Вклад участника Ir0n246:ru — Global wiki. Wargaming.net\nВклад Ir0n246:ru (обсуждение\nПространство имён: Медиа Служебная (основное) Обсуждение Участник Обсуждение участника Global wiki. Wargaming.net Обсуждение Global wiki. Wargaming.net Файл Обсуждение файла MediaWiki Обсуждение MediaWiki Шаблон Обсуждение шаблона Справка Обсуждение справки Категория Обсуждение категории Tank Tank talk Plane Plane talk Ship Ship talk Card Card talk Navy Navy talk Blitz Blitz talk XBOX XBOX talk TWA TWA talk Antiquity Antiquity talk Caliber Caliber talk SpecOps SpecOps talk все\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+643) /* Бронирование */ (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+4) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+2766) /* Описание конструкции */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+351) /* Описание конструкции */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+1264) /* Описание конструкции */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-7) /* Корпус */ (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+45) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+3327) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-1) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-6) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+46) /* Проектирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+1959) /* Проектирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+36) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+498) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+667) /* История создания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+73) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+2290) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+95)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+814)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Wittelsbach (+56)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1320) /* Галерея изображений */\nФайл:Fea1ff99b5d27d688fde4c6c9f8948d1.jpg (0) (текущая)\nФайл:477fac04b6342f1d073c06de2a73b18e.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS KW2 Николай и Вильгельм.jpg (0) (текущая)\nФайл:Kaiser Karl der Grosse Антверпен 27 июля 1905 год 3.jpg (0) (текущая)\nФайл:Kaiser Barbarossa и Kaiser Wilhelm II, Дания, Копенгаген.jpg (0) (текущая)\nФайл:Кайзер Карл дер Гроссе в канале.jpg (0) (текущая)\nФайл:Броненосцы в зимнем походе в Норвегию 1901 г..jpg (0) (текущая)\nФайл:KAISER BARBAROSSA.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS KAISER WILHELM II.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS KAISER WILHELM DER GROSSE.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS KAISER KARL DER GROSSE.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS KAISER FREDERICK III.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+301) /* Вспомогательная артиллерия */\nФайл:C2a619994c7ef8d5ca1cd7bac41ee76d.jpg (0) (текущая)\nФайл:8167fbfbbe89.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+141) /* Главный калибр */\nФайл:WNGER 945-40 skc94 Turret Side pic.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+161) /* Экипаж и обитаемость */\nФайл:Кают-компания на Кайзере Вильгельме II.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+6) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+248) /* Вспомогательное оборудование */\nФайл:370ccc0b6da8f335402c5a9a0d37c17f.jpg (0) (текущая)\nФайл:Kaiser Wilhelm der Große,4.jpg (0) (текущая)\nФайл:ЭБР Кай бок.jpg (+75) Ir0n246:ru переименовал страницу [[Файл:ЭБР Кай бок.jpg]] в [[Файл:ЭБР Кайзер бок.jpg]] (текущая)\nФайл:ЭБР Кайзер бок.jpg (0) Ir0n246:ru переименовал страницу [[Файл:ЭБР Кай бок.jpg]] в [[Файл:ЭБР Кайзер бок.jpg]] (текущая)\nФайл:ЭБР Кайзер бок.jpg (0) Ir0n246:ru загружена новая версия «[[Файл:ЭБР Кай бок.jpg]]»\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+224) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nФайл:Паровая машина Кайзер Барбаросса.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+374) /* Бронирование */\nФайл:ЭБР Кайзер бок.jpg (0)\nФайл:Схема расположения бронирования.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+53) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+613) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-613) /* Корпус */\nФайл:Сечения центральной части корпуса.jpg (0) (текущая)\nФайл:Схема расположения помещений в центральной части корпуса.jpg (0) (текущая)\nФайл:Форштевень броненосца.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+195) /* Постройка и испытания */\nФайл:Кайзер Карл дер Гроссе на достройке .jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+227) /* Постройка и испытания */\nФайл:Спуск эскадренного броненосца S.M.S. KAISER BARBAROSSA Данциг 21 апреля 1900 года.jpg (+105) Ir0n246:ru переименовал страницу [[Файл:Спуск эскадренного броненосца S.M.S. KAISER BARBAROSSA Данциг 21 апреля 1900 года.jpg]] в [[Файл:Спуск S.M.S. KAISER BARBAROSSA 21 а… (текущая)\nФайл:Спуск S.M.S. KAISER BARBAROSSA 21 апреля 1900.jpg (0) Ir0n246:ru переименовал страницу [[Файл:Спуск эскадренного броненосца S.M.S. KAISER BARBAROSSA Данциг 21 апреля 1900 года.jpg]] в [[Файл:Спуск S.M.S. KAISER BARBAROSSA 21 а… (текущая)\nФайл:Спуск S.M.S. KAISER BARBAROSSA 21 апреля 1900.jpg (0)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+549) /* Литература и источники информации */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+808) /* Литература */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+22) /* Галерея изображений */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+38) /* Минно-торпедное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+136) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+49) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+39) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+114) /* Экипаж и обитаемость */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+385) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+53) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+377) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+210) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1230) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+840) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-56) /* Проектирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+263) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+477) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+302)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+355) /* См. также */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1860) /* Построенные корабли */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+103) /* Модернизации и переоборудования */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+619) /* Модернизации и переоборудования */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-118) /* Вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-89) /* Вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+3982) /* Минно-торпедное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1976) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+5271) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+72) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+5429) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+2136) /* Экипаж и обитаемость */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+2520) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+549) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+2667) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+2120) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1426) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1402) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1497) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+421) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+5264) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+5486) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (0) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+8899) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+418) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+2765) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+794) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+6317) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+3921) /* Проектирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+623) /* Проектирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (-78) /* Галерея изображений */ (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+101)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+2046) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+707) /* Предшественники */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-25) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+2611) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (+1194)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Kaiser (-228)\nФайл:BB - Kaiser Friedrich III (e).jpg (0) (текущая)\nФайл:Кайзер 36.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (0)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+42)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+206) /* Галерея изображений */\nФайл:Br3.gif (0) (текущая)\nФайл:SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm 1910.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1191) /* Галерея изображений */\nФайл:Brandenburg68bb38a672e433f87128c80a35b62b52.jpg (0) (текущая)\nФайл:WORTH37c1b3aaaf98.jpg (0) (текущая)\nФайл:PortSaid26071900KurfürstFriedrichWilhelmd3bfd0aa4b84.jpg (0) (текущая)\nФайл:Brandenburg на учениях в 1899 г..jpg (0) (текущая)\nФайл:0ced5e9e4aeBr.jpg (0) (текущая)\nФайл:Wort1898-1611c0c.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS Weißenburg Torpedonetz.jpg (0) (текущая)\nФайл:Torpedorohr Brandenburg-Klasse.jpg (0) (текущая)\nФайл:5cf9543f3b23WORTHKiel8071892.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS Kurfuerst Friedrich Wilhelm vor Stapellauf.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+7) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+80) /* Построенные корабли */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (-1)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+158) /* Вспомогательная артиллерия */\nФайл:Автоматическая пушка Максима.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+186) /* Главный калибр */\nФайл:Брандербург 25.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+122) /* Вспомогательное оборудование */\nФайл:Брандербург 06.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+143) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nФайл:Brandenburg-Klasse Dampfmaschinen.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+187) /* Бронирование */\nФайл:Брандербург 13.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (0) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+170) /* Корпус */\nФайл:Брандербург 08.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+172) /* Корпус */\nФайл:Брандербург продольный разрез.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+90) /* Описание конструкции */\nФайл:Cf7ry2kqkjp51.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+121) /* Описание конструкции */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+233) /* Постройка и испытания */\nФайл:093ff42be906WEISSENBURG1893.jpg (0) (текущая)\nФайл:SMS Weißenburg nach Stapellauf.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+430) /* Проектирование */\nФайл:Panzerschiffe 1883.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+9)\nФайл:17-5291913-ebr-brandenburg.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+21)\nФайл:Kurfürst Friedrich Wilhelm.jpg (0) (текущая)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+51) /* Противоминное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+101) /* Минно-торпедное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+254) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+100) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+147) /* Экипаж и обитаемость */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+260) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+160) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+342) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+177) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+576) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+839) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+428) /* Проектирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (0) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+583) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+276) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+42) /* См. также */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+88) /* Предшественники */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+70) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+800) /* Литература */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+376) /* Ссылки */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+22) /* Литература и источники информации */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (-42) /* Примечания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+354) /* См. также */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1439) /* Построенные корабли */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+2) /* Модернизации и переоборудования */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+43) /* Построенные корабли */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+116) /* Модернизации и переоборудования */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1578) /* Модернизации и переоборудования */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+352) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (-117) /* Средства связи, обнаружения, вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (-52) /* Авиационное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+914) /* Противоминное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+20) /* Минно-торпедное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1321) /* Минно-торпедное вооружение */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+840) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+178) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1562) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1492) /* Вспомогательная артиллерия */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+2452) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+395) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+492) /* Главный калибр */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+381) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1211) /* Экипаж и обитаемость */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1554) /* Вспомогательное оборудование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+4733) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+342) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+33) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+2948) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1345) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+966) /* Бронирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+4420) /* Корпус */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1064) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1745) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+3206) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1379) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1017) /* Постройка и испытания */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+330) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+3590) /* Проектирование */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+3496) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+12) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (0) /* Предшественники */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+874) /* Предшественники */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+2215) /* Общие сведения */\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (-4)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+173)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+1399)\nNavy:Эскадренные броненосцы типа Brandenburg (+548)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-78) /* Галерея изображений */ (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+100)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-10) /* Бронирование */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (0) /* Главный калибр */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+56) /* Литература */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (0)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+7) /* См. также */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+15) /* См. также */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+73) /* См. также */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+386) /* Литература */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+356) /* Ссылки */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+50) /* Литература и источники информации */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-52) /* Этот корабль в искусстве */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-28) /* Командиры */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+223) /* Главный калибр */\nФайл:152-мм орудие крейсера RVE.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+1417) /* Галерея изображений */\nФайл:Navarra у причала в Виго.jpg (0) (текущая)\nФайл:109521728 164157995175066 791978648045051924 o.jpg (0) (текущая)\nФайл:Крейсер Reina Victoria Eugenia отправляется из порта Пасайя к африканскому побережью..jpg (0) (текущая)\nФайл:Крейсер типа Méndez Núñez и Reina Victoria Eugenia вместе в Пасахесе, 1926 г..jpg (0) (текущая)\nФайл:Reina Victoria Eugenia.2.jpg (0) (текущая)\nФайл:Военный корабль Reina Victoria Eugenia в Пасайе.jpg (0) (текущая)\nФайл:Крейсер Reina Victoria Eugenia San Sebastián в начале 1920-х годов.jpg (0) (текущая)\nФайл:S.M. el Rey (X) A bordo del Crucero Reina victoria Eugenia al llegar A Bilbao.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-66) /* Галерея изображений */\nФайл:Vista por el costado de estribor del crucero REINA VICTORIA EUGENIA1923.JPG (0) (текущая)\nФайл:Vista del crucero por la aleta de babor 1923.JPG (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+1240) /* Галерея изображений */\nФайл:El crucero Reina Victoria Eugenia después de su lanzamiento.jpg (0) (текущая)\nФайл:La Excma. Sra. D. Andrea Larrondo, esposa del comandante general del Apostadero de El Ferrol.jpg (0) (текущая)\nФайл:El crucero Reina Victoria Eugenia momentos antes de su lanzamiento..jpg (0) (текущая)\nФайл:Crucero Reina Victoria Eugenia visto de popa antes de su lanzamiento.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-29) /* Мятеж */\nФайл:El República fondeado en el Arsenal de La Carraca en 1936.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+306) /* Галерея изображений */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (0) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-22) /* Первые годы службы */\nФайл:ReiVicEug5.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+170) /* Послевоенная служба */\nФайл:NH 87933.jpeg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+160) /* Гражданская война */\nФайл:Navarra на параде.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+10) /* Гражданская война */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+206) /* Гражданская война */\nФайл:Ec3bedaea14b92e46048ee0f84b50eef.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+218) /* Мятеж */\nФайл:El República con el nombre de Reina Victoria Eugenia tachado.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+53) /* Постройка и испытания */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+84) /* Постройка и испытания */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+2) /* Постройка и испытания */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+1794) /* Постройка и испытания */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+18)\nФайл:Reina Victoria Eugenia.1.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (0) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+156) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nФайл:Crucero REINA VICTORIA EUGENIA. Turbina de babor.JPG (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+311) /* Литература и источники информации */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-11) /* Экипаж и обитаемость */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+980) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+108) /* Бронирование */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+94) /* Корпус */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+191) /* В составе ВМС Испанской республики */\nФайл:Крейсер Республика выходит из Картахены 1934.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+118) /* Первые годы службы */\nФайл:Ow1998 01 reina victoria eugenia.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+2) /* Десант в Эль-Хосейме */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+158) /* Десант в Эль-Хосейме */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+72) /* Постройка и испытания */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+130) /* Постройка и испытания */\nФайл:Рейна Виктория Евгения спуск на воду.jpg (0) (текущая)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+24) /* Послевоенная служба */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+81) /* Послевоенная служба */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+260) /* Гражданская война */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+41) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+170) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+31) /* Учебный корабль */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+529) /* Десант в Эль-Хосейме */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+106) /* Первые годы службы */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+72) /* Модернизации и переоборудования */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+28) /* Средства связи, обнаружения, вспомогательное оборудование */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+41) /* Минно-торпедное вооружение */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+71) /* Вспомогательная/зенитная артиллерия */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+67) /* Главный калибр */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+66) /* Главный калибр */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+22) /* Экипаж и обитаемость */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+148) /* Энергетическая установка и ходовые качества */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+92) /* Бронирование */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+366) /* Корпус */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+161) /* Постройка и испытания */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+128) /* Проектирование */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+331) /* Предпосылки к созданию */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+754) /* Общие сведения */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+1074)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+11)\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-77) /* История службы */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+3384) /* Послевоенная служба */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+2303) /* Гражданская война */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+5235) /* Гражданская война */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+135) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+43) /* Гражданская война */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+119) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (-2) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+3190) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+1206) /* Мятеж */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+53) /* В составе ВМС Испанской республики */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+3859) /* В составе ВМС Испанской республики */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+1007) /* Учебный корабль */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+3559) /* История службы */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+528) /* Десант в Эль-Хосейме */\nNavy:Reina Victoria Eugenia (1920) (+562) /* Первые годы службы */


Өфөлә урланған машиналар һаҡланған урын табылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә урланған машиналар һаҡланған урын табылды\n22 декабря 2016 — 15:48 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә урланған машиналар һаҡланған урын табылды.\nӘ һуңынан енәйәтсел төркөм дә ҡулға алынды.Башҡортостан биләмәһендә урланған ҡыйбатлы 7 машина табылды. Полиция мәғлүмәттәре буйынса, бурҙар автомобилдәрҙе бер урында һаҡлаған, двигатель һәм кузов номерҙарын алмаштырған. Әле барлыҡ машиналар ҙа махсус урында ҡуйылған. Тиҙҙән улар ысын хужаларына ҡайтарыласаҡ.


Воронеж, ул. Кольцовская д. 43посмотреть карту\n26 января 2020-2° … 0°\n27 января 2020-1° … 0°\nFri, 24 Jan 2020 11:35:50 +0300


Ҡарт бүре. Хикәйә\n17 Декабрь 2019, 20:50\nХөснулла таңға ҡарай ҡурҡыныс төш күрҙе. Ҡышҡы урманда уны йөндәре ойошоп бөткән бер ҡарт бүре баҫтыра. Тештәре ҡанға буялған йыртҡыс уны ҡыуып етте лә бер ырғыуҙа ергә йыҡты, алҡымына үрелде. Хөснулла унан бар көсөнә ысҡынырға тырыша, ә үҙе бер туҡтауһыҙ ялбара:Артабан уҡырға:\nХөснулла таңға ҡарай ҡурҡыныс төш күрҙе. Ҡышҡы урманда уны йөндәре ойошоп бөткән бер ҡарт бүре баҫтыра. Тештәре ҡанға буялған йыртҡыс уны ҡыуып етте лә бер ырғыуҙа ергә йыҡты, алҡымына үрелде. Хөснулла унан бар көсөнә ысҡынырға тырыша, ә үҙе бер туҡтауһыҙ ялбара:\n– Мине, зинһар, бер юлға ҡалдырып тор... Минең әле был донъяла ҡылған оло гонаһтарым бар. Уларҙы тегендә үҙем менән бергә алып китә алмайым... Шуларҙы донъялыҡта юйып, рәнйеткән кешеләремде ризалыҡта ҡалдырып китәйем...\nКүпмелер ваҡыт күҙгә-күҙ терәп ҡарашып торғандан һуң, бүре уны ысҡындырҙы. Күккә ҡарап ҡурҡыныс итеп бер олоно ла юҡ булды.\nТирләп, лысма һыу булған ир ҡапыл уянып китте лә, ҡото осоп, тороп ултырҙы. Бер аҙ тыныслана биргәс, яҫтығына кире салҡан ауҙы.\n– Ҡайҙа параҫың инте иртә пелән? Көн ҫыуыҡ, әҙерәк ята пир. Иртәгә ҡайтырһың әле, – тип Сәриә Хөснуллаға нығыраҡ һыйынды, һаҡал-мыйыҡ баҫҡан битенән һыйпап иркәләнде. Эргәһендә ятҡан ҡатынға ир ытырғанып та, йәлләп тә күҙ һалды.\n“Был бисара байғошҡа минән башҡа кем генә ҡараһын инде? Их, Хөснөй, Хөснөй, хәҙер һинең көнөң ошо быжыр битле, ялпаҡ танаулы Сәриәгә ҡалдымы...”\nӘллә үҙенә, әллә эргәһендә ятҡан ҡатынға асыуланыпмы, ҡапыл торҙо ла ашығып кейенә башланы.\n– И, Аллам, килеүен килгәстен, пер-ике көнгә янымта ҡалыр инең...\nҠатын торҙо ла ашарға әҙерләй башланы. Ир һөрпөлдәтеп бер-ике ҡалаҡ аш ашаны, аяҡ өҫтө тороп бер сынаяҡ сәй һемерҙе. Кәпәсен күҙенә тиклем батыра кейҙе лә сығырға булды.\n– Мә, ашарыңа апҡайт. Унта һине кем пешереп көтөп тора.\nҠатын ирҙең ҡулына аҙыҡ тулы ҙур ғына сумка тотторҙо. Хөснулла әйләнде лә оҙаҡ ҡына итеп Сәриәгә ҡарап торҙо. “Кисер мине, балдыҙ. Бәлки, һине, былай ҙа яҙмыш тарафынан ҡыйырһытылған сабый хәлендәге гонаһһыҙ йән эйәһен, миңә имен-саф көйөнсә ҡалдырырға кәрәк булғандыр ҙа бит... Юҡ, нәфсемә баш була алманым, хайуани теләктәремә ҡаршы тора алманым бит. Бүтәнсә осраша алмаҫбыҙ. Ҡарт бүре юҡҡа ғына төшөмә инмәне. Риза булып ҡал, ғәфү ит”, – тигән уйҙар уның мейеһен бырауланы.\nҠаршыһында баҫып торған Сәриәне ҡосаҡлап алды. Арҡаһынан һөйҙө лә кеҫәһенән алып, ҙур ғына төйөнсөктө уға һуҙҙы.\nТөйөнсөктө сисеп ҡараған балдыҙы ундағы аҡсаны күрҙе лә:\n– Пыл аҡсалар пөтәһе лә миңәме? – тип аптыраны.\n– Эйе, һиңә, балдыҙ. Миңә рәнйемә, һау бул.\nХөснулла ҡапыл боролдо ла өйҙән сығып китте. Таш кеүек ауырайған башын, кәүҙәһен көскә-көскә һөйрәп, өйөнә ҡайтып етте ир. Ишек алдында уның ҡайтыуын дүрт күҙ менән көтөп ятҡан Аҡтырнаҡтың башын һыйпаны. Үҙе, хәле бөтөп, тупһаға ултырҙы.\nЭй, ғүмер тигәнең.. Был ғына ғүмерҙең оҙонлоғо иртән ҡояш сығып, киске байыу аралығына бәрәбәр. Бар ине бит Хөснулланың да ерҙе эйелтә баҫып, көсөн-дәртен ҡайҙа сарыф итергә белмәй йөрөгән саҡтары.\nОҙон буйлы, киң яурынлы, төҫкә-башҡа ҡарап туйғыһыҙ Хөснулланы күп ҡыҙ яратты. Берҙән-бер улдарын ата-әсәһе лә иркәләтеп-буйлатып үҫтерҙе. Тәртипһеҙ булып үҫте малай. Бәләкәйҙән үҙен бөтә кешеләрҙән дә өҫтөн тотто. Төҫө-башы менән ҡыҙ-ҡырҡын алдында маһайһа, көсө менән ауылдың бар егетенең дә ҡотон алды. Уның суҡмарҙай ҙур йоҙроғон бер генә тапҡыр татып ҡараған егеттәр хужаһына мөлдөрәп ҡараған эт кеүек йыуашланып ҡалды. Хөснулла ни әйтһә, шуны үтәнеләр. Үҫмер сағынан ҡатын-ҡыҙ затына битараф ҡарай алманы ул. Ауылға килен булып төшкән йәш еңгәйҙәргә күҙе төшөп, иҫ-аҡылы ҡороно. Бер ваҡиғанан һуң ғына был ҡылығын ташларға мәжбүр булды. Оҙаҡ ҡына өйләнмәй йөрөгән ҡырҡ йәшлек ике туған ағаһы Сибәғәт урман яғынан үҙенән егерме йәшкә кесе, бала холоҡло ғына йәш кәләш алып ҡайтты. Төҫкә-башҡа һылыу еңгәһенә Хөснулла бер күреүҙән ғашиҡ булды. Бар ваҡыты еңгәһен күҙәтеү менән үтте. Нисек тә булһа, уға тап булып, үҙенсә егетлек күрһәтергә тырышты.\nБесән мәле ине. Ағаһы менән еңгәһенең кисләтеп кенә бесәндән ҡайтҡанын ул ҡойма ярығынан күҙәтте. Ихаталағы бар эште теүәлләгәс, ағалары утлыҡсала сәй эстеләр. Ҡараңғы төштө. Сәйҙән һуң ағаһы ишек алдына сыҡты, күтәрмәгә ултырҙы ла тәмәке ҡабыҙҙы. Еңгәһе сыҡты ла бәҙрәф яғына ыңғайланы. Ниңәлер, бәҙрәфкә барып етмәне, ҡараңғынан ҡурҡты, буғай. Һарайҙы урап, Хөснулла күҙәтеп ултырған ҡойма янына килде лә ергә сүгәләне.\nХөснулла тиҙ генә ҡойма аша һикереп төштө. Аяҡ остарына ғына баҫып, еңгәһенә яҡын килде. Нимә әйтергә лә белмәй бер аҙ аптырап тора бирҙе. Үҙенсә шаяртырға уйланы. Арттан килеп, еңгәһенең яланғас арт һанына ҡулы менән еңелсә генә ҡағылды ла:\n– Һаумы, – тине.\nЕңгәһенең ҡурҡыуҙан йөрәге ярыла яҙҙы. Сүгәләп ултырған көйөнсә, һөрән һалып, артҡа ҡарай салҡан китте.\nБыны көтмәгән Хөснулла “һә!” тигәнсе ҡойма аша төшөп һыҙҙы.\n– Сибәғәт! Сибәғәт! Үләм!!! – тип ятҡан еренән яу һалды ҡатын.\nБала холоҡло ҡатынына өйрәнеп бөткән ир:\n– Нимә булды инде тағы? Бәҙрәфтә кеше үләме... – тип тыныс ҡына тәмәке көйрәтә бирҙе.\n– Һаулыҡ һорашалар! Үләм!\nЯтҡан еренән тороп ултырған ҡатындың тауышы һауаны ярҙы.\n– Ай, әттәгенәһе... Һаулыҡ һорашһалар ни, ал һаулыҡтарын... – тине маҙаһы киткән ир.\nҠото алынған ҡатыны имгәкләй-ҡолай утлыҡса яғына килеп сыҡҡас ҡына ир урынынан ҡуҙғалды.\n– Берәү килеп мине арттан һәрмәне...\nАл-ял белмәй илаған ҡатынын Сибәғәт саҡ көскә тынысландырҙы.\nХөснулла еңел генә ҡотолғанына ҡыуанды, башҡаса еңгәләренә күҙ атып йөрөмәне.\nМай байрамы ине. Бөтә йәш-елкенсәк кискә клубҡа йыйылды. Бер аҙ төшөрөп алған Хөснулла ла клубҡа килеп инде. Йәштәр саң туҙҙырып “Өс таған” бейеүен һуға. Ике гармунсы алмаш-тилмәш гармунда һыҙҙыра.\nХөснулла, ғәҙәтенсә, бейеүгә ҡатнашманы, артҡы эскәмйәгә барып ултырҙы ла йәштәрҙе күҙәтә башланы. Ҡапыл күҙенә мөйөштә ултырған бер матур ҡыҙ салынды.\n“Оһо, был ҡыҙ бөгөн минеке буласаҡ...” Егет ҡыҙҙан күҙен алманы.\nБына йәштәр парлашып вальс көйөнә әйләнергә тотондо. Күп уйлап тормай, Хөснулла ла туп-тура теге ҡыҙға йүнәлде, бейергә саҡырҙы. Ҡыҙ баш тартты, урынынан да ҡуҙғалманы. Ундай баш тартыуҙарға өйрәнмәгән егет уны ҡулынан һелкетә тартып торғоҙҙо ла, биленән ныҡ итеп тотоп, бейергә маташты.\nҠыҙ ысҡынырға ынтылды-ынтылды ла, ысҡына алмағас, “сәп” иттереп Хөснулланың сикәһенә һуғып ебәрҙе.\nБер ҡасан да һуғылыу күрмәгән егет аптыраны, туҡтап ҡалды. Ҡыҙ клубтан йүгереп сығып китте. Быны күргән йәштәр шаҡ ҡатты. Хөснулла тиклем Хөснуллаға берәү һуҡһын әле, тағы етмәһә, ҡыҙ кеше...\nБыл ваҡиғанан һуң Хөснулла сығырынан сыҡты. Бөтә ғәм алдында үҙен рисуай иткән был ҡыҙҙы эҙләй башланы. Үс алыу тойғоһо ике сикәһен ут итеп өттө. Тырыша торғас, тапты ҡыҙҙы. Дүрт саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Аҡҡуян ауылы ҡыҙы Рәзилә ауыл дауаханаһында шәфҡәт туташы булып эшләй. Иртән эшкә килә, кискә ауылына ҡайтып китә.\nХөснулла бар эшен ҡыҙҙы ҡарауыллауға йүнәлтте. Тәүҙә бер нисек тә тап итә алманы. Эштән һуң ҡыҙҙы йә “Тиҙ ярҙам” машинаһы илтеп ҡуя, йә ҡыҙға ауылы яғына ҡайтҡан кешеләр осрай. Ә шулай ҙа бер көн егеттең юлы уңды. Ҡыҙ дауахананан сыҡты ла йәйәүләп оло юлға төштө.\nБер аҙ тора биргәс, Хөснулла мотоциклда урынынан ҡуҙғалды. Тиҙ генә ҡыуып етте лә:\n– Һеҙ ҡайһы яҡҡа юл тотаһығыҙ? Миңә Аҡҡуянға, – тип ҡыҙ янында туҡтаны.\nКаска кейгән егетте ҡыҙ ҡапыл да таныманы, “һә” тигәнсе мотоциклға ултырып алды. Ауылға етергә бер саҡрымдай ара ҡалғас, Хөснулла ҡапыл ҡуйы шырлыҡ араһына боролдо.\n– Ҡайҙа бараһығыҙ ул? – тигән ҡыҙға яуап биреп тә торманы.\nШырлыҡ араһына барып инеп китте лә мотоциклды туҡтатты. Төштө лә касканы сисеп ҡыҙға ҡараны. Уны таныған ҡыҙ:\n– Ниңә мине бында алып килдегеҙ? Һеҙгә минән нимә кәрәк? – тине лә сумкаһын алып китергә булды.\n– Миңә бына һеҙ кәрәк инегеҙ. Кемдең битенә һуҡҡанығыҙҙы беләһегеҙме? Беҙҙә һуғышҡан ҡыҙҙарҙы яуапһыҙ ҡалдырмайҙар бер ҡасан да...\nХөснулла ҡыҙҙы ике ҡулынан тотоп алды ла бейек үлән өҫтөнә йыҡты. Ҡыҙ ярҙам һорап ҡысҡырһа ла, берәү ҙә ишетмәне...\nАҙаҡ егет илаған ҡыҙға бер аҙ ҡарап тора бирҙе лә:\n– Бына шулай итәләр беҙҙең яҡтың егеттәре баш бирмәгән ҡыҙҙарҙы. Йә миңә кейәүгә сығаһың, йә яманатыңды ике ауылға таратам. Уйла, – тине лә мотоциклын ҡайтыр яҡҡа борҙо. Икенсе көндө үк Рәзилә баш табип кабинетына килеп инде.\n– Сәлим Хәмитович, мине тиҙ генә эштән бушатыуығыҙҙы һорайым.\nҠыҙ артабан бер ни ҙә әйтә алманы, күҙҙәренә йәш тулды, тамағына ниндәйҙер әсе төйөр килеп тығылды.\nБаш табип ҡыҙға аптырап ҡарап ултыра бирҙе лә ниндәйҙер бер папканан Рәзиләнең эшкә алырға һорап яҙған ғаризаһын алып һалды.\n– Тимәк, был ғаризала яҙылғандар төптө буш һүҙме инде?\n– Анһат ҡына уйлап эш итәһегеҙ һеҙ, йәштәр, – тип көрһөндө табип. – Ғаилә хәлеңде аңлап, юҡ эште бар итеп, эшкә алырға тура килде бит һине, һеңлекәш. Бына хәҙер ҡайҙалыр китергә ҡарар иткәнһең. Ә һеңлеңде кемгә ҡалдырырға уйлайһың? Уйла, уйла әле, йәме?\nРәзилә башын эйеп сығып китте. Эйе, һеңлеһен ҡалдырып, ҡайҙалыр китә алмай ине шул. Ата-әсәләренән иртә ҡалған ике ҡыҙ үҙ йүндәрен үҙҙәре күреп йәшәнеләр. Һигеҙенсе класты бөткәс, иң яҡын медучилищены һайланы ла шунда уҡырға инде. Ял, байрам көндәрендә гел ауылға ҡайтты, һеңлеһе менән донъя көттө. Медучилищенан һуң курсташтарының күбеһе институтҡа юлланды, ә уға ауылға ҡайтырға тура килде.\nБер аҙнанан Хөснулла өйгә килен алып ҡайтып күрһәтте. Улдарының ҡапыл ғына башлы-күҙле булыуына өйҙәге ололар аптырап ҡалдылар, тиҙ арала никах уҡыттылар. Эшкә уңған килен донъяны тиҙ генә алға тәгәрәтеп алып китте. Ҡәйнә кеше һәр намаҙ аҙағынан йәштәргә оҙон ғүмер, татыулыҡ теләне. Тик татыулыҡ тигән нәмә баштан булманы. Ҡайны-ҡәйнәһе донъя ҡуйғас, өйҙә икәүҙән-икәү ҡалып йәшәү уғата ауырлашты. Ҡара-ҡаршы ултырып тыныс ҡына сәй ҙә эсә алманылар. Һүҙҙәр берекмәне, ырыҡ-тырыҡ һөйләшеүҙәрҙең аҙағы ыҙғыш менән бөтөр булды. Ашаған аштары тамаҡтарынан таш булып төштө.\nЮҡ, айырылып Аҡҡуянға ҡайтырға уйламаны Рәзилә. Ирҙән айырылып атай нигеҙенә ҡайтып ултырыуҙы үҙенсә ғәрлек һананы. Унда уны ҡолас йәйеп, хәленә инеп ҡаршы алыр ата-әсәһе лә юҡ. Һеңлеһе Сәриә бала сағында бик ҡаты ауырыны, шул ауырыуҙан төҫкә йәмһеҙ, шаҙра битле булып ҡалды. Сүп өҫтөнә сүмәлә тигәндәй, ете йәшлек сағында бейек тауҙан санала шәп итеп шыуып килеп, башы менән үҫеп ултырған ҡайынға ныҡ итеп бәрелде. Өйҙә оҙаҡ ҡына ауырып ятты. Аҙаҡ һаҡауланды, уҡый ҙа алманы, аҡылға еңелерәк булып ҡалды. Уның ҡарауы эшкә әрһеҙ ҡыҙ булып үҫте, өйҙәге бар ирҙәр эшен бер үҙе атҡарҙы. Йәйге осорҙа питомникта эшләһә, ҡышын селектән һепертке бәйләп һатты. Аҡҡуянда атай йортонда яңғыҙы йәшәй.\nБергә йәшәүҙәренә ун йыллап ваҡыт үтеп китһә лә, Хөснуллаға атай булыу бәхете тәтемәне. Йәштәштәренең урам тулып уйнаған малайҙарын күреп, эсе ҡайышты.\n– Эшкинмәгән, һин дә булдыңмы ҡатын? Бер малай табып бирергә лә хәлеңдән килмәй, – тип ҡатынына бәйләнер булды.\n– Торма эшкинмәгән менән. Һине кем бәйләп тота? Ал ана икенсене! Нисек итеп ҡатын алырға һине өйрәтәһе юҡ бит! – тип еңеште ҡатыны.\nТалаш-тартыштан арыған Рәзилә бер көндө балалар йортонан биш йәшлек кенә ҡыҙыҡайҙы алып ҡайтты. Өйҙә оло дауыл ҡупты.\n– Үҙеңдеке булмағас, кеше балаһын көтмәксеһеңме? Хәҙер үк кире алып бар! Или үҙем алып барып ташлайым! – тип ярһыны ир.\nРәзилә ныҡ торҙо:\n– Ах, әле шулаймы? Баланы һыйҙырмаһаң, бар, үҙең өйҙән сығып кит. Тир түгеп төҙөгән донъяң юҡ әле. Минең көс менән донъя көткәнеңде онотоп киттеңме? Урамда шыр яланғас тороп ҡалғың киләме?\nХөснулланың ауыҙы ябылды. Мулла саҡырып, ҡыҙға башҡортса Зөлхизә тип исем ҡуштылар. Хөснулла ҡыҙға әйләнеп тә ҡараманы, артыҡ күрҙе.\nЗөлхизә матур ҡыҙ булып үҫеп китте. Мәктәптә фотоһы Маҡтау таҡтаһынан төшмәне, һәләтле ҡыҙ бар сарала ла алдынғылыҡты бирмәне. Рәзилә яратҡан ҡыҙына ҙур өмөт бағланы.\nҠыҙыҡайҙы аҙым һайын “етемәк” тә “аҫрау” тип кәмһеткән Хөснулла ҡапыл ыңғай яҡҡа үҙгәрҙе. Уғата хәстәрлекле, яғымлы атайға әйләнде. Иҫ киткес матур ҡыҙға һоҡланып бөтә алманы. “Ҡара һин уны, ә? Әллә әсәһе сиған булғанмы был ҡыҙҙың?” – тип аптыраны ул.\nҠара сәсле, ҙур ҡара күҙле Зөлхизәгә тыныс ҡарай алманы. Ҡыҙҙың ҡаршы йортта йәшәгән Әхмәҙулла малайы менән дуҫлашып йөрөүен ишеткәс, һарыуы ҡайнаны. “Ҡара, сулаҡ Әхмәҙулла малайының ҡулына ҡайһындай байлыҡ эләгәсәк, ә?” – тип эсе бошто.\nИренең яҡшы атайға әйләнеп киткәненә иң ҡыуанғаны Рәзилә ине. Зөлхизә мәктәпте тик яҡшы билдәләргә генә тамамланы. Бына сығарылыш кисәһенә әҙерләнергә лә ваҡыт етте. Тик Рәзиләгә кисәлә булырға тура килмәне, уға баш ҡалаға эше буйынса курстарға китергә кәрәк булды. Кисә уҙасаҡ көндө ул юлға сығып китте.\nЗөлхизә, энәнән-ептән матур кейенеп, мәктәпкә сығып йүгерҙе. Өйҙә бер үҙе ҡалған Хөснулла бер ярты араҡы алды ла күршеһе Шәмсетдингә инеп китте. Ултыра торғас, ике иргә был араҡы аҙ булып тойолдо, ҡайҙандыр көмөшкә алып килделәр. Эсеп, мыңғы булып иҫергән Хөснулла өйгә ыңғайланы. Ҡапҡа алдына килеп еткәс, кисәнән һуң Зөлхизәне оҙата килгән егеткә бәйләнде:\n– Һин, кәзә тәкәһе, нимә тип минең ҡыҙға йәбешкәкләп бында килеп баҫтың ул, ә? Ну-ка, тай имен сағыңда! Хәҙер маңҡаңды бысрата һуғам!\nҺуғырға өҫкә күтәрелгән йоҙроҡ яҙа китте, егет ситкә янтайып өлгөрҙө.\nАтаһының холҡон яҡшы белгән ҡыҙ:\n– Ярай, пока! – тине лә тиҙ генә өйгә йүгереп инеп китте. Хөснулла бик оҙаҡ баҡса алдындағы эскәмйәлә ултырҙы.\nНу матур булып үҫеп китте бит ҡыҙы! Ул буй-һын, ул аяҡтар, нескә бил...\nБайтаҡтан бирле ҡатын наҙын күрмәгән, эсеп ҡаны ҡыҙған ир ҡапыл торҙо ла өйгә ыңғайланы. Өйгә килеп инде. Ҡыҙ үҙенең бүлмәһендә йоҡлай. Ир сисенде лә утты һүндереп, үҙ урынына ятты, тик күҙен йоҡо алманы. Теге бүлмәлә ҡыҙҙың тигеҙ итеп тын алып йоҡлауы бөтә тәнен ҡалтыратты, ҡаны ике ҡолағынан тышҡа фонтан булып атылып сығырҙай булды. Ниндәйҙер көс ҡапыл Хөснулланы аяғына баҫтырҙы. Ул шәп итеп ҡыҙҙың бүлмәһенә барып инде лә “гөрҫ!” итеп уның өҫтөнә ауҙы.\n– Ни эшләп йөрөһөң ул бында, атай?! Эскәнһең, бар сыҡ, үҙеңдең урыныңа барып ят...\nКүпме генә ысҡынырға тырышһа ла, Зөлхизә арыҫландай кәүҙәле иргә ҡаршы тора алманы.\n– Яратам бит мин һине. Ҡайһылай итәйем һуң... Әсәйең мине ғүмер буйы яратманы. Ғәфү ит мин бәхетһеҙ ирҙе. Башҡаса түҙә алманым... Ир зыу төшөп илаған ҡыҙҙы үҙенсә иркәләне, битенән, сәстәренән үпте. Икенсе көн Зөлхизәгә:\n– Лыҡа иҫерек инем, бер нәмәне лә иҫләмәйем. Булыры булды инде, тик был турала әсәйең белергә тейеш түгел. Әгәр әйтә ҡалһаң, үҙе риза булып, минең янға килеп ятты, тип әйтәсәкмен, – тип иҫкәртте.\nБулып уҙған ваҡиғаны әле лә башына һыйҙыра алмаған Зөлхизә артабан уҡырға уйламаны. Комсомол путевкаһы менән Тольятти тарафтарына юлланды. Шул китеүҙән һыуға батҡан таштай юҡ булды. Байрамдарҙа ҡотлау открыткалары ебәреп торҙо, шунда йәшәргә ҡалды.\nКүргеһе лә килмәгән һөйкөмһөҙ ир менән йәшәү Рәзиләнең һаулығын ныҡ ҡаҡшатты. Йөрәк өйәнәге менән интекте, ваҡытынан алда ҡартайҙы.\nҺуңғы осорҙа Хөснулла йорт-хужалыҡ эштәре менән Аҡҡуяндағы Сәриә балдыҙына бик йыш йөрөр булып китте. “Күҙ көйөгө булып алдымда йөрөгәнсе, әйҙә барһын, ярҙам итһен”, – тип Рәзилә лә ирҙең Сәриәлә йөрөүенә ҡаршы килмәне. Хөснулла бында ла тик кенә йөрөй алманы. Аҡылға еңелерәк Сәриә менән бергә төн үткәреү өсөн уға бер ниндәй хәйлә лә, йылы һүҙ ҙә кәрәкмәне. Киреһенсә, ошо йәшкә еткәнсе ир күрмәгән Сәриә уны килгән һайын ҡыуанып ҡаршы алды. Ашатты, эсерҙе, үҙенең ире һымаҡ ҡабул итте.\nҒүмер шулай уҙа бирҙе. Көндәрҙән бер көндө Тольяттиҙағы Зөлхизәнән телеграмма килеп төштө. Унда дүрт һүҙ генә яҙылғайны: “Ҡаты ауырыйым, килеп етегеҙ”.\nРәзиләне тағы ла йөрәге аяҡтан йыҡты. Хәле бер аҙ арыуланғас, Хөснулла менән Тольяттиға юлландылар. Барып төшкәс, адресы буйынса йәшәгән йортто көскә табып, ишектең ҡыңғырауына баҫтылар. Ишек асылып китте. Ҡаршыларында баҫып торған ун һигеҙ йәштәр тирәһендәге егетте күреп, Рәзилә артҡа ҡарай ауа яҙҙы. Улар алдында оҙон буйлы, киң яурынлы һыу һөлөгө кеүек матур йәш Хөснулла баҫып тора ине. Ә Хөснулла ҡапыл артҡа сигенде лә баҫҡан урынында таш булып ҡатты.\n– Һеҙ Ғәлиуллиндар булаһығыҙмы? Инегеҙ, үтегеҙ, – тигән тауышҡа икеһе лә иҫтәренә килгәндәй булдылар ҙа этелә-төртөлә өйгә уҙҙылар. Сисенеп, күстәнәстәрен кухняға ҡуйҙылар ҙа залға үттеләр.\n– Зөлхизә ҡайҙа?\nРәзиләнең башына килгән беренсе һорау шул булды.\n– Әсәй йоҡо бүлмәһендә. Әйҙәгеҙ, – тине егет.\nРәзилә ул ҡоларҙан был ҡоларҙан, стенаға тотона-тотона йоҡо бүлмәһенә ыңғайланы. Бәп-бәләкәс кенә булып ҡалған, ҡоро һөйәк тә тиренән генә торған ҡыҙын күрҙе лә илап ебәрҙе.\n– Әсәй, һаумы...\nЗөлхизә хәлһеҙ генә ҡулын Рәзиләгә һуҙҙы, илаған әсәһенең тынысланғанын көттө. Унан саҡ көскә тын алып, тамаҡ төбө менән ауыр итеп һөйләй башланы.\n– Әсәй, миңә инде күп ҡалманы. Тегендә гонаһлы булып китә алмайым. Үлмәһәм, әйтмәҫ тә инем. Был бала атайҙыҡы. Һин уҡырға киткәс, ул минән көлдө, мыҫҡыл итте. Һиңә әйтмәҫкә ҡушты. Шуға мин ҡырға сығып киттем. Балам бер яңғыҙы ситтә ҡала. Зинһар, ситкә типмәгеҙ.\n– Тормошҡа ла сыҡманыңмы, ҡыҙым?\n– Сыҡтым. Үҙем һыйҙым, балам һыйманы ул иргә...\nХәле бөтә башлаған Зөлхизә туҡтап бер аҙ ял итеп алды ла һүҙен дауам итте:\n– Уның менән нисек йәшәнең һин, әсәй? Йәшлегемде урланы, эт... Әсәй, мине ғәфү ит...\nРәзилә ҡыҙын ҡосаҡланы. “Эйе, ғәфү итәм”, – тип башын ҡаҡты.\n– Ә хәҙер уны саҡыр, – тине Зөлхизә.\n– Һине саҡыра, – тине Рәзилә Хөснуллаға. Үҙе диванға барып ултырҙы ла кеҫәһенән дарыу алып ҡапты.\nХөснулла бүлмәгә килеп инде, ғәйепле төҫ менән ултырғысҡа килеп ултырҙы.\n– Һауғынамы, ҡыҙым...\nЗөлхизә уның һаулығын алманы. Уның яндырғыс утлы ҡарашына түҙә алмай, Хөснулла башын ситкә борҙо.\n– Анау бала кемгә оҡшаған? Йә, әйт әле...\nЗөлхизә яуап көттө. Хөснулланың башы күкрәгенә тиклем һәленеп төштө, ул бер ни ҙә әйтә алманы.\n– Мин һиңә ныҡ рәнйеп китәм был донъянан. Бүре һин, әҙәм түгел. Бүре лә бит осраған бер һарыҡты тамаҡлап ҡырып һала, ә бөтәһен дә ашап бөтөрә алмай. Әсәйҙе лә, мине лә бәхетһеҙ иттең. Ҡарт бүре һин, әшәке зат. Һүҙем бөттө, бар, сыҡ...\nЗөлхизә башын стена яғына борҙо.\nИкенсе көн Рәзилә ҡыҙы менән илап хушлашты, ошо арала ғына килеп етергә, эргәһендә булырға ышандырҙы.\n– Әлегә улыма бер ни ҙә әйтмәй тороғоҙ. Тыуып-үҫкән ерҙәремде күрә алмай китәм. Ауылды, Сәриә апайымды һағындым. Сәләм әйт...\nЗөлхизә илап ҡалды.\nРәзилә ҡайтып еткәнсе Хөснуллаға бер һүҙ ҙә өндәшмәне. Өйҙә лә ҡот осмалы ҡәбер тынлығы хөкөм һөрҙө. Рәзилә ҡапыл ғына ауырып китте, башҡаса аяғына баҫа алманы.\nҠатынының өнһөҙ-тынһыҙ ауырып ятыуы Хөснулланың йәнен күшектерҙе, тәнен ҡурыштырҙы. Ахыр сиктә янына килеп баҫты.\n– Әйт, исмаһам, бер-ике һүҙ. Интектермә мине. Эйе, мин гонаһлы кеше. Хәҙерге аҡылым булһа, мин һеҙҙе урап үтер инем, берегеҙгә лә тырнаҡ осо менән дә сиртмәҫ инем. Кисерегеҙ мине. Әйт, зинһар, ниндәй яҡшылыҡ эшләй алам мин һеҙҙең өсөн? – тип ҡатын алдына килеп теҙләнде.\n– Насарлыҡ ҡылған саҡтарыңда берәүҙән дә ризалыҡ һораманың бит. Бөгөн килеп яҡшылыҡ эшләр өсөн минән кәңәш һорарға булдыңмы? Изгелекте һорап эшләмәйҙәр. Намыҫ, күңел ҡушыуы буйынса атҡарыла торған ғәмәл ул. Донъялағы бөтә етемде лә рәнйетер, илатыр өсөн тыуғанһың һин. Алдымда теҙләнеп торма. Тәүбәгә һуңланың. Гонаһтарың өсөн Хоҙай Тәғәлә алдында яуап тоторһоң, – тине ҡатыны.\nӨс көндән һуң Рәзилә дауаханала донъя ҡуйҙы.\nЯңғыҙ ҡалғас, Хөснулла үҙен ҡайҙа ҡуйырға белмәй алйыны. Йөрөнө-йөрөнө лә кискә табан Аҡҡуянға Сәриә балдыҙына юл тотто. Төшөнә ингән ҡарт бүре лә унда оҙаҡҡа ҡалырға ирек бирмәне. Әле бына ҡайтып инеп, тышта тупһала ултыра.\nБына бер аҙна инде, ни сәбәптәндер, Хөснулла башынан сыҙамай, күҙ алдары ҡараңғылана, аяҡтары тыңламай.\n– Эх-х, донъя... Үкенесле үттең һин...\nЙәшәү асылын, тормош ҡәҙерен белмәй ғүмер кисергәненә Хөснулла бөгөн үҙен-үҙе ғәфү итә алманы. Бер изгелек эшләү урынына йөҙ насарлыҡ ҡылды бит. Тик үҙе өсөн генә йәшәне.\nТольяттиҙа ҡалған улы йөрәген өйкәне. Йә, ҡайһындай малайы атайһыҙ үҫкән, бахыр...\nӘле лә ауырыу әсәһе янында атаһының кем икәнен дә белмәй йөрөп ҡалды.\nХөснулла, ике ҡуллап башын тотоп, үкһеп-үкһеп иланы. Юҡ, тиҙ арала ғына улына хат яҙырға кәрәк. Иртәгә һуң булыуы ла бар. Яҡшымы-насармы, бала атаһының кем икәнен белергә тейеш.\nХөснулла ҡабаланып урынынан торҙо. Ҡапыл башы әйләнеп китеп ҡолай яҙҙы. Өйгә инде лә хат яҙырға ултырҙы.\n“Һаумы, улым. Һиңә атайың хат яҙа. Әсәйеңдең хәлен белергә барған өләсәйең менән олатайыңды иҫләйһеңме? Мин һиңә, улым, олатай түгел. Мин һинең атайың булам. Тик мине ғәйепләмә. Донъяла шундай улым барлығын ошоғаса белмәнем. Ҡайтыу менән өләсәйең донъя ҡуйҙы. Минең дә, ахыры, көндәрем һанаулы ҡалды. Өйҙө, өйҙә ятҡан бар аҡсаны һиңә ҡалдырам. Атайыңдың өйөнә күсеп ҡайт, сит ерҙә йөрөмә. Улым, минән һиңә васыят: донъялыҡта кешеләрҙе рәнйетмә. Хәлеңдән килгән тиклем изгелек ҡыл. Күп-күп фатиха, рәхмәттәр алып ҡалырға тырыш. Эсмә, тартма, эшлә, тәүфиҡлы бул. Атайыңдың нигеҙен ҡоротма. Мине ғәфү ит.\nҺау ғына бул, оҙон ғүмерле бул, балаҡайым. Күсеп ҡайтһаң, һине бында Ишкилдин Шәмсетдин, Дәминдаров Мулланур апаларың ҡаршы алыр.\nАтайың Ғәлиуллин Хөснулла Абдулла улы”.\nХөснулла хатты конвертҡа һалды. Конверт тышына тырышып-тырышып тулы адресты яҙҙы ла әкрен генә почта бүлексәһенә йүнәлде. Уның һорауы буйынса хатты заказлы итеп һалдылар.\nҠайтышлай ҡорҙашы Мулланурға, ут күршеһе Шәмсетдингә һуғылды, уларҙы өйгә алып ҡайтты.\nОло өйҙөң иң түрендә торған һандыҡты асып ебәрҙе.\n– Ҡорҙаштар, донъя хәлен белеп булмай. Бөтә документты ошонда һалам, – тине лә иң аҫта ятҡан оло ғына бер төргәкте тартып сығарҙы.\n– Һанағыҙ, – тине ул. Төргәкте сисеп ебәргәс, ундағы аҡсаны күргән ике ирҙең күҙе дүрт булды.\n– Һанағыҙ, һанағыҙ, – тип ҡабатланы Хөснулла. – Был аҡсалар минең малайға ҡала.\n“Әллә аҡылға еңеләйгәнме был?” – тигән уй йүгереп үтте ҡорҙаштары башынан. Шулай ҙа аҡсаны теп-теүәл итеп һанап, һандыҡ төбөнә һалдылар.\n– Минең, ҡорҙаштар, улым бар бит!\nХөснулланың йөҙөндә ғорурланыу ҡатыш маҡтаныу ғәләмәте сағылып китте. Ике ир, аптырауҙың сигенә сығып, уға текәлде. Уларҙың бер ҡасан да Хөснулланың ошондай бәхетле, ғорур ҡиәфәтен күргәндәре юҡ ине.\n– Миңә тигәне – ошолар...\nХөснулла бәләкәйерәк сумаҙанды асып ебәрҙе. Ундағы ап-аҡ кәфенлек тауар, ваҡ-төйәкте күргәс, йомшаҡ күңелле Шәмсетдиндең күҙҙәрендә йәш күренде.\n– Шула-а-ай... Донъя бит ул... – тип Мулланур ауыр итеп көрһөнөп ҡуйҙы.\n– Бына малайҙың йәшәгән урынының адресын да биреп ҡуяйым.\nХөснулла адресты, һандыҡтың асҡысын ҡорҙаштарына тотторҙо.\n– Бер яҡыным да ҡалманы. Бер-бер хәл була ҡалһа, мине ер өҫтөнә һалып ҡуймаҫығыҙға ышанам.\nХөснулланың бар ҡыланышына, әйткән һүҙҙәренә ышанырға ла, ышанмаҫҡа ла белмәне ҡорҙаштары. Ә шулай ҙа “ярар” тип баш ҡаҡтылар ҙа ҡайтырға булдылар. Хөснулла уларҙы тышҡа сығып оҙатып ҡалды. Өйҙән сығарып, Аҡтырнаҡҡа оло бер һауыт аш ҡойҙо. Уның ашап бөтөргәнен көтөп ултырҙы, башын һыйпаны, арҡаһынан һөйҙө.\nӨйгә килеп инде лә күкрәк тултырып иркен тын алды. Ике яурынынан, әйтерһең дә, тауҙай ауыр йөк төштө. Яйлап йөрөп, бөтә бүлмәне ҡарап сыҡты.\nЭйе, улы ҡайтып килһә, уға бына тигән ныҡ донъя ҡала. Әйҙә, йәшәһен атаһы йортонда, күп-күп итеп балалар үҫтерһен. Был өйҙә лә бала-саға тауышы сығырға тейеш тә баһа...\nУнан үҙенә диванға урын һалды. Шул арала ғына тиҙ генә йоҡлап китте. Бына ғәжәп, төшкә тағы ла теге ҡарт бүре инде. Тик ул Хөснулланы баҫтырмай, ә тыныс ҡына эргәһендә ята. Әллә үлгән инде? Эйе, үлгән дә ул. Унан ҡурҡып, Хөснулла тороп ултыра, тирә-яғына күҙ һала.\nАна, алыҫта, йәм-йәшел аҡланда Рәзилә менән Зөлхизә көлөшә-көлөшә етәкләшеп йүгерәләр, күбәләктәрҙе ҡыуалар. Хөснулла уларҙы эргәһенә саҡыра, улар уны ишетмәйҙәр ҙә, күрмәйҙәр ҙә... Улар янына тороп китәм тиһә, үлгән бүре терелә лә Хөснулланы ергә йыға.\nБәй, атаһы менән әсәһе йәшел үлән өҫтөндә, ап-аҡ намаҙлыҡ түшәп, намаҙ уҡып ултыралар. Хөснулла уларға ҡысҡыра, тауышы сыҡмай ҙа ҡуя. Улар янына тороп китергә уйлай, бүре тағы ла уны тотоп ала.\nБына хикмәт... Уларҙың бөтәһе лә йылға аръяғындағы ҡояшлы, сәскәле болонда, ә Хөснулла менән ҡарт бүренең ятҡан урындары һалҡын, соҡор-саҡырлы ҡап-ҡараңғы ер...\nИртәгәһенә Шәмсетдин күршеһенең хәлен белергә өйгә килеп инде. Хөснулланың йәнһеҙ кәүҙәһен күреп, улай-былай әйләндергеләп ҡараны.\nКүршеһе донъялыҡтан үтеп киткәйне...\nВаҡыт һиҙелмәй үтте. Көндәрҙән бер көндө Ишкилдин Шәмсетдин исеменә Тольяттиҙан телеграмма килеп төштө.\n“Юлға сыҡтым. Ҡаршы алығыҙ... Ғәлиуллин Айтуған Хөснулла улы” тип яҙылған телеграмма тотоп, Шәмсетдин Мулланурға юл тотто.\nҠорҙаштар ҡунаҡ ҡаршы алғанда ғына кейә торған костюмдарының түшенә орден-миҙалдарын тағып, юлға сыҡты. Уларҙың ҡыуаныстары эстәренә һыймай, ә ҡараштарынан атайҙарса ниндәйҙер бер йылылыҡ бөркөлә ине.\n– Ҡайҙа китеп бараһығыҙ былай матур кейенеп? – тип һораусыларға ғорур ғына:\n– Хөснулла ҡорҙаштың улы ҡайтып килә, ҡаршы алабыҙ, – тип яуап бирҙеләр.\nБына поезд килеп туҡтаны. Бишенсе вагондан килеп төшкән йәш егетте күреү менән күрешеп, ҡосаҡлап алдылар.\nУлар алдында оҙон буйлы, киң яурынлы, ҡарап туйғыһыҙ матур йәш Хөснулла йылмайып баҫып тора ине...\n"Шоңҡар" журналы архивынан.


Документация по планировке территории, предусматривающей размещение линейного объекта – распределительный газопровод среднего давления, протяженность объекта 27713,8 м» Инв. № 25055. Адрес объекта: Ивановская обл., г. Иваново, ул. Ермака, пер. 1 Северный, пер. 5 Северный, ул. Смольная, ул. Болотная, ул. Боевиков, ул. Авдотьинская, ул. Рабфаковская, ул. 1 Мебельщиков, пер. 2 Северный, ул. Кузнецова, ул. 4 Первомайская, ул. 13 Березниковская, ул. Парижской Коммуны, пер. 2 Торфяной, ул. Лермонтова, ул. Ярмарочная, ул. 9 Березниковская, ул. 14 Линия, ул. 20 Линия, пр. Шахтинский, ул. Сахарова, ул. Володиной, ул. 1 Районная, ул. Неждановская, ул. 2 Водопроводная, ул. 1 Водопроводная, м. Отрадное, ул. Красных Зорь, пер. 2 Чернышевского, пер. Межзаводской, ул. Революционная, Фабричный проезд, Дальний тупик, ул. Благова, ул. 12 Березниковская (Реконструкция газопровода по 2-ому Торфяному пер. от ул. 9 Березниковской до ул. 23 Линия, код стройки 25055-3)\nпредусматривающей размещение линейного объекта – распределительный газопровод среднего давления, протяженность объекта 27713,8 м» Инв. № 25055. Адрес объекта: Ивановская обл., г. Иваново, ул. Ермака, пер. 1 Северный,\nпер. 5 Северный, ул. Смольная, ул. Болотная, ул. Боевиков, ул. Авдотьинская,\nул. Рабфаковская, ул. 1 Мебельщиков, пер. 2 Северный, ул. Кузнецова,\nул. 4 Первомайская, ул. 13 Березниковская, ул. Парижской Коммуны, пер. 2 Торфяной, ул. Лермонтова, ул. Ярмарочная, ул. 9 Березниковская, ул. 14 Линия, ул. 20 Линия,\nпр. Шахтинский, ул. Сахарова, ул. Володиной, ул. 1 Районная, ул. Неждановская,\nул. 2 Водопроводная, ул. 1 Водопроводная, м. Отрадное, ул. Красных Зорь,\nпер. 2 Чернышевского, пер. Межзаводской, ул. Революционная, Фабричный проезд, Дальний тупик, ул. Благова, ул. 12 Березниковская (Реконструкция газопровода по\n2-ому Торфяному пер. от ул. 9 Березниковской до ул. 23 Линия, код стройки 25055-3)\nПостановление Администрации города Иванова об утверждении документации по планировке территории от 23.01.2018 № 51\nПоследняя правка страницы: 2020-07-27 10:05:08


Заман заңы тартыла керештә... » Башҡортостан гәзите\nЗаман заңы тартыла керештә...\n25-07-2017, 01:40 // Спорт һәм туризм, Башҡорт донъяһы // Баҫып сығарырға\nӘлмисаҡтан төйәк иткән ҡөҙрәтле Урал еренә һибелгән тереһыу ҡото, рухи аһәңебеҙ ҡылдарын тирбәлткән думбыра сыңы, үткәндәр ауазы булып халҡыбыҙ йөрәгенән урғылған тәрән ҡурай моңо, иркен киңлектәрҙе үҙ итер йылҡы өйөрө тояҡтарының тауышы, яҡты уй-маҡсаттарыбыҙ ише киләсәккә уҡталған уҡтар етеҙлеге, ил-йортто яҡлар заман батырҙарының ораны оло илде йыйҙы.\n13 – 16 июлдә Учалы районының Ғәҙелша ауылы янындағы Баҡшай ерендә уҡ атыу буйынса II республика “Мәргән уҡсы”, I халыҡ-ара “Евразия кубогы”, “Ай , Уралым, Уралым!” фестивалдәре уҙҙы. Оло йыйын рәүешен алған мәртәбәле сара, республиканың Баймаҡ, Белорет, Благовещен, Бөрйән, Ғафури, Ишембай, Нуриман, Салауат, Учалы, Ҡыйғы, Ҡырмыҫҡалы, Әбйәлил райондары, Өфө, Баймаҡ, Учалы, Сибай ҡалалары менән бергә, күрше Силәбе өлкәһенең Арғаяш һәм Ҡоншаҡ райондарынан, Мәскәү, Омск, Силәбе, Ырымбур ҡалаларынан, Беларусь, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан илдәренән килгән бәйгеселәрҙе, милләттәштәребеҙҙе, төрки ҡәрҙәштәребеҙҙе, төрлө халыҡ вәкилдәрен бергә тупланы.\nБашҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге һәм Учалы районы хакимиәте менән берлектә ойошторолған оло сараның маҡсаты – заман йөҙөндә халҡыбыҙҙың милли булмышын билдәләү. Йәш быуынды илһөйәрлек, телһөйәрлек рухында тәрбиәләү менән бергә, тарихи тамырҙарыбыҙҙы тәрәндән барлап, халҡыбыҙҙың кәсеп-шөғөлдәрен тергеҙеп, йолаларҙы, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, милли кейемдәрҙе өйрәнеп кенә ҡуйған маҡсатыбыҙға ирешергә мөмкин. Ошо йәһәттән киң майҙанда ойошҡанлыҡ менән үткән оло сараның әһәмиәте бик ҙур булды.\nЗаманса халыҡсан заң менән ҡеүәтләнеп, бәйге рухынан ҡанатланып килгәндәрҙең милли кейемдәрен күреп һоҡланды халыҡ, моңло һәм дәртле сығыштарҙы ләззәтләнеп тамаша ҡылды, елдәй елгән һыбайлыларҙың етеҙлеген һәм мәргәндәрҙең бер-бер артлы сәпкә тейгән уҡтарын күреп хайран ҡалды, йәрминкәләрҙә үҙ әйберҙәрен һатып кинәнде, ниәт ителгән оло эштең милләттәштәр, ҡәрҙәштәр, рухташтар ҡоро булып тормошҡа ашыуына ҡыуанды. Һүҙ өсөн түгел, заманса милли йөҙ күрке өсөн, һан өсөн түгел, халыҡсан даныбыҙ барлығы өсөн, күҙ өсөн түгел, рух ныҡлығын һәм күңел азатлығын билдәләү өсөн үткәрелде сара. Ҡуйылған маҡсаттарға ирешеп, килер көнгә баҡҡан ҡараштарыбыҙҙың үткерлеген, теләк-ынтылыштарыбыҙҙың ихласлығын, һалған тырышлығыбыҙҙың һөҙөмтәле булыуына инандыҡ, көслө һәм күсле халыҡ булып, барыр юлыбыҙҙа юлдаш итеп алыр аныҡ маҡсаттарыбыҙға нигеҙ булыр һығымталарҙы ла яһаныҡ.\nХалыҡ байрамын асыу тантанаһында Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова: “Илебеҙҙә йәшәүселәр ғөрөф-ғәҙәттәренә, йолаларына, тарихтарына, тимәк, үҙ булмыштарына битараф түгел. Бөгөн халыҡтарҙың камил үҫеш күрһәткесе булған милли мәҙәниәтте һаҡлау һәм үҫтереү, киләһе быуындарға еткереү һәр беребеҙҙең яуаплылығында. Ә был мәсьәләне хәл итеү юлдары буй етмәҫ бейеклектә лә түгел. Шанлы үткәндәребеҙ, яҡты бөгөнгөбөҙ һәм өмөтлө киләсәгебеҙ хаҡына ололар аманатын, еребеҙ именлеген, рух ныҡлығын, күңел тыныслығын, ғаилә ҡотон һаҡлау оло мәғәнәгә эйә. Тап бөгөн үҙенсәлекле һәм һоҡланғыс тәбиғәтле Учалы ерендә беҙ уны үҙ эштәребеҙ менән раҫлайбыҙ һәм ошоларҙың оло бәхет икәнен тойоп, аңлы рәүештә мәҙәни байлығыбыҙҙы, халыҡсан ҡотобоҙҙо үҫеп килгән быуынға ышаныс менән тапшырабыҙ. Ошоноң менән бәхетлебеҙ”, – тине.\nЭйе, бәхет – бик тәрән төшөнсә. Уйлап ҡараһаң, ысынлап та, тап ошо көндәр үҙе бәхет түгелме ни?! Оло теләк һәм берҙәм халыҡ көсө менән башҡарылған эштәребеҙ – оло йыйын бәрәкәтле хеҙмәт емеше түгелме? Ә бит ысын мәғәнәһендә милли йөҙөбөҙҙө, булмышыбыҙҙы билдәләр матур йыйын булды был байрам. Бөтә халыҡтың ҡатнашырға мөмкинлеге булмаһа ла, ошо фестивалдәрҙең шаһиты булғандар һүҙҙәремде ҡеүәтләр ине, моғайын. Иллә мәгәр, заман фотоҡоролмалары теркәп барған күренештәргә, байрамға килгән халыҡтың шат йөҙҙәренә ҡарап, шулай тип әйтмәү мөмкин түгел. Ошо саҡта йәмле Учалы ерендә булғандар, байрам мөхитен үҙ күҙҙәре менән күреп, күңелдәре менән тойғандар минең һүҙҙәремде ҡеүәтләр. Хозур тәбиғәт, ихлас аралашыу, бәйге рухы – тап ошо өс нәмә рухташтарҙы берләштереп, уйҙарҙы беректереп, бәйгеселәрҙе лә, ҡарарға килгән бар халыҡты ла шат һәм бәхетле итте. Йәйге ҡояш та, эҫе көндә һибәләгән ямғыр ҙа артыҡ булманы байрам өсөн, әйтерһең дә, һәр нәмә үҙ урынында һәм уйланылғанса. Килгән ҡунаҡтарҙы йола ҡушҡанса ҡабул итеү һәм хөрмәт күрһәтеү, сәмле уҡ атыу бәйгеләре, майҙандың бер осонан икенсеһенә тиклем һуҙылған бай йәрминкәләр, район таланттарының сағыу сығыштарынан шау-гөр килгән сәхнә алды, ә кискеһен усаҡ янындағы һөйләшеүҙәр, фекер алышыуҙар – барыһы ла бер бөтөн байрам кәйефен булдырырға ярҙам итте.\nЫсын мәғәнәһендә халыҡ өсөн үткәрелгән сара булды фестиваль. Учалы районы ауылдарының халҡы, күрше райондарҙан килгән оҫталар үҙ тауарҙарын һатып кинәнһә, “Мәргән уҡсы”ға төбәп килгәндәр бәйге мөхите менән сәмләнде. Ошо урында бер нисә фестивалдең бергә үтеү әһәмиәтен дә билдәләп үтергә кәрәк. Ил төкөрһә, күл булыр, тигәндәре лә дөрөҫ бит. Район халҡын ҡыуандырып, республика ҡала һәм райондарҙы дәртләндереп, ситтән килгән ҡунаҡтарҙы һоҡландырып олонан тотондо халыҡ.\nҺуңғы йылдарҙа республикабыҙҙа этнотуризмды үҫтереү буйынса төрлө маҡсатлы эштәр алып барыла. Учалы районында үткән “Ай, Уралым, Уралым!” этнофестивале – ошо йүнәлеште үҫтереү маҡсатын ҡуйған сараларҙың береһе. Тап бөгөн республика һәм халыҡ-ара фестивалдәр уҙғарылған мәлдә ерле халыҡҡа шәхси хужалыҡтарында етештерелгән тәбиғи продукттарҙы, оҫталарҙың ҡул эштәрен тәҡдим итеү мөмкинлеге бар бит. Тырышҡан – тапҡан, тиҙәр. Заман ағышына яраҡлашып, йүнсел булыуҙары, етеҙлектәре менән алдырғандар был оло саранан ситтә ятып ҡаламы һуң!\nУчалы районының Ҡаҙаҡҡол ауылынан килгән Азат ағай Хәбибуллин, хаҡлы ялға сыҡҡас, халҡыбыҙҙың матур шөғөлдәренең береһе – ағасты һырлап эшләү эшенә тотонған. Бына инде ун өс йыл ул халыҡҡа 450-нән ашыу төр ағастан эшләнгән тауарҙар тәҡдим итә. Тәҙрә рамдары, килен һандыҡтары, паннолар, вазалар, аҙыҡ-түлек һауыттары, бәләкәй ҡумталар, ағас һүрәтле магниттар – Азат ағай һәм уның ҡатыны Аида апайҙың күңел талабы һәм күндәмлеге менән булдырылған һоҡланғыс эштәр. Етмешкә яҡын мәргәнгә йәрәбә һаны ҡуйып таратылған иҫтәлекле бүләктәр ҙә – уларҙың үҙенсәлекле хеҙмәт емеше. Халыҡтың атанан күргән уҡ юнған тигән бер матур мәҡәле бар. Шуныһы ҡыҙыҡ: был осраҡта Азат ағайҙы нефтсе булып эшләгән улы ылыҡтырған. Ғәжәпләнерлекме? Юҡ, һоҡланырлыҡ! Бигерәк тә бөгөн бер-беребеҙҙе ҡеүәтләп, матур эшкә тотоноу, ысынлап та, маҡтауға лайыҡ бит. Күркәм хеҙмәттең ғаилә берҙәмлегендә, заманса тырышлыҡ-теләктәшлектә сағылыуына бер асыҡ миҫал.\n“Һаулығың булғанда зарланып ултырырға форсат юҡ, тырышып башҡарабыҙ эштәребеҙҙе. Халыҡ өсөн дә отошло, үҙебеҙҙең тәбиғи материалдан булған әйберҙәрҙе алып ҡыуаналар, беҙгә ҡулай, яратҡан емешле эшебеҙ бар”, – тип һөйөнә башҡаларға өлгө булырлыҡ ағай.\nБайрамғол ҡымыҙының даны хаҡында күптәребеҙгә билдәле. Учалы ерендә үткән матур бәйгеләрҙә шифалы ҡымыҙ тәмен йәнә татып ҡарарға насип булды. Буштан ғына бирелмәгән баһалар, тәмле лә, бәрәкәтле лә Байрамғол ҡымыҙы. Ауылдың данлыҡлы совхозының матур йолаһын дауам итеп, Гөләйшә һәм Вәдүт Әхмәткирәевтәр ҙә өсөнсө йыл ҡымыҙ эшләү менән шөғөлләнә. Уларҙың ҡымыҙҙарын юбилей сараларына, айыҡ туйҙарға, Учалы еренең бренды итеп Мәскәү, Себер тарафтарына алып баралар.\n“Ҡымыҙҙы боронғоса, бер ниндәй ҡушымтаһыҙ әсетке менән һәм ыҫлап эшләйбеҙ. Үҙебеҙ өсөн ҡыуаныс, милли эсемлекте яратып алалар”, – тип ихластан фекерҙәре менән уртаҡлашты Гөләйша апай. Уйлап ҡараһаң, миллилек тип ниндәйҙер ҡул етмәҫ эштәр хаҡында ла уйланаһы түгел бит, яҡты ниәтең, тырышлығың бар икән, тормош ауыр тип йәки эш юҡлыҡҡа зарланмайынса, маҡсат менән тотон ошондай күркәм эштәргә, бер яҡтан, тырыш хеҙмәтең менән хәләл тапҡаның булһа, икенсе яҡтан, үҙ эшең менән районыңдың, тыуған ереңдең данын, халҡыңдың милли йөҙөн дә билдәләйһең бит.\nИлтабан ауылынан килгән Сәғит Фәхретдинов йәрминкәлә үк махсус ҡоролмаһын алып килеп, ат егеү өсөн кәрәк-яраҡтар эшләп ултыра. Йөҙө таныш ағайҙың, башҡа бәйгеләргә лә үҙ әйберҙәре менән бер нисә таҡыр килгәйне оҫта һөнәрсе. Ул эшләгән ҡамыт, дуға, ыңғырсаҡ, йүгән, ҡамсы, эйәрҙәрҙе, башҡа кәрәк-яраҡтарҙы Башҡортостандан ғына түгел, Силәбе, Ҡурған өлкәһенән, Троицк, Себерҙең Лангепас ҡалаһынан килеп алалар икән. “Бәләкәйҙән ҡартатайым менән ат ҡарап, уға ярҙамлашып, ошо һөнәрҙе үҙләштерҙем. Электән шулай сбруй, йүгәндәрҙе матурлап, биҙәп эшләргә тырыша торғайным. Хәҙер бына төрлө оҫталарҙан өйрәнеп, ун ете йыл ошо эш менән шөғөлләнәм. Бөтә ғаиләбеҙ менән башҡарабыҙ был эште, балаларым ярҙам итә, миңә ҡарап, улар ҙа өйрәнә”, – ти мауығып китеп эше менән булған Сәғит ағай.\nУрындағы халыҡтан тыш, Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет яҡтарынан да килеп буҙа, ҡорот, эремсек, талҡан, ҡаҡ, бешерелгән милли аҙыҡтар, шифалы үләнле самауыр сәйҙәре тәҡдим иткән йүнселдәр ҙә бар йәрминкәлә. Алыҫ тип тормай, ошондай бәйге-йыйындарҙы ҡеүәтләп, Өфө ҡалаһынан килгән “Этно-Маркет” милли әйберҙәр һәм биҙәүестәр үҙәге лә иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Гүзәл заттарыбыҙҙы һәр йыйында матур һырғалар, муйынсалар, милли акцентлы муҡсалар, ир-егеттәребеҙҙе сифатлы түбәтәйҙәр менән ҡыуандыра улар. Халҡыбыҙ данын үҙ эштәре менән күтәреүсе ошондай тырыш ғаиләләр барҙа ил-көнөбөҙҙөң дә милли йөҙө һәм киләсәге булыр. Ошондай матур эшкә тотонған һәм киләсәктә тотонасаҡ тырыштарға, күндәмдәргә, йүнселдәргә афарин тип ысын күңелдән уңыштар теләйһе генә ҡала.\nУҡ атыу бәйгеһендә ир-егеттәребеҙ менән бер рәттән ҡатнашҡан сая ҡыҙҙарҙың сағыу милли кейемдәренә, ҡашмау, тәңкә-сулпыларына, һаҡал, яға, селтәрҙәренә иғтибар итәм. Бәйгеләрҙә мәргәнлектәре менән алдырған Учалы ҡыҙҙарының боронғо яғалары хаҡында һорамайынса булдыра алмайым. Сығышы менән Бөрйән районынан булған Учалы районының Уральск ауылы килене Зөлфиә Фазлетдинованан күбәләк-тиләү ырыуына хас боронғо яға тураһында һораштым.\n“Был ҡомартҡы минең ҡәйнәмә әсәһенән, ә уға уның әсәһенән ҡалған. Бик һаҡсыл булғандыр инде ололар. Шуға ла был ҡәҙерле әйбер һаҡланып, балаларына килеп еткән. Ҡыҙыл мәрйен, боронғо тәңкәләр менән биҙәлгән яғала табын, тиләү ырыуҙарының тамғалары ла бар. Шуныһы һөйөнөслө: бөгөн беҙҙә ошондай өлгө яғаларға ҡарап, яңыларын да эшләй башланылар”, – ти ул.\nМәсетле районынан Учалының Сураман ауылына килен булып төшкән Сәғиҙә апай Ҡотоева байрамды күрергә туғандары, ейән-ейәнсәрҙәре менән килгән. Һүҙҙән һүҙ ялғанып, ул да үҙенең фекерҙәре менән бүлеште: “Башҡортбоҙ тип халыҡсанлығыбыҙҙы танытып йөрөгән заман. Әсәйҙәребеҙҙең, ҡартинәйҙәребеҙҙең милли кейемдәре булған, әммә бына шул байлыҡты ҡәҙерләмәгәнбеҙ икән тип уйлайым. Районыбыҙҙа яға эшләү буйынса оҫталыҡ дәрестәренең, “Яға” район бәйгеһенең үтеүе әһәмиәтле. Үҙем килен булып төшкән Учалы районының Сураман ауылында йәшәгән табындарҙың кейеме өлгөһөндә еңгәләрем һәм әхирәтем менән оҫталарҙан күлдәк тектереп, яғаны ошо ерлеккә хас иттереп эшләтеп алдыҡ. Ғәйет байрамдарына милли кейемдәребеҙҙе кейеп йөрөйбөҙ. Борон ололар тап ошолай, ябыҡ һәм тыйнаҡ итеп кейенеп йөрөй торғайны. Беҙ ҙә был халыҡ күркәмлеген, милли йөҙөбөҙҙө һаҡларға тейешбеҙҙер тип уйлайым”.\nЫсынлап та, телебеҙҙә генә түгел, милли кейемдәрҙә, шөғөлдәребеҙҙә сағыла шул беҙҙең халыҡсанлыҡ. Ул – беҙҙең күркебеҙ, көсөбөҙ, ҡеүәтебеҙ ҙә. Лилиә Салауат ҡыҙының сығышында әйткән бәхет төшөнсәһе лә сағылғандай шул саҡ. Мәргән ҡыҙҙар, оло апай-ағайҙар менән аралашып, ошоларға инандым. Милли ҡеүәтебеҙҙе булдырырға теләйбеҙ икән, кемдәндер көтөп ултырыу урынына, мөмкинлектәр эҙләһәк яҡшыраҡ булыр ине. Ана, Өфөнән килгән уҡсылар төркөмө егеттәре лә баштан-аяҡ милли хәрби кейемдәрҙә, учалылар иһә табын ырыуы кейемдәренә иғтибар биргән. Был осраҡта ла тырышҡан – тапҡан тигән мәҡәлдең йәнә тап килеп тороуын әйт. Теләгән – мөмкинлектәр, теләмәгән сәбәптәр эҙләр тигән заманса фекер ҙә әйткәндәремә ҡеүәт. Тимәк, ысын мәғәнәһендә милли асылыбыҙҙы тергеҙеү маҡсатын ҡуйғанбыҙ икән, бергәләп тормошҡа ашыра алабыҙ.\nӘ бит былтырғы йыл менән сағыштырғанда, “Мәргән уҡсы” хәрәкәтенең һөҙөмтәле эшен күрергә һәм баһаларға ла була. Быны йыл дауамында төрлө райондарҙа үткән бәйгеләрҙә илле-алтмышлап, ә бөгөнгө фестивалдәргә туҡһандан артыҡ йыйылған башҡорт уҡсылары ла раҫлай. Ике йыл эсендә ҡеүәт туплап, республика буйынса күп мәргәндәрҙе, йәш егет һәм ҡыҙҙарҙы йәлеп итте “Мәргән уҡсы” хәрәкәте. Бер йыл эсендә туғыҙ оҫталыҡ дәрестәре, шул иҫәптән Ғафури, Ишембай, Ҡыйғы, Мәләүез, Салауат, Учалы ерҙәрендә балалар менән осрашыуҙар, һабантуйҙарҙа бәйгеләр үткәрелде, “Тамыр” балалар телеканалы менән берлектә “Уғатар” бәйгеһе ойошторолдо, яңыраҡ иһә республикабыҙ мәргәндәре Ҡаҙағстанда үткән халыҡ-ара уҡ атыу фестивалендә ҡатнашып, Башҡортостан данын яҡлап ҡайтты. Был емешле эшкә, Дәүләт грантын алыу менән бергә, министрлыҡ тарафынан иғтибар ҙа булышлыҡ иткәндер. Әйтергә кәрәк, уҡ атыу фестиваленең ҙур киңлектә үтеүендә Учалы районының да өлөшө ҙур. Ошоға тиклем районда үткәрелгән Ҡарас сәсән исемендәге уҡсылар турниры бөгөн уҙғарылған оло сараға әҙерлек булды. Район тарафынан күрһәтелгән ярҙам бәйге еңеүселәрен лайыҡлы баһаларға, фестивалдең ойошҡанлыҡ менән үтеүенә мөмкинлек бирҙе. Фестивалдең икенсе көнөндә Өфө һәм Учалы егеттәре тарафынан һыбай йөрөү, уҡ атыу буйынса оҫталыҡ дәрестәре үткәрелде. Афарин, егеттәр, мәргәнлегегеҙ менән дә, тырышлығығыҙ менән дә күптәргә өлгө һеҙ! Халыҡ-ара кимәлгә күтәрелгән оло сараны “Мәргән уҡсы” хәрәкәтенә ҡушылған башҡорт уҡсыларынан тупланған берҙәм көс тиһәк, һис тә генә хата булмаҫ. Ошо берәгәйле көстөң киләсәктә лә милли асылыбыҙҙы асыуға йүнәлткән маҡсатлы эше кәңәшле булыр. Кәңәшле ил – тарҡалмаҫ, ти бит халыҡ та.\nОло йыйындың йәмле Учалы районының Ғәҙелша ауылы янындағы Баҡшай ерлегендә үткәрелеүе осраҡлы түгел. Әйтеүҙәренсә, Баҡшай (Бағышай) – алты мең йыллыҡ тарихы булған серле ҡаласыҡ, Урал ерен төйәк иткән боронғо ҡәүемдәр аманаты. Бик күп йылдар элек был урын йыһандан фотоға төшөрөлөп, күп ғалимдарҙа һорауҙар тыуҙыра. Йыһан обсерваторияһы тип тә атай уны һуңғараҡ археологтар. Хәйер, был мәғлүмәттәр менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн ошонда үткән фестивалгә килеү отошло булыр ине. Сөнки боронғолоҡ эҙҙәрен һаҡлаған Учалы районының төрлө тарафтарына ла тап ошо урындан юлланырға мөмкинлек бар ине. Ахун ауылы янындағы мәңгеташтар, Йәшмә тауындағы пирамидалар, Ирәмәл – былар барыһы ла Учалы ерлегендә һаҡланған серле ҡомартҡылар бит. Урындағы халыҡ әйтеүенсә, Бағышай еренән күренеп торған Янтыҡбаш менән Бөркөт ояһы тауҙарына элеккеләр ни сәбәптәндер ниәтһеҙ менеп йөрөүҙе тыйған, был, бәлки, күккә яҡын булыу кеүек боронғо тәғлимәттәргә лә ҡайтып ҡалалыр. Ә һеҙҙең тап бына ошо Европа һәм Азия ҡушылған ерҙән алыҫ түгел, Баҡшай ерлегендәге ҡаласыҡтың серен аңларға теләгегеҙ юҡмы? Уйлап ҡараһаң, бик боронғо тарих, уның менән танышыу өсөн ошо төбәкте барып күрергә кәрәктер, моғайын. Һәр хәлдә, серлелек артынан түгел, йәне-тәне менән ял итергә теләүселәр өсөн дә ҡулай был урындар. Мөһабәт Ирәмәл тауы ғына ла Учалы еренең данын бермә-бер арттыра.\nБеләһегеҙме, ниңәлер, бер минутҡа тын ҡалып, уйҙарым менән иркен Баҡшай ерлегенән “йүгереп” үткәндә, илағылар килде... Ни өсөн?.. Ҡыуаныс йәштәреме, бошоноумы? Белмәйем, барыһы бергә кеүек. Тап бөгөн ошо ерҙә миллилегебеҙҙең барлығын, терелеген тойоп ҡыуаныуым да... Икенсе яҡтан, күп нәмәләребеҙҙе, оло тарихыбыҙҙы, тәбиғәткә булған яҡынлығыбыҙҙы юғалтыуыбыҙҙы аңлап түгелгән йәштәр...\nӨфөнән Учалыға юлланғанда ла башҡорт ҡошсолары хаҡында һүҙ сыҡты. Ҡайҙа улар, ҡайҙа юғалған беҙҙең йола-шөғөлдәребеҙ? Ә бит башҡа төрки илдәрендә башҡорт ҡошсоларының даны әле булһа йәшәй... Күп тарихыбыҙҙы, тарихыбыҙ менән мәҙәниәтебеҙҙең дә күп өлөшөн юғалтҡанбыҙмы икән?.. Ошо саҡта Рим Йәнғужиндың “Рәсәйҙең аҫаба халыҡтары. Башҡорттар” китабындағы юлдар иҫемә төшә: “...былай ҙа уңыш ала алмаған еренә өҫтәүенә һалым түләргә тейешле халыҡ, хәленән килмәгәс, өҫтәрендәге еләндәрен сисеп, ҡатындарын зар илатып, баштарындағы ҡашмауҙарын, күкрәктәрендәге түшелдеректәрен түләй алмаған һалым өсөн биргән...”\nБашыбыҙҙағы ҡашмауҙарыбыҙ менән күңелебеҙҙәге рухи йәдкәрҙәребеҙ тартып алынған саҡтар булған, сикһеҙ киңлектәрҙә тибендә йөрөгән йылҡыларыбыҙ кәмеү менән, үҙебеҙҙең данлы тарихлы ҡәүемдәр булыуыбыҙҙы, боронғо халыҡ шөғөлдәребеҙҙе онота төшкәнбеҙ түгелме? Юҡ, онотолмаған, ул беҙҙең ҡанда, ул беҙҙең рухыбыҙҙа, тик уны заман ағышында тергеҙер көс табып, үҙебеҙгә тырышлыҡ һалырға кәрәктер, моғайын. Ер йөҙөндәге һәр ҡәүем – тәбиғәт балаһы. Һәр халыҡтың тамырҙары боронғолоҡта – тәбиғәттән. Ә тәбиғәт ниндәй көслө дауылдарҙан һуң да кире тергеҙелеүсән. Тимәк, юғалтҡандарыбыҙ ҙа күп йылдарҙан һуң кире ҡайта, яңы заманда берҙәм халыҡсан көс менән яңынан тыуа. Был да – оло бәхет!\nСара сиктәрендә үткән һыбай уҡ атыу бәйгеһе лә – ошоларҙың бер миҫалы. Әйтергә кәрәк, тап быйыл республикала беренсе тапҡыр һыбай сабып барышлай уҡ атыу бәйгеһе ойошторолдо. Был бәйгелә бар халыҡты таң ҡалдырып, дандары менән дә, ҡандары менән дә ат йәнле рухлы ир-егеттәр менән бергә, сая башҡорт һылыуы ҡатнашты. Тап ошо ғына ла, минеңсә, боронғолоҡ рухын тойорға, халҡыбыҙҙың ярым күсмә тормош алып барған бай тарихлы халыҡ булыуын танырға мөмкинлек бирҙе. Кемгә нисектер, әммә минең уйҙарымда ат күңел азатлығы һәм етеҙлеге, иркенлек менән бәйле. Йылҡы малын да тар майҙанда көтөп булмаған кеүек, ярһып типкән йөрәк, хыял һәм уйҙар өсөн дә сиктәр ҡуйыу ят күренеш. Йылҡы өйөрө һәм уйҙар етеҙлеге, азатлыҡ – заманыбыҙ ағышын кәүҙәләндереүсе төп төшөнсәләрҙең береһе. Шул саҡ танышымдың, килер бер көн, заман башҡорттары ла йылҡы үрсетеп, ҡымыҙ бешеп, тәбиғәткә яҡын һоҡланғыс ерҙәрҙә яһалма түгел, ә ысын тирмәләр ҡороп йәшәргә насип булыр, тигән һүҙҙәре иҫкә төшә. Килер көн, булыр ундай милли асылыбыҙға тоғро заманса башҡорттар. Ә быйылғы һыбай уҡ атыу бәйгеһе киләсәктә ошо уйҙарҙы тормошҡа ашырыуҙа бер матур аҙым булғанына иманым камил.\nХалҡыбыҙҙа һәр эштә, йәшме ул, оломо, ҡеүәтләү тигән әйбер бар. Бейеүселәрҙе таҡмаҡ әйтеп ҡеүәтләйҙәр, йырсыларҙы алҡыштарға күмәләр. Байрам бәйгеләренең дә халыҡ тарафынан ҡеүәтләнеүе – һоҡланырлыҡ күренеш. Һай, афарин, һай, дәртле халҡыбыҙҙың ул-ҡыҙҙары, ҡеүәтләп күтәреп алыусы халҡы ла. Тап үҙенсәлекле һынауҙары менән бәйгеселәрҙе лә, ҡарарға килгән халыҡты ла ҡыҙыҡтырҙы “Мәргән уҡсы”. Бәйгесе тарафынан сәпкә тейгән уҡ халыҡ тарафынан алҡышланды, уларҙың шат тауыштарынан мәргәндәр үҙҙәре лә ҡеүәт алды.\nЕгет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тигән бик матур мәҡәл бар беҙҙең халыҡта. Кем нисек, ә бына ҡайһы бер мәргән егеттәребеҙ һәм ҡыҙҙарыбыҙ уҡ атыу буйынса ла, “Ай, Уралым, Уралым” этнофестиваленең “Сал быуаттар ауазы”, “Урал батыр тоҡомдары” бәйгеләрендә лә ҡатнашып өлгөрҙө. Үҙҙәре йәш кенә булыуҙарына ҡарамаҫтан, “Ирәмәл” халыҡ бейеүҙәре ансамблен етәкләгән оҫта бейеүселәр Гөлиә һәм Фәнис Кәримовтар хаҡында һүҙем. Икеһе лә уҡтан ата, был бәйгегә хатта үҙҙәренең тырышлыҡтары менән милли кейем дә тегеп өлгөргәндәр. Ә улар етәкләгән балалар бейеү ансамбле һәр йыйында, район сараларында барыһын да һоҡландырып бейей. Афарин, йәштәр! Һеҙҙең эштәрегеҙ, ысынлап та, күптәргә үрнәк булырлыҡ.\nХалыҡ-ара фестивалдәр лауреаты, йырсы, музыкант Тюрген Камдың сығышы этнофестиваль мөхитен тулыландырып, боронғолоҡ рухын тойорға ярҙам итте, тиһәм бер ҙә хата булмаҫ. Өзләү һәм ҡумыҙҙа уйнаусылар беҙҙең илдә бармаҡ менән һанарлыҡ, боронғо төрки халыҡтары ауазын ишеттергән Тюргендың сығышы, тонйорап батҡан ҡояштың нурҙарына сорналып, Баҡшай ерлеген уратҡан Янтыҡбаш, Бөркөт-оя, Боғасты тауҙары сигендә яңғырап ишетелгәндәй тойолдо. Алтай, Тыва халҡының боронғо йырҙарын башҡарыусы Тюрген Камды бәйгеселәр менән аралашҡандағы ябай ихласлығы өсөн дә, ә тамаша ҡылған халыҡ оло һәләте өсөн дә ихтирам менән ҡабул итте.\nОшо урында мин тағын бер нәмәгә иғтибар иттем. Ысынлап та, ҡунаҡсыл икән ул беҙҙең халыҡ. Үҙ сәхрәләренә матур сара уңайынан килгән меңдәрсә халыҡты һыйҙырған Учалы ере лә, ҡайтыр юлға оҙатҡансы Омск ҡалаһынан килгән уҡсылар командаһына, Беларусь, Ҡаҙағстан һәм Ҡырғыҙстан вәкилдәренә ҡунаҡ йөҙө күрһәткән Өфө ҡалаһы һәм Ҡыйғы районы башҡорттары оло ихтирамға лайыҡ. Бына ул ихласлыҡ һәм ябайлыҡ, ошоларҙың барыһы өсөн йәмле Учалы еренә, ошо оло йыйынды ойоштороуҙа ярҙам күрһәткән һәр кемгә, һәр ҡатнашыусыға ҙур рәхмәт. Һәр халыҡ үҙенсәлекле һәм тап халҡыбыҙ араһында ошондай киң күңелле, дәртле, ихлас, һәләтле, иманлы, тырыш кешеләрҙе күреү – оло ҡыуаныс!\nӨс көн дауамында барған оло сара башҡорт уҡсыларының һәм хәҙер инде күптәребеҙгә дуҫ-ҡәрҙәш булып өлгөргән мәргәндәренең сәмле бәйгеһе, башҡорт халыҡ моңон сәхнәгә сығарған этноколлективтарҙың “Сал Ирәмәл ауазы”, ил күрке булыуҙарын иҫбатлаған башҡорт ир-егеттәренең “Урал батыр тоҡомдары”, боронғо кәсеп-шөғөлдәрҙе тергеҙеүсе ихтирамға лайыҡ оҫталарының “Семәр” милли кейем һәм ҡул эштәре кеүек матур һәм үҙенсәлекле бәйгеләре булып, шаулап-гөрләп үтеп китте. Һоҡландырҙы, ҡанатландырҙы, сәмләндерҙе һәм рухландырҙы. Йәйҙең ҡабатланмаҫ көндәрен матур һәм иҫтә ҡалырлыҡ итеп үткәрҙе ҙур сараға килгән барыһы ла, халыҡ йыйынын һанлап, күңел зауығын ҡандырып, хозур тәбиғәт ҡосағында йән ҡеүәте, тән сихәте һәм халыҡсан рухи көс алды. Тарихыбыҙҙың тауышын ишетер, бөгөнгөбөҙҙөң йөҙөн күрһәтер, иртәгәһе көнөбөҙгә ҡарашыбыҙҙы билдәләр сараларҙың береһе булды ул.\nКиләсәктә лә ил-ер халҡын бергә туплар оло йыйын үткәндәрҙән үрелгән рухиәтебеҙ заман балҡышы булып, халҡыбыҙ йәшәйешен яҡтыртһын, бөгөнгөбөҙгә һәм килер көндәргә рухи дәрт, сәм, ҡеүәт, үҙебеҙҙе тыуған еребеҙҙә бәхетле итеп тойоу мөмкинлеген бирһен.\n“Мәргән уҡсы-2017” фестивалендә ҡатын-ҡыҙҙар араһында I урын яулаусы Лилиә Хужәхмәтова (Учалы районы):\n– Был бәйгегә мин ике йыл әҙерләндем, күнекмәләргә йөрөп, уҡ атыу серҙәренә төшөндөм. Әлбиттә, ниндәйҙер уңышҡа өлгәшеү өсөн иң тәү сиратта ҙур теләк һәм тырышлыҡ булырға тейештер тип уйлайым. Был үҙенсәлекле шөғөл минең өсөн ҡыуаныстар алып килә, үҙ-үҙемде ышаныслы тоторға, ныҡышмал, сабыр булырға өйрәтә. Уңыштарым өсөн тренерым Илдар ағай Исхаҡовҡа һәм атай-әсәйемә рәхмәтлемен, уларҙың ярҙамы һәм тырышлыҡтары менән килдем мин был еңеүгә.\nI халыҡ-ара “Евразия кубогы” фестивале сиктәрендә үткән һыбай уҡ атыу бәйгеһендә I урын яулаусы Кубан Томотоев (Ҡырғыҙстан):\n– Тыуған еребеҙгә бары ыңғай тәьҫораттар менән юлланабыҙ. Башҡортостандың шундай саф һауалы, хозур тәбиғәтле булыуына һоҡландым. “Мәргән уҡсы” фестиваленең юғары кимәлдә ойошторолоуы бик оҡшаны. Ҡырғыҙҙар ҙа, башҡорттар ҙа – йылҡысылыҡ менән шөғөлләнгән туғандаш халыҡтар. Һәм ошолай ҡан-ҡәрҙәштәребеҙҙе күреп, аралашыу, тәжрибә уртаҡлашыу үҙе бер оло ваҡиға. Киләсәктә лә халыҡ-ара дуҫлыҡ, теләктәшлек, туғанлыҡ ептәре ныҡ булһын, тип теләйем.\nII республика “Мәргән уҡсы” фестиваленең иң оло ҡатнашыусыһы Зәйет Шакиров (Учалы районы):\n– 87 йәштәмен. Уҡ атырға улым Фәһим ҡыҙыҡһындырҙы. Тик ятҡансы, барайым, тип килдем шунан. Урамда саң борхотоп ҡушйүгереш, шунан атышып уйнау була торғайны элекке замандарҙа. Бәләкәй саҡта малайҙар менән муйылдан ян-уҡтар эшләп, үҙ-ара ярыштар үткәрә торғайныҡ. Бына шул саҡтарҙы иҫкә төшөрөп, белмәгәнен өйрәнеп, ярышта ҡатнашырға дәртләнеп киттем. Хәрәкәттә – бәрәкәт бит ул. Дәртең, һаулығың булһа, оло булыу бер ҙә ҡамасауламай.\nI халыҡ-ара “Евразия кубогы” фестивалендә ҡатнашыусы Морат Ғәбделсәлимов (Ҡаҙағстан):\n– Башҡортостанда үткән матур бәйгегә дуҫтарымдың саҡырыуы буйынса килдем. Һүҙ менән генә әйтеп бирерлек түгел, фестивалде ойоштороуҙан алып тәбиғәттең ошолай матур булыуына тиклем шул хәтлем ныҡ оҡшаны миңә. Беҙҙең Ҡаҙағстанда ла был милли шөғөл яйлап ҡына тергеҙелә. Ошолай илдәребеҙҙә берҙәм булып, бәйгеләр ойошторһаҡ, халыҡ та ныҡлап ылығыр, балаларыбыҙ милли шөғөлдәрҙе белеп үҫер тип уйлайым.