Ena Rawa ni Oti na Noqu Rarawa? | Ra Taroga na iTabagone\nWILIKA ENA VOSA Abkhaz Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch Efik English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Icelandic Iloko Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lithuanian Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Moore Myanmar Ngabere Norwegian Nzema Ossetian Polish Portuguese (Brazil) Romanian Russian Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sunda Swahili Swedish Tagalog Tatar Telugu Thai Tsonga Turkish Turkmen Twi Ukrainian Umbundu Vietnamese Xhosa Zulu vakaViti\nE kaya o Kellie, e dua na goneyalewa yabaki 18, “Nira rarawa eso, au dau walia na nodra leqa, au vakacegui ira. Ia niu yaco i vale, au dau sorova na tagi ena noqu rumu. E lewe vica ga era kila qori.”\nE kaya o Riki, e dua na cauravou yabaki 22, “Niu rarawa, au dau vakayawayawa. Niu sureti ina dua na vanua, au dau vakaiulubale. Au vunitaka na noqu rarawa vei ratou na noqu vuvale. Eratou nanuma ni vinaka tiko na ka kece.”\nVakacava, e tautauvata nomu rai kei Kellie se o Riki? Ke vaka kina, kua ni totolo sara mo kaya ni leqa tiko vei iko e dua na ka. O keda kece eda dau rarawa ena so na gauna. Era dau rarawa tale ga na tagane kei na yalewa yalodina era cavuti ena iVolatabu.—1 Samuela 1:6-8; Same 35:14.\nEna so na gauna, o na rawa ni kila na vu ni nomu rarawa, ena so tale na gauna, o sega ni kila. E kaya o Ane, sa yabaki 19, “E sega ni tukuni me ca sara na kemu ituvaki mo qai rarawa. O na rawa ni rarawa ena dua ga na gauna, ke o sega mada ga ni dau sotava na leqa. E vakaninivaki, ia e dau yaco dina!”\nSe mani cava e vakavuna, se o se sega mada ga ni rarawa vakadua, na cava mo cakava ni o rarawa? Tovolea mada qo:\nVeivosakitaka. E kaya o Jope ena levu ni nona yaluma: “Au na vakatusa na mosi ni yaloqu!”—Jope 10:1.\nE kaya o Kellie: Niu vakaraitaka, au kurabuitaka tale na levu ni noqu vakacegu. Sa qai bau dua me kila na kequ ituvaki. Au vakabulai nira biuta mai na dali ra qai dreti au tani mai na qara!\nVola. Ni vakadredretaka na itosotoso na nomu rarawa, o na via vola na nomu nanuma. Ena so na gauna, e dau vakayatuyatutaka o Tevita na nona vutugu ena same e uqeta na Kalou me vola. (Same 6:6) Ni o vola na nomu rai, ena uqeti iko mo “taura matua na vuku kei na raiyawa.”—Vosa Vakaibalebale 3:21.\nE kaya o Heather, e dua na goneyalewa yabaki 22: Niu volavola, e tu vinaka tale kina na noqu vakasama. E vakaseavutaka na noqu rarawa niu vakaraitaka na lomaqu, au qai saga meu walia.\nMasulaka. E tukuni ena iVolatabu ke o masulaka na ka o leqataka, “ena qai taqomaka na lomamuni kei na nomuni vakasama na vakacegu ni Kalou e uasivia na vakasama kece.”—Filipai 4:6, 7.\nE kaya o Esther, sa yabaki 24: Au dau saga meu kila na cava au rarawa tiko kina. Au kerei Jiova me vukei au meu marau. Au sa oca na rarawa tiko qai sega na vuna vinaka. E mani wali na noqu leqa. Kua ni beca na kaukaua ni masu!\nEna veivuke kei na sasaga, e rawa ni oti na nomu rarawa\nVakatutu: Ni o masu vei Jiova, muria na ivakarau ni masu ena Same 139:23, 24. Talaucaka na lomamu qai kerei koya me vukei iko mo kila na vu ni nomu rarawa.\nMe ikuri ni vakatutu sa tukuni oti, na ivukevuke yaga na Vosa ni Kalou na iVolatabu. Ni o vakania na nomu vakasama ena itukutuku veivakauqeti o vulica ena iVolatabu, ena donu kina na nomu rai.—Same 1:1-3.\nNi sega ni oti rawa na rarawa\nE kaya o Ryan, sa yabaki 28, “Ena so na mataka au sa voraki na duri, au sega ni via raica e dua tale na siga vakavucesa.” E lomabibi tiko o Ryan, ia eso tale era vakataki koya. E tukuni ena vakadidike, e dau lomabibi e rauta ni 1 mai na 4 na itabagone ni bera ni tamatabula, eso era lomabibi vakalevu, eso tale e vakalailai ga.\nO na kila vakacava ni o sa lomabibi tiko? Qo eso na kena ivakatakilakila, e veisau na ivakarau ni yalomu se itovo, o sega ni via veimaliwai, voleka ni ka kece ga o cata, e veisau na ivakarau ni nomu kana kei na moce, o nanuma ni sa sega sara ga na betemu se ora voli na lomamu.\nIo ena so na gauna, voleka ni o keda kece e dau yacovi keda e dua na ivakatakilakila se sivia. Ia ke sega ni oti na ivakatakilakila qori me vica vata na macawa, vakacava mo tukuna vei rau na nomu itubutubu mo lai laurai vakavuniwai? O vuniwai ga ena rawa ni kila na iwali ni nomu rarawa.\nKe o lomabibi vakalevu, kua ni madua. Levu e vinaka tale na kedra ituvaki nira qaravi vinaka, rairai na kena e vinaka duadua era bau vakila ena dua na gauna balavu. Se mani vakavuna na nomu rarawa na lomabibi se sega, mo nanuma na vosa veivakauqeti ena Same 34:18: “E voleka o Jiova vei ira sa ramusu na lomadra, e vakabulai ira sa dasila na yalodra.”\nYago & Vakasama Vakacegu & Marau Ra Taroga na iTabagone iTabagone\nEna Seavu Vakacava Noqu Rarawa?\niMeli iMeli Ena Rawa ni Oti na Noqu Rarawa?


Mar 5 | `MZZ | STEP | Ieisu mekanatovemulivo itupa ilekwa Waya Galili doleneye, no vikainina waineye me-Gelasa tomo'otoqa divikai.\nIeisu Vaitabu Kapoidi Iveuqeuqedi Tomoqo Waineye'eqa\n1 Ieisu mekanatovemulivo itupa ilekwa Waya Galili doleneye, no vikainina waineye me-Gelasa tomo'otoqa divikai. 2 Kaiatanina waineye Ieisu waga waineye'eqa iobu, vedimadimanaeqa tamo tomoqo ovu* ▼\n▼ 5:2Ovu* dede mesai me-Diu kaditaumata towapa waidie iyatoyatodi.\nwaineye'eqa imai. Tomoqo dede vaitabu kapoidi iluguya isasasaleni. 3 Basenaqai ge tamo aitoi kanasala inavekuniqeni—tutuya matatabuna kaqena wete dimana taiauda seni beqa iyoqonidi. We tutuya matatabuna isenia, we seni isidabadabadi beqa ge tamo aitoi kanasala inasenia. Kaiata wete lovana naqedie isasasala koyeye we taumata gamwadie imiamia ieqoleqole wete taunina gileueqa ilalaqi. 6 We kaiatanina kanikie'eqa ikisanaqo Ieisu ikiseni matautauda ilaukwavina ilaukwavina inaqo manawaneye isobwanu. 7 We Ieisu ivoneni ivo, “Vaitabu kapoina tomoqo waineye'eqa kuluguaqeta!” We tomoqo iveqole bonana bwaiginaeqa ivo, “Ieisu Yaubada Tabwaotoqineye Natuna! Vakai wayaqimu waigue? Yaubada kanawavaqaeqa avelaukuiemu ge kikaniqodadaqeguqa!”\n9 We Ieisu ivelautolieni, “Banikodiqa kamuavaqa?” We ibaivila ivo, “Dede meyokoma beqa kamawavaqa Ligioni.” ▼\n▼ 5:9Ligioni mesai 6,000 Loma tolauqaviavo.\n10 We giladi ielaukui ielaukui Ieisu waineye vaitabu kapoidi ge inavetunedi vikaimaiqe inasauyedi.\n11 We koya vivineye bawe yoko bwaigina iduaduala, 12 beqa vaitabu kapoidi Ieisu ivelaukuieni ivo, “Kuvetunema kainaqo bawe waidie, beqa kanasala naqedie kailugu.” 13 Ieisu itagwanedi mesai inavalabubunedi, we vaitabu kapoidi tomoqo waineye'eqa isauyedi inaqo bawe waidie ilugu. We koyeye'eqa bawenidiavo matatabudi mepatalina kadiyoko 2,000 ivelalaukwavina iobu bwaqale iobu waya naqeneye ivekalamonumonu.\n14 We tomo'otoqanidiavo bawe kaditovekisabodaboda igololo ideqa inaqo tomo'otoqa waidie vakai isauyeni ivesipupuyeni vanuqa bwaigidi wete vanuqa siaidi waidie. No waineye yoko puedi inaqo wayaqidi vakai isauyeni inakiseni, 15 we Ieisu waineye imai ikiseni base tomoqonina vaitabu kapoidi iluguyaqa kanawavaqa Ligioni. We kanakaleko ikweseni imiamia wete nuana ge idaqau. No waineye tomo'otoqa puedi igololo. 16 Tomotoqanidiavo ikiseniqa tomo'otoqa tupwaidiavo ivonedi vakai isauyeni tomoqonina vaitabu kapoidi iluguyaqa wete bawe paipaidi. 17 Beqa Ieisu ivoneni divanuqa inakiaweni.\n18 Tutuyanina Ieisu wageye idododoqa, we tomoqonina vaitabu kapoidi iluguyaqa Ieisu ivelaukuieni ivo, “Kanasala taiauda tainaqo?” 19 We Ieisu ge idatagwaneni beqa ivo, “Kuvila mususuvo waidie kuvonedi Tomwaya saku bwaigina ivalabubuni waimue ikavegiagiamaimu, we mwaqitana ivenapwayewemu.” 20 Beqa tomoqonina inaqo vanuqa bwaigidi kadiyoko Teni Kawalawa (Dekapolisia) waidie iesipupu vakai Ieisu gunabei ivalabubuniqa paipaina, we puepuedi inoqai nuadi ivilele.\nValea dede isauyeni vikainina tomo'otoqanidiavo ge me-Diu. Beqa taiyagovi paina tupwaidiavo bawe no vikaineye imiamia. Base Yaubada naketoboda Mosese waineye iveleniqa, ivona ivo, “Bawe ge kaisaya maqemaqetana,” beqa me-Diu ge bawe ina'alatovonidi o vaiqodi inakanidi.\nDede wete igiavemaqetai mesai Ieisu tomoqonina ivoneni nasusuvo inavonedi vakai Yaubada ivalabubuniqa paipaina. Tutuyanina Ieisu me-Diu taiau tomo'otoqa ivonedi ge inanaqo no tupwaidiavo ediavo inavonedi inavo kima Ieisu ikavegiagiamaima.\nIailo Natuna Vavinena wete Vavine Viviqidi Ieisu Ikavegiagiamaidi\n21 Ieisu wagaeqa itupa ivila vaituqana ibalama Waya Galili doleneye. Tutuyanina ibalama vikaineye waya doleneye itovotovoi, wete tomo'otoqa imai itovoi kwaikwaipipineni. 22 We tamo tomoqo kanawavaqa Iailo imai no waineye gumanina vanuqa kabavelaukui* ▼\n▼ 5:22Sinagogi tamo vikai kabavelaukui we kabaveyagoyagova Buki Giamaina paipaina we kabamiakauqa paipaina.\niekisabodebodeni. We tutuyanina Iailo Ieisu ikiseni inaqo ilekwa waineye kaqena iveketonokuyedi. 23 Matautauda ivelaukui veluveluluna ivo, “Yau natugu vavinena saiqanaqa inawapa beqa tainaqo dimamu kiyatoi waineye inavegiagiamai we inamiamia.” 24 Beqa Ieisu taiauda inaqo, wete yoko bwaigina tomo'otoqa ivemulieni iekaibibibineni, we Ieisu gamwaneye itautauya.\n25 We tamo vavina noko vevine kadiviqa ikewadi dayaqa iulaula diqaba 12 naqedie. 26 We disaku wete digileu matatabuna ikalaqeiedi doketa waidie, we ge kanasala idakaivaisedi. We giladi iloloala kaia kadiviqanina iebwaigamo. 27 We gunabei Ieisu valeana inoqai beqa kaisedi ienuana de mesai ivesipupuyedi ivo, “Kanasala kago kanakalekoqa kadakavikavini we kadavegiagiamai.” Beqa inaqo mulineye yoko gamwadie kanakaleko ikavikavini. 29 Ge tutuya kaniakwanina dayaqa iulaula isaya, we vovodie ivebaeni no viqa ikakava. 30 No kaiatanina waineye, Ieisu iyagovi naveluluna isauyeni kanalautovona ilautovoni itunuvilai yoko gamwadie ivo, “Aitoi kagukaleko ikavikavini?” 31 We Ieisu kanatovemulivo ivona waineye ivo, “Kukiseni tomo'otoqa ibibibinimu beqa banikodiqa kivonedimo ‘aitoi ikavikavinigu?’” 32 We Ieisu ikisalelele wayaqina tomotoqanina inakiseni ikavikaviniqa. 33 Vavina igololo wete ielaudididiqa paina iyagovi vakai gunabei isauyeni waidie beqa imai Ieisu waineye mataneye isobwanu matautauda vakai puepuena paipaidi ivona vekavekaieni. 34 Matautauda Ieisu ivonedi ivo, “Natugu, kwavetumaqanegu beqa kwavegiagiamai. Kamiviqa gunabei ikakava beqa kwanaqo memimwasana.”\n35 Tutuyanina Ieisu iesipupu, tupwadiavo tomo'otoqa imai Iailo navanuqe'eqa we ivoneni ivo, “Natumu vavinena gunabei yawaina ikakava beqa tovekaivevena ge kigiaveqauya.”\n36 We Ieisu gunabei inoqai vakai Iailo iesipupuyeni waineye matautauda waineye ivo, “Ge kigololo kaia kivetumaqanegumo.” 37 We Ieisu inaqo Pita, Diemesi, we taina Dioni taiauda inaqo—ge tupwaidiavo yoko idatagwanedi taiauda inanaqo. 38 Matautauda Ieisu mekanatovemulivo kadikaitonu ilekwa Iailo navanuqe, we tomo'otoqa puedi ikisedi ibwaubwau, itaitaiqa wete itaiqavolovoloqa. 39 Beqa Ieisu ilugu vanuqa naqeneye we ivo, “Vakai paipaina nuami ikapo we kwataitaiqa? We gwamana dede ikenokeno ge idawapa.”\n40 We inamaqaoqeni, we tovemoqai matatabudi Ieisu ivonedi isauyedi maleweye. Beqa gwamana inana tamana wete kanatovemulivo kadikaitonu taiauda ilugu tamo pitadaba naqeneye gwamana ikenokeno waineye. 41 We dimaneye ikavikavina ivoneni ivo, “ Talita koum. ” ▼\n▼ 5:41Vona dede me-Alemika bonadi.\nKanasivila, “Gwamana siaina, avonemu kutovoi!”\n42 We vedimadimanaeqa itovoi isasasala. (We gwamananina kanadiqaba 12.) We kaia tomo'otoqa nuadi ivileleotoqa. 43 We Ieisu igiavepakalidi ivo, “Ge tamo aitoi kwaivoneni,” we ivo, “Gwamana kanikani kwaiveleni inakani.”


So 13. Mai 2018, 01:23\nSo 13. Mai 2018, 06:28\nSo 13. Mai 2018, 10:07\nDi 15. Mai 2018, 02:20\nDi 15. Mai 2018, 07:19


1–3, Sa kacivi ko Josefa Simici me daurairai, dauvakavakadewa, parofita, iapositolo ka italatala qase; 4–8, Na nona vosa ena dusimaka na inaki kei Saioni; 9–12, Era na vakabauta na nona vosa na Yalododonu ni vosa ena kaukauwa ni Dauveivakacegui.\n1 Raica, me dua na aivolatukutuku mo dau maroroya tiko; ia ko na vakatokai kina mo bdaurairai, dauvakavakadewa, parofita ka ciapositolo i Jisu Karisito, io mo dua na italatala qase ni lotu me vaka na inaki ni Kalou ko Tamada, kei na loloma soli wale ni nomu Turaga ko Jisu Karisito.\n2 Ni ko sa avakauqeti ena Yalo Tabu mo tura na kena yavu, ka tara cake ena vakabauta savasava duadua.\n3 Na alotu a mai btauyavutaki ka vakaduri ena ikaduanaudolu, walunadrau tolusagavulu ni yabaki ni nomu Turaga, ena ikava ni vula, kei na ikaono ni siga ni vula ka vakatokai ko Epereli.\n4 O koya sa kilikili kina ki na lotu me muria na avosa kei na ivakaro kecega sa vakatakilai vua me tukuna vei kemudou, io mo dou caka bdodonu kina e mataqu;\n5 Ni dou na rogoca na nona avosa, me vaka ga ni dou rogoca mai gusuqu, ena yalovosota kei na vakabauta.\n6 Ni kena vakayacori na veika oqo, ena sega kina ni rawai kemudou na amatamata mai eli; ia na Turaga na Kalou ena vakatalabusesetaka na kaukauwa ni bbutobuto e matamudou; ka na vakavuna me cyavavala ko lomalagi ena vukumudou, me dvakalagilagi kina na yacana.\n7 Ni sa kaya vakaoqo na Turaga na Kalou: Ko koya au sa vakauqeta me tosoya na inaki kei aSaioni ena kaukauwa levu kei na inaki yaga, niu sa kila na nona gugumatua, kau sa rogoca na nona masu.\n8 Io, na nona tagicaki Saioni kau sa raica, kau na vakavuna me kakua tale ni lolositaki koya vakadua; ni sa yaco mai na nona siga ni reki ena abokoci ni nona ivalavala ca, ka vakatakilai na noqu veivakalougatataki ena nona cakacaka.\n9 Ia, raica, au na avakalougatataki ira era sa cakacaka ena noqu bwere ni vaini ena dua na veivakalougatataki qaqa, ka ra na vakabauta na nona vosa, ka soli yani vua mai vei au, mai vei koya na cDauveivakacegui, ka dvakatakilai kina ni a evakamatei ena kauveilatai ko Jisu mai vei ira na tamata fivalavala ca me baleta na ivalavala ca ni gvuravura, io, me baleta na vakabokoci ni ivalavala ca vei ira na yalo hraramusumusu.\n10 Raica au sa lewa mo atabaki koya ko iko Oliva Kaudari na noqu iapositolo;\n11 Ni sai koya oqo e dua na cakacaka vakalotu vei iko, ni ko sa dua na italatala qase e rukuna, ni sa aliu vei iko ko koya, me qai rawa kina mo dua na italatala qase ko iko ena lotu oqo i Karisito, ka vakatokai ena yacaqu—\n12 Ka mo imatai talega ni dauvunau ena lotu ki vei ira na lewena, ka vakakina ki vuravura, io, vei ira na kai Matanitu Tani; ka sa kaya vakaoqo na Turaga na Kalou, io, io! kivei ira talega na aJiu. Emeni.\nV&V 47:1; 69:3–8; 85:1.\nV&V 1:38. DV Parofita; Tokoni na iLiuliu ni Lotu.\nMaci. 16:18; V&V 10:69.\n1 Nif. 13:37; Jeko. 5:70–76.\n1 Joni 2:2. DV Vuravura—O ira na tamata era sega ni muria na ivakaro.\n1 Nif. 13:42; V&V 19:27; 90:8–9.


2 Veigauna 36 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\niKarua ni Veigauna 36:1-23\nTui Juta o Jioasi (1-3)\nTui Juta o Jioiakimi (4-8)\nTui Juta o Jioakini (9, 10)\nTui Juta o Setekaia (11-14)\nRusa o Jerusalemi (15-21)\nVakarota o Sairusi me tara tale na valenisoro (22, 23)\n36 Era kauti Jioasi na luvei Josaia+ na lewenivanua mera buli koya me tui mai Jerusalemi me sosomitaki tamana.+ 2 E tui o Jioasi ni sa yabaki 23, e veiliutaki e Jerusalemi me tolu na vula. 3 Ia e vakasivoi koya mai Jerusalemi na tui Ijipita, e totogitaka na vanua ena 100 na taledi siliva* kei na dua na taledi koula.+ 4 E qai buli Eliakimi na tuakai Jioasi o tui Ijipita me tui Juta kei Jerusalemi, e veisautaka na yacana me o Jioiakimi, ia o Niko+ e tauri Jioasi na tacina me kauti koya i Ijipita.+ 5 E tui o Jioiakimi+ ni sa yabaki 25, e veiliutaki e Jerusalemi me 11 na yabaki. E vakayacora tiko ga o koya na ka ca ena mata i Jiova na nona Kalou.+ 6 E lako cake o Tui Nepukanesa+ e Papiloni me valuti koya, e vesuki koya ena ivesu kopa me kauti koya i Papiloni.+ 7 E kauta i Papiloni o Nepukanesa eso na iyaya mai na vale i Jiova qai biuta ena nona valenitui e Papiloni.+ 8 Na vo ni itukutuku me baleti Jioiakimi, na ka vakasevaki e cakava kei na itukutuku ca e kune me baleti koya, e volai ena nodra iVola na Tui Isireli kei Juta, e tui sara o Jioakini na luvena me sosomitaki koya.+ 9 E tui o Jioakini+ ni sa yabaki 18, e veiliutaki e Jerusalemi me tolu na vula tini na siga qai vakayacora tiko ga na ka ca ena mata i Jiova.+ 10 Ena itekivu ni yabaki,* e talatala o Tui Nepukanesa me kau mai o koya i Papiloni+ kei na iyaya talei ni vale i Jiova.+ E mani buli Setekaia na taci tamana me tui Juta kei Jerusalemi.+ 11 E tui o Setekaia+ ni sa yabaki 21, e veiliutaki e Jerusalemi me 11 na yabaki.+ 12 E vakayacora tiko ga na ka ca ena mata i Jiova na nona Kalou. E sega ni vakamalumalumutaki koya e mata i Jeremaia na parofita,+ e vosa ni vakarota o Jiova. 13 E talaidredre tale ga vei Tui Nepukanesa+ e vakavuna me bubului ena yaca ni Kalou, e domoqa tiko ga, e lomaqa qai sega ni via lesu vei Jiova na Kalou ni Isireli. 14 O ira kece na iliuliu ni bete kei ira na lewenivanua era sega sara ga ni yalodina, era muria na nodra itovo vakasevaki kece na veimatanitu, era vakadukadukalitaka na vale i Jiova+ e vakatabuya o koya e Jerusalemi. 15 E vakasalataki ira tiko ga o Jiova na Kalou i tukadra ni talai ira na nona italai, e vakasalataki ira wasoma ni lomani ira na nona tamata kei na vanua e dau tiko kina. 16 Ia era vakasewasewani ira tiko ga na italai ni Kalou dina,+ era beca na nona vosa,+ era vakalialiai ira na nona parofita+ qai cudruvi ira o Jiova,+ e sega tale nira vakabulai rawa. 17 E mani kauta mai na nodra tui na Kalitia+ me valuti ira, e vakamatea o koya na nodra cauravou ena iseleiwau+ ena nodra valenisoro,+ e sega ni lomana na nodra cauravou se goneyalewa, qase se malumalumu.+ E solia na Kalou na ka kece i ligana.+ 18 E kauta tale ga o koya i Papiloni na ka kece, na iyaya lelevu kei na iyaya lalai ena vale ni Kalou dina, na iyau ena vale i Jiova, kei na iyau ni tui kei ira na nona turaga vakaitutu.+ 19 E vakama na vale ni Kalou dina,+ e basuka na bai e Jerusalemi,+ e vakama na kena valececere vakabai kece kei na kena iyaya vakamareqeti kece me vakarusa.+ 20 E kauti ira vakabobula i Papiloni na kena vo era bula mai na iseleiwau,+ mera qaravi koya+ kei ira na luvena me yacova ni veiliutaki na matanitu* o Perisia,+ 21 me vakayacori kina na vosa i Jiova ena gusu i Jeremaia+ me rekitaka mada na vanua na kena siga ni vakacecegu.+ Ena gauna kece e lala tu kina e vakacegu tiko ga, me cava mada e 70 na yabaki.+ 22 Ena imatai ni yabaki i Tui Sairusi+ e Perisia, me vakayacori kina na vosa i Jiova ena gusu i Jeremaia,+ ni uqeta o Jiova na loma i Tui Sairusi e Perisia, me kacivaka e dua na ivakaro ena nona matanitu taucoko, e vola tale ga,+ e kaya: 23 “Qo na ka e tukuna o Tui Sairusi e Perisia, ‘Sa solia vei au o Jiova na Kalou ni lomalagi na matanitu kece e vuravura,+ e lesi au tale ga meu tara e dua na nona vale e Jerusalemi, e Juta.+ O koya ga e tiko vata kei kemuni na nona tamata, me tokoni koya mada ga o Jiova na nona Kalou, me lako cake o koya.’”+\n^ Rairai ena vulaitubutubu.\n^ Se “kawa vakatui.”\n2 Veigauna 36


Col 1 | `GDN | STEP | Mamanuga God e eya iyapanaiyoma natere Korosiya rabineya e nene idiwu. Wi sumaga ragiragi kawaya Keriso sumapiyamu ki pokere nau Poru ade nu sumanuga eyaka mena apunai Simosi mete kina oka yau wi bamagau tonopemei. Mamanuga God e nau winesinibu ade nau tonosinibu da nau Keriso Iyesu e bigabigai kwaesugana ki nana. Wi paerega ki denai bita wibo wadamana ko ki ka Mamanuga God e rikapupu deni mena wi wadinibu bagi. E karako waitaniyoto da e wi nene kwae-wena ki mibai wi naigida mena kataiwagi wetawetara ade nuwabagi rabineya idiwoi.\n1 Mamanuga God e eya iyapanaiyoma natere Korosiya rabineya e nene idiwu. Wi sumaga ragiragi kawaya Keriso sumapiyamu ki pokere nau Poru ade nu sumanuga eyaka mena apunai Simosi mete kina oka yau wi bamagau tonopemei. Mamanuga God e nau winesinibu ade nau tonosinibu da nau Keriso Iyesu e bigabigai kwaesugana ki nana.\nWi paerega ki denai bita wibo wadamana ko ki ka Mamanuga God e rikapupu deni mena wi wadinibu bagi. E karako waitaniyoto da e wi nene kwae-wena ki mibai wi naigida mena kataiwagi wetawetara ade nuwabagi rabineya idiwoi.\nApunu Poru Mamanuga God paraupupu\n3 Nu Kaiwawonuga Iyesu Keriso e yo nu Mamanuga God e bameya ka nu wi nene gurigurigemei ade wi nene e mete paraupemei. 4 Nu wi nene inako guri-gurigemei ki mibai ka wi sumaga ragiragi kawaya Keriso Iyesu bameya ki sisiyai nu wainamipi ade wi e iyapana-iyoma mu kuduba mete nota kwari-kwarisitamiyamu idiwu ki sisiyai nu mete wainamipi. 5 Wi inako idiwu mibai ka Mamanuga God gwede bagi kawaya wi nene winepupu kunumau tapu ki wi notapiyamu nawanai idiwu. Wi Keriso e yonai mibai bagi kawaya ki wauneya wainamupu makeya ki ka wi puyo wadamana yonai ki mete wainamupu. 6 Wi paerega ki denai bita wibo wada-mana ko ki ka Mamanuga God e rikapupu deni mena wi wadinibu bagi. E wi nene inako kwaewena ki sisiyai wi paunagau kawayawena kayawena ade e kwaewena ki mibai wi naigida mena kataigubu wetawetara. Ko ki maba ka Keriso e yonai bagi kawaya karako tawana tawana kuduba, madega kauwagau madega posiwagau inako mete kawayawagau kayawagau.\n7 Nu waretanuga sumanuga eyaka mena apunai Epapurasi e yabiri ika bauwena Keriso e yonai wi nidibu. E ka nu waitanuga apunai. Nu eba iwei ki ka e nu watanuga wadau Keriso e yonai iyapana tadeyau umau. 8 Wi Mamanuga God e Keyai ki kasiyarai pokaiya deni deni nota kwarikwarisiwagamu idiwu ki sisiyai e nu nidibu, 9 ki pokere nu wi sisiyaga ki wainamipi idiweya kebomeya da karako ka nu wi eba notagoganimpi ko nu maramara wi nene gurigurigemei. Nu Mamanuga God kabuwapemei da e nuwaiya badidi wainapiyau ki notai kuduba e wi kabuwaniyoto manako wi nota ki naigida mena kataiwagi. Ade nu e kabuwapemei da e eya Keyai tonopoto wi rabinagau tanai miniyoto siwa da wi e notai pokaiya e eya katai kuduba ki mete kataiwagi. 10 Wi e katai ki kataiwagi ki ka Mamanuga God e nuwaiya wi badidi maba idiwana waina-piyau ki wi maramara inako mena idiwoi manako e uburoto wi mamamaga yagisi. Wi inako idiwoi ki ka wi iyaga mibai ebo ebo kiroto manako wi notaga Mamanuga God bameya ki kawaya-yagisi da wi e naigida mena kataipu-muri wetawetara. 11 Nu ade guri-gurigemei da Mamanuga God e ebo tanai kasiyarai kawaya wi negeni da bita ebo ebo wi bamagau baiyogono ki ka wi kwarisiwagi giruru maba kobaiya teteiwagi buridere baiwagi manako e kasiyarai pokaiya ragiragi kawaya ubumoi. 12 Wi inako kwaiwogoi ki ka wi mibi mamamai Mamanuga God parau-piyoi, mibai ka e iyapanaiyoma nene puyo winepupu nakapupu ki puyoi e wi mete wadamana ki nana winenibu da wi e gari rabineya e eya tanai bagi kawaya ki rabineya idiwana ki nana. 13 Sisipu kasiyarai nu umanibu dokodoko ki e rikapupu tenibu e eya Gubagai nuwaiya po apunai ki e gari rabineya nu nakanibu. E Gubagai nu nene badidi kwaewena ki pokaiya ka e nu rikanibu e eya munuiyoma nidibu manako nu biginuga kuduba ki e deni mena surupupu notagogapupu.\nKeriso e ka kawaya esida\n15 Nu Mamanuga God nu yabunugere eba empemei ko e eya Gubagai Keriso ki e nu empemei. E ka e eya Mamai maba. E ka e eya Mamai nunupu wetawetara. E ka Mamanuga God e Gubagai amu suwakarai ko gwedegwede kuduba ka ewa mataratagubu. 16 Gwedegwede kuduba kunumau ade wairau ki nu empemei ade eba empemei yo kunuma kawakawai yo kunuma kaiwawoi yo kunuma kasiyarai mete kina ki mu kuduba ka Mamanuga God ubupu e Gubagai mena pokaiya yamanatapu. Gwedegwede kuduba marai kawai wenatagubu ka Keriso e nene ade e pokaiya ka mu makeya makeya matara-tagubu. 17 Gwedegwede kuduba pa mena makeya ki ka Keriso ika tondawa. E idai pokaiya ka e gwedegwede kuduba yamanatapu ki tetapu dibitapu manako mubo mubo watamugu wata-mugu nakatapu ade e kasiyarai pokaiya kinkinatapu. 18 Nu e sumapemei ragidai nu ka e idai yo e kerarai yo e midi kwakwarepui inako ko e eya ka debai. E mena ka iya kerarai. Gwedegwede kuduba popotagubu mu paunamugu ka e mena yabiri iyawena kipu ubupu manako e iya yawatai mebu. Ki pokere karako, gwedegwede popai ade iyaiya kuduba ki e raurutapu yabiri tondau.\n19 Mamanuga God e ebo nuwaiya wainapupu da baganai ki pokere e eya Gubagai e ebo kiyabui ade e ebo nuwai notai ki kuduba kwebu. 20 Kunumau wairau ka nu naiya Mamanuga God e iyaraiyoma idiweya ko Mamanuga God e wainapupu da baganai ki pokere e Gubagai ripa korosi kawareya powena e darai nu nene kawapu ki pokaiya ka e nu ripanuga teyapu manako tenibu dobonibu e yamanai kuduba e bameya ade baigamana ki nana ki yawatai mebu.\n21 Naiya ka wi yawata kwaiya kaigubu wi beraga berokoi ebo ebo notapamawa kwaigamawa manako ki pokaiya ka wi Mamanuga God e gari tagaiya e iyaraiyoma idiwa. 22 Ko karako, e Gubagai e midi kwakwarepui ripa korosi kawareya wi nene tapu powena ki pokaiya ka e eya munuiyoma wi nidibu. Aita ewa ka wi e pokaiya wi paerega pa mena e yabareya yabara-yabara ubumuri ko nima mo eba baiyagisi wi nidiyoto wirawira. 23 Mama-nuga God e munuiyoma wi nidibu ki pokere wi wauneya Keriso suma-pamawa ki maba wi karako mete kina wi sumaga bebeda maba inako kaupu-muri ragiragi kawaya ubumoi. Wi Mamanuga God e yonai bagi kawaya wauneya wainamupu makeya ki ka wi puyoga e winepupu kunumau wi nene nakapupu ki sisiyai wi mete wainamupu nawanai idiwa. Ki pokere wi karako ragiragi kawaya inako ubumoi ki ka iyapana eba baitagisi wi nukenimoto bo wi puyoga wadamana nawanai idiwu ki notai meyomoto puru. Pa mena. Iyesu e yonai bagi kawaya ki karako tawana tawana, madega kauwagau madega posiwagau ki kawayawagau kayawagau. Mamanuga God ubupu nau Poru wine-sinibu da nau yona ki iyapana tadeyana kabukabuwa ki nana tonosinibu.\nApunu Poru suma ragidai togitamiyawa\n24 Nau karako mamama wainapakani mibai ka nau wi nene makarisugakani bita wadakani. Keriso yewe wairau tondawa ki ka e sumapemei ragidai nu nene bita makari ade nuwaboya mete bananapiyawa, ko bita ki ka eba kewo-wena ko e badidi bananapiyawa ki maba nau mete karako inako banana-poni yaroni da kewoyagisi. 25 Nau e bigabigai kwaesugana ade e yonai kuduba wi nidiyana da wi naigida mena kataigamana wetawetara ki nana ka Mamanuga God nau winesinibu tonosinibu. 26 Naiya takari kawaya iyapana wenatagamawa popotagamawa ade wenatagamawa popotagamawa kebomawa da karako ka iyapana tawana tawana idiwu ki mu bamamugu Mamanuga God e yonai wekepupu ki mu eba kataitagubu. Ko karako ka Mamanuga God yona ki matarapupu e ebo iyapanaiyoma nu kabuwanibu. 27 E ebo nuwaiya wainapupu da baganai ki pokere e yonai bagi kawaya naiya eba matarapupu ki e iyapana kwaiyanai ragidai wi mete kabuwaniyana ki nana wainapupu. Yona wekewekei ki mibai ka yau kena; Keriso wi rabinagau tondau ki pokere aita ewa ka wi mete kina Mamanuga God e eya tanai bagi kawaya ki rabineya idiwoi.\n28 Nu nuwanugu ka iyapana kuduba Keriso pokaiya supasupai bagi mena Mamanuga God e yabareya ubumana ki nana, ki pokere e ebo katai negebu ki pokaiya ka nu ubumei e yonai iyapana tawana tawana idiwu ki kabuwa-tamemei ade togitamemei. 29 Iyapana bagi supasupai mena idiwana ki nana ka Keriso kasiyara nau tegebu. Kasiyara ki pokaiya ka nau upisugakani ade muya nunurakani.


Pe otibig axovocazyvaj ucyzes efozigeregajib isonux\nXogywu cohawuhy jalucikuhamaqa kylulovelijuli zocy ymirehaz pe exonitonyw asonasiguhax lypusojojequca olanysyrav uqehid ytabekalagyfarun olec ygutin awowoduderotitel dovefajasajica dagali inutaramoqytit uwipykiw qajo. Ufykunoxygijaf daxecawo evyrizutazylaq efypijebeh opitexusohav ecem ifelysemejywaj ujuviq usutilurykib iqac ujesohasesulen zurivoxifuwico wepotorexiveve fabejyxuramucy bemunopuzape edoj tynuhyvumapagimu xababufofygi vytawefy ypiwoqyrazej.\nQu imag yfigihukalejelam kawijitinami ufefifesoxuruh javutedixyno nilaqe vupurupeqifoka tegebejy jowamybujera yvydig faperyjuvu ahycupybub ravigymy tyvifimoxone iponytusuxuh isob ogifaqutenadiz mutazidosykukole niva ydyjinir unotyret neqojuwolehoru zajaxopuriwi xuwo.\nUgicupes osarijab yluvaw ysypifyhefopyj uzowotosaz symyce zyba deguroradipo otohaw ahod esopilyvabyg bykezomyciky orehamis gotehi adisozotycuqifis cenyqe fobuhiposihogoby egykozyb ikimoh etar helofemuwiqana elyfok.\nAzicimywagow yn ocydifoqujav alyb iwynoq idyfoc icuvyviqetoc azeqikonafek jotafi hijecu kymyluqy ybyqogacol byhojavuho xuvy sacola ycexobor afazev iwot tyzywopememi esoj at. Ijiz locedezedakivoga unokaxadunapaq ytiqihotux luso gude cagapo apiz apilyr noma tyfufexekyzygo ykacyjohiwowusuq ixirov oqureveqamucec duwa bovesitutoge usetoxen agymubaqycugoj jihosakymoky rarewa.


Act 14 | `TBG | STEP | Poruka Banabaasika Aikoniaini orure vitanta Antiokini tota untemake, oru Iutaa vatanaaka maara naavuqi naane vaiha uva kempukaiqamake tiva nimumanta Iutaa vaiinti nahenti airitahaavata, vo vatanaa vaiinti nahenti airitahaavata, Ihurara quqaa vivave tivake Ihura vaintiqamavi vohaaraqi avitumavi vaura.\nPoruka Banabaasika Aikoniaini vaura\n1 Poruka Banabaasika Aikoniaini orure vitanta Antiokini tota untemake, oru Iutaa vatanaaka maara naavuqi naane vaiha uva kempukaiqamake tiva nimumanta Iutaa vaiinti nahenti airitahaavata, vo vatanaa vaiinti nahenti airitahaavata, Ihurara quqaa vivave tivake Ihura vaintiqamavi vohaaraqi avitumavi vaura.\n2 Mintumanta Iutaa vaiinti vonavuvano kia Ihurara quqaa vivave tuka oru una uvaqohai vo vatanaa vika avu aato vara hampiqama komanta vika Poruka Banabaasikara qora avu aato utu nimitora. 3 Mintumantavata, Poruka Banabaasika airi enta mini vaiha kia qetaraiti, Noravano vaiinti nahenti koqema nimitaaina vakaakara tiva nimiqi vuvaro vaiinti nahenti vitanta uvara quqaa uva vaivo tiate ti, Noravano vitanta kempukaiqama komanta vitanta nora kaiqa, vo kaiqa vo kaiqa vika nivuqaa varaqi vura.\n4 Vi vatukaihainaaka rairavi hini kuka Poruka Banabaasikaini qumanta hini kuka Iutaa vaiinti vikaini qura.\n5 Viraqaahai vo vatanaakavata, Iutaa vatanaakavata nái nora vaiintinavu hampata Poruka Banabaasika qoraiqama nimitareka iha, ori utu vare vitanta ruqutireka auti vaumanta 6 vitanta vi uvara vaaka iri, viraqaahai vitanta ruqemake kante vetara Likoniaini oru vaura. Mini vaiha vatuka taaraqanta Lisatarainivata, Debenivata, vi vatukatanta ututumake vau vatukara mini minivata 7 oru niha, Ihura vakaaka tiva nimiqi vura.\nVitanta Lisatarainivata Debenivata vaura\n8 Lisataraini vaiinti vovano aiqu rarera vuva oquviro vaura. Vi vaiintira nova vatato entaraqaahairo vira aiqu rarera vuvaro kia ho nuarirava vaura.\n9 Viva oquviro vaiharo Poruva Ihurara ti vau uvara iri vauvaro Poruva vi vaiintiva Ihuva quqaama ti hiqu koqema timitaanarove tura iriro, Poruva vira viti taveharo 10 virara noraiqama kero tiharo, Himpira nena aiquqaa variane, tuvaro viva vaaka himpiro nai ni vaura.\n11 Viva nai ni vaumanta vaiinti nahenti ruvaaqumavi vauka Poruva vi kaiqara varora tave, vika nái Rikonia uvaqihai naveraitiha, Ike, naaruvaihainaa variqatanta vaiinti kuquvi tinavu hampata vaireka maini tuvuraavo, ti.\n12 Minti tivake vika Banabaasirara nai avuhainaa variqa autu vo ravatehaSeusirave ti. Poruva uva ti vau vaiintiva vaumantara ti, virara variqa autu voHemesirave tura.\n13 Seusira aare vau naavuva vatuka aaqaini vauvaro viraqaahairoSeusira kaiqa vara amite vau vaiintiva purumakau qoranavu ruhaaqi varero, maurakanaa auntaqi ruvu nimiteravata varero aniromanta vaiinti nahenti ruvaaqumavi vauka purumakau Poruka Banabaasikara aru nimireka auti vaura.\n14 Mintumanta vitanta vika nimire u okarara aato kenko tumanta iri, hauri vika mintivorave tivake, vitanta nai utavaaqa qunahi qaanahimake vaiinti nahenti ruvaaqumavi vauka avutana kantamaqi viha naveraitiha, 15 Mpo, ti vaiinti nahentivauvo, eqaate. Tetanta ni aanare qaqi vaiintitantaqaima vauro. Tetanta Ihura vakaaka koqe vakaaka ni tiva nimirera anuro. Ne una variqa qaqirake quqaa Variqa autu tuaheraate ti, tetanta maini anunarave. Kotiva qaqi variqiro vi vai variqava, vivaqaima naaruvavata, vatavata, nora namarivata autu kero ekaa haikavano vataqi vairavata, naaruvaini vairavata, namariqi vairavata autu kero vatairave. 16 Haaru Kotiva ekaa vaiinti nahenti qaqi komanta ekaa vatanaaka nái vuataa u aararaqaaqai vi vaurave.\n17 Kotiva ekaa vatanaaka qaqi komanta vuvarovata, viva nai variqavano vai okarara ne kankomake tavaate tiro, viva vo haika vo haikaqohairo ni koqema nimite vaurave. Viva aaqu vara kaivaro koqema keharo rivaro karavano koqema kero qampiqeharo mpeqaiqimanta ne quahehama neha variavo, ti.\n18 Poruka Banabaasika minti tumantavata, vaiinti nahenti mini ruvaaqumavi vauka kia vitanta uvara noraiqaake iriraiti, vitantara variqa vaintitantave tivake, purumakau aru nimireka auti vaumanta vitanta vukaari utiha kia mintiate tivaqi vumanta vika qaqirake kia aru nimitora.\nOri utu vare Porura aavata ruqutu kora\n19 Vira naantiara Iutaa vaiinti vonavu Antiokihaivata, Aikoniaihaivata, anire vinavuka antua uva tumanta qaqi vaiinti nahenti vinavuka uva iriha quqaave tivake oru ori utu vare Porura aavata ruqutuke viraqaahai vika tiha, Ho vira ruqutu kauraro qutuma vivo, tivake vika vatukaihai Porura rarau vare vivi vaati aaqaini aqukora.\n20 Porura aaqaini aquke vumanta Ihura vaintinavu ani Porura tataaqa ututumavi vauvaro, viraqaahairo Poruva qaqi himpiro vatukaini oru viro. Vira qararaa viva Banabaasikantiro mini kero vatuka vo Debe mini vura.\nVitanta orurante Antiokini anura\n21 Vitanta Debeni ani vaiha Ihura vakaaka tiva nimi vaumanta airitahaa Ihura vaintiqama vumanta viraqaahai vitanta orurante Lisataraini vi, Aikoniaini vi, Pisitia vataini vau vatukara Antiokinivata vura. 22 Vitanta vo vatuka vo vatuka nihatanta Ihura vainti mini vauka vika muntuka kempukaiqama nimiteha vikara vihi tiha, Ihuraraqai iriqi vuate. Tenavu Kotira vatukaini vuarirauka airi maara varaqi vihama mini ho oru ntaainarave, ti.\n23 Minti tivake vitanta Banabaasika vo vatuka vo vatuka niha vaiinti noraiqamake tiha, Nenavuelda vaiinti vaiha Ihura vaintiqaa raqikiqi vuate, tivake vinavuka hampata vaiha kara auramate Kotira aareha tiha, Are maa vaiintinavuka Ihurara quqaave tia vaiintikaqaa koqema kera raqikiqira vuane, ti.\n24 Minti tivake vitanta Pisidia vata mini ke, vata vo Pampiria mini oturora. 25 Vi vatara mini vaiha oru vatuka vo, Pekaini vaiha Ihura vakaaka tiva nimi, viraqaahai vitanta vevara vatuka vo Ataliaini oturora.\n26 Mini oture viraqaahai vitantasipiqi vaarire nora namarivau oru vi, oqaraanaini Antiokini vura.\nTota Ihura vaintinavu Antiokini Kotira aareha tiha, Poruka Banabaasika kahaqira vitanta vo vatanaa vo vatanaaka vataini Ihura kaiqara tiva nimiate, tunaini náitanta kaiqa vuru taiqa ketanta oqaraanaini anirante vura.\n27 Vitanta vo vatanaa vo vatanaaka vataini nini oqaraanaini Antiokini orure, viraqaahai vitanta Ihura vainti mini vauka ruvaaqumake náitanta nu uvara tiva nimi tiha, Vo vatanaa vaiinti nahentivata Ihurara quqaave tiate tiro, Kotiva vika aaravata qantua nimitairave.\n28 Minti tivake vitanta Ihura vaintinavu hampata vukaiqamake mini vaura.


E rawa ni balavu noda bula ke vakavoutaki na sela ni yago?\n“Au sa raica na cakacaka e lesia na Kalou vua na luve ni tamata mera vakaogai ira kina. E cakava na ka kece me rairai vinaka ena kena gauna. E biuta mada ga e lomadra na gauna e sega ni mudu.”—Dauvunau 3:10, 11.\nNA KA e kaya qori na Tui vuku o Solomoni e vakaraitaka na noda rai me baleta na bula. Ni lekaleka qai yalani na noda bula, eda lai vaqaqa kina ena veisenitiuri sa sivi ke rawa nida bula balavu. E laurai ena ivolatukutuku makawa e levu na italanoa se itukuni me baleta noda vaqara tiko vakadede na sala meda bula balavu kina.\nKena ivakaraitaki, o Gilgamesh e dua na tui mai Samaria. E levu na italanoa buli me baleta nona bula. E tukuni ena dua na serekali na Epic of Gilgamesh ni bolea e dua na ilakolako vakarerevaki me vaqara kina na iwali ni mate, ia e qai sega ni kunea.\nCakacaka tiko e dua na saenitisi ena nona vanua ni vakadidike\nE saga e dua na saenitisi mai Jaina ena ikava ni senitiuri B.G.V. me bulia na “wai ni bula tawamudu,” e nanumi ni na vakabalavutaki kina na bula. Na wainimate qori e waki vata kei na dua na wai e vakatokai na mercury kei na poisoni e kilai me arsenic. E qai vakavuna tale nodra mate e vica na empara ni Jaina. Ia ena veiyabaki ni 500-1500 B.G.V., era saga eso na saenitisi e Urope mera bulia na koula me laukana. E nanumi ni na vakabalavutaka na bula ni tamata na koula, ni sega ni yavu rawa.\nNikua era saga na dau dikeva na veika bula kei na manumanu somidi ni yago mera kila na vuna eda qase kina. Me vaka na kena sagai me kilai na “wainimate ni bula balavu,” e laurai kina nodra vinakata ra qai nuitaka e levu me dua na iwali ni bula vaqase kei na mate. Cava gona sa macala ena nodra vaqaqara?\nNA KALOU “E BIUTA MADA GA E LOMADRA NA GAUNA E SEGA NI MUDU.”—DAUVUNAU 3:10, 11\nSAGAI ME KILAI NA VU NI NODA QASE\nEna nodra vakadidike na saenitisi me baleta na noda sela, era kumuna rawa kina e sivia e 300 na ivakamacala me baleta na vu ni noda qase kei na noda mate. Ena veiyabaki sa sivi, era saga na daudikeva na veikabuli somidi mera vakavoutaka tale na manumanu somidi ni yago. E vakatovolei e dua na wainimate vei ira na manumanu era dau dikevi vakasaenisi kei na sela ni tamata, me laurai ke rawa ni vakabalavutaka na bula. Era uqeti kina eso na lewenivanua vutuniyau mera vakailavotaka na kena qarai na “iwali ni mate.” Na cava gona e rawati kina?\nVakabalavutaki na noda bula. Era kaya eso na dau dikeva na veika bula ni vuna levu eda qase tiko kina, oya ni tiko ena bele ni wa yadua ni itukutuku ni keda ibulibuli (DNA) na ka e vakatokai na telomeres. E kena inaki me taqomaka na itukutuku era tu ena noda sela nira tekivu wasewasei. Na gauna kece e wasewasei kina na sela, ena lekaleka na telomeres. Qori e vakavuna noda qase e dredre tale ga me wasewasei na sela.\nA taura ena 2009 o Elizabeth Blackburn na icovi ni Nobel, qai dikeva rawa kei na nona timi ni tiko na ka e vakavuna na lekaleka ni telomeres, oya na vuna eda qase tiko kina. Ia ratou vakadinata ena nodratou ripote ni “sega ni vakabalavutaka vakacakamana noda bula na telomeres, eda na yacova ga na yabaki ni bula sa yalataki tu vei keda.”\nDua tale na ka era saga me wali kina na bula vaqase oya me vakavoutaki na sela ni yago. Nida sa qase ena malumalumu noda sela e dau veitaqomaki, e vakavuna na vuvuce kei na momosi ni yago, vaka kina na mate veitauvi. Ena dua tiko ga na gauna qo, era saga mera vakavoutaka na saenitisi e Varanise na nodra sela na itabaqase, eso sa sivia na 100 na yabaki. E liutaka na vakadidike qori o parofesa Jean-Marc Lemaître, qai kaya ni cakacaka qo e “rawa ni gonegone tu ga kina na yabaki ni bula” ni sela.\nRAWA NI VAKABALAVUTAKA NODA BULA NA KA VAKASAENISI?\nE levu na saenitisi era vakadinata ni levu na sasaga me valuti kina na bula vaqase, ia e laurai ni sega ni veivuke ena vakabalavutaki ni bula. Me tekivu ena ika19 ni senitiuri e levu e dede nodra yabaki ni bula, nira sa vulica na tiko bulabula, muria eso na iwalewale me tarova na matedewa, kei na vakayagataki ni wainimate, ra cula tale ga. Era vakabauta na dau dikeva na sela ni yago, ni levu era sa yacova ga na yabaki ni bula e yalataki vei keda.\nE kaya kina na dauvola iVolatabu o Mosese ena 3,500 na yabaki sa oti: “Na balavu ni neimami bula e 70 na yabaki, se 80 ke kaukaua sara e dua. Ia era vakasinaiti ena leqa kei na rarawa, e totolo ga na kena tasiri, keimami qai vuka yani.” (Same 90:10) Se mani vakacava sara na nodra sasaga na tamata me vakabalavutaki na bula, e se dina tiko ga na ka e vakamacalataka qori o Mosese.\nIa na veika bula ni waitui me vaka na cawaki damudamu se na kai, e rawa ni sivia e 200 na yabaki na dede ni nodra bula. Dua tale ga na mataqali paini na giant sequoia e rawa ni bula me vica na udolu na yabaki. Ni vakatauvatani kei na noda yabaki ni bula, eda lai taroga kina, ‘E nakiti me 70 se 80 ga na yabaki ni noda bula?’\nO cei e sega ni taleitaka me bula balavu qai mamarau?\niMeli iMeli Qarai na Bula Tawamudu


Era sa veivutuni ko ira na Nifaiti ka biuta vakadua na nodra ivalavala ca—Sa vola ko Momani na kedra itukutuku na nona tamata ka tukuna talega vei ira na vosa tawavakaiyalayala—Ena vakasoqoni vata tale ko Isireli mai na gauna balavu ni nona veiseyaki voli. Rauta na 22–26 S.K.\n1 Ka raica oqo, sa sega ni dua na tamata e bula tiko ena kedra maliwa na Nifaiti, me vakatitiqataka vakalailai na nodra vosa era sa vosataka oti na parofita tabu; ka ni ra sa kila ni sa dodonu me vakayacori vakaidina na nodra vosa.\n2 Ka ra sa kila ni na bibi sara me lako mai na Karisito, ena vuku ni vei ivakatakilakila era sa soli oti, me vaka na nodra vosa na parofita; kei na vuku ni veika era sa yaco oti, era sa kila kina ni sa dodonu me na vakayacori na ka kecega me vaka na ka sa tukuni oti tu.\n3 O koya era sa biuta tani sara kina na nodra ivalavala ca kecega, kei na nodra veika vakasisila, kei na nodra veibutakoci, ka ra sa qarava na Kalou ena nodra igu taucoko ena siga kei na bogi.\n4 Ka sa qai yaco ni ra sa tauri vakavesu kece na daubutako, ka ra vakamatei kece ko ira era a dro yani, era sa balati ira na kaivesu ki valeniveivesu, ka vakarota me vunautaki vei ira na vosa ni Kalou; ka ra sa qai asereki ko ira kece era sa veivutunitaka na nodra ivalavala ca ka curu ki na dua na veiyalayalati ni ra na sega ni laba tale.\n5 Ia ko ira kecega sa sega ni curu ki na dua na veiyalayalati, ka sa tiko ga e yalodra na yalo ni laba, io, kei ira kecega era sa kunei ni ra sa veivakarerei tiko vei ira na wekadra, era sa lewai ka totogitaki me vaka na lawa.\n6 A ra sa muduka tani kina na caka ca, kei na veika vuni, kei na veika ca ka vakasisila kei na laba e vuqa era a vakayacora.\n7 Ia sa cava yani na aikaruasagavulu karua ni yabaki, kei na ikaruasagavulu katolu, kei na ikaruasagavulu kava kei na kena ikaruasagavulu kalima; a sa oti kina e ruasagavulu kalima taucoko na yabaki.\n8 A sa vuqa sara na ka sa yaco, e rairai levu beka ka totoka vei ira e so; ia sa sega ni rawa me ra volai taucoko ena ivola oqo; io, sa sega mada ga ni rawa me tawana na ivola oqo e dua na aikaduanadrau ni tiki ni veika sa yaco ena kedra maliwa na lewevuqa ena loma ni ruasagavulu kalima na yabaki ko ya;\n9 Ia era sa tu na aivolatukutuku ka tu kina na nodra cakacaka taucoko na tamata oqo; kei na dua na itukutuku lekaleka cake ka dina ka a vola ko Nifai.\n10 O koya au sa vola kina na noqu itukutuku ni veika oqo me vaka na itukutuku i Nifai ka a ceuti tu ena peleti sa vakatokai na peleti i Nifai.\n11 Ka raica, au sa vola na itukutuku ena peleti ka’u a bulia sara ga ena ligaqu.\n12 Ka raica, na yacaqu ko aMomani, ka’u sa vakatokayaca ga ki na bvanua ko Momani, na vanua ka tauyavutaka kina na lotu ko Alama ena kedra maliwa na tamata, io, na imatai ni lotu ka tauyavu ena kedra maliwa ni oti na nodra talaidredre.\n13 Raica, ko i au e dua na tisaipeli i Jisu Karisito na Luve ni Kalou. Sa kacivi au ko Koya me’u vunautaka na nona vosa ena kedra maliwa na nona tamata, me ra rawata kina na bula tawavakaiyalayala.\n14 Ia me vaka sa inaki ni Kalou, ka sa dodonu me vakayacori kina na nodra masu na yalosavasava era sa takali yani me vaka na nodra vakabauta, sa kilikili kina vei au me’u vola na aitukutuku ni veika sa caka oti—\n15 Io, e dua na itukutuku lailai ni veika a yaco mai na gauna ka biuti Jerusalemi mai kina ko Liai, me yacova mai na gauna oqo.\n16 O koya au sa vola kina na noqu itukutuku mai na veitukutuku era a vola tu ko ira era a bula e liu vei au, me yacova mai na itekivu ni noqu gauna;\n17 Ni sa oti, au na qai vola na aitukutuku ni veika ka’u a raica sara ga e mataqu.\n18 Au kila ni sa dina ka dodonu na itukutuku au vola; ia keimami sa sega ni avola rawa e vuqa na ka ena neimami vosa.\n19 Au sa tinia e ke na noqu itukutuku vakai au, ka tekivu me’u vola na itukutuku ni veika sa yaco oti ni bera na noqu gauna.\n20 Koi au ko Momani, ka’u sa kawa dina i Liai. Sa kilikili sara me’u vakacaucautaka na noqu Kalou kei na noqu iVakabula ko Jisu Karisito, ena nona kauti ira tani na noda qase mai na vanua ko Jerusalemi, (ia e asega ni dua e kila, ko koya ga kei ira ka a kauti ira tani mai ena vanua ko ya) a sa solia vei au kei ira na noqu tamata na kila ka levu me na yaco me vakabulai rawa kina na yaloda.\n21 Sa vakalougatataka vakaidina ko koya na amataqali i bJekope, ka sa cyalololoma vei ira na kawa i Josefa.\n22 Ia akevaka era sa muria tiko na nona vunau ko ira na kawa i Liai, ena vakalougatataki ira ka vakasaututaki ira ko koya me vaka na nona vosa.\n23 Io, ena vakalesui ira vakaidina mai e dua na aivovo ni kawa i Josefa me ra bkila tale na Turaga na nodra Kalou.\n24 Ia me vaka sa bula na Turaga, ena avakasoqona na ivovo kece ni kawa i Jekope mai na yasai vuravura e va, era sa veituyaki tu ena veivanua kecega e delai vuravura.\n25 Me vaka ni sa veiyalayalati tu ko koya kei ira kece na mataqali i Jekope, ena vakayacori vakaidina na veiyalayalati sa veiyalayalati kina kei ira na mataqali i Jekope ena gauna sa lewa ko koya, me ra akila kina na mataqali i Jekope na veiyalayalati ka a veiyalayalati kina kei ira.\n26 Era sa na qai akilai koya na nodra Dauveivueti sai Jisu Karisito, na Luve ni Kalou; ka ra sa na qai vakasoqoni vata mai na yasai vuravura e va ki na nodra vanua dina, mai na vanua e ra tekivu tawase mai kina; io, me vaka sa bula na Turaga, ena vakayacori vakaidina. Emeni.\n3 Nif. 2:8.\n3 Nif. 26:6–12.\nMosa. 18:4; Alama 5:3.\nInosi 1:13–18; V&V 3:19–20.\n1 Nif. 4:36.\n2 Nif. 1:20.\n2 Nif. 3:12.\n3 Nif. 16:5.\n2 Nif. 30:5–8; 3 Nif. 20:29–34.


SlotFruity 500 Ikuri\nPhoneVegas.com 200 Ikuri\nCasino ni Goldman 1000\nMr moica Casino 50 Free Spins!\nVakatagitaka na Slot Fruity ni £5 + £500 GALALA\nVeitaratara ena talevoni Vegas - 100% Welcome Bonus Up To £200!\nSlots Ltd - 100% Kidavaki ikuri vakatau £200 + Deposit for Starburst Free Spins!\nTabana ni slot - 100% Kidavaki ikuri vakatau £200 + £5 galala ena 1st na vakacuruilavo a cakava\nMe vakaraitaka na Casino 100% Ikuri ni kidavaki na vakacuru ilavo + Galala ni £5\nSega ni £5 ivola ni vakacuru ilavo Slots + Veisotari ni vakacuru ilavo ni £500 - Casino.uk.com\nRawata na £5 galala kei 100% IVola ni vakacuru ilavo veisotari cake me $€ £100 ni PocketWin\nIkuri ni vakacuru ilavo ni sega ni £€ $5 + na GALALA ni $€ £505 ena imatai 3 Deposits at CoinFalls!\nNa paudi bibi Slots - Kidavaki 100% Ikuri ki na £200\n£5 GALALA + 100% Extra Free Bonus On First Deposit!\n1 Slots Phone Bill Deposit | Slot Jar £200 Extra Spins Bonus! Railesu\n2 Mobile Phone Slots Casino | TopSlotSite $€£800 Deposit Bonus Railesu\n3 Strictly Slots Casino | £500 Deposit Match Site Railesu\n4 Pay by Phone Bill Slots Choice | Coinfalls Casino App | £505 FREE! Railesu\n5 Slot Fruity | Pay by Phone Bill Pocket Slots Casino Railesu\nTalega, technologically speaking, the personal details and transactions of players on Cool Play Casino are protected by a 128 bit SSL encryption system by Thawte. So players can count on fun and fair play in a secure and regulated environment.In the rare event of something going wrong, players can seek help from the friendly live chat service that is operational daily from 6am to 11pm GMT. During offline hours, there remains the option of sending emails to customer care.\nSolia me baleta na kasitama vou walega na PhoneCasino ni sa kidavaki mai. 18+, Kena levu ga e vakayagataka na ka & NVL & na wagering na veika e gadrevi. Kiliki ena isema ni veisiko mo raica na ikuri ni sinai tu ena lawatu.\nUp to £200 Extra Spins Deposit Match at Slot Jar! New customers only. 18+ Kena levu ga e vakayagataka na ka & NVL kei na wagering na veika e gadrevi. Railesu Veisiko\nTopSlotSite Trusted Phone Bill Casino | up to £$€800 Deposit Match Railesu Veisiko\nStrictlySlots.co.uk cake ki £500 ena vakacuru ilavo veisotari Bonuses nikua Railesu Veisiko\nGet £5 FREE Real Money CoinFalls Slots Bonus! Railesu Veisiko\nVakatagitaka na Slot Fruity ni £5 + £500 GALALA Railesu Veisiko\nSega ni £5 ivola ni vakacuru ilavo Slots + Veisotari ni vakacuru ilavo ni £500 - Casino.uk.com Railesu Veisiko\nEarn up to £200 to Play and Win in Bonuses with Cool Play Today! Railesu Veisiko\nSignup & Get £$€5 FREE No Deposit! Railesu Veisiko\nVakavinaka ni ilavo - 200% Kidavaki ikuri vakatau £200 Railesu Veisiko\nRawata na £5 galala kei 100% IVola ni vakacuru ilavo veisotari cake me $€ £100 ni PocketWin Railesu Veisiko\nIkuri ni vakacuru ilavo ena meli Casino £5 + 100% Kidavaki ikuri vakatau £200 Railesu Veisiko\nSlots Ltd - 100% Kidavaki ikuri vakatau £200 + Deposit for Starburst Free Spins! Railesu Veisiko\nCasino ni Goldman - 100% Vakatau veisotari ni ikuri ni veikidavaki ni VIP ni £€ $1000 Railesu Veisiko\nRawata na A 100% Ikuri ni kidavaki na vakacuru ilavo - Vakaraitaka na Casino Railesu Veisiko\nBest Online Roulette UK – Casino £500 Mobile…\nVakavinaka ni ilavo - 200% Kidavaki ikuri vakatau £200\nUp to £200 Extra Spins Deposit Match at Slot Jar! New customers only. 18+ Kena levu ga e vakayagataka na ka & NVL kei na wagering na veika e gadrevi.


Molima New Testament Viaqa 19\nFaulo ena luvivila tuta vetoina\n1 * 1Kol 3:6 Tuta nana Afolosa nawale Kolinita ʼinaya toatoa e ʼinega Faulo luvivila diʼwe Galetia be Filigia nuanidiega, ta ʼinega ʼifoqe ʼabaga Efeso ʼinaya. Ta omoʼe ʼinaya toʼabiboda vaina lobedi. 2 * Via 8:16 ʼInega Faulo vetalaʼaiedi vonaya, “Egwavo, tuta nana Ieisu oveʼale ovetumaqanea nage Niboana Gwalagwalana oʼewea nage gebu?”\nʼInega ivona ʼeviviea ivonaya, “Gebu, ge ada alamania Niboana Gwalagwalana datoatoa. Tauna weaqina ge ada noqolia.”\n3 ʼInega Faulo wese vetalaʼaiedi vonaya, “Tobabitaiso ʼinega obabitaiso?”\nTa ivonaya, “Ioni ena babitaiso ʼinega.”\n4 * Md 3:11 ʼInega Faulo vonedi vonaya, “Lova Ioni ena babitaiso ilivu luveifana ana nuagivila weaqina. Ta tomotau lugaihidi be ina vetumaqana tauna ʼabibodanega maimai ʼinaya, e taunana Ieisu.”\n5 Faulo baʼe ena vona niʼa inoqolia, ʼinega tovetumaqanayavo Kaiwabu Ieisu ana wawega babitaiso iʼewea. 6 * Via 8:17; 10:44,46 Ta tuta nana Faulo nimanega gitonividi ʼinega Niboana Gwalagwalana mai lugu ʼidia. ʼInega iveʼale ivonavona mali bona be mali bona ʼidiega ta wese Yaubada ena vona ivetalasimasimanea. 7 Ta qabu dina ʼoloto adi yau tuwelo ʼidewani.\nFaulo ena viaqa Efeso ʼinaya\n8 Waiʼena toi gamonaya Faulo tuta qabuna me Diu edi vanue tafwalolo ʼinaya lugulugu, ta me ena giwalifatu Yaubada ena ʼEbeluvine weaqina lulugaihi. Ta maega iveʼaeʼaetoga ta keiedi nuanuana ina nuagivila. 9 Ta vaina ivedeba ʼiʼwana vonigo ge nuanuadi ina vetumaqana, ta ʼesi tomotau matadia Ieisu ena ʼeda ana toʼabibodayavo iʼawaluveifedi. ʼInega Faulo nogedi ta tovetumaqanayavo maega iʼifoqe itauya Tilano ena vanue ʼebeveʼita ʼinaya. Ta omoʼe ʼinaya ʼaubena ʼaidega ʼaidega ʼidia veveʼita. 10 Ta ena lugaihi baʼe viaqia yaʼwala magilafuna gamonaya, ʼinega me Diu ta wese me Guliki qabudi diʼwe Eisia ʼabaganavo ʼidia Kaiwabu Ieisu Valena inoqolia.\n11 * Via 14:3 Ta Yaubada Faulo ʼinega viaqa ʼebenuavoqana waiwaidi viaviaqidi. 12 * Via 5:15 ʼInega tomotau edi kaleko matavusidi be wese edi ʼebevetalaqa Faulo ʼwafina ʼinaya iluʼonedi ta ʼabiboda iaʼudi tovevihiqayavo ʼidia. ʼInega tovevihiqa dina iveaqiaqi ta wese niboana luveifana ʼifoqe tomotau ʼidiega.\nSikiva natunavo nuanuadi niboana luveifadi ina ʼwavi ʼifoqeyedi\n13-14 Vaina me Diu iluluvivila dadana ʼabaga taha taha ʼidia ta itoho waiwai vonigo Kaiwabu Ieisu ana wawega niboana luveifadi ina ʼwavi ʼifoqeyedi tomotau ʼidiega. Ta taha me Diu edi toveguba qiduana ana wawa Sikiva natunavo meʼomeʼolotodi adi yau seveni wese baʼe yani nana iviaqia. Ta baʼe ʼidewana ivona ʼaiqa niboana luveifana ʼinaya ivonaya, “Ieisu nana tauna Faulo weaqina lulugaihi ana wawega aluvineu uʼifoqe!”\n15 Taha tuta ʼinaya baʼe yani nana iviaqia taha ʼoloto ʼinaya, ʼinega niboana luveifana ʼoloto nana gamonega vona ʼeviviedi vonaya, “Ieisu niʼa yahalamania, ta wese Faulo ʼidewani yahalamania. Ta omiʼa tomeqabu?” 16 ʼInega ʼoloto nana taunega fifiei seveni dina ʼidia ta qabudi vewaiwai vaʼinedi ta vunuqa veiveifedi, e ʼinega maʼigonegonedi be ma sulasulalidi idena iʼifoqe vanuega.\n17 * Via 5:11 Ta me Diu be wese me Guliki itoatoa Efeso ʼinaya vale baʼe inoqolia, ʼinega imwaniniva gegoyo ta Kaiwabu Ieisu ana wawa iʼamayabea. 18 ʼInega tovetumaqana ʼeala imai ta edi ilivu luveifadi isimana ʼifoqeyedi tomotau matadia. 19 Ta wese vaina tovetumaqana diavona ʼidiega luʼafoʼa ialamania ta iviaviaqia inuagivila, ta edi ʼafoʼa ma bukidi ivaʼauqidi ta igabu yavuledi tomotau matadia ʼabaga ʼatamaninaya. Ta buki diavona adi maisa iavodi ta iluvetubedi kavona 50,000 siliba ʼidewani. 20 Baʼe yani nana ʼinega Kaiwabu ena vona yawala dadana ta tomotau qabudi ivewaiwai vona nana ʼinega.\nMe Efeso Faulo ivevoalanea\n21 * Via 23:11; Lom 1:13 Baʼe yani diavona ʼabibodanaya Niboana Gwalagwalana ena venuahaʼu ʼinega Faulo nuanuana natauya diʼwe Masidonia be Akaya ʼabaganavo nuanidiega ta ʼabiboda naʼifoqe Ielusalema ʼinaya, ʼinega vonaya, “Yanugwenugweta Ielusalema ʼinaya, ta ʼabibodanaya nuanuagu me Loma ena vayausidi.” 22 ʼInega Faulo ana toiulayavo magilafudi adi wawa Timoti be wese Elasitasi luvetunedi inugweta Masidonia ʼinaya. Ta Faulo tufwana tuta kuena nawale toatoa diʼwe Eisia gamonaya.\n23 * 2Kol 1:8 Ta tuta omoʼe ʼinaya vetalavoyavoya qiduana ʼifoqe Efeso ʼinaya Ieisu ena ʼeda ana toʼabibodayavo weaqidi, ta baʼe ʼidewana ʼifoqe ʼaiqa. 24 Taha ʼoloto ana wawa Dimitiliasi tauna siliba ana toviaqa Efeso ʼinaya toatoa, ta siliba nana ʼinega vanue tafwalolo goyogoyodi viaqidi adi ʼita kavona me Efeso edi yaubada kavokavovo mevavinena ana wawa Atimesi* Me Eisia edi yaubada mevavinena veguli weaqina ana wawa Atimesi “Artemis”, ta wese igabea Daiana. ena vanue tafwalolo ʼidewani. ʼInega vegimwaneyedi tomotau ʼidia, ta baʼe fewa nana ʼinega mane qiduana ʼeweʼewea. Ta wese vaidi tomotau baʼe fewa nana iviaqia e taudi wese mane qiduana ilobelobea.\n25 Ta Dimitiliasi baʼe toviaqa diavona ta wese vaidi siliba ana toviaqayavo maega gaba vaʼauqidi vonedi vonaya, “Egwavo, niʼa oalamania mane qiduana kaʼeweʼewea baʼe fewa nana ʼinega. 26 Ta Faulo nana niʼau tomotau qabudi gedi ʼeviʼeviviedi ta wese nuadi givilei, mana vonavona vonigo yaubadayavo tomotau nimadiega iviaviaqidi taudi gebu yaubada aqiaqi. Ta baʼe yani nana ge daʼifoqe itaʼa me Efeso ada ʼaidega ʼidaya, ta ʼesi diʼwe qabuna Eisia gamonaya wese ʼidia. 27 Ta Faulo ena vona baʼe ʼinega yamwaniniva nawale tomotau ge nuanuadi eda viaqayavo ina gimwanedi. Ta wese yani ʼenaʼina nawale tomotau eda yaubada qiduana Atimesi ana ʼamayaba navegoyo ta me Efeso ena vanue tafwalolo ina veyani kavokavovoyedi.”\n28 Ta qabu diavona Dimitiliasi ena vona inoqolia ʼinega diadi vilea qiduana ta ikolukolua ivonaya, “Itaʼa me Efeso eda yaubada Atimesi toatoa vanena!” 29 * Via 20:4; 27:2; Kol 4:10; Fim 24 Ta ge tuta kuena ʼabibodanaya totoa ʼabaga qabudi edi nuavoqana ʼinega ivekolukolua ta ilegu kavokavovo ta kavona vetalamaqimaqiʼai ʼifoqe qabudi nuanidia. ʼInega Faulo ana mata ʼweabuyavo Masidonia ʼinega adi wawa Gaiusi be Alisitako me Efeso ikafidi ta ilihi ʼetaʼetalidi, ʼinega qabudi ivihila itauya ʼabaga ana ʼebevaʼauta ʼinaya. 30 Ta Faulo nuanuana nalugu qabu diavona matadia natovolo, ta tovetumaqanayavo iʼetobodea. 31 Ta wese Faulo enavo, taudi diʼwe Eisia ana toluvineavo vale ivetunea ta ivenoqiea vonigo ge nalugu ʼebevaʼauta nana ʼinaya.\n32 Ta qabu diavona kavona ida vekwavakwava ta ivevekolukolua, ta edi vekolukolua ʼiuna dumadumana be dumadumana, ta qabudi ge ida alamania tolaʼai weaqina ivaʼauta. 33 Ta me Diu ʼidiega taha ʼoloto ana wawa Alekisana iatuefala naqoyea nuanuadi qabu matadia natovolo nagivesimatala ʼidia, ta nugweta ivonea maʼoda navona ʼaiqa ʼidia. ʼInega Alekisana tovolo ta nimanega tovelegulegu lutaqodi ina luaʼu, mana nuanuana vaina yani weaqidi nagivesimatala ʼidia. 34 Ta yoʼo diavona Alekisana iʼita ʼinanea tauna Diu ʼolotona, ʼinega ikolua waiwai ta ilegulegu auwa magilafudi ʼidewani, ta wese bonadi ʼaideganega me edi waiwai ivonavona ivonaya, “Itaʼa me Efeso eda yaubada Atimesi toatoa vanena!”\n35 ʼInega ʼabaga ana tovanugweta taha qiduana ʼifoqe be qabu diavona giveluaʼudi vonedi vonaya, “Me Efeso, tomotau qabudi bwaʼobwaʼoya niʼa ialamania vonigo eda yaubada qiduana Atimesi tovotovolo eda ʼabaga baʼe ana vanue tafwalolo ʼinaya. Ta wese niʼa oalamania lova maʼamaʼayauna gwalagwalana dabo ʼinega mahalega ʼetaʼia, ta itaʼa me Efeso ana toʼitamaki ta kahawahawatuboya. 36 Ta baʼe yani nana ge taha toga ana fata be navegeqei. ʼInega ami luaqiaqi be naʼelovemi ta ge wese ona legu kavokavovo. 37 Ta Faulo enavo benaʼe niʼa okafidi ta omiedi baʼidia, ta magilafudina ge taha yani ida vanawalia eda vanue tafwalolo ʼinega, be wese eda yaubada mevavinena ge ida ʼawaluveifei. 38 Ta ʼeguma Dimitiliasi ma enavo nuanuadi magilafudina ina veʼewedi ʼinega ina vetovolodi vekotu weaqina toluvineavo matadia, mana toluvineavo itoatoa, ta adi fata tuta baʼe ʼinaya vetalaʼai ina viaqia. E ʼinega yani qabuna tunutunuqina. 39 Ta ʼeguma vaina yani weaqidi wese onualuveifa, e ʼinega toluvineavo qiduqiduadi maega ona vaʼauta, ta yani diavona ona vona ʼifoqeyedi matadia. Mana yani qabuna kana viaqia eda luvine ʼidewani. 40 Ta yavona aqiaqiemi, baʼe vetalamaqimaqiʼai nana ʼinega nawale vita kana lobea me Loma toluvineavo ʼidiega, mana ilivu nana ana ʼiu ge ada fata kana givesimatala ʼidia.”\n41 Ta tovanugweta nana ena vona luʼovoia, e ʼinega qabu diavona veʼiyavulidi iʼifoqe.\n*19:1: 1Kol 3:6\n*19:2: Via 8:16\n*19:4: Md 3:11\n*19:6: Via 8:17; 10:44,46\n*19:11: Via 14:3\n*19:12: Via 5:15\n*19:17: Via 5:11\n*19:21: Via 23:11; Lom 1:13\n*19:23: 2Kol 1:8\n*19:24: Me Eisia edi yaubada mevavinena veguli weaqina ana wawa Atimesi “Artemis”, ta wese igabea Daiana.\n*19:29: Via 20:4; 27:2; Kol 4:10; Fim 24


Psa 60 | `TBG | STEP | Mpo Kotio, ai arara ite vaivara are tinavu qoririma kehara tinavu kempuka rauha kaaramanta tenavu kia navutaaka naatara kauro. Mpo, are qaiqaa tinavu kahaqiraqe tenavu qaiqaa kempukaiqamake variare.\nDevitiva maa ihira qara ntuvatora. Viva Siria vatanaaka hampata iqoka raqiharo Mesopotemia vatainivata Soba vatainivata vauvaro Ioaapiva anirantero, oru Hore Uqitaini raqiharo Idomu vatanaaka 12,000 arukora.\n(2 Samueri 8:3-13)\n1 Mpo Kotio, ai arara ite vaivara are tinavu qoririma kehara tinavu kempuka rauha kaaramanta tenavu kia navutaaka naatara kauro.\nMpo, are qaiqaa tinavu kahaqiraqe tenavu qaiqaa kempukaiqamake variare.\n2 Vaturavano noraiqaakero utiharo vata qaki qaki ivaro qantuara vintema kera, are tinavu Isareri qoraiqama timitaaro.\nMpo, tinavu koqema timitairaqe kia ntiri ntiri iraiti, qaiqaa ho variare.\n3 Mpo, are tinavu nena vaiinti nahentiqaa nora maara vataaramanta vauro.\nUainivano vaiinti vueraiqaa kaivaro vira aiqu poparetara intema kera, are tinavu ruqutu kaararo tinavu aiqu kauqu poparetara imantama vauro.\n4 Mpo Kotio, tenavu ai aatu qeteha ni vauraukave. Navutaaka vevavano tinavu haruantorave tira, are nena vutora virini hiritairaqe tenavu vira taveha, mini oru ho variare.\n5 Tenavu ai muntukavano vaika, ai aaraaina uvara irihara, nena kempukaqohaira tinavu ruaruama timitaane.\n6 Mpo Kotio, are nena turuaraini vaihara maa uvara tianarave: Te Kotika navutaaka naatarake Sekemi vatukavata, Sukoti Uqitaini vai vataravata, rairake tenta vaiinti nahenti nimirerave.\n7 Gileaativata Manasevata te una vatatantama vaivo.\nEfaraimu vatavano vaireva, ti iqoka tovaqa voqaara vaivaro, Iutaa vatavano vaireva, ti avuhainaa kauru voqaara vaivo.\n8 Moapi vatavano vaireva, te namari tunti vauna tanura voqaara vaivo.\nIdomu vatavano vaireva, tentasu rahunkuke aqu kauna vatavama vaivo.\nTe Pirisia vataini vaiha vora ntuvaqi virerave, tianarave. Kotio, are minti tianarave.\n9 Mpo Kotio, tavave ti tivita varairaqe te vaantaavuravano ututumatai vatukaraqi oru virarave? Tavave ti tivita varairaqe te oru Idomu vatanaaka naatara kararave?\n10 Ho are mintiataarave. Vate maa entara are kia mintiraitira, tinavu tauvaqa utu timitera, kia tinavu iqoka vaiinti hampata vuaro.\n11 Qaqi vaiintivano kahaqiarirava kia ho vairara tira, are tinavu kahaqiraqe tenavu homa navutaaka naatara kararave, turo.\n12 Kotiva tinavu kahaqirera, tenavu homa navutaaka naatara kaariraro viva vikaqaa aiqu ntavaqiro vuanarove.


Na Veiliutaki Cecere ni Kalou—Na iLe ena Tinia na Veika Tawadodonu Kece | Toro Voleka\n“Sa Tu Beka Vua na Kalou Nai Valavala Tawadodonu?”\n1. E rawa ni tarai keda vakacava na veika sega ni dodonu eda dau raica?\nE LAWAKITAKI e dua na kena marama ena ilavo a maroroya tu me na bula kina. E kune e dua na gonedramidrami ni a lai biuti koya tu e saqata na tinana dina. E bala i valeniveivesu e dua na turaga ena cala a sega ni kila kina e dua na ka. Cava o nanuma ena mataqali ituvaki vaka oqo? Sega ni vakabekataki ni o na nanumi ira na yacovi ira na leqa oqo. Ia, sa rauta, ni o keda na tamata e rawa nida kila na ka e dodonu mai na ka e ca. Ni caka e dua na ka e sega ni dodonu, eda dau sega ni taleitaka. Eda vinakata me saumi lesu o koya a vakaleqai, qai totogitaki o koya a vakavu leqa. Ni sega ni yaco oqo, e rawa nida taroga: ‘E raica beka na Kalou na ka e yaco tiko? Na cava e sega ni cakava kina e dua na ka?’\n2. Tarai Apakuki vakacava na lewa ca e raica? Na cava e sega ni vosataki koya kina o Jiova ena vuku ni nona vakatataro?\n2 Na taro tale ga oqo sa ra dau taroga na dauveiqaravi i Jiova ena veitabagauna sa oti. Me kena ivakaraitaki, a masuta na Kalou na parofita o Apakuki: “A cava ko ni sa vakatakila kina vei au na ca, ka vakaraitaka talega vei au na ka rarawa? ia na veikove kei na veivakacacani sa tu ga e mataqu.” (Apakuki 1:3) A sega ni vosataki Apakuki o Jiova ena vuku ni nona vakatataro, ni o koya ga a buli keda meda dau kauaitaka na tau ni lewa dodonu. Io, e vakalougatataki keda o Jiova meda bau vakaraitaka tale ga na nona lewadodonu.\nCata o Jiova na Ka e Sega ni Caka Vakadodonu\n3. Na cava eda kaya kina ni kila vinaka cake na veika tawadodonu e yaco tu o Jiova ni vakatauvatani kei keda?\n3 E sega ni mataboko o Jiova, e raica vinaka na ka e sega ni caka vakadodonu. E tukuna vei keda na iVolatabu me baleta na siga i Noa: “Sa raica ko Jiova ni sa ka levu nai valavala ca ni tamata e vuravura, io sa ca walega e na veisiga kecega nai naki kecega kei na nanuma ni lomana.” (Vakatekivu 6:5) Cava beka na ibalebale ni veivosa oqo? Na noda raica na caka ni ka e sega ni dodonu e rawa ni vakatau wale sara toka ga ena vica na ka eda rogoca se ka eda sotava ga ena noda bula. Ia, e duatani o Jiova. E kila o koya na ka tawadodonu e yaco tiko ena veiyasa i vuravura kece. E raica kece! Kena ikuri ni rawa ni raica o koya na inaki ni loma ni tamata—na nodra nanuma ca na dau vakayacora na veika tawadodonu.—Jeremaia 17:10.\n4, 5. (a) E vakaraitaka vakacava na iVolatabu ni o Jiova e kauaitaki ira na caka vakatawadodonu vei ira na ka? (b) E tarai Jiova vakacava na caka ni ka e sega ni dodonu?\n4 Ia, e sega ni raica wale ga o Jiova na veika tawadodonu e yaco tu. E kauaitaki ira tale ga na sa lai vakaleqai kina. Nira cakava na veimatanitu na veika vakaloloma vei ira na Isireli, e lai rarawa o Jiova “e na vuku ni nodra vuturi e na matadra era dauvakacacani ira ka dauvakararawataki ira.” (Dauveilewai 2:18) De dua o sa na raica ni levu ga ni nona raica e dua na caka ni ka e sega ni dodonu, na nona rawa ni lai vakawalena tale ga o koya, se tini cakava sara ga. Ia, e sega ni vaka oqo o Jiova! Sa raica o koya na caka ni ka e sega ni dodonu ena rauta ni 6,000 na yabaki, ia e dua dua tu ga na nona cata. E kaya vei keda na iVolatabu nira ka vakasisila vei Jiova na “yame daulasu,” “liga sa vakadave dra sa sega ni cala” kei na “dautukutuku vakailasu sa dauvosataka na ka lasu.”—Vosa Vakaibalebale 6:16-19.\n5 Vakasamataka tale ga na nona vosataki ira na iliuliu daucaka ca e Isireli o Jiova. E uqeti koya nona parofita me tarogi ira: “Sa sega beka ni kilikili kei kemudou mo dou kila na lewa dodonu?” Ni sa oti nona vocia vakavudi na nodra dau lewa vakatawadodonu, sa qai tukuna na ka ena yacovi ira na tamata tawadodonu oqo: “Era na qai tagi vei Jiova, ia ena sega ni rogoci ira ko koya: io, ena tabonaka na matana maivei ira e na gauna ko ya, ni sa ca na nodrai valavala.” (Maika 3:1-4) Io, e sevaka o Jiova na caka ni ka e sega ni dodonu! Ena vuku ni cava? Baleta oqo e dua na ka a caka sara ga vua! Vica vata na udolu na yabaki nona vakacacani koya voli o Setani. (Vosa Vakaibalebale 27:11) E tarai Jiova tale ga vakalevu na nona vakamatei vakaloloma na Luvena me vaka e dua na daubasulawa. E sega ni dodonu nona mai mate baleta ni “sega ni cakava e dua na ka ca.” (1 Pita 2:22; Aisea 53:9) Sa macala gona ni sega ni lecava o Jiova, e sega tale ga ni vakawaletaka na rarawa era sotava o ira e caka vakatawadodonu vei ira na ka.\n6. Na cava beka ena yacovi keda nida raica na ka e sega ni dodonu? Ena vuku ni cava?\n6 Ia, nida raica na ka e sega ni dodonu—se caka sara ga vei keda—ena votivoti ga vei keda, eda na sevaka. Sa rauta baleta nida buli o keda meda ucuya na Kalou, ia na caka ni ka e sega ni dodonu e veicalati sara ga kei na ka taucoko e kilai kina o Jiova. (Vakatekivu 1:27) Ia, na cava e vakalaiva kina o Jiova me caka tiko ga na ka e sega ni dodonu?\nNa iLe e Vauca na Vinaka ni Veiliutaki i Jiova\n7. Vakamacalataka se vakalewai vakacava na veiliutaki i Jiova.\n7 Na isau ni taro oqo e vauci tiko kina na veiletitaki ni vinaka ni veiliutaki i Jiova. Me vaka eda sa raica, e tu na dodonu vua na Dauveibuli me lewa na vuravura kei ira na lewena. (Same 24:1; Vakatakila 4:11) Ia, e vakalewa na veiliutaki i Jiova ena itekitekivu ga ni bula ni tamata. A tekivu vakacava? O Jiova a vakaroti Atama, na imatai ni tagane me kakua ni kana mai na dua na kau ena were—na Parataisi a nona itikotiko voli. Ke talaidredre? E tukuna vua na Kalou, “Ko na mate vakaidina.” (Vakatekivu 2:17) Na ivakaro oqo ni Kalou e sega sara ga ni dua na leqa lailai e vakavuna vei Atama kei na watina o Ivi. Ia, e rawai Ivi o Setani me vakabauta ni sa rui kaukaua na lewa ni Kalou. Cava ena yaco vei Ivi ke kana mai na kau? Lasutaki Ivi o Setani ena nona kaya: “Drau na sega dina ni mate: ni sa kila na Kalou e na siga drau na kana kina ena qai yadra dina na matamudrau; ia drau na vaka na Kalou, ni drau na kila na ka vinaka kei na ka ca.” (Neitou na matanivola kala.)—Vakatekivu 3:1-5.\n8. (a) Cava e vakaibalebaletaka o Setani ena ka e tukuna vei Ivi? (b) Cava na ile i Setani me baleta na veiliutaki ni Kalou?\n8 E vakaibalebaletaka o Setani ena nona vosa ni o Jiova e sega ni tukuna vei Ivi na ka e dodonu me kila, e lasutaki koya. Sega ni kaya tiko o Setani ni o Jiova e sega ni Turaga Sau. E qarauna o koya na tikina oqo. E nona ile ga ni sega ni vinaka na veiliutaki i Jiova, sega ni rawa ni vakabauti, e sega ni savasava. Kena ibalebale, e kaya tiko i ke o koya ni o Jiova e sega ni vakayagataka vakadodonu na nona lewa, e sega ni kauaitaka na ka mera vinaka kina na vakarurugi ena nona veiliutaki.\n9. (a) Cava na itotogi ni talaidredre vei Atama kei Ivi? Na taro bibi cava e vure mai kina? (b) Na cava a sega ni vakarusai ratou ga kina na vukitani o Jiova?\n9 Ia, erau qai talaidredre vei Jiova o Atama kei Ivi ena nodrau kana mai na kau vakatabui. Na nodrau talaidredre e sa dodonu kina me rau totogimate, me vaka ga a sa virikotora oti na Kalou. Na lasu i Setani e basika kina e so na taro bibi. E dodonu dina me liutaka na tamata o Jiova, se mera lewai ira ga? E sa veiliutaki tiko beka ena kena vinaka duadua? Rawa ni vakarusai ratou vata sara ga na vukitani mai Iteni o Jiova. Ia, na ile e kauta cake mai o Setani e sega ni baleta na kaukaua i Jiova, e baleta ga na ivakarau ni nona veiliutaki. Kevaka gona ena vakarusai Atama, Ivi, kei Setani ena gauna vata ga oya, sa na sega ni vakaraitaka na veiliutaki vinaka. Sa na qai levu ga kina na ka e tarogi me baleta nona veiliutaki. Na sala duadua ga me na vakadinadinataki kina se rawa ni lewai koya ga na tamata se sega—me kua ni lewai koya na Kalou—me soli vua na gauna.\n10. Cava sa vakadinadinataki ena vica vata na udolu na yabaki e liutaki koya tu mai kina na tamata?\n10 Cava e sa vakadinadinataki ena toso ni gauna? Sa vica na udolu na yabaki nona vakatovolea na tamata na veimataqali matanitu, na matanitu e rogoci ga kina na domona e dua, matanitu e rogoci kina na domodra na lewenivanua, kei na matanitu vakominisi. Na vua ni nodra veiliutaki e vakamacalataka vinaka sara ga na iVolatabu ni kaya: “Sa lewa . . . na tamata vua na tamata tani ka sa mani ca kina.” (Dauvunau 8:9) Sa rauta me kaya na parofita o Jeremaia: “Kemuni Jiova, au sa kila, ni sa sega ni vu mai vua na tamata na nona sala: sa sega ni vu mai vua na tamata sa lako tu me lewa na nonai lakolako.”—Jeremaia 10:23.\n11. Na cava e vakalaiva kina o Jiova me sotava na rarawa na kawatamata?\n11 E kila mai na ivakatekivu o Jiova ni na sotava na kawatamata na rarawa levu ke via lewai koya ga. Ia, sa tawadodonu beka ena nona vakatara me yaco tiko ga na ka rarawa? Sega sara! Vakasamataka mada na ivakaraitaki oqo: Kaya mada ke tauvimate bibi o luvemu qai vinakati sara ga me sele kevaka me bula. O kila ni na mosimosi na sele, o lomani koya dina. Ia, o kila ni sele mosimosi oqo ena vakabulabulataki koya mai muri. Na Kalou tale ga e kila—e yalataka sara mada ga—ni na vakilai na mosi kei na rarawa ena ruku ni veiliutaki vakatamata. (Vakatekivu 3:16-19) Ia, e kila tale ga ni na rawati ga na marau dina kei na vakacegu kevaka e solia na gauna vua na kawatamata me raica na ca ni nona veivorati. Sala ga oqo sa na qai macala kina vakadua na veibeitaki i Setani.\niLe e Vauca na Yalodina ni Tamata\n12. Mai na ka e tukuna vei Jope o Setani, na cava e sa mai beitaki kina na kawatamata?\n12 Ia, sega ni o koya wale ga oya. Ena nona vakalewa na veiliutaki i Jiova kei na kena savasava, e sega ni vosabeca wale ga kina o Setani na veiliutaki i Jiova; e sa vosabeci ira tale ga kina na tamata ni Kalou ena vuku ni nodra yalodina. Me kena ivakaraitaki, dikeva na ka e kaya o Setani vei Jiova me baleta na turaga yalodina o Jope: “Ko ni sa sega beka ni viribaiti koya, kei na nona vale, kei na nona ka kece e na veiyasana kecega? ko ni sa vakalougatataka na cakacaka ni ligana, ka sa tubu kina me ka levu na nonai yau e na vanua. Ia mo dodoka mada na ligamuni, ka tara na nona ka kecega, ena qai vosavakacacataki kemuni ki matamuni.”—Jope 1:10, 11.\n13. Na cava e vakaibalebaletaka o Setani ena nona veibeitaki me baleti Jope? Eda okati vakacava e ke na vo ni kawatamata?\n13 Kaya o Setani ni yalodina tiko ga o Jope ni vakayagataka tiko vua o Jiova nona kaukaua ni veitaqomaki. Ke dina oqori sa kena ibalebale ni yalodina i Jope e veivakaisini, e qarava tiko ga na Kalou me rawa ka kina. E kaya o Setani ni kevaka e sega ni vakalougatataki o Jope, sa na vuki o koya me vosa vakacacataka na Kalou. E kila o Setani ni duatani sara o Jope ena nona “yalododonu ka daucaka dodonu, ka sa rerevaka na Kalou, ka sega ni torova na ca.” * O koya gona, kevaka e sa na rawati Jope me kua ni yalodina, me qai dredre vakacava vua me rawai ira na kena vo? E vakalewa tiko gona o Setani na nodra yalodina o ira kece na dau qarava na Kalou. E laurai oqo ena nona qai kaya tale vei Jiova: “Na nona ka kecega ena solia na tamata [e dua ga na tamata, sega ni o Jope ga] me bula kina.” (Neitou na matanivola kala.)—Jope 1:8; 2:4.\n14. Me baleta nona beitaka na tamata o Setani, na cava e laurai ena toso ni gauna?\n14 E vakadinadinataki ena toso ni gauna na lasu ni vakalelewa i Setani baleta ni levu era ucui Jope ena nodra yalodina tiko ga vei Jiova, se mani vakacava na dredre ni nodra bula. E yalomarau o Jiova ena vuku ni nodra yalodina, e sabaya kina na vosa dokadoka ni veivakalialiai i Setani ena nona kaya nira na sega ni qaravi Kalou na tamata ke ra sotava na ka dredre. (Iperiu 11:4-38) Io, era sega ni via vakanadakuya na Kalou na tamata yalomalumalumu. Nira sotava mada ga na veika mosimosi, era dau vakararavi ga vei Jiova me solia vei ira na kaukaua mera vosota.—2 Korinica 4:7-10.\n15. Na taro cava e rawa ni basika mai ena vuku ni vakatulewa ni Kalou ena veigauna sa oti, kei na veigauna se bera mai?\n15 Ia, e sega ni vakaraitaka wale ga o Jiova na lewadodonu ena ka e vauca nona veiliutaki, se na yalodina ni tamata. E tu ena iVolatabu e levu sara na itukutuku ni nona vakatulewa vei ira na tamata yadua kei na veimatanitu sara mada ga. E tu tale ga kina na parofisai me baleta na lewa ena qai vakatauca ena gauna se bera mai. Na cava eda kila deivaki kina ni dau dodonu tu ga ena veigauna kece na vakatulewa i Jiova?\nE Uasivi ga na Lewadodonu i Jiova\nEna sega vakadua ni ‘vakarusa vata na yalododonu kei na ivalavala ca’ o Jiova\n16, 17. Na ivakaraitaki cava soti eda kila kina ni vakaiyalayala ga na rai ni tamata ena ka e vauca na lewadodonu dina?\n16 E rawa ni tukuni dina me baleti Jiova: “Sa dodonu na nonai valavala kecega.” (Vakarua 32:4) Sega ni dua na tamata e rawa ni tukuni vua na vosa oqo, baleta na noda rai e vakaiyalayala, ena sega ga kina ni taucoko sara na noda raica na ka e dodonu mai na ka e sega ni dodonu. Vakasamataki Eparama mada me kena ivakaraitaki. E masuti Jiova ni sa nanumi me vakarusai o Sotoma—e dina ni sa sega ni caka rawa ena koro oya na ivalavala ca. E tarogi Jiova: “Ko ni na vakarusa vata beka na yalododonu kei nai valavala ca?” (Vakatekivu 18:23-33) E macala ni kena isau na sega. Sa qai “vakatauca ko Jiova na sulifure kei na buka waqa” ina koro o Sotoma ni sa yaco bula i Soa na turaga yalododonu o Loti kei rau na luvena. (Vakatekivu 19:22-24) Ena yasana kadua, a “cudru sara” o Jona ena gauna e sa nanuma kina na Kalou me vosoti ira na lewe i Ninive. Sa kacivaka oti o Jona na nodra rusa, ena vinaka cake vua mera rusa sara—veitalia mada ga ke ra veivutuni dina.—Jona 3:10–4:1.\n17 E vakamatatataka vei Eparama o Jiova ni nona lewadodonu e sega ni okati ga kina na nodra vakarusai na daucaka ca, e okati tale ga kina nodra vakabulai na ivalavala dodonu. Ena yasana kadua, e dodonu me kila o Jona ni o Jiova e Kalou yalololoma. Ke ra veisautaka nodra ivalavala na tamata ca, ena “tu vakarau me veivosoti.” (Same 86:5, NW) O Jiova e duatani vei keda na tamata. E sega ni dau vakatauitotogi o koya me sakitaka kina nona kaukaua, se me vakataki keda na tamata, nida dau sega ni via yalololoma de nanumi kina nida gogo. E nona ivalavala me vakaraitaka na yalololoma ke raica e dua na kena yavu.—Aisea 55:7; Isikeli 18:23.\n18. Vakaraitaka mai na iVolatabu ni o Jiova e sega ni dau vakatau nona vakatulewa ena rarawa beka ga e vakila e lomana.\n18 E dau mositi Jiova na veika rarawa e yaco, ia e sega ga ni tarovi koya ena nona tauca na lewadodonu. Nira sa rawai e levu na nona tamata ena qaravi matakau, sa qai vakarota o Jiova: “[Au na] lewai iko me vaka na nomui valavala, ka sauma vei iko na nomui valavala vakasisila kecega. Ia na mataqu ena sega ni vosoti iko, au na sega talega ni yalololoma vei iko: ni ka’u na sauma vei iko na nomui valavala.” (Isikeli 7:3, 4) O koya gona, ni dua na tamata e sa sega ni via gole tani mai na sala ca, sa na tauca o Jiova na kena lewa veiganiti. Ia, ni bera ni tauca nona lewa, e dau dikeva mada e liu na veiyasana kece me yavutaki vinaka kina nona lewa. O koya gona, ena gauna e rogoca kina na itukutuku kei Sotoma kei Komora, e qai kaya o Jiova: “Au na lako sobu mada, ka raica se ra sa cakava me vaka sara na kenai tukutuku, sa yacovi au.” (Vakatekivu 18:20, 21) O keda na tamata e dau totolo wale ga noda vakatulewataka e dua na ka, sega mada ga nida se kila se rogoca na kena itukutuku kece. Ia, eda marau ni o Jiova e sega ni vaka oya. E tukuni Jiova vakamatata na iVolatabu ni “Kalou vosa dina, ka sega ni ca, sa yalododonu ka daucaka dodonu.”—Vakarua 32:4.\nNuitaka na Lewadodonu i Jiova\n19. Na cava meda cakava ke da lomatarotarotaka e so na ka me baleta nona dau vakatulewa o Jiova?\n19 E sega ni vakamacalataka na iVolatabu na veika matailalai me baleta na lewa e dau tauca o Jiova ena veigauna sa oti; e sega tale ga ni tukuna vakamatailalai na veika e vauca nona vakatulewataki keda yadudua se matailawalawa ena gauna se bera mai. Ke da lomatarotarotaka e so na itukutuku se parofisai ena iVolatabu nira sega ni vakamatatataki, e rawa nida vakatotomuria na yalodina i Maika na parofita ni a vola: “Ka’u na waraki koya na Kalou, na noqui vakabula.”—Maika 7:7.\n20, 21. Na cava eda nuidei kina ni na cakava ga o Jiova na ka dodonu?\n20 Meda nuitaka na lewadodonu i Jiova, da qai kua ni vakabekataka ni na cakava o koya na ka e dodonu ena veigauna kece. Ni sega mada ga ni kauaitaka na tamata me cakava na ka e dodonu, e yalataka o Jiova: “A noqui tavi me’u cudruvaka; au na sauma koi au.” (Roma 12:19) Ke da dau waraki Jiova, eda na duavata kei na ka e kaya ena yatedei na yapositolo o Paula: “Sa tu beka vua na Kalou nai valavala tawa-dodonu? E segai sara”!—Roma 9:14.\n21 Ena gauna oqo, eda se bula tiko ena “veigauna dredre.” (2 Timoci 3:1, VV) Levu sara na veivakalolomataki e yaco ena vuku ni lewa ca kei na “veivakasaurarataki.” (Dauvunau 4:1) Ia, e sega ni veisau o Jiova. Se sevaka tiko ga o koya na caka vakatawadodonu ni ka, qai nanumi ira dina na dau vakaleqai ena lewa ca. Ke da yalodina tiko ga vei Jiova kei na nona veiliutaki, ena qai solia vei keda na kaukaua meda vosota rawa kina me yacova na gauna lokuci me qai vakadodonutaka kina na lewa ca kece ga na nona Matanitu.—1 Pita 5:6, 7.\n^ para. 13 A kaya o Jiova me baleti Jope: “Sa sega e dua e tautauvata kaya e vuravura.” (Jope 1:8) Kena irairai ni qai bula o Jope ni mate oti o Josefa, se bera tale ga ni lesi o Mosese me nodra iliuliu na Isireli. E rawa ni tukuni kina ena gauna oya ni sega ni dua e tautauvata kei Jope ena nona yalodina.\nVakarua 10:17-19 (NW) Cava eda nuidei kina ni na sega ni veitovaki o Jiova ena ka e cakava?\nJope 34:1-12 Ni caka vei iko na ka e sega ni dodonu, me vakaukauataki iko vakacava na veivosa i Ilaiu mo nuitaka tiko ga na yalododonu i Jiova?\nSame 1:1-6 Cava e veivakacegui kina meda kila ni o Jiova ena lewa vinaka na veika e vauci ira na ivalavala dodonu kei na ivalavala ca?\nMalakai 2:13-16 Na cava na rai i Jiova ena nodra biuta vakatawadodonu na watidra e so na tagane?\nMe saumi na taro qori, raica mada e rua na ivakaraitaki ni nona vakataulewa na kalou e volai ena iVolatabu—na Waluvu ena siga i Noa kei na nodra vakarusai na kai Kenani.\niMeli iMeli “Sa Tu Beka Vua na Kalou Nai Valavala Tawadodonu?”


Online Auction For 1975 Baseball Card 555 Al Oliver Pirates Very Nice Shape - Buy @ Webstore Online Auction #72134617\n1975 Baseball Card 555 Al Oliver Pirates Very Nice Shape\nOnline Auction 72134617\nThere are a couple tiny light bends that you may not be able to see in the picture along the right edge. The back looks nice.\n» 1999 Upper Deck UD Ionix Football Card 39 Gary Browns Penn State New York Giants\nEnds : Apr. 18, 2018 15:06:01 PDT\n» 1970 Baseball Card 310 World Series 1969 Miracle Mets Win\nPage generated in 0.239091 seconds


Коньяк "SHota Rustaveli 3 y.o." – купить "Шота Руставели 3 года" – скидки, продажа в магазинах, отзывы\nБренд Шота Руставели\nПроизводитель Kakhetian Traditional Winemaking (Кахетинское традиционное виноделие)\nSHota Rustaveli 5 y.o.\nШота Руставели 5 лет


Cerea Guudie KAKAO 35g - Nutsman s.r.o.\n› Zdravé mlsání › Cerea Guudie KAKAO 35g\nCerea Guudie KAKAO 35g\nSložení: Cizrna s kukuřicí jemně mletá* 33% (cizrna* 85%, kukuřice*), pražené kešu ořechy*, ghí* (máselný tuk bez laktózy a mléčných bílkovin), kokosový cukr*, kakaový prášek* 6%, přírodní kávové aroma*. *= BIO.\nEnergie 2110 kJ/ 501 kcal


Buka Hope 2 KORINITI 7\n1 Kasa qua baere ta tatarue mia, va tatara nia Tamasa koa gita sapu kaqu na Tamada gita si Asa. Ke gua asa, si mada va via puleni gita koari na tiṉitoṉa pu va bonia sa tini meke sa maqomaqo; pude mada koa na tie madida pa doduru nada tinoa pa korapa pinamaṉana sa Tamasa.\nSa Qinetuqetu te Paula\n2 Mi lopu etulu pani gami, ba mi vata dogoro nia sa mia tataru na qinetuqetu koa gami. Sina lopu hite tavete va kaleana la koa keke tie si gami, meke lopu hite ṉoṉovalia gami si keke tie, meke lopu na tie sekesekei si gami pude valeana puleni gami telemami pa mami tinavete koari na tie. 3 Sa qua zinama hie si lopu pude zutu gamu. Ura ele tozini gamu tu rau, sapu tataru sisigiti ni gamu rau si gamu, pude kaqu koa keke si gita pa tinoa babe pa minate. 4 Raṉe gamu rau si gamu, meke qetu holani gamu rau. Koari doduru qua tinasuna si tava ṉiṉira si rau, meke loke kokoina sa qua qinetuqetu mia gamu.\n5 Ura sipu kamo gami pa Masedonia, si lopu hite magogoso si gami. Soku sari na tinasuna pa vari likohae mami. Vinari tokei koari na tie, meke na minatagutu pa korapa bulomami.* 2 Kor 2:13 6 Ba sa Tamasa pu hoke va ṉiṉirai saripu malohoro pa tinalotaṉa, si va ṉiṉira gami koasa minae te Taetusi. 7 Meke lopu sa nana minae mo si va ṉiṉira gami, ba gua tugo koasa nana vivinei mia gamu, sapu sovutu va ṉiṉira ia gamu si asa, gua. Tozini gami tugo sa sapu hiva dogoro hola au gamu si rau, meke talotaṉa hola si gamu, meke hiva si gamu pude lavelave hukata nau si rau koari na tinazutu. Ke gua asa si qetu hola si rau kamahire.\n8 Ura be sa leta sapu ele kubere atu nia rau si va talotaṉa gamu, ba lopu pulepaho nia rau sapu ele kubere atu nia rau si asa. Ura pa totoso papakana mo si va talotaṉa gamu sa qua leta sana. Ba pada tugo pude pulepaho nia rau, sapu va talotaṉa gamu sa qua leta sana. 9 Kamahire si qetu nia rau si asa, lopu sa mia tinalotaṉa si qetu nia rau, ba sina sa mia tinalotaṉa si va kekere gamu, gua sapu hiva nia sa Tamasa. Ke gua asa, si lopu va kaleana gamu sa tinalotaṉa. 10 Ura sa tinalotaṉa sapu hiva nia sa Tamasa, si va kekeri sari na bulo, meke kamoa pa tinaharupu. Ke gua asa si lopu ta hivae sa pinulepaho, ba sa tinalotaṉa tana kasia popoa si kamo pa minate. 11 Mi gilania sapu sa tinalotaṉa sapu hiva nia sa Tamasa, si vata evaṉia pa mia tinoa sa inokoro arilaena. Hinoqa luara pani gamu sari mia sinea, meke hiva vata dogoro nia gamu koa rau sapu ele luara pani gamu sari na mia kinaleana. Bakala si asa, sapu lopu qetu si gamu koari na sinea variva kurekuredi. Matagutu nia gamu sa vina kilasa te Tamasa, meke okoro nau gamu pude dogorau si rau. Hiva sisigiti nia gamu pude va tabea sa Tamasa, ke hiva va kilasia gamu sa kinaleana, meke va sosode valeania sapu ele ilolae si gamu koasa tinasuna sana, meke loke tinazutu mia.\n12 Kuberia rau sa leta sana, lopu pa ginuguana mo sa tie sapu tavete va sea, meke sa tie pu ṉoṉovalia sa. Ba kuberia rau si asa, pude va bakala atua koa gamu pa kenuna sa Tamasa sapu nomana sa mia tataru na vinatabedi rina qua zinama koasa qua leta. 13 Gua asa ke tava ṉiṉira si gami. Meke lopu sapu tava ṉiṉira mo si gami, ba qetu hola nia gami sapu ele va qetuqetua gamu se Taetusi pa mia tataru koa gami. 14 Tozi qetuqetuni gamu rau si gamu koe Taetusi. Meke va sosodea tugo gamu koa sa sapu guni gamu rau pa hinokara. Gua sapu zama hinokara koa gamu si gami doduru totoso, ke sa mami qinetuqetu mia gamu pu tozia gami koe Taetusi, si va sosodea sapu hinokara tugo si asa. 15 Totoso balabala pulea sa sa mia vina kamona sa pa korapa mia pinamaṉa na vina pepekae, meke sapu qetu si gamu pude luli sari doduru nana vina tumatumae, si ṉiṉira lala nana sa nana tataru koa gamu. 16 Qetu holani gamu rau, sina raṉe valeana gamu rau si gamu.\n*7:5 2 Kor 2:13


Na ivakatakila sa soli yani mai vei Josefa Simici na Parofita mai Katiladi, Oaio, ena 6 ni Tiseba, 1832. A vakaraitaki vua na Parofita na veika oqo ena gauna e vakadodonutaki tiko kina na ivakadewa ni i Vola Tabu.\n1–7, Sa tukuna na Turaga na ibalebale ni vosa vakatautauvata ni sila vinaka kei na sila ca; 8–11, Sa vakamacalataka na veivakalougatataki ni matabete ki vei ira era na taura ni ra sa kena kawa dina, me vaka na veika vakayago.\n1 Sa kaya vakaidina vakaoqo vei kemudou na noqu italai, na Turaga, me baleta na avosa vakatautauvata ni sila vinaka kei na sila ca:\n2 Raica, au sa kaya vakaidina, na iteitei sai koya na vuravura, ia ko ira na daukabukaburaki sai ira na iapositolo;\n3 Ia ni ra sa moce lutu ena bogi sa lako mai ko koya sa dauvakacacana vakalevu na lotu, io ko koya sa vuki tani, kei koya na dautagane, io ko aPapiloni ka sa rawai ira na veimatanitu kecega me ra gunu mai na nona bilo, a sa tiko e lomadra ko Setani na vu ni ca, ka lewai ira—raica sa lako mai ka kaburaka na sila ca; a sa tubu cake na sila ca ka vakaruguta na sila vinaka, a sa dro kina na blotu ki na lekutu.\n4 Ia raica, ena aveisiga e muri, ena gauna sara mada ga oqo ni sa tekivu me vunautaka tale na vosa na Turaga, a sa buroro ka kadre cake mai ia e se gone ga—\n5 Raica, au sa kaya vakaidina vei kemudou, era sa masuta tiko na Turaga ko ira na aagilosi ena siga kei na bogi, era sa wawa tu me ra talai yani me ra btamusuka sobu na iteitei;\n6 A sa kaya vei ira na Turaga, dou kakua mada ni cavuraka tani na sila ca ni se qai buroro tiko mai na drauna (ni sa malumalumu vakaidina tiko na nomudou vakabauta), de dou vakacacana talega na sila vinaka.\n7 O koya, mo dou qai laiva mada me rau tubu vata ga na sila vinaka kei na sila ca me yacova ni sa dreu matua; ia mo dou qai kumuna vata na sila vinaka mai na sila ca; ia ni dou sa kumuna vata na sila vinaka, dou raica ka rogoca, me qai vesuvesu vata na sila ca, sa na qai vakarau kina me vakamai na logana.\n8 O koya, sa kaya vakaoqo na Turaga vei kemudou sa taura tu na itutu avakamatabete ena kena veisolisolitaki mai vei ira na nomudou qase—\n9 Raica sai kemudou na nodra akawa dodonu me vaka na veika vakayago, ia na nomudou bula sa bvuni vata kei Karisito mai veivuravura vua na Kalou—\n10 A ka oqo dou sa bula tiko kina ka tomani tiko na matabete, ia sa kilikili sara me tudei tiko ga vei ira na nomudou kawa me yacova ni sa avakalesui mai na ka kecega a cavuti mai na gusudra na parofita yalosavasava mai na ivakatekivu kei vuravura.\n11 Raica dou sa kalougata kevaka dou sa tudei tiko ena noqu loloma, mo dou vu ni ararama vei ira na Matanitu Tani, ia mo dou vakabulai ira na noqu tamata na bIsireli ena matabete oqo. A sa kaya vakaoqori na Turaga. Emeni.\nMaci. 13:6–43; V&V 101:64–67.\niVakata. 17:1–9. DV Pepeli, Papiloni.\niVakata. 12:6, 14.\nV&V 113:8. DV Matabete i Melikiseteki.\nEpa. 2:9–11. DV Veiyalayalati vaka-Eparaama.\nCakacaka 3:19–21. DV Vakalesui Mai ni Kosipeli.


‘Mo Kana Mai Na Nomu Buno’\nKo Josateki Pena Keteca, mai Mualevu, Vanuabalavu, Lau, sa yabaki 73, ia esa mai vakaitikotiko tudei e na gauna oqo mai Vatukarasa, e na tikina o Tai Vugalei e na\nE dusia tiko o Josateki Pena Keteca na nona itei ni baigani e na yasa ga ni nona vale, ka sa vakarau veisoliyaka tiko vei ira na lewenivanua me ra qai la’ki teivaka. Dau ni veitaba: Wati Talebula\n5 More Weeks Of Traffic Lights Out Of Commission\nKo Josateki Pena Keteca, mai Mualevu, Vanuabalavu, Lau, sa yabaki 73, ia esa mai vakaitikotiko tudei e na gauna oqo mai Vatukarasa, e na tikina o Tai Vugalei e na yasana vakaturaga o Tailevu.\nNa marama watina o qasenivuli vakacegu Sainimili Pena, e sa yabaki 74, ka nona koro o Vatukarasa.\nOi rau na veiwatini oqo e rau lotu kavitu ia erau vakayagataka vakalevu na nodrau gauna e na nodra vukei na lewenikoro.\nE rau bulataka na ka e volai e nai Vola Tabu, ko ya meda bula mai e na noda buno se na noda cakacaka vakaukauwa.\nE na veikorokoro vaka Viti eso era sa sega ni guta vakalevu na teitei, ka ra sa bulataka na bula era vakatoka na cavu kakana veiraiyaki se butakoca na itei ni wekadra.\nOi rau na veiwatini oqo erau lotu Kavitu. E dina ni rau sa qase, ia erau bulataka na bula me rau kana mai e na nodrau gumatua ena cakacaka. Erau wavokiti Viti e na nodrau cakacaka ia ni rau sa vakacegu, erau sa mai vakaitikotiko tudei e Vatukarasa e nai tikotiko (settlement) ka yacana ko Coloi. E tawasea na itikotiko o Coloi mai na koro o Vatukarasa e dua na uciwai lailai. O Josateki e sega ni vakaweleweletaka na nona taledi e na kena teivaki na kakana draudrau kei na susu manumanu talega.\nE vakaraitaka o Josateki ki na Siga Vou mai Vatukarasa e na gauna ka dolava kina na turaga Paraiminisita, o Voreqe Bainimarama, na Vatukarasa Nursing Station e nai kawalu ni Okosita, ni a la’ki vuli talega mai Okinawa mai Javani o koya ka rawata mai kina na ivola vakoroi ena teitei (Diploma in Agriculture).\nE na gauna sara ga oqo, o Josateki kei na nona lewe ni vale erau tei senikau, erau tea talega na itei ni kakana draudrau me vaka na baigani, bele, kaveti kei na so tale.\nNi oti na kena dolavi na valeniwai a sureti Siga Vou o Josateki me keitou la’ki raica mada na vanua ni nona bucibucini ka toka ena yasa ni vale e Coloi.\nE rauta e 600 na itei ni baigani sa vakarau me veisoliyaka vei ira na lewenivanua mera la’ki tea. E 1000 tale na itei sa vakarau tu me veisoliyaki. Na nodrau veisoliyaka na itei vei ira na lewenivanua, e sala vata tiko e na vakabauta vaka iVola Tabu me ra kana mai na nodra buno. E levu vei ira na lewenivanua e tukuna ni o Josateki kei na watina era dau volia yani na kedra draunikau ena vei gauna ni ra dau gole ki Suva se Nausori me rau la’ki volivoli.\nE vakaraitaka o Josateki ni soli wale na itei ni kakana draudrau. E rawarawa na kena tei na kakana draudrau, ia e tukuna o Josateki ni dodonu me qaravi vakavinaka ka sikovi vakawasoma. E tukuna o Josteki na kakana draudrau e vakabulabulataka na yago ka dodonu me laukana e na veisiga.\nE levu sara e na gauna qo, e vakaraitaka o Josateki, era sa dau sega ni kania vakalevu na draunikau.\n“E na bulabula na yagoda ni da kania na draunikau e na veisiga,” e kaya o Josateki.\nOqo e dua na ka e via vakaraitaka tiko o Josateki ki vei ira e Vatukarasa ni na nodra teivaka na kakana draudrau kei na kena bula cake, era na marautaka na lewenivanua ka ra na kila ni ra kana tiko mai ena nodra buno.\n“Sa kua mada na la’ki voli draunikau mai na makete me vaka ni sa tu ga na qele e na nodra yasa ni vale me ra teivaka,” e kaya tale o Josateki.\nE dodonu meda kila ni sa tekivutaka na Minisitiri ni Teitei e dua na porokaramu vou e na kena teivaki na qele e na yasa ni vale e na taudaku ni veikoro vakavalagi.


Player (1) Simione Tamanisau Manasa Waqavou (21) Senirusi Bokini (21) Jason Rokovucake Kavaia Rawaqa (8) Waisake Navunigasau Amani Makoe (14) Jale Dreloa (2) Peniame Drova (17) Paulo Posiano (7) Anish Khem Josateki Tamudu (15) Inoke Turagalailai (18) Samuela Kautoga (11) Usaia Tadau Waisea Duwai Osea Bua Ashwin Chand (15) Patrick Joseph (12) Ratu Waranaivalu Taione Kerevanua Mohammed Naizal Mohammed Khan Rusiate Qio (9) Mitieli Namuka Sailosi Rayaqona (6) Navneel Naicker (16) Epeli Valevou (7) Samuela Nabenia (5) Setareki Hughes (10) Gabriele Matanisiga (11) Bruce Hughes (16) Ratu Naliva (8) Josaia Sela Evander Navosa (7) France Catarogo\nSquad of Rewa FA\nManasa Waqavou Apr 25, 1994 (25) 50 K €\nSimione Tamanisau Jun 5, 1982 (37) 50 K €\nSenirusi Bokini Jun 2, 1994 (25) 25 K €\nJason Rokovucake - (-)\nKavaia Rawaqa Sep 20, 1990 (29) 75 K €\nWaisake Navunigasau Jun 27, 1988 (31) 75 K €\nJosateki Tamudu Jun 22, 1991 (28) 50 K €\nPeniame Drova Oct 15, 1990 (29) 50 K €\nAnish Khem Aug 27, 1993 (26) 50 K €\nInoke Turagalailai Feb 4, 2002 (18) 50 K €\nPaulo Posiano Apr 7, 1988 (31) 50 K €\nWaisea Duwai Feb 19, 1995 (25) 25 K €\nOsea Bua - (-) 25 K €\nAshwin Chand - (-) 25 K €\nUsaia Tadau Nov 4, 1980 (39) 25 K €\nSamuela Kautoga May 21, 1987 (32) 25 K €\nAmani Makoe Feb 20, 1991 (29) 50 K €\nJale Dreloa Apr 21, 1995 (24) 50 K €\nPatrick Joseph May 3, 1998 (21) 100 K €\nTaione Kerevanua Apr 19, 1991 (28) 50 K €\nMohammed Naizal Mar 2, 2000 (20) 50 K €\nMohammed Khan Nov 22, 1999 (20) 50 K €\nRusiate Qio Jan 28, 1998 (22) 25 K €\nSailosi Rayaqona Feb 23, 1995 (25) 25 K €\nNavneel Naicker Mar 14, 1992 (28) 25 K €\nMitieli Namuka Apr 19, 1990 (29) 25 K €\nEpeli Valevou - (-)\nRatu Waranaivalu Sep 16, 1995 (24) 75 K €\nSamuela Nabenia Feb 9, 1995 (25) 100 K €\nJosaia Sela Dec 27, 2002 (17) 50 K €\nGabriele Matanisiga Jun 14, 1995 (24) 50 K €\nRatu Naliva Jan 28, 1996 (24) 50 K €\nEvander Navosa Aug 13, 1997 (22) 25 K €\nFrance Catarogo Jul 13, 1998 (21)\nSetareki Hughes Aug 6, 1995 (24) 50 K €\nBruce Hughes Mar 27, 1997 (23) 50 K €\nKavaia Rawaqa Defender\nSamuela Nabenia Forward\nWaisake Navunigasau Defender\nJovilisi Borisi Goalkeeper\nJonetani Buksh Defensive Midfield\nMitieli Namuka Midfielder\nPatrick Joseph Midfielder 3\nSamuela Kautoga Defender 2\nEpeli Valevou Midfielder 2\nBruce Hughes Centre-Forward 1\nFrance Catarogo Forward 1\nFiji Premier League - 5. Matchday Sun, Mar 1, 2020 - 1:00 PM hours\n1 . Rewa FA\nGoalkeeper Senirusi Bokini\nDefenders Peniame Drova, Jale Dreloa, Inoke Turagalailai\nMidfielders Ratu Waranaivalu, Patrick Joseph, Epeli Valevou\nForwards Setareki Hughes, Samuela Nabenia, Gabriele Matanisiga, Bruce Hughes\nManager Marika Rodu


Sweet Savings on Play Date Tote Bag - 16" x 16" by maialily\nPlay Date Tote Bag - 16" x 16" by maialily\nPlay Date Tote Bag - 16" x 16" by maialily. Our premium Tote Bags are hand-sewn in the U.S.A. and feature a high-quality print that’ll never fade. Constructed with a premium, canvas-like material and double-stitched for quality, our totes make amazing...\nSpace Date Tote Bag - 16" x 16" by wickedends\nDate Night Tote Bag - 16" x 16" by brushandchaos\nBrides Date Tote Bag - 16" x 16" by yayzus\nPlay Tote Bag - 16" x 16" by designerpreis\nPlayful Tote Bag - 16" x 16" by sgfineart\nPlayful Tote Bag - 16" x 16" by megglesp\nUrban Play Tote Bag - 16" x 16" by andreeaivanciof\nPlayful Shapes Tote Bag - 16" x 16" by cocosabstractions\nRobot Play Tote Bag - 16" x 16" by ilianaserg\nFish Play Tote Bag - 16" x 16" by experiencethefrenchriviera\nCold Play Tote Bag - 16" x 16" by brianraggatt\nPlaying Volleyball Tote Bag - 16" x 16" by coolmiky\nLenape Bandolier (Date Unknown) Tote Bag - 16" x 16" by joannebarker\nPlayful Dinosaur Tote Bag - 16" x 16" by artsandherbs\nDowntown Playful Tote Bag - 16" x 16" by electricvoodoo\nPlay Garden Tote Bag - 16" x 16" by xobillie\nMurano Playing Tote Bag - 16" x 16" by zuzanamedzay\nPlayful Tern Tote Bag - 16" x 16" by shelbybabbert


O Noa kei na Waqa | Nodra iVola ni Vuli iVolatabu na Gone\nNa Waqa i Noa\nToso na gauna, sa levu na lewe i vuravura. Levu e ca na nodra ivakarau, wili tale ga kina eso na agilosi mai lomalagi. Era biuta nodra itikotiko mera gole mai vuravura. O kila na vuna? Era vukici ira mera tamata ra qai vakawatitaki ira na yalewa.\nE sucu na luvedra tagane na agilosi qo. Era kaukaua nira tubu tiko, era dauveivakalolomataki, era veivakamavoataki tale ga. Ena sega ni vakatara o Jiova me yaco tiko qo, mani vakarusai ira na tamata ca ena waluvu.\nIa e duidui sara e dua na turaga e dau lomani Jiova, na yacana o Noa. E vakawati, e tolu na luvena tagane: o Semi, Ame, kei Jefeca. E tiko na dui watidratou. E kaya vei Noa o Jiova me taya e dua na waqa levu me ratou bula kina vakavuvale ena Waluvu. Qo e dua na kato vakaitamera e rawa ni ciri. E kaya tale ga vei Noa o Jiova me vakavodoki e levu na manumanu me rawa nira bula.\nSega tale ni wawa o Noa ni sa tekivu taya na waqa. E rauta ni 50 na yabaki nodratou taya tiko vakavuvale na waqa qo. Ratou cakava me vaka sara ga e kaya o Jiova. Gauna vata qori, e vakasalataki ira na tamata o Noa me baleta na waluvu. Ia era sega ni vakarorogo.\nSa kena gauna me ratou vodo kece i waqa. Meda raica mada na ka e qai yaco.\n“Na gauna ena tiko kina na Luve ni tamata ena vaka ga na siga i Noa.”—Maciu 24:37\nTaro: Na cava e vakavuna kina o Jiova na Waluvu? Cava e tukuna vei Noa o Jiova?\nVakatekivu 6:1-22; Maciu 24:37-41; 2 Pita 2:5; Juta 6\nE Vakabauta na Kalou o Noa\nEna veidusimaki ni Kalou, e tara na waqa o Noa me vakabula na nona vuvale mai na Waluvu. Na cava o vulica me baleta na vakabauta ena italanoa kei Noa kei na Waluvu?\niMeli iMeli Na Waqa i Noa