдир иш билан машғул. Қалам билан ниманидир белгилайди, арралайди, қоғоздаги эскизни чўпга тушириб, уни қочов билан ўяверади, ўяверади… Унинг нима қилаётганлигини бирор киши билмайди, сўрамайди ҳам. Агар кимдир ҳовлига кирса ёки боғ четидан ўтиб қолса, ишора билан салом беради ва паст овозда "Ҳорма, ишлар билан" дейди. У ҳам аранг жавоб қайтаради ёки бошини қимирлатибгина қўяқолади.\nҲаттоки, уйдагилари ҳам нима қилаётганлиги, ёғочдан нима ясаши ва ёки нима учун ясашини сўрамайдилар. Фақат бир-икки мартагина отаси (кейинчалик билишича бобосини ота, деб юрган экан) "болам, шу ишларинг нега керак? Ўзинг касал бўлсанг, бунча ўзингга азоб берасан, соғайиб кетгунингча дамингни олгин",-деб уни бу ишларидан қайтармоқчи бўлганди, бироқ у отасига маъноли қараш қилиб:\n- Йўқ, мен, албатта, шу ишни қилишим керак,-деди.\nОтаси унинг қатъий жавобидан қандайдир мантиқу маъно англагандек, қайтиб бирор нарса демади.\nҲатто, унинг ўзи ҳам бу фикр миясига қаердан ўрнашиб қолганлигини билмайди. Бироқ ўзи ясаши лозим бўлган нарсани ясамоғи керак.\nКасали кундан-кунга кучайиб борарди. Ўлганнинг устига тепган деганларидек, уч-тўрт кундан буён оғир-оғир йўталмоқда. Кеча кечаси, ўн тўрт кунлик ой зулмат пардасини йиртиб нур таратаётган, дайди итлар акиллаётган, дераза ортидаги ариқ шилдираб оқаётган, қурбақалар гоҳ-гоҳида "вақ-вақ"лаб, бойўғли "ҳув-ҳув" қилаётган ва барча қишлоқ аҳли ором уйқуда бўлган пайт у бедор эди. Чунонам йўталардики, касал ўпкаси нафас олишга тоза қийналарди. Нафас олиш тезлашгани боис, бошида оғриқ туриб, кўз олди қоронғилашиб кетди. Судралиб-судралиб жойидан қўзғалди-да, термосдаги қора чойдан қуйиб, новвот солди ва асал аралаштириб, бир-икки ҳўплади.\nАсал ва новвот аралашган иссиққина чой шамоллаган ўпкасига ёқиб тушди, гўё йўтали камайгандай бўлди. Тез-тез нафас оларди. Аста-секин кўрпага ўралиб, қалдирғоч ин қурган уйнинг шифтига назар солди. Хаёли узоқ-узоқларга кетди. Шунда у ўзи билмаган ҳолда, қалтирай бошлади. Танасининг қалтироғи кучайгандан-кучайиб борарди. Тишлари тақилларди. Иссиғи кўтарилган эди.\nОзғин, тинимсиз қалтираётган қўллари билан яна ўша термосдан чой қуйди. Икки-уч ҳўплам ичди-ю, тезда кўрпа ичига ўраниб олди. Ўн-ўн икки дақиқадан сўнг, танасидан тер оқа бошлади.\nВа шу тарзда анча вақтдан сўнг, уйқуга кетди…\nҚўшнининг хўрози қичқирган пайт, онаси челак олиб, тиззалаб ўтириб, сигир соғишга киришди. Челакка «шир-шир» этиб тушаётган сутнинг овозини эшитиб, тезда ўрнидан турди-ю ташқарига чиқди. Юз-қўлини ювиб, ўша томон юрди. Янги соғилган иссиқ сутнинг ҳиди димоғини қитиқлади.\nБалки бир неча кундан сўнг, сутнинг ҳиди димоғига урмас, бузоқнинг қозиғидан бўшалиб, онаси арқонини тортиб, юлқалашини кўрмас, балки шу ҳидлар бу дунёда у ҳидлаётган охиргиларидандир, сутнинг челакка тушаётган овози унинг қулоқларини эркалаётган энг сўнгги товушлардир, балки…\n- Тилав! Болам сенмидинг, овоз ҳам чиқармайсан, қўрқитиб юбординг-ку, ахир, - онасининг бу гапи тўзғиган хаёлини ўзига қайтарди.\nОнаси сигирни соғиб бўлди. Челакни Тилавга бериб, бузоқни ҳайдовга қўйиб юборди. Шу пайт Тилав лабини челакнинг четига қўйиб, уни тепага кўтарди. Янги соғилган сутни очкўзлардек симирди.\n-Бўлди, бўлди, касал бўлиб қоласан! -деб челакни қўлидан олди онаси.\nТилав онаси уйга кириб кетгандан кейин, майдалаб қовулган беқасам тўнини қўлига олиб, ҳовли бўйлаб айлана бошлади. Қуёшнинг ҳаётбахш нурлари аста-секин атрофни қамраб оларди.\nОҳ, янги куннинг бошланиши, қанчалар гўзал. Янги ҳаёт бошланиши…\nҚуёшнинг иссиқ тафти секин-аста унинг танасига янги куч-ғайрат бағишлади. У дарахт кундасига омонатгина ўтирди.\nҲали ҳаётда кўп нарса кўрмаган. Гарчанд, эркатой бола бўлиб, кам-кўстни кўрмасдан, қийинчиликларсиз вояга етган бўлса ҳам. Обрў-эътиборли отаси, мунис ва меҳрибон онаси, тўртта тоғни талқон қиладиган акалари ва иккита бир-биридан гўзал опаси бор эди. Ўқиши ушбу дардга гирифтор бўлишига сабаб бўлган шум хабарни эшитмагунга қадар соғлом, бардам, тетик эди, бола бечора.\nҲужжатларини пойтахт университетларидан бирига топшириб, талабалик бахтига муяссар бўлгандан сўнг, ўртоғи Фаридун ва яна икки курсдоши билан талабалар ётоқхонасининг бир ҳужрасида яшай бошлади.\nОтаси доим бир гапни такрорларди: "Тилавжон, қишлоқда электр ишларини тушунадиган кишининг ўзи йўқ. Болам, электрикликка ўқигин, эрта-ю кеч бирор-бир хонадоннинг чироғи ўчиб қолса, дарров тўғрилаб берасан. Одамлар уйига нур олиб кирасан, ёруғлик тарқатасан. Бу, албатта, савоб иш, болам. Бир ойдан буён отхонанинг чироғи йўқ. Холиқнинг ўғлига ўн марталаб айтдим, ялиндим, келмади. Кўрдингми, болам, ўша тирранча шу касб ортидан обрў, эътибор, ҳурмат қозонди. Агар бундай олиб қарайдиган бўлсак, жандапўш Хурсанд Холиқ ўғли қаерда-ю, мен-Эшон Акбархон ибн Жунайдулло Астрободий ўғли қаерда?"\nЎша шум хабарни эшитган кун бошқа ҳеч бир кунга ўхшамасди. Бу кун "Эгизак" минораларини портлатишгану дунёнинг бир қитъаси мотамда эди, гўё. Унда саҳроларнинг қум тўфони шаҳарда тўзғиб, одамлар кўзу оғзини тўлдириб, барчани гунгу кар қилган эди, назаримда. Қон босиму юрак касали бор кишилар касалхоналарга жўнатилди. Бу кун фалак идорасини бир неча соат Шайтон қўлига олгандек эди. Тилав ҳам ташвишли ҳолда, ётоқхонага келиб, эшикни очмоқчи бўлганди, кутилмаганда болаларнинг "Тилав… Тилав…" деган сўзлари қулоғига чалинди.\nУ булар мени ғийбат қилишаётгандир, деган фикрда тўхтаб, эшикка қулоқ тутди.\n- Бечора Тилав, бобо-ю момосини отам-онам дейди,- дегин?\n-Ушбу воқеани Нилону Нажвода барча билади, Тилавдан ташқари. Лекин одамлар ўлимларидан олдин агар бошлари дор остида бўлса ҳам, бу ҳақдаТилавга ҳеч нарча демасликни бир-бирларига ваъда қилишган…\nТилавнинг ота, деб юргани аслида бобоси бўлиб, қишлоқнинг обрўли кишиларидан эди. Унинг отаси Эшон Акбархон Эшон Жунайдуллоҳ Астрободий авлодидан бўлиб, бу водийнинг халқи унга мурид эди. Унинг отаси Ворисбек Астрободий - ушбу водийнинг амири бўлиб, Шўролар ҳукуматидан олдин барча унга бўйсунар эди. Шажаранинг давомчиси бўлган бу киши зотидан фақат Тилавнинг отаси бўлиб, ҳукуматнинг юқори лавозимларида ишлаган, ҳозиргача қишлоқ аҳли унга ҳурмат билан "Раис", деб мурожаат қиладилар. Чиройли ва барчанинг ҳаваси келадиган фарзандларни ўстирди. Халқнинг унга ҳаваси келарди. Ўғил-қизлари олдинма-кетин улғайишди. Уларнинг одоб ва ахлоқлилиги барча ҳамқишлоқларининг назарига тушишига боис бўлганди.\nУларга қўшни бўлиб Қосим Қудрат яшарди. Унинг Нурсултон исмли ақлдан озган ўғли бўлиб, қаерга хоҳласа бош суқиб, қайси уйга истаса, кириб кетаверарди. Халқ ундан ҳазар қилмасди. Ўзларини унинг ёнида ноқулай ҳис этмасдилар.\nНурсултоннинг ёши ўн олтига тўлган вақтда кимнингдир уйида тасодифан ёки бўлмаса кимнингдир ҳаракати билан бемаъни бузуқ филмни томоша қилди-ю унинг носоғлом фикру зикри ўша томонга кетди.\nШундай қилиб, Нурсултон кунларнинг бирида раиснинг ҳовлисига кирди. Кунда устида ғужанак бўлиб, қайсидир инглизча ишқий роман устида ноз уйқудаги Заҳрога кўзи тушди.\nДод-вой, нола-ю фиғон товушини эшитган қўшнилар раиснинг ҳовлисига келишди. Заҳро ёйилган сочлари, кўзлари тўла ёш билан ўзини кўрпача устига ташлади. Дераза пардасини юзига тортиб, ҳўнг-ҳўнг йиғлади.\nРаис қаердандир пайдо бўлди. "Болам", деб бақирди бор овозида. Отасининг важоҳатли овози Заҳрони чўчитган эди. Ўрнидан сапчиб турди-ю хонадан ташқарига чиқди. Қорда оёқяланг юриб, ўзини оғилхона ичкарисига урди. Раис ҳозир Тилав ўтирган кунданинг устига келиб ўтирди. Кўзлари тўла ёш билан ҳалқнинг ҳузурида бола сингари зор-зор йиғлади…\nНурсултоннинг отаси Қосим, онаси Ҳабиба шармандаликларидан нима қилишларини, нима дейишларини билмасдилар. На йиғлашларини балардилару ва на бу ҳодиса ҳақида бирор нарса дейишни. Ниҳоят, Қосим журъат қилиб синиқ овоз билан деди:\n-Раис, биз билан сиз кўп йиллик қўшнимиз…\n-Биламан Қосим, биламан…\n-…Лекин бўлиб ўтган воқеа мени ва етти пуштимни сизнинг олдингизда уятга қўйди, уятга…\n-Йўқ, Қосим, бундай дема!\n-Мен тонг саҳарда юкларимни йиғиштириб, оиламни олиб, қишлоқдан кўчиб кетаман.\n-Сенинг кўчиб кетишинг нимани ўзгартиради Қосим?\n-Йўқ, кетма, Қосим! Ўғлинг касал. Бунда сенинг гуноҳинг йўқ.\nЛекин шу пайт ҳеч ким кутмаган, бировнинг хаёлига келмаган воқеа содир бўлди. Нурсултоннинг катта акаси Нуриддин шу кеча Фатҳуллонинг қизига унаштирилиб, нон ушатилганди, раиснинг олдига келиб тиз чўккаллаб ўтирди-ю, унинг қўлини тутиб, деди:\n-Мен Нурсултоннинг ишидан уятдаман…\n-Сенинг нима гуноҳинг бор, болам?\n-Йўқ, бу доғнинг етти пуштимизда қолишини истамайман. Мен Заҳро билан оила қураман, йўқ деманг, амаки, ваъда бераман уни бирор нарсага зориқтирмайман, илтимос, амакижон, йўқ деманг.\n-Ахир, болам, сен Фатҳуллонинг қизига фотиҳа қилиндинг-ку.\n-У чиройли ва фаросатли қиз. Уни мендан бошқа киши ҳам олиши мумкин. Лекин Заҳронинг ҳаёти куяди…\nРаис лом-мим демасдан ўрнидан турди-ю ташқарига чиқди.\nНуриддин тўпланган халқ томонга юзланиб, деди:\n- Бу воқеани барчангиз эсингиздан чиқаринг, ғийбатни бир томонга йиғиштириб қўйинг…\n"Шаҳарнинг дарвозасини ёпса бўлади-ю, ҳалқнинг оғзини ёпиб бўлмас". Энди барча Заҳро, Нуриддин ва Нурсултон ҳақида гапиришарди. Бир гуруҳ Нурсултонга лаънат айтса, яна бир гуруҳ Нуриддинга раҳмат дерди. Заҳронинг Нурсултондан ҳомиладор эканлиги тўғрисидаги гап тарқалган пайт, Нилон кўчалари ёнарди-ю Нажво кўчалари портлагандек эди, гўё.\nШундай қилиб, одамларнинг бу хонадон ҳақидаги гаплари тўққиз ой давом этди. Бола дунёга келди.\nЛекин Заҳро у томонга қиё боқиб қарамади. Қўлига ҳам олмади. Ҳатто, бирор марта бола оғзига кўкрак тутмади.\n-Эй қиз, бундай қилма, боланинг уволи уради. Сут кўкрагингда қотиб қолади, касал бўласан.\nЛекин Заҳро эшитмасди.\nСутини ёнғоқ томирларига, ҳозир Тилав нимадир ясаётган ёнғоқ томирларига соғиб ташларди. Соғаверганидан кўкрагида оғриқ пайдо бўлганди. Лекин шунга қарамай соғаверди, соғаверди… Сути қуримагунча соғаверди. Олти ой тўхтовсиз соғди. Сут тўхтади. Бу вақт ичида Тилавни бир марта ҳам бағрига олмади. Бешигини ҳам тебратмади.\nҲатто, Нуриддин билан оила қурган пайтда ҳам, Тилавни бирга олиб кетмасликка шарт қўйди. Ота-онасига ҳеч қачон Тилавнинг онаси эканлиги тўғрисидаги ҳақиқатни ошкор қилмасликларига қасам ичирди.\n- Фарзандингиздек катта қилишни истасангиз, марҳамат, агар хоҳламасангиз, Қоратоғ чўққисидан пастга улоқтиринглар,-деди тўй куни Заҳро.\nЗаҳро биринчи фарзандини дунёга келтиргандан ва Нуриддин билан тўйлари бўлиб ўтгандан сўнг, Қоратоғ ортидаги Нажво қишлоғига кўчиб кетди.\nТилав ота уйига онда-сонда келадиган ва ҳар келганида, ноқулай ҳис этадиган Заҳрога эса, "опа", деб мурожаат қиларди.\n-Уфф, ана шунақа,-деди Фаридун ҳикоясини якунига етказиб. Тилавнинг бошига осмон қулагандай бўлди. Миясига қон қуйилди. Ётоқхонанинг ҳовлисига чиқди-ю, ўриндиққа ўтирди.\nНеча соат ўтирганини билмайди, лекин ҳеч нарса ҳақида ўйламаганлигини аниқ билади. Хаёлидан бирор нарса ўтмади. У карахт бўлиб қолганди… Ўнг қўли чўнтагида эди, ўзига келган пайт ҳам шундай ўтирибди…\nТилав иш жойига қайтди. Бир ойдан буён ёнғоқ ёғочидан, ўша Заҳро олти ой давомида сутини соғиб ташлаган ёнғоқдан нимадир ясарди. Нима ясаётганлигини ўзи биларди, холос, лекин ишидан рози эканлиги кўриниб турарди. Тахталарга гул ўйиб, алиф суртиб, қуёшга қўйганлиги, гулларнинг жуда чиройли чиққанлигидан маълумки, ўзининг сўнгги мақсадига етишига бир-икки кунгина қолган.\nФаридун бор ҳақиқатни очиб ташлагандан кейин, дунё Тилавнинг кўз ўнгида буткул қоронғилашиб кетди. Туну кун ғам чекди. Ўзига эътибор бермайдиган бўлиб қолди. Ўша йилги қишда неча кун устма-уст терлаб, бир-бир йўталди. Ўн тўрт кун давомида иситмаси 39-41 даражага чиқиб-тушиб турди. Кечалари ўзига-ўзи гапириб чиқади. Йўтал бу кеча қарийб бир соат азоб берди. Совуқдан йўталарди. Иситмаси 40-41 даража. Фаридун тез ёрдам чақириб келди. Ҳушига келган пайт сил касалига йўлиққанлигини айтишди…\nОта-онасининг айби билан сил касалига дучор бўлди. Ақлдан озган отаси билан йиллар давомида девордармиён яшади. Онаси "Қоратоғ чўққисидан ташланглар", деганди уни. У барчасини кечирди. Девона бўлган отасини ҳам, шафқатсиз онасини ҳам. Лекин кеч бўлган эди.\nҚанийди, унга ҳақиқатни бошида, ҳеч бўлмаганда, ўспиринлик вақтида айтишганида эди, онасини бир марта бўлса ҳам тўйиб-тўйиб қучоғига олган бўлармиди...\n- Э, болам, бешик ясабсан-ку, нега бунча катта?- деди бобоси ясаган бешигини ҳовли ўртасига кўтариб келаётган Тилавга қараб. Тилав бешикни ерга қўйди-да, чуқур нафас олиб, деди:\n- Икки метру 20 сантиметр.\n-Оҳ, ўғлим-эй, бир ой жон куйдириб, қаттиқ ёнғоқ ёғочидан бешик ясадим,-дегин. Лекин нега энди 2 метру 20 сантиметр?\nБобоси-ю момосининг димоғига ўғилларининг бу хатти-ҳаракатидан нохушлик шамоли урилди. Айниқса, момосини шунчалик ҳам қўрқув чулғаб олгандики, бирор нарса дея олмади. Юрак урушини ҳис қиларди. У катта, чиройли ва ўймакорлик усулида ясалган бешикдан кўзларини узолмай қолди.\nТилавнинг "она", деган овози уни ўзига келтирди.\n-Ҳа,- деди тил учида момоси.\n-Бу бешикка керак бўлган кўрпача-ю болиш, қўл ва оёқ боғичи, ёпинчиқ топинг. Мен уч соатлардан кейин келаман.\n-Мен уч соат ичида бу бешикка ёпинчиқ тика олмайман.\n-Бирор ёпинчиқ ташланг, бўлади. Мен кетдим.\nУ отхона томон юрди. От эгарланган эди. Отнинг юганини оғзига солди-ю бир учини эгар қошига боғлади. Отни бўшатиб, миниб олди. Дарвоза олдига келган пайт момоси:\n-Бу аҳволда қаёққа бораяпсан?\n-Наҳотки, тунги шалвару майка билан кўчага чиқсанг. Эгнингга бирор тузукроқ нарса кийиб ол.\nУ отни ортга қайтарди-ю устун михига илиб қўйилган тўнни олиб, устига ташлади. Дарвозадан ташқарига отилиб чиқиб кетди.\nУч-тўрт ҳафтадан буён тузукроқ кийим ҳам кийган эмасди. Унинг баданига дағал кийимлар озор бераётганди. Пахтадан тикилган кенг шалвардан бўлак бошқа нарсани кия олмайди.\nУч ой илгари, касалхонадан жавоб бўлган пайт, жинси шим ва камар сотиб олганди. Фақат бир неча мартагина кийди, холос. Шу вақт ичида шунчалар озиб кетдики, шимини ушлаб турадиган камарини ўн бир марта тешди.\nНилон қишлоғи ортда қолди. Нажво томон елиб борарди у. Бу қишлоқда Заҳро яшарди. Нилону Нажвони Қоратоғ ажратиб турарди. Қишлоқлар ораси ярим соатлик йўл эди…\nТилав Заҳронинг дарвозаси ёнига келиб тўхтади. Дарвозани итариб, ичкарига кирди ва "опа", деб овоз чиқарди. Учинчи марта Заҳронинг уйига келиши эди. Нимага бобоси ва момоси уни Заҳронинг уйига кам олиб келишларини билмасди. Ҳақиқат шунда эдики, уларнинг ўзлари ҳам кам келишарди. Масалан, у охирги тўрт-беш йил ичида қачон келганлигини эслолмайди. Заҳро ҳам кам келарди. Наҳот, Нурсултон Тилавнинг отаси Заҳронинг номусини топтаган кундан буён, ҳаёт бошқача тус олган, муҳаббат ҳам бўлиниб кетган бўлса?\nЗаҳро ташқарига чиқди-ю озиб кетган Тилавни бу аҳволда кўриб, ташвишланди.\n-Нима гап, Тилавжон?- деб сўради.\n-Ҳеч нарса, уйга борар экансиз.\nЗаҳро ота ёки онаси қазо қилиб, Тилав хабарга келган, деган фикрга борди. У минг хавотирда шошилганича кийиниб ташқарига чиққан пайт Тилав:\n-Опа, отга мининг, тезроқ, кетамиз,-деди.\nЗаҳро ҳамон ҳайрон, жимгина отга мингашиб, Тилавнинг камаридан маҳкам ушлади.\nОнанинг қўллари Тилавнинг танасига иссиқлик, куч-қувват бағишлади. Бу қўллар ёз қуёши иситмаган танани иситиб борарди. У аста отнинг жиловини бўшатди ва унга қамчи босди. У Нилонга тез етиб боришни истамасди. Бутун вужуди билан ҳис этиб келаётган онасининг иссиқ нафасини туймасликни хоҳламасди. Онасининг қўллари камарини қўйиб юборишини истамасди, сира истамасди…\nУ сассиз ҳайқирарди: - "Эй, Нилон, узоқлаш. Эй, Худо, сел юбор, Қоратоғ йўлини ёпиб қолсин. Мен ва онам ўртада қолиб, Нажвога қайтолмасдан, Нилонга етолмай қолайлик. Эй, Қоратоғ, онам мени сенинг чўққингдан ташлашни орзу қилган тоғ. Агар мени ташлаб юборганда, еб ютадиган ваҳший тоғ. Эй, бу ишга йўл бермаган Худо! Нилону Нажво йўлини узайтиргин, узайтиргин. Майли, нилонлик оталар, Нажвода яшайдиган ўғилларидан, фарзандларидан узоқда бўлсинлар. Майли, оналар ўғилларини кам кўрсин токи, меҳрлари зиёда бўлсин. Муҳаббатнинг маъносини мендек англаб етсин! Лекин мен ва онам, қари Саман отим билан йўлимизни давом эттирайлик. Майли, онамнинг иссиқ нафаси танамга тегиб турсин…"\nШу пайт Тилавнинг томоғида дардли йўтал пайдо бўлди. Барча томирлари узилиб кетгандек, гўё. Йўталиш баробарида тўнининг ички ёқаси, унинг осмон ранг астари қизариб қолди. Иккинчи марта йўталди. Заҳро, ҳаттоки, бир марта бўлса-да, Тилавжон, нега йўталаяпсан?- деб сўрамади ҳам. Лекин Тилав камарини ушлаб турган онасининг қўллари оғзидан келаётган лахта-лахта қонга тегиб кетишлигидан ўзини эҳтиёт қиларди. Балки пора-пора бўлган касал ўпкасидан чиқаётган қонни кўриб, хижолат тортмасин, деганидир.\nНилон дақиқа сайин яқинлашиб борарди.\nУлар ҳовли ичкарисига киришди. Заҳро отдан тушди-ю ота-онасини кўриб, бир оз кўнгли таскин топди. Хайрият, улар ҳаёт эканлар. Лекин уларнинг ҳайратда қолган чеҳраларини кўриб, бироз хавотирланди.\nТилав отни боғлаб судралиб келди. Бешикнинг олдига етди-ю тўнини ечди. Оқ майкасига ёпишган қонни кўрган бобоси, момоси ва "онаси" таҳликага тушишди.\n-Болам, нима бўлди?\nУ ҳеч нарса демасдан майкасини ечди, қон жойларини бир-бир тозалаган бўлди ва:\n-Лаббай,- деди момоси ва у томонга қадам ташламоқчи бўлганди, Тилав:\n-Сиз эмас, момо, ўзимнинг онам. Мени дунёга келтирган онамни айтаяпман!\n-Нима дединг, болам?- деди момоси гапни бошқа томонга бурмоқчи бўлиб, лекин Тилав:\n-Онам, ўзимнинг онам ясаган бешигимга боғласин. Мен ҳамма гапни биламан. Тушунтириб узр-маъзур қилиб ўтиришга вақтим йўқ.\nТилав ўзи бешикнинг ичига кириб, чўзилиб ётди.\n-Онам - Заҳро! Қўл-оёғимни боғланг, ҳаётимнинг энг сўнгги дақиқаларида мени тебратинг, алла айтинг, алла!\nТилавнинг кўзларида ёш қалқиди. Учаласи бешик тепасида доира олиб турди. Лекин Заҳро на олдинга қадам ташларди-ю на орқага. Ич-ичидан эзилиб, йиғларди...\n-Йиғламанг она, қўл-оёғимни боғланг, алла айтинг, алла! Ҳаётимнинг охирги лаҳзаларида бир бор алла айтинг, онажон!\nМен бу бешикни унда умримнинг охирги лаҳзаларигача тебратишингиз, ўлимимдан кейин эса, шу бешиктобут билан қабристонга олиб боришлари учунгина ясадим. Қабристоннинг синиқ тобути билан эмас, ўзим ясаган бешиктобут билан. Бу гулларнинг ўзига хос рамзлари бор. Ўқийми? Чиндан ҳам ўқийми? Э, йўқ, ўқимайман. Йиғлайсизлар! Қуюб йиғлайсизлар! Мен бешиктобут ясаган бу ёнғоқ, менинг эмизикли акам ёки синглим. Йўқ, аниқ акам. Лаънати кучли, жуда қаттиқ эди. Мен нималар деяпман? Она, яхшиси келинг! Шу бешикка боғланг, шу бешиктобут билан олиб боришсин қабрга.\nОтаси Заҳронинг елкасига қўл узатиб, олдинга юр, деган ишора қилди. Заҳро мажбур олдинга юрди-ю, бешикнинг ёнига чўккаллаб ўтирди.\nАввал оёқ боғлагич билан Тилавнинг оёқларини гўдакнинг оёғини боғлагандек боғлади, кейин қўлларини қўл боғлағич билан. Ва бешикни тебрата бошлади.\n-Она, кўнглингизда нима бўлса, ўшани айтинг.\n-Алла айтинг, алла!\nЗаҳро лабларини қимирлатиб паст овозда сўзларни оҳангга солиб куйларди. Аста-секин овози кўтарилди. Шунчалар кўтарилдики, Нилоннинг барча аҳли ҳовлига тўпланди.\nЗаҳро Тилавга нисбатан қандай нафратда бўлганлигини айтди, айтди, айтди… Ўша пайт ақлсиз бола эди. Кейинчалик оналик меҳрини ҳис қилди, лекин кеч бўлганди, қўрқди. Ҳар бир айтган сўзининг орасида баъзида баланд ва ширали овоз билан "аллаёёёё, аллаааа", дерди. Қанчалик яхши кўришини айтди. Ўзини ҳеч қачон "Қоратоғ чўққисидан ташланглар", дегани учун кечиролмаслигини айтди…\nВа ҳар бир сўзининг орасида "аллаёёёё, аллаааа", дерди…\nЧарчади. Нафаси бўғзига тиқилди. Бошини кўтариб, нафасини ростламоқчи бўлди. Нилоннинг барча аҳли боши устида тўпланганлигини кўрди. Нуриддин ҳам шу ерда эди.\nТилав ҳам аллага қулоқ соларди-ю, йиғларди.\n-Она,- Тилавнинг бу сўзи барчани тинчлантирди.\n-Жоним айлансин, Тилавжон болам.\n-"Болам". Биринчи марта мени болам дедингиз.\n-Бундан кейин кўп айтаман…\n-Онажон! Юзингизни юзимга босинг.\nЗаҳро секин эгилди, юзининг бир четини Тилавнинг юзига қўйди.\nЭй, Худо! Онасининг юзида ўша ҳид бор эди. У бешик ясаш вақтида шу ҳидни ёнғоқдан туйганди.\nДарахт онасининг ҳидини берарди. Мағизларидан ҳам онасининг ҳиди келарди.\nЭй, Худо! Қанийди, у онасининг ҳиди эканлигини билганда, ёнғоқни муқаддас, деб биларди…\nБу ҳид Тилавни ўзи билан тинч ва осуда дунёга олиб кетди.\nОна астагина бешикда ётган 22 ёшли боласига қулоқ тутди. У жимгина ухларди.\nЗаҳро юзини Тилавнинг юзидан олди. Лекин Тилав қайтиб уйғонмади…\nБугун: 04-08-2020 21:50:49


Си Цзиньпин: тинчлик ёғдуси уруш булути орқали порлайди\n21:36 / 28.09.2015\nХитой раиси Си Цзиньпин Нью-Йоркда БМТ Бош ассамблеясининг 70-сессиясидаги нутқида БМТнинг Иккинчи жаҳон урушидан кейинги аҳамияти ҳақида сўзлади.\nСи Цзиньпин ўзининг нутқини япон милитаризми ҳақидаги хотиралар билан бошлади. У келгусида Иккинчи жаҳон уруши каби фожиаларга йўл қўймасликка чақирди. Хитой етакчиси уруш пайтида 35 млн хитойлик ҳалок бўлганини таъкидлаб ўтди.\nСи Цзиньпин нутқи давомида БМТ ташкил этилганининг 70 йиллик юбилейи билан барча иштирокчиларни қутлади.\n“БМТ вақт билан синовдан ўтган. Янги тарихий сарҳадларга чиқа туриб, БМТ XXI асрда тинчликка ва ривожланишга қўмак бериши керак”, деб айтди Си Цзиньпин. У “Тинчлик, ривожланиш ва тараққиёт ёғдуси уруш ва йўқотишлар булути орқали порлайди”, деб қўшимча қилиб ўтди.\n“Хитойда айтилганидек, дунёни барча учун қуриш керак”, деб қайд қилиб ўтди Хитой раҳбари.