Era Vakananuma na iVakadinadina i Jiova e Kassel Mai Jamani na ika70 ni Yabaki ni Nodra Soqo ni Veiwasewase\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Armenian Azerbaijani Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Finnish French Georgian German Greek Hausa Hebrew Hungarian Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lithuanian Myanmar Norwegian Pangasinan Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Thai Tsonga Turkish Ukrainian Vietnamese Yoruba vakaViti\nNi dola na soqo ni ivakananumi qori era tiko kina e rauta ni le 500.\n14 SEVITEBA, 2018\nEna Julai 1948 ni oti ga na iKarua ni Valu Levu, era tuvanaka na iVakadinadina i Jiova ena siti o Kassel, e Jamani e dua na nodra soqo. E soqo levu duadua mera tiko kina o ira mai na veiyasa i Urope, ni oti tale e 70 na yabaki era qai vakananuma na iVakadinadina i Jiova e Kassel na soqo vakairogorogo qori. E 12 na siga e caka tiko kina qai sivia na le 2,000 era lai sarasara yani. A kaburaki tale ga ena dua na siteseni ni tivi e Jamani na ivakananumi qo, bau tabaki sara ena vica na niusipepa.\nEra veitalanoataka na ka era nanuma na iVakadinadina i Jiova era tiko ena soqo ni veiwasewase ni 1948.\nNa gauna e vakayacori kina na soqo ni veiwasewase vakairogorogo qori era tiko kina e le 23,150, ra qai papitaiso e le 1,200. E vakasakiti dina ni levu vei ira na vunau kei ira na tiko kina era sere mai na keba ni veivakararawataki. Ni tekivu na soqo ni ivakananumi, a vosa o Dr. Gunnar Richter e dairekita ni dua na keba ni veivakararawataki na Breitenau Concentration Camp Memorial Site. E vakamacalataka nodra vakalolomataki na iVakadinadina i Jiova ena veiliutaki nei Itala.\nSamaka tiko na mataveitacini na vanua me caka kina na soqo, era tu kina e sivia na 50 na qara lelevu era bomutaki.\nE vakaraitaki ena soqo qori eso na itaba kei na itukutuku me baleta na kena voleka ni vakarusai vakadua na siti o Kassel ena vakacaca ni iKarua ni iValu Levu. Na gauna a tuvanaki tiko kina na soqo ni veiwasewase na vanua ga era rawa ni solia na vakailesilesi me vakayagataki, oya na rara e levu kina na qara ni a bomutaki. E talanoataka o Brother Kurt Rex e tiko ena soqo qori, ni va na macawa na kena samaki tiko: “E vinakati kina na cakacaka kaukaua. Ena nima tani mada ena vokete na wai e tu ena qara. Oti sa qai rawa ni bulu yani ena vatu, kei na irusarusa ni vale era vakacacani volekata na vanua qori. Dua dina na cakacaka oca na kena sagai me vakatautauvatataki na qele, ni sega na misini lelevu me cakava na cakacaka qori. Keimami suasua tu ga ni sega ni cegu na tau ni uca.” Ia sega ni vakalatilati qori ena nodra kauta yani na tacida e 10,000 na mita (13,080 na kiupiti) na levu ni vatu, kei na biriki.\nDua na iwasewase e sivia na 23,000 era tiko ena soqo ni veiwasewase.\nA vosa tale ga o Wolfram Slupina ni tekivu na soqo, e mata mai na Valenivolavola ni Tabana ni iVakadinadina i Jiova e Jamani. E vakamacalataka na ivakarau ni yalo e uqeti ira na mataveitacini nira vakavakarau tiko ina soqo vakairogorogo ya: “Nira sereki mai na keba ni veivakararawataki, era sega ni vakalomalomani ira, se ra via veisausaumitaka na ka ca e caka vei ira. . . . E uqeti ira sara ga na nodra sereki qori.”\nO Ester Kalveram e dua na vakailesilesi ni matabose ni siti, kei na valenivolavola e cicivaka tiko na tauni o Kassel. E kaya vei ira na vakarorogo ena siga ni ivakananumi qori: “Na soqo ni veiwasewase qori e sega wale ga ni nodra soqo vakairogorogo na iVakadinadina i Jiova, e wili tale tiko ga kina na siti o Kassel.”\nNa soqo vakairogorogo ena 1948 e Kassel vaka kina na kena vakananumi na ika70 ni yabaki ni kena a vakayacori, e ivakadinadina ni nodra gumatua na dauveiqaravi i Jiova mera vakasoqoni vata mera vakavulici ena iVolatabu, ia e levu na ka dredre era sotava tiko.—Same 35:18.\niMeli iMeli Era Vakananuma na iVakadinadina i Jiova e Kassel Mai Jamani na ika70 ni Yabaki ni Nodra Soqo ni Veiwasewase


Ni Yaco na iTuvaki Rarawataki | Vuvale Mamarau\nNi Yaco na iTuvaki Rarawataki\n“E vakamarautaki kemuni vakalevu, e dina ni oni na vakararawataki mada vakalekaleka ena veimataqali veivakatovolei.”—1 Pita 1:6\nSe mani vakacava nomu sasaga mo marautaka kina nomu vakawati kei na nomu bula vakavuvale, e rawa ni vakaseavutaka nomu marau na ituvaki tawanamaki e dau yaco. (Dauvunau 9:11) Ia e vakarautaka vakayalololoma na Kalou na veivuke nida sotava na ituvaki dredre. Ke o muria na ivakavuvuli vakaivolatabu ena tabana tarava, dou na rawa kina ni vosota vakavuvale na ituvaki dredre cava ga e basika.\n1 VAKARARAVI VEI JIOVA\nNA KA E TUKUNA NA IVOLATABU: “Biuta vua na nomuni lomaocaoca kece, ni kauaitaki kemuni o koya.” (1 Pita 5:7) Nanuma tiko, e sega ni vakavuna na Kalou na ituvaki dredre o sotava. (Jemesa 1:13) Ni o toro voleka vei Jiova, ena vukei iko ena sala vinaka duadua. (Aisea 41:10) “Sova yani na lomamuni e matana.”—Same 62:8.\nEna vakacegui iko tale ga nomu wilika kei na nomu vulica e veisiga na iVolatabu. Ni o cakava qori, o na vakadinata ni o Jiova e dau “vakacegui keda ena veika dredre kece eda sotava.” (2 Korinica 1:3, 4; Roma 15:4) E yalataka ni na solia vei iko na “vakacegu ni Kalou e uasivia na vakasama kece.”—Filipai 4:6, 7, 13.\nMasuta na veivuke i Jiova mo kua ni lomaleqa, mo rawa tale ga ni vakasama kina vakavinaka\nVakasamataka na vakatulewa kece o nanuma mo cakava, qai digia ga na kena ena vinaka vei iko\n2 QARAUNA NOMUDOU BULA VAKAVUVALE\nNA KA E TUKUNA NA IVOLATABU: “Na lomana na yalomatua e rawata na kilaka, kei na daligana na vuku e qara me kunea na kilaka.” (Vosa Vakaibalebale 18:15) Saga mo kila na itukutuku kece. Mo kila na ka eratou vinakata yadua nomu lewe ni vuvale. Veivosaki qai vakarogoci ratou.—Vosa Vakaibalebale 20:5.\nVakacava ke takali e dua na wekamu lomani? Kua ni madua mo vakaraitaka nomu lolosi. Nanuma tiko, o Jisu mada ga e ‘tagi.’ (Joni 11:35; Dauvunau 3:4) Bibi tale ga mo vakacegu qai dau moce vinaka. (Dauvunau 4:6) Qori o na vosota rawa kina na ituvaki dredre.\nMo veivosaki vakalevu kei ratou e vale ni bera ni sotavi na leqa. Qori ena vakarawarawataka nodratou vosa vei iko ni basika na ituvaki dredre\nVeitalanoa kei ira era sotava tale ga na ituvaki va qori\n3 KERE VEIVUKE\nNA KA E TUKUNA NA IVOLATABU: “Na itokani dina e loloma ena veigauna, e tacida ena gauna ni rarawa.” (Vosa Vakaibalebale 17:17) Era na via vukei iko nomu itokani, ia de dua era na sega ni kila na ka mera cakava. Kua ni tusuka, tukuna na ka o vinakata dina. (Vosa Vakaibalebale 12:25) Kerea tale ga na nodra veivuke vakayalo o ira era kila vinaka na iVolatabu. Ena vukei iko nodra veidusimaki e yavutaki ena iVolatabu.—Jemesa 5:14.\nEna yaga vakalevu nomu soqoni wasoma kei ira era vakabauti Jiova dina, era nuitaka na nona yalayala. Ena vakacegui iko tale ga nomu dau vakayaloqaqataki ira era gadreva tu na veivuke. Tukuna vei ira na ka o vakabauta me baleti Jiova kei na nona yalayala. Ogaoga tiko ga ni vukei ira era gadreva na veivuke, kua ni dau yawaki ira era lomani iko, era kauaitaki iko.—Vosa Vakaibalebale 18:1; 1 Korinica 15:58.\nVeitalanoa kei na dua nomu itokani voleka, ciqoma sara nona veivuke\nMo vosa vakadodonu, tukuna vakamatata na ka o vinakata\nME TIKO VEI IKO NA RAI DONU\nKe o rarawataka vakalevu na ka e yaco, mo vakasamataki Jiova tiko ga. Ni sotava o Jope na ituvaki dredre, e kaya: “Me vakacaucautaki tiko ga na yaca i Jiova.” (Jope 1:21, 22) Me vakataki Jope, mo raica tiko ga vakabibi na yaca i Jiova kei na nona inaki, sega ni ituvaki o sotava. Ke sega ni yaco na ka o namaka, kua ni yalolailai. Nuitaka vakatabakidua na Kalou. “‘Niu kila vinaka na ka au nanuma tiko me baleti kemuni,’ e kaya o Jiova, ‘na nanuma moni tikovakacegu moni kua ni rarawa, meu solia vei kemuni na inuinui kei na ka moni namaka ena gauna se bera mai.’”—Jeremaia 29:11.\nVakacava au dau nuitaki Jiova vakatabakidua ena veika lalai mada ga?\nNa cava soti meu vakavinavinakataki Jiova kina e veisiga ena vuku ni nona yalovinaka?\nLima ena vuvale i Ronaldo era mate ena vakacalaka ena 16 na yabaki sa oti. Dina ni galili, ia e vakila na vakacegu.


Digitaki Tevita na Kalou me Tui Isireli | iTalanoa Vakaivolatabu\nO RAICA rawa na veika e yaco tiko e ke? Na cauravou oqo e vakabula na luvenisipi mai na pera. A kauta na luvenisipi na pera me lai kania. E cici muri rau na cauravou me vakabula na luvenisipi mai na gusu ni pera. Ni duri mai na pera, e vesuka qai mokuta mate! Ena dua tale na gauna a vakabula e dua na sipi mai na laione. E cauravou yaloqaqa dina. O kilai koya?\nOqo o Tevita. E tiko ena koro o Peceliema. Na tukana o Opeti na luve i Ruci kei Poasa. O se nanumi rau tiko? Na tama i Tevita o Jese. E dau vakatawa na sipi i tamana o Tevita. A sucu o koya ni oti e 10 na yabaki nona digitaki Saula me tui o Jiova.\nYaco na gauna sa qai kaya kina o Jiova vei Samuela: ‘Kauta na waiwai digitaki i Peceliema ina vale i Jese. Au sa digia e dua na luvena tagane me tui.’ Ni sa raici Iliapi na ulumatua tagane i Jese o Samuela, e kaya lo: ‘O koya oqo e digia o Jiova.’ Ia e kaya vua o Jiova: ‘Kua ni raica na nona totoka kei na kena balavu. Au sega ni digitaki koya me tui.’\nOti sa qai kacivi Epinatapi mai o Jese vei Samuela. E kaya o Samuela: ‘Sega, e sega ni digitaki koya o Jiova.’ Tarava, e lai kauti Sama mai. E kaya tale o Samuela: ‘Sega, e sega tale ga ni digi koya qo o Jiova.’ Sa kauti iratou mai e vitu na luvena tagane o Jese vei Samuela, ia e se sega ga ni dua vei iratou e digitaka o Jiova. E taroga o Samuela: ‘O iratou kece beka ga qo na luvemu tagane?’\nE kaya o Jese: ‘O koya ga e gone duadua sa vo. Ia e se vakatawasipi tiko.’ Ni sa kau mai o Tevita, e raica o Samuela ni gonetagane totoka. E kaya o Jiova: ‘Sa o koya qo. Mo lumuti koya ena waiwai.’ Oqo sara ga na ka e cakava o Samuela. Ena yaco na gauna me na qai tui kina o Tevita e Isireli.\niMeli iMeli Digitaki Tevita na Kalou


“Na Tamata Yalovinaka ena Vakalougatataki”—Vosa Vakaibalebale 22:9\nE BIBI na isoro ena sokalou dina. Era dau cabora na Isireli na isoro manumanu, eda kilai tani tale ga na lotu vaKarisito ena noda “isoro ni veivakacaucautaki.” Ia eso tale na isoro e taleitaka vakalevu na Kalou. (Iper. 13:15, 16) E vu ni marau kei na veivakalougatataki na isoro qori nida wilika ena vica na ivakaraitaki qo.\nE dua na dausokalou yalodina o Ana, e vinakata me dua na luvena tagane, kena leqa ni sega ni vakaluveni rawa. E yalataka vei Jiova ena masu, ke dua na luvena tagane, ena “soli koya vei Jiova ena gauna kece ni nona bula.” (1 Sam. 1:10, 11) Toso na gauna e kunekune o Ana, mani vakasucuma e dua na gonetagane, o Samuela. Ni sa kali o Samuela, e kauti koya sara o tinana ina valeniveitavaki me vaka e yalataka. O Jiova e vakalougatataki Ana ena yalo ni nona vakuai koya. E lima tale na luvena, ia o Samuela e parofita, e vakaitavi tale ga ena vola iVolatabu.—1 Sam. 2:21.\nO keda na lotu vaKarisito nikua eda vakataki Ana kei Samuela nida vakayagataka noda bula meda qarava na itavi eda yalataka vua na Dauveibuli. E yalataka o Jisu nida na vakalougatataki ke da vakuai keda meda sokaloutaki Jiova.—Mari. 10:28-30.\nE dua na yalewa lotu vaKarisito ena imatai ni senitiuri, o Tokasa. E kilai levu ni “dau cakacaka qai dau soli iloloma”—me veivuke kina. Ka ni rarawa ni “tauvimate mani mate sara,” e mositi ira vakalevu na lewe ni ivavakoso. Nira rogoca na tisaipeli ni tiko ena yasayasa ya o Pita, era vakamasuti koya me lako yani vakatotolo. Vakasamataka mada na levu ni nodra marau ni yaco yani o Pita qai vakabulai Tokasa. Qori na imatai ni veivakaturi me vakayacora! (Caka. 9:36-41) E sega ni guilecava na Kalou na nona vakuai koya o Tokasa. (Iper. 6:10) E maroroi ena Vosa ni Kalou na itukutuku ni nona yalovinaka meda vuli kina.\nE ivakaraitaki vinaka tale ga na yapositolo o Paula ni dau solia nona gauna qai veikauaitaki. Ni volavola vei ira na tacina lotu vaKarisito e Korinica, e kaya: “O yau, au na marautaka vakalevu meu vakayagataka vei kemuni na ka kece e tu vei au.” (2 Kor. 12:15) E vakadinadinataka ni vakavumarau me dau vakuai koya ena vukudra eso tale, ia koya e bibi sara ni na vakalougatataki koya kina o Jiova, ena vakadonui koya tale ga.—Caka. 20:24, 35.\nE macala ga ni marautaka o Jiova nida vakayagataka noda gauna kei na igu meda tokona na cakacaka ni nona Matanitu da qai vukei ira na tacida. Vakacava e tiko tale eso na sala eda na tokona kina na cakacaka vakavunau? Io! Me ikuri ni noda veiqaravi ena loloma, eda na rokova na Kalou ena noda cau. Qori e vakayagataki ena cakacaka vakavunau e vuravura raraba, nira tokoni kina na daukaulotu kei ira na veiqaravi lavotaki vakatabakidua. E tokona tale ga na kena vakarautaki se vakadewataki na ivola kei na vidio, veivuke ena leqa tubukoso, kei na tara Vale ni Soqoni vovou. Eda nuidei ni na “vakalougatataki” na “tamata yalovinaka.” Eda rokovi Jiova tale ga ena noda iyau.—Vkai. 3:9; 22:9.\nNodra Tuvanaka Eso Mera Cau Ena Cakacaka E Vuravura Raraba\nMe vaka ena gauna i Paula, levu nikua era ‘biuta vakatikitiki eso na ka,’ se ra maroroya na ilavo me biu ena kato ni cau ena ivavakoso e volai kina na “Cakacaka e Vuravura Raraba.” (1 Kor. 16:2) Era dau vakauta e veivula na ilavo qo na ivavakoso yadua ina valenivolavola ni iVakadinadina i Jiova ena nodra vanua. O rawa tale ga ni vakauta vakadodonu na nomu cau ina isoqosoqo e vakadonui vakalawa meda vakayagataka na iVakadinadina i Jiova. Ke o via kila na isoqosoqo vakalawa e vakayagataki ena nomu vanua, veitaratara ina valenivolavola ni tabana. E rawa ni laurai ena www.jw.org. Qo na cau o rawa ni vakauta sara ga vakadodonu:\nE rawa ni vakau na cau ena sala qo: elec-tronic bank transfer, debit card, se credit card. E rawa tale ga ni cakava qori eso na valenivolavola ni tabana ni vakayagataki na jw.org se dua tale na website veiganiti.\nMe ikuri ni kena cautaki na ilavo kei na ka vakamareqeti tale eso, e tiko eso tale na cau me yaga ena cakacaka ni Matanitu ni Kalou e vuravura. Qori ena qai vakamacalataki ena vica na parakaravu tarava. Se mani sala cava o via cau kina, yalovinaka veitaratara e liu kei na valenivolavola ni tabana ena nomu vanua mo rawa ni kila na sala e rawa ni cau kina e dua ena nomu vanua. E duidui na ka vakalawa kei na lawa ni saumi ivakacavacava, e bibi gona mo veivosaki kei na dua na daunivakasala ni ivakacavacava kei na ka vakalawa ni bera ni o digia na sala vinaka duadua mo cau kina.\nInisua kei na Peniseni: E rawa ni volai ina dua na isoqosoqo vakalawa e vakayagataka na iVakadinadina i Jiova na nona inisua e dua se nona ilavo ni vakacegu se peniseni.\nAkaude ena Baqe: Na akaude ena baqe e rawa ni soli me taukena e dua na isoqosoqo vakalawa e vakayagataka na iVakadinadina i Jiova ni sa mate e dua, me lakolako vata ga kei na ivakarau ni veiqaravi ni baqe ena noda dui vanua.\nWili kei na Trust: E rawa ni soli na iyau se na ilavo ina dua na isoqosoqo vakalawa e vakayagataka na iVakadinadina i Jiova, ena tabaki e dua na wili se rawa ni vakayacori e dua na veidinadinati, me maroroya toka na isoqosoqo vakalawa qori na nona ilavo se iyau e dua me yacova na nona mate, sa rawa ni qai taukena na isoqosoqo. Qori ena rawa ni vakalailaitaka na saumi ni ivakacavacava.\nNa cau va qori e vakatokai me “soli ka e lalawataki,” kena ibalebale ena vinakati me lalawa sara ga vakavinaka o koya e via soli ka. Sa vakarautaki e dua na brochure vakavalagi kei na kena vakaSipeni e vakatokai na Char-itable Planning to Benefit Kingdom Ser-vice Worldwide me dusimaki ira na via soli ka ina cakacaka ni iVakadinadina i Jiova e vuravura raraba. A volai na brochure qori me kilai kina na sala ni soli ka vakailoloma e rawa ni caka ena gauna qo se dua na gauna se bera mai, me vaka na gauna sa mate kina e dua. Na ivakamacala ena brochure qori ena rairai sega ni ganita sara na kemu ituvaki ena vuku ni ivakacavacava se so tale na lawa ena nomu vanua. Ni vakayagataki e vica na sala sa cavuti oti mai, e levu era sa tokona na noda cakacaka kei na noda cakacaka ni veivuke e vuravura raraba, qai vakalailaitaki kina na ivakacavacava e dau lavaki. Ke tiko ena nomu vanua na brochure qori, o rawa ni kerea vua na vunivola ni ivavakoso.\nMe ikuri ni ivakamacala, gole ena ulutaga e toka e ra “Cau ina Cakacaka e Vuravura Raraba” se veitaratara ena valenivolavola ni tabana.\niMeli iMeli “Na Tamata Yalovinaka ena Vakalougatataki”


NA TIKO MAI NA LEKUTU 12 FOV - A sa vosavakacacataki - Bible Search\nNA TIKO MAI NA LEKUTU 11 NA TIKO MAI NA LEKUTU 13\nNA TIKO MAI NA LEKUTU 12\nSa vosavakacacataki Mosese ko Eroni kei Miriama, 1-3. Sa vunauci rau ko Jiova, 4-9. Sa vukavuka mai ko Miriama, 10; a sa veivutuni ko Eroni, 11,12; sa qai masu ko Mosese, a sa bula ko Miriama, 13-15.\n1A sa vosavakacacataki Mosese ko Miriama kei Eroni, e na vuku ni yalewa ni Kusa sa vakawati kaya ko koya: ni sa veiwatini kaya e dua na yalewa ni Kusa. 2A rau a kaya, Sa vosa li vei Mosese duaduaga ko Jiova? sa sega beka ni vosa talega vei keirau? A sa rogoca ko Jiova. 3Ia ko Mosese sa uasivi e na yalomalumalumu, vei ira na tamata kecega sa tiko e vuravura.\n4A sa vosa vakasauri mai ko Jiova vei Mosese, kei Eroni, kei Miriama, Oi kemudou na lewe tolu, dou lako mai ki na vale ni veitavaki. A ratou sa lako mai na lewe tolu. 5A sa lako sobu mai ko Jiova e na duru o, ka sa tu mai na katuba ni Vale tabu, a sa kacivi Eroni kei Miriama: a rau a lako ruarua mai. 6A sa kaya ko koya, Drau rogoca mada na noqu vosa: Kevaka sa tiko kei kemudou e dua na parofita, oi au ko Jiova, au na vakatakilai au vua e na raivotu, au na vosa vua e na tadra: 7ia sa dua tani ko Mosese na noqu i talatala: sa yalodina e na ka kece ni noqu vale: 8au na vosa votu ga vei koya, ka vakarairai, ka sega ga e na vosa vakaibalebale; ena raica talega ko koya nai vakatakarakara i Jiova: e vakaevei ni drau a sega kina ni rere ni vosavakacacataki Mosese na noqu i talatala? 9A sa waqa mai vei rau na cudru i Jiova; a sa lako yani ko koya.\n10A sa lako tani na o mai na Vale tabu; ka raica, sa vukavuka mai ko Miriama, a sa vaka na uca-vulavula: a sa rai vuki vei Miriama ko Eroni, ka raica, sa vukavuka. 11A sa kaya vei Mosese ko Eroni, Ulei, noqu turaga! mo kakua mada ni sauma vei keirau nai valavala ca, keirau sa cakacaka vakalialia kina, ka sai valavala ca kina: 12me kakua mada ni tautauvata ko koya kei na dua sa mate, a sa vuca eso na lewena ni sa lako mai na kete i tinana. 13A sa tagi vei Jiova ko Mosese, ka kaya, Au sa vakamasuti kemuni, na Kalou mo ni vakabulai koya mada. 14A sa vosa vei Mosese ko Jiova, Ena sega beka ni madua ka bogi vitu na yalewa, kevaka ka kasivi walega e matana ko tamana? me sogolati tani bogi vitu ko koya mai nai bili ni tikotiko, ka sa oti me qai kau tale mai. 15A sa sogolati tani bogi vitu mai nai bili ni tikotiko ko Miriama: a ra sa sega ni lako tu na tamata, ka me kau tale mada mai ko Miriama.\n16Ka oti, era sa qai toki na tamata mai Eseroci, ka la'ki tiko e na vanua liwa mai Perana.


Tete na Kama e Ositerelia\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Argentinean Sign Language Armenian Azerbaijani Brazilian Sign Language British Sign Language Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Finnish French French Sign Language Georgian German German Sign Language Greek Hausa Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lithuanian Malagasy Myanmar Norwegian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Tetun Dili Thai Turkish Ukrainian Vietnamese Yoruba vakaViti\n13 TISEBA, 2019\nE kamayavu nodrau vale e dua na veiwatini iVakadinadina i Jiova ena vuku ni veitaravi ni kama e yaco tiko e New South Wales, kei Kuinisiladi, e Ositerelia. E rauta na 2.5 na milioni na eka ni vanua e tete kina na kama. E sega ni dua na tacida e mate se mavoa, sega tale ga ni vakacacani na Vale ni Soqoni kei na Vale ni Soqo Lelevu.\nEra nanuma na vakailesilesi ni vakavuna na kama qori, eso era dau nakita na vakamakama. Tekivu mai na Seviteba, ratou mate e le 6, qai kamayavu e rauta e 650 na vale.\nEra tokitaki e rauta na le 200 na tacida, ia era sa lesu tale ena nodra vale. Era sa veivuke tiko na mataveitacini vei rau na veiwatini sa tukuni oti mai. Era veivakayaloqaqataki tale ga na qase ni vavakoso vei ira na vakaleqai ena kama.—Cakacaka 20:28.\nTete Tiko ga na Kama e Ositerelia


Raica talega na Paula; Paula, Na iVola Eso e Vola ko; Timoci\nE rua na ivola ena Veiyalayalati Vou. Oqo na ivola ka vola ko Paula vei Timoci.\nA vola ko Paula na imatai ni nona ivola ni oti na imatai ni nona tauri vakavesu. A biuti Timoci tu mai Efeso, ka nona inaki me na qai lesu tale kina ena dua na gauna e muri (1 Timo. 3:14). Ia a nanuma ko Paula de na mani bera, a qai volavola kina vei Timoci, e rairai ni a volavola tiko mai Masitonia (1 Timo. 1:3), me vakasalataki koya ka vakayaloqaqataki koya me baleta na nona qarava vakavinaka na nona itavi.\nNa wase 1 e lewena na veikidavaki nei Paula ka vakakina na nona ivakaro me baleta na veivakasama lialia eso sa curu tiko yani ki na Lotu. Na wase 2–3 e veidusimaki me baleta na sokalou raraba ka vakakina na nodra ivakarau ni bula kei na nodra ivalavala na italatala. Na wase 4–5 e koto kina e dua na ivakamacala ni vukitani ena veisiga e muri oqo kei na ivakasala vei Timoci ena ivakarau me veiqaravi kina vei ira e liutaki ira tiko. Na wase 6 e dua na veivakauqeti me ra yalodina tikoga ka levea na iyau vakavuravura.\nA vola na ikarua ni ivola ko Paula ni oti na ikarua ni nona tauri vakavesu, ni sa voleka sara na gauna me vakamatei kina ena vuku ni nona vakabauta. E koto kina na iotioti ni nona malanivosa na iApositolo ka vakaraitaka talega na yaloqaqa vakasakiti kei na vakanuinui e sotava kina na mate.\nNa wase 1 e koto kina na veikidavaki nei Paula kei na nona ivakaro vei Timoci. Na wase 2–3 e soli kina e vica na ivakaro kei na idusidusi, vata kei na bolebole me sotavi kina na dredre e tu mai liu. Na wase 4 e itukutuku vei ira na itokani nei Paula ka koto kina na ivakasala me baleta na nodra qaravi na sa lutu tani.


Na Cava e Kaya na iVolatabu me Baleta na Veimoceri Vakamataqali Vata? | Taro Vakaivolatabu\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Armenian Armenian (West) Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chinese (Shanghainese) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corsican Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Faroese Filipino Sign Language Finnish Fon French French Sign Language Georgian German Greek Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kamba Kekchi Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Korean Kyangonde Latvian Lingala Lithuanian Low German Luganda Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Mapudungun Moore Myanmar Norwegian Nzema Ossetian Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Russian Sign Language Réunion Creole Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sinhala Slovak Slovenian Somali Spanish Sunda Swahili Swahili (Congo) Swedish Tagalog Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tongan Tsonga Turkish Turkmen Ukrainian Urdu Valencian Vietnamese Welsh Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nE bulia na tagane kei na yalewa na Kalou me rau marautaka na veiyacovi ena loma ni bula vakawati. (Vakatekivu 1:27, 28; Vunau ni Soro 18:22; Vosa Vakaibalebale 5:18, 19) E vakatabuya na iVolatabu na nodrau mocevata e rua rau sega ni veiwatini se mani tagane kei na tagane, yalewa kei na yalewa se dua na tagane kei na dua na yalewa. (1 Korinica 6:18) Okati kina na veiyacovi, veiyamoci ni yago tabu, kei na vakayagataki ni gusu ena yago tabu.\nE sega ni tukuni ena iVolatabu meda cati ira qori, e tukuna ga ni sega ni tokona na veiyacovi vakamataqali vata. Ia era uqeti na lotu vaKarisito mera “rokova na tamata kece.”—1 Pita 2:17.\nE rawa ni sucukaya mai e dua na gagadre ni veimoceri vakamataqali vata?\nE sega ni tukuna vakamatata qori na iVolatabu, e vakaraitaka ga nida sucu ivalavala ca e rawarawa kina nida saqata na ivakaro ni Kalou. (Roma 7:21-25) E sega ni yaga meda vakasamataka vakalevu na vuna e basika kina na gagadre va qori, e bibi ga meda kila ni vakatabuya na iVolatabu na veiyacovi vakamataqali vata.\nO rawa ni vakamarautaka na Kalou ke o vinakata e dua drau mataqali vata?\nE kaya na iVolatabu: “Me kua ni lewai iko na yagomu. Vakamatea na gagadre kece ni veiyacovi tawadodonu.” (Kolosa 3:5, Contemporary English Version) E vinakati me qarauni na ka e dau vakasamataki me kua ni basika na gagadre ca, lai vakavuna na ivalavala ca. Ke o dau vakasamataka na veika vinaka, ena sega ni basika na gagadre ca. (Filipai 4:8; Jemesa 1:14, 15) E sega ni rawarawa qori ena imatai ni gauna, ia ena vinakati kina na sasaga. Ena vukei iko na Kalou me “vakavoui ena igu e lewa na nomuni ivakarau ni vakasama.”—Efeso 4:22-24.\nQori tale ga na sasaga era cakava tiko e milioni na tagane kei na yalewa era vinakata mera muria na ivakatagedegede vakaivolatabu. Kena ivakaraitaki, o ira na dawai se o ira na vakawatitaka e dua e vakaleqai tu na yagodra, era qarauna me kua ni basika mai na gagadre ni veiyacovi ena gauna era temaki kina. O ira qori era vakila na marau, qori tale ga na ka era rawa ni muria o ira na dau vinakati ira na mataqali vata ke ra vinakata mera vakamarautaka na Kalou.—Vakarua 30:19.\niMeli iMeli Na Cava e Kaya na iVolatabu me Baleta na Veimoceri Vakamataqali Vata?\nijwbq wase 57


“Nuitaki Jiova Qai Cakava na ka Vinaka”—Same 37:3 | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Dangme Danish Digor Douala Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Ewe Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon French French Sign Language Ga Georgian German German Sign Language Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Hungarian Sign Language Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Jula Kabiye Kamba Kannada Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Lamba Latvian Lingala Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mambwe-Lungu Marathi Maya Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mongolian Moore Motu Myanmar Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Nigerian Pidgin Norwegian Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Polish Polish Sign Language Portuguese (Brazil) Portuguese Sign Language Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Bolivia) Romanian Romanian Sign Language Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Taiwanese Sign Language Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tongan Tshiluba Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Urhobo Uzbek Venda Venezuelan Sign Language Vietnamese Waray-Waray Welsh Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language Zulu vakaViti\n“Nuitaki Jiova qai cakava na ka vinaka, . . qai cakacaka ena yalodina.”—SAME 37:3.\nSERE: 150, 124\nNA CAVA EDA VULICA ENA NONA NUITAKI JIOVA . . .\nkei ira na yalodina vei Jiova?\n1. Ni buli keda o Jiova, na ka vakatubuqoroqoro cava eda rawa ni cakava?\nE BULI keda o Jiova meda cakava eso na ka vakatubuqoroqoro. Eda rawa ni vakayagataka noda vakasama meda walia kina na leqa kei na noda lalawataka na veigauna se bera mai. (Vkai. 2:11) E solia vei keda na kaukaua meda vakayacora na ka eda lalawataka, meda rawata kina na isausau veiganiti. (Fpai. 2:13) E solia tale ga na lewaeloma meda kila kina na ka e donu kei na kena e cala—meda cata na ka ca, da qai vakadodonutaka noda sala ke da sikalutu.—Roma 2:15.\n2. Na cava e namaka o Jiova me baleta na isolisoli kece e vakarautaka?\n2 E namaka o Jiova meda vakayagataka vinaka na isolisoli kece e vakarautaka. Na vuna? Ni lomani keda, e kila vinaka ni na vakacegui keda noda cakava qori. E uqeti keda wasoma na nona Vosa meda vakayagataka vinaka na isolisoli qori. Kena ivakaraitaki eda wilika ena iVolatabu vakaIperiu: “Na lalawa ni tamata gumatua ena tini vinaka ga”; kei na “ka kece e cakava na ligamu mo qarava ena nomu igu taucoko.” (Vkai. 21:5; Dauv. 9:10) E tukuni ena iVolatabu vaKirisi vaKarisito: “Ni se rawa, meda caka vinaka vei ira na tamata kece”; kei “na isolisoli oni dui rawata, ni vakayagataka ena nomuni veiqaravi.” (Kala. 6:10; 1 Pita 4:10) E matata kina ni vinakata o Jiova meda cakava na veika ena yaga vei keda kei ira eso tale.\n3. Na cava e yalani kina noda kaukaua?\n3 E kila tale tu ga o Jiova ni vakaiyalayala ga na ka eda rawata. Eda na sega ni valuta vakataki keda na noda malumalumu, se vakaotia na ivalavala ca, kei na mate, eda sega tale ga ni lewai ira eso tale, ni soli tu vei keda kece na galala ni vakatulewa. (1 Tui 8:46) Ni vakatauvatani kei Jiova, se mani vakacava na levu ni noda kilaka se noda qaseta e dua na ka, e se cecere tiko ga o koya.—Aisea 55:9.\n“Nuitaki Jiova qai cakava na ka vinaka” ni o saga tiko mo walia na leqa\n4. Na cava eda na vulica ena ulutaga qo?\n4 Ena vinakati meda vakararavi ina nona veidusimaki o Jiova ena ituvaki kece, meda nuitaka nona veitokoni kei na nona vukei keda ena ka e yalani kina noda kaukaua. Ia meda gu mada ga ni cakava eso na ka eda se rawata tiko, ena noda vakayacora eso na ka veiganiti me walia kina noda leqa da qai vukei ira eso tale. (Wilika Same 37:3.) E vinakati ga kina meda muria qo, “nuitaki Jiova qai cakava na ka vinaka”; meda “cakacaka” tale ga “ena yalodina.” Ena tikina qori meda dikeva mada nodratou ivakaraitaki o Noa, Tevita kei na so tale na dauveiqaravi yalodina ni Kalou era nuitaki Jiova ra qai cakava kina e dua na ka. Eda na raica nodra vakaduiduitaka na ka e yalani kina nodra kaukaua kei na ka era rawa ni cakava, oti ra qai muria sara.\nNI WAVOLITI KOYA NA IVAKARAU CA\n5. Vakamacalataka na veika e sotava o Noa.\n5 A bula o Noa ena dua na vuravura e ‘sinai ena itovo kaukaua’ kei na ivalavala vakasisila. (Vkte. 6:4, 9-13) E kila ni na muduka o Jiova na vuravura ca qori ena dua na gauna. A rairai vusolo tale ga na loma i Noa ni raica tiko na ituvaki tawavakalou qori. Ia e kila ni vakaiyalayala na nona kaukaua kei na ka tale ga e rawa ni cakava.\nVeitusaqati ena cakacaka vakavunau (Raica na parakaravu 6-9)\n6, 7. (a) Na cava e vakaiyalayala kina na kaukaua i Noa? (b) Eda tautauvata vakacava kei Noa?\n6 E vakaiyalayala na kaukaua i Noa: E yalodina o Noa ni vunautaki Jiova kei na nona ivakaro, ia e sega ni rawa ni vakasaurarataka e dua me rogoca nona itukutuku se saga me vakatotolotaka na Waluvu. E nuitaki Jiova ni na cakava na ka e yalataka me tinia kina na veika ca, e vakabauta tale ga ni na yavala na Kalou ena kena gauna donu.—Vkte. 6:17.\n7 Eda bula tale tiko ga qo ena dua na vuravura era sinai kina na tamata ca, sa vakarau vakarusa o Jiova me vaka e yalataka. (1 Joni 2:17) Ia ena gauna qo, eda sega ni rawa ni vakasaurarataki ira mera rogoca na “itukutuku vinaka qo ni Matanitu ni Kalou.” Eda sega tale ga ni rawa ni vakatotolotaka na “veivakararawataki levu.” (Maciu 24:14, 21) Me vakataki Noa, ena vinakati me dei noda vakabauta, da qai nuitaka ni sa voleka ni cakava kina e dua na ka na Kalou. (Same 37:10, 11) Eda vakadeitaka ni na sega ni vakatara na Kalou me tiko ga na vuravura ca me sivia na gauna sa nakita tu me vakayacora kina na nona inaki.—Apak. 2:3.\n8. E kauaitaka vakacava o Noa na ka e rawa ni cakava? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n8 Na ka e rawa ni cakava o Noa: E vakaiyalayala na nona kaukaua, ia e sega ni soro o Noa, e kauaitaka ga na ka e rawa ni cakava. Ni “dauvunautaka na ka dodonu,” e kacivaka tiko ga ena yalodina na itukutuku e soli vua. (2 Pita 2:5) E macala vakadeitaka sara ga na nona vakabauta. Ni vunau tiko, e vakayagataka tale ga nona kaukaua kei na nona vakasama me vakaotia kina na nona ilesilesi vakalou me taya na waqa.—Wilika Iperiu 11:7.\n9. Eda na vakatotomuri Noa vakacava?\n9 Me vakataki Noa, eda saga tale ga meda “dau vakaitavi vakalevu ena cakacaka ni Turaga.” (1 Kor. 15:58) Era okati kina eso na cakacaka me vaka na tarataravaki, kena vakavinakataki na vanua ni sokalou, bolecakacaka ena soqo ni tabacakacaka se veiwasewase, veiqaravi ena valenivolavola ni tabana se valenivolavola ni vakadewa tu yawa. Kena ikuri, eda vunau tale ga vakalevu nida kila ni na vakadeitaki kina noda inuinui me baleta na veigauna se bera mai. E kaya va qo e dua na tacida yalewa yalodina: “Ni o vakamacalataka na veivakalougatataki ni Matanitu ni Kalou, o na kila ni sega sara tu ga na nodra inuinui, era raica ni na sega ni wali rawa nodra leqa.” Io, nida lai vunau, eda na sega ni lomaleqataka na veigauna se bera mai, eda na sega tale ga ni via soro ena veitaucici ni bula.—1 Kor. 9:24.\nNIDA VALAVALA CA\n10. Vakamacalataka na ituvaki kei Tevita.\n10 E tukuni Tui Tevita o Jiova ni “donu e lomaqu.” (Caka. 13:22) E laurai ena nona bula taucoko o Tevita ni turaga dau yalodina. Ia dua na gauna e valavala ca bibi. E veibutakoci kei Pacisepa. Rarawataki dina nona saga me ubia na ivalavala ca qori ni vakarota me mate ena bucanivalu na wati Pacisepa, o Uraia. E tuvanaka sara mada ga o Tevita me mate o Uraia ena nona vakaitavi ena ivalu! (2 Sam. 11:1-21) Ia qai vakavotui na ivalavala ca i Tevita. (Mari. 4:22) Na cava e yaco? Cava e cakava o Tevita?\nCala makawa (Raica na parakaravu 11-14)\n11, 12. (a) Na cava ena sega ni cakava rawa o Tevita ni sa valavala ca? (b) Ke da veivutuni nida valavala ca bibi, cava eda rawa ni nuitaka ni na cakava o Jiova?\n11 E vakaiyalayala na kaukaua i Tevita: Sega ni rawa ni veisautaka o Tevita na ka ca sa cakava ya. Sega tale ga ni drotaka na kena itotogi. So mada ga na ka e qai sotava kina e tarai koya tu ena nona bula taucoko. (2 Sam. 12:10-12, 14) Vinakati gona me vakabauta. Me nuitaki Jiova ni na vosoti koya ni sa veivutuni dina, ena vukei koya tale ga me vosota na ka rarawa ena sotava ena vuku ni nona ivalavala.\n12 Eda ivalavala ca kece nida sega ni taucoko. So era bibi sara ni vakatauvatani kei na so tale. So na gauna eda sega ni veisautaka rawa na noda cala. De dua ena vakamawe tu ena noda bula na rarawa eda na sotava kina. (Kala. 6:7) Ia ke da vakabauta na ka e kaya na Kalou, eda na nuitaki koya nida veivutuni dina, ena tokoni keda tale ga nida sotava na ka rarawa, kevaka mada ga eda vakavuna.—Wilika Aisea 1:18, 19; Caka. 3:19.\n13. E vukei tale vakacava o Tevita?\n13 Ka e rawa ni cakava o Tevita: E yalorawarawa o Tevita me vukei koya vakayalo o Jiova. Ena sala cava? E vakamalumalumu ina nona veivakadodonutaki o Jiova ena vuku ni nona parofita o Necani. (2 Sam. 12:13) E masuti Jiova tale ga o Tevita, e vakatusa nona ivalavala ca, qai vinakata dina me vakadonui koya tale o Jiova. (Same 51:1-17) E sega ni vinakata me ora tiko ga ena nona ivalavala ca, ia e vuli ga kina. E sega ni cakava tale na cala bibi qori. Ni oti tale e vica vata na yabaki sa qai mate ena yalodina. Ena nona yalodina qori, e nanumi koya vinaka tu ga o Jiova.—Iper. 11:32-34.\n14. Na cava eda vulica vei Tevita?\n14 Na cava eda vulica vei Tevita? Ke da valavala ca bibi, e dodonu meda veivutuni dina da qai kerea na veivosoti i Jiova. Meda tusanaka vua noda cala. (1 Joni 1:9) Meda torovi ira tale ga na qase mera vukei keda vakayalo. (Wilika Jemesa 5:14-16.) Noda yalorawarawa ni muria na ituvatuva i Jiova, eda sa vakaraitaka tiko nida nuitaka nona yalayala me veivakabulai qai veivosoti. Meda vuli gona mai na noda cakacala, da toso tiko ga ni qaravi Jiova, da qai rai vakanamata ena nuidei ina veigauna se bera mai.—Iper. 12:12, 13.\nENA SO TALE NA ITUVAKI\nNa tauvimate (Raica na parakaravu 15)\n15. Na cava eda vulica vei Ana?\n15 O na rairai vakasamataki ira tale ga na dausokalou yalodina ena gauna makawa, era nuitaki Jiova ra qai cakava na ka era rawata. Kena ivakaraitaki, o Ana, e yava qai sega ni cakava rawa kina e dua na ka. Ia e nuitaki Jiova me vakacegui koya, e tomana tiko ga nona sokalou ena valenisoro, qai talaucaka na lomana ena masu. (1 Sam. 1:9-11) Dua na ivakaraitaki vinaka qori, se vakacava? Nida tauvimate se sotava eso na ituvaki e vakaiyalayala kina noda kaukaua, meda biuta ga vei Jiova na noda lomaocaoca, da qai nuitaka ni na vukei keda. (1 Pita 5:6, 7) Oti meda cakava na ka eda rawata me yaga kina vei keda na soqoni vaKarisito kei na so tale na ituvatuva vakayalo.—Iper. 10:24, 25.\nGone era biuta na dina (Raica na parakaravu 16\n16. Na cava era vulica na itubutubu vei Samuela?\n16 Vakacava o ira na itubutubu e biuta na dina o luvedra? Sa kena turaga o Samuela, e sega ni rawa ni vakasaurarataki rau na luvena me rau yalodina ina ivakatagedegede dodonu e veivakavulici kina. (1 Sam. 8:1-3) E biuta ga vei Jiova me qai vakatulewa kina. Ia e se rawa tiko ga ni yalodina o Samuela me vakamarautaki Jiova na Tamana vakalomalagi. (Vkai. 27:11) So tale ga na itubutubu lotu vaKarisito era sotava tiko na ituvaki qori. Era vakataki koya na Tama ena vosa vakatautauvata ni gone cidroi, nira nuitaka ni tu vakarau o Jiova me vakadonui ira tale na cakacala era veivutuni. (Luke 15:20) Ena gauna tale ga qori era cakacaka vakaukaua na itubutubu mera yalodina tiko ga vei Jiova, nira nuitaka nira na vuli ena nodra ivakaraitaki na luvedra mera lesu tale ina qelenisipi.\nLailai ni ilavo (Raica na parakaravu 17)\n17. Na cava e veivakauqeti kina na nona ivakaraitaki na yada dravudravua?\n17 Vakasamataka tale ga na yada dravudravua ena gauna i Jisu. (Wilika Luke 21:1-4.) A sega ni cakava rawa e dua na ka ena cakacaka butobuto e vakayacori tiko ena valenisoro. (Maciu 21:12, 13) De lailai tale ga na ka e rawa ni cakava me vakavinakataka kina nona bula vakailavo. Ia e yalorawarawa ni cautaka e “rua na ilavo lailai sara,” qori “na ka sara ga me bula kina.” E nuitaki Jiova mai vu ni lomana, e kila ni na vakarautaka vua na Kalou na veika vakayago e gadreva ke vakaliuca na veika vakayalo. Na nona nuitaki Jiova e uqeti koya me tokona na ituvatuva me baleta na sokalou dina ena gauna ya. Ke da vakaliuca tale ga na Matanitu ni Kalou, ena vakarautaka o Jiova na ka eda gadreva.—Maciu 6:33.\n18. E donu vakacava nona rai e dua na tacida tagane?\n18 E levu tale ga eda sokalou vata nikua era dau nuitaki Jiova, ra qai vakadinadinataka qori ena ka era cakava. Kena ivakaraitaki e dua na tacida tagane o Malcolm, e yalodina tiko ga me yacova ni mate ena 2015. Sivia e vicasagavulu na yabaki nodrau qaravi Jiova tu vakaveiwatini, so na gauna e vinaka nodrau bula, so na gauna e sega. E kaya: “Eda sega ni kila tu na ka ena yaco ena noda bula, so na ka ena dredre sara. Ia era vakalougatataki na vakararavi vei Jiova.” Qo na nona ivakasala o Malcolm, “Masu me vuavuaivinaka tiko ga nomu veiqaravi, mo vakaitavi tale ga ena kena levu o rawata. Kauaitaka ga vakalevu na ka o rawa ni cakava, sega ni kena e vakaiyalayala kina nomu kaukaua.” *\n19. (a) Na cava e veiganiti kina na tikinivolatabu ni 2017? (b) Ena yaga vakacava vei iko na tikinivolatabu qori?\n19 Sa qai “torosobu ga” na ituvaki nikua, meda namaka gona nida na sotava e levu na ka dredre. (2 Tim. 3:1, 13) Bibi kina me kua ni vakaleqai keda qori. Dodonu ga meda nuitaki Jiova vakalevu kei na noda cakava na ka eda rawata. E veiganiti kina na tikinivolatabu ni 2017: “Nuitaki Jiova qai cakava na ka vinaka”!—Same 37:3.\nNoda tikinivolatabu ni 2017: “Nuitaki Jiova qai cakava na ka vinaka.”—SAME 37:3.\n^ para. 18 Raica na Vale ni Vakatawa, Okotova 15, 2013, t. 17-20.\niMeli iMeli “Nuitaki Jiova Qai Cakava na ka Vinaka”


Taniela 10 | iVolatabu ena Internet | Vakadewa ni Vuravura Vou\nSikovi Taniela e dua na italai ni Kalou (1-21)\nMaikeli e vukea na agilosi (13)\n10 Ena ikatolu ni yabaki nei Tui Sairusi+ e Perisia e vakaraitaki e dua na itukutuku vei Taniela na yacana tale ga o Pelitisasari,+ e dina na itukutuku qo, e vauci tiko kina e dua na ivalu levu. E kila o koya na itukutuku qo qai vakamacalataki vua na ibalebale ni ka e raica. 2 Ena gauna oya, o yau o Taniela au lolosi+ tiko me tolu taucoko na macawa. 3 Au sega ni kania na kakana vinaka, au sega ni kania na lewe ni manumanu, se gunu waini, au sega ni lumulumu me tolu taucoko na macawa. 4 Ena ika24 ni siga ni imatai ni vula niu tiko ena bati ni uciwai levu na Taikirisi,*+ 5 au tacake au raica sara e dua na tamata e vakaisulu lineni+ tu, e vesu toka e tolona na beleti koula ni Ufasi. 6 Na yagona e vaka na kirisilaite,+ na matana e vaka na liva, na yalokanimatana e vaka na cina caucaudre, na ligana kei na yavana e vaka na irairai ni kopa taliva,+ na rorogo ni domona e vaka na domodra na lewe levu. 7 O yau o Taniela au raica duadua ga na raivotu, era sega ni raica na raivotu+ o ira na tiko vata kei au. Ia era sautaninini vakalevu, era dro mera vuni. 8 Au sa qai vo duadua ga o yau, niu raica na raivotu veivakurabuitaki qo e oti vakadua noqu kaukaua, e veisau na kequ irairai me ca, e yali sara ga na noqu kaukaua+ kece. 9 Au rogoca sara na domona ni vosa tiko, ia niu rogoca ni vosa tiko au mani mocelutu niu cuva tu ena qele.+ 10 E qai tarai au e dua na liga,+ e yavalati au meu duri e ligaqu kei na duruqu. 11 E kaya vei au: “I Taniela, o iko na tamata mareqeti vakalevu,*+ mo vakatudaliga ina vosa au vakarau tukuna vei iko. Mo duri ena vanua o tu kina, niu talai mai vei iko.” Ni tukuna vei au o koya na ka qo, au tucake sara ena sautaninini. 12 E tukuna tale vei au o koya: “Kua ni rere+ Taniela. Sa rogoci na nomu vosa ena imatai ni siga o vakarautaka kina na lomamu mo kila na ka, o vakamalumalumutaki iko tale ga vua na nomu Kalou, au lako mai qo ena vuku ni nomu vosa.+ 13 Ia e saqati au tiko me 21 na siga na turaga+ ni vanua vakaturaga o Perisia. E qai lako mai vei au o Maikeli*+ e dua vei ira na turaga levu* me vukei au, au tiko ga e kea volekati ira na tui Perisia. 14 Au lako mai qo meu tukuna vei iko na ka ena yacovi ira na kainomu ena veisiga mai muri,+ ni na vakayacori na raivotu ena gauna se bera mai.”+ 15 Ni se tukuna tiko ga vei au na vosa qori, au vakacuva na mataqu ena qele, au galu. 16 E qai tara na tebenigusuqu e dua e vaka na irairai ni tamata,+ au mani dalaga, au tukuna vei koya e duri tu e mataqu: “Kemuni na noqu turaga, au sokonu sara ga ena vuku ni raivotu, e oti noqu kaukaua.+ 17 Ena vosa rawa vakacava vua na noqu turaga, na dauveiqaravi ni noqu turaga?+ Sa sega mada ga noqu kaukaua ena gauna qo, sa oti tale ga na noqu icegu.”+ 18 E tarai au tale o koya e vaka na irairai ni tamata me vakaukauataki au.+ 19 E kaya vei au: “Mo kua ni rere+ o iko na tamata mareqeti vakalevu.*+ Mo vakacegu.+ Mo kaukaua, io, mo kaukaua.” Ni vosa oti ga vei au o koya, au kaukaua sara au kaya: “Moni vosa mai na noqu turaga ni oni vakaukauataki au.” 20 E kaya tale o koya: “O kila na vuna au lako mai kina vei iko? Au na lesu tale qo meu vala kei na turaga ni Perisia.+ Niu biubiu, ena lako mai na turaga ni Kirisi. 21 Ia au na tukuna vei iko na ka e volai tu ena ivola ni ka dina. E sega ni dua e tokoni au vakalevu ena ka qo, o Maikeli+ ga na nomuni turaga.+\n^ Ipe., “Itikeli.”\n^ Kena ibalebale “O Cei e Vaka na Kalou?”\n^ Se “turaga liu.”


Na Cava na iLawalawa Dauvakatulewa ni iVakadinadina i Jiova? | Taro e Tarogi Wasoma\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Alur American Sign Language Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Armenian Armenian (West) Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Basque Bassa (Cameroon) Batak (Toba) Bicol Bislama Bosnian Boulou Brazilian Sign Language Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chavacano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chol Cibemba Croatian Czech Dangme Danish Digor Dutch Ecuadorian Sign Language Efik English Estonian Ewe Fante Faroese Finnish Fon French French Sign Language Ga Galician Georgian German Greek Greenlandic Guarani Gun Haitian Creole Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Kabiye Kabyle Kachin Kalanga (Botswana) Kamba Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kongo Korean Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Low German Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Mongolian Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Nias Norwegian Nzema Oromo Ossetian Pangasinan Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Punjabi Punjabi (Shahmukhi) Quechua (Cuzco) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Cyrillic Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sunda Swahili Swedish Sãotomense Tagalog Tahitian Tajiki Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tongan Totonac Tsonga Turkish Turkmen Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Urdu Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Venda Vezo Vietnamese Wallisian Welsh Xhosa Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu vakaViti\nQo na ilawalawa lailai e lewena e vica na lotu vaKarisito matua, e dusimaki ira na iVakadinadina i Jiova e vuravura taucoko. E rua na ka e vauci ena nodratou itavi:\nEra raica na kena vakarautaki na ulutaga vakaivolatabu me vulici ena neimami ivola, soqoni, kei na koronivuli ni iVakadinadina i Jiova.—Luke 12:42.\nEra raica na neimami cakacaka na iVakadinadina i Jiova e veiyasa i vuravura me vaka na cakacaka vakavunau, kei na vakayagataki ni cau.\nE muria na iLawalawa Dauvakatulewa na ka vata ga eratou cakava ‘na yapositolo kei ira na qase mai Jerusalemi’ ena imatai ni senitiuri, era vakatulewataka na veika bibi e vauca na ivavakoso kece vaKarisito. (Cakacaka 15:2) Me vakataki ira na tagane yalodina qori, o ratou na lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa eratou rai ena iVolatabu me dusimaki ratou, eratou kila tale ga ni Kalou o Jiova e lesi Jisu Karisito me Ulu ni ivavakoso.—1 Korinica 11:3; Efeso 5:23.\nO cei e lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa?\nQo o ratou na lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa me tekivu ena Janueri 2018, o Kenneth Cook, Jr., Samuel Herd, Geoffrey Jackson, Stephen Lett, Gerrit Lösch, Anthony Morris III, Mark Sanderson, kei David Splane. Eratou veiqaravi tiko ena neimami itikotiko liu mai Warwick, Niu Yoka e Merika.\nE tuvanaki vakacava na iLawalawa Dauvakatulewa?\nE tauyavutaka na ilawalawa qo e ono na komiti me raica na dui itavi keimami qarava, eratou veiqaravi tale ga ena dua se rua na komiti.\nKomiti ni Kodineita: Qarava na veika vakalawa, veidusimaki ena gauna ni leqa tubukoso, veivakacacani, kei na so tale na ka e vinakati vakatotolo me baleti keimami na iVakadinadina i Jiova.\nKomiti ni Lewe i Peceli: Qarava na ka me baleti ira na lewenivuvale e Peceli, qo o ira na veiqaravi tiko ena neimami valenivolavola.\nKomiti ni Tabaivola: Raica na tabaki kei na vakau ni ivola vakaivolatabu, tara ni vale ni soqoni, valenivolavola ni tabana kei na vakadewa.\nKomiti ni Cakacaka: Raica na cakacaka ni kena ‘vunautaki na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou.’—Maciu 24:14.\nKomiti ni Veivakavulici: Raica na kena vakarautaki na ulutaga vakaivolatabu me vulici ena soqoni kei na koronivuli, e vakarautaka tale ga na katokatoni kei na vidio.\nKomiti ni Volavola: Raica na ulutaga vakaivolatabu me tabaki, biu ena neimami website, e raica tale ga na cakacaka ni vakadewa.\nEratou dau bose tale ga ena veimacawa na lewe ni iLawalawa Dauvakatulewa me ratou veivosakitaka na ka e vinakati ena isoqosoqo. Ratou dau veivosakitaka na ka e tukuni ena iVolatabu, ratou yalorawarawa tale ga me dusimaki ratou na yalo tabu ni Kalou me ratou duavata ena vakatulewa e vakayacori.—Cakacaka 15:25.\nO cei e dau vukei ratou na iLawalawa Dauvakatulewa?\nO ira na lotu vaKarisito nuitaki era veivuke ena ono na komiti sa cavuti oti. (1 Korinica 4:2) E tu vei ira na kila mera qarava na itavi ena dui komiti era lesi kina, era dau tiko tale ga ena kena bose e veimacawa. Era sega ni vakatulewa ia era vakarautaka na ivakasala kei na itukutuku yaga, era raica me vakayacori na ka e vakatulewataka na komiti, kei na ka sa rawati. Rawa tale ga ni lesi ira na iLawalawa Dauvakatulewa mera sikovi ira na iVakadinadina i Jiova ena so tale na yasa i vuravura, se ra vakaitavi ena soqo me vaka na bose vakayabaki se tuvaitutu e Kiliati.\nIRA NA DAUVEIVUKE\niMeli iMeli Na Cava na iLawalawa Dauvakatulewa ni iVakadinadina i Jiova?\nijwfq Me wase 41\nTekivu ena Bula Dravudravua—Vutuniyau Nikua


Mo Tawaveitovaki ena Vuravura Qo | Vulici\n“Solia lesu . . . vua na Kalou na ka e nona na Kalou.”—MACIU 22:21.\nSERE: 33, 137\nE raici ira vakacava na matanitu vakatamata o Jiova?\nNa cava meda cakava ni vakatovolei noda tawaveitovaki?\nNa cava eda vulica vei ira na dauveiqaravi i Jiova era tawaveitovaki?\n1. Eda na talairawarawa vakacava vua na Kalou kei na matanitu vakatamata?\nE VAKAROTA na Vosa ni Kalou meda talairawarawa ina matanitu vakatamata, ia e tukuna tale ga meda talairawarawa vua na Kalou, sega vua na tamata. (Caka. 5:29; Taito 3:1) E rawa vakacava qori? E vakamacalataka o Jisu e dua na ivakavuvuli eda na kila kina se o cei meda talairawarawa vua. E kaya: “O koya gona, ni solia lesu vei Sisa na ka e nei Sisa, vua na Kalou na ka e nona na Kalou.”  (Maciu 22:21) Eda na muria vakacava qori? Eda na talairawarawa ina matanitu e veiliutaki nida muria na kena lawa, dokai ira na vakailesilesi, da qai sauma na ivakacavacava e lavaki. (Roma 13:7) Ia ke vakarota na matanitu meda kua ni talairawarawa vua na Kalou, eda na sega ni muria ena veidokai.\n2. Eda na tawaveitovaki vakacava ena veika vakapolitiki?\n2 Dua na sala eda solia kina vua na Kalou na ka e nona, oya nida tawaveitovaki ena veika vakapolitiki. (Aisea 2:4) Kena ibalebale eda na sega ni saqati ira na matanitu e vakalaiva tiko o Jiova mera veiliutaki. Eda sega tale ga ni cibitaka se vakaitavi ena veika e vauci ena boletaki vanua. (Roma 13:1, 2) Eda na sega ni via veisautaka na matanitu se vakamuai ira na daunipolitiki, eda na sega ni duri ena veidigidigi se meda digitaki ira na daunipolitiki.\n3. Na cava meda tawaveitovaki tiko ga kina?\n3 Na iVolatabu e vakamacalataka e vica na vuna e vinakata kina na Kalou meda tawaveitovaki tiko ga. Kena ivakaraitaki, eda vakatotomuria na ivakavuvuli i Jisu Karisito kei na nona ivakaraitaki ni “sega ni vakavuravura,” e sega ni vakaitavi ena veika vakapolitiki kei na ivalu. (Joni 6:15; 17:16) E bibi meda tawaveitovaki tiko ga me rawa nida yalodina ni vakamalumalumu ina Matanitu ni Kalou. Ke sega, ena ca noda lewaeloma nida kacivaka tiko na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou me iwali duadua ga ni noda leqa. O ira tale ga na lotu lasu era tawasei ira na lewenilotu nira siova na veika vakapolitiki. Ia nida tawaveitovaki tiko ga na dausokalou yalodina, eda sa maroroya tiko na noda duavata vakamataveitacini e vuravura raraba.—1 Pita 2:17.\n4. (a) Eda kila vakacava ni na dredre tiko ga meda tawaveitovaki? (b) Cava meda vakadeitaka kina qo meda tawaveitovaki tiko ga?\n4 De dua eda vakaitikotiko ena vanua se sega ni vakilai kina na tiko yavavala vakapolitiki, e rairai vakatarai kina meda sokalou. Ia ni sa voleka ni cava na vuravura i Setani, meda namaka ni na dredre tiko ga meda tawaveitovaki. Eda bula maliwai ira e levu era “sega ni via okati ena dua na veiyalayalati” ra qai “domoqa.” Kena ibalebale era na duiyaloyalo se tatawasewase tiko ga na tamata. (2 Tim. 3:3, 4) Ena so na matanitu, era sotava na tacida na ituvaki tawanamaki ni sa veisau sara vakatotolo na veiliutaki vakapolitiki. Vakacava o sa raica na vuna e bibi kina meda vakadeitaka nikua nida na tawaveitovaki tiko ga? Ke da waraka sara na gauna meda qai sotava kina na ituvaki dredre, de dua eda na rawai se vakaleqai noda tawaveitovaki. Na cava gona meda cakava rawa nikua meda tawaveitovaki tiko ga ena vuravura tatawasewase qo? Meda dikeva mada e va na tikina bibi ena vukei keda meda cakava qori.\nRAICI IRA NA VEILIUTAKI MAI NA RAI I JIOVA\n5. E raici ira vakacava na matanitu vakatamata o Jiova?\n5 Kena imatai, eda na tawaveitovaki tiko ga nida raici ira na veiliutaki mai na rai i Jiova. De dua ena vinaka toka nodra veiliutaki eso na matanitu, ia e sega ni inaki i Jiova me veiliutaki na tamata. (Jere. 10:23) Na matanitu vakatamata e uqeta na boletaki vanua, vakavuna kina mera tatawasewase na lewe i vuravura. Ke mani vakacava sara na vinaka ni nona veiliutaki e dua, ena sega tu ga ni walia na noda leqa. Kena ikuri, me tekivu ena 1914, era dau saqata voli mai na Matanitu ni Kalou na matanitu vakatamata. Sa voleka tale ga me yavala na Matanitu ni Kalou me vakarusai ira kece.—Wilika Same 2:2, 7-9.\n6. Na cava meda cakava vei ira na veiliutaki vakamatanitu?\n6 E vakatara o Jiova mera veiliutaki na matanitu vakatamata me rawa ni vakilai toka na veiyaloni kei na tiko vinaka, ni na yaga ena kena vunautaki na Matanitu ni Kalou. (Roma 13:3, 4) E vakaroti keda mada ga o koya meda masulaki ira na veiliutaki, vakabibi me kua ni vakaleqa noda sokalou na nodra vakatulewa. (1 Tim. 2:1, 2) Nida sotava eso na ituvaki tawadodonu, eda dau kerea nodra veivuke na vakailesilesi vakamatanitu, me vaka ga na yapositolo o Paula. (Caka. 25:11) Eda kila ni tukuni ena iVolatabu ni o Setani na meca ni Kalou e lewa tiko na veika vakapolitiki nikua, ia e sega ni tukuna ni lewai ira yadua na iliuliu se vakailesilesi. (Luke 4:5, 6) Meda kua gona ni nanuma cala ni o Setani e lewa tiko e dua na vakailesilesi vakamatanitu. Me vakacava noda ivalavala vei ira? Eda na ‘sega ni vosavakacacataka e dua.’—Taito 3:1, 2.\n7. Na rai cava meda qarauna?\n7 Eda talairawarawa vua na Kalou nida sega ni tokona e dua na mata se isoqosoqo vakapolitiki, se ra mani tokona se saqata noda cakacaka. Ena vakatovolei vakacava noda tawaveitovaki ena ituvaki qo? Kaya mada ke caka e dua na vakabesebese me veisautaki kina e dua e veiliutaki voravora. E dau tusaqati keda tale ga vakaca na veiliutaki qori. De dua eda na sega ni tayabe kei ira na vakaduduile, ia vakacava e tiko e kea na yaloda? (Efeso 2:2) Bibi gona meda tawaveitovaki tiko ga ena ka eda tukuna, noda ivalavala kei na ivakarau ni lomada.\n‘MO QASEQASE QAI MALOKU’\n8. Ni vakatovolei noda tawaveitovaki, eda na ‘qaseqase qai maloku’ vakacava?\n8 Kena ikarua, eda na tawaveitovaki tiko ga nida ‘qaseqase me vaka na gata qai maloku me vaka na ruve’ nida vakatovolei. (Wilika Maciu 10:16, 17.) Eda na qaseqase nida kila se vakasamataka rawa na leqa, da qai maloku nida sega ni vakalaiva qori me vakaleqa noda tawaveitovaki. Meda veivosakitaka mada eso na ituvaki eda na vakatovolei kina kei na sala meda tawaveitovaki tiko ga kina.\n9. Na cava meda qarauna nida veivosaki kei ira eso?\n9 Nida veivosaki. Meda qaqarauni se qaseqase nira veivosakitaka na lewenivanua na veika vakapolitiki. Kena ivakaraitaki, nida kacivaka tiko na Matanitu ni Kalou, meda kua ni tokona se vakalewa na nona vakatutu e dua na iliuliu se isoqosoqo vakapolitiki. Meda veivosakitaka ga na ka eda kauai kece kina. Qori noda vakamacalataka na leqa e tarai keda kece. Oti meda vakaraitaka mai na iVolatabu na sala ena walia kece kina na noda leqa na Matanitu ni Kalou. Ia me kua ni veivosakitaki na nodra vakatutu na isoqosoqo vakapolitiki me baleta na iwali ni noda leqa. Ke ra via taroga na ulutaga e vakavu veivosaki me vaka na vakawati vakamataqali vata se vakalutu, mo tokona na ivakatagedegede ni Kalou ni o vakamacalataka na sala me bulataki kina. Ena noda veivosaki, meda tawaveitovaki tiko ga ena ka e baleta na politiki. Ke vakatututaka e dua me veisau se boko eso na lawa, eda na sega ni tovaka e dua se vakasaurarataki koya me veisautaka nona rai.\n10. Eda na vakadeitaka vakacava nida na tawaveitovaki tiko ga nida raica se wilika e dua na ka ena tabana ni itukutuku?\n10 Tabana ni itukutuku. Levu na gauna na itukutuku e kaburaki se tabaki e dau veitovaki se vakabibitaki ga kina nona rai e dua. So na gauna o ira na daunipolitiki era dau vakayagataka na tabana ni itukutuku. Ena so na vanua, na matanitu sara ga e lewa na tabana ni itukutuku qai dau veitovaki na itukutuku e kaburaki se tabaki kina. Ia meda qarauna tale ga na lotu vaKarisito eda tiko ena vanua e soli kina na galala meda kua ni tokona nona veitovaki e dua na daunitukutuku. Tarogi iko mada: ‘Au dau taleitaka meu rogoca e dua na daunitukutuku niu duavata kei na nona rai me baleta na politiki?’ Ke dina qori, de dua o na via rogoca se wilika e levu tale na itukutuku e veitovaki. Ia cava mo cakava mo tawaveitovaki tiko ga kina? Mo qarauna nomu sarava se wilika na itukutuku ena tokoni kina e dua na isoqosoqo vakapolitiki mai na dua tale. Mo qarauna tale ga na ka o rogoca me salavata kei na “ivakarau ni vosa dina” mai na iVolatabu.—2 Tim. 1:13.\n11. Ena vakatovolei vakacava noda tawaveitovaki nida raica mera ka bibi na ka eda taukena?\n11 Domodomoiyau. Ke bibi duadua na ka eda taukena, ena dredre meda tawaveitovaki nida vakatovolei. E vakadinadinataka e dua na tacida mai Malawi o Ruth nodra sikalutu e vica na tacida ena 1970 vakacaca nira vakatovolei. E tukuna: “E dredre mera biuta na bula vakacegu. E vica keimami kau vakavesu vata era qai lewena na isoqosoqo vakapolitiki, ra lesu ina nodra itikotiko nira sega ni vosota rawa na ituvaki ni bula ena keba ni isenivalu.” Ia e levu na dauveiqaravi ni Kalou era tawaveitovaki tiko ga nira sotava na dredre ni bula vakailavo, eso mada ga era vakayalia na ka kece era taukena.—Iper. 10:34.\n12, 13. (a) E raici keda vakacava o Jiova? (b) Eda na kila vakacava nida sakitaka tiko na vanua eda cavutu mai kina?\n12 Dokadoka. E dau noda ivakarau meda sakitaka na vanua kei na matanitu eda cavutu mai kina, matatamata eda lewena, yavusa, noda itovo, se noda koro. Ia ke da dokadokataka vakasivia qori, e rawa ni duidui kina noda rai kei Jiova ena ka e vauca na veiliutaki vakatamata kei na kawatamata. E vinakata o Jiova meda maroroya na ka eda kilai kina. Na duidui tale ga ni noda itovo vakavanua e dusia na totoka ni keda ibulibuli. Ia meda nanuma tiko nida tautauvata kece ena mata ni Kalou.—Roma 10:12.\n13 Nida dokadokataka na vanua eda cavutu mai kina, sa uqeta sara tiko ga na boletaki vanua. Ena dredre kina meda tawaveitovaki. Eda sega ni galala na lotu vaKarisito ena leqa qori. So na lotu vaKarisito ena imatai ni senitiuri era vakaduiduitaki ira na tacidra nira duikaikai. (Caka. 6:1) Eda na kila vakacava ni sa tekivu vakawakana e lomada na dokadoka? Kena ivakaraitaki: Dua na tacida e cavutu mai na dua tale na vanua e vakatututaka eso na ka mo cakava. Ia o qai sega ni via muria ni o nanuma, ‘E vinaka cake ga na kena keimami muria e ke.’ Bibi gona meda muria kece na ivakasala vakalou qo: “Moni yalomalumalumu ena nomuni okati ira na kena vo mera uasivi kemuni.”—Fpai. 2:3.\nE VAKAUKAUATAKI IKO O JIOVA\n14. E vukei keda vakacava na masu? Na ivakaraitaki vakaivolatabu cava e vakadeitaka ni yaga na masu?\n14 Kena ikatolu, eda na tawaveitovaki tiko ga ena veivuke i Jiova. Meda kerea nona yalo tabu me rawa nida vosovoso, meda lewai keda tale ga vakamatau. Ena dusimaki keda na itovo qori ke tawadodonu na veiliutaki ni dua na matanitu se levu kina na cakacaka vakailawaki. Mo kerea tale ga vei Jiova na vuku mo kila kina na ituvaki e rawa ni vakaleqa nomu tawaveitovaki, kei na ka mo cakava. (Jeme. 1:5) Ke o bala i valeniveivesu se totogitaki ni o tutaka na sokalou dina, kerea vei Jiova na kaukaua mo doudou ni valataka nomu vakabauta, mo vosota tale ga na veitusaqati kece.—Wilika Cakacaka 4:27-31.\n15. Ena dusimaki keda vakacava na iVolatabu meda tawaveitovaki tiko ga? (Raica tale ga na kato “E Vakayaloqaqataki Rau na Vosa ni Kalou.”)\n15 Ena vakaukauataki iko o Jiova ni vakayagataka na nona Vosa. Mo vakasamataka vakatitobu na tikinivolatabu ena uqeti iko mo tawaveitovaki tiko ga ni o vakatovolei. Mo cavuqaqataka rawa qo mo kua ni guilecava kina, ni na yaga ena dua na gauna ke sega na iVolatabu. Na Vosa ni Kalou tale ga ena vaqaqacotaka nomu nuitaka na yalayala ni Matanitu ni Kalou se bera mai. E bibi na inuinui qori ke o via vosota na veivakatovolei. (Roma 8:25) Digia e dua na tikinivolatabu e vakamacalataka na veivakalougatataki o vakanamata kina, mo raitayaloyalotaka tale ga ni o sa marautaka tiko na veivakalougatataki qori ena Parataisi.\nVULI VEI IRA NA YALODINA\n16, 17. Ena uqeti keda vakacava nodra tawaveitovaki na dauveiqaravi ni Kalou? (Raica na imatai ni iyaloyalo.)\n16 Na kena ikava, eda na tawaveitovaki tiko ga nida vakasamataka na nodra yalodina na dauveiqaravi ni Kalou. Ena vakavukui keda nodra ivakaraitaki, ena vakaukauataki keda tale ga meda vosota. Kena ivakaraitaki o Setareki, Mesake, kei Apeteniko, ratou bese ni sokaloutaka na matakau e vakatayaloyalotaka na matanitu o Papiloni. (Wilika Taniela 3:16-18.) Nira wilika na tacida nikua na nodratou gugumatua, e vakayaloqaqataki ira mera kua ni vakarokoroko ina kuila ni matanitu. O Jisu tale ga a sega ni vakaitavi ena veika vakapolitiki se veileti ni vuravura. E kila ni na veiuqeti nona ivakaraitaki, e mani vakamasuti ira nona tisaipeli: “Dou yaloqaqa! Au sa vakamalumalumutaki vuravura.”—Joni 16:33.\n17 Levu na tacida ena gauna qo era yalodina tiko ga nira tawaveitovaki. Eso era vakararawataki ra qai bala e valeniveivesu, eso tale era mate ena vuku ni nodra vakabauta. Ena uqeti keda nodra ivakaraitaki me vaka ga e yaco vei Barış mai Taki ni kaya: “Dua na tacida gone o Franz Reiter, a vakamatei ni bese ni lewena na mataivalu i Itala. Na nona ivola vei tinana ena bogi ni bera ni vakamatei e vakaraitaka na levu ni nona vakabauta kei na nona nuitaki Jiova. Keu na sotava na ituvaki qori au na vakatotomuri koya.” \n18, 19. (a) Era na tokoni iko vakacava na lewe ni ivavakoso mo tawaveitovaki tiko ga? (b) Na cava o vakadeitaka mo cakava?\n18 E rawa nira veitokoni na mataveitacini ena ivavakoso mo tawaveitovaki tiko ga. Mo tukuna vei ira na qase ni ivavakoso na ituvaki dredre o sotava tiko, era na veivuke nira vakayagataka na iVolatabu. Era na vakayaloqaqataki iko na lewe ni ivavakoso ke ra kila na kemu ituvaki. Kerei ira mera masulaki iko. Ke da vinakata nodra veitokoni na tacida se mera masulaki keda, e dodonu meda cakava tale ga vei ira. (Maciu 7:12) Na ulutaga e tiko ena jw.org ena uqeti keda meda kua ni wereubiubi nida masu. Gole ena “Jehovah’s Witnesses Imprisoned for “Jehovah’s Witnesses Imprisoned for Their Faith—By Location” ena NEWSROOM > LEGAL DEVELOPMENTS. O na wilika kina na kedra itukutuku na tacida era bala i valeniveivesu ena vuku ni nodra vakabauta. Digia eso na yaca qai masuti Jiova me solia vei ira na doudou, mera yalodina tale ga vua.—Efeso 6:19, 20.\n19 Sa voleka ni vakarusai na matanitu vakatamata, meda kua gona ni kurabui ke ra sega ni taleitaka na noda yalodina vei Jiova kei na nona Matanitu. Bibi gona nikua meda vaqaqacotaka tiko ga noda tawaveitovaki ena vuravura tatawasewase.\n^  (parakaravu 1) O Jisu e cavuti Sisa na iliuliu cecere duadua ena gauna ya me dusia na veiliutaki se matanitu.\n^  (parakaravu 17) Raica na ivola Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom t. 662, kei na kato “E Mate ni Vakarokorokotaka na Kalou” ena t. 150 ni ivola Sa Veiliutaki na Matanitu ni Kalou!\nE Vakayaloqaqataki Rau na Vosa ni Kalou\nNiu dau vakasamataka vakatitobu na Vosa Vakaibalebale 27:11, Maciu 26:52, kei na Joni 13:35 e vaqaqacotaka na noqu vakabauta meu kua ni vakaitavi ena veika vakaivalu. E vukei au tale ga na tikina qo meu lewai au vakamatau niu sotavi ira na vakailesilesi.”—Andriy, mai Ukraine.\n“E vukei au na Aisea 2:4 meu tawaveitovaki tiko ga niu vakatovolei. Au dau raitayaloyalotaka na bula vakacegu ena vuravura vou, ni na sega ni vakayagataki tale na iyaragi meda veivakamavoataki kina.”—Wilmer, mai Colombia.\niMeli iMeli Mo Tawaveitovaki ena Vuravura Qo


O Kilai Ira na iVakadinadina i Jiova? Yavu ni iTukutuku Dina\n“E iVakadinadina i Jiova o Mike, sa vakayabaki neirau veikilai tu. Au sega ga ni kila na mataqali lotu e lewena tiko. O cei o Jiova? Cava era sega ni dau marautaka kina na olodei na iVakadinadina? E lewena tiko o Mike na matalotu muri tamata?”—Becky, mai Kalifonia, e Merika.\n“Ni ratou tekivu vuli iVolatabu kei ira na iVakadinadina i Jiova na tiko tikivi au, au mani vakasamataka: ‘Cava mada na ibalebale ni yaca qo, iVakadinadina i Jiova? E lasa ni vakatokayacataki tu kina e dua na matalotu!’”—Zenon, mai Ontario, e Kenada.\n“Keirau nanuma vakaveiwatini ni inaki ga ni nodra veisiko mai na iVakadinadina i Jiova mera veivakamadualaki ni keirau dau tabutabu lotu. Keirau mani vakasamataka, ke ra sega mada ga ni sauma rawa neirau taro na veimatalotu kilai levu, sa qai yawa sara na matalotu ni iVakadinadina i Jiova qo.”—Kent, mai Washington, e Merika.\n“Au sega sara ga ni kilai ira se nodra vakabauta.”—Cecilie, mai Esbjerg, e Denmark.\nDe o sa raici ira nira vunau tiko e veivale se matanalevu, ra veisoliyaka na ivola vakaivolatabu, ra veisureti tale ga ena vuli iVolatabu e sega ni saumi. De dua era solia sara ga vei iko na mekesini qo. Ia o se na rairai vaqaqa tiko ga na ka dina me baleti ira na iVakadinadina i Jiova. Ena rawa ni tautauvata sara ga nomu rai kei ira na tukuni toka qori mai cake.\nEna saumi vakacava nomu vakatataro? O na kila vakacava na ka era vakabauta na iVakadinadina i Jiova, e vakailavotaki vakacava nodra cakacaka vakaitalatala kei na vanua ni sokalou, cava tale ga era dau veisiko yani kina e vale, se ra vosa vei iko e matanalevu?\n“E levu na ka au wilika ena Internet me baleti ira na iVakadinadina i Jiova,” e kaya o Cecilie, a tukuni toka mai cake. “Au dau rogoca nodra vakaucacataki, nodra vosabeci, au raicalataki ira kina.” Ia a qai vosa sara ga vei ira, e lomavakacegu ni saumi vinaka na veika e dau vaqaqa voli.\nOni via kila na ka dina me baleti ira na iVakadinadina i Jiova? Oni uqeti moni veivosaki ga kei ira, era tabaka na mekesini qo, era rawa tale ga ni sauma vakadodonu na nomuni vakatataro. (Vosa Vakaibalebale 14:15) Keimami nuitaka ni na vukei kemuni e vica na ulutaga tarava moni kilai keimami vinaka kina, neimami vakabauta, kei na neimami cakacaka.\niMeli iMeli O Kilai Ira na iVakadinadina i Jiova?


Na iTaba Mai Peritania 4 (Maji ina Okosita 2017)\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Arabic Armenian Azerbaijani Basque Batak (Toba) Bislama Catalan Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Finnish French Galician Georgian German Greek Hebrew Hungarian Icelandic Indonesian Isoko Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Malay Malayalam Myanmar Ndebele (Zimbabwe) Norwegian Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Shona Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tahitian Telugu Thai Turkish Ukrainian Valencian Vietnamese Yoruba vakaViti\nNa iTaba ni Tarataravaki Mai Peritania 4 (Maji ina Okosita 2017)\nSarava na itaba ni tarataravaki ena valenivolavola ni tabana vou ni iVakadinadina i Jiova e Peritania ena Maji ina Okosita 2017.\n28 ni Maji, 2017—Vanua ni tarataravaki\nLori e dau usa kina na iyaya lelevu. E usani tiko na vale baba iloilo me biu ena vanua qo. Qori na vanua e saravi sobu kina na tarataravaki, qai toka ena dua na vanua e taqomaki qai tu vagalala. E dola vei ira na vulagi na vanua ni sarasara qo ena Me 2017. Donuya na Okosita sa sivia e 17,000 era lai sarasara kina.\n29 ni Maji, 2017—iTikotiko F\nVakayagataki tiko na misini lelevu me vakadavora na yavu ni vale sa tara oti tu. Qo na itikotiko F, na imatai ni itikotiko me tara e kea. Ni rabailevu na vanua kevaka mada ga e vinakati me tosoi ena sega ni luva tale.\n7 ni Epereli, 2017—iTikotiko\nE tara e lima na itikotiko ena dua ga na gauna. E laurai toka qori na nodra vakadavora na kaukamea o ira na konitarakitaki ni bera ni sova na simede me yavu ni iTikotiko B. Ena yasana imatau ni daku ni itikotiko qori e sova tale tiko ga na simede me fuloa ni iTikotiko D. Ena yasana imawi e vakayagataki e dua na misini levu me vakaduria na kaukamea me duru ni kabakaba ni iTikotiko E.\n19 ni Epereli, 2017—Vanua e Tara Kina na Valenivolavola ni Tabana\nE vakayagataki tiko na itoci ena isema ni rua na paipo palasitika ni bokobuka. Ena vakatakatai mada me waicala na palasitika me semati kina. Oti ena kau laivi na tikitiki ni palasitika e tu ena dagona, sa qai tovolei na kena kaukaua. E vakadavori e rauta ni va na kilomita na paipo qori.\n25 ni Epereli, 2017—iTikotiko\nSamaki tiko na kalivati vou. Na kalivati qo e vakarawarawataka na veitosoyaki, qai vakadrodroya vinaka na wai ni tau na uca, ena sega tale ga ni luvu kina na vanua qori.\n28 ni Epereli, 2017—iTikotiko F\nRau dau droinitaki peleni na veiwatini qo, rau makataka tiko na vanua me duri kina na lalaga ni tabavale e ra.\n5 ni Me, 2017—iTikotiko\nNa lima na itikotiko ni laurai toka mai macawa. Ena Seviteba sa caka oti na duru ni vale, se caka tiko na lalaga ni lomanivale ni iTikotiko F (yasana imatau e muri). Sa simedetaki na vale, e boro tale ga. E biu tale ga ena iTikotiko E (e yasana imawi e muri) na lalaga ni lomanivale, taudaku ni vale, kei na katubaleka. Era sa tekivu tara tale ga na iTikotiko B, C, kei D (e loma) na timi ni dau droinitaki peleni, veika vakalivaliva, mekeniki kei ira na timi ni tara vata vakaduru.\n18 ni Me, 2017—Vanua ni tarataravaki\nUqeti ira tiko na timi ni tarataravaki ena dua na ivunau vakaivolatabu o Robert Luccioni, e dauveivuke ena Komiti ni Tabaivola ni iLawalawa Dauvakatulewa, e ovasia tale ga ni Tabana ni Tarataravaki e Veiyasa i Vuravura (Worldwide Design/Construction Department). Na tabana qori e qarava sara ga na droinitaki kei na tara ni valenivolavola ni tabana vou e veiyasa i vuravura, me tara ena kena ivakatagedegede e vinaka duadua qai vakayagataki kina vakavuku na ilavo.\n25 ni Me, 2017—Vanua e Tara Kina na Valenivolavola ni Tabana\nVakarautaki tiko na simede ni vale me biu kina na itawatawa ni benisini, itukutuku ni ka vakompiuta kei na iyaya vakalivaliva. Ena yasana imatau, e vakayagataki tiko na misini me sova na simede me yavu ni bai e vakalailaitaka na rorogo ni misini e vakayagataki.\n7 ni June, 2017— iTikotiko E\nRatou dikeva tiko na timi ni daudroini peleni na vanua me makataki me duri kina na lalaga sitila.\n13 ni June, 2017— iTikotiko F\nBiu tiko na sitila ena lalaga e tuba.\n22 ni June, 2017— iTikotiko E\nBiu wavoki na vata vakaduru ena iTikotiko E, me vakarawarawataka vei ira na cakacaka tiko nodra vakaduria na lalaga e tuba.\n11 ni Julai, 2017— iTikotiko F\nVakayagataki e dua na mataqali iboro ena iloilo vou. Ni mamaca na iboro ena taqomaka me kua ni kavoro ena gauna ni tarataravaki, ena rawarawa tale ga na kena voci laivi.\n13 ni Julai, 2017— iTikotiko F\nVakatovolei na katakata ena rumu yadua. Oti qori ena qai sova tale e dela ni paipo na simede me kena iubi.\n19 ni Julai, 2017—Vanua e Tara Kina na Valenivolavola ni Tabana\nMusu tiko na co ena matamata levu ni valenivolavola ni tabana. Qo na co e tarova na nodra tubu mai na co ca, ena sega kina ni vakalevu cakacaka ena kena samaki na yasa ni gaunisala qo.\n1 ni Okosita, 2017—Ofisi\nVakayagataki tiko na misini ni sovea me vakatakilakilataka na matamata ni ofisi, qai biu e dua na kau me kena ivakatakilakila, e boroi tale ga. E tiko ena ofisi qo na valenikuro, vaka kina na vanua ni kana kei na olo. E laurai toka mai muri na itikotiko.\n8 ni Okosita, 2017— iTikotiko\nRau biuta tiko na veiwatini na simede me drodro kina na wai, e wili tale ga kina na wai ena gauna ni draki ca. Laurai toka e muri na iTikotiko E kei na F, e ubi tu ena palasitika me rawa ni tosoi tiko ga na cakacaka ena draki kece wili kina na vulaililiwa.\n9 ni Okosita 2017—Vanua e Tara Kina na Valenivolavola ni Tabana\nVakavulici tiko na vakavakayagataki ni misini ni buloko. E dau vakayagataki me taura qai biuta na buloko ena vanua me dabe kina, e rauta ni 70 na kilo na buloko yadua. Ni biu donu na buloko, ena qai sova na simede ena yasana ruarua me tauri rau vata.\n16 ni Okosita, 2017—Vanua e Tara Kina na Valenivolavola ni Tabana\nVakadavori na paipo qai sagai me toka donu. E rauta ni lima na kilomita na paipo ni wai e vakayagataki ena valenivolavola ni tabana vou.\n22 ni Okosita, 2017—iTikotiko E\nVakayagataki tiko na ivaro livaliva me musu kina na biriki. E vakayagataki na veimama ni biriki me caka kina na ituvatuva e vakatokai na Flemish bond ena iyalayala ni itikotiko. E sivia na 300,000 na biriki e vakayagataki ena itikotiko.\nNa Cava e Dau Caka ena Valenivolavola ni Tabana ni iVakadinadina i Jiova?\nOni sureti moni mai sarasara ena dua na neimami valenivolavola ni tabana. Keimami sureti kemuni moni gade mai!\niTaba mai Peritania iWasewase 5 (Seviteba 2017 ina Feperueri 2018)\niKatolu ni iWasewase ni iTaba ni Valenivolavola ni Tabana e Peritania (Seviteba 2016 ina Feperueri 2017)\n“Nodra iTavi na Yalewa ena Tarataravaki”


Niemaia, chapter 13 of the Fijian Bible - with audio narration\nMai na siga o ya, sa wiliki vei ira mai nai vola i Mosese ena matadra kecega na tamata, ka sa kunei kina ni sa volai ni tabu ni dua na Amonaiti se Moapaiti me lako mai ki nai soqosoqo levu ni Kalou,\n2 baleta ni ra sa sega ni vakacegui ira na Isireli ena madrai kei na wai, ia era sa qai saumi Pelami me rulaka nai soqosoqo ni Kalou. Na Kalou sa vukica na ruru o ya me kalouvinaka.\n3 Sa vakakina, ni ra sa rogoca nai vunau, era sa tawasei ira na veiwekani veiwaki mai Isireli. Na Veisau Sa Yaco Mai Vei Niemaia\n4 Ni se bera oqo, na bete o Eliasibi, o koya sa tu vua na lewa me baleta na vale ni maroroi yaya ena vale ni Kalou, sa veiwekani vinaka kei Topaia.\n5 Sa vakarautaki vua e dua na rumu levu, na rumu sa dau biu tu kina e liu nai soro vuata kei nai soro sila, nai soro boi vinaka, na veika tale eso, nai katini ni sila, na waini vou kei na waiwai, na veika sa vakaroti me dau soli kivei ira na Livai, na daulagasere, ira nai vakatawa ni matamata kei nai soro me nodra na bete.\n6 Ni sa yaco na veika oqo, au a sega ni tiko e Jerusalemi, ni'u a lesu tale ki vua na tui o Atekisekise e nai ka tolusagavulu karua ni yabaki ni nona veiliutaki. Ni sa oti e vica na gauna, au sa qai dau kerea na gade mai vua na tui,\n7 Ni'u sa lako mai ki Jerusalemi, au sa qai raica na ka ca sa cakava o Eliasibi, me solia vei Topaia na tikina ena loma ni bai ni vale ni Kalou.\n8 Sa vakagagai au sara ga na veika oqo; au sa qai talaraka kece ki tautuba na veika kece nei Topaia sa tu ena loma ni tikina ena vale ni Kalou.\n9 Au sa qai vakaroti ira me ra vakasavasavataka na veitikina sa dau biu tu kina nai yaya maroroi e liu ni vale ni Kalou, nai madrali vuata kei nai madrali ka boi vinaka.\n10 Au sa qai kila talega ni sa sega tiko ni soli vei ira na Livai na kedra i votavota; ni o ira yadua na Livai kei ira na daunisere era sa daucakacaka tiko, era sa dui lesu tale ki na nodra veiwere.\n11 Au sa bose vata kei ira na veiliutaki ka tukuna, "Ena cava sa vakatikitikitaki kina na Vale ni Kalou?" Au sa qai vakasoqoni ira vata na tamata dauveiqaravi ka vakalesui ira tale ki na nodra i tikotiko.\n12 O ira kece na Juta era sa kauta mai nai katini ni veika kecega ki na vale vakarautaki.\n13 Sa qai digitaki o ira na dauniyau, ni vale ni maroroi yau o Selemaia na bete kei Setoki na vunivola kei ira na Livai, o Pedaia, tarava yani o Anana na luvei Saku, na luvei Matania, ni ra sa raici me ra tamata dina, sa nodra cakacaka me ra wasea nai votavota vei ira na dui tacidra.\n14 Mo Ni nanumi au, na noqu Kalou, ena vuku ni ka oqo, mo Ni kua ni qai laivi na noqu caka vinaka, au sa cakava oqo ena vuku ni vale ni noqu Kalou kei na kena cakacaka!\n15 Ena gauna o ya, au sa raica kina eso ena vanua o Juta, ni ra sa butu waini tiko ena Siga ni Vakacecegu, era sa kauta talega mai nai vau sila, era sa vakavodoka tiko na Asa ena waini, vaini, na lolo, kei na ka kecega era sa oca kina, era sa kauta mai ki Jerusalemi ena Siga ni Vakacecegu. Au sa vunauci ira me baleta na siga era sa veivoli tiko kina.\n16 Era sa tiko talega e kea na kai Taia, era sa kauta mai na ika kei na ka kecega, me ra mai veivoli ena Siga ni Vakacecegu vei ira na luvei Juta e Jerusalemi.\n17 Au sa qai veivosaki kei ira na turaga e Juta ka'u tukuna vei ira, "Na ka ca o ni sa kitaka oqo, o ni sa vakacacana kina na Siga ni Vakacecegu?\n18 "Era sa sega beka ni kitaka oqo o ira na nomuni qase, sa sega beka ni cakava na Kalou na veivakalolomataki levu oqo sa tarai keda tiko kei na koro talega? Dou sa kauta mai na rarawa e vakaikuritaki e Isireli ni dou sa vakacacana na Siga ni Vakacecegu."\n19 Sa qai yaco, ena matamata ni koro o Jerusalemi, ni sa tekivu me buto mai na bogi ni bera na Siga ni Vakacecegu, au sa solia nai vakaro me sa sogo kece na matamata, me ra kua tale ni dola me yacova ni sa oti na Siga ni Vakacecegu.\n20 O ira kece na dauveivoli ena kena veimataqali kece, era sa mai tiko rawa ena taudaku kei Jerusalemi vakadua se vakarua.\n21 Au sa vakananumi ira, ka tukuna, "Na cava o ni sa tiko bogi kina, vakavolita na bai-lalaga? Kevaka o ni na cakava tale, au na tarai kemuni!" Mai na gauna o ya ka lako yani, era sa sega tale ni dau lako mai ena Siga ni Vakacecegu.\n22 Au sa vakaroti ira na Livai me ra vakasavasavataki ira, ka me ra lako ka yadrava na matamata kece, ka vakatabuya na Siga ni vakacecegu! Ni nanumi au na noqu Kalou, me baleta na veika oqo, ka vakabulai au ena nomuni loloma levu.\n23 Ena veisiga talega o ya, au sa dau raici ira na luvei Isireli era sa vakawati tiko kei ira na yalewa ni Asitoti, Amoni kei Moapi.\n24 E veimama ni luvedra era sa vosa tiko vaka Asitoti, ka ra sa sega ni rawa ni vosataka na vosa vaka Juta, era sa vosa ga vakaoqo se na nodra vosa na veitamata tale eso.\n25 Au a veivosaki kei ira ka rulaki ira, kuitataka eso vei ira, ka dreta na uludra, ka au sa cakava vei ira, me ra bubului vua na Kalou ka tukuna, "O ni na sega ni solia na luvemuni yalewa me watidra na luvedra tagane se na luvemuni tagane me watidra na luvedra yalewa se oi kemuni sara ga.\n26 "E sega beka ni valavala ca o Solomoni na tui Isireli ena ka oqo? E dina ga ni sega tale na tui e vakataki koya, o koya sa lomani koya vakalevu na Kalou; Na Kalou sa cakava me tui e Isireli taucoko. Ia o ira na yalewa tani era sa vakavuna me valavala ca.\n27 "Me keimami rogoca li na veika ca o ni sa cakava, mo ni veicoqacoqa kina kei na noda Kalou, e na nomuni vakawati kina kei ira na yalewa sa sega ni kila na Kalou?"\n28 Sa dua na tamata na luvei Joiada, na luvei Eliasibi na bete levu, na vugoi Senivalati na Oronaite; au sa cemuri koya tani mai vei au.\n29 Mo Ni naumi ira, na noqu Kalou, baleta ni ra sa vakadukadukalitaka na cakacaka vakabete kei na veiyalayalati e nodra na bete kei na Livai.\n30 Au sa vakasavasavataki ira mai na ka kecega sa sega ni vaKalou. Au sa lesia talega vei ira na bete kei ira na Livai na nodra cakacaka me ra cakava,\n31 Me ra kauta mai na ka vakacabori kei nai sevu ena kena gauna digitaki. Mo Ni nanumi au na noqu Kalou, me'u vinaka kina!


WILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Armenian Azerbaijani Brazilian Sign Language Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Finnish French Georgian German Greek Hebrew Hiligaynon Hungarian Iban Indonesian Italian Japanese Kinyarwanda Kirghiz Korean Lithuanian Malagasy Myanmar Norwegian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Thai Turkish Ukrainian vakaViti\n14 NOVEBA, 2019\nEna ika31 ni Okosita ina ika26 ni Okotova 2019, era vakaitavi na mataveitacini mai na 19 na matanitu ena dua na porokaramu ni vuli iVolatabu ena vosa vakaArapea e Austria kei Jamani. Era vakaitavi ena cakacaka lavotaki qori e 1,782 na iVakadinadina i Jiova, era vakayagataka e 40,724 na aua, era vakaraitaka vaka4,483 na vidio, era solia tale ga e 24,769 na ivola vakaivolatabu.\nEna veiyabaki sa oti, era toki mai Austria kei Jamani e sivia ni dua na milioni na isenivalu. Levu vei ira qori era gole mai ena matanitu vosa vakaArapea. Levu vei ira na isenivalu qori era se bera ni rogoca vakadua na itukutuku veivakacegui ena iVolatabu. Era veiqaravi tiko ena yalava ni vosa vakaArapea e Austria kei Jamani e 1,108 na dautukutuku. Era sa qai mai veitokoni na tacida mai Kenada, Merika, kei na vica na matanitu e Urope. Era sa qai gole ena 24 na vanua me vaka na siti lelevu o Berlin, Cologne, Dresden, Frankfurt, Graz, Hamburg, kei Vienna.\nE vola e dua na tacida ena vanua qori: “Keimami sega vakadua ni tadra na kena yaga vei keimami na cakacaka lavotaki qo. Era mai vakauqeti keimami sara ga na mataveitacini era mai veitokoni. Keimami vakavinavinakataka vakalevu na nodra veivuke. Keimami marautaka vakalevu ni keimami bau vakaitavi tu ena cakacaka lavotaki qo.”\nE lai soqoni kei ira na iVakadinadina i Jiova e dua na cauravou e gole mai ena dua na matanitu e vosa vakaArapea. Ni oti na soqoni, dua na ka na nona marau qai taroga e dua na tacida: “O kila se cava na ibalebale ni mahabba vakaJamani?”\nE kaya sara yani na tacida, “Liebe (loloma)!”\nE kaya yani o cauravou: “Io, na itovo sara ga qori au raica ena soqoni nikua! Oni sa rui veikauaitaki. Oni vakabula kece vei au, oni mai lululu. Au raica na nodra veidokai na gole mai ena duidui matanitu. Ke ra va mada ga qo na tamata kece e vuravura, sa na bau duatani sara ga!”\nE kaya tale e dua na tagane me baleti ira na iVakadinadina i Jiova: “Oni kila na sala moni veimaliwai kina kei ira eso tale, ena vakilai na vakacegu ena vanua oni tiko kina.”\nE dua na veiwatini erau gole mai ena dua na matanitu e vosa vakaArapea, rau sa tiko e Jamani e rauta ni dua na yabaki. Erau mani sureta e rua na tacida me rau lai gunu ti ena nodrau vale. Ni rau sa vakamacalataka oti na tacida na vu ni nodrau gole yani, e taroga sara mai o yalewa, “Drau iVakadinadina i Jiova?” Rau kaya yani na tacida, “Io!” E kaya tale o yalewa: “Au sega sara ga ni vakabauta! Sa vakavula noqu vaqarai kemuni tiko. Au gole mada ga ena ikelekele ni sitima meu lai vaqarai kemuni. Qo drau sa tu sara. Drau lakovi au mai! E talai kemudrau sara ga mai na Kalou.”\nE vakalougatataka dina o Jiova na nodra sasaga na tacida ena cakacaka lavotaki qo ena kena wasei na inuinui mai na iVolatabu vei ira na“lewe ni veivanua kece ga.”—Maciu 28:19.


Vakacava ke Rau Tauvimate Noqu iTubutubu? | Ra Taroga na iTabagone\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Arabic (Lebanon) Armenian Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Ewe Finnish Fon French Georgian German Greek Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Italian Italian Sign Language Japanese Kamba Kazakh Kazakh (Arabic) Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Mexican Sign Language Myanmar Nepali Norwegian Nzema Oromo Otetela Pangasinan Persian Polish Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Romanian Russian Russian Sign Language Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Shona Sinhala Slovak Slovenian Spanish Swahili Swedish Tagalog Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Turkish Turkmen Ukrainian Uzbek Uzbek (Roman) Vietnamese Xhosa Yoruba Zulu vakaViti\nLevu na itabagone era sega ni kauaitaka tu na veiqaravi, ni rawa ni taura e dua na gauna me qai tauvimate bibi e dua vei rau na itubutubu.\nIa vakacava ke rau tauvimate nomu itubutubu ni o se qai tubu cake tiko? Dikeva na ka rau sotava e rua na itabagone qo.\nNa italanoa kei Emmaline\nNa italanoa kei Emily\niTalanoa kei Emmaline\nE tauvi tinaqu na Ehlers-Danlos syndrome (EDS), e mate mosimosi qai sega na kena iwali. Na mate qori e tara na isema ni yago, kuli ni yago, kei na sala ni dra.\nE qai ca ga vakalevu na ituvaki kei Na ena loma ni tini na yabaki sa oti, ni sega ni dua na iwali ni mate qori. Levu na gauna e dau malumu na pamu ni dra e yagona e lai rivarivabitaki kina na nona bula. Ena so na gauna sa dau vinakata ga me mate ena levu ni mosi e vakila e yagona.\nKeitou iVakadinadina i Jiova vakavuvale, qai dua na ka nodra dau veivakacegui na lewe ni ivavakoso keitou lewena! Kena ivakaraitaki, dua na goneyalewa keirau yabaki vata a volavola vei keitou vakavuvale. E kaya ni lomani keitou vakalevu e tu vakarau tale ga me vukei keitou ena ka keitou vinakata. E talei dina na itokani va qori!\nE vukei au vakalevu na iVolatabu. Kena ivakaraitaki, dua vei ira na tikinivolatabu au taleitaka na Same 34:18, e kaya: “E voleka o Jiova vei ira sa ramusu na lomadra.” Dua tale na Iperiu 13:6, e kaya: “E dau vukei au o Jiova, au na sega ni rere.”\nAu raica ni vakaibalebale dina vei au na ikarua ni tikinivolatabu. Au dau rerevaka de qai mate o tinaqu. Dua na ka noqu lomani koya, au dau vakavinavinakataka na siga yadua au tiko vata kina kei koya. Na tikinivolatabu qori e vakanuideitaki au me baleta na veigauna se bera mai kei na ituvaki cava ga e salavata mai.\nDua tale na ka au rerevaka tiko. Na EDS e mate ni kawa, a tauvi buqu kei tinaqu, qo sa tauvi au. Ia na Iperiu 13:6 e vakadeitaka vei au ni o Jiova ena “vukei au” ena ituvaki qori.\nEna gauna mada ga qo au saga meu vakavinavinakataka ga na veika sa tiko rawa. Meu guilecava na veika sa sivi qai kua ni leqataka na veigauna se bera mai. E dau vakavu lomabibi vei au keu vakatauvatana na ka sa sega ni rawata o Na kei na veika e dau rawata e liu. Ia e kaya na iVolatabu ni ka ni veivakatovolei eda sotava e “lekaleka qai mamada” ni vakatauvatani kei na inuinui ni bula tawamudu se bera mai.—2 Korinica 4:17; Vakatakila 21:1-4.\nVakasamataka mada: Cava e vukei Emmaline me donu tiko ga kina nona rai? E rawa vakacava ni donu tiko ga nomu rai ni o sotava na veika dredre?\niTalanoa kei Emily\nNiu se vuli tiko ena sekeneri, a tarai Ta vakalekaleka na lomabibi. E vaka ga sa yali na tamaqu dina qai sosomitaki ena dua na tagane vou. Tekivu mai na gauna qori sa dau vakila o Ta na rarawa, rere vakalialia, kei na nuiqawaqawa. E tinikalima na yabaki nona sotava tiko mai na ituvaki qori. Dua na ka na kena mosi vua me rarawa tiko, dina ga ni kila ni sega ni dua na vuna vinaka me va kina qori!\nKeitou iVakadinadina i Jiova, dua na ka nodra dau tokoni keitou vakavuvale o ira ena ivavakoso keitou lewena. Era yalovinaka ra qai vakaraitaka na yalo ni veikauaitaki dina. Era dau vakauqeti tamaqu ni tiko na kena yaga ena ivavakoso. Niu raica nona vosota tiko o Ta na ituvaki e sotava, au sa qai lomani koya ga vakalevu.\nAu nanumi tamaqu sara ga. E turaga mamarau, ia qo sa lomaocaoca qai vakila vakalevu na rarawa. E ca na lomaqu niu raica nona vala tiko e veisiga kei na meca e sega ni laurai e tiko ena loma ni nona vakasama.\nIa dua na ka nona sasaga o Ta me bulabula tiko ga kina. Ni sotava e dua na ituvaki dredre e wilika vakalalai na iVolatabu ena dua na siga ke vica mada ga na tikina. Qori e vakaukauataki koya sara ga vakalevu. Na ituvatuva lailai qori e veivakabulai. Dua na ka na levu ni noqu sakitaki koya ena gauna e sotava kina na ituvaki qori.\nAu taleitaka vakalevu na Niemaia 8:10, e kaya: “Kaukaua na marau e solia o Jiova.” Au vakila na dina ni tikinivolatabu qori. Na marau au vakila niu maliwai ira na tamata i Jiova ena soqoni, vakaitavi qai vakaogai au ena veika vakayalo, e vukei au vakalevu qori ena ituvaki dredre au sotava. Au vakila tale ga na vakacegu. Au vulica ena ivakaraitaki i tamaqu se mani dredre cava o sotava, o Jiova ena tokoni iko tu ga.\nVakasamataka mada: E tokoni tamana vakacava o Emily ena nona tauvimate bibi? O na vukea vakacava e dua e yalolailai?\nNi Tauvimate Nomu iTubutubu\nEda na sotava kece na rarawa—o ira mada ga e vakadonui ira na Kalou. Na vuna?\niMeli iMeli Vakacava ke Rau Tauvimate Noqu iTubutubu?


Vosota o Jisu Nona iValavala ca na Paralasi | Bula i Jisu\nMACIU 9:1-8 MARIKA 2:1-12 LUKE 5:17-26\nVOSOTA O JISU NONA CALA NA PARALASI QAI VAKABULAI KOYA\nE tete e veivanua na itukutuku kei Jisu. Levu era gole mai vakayawa mera rogoci koya, mera raica tale ga nona cakacaka veivakurabuitaki. Oti e vica na siga e lesu o Jisu i Kapenaumi, na vanua e dau tiko kina vakalevu. E tete totolo ena korolevu qori ena baravi kei Kalili na itukutuku ni sa lesu yani. Era mani gole e levu ina vale e tiko kina. Eso vei ira qori era Farisi, era qasenivuli ni lawa mai na koro kece e Kalili, Jutia, kei Jerusalemi.\n“Ra baci tabili yani na lewenivanua, e osodrigi na vale bau lai yaco sara i katuba, sa qai tekivu vunautaka vei ira na itukutuku vinaka.” (Marika 2:2) Sa vakarau yaco e dua na ka vakatubuqoroqoro. Qori ena vakadeitaka ni tu vei Jisu na kaukaua me kauta laivi na ka e vakararawataka tu na kawatamata ra qai bula vinaka tale o ira kece e via vakabula.\nE osodrigi na vale e veivakavulici tiko kina o Jisu, ratou laveta sara yani e dua na paralasi e va na tagane. Eratou vinakata me vakabula o Jisu nodratou itokani. Ia ratou sega ni “kauti koya rawa vei Jisu” ena vukudra na ilala levu. (Marika 2:4) Sa wacava nodratou rarawa! Eratou mani kaba i delanivale, eratou basuka, ratou qai vakalutulututaka sobu na tavata e davo toka kina na paralasi.\nVakacava e cudru o Jisu ni vakasosani? Sega! E qoroya dina nodratou vakabauta qai kaya vua na turaga paralasi: “Sa vosoti na nomu ivalavala ca.” (Maciu 9:2) E rawa dina ni vosota na ivalavala ca o Jisu? Era veiletitaka qori na vunivola kei na Farisi ra qai kaya: “Na cava e kaya tiko o ka qo? E vosabeca na Kalou! E sega tale ni dua e rawa ni vosota na ivalavala ca, na Kalou duadua ga.”—Marika 2:7.\nNi kila o Jisu na ka era veinanuyaka, e kaya vei ira: “Na cava oni veinanuyaka tiko kina na ka kece qo e lomamuni? I vei e rawarawa me tukuni vua na paralasi, ‘Sa vosoti na nomu ivalavala ca,’ se me tukuni, ‘Tucake, taura nomu idavodavo, lako’?” (Marika 2:8, 9) Io, e rawa ni vosota o Jisu nona ivalavala ca na turaga qori ena vuku ni isoro ena qai cabora malua.\nSa qai vakaraitaka o Jisu vei ira na ilala levu kei ira na dau vakalewai koya ni tu vua na lewa me vosota na ivalavala ca e vuravura. E vakarota na tagane paralasi: “Au tukuna vei iko, tucake, taura nomu idavodavo, lako i nomu vale.” E tucake sara o koya, taura nona idavodavo qai taubale yani e matadra na tu e kea. Era kurabui na lewenivanua! Era vakalagilagia na Kalou nira kaya: “Eda se sega ni bau raica e dua na ka va qo”!—Marika 2:11, 12.\nE vakavure vakasama ni sema o Jisu na ivalavala ca kei na tauvimate, na vosoti ni ivalavala ca ina bulabula vakayago. E tukuna na iVolatabu ni a valavala ca na imatai ni noda itubutubu o Atama qai dewavi keda kece mai na kena revurevu, oya na tauvimate kei na mate. Ia ena veiliutaki ni Matanitu ni Kalou, ena vosota o Jisu na nodra ivalavala ca o ira kece era lomana ra qai qarava na Kalou. Sa na qai kau laivi kina vakadua na tauvimate.—Roma 5:12, 18, 19.\nCava e uqeti Jisu me vakabula na tagane paralasi mai Kapenaumi?\nE kau yani vakacava vei Jisu na tagane ya?\nE laurai vakacava ena veivakabulai qo na kedrau isema na ivalavala ca kei na tauvimate? E vakacegui keda vakacava qori?\nE Rawa ni Vosoti na Noda Valavala ca?\nVakacava e vosota na Kalou na cala bibi? Na cava meda cakava meda rawata kina na veivakadonui ni Kalou?\niMeli iMeli “Sa Vosoti na Nomu iValavala Ca”\njy wase 26 t. 66-67