Xunto á fauna salvaxe de indubidable interese ecolóxico, Entrimo posúe dous exemplos de gando rústico, que durante os séculos os seus habitantes souberon coidar e seleccionar, para alcanzar unha perfecta adaptación ao medio, como son a vaca cachena e o “garrano”, Equus caballus, raza de cabballo luso – galaica.\nA vaca cachena ten un aspecto inconfundible, co seu pequeno tamaño e gran cornamenta, moi aparente, que lle dá un certo parecido co cebú africano. É un animal que dá unha carne moi prezada e de sabor característico. Está perfectamente adaptada á vida ao aire libre, en réxime de pastoreo extensivo, poidendo alimentarse dos escasos pastos e matogueira, e sobrevivir aos rigores invernais da serra e defenderse do lobo, ao que ás veces paga o seu tributo. Tamén raza autóctona, aínda que de menor presenza e máis propia de Portugal é a vaca “barrosa”.\nO garrano, ou pónei galego, tamén é un exemplo de adaptación á serra mediante a selección xenética levada a cabo durante séculos. Esta especie estase reintroduciendo no parque. Do mesmo xeito que a cachena a súa alimentación está perfectamente adaptada ás matogueiras e plantas herbáceas da serra do Xurés. Xunto coa cachena forma un interesante instrumento para a xestión da matogueira e da vexetación mediante o pastoreo, diminuíndo a carga do combustible do monte e a posibilidade de ocorrencia dos incendios forestais.


Alimentar o cerebro coa cabeza | Revista\nAlimentar o cerebro coa cabeza\nEnfermidades neurodexenerativas e alimentación : Alimentar o cerebro coa cabeza\nUnha dieta sa e equilibrada reduce a probabilidade de desenvolvemento de demencia asociada a enfermidades neurodexenerativas e o seu efecto é mellor ca a inxestión de numerosos suplementos para previr a perda de memoria\nEsquecermos as chaves dúas veces ao ano enténdese como un descoido: non alarma a ninguén; non lembrar a data do aniversario dunha nai perdóase pola vida tan estresante que levamos; un despiste sobre os horarios de saída dos fillos unha vez por semana empeza a inquietar e non decatarse de que un día non ceamos e para o outro non nos duchamos porque “se nos pasou” preocupa. Se en algo está de acordo a comunidade científica é que o cerebro é un dos órganos máis complexos do corpo humano e a memoria é unha das disciplinas que máis se estuda dende diferentes ámbitos, entre eles o da alimentación. A tan repetida cantilena escoitada infinidade de veces nos fogares: “come peixe que é bo para a memoria” parece non abondar e recórrese a outro tipo de alimentos. O interese polo papel da nutrición na memoria queda reflectido no crecemento espectacular de alimentos e bebidas funcionais e suplementos -algúns co selo de antiavellentamento e outros combinados a xeito de “cócteles para a memoria”- cunha composición específica dirixida, en teoría, á mellora da saúde do cerebro e das súas capacidades a través da nutrición.\nDe aí que se investigue o papel de certos nutrientes e de plantas como o Gingko biloba ou o ginseng na función cerebral ante o crecente desexo de manter o intelecto, a memoria, a concentración e a capacidade de aprendizaxe coa idade ou malia a ela. Constatada a necesidade da glicosa como nutriente preferente das neuronas (as células especializadas do cerebro), os fosfolípidos e certos antioxidantes (vitaminas e polifenois) son os compoñentes dietéticos máis estudados para optimizar o rendemento cerebral e cognitivo. Así se deduce do gran número de patentes con estes compostos que se utilizan en produtos funcionais con tal fin. A ciencia segue de preto a resposta neural a outras substancias como a colina, complexos de vitaminas (ácido fólico, B6, B12), os ácidos graxos omega-3 (DHA), o ácido gamma-aminobutírico (GABA) e outros máis novos, como o acetil-L-carnitina ou o ácido alfa-lipoico. A investigación non fixo máis que comezar.\nPero non só interesa o reforzo da función cerebral e dos procesos cognitivos que mingúan coa idade -alteracións leves de memoria, de atención, lentitude na execución e solución de problemas asociados ao avellentamento normal ou a consecuencia do ritmo estresante de vida- e que dificultan o funcionamento en numerosas actividades. Unha importante liña de investigación está dirixida a examinar o impacto dos nutrientes -en maior medida a súa deficiencia- no desenvolvemento cerebral infantil.\nNutrición específica dende o embarazo\nAs etapas máis críticas na formación do cerebro humano teñen lugar durante o último trimestre do embarazo e continúan ata dous anos despois do nacemento. A achega axeitada de ácidos graxos poliinsaturados de cadea longa (AGPCL), en particular de ácidos graxos omega 3, é determinante neste período para a creación do tecido nervioso e para a xeración e transmisión da información a través das neuronas que, en adiante, repercutirá nunha maior capacidade de aprendizaxe e concentración.\nA inxestión suficiente de alimentos ricos nestes nutrientes (peixe azul, froitos secos, aceites de sementes) por parte da nai servirá de apoio para a correcta nutrición do bebé aleitado. Máis adiante o neno deberá ser alimentado con estes alimentos para acadar tal fin. Os suplementos de omega 3 (ou doutros micronutrientes como o iodo, ácido fólico, vitamina B12) poden ser de utilidade en momentos concretos da vida da muller, como o embarazo e a lactación e mais para mellorar o desenvolvemento cerebral bebé cando naza.\nMáis dieta sa e menos complementos\nUnha dieta rica en graxa, pobre en fibra e baixa en froitas e vexetais non é apropiada para garantir a boa saúde do cerebro. Os achados científicos máis recentes vinculan a dieta mediterránea con mellores funcións cognitivas, un declive neuronal e cognitivo máis lento, e un menor risco de que as persoas adultas sufran Alzheimer.\nOs cereais e os legumes, alimentos de referencia nesta dieta, sérvenlle de substrato enerxético (glicosa) ao cerebro humano que, malia o seu pequeno volume (do 2% ao 3% do peso corporal), consume o 20%-25% do osíxeno e da glicosa que precisa o organismo para funcionar en condicións normais. Amais destas substancias elementais, está demostrado o papel que desempeñan outros nutrientes no mantemento das funcións cognitivas cotiás como a memoria, concentración e rapidez de pensamento.\nA inxestión de aceite de oliva (ácidos graxos monoinsaturados), de peixe azul e froitos secos (poliinsaturados, omega 3 e omega 6), e o consumo moderado de carne (vitamina B12), actúan en conxunto como mecanismos protectores. O costume de comer acotío froitas frescas, hortalizas e unha manchea de froitos secos ao natural achega as vitaminas B1, B6 e B9, e de antioxidantes (vitaminas E, A e C), e a deficiencia delas asóciase a unha mingua da capacidade cognitiva.\nNo seu conxunto, o soporte dunha dieta axeitada mantén os niveis de glicemia necesarios para os procesos de aprendizaxe e memorización; asegura os niveis de neurotrofinas (un tipo de proteínas que favorecen a supervivencia das neuronas) e o desenvolvemento e o mantemento do sistema nervioso; reduce a inflamación celular e o dano oxidativo e coida o estado dos vasos sanguíneos cerebrais que permitirá subministrarlle nutrientes esenciais e enerxía ao cerebro. En resumo, unha boa dieta proporciona un contorno que apoia os procesos cognitivos e que diminúe a probabilidade de desenvolvemento de demencia asociada a enfermidades neurodexenerativas ou de orixe vascular porque facilita a transmisión efectiva dos sinais neuronais.\nConscientes de que a dieta adquire un valor preventivo e de que axuda a frear ou a previr a deterioración das capacidades cognitivas asociadas á idade, xorde a dúbida: abonda cunha boa alimentación? A combinación dunha dieta equilibrada en macronutrientes e rica en antioxidantes e en substancias antiinflamatorias, xunto con complementos específicos, pode actuar de xeito sinérxico, polo que se abren novas posibilidades de intervención para a deterioración cognitiva. Pero as cuestións por resolver son numerosas: cales son os compostos máis apropiados e de que xeito actúan?; en que momentos está indicada a súa inxestión?; detectáronse contraindicacións no seu consumo?\nAs fórmulas máxicas non existen\nOs factores ambientais e de estilo de vida inciden na retención e nas funcións cognitivas: a calidade da dieta, o exercicio regular, as relacións sociais saudables e a estimulación mental temperá e mantida coa idade. Velaquí algúns indicadores da mellora da plasticidade do cerebro: auméntase a función das neuronas, estabilízanse as súas conexións, promóvese o nacemento de novas neuronas e asístese no seu desenvolvemento e maduración. Xa que logo, a achega extraordinaria dun único nutriente é pouco probable que teña unha repercusión como para compensar unha dieta de baixa calidade nutricional: non hai fórmulas máxicas. Ademais, para que o uso de determinados complementos sexa efectivo na mellora da nutrición e saúde cerebral debería realizarse en etapas temperás e non durante a vida adulta do individuo.\nComplementos dietéticos utilizados na mellora da saúde cerebral\nFosfolípidos (lecitina ou fosfatidilcolina, fosfatidilserina…)\nOs fosfolípidos son compostos formados por ácidos graxos esenciais, ácido fosfórico, colina e inositol, que forman parte da membrana de todas as células, incluídas as neuronas. Un de eles, o máis comercializado, é a fosfatidilcolina ou lecitina.\nVéndense como complementos dietéticos para mellorar a memoria, se ben os resultados en seres humanos son limitados neste ámbito. Os efectos analizados non son coherentes entre distintos grupos de poboación, nin a través dos diferentes tipos de probas realizadas sobre a memoria. Non se estableceu a dose-resposta segura e efectiva, e de moitos preparados comerciais descoñécese a composición concreta, polo que nestes supostos o seu consumo non garante un efecto seguro.\nAlimentos recomendados: fígado, miolos, corazón, xema de ovo.\nColina e citicolina\nA colina serve para producir o neurotransmisor acetilcolina, relacionado coa memoria. As fontes de colina son a lecitina (fosfatidilcolina) e mais a citicolina. Esta última preséntase como o complemento máis prometedor para a mellora da memoria, aínda que este beneficio só se informou con persoas maiores que a tiñan máis deteriorada do normal para a súa idade.\nAlimentos recomendados: xema de ovo, fígado, soia, carne, leite, cacahuetes.\nOs ácidos graxos omega 3 e, en particular, o ácido docosahexaenoico (DHA), son necesarios para unha función neuronal óptima por ser grandes constituíntes das membranas celulares. As dietas altas en peixe azul (rico en omega 3) ou aceites mariños asócianse cunha menor incidencia de demencia. Informes recentes vinculan a súa inxestión á mellora e mantemento da función cognitiva en persoas sas, e os maiores efectos beneficiosos atribúense á capacidade antiinflamatoria destes ácidos graxos. O efecto en funcións cognitivas específicas como a aprendizaxe e o comportamento só se avaliaron en animais, con resultados positivos. Queda por determinar a dose-resposta segura e efectiva.\nAlimentos recomendados: peixe azul, marisco, algas\nVitaminas do grupo B (B12, ácido fólico)\nAmbas as dúas vitaminas interveñen no bo funcionamento do sistema nervioso, e a súa deficiencia causa trastornos neurolóxicos con síntomas de irritabilidade, depresión e, en casos graves, demencia.\nA evidencia sobre o efecto beneficioso de tomar vitaminas do grupo B na función cognitiva global é escasa, salvo en episodios de deficiencias diagnosticadas.\nAlimentos recomendados: A vitamina B12 en alimentos de orixe animal (fígado e vísceras, peixe azul, solombo, ovos e queixo). O ácido fólico en fermento de cervexa, verduras de folla, fígado.\nParticipa na obtención de enerxía celular, un proceso de especial importancia nas neuronas. Facilita a entrada dos ácidos graxos libres á célula para a súa transformación en enerxía. Non está probado que o complemento de ALC rexistre beneficios na función cerebral e cognitivas de persoas sas.\nAlimentos recomendados: carne, leite.\nÉ un potente antioxidante que protexe as células da acción dos radicais libres tóxicos. Algúns traballos demostraron que a inxestión conxunta de acetil-L-carnitina e ácido alfa-lipoico incrementa a habilidade en ratas e cans de avanzada idade para aprender novas tarefas. En humanos está por determinar os seus potenciais efectos positivos.\nAlimentos recomendados: espinacas, coles, cereais integrais, fermento de cervexa e fígado de tenreira.\nAntioxidantes (vitamina E e A)\nUn alto nivel de antioxidantes no organismo pode atrasar ou reverter os efectos daniños dos radicais libres sobre as neuronas. Estudáronse resultados prometedores no rendemento da memoria. Non obstante, queda por determinar a dose-resposta segura e efectiva; unha cantidade moi alta de antioxidantes pode resultar contraproducente e lograr o efecto contrario: ser pro oxidante.\nAlimentos recomendados: A plétora está nos vexetais de cores rechamantes como arandos, amoras, grosellas, uvas, amorodos, té verde, noces e froitos secos, etc.\nRexistráronse máis resultados positivos tras a toma conxunta destas plantas e en concreto en áreas específicas do cerebro asociadas coa memoria (numérica, inmediata, recoñecemento de palabras e imaxes). Segundo se demostrou, os beneficios máis acusados contabilízanse nas últimas horas do día. Queda por determinar a dose-resposta segura e efectiva.\nTrátase dun dos neurotransmisores importantes do sistema nervioso central. Mantén o equilibrio entre o corpo e a mente nos estados de excitación. En Xapón o uso deste composto está moi espallado pola súa asociación coa relaxación e agudeza mental, ata o punto que se engade a produtos lácteos e bebidas que se comercializan como alimentos funcionais.


Centro de Día e Concello promoven un obradoiro sobre autocoidado da saúde | Concello A Pobra do Brollón\nCentro de Día e Concello promoven un obradoiro sobre autocoidado da saúde\nInicio/Novas/Centro de Día e Concello promoven un obradoiro sobre autocoidado da saúde\nO vindeiro mércores 15 terá lugar na Casa da Cultura da Pobra do Brollón unha actividade sobre autocoidado para unha vida máis saudable.\nSerá impartida por profesionais do Centro de Atención a Persoas Maiores (CAPM) da Pobra do Brollón en colaboración co Concello. Diríxese especialmente a persoas maiores, aínda que está aberta a todos os públicos. Desenvolverase en horario de 11:30 a 13:00. A participación é gratuíta. Para facilitar a organización, prégase reserva no teléfono 650 624 828.\nDurante a sesión ofreceranse pautas que as persoas asistentes poidan poñer en práctica por se mesmas para mellorar o seu benestar.\n‘Tras as limitacións que nos tocou vivir a raíz da pandemia, cremos máis importante que nunca incorporar hábitos saudables na nosa rutina diaria,’ comenta Pilar Míguez, a directora do CAPM. ‘Con isto en mente ofrecemos esta actividade, que tamén serve para achegar o noso Centro á veciñanza,’ apunta.\nA sesión cubrirá recomendacións relacionadas coa actividade física, a estimulación do cerebro e o coidado das emocións. Ademais se repartirá entre os asistentes unha guía das pautas para facilitar a súa aplicación.\nColaborando con esta actividade, o Concello da Pobra do Brollón busca incidir na calidade de vida dos veciños e veciñas, así como apoiar o traballo do CAPM.\n“O Centro de Día da Pobra é un recurso vital para promover a autonomía, o envecellemento activo e a vida comunitaria das persoas maiores ou con dependencia no noso municipio,” comenta o alcalde Xosé Lois Maceda.\n“Esperamos que iniciativas como esta charla sirvan para promover a labor do Centro e animar a máis veciños e veciñas a usar o servizo,” conclúe. A actividade iníciase coa idea de que teña continuidade no futuro, a través de máis sesións en diferentes parroquias do municipio.\nA sesión do mércores 15 será na Casa da Cultura da Pobra do Brollón en horario de 11:30 a 13:00. A participación é gratuíta e aberta a todo o mundo. Para facilitar a organización, prégase reserva no teléfono 650 624 828.\nO CAPM da Pobra do Brollón actualmente ten prazas libres. As persoas interesadas no servizo poden informarse nos teléfonos 982 430 311 ou no 661 479 370, ou por correo electrónico en pobradobrollon.consorcio@igualdadebenestar.org.\nNa actividade sobre autocoidado tamén se poderá atender calquera dúbida sobre o Centro.\nCentro de Díasaúdebenestar\nBando sobre a xestión de biomasa


postais “8 de marzo”\npremio para Implicadas no Desenvolvemento 2018\nintroducción ao bordado\nserigrafía & bordado\ntitorial para remendar e bordar unha prenda de roupa\nunha das cousas que máis valoro do téxtil é a capacidade que ten de adaptación. por exemplo, podemos desfacer un xersei do que non gustemos e voltalo tecer para lle dar un novo ar. co bordado pasa igual, ou mesmo con máis: os puntos de remendo adoitan utilizarse para prolongar a vida das nosas roupas. cunhas simples puntadas podemos seguir usando ese par de calcetíns que tanto adoramos ou ese casaco que ten un baixo descosido… sen dúbida, as posibilidades que ofrece o bordado para tornar inmortal unha peza de roupa son ilimitadas e iso, nestes nosos tempos, é unha premisa que debemos interiorizar e pór en práctica. non podemos esquecer que a industria da moda, aquela que alenta o consumo de roupa de usar e tirar, a denominada “moda rápida”, é a segunda industria máis contaminante do planeta.\npor mor disto (e quizáis tamén polo meu pasado grunge), decidín remendar unha das miñas camisas favoritas e partillar convosco os pasos, desde o remendo até o bordado, a fin de vos animar a valorizardes esas roupas destinadas ao lixo aquelándoas vós mesmas para lles dar así unha segunda oportunidade.\npara saberdes máis sobre a moda rápida e os seus efectos negativos no noso planeta, aconséllovos ler o artigo da revista Pikara.\nO titorial podedes descargalo aquí. inclúe o diagrama para bordar o motivo e máis os puntos de bordado explicados.\nEste sitio web utiliza cookies para que teñas unha mellor experiencia na web. Se continuares a navegar, estarás consentindo o seu uso, mais podes desactivalas cando quixeres. política de cookiesplugin cookies


A ASOCIACIÓN FOTOGRÁFICA O POTIÑOS CONVOCA UN NOVO CURSO DE INICIACIÓN E SEGUIMENTO DE FOTOGRAFÍA DIXITAL O SÁBADO 27 DE XANEIRO – Ayuntamiento de O Carballiño\nA ASOCIACIÓN FOTOGRÁFICA O POTIÑOS CONVOCA UN NOVO CURSO DE INICIACIÓN E SEGUIMENTO DE FOTOGRAFÍA DIXITAL O SÁBADO 27 DE XANEIRO\nA Asociación fotográfica O Potiños prosigue a súa actividade convocando un novo curso de iniciación e seguimento de fotografía dixital o sábado 27 de xaneiro. Vai dirixido a persoas de 10 anos en adiante e inclúe a novedade de revalado de fotografía analóxica.\nO obxectivo é, ademais de ensinar a técnica de fotografía dixital, explicar o proceso de revelado de fotografía analóxica, que xa apenas se usa pero que resulta instructivo para coñecer a evolución da técnica fotográfica.\nPara asistir a este curso, que se desenvolverá na sede de Partovia desta asociación, en horario de 10,00 a 14,00 h., é preciso realizar a inscrición previa, polo que todas as persoas interesadas poden facelo apuntándose na Área de Cultura do concello do Carballiño.\nAsí mesmo, requírese que as persoas inscritas se despracen cos seus propios medios ata o local da asociación, e no caso de menores deberán os seus pais ou titores quen os leven e os recollan ao remate do curso.\nComo nos cursos anteriores, programarase unha saída para realizar fotografías en exterior.


GC :: Alarma pola paralización das festas populares: “Sen axudas, o sector está abocado á súa desaparición”\nCalculan que está en risco o futuro de 7.000 familias que dependen directamente destes eventos e de máis de 20.000, se se suman as que se benefician de xeito indirecto. Esixen ás administración un “plan para salvar a campaña” ou “axudas para chegar á seguinte tempada”.\nPor Galicia Confidencial | Santiago de Compostela | 22/05/2020\nUnhas 7.000 familias viven con enorme incerteza e agonía a paralización das festas populares que se celebran por toda Galicia, por mor da crise do coronavirus. Este é o número de afectados directos que calculan os promotores e artistas destes eventos, pero que elevan a más de 20.000 se se suman “as que se benefician tamén de maneira indirecta” desta industria cultural.\n“E todos estamos ante unha terrible encrucillada: se perdemos a totalidade da tempada de festas, encadearemos 18 meses sen ningún tipo de ingreso económico debido ao carácter estacional do noso sector, e co agravante de que xa fixemos investimentos que xa están gastados para esta temporada”, advirten nun manifesto no que esixen actuacións urxentes ás administracións públicas para que lles dean unha solución.\n“Poñendo por diante toda a nosa sensibilidade coa situación sanitaria, pedimos ás administracións, con extrema urxencia, que nos tracen un plan para salvar a campaña”, expoñen. Con todo, “se isto non fose posible” pola evolución da epidemia da Covid-19, consideran necesario que se lles acheguen “axudas para chegar á seguinte tempada”.\n“Sexan conscientes de que sen axudas de ningún tipo, como até agora, o sector estaría abocado practicamente á súa desaparición, e con el tamén desaparecería a maioría das festas coas súas tradicións, sobre todo as dos lugares máis pequenos”, o cal consideran que “sería moi difícil de entender e aínda máis de explicar, sobre todo a esa parte da poboación rural que nos últimos tempos sofre despoboamento, illamento, e que ten na celebración das súas festas patronais esa ligazón para poder reencontrarse cos seus amigos e familiares, moitos deles afastados dos seus lugares de orixe pola condición migratoria que temos os galegos”.\nOs promotores desta iniciativa consideran importante o mantemento destas celebracións, porque nelas “se reflexan a esencia e a razón de ser de calquera comunidade” e que son “símbolo de unión, de encontros e de integración cos valores que as representan”.\n“Cando un pobo celebra as súas festas, está transmitindo alegría, paz, orgullo, colectividade, participación, benestar e unha larga lista de valores”, enumera Dani Dopazo, de La Ocaband, como altofalante do colectivo.\nNesta liña, lembran que “un pobo que perde as súas celebracións e que se esquece das súas tradicións acábase consumindo nun presente sen esperanzas, sen referentes e, por tanto, sen identidade”.\n“Galicia ten unha forte tradición ancestral en canto ás súas celebracións e isto, unido á gran dispersión de núcleos de poboación, fan que haxa todo un tecido industrial arredor das súas festas populares, que nestes intres están en claro perigo de desaparición e que tamén están convivindo día a día cunha terrible incerteza ao non saber a que aterse, porque as autoridades competentes deixaron moi clara a súa oposición á hora de prohibir as festas e verbenas”.\nNeste sentido, censuran das administración públicas que “na desescalada non é que non teñan un plan, é que nos ignoran por completo”.\nLembran, ademais, o papel fundamental das comisións de festas, que “tamén están vivindo esta incerteza con igual preocupación, porque tamén necesitan información e manexar os seus tempos para poder colectar os orzamentos e poder organizar as súas festas”.\n“Os artistas queremos darlle voz aos nosos técnicos, choferes, representantes artísticos, pero tamén ás demais partes esenciais que conforman a paisaxe das nosas festas populares, como son os bares de festa, electricistas, pulpeiros, rosquilleiros, toldeiros, todo tipo de de empresas de servizos...”, engade Dopazo en nome de todos.\nFai tamén “mención especial a atraccións de feira e postos ambulantes, tómbolas, etcétera, que son colectivos máis vulnerables polo seu carácter seminómada”.\n“Nuns momentos tan cruciais, necesitamos que non se esquezan de nós, porque as festas son parte fundamental da nosa cultura popular. Porque as festas son cultura, salvemos as nosas festas”, conclúen.\nEsta chamada a salvar as festas populares de Galicia chega logo de que, co gallo do Día dás Letras Galegas, o 17 de maio, orquestras e artistas coñecidos do circuíto das verbenas se unisen nun programa especial para defender o sector da festa popular galega.\nO programa, que levou por título ‘Un canto a Galicia xuntos’, foi conducido por Lito Garrido e Fátima Pego en directo en Youtube e nel xa se lle pedirá “ás autoridades institucionais e sanitarias competentes que se pronuncien o antes posible” sobre este sector: “Se imos poder facer as actuacións das festas de Galicia e de toda España deste próximo verán, en que condicións, etc.”.\nAgora, de novo organizados baixo esa mesma iniciativa –‘Un canto a Galicia xuntos’– alertan co seu manifesto do “perigo de desaparición” de todo un sector e dunha parte importante da tradición, da cultura e da paisaxe antropolóxica e sociolóxica de Galicia.\nVerbena en Galicia co Combo Dominicano.


Responde as seguintes preguntas: | Recurso educativo 528833 - Tiching\nEn que se diferencia o tempo libre do ocio? Que tipo de actividades de ocio ofrece a túa localidade? Que diferenza hai entre un feito histórico e unha lenda? Que orixe poden ter as festas? Existen realmente os personaxes lendarios? Como se chaman os protagonistas dunha lenda? Que festas coñeces? Cal é a súa orixe? De onde proveñen as tradicións? En que festa se disfraza todo o mundo? Cal é a festa que máis che gusta celebrar?


You are at:Home»Novas»Convocadas as axudas para as entidades culturais e deportivas\nBy San Sadurniño on\t 27 Marzo, 2017 Novas, Novas Portada\nO Boletín Oficial da Provincia publica este luns 27 de marzo as bases correspondentes ás liñas de axuda destinadas a asociacións e clubs deportivos do municipio, que contan cunha partida total de 23.000 euros, divididos en 18.000 para cultura e 5.000 para deportes. As entidades culturais teñen ata o 26 de abril para presentar as solicitudes e as deportivas ata o 27. Con todo, o montante total para Cultura e Deportes aínda será maior, xa que á parte da convocatoria en concorrencia competitiva o Concello tamén ten previsto suscribir convenios por valor doutros 43.200 euros co Aldebarán, co C.F. San Sadurniño, coa ANPA do CPI, con Biela e Chaveta, coa AGFA do Eume, coa Asociación Galega de Apicultura, coa Asociación agroecolóxica A Cortiña e coa Asociación Brío. As bases polas que se rexerá a concesión e a xustificación das axudas foron aprobadas no Consello de Participación Veciñal do pasado mes de novembro.\nNo tocante a actividades culturais destinarase un montante total de 18.000 euros divididos en tres partidas: 13.000 para actividades (máximo 4.000 euros de axuda), 2.000 para mantemento e infraestrutura das entidades con local propio ou en alugueiro e, por último, 3.000 euros para as comisións de festas cun tope de 300 euros por cada solicitude.\nAs entidades terán que presentar unha memoria valorada de todas as actividades previstas para este ano que despois serán avaliadas de acordo con 11 criterios de puntuación acumulativa. Como novidade só cómpre destacar que sobe a valoración relativa a actividades de recuperación do patrimonio material e inmaterial, etnográfico, tradicional ou musical, que pasan de 0,1 a 1,5 puntos. A xustificación das axudas concedidas deberá presentarse antes do 30 de novembro, aínda que hai posibilidade de solicitar unha prórroga no caso de que as actividades programadas sexan posteriores a esa data.\nTrala resolución da concesión de axudas -e despois de executar as actividades-, as asociacións terán que presentar facturas oficiais que sumen o total da cantidade concedida máis o 20% do importe total que se solicitou como axuda. É dicir, se unha entidade presentou un programa valorado en 10.000 euros e recibe unha subvención de 1.000, terá que xustificar un total de 3.000 euros (os 1.000 concedidos e 2.000 máis correspondentes ao 20% de 10.000 euros). Existe a posibilidade de presentar como gastos en equipamento e infraestrutura ata un 25% do total subvencionado.\nEn referenza ás axudas para entidades hai que ter en conta que, a maiores, o Concello tamén reservou nos orzamentos deste ano unha partida para repartir a través de convenios que, no caso de Cultura e Desenvolvemento local, se distribuirán do seguinte xeito: 4.000 euros para a ANPA do CPI, 2.000 para a Asociación Brío, 3.500 para a AGFA do Eume -que xestiona a horta de froiteiras do país-, 1.500 para a AGA e 1.200 para a asociación agroecolóxica A Cortiña.\nAxudas para Deportes\nNo caso das axudas a entidades deportivas o importe global é de 5.000 euros, aínda que cómpre ter en conta que varias entidades tamén terán convenio e non entrarán na convocatoria, como é o caso do Aldebarán de volei -18.000 euros-, o C.F. San Sadurniño -12.000- e o Clube ciclista Biela e Chaveta, cun convenio de 1.000 €. Trátase dunha colaboración directa enfocada ao mantemento de escolas municipais e para apoio técnico en eventos organizados polo Concello.\nOs criterios para a concesión das axudas valorarán o número de fichas, o número de categorías, a titulariedade de instalacións, a aplicación práctica da igualdade de xénero -presenza feminina entre deportistas, equipo técnico e cargos directivos- e a colaboración co Concello no desenvolvemento de actividades municipais. Os clubes terán que xustificar con facturas oficiais polo menos o importe da subvención concedida máis o 20% do orzamento presentado na solicitude, unha novidade introducida na convocatoria para este ano coa que se equipara o criterio de xustificación ao do apartado cultural, onde xa viña aplicándose desde hai anos.\nAs axudas para Cultura poderán solicitarse ata o 26 de abril e, como se dixo algo máis arriba, as de Deportes até o día 27. A xustificación deberá presentarse, como moi tarde, o 30 de novembro a menos que se pedise formalmente unha prórroga. As comisións de festas poderán facer a solicitude durante o ano, aínda que sempre con 30 días de antelación con respecto á festa que vaian organizar.\nCómpre lembrar, unha vez máis, que as bases están deseñadas para puntuar máis aquelas entidades e actividades en que quede patente o compromiso coa igualdade, na liña potenciar a participación social feminina tanto nos eventos organizados como na composición das directivas e na toma de decisións. Esta cuestión vén reflectida nas liñas estratéxicas do II Plan de Igualdade de Oportunidades entra Mulleres e Homes do Concello, onde tamén se recolle que a área de Igualdade lles ofreza ás asociacións e clubs asesoramento sobre como implementar a perspectiva de xénero no seo de cada organización.\nCalquera entidade que precise axuda para por en marcha o seu propio programa de igualdade ou ver de que maneira pode orientar as súas actividades neste sentido pode contactar coa axente de Igualdade no 981 490 027 (ext.1) ou enviarlle un correo electrónico a veronica.rodriguez@sansadurnino.gal\nBases subvención Cultura\nFolla de solicitude Cultura (prazo de presentación ata o 26 de abril)\nBases subvencións Deportes\nFolla de solicitude Deportes (prazo de presentación ata o 27 de abril)


Igadi na Rede / Manifesto Exterior\nFernando Pérez-Barreiro Nolla e Xulio Ríos\nPode afirmarse, en termos xerais, que boa parte da sociedade galega comprende a necesidade de abordar a cuestión da presencia exterior de Galicia como unha necesidade inevitable dos tempos que vivimos. Consciente da necesidade de situarse no novo contexto, de impulsar a superación dalgunhas das súas debilidades estructurais aproveitando as portas que se abren, Galicia afronta esta nova situación multiplicando os seus esforzos en numerosos dominios, con boas intencións, como é natural, pero aínda con planificación escasa e medios insuficientes.\nEn parello, multiplicanse os ámbitos de reflexión nos medios intelectuais e de comunicación, e en todos os foros destaca unha ausencia, para nós, moi significativa. Pese a asumir o carácter cada vez máis global e interdependente da sociedade do noso tempo, do auxe da participación política das entidades subestatais nas relacións internacionais, e mesmo, a pesar de que, por exemplo, no ámbito comunitario, moitas das materias que hoxe son competencia autonómica, exércense nese contexto supranacional, a acción exterior segue a contemplarse como un simple factor condicionante dos distintos campos ou sectores de actividade (turismo, comercio, transportes, medio ambiente, etc), pero non como un área susceptible de diagnóstico con identidade propia.\nUrxe unha maior sensibilidade. Nin en todas as Administracións, nin nos medios de comunicación, nin no conxunto dos partidos políticos ou das organización sociais, somos quen de engarzar aínda un mínimo de proxección e de acordo para configurar o exterior como un ámbito de interese estratéxico, como un instrumento fundamental para a modernización da nosa sociedade.\nBen é verdade que sobre todo no ámbito económico, habilitaronse nos últimos anos medidas e programas de apoio á internacionalización das nosas empresas e que algunhas acadaron posicións relevantes. Pero carecemos aínda, como país, dun proxecto global que delimite cal é a posición que Galicia pode e debe ocupar no mundo, que transcenda o mero impulso persoal ou o trasnoitado voluntarismo.\nO futuro de Galicia vai depender en boa medida da súa capacidade para dotarse dun marco de operacións que a sitúe no complexo mundo actual a partir das súas propias potencialidades económicas e sociais. Internacionalización e universalismo son as dúas claves xerais que deben impregnar e vertebrar as actuacións concretas a desenvolver en todos os eixes. Para acadar a formulación desa idea de progreso con identidade compriría sellar unha alianza por Galicia no eido exterior, da que poideran ser partícipes todos os poderes e actores de proxección pública e social.\nSe somos capaces de abordar simultáneamente actuacións no ámbito político, económico, cultural ou social, co respaldo pleno das diferentes forzas políticas, estaremos en condicións de dar o salto cualitativo que Galicia e os galegos precisamos neste atribulado limiar dun novo século.\nFernando Pérez-Barreiro Nolla é escritor e funcionario internacional, residente en Londres; Xulio Ríos é director do IGADI (Instituto Galego de Análise e Documentación Internacional).\nComentarios e adhesións a: igadi@arrakis.es\nÚLTIMA REVISIÓN: 03/05/2000


BAIXO TEITO: O Arquipélago Canario\nO Arquipélago Canario\nÉsta información vai dirixida para os que non sabedes que é Canarias e para os que sabedes algo, saber aínda máis se vos interesa. Vouvos contar un pouco como se vive en Canarias, a cultura, o fala, etc.\nAs Illas Canarias como o seu nome ben indica son un conxunto de illas de orixe volcánica situadas a pouca distancia unhas doutras, existen sete illas no arquipélago, chamadas Fuerteventura, Lanzarote, Gran Canaria, Tenerife, El Hierro, A Gomera e A Palma e tamén hai varios illotes.\nA miña illa...!\nEu vivía na illa máis vella de todas, Fuerteventura... non pola súa vexetación, que é pouca, senón pola súa gran tranquilidade e as súas praias.\nEstá cuberta por grandes praias de area fina por toda a súa costa. O relevo da illa de Fuerteventura corresponde a un estado de madureza avanzada (montañas moi pequenas) e aínda que sufriu numerosas erupcións ao longo da súa historia xeolóxica, estas non foron suficientes para compensar o proceso erosivo e rexuvenecer o terreo apreciablemente.\nAlgunhas das moitas variantes que presenta o fala canario son as seguintes:\nTemos un Seseo xeneralizado, que consiste en pronunciar za-ce-ci-zo-zu de xeito idéntico a sa-se-si-so-su. Aspiramos a " s " ao final de sílaba.\nA " s " pronúnciase como "h" aspirada ao final de cada palabra ou ante consoante: "Lah mohcah" en vez de "as moscas".\nE os canarios utilizamos maioritariamente o pronome "vostedes" para a 2ª persoa do plural, en contraposición do "vós" maioritario na Península Ibérica. Así, en lugar de dicir vós estades decimos vostedes están. Se isto non vos queda claro mirade o seguinte vídeo, nel aparecen algúns destas variantes no fala, es capaz de saber cales son?\nA gastronomía canaria é dunha enorme sinxeleza.\nPor suposto abundan os produtos da terra, como as "papas", os plátanos, os peixes, os queixos e como, non os viños, que son moi recoñecidos.\nUn Prato típico canario son as patacas engurradas con mollo vermello picón. As patacas cocíñanse coa pel nunha pota con auga fervendo e con moito sal. E o mollo vermello picón é unha salsa que consiste na mestura de allo, pemento vermello, comiño en grano, pimentón, aceite oliva, vinagre e sal gordo.\nse hai algún futuro cociñeiro interesado en saber máis sobre cociña canaria.\nEspero que vos gustase a información e tamén Canarias. E se é así non dubidedes en visitar as illas nun futuro próximo porque non teñen desperdicio. :)\nSe queres coñecerme máis: preme aquí\n: 2011/12, 4_ESO, BAIXO_TEITO, CANARIAS, GASTRONOMÍA, INTERCULTURAL / ESPAÑA, LINGUAS


Un proxecto para Marín froito da participación cidadá para recuperar a autoestima - Destacadas - BNG - Bloque Nacionalista Galego\nBNG de Marín 10 Maio 2015 ás 11:52\nda marín proxecto participación recuperar cidadá\nA vila ten unha enorme potencialidade que ten que ser posta en valor, asegura a súa candidata, Pilar Blanco\nUn plan de emprego, un espazo cultural, e unha nave de deportes náuticos serán os primeiros obxectivos dun programa real e realizable\nO BNG-AA marinense presentou onte o seu proxecto de cidade para os vindeiros catro anos, que, tal como sinalou a súa candidata a Alcaldía, Pilar Blanco, é o resultado do proceso aberto a toda a cidadanía levado a cabo nos últimos meses, no que recibimos as suxerencias, propostas e queixas dos veciños.\nEntre as prioridades avanzadas polos nacionalistas, destacan o obxectivo de que Marín recupere a súa autoestima, a súa identidade e nos permita a todos os marinenses sentirnos orgullosos de onde vivimos. Así mesmo, engadiu que é preciso acabar coa mensaxe que manteñen aqueles que se consideran os donos de Marín de que aquí non hai nada, xa que contamos con unha enorme potencialidade en moi variados sectores que hai que poñer en valor e potenciar.\nPilar Blanco, que estivo acompañada por unha ampla representación da súa candidatura nun acto celebrado na Alameda Rosalía de Castro, incidiu en que no seu programa non haberá grandes obras e promesas que logo non se fan realidade e o que provocan é a frustración dos veciños.\nDe calquera xeito, resaltou que temos que recuperar o espazo que Marín tivo na comarca recuperando a súa identidade con traballo conxunto da sociedade arredor dun proxecto que xere ilusión e participación e que permita aos marinenses crer na súa vila, nas súas forzas e no seu futuro.\nTemos que ocupar o espazo que Marín tivo na comarca recuperando a súa identidade co traballo conxunto da sociedade arredor dun proxecto que xere ilusión e participación\nO programa nacionalista, que se irá desgranando nos vindeiros días, está dividido en diversos apartados nos que o emprego, a cultura, a mocidade, a cultura e o comercio serán piares fundamentais. Un dos sectores que máis emprego xenera e que está máis abandonado é o do pequeno comercio, polo que será fundamental potencialo, afirmou Blanco.\nAsí mesmo, vinculou a dinamización cultural de Marín ao despegue da súa economía. Temos que activar as grandes potencialidades que temos para evitar que os nosos mozos vaian divertirse, estudar e traballar fóra por non ter nada do que lles interesa aquí, xa que son a garantía do noso futuro e do que queremos ser, sinalou.\nComo primeiros proxectos a levar a cabo, o BNG-AA considera que é imprescindible crear un espazo cultural no que levar a cabo a actividade cultural. Non imos amosar unha maqueta dun edificio para un auditorio, pero si o imos facer realidade nos dous primeiros anos de Goberno coas características que queira a sociedade marinense. Ademais, engadiu que non condicionaremos este compromiso a conseguir achegas doutras Administracións, senón que se fará con recursos propios para evitar que non se faga, como ocorreu ata agora.\nAdemais, tamén considerou esencial contar cunha nave de deportes náuticos, xa que o mar é a nosa esencia e non se pode permitir que as entidades vinculadas a esta actividade carenzan dunhas instalacións axeitadas.\nFinalmente, Pilar Blanco lembrou que leva varios anos reclamando un verdadeiro plan de emprego do Concello. Cremos que é factible poñelo en marcha cos recursos municipais creando unha bolsa rotatoria para os veciños que non teñen emprego, sinalou a candidata nacionalista.\nMarín, 9 de maio de 2015


EN NÚMEROS VERMELLOS | IES Francisco Asorey (Cambados, Pontevedra)\n← O XEO QUE NOS AFOGA\nVERÁN DURANTE TODO O ANO →\nPublicado o Maio 24, 2022 por Antía Padín Domínguez\nO pasado xoves, 12 de maio, esgotáronse os recursos naturais en España que estaban previstos para empregar en 2022. Isto supón estar en números vermellos falando ecolóxicamente. Segundo o informe da Red de Huella Global, este día produciuse a sobrecapacidade da Terra en España.\nO WWF indica neste informe que se precisarían 2,8 planetas para conlevar a demanda de recursos naturais ao acabalos antes de mediados de maio. O ritmo de consumo dun español medio produciu un déficit de -2,8 hectáreas globais por persoa (hag). A biocapacidade por persoa debería estar arredor de 1,5 hag, pero en España preséntase unha pegada ecolóxica de 4,3 hag. Isto significa que o noso país esgotou o seu gpresuposto ecolóxico anual no quinto mes, xa gastou máis recursos naturais dos que a Terra é capaz de volver a producir nun ano.\nDía do déficit ecolóxico por países.\nWWF fai culpable deste déficit ao modelo actual de consumo e produción, que á vez é unha das principais causas da crisis climática e da destrución da diversidade sen precedentes. Por estas razóns, a organización pide que se promova urxentemente un plan de recuperación económica sostible e unha redución da pegada ecolóxica da humanidade, así coma unha toma de decisións políticas para retrasar este día da sobrecapacidade. Nos derradeiros anos este día foise adiantando: no 2021 tivo lugar o 25 de maio, en 2020, tal día non chegou ata o 27 de maio, mentres que en 2019 foi o 29 de maio e en 2018, o 11 de xuño. Esto demostra que a presión ecolóxica sobre o seu territorio non deixa de medrar dun ano para outro, e é previsible que este día se siga adiantando.\nDía do déficit ecolóxio no mundo.\nSe analizamos a Terra no seu conxunto, un informe da Red de Huella Global, amosa que todo comezou a ir mal en 1970, cando o día de sobrecapacidade foi o 30 de decembro, pero ao ano seguinte xa foi o 20 dese mesmo mes, e en 1972 adiantouse ao 20 de novembro.\nIsto demostra que España é un dos países que menos tarda en esgotar os seus recursos naturais. Na cabeceira da lista dos que antes esgotan os recursos están países coma Qatar, Estados Unidos, Canadá e Australia.\nEsta entrada foi publicada en biodiversidade, Medioambiente e etiquetada ecoloxía, españa, Medioambiente, recursos naturais. Garda o enlace permanente.


A aceituna sana é recollida no seu momento óptimo de madurez, extraeuse en frío para preservar todo o aroma e sabor do aceite, é un aceite con corpo, suave e equilibrado, con aromas de follas verdes.\nEste Premium EVOO da variedade Picual é moi rico en ácido oleico, superando os aceites doutras variedades en case un 10%. O ácido oleico e os polifenois están asociados a unha redución do risco de enfermidades cardiovasculares e hepáticas.\nPresenta unha alta composición en ácidos graxos, así como unha gran cantidade de antioxidantes naturais.\nO seu elevado contido de polifenois fabrica o aceite de oliva virxe extra Premium de Esmeralda Verde nun dos EVOO máis estables que hai, un longo período de consumo preferencial e un excelente comportamento contra o uso térmico na cociña.\nO padal ten unha entrada suave, que nos recorda as notas olfativas, amargo claro e progresivo picante.\nBoa estrutura e persistencia.\nOliva verde afrutado con aromas de herbas, tomate e alcachofra; xunto con notas máis maduras de froitas frescas como mazá ou banana verde.\nExpresada en ácidos graxos libres, non exceda 0,17º.\nIdeal para consumo bruto. A súa intensidade mellora o sabor dos jamóns, salchichas, salchichas e queixos.\nPerfecto para facer salsas e emulsións e acompañar verduras cocidas, peixe e pasta.\nReferencia Verde Esmeralda Premium 500ml


Curso OCEÁNTICA: Cambio global antropoxénico no océano | Campus do Mar\nInicio » Oceántica » Curso OCEÁNTICA: Cambio global antropoxénico no océano\nO Campus do Mar, no marco do proxecto OCEÁNTICA, en colaboración coa Associação Portuguesa de Educação Ambiental (ASPEA), organiza os días 6 e 7 de xuño de 2014 o curso “Cambio global antropoxénico no océano”. Esta acción formativa conta co financiamento da Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (FECYT) dentro da súa convocatoria de axudas ao fomento da cultura científica e a innovación.\nO curso terá lugar no auditorio da biblioteca de Viana do Castelo. Sairá un autobús sen custo para os asistentes ás 15:30 de Santiago e outro ás 16:00 de Vigo o venres 6 de xuño.\nClarificar o marco curricular transversal da etapa de cambio global do proxecto Oceántica que se concretará no seu correspondente libro didáctico.\nActualizar os coñecementos sobre cambio global\nAmpliar os coñecementos didácticos para incorporar o cambio global ao currículo\nAnalizar diferentes modelos de respostas educativas ao cambio global\nPrograma e cartaz do curso\nDescarga aquí o folleto informativo do curso (PDF)\nDescarga aquí o cartaz do curso (JPG)\nA inscrición para esta xornada é de balde. Os interesados en participar deberán cumplimentar o seguinte formulario:\nOs asistentes a este curso recibirán o certificado de curso complementario da Universidade de Vigo (10 horas)\nO curso será retransmitido en directo a través da webTV do Campus do Mar con acceso restrinxido únicamente a aquelas persoas que se rexistrasen previamente.\nAs persoas interesadas en seguir o curso a distancia, a través do seu ordenador deberán inscribirse cubriendo o formulario e posteriormente enviar un correo electrónico a oceantica@campusdomar.es indicando os seus datos persoais e o seu centro para recibir as chaves de acceso á plataforma online.\nDía 1 (venres 06 de xuño)\nDía 2 (sábado 07 de xuño)


Herbas para aumentar a potencia en homes - Maxisize\nProblemas coa potencia algunhas décadas atrás comezou a incomodar os homes despois de 45-50 anos. Hoxe disfunción eréctil, a imposibilidade de cheo a relación sexual e unha intensa orgasmo en algúns casos alcanza os representantes do forte metade da humanidade, moito máis cedo.\nÉ causada por estrés, estilo de vida sedentario, malos hábitos e outros factores adversos.\nEntre moitos métodos numéricos para o tratamento e prevención da impotencia masculina foi e aínda é o uso de plantas medicinais. Herbas que aumentar a potencia e cocido-los na base de comidas, tés e tinturas dar un lento pero poderoso efecto. Imos ver, o que as plantas vai axudar a restaurar a saúde dos homes e como usalos correctamente.\nAs vantaxes de usar herbas\nAs herbas para mellorar a potencia usadas desde os tempos antigos. Este método de prevención e tratamento de impotencia masculina ten moitas vantaxes sobre o uso de pílulas e outros métodos de tratamento:\nen relación inocua para o corpo;\ndispoñibilidade para mercar e preparar os recursos por conta propia;\na posibilidade de aplicar a calquera idade;\nXeral de endurecemento e acción de tonificación;\nbaixo risco de efectos secundarios;\nun pequeno número de contra-indicacións;\nmellorar a circulación do sangue e os procesos metabólicos no corpo en un nivel celular;\na acción prolongada;\na extensión da relación sexual, mellora a erección e brillo sensacións durante o orgasmo.\nImportante! Ás veces, o uso de herbas aumenta a potencia, non o suficiente para producir o desexado efecto terapéutico. Folk receitas vai axudar a previr problemas de saúde dos homes e vai ser un bo axudante cando ampla terapia.\nAs principais características do uso de herbas medicinais\nAs plantas e herbas para mellorar a potencia teñen a súa propia aplicación particular. Importante cando o uso natural receitas para lembrar e observar as seguintes regras:\nPara obter o máximo efecto das plantas medicinais deben cumprir con todas as recomendacións mencionado na receita, e tomar parte en regularmente.\nNon pode reducir ou aumentar a duración do tratamento e dosificación.\nHerbas, mellorar a potencia, ten que almacenar. A adquisición de plantas, o mercado pode levar a intoxicación e non obter o efecto desexado. Polo tanto, é mellor para mercar herbas para potencia nunha farmacia ou tenda da especialidade. Se prefires recoller herbas por si mesmo, entón crecer as plantas na súa terra no país ou preto da casa, e facer a colección na área de bosque lonxe da estrada.\nQuere evitar independente uso de ingresos na que a presenza do tóxico e relativamente tóxicos (uso prolongado ou grandes cantidades de) plantas.\nHerbas para aumentar a potencia en homes teñen que ser inxerida pouco antes das comidas para o 1-1. 5 horas. Neste caso, os nutrientes son mellor absorbido a través do tracto gastrointestinal e exercen a súa máxima efectos beneficiosos.\nÉ imposible para evitar que varios dos ingresos e tentar obter un efecto rápido para a aplicación de varias cargas ou tinturas. É mellor escoller unha ferramenta e pasar o curso completo de tratamento.\nÉ mellor recorrer a axuda profesional. Só el pode dicir que tipo de herba para a potencia de bebidas no seu caso. Visita ao médico é necesario para diagnosticar a enfermidade e identificar as súas causas. Ás veces é suficiente só relaxante e calmante efecto para restaurar a función sexual en homes, e en algúns casos resolver o problema só pode cirurxía ou o tratamento de forte drogas.\nÉ importante ter en conta contra-indicacións, que teñen moitas herbas medicinais. Algunhas plantas están prohibidos en presenza de enfermidades do corazón e vasos sanguíneos, riles, fígado, tumores e o cancro. E para tomar esta necesidade moi en serio, herbas sobre a forza de impacto sobre o corpo superar os medicamentos.\nNon espera que o tratamento con herbas vai traer efecto visible 1-2 días despois do inicio da aplicación dos seleccionados receita. Só un curso completo de tratamento vai dar resultados.\nO que herbas para potencia o máis eficaz\nTodas as herbas para potencia, teñen diferentes efectos positivos sobre o corpo:\ncomplementarias déficit de vitaminas e minerais;\nque mellorar o corazón e vasos sanguíneos;\ncontribuír á normalización do sistema urogenital.\nDecidimos escoller para ti unha selección de máis eficaz e seguro masculinos herbas, con indicación dos ingresos populares para a toma de medicamentos.\nSalsa, cilantro, endro e apio\nSon usados para a preparación de medicamentos, como as follas e rizomas. Nestas plantas, petróleo, minerais, vitaminas, aminoácidos, necesario para a restauración da saúde dos homes. Salsa e apio – un poderoso afrodisíaco que con consumo regular axudar a un home para non ter problemas coa potencia.\nPara obter o efecto que se pode comer estas herbas e raíces fresco e beber té con eles en equipo. En tal significa que pode engadir outras plantas, tales como rosa mosqueta e noces. Salsa, cilantro, endro e apio mellorar o fluxo sanguíneo para os órganos pélvicos, saturar substancias útiles, pero non se recomenda para uso por persoas con cancro e problemas renais.\nAloe – unha planta con anti-inflamatorias e inmunitario-estimular a acción. O seu uso normaliza a circulación do sangue en órganos pélvicos e o pene, axuda a restaurar a libido e ereções. A composición de aloe Vera inclúe unha gran cantidade de variedade de nutrientes que levar a normal equilibrio no corpo. Pero o efecto desta planta é moi poderoso, que debe ser aplicada só logo de consulta co seu médico.\nAquí está unha receita con aloe para potencia. Menor lavado aloe follas de manter uns días (polo menos 5) en un lugar fresco e escuro, e, a continuación, espremer o zume con polpa. 100 g de esta masa para tomar 0.4 kg de mel, un 0,6 kg de noces picadas, zume de 5 medio limóns, mestura todo coidadosamente. Tomar esta medicación vai coller tres veces ao día durante 20-30 minutos antes das comidas.\nEsta herba para potencia masculina, teñen un efecto positivo só cando usados correctamente. Sobredose vai empeorar a situación de homes, vai causar problemas diferentes. Herba de san Xoán con éxito loitas fatiga e os efectos do estrés, normaliza o sistema reprodutivo, a circulación do sangue e metabolismo, aumenta a libido, e brillo sensacións durante o orgasmo, para xestionar o problema da construción incompleta e exaculación precoz.\nPara preparar medios para aumentar a potencia en base a herba de San Xoán, non precisa de unha gran cantidade de enerxía. 10 g picado herba seca despeje a auga fervendo (200ml), arrefriar, coe e tomar un cuarto de Cunca tres veces ao día por 1-2 semanas. É recomendable beber o caldo de 20-30 minutos antes das comidas.\nGinseng ten sido dende hai moito considerado como un dos máis importantes herbas para potencia masculina. Para a normalización do sistema urogenital só se aplica o rizoma da planta. É un poderoso estímulo do desexo sexual e excitación.\nGinseng axuda para reforzar a sensación de que moitas veces os homes durante o sexo, a fortalecer o sistema inmunolóxico, dá unha carga de vivacidade e enerxía. Pero debe ser aplicada con coidado, como a presenza de tumores, hemorraxia, inflamación, problemas co sistema cardiovascular uso pode causar serios problemas e deterioración da saúde.\nO máis popular é unha receita onde a seca rizoma é esmagado e mesturado con mel en proporción 1:28, que é, 25 g de raíz é necesario ter 0.7 kg de mel. A mestura insistir en un lugar fresco e escuro de 10 días, seguido por un home en unha pequena culler tres veces ao día antes das comidas. Con éxito axuda a restaurar a potencia e tintura de alcohol de ginseng que podes mercar na farmacia ou facer o seu propio.\nO segundo é o nome da planta fireweed – Fireweed. A composición das súas follas é rica en nutrientes, incluíndo as vitaminas C e A, grupo B, bioflavonóides, aminoácidos, sales minerais, pectina.\nIvan-té axuda a eliminar toxinas e normalizar o metabolismo, mellorar a circulación sanguínea e a hematopoiese, leva a normal actividade sexual e o funcionamento de todos os órganos do aparello geniturinário. É particularmente importante que a planta dá un efecto calmante e mellora a próstata, que moitas veces é a fonte de "impotencia masculina".\nPara preparar Ivan Chai só. Só engadir unha culler de esta planta Cunca de auga fervendo e infusión baixo unha tapa. Pode beber 2-3 veces ao día, como o té. Tamén para aumentar a potencia herbas rizoma é usado para fireweed. 2 culler grande de o esmagado raíz despeje 0,5 litros de auga e deixar ferver a lume baixo por 15-20 minutos. Caldo para beber metade dun Vaso antes da primeira comida e o mesmo 30 minutos antes de deitarse para 2 semanas.\nLembre, antes de aplicar calquera dos seus escollidos receitas descubrir que herbas aumentar a potencia, como afectan o corpo, se as restricións no uso.\nAntes do uso, asegúrese de buscar a axuda dun especialista. Só un médico pode determinar a razón pola que comezou a ter problemas con ereções, a duración e calidade da relación sexual, e moitos outros. O especialista pode dicir-lle que herbas son útiles para potencia no seu caso.\nÉ importante lembrar que moitas veces só o uso de herbas para a potencia non lle vai dar o resultado desexado. Para mellorar a saúde dos homes, será necesario completamente repensar a súa forma de vida e substituído por máis saudable, desistir de malos hábitos, evitar o estrés, a fatiga, hipotermia, falta de sono, para comer unha equilibrada. Só neste caso, vai ser capaz de restaurar a saúde e a oportunidade de gozar de relacións sexuais coa muller.


Para os pequenos | O Moomin Tenda\nFOR THE LITTLE ONES Inicio » Gift Ideas »para pequenos\nMandil Moomin Infantil - Vermello\nFeita a partir de oleado vermello bonito, el é impreso con unha imaxe de Moomintroll pé xunto a un bote de compotas, coller, e tomate, todo contra un fondo estrelas brancas con boliñas tapaxuntas azul e branco pálido.\nTamaño: H41 x W38cm (banda pescozo non incluído)\nMandil Moomin Infantil - rosa\nFeita a partir de oleado rosa bonito, el é impreso con unha imaxe de Snorkmaiden pé ao lado dunha roseira, cunha rosa no cabelo dela, todo contra un fondo floral branco.\nMoita diversión para toda pouco de diversión Moomin! Debuxe e limpar de movéndose a clave dun lado a outro.\nMoomin barco con 9 estatuíñas. Explorar, descubrir e ter unha aventura cos nosos amiguinhos.\nPrezo: £ 89,95\nMoomin caso Papel - Medio\nMoomin decorado caso de cartón con tirantes metálicos. Gran para almacenar todos os seus obxectos de valor. Tamén dispoñible en tamaños diferentes.\nAsegúrese de incorporarse un peixe cun conxunto de pesca de Moomin! Inclúe unha hasta e peixes magnéticos.\nO do cadro: 50 x 17cm 6x\nFinxir ser unha estrela pop cunha desas tamborins Stinky cores. Preme xunto co ritmo da música ou trasfega-lo tan alto como pode facer efectos de son, incluíndo ondas, caída de neve ou o son de follas brillantes na brisa.\nO do cadro: 3x 20 x 18,5 cm\nEste Personaxes Moomin brillantemente xilófono é unha maneira divertida para nenos creativas para tocar música. O macete é tamaño ideal para pequenas mans e os personaxes Moomin bares axudar aos máis pequenos para lembrar de cada nota e que barra a folga, a fin de recriá-lo.\nAxuda a desenvolver a destreza e coordinación.\nEstes maracas Moomin colocaría Carmen Miranda de vergoña! Ten un gran tempo coa familia tocar instrumentos musicais, mentres que o seu fillo sacode as maracas en tempo para a música.\nMoomin Triángulo con vara\nPerfecto para quen gusta músicos! Ideal para combinar con outros instrumentos Moomin para crear o caos musical.\nGuitarra é iso Moomin nenos é dimensionado para atender os mozos xogadores a aprender a tocar a guitarra. A guitarra ten seis cordas e dezasete trastes, e seu fillo vai adorar a imaxe Moomintroll musical sobre o corpo da guitarra.\nEste Snufkin harmónica é unha introdución ideal para o mundo emocionante da Harmonica xogar!\nEste xogo pouco estimula as habilidades motoras Childs, ao atopar quen fai o que na Moominvalley! Aprender e divertirse con crebacabezas Moomin!\nTamaño Puzzles: 18 × 10 cm, caixa: 19.5x12x3 cm\nMoomin Alarma con campás - Amigos\nAcorde con Moomins! Estilo retro alarma con campás e encanto Moomin Amigos Gráfico.\nMentres xogaba cos cubos coa Moomin bonito figura o seu fillo desenvolverá a coordinación e habilidades motoras e tamén aprenden sobre medidas, xeometría e as cifras 1-10. Se o neno usa o cubo do envase, o lado dos cubos de empilhado tórnase unha medida de canto 0-100cm.\nBalón suave Reprodución\nMoomin bonito de xogar balón suave. Diversión para todos os pequenos para fomentar a aprendizaxe e xogar coas Moomins.\nEsta 13 polgadas sentado delicioso Plush Moomin é perfecto para calquera adulto ou neno que ten un amor dos personaxes adoráveis da Moominvalley. Coa pel branca super brando e un rabo brando bonito este Moomin vai apelar para a súa neno interior. Este xoguete ten unha superficie lavável e é axeitado para todos os grupos de idade.\n"A luz da estrela, estrela brillante, e quere contar as estrelas esta noite. . ". Un libro conta soñador con rimas texto con Moomintroll e os seus amigos para encantar nenos como eles contan a partir do 10 estrelas brillantes ao amencer! Libro placa resistente, 204 x 263mmn, con cores, botóns de plástico ilustrados que reducen en número un por un, páxina por páxina\nDe Moomin Pouco libro con erros\nAchegar caderninho de buggy do Moomin ao súa cesta, berce ou materia alta e tomar as Moomins calquera lugar con vostede! As súas páxinas de mesa difíciles e manexar salientable e clip de facer este pequeno libro bordo só á dereita para os máis pequenos en movemento. Esta é a máis recente adición á nova variedade impresionante de títulos pre-escolares sobre a familia Moomin e os seus amigos.\nPublicado en: 02 de setembro de 2010\nDe Moomin Pequeno Libro dos Números\nUnha Moomin, dúas árbores, tres parasois, catro nubes. . . Conta, xunto con Moomintroll todo o camiño de un a dez, e máis aló. Un volume de compañeiro de toMoomin Pequeno Libro das Palabras, este libro pouco voluminoso consello é o ideal para mans pequenas e aprendizaxe precoz - e hai unha abundancia de Moomin maxia ao longo do camiño.\nOs crebacabezas son robustos e veñen en caixas decorativas que van ollar agradable nas tendas e non menos en cuartos de nenos. Os crebacabezas son feitas con anacos grosos extras con fortificados cara atrás, o que pode ser limpo cun pano mollado. Os crebacabezas son axeitados para nenos de idades de 3, 4 e 5.\nTamaño Puzzles: 42x32cm\nO do cadro do produto: 27x25x6, 4 cm\nXogo da Memoria\nAprende e divírtete con Moomin Xogo da Memoria!\nCaixa con 36 pezas, tamaño Puzzles: 42 × 32 cm, caixa: 17.5x30x6.4 cm\nMartelo e cravo Set\nSexa un carpinteiro! Os nenos van gozar elaborar e explotar unha variedade de modelos con este set! Pezas vibrantes de madeira, cravos, martelo de madeira, folla de cortiza e guía. Nota: supervisión dun adulto recomendado durante o uso debido ao tamaño moi pequeno prego.\nO do cadro do produto: 31x21x3, 5 cm\nO seu fillo vai usar a súa imaxinación e crear moitas imaxes diferentes coas formas de madeira magnéticos de cores. Tamén pode atopar inspiración nun das tarxetas de libro / idea que está cheo de ideas divertidas. Moomin Geohouse inclúen 50 formas magnéticas e do libro idea.\nO do cadro do produto: 30 x 35 x 3 cm\nPrezo: £ 38,95\nCatro enigmas de madeira\nA caixa de madeira contén catro crebacabezas de madeira con imaxes de cute de Moomin e os seus amigos. A caixa con top de diapositivas doado é doado para o almacenamento dos catro crebacabezas de madeira.\nCrebacabezas Tamaño: 20 x 14 cm, Caixa: 22 x 16 x 3,8 cm\nPrezo: £ 13,50\nQueremos desexar a todos os nosos fans Moomin e clientes un Bo Nadal e un Feliz ano. Atención - Faremos todo o mellor, pero non podemos asegurar todas as ordes recibidas tras 07:00 o día 17 de decembro, coa entrega antes do Nadal.


Fálame de San Sadurniño - Club Brío baile moderno e rítmica\nEn San Sadurniño existe unha longa tradición en numerosas actividades deportivas organizadas por Asociacións ou polo Concello. Nomeadamente pola historia futbolística do CF San Sadurniño ou UDC Narahío que leva xa mais de 40 anos en funcionamento e os actuais equipos de fútbol masculino e feminino. Mais tamén noutros deportes como o equipo de voleibol "Aldebarán Intasa" que xoga na Super liga da Real Federación Española de Voleibol; o clube ciclista Biela e Chaveta e o clube de danza e bale moderno "Brío". O campo de tenis do Pazo da Marquesa probablemente sexa un dos mais antigos de Galicia\nClub Brío baile moderno e rítmica\nSan Sadurniño, 2009\nA Asociación Brío, sen ánimo de lucro, formouse en San Sadurniño no ano 2009, aínda que a súa andaina comezou no 2008 cun grupo de oito nenas de baile moderno. A partir de aí fóronse engadíndose máis e, en menos de dous meses chegouse a 22.\nLogo comezou a traballar tamén coa ximnasia rítmica e o número de rapazas foise incrementando ata rozar o medio cento. Na actualidade teñen 36, só dous nenos, que van desde os 3 ata os 22 anos, distribuídos en tres grupos de baile moderno (peques, medianas e maiores) e dous conxuntos e varios individuais en ximnasia rítmica.\nNo Club Brío hai rapazas de San Sadurniño, pero tamén de concellos veciños como Narón, Neda, Moeche, As Pontes ou Valdoviño.\nAo longo do ano participan en numerosas exhibicións e colaboran con entidades sociais (como centros de maiores), benéficas ("Por unha sonrisa" ou "Asociación Cometa"), así como outras escolas e clubs deportivos da comarca.\nEn ximnasia rítmica levan acadado numerosos premios e recoñecementos na modalidade individual e tamén en conxuntos nas competicións organizadas en Galicia ou Asturias. En 2012 o grupo infantil de pelota conseguía o primeiro posto no campionato provincial e o cuarto no galego e no ano 2014 o equipo benxamín de mans libres conquistou o primeiro posto na proba de ámbito provincial.\nFálannos da asociación:\nOliva Bouza Bellón (presidenta), Cati Barro (profesora). Nenas: Estela Castrillón Freijeiro, Ana Rodríguez Martínez, Sara Bellón Sande, Nadia Gómez Caaveiro, Noelia Fernández Soto, Irene Carballo Piñón, Aroa Chao Picos, Aroa Rodríguez Rey, Antía Blanco Graña e Aldara Bellón Sande.\nA cineasta Ana Domínguez realizou a curtametraxe "Brío" para a Chanfainalab no ano 2015\nGrupo maiores 2009\nGrupo pequenas 2009\nFoto grupo 2010\nConxunto rítmica 2010\nGrupo maiores, Día da xuventude 2010\nConxunto árabe 2011\nPremio primavera 2011, conxunto rítmica\nGrupo pequenas 2011\nConxunto alevín pelota, campeón provincial 2012\nFoto grupo fin de curso 2012\nGrupo prebenxamín 2012\nMedianas e maiores fin de curso 2013\nGrupo medianas en Fene 2013\nTaller de danza con Sergio Alcober 2014\nDía da danza 2014, grupo maiores.\nGrupo maiores 2014\nExhibición As Pontes 2015\nPrimeiro torneo ximnasia rítmica Brio. San Sadurniño 2015\nVI Exhibición de danza e rítmica Brío. San Sadurniño xullo 2015\nVoz de Galicia, 30-4-2015\nTorneo ximnasia rítmica Brio 2015\nTemas: asociacións actuais, creador@s, deporte, lecer, nenos e nenas, San Sadurniño (Concello), vídeos\nAutor/a: Oliva Bouza Bellón\nIX Torneo de Primavera Ciudad de Ferrol - Abril 2014\nClub Brio en Coruña (Riazor)


Crónica do III roteiro d@s fuxid@s Escapando da morte – Memória Histórica do Val do Límia\nCrónica do III roteiro d@s fuxid@s Escapando da morte\nPublicamos a crónica elaborada por Anxo Padín do III roteiro da Memória, organizado polo Comité pola Memória Histórica do Val do Límia, que tivo lugar 30 de agosto, entre Outeiro de Augas e Castro Laboreiro,\nEra un 28 de agosto de mil novecentos sempre, cando once homes bos e xenerosos caeron na beirarrúa de Anguieiro, na antiga estrada de Cangas a Pontevedra, para non erguerse endexamais. Caeron baixo as balas da barbarie, das bestas asasinas de Franco, que foron necesarias para implantar unha longa noite de pedra nesta terra nosa que aínda hoxe, máis de oitenta anos despois segue a berrar os seus nomes: Daniel González, Antonio Blanco, Guillerme Fernández, Xosé Novas, Alexandro Martínez, Xosé Martínez, Antonio Ferreiro, Normandino Núñez, SecundinoRuibal, Estanislao Ferreiro e Eugenio Bustos.\nEspertei neste derradeiro día de agosto, no ano da pandemía, co ecoar das vítimas do Anguieiro, que no venres congregaranos a un feixe de bos e xenerosas, nunha gabia á entrada da vila mariñeira de Cangas, cun sabor a chumbo na boca, coa certeza de que aínda non era hora da Xustiza, da Verdade e da Reparación, e que conviña seguir combatendo nas trincheiras da Memoria, para torcerlle o pulso a este estado, continuador nas súas estructuras de poder con aquel que asolagou cunha longa noite de pedra o noso pobo, a nosa nación. Espertei tamén con ganas renovadas de reivindicar unha terra e un tempo, pois, como dixo Pepe Mujica: “os únicos derrotados do mundo son os que deixan de soñar e de loitar”. Espertei con ganas de seguir soñando esperto, coma cando era inmortal, e de loitar polos soños, grandes e pequenos.\nAínda era noite pecha na cidade da Calesa e de Urania Mella, e unha néboa mesta cubría o Areal, como unha bafarada dos mártires que ficaban para sempre nesa inmensa fosa común que é a rí, e aledeime de que fronte a que foi a derradeira praia urbana, colonizada polo empuxe dos conserveiros cataláns, que mudaron para sempre a alma da cidade, estivera agardándome o meu querido Zalo, compañeiro de camiños e de loitas sindicais. Ata a véspera tamén fora incerto que os nosos vieiros volveran coincidir, pois o meu pai tivera outra recaída na véspera, e tivera que mudar os plans de facer noite en Abellás, no corazón do Val do Deva, como tantas outras veces en que o de Paramos e máis eu insistiramos en acadar o cumio máxico de Penagache.\nMoito mudara dende aquel mítico cambio de século, en que namorara, non atopo outro xeito de dicilo, daquel home barbado, nas terras extremerias da Seabra, no que se nos desataran as linguas falando do Couto Mixto e dos cátaros, das nosas militancias e dos nosos anceios, cando tantos horizontes abríanse aínda para nos, nese tempo en que sempre insisto en alcumar como “cando eramos inmortais”. Semellaba que, como vinte anos atrás, recibiríanme os seus versos epicolíricos, na gabanza dos tempos do Club de Camiñantes, que me dera a oportunidade de engadir ó Zalo a miña xeografía emocional, e que descubrira xunta a el moitos recunchos da nasa patria granítica, a un e a outro lado da raia.\nPolas íngremes congostras\ne os carreiros,\npolas noites de lúa\ne as mañás de fentos,\no grupo avanza.\nHipérbole de po,\npleonasmo de fatiga,\nfeita de suores.\nUn tras doutro,\ncara ao altar imposible\nTeimosos coma pedras\nchantadas no camiño\nNa neve, no vento, no sol,\nnas canicouvas e as estradas,\naquelarre que somos dos carreiros\ndeixamos o suor e o tempo facéndonos\npenedo e mar\nNunha imposible maré feita de po\ne soñada de escumas.\nCompañeiros montesíos das congostras\ne das chairas ermas:\nPois que o que camiña vive…\nEra moito o tempo no que non camiñabamos xuntos, dende aquela reunión dos Atrapacontos nas beiras do río Uma, máis o tempo nunca foi problema entre o de Paramos e eu, e deseguida puxémonos ó tanto das nosas novidades. Eu faleille, como non podía ser doutro xeito, da presentación de Fendas, o libro do compañeiro Luís Chapela, do que levaba un exemplar adicado para el na miña mochila.\nFaleille dos versos salgados de Luís da Roxa, que tiñan moito do paraíso perdido da súa infancia na Peroxa, que el sempre nomea como República, de oficios e carreiros que desapareceron por falta de uso, de noves e de voces que esvaeceron na memoria do pobo, e que el empeñase en recuperar, pois ben sabe que todo pobo precisa quen lle conte a súa historia, para que siga sendo pobo. E, como non, conteille da homenaxe ós mártires do Anguieiro, dese acto do que, ano tras ano, tamén é protagonista Luís, xunto ó poeta Paulo Escacho, a actriz Mónica Camaño, o músico Xico de Cariño e o pintor da Mangallona, Camilo Camaño, presidente da Asociación da Memoria Histórica de Cangas 28 de agosto.\nFalamos no camiño de doenzas, das nosas e das dos nosos, de perdidas e reencontros, como a que trouxera un mes atrás a miña querida xente de Euskalherria, para pasar uns días na Casa da Muiñeira, na Bouza de Padrón, e dos días de confinamento nos que o grupo do Atrapacontos semellou un facho que nos alumeaba nas noites de treboada e nos días de néboa, nos que tiñamos a tentación da derrota. E falamos e calamos, pois na nosa complicidade de tantos anos non hai cravos nos silencios.\nChegamos así a Ourense, a vila que viu como fusilaban ó seu derradeiro alcalde republicano, Manuel Suárez Castro, para seguir cun feixe de rexedores fascistas e, despois da restauración borbónica non tivera máis que gobernantes sumisos, ou directamente corruptos, ata chegar ó esperpento de Pérez Jácome.\nNon atopamos moito tráfico na autovía entre as dúas capitais do sur do país, máis este era insignificante entre a vila das Burgas e Bande, a onde chegamos media hora máis tarde, a iso das nove da mañán. A pequena vila semellaba confinada, portas e fiestras pechadas, é, o peor para nós, a reixa baixa dos cafés, por non haber non había nin unha alma na rúa a quen lle preguntar polo polideportivo, o punto de encontro fixado pola organización da Ruta dos fuxidos, que fora a que nos motivara para achegarnos a este lugar do noso mundo. Demos co pavillón seguindo as indicacións das sinais de tráfico, e este resultou un vetusto edificio que nin letreiro tiña, e volvemos ás túas desertas da vila limiá na procura dun café que nos quentara o corpo, pois o ceo estaba anubado, e aínda facía algo de friaxe.\nO que procura sempre atopa, e nos non íamos ser menos, aínda que o resultado non foi quen de aledarnos a mañá, pois o bar que atopamos aberto era tan grisalleiro como a pátina de cinza que cubría o ceo. Tomamos algo para enganar o estómago, pouca cousa, e entregueille o exemplar de Fendas a Zalo, que celebrou a impresión do Manu, o mesmo que, fai pouco, fixera o traballo de Memoria das Palabras Silenciadas, o noso caderno da Homenaxe ás vítimas do franquismo da illa de San Simón, e que gustou tamén da portada de Luz Veloso e das ilustracións do compañeiro Evaristo Pereira. Eu aproveitei para contestar unha mensaxe de Iosu, co que fixera a última ruta longa que lembraban as miñas pernas, e qeu ben viña a conto coa que faríamos neste día: a Ruta dos fuxidos de Ezkaba, onde foron moitos os galegos que participaron nesta xesta.\nO tempo era cumprido, así que acercámonos outra vez ó pavillón de deportes de Bande para xuntarnos cos que serían os nosos compañeiros de camiño durante as próximas horas. Pouco a pouco foron chegando canda nós, e a pouco chegou tamén Carlos Morais, un dos organizadores da andaina e membro do Comité pola Memoria Histórica do Val do Limia, a quen coñecía máis pola súa actividade política na órbita da esquerda independentista, como secretario xeral de Primeira Linha, xermolo de Nós-UP, e na actualidade liderando a organización patriótica Agora Galiza-Unidade Popular. Nos tiñamos a idea errada de que sairiamos en bus dende alí, máis o Carlos aclarounos que iriamos ata o punto de partida cadaquén no seu coche, polo que non agardamos máis que dez minutos, ata a hora convida, para dirixirnos nunha longa caravana cara a divisoria ente os concellos de Bande e Verea, na portela, ben coñecida para nós, de Outeiro de Augas, a 1.040 metros de altitude. No noso curto recorrido, no que semellaba que a ringleira de coches non tiña fin, atopamos un coche da guardia civil agochado nunha gabia, e tivemos o temor de que rematara coa festa antes de que comezara, pois non tiñamos certo cal era o número de persoas que había de límite para participar nun evento como este. O final as forzas de ocupación non interviñeron, maila que chegamos a xuntarnos algo máis de medio cento entre a portela que separa o val do Deva e o da Limia. A carón da estrada, e mesmo polo inicio da pista forestal, foron abeirando os coches dos participantes neste III Roteiro dos fuxidos – Escapando da Morte, que tiña como obxectivo, aínda que semellaba ambicioso de máis, facer os 17,5 quilómetros que nos separaban de Castro Laboreiro, en so catro horas. Habería que ver se eramos quen de cumprir…\nUn dos nosos guías resultou ser David Pérez López, Davide de Bande, un arqueólogo cun profundo coñecemento no fenómeno foxo, que recolleu no seu traballo “Os foxo do lobo. A caza do lobo na cultura popular” (Editorial Canela, 2010), colaborador das revistas Arraianos e Lethes, ademais de dirixir varias escavacións como o Foxo das Covateiras, na Cibdá castrexa de San Cibrán de Las, na Ribeira do Esla ou no Bierzo, no BIC BergidumFlavium. Ademais é autor da tesiña “Análise do emprazamento tumular na Serra de Bande”, gran coñecedor das mámoas (chamadas nesta parte do noso país motas) e dos restos arqueolóxicos da Serra do Laboreiro, polo que, como ben dixo Zalo, conviña pegarse a el para non perder nin un chío das súas explicacións.\nÁs dez e cuarto, despois de botar as mochilas ó lombo, botámonos ó camiño, uns cincuenta homes e mulleres, rapaces e algún can, co ánimo de coñecer algo máis desta parte da raia seca, como fixeramos, no seu tempo, Camiñantes, Eivadiños e Calcorreiros ou mesmo os amigos de Sudando Botas, pois na nosa galaxia senderista o territorio dos meus ancestros era recorrente, especialmente en inverno, cando tiñamos a sorte de que caera algunha nevarada. Volvín lembrar aquela primeira vez, vinte anos atrás, cando, tamén co de Paramos, sairamos de Outeiro de Augas (ou de Eguas, como adoita a dicir Ferrín), nun frío sábado de decembro, na procura do Penagache, para abaixar, dende alí, ata Xacebáns. Moito mudara o mundo dende entón, moito mudaramos nós, máis fixémoslle unha chiscadela a aqueles que foramos, ós soños que daquela tiñamos (quizais non moi distintos ós que temos agora), ós anceios de liberdade para a nosa terra, para todos os pobos do mundo.\nComezou o grupo a camiñar nunha longa ringleira, e eu mantívenme na vangarda con Davide, que viña acompañado de dous cativos, Ánxela, una rapaza duns doce ou trece anos, cunha ollada intelixente e curiosa, moreniña e faladeira, e o seu irmán, Martiño, un picariño de nove ou dez anos, aínda máis faladeiro, todo afouteza, que me instou a que non perderamos a cabeceira, e que non tardou nada en me facer unha listaxe polo miúdo de todos os manxares que había na súa mochila: chocolates de varios tipos, bocadillos de xamón, iogures e ata macarróns. Fame non había de pasar, non. Deseguida entendín que eles serían os meus auténticos guías polo planalto da Serra do Laboreiro, pois non se despegaron de min na primeira parte do roteiro.\nA primeira das paradas non tardamos en facela, pois o Davide quixo mostrarnos “As catro cruces”, unha pedrafita que marcaba as lindes entre catro parroquias: Calvos e Corvelle, en Bande, e Cexo e Bangueses en Verea, e que, na realidade, tratase dun monumento megalítico que estivo erguido durante séculos, e que no 2014 tombou unha escavadora. Finalmente, grazas a denuncia pública de Amigos da Terra, o menhir foi rehabilitado e ergueuse outra vez, aínda que non puidemos visitalo, xa que o monte fora cercado, algo que semellaba unha práctica habitual nesta parte da serra.\nPouco máis adiante detivémonos outra vez, no túmulo neolítico da Mota, situado nos terreos comunais de Corvelle, que foi posta en valor polos mesmos veciños desta parroquia de Bande, creando unha área recreativa en torno ó montículo de terra que cubre a cámara funeraria cunha antigüidade de 6.000 anos.\nFoi o propio Davide Pérez, máis o arqueólogo Celso Barba, quen presentou o proxecto ao Parque Natural da Baixa Limia-Serra do Xurés, levando a cabo as investigacións arqueolóxicas para documentar o monumento, ó que libraron de piñeiros e carballos que durante anos medraron na súa cima. “Esta é unha das máis grandes de Galicia, unha mámoa normal, o noventa por cento das que se documentan, pode ter doce metros de diámetro. Esta ten corenta. E normalmente levantan sobre un metro do chan, e esta erguese tres metros e medio, e porque está colmatada na parte superior porque foi violada, senón sería máis impoñente”, asegurou nunha entrevista Celso Barba. Tamén é salientable que para o proxecto do parque arqueolóxico no que está inxerida A Mota, foron utilizadas técnicas de tración animal, para retirar ós árbores do túmulo, sen causar demasiado impacto no terreo, procurando tamén, segundo Davide que “o bosque autóctono quede mergullado co patrimonio histórico-arqueolóxico.”\nMentres o Davide agardaba ó resto do grupo, no alto da Mota, eu seguín camiño devagar cos meus inseparables Martiño e Ánxela, que me ilustraban sobre materias tan diversas como as razas de vacas da Limia, da cabana que tiñan nunha árbore, do bar da súa nai, de cando subían a xogar coa neve, dos mellores amigos do colexio, de como levaron o confinamento, dos debuxos que vían na tele… as veces falaban os dous a vez e non era quen de seguirlles a conversa, e a veces nin sequera o paso, xa que semellaba que eran dous montañeiros experimentados, xa que fixeran o Camiño Privilexiado un feixe de veces (e eu ningunha).\nNalgún momento tamén apareceron Leilia e Límia, esta última a máis pequena do noso exército pacífico, quizais seis anos, procurando a atención de Ánxela. Máis esta non entendía outra cousa que non fora conservar a vangarda, e instounos para que non perderamos o paso e seguiramos conservando a vantaxe sobre o grupo. Eu disfutei da súa compaña, e máis do Martiño, que corría para adiante e para atrás, pois as veces, na conversa, tiña algunha dubida, e ía consultala co seu pai, que deseguro a resolvía con máis autoridade que a galipedia.\nAscendemos levemente, pero dun xeito continuado, e algo máis adiante pasamos preto do Foxo do lobo de Bangueses, do que non quedan moitos vestixios, aínda que está ben documentado, e que tiña máis de douscentos metros de lonxitude, que remataba nun pozo de catro metros de profundidade que, desgrazadamente, como dixo o noso guía, desaparecera pola construción dunha pista forestal. Aínda non levabamos unha hora de andaina, e meu amigo Martiño xa me preguntara dúas ou tres veces canto levabamos camiñando, e tamén dicía que íamos morrer. De fame non sería, porque xa levaba papado medio bocadillo, un anaco de chocolate e un iogur. O palleiro non se fai sen palla…\nNa cabeceira do noso grupo, disputándonos a vangarda, puxéronse catro rapaces de Corvelle, que presumían de coñecer ben a zona, e quizais por iso non se demoraban nas explicacións do Davide, e nos pegámonos a súa pegada, dispostos a non perder os primeiros postos. Ben sei que non había competición ningunha, pero tamén que os máis pequenos precisan dalgunha motivación, e non ía ser eu quen lla quitara.\nDurante todo o camiño, ademais dos postes indicativos da Ruta das Motas de Bangueses e do Vieiro das Mámoas, atopei postes indicativos dun PRG, seguramente do 33, que ten o seu inicio en Bande e remata na fronteira, confluíndo co 32, que ven dende Celanova. A valorización destes sendeiros está presente nos paneis informativos que se atopan espallados nos puntos estratéxicos da ruta, tanto no Foxo como algo máis adiante, cando chegamos, despois dunha hora longa de andaina, á necrópole megalítica dos Penedos da Canteira. Aquí atópase unha das concentracións de túmulos funerarios, antas ou motas, máis importantes do continente, documentando a presenza humana fai tres milenios nesta terra arraiana.\nAlgunha vez escoitei ou lin que esta era unha das concentracións de moas máis grande de todo o continente, na Serra do Laboreiro están catalogadas centro trinta, e non dubido que se estiveran situadas en outro país, en Irlanda ou Escocia, o lugar sería valorizado, conservado e visitado por moreas de xentes de fora, interesados pola arqueoloxía, pola historia e pola paisaxe.\nAgrupámonos para a explicación de Davide e os meus acompañantes ficaron con él, mentres eu seguía detrás dos rapaces de Corvelle, xunto ó meu amigo Zalo, que viña encantado cas explicacións do outro guía do roteiro, o portugués Américo Rodrigues, que tamén sabía moitos cousas dos lugares e das xentes do Laboreiro, a un e a outro lado da raia. Con el o meu carón chegamos a pequena fraga de Salgueiros Secos, onde, a pesares do nome, prevalece o piñeiro vermello, lembrando as veces que pasamos por aquí cunha capa de neve considerable.\nA fraga desemboca na fronteira, e seguindo a súa liña atopamos vestixios de tres sendeiros, os tres desaconsellados pola FGM por falta de mantemento: no poste 29 remata o PRG-33, que se inicia en Bande; no poste 27 remata o PRG-32, que ven dende Celanova; e no poste 21 o PRG-31, que sae de Quintela de Leirado. Case dúas horas despois da nosa partida da portela de Outeiro de Augas, chegamos ó primeiro marco, a carón do nacemento do río Cadós, onde podo saciar a miña sede bebendo do manancial unha auga fresquiña e limpa, mentres agardabamos polo resto do grupo que acudira á convocatoria do Comité pola Memoria Histórica do Val do Limia. Eu pensaba que era un bo lugar para que nos falaran alí dos fuxidos, daqueles antifascistas para os que a raia significaba a liberdade, máis semellaba que nin o Carlos Morais nin ninguén da organización estaban para botar mitin algún, aínda que eu houbera gustado del. Tamén é certo que non me quedei a ver se me perdía algunha outra explicación dalgúns dos nosos guías, as pernas pedíanme camiño, e seguín a pegada dos de Corvelle, que tampouco desexaban baixar o ritmo.\nParolei un rato cos rapaces ós que acompañei, ós que falei da terra dos meus ancestros, de Abellás, no val do Deva, ó outro lado da serra, e do cumio o que, dende pequeno, soñaba con me inzar, o Penagache, e sorprendeume que me dixeran que nunca subiran a él. A onde si subiron, canda min, foi ó vértice xeodésico, no poste 24, dende o que tivemos unha boa panorámica da serra e do camiño recorrido, por onde viña, nunha longa ringleira, o resto do noso exército, que, pouco a pouco, foron achegándose a nos, comandados polo Américo e o Zalo, que xa viñan en animada charla.\nDende o vértice, preto da Lama do Brincadoiro, perdendo a mirada polo planalto no que pastaban un rabaño de nubes de algodón, divisamos o Penedo Grande (1293 m.), ó norte da Serra de Queguas, entre o Quinxo e o Laboreiro, que coroa a Pena de Anamán. A Pena tróuxome a lembranza, pois aparece na portada, do libro “Saltando a Raia” sobre a guerrilha republicana no suroeste ourensán, escrito por Román Alonso, e que caera nas miñas mans por fortuna, nunha das derradeiras presentacións que facían na librería Andel, por desgraza agora pechada. No libro ilustrase ben como os pobos arraianos do lado luso, como Ribeiro de Baixo e Ribeiro de Cima, no concello de CastroLaboreiro, acolleron os fuxidos, moitos dos cales mantiveron a actividade guerrilleira, facendo incursións ó outro lado da raia, algo que tamén está documentado no libro de Bento da Cruz, “Gerrilheirosantifranquistas en Tras os Montes”.\nSer como fora, deixamos espazo para o grupo, e cos de Corvelle e con Zalo seguín camiñando pola pista que discorre paralela á fronteira, cara a Mota Grande, un gran túmulo de terra, que agocha no seu interior unha cámara de grandes pedras ou dolmen, con cinco ortostatos chantados que forman unha anta poligonal tapada cunha gran lusa plana. Esta mota ben sendo unha das máis grandes do país, con cincuenta metros de diámetro e catro metros de altura. Inzámonos ó seu teito, onde se aprecia a coiraza de pedras de seixo que a protexía, aínda que non impediu que, como a maioría das mámoas, fose violada na procura de obxectos de valor que, cecais, nunca existiron. Alí mesmo dimos en tomar un petisco o Zalo máis eu, mentres ollabamos con nostalxia cara o Penagache, habitado polo ecoar dos que fomos fai moitos invernos.\nRecentemente considerouse que varias mámoas da zona, entre elas a Mota Grande, puideron ser utilizadas como atalaias de vixilancia para o campamento romano de Lomba do Mouro, do que se descubriron vestixios preto dalí, no Outeiro do Ferro-Penache, que cubría unha superficie de máis de vinte hectáreas, e que podía albergar máis de dez mil soldados, o que seria equivalente a oito campamentos como o de AquisQuerquennis, escavado en Bande. Nos pensamos en agardar ó resto do grupo inzados no alto da mota, máis estes, comandados polo Davide e o Américo, cruzaron a raia sen moitos miramentos, tal como farían os meus devanceiros de Castro Laboreiro, ou de Abellás, cando andaban no contrabando, e dirixíronse o dolmen descuberto na parte lusa, no alto da Portela do Pau, onde acordaron facer a parada para o almorzo.\nXa levabamos tres horas de andaina, e semellaba que a xente andaba con algo de fame, así que axuntáronse todos ó redor da cámara funeraria, e quitaron das súas mochilas bocadillos, froita e lambonadas varias. Martiño, Ánxela, Leilia e Límia, subíronse a pedra que cubre o dolmen, para dar conta das súas provisións, aínda que antes o Martiño estivo á procura do tesouro da moura, e algo atopou, pois entre as fendas das laxes había unhas moedas. Non me estraña nada, pois xa me dixera antes que tiña tres petos no casa.\nDemoramos un bo rato alí, entre agardar pola xente que viña rezagada e o almorzo, e eu ata botei en falla aquelas sonecas que botabamos nos tempos do Club de Camiñantes, antes de volver ó camiño. Unha das imaxes que teño da primeira andaina por estas terras é precisamente a dun destes momentos, baixando cara Xacebáns.\nNeste longa parada para almorzar, púxenlle a orella ó Américo Rodrigues, e laieime de non seguir o olfacto do compañeiro de Paramos, e pegarme a el no camiño, pois semellaba que tiña un bo feixe de historias arraianas coas que nos agasallar, dende a extración e o comercio, legal e ilegal, do volframio, un mineral estratéxico na segunda guerra mundial, que disputaban alemáns e ingleses, ata o intenso contrabando que se desenvolveu nesta zona, de café, de ferramentas, de tabaco ou de gando, que me lembraban as que contaba o meu avó Benito dos seus anos mozos. Falounos, como non, dos fuxidos, como aquel que se deu en chamar o siñorAfranio, que non era outro que Antonio Alonso Rios, o que fora nomeado presidente da efémera primeira República Galega, que, segundo o noso guía, ben podía haber feito o mesmo camiño que estabamos facendo nós, aínda que lendo “Como me rispei das gadoupas da morte”, quixen imaxinar que subira por Xacebáns, como fixera eu en máis dunha ocasión.\nSer como fora, gustei de escoitar a lingua agarimosa do Américo, e cando rematou o almorzo e puxémonos outra vez en camiño, seguín os seus pasos, que eran tamén os do Zalo. Ergámonos a unha pequena elevación, para nos mostrar media ducia de motas, espalladas xa na parte portuguesa, e sinalounos os montes máis relevantes ao noso redor: o Penagache as nosas costas, a un lado a Pena de Anamán, a outro a serra da Peneda, e ós nosos pes o Vale das Antas. Cruzamos campo a travesa ata chegar a un camiño, eu pensei que era o que nos levaba a Portelinha, máis penso que este estaba algo máis adiante.\nSeguimos por un camiño descoñecido para min, o que lle daba un novo aliciente ó roteiro. Tería que fixarme ben se o quería repetir algún día. Neste punto volvéronme a enganchar os meus amigos Martiño e Ánxela, os que xa botaba en falla, animados outra vez de coller a vangarda do grupo, e aproveitando que o desnivel era favorable, collemos un bo ritmo, aínda que non contabamos xa con cumprir ás previsións da convocatoria, pois xa levabamos daquela tres horas e media, e aínda restaba moito camiño ata chegar a Castro Laboreiro.\nFomos debuxando unha longa ringleira de camiñantes polo planalto, por aquelas terras nas que, fai corenta anos, segundo nos contaba Américo, aquilo estaría cheo de gando e de xentes, coidando del, dun e doutro lado da raia. Daquela non sería estraño ver tamén algún lobo, como o que se atopou o Zalo cando fixo noite nunha cardenha, na branda de Busgalinhas, e mesmo o grupo quixo velo, ala o lonxe, no medio dun feixe de vacas, aínda que resultou ser un can, quizais desa raza brava do Laboreiro.\nTen unha estraña fermosura, aquela penechaira desarborada, que atravesabamos como se fosemos unha columna guerrilleira, e quizais, prestando algo de atención, seríamos quen de escoitar o ecoar daqueles que se botaron ó monte, para defender a liberdade e a vida. No noso grupo, aínda que sen ondear ó vento, viaxaban dúas bandeiras, a da nosa patria, a estreleira, e máis a da nosa clase, a bandeira vermella que foi e segue a ser ondeaba en todo o mundo por aqueles que, coma nos, soñaron con asaltar os ceos e conquistar os palacios de inverno.\nOs de Corvelle volveron a poñerse na vangarda e a adiantarse, aproveitando outra das paradas do pequeno exército para reagruparse, e eu sumeime a eles, aínda que isto suporía que, nun cruce de camiños, colleramos o rumbo equivocado, e tiveramos que recuar. Polo nosa andaina na vertente portuguesa, subimos a dous outeiros, o Alto do Buscal, e o Alto da Mansão do Guerreiro, onde tamén se atopa un importante xacemento arqueolóxico, atopando asimesmo varias corgas, agora apenas cun fío de auga, a do Vale das Antas, a da Ronda do Pelo Branco e a dos Piornais, sendo a primeira tributaria do Río Laboreiro.\nDe súpeto, lembrei que non era a primeira vez que viña por estes camiños, cara Rodeiro, pois en 2012, viñera cos amigos de Sudando Botas, facendo unha variante do Trilho do Megalitismo do Planalto de Castro Laboreiro, que moi ben trazara a nosa Comandante Yuka, na segunda etapa dos Eivadiños. Para deixar constancia do meu paso por estas terras arraianas, quixen que nos retratara alguén ó Zalo e máis a min, e Ánxela brindouse a tirarnos unha foto, posando despois ó meu carón e sendo o de Paramos quen disparara unha das imaxes que ei conservar como un tesouro, xunto a que lle quitei a Martiño, que non quixo posar con nós, brincando polo que sinalou como “un atallo”.\nQue cousa esta a dos camiños da memoria, na que vas sumando lembranzas mentres atopas outras. Penso que cando volte por aquí tamén lembrarei a este feixe de xentes boas e xenerosas que quixeron lembrar, a súa vez, a aqueles que fuxiron por estes vieiros das gadoupas do fascismo.\nChegamos agrupados a Rodeiro, a primeira aldea de Castro Laboreiro dende a raia, e fixemos unha parada antes de entrar no pobo, nunha fonte onde nos fornecemos de auga –eu bebín coma un cabalo-, e onde tiñamos unha boa panorámica, a carón dun cruceiro. Alí o Américo Rodrigues falounos que este era un lugar de acollida para os fuxidos galegos, pois é grande coñecedor desta parte da historia crasteja, e mesmo ten publicado sobre ela no Boletim Cultural de Melgaço. Falounos, como non, de Alonso Ríos, o deputado agrarista que protagonizara unha das epopeas máis heroicas daqueles tempos de resistencia, e tamén de Eudosia Lorenzo Diz –a quen o Comité pola Memoria do Val de Limia lle adicou un caderno, escrito por Carlos Morais e Paul Ferón-, a mestra de Lobeira que se refuxiou aquí coa súa familia. Unha vez en Rodeiro, mesmo nos ensinaron as ruínas da casa dos Rendeiros, onde foi acollida, onde aínda era visible o soto onde se agochaban cando había unha visita da policía salazarista.\nDizem que o Rodeiro, em Castro Laboreiro, é o fim do Mundo. Quando acaba, acaba mesmo. Não há mais estrada. Dalí vê-se o planalto. A raia seca. É Portugal do lado de cá e Espanha do lado de lá, mas é terreno com terreno. Caminhos esbatidos para os que há séculos ali convivem. Foi por esses marcos, que não falam, que passaram contrabandistas e refugiados. Depois da fronteira encontraram o amor, essa casa onde muitos se aninharam nos tempos da Guerra Civil espanhola. Mergulharam a cabeça da mais nova nas frias águas do rio. “Onde estão escondidos os galegos?” Nada. As agressões continuaram em casa. Pontapearam e bateram em António Domingos Rendeiro, o pai da pequena. “Onde esconderam os galegos?” Nada. A tortura já durava há algum tempo e continuaria, mas Eudosia Lorenzo Diz não suportava mais. Saiu do fosso cavado na pedra, sob a lareira da cozinha, onde ela e os pais se tinham refugiado, ali no Rodeiro. “Não batam mais no homem, que ele não tem culpa.”\nA raia foi cruzada polos fuxidos galegos, dun xeito habitual, dende os primeiros bandos de guerra dos militares rebeldes, a partires de xullo de 1936, e durante todo o período de represión posterior, xa que, como ben se sabe, na Galiza non houbo exércitos enfrontados, como si noutros puntos do estado, a non ser a resistencia da guerrilha antifascista, ata 1952 non cesaron de burlar as fronteiras, na procura dunha arela de liberdade na nación irmán, aínda cando esta estaba tamén baixo o goberno dictadorial do Estado Novo de Salazar, máis onde era máis doado, grazas as redes de solidariedade, de acadar documentos para embarcar cara o exilio americano. Algúns investigadores falan de ata 3.000 refuxiados nesta altura, e que preto de 500 foron detidos polas policía salazarista, e moitos deles devoltos ás novas autoridades españolas.\nAmérico falounos tamén de que, nun momento dado, o fluxo migratorio mudou, a partires dos anos sesenta, pois foron moitos mozos portugueses os que a cruzaron para non facer o servizo militar, pois comezaban as loitas anticolonialistas en Angola, Mozambique, Cabo Verde e Guinea Bissau, e na procura da esperanza dun futuro mellor na Franza, en Suíza ou na Alemania. Nesa altura tamén foi especialmente intensa a actividade do contrabando, que durante moitos anos foi un verdadeiro motor económico das poboacións arraianas, cun intenso tráfico comercial da que, moitas veces, tamén se beneficiaban as propias forzas policiais. Os meus propios orixes veñen dalí, daqueles bisavós de Castro Laboreiro que pasaron de brandeiros a contrabandistas e que, nalgún momento, establecéronse ó outro lado da raia.\nComo escribiu Xosé Benito Reza: Se para o poder central o fenómeno do contrabando constituíu unha fuga de capital (e polo tanto un desvío social e político), para quen a practicaba esta actividade era vista de modo natural, normal, tendo en conta os graves condicionante económicos. Nun estado totalitario, onde todos os comportamentos se pretenden controlados, é natural que o desvío sexa a norma, por máis contraditorio que isto poida parecer.\nDeixando atrás o núcleo rural de Rodeiro, no lugar de Antões, pasamos a carón da capela da Senhora dos Remédios, baixando cara a Corga das Baínhas e a Corga da Conda, por un camiño algo pechado de vexetación, onde había que andar con algo de tento. Neste treito volvinme xuntar cos meus pequenos amigos, e Ánxela ofreceume unha deses presentes que non se pode desprezar: unha pílula de “amor propio”, que semellaba un carameliño, máis Martiño díxome que, despois de saborealo, tiña que bicar a primeira moza que pasara ó meu carón. Non lle puiden seguir o xogo, xa que a primeira, e a segunda rapaza coas que coincidín, cruzando a pequena pontella que salvaba a corga, eran as de Corvelle, que viñan acompañadas dos seus mozos. Eu penso que o picariño o que quería era que levara unha labazada… e iso que no seguinte tramo, no que tocou ascender, leveiche un bo rato a mochila, pois xa estaba coas forzas contadas, e aínda tivo que negociar cuns cans que lle saíron ó paso ó chegar a Queimadelos. De todos os xeitos, o meu pequeno guía e a súa irmán foron as mellores compañías para atravesar o Planalto do Laboreiro, e que, despois de case seis horas de marcha, estaba chegando ó seu fin. Foi alí, nese mesmo lugar, onde nos reagrupamos para agardar polo autobús que nos levaría de volta a Outeiro das Augas.\nEn Queimadelos subimos todos ó bus, excepto a rapaciada de Corvelle, que seguiron cara o centro urbán de Castro Laboreiro, pois seica tiñan un coche alí para o regreso. Eu estaba algo canso, eran moitos os días sen saír ó monte e faltábame adestramento, máis ben contento da ruta, dos compañeiros, dos guías, da terra que pisamos e do ceo que nos sorriu, e non tardei en pechar os ollos, aínda que deume para ollar a morea de xente que invadía o pobo dos meus ancestros, seica atraído polo bacalhao con broas ou pola ovelha grelhada.\nSe polo monte so tiveramos que recorrer 17 quilómetros para chegar a Castro, dende aquí ata Bande son 40, pois a estrada da unha boa volta polos lugares de Cainheiras, Bico e Curveira –ben coñecidos polos Eivadiños- ata cruzar a raia en Ameijoeira, e dende alí, xa na parte galega, por Guxinde e Entrimo, ata chegar ás beiras do río Limia, e seguindo este, a montante, pasando o Valadoiro, As Conchas, Porto Quintela, Os Baños e Vilameá, para chegar a Bande, despois duns 45 minutos de traxecto, e dende alí ata o noso destino, na portela de Outeiro das Augas, outros quince minutos.\nDespedinme de Davide, de Martiño e Ánxela, e Zalo fixo o propio con Américo, e tamén de Carlos Morais, que nos agasallou cun exemplar dos monográficos do Comité da Memoria Histórica do Val de Limia, adicado a Benito Valencia Bouza, artífice do Sindicato Campesino de Souto. Despedinme tamén da miña querida Serra do Laboreiro, do ecoar dos meus avós e bisavós, que procuraron na raia un futuro mellor, e daqueles que nestas mesmas terras arelaron a liberdade, o ben máis cobizado polo ser humano. Terra e Liberdade. A Memoria medra se non esquecemos.