Me Dei Qai Marautaki na Vakawati | Vulici\nWILIKA ENA VOSA Acholi Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Argentinean Sign Language Armenian Armenian (West) Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bengali Bicol Bislama Brazilian Sign Language Bulgarian Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Czech Danish Drehu Dutch Efik English Estonian Finnish French Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kamba Kannada Kazakh Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Krio Kwangali Kwanyama Latvian Lithuanian Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mambwe-Lungu Marathi Mauritian Creole Maya Mexican Sign Language Mixe (North Central) Mizo Mongolian Moore Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Norwegian Nzema Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Aruba) Papiamento (Curaçao) Persian Polish Portuguese (Brazil) Punjabi Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Imbabura) Romanian Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tok Pisin Tshiluba Tsonga Turkish Turkmen Turkmen (Cyrillic) Tuvaluan Tzotzil Ukrainian Urdu Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu vakaViti\n“Kevaka sa sega ni tara na vale ko Jiova, era sa oca wale ko ira era sa tara.”—SAME 127:1a.\nNa ka dredre cava era sotava na veiwatini?\nRau na okati Jiova vakacava na veiwatini ena nodrau vakawati?\nRau na bulataka vakacava na veiwatini na iVunau Koula?\n1-3. Na ituvaki dredre cava era sotava na veiwatini? (Raica na iyaloyalo e cake.)\nE KAYA e dua na tagane sa 38 na yabaki nona marautaka tiko nona vakawati: “Ena vakalougatataki iko o Jiova ke o vinakata dina me vinaka nomu vakawati.” Io, e rawa nira marau na tagane kei na yalewa vakawati, mera veitokoni tale ga ena gauna dredre.—Vkai. 18:22.\n2 Ia e sega ni ka vou vei ira na veiwatini me “vakararawataki na yagodra.” (1 Kor. 7:28) Na vuna? Na leqa e sotavi e veisiga e rawa ni vakaleqa na vakawati. Nida ivalavala ca eda dau tauca na vosa e vakararawataka e dua, vakavuna na nanuma cala, se sega ni matata kina na veivosaki. Qori e rawa ni vakatovolei mada ga kina na vakawati vinaka. (Jeme. 3:2, 5, 8) Levu na veiwatini e dredre tale ga mera veiraurautaka na nodra cakacaka saumi kei na nodra qaravi ira na luvedra. Na lomaocaoca kei na wawale e vakadredretaka nodra tuvanaka eso na veiwatini na gauna mera vaqaqacotaka na nodra vakawati. Ena rairai vakaseavutaka nodra veilomani kei na veidokai na dredre ni bula vakailavo, tauvimate, kei na so tale na ituvaki dredre. Na vakawati mada ga e dei na kena yavu e rawa ni vakamalumalumutaki ena “itovo vakayago,” me vaka na veiyacovi tawadodonu, ivalavala vakasisila, veicati, veivala, vuvu, cudru, kei na duiyaloyalo.—Kala. 5:19-21.\n3 E ikuri ni leqa ena vakawati na yalo ni nanumi koya ga kei na itovo e sega ni vakalou ena “iotioti ni veisiga” qo. (2 Tim. 3:1-4) E kaukaua tale ga na nona sasaga e dua na meca voravora me vakaleqa na vakawati. E vakadreti keda na yapositolo o Pita: “E veilakoyaki voli na kemuni meca, na Tevoro, me vaka na laione e tagi, e vakasaqara e dua me basuraka.”—1 Pita 5:8; Vkta. 12:12.\n4. Ena dei qai marautaki vakacava na vakawati?\n4 E kaya e dua na tagane vakawati mai Japani: “Au lomaocaocataka vakalevu na noqu bula vakailavo. Niu sega ni veivosakitaka kei watiqu, e lai lomaocaoca kina o koya. E tauvimate bibi tale ga ena dua na gauna lekaleka sa oti. Na lomaocaoca qori e vakavuna me keirau veiba ena so na gauna.” Eso na ituvaki dredre ena vakawati e sega ni levei rawa, ia e rawa ni wali. Ena dei qai marautaki na vakawati ena veivuke i Jiova. (Wilika Same 127:1.) Meda veivosakitaka mada e lima na sala me vaqaqacotaki kina na bula vakawati, me dei tale ga. Na lima na sala qo e vaka na buloko e tarai cake qai vakadeitaki kina e dua na vale. Oti eda na raica se dregati ira vata vakacava na sala qori na loloma, me vaka na palasita e dregata vata na buloko ni vale.\nOKATI JIOVA ENA VAKAWATI\n5, 6. Era na okati Jiova vakacava ena nodra vakawati na veiwatini?\n5 E bibi vei ira na veiwatini mera yalodina ra qai vakamalumalumu vei koya e tauyavutaka na vakawati, me yavutaki dei kina na vakawati. (Wilika Dauvunau 4:12.) Era na okati Jiova na veiwatini ena nodra vakawati nira muria na nona veidusimaki. E kaya na iVolatabu me baleti ira na tamata ni Kalou ena gauna makawa: “Ni dou gole tani vaka ki nai matau se ki nai mawi, dou na qai rogoca e dua na vosa mai dakumudou ka vaka, oqo na sala, dou mai lako tu ga kina.” (Aisea 30:20, 21) Nikua era “rogoca” na veiwatini na vosa i Jiova nira wilika vata na Vosa ni Kalou. (Same 1:1-3) Kena ikuri, ena vaqaqacotaki nodra vakawati ni marautaki qai veivakabulabulataki vakayalo nodra Sokalou Vakavuvale. Bibi tale ga mera masu vata e veisiga me dei kina nodra vakawati, me rawa nira vorata na sasaga ni vuravura e lewa tu o Setani.\nNira cakava vata na veika vakayalo na veiwatini, era na marau ra qai veivolekati kei na Kalou kei na kedra isa (Raica na parakaravu 5, 6)\n6 E kaya o Gerhard mai Jamani: “Ni seavu na neirau marau ena duidui se nanuma cala, keirau raica ni yaga na ivakasala ena Vosa ni Kalou me keirau dau yalovosovoso, me keirau veivosoti tale ga. Na itovo qo e bibi ena vakawati mamarau.” Nira sasaga na veiwatini mera okata na Kalou ena nodra vakawati nira cakava vata na veika vakayalo, era na veivolekati kei na Kalou kei na kedra isa.\nMERA DAULOLOMA NA ULUNIVALE\n7. Mera qarava vakacava nodra itavi vakaulunivale na tagane vakawati?\n7 Na dei kei na marau ni vakawati e vakatau ena ivakarau ni nodra qarava na ulunivale nodra itavi. E kaya na iVolatabu: “[E] ulu ni tagane yadua o Karisito, e ulu ni yalewa na tagane.” (1 Kor. 11:3) Ena veitikina yavolita era vakasalataki na tagane ena sala mera veiliutaki kina, oya me tautauvata kei na ivakarau ni nona veiliutaki o Karisito. E sega ni dau veivakasaurarataki se voravora o Jisu, ia e dauloloma, yalovinaka, yalorawarawa, yalomalumalumu, qai yalomalua.—Maciu 11:28-30.\n8. Na cava me cakava o tagane me doka qai lomani koya kina o watina?\n8 O ira na tagane lotu vaKarisito era na sega ni vakaukauataki watidra mera dokai ira. Ia era na ‘kilai ira vinaka tiko ga na watidra ena nodra bula vata.’ Era ‘dokai ira nira ka malumalumu sara, nira yalewa.’ (1 Pita 3:7) Era vakaraitaka na tagane ni talei vei ira na watidra nira vosa ena veidokai ra qai yalololoma e matanalevu se ni rau tiko taurua ga. (Vkai. 31:28) Na veiliutaki vakayalololoma ena uqeti yalewa me doka qai lomana na watina, ena vakalougatataka kina na Kalou na nodrau vakawati.\nMERA VAKAMALUMALUMU NA YALEWA VAKAWATI\n9. Ena vakamalumalumu vakacava na yalewa vakawati?\n9 Ni yavutaki ena ivakavuvuli dodonu na noda lomani Jiova eda na vakamalumalumu kece ina ligana kaukaua. (1 Pita 5:6) Dua na sala bibi e vakaraitaka kina na yalewa ni doka na veiliutaki i Jiova oya ni veivuke qai veitokoni ena vuvale. E kaya na iVolatabu: “Kemuni na yalewa vakawati, ni vakarorogo vei ira na watimuni, ni dodonu mera cakava qo na imuri i Karisito.” (Kolo. 3:18) Macala ga ni na sega ni taleitaka kece o yalewa na vakatulewa i watina. Ia ke sega ni veisaqasaqa na nona vakatulewa kei na lawa ni Kalou, ena yalorawarawa na yalewa vakawati yalomalumalumu me muria.—1 Pita 3:1.\n10. Na cava e bibi kina na vakamalumalumu e yavutaki ena loloma?\n10 E dokai na yalewa vakawati ni vakatokai me ‘itokani’ nei watina. (Mala. 2:14) E yaga nona rai ena vakatulewa ni vuvale ni vakaraitaka ena veidokai, ia e vakamalumalumu tiko ga. Na tagane vakawati yalomatua ena vakarorogo vinaka ena ka e tukuna o watina. (Vkai. 31:10-31) Na vakamalumalumu e yavutaki ena loloma ena rawati kina na marau, vakacegu, kei na duavata ena vuvale, rau na lomavakacegu tale ga na veiwatini ni rau kila ni rau vakamarautaka tiko na Kalou.—Efeso 5:22.\nVEIVOSOTI TIKO GA\n11. Na cava e bibi kina na veivosoti?\n11 Dua na sala e dei kina na vakawati oya na veivosoti. Era na vaqaqacotaka na veiwatini na nodra vakawati nira ‘dau yalorawarawa, era dau veivosoti tale ga vakarawarawa.’ (Kolo. 3:13) Ia e rawa ni vakaleqai na vakawati nira katona na veiwatini na cala makawa, ra qai vakayagataka qori mera veibeitaki kina. Me vaka ga na kena rawa ni vakaleqa na vale na cicila, e rawa tale ga ni vakadredretaka na noda veivosoti na rarawa kei na yaloca. Ena yasana adua, ena dei na vakawati nira veivosoti na veiwatini, me vaka ga nona vosoti ira o Jiova.—Maika 7:18, 19.\n12. E ubia vakacava e “levu na ivalavala ca” na loloma?\n12 Na loloma dina e “sega ni katona na ca.” E “ubia e levu na ivalavala ca na loloma.” (1 Kor. 13:4, 5; wilika 1 Pita 4:8.) E rawa ni tukuni ni loloma e sega ni wilika na levu ni ivalavala ca meda vosota. Ni taroga na yapositolo o Pita me vosota vakavica e dua, e kaya o Jisu: “Me vakavitusagavulukavitu.” (Maciu 18:21, 22) E vakaraitaka o Jisu ni sega sara ga ni vakaiyalayala na noda veivosoti na lotu vaKarisito.—Vkai. 10:12. *\n13. Rawa vakacava ni bucini na yalo ni veivosoti?\n13 E kaya o Annette: “Ke rau sega ni via veivosoti na veiwatini, ena basika na yaloca kei na kasami, qori ena luluqa kina na vakawati. Na veivosoti e vaqaqacotaka na ivau ni vakawati drau qai veivolekati kina.” Mo bucina na yalo ni veivosoti, saga mo dau vakavinavinaka qai donu nomu rai. Mo dau vakavinavinakataki watimu mai vu ni lomamu. (Kolo. 3:15) Ena vakilai na vakacegu ni vakasama, na duavata kei na veivakalougatataki ni Kalou ni bucini na veivosoti.—Roma 14:19.\nNA IVUNAU KOULA\n14, 15. Na cava na iVunau Koula? E yaga vakacava ena vakawati?\n14 Macala ga nida vinakata meda dau dokai. Eda marau ni kauaitaki na noda rai kei na lomada. Ia o sa bau rogoca me kaya e dua, “Ena qai mena sici nikua”? Ena rairai donu na vuna e tukuni kina qori ena so na gauna, ia e kaya na iVolatabu: “Kakua ni ko kaya, ‘me vaka na nonai valavala vei au, ka’u na kitaka vakakina vua.’” (Vkai. 24:29) E tukuna o Jisu na ivakarau dodonu me wali kina na ituvaki dredre. E kilai levu na ivakarau qo, e vakatokai kina me iVunau Koula: “Na ka . . . oni vinakata mera cakava vei kemuni na tamata, moni cakava tale ga vei ira.” (Luke 6:31) E vakaibalebaletaka o Jisu meda cakava na ka eda vinakata me caka vei keda, meda kua ni sauma na ca ena ca. Ena bula vakawati, mera saga na veiwatini mera bulataka na ka era vinakata me laurai ena nodra vakawati.\n15 E vaqaqacotaki na kedra ivau na veiwatini nira kauaitaka na lomadra na kedra isa. E kaya e dua na tagane mai Sauca Aferika: “Keirau dau saga me keirau bulataka na iVunau Koula. Keirau rarawa ena so na gauna, ia keirau saga me keirau veidokai qai veirokovi, me vaka ga keirau vinakata me caka vei keirau.”\n16. Na cava mera kua ni cakava na veiwatini?\n16 Kua ni vakaraitaka na nona malumalumu na kemu isa se weroka na nona ivalavala votivoti—mo kua mada ga ni veiwalitaka. Nanuma ni vakawati e sega ni veisisivi me laurai kina o cei e kaukaua, o cei e domolevu, se o cei e mosimosi duadua nona vosa. E tiko kece noda malumalumu, ena so na gauna eda vakararawataki ira tale eso. Ia e sega ni dodonu me veivakalialiai se veibeci na nodrau vosa na veiwatini, se rau lai veibili sara se veituki.—Wilika Vosa Vakaibalebale 17:27; 31:26.\n17. Era na muria vakacava na tagane vakawati na iVunau Koula?\n17 Ena so na vanua e nanumi nira tagane dina o ira na vakalolomataki watidra se mokuti ira, ia e kaya na iVolatabu: “Sa vinaka cake ko koya sa berabera ni cudru ka ca na tamata qaqa; ko koya talega sa lewa na yalona vei koya sa kaba e dua na koro.” (Vkai. 16:32) Gadrevi dina na sasaga vua e dua me vakatotomuria na turaga rogo duadua a bau bula, o Jisu Karisito, me lewa vinaka tale ga na yalona. E sega ni ivakaraitaki ni tagane dina na nona beci watina e dua ena ka e tukuna se na nona mokuti koya, ena vakaleqa na nona veiwekani kei Jiova. E kaya na daunisame o Tevita, e tagane kaukaua qai yaloqaqa: “Dou rere ga, kakua ni valavala ca: Veivosaki kei na yalomudou e na nomudoui mocemoce, ka tiko lo.”—Same 4:4.\n“MONI SULUMAKA NA LOLOMA”\n18. Na cava me bucini tiko ga kina na loloma?\n18 Wilika 1 Korinica 13:4-7. Bibi duadua na loloma ena vakawati. “Moni vakaisulu ena yalo ni veikauaitaki dina, yalololoma, yalomalumalumu, yalomalua, kei na vosota vakadede. Ia me kena ilutua, moni sulumaka na loloma ni qo na ivau vinaka duadua ni duavata.” (Kolo. 3:12, 14) Na loloma mo vakuai iko me vakataki Karisito e ivau vinaka ni vakawati, e vaka na palasita e dregata vata na buloko ni vale. Ena dei tiko ga na vakawati ni votu ena so na gauna na nomudrau malumalumu, na tauvimate, na leqa vakailavo, se na dredre ni veimaliwai kei ira na wekai watimu.\n19, 20. (a) Na cava mera cakava na veiwatini me dei qai marautaki nodra vakawati? (b) Na cava ena veivosakitaki ena ulutaga tarava?\n19 E bibi na loloma, yalodina, kei na sasaga me dei kina na vakawati. Mera kua ni biubiu na veiwatini ni dredre na itosotoso, ia mera nakita dei me vinaka qai dei na nodra vakawati. Na nodra lomani Jiova kei na kedra isa na lotu vaKarisito yalodina ena uqeti ira mera walia na ituvaki dredre, ni “sega vakadua ni seavu na loloma.”—1 Kor. 13:8; Maciu 19:5, 6; Iper. 13:4.\n20 E ka ni sasaga me dei qai marautaki na vakawati ena gauna qo ni ‘vakilai e levu na ka dredre.’ (2 Tim. 3:1) Ia e rawa ena veitokoni i Jiova. E vinakati tale ga vei ira na veiwatini mera vorata na itovo dukadukali ni vuravura. Ena veivosakitaki ena ulutaga tarava na ka mera cakava na veiwatini mera taqomaka kina vakayalo na nodra bula vakawati.\n^ para. 12 Era na saga na veiwatini mera veivosoti ra qai walia na nodra leqa, ia e vakadonui ena iVolatabu me lewa o koya e sega ni cala me vosota se sereka na watina e veibutakoci. (Maciu 19:9) Raica na ulutaga “Na Rai ni iVolatabu: Veibutakoci—Mo Vosota se Kua?” ena ilavelave ni Yadra! Janueri-Maji, 1996.\niMeli iMeli Me Dei Qai Marautaki na Vakawati


Era ‘na Qai Kila na Veimatanitu ni o Yau o Jiova’—Isikeli 25:17\nEra ‘na Qai Kila na Veimatanitu ni o Yau o Jiova’\nTIKINA BIBI: Ka eda vulica ena nodra veimaliwai na Isireli kei na veimatanitu era beca na yaca i Jiova\n1, 2. (a) Na cava e tukuni kina ni vaka tu na sipi ena kedra maliwa na olifa o Isireli? (Raica na imatai ni iyaloyalo.) (b) Cava era vakalaiva na Isireli kei na nodra tui me yaco?\nSA DRAU vakacaca na yabaki nona vaka tu na sipi ena kedra maliwa na olifa o Isireli. Era vakarerei Isireli ena iyala ni vanua ena tokalau o ira na Amoni, na Moapi, kei ira na Itomi. Era vakaitikotiko ena ra na kai Filisitia, era meca tu kei Isireli ena dua na gauna balavu. E toka ena vualiku na koro o Taia, e koro vutuniyau qai rogo ena veivoli. E tiko ena ceva na koro makawa o Ijipita, e veiliutaki kina na nodra tui o Fero, e rokovi tu vaka na kalou.\n2 Nira nuitaki Jiova na Isireli, e taqomaki ira mai na kedra meca. Ia era vakalaiva tiko ga na tamata i Jiova kei ira na kena tui na nodra veivakamuai cala na veimatanitu era tu voleka. Kena ivakaraitaki o tui Eapi, e malumalumu nona vakatulewa. E lewa na yavusa e tini ni matanitu o Isireli donuya na gauna i Tui Josafati e Juta. E vakamautaki Jesepeli na luvei tui Saitoni e lewa na koro vutuniyau o Taia. E tauyavutaka gona o Jesepeli na kena sokaloutaki o Peali e Isireli qai vakamuai watina me vakadukadukalitaka na sokalou savasava.—1 Tui 16:30-33; 18:4, 19.\nKATO NI VEIVAKAVULICI 7A: Veimatanitu era Wavokiti Jerusalemi\n3, 4. (a) E tukuni cei tale o Isikeli? (b) Na taro cava eda na veivosakitaka?\n3 A vakasalataki ira na nona tamata o Jiova me baleta na ca ni nodra tawayalodina. Toso na gauna sa sega tale ni vosoti ira. (Jere. 21:7, 10; Isik. 5:7-9) Ena 609 B.G.V., e gole tale yani ina Vanua Yalataki ena ikatolu ni gauna na mataivalu ni Papiloni. Sa oti qo e tini na yabaki na nodra curuma yani na vanua. Era na basuka na bai kei Jerusalemi ra qai vakamatei ira na saqati Nepukanesa. Nira sa tekivu wavokita na koro qai vakayacori vakamatailalai na parofisai uqeti vakalou i Isikeli, e veisau tale na ka e tukuna na parofita me baleti ira na veimatanitu era tiko wavokita na Vanua Yalataki.\nEra na sega ni drobula rawa na veimatanitu era vakaucacataka na yaca i Jiova\n4 E tukuna vei Isikeli o Jiova nira na marau na meca kei Juta ni sa vakarusai o Jerusalemi ra qai vakacacani na vakabulai. Ia ena sega ni drovaka rawa na ca ni ka era cakava na matanitu e vakaucacataka na yaca i Jiova qai vakararawataki ira na nona tamata. Na cava eda vulica ena nona veimaliwai o Isireli kei ira na veimatanitu? Na cava eda nuitaka nikua ena parofisai Isikeli me baleti ira na veimatanitu qori?\nE “Ca” Nodra iVakarau Vei Isireli\n5, 6. Era veiwekani vakacava na Amoni kei ira na Isireli?\n5 Era veiwekani vakadra na Isireli kei ira na Amoni, Moapi, kei na Itomi. Ia dua na gauna balavu nodra vakalolomataki ira na tamata ni Kalou qai “ca” nodra ivakarau vei ira.—Isik. 25:6.\n6 Vakasamataki ira na Amoni. Era kawa i Loti na luvei taci Eparama, nira basika mai vua na luvena yalewa gone. (Vkte. 19:38) Era rairai kila na tamata ni Kalou na nodra vosa, e via tautauvata ga kei na vosa vakaIperiu. E mani tukuna vei ira na Isireli o Jiova mera kua ni vakaliuliu na valuti ira na kawa i Amoni. (Vkru. 2:19) Ia ena nodra gauna na Dauveilewai, era tovaki Ekiloni na Tui Moapi na kawa i Amoni mera vakalolomataki ira na Isireli. (Dvei. 3:12-15, 27-30) Na gauna e qai buli kina me tui o Saula, era valuti Isireli na Amoni. (1 Sam. 11:1-4) Ena gauna tale ga i Tui Josafati era tovata tale kei Moapi mera curuma na Vanua Yalataki.—2 Vei. 20:1, 2.\n7. Na ivakarau cava era cakava na kai Moapi vei ira na wekadra era Isireli?\n7 Era kawa tale ga i Loti na Moapi, ia era basika mai vua na luvena yalewa ulumatua. (Vkte. 19:36, 37) E tukuna vei ira na Isireli o Jiova mera kua ni “valuti Moapi.” (Vkru. 2:9) Ia era yaloca na kai Moapi. Era sega ni vukea na wekadra era sereki mai Ijipita, era saga ga mera kua ni curu ena Vanua Yalataki. E mani saumi Pelami o Tui Pelaki me vosavakacacataki ira na Isireli, qai vakavulici Pelaki o Pelami ena sala me rawai ira kina na tagane ni Isireli mera cakava na itovo vakasisila, mera qaravi matakau tale ga. (Tiko 22:1-8; 25:1-9; Vkta. 2:14) E vicavata na senitiuri nodra vakararawataki ira tiko na wekadra o ira na Moapi, me yacova sara na gauna i Isikeli.—2 Tui 24:1, 2.\n8. Na cava e tukuna kina o Jiova nira veitacini kei Isireli o ira na Itomi? Cava era qai cakava na Itomi?\n8 O Ira na kai Itomi era kawa i Iso, na isa ni drua i Jekope. Na nodra veiwekani voleka kei ira na Isireli, e tukuna kina o Jiova ni o ira na kai Itomi kei ira na Isireli era vaka ga na veitacini. (Vkru. 2:1-5; 23:7, 8) O ira mada ga na Itomi era saqati Isireli ena gauna era biubiu mai kina e Ijipita me yacova na kena vakarusai o Jerusalemi ena 607 B.G.V. (Tiko 20:14, 18; Isik. 25:12) Ena gauna qori, era marautaka na kai Itomi nona vakararawataki o Isireli, nira uqeti ira na kai Papiloni me vakalalai o Jerusalemi. Era raica tale ga me kua ni drobula e dua na Isireli, ra qai soli ira vua na meca.—Same 137:7; Opet. 11, 14.\n9, 10. (a) Na cava e qai yaco vei ira na Amoni, Moapi kei Itomi? (b) Tukuna eso na ivakaraitaki nira sega ni meca kece kei Isireli na lewe ni veimatanitu qori.\n9 E raica vakabibi o Jiova nodra vakalolomataki na nona tamata. E kaya: “Au na soli . . . ira na Amoni vei ira na lewenivanua ena Tokalau mera taukena mera kua kina ni nanumi na Amoni ena veimatanitu.” E kaya tale: “Au na tauca vei Moapi na kena itotogi, era na qai kila ni o yau o Jiova.” (Isik. 25:10, 11) Ni oti e lima na yabaki na kena bale o Jerusalemi, sa qai vakayacori na parofisai qori nira vakamalumalumutaki ira na Amoni kei Moapi o ira na kai Papiloni. E kaya o Jiova me baleti Itomi ni na “vakarusa mai kea na tamata kei na manumanu” ena “vakalala” tale ga. (Isik. 25:13) Me vaka ga a parofisaitaki, era sega tale ni qai bula tiko na Amoni, Moapi, kei ira na Itomi.—Jere. 9:25, 26; 48:42; 49:17, 18.\n10 Ia era sega ni meca kece ni tamata ni Kalou o ira na lewe ni veimatanitu qori. Kena ivakaraitaki o Seleki na Amoni kei Icema na kai Moapi erau dua vei ira na sotia qaqa i Tui Tevita. (1 Vei. 11:26, 39, 46; 12:1) O Ruci tale ga na yalewa ni Moapi e qai mai sokalou yalodina i Jiova.—Ruci 1:4, 16, 17.\nMeda kua ni rawai ena so na ka lalai\n11. Na cava eda vulica ena nodra veimaliwai na Isireli kei ira na Amoni, Moapi, kei Itomi?\n11 Na cava eda vulica ena nodra veimaliwai na Isireli kei ira na veimatanitu era tu voleka? Kena imatai, nira wele na Isireli, era sega ni kidava nira sa muria tiko na vakabauta ni lotu lasu, me vaka na sokalou vei Peali ni Piori kei na nodra kalou lasu na Amoni o Moleke. (Tiko 25:1-3; 1 Tui 11:7) E rawa ni yaco tale ga qori vei keda. Era na rawa ni vakawelei keda o ira na wekada tawavakabauta meda kua ni yalodina. Kena ivakaraitaki, era na sega ni taura rawa na vuna eda sega ni marautaka kina na Siganimate, soli iloloma ena Kirisimasi, se so tale na ivalavala e veisemati kei na vakabauta ni lotu lasu. Ke sega mada ga ni ca na nodra inaki, era na saga mera rawai keda ena so na ka lalai. E bibi gona meda kua ni rawai ena so na ituvaki va qori! Me vakataki ira ga na Isireli, ke da rawai mada ga ena so na ka lalai, ena rawa ni vakaleqa noda veiwekani kei Jiova.\n12, 13. Eda na rawa ni tusaqati vakacava? Cava e rawa ni yaco ke da yalodina tiko ga?\n12 Eda rawa ni vulica e dua tale na ka bibi vei ira na Isireli kei ira na Amoni, Moapi, kei Itomi. Nira rawa ni tusaqati keda vakalevu na wekada era sega ni tiko ena dina. E veivakasalataki o Jisu ni so na gauna na itukutuku eda vunautaka ena “kauta mai na veitawasei, rau na veitawasei na veitamani tagane, o rau na veitinani yalewa.” (Maciu 10:35, 36) E vakaroti ira na Isireli o Jiova mera kua ni veileti kei ira na wekadra, eda na sega tale ga ni vakavu veiba. Ia meda kua ni kidroataka na nodra veitusaqati na wekada.—2 Tim. 3:12.\n13 Mera kua mada ga ni vakamuai keda na wekada ke ra sega ni tusaqati keda vakadodonu ena noda sokalou. Na vuna? E bibi ga me vakamuai keda o Jiova ni dodonu meda vakaliuci koya mai vu ni lomada. (Wilika Maciu 10:37.) Ke da yalodina tiko ga vei Jiova, era na rawa ni mai tomani keda ena sokalou savasava eso na wekada, me vaka ga nodratou ivakaraitaki o Seleki, Icema, kei Ruci. (1 Tim. 4:16) Era na marautaka tale ga mera qarava na Kalou dina, e dauloloma qai dauveitaqomaki.\nTau na “iTotogi Kaukaua” Vei Ira na Meca i Jiova\n14, 15. Na cava era dau cakava na kai Filisitia vei ira na Isireli?\n14 Era biuvanua na kai Filisitia mai na yanuyanu o Kiriti ina vanua e yalataka o Jiova vei Eparama kei na nona kawa. Erau kilai ira na kai Filisitia o Eparama kei Aisake. (Vkte. 21:29-32; 26:1) Nira curuma na Vanua Yalataki na Isireli, era sa le levu qai vakadomobula na mataivalu ni Filisitia. Era sokaloutaka na kalou lasu me vakataki Pealisipupi kei Tekoni. (1 Sam. 5:1-4; 2 Tui 1:2, 3) Ena so na gauna era qaravi rau tale ga na kalou lasu qori na Isireli.—Dvei. 10:6.\n15 Nira tawayalodina na Isireli, e mani vakatara o Jiova me lewai ira na nona tamata na kai Filisitia me vica vata na yabaki. (Dvei. 10:7, 8; Isik. 25:15) Era yalana e levu na ka vei ira na Isireli * ra qai vakamatea e le levu. (1 Sam. 4:10) Ia nira veivutuni na Isireli ra qai lesu vei Jiova, e vakabulai ira o koya. E vakayagataki ira na tagane me vakataki Samisoni, Saula kei Tevita mera vakabulai ira na nona tamata. (Dvei. 13:5, 24; 1 Sam. 9:15-17; 18:6, 7) Me vaka ga e parofisaitaka o Isikeli era vakila na kai Filisitia na “itotogi kaukaua” nira ravuta yani na nodra vanua na kai Papiloni, ni oti ya era qai cakava tale ga qori na kai Kirisi.—Isik. 25:15-17.\n16, 17. Na cava eda rawa ni vulica ena nodra veimaliwai na Isireli kei ira na kai Filisitia?\n16 Na cava eda rawa ni vulica ena nodra veimaliwai na Isireli kei ira na kai Filisitia? Eda tusaqati na tamata i Jiova nikua vei ira eso na matanitu qaqa era veiliutaki tiko. Ia eda sega ni vakataki ira na Isireli, e kilai tu nida dau yalodina vei Jiova. Era na rairai qaqa ena so na gauna na meca ni sokalou savasava. Me kena ivakaraitaki, ena itekitekivu ni ika20 ni senitiuri, e saga na matanitu o Merika me tarova na noda cakacaka nira totogitaki mera vicasagavulu na yabaki e valeniveivesu o ira na lesi mera liutaka na isoqosoqo. Ena ikarua ni ivalu levu, e saga na isoqosoqo na Nazi e Jamani me vakawabokotaki ira na tamata ni Kalou, era vesu e udolu vakacaca, ra qai vakamatei e vica vata na drau. Ni oti na ivalu, dua na gauna balavu nodra sasaga na Soviet Union mera saqati keda na iVakadinadina, era kau vakavesu na tacida ena keba ni veivakararawataki se ra lai biu tu ena dua na vanualala.\n17 Era na rairai saga tiko ga na vakailesilesi vakamatanitu mera vakatabuya na cakacaka vakavunau, mera vesu na tacida, se vakamatei eso vei keda. Vakacava e dodonu meda rere se cakitaka noda vakabauta? Sega! O Jiova ena vakabulai ira na yalodina. (Wilika Maciu 10:28-31.) Eda sa raica na nodra yali yani o ira na matanitu kaukaua dau veivakalolomataki, ia e tubu tiko ga na isoqosoqo i Jiova. Sa na voleka qo mera vakataki ira na Filisitia na matanitu vakatamata era se veiliutaki tiko—nira na vakasaurarataki mera kilai Jiova. Me vakataki ira ga na kai Filisitia era na vakarusai vakadua!\nE Sega ni Veitaqomaki na ‘Levu ni iYau’\n18. E vakacava na levu ni vanua e lewa o Taia?\n18 Na koro makawa o Taia * e vanua ni veivoli kilai levu ena gauna makawa. Na sala ni veivoli i Taia e yaco sara ena ra ni Wasa na Mediterranean. E kovuta tale ga na veimatanitu ena tokalau na vanua ni nona veivoli. Sa vica vata na senitiuri na nona rawaka tiko o Taia mai na veivanua qori. Era vutuniyau na dauveivoli kei ira na dauvolivolitaki, ra qai okati ira mera turaga.—Aisea 23:8.\n19, 20. Era duidui vakacava na lewe i Taia kei ira na lewenikoro o Kipioni?\n19 Donuya na gauna ni veiliutaki i Tui Tevita kei Solomoni era dau caka bisinisi na Isireli kei ira na lewe i Taia. Era vakarautaka na iyaya kei na matai me tara kina na vale vakatui i Tevita, kei na tara ni valenisoro i Solomoni. (2 Vei. 2:1, 3, 7-16) Qori na gauna era yalodina tiko kina vei Jiova na Isireli ra qai vakalougatataki. (1 Tui 3:10-12; 10:4-9) E rawa sara ga nira vulici Jiova kei na sokalou savasava e levu vei ira na lewenivanua e Taia ra qai vakadinadinataka na yaga ni nodra qarava na Kalou dina!\n20 Ia e levu vei ira na lewe i Taia era domodomoiyau tiko ga. Era sega ni muria na nodra ivakaraitaki na lewenikoro o Kipioni nira rogoca na veika lelevu e cakava o Jiova, e uqeti ira qori mera nona dauveiqaravi. (Josua 9:2, 3, 22–10:2) Ia o ira na lewe i Taia era saqati ira na tamata ni Kalou ra qai volitaki ira vakabobula.—Same 83:2, 7; Joeli 3:4, 6; Emosi 1:9.\nEda na sega vakadua ni raica na iyau me vaka na bai e dau veitaqomaki\n21, 22. Na cava e qai yaco vei Taia? Na vuna?\n21 E vakayagataki Isikeli o Jiova me tukuna vei ira na dauveitusaqati qori: “Au na valuti iko Taia, au na kauta cake yani e levu na matanitu mera valuti iko, me vaka ga na se ni ua mai wasawasa. Era na vakarusa na bai kei Taia, era na basuka na kena valececere, au na karia tani na kena qele, au na cakava me dua na vatu taliva.” (Isik. 26:1-5) Era nuitaka na lewe i Taia na nodra iyau me taqomaki ira, me vaka ga na kena taqomaki ira na bai ni nodra koro, e 46 na mita na kena cere. E dodonu mera a kauaitaka na ivakasala i Tui Solomoni qo: “Na iyau ni vutuniyau e nona koro kaukaua, e vaka na bai cecere ena nona vakasama.”—Vkai. 18:11.\n22 Ni sa vakayacori na parofisai i Isikeli me baleti ira na Papiloni kei ira na kai Kirisi, era qai kila na lewe i Taia ni sega wale ga ni yaga na nodra vakanuinui tu ena nodra iyau kei na bai cecere ni koro. Ni vakarusai oti o Jerusalemi, e 13 na yabaki nodra wavokiti Taia tu na kai Papiloni. (Isik. 29:17, 18) Ena 332 B.G.V., e vakayacora o Alekisada na Ka Levu na parofisai e tukuna o Isikeli. * Era karia tani na nona mataivalu na irusarusa ni koro o Taia ena yasana i vanua ra qai kolotaka i wai na kena vatu, iyaya kau kei na qele me caka kina na sala e basika ina koro e tiko ena yasana i wai. (Isik. 26:4, 12) E basuka o Alekisada na bai, e kauta na iyau ni koro, vakamatea e sivia na udolu na sotia kei ira na lewenivanua, e qai volitaka e vica vata na udolu mera bobula. Era sa qai kilai Jiova na lewe i Taia nira sa leqa, ni na sega ni taqomaki ira na ‘levu ni nodra iyau.’—Isik. 27:33, 34.\nE vaka e taqomaki vinaka tu o Taia, ia e qai vakarusai me vaka e parofisaitaka o Isikeli (Raica na parakaravu e 22)\n23. Na cava eda rawa ni vulica vei ira na lewe i Taia?\n23 Na cava eda vulica vei ira na lewe i Taia? Eda na sega vakadua ni via vakalaiva “na veibacani ni iyau” meda nuitaka mera vaka tu na bai e veitaqomaki. (Maciu 13:22) Eda sega ni rawa ni “qarava na Kalou kei na iYau.” (Wilika Maciu 6:24.) O ira ga era qaravi Jiova mai vu ni lomadra era taqomaki vinaka tu. (Maciu 6:31-33; Joni 10:27-29) Ena vakayacori dina na parofisai me baleta na icavacava ni ituvaki qo, me vaka ga na kena vakayacori na parofisai me baleti Taia. Era na qai kilai Jiova ena gauna qori o ira na vakararavi ena nodra iyau ni sa na vakarusa o koya na veika vakabisinisi ni vuravura kocokoco qo.\n“Dua ga na Tolonicovuata Madu” na Veiliutaki Vakapolitiki\n24-26. (a) Na cava e tukuna kina o Jiova ni o Ijipita e “dua ga na tolonicovuata madu”? (b) E vakawaletaka vakacava o Tui Setekaia na veidusimaki i Jiova? Cava na kena itinitini?\n24 Mai na gauna i Josefa ina gauna era gole yani kina na kai Papiloni i Jerusalemi, e vakayagataka o Ijipita nona kaukaua vakapolitiki ena Vanua Yalataki. Na dede ni gauna e veiliutaki tu kina o Ijipita e nanumi ni na dei me vaka e dua na vunikau bula dede. Ia ni vakatauvatani vei Jiova, e malumalumu—e sega ni kaukaua mai na “dua ga na tolonicovuata madu.”—Isik. 29:6.\n25 E sega ni raici Ijipita va qori na Tui vukitani o Setekaia. O Jiova e vakayagataka na parofita o Jeremaia, me uqeti Setekaia me vakamalumalumu vua na tui Papiloni. (Jere. 27:12) E bubului mada ga o Setekaia ena yaca i Jiova ni na sega ni saqati Nepukanesa. Ia e qai vakawaletaka na veidusimaki i Jiova, e sega ni dina ena nona bubului vei Nepukanesa qai kere veivuke vei Ijipita ena kena valuti o Papiloni. (2 Vei. 36:13; Isik. 17:12-20) O ira ga na Isireli era nuitaka na kaukaua ni veiliutaki vakapolitiki e Ijipita era sotava tale na leqa. (Isik. 29:7) O Ijipita e rerevaki tu me vaka na “manumanu vakaitamera ni wasawasa.” (Isik. 29:3, 4) Ia e kaya o Jiova ni na cakava vua na ka vata ga era dau cakava na dauvakasasa karokotaile ni Naile—ena biuta na iqaso ena galegalena qai vakarusai koya. E cakava sara ga qori ni talai ira na kai Papiloni mera vakamalumalumutaki Ijipita.—Isik. 29:9-12, 19.\n26 Vakacava ga na tui tawayalodina o Setekaia? Ni talaidredre vei Jiova, e parofisaitaka o Isikeli ni na kau tani vua na “turaga ca” qo na nona isala vakatui, ena tini ca tale ga na nona veiliutaki. Ia e dua tale na ka vinaka qai tukuna o Isikeli. (Isik. 21:25-27) Sa tukuna tu o Jiova ni na basika mai e dua ena yatukawa vakatui, e tu vua na “dodonu” me nona na idabedabe vakatui. Ena wase tarava eda na qai raica kina o cei na tui qori.\n27. Na cava eda rawa ni vulica ena nodra veimaliwai na Isireli kei ira na Ijipita?\n27 Na cava eda vulica ena nodra veimaliwai na Isireli kei ira na Ijipita? Meda kua ni vakararavi ena veiliutaki vakapolitiki nida nanuma ni na kauta mai na vakacegu dina. Eda na “sega ni vakavuravura” ena ka mada ga eda vakasamataka. (Joni 15:19; Jeme. 4:4) Ena rairai nanumi ni kaukaua na veika vakapolitiki, me vakataki Ijipita ga e malumalumu me vaka e dua na tolonicovuata madu. Sa na bau ka vakalialia meda vakanuinui vei ira na tamata wale mai na noda nuitaka na Kalou Kaukaua qai Cecere Duadua e lomalagi kei vuravura!—Wilika Same 146:3-6.\nNida tiko taudua mada ga, meda kua ni tovaka na veika vakapolitiki ni vuravura qo (Raica na parakaravu e 27)\n“Era na Qai Kila” na Veimatanitu\nKATO NI VEIVAKAVULICI 7B: Matavosa Bibi ena iVola i Isikeli\n28-30. Na cava na kena duidui ni tukuni era ‘na qai kilai’ Jiova na veimatanitu kei na noda kilai Jiova?\n28 E cavuti vakavica vata ena ivola i Isikeli na ka e tukuna o Jiova ina veimatanitu nira “na qai kila ni o yau o Jiova.” (Isik. 25:17) E yaco dina qori ena gauna makawa ni vakataulewa o Jiova vei ira na kedra meca na nona tamata. Ia ena rabailevu sara na kena vakayacori nikua. Ena sala cava?\n29 Me vakataki ira na tamata ni Kalou ena gauna makawa, era wavokiti keda tu na veimatanitu era nanuma nida vaka na sipi e sega ni taqomaki. (Isik. 38:10-13) Eda na qai veivosakitaka ena Wase 17 kei na 18 ni ivola qo, ni sa voleka ni ravuti ira na tamata ni Kalou na veimatanitu. Ia na gauna era na cakava kina qori, era na qai kila na ibalebale dina ni kaukaua. Era na qai kilai Jiova—era na raica ni cecere duadua nona veiliutaki—nira sa vakarusai ena ivalu na Amaketoni.—Vkta. 16:16; 19:17-21.\n30 Ena yasana adua, o Jiova ena taqomaki keda qai vakalougatataki keda. Na vuna? Nida sa vakadeitaka ena gauna qo nida kilai Jiova, eda nuitaki koya, eda talairawarawa vua qai savasava na noda sokaloutaki koya.—Wilika Isikeli 28:26.\n^ para. 15 Kena ivakaraitaki, era vakatabuya na kai Filisitia na cakacaka vakamatai ni kaukamea e Isireli. Era dau lako na Isireli vei ira na kai Filisitia ke vinakati me vagatari na iyaya ni teitei, era na qai sauma ena isau ni cakacaka e tautauvata kei na isau ni vica na siga.—1 Sam. 13:19-22.\n^ para. 18 Na koro makawa o Taia e rairai tara ena vanua sukusukura volekata na baravi, rauta ni 50 na kilomita ena vualiku kei Ulu i Kameli. E muri e qai toso yani na koro ena yasana i vanua. Na yaca ni koro vakaArame na Sur, e kena ibalebale “Vatu.”\n^ para. 22 Eratou parofisaitaka tale ga na ka ena yaco vei Taia o Aisea, Jeremaia, Joeli, Emosi, kei Sakaraia. E vakayacori kece na veika lalai e tukuni me baleta na koro qori.—Aisea 23:1-8; Jere. 25:15, 22, 27; Joeli 3:4; Emosi 1:10; Saka. 9:3, 4.\nNa cava meda kua ni kidroa kina ke ra saqata na wekada noda sokaloutaki Jiova?\nNa cava meda nuitaka ke mani kaukaua nodra veitusaqati na veimatanitu?\nNa cava o vulica vei ira na lewe i Taia?\nO na vakaraitaka vakacava ni o kilai Jiova?\niMeli iMeli Era ‘na Qai Kila na Veimatanitu ni o Yau o Jiova’\nrr wase 7 t. 71-81


Ka tukuna vei ira na turaganilewa, "Mo ni qarauna na veika o ni sa cakava, ni o ni sega ni na lewa e na vuku ni tamata ia e na vuku i Jiova ga, o Koya sa tiko vata kei kemuni e na nomuni lewa. 2 Veigauna 19:6\nI Jiova, ni tuberi au ena Nomuni yalododonu, baleti ira na kequ meca. Me dodonu tiko na nomuni sala e mataqu. Same 5:8\nJiova mo Ni vakaraitaka vei au na Nomuni sala, ka vakavulici au kina. Liutaki au ki na Nomuni dina ka vakavulici au kina. Ni sa i Kemuni na Kalou, na noqu i vakabula; Kemuni ga, au sa waraka tiko ena veisiga. Same 25:4,5\nO ira na yalomalumalumu sa tuberi ira ena lewa dodonu, sa vakavulici ira na yalomalua ena Nona sala. Same 25:9\nJiova, ni vakavulica vei au na Nomuni sala, mo Ni tuberi au ena sala vinaka, ena vukudra ga na kequ meca. Same 27:11\nAu na vakarota vei iko ka vakavulica vei iko ena sala mo ni lako kina; na yaloka ni Mataqu ena tuberi iko. Same 32:8\nO ira sa vakalouvinakataki mai vei Koya, era na taukena na vanua, ia o ira sa cudruvi mai vei koya, era na muduki tani. Same 37:23\nO Ni na tuberi au ena Nomuni i vakasala ni oti o ya, o Ni na ciqomi au ena vanua vakaiukuuku. Same 73:24\nMo ni dolava na mataqu me'u raica rawa kina na veika veivakurabuitaki sa tu ena Nomuni vunau. Same 119:18\nNa Nomuni vosa sa cina ki na yavaqu ka sa rarama ki na noqu gaunisala. Same 119:105\nNi sa curu yani na Nomuni vosa, sa solia na rarama; sa solia na kila deivaki vei ira na tamata wale. Same 119:130\nMo Ni vakavulici au, me'u cakava na Lomamuni, Ni sai Kemuni na noqu Kalou; na Yalomuni sa rui vinaka. Ni tuberi au ki na vanua ni dodonu sara. Mo Ni vakabulabulataki au, Jiova, ena vuku ni Yacamuni! Ena vuku ni Nomuni yalododonu mo Ni kauta tani na yaloqu mai na leqa kece. Same 143:10, 11\nEna vakarorogo na lomavuku, ka sa tubu kina nona vuku, kei na tamata lomakasa ena rawata nai vakasala ni yalomatua, Vakaibalebale 1:5\nIo, mo tagica na kila na ka, tagica vakalevu na kilai deivaki ni ka, O na qai kila dina na rerevaki Jiova, ka kunea na kila ka Vakalou. Ni sa solia na Kalou na yalomatua; mai na gusuna sa lako mai kina na kila na ka kei na kila sara na ka; Vakaibalebale 2:3, 5, 6\nNi o sa dau gade, ena tuberi iko; Ni o sa moce, ena maroroi iko; Ni o sa yadra, ena dau vosa vei iko. Vakaibalebale 6:22\nNa sala ni tamata lialia, sa dodonu ga e matana, O koya sa rogoca nai vakasala sa yalomatua. Vakaibalebale 12:15\nNa vakarautaki ni yalo sa nona na tamata, Ia, nai sau ni taro mai na yame ni tamata sa mai vei Jiova. Vakaibalebale 16:1\nRogoca nai vakasala ka taura na kena i vakamacala, mo yalomatua kina ena veisiga ni mataka. Vakaibalebale 19:20\nSa dau yaco na ka sa nakiti ni sa caka na bosebose vata, na bosebose vata vakayalomatua sa valuti kina nai valu. Vakaibalebale 20:18\nNai vakasala vakayalomatua o na valuta kina na nomu i valu, ni sa levu na dau ni vakasala, sa kune na tiko vinaka. Vakaibalebale 24:6\nO ira na tamata ca era sa sega ni kila na lewa dodonu, O ira sa dau gu vei Jiova era sa kila na ka kecega. Vakaibalebale 28:5\nEna tikoga Vua na Yalo i Jiova na Yalo ni matua kei na lewa dina, na Yalo ni vakavuvuli kei na kaukauwa kei na Yalo ni daukila ka kei na rerevaki Jiova. Na Nona vu ni reki e tiko ena nona rerevaki Jiova, ena sega ni lewa o Koya me vaka na ka sa rairai walega, se vunauca na ka me vaka na ka sa rogoca e daligana; Aisea 11:2, 3\nAu na kauti ira sobu na mataboko ena sala era sega ni kila; Au na liutaki ira ena sala era sega ni bau vakasamataka. Au na cakava na butobuto me rarama e matadra, kei na veivanua e veve me na dodonu yani. Na veika oqo Au na kitaka vei ira, Ni'u na sega ni biuti ira. Aisea 42:16\nO Jiova ena tuberi iko tikotikoga, ka vakacegua na lomamu ena gauna ni dausiga, ka vakaukauwataka nomu sui; o na vaka e dua nai teitei bulabula kei na nomu bula ena vaka na mata ni wai, sa sega ni bau maca rawa. Aisea 58:11\nKemuni Jiova, au sa kila ni sa sega ni vu mai vua na tamata na nona sala; Sa sega ni tu vua na tamata sa lako tu na lewa ni nonai lakolako. Jeremaia 10:23\nEra na lako mai ka tagi tu, ia Au na tuberi ira mai ka ni ra vakamamasu tu: Au na vakalakovi ira mai e na bati ni wai drodro e na sala dodonu, era na sega ni tarabe kina: ni keirau sa veitamani kei Isireli, ia o Ifereimi, sa Noqu ulumatua. Jeremaia 31:9\nSa qai solia na Kalou vei iratou na cauravou lewe va oqo, na vuku kei na kila ka; ka sa vuku o Taniela ka sa rawata me vakamacalataka nai balebale ni raivotu kecega kei na tadra. Taniela 1:17\n"Mo ni kua ni via vakalewa me vaka ga na kenai rairai, mo ni lewa ena vakalelewa e dodonu." Joni 7:24\nOqo e sa na kena i katolu ni noqu na lako yani vei kemudou. "Mai na gusu ni lewe rua se lewe tolu, me ratou vakadinadinataka e dua na ka e ratou raica ni cala ni se bera ni vakatulewataki." 2 Koronica 13:1\nKevaka sa lailai na vuku vua e dua vei kemudou, me kerea Vua na Kalou, o Koya sa solia vakalevu kivei ira kecega na tamata, a sa sega ni dauveivakadirideini, e na solia ga vua o Koya. Jemesa 1:5\nIa na vuku mai cake sa savasava sara, e muri sa dau ia na veivakacegui ka yalomalua, sa vakamasuti rawarawa, sa sinai e na loloma kei na vua vinaka, sa sega ni digitaki ira vakatani na tamata, se dauveivakaisini. Jemesa 3:17


WILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Alur Amharic Amis Arabic Armenian Armenian (West) Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bashkir Bassa (Cameroon) Belize Kriol Bengali Bicol Boulou Bulgarian Cakchiquel (Western) Catalan Cebuano Chichewa Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Czech Damara Dangme Danish Douala Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Finnish Fon French Ga Garifuna Georgian German Greek Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kamba Kannada Kekchi Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisonge Kongo Korean Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Latvian Lingala Lithuanian Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Malagasy Malay Malayalam Mam Mambwe-Lungu Marathi Marshallese Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Norwegian Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese (Brazil) Portuguese (Portugal) Punjabi Quechua (Ancash) Quechua (Bolivia) Romanian Russian Samoan Sango Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tajiki Tamil Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Urhobo Uzbek Uzbek (Roman) Venda Vietnamese Waray-Waray Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu vakaViti\nNI ROBA tiko na baba ni waqa na biau ni Atalanitika ena ilakolako i Urope, e veinanuyaka tiko ena lomavakacegu o George Young e dua na pasidia na itei ni ka dina e kaburaka mai Brazil. * Ni toso tiko na ilakolako, e gole sara nona vakanananu ena nona ilesilesi vou, qo o Sipeni kei Potukali na yalava levu e se bera ni tarai. Ni yaco e kea, e nanuma tiko o George me tuvanaka eso na ivunau vakaivolatabu me vakaitavi kina o Brother J. F. Rutherford, me veisoliyaki tale ga e 300,000 na tikidua!\nLevu na veivanua e sokota o George Young ena nona ilakolako ni cakacaka vakavunau\nNi yaco i Lisbon o George ena vulaitubutubu ni 1925, e veisau sara ga na ituvaki. Ena 1910, dua na ilawalawa era matataka na lewenivanua era muduka na veiliutaki vakatui, e vakamalumalumutaki tale ga na lewa ni Lotu Katolika. Era sa galala na lewenivanua, ia e se vakilai tiko ga na tikoyavavala.\nNi se tuvanaka tiko o George na ka me baleta na ivunau nei Brother Rutherford, e vakarota na matanitu me muri na lawa ni mataivalu nira saga tiko eso me vuaviritaki na veiliutaki. E vakasalataki George na vunivola ni British and Foreign Bible Society ni na tusaqati vakalevu. Ia e kerea ga me vakayagataka na vanua ni nodra qito na koronivuli na Camões Secondary School, e mani vakadonui!\nSa tuvanaki tu me vunau o Brother Rutherford ena ika13 ni Me. Dua na ka nodra nanamaki! E volai ena papa qai kabi ena tabavale lelevu, biu tale ga ena niusiveva na itukutuku ni vunau ena rogoci e matanalevu e kena ulutaga “How to Live on the Earth Forever” (Sala me Rawati Kina na Bula Tawamudu e Vuravura). Era veitusaqati eso na matalotu, e totolo ga nodra vakayagataka na niusiveva mera vakasalataki ira na dauwiliwili ni sa yaco mai na ‘parofita vakailasu.’ Ena matamata ni vanua ni soqo, era solia na dauveitusaqati e vica vata na udolu na ivola me vakacala na veika e vakavuvulitaka o Brother Rutherford.\nIa e rauta ni 2,000 era osota yani na vanua qori, dua tale ga na iwiliwili vinaka era vakasukai. Eso na tataleitaki era kabata na ikabakaba dali, so tale era dadabe ena iyaya ni vakaukauayago.\nIa e yaco eso na ituvaki tawanamaki. Era kaikaila na dauveitusaqati ra qai vakaramusutaka na idabedabe. E dei toka ga o Brother Rutherford qai kaba ena dela ni teveli me rogoci vinaka kina nona vosa. E oti nona ivunau rauta na bogilevu tutu, sivia ni 1,200 na tataleitaki era solia na yacadra kei na nodra itikotiko me vakau vei ira na ivola vakaivolatabu. Ena siga tarava, e tabaka na niusiveva na O Século e dua na ulutaga me baleta na ivunau i Brother Rutherford.\nTekivu ena Seviteba 1925, sa tabaki Na Vale ni Vakatawa ena vosa vakaPotukali. (Ni bera qori, sa dau tabaki tiko ena vosa vakaPotukali mai Brazil.) Qori na gauna a tuvanaka tiko kina o Virgílio Ferguson, e dua na Gonevuli ni iVolatabu e Brazil, me toki i Potukali me veivuke ena cakacaka ni Matanitu ni Kalou. Dua na gauna rau a cakacaka vata kei Brother Young ena valenivolavola ni tabana e Brazil. Sega ni dede sa gole sara o Virgílio kei watina o Lizzie me rau tomani Brother Young tale. E donu sara ga na gauna e yaco yani kina o Brother Ferguson, ni sa vakarau gole o Brother Young ena so tale na ilesilesi ni vunau, me vaka na matanitu makawa kei Rusia.\nNodrau ivolatara ni curuvanua o Lizzie kei Virgílio Ferguson, ena 1928\nE lewa sara na mataivalu e liutaka na vuaviri me sa kua ni veisau na veiliutaki, sa qai levu ga na veitusaqati. E yaloqaqa o Brother Ferguson qai sega ni via toki, e saga mera taqomaki na ilawalawa lailai Gonevuli ni iVolatabu, me tokona tale ga nodra cakacaka. E kerea na veivakadonui me dau vakayacori ena nona vale na soqoni. E vakadonui nona kerekere ena Okotova, 1927.\nDonuya na imatai ni yabaki, rauta ni 450 na lewenivanua e Potukali era vakaikere ni Vale ni Vakatawa. Kena ikuri, e vakayagataki na tikidua kei na ivola lailai me vakatetei na ka dina ena veivanua qali vakaPotukali, me vakataki Angola, Azores, Cape Verde, East Timor, Goa, Madeira, kei Mozambique.\nEna icavacava ni 1920, e gole i Lisbon e dua na turaga ni Potukali yalomalumalumu e dauteitei, o Manuel da Silva Jordão. Ni se tiko mai Brazil, a rogoca e dua na ivunau e matanalevu nei Brother Young. A kila sara ni qori na ka dina, e mani gu na lomana me vukei Brother Ferguson me vakarabailevutaki na cakacaka vakavunau. Me rawa qori, e tekivu veiqaravi vakapainia o Manuel. Ni sa tuvanaki qai qaravi vinaka na tabaki kei na veisoliyaki ni ivola vakaivolatabu, e toso sara ga kina na ivavakoso vou e Lisbon!\nEna 1934, erau lesu i Brazil o Brother kei Sister Ferguson. Sa kaburaki oti na itei ni ka dina e kea. A vakilai ena gauna qori na tikoyavavala e Urope kei na iKarua ni Valu Levu, vakabibi na kena e tekivu mai Sipeni (Spanish Civil War), ia era kaukaua tiko ga vakayalo na ilawalawa lailai mataveitacini e Potukali. Dua na gauna, era vaka ga na qilaiso waqa, ia ena 1947 era caudre vinaka tale, qori ni yaco yani na imatai ni daukaulotu e vuli mai Kiliati, o John Cooke. Ni oti qori, e sega ni tarovi rawa na tubu ni dautukutuku. Ena 1962, e vakatabuya na matanitu na noda cakacaka, ia e tubu tiko ga na iwiliwili. Ena Tiseba 1974, e vakadonui vakalawa me dua na isoqosoqo na iVakadinadina i Jiova, gauna qori sa sivia tu na 13,000 na dautukutuku.\nNikua, sivia ni 50,000 na dautukutuku era vunautaka tiko na itukutuku ni Matanitu ni Kalou e Potukali kei na vica na yanuyanu era vosa vakaPotukali, wili kina o Azores kei Madeira. Levu vei ira qori era ikatolu ni itabatamata, nira mai kila na ka dina vei ira na wekadra era rogoca na ivunau vakairogorogo nei Brother Rutherford ena 1925.\nEda vakavinavinaka vei Jiova kei ira na tacida yalodina era yaloqaqa mera liutaka na cakacaka mera “dauveiqaravi nei Karisito Jisu vei ira na veimatanitu.”—Roma 15:15, 16.—Vanua e maroroi kina na keda itukutuku makawa e Potukali.\n^ para. 3 Raica ‘Levu na Tatamusuki me Caka’ ena Vale ni Vakatawa, Me 15, 2014, t. 31-32.\niMeli iMeli iTekitekivu ni Kena Kaburaki na iTei ni ka Dina e Potukali\niMeli iMeli NA VALE NI VAKATAWA (ITABATABA E VULICI) Okosita 2018


Kemuni na taciqu kei na ganequ lomani, na inaki ni noqu itukutuku vei kemuni nikua meu vakacerecerea ka marautaka na veika sa cakava oti na Turaga kei na veika ena tomana tiko me cakava vei ira na Luvena ena veiyasai vuravura. O Koya e lomani ira na luvena era via vukei, kei ira era via veivuke. Ka sa vakarautaka tiko o Koya na sala me vakalougatataki ira kina o ira era na gadreva na veivuke vakakina o ira era na veivuke tiko.E rogoca na Tamada Vakalomalagi na nodra masu na luvena ena veiyasai vuravura ni ra kere kakana mera kania, isulu mera vakaisulu kina, kei na galala me na yaco mai ni ra sa bula rawati ira. Sa rogoca o Koya na kerekere kece oqori, tekivu mai na gauna e a biuta kina o Koya na tagane kei na yalewa e delai vuravura.Ko na vulica na veigagadre oqori ena vanua ko na bula kina vakakina mai na veiyasai vuravura. Ena vakauqeti na yalomu mo na yalololoma. Ni ko na sotava e dua e vaqara cakacaka tiko, ko na vakauqeti mo veivuke. Ko na vakila ni ko curu yani ki na vale ni dua na marama yada ka sega tu kina na kakana. Ko na vakila ni ko raica na kedra iyaloyalo e so na gonelalai ni ra veitagicaki tiko ena dua na vanua sa vakacacani ena uneune se kama.Me vaka ni sa rogoca na Turaga na nodra tagi ka vakila na nomuni sa rui yalololoma vei ira, sa vakarautaka kina o Koya na sala vei ira na Nona tisaipeli mera na veivuke kina. Sa sureti ira na luvena o koya mera solia na nodra gauna, nodra iyau, vakakina na nodra bula mera duavata kei Koya ena nodra vukei na tani.Na Nona ivakarau ni veivuke sa dau vakatokai ena so na gauna me bulataki ni lawa ni vakatatabu. E vakatokai ena dua tale na gauna me ivakaro ni duavata. Ena noda gauna sa vakatokai me parokaramu ni welefea ni Lotu.Sa veisau na yaca kei na matailalai ni ka me caka me veidonui kei na ka e gadrevi kei na ivakarau ni bula ni tamata yadua. Ia na icakacaka ni nona veivuke na Turaga vei ira era gadreva na veivuke vakayago, ena gadrevi kina na tamata dauloloma era sa tu vakarau, me ra solia na nodra bula kei na veika sa nodra Vua na Kalou, vakakina ki na Nona cakacaka.Sa veisureti ka vakaroti keda o Koya meda vakaitavi ena Nona cakacaka, ni nodra vueti cake o ira era gadreva tu na veivuke. Eda sa ia na veiyalayalati meda cakava oqori ena wai ni veipapitaisotaki vakakina mai na valetabu ni Kalou. Eda vakavouia na veiyalayalati oqo ena noda laki vakayagataka na sakaramede ena Sigatabu.Sa noqu inaki nikua meu vakamacalataka e so na madigi e sa vakarautaka o Koya me da na vukei ira kina era gadreva na veivuke. Au na sega ni rawa ni tukuni ira kece, ni lekaleka na noda gauna vata. Au sa nuitaka niu na rawa ni vakauqeti kemuni mo ni vakavouia ka vaqaqacotaka na nomuni via veivuke.E dua na serenilotu baleta na veisureti ni Turaga ki na cakacaka oqo, au a se dau lagata voli niu se gone. Me vaka niu a se gone au dau taleitaka ga na kena ilagalaga ka sega soti na ibalebale ni qaqana. Au sa masulaka ni ko ni na vakila na yaga ni kena ibalebale nikua. Meda rogoca tale mada na qaqana:\nEna veigauna e dau vakayadrati keda na Turaga. So na gauna e dau vaka meda dau vakananumi ira e so ni ra gadreva tiko na veivuke.Ena vakila beka e dua na tama ni raica e dua na gone ni lutu ka drakusi na duruna.Ena vakila beka e dua na tina ni rogoca na tagi ni rere e dua na luvena ena bogi. Ena vakila beka e dua na gonetagane se goneyalewa ni lomana e dua na nona itokani ni sotava tiko na rarawa se rere mai koronivuli.Eda sa vakila kece na noda dau lomaleqataki ira o ira eda sega tu mada ga ni bau kilai ira. Kena ivakaraitaki, ni da sa rogoca na kena sa cici takosova mai na Pasifika na ua lelevu ni oti na uneune mai Japani, o alomaleqataki ira era na vakaleqai kina.Na lomaleqa mai vei kemuni e udolu ena nomuni sa rogoca na uwaluvu levu mai Kuinisiladi e Ositrelia. E tukuni ga mai vakacaca o ira na vakaleqai. Ia e lewe levu vei kemuni o ni vakila na mosi era sotava na vakaleqai. Na veivakayadrati era dodoliga kina e 1,500 vakacaca na lewe ni Lotu mai Ositrelia ka ra lako yani ka veivukei kina.Era vukica na ka era vakila ni ra lomaleqataka, ki na vakatutu mera cakacakataka na ka era sa yalayala kina. Au sa raica na nodra vakalougatataki o ira era ciqoma na veivuke, kei ira era tu vakarau mera solia na veivuke.O ira na itubutubu yalomatua era na raica, ni nodra vukei na tani ena kauta mai na kalougata vei ira na luvedra tagane kei na yalewa. Dua na gauna lekaleka sa oti, eratou a kau kakana mai e tolu na gonelalai ki neitou vale. Eratou a kila na nodratou itubutubu ni keitou a gadreva dina tiko na veivuke, ka ratou sa qai vakaitavitaki iratou na luvedrau me ratou mai veiqaravi vei keitou.Erau a vakalougatataka na neitou matavuvale na itubutubu o ya ena nodra a mai veiqaravi. Erau a dolava na veivakalougatataki vei ira na luvedrau vakakina vei ira na makubudrau ena nodrau vakaitavitaki iratou na luvedrau ena veiqaravi. E vakadeitaka vei au ni ratou na vakalougatataki ena nodratou matamamarau ni ratou sa lesu. Eratou na talanoataka vei ira na luvedrau na marau eratou a vakila ni ratou a veiqaravi tiko ena vuku ni Turaga. Au nanuma lesu ni o ya na marau au a vakila ena noqu a laki cavu co ena nona vale e dua na neitou itokani ka ni a sureti au o tamaqu meu a lai vakayacora na ka oya. Na veigauna kece e dau vinakati kina meu soli-ka, au dau nanuma ka vakabauta na serenilotu, “Talei na Liga ni Kalou.” 2Au kila ni a volai na veiqaqana oqori me vakamacalataka na marau e dau yaco mai ni da laki sokalou ena Sigatabu. Ia o iratou na gone e ratou a kau kakana yani vei keitou e ratou sa vakila tiko ena siga o ya na marau ni nodratou vakayacora tiko na cakacaka ni Turaga. Ka rau sa raica rawa vakakina na itubutubu na madigi ni kena rawa ni tete yani na cakavinaka vaka oqo vei ira na nodrau kawa.Na sala sa vakarautaka na Turaga mera vukei kina o ira era vakaloloma ena solia na madigi vei ira na itubutubu mera vakalougatataki kina na luvedra. Au a raica oqo e valenilotu ena dua na Sigatabu. Na nona a solia e dua na gonetagane lailai e dua na waqanivola ni solika ena gauna e curu mai kina o bisovi ki na soqoni ni sakaramede.Au kila na matavuvale kei na gonetagane o ya. Eratou a rogoca ni dua ena tabanalevu e gadreva tiko na veivuke. Ea kaya vakaoqo o tamanigone vei luvena ena nona sa vakatawana na ilavo ena waqanivola ni solika: “Edatou sa lolo mai nikua ka masulaki ira na vakaloloma. Yalovinaka qai solia na nodatou waqanivola vei bisovi. Au kila ni na solia o koya vei ira era na gadreva cake vakalevu na veivuke mai vei kedatou.”Na gone oqo ena sega ni vakila na mosi ni viakana ena Sigatabu o ya, ia ena nanuma ga na vakacegu veivakauqeti e a vakila. Au rawa ni kila na nona sa rui marautaki tamana ena nona matadredredre ka ni a vakabauti me nona itavi na solia na nodratou isolisoli me baleti ira na vakaloloma. Ena dau nanuma tiko na siga o ya ena gauna sa na dikoni kina se me tawamudu.Au a raica na marau e matadra na tamata era a veivuke baleta na Turaga ena vica na yabaki sa oti mai Idaho. E a kasura na Teton Dam ena Vakarauwai na ika 5 ni June, 1976. Era a mate kina e tinikadua na tamata. Era a biuta na nodra vale e udolu ena loma ga ni vica na auwa. So na vale era a kuitaki yani. Ka vica vata na drau na vale a rawa walega ni tawani tale ena nodra sasaga kei na veivuke tale eso ka ra sega ni cakava rawa ga vakaiira o ira na itaukei ni vale.O ira era rogoca na vakacaca o ya era lomaleqa ka ra vakila ni dodonu mera lako yani ka veivuke. O ira era tiko veitikivi, bisopi, na peresitedi ni iSoqosoqo ni Veivukei, iliuliu ni kuoramu, dausiko vuvale, kei na dauveisiko, era a biuta na nodra vale kei na cakacaka ka ra laki veivuke ena samaki ni nodra vale o ira era a vakaleqai.Rau a lesu tiko mai ki Rexburg e dua na veiwatini ena dua na gade ni se qai oti ga na waluvu. Erau a sega ni lako yani ki nodrau vale. Erau a tarogi bisopi ga se cava e rawa ni rau veivuke kina. Sa qai dusimaki rau o bisopi vei iratou e dua na matavuvale ka vakaleqai.Ni oti e vica na siga e rau sa qai lako ka laki raica na nodrau vale. E sa yali, ni sa kauta na waluvu. Erau sa qai lesu vei bisopi ka taroga, “Ia oqo, na cava e rawa ni keirau cakava?”E vei ga na vanua o tiko kina, ko na raica ni cakamana ni yalosolisoli ena vakavuna na tuvakarau ki na kaci ni veivuke. Ena sega beka ni vanua e yaco kina e dua na vakacaca levu. Au sa raica ena dua na kuoramu ni matabete, ena nona tucake e dua na matabete turaga ka tukuna ni dua na turaga se marama e vaqara tiko e dua na cakacaka me rawa ni ratou bau tacegu toka kina na nona matavuvale. Au rawa ni vakila na yalo ni loloma ena loma ni rumu, ia era qai tukuna ga mai na yacadra e so na tamata ka rawa ni ra vakacakacakataka na turaga o ya.Na ka a yaco ena kuoramu ni matabete kei na vale ka a luvuci mai Idaho, sa vakaraitaka tiko na nona ituvatuva na Turaga ni rawa ni ra vukei o ira era sotava na leqa me ra na qai bula-rawati ira tale. Eda na vakila na yalololoma ka da na kila na ka meda cakava me muri na sala ni Turaga mera vukei kina na vakaleqai.Ena yabaki oqo eda sa mai marautaka tiko na ika 75 ni yabaki ni parokaramu ni welefea ni Lotu. E a tekivutaki me ra vukei kina o ira era a vakayalia na nodra cakacaka, nodra iteitei, vakakina na nodra vale ena gauna ka a vakatokai Na Vakaloloma Levu.Na bula dredre era sa sotava tiko na luvena na Tamada Vakalomalagi ena yaco tiko ena veigauna kece sara. Na ivakavuvuli ni parokaramu ni welefea ni Lotu e sega ni baleta walega e dua na gauna se dua ga na vanua. E baleta na veigauna kei na veivanua taucoko sara.Na ivakavuvuli oqori e vakayalo ka tawamudu. O ya sara ga na vuna, ni da sa kila ka tugana ki yaloda sa na qai rawa kina vei keda meda raica ka dodoliga ni veivukei ena gauna kei na vanua cava ga e sureti keda mai kina na Turaga.Oqo e so na ivakavuvuli ka sa vukei au ena noqu gadreva meu veivuke ena kena gaunisala sa vakarautaka na Turaga, kei na noqu sa bau vukei talega mai kina.Kena imatai, na tamata kece ena marau vakalevu cake ka vakila na galala ni vakasama ni rawa ni qaravi koya ga vakaikoya, vakakina na nona matavuvale, ka qai dodoliga yani me vukei ira na tani. Au sa dau vakavinavinaka tu ga vei ira era dodoliga mai ka vukei au ena noqu leqa. Kau sa vakavinavinaka vakalevu sara vei ira ka ra sa vukei au mai ena vica na yabaki sa oti ka sa rawa kina meu mai bula-rawati au. Vakakina na noqu vakavinavinaka vei ira era a vakaraitaka vei au na ka au rawa ni cakava meu vukei ira kina era sotava tiko na leqa.Au sa vulica niu rawa ni maroroi-kā kevaka me na lailai na ka au vakayagataka mai na ka au rawata. Mai na veika sa maroroi au sa rawa ni vakadinadinataka ni sa vinaka dina ga na solia, mai na ciqoma. O ya sara ga na ka ena yaco ni da sa solia na ka ena qai vakalougatataki keda na Turaga.Tukuna vakaoqo o Peresitedi Marion G. Romney baleta na cakacaka ni welefea, “Ena sega ni rawa mo solia na ka kevaka o dravudravua.” Oti sa qai tukuna na ka e dau kaya na nona peresitedi ni kaulotu o Melvin J. Ballard: “Sega ni rawa ni dua na tamata me solia ga vakatikina vua na Turaga ka me na qai vakaitamera na ka ena soli lesu mai vua.” 3Au sa vakadinadinataka na ka o ya ena noqu bula. Niu sa yalololoma vei ira na luvena na Tamada Vakalomalagi ka ra leqa tu, o Koya ena qai yalololoma talega vakakina vei au.Na ikarua ni ivakavuvuli ka sa vaka me tuberi au voli mai ena cakacaka ni welefea sa ikoya na kaukauwa kei na veivakalougatataki ni duavata. Ni da veitauriliga ena nodra qaravi na tamata era vakaleqai tu, ena vakaduavatataka na yaloda na Turaga. E vakaoqo na ka e tukuna kina o Peresitedi J. Reuben Clark Jr.: “Na soli-ka sa … vaka e kauta mai … na kena vakilai na duavata ni veitacini ni ra sa lako vata mai na turaga ena duidui ni vuli kei na cakacaka ka ra mai duavata ena kena qaravi na iteitei ni Welefea se dua tale na veiqaravi.”4Na vakilai ni dauvata ni veitacini e ka dina sara vei ira era ciqoma kei ira era solia. Nikua, keirau sa veivolekati sara kei koya na turaga ka keirau a sivi qele vata voli ena waluvu mai Rexburg. O koya sara mada ga sa vakila ena nona bula vakataki koya ni sa vakayacora e dua na ka vinaka vakabibi ki na nona matavuvale. Kevaka beka me keirau a cakacaka duadua voli ga ke a sa yali na galala ni kena a tauyavu e dua na veivakalougatataki vakayalo.O ya sa kauta mai vei au na ikatolu ni vakavuvuli ni cakacaka ni welefea: Vakavolekati iratou mai na nomu matavuvale mera na cakacaka vata kei iko, me rawa ni ratou vulica ni ratou sa veivukei vakairatou sa na rawa ni ratou laki vukei ira talega na tani. O ira na luvemu tagane kei na luvemu yalewa ka ra dau cakacaka vata kei iko mera vukei na tani, ka ra gadreva na veivuke, ena rawarawa na nodratou na qai veivukei ga vakataki ira ni ra tiko leqa.Na ikava ni ivakavuvuli ni Welefea ni Lotu au a vulica niu a bisopi voli. E a yaco ena kena muri na ivakaro mera vaqarai na vakaloloma. Sa itavi ni bisopi me vaqarai ira yani na vakaloloma ena nodra sa rawa ni qaravi ira vakaiira, kei ira era na qaravi vata kei ira na nodra dui matavuvale. Au a raica ni Turaga ena tala mai na Yalo Tabu me rawa kina mo “vakasaqara ko na kunea” 5 ena nodra qaravi na dravudravua vakakina ena Nona vaqara na dina. Ia au sa vulica talega meu dau vakaitavitaki peresitedi ni iSoqosoqo ni Veivukei ena vakasaqaqara oqo. Ena rawa ni yaco mai liu vua na ivakatakila ka qai muri vei iko.Eso vei kemuni ena gadreva na veivakauqeti o ya ena vica na vula mai oqo. Ena kena vakananumi na ika 75 ni yabaki ni parokaramu ni welefea ni Lotu, ko ni sa sureti tiko kina na lewenilotu e vuravura raraba mo ni na vakaitavi ena dua na siga ni veiqaravi. Mera na vaqara na ivakatakila o ira na iliuliu kei na lewenilotu ni ra tuvanaka na veivuke cava mera na cakava.Au sa na vakatututaka e tolu na ka mo ni na cakava ena nomuni na laki veiqaravi.iMatai, vakarautaki kemuni vakayalo kei ira ko ni na liutaka. Kevaka walega me na vakamalumalumutaka na yalo na Veisorovaki ni iVakabula sa na qai rawa ni laurai na ka e vinakati me yaco, o ya na kena vakayalo ka vakayago na vakalougatataki ni nodra bula na luvena na Tamada Vakalomalagi.Na ikarua ni noqu vakatutu o ya mo digitaka e dua ena loma ni matanitu se itikotiko raraba e vakaleqai tu me na ciqoma na nomu veiqaravi ka na rawa ni tara na yalodra o ira era na laki veiqaravi kina. Era na vakila na nodra loloma o ira era laki veiqaravi yani. O ya ena levu kina nodra marau me vaka ga na yalayala ni sere ni na sivia na veika era na gadreva.Na iotioti ni noqu vakatutu sai koya meda navuca na rawati ni kaukauwa ni isema vakavuvale, kuoramu, mataisoqosoqo, kei ira o kila ena nomu itikotiko raraba. Ena vakalevutaka na vinaka ni nomu veiqaravi na yalo ni duavata. Na yalo ni duavata vakamatavuvale, ena Lotu, ena itikotiko raraba era na qai tubu ka iyau tudei tu ni oti mada ga na itaviqaravi sa mai vakacavari vata rawa.Sa noqu madigi oqo meu tukuna kina vei kemuni na levu ni noqu vakavinavinaka. Ena veiqaravi ni loloma ko ni sa vakayacora tiko ena vuku ni Turaga, au sa mai ciqoma kina e levu sara na vakavinavinaka mai vei ira ko ni a sa vukei ira ena noqu dau sotavi ira ena veiyasai vuravura.O ni a vueti ira cake ena nomuni vukei ira ena kena sala sa vakarautaka na Turaga. O kemuni kei ira na tisaipeli yalomalumalumu ni iVakabula me vakataki kemuni o ni sa kaburaka e dela ni wai na kemuni madrai ena veiqaravi, ka ra sa solia lesu mai vei au o ira o ni vukei ira na nodra ibulivakavinavinaka levu.Au ciqoma na veivakacaucautaki mai vei ira na tamata ko ni a veiqaravi vata kei ira. Au nanuma ena dua na gauna niu a tucake tu e yasai Peresitedi Ezra Taft Benson. Keirau a veivosakitaka tiko na veiqaravi ni welefea ena Lotu ni Turaga. E vakurabuitaki au ena nona ivukivuki vakacauravou ka tukuna mai, ena nona kuretaka tiko na ligana, “Au taleitaka na cakacaka oqo, ka ni sai koya na cakacaka!”Au vakauta yani vei kemuni ena vuku ni Turaga na noqu vakavinavinaka ena vuku ni nomuni qaravi ira tiko na luvena na Tamada Vakalomalagi. E kilai kemuni tiko o Koya, ka raica tiko na ka o ni cakava, na nomuni dina, kei na solibula. Sa noqu masu mena solia vei kemuni o Koya na veivakalougatataki ni nomuni raica na vua ni nomuni veiqaravi kei na nodra bula marau o ira o ni a veiqaravi vei ira ena vuku ni Turaga.Au kila ni bula tiko na Kalou na Tamada ka sa dau rogoca na noda masu. Au kila ni o Jisu na Karisito. Sa rawa vei kemuni kei ira o ni veiqaravi tiko kina mo ni vakasavasavataki ka vaqaqacotaki mai Vua ena nomuni qaravi Koya tiko ka maroroya na Nona ivunau. Sa rawa mo ni kila me vaka au sa kila ena kaukauwa ni Yalo Tabu ni o Josefa Simici e parofita ni Kalou ka sa nona ilesilesi me vakalesuya mai na Lotu dina oqo. Au sa vakadinadinataka ni sa parofita bula ni Kalou o Peresitedi Thomas S. Monson. Sa ivakaraitaki cecere ni veika sa cakava na Turaga: ni sa veilakoyaki voli ena caka vinaka. Sa noqu masu meda na taura na veimadigi eso meda “vakaukauwataka na liga [sa] wadamele, kei na duru sa malumalumu.”6 Ena yaca tabu i Jisu Karisito, emeni.


Qo au sa Qai Kilai Koya na Kalou au Qarava\nWILIKA ENA VOSA Afrikaans Albanian Amharic Arabic Armenian Bulgarian Cebuano Chichewa Chinese (Shanghainese) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Croatian Czech Danish Dutch English Estonian Finnish French Ga Georgian German Greek Hiligaynon Hungarian Igbo Iloko Indonesian Italian Japanese Kikongo Kikuyu Kinyarwanda Kirghiz Kirundi Korean Lingala Lithuanian Luo Malagasy Myanmar Ndebele Norwegian Ossetian Polish Portuguese (Brazil) Quechua (Ancash) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Samoan Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Setswana Shona Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Swahili Swedish Tagalog Thai Tigrinya Tshiluba Tsonga Turkish Twi Ukrainian Vietnamese Xhosa Zulu vakaViti\nTalanoataka o Marieta Manuel Bacudio\nA veisiko mai e dua na italatala ni lotu Penitiko e tukuni ni tu vua na kaukaua ni veivakabulai. Ena gauna e tarai au kina, au bale qai sega ni vakilai au, au “curumi yalo tabu.” Niu vakilai au tale, au kila ni sa tu vei au na kaukaua ni veivakabulai, na ka sara ga au dau vinakata tu. Au mai sotava vakacava na ituvaki qori? A tara vakacava noqu bula? Ni bera niu tukuna na kena isau, meu vakamacalataka mada na noqu isususu.\nAU SUCU ena 10 Tiseba, 1968 e Ilocos Norte, ena Yatu Filipaini. Keitou le tini na veitacini, au kena ikavitu. Keitou susu ena lotu Katolika me vakataki ira ga e levu na kai Filipaini. Au rawata noqu vuli ena sekeneri ena 1986, au qai vinakata meu dua na nasi. Ia a mai seva na inakinaki qori ni a tauvi au e dua na mate levu. Au nanuma niu na mate. Ena levu ni noqu rarawa, au masuta kina na Kalou me vukei au, au tukuna tale ga vua niu na qaravi koya ena noqu bula taucoko ke vakabulai au.\nNiu sa bula mai ena noqu davo balavu voli, au se nanuma tiko ga na noqu yalayala vua na Kalou. Koya gona, ena June 1991 au curu ena koronivuli ni vuli iVolatabu ni lotu Penitiko. E okati ena lawa ni koronivuli qori na nomu saga mo rawata na “isolisoli soli wale ni yalo tabu.” Au vinakata meu rawata na kaukaua ni veivakabulai. Keimami vulica e koronivuli ni na rawati qori ena neimami dau lolo kei na masumasu. Ena dua na gauna au via vakaraitaka niu sa rawata na “isolisoli” qori, au lai vakarogoca lo e dua na yalewa keirau kalasi vata ni masu tiko vakadomoilevu ena gauna ni masumasu. Ni sa voleka ni oti nona masu, au lesu totolo sara ena vanua au tekiduru tu kina. Oti, au qai tukuna vua na ka sara ga a kerea ena nona masu, a vakabauta sara niu sa rawata na “isolisoli soli wale” qori!\nE levu na ka au dau taroga ena gauna au se vuli tiko kina. Kena ivakaraitaki, na Maciu 6:9 e tukuna na ka e baleta na ‘Tamada’ kei na ‘yacana.’ Au dau taroga, “O cei na Tamada e tukuna tiko o Jisu?” kei “Na yaca i cei e dodonu me dokai?” Na nodra isau ni taro na noqu qasenivuli e sega ni matata qai sega ni veivakacegui. Era vakamacalataka na Le Tolu Vakalou, era tukuna tale ga ni sega ni dodonu mera kila e levu. E vakavu veilecayaki vei au. Ia au tomana tiko ga noqu vuli talatala.\nSotavi Ira na iVakadinadina i Jiova\nKeimami vakavulici ena koronivuli ni vuli iVolatabu ni o ira na iVakadinadina i Jiova era uqeta na ivakavuvuli ni lotu lasu ena kena ivakatagedegede e ca sara. Era kilai tale ga mera meca i Karisito. Dua na ka na noqu sevaka na lotu qori.\nEna ikarua ni yabaki ni noqu vuli, au lai sikovi rau na noqu itubutubu ena gauna ni sereki. A mai sikovi au tale ga o Carmen e dua na tuakaqu yalewa, ni rogoca niu sereki mai vale. E sa papitaiso o Carmen me dua na iVakadinadina i Jiova qai nona cakacaka vakatabakidua na vunau. Ena gauna e via vakavulici au kina ena ka me baleta na Kalou, ena levu ni noqu katakata, au tukuna vua: “Au sa kilai koya tiko na Kalou au qarava!” Ni oti noqu karaci koya, au biligi koya, au qai sega ni solia vua na galala me vosa kina vei au.\nNiu lesu tale e koronivuli, a vakauta yani o Carmen e dua na ilavelave ni brochure E Dodonu Li Mo Vakabauta Na Tikovakalewetolu? * Au taura ga, lobiraka qai vakama. Au se rarawataki koya tiko ga.\nAu sa iTalatala\nNi toso tiko noqu vuli ena koronivuli e vulici kina na iVolatabu, au sa rawai ira eso mera mai lewe ni noqu lotu. Dua na ka na noqu marau ni rau sa mai tomani au ena lotu Penitiko o tinaqu kei ganequ.\nEna Maji 1994, au taura kina na noqu ivola mai na koronivuli ni vuli iVolatabu ni lotu Penitiko. A veisiko tale ga yani ena gauna qori e dua na italatala me vaka ga e vakamacalataki ena itekitekivu ni talanoa. Keimami vinakata kece na tauri ivola me keimami veimaliwai kei koya baleta ni tiko vua na isolisoli ni veivakabulai. Keimami lai duri vata kei koya ena buturara, vakasausau, qai lade ni keimami vakamuria na ivakatagi. Era bale kece o ira e tara, era “curumi yalo tabu.” * Au bale tale ga ena gauna e tarai au kina, au qai sega ni vakilai au. Niu vakilai au tale, au rere, ia dua na ka na noqu marau niu vakila niu sa rawata na kaukaua ni veivakabulai.\nAu vakayagataka sara na kaukaua qo meu vakabula kina e dua na gone e tauvimate qai katakata sivia na yagona. Ena gauna au masulaki koya kina, e tekivu buno mani yali sara na katakata. Au nanuma kina niu sa rawa ni vakayacora na ka au yalataka vua na Kalou. Ia au vakila ni se vo tiko e dua tale na ka meu cakava. Au vakabauta dei ni dua ga na Kalou, ia au sega ni kila se o cei o koya. Au dau lomatarotarotaka tale ga e levu na ivakavuvuli ni lotu au lewena.\nNa Cava e Veisautaka na Noqu Rai?\nNi oti na veika kece qori, au sa qai sevaki ira ga vakalevu na iVakadinadina i Jiova. Ena gauna au kunea kina na nodra ivola, au na vakama. Ia a qai yaco e dua na ka tawanamaki. Au kidacalataka ni sa sega tale ni qai lewena na noqu lotu o tinaqu. A vakavulici koya tiko ena iVolatabu o Carmen. Dua na ka na noqu katakatataki Carmen.\nDua na siga au kunea na mekesini na Yadra! ena vale nei tinaqu. Au via vakama sara ga. Ia na noqu via kila na cava e wilika tiko, au cega sara e vica na tabana. E dreta na mataqu e dua na ulutaga me baleta e dua na turaga a kaukaua tale ga nona vakabauta na ivakavuvuli ni lotu au lewena. Ia na gauna e vakawilika kina na nodra ivola na iVakadinadina qai vakadinadinataka vakaivolatabu, e vakadeitaka kina ni sega ni ivakavuvuli vakaivolatabu na Le Tolu Vakalou, eli, kei na ivakavuvuli ni bula tale tiko na yalo ena gauna e mate kina e dua. E tarai au sara ga qori. Qo sara ga na ka au dau via kila tu. Tekivu mai na gauna qori, au vinakata sara ga meu na kila na ka dina ena iVolatabu.\nAu sa qai taleitaka ga vakalevu na nodra ivola na iVakadinadina ena gauna au wilika kina e dua tale na italanoa ena Yadra! me baleta na veisau levu a cakava e dua a bobula tu ena gunusivia kei na wainimate gaga ena gauna e sa vulica kina na iVolatabu. Au kunea sara e dua brochure Na Yaca Vakalou Ka Na Tudei Tu Ga Ka Sega Ni Mudu. * Niu wilika, au sa qai kila ni yaca ni Kalou o Jiova. Dua na ka noqu marau niu vulica na ka dina me baleta na Kalou dina duadua ga!—Vakarua 4:39; Jeremaia 10:10.\nAu tomana tiko ga na noqu dau wilika lo na ivola qori, au qai vulica kina e levu na ka dina mai na iVolatabu. Kena ivakaraitaki, au vakavulici ena koronivuli ni lotu Penitiko ni Kalou o Jisu, ia au sa qai kila ena iVolatabu ni o koya e “Luve ni Kalou bula.”—Maciu 16:15, 16.\nVeisau na Lomaqu\nEna gauna keirau sota tale kina kei Carmen, a kurabui ena gauna au kerea kina me dua na noqu ilavelave ni brochure Na Yaca Vakalou Ka Na Tudei Tu Ga Ka Sega Ni Mudu kei na so tale na ivola. E vica na yabaki noqu vuli tiko ena koronivuli ni vuli iVolatabu qori, ia au sega ni vakavulici ena ka dina; au a vakamatabokotaki tu. Dua na ka noqu marau ena gauna qo niu sa mai kila na ka dina ena iVolatabu. Au vakadinata na vosa i Jisu: “Oni na kila na ka dina, na ka dina ena qai sereki kemuni.” (Joni 8:32) Na ka dina kece qo a tekivu me veisautaka na noqu bula.\nAu dau nanuma tu niu na rawa ni tomana tiko ga na noqu itavi vakaitalatala, ena gauna vata qori me kua ni kilai na noqu qarava na Kalou o Jiova. Au qai raica ni sega ni rawa niu tomana tiko ga na noqu vakavulica e levu na ivakavuvuli ni lotu. Ia dua na ka noqu lomaleqa. Ena rawa vakacava meu qarava noqu bula keu kere vakacegu ena noqu itavi vakaitalatala? Ena vakamadua ina lotu ke dua na nodra italatala e tavuki me dua na i Vakadinadina i Jiova. Au mani tomana tiko ga na noqu veivakavulici me vaka e dua na italatala, ia au sega ga ni vakavuvulitaka na ka lasu.\nNi keirau sota tale kei Carmen, a tukuna meu lai tiko ena nodra soqoni na iVakadinadina i Jiova. Me vaka niu dau gole vakalevu ena valenivolavola liu ni lotu Penitiko e Laoag City, au na vaqara lo na nodra Vale ni Soqoni na iVakadinadina i Jiova e kea. Au veikilai sara kei Alma Preciosa Villarin ena ivavakoso ekea, e dau kilai tu ena yaca “Precious,” e nona cakacaka vakatabakidua na vunau. Dina ni se cala tiko ga noqu rai me baleti ira na iVakadinadina, ia au ciqoma nona veisureti me vakavulici au ena iVolatabu.\nA dau yalovosovoso na tuakaqu ena gauna e wasea kina vei au na ka dina mai na iVolatabu. Au raica tale ga na itovo qori vei Precious. E vukei au vakalevu meu kila vinaka na iVolatabu, dina ga ni vakacudrui au, au dau saqata na ka e tukuna, so na gauna e dau kaukaua sara ga na noqu vosa niu vakabibitaka tiko ga na ka au vakavulici kina. E tarai au sara ga na nona dau veikauaitaki, yalomalumalumu kei na nona yalomalua o Preciuos kei na so tale na iVakadinadina. E uqeti au qori meu via qaravi Jiova.\nEna Julai 1995, au raica ni gadrevi meu vakacegu mai na noqu itutu vakaitalatala keu via vakamarautaki Jiova. Na vuna? E vakatayaloyalotaki lotu lasu na ka e tukuna na Vakatakila 18:4: “Ni lako tani vua na noqu tamata, ke oni sega ni via vakaivotavota ena nona ivalavala ca, ke oni sega tale ga ni vinakata me yacovi kemuni na nona rarawa.” Au na qai rawata vakacava na noqu bula? Au vulica ena Iperiu 13:5 ke da cakava na loma ni Kalou, e yalataka o koya: “Au na sega sara ni biuti iko se vakanadakui iko.”\nE dina ni dau kaukaua na nodrau tusaqati au o tamaqu kei ganequ, ia ni vo e rua na macawa meu papitaiso meu dua na iVakadinadina, au doudou meu gole i vale qai vakama na veika kece au dau vakayagataka ena noqu itavi vakaitalatala. Niu cakava qori, au vakila ni sa yali kece na kaukaua a tu vei au e liu. Au sa sega ni qai vakila tale me bi na yagoqu, me vaka e bikai au tiko e dua na ka ena gauna au moce kina. Sa sega tale ga na iyaloyalo ni tamata au dau raica ena katubaleka. Au vulica ena iVolatabu ni so na isolisoli era sa tu nikua, me vaka na kaukaua ni veivakabulai, e sega ni vu vakalou, ia era vakavuna ga na yalo velavela. Au marautaka dina na noqu sa galala mai na nodra veivakamuai, me vaka na goneyalewa bobula a “curumi koya na timoni” qai cemuria o Paula.—Cakacaka 16:16-18.\nE dua na ka marautaki niu duri vata kei tinaqu ena gauna me keirau papitaiso kina me keirau dua na iVakadinadina i Jiova ena Seviteba, 1996! Ni oti ga noqu papitaiso, au curu ena taba ni veiqaravi ni cakacaka vakatabakidua ni iVakadinadina i Jiova, qai marautaka noqu veiqaravi tu me vica vata na yabaki.\nAu sa vakawati ena gauna qo kei Silver. Keirau dau sasagataka me keirau tuberi luvei keirau yalewa ena ka dina mai na iVolatabu. Keitou sa duavata kei na so tale na taciqu ena qaravi Jiova. Au veivutunitaka na vica na yabaki noqu sega ni mai kilai koya vinaka na Kalou, ia au marau ena gauna qo niu sa kilai koya na Kalou au qarava.\n^ para. 10 Tabaka na iVakadinadina i Jiova, sa sega ni tabaki nikua.\n^ para. 13 Na “curumi yalo tabu” e vakaibalebaletaki ena ka e dau yaco ena so na lotu, e vakabauti kina ni curuma vakaukaua e dua na lewenilotu na “yalo tabu” qai vakavuna nona bale.\n^ para. 18 Tabaka na iVakadinadina i Jiova.\n[iYaloyalo ena tabana e 13]\nAu tauri ivola meu dua na italatala\n[Tikina bibi ena tabana e 13]\nAu vakayagataka sara na kaukaua qo meu vakabula kina e dua na gone e tauvimate qai katakata sivia na yagona\n[iYaloyalo ena tabana e 14]\nVakavulici au ena iVolatabu o Preciuos\n[Tikina bibi ena tabana e 14]\nNa ka dina kece qo a tekivu me veisautaka noqu bula\n[iYaloyalo ena tabana e 15]\nNa gauna keirau papitaiso kina ei tinaqu\nAu sa dua na iVakadinadina i Jiova qai noqu cakacaka vakatabakidua na vunau\nNa watiqu, luvei keirau yalewa kei ira na wekaqu era tomani keitou ena sokalou dina\n[Tikina bibi ena tabana e 15]\nDua na ka noqu marau niu vulica na ka dina me baleta na Kalou dina duadua ga!\niMeli iMeli Qo au sa Qai Kilai Koya na Kalou au Qarava\nw12 9/1 t. 12-15


NA veisisivotaki e na i tutu ni veiliutaki, e vakavuna na nona biu vanua mai kina e dua na luve ni Lota (Lord) mai Igiladi, ka sa mai kacikaci sara toka ni cagi e na dua na delana, e na yasa ni koro ko Naivaka, e na Tikina ko Navakasiga, e na yasana ko Bua.\nEda dau rogoca wasoma tiko nai tukuni ni dua na waqa levu mai valagi e gole sivita na koro ko Naivaka, e na dau vakarewa vakaveimama na kena kuila, ka tagi na sici ni vakarokoroko, e na nodra rokova tiko na luve ni Lota, ka bulu koto e na dela ni nodratou soso na koro ko Naivaka.\nIa, meda wilika sara mada yani na nona i talanoa o Samisoni Laukoto mai na koro ko Nasau e na Tikina o Navakasiga, e na yasana o Bua.\nE kaya o Laukoto ni i tukutuku era dau vakaleleca mai vei koya na tukana, me yacova mai na gauna oqo, era tukuna ni ra sa guilecava na yaca i koya na luve ni Lota ka bulu tiko mai na yasa ni koro ko Naivaka.\nTomana ni ka ga era taura rawa ni o koya na luve ni Lota oqo, e lewe dua ga, ia, o na nona tubutubu turaga, e bau dua vei ira na vakavatu mai Igiladi, ka liutaka tu e dua na baqe levu mai kea e na gauna oya.\nE kaya o Laukoto ni gauna e sa vakacegu kina na nona i tubutubu turaga, sa qai lewa me sa la’ki sosomitaki koya na luvena gonetagane oya.\nKuria ni siga ga e tekivu kina, sa dua na ka na levu ni nodra katakata na tamata cakacaka e na baqe oya ni curu tu ga yani o luve ni Lota oqo, ka la’ki taura sara na i tutu vaka manidia ni baqe, me sosomitaki tamana.\n“Na bogi tiko ga ni siga oya, era qai basuka kina na baqe levu mai Igiladi na tamata daubutako, e na nodra veivuke na tamata era sa cakacaka makawa tiko e kea.\n“Ni qai kida mai na mataka, era sa bilitaki koya kece na luve ni Lota ni o koya e tukuna vei ira na dau butako me ra basuka na baqe.\n“Na levu ni nona katakata o tamana, e sa qai tukuna vei luvena me lako tani sara ki na dua na vanua, e sega ni kilai kina na yacana,” kaya o Laukoto.\nTomana ni sa qai cemuri mai nodratou vale na luve ni Lota oya e na tiki ni sekodi sara ga e cudruvi koya kina o tamana ni sa rogoca na i tukutuku ni butako levu e lomai Igiladi e na baqe sara ga ka lesi luvena kina me kena manidia.\nE kaya o Laukoto ni gauna e sa kalawa kina vakalima o koya na luve ni Lota me sa curu ki tuba, e sa qai raivuki tale me rawa ni raica tale vakadua na nodratou vale e na i otioti ni gauna.\nKuria ni nona taubale tu oya e na gaunisala balavu, e sega mada ga ni bau vodoka e dua na lori, e na vusolo ni lomana ni sa kaliraki laivi mai vua na nona vale levu, na nona i yau, kei na nona tamata cakacaka, ka vuqa vei ira era dau veivolekati sara vakalevu.\nEsa sogolaka sara ga vua na nona i tubutubu turaga na veika kece ka a dodonu me nona, ka taukena dina e na dua na gauna mai muri.\nE sa qai kuria vakalevu na nona katakata na luve ni Lota oqo, ni sega madaga ni bau vakatarogi koya o tamana, se cakava dina na veika e sa beitaki vua, ka sa cemuri koya sara ga vakadodonu e na nona rogoci ira ga na nona tamata cakacaka, ka ra a bucina na bukiveretaki nei luvena.\nE kaya o Laukoto ni gauna e sa taubaletaka tu kina na gaunisala balavu o koya na luve ni Lota, e sega ni bau vakila ni sa la’ki buto mai na vanua, ka qai la’ki tao ga ni sa yacova e dua na wavu e na mua ni tauni ka ra dau vakavodo kina na waqa ni vakalele ki na dua na yanuyanu, ka rauta ni 10 na kilomita na kena veiyawaki.\nIa, na bogi oya e sega sara ga ni dua na waqa, se dua na tamata cakacaka e tu e na yasa ni wavu, ka ni sega ni dua na waqa e kele tu kina\nKuria na nona i talanoa o Laukoto, ni gauna e sa rogoca kina na domo ni uwa mai cakau o koya na luve ni Lota, e vaka me sa qai lesu tale mai vakamalua vei koya na nona vakasama, ka raica sara e dua na i dabedabe ni toka e na dela ni wavu.\n“Nona raica ga na i dabedabe o ya, sa mai dabe sobu sara yani vakamalua, ka vaka e taluva mai nai usouso ni tabana e dua na i colacola levu ka dreketa voli mai e na gauna e taubale tiko mai kina e gaunisala.\n“Na gauna e sa vakasarava tu kina na waitui, na waqawaqa ni cina ni veivale mai na yanuyanu ka toka mai tai kei na cagi batabata e liwava koya toka mai e na bogi oya, sa qai tuturu vakamalua na wai ni matana, e na levu ni nona vakasamataka na veibeitaki levu e sa mai cola tu ka a sega dina ga ni vakayacora.\n“E tagilagalaga na luve ni Lota oqo, ka sega ni qai madualaka tale e dua na ka, baleta ni sega sara ga ni dua na tamata e raica me wavoki tu e kea.\n“Isa Turaga Levu na noqu Kalou, au sa solia oqo na noqu bula vei kemuni, mo ni qai vakatulewataka, ka mo ni lewa talega na vanua me’u sa na goleva, e na vuku ni noqu sa cenuri mai na noqu loma ni vale dina, “ e tagicaka lagalaga toka na luve ni Lota.\nTomana o Laukoto ni gauna e sa oti kina na nona tagi lagalaga, e sa veiciciyaki sara ga na nona vakasama, ka so na gauna e vaka me sa buto mai vua ko vuravura, e na nona la’ki vakasamataka na veibeitaki lasu e vakayacori vua, kei na nona sa cemuri koya mai na nona vale na nona Kalou e na dela ni vuravura oqo.\nE kaya o Laukoto ni tukia vakavica na nona qavokavoka me rawa ni kauta laivi na vakasama e lako mai vua, me sa tinia ga na nona bula e na vanua e dabe toka kina e na bogi oya.\nKuria ni gauna e sa vakila kina o koya na luve ni Lota ni vaka me sa seavu yani vakamalua na nona rarawa, e sa qai mai dabe sobu e na dela ni wavu, tekiduru, ka cuva me tara na simede na yadrena, sa qai mai cabora yani e dua na masu ni kerekere ki vua na Kalou Levu ko Tamada, me qai lewa na vo ni nona bula.\nNa gauna e sa cava kina na nona masu, ka se veiciriyaki sara tu ga na nona vakanananu, sa vaka e vakila o koya na luve ni Lota oqo ni dua na tamata e sa taubale vakadodonu tiko mai vua.\nE qusia vakatotolo na wai ni matana o koya na luve ni Lota, me vaka ga e sega ni dua na ka e yaco, ka mai vakaraici koya matua sara yani na turaga, ka sa lako vakadodonu tiko mai e na vanua e dabe toka kina.\nE kaya o Samisoni Laukoto ni nona vakadodonu tu mai na turaga ko ya, e vaka ga e sega ni dua na tamata e dabe tu e kea.\nLako tu ga yani, siviti koya na luve ni Lota, sa lai vica tala na kalawa i liu, sa qai raivuki ka vakadodonu sara yani e na i dabedabe ka dabe toka kina o koya na luve ni Lota.\nE kaya o Laukoto ni vakaisulu loaloa taucoko tu na turaga ka lako tiko mai o ya, i sala loaloa, sote loaloa, neketai loaloa, tarausese balavu loaloa, kote loaloa, kei na dua na i vava loaloa.\n“Vaka vei au e dua na rarawa levu ni yalo e tarai iko tiko noqu tagane.\n“E vaivei, e dua na wekamu voleka e sa leqa? tarogi luve ni Lota yani o koya na turaga i sulu loaloa o ya.\nE kurea tu ga vakamalua na uluna o koya na luve ni Lota, ka tarogi koya lesu tale, se sa bau rogoca e dua na butako levu e caka e lomai Igiladi e na bogi.\n“O io, au diva sara ga me’u dua vei ira na butako e na bogi,” kaya lesu mai o koya na turaga o ya.\nSa qai tukuna vua o koya na luve ni Lota, ni o koya sara ga e beitaki e na i vakarau lolovira, ka sega madaga ni bau vakaitavi kina vakalailai.\nOi, sa dina, ia na cava ga o mai dabeca taudua tu e na vanua lala oqo e na lomaloma ni bogi batabata oqo? taroga tale yani o koya na turaga ka vakaisulu loaloa tiko.\nSa qai vakamacalataka vua o koya na luve ni Lota ni sa cemuri koya mai na nona i tubutubu turaga, e na veibeitaki vakailasu era tukuna vua o ira na nona tamata cakacaka.\n“Isa, au sa qai lomani iko sara vakalevu noqu tagane, kua ni leqa, muri au mai me’u sa na vakaraitaka vei iko na i walewale ni veimau i lavo,” kaya o koya na turaga o ya.\nE kaya o Laukoto ni sa qai vakavulici koya na luve ni Lota, o koya na i taukei ni sulu loaloa, e na i walewale kece ni veimau i lavo.\nTomana ni gauna e sa kila vakavinaka kina o luve ni Lota na veimau i lavo, sa qai tekivu cawiritaki vuravura, ka carasoqosoqo ga e na veimatanitu e la’ki veimau kina.\nIa, e dua na ka e qai cakava na luve ni Lota, sa i koya ni baqetaka kece na nona i lavo e na vei matanitu kece e wini kina, ka sega ni kauta vata kei koya, e na nona sa toso tale ki na dua na matanitu vou.\nToso tiko na gauna sa vutuniyau mai kina o koya na luve ni Lota oqo, ka sa dua talega vei ira na cauravou milionea gone duadua e na noda vuravura e na gauna ko ya. Kuria na nona i talanoa o Laukoto ni sa qai lomana na cauravou luve ni Lota oqo, me sa sokota mada mai na noda wasa Pasifika.\nSa qai raica e dua na nona dauniveiqaravi kei na dua na gone yalewa me ratou sa na veitokoni voli mai e na gauna e sa sokota mai kina na noda Pasifika.\nE kaya o Laukoto ni dua na bula levu e yacovi koya na luve ni Lota e na gauna e sa sokota mai kina na wasa Pasifika e na nona kele yarayara mai, lako vata tiko na nona wini e na veimau i lavo, baleta na i vakarau ni veimaliwai e mai sotava.\nGole mai Ositerelia, siro sobu sara mai Niu Siladi, Solomoni, Vanuatu, Toga, Samoa ka gole sobu sara mai vaka ki na noda vanua.\nTomana o Laukoto ni gauna e sa yaco mai kina ki Levuka, e sa vakadeitaka sara ga e lomana o koya na luve ni Lota ni sa qai butuki parataisi dina e na i vakarau ni veikauwaitaki e mai sotava kina.\nNa bogi tikoga ni siga oya, e sa lomana sara me soko mada vaka ki Rotuma, ka me kakua tale ni vakavoca e dua na yanuyanu e na nona la’ki tekivu mai kina, ka qai siro mai ki na yatu Lau, Lomaiviti, ni bera ni qai takoso vaka ki Kadavu, yatu Yasawa, ka gole lesu tale ki na nona vanua.\nNa bogi e ratou kabi tiko kina e na wavu mai Levuka, rau sa veibuku sara na nona dau ni veiqaravi kei koya na gone yalewa e ratou veitomani voli mai, me rau sa na bacani koya na luve ni Lota oqo me rau veiwatini, ka me sa i vakadinadina ga o koya na dau ni veiqaravi.\nE na levu ni nona marau o koya na luve ni Lota, kei na i lavo e sa qoqota mai e na veiyasai vuravura, sa mani vakadonuya kina na nodrau kerekere na i tokani ni nona waqa, ka tukuna vei rau me ratou na qai la’ki vakayacora na cakacaka oya, e na gauna e ratou sa biuti Levuka kina me gole vaka ki Vanua Levu.\nE kaya o Laukoto ni rauta na 8 na kaloko e na bogi, ni sa donumaki Naivaka sara tu ga na nodratou waqa na veiwekani, sa qai biu ki wai na i kelekele, ka ratou mai kele ciri toka yani.\nSa qai lako o koya na gone yalewa, la’ki sisili vinaka, vakaboroya mai na kaloni boi malumu, ka tokara mai e dua na i vinivo vulavula balavu mamare vinaka, me ubia vinaka na yagona, ka sei toka e dua na belena me rawa ni laurai toka mai vakalailai na sagana.\nOti oya, sa mai takiva yani e rua na bilo waini, ka mai waraki luve ni Lota toka yani me sa mai caka na nodrau vakamau.\nE sega vakadua ni kila o koya na luve ni Lota, ni nona wawa toka o ya o gone yalewa, e rau sa veinakitaka oti kei dau ni veiqaravi, me sova na poisoni e na bilo waini damudamu ka toka e matana, ka mai uliraka no yani vakamalua.\nE na qai tomani tale yani