Hout Bay Akademia - Etorkizuneko Hezkuntzaren Atarian ~ The Academy Hout Bay\nHout Bay Akademia – Etorkizuneko Hezkuntzaren Atarian\nby Dr Ana Garcia PhD, DTM | Aug 12, 2017 | communication, education, montessori, teaching | 0 comments\nBatxilergoko ikasleei hizkuntzak irakatsi dizkiet bi hamarkadetan: lehenik euskara eta ingelesa Euskal Herrian, eta orain frantsesa eta espainola Hegoafrikan.\nOso pozik nago nire bokazioa hezitzaile bezala jarraituz, baina ez zen beti horren argi egon: irakasle bihurtu nintzen baldintzek eramana, baina irakaskuntza ez zen nire lehen karrera aukera. Izan ere, ingeniaria izan nahi nuen. Beraz, nire irakaskuntzako lizentziatura lortu nuenean eta Erresuma Batura bizitzera joan nintzenean, irakasteari uko egin nion eta manager bihurtzeko erabaki irmoa hartu nuen. Irakasteko kapazitatea nuen, baina ez zen egin nahi nuena.\nIzan ere, niretzat irakaskuntza hain erraza zela-eta bizitzan zerbait falta zitzaidala sentitzen nuen; horregatik erabaki nuen enpresa munduaren eskailera igotzea egokia zela niretzat. Geroago, bizitzan, argi ikusi nuen gutako batzuek probatuz eta ikertuz ikasten omen dugula; gogor lan egin behar dugula arrakasta merezi izateko.\nEta ni gaztea nintzen eta distira duen guztia urrea dela uste nuen… Baina galdetzen badidazu gaur, hiru hamarkada geroago eta bizitzaren jokoan eskarmentu gehiagorekin, horrelakoa ez dela esan ahal dizut.\nIkuskatzaile eta kudeaketa lanetan aritu nintzen hamarkada batez baino gehiago Erresuma Batuan lan egin bitartean, eta Cape Townera mugitu nintzenean nire bizi-baldintzak aldatu ziren berriro. Nire enpresa sortu nuen egile, jendaurrean hitz egiteko entrenatzaile, bizitza eta enpresaren coach, eta denda koordinatzaile gisa. Halere, nire bezero askok tutoretza pribatua nahi zuen, eta momentu horretan haur batekin eta etxetik lan egiten ari nintzenez, prest nengoen merkatuak nitaz galdetu zidanean sartzeko. Horrela, hizkuntzen irakaskuntzara bueltatzen hasi nintzen.\nZenbat eta jende gehiago ezagutu, orduan eta indartsuagoa bilakatu zen nire bokazioa. Halere, hainbeste lanpetu nintzen eta ezin nuen gehiagorik pentsatu. Beraz, nire enpresa itxi eta hurrengo aukera itxarotea erabaki nuen. Lau hilabete pasatu ziren hurrengo trena iritsi arte.\n2015eko abenduan email labur bat jaso nuen Academy Hout Bayko tutoretza zentroko jabearengandik. Hauxe zen galdera: ea laguntza eman ahal niola gaztelaniazko eta frantsesezko tutoretzak sortzen, Cambridge-oinarritutako curriculumean (IGCSE & AS- 10tik – 12ra kalifikazioaren parekidea) Montessori ikasteko metodoa erabiliz. Lerroen artean irakurri nuen emaila eta saiatzea erabaki nuen.\nKomunitate txiki baten barruan lan egin nahi nuen. Nekatuta nengoen zaldun bakartia izateaz eta ez nuen inola ere enpresa arloan aritu behar, aholkulari gisa salbu. Nire alabak 10 urte zeuzkan eta mugimendu askatasun handiagoa neukan.\nAurreko hiru hamarkadetan trebetasun ugari bildu eta finkatu nuen, eta kapaza izan nintzen denak uztartzeko aurretik banekien ongi funtzionatzen zuen konbinaketa batean. Irakaskuntza eta coaching modu partikularrean irakastea bizia zen eta belaunaldia gazteagoekin lan egiteko deia sentitu nuen.\nLanaldi partzialaz ere aritzen nintzen Capeko Lycée Françaisean eta ikasleak maite nituen. Asko dibertitu nintzen haiekin eta hizkuntza berberaz aritzen ginela zirudien.\nIrakasle askok azpimarratuko luke ez dakiela zergatik lan egin nahi nuen adin tarte horretako ikasleekin. Zailak, umore aldetik aldakorrak eta zakarrak izan daitezke; kasketak eman ditzakete eta jarrera desafiatzailea izan dezakete. Bai, zuetaz ari naiz, artikulua irakurtzen ari zareten gaztetxoak.\nHau guztia egia bada ere, nik ia-helduak perfektuak eta ederrak ikusten ditut benetan, erabili gabeko potentzialarekin, bere tokia munduan eta bere deia aurkitzeko irrikitan. Zerbait ona eta inportantea egiteko gogoz, mundu hobe bat egiteko, eta berezko integritate botoiarekin jakiteko helduak noiz diren zintzoak eta gardenak, eta noiz ez.\nDiziplina eta esfortzua eskatzen dute, jakina, baina pertsona hobea ere egiten gaituzte. Aldaketarako irekiak eta malguak dira, eta pozaz eta jolasteko gogoaz beterik daude. Zer esan dezaket? Maite ditut!\nEta aski ez bada, badirudi bere arreta eta miresmen osoa daukadala. Begiratzen nautenean badirudi ikusten dutela nire barnealdea. Badirudi badakitela nor naizen eta nire hizkuntzak eragina duela haiengan. Ulertzen naute, komunikazioa erraza eta dibertigarria egiten dute. Nahi adina erokeria egin dezaket eta dibertigarria dela pentsatuko dute. Ez naute epaitzen edo kritikatzen eta, funtsean, badirudi talde ona osatzen dugula.\nHala, 2015eko irailetik abendura arte, nire negozioa itxi ostean eta hurrengo aukera itxaron bitartean (aukera bakar-bakarra gainera) egunean jartzea, etxea ordenatzea eta ordura arte nire buruari debekatutakoa egitea erabaki nuen. 20 urtez uko egindako errutinari ekin nion, eta pozik, indartsu eta prest sentitzen ari nintzen hurrengo erronkarako. Pertsona bezala handituko ninduen zerbait nahi nuen, nire bizitzaren hurrengo zikloa nora zihoan erakutsiko zidan geltokia … benetan inplikatzeko zerbait nahi nuen. Eta trena iritsi zen The Academy Hout Bay itxuraz, institutuko ikasleentzako tutoretza zentroa, Cambridge Programan sartuta eta Montessori-n oinarritutako irakasteko filosofia erabiliz.\nDesioekin kontuz ibiltzeko esaten dute…\nUrte horietan guztietan, nire manager, coach, irakasle eta hezitzaile gaitasunak hobetu bitartean… pasio handia eta bakarra zegoen nire bihotzean, nire existentziaren ardatza bihurtu dudana: munduan kontzientzia esnatzea eta integratzea.\nSinetsita nago ezjakintasuna dela egungo gizartearen gaitz guztien oinarria. Berekoikeria, ustelkeria, harrokeria, presak… Gauza inportanteen perspektiba galdu dugu: gure osasuna, momentu gogoragarriak pasatzea maite dugun norbaitekin, guztientzako dohainik den naturaz gozatzea… Elkarbizitza atseginago egiten duten funtsezko baloreak, zure arima handitzea ahalbidetzen duten miresmen eta hausnarketa momentu horiek. Hainbeste dago ikasteko eta hain denbora gutxi. Eta azkenik, bestelako ezjakintasun mota – bihotzaren ezjakintasuna, maitasun eta gupida faltaren itxuraz-. Badirudi boterea eta kontrola, ezjakintasunaren jaun ilunak, ibiltzen direla kontrolik gabe.\nInozo samarra naiz eta itxaropen amaigabea dut gizaterian. Etorkizunaren potentziala ikusten dut besteek hondamena eta tristura ikusten dutenean. Maite egiten ditut egungo gazte trakets, zalantzati eta delikatuak. Zalantzaren itzalaz haratago ikusten baititut bere aukerak sorkuntzarako, maitasunerako eta etorkizuneko helduak izateko. Haiek izango dira nire urrezko urteetan ikusiko ditudan mundu hobe baten lemazainak.\nNahiz eta hainbat hezkuntza erakundetan lan egin, esperientziaz jabetu naiz egungo eskola gehienek lantzen dutela hezkuntzan bilatzen dudan alderdi akademikoa; halere, honek ez du asetzen nire gosea gazte hauen barruko distira bere osotasunean ikusteko.\nEgiten dutena ez da aski niretzat: beraien adimena lantzea ez da nahiko. Bihotzeko ezjakintasuna ere desagerrarazi behar da.\nNola dakit umeak ez daudela pozik? Beraien zurrumurruek, portaera txarrak eta integratzeko zailtasun orokorrak hala esaten didate. Umeek aginteak betetzen dituzte, baina sor dezaketen mundua ez dira egiten ari. Irakasleek lantokien arauak betetzen dituzte bere sen onari jarraitu gabe (aitak dioen bezala, ez da batere sen arrunta jendearen artean), zeren modu zehatz batean aritu behar baitute bere lanpostuari eusteko. Benetan, gurasoak oso boteretsuak eta beldurgarriak izan daitezke!\nBaina hauxe deskubritu nuen: umeak pozik daudenean, gurasoak ez direla beldurgarriak.\nGizartean arauak eta erregulazioak behar ditugula ulertu nuen, ordena izateko eta kaosa ekiditeko. Baina ordena ezartzen badugu gizakiak jarriz ustez bere zerbitzurako dauden estrukturen azpian, sistema horren parte izateari uko egiten diot, esklabo bihurtzen gaitu eta txikitzen baigaitu.\nKinka batean nengoen, arnasa ezin nuela hartu sentitzen nuen, nire bizipoza nigandik ihes egiten zuela sentitzen nuen, nire energia osoa erabiltzen ari nintzen sistemara egokitzeko, alegia, ziur egoteko artaldetik ez nintzela ateratzen. Eta aski esan nuen. Horrela utzi nuen ezagutzen dugun ohiko hezkuntza sistema.\nArima askatu ezean ez dago bizitzerik. Esklabo izatea sistemaren tiranian, bizitzan hilda egotea da.\nSistemara egokitzea ikasten dugu sufrimenduaren bidez, torturaz: instituzionalizatuaren torturaz. Eta gaurko umeak izugarri indibidualistak direla uste dut, eta ohiko eskola sistemak ez die laguntzarik ematen bere pasioa esnatzeko, bere dohainean murgiltzeko; gizartean duten tokian, munduan duten tokian murgiltzeko. Hala dakite eta hala sentitzen dute. Eta guk ere, gurasoek eta hezitzaileek, hala dakigu eta hala sentitzen dugu.\nBere aurpegian ikus dezakezu: benetan ez daude zuri begira, existitu ez bazina bezala, “niretzat zentzurik ez duzula” bezala esanez. Edota hau bezalako espresioa ikusiko duzu: “hala esaten baduzu…, ez dakit zertan saiatzen zaren ni konbentzitzen”. Guri men egiten digute kostu handiz.\nHout Bay Akademiak bestelako ikuspuntua du hezkuntzan: ohiko moduan eta modu alternatiboan ikas daiteke, tutorearekin edo tutorerik gabe, eskolan klaseak hartuz edo etxean, munduan zehar bidaiatuz edo tokian bertan geldituz.\nTaldeak txikiak dira, irakasleak inplikatuta daude, akademiaren filosofia ikaslearen garapenaren alderdi guztietan zentratzen da, ez soilik alderdi akademikoan. Ikasleek gainditzeko edota suspenditzeko tokia eta denbora daukate. Eta gure ikasleak animatzen ditugu ardura hartzeko, beste erakunde batzuetan aurretik hartutako eta sakonki errotutako ardi mentalitatea eranzteko asmoz. Puntu honetatik hasten dira bere bizitzaren destinoa aldatzen.\nErakunde motibagarri berri honen filosofia zera da: “gazteen garapena babestea, pozik, burujabe, irmo eta ausartak direnak, eta gizarte justu, zintzoa eta ekologikoki bideragarri baterako ekarpen positiboak egiteko beharrezko gaitasunak dituztenak.”\nGainerako erronka zegoen; zentro honetako tutoreek zerotik sortu behar zituzten bere programak eta online jarri eskolaren sisteman Moodle plataformaren bidez. Ibilia nintzen Moodlen eta, dena den, nire enpresa garatu bitartean, nire liburuak, web-orriak eta artikuluak argitaratuak nituen hainbat online plataformatan. Lan anitza erronka anitzekin… hauxe bai zela niretzat.\nZuzendariaren ikuspegia anbiguoa zen, eta ni ere pertsona anbiguoa naiz. Hauxe sentitu nuen: etorkizuneko belaunaldien kontzientzia pizteko eta haiek holistikoki hezitzeko helburu pertsonala bete ahal nuela eta, modu paraleloan, eskolako zuzendariari Daniel Landiri (Dan) lagundu bere ikuspegi propioarekin. Eskola izango zen bizitzan ikasitako guztia helburu komun batean erabiltzeko bidea eta, horren truke, ez nioke aurre egin behar izango negozio baten finantzaketari eta administrazioari, nire negozioa neukanean bezala. Bai ala bai irabaztekoa neukan!\nIkuspegi honek erakarri ninduen tutoreak eta komunitatea oro har entrenatzeko elementuak zeuzkalako, eta horretan sartzen ziren nire coaching, koordinazio eta jendaurrean hitz egiteko gaitasunak. Dan-en ikuspegi handiagoaren barruan bazeuden azterketa zentroa, hizkuntza zentroa, ikasle atzerritarrentzako udako barnetegi intentsiboa, DBHko eskola eta gehiagorik. Irudikatuz gero, egin nahi zuen!\nIzan ere, Danek beste hainbeste arlotara zabaldu nahi zuen, guztiak lotuta funtsezko mezu honi: “Ikasi Mugarik gabe”, eskolaren leloa.\nBadakit zertaz ari naizen egungo eskola askotan ikastea mugatuta dagoela adierazten dudanean. Gizarteak gure umeei eskatutakoaz mugatuta daude eskolak. Gure gizarte teknologikoak behar asko du, zientzia zein hizkuntza arlotan, non gizakia integra baitaiteke edozein herritan edo inguru kulturaletan honela: gaitasun eramangarriak toki batetik bestera eramanez, erakundeen misioen instrukzioetara egokituz eta, gainera, haren satisfakzioa asetuz.\nZaila da egokitzea erakundeak izugarri hierarkizatuta daudenean eta arauak langileak baino garrantzitsuagoak bihurtzen direnean.\nMolde hau apurtzen saiatzen naiz.\nHout Bay Akademia haize bolada freskoa da gure hezkuntza sisteman, duela 150 urte sortutako sistema, zinta-garraiatzaile edota muntaketa-kate batean lan egiteko irudimenik gabeko langileak ekoizteko asmatua.\nEgungo umeengandik ezin da urrunago egon sistema hau: jarrera errobotikoa, errepikakorra, irudimenik gabekoa eta automata, non bizirik irauteko lana egiten baitugu. Eta galdetzen diot nire buruari ea zergatik umeak desagertzen diren bideo-jokoetan, dena posible den mugarik gabeko mundu birtual batean.\nBenetako mundu batean errotu behar ditugu umeak eta, horretarako, zentzua duen zerbait eta haiendako inportantea dena eskaini behar dugu. Gure eskaintzaren onura ikusteko kapazak izan behar dute, gainerako esfortzuak gainditzeko eta aurrera egiteko. Huts egiten badu, gure errua da, ez umeena. Gure sistemaren efektibotasunaren eta efizientziaren ispilua baino ez dira. Errua botatzen ahal diegu eta etiketatzen ahal ditugu, baina beraien jarrera ulertu bezain laster gurekin bat egingo dute eta jakin badakigu egiteko kapazak direna ekoiztuko dutela.\nBeti esan diet nire ikasleei, eta hala esaten jarraituko dut, beraien alde nagoela, ez gurasoen edo erakundeen alde, ezta zuzendariaren alde ere. Nik badakit eta haiek badakite. Orain da garaia munduak jakiteko, nik, behintzat, nire ikuspegiari, bokazioari eta promesari eusten saiatzen naiz eta.\nAna Garcia PhD Dk. DTM\nAHM (Atzerriko Hizkuntza Modernoen Tutorea)\nItzulpena euskaraz Ikuskapen


Neskek 2-3 irabazi zuten Beasainen Goierri Gorriren aurka | El Diario Vasco\nAzkoitiaNeskek 2-3 irabazi zuten Beasainen Goierri Gorriren aurka\nNeskek 2-3 irabazi zuten Beasainen Goierri Gorriren aurka\nOihana Arambarri. / NAGORE ORBEA\n21 punturekin hamaikagarren kokatu da Gorka Zubizarretak zuzentzen duen taldea\nEL DIARIO VASCO AZKOITIA. Miércoles, 30 enero 2019, 00:24\nAnaitasunak Euskal Ligako zelairik zailenetako batean irabazi du. Irailean Tolosaren aurka 1-4 galdu zuenetik porrotik ezagutu gabe zen Goierri Gorri bere etxean. Anaitasunako neskek partida benetan ona jokatuta, zapore gozoa duten hiru puntu ekarri zituzten igandean. Bi eta huts atzetik joan ziren gorrixek, baina Juaristiren bi golek eta Zabalak luzapenean lortutakoak garaipena eskuratzeko balio izan zieten.\nJoko ona erakutsiz gailendu ziren Euskal Ligako neskak, Beasaingo Loinaz futbol zelaian. Hasiera hasieratik zituzten asmoak garbi azaldu zituzten, eta baloia oinetan dutela gauza onak egiteko gai direla erakutsi zuten.\nGoierri Gorriren aurka lortutakoarekin, hiru dira jarraian irabazitako partidak. Euskal Ligako neskak bolada ezin hobean dira, eta orain gutxi gertu ikusten zituzten jaitsiera postuak ondo urrundu dituzte; jauzi ederra egin dute sailkapenean. 21 punturekin hamaikagarren kokatu da Gorka Zubizarretak zuzentzen duen taldea, jaitsiera postuetatik hamabost puntura. Datorren zapatuan berriz ere etxean arituko dira neskak. Jaitsiera postuetan den Derio jasoko dute, 17:00etan.\nDon Bosco Jaia eta aste kulturala ari dira egiten Floreaga ikastetxean 45 punturekin lidertzan jarraitzen du Anaitasunak etxean 3-1 irabazi eta gero


Sugandilaren Isatsa: Poesiaren aparretan − Xabier Lete Bilboko Kafe Antzokian\nPoesiaren aparretan − Xabier Lete Bilboko Kafe Antzokian\n"Poesiak eta garagardoak arima partekatzen dute";\nlagun rockero batek esan zidan. Hitz horiek ez zituen erabili, baina zentzuari ondo heldu diodala uste dut.\nGaragardoari inoiz emandako lehen zurrutada ez zaio inori gustatu, ez eta eskolan, behartuta, irakurritako poema liburuak ere. Zelanbait, esaldiak erditik moztearen mania hori mingotsa gertatzen zitzaigun, eta zerbezari emandako tragoaren ostean, bagenekian beste irakurketa bat beharko zuela baso horrek, ditxosozko garagarraren zaporea behingoan gozatzeko!\nAurrekoan, lagun batzuekin, Xabier Letek Kafe Antzokian eskainitako poesia errezitaldian egon nintzen −Joxan Goikoetxearen soinuaren mila soinuen laguntza paregabearekin!−. Nire lehen poesia errezitaldia zen. Beste lehen aldi batzuetan bezain nerbioso ez nengoen, baina bai nahiko espektante. Abestu egingo zuen? Irakurri bakarrik? Eserita ala zutik? Porro usaina gailenduko zen giroan, ala lagunak eta ni izango ginen Gazte Txarteladun bakarrak?... Hamaika galdera eta Xabier Leteri buruz genekizkienak gora-behera sartu ginen Antzokira.\nPoetari egindako aurkezpenaren ostean, Xabier Lete mikrofonoa hartu zuen lehen momentutik, aurrean gintuen guztien emozioak kontrolatzeko gai izan zen, bere neurriko maisu bakanek baino ez dakiten moduan. Leteren apaltasuna, bere hitzen zehaztasuna, jarioaren freskotasuna eta aldi berean tranzendentzia… dena da erakargarria Xabier Leteren testuetan, kantetan, olerkietan… eta errezitaldietan. Goxoa, behar denean, irmoa, tokatzen denean, baina beti, beti, bikaina.\nPena eman zidan Lurdes Iriondo zendu zenean, eta oilo-larrua ipini zitzaidan Letek haren omenez idatzitako olerkia irakurri zuenean. Hemen kopiatu dut, Lurdesen omenez, Laboaren oroigarri, joan diren guztien adio −ez adiorik− eta Xabier Leteren maisutasunaren irudi.\nLiburua: Egunsentiaren esku izoztuak; bosgarren atala ["Neguan izan zen"]; 30. olerkia\nJaso nazazu, maite, azken egunean\nhar nazazu zure besoetan\nmuga izugarriaren ataria gurutzatzen dudanean,\nbil ditzadala zuregandik ferekak eta irriak,\nbelaze goitarretako argitasunean\nberreskura dezagula maitasun lehena\nbrisarak gure bekokiak zimurrez garbitzean,\nnik dakit itxaroten didazula\nez dakit nola, ez dakit non\nbaina helorduko berraurkitze hori\njainko baten mentura harrigarriak ez dezala saihestu,\nzure hitzean bermatzen naiz\njoan zineneko serenitate hartan,\njaso nazazu, maite, kitapen handiaren egunean,\nez dut itxaroten tronpeten doinurik\nez nagokie aingeruen abestaldeei,\nzor hura barkatua izan al baledi\neta kulpa hura xukatua…\norduan nintzateke ni betirako zure\nbetirako on, orbanik gabea, duin,\norduan ginateke betirako elkarren,\njaso nazazu, maitea, azken egunean,\nzatoz nire bidera eta adeitsu, irriz\ndei nazazu nire izenez\nArgia.comek, Letek Iruñeko Planetarioan egindako errezitaldia grabatu zuen.\nEta guztion gozamenerako, duela 15 urte, Donostiako Victoria Eugenia antzokian, Xabier Letek kantatutako Xalbadorren Heriotzean.\nPublicado por Sugandila en 18:35\nEtiquetas: errezitaldia, Kafe Antzokia, olerkiak, poemak, poemas, recital, Xabier Lete\nEz duk parekatze txarra. Garagardoa eta olerkia. Horrexegatik ez diat gustuko edari hori, ez naizelako horretan tematu. Bizitza honetan -ia- dena duk ederra, nahi izatean zagok gakoa. Gogoan zauzkaat unibertsitate garaiko errezitaldiak: Andolin Eguzkitza, Artze... Oraintsuago Kirmen Uriberenak. Gozoa duk sortzailearen ahotik doinu, eten, patxada eta emozioen koktel hori trago txikietan edatea, behin eta berriz. Ez duk zerbezaren ordezko txarra.\nErabat ados "nahi izate" horretan, eta horri gehituko nian, ahalik eta gauza gehienak probatzen saiatu behar diagu; -ia- guztiak probatu arte. Eta errezitaldien inguruan, gogoak daukadaz Kirmenen baten batetara juteko.\nDesaprender las malas costumbres + Hitzen kolore h...\nPoesiaren aparretan − Xabier Lete Bilboko Kafe Ant...\nArcadi Espada y el progreso


Iurreta Lanbide Heziketa LHII - Wikipedia, entziklopedia askea.\nIurreta Lanbide Heziketa LHII\nIurreta Lanbide Heziketa LHII, Iurretan dagoen irakaskuntza publikoko lanbide heziketako institutua da. Bere eginkizuna pertsonak lan mundurako prestatzea da.\nInstitutu hau 1978-79 ikasturtean sortu zen eta hasieran bost lanbide edo espezialitatetan prestatzen zuen ikaslegoa:\nUrteak igaro ahala, zenbait aldaketa gertatu dira (batxilergoa ere irakasten zen urte batzuetan zehar), eta gaur egun jorratzen diren espezialitateak honako hauek dira:\nMendekotasun-egoeran dauden pertsonentzako arreta.\nZiklo guztiak euskaraz ala elebitan ematen dira. Bizkaia mailan, lanbide heziketako ikastetxeetan zikloak euskaraz ematen aitzindari izan da institutu hau, ia sortu zenetik hasi baitzen irakasgaiak euskaraz ematen.\nIkasleek sasoian egiten dituzten ikasketa profesionaletaz gain, lan munduan aritzen diren beharginak teknologia berrietan eguneratzeko edo birziklatzeko ikasketak ere garatzen dira. Gainera, langabezian dagoen jendea lanbide berrietan trebatzen da.\nOrriaren azken aldaketa: 23 otsaila 2019, 14:24.


Egoibarra 2015. Aurrera doa "Mis memorias. La guerra civil española: 20 meses prisionero" liburuaren edizio-lana. — Eibarko Kultura Ondarea - Egoibarra.eus\nSantiago Arizmendiarrietak Toribio Etxeberriari bidalitako karta baten 2. orrialdea (1965.07.18)\nJavier Rodrigoren “Oroimenaren geruzak” sarrerako artikulua, Antxon Narbaizaren “Euskara Arizmendiarrietaren paperetan” eta Ane Izarraren “Santiago Arizmendiarrieta-Toribio Etxebarria: gutunak” dira atariko horretan aurkituko digutun lanak.\nHistorialariak, Javier Rodrigok, hauxe dio: “Hitzaurre honetako Santiago Arizmendiarrietaren historia, haren historia baino gehiago, haren oroimenaren historia da. Hau da, haren bizipenen kontakizuna da, baina haren nortasunaren, oroimenaren eta ahaztutako kontuen galbahetik pasatu ostean ikusitako eta berridatzitako bizipenena. Eta, oroitzapen-liburu guztiek bezala, argiak eta itzalak ditu, lehen planoak ditu, amerikar planoak ditu, ikuspegi panoramikoak ditu (zeinek subjektuak lausotu ohi dituzten), fokua behar bezala jarri gabeko zatiak ditu eta, jakina, planotik kanpo geratzen den guztia. Begi-bistako kontua dela emango du beharbada, baina oroitzapen-liburuak ez dira denboraren poderioz aldatuz doazen iragazkien bitartez berrikusten den iraganaren emaitza baino. Ez da, beraz, hainbeste gertatu zenari buruzko kontakizuna, ezpada idazten ari den garaiko emaitza; une baten eta beste baten artean igarotako denborako emaitza; oroitzapenak zehaztea, beste kontu batzuk ahaztea eta berrikuspenak egitea dakarren denborako emaitza. Eta ez dihardu nolanahiko iraganari buruz: gerra, zapalkuntza eta bortxazko iragana, den bezalakoa izanda, analisien bitartez baino, balorazioen bitartez berreraiki ohi da gehiago. Hortik atera ohi den kontakizuna, ondorioz, hasiera-hasieratik nortasunaren, oroitzapenen eta ahanzturaren tinduak estaliz joan diren iragan batera egindako begiratu bat dira”.\nEuskararen alorrean Santi Arizmendiarrietaren testua eta gutunak aztertu ondoren, Antxon Narbaizak hauxe diosku: “Santiren baitan, Toribio Etxebarria bere maisuaren oihartzunak jasotzen dira euskararen alorrean ere. Haren lana goraipatzean ez zuen Santik bere Venezuelako lagun-minak euskararen alde bereziki egin zuen lana ahanzten: (…) “aquél eibarrés que tanto hizo por las letras del vascuence”. Euskara oso barrukoa zuen Arizmendiarrietak, hark herria, familia, eskualdea, belaunaldiz belaunaldi jarauntsitakoa lotzen zuen, alegia; bestalde, euskarak haurtzaroa eta iragana adierazten dio: bizitzaren lehen zantzuekin, bizitako esperientziekin du harreman: norbere mendi, erreka eta bide zidorrak ditu gogoan, hau da, euskararen baitan bere locus amoenus berezia du Santik: aberri txikiaren hizkuntza. Baina euskara zuhaitzaren sustraietatik gora datorren izerdia bada ere, enborrera iristean gelditu egiten da. Handik gorantz beste kontu bat hasten baita. Metaforarekin jarraituz, denok ederresten dugun arren, deus gutxi litzateke zuhaitzaren gerri eder horretan geldituko litzatekeen indarra, izerdi hori: euskara; tamalez, hiztuna arbolaren osotasunean bere adar sendo-joriak begiesteko gaztelaniaren beharrean legoke! Horra euskal hiztunaren patua. Izan ere, Toribiok gaztelaniaz egiten zuen harako bereizketatik hurbil, beraientzat, kontziente edo inkontzienteki, euskara, gure aberriko antzinako hizkuntza genuke, gaztelania, ostera, aberri-espainiera.”\nEta Ane Izarra eibartarrak, Olga Arizmendiarrietak egindako dohaintzaren funts osoa sailkatu eta katalogatu duenak, hauxe dio: “Dokumentuen sailkapena antolatzeko orduan, funts honek, biltzen zituen dokumentu-unitate guztien artean (liburuak, artikuluak, bertsoak, etab.), gutun kopuru handia batzen zela jabetu ginen, guztira 263. Eskutitz horietatik gehienak Santiagok eta bere lagun Toribio Etxeberriak partekatutakoak dira, orri txikietan (orri laurdenetan) makinaz idatzitakoak eta bakarren bat eskuz idatzitakoa (eskuizkribua). Horietako 47 gainera esperantoz idatzita daude, 1887an Lazaro Zamenhofek sortutako hizkuntza internazionalean, eta idatzi horietan “Hizkuntza unibertsalean” esaten dena euskarara itzultzeko Aitor Arana itzultzailearen zerbitzuak kontratatu ziren. Eibarko garaiko bizimoduari buruzko xehetasun ugari jasotzen dira gutun guzti horietan, herrian gertatzen ari ziren eraldaketei buruzkoak, bertako biztanleei buruzko kontakizunak eta baita udaleko denda, taberna eta lantegiei buruzkoak ere.\n17 urtez, elkarri eskutitzak bidali zizkioten, 1951ako maiatzaren 16tik, 1968ko apirilaren 18an, Toribio zendu zen arte. Gutun asko, orri asko, Eibartik Brighton (1958), Londres (1958-1960) eta Caracasera (1951-1968) bidalitakoak eta itsasoaz bestaldetik hemen jasotakoak. Urte haietan etenik gabe mantendu zuten ezkutitz bidezko harremana, horrenbestekoa zen eta bien arteko laguntasuna eta miresmena.”


Euskararen ordenantzaren 30.urteurrena - Amasa-villabona - Aiurri.eus\nEuskararen ordenantzaren 30.urteurrena\nAiurri 2021-11-08 11:21\n30 urte bete dira 1991ko Udalbatzak euskararen erabilera normalizatzeko udal ordenantza onartu zuenetik. Igande honetan ekitaldi xumea egin dute euskara zinegotzi izan direnak eta euskara eragileak omentzeko.\nDuela 30 urte, zehatzak izateko, 1991ko azaroaren 7an, Udalbatzak pausu garrantzitsua eman zuen; alde batetik, udala bera erakunde publiko gisa euskalduntzeko, eta bestalde, herria euskalduntzeko hizkuntza politika eraginkorrak martxan jartzeko.\nAzpimarratzekoa da, euskara bultzatzeko araudi aho batez onartu zela eta gaur egun oraindik, indarrean egoten eta baliagarria izaten jarraitzen duela, neurri ausartak hartu zirelako. Horregatik, Udalak eskertu egin du 1991ko udalbatzak egindako lana eta ausardia, eta, Xabier Zabalari aipamen berezia egin diote egindako lan guztiagatik.\nAdibide gisa, Ordenantzak bere artikuluetan jasotzen dituen hainbat neurri aipagarri:\nGainera, udala euskalduntzeaz gain, Amasa-Villabona herria euskalduntzen ere lan handia egin da eta buru-belarri lanean aritu diren euskararen aldeko elkarte, talde, eragile eta norbanako guztiei egindako lana aitortu eta eskertu zaie.\nGaur Amasa-Villabonan bizi direnen ia %80a euskalduna da, euskara hitz egin eta ulertzeko gai da, beraz, 1991tik asko hazi da euskararen ezagutza eta erabilera. Hego Euskal Herriko beste 90 herrirekin batera, Udalerri Euskaldunen Mankomunitatean (UEMA) dago Amasa-Villabona eta euskararen arnasgunea dela esan daiteke. Udala oso pozik agertu da, baina hala ere, lanean jarraitzeko konpromisoa erakutsi eta aipatu du.


Hileta-errotuluak: hondamendi berri bat ekiditeko ezin da egin\nBizitza izugarria da eta ez da garrantzitsua. Lehenago edo geroago, denek Jainkoaren aurrean agertzen dira, eta heriotza baino misteriotsu eta mitologikoa ez da ezer. Kristau erlijioan, heriotza eta hileta errituekin, zeinu eta sineskizun ugari daude. Bere aniztasuna eta betetze-arauak herrialdean eta bere eskualde zehatzean oinarritzen dira. Zenbait kasutan, apur bat alda dezakete, baina gehienak hileta lotutakoak dira kristau fededun guztientzat.\nPertsona nagusien hileta-seinaleak\nHileta errituaren tradizioa zorrozki araututa dago. Ehorzketa fase guztiak elizako erritu eta kanoien bidez ere laguntzen dira, baina baita zenbait seinale ere, zeinaren jarraipena hildakoaren arima beste mundu batera trantsizioa errazteko eta bakea eta oparotasuna bizitzeko. Gure arbasoek sinetsi eta jarraitzen dituzten seinale nagusiak epe luzeko pertsonen behaketak eta beren ezarpen probabilitate handia dute heriotzaren energia sendoa eta astunarekin lotuta. Antzinatik, hileta nagusian:\nHaurdun dauden emakume babestuak. Haurdunaldian, emakumeak estresa edozein kontraindikatuta daude. Hileta eta erlazionatutako esperientziak eta kezkak negatiboki eragiten die emakume haurdun baten psikea, baina etorkizuneko haurraren aura eta energia ere bai. Horregatik, hildakoaren egoitza dagoen emakume haurdun geratzea ez da nahikoa. Hildakoaren presentzia ezin bada saihestu, emakumea etxetik ateratzen bada hildakoaren jaio baino lehen. Uste da hildakoaren arima bereganatu ahal izatea haurraren unborn arima.\nHaurrak zaintzen zituzten. Haurraren aura harrigarria eta zaurgarria ez da heriotzaren energia astuna izan behar. Hileta-errituen prozesu osoan beste etxe batean zainduko dira. Baldintza hau ez bada behatzen, helduek zorrozki kontrolatzen dute umea ez dela hildakoarekin bakarrik geratzen, ezin izan du ezer hartu edo hilkutxa batean jarri, ez du zarata eta garrasi erritualak urratzen. Umeen ekarpen inkontzientea hauek eta beste batzuk arazoak, gaixotasuna edo senideen heriotza eragin ditzakete.\nDolu behatua. Tristura eta tristurazko dolua hildakoarengandik iraupen jakin bat du, ohiturak kristauek agindutakoa. Tradizioz, urtebeteko dolua izaten da. Garai hartan, hildakoaren jantzien ilunpeko senide hurbilenek, emakumeek xafla beltzekin estaltzen dituzte buruak, familia osoak ez du jaialdi zaratatsuetan parte hartzen eta ezkontza antolatzen du ezkontzen eta familiako jaiegunetan. Fun, maitasunaren heriotzaren ondoren handik gutxira antolatzen dena, atsekabea, zoritxarren katea edo heriotza ematen die senideei.\nHileta errituaren prestaketa eta zuzendaritzan seinaleak\nHildakoen gorputzean hileta eta hileta egoitzan prestatzeko prozesu guztiak beharrizko seinaleekin bat datoz:\nPertsona baten heriotzaren ondoren, ispiluak eta etxeko ispilu guztiek zapi trinko batekin zintzilikatzen dira. Ispiluak "tranpa" jotzen dira, non hildakoaren arimak bakarrik islatzen baitu, baina beste mundu batera joan aurretik ere trabatuta egon behar du. Ispilu ispiluak berrogei egunekoak izan behar lirateke, edo baita hildakoen oroitzapenean ere.\nUra hildakoaren ondoren garbitzea magikoki sendotzat jotzen da eta kalteak zuzentzeko ahalmena da. Hori dela eta, hildakoaren gorputza garbitu ondoren, ura ibiltzen ez den lekuetan isurtzen da, eta xaboiarekin, orraziarekin eta garbitzeko prozesuan erabiltzen diren beste objektu batzuk hilkutxa batean daude.\nHildakoen etxean, adar edo pinu adarretan ateak jartzen dira, hildakoaren azken bidea igarotzeko heriotzaren energia pertsonatik babesteko. Orratzak energia negatiboa atxikitzen dute eta jendeak ez du heriotzara eramango.\nKabina zutik zegoen aulkiak, aulki edo aulkiak, etxearen hildakoaren atzetik bueltaka. Eguneroko ohiko egunean itzul daitezke. Beraz, hildakoaren espirituak ez du itzuliko. "Hiltzea" heriotzaren energia leku horretan lagunduko du aizkora, egunean bertan egon behar baita.\nHildakoarentzako etxearen solairua udaberriko ura berreskuratzen da, heriotzaren espiritua energia lokaletik kendu ahal izateko. Jaitsiera gela guztiak urruneko izkinatik ate aurrean. Heriotzak ere ez du etxera itzultzen, hildako zekaleekin errepidea hautsez gero.\nEzin duzu norbaiten hileta prozesioan errepidea gurutzatu, eta bidean aurkitzen da. Uste da pertsona hori egin dutenak oso litekeena da gaixotu eta hiltzea edo bizitza besteengandik agurtzea beste arrazoi batzuengatik. Hala eta guztiz ere, arau hau ez bada urratzen, orduan, dolua seinale ona dela uste izanda, zorte onak agintzen du.\nHildakoaren senideek hilobira bota behar dute hilkutxaren tapa lurrean. Erritu honek bizia eta hildako energia apurtzen ditu, eta hildakoaren senideek bakea aurkitzen dute. Uste da lurrak familiako eta lagunen eskuetan hilkutxaren azalera ukitzen duenean, hildakoaren arimak gorputzarekin betiko partekatuko du.\nHileta baten ondoren, malkoak garbitu zituzten malkoak askatzen dira, etxea ez dadin zorigaitzeko. Hilerriko lurrak zapatak arrazoi beragatik kenduta. Etxera itzultzean, eskuak eta aurpegiak galtzearen mina eta mina ere garbitu egiten dira.\nHoroskopoa urtarrilaren beroetarako\nNew Year 2018 Yellow Earth Dog seinale zehatzena\nOsasuna eta zodiakoen seinaleak\nZergatik hegaztiak leihotik dabil?\nUrrezko erroa jasotzeko metodoak\nSenarrak etengabe Interneten eserita ...\nEntsaladak gozoak egiteko errezeta sinpleak\nJai mahaiaren errezeta goxoenak\nPedikura buruzko mitoak eta egia\nSergey Shnurov GQ Sariak, argazkiak eta bideoak "Urteko pertsona" bilakatu zen\nKirol atalean parte hartzen duen umearen ezaugarri psikologikoak\nLandare loredunak, kalleria\nNola sabelaldea garbitu kirurgiarik gabe\nGazteen aginduak, edertasuna eta biziraupena\nBerenjena, banan-banan frijitutako barazkiekin\nIlea margotzen dugu produktu naturalekin


biZIentzia 1-2: 2017\nGarai hobeak izango ditugulakoan, Deseando mejores tiempos,\nUrte Berri on!!! Feliz Año 2018!!!\nOhiturak- Gares 2017\nPublicado por biZIentzia en 9:19 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\n"Igeriketak gure bizi kalitatea hobetu du"\nJosu Perezek: "Igeriketak gure bizi kalitatea hobetu du. Guk zailtasun batzuk ditugu, baina horiek gainditzen ikasi dugu. Gainera, ikasketetan kontzentratzeko lagiungarria izan da, denbora kuseatzen ikasi dugulako"\nPublicado por biZIentzia en 9:30 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nZein animalia dago ezkutatuta?\nPublicado por biZIentzia en 21:39 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nDesberdina izatearen abantailak\nPublicado por biZIentzia en 14:54 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEvo- Devo ( Oier Arraizak)\nPublicado por biZIentzia en 9:00 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nZergaitik desagertu zen ura hondartza batzuetatik Irma urakana pasatu eta gero?\nBi aldagai hartu behar ditugu kontuan: urakanaren presio baxua eta haize indartsuak.\n1.- Itsasoko ur maila urakanaren erdian asko igotzen da, bertan presio atmosferiko oso baxua dago eta. Honela, urakanaren erdiak ura erakarri egiten du eta era berean, inguruan ur maila txikitu egiten da.\n2.- Agian eragin handiagoa duena, haize indartsuek ura erdirantz erakartzen dute.\nPiskanaka, egoera bere horretara itzuliko da.\nGertatutakoaren azalpen erraza.\nEtiketak: 1- 08.- Lurraren atmosfera DBH1, 2- 08.- Lurraren kanpoko dinamika DBH2\nIrma urakana, historiako handienetarikoa\nAzken urteetako bortitzena da eta Atlantiko zabalean sekula neurtu den handiena ere.\nSUSTATU-n informazio gehiago\nPublicado por biZIentzia en 16:37 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEtiketak: 1- 08.- Lurraren atmosfera DBH1, Klima aldaketa\nLurrikara handia Mexikon\nMexikoko sismologia agentziaren arabera, 8,4 gradukoa ozan da herrialdea astindu duen lurrikara. Epizentroa kostatik 119 km-tara eta 33 km-ko sakoneran izan du.\nAimar Iriartek aurkitu du pate ote batean.\nPublicado por biZIentzia en 13:43 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por biZIentzia en 19:15 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nGaur Ilargi eklipse partziala\nUrte honetako bigarrena izango da eta 21:10-etan hasiko da. Bi ordu ingurutan Ilargiak marroi-gorrizka kolorea hartuko du.\nPublicado por biZIentzia en 8:43 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nOnddo Beltza - Andrea Díez\nEsne Bidea irudikatzen duen lorategia aurkeztu dute Iruñean. Hawaiin duela hamar urte egindako bat ekarri dute Euskal herrira, eta gisa horretako lehenbiziko lorategia da Europan.\nTxantxangorria- (Erithacus rubecula)\nPapar gorria duen hegazti txika da, 14 cm inguruko luzerakoa. Intsektu txikiak eta zizareak jaten ditu nagusiki. Europa osoan zehar zabalduta dago eta bertako ia eskualde guztietan aurki dezakegu.\nAubiak Arantzazun (Bizkaia)\nPublicado por biZIentzia en 14:46 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nAzken eguneko irribarreak!!\nPublicado por biZIentzia en 16:54 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nZer landare mota da? Zergaitik?\nKastoreak Asier Osambela\nPublicado por biZIentzia en 15:37 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEtiketak: 1- 04.- Animalia ornodunak DBH1, 1- 06.- Landareak eta onddoak DBH1\nGernika, 80 urte\nPublicado por biZIentzia en 16:33 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nHezkuntzaren aldeko astea mundu mailan\n1.- NOHA HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE\n2.- SERGIO HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, hezkuntza baita gizateriaren aurrerabiderako tresnarik garrantzitsuena.\n3.- AINHOA HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, hezkuntza pobreziatik eta desberdintasunetik ateratzeko indartsua da eta.\n4.- OIER HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, hezkuntza aukerak ematen dituen aldaketarako motorea da eta.\n5.- NAROA HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, hezkuntzak bizitza gogorra dutenei itxaropena ematen baitie.\n6.- JULEN HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, hezkuntza etorkizuna osatzeko bide bakarra da eta.\n7.- ARRATE HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, hezkuntza etorkizun hobeagoa osatzeko bide bakarra da eta.\n8.- DIEGO HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, hezkuntza aldaketarako tresna boteretsuenetakoa da eta.\n9.- ITZIAR HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei munduan 263 miloi neskato-mutiko eskolaratu gabe daudela gogoratzeko.\n10.- ALAIN HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei 758 miloi pertsona analfabeto daudela gogoraratzeko, bi heren emakumeak.\n11.- XABIER HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei azken urteetako murrizketek kalitatean eragina izan dutela gogoratzeko.\n12.- ANDREA HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei gizateriaren etorkizuna joera hau aldatzean dagoela gogoratzeko.\n13.- HODEI HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei zenbat neskato- mutikok duten aukera lehen hezkuntza edo/ta bigarren hezkuntza egiteko gogoratzeko.\n14.- GORKA HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei zenbat neskato-mutikok bukatzen duten lehen eta bigarren hezkuntza gogoratzeko.\n15.- PELLO HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei gogoratzeko zenbatek lortzen dituzten beharrezko konpetentziak.\n16.- GOIZANE HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei hezkuntzan ere berdintasunik ez dagoela gogoratzeko.\n17.- MARINA HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei hezkuntza sistema inklusiboa eta kalitatezkoa izan behar duela gogoratzeko.\n18.- LEIRE HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei aurrekontuetan hezkuntzan inbertsio handiagoa egin behar dela gogoratzeko..\n19.- IÑAKI HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE- HEZKUNTZAREN ALDE HITZA ESKATZEN DUT\n20.- ANDER HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei hezkuntza helburu bat baio gehiago dela gogoratzeko.\n21.- MAIDER HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei hezkuntza gizakiaren eskubidea dela gogoratzeko.\n22.- PAULA HITZA ESKATZEN DUT HEZKUNTZAREN ALDE, politikoei hainbat eta hainbat aldiz urratutako eskubidea dela gogoratzeko.\n23.- GUZTIAK BATERA HITZA ESKATZEN DUGU HEZKUNTZAREN ALDE, kalitatezko hezkuntza inklusiboa, ekitatezkoa eta dohakoa eskubide dugu eta.\nETORKIZUNA GU GARA ETA!!!\nPublicado por biZIentzia en 20:59 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nIgelaren arrautzak- Anne De Acha\nPublicado por biZIentzia en 20:35 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEnergia iturriak- ikasleen eritzia\nAnimalia ornogabea- Oier Senosiain\nBeti errespetoz!!- Sergio Alonso\nArranoak- Diego Beruete\nPublicado por biZIentzia en 22:44 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nZer ornogabe mota da?- Sergio Alonso\nPublicado por biZIentzia en 22:43 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nOrnogabeak afaltzeko- Oier Arraiza\nZikloa Australia aldean\nPublicado por biZIentzia en 15:17 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEnergia mekanikoaren kontserbazio printzipioa\nBigarren lurrikara bat izan da Iruñerrian, 3,3 gradukoa\nBigarren erreplika 16:26an izan da. Espainiako Sismografia Institutuaren arabera, Richter eskalan 3,3 gradukoa izan da, eta Erripan izan du epizentroa.\nLau gradutik gorako lurrikarak Euskal Herrian- Mapa interaktiboa\nPublicado por biZIentzia en 8:40 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\n4,4 graduko lurrikara Iruñerrian\n7;43-tan izan da eta Orikainen izan du epizentroa.\nPublicado por biZIentzia en 8:32 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEtna erupzioan, Sizilia, Italia- Ane De Acha\n2017-02-27- Etna erpzioan hasi da\nPublicado por biZIentzia en 19:14 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEtiketak: 1- 02.- Lur planeta DBH1, 1- 10.11.- Harriak eta mineralak DBH1, 2- 08.- Lurraren kanpoko dinamika DBH2\nHegaztiak- Izan Martinez\nPublicado por biZIentzia en 19:11 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEguzki Sistematik at Lurraren tankerako zazpi planeta aurkitu dituzte\nIzar nano baten inguruan jiraka dabiltzala esan dute; bizitza aurkitzeko esperantza dute NASAko ikertzaileek. Guregandik 40 argiurtera omen dago.\nPublicado por biZIentzia en 19:34 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nPublicado por biZIentzia en 18:23 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nGehiegi jan ezkero!!!\nPublicado por biZIentzia en 17:34 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEtiketak: 1- 03.- Izaki bizidunak DBH1, Astakeriak\nBalea bat hil dute gizakiak itsasora botatako plastiko zatiek\nARGIA-n informazio gehiago\nPublicado por biZIentzia en 16:25 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEtiketak: 1- 04.- Animalia ornodunak DBH1, Astakeriak\nALIKE (Umeen sormena eta ilusioa irazten dituen gizarteari buruzko animaziozko lana.)\nPublicado por biZIentzia en 19:56 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nZein motatako palankak dira guraizeak? (Maren Sanz)\nPublicado por biZIentzia en 17:08 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nTxerriengan hazitako ametsak (Ibai Nuin)\nTxerriaren eta gizakiaren zelulak dituzten enbrioak sortu dituzte, lehenengoz, Salk Institutuko ikertzaileek. Aurrerapenak giza organoak nahieran sortzeko bidea ireki dezake, baina asko dira oraindik gainditu beharreko erronkak.\nPublicado por biZIentzia en 17:40 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nKilauea sumendia, Hawai- AEB\nUn jet de lave du volcan Kilauea se déverse en continu dans le Pacifique\nTsar ligrea Errusiako zoo batean\nOrain dela 2,5 hilabete jaio zen Errusiako zoo batean. Zer espezietakoa da?\nPublicado por biZIentzia en 21:09 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nEtiketak: 1- 03.- Izaki bizidunak DBH1, 1- 04.- Animalia ornodunak DBH1\nOrganuluak- zelula eukariotoa\nZer da ikusten dena? Zergaitik gertatu da?\nBero sentsazioa kalkulatzeko\nEtiketak: 1- 08.- Lurraren atmosfera DBH1, 1- 09.- Lurraren hidrosfera DBH1\nAzeria izoztuta Danubio ibaian\nJoan den urtarrilaren 9-an Danubio ibaira erori zen Alemania iparraldean.\nOlatu izoztuak- Baikal lakua (Siberia- Errusia)\nPublicado por biZIentzia en 16:10 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nZergatik ez da ura espazioan galtzen?\nAzaldu nola eratu ziren atmosfera eta hidrosfera duela 4.500 milioi urte. Zergatik Merkuriok ez du hidrosferarik?\nPublicado por biZIentzia en 15:49 No hay comentarios: Enlaces a esta entrada\nZergaitik zuhaitz honek lagun dezake aldaketa klimatikoa saihesten ?\nKIRI (Paulownia tormentosa edo paulownia imperial)\nHamabi bat metroko balea agertu da Getariako kaian. (Balaenoptera physalus)


Beste heziketa programak | Ayuntamiento de Pamplona\nBeste heziketa programak\nIngurumen Hezkuntzako Zerbitzuaren lan-ildoetako bat da Ingurumen Hezkuntza hezkuntza-komunitatean garatzea, betiere ikuspegi zabal batetik eta hezkuntza-premia guztiak jasotzeko ahalmenaz.\nGaur egun, hainbat proiektu garatzen ari dira ikasleak jasangarritasunera hurbiltzeko: jarduera gidatuak Museoan, dantzan edo zineman oinarritutako proiektuak, baratzea lan-tresnatzat duten ikastetxe-proiektuak, eta abar. Horiekin guztiekin ezagutza, esperientzia eta motibazioa bultzatzeko modu desberdinak arakatzen ditugu egoera aldatu eta ingurunearekin engaiatuago egonen den gizarte baterantz.\nProgramaren hezkuntza-metodologia Bikeability metodo ingelesean oinarritzen da. Helburuen artean garrantzitsuena ikasleak gaitzea da, ikastetxera segurtasun, autonomia eta konfiantzaz joan daitezen.\nLehen Hezkuntzako 5. eta 6. eta DBHko 1. eta 2. mailetako ikasleei zuzenduta dago. Edukien sakontasuna eta trinkotasuna egokitu egiten dira talde bakoitzeko ikasleen gaitasunen arabera.\nIkastaroak 6 ordu irauten du, 2 orduko 3 saiotan banaturik. Programa 3 unitate-didaktikotan planifikaturik dago, 3 ikaskuntza-maila ezberdin eta progresiboei dagozkienak.\nBide segurtasunari buruzko ekimenak dira, indarrean den Bide Segurtasuneko Planaren proposamen garrantzitsuenetako batzuk. Ekimen horiek Zirkulazio Arloko Plangintza Brigadaren baitan dagoen Bide Heziketako Taldeak jartzen ditu martxan.\nHelburua ikasleen artean Bide Heziketaren arloko prestakuntza eta sentsibilizazioa bultzatzea eta indartzea da, bereziki, derrigorrezko hezkuntzako zikloetan. Beste hainbat eremutara ere hedatzen da: unibertsitate-ikasketak, hirugarren adinekoak, migratzaileak eta sektoreko profesionalak.\nHelduendako saioetan hizpide nagusi dira abiadura, ausarkeriaz gidatzea, alkoholaren edo drogen eraginpean gidatzea eta segurtasuna hobetzen ahal duten bestelakoak.\nIruñeko Erraldoi eta Buruhandiei egiten zaizkien bisita gidatuak ikastetxeetako ikasleentzat pentsatuta daude.\nAutobus Geltokian egiten dituzte, astelehenetik ostiralera, 09:30ean, 10:30ean eta 11:30ean. Bisitek 50 minutu irauten dute. Bisita hala gaztelaniaz nola euskaraz egin daiteke.


Bigarrenik, bereziki azpimarratu behar da “euskararen biziberritzea” hausnarketen foku izatetik, “euskaraz garatu nahi duen komunitatean” arreta jartzera pasa garela. Hainbat galdera interesgarritara eraman gaitu posizionamendu berriak: zer da euskaraz garatu nahi duen komunitatea? Ikuspuntu metodologikotik, nola aztertu komunitate horren gaur egungo egoera, etorkizunerako jomugak eta jomuga horretarako garapen bideak?\nZer da, ordea, hizkuntza komunitatea? Non daude komunitatearen ertzak, baldin badauzka behintzat? Nor sartzen da, eta beraz, nor ez, gaur egungo euskararen komunitatean? Ala Euskal Herriko biztanle guztiak (diaspora ahaztu gabe, noski) ote dira euskararen komunitateko kide? Hizkuntzaren arabera mugatzen den giza-taldea izanik hizkuntza komunitatea, hizkuntzaren ze dimentsioren arabera defini liteke komunitatea? Hauek, edo antzekoak, e5 egitasmoa ondu ahala sortu eta erantzun behar izan ditugun galderak dira. Erantzun bila, aukera bat izan zitekeen hizkuntza konpetentziaren irizpidea erabiltzea komunitatea definitzeko orduan. Horrela, euskaraz dakitenek osatuko lukete euskararen komunitatea. Euskaraz hitz egiten dakitenek edota hitz egiten ez, baina euskaraz ulertzen dakitenek. Irizpide honi dagokion datu kuantitatiboa ematearren, esan beharko genuke, 2016ko inkesta soziolinguistikoaren arabera (Eusko Jaurlaritza, 2016), Euskal Herriko biztanleen %44,8 liratekeela euskararen komunitatea osatzen dutenak (biztanleen %28.4 euskaraz hitz egiteko gai dira, eta %16.4, hitz egiteko ez, baina ulertzeko bai). Inkestan “Erdaldun” deitzen direnak (%55.2), ez lirateke euskararen komunitateko kide.


MAITASUNA GAZTA BEZALAKOA DA. GERONIMO STILTON. 9788408007241 la irreductible\nHegoaldeko Itsasoetara nindoala, itsas bidaia batean, Sagurne Eztijario ezagutu nuen. Maitemindu eta nirekin ezkondu nahi ez zuen, ba!? Nik, ordea, horretarako gogorik ez. Gero, itsasontzitik uretara erori eta uharte bakarti batean agertuko naiz. Nolako abentura\nVista previa: MAITASUNA GAZTA BEZALAKOA DA


Marmar: Marmar 30\naditzak orainaldian Zer- Nori, Zer-Nori-Nork eta Nor-Nork\naditzak lehenaldian Zer-Nori, Zer-Nori-Nork eta Nor-Nork\nMAIAK ETA AZTEKAK\nBi herri hauek zibilizazio indartsuak izan zituzten erdialdeko amerikan. Maia izeneko tribua Yucatan izeneko penintsulan bizi ziren 250-950 urteen zehar. Aztekak, berriz, gaur egungo Mexikon bizi ziren, Tenochtitlan hiriburuaren inguruan. Azteken garairik lasaiena 1400.urtetik 1521.urterarte doan tartean izan zen.\nMaien zibilizazioa hiri-estatutan antolatzen zen. Maiek hiri handiak egiten zituzten, eta horietako bakoitzak ingurua kontrolatzen zuen, eta batzuetan beste herri eta hiri txiki bat ere. Merkatal bide garrantzitsuek lortzen zituzten hiri-estatuak baita erdialdeko Ameriketako beste herri batzuekin ere.\nMaiak erabiltzen zituzten merkatalgai garrantzitsuenak hauek ziren: jaguarren larrua, jadea, kafe eta kakao poltsak. Haiek, nahiz lehorrez nahiz itsasoz garraiatzen zituzten merkatalgaiak. Maia gehienek nekazariak ziren eta artoa erabiltzen zuten gehiena, adibidez tortila izeneko opila eta balché izeneko edaria egiteko.\nAstronomia eta matematikan oso aurreratuta zeuden. Apaiz maiek bazekiten nola egiten ziren egutegiak. Maiek idazkera berri bat asmatu zuten, hieroglifiko antzeko bat, eta hura stetlae izeneko harrizko monumentuan dago gordeta.\nZibilizazio hura xvi.mendean bukatu zen espainiarrak erasotzera jon zirelako, baina maien ondorengoak bizirik daude eta haien hizkuntza ere.\nAzteken zibilizazioa Tenochlitan izeneko hiriburuan zegoen, eta haren inguruan antolatzen zen dena.\nMontezuma I.aren agintepean hiria eta haren inguruak zabaltu zituzten. Montezuma II enperatore egin zenean, inperioa oso lasai eta garai onean egon zen. Geroago, 1519an inbasore espainiarrak heldu, eta eraso egin zieten. Azteka indartsuen lantzak ez ziren nahikoak espainiarren armei aurre egiteko, eta zoritxarrez 1521ean espainiarrek inperioa suntsitu zuten.\nErlijioa oso garrantsitsua zen maia eta aztekentzat. Biek, jainkoak gurtzen zituzten eta erritu espirtualak egiten zituzten, haien artean giza-sakrifizioa dugu eta sakrifikatuak zoriona lortzen zuen.\nEuropako kolonoak xvi. mendean joan baino arinago “indiar” omen zirenak han bizi ziren. Lehendabiziko “Amerikarrak” duela milaka urte iritsi ziren hara, eta bizimodu eta kultura desberdinak asmatu zutuzten.\nAmerikako biztanleria tribuetan banatzen zen. Europarrak iritsitakoan 300 tribu ingutu topatu zituzten eta bakoitzak bere bizimodua, gobernua eta sinesmenak zituen. Inguruak asko baldintzatzen zuen haien bizimodua, adibidez Artikoko Inuita etniakoek itsas-txakurrak artzen zituzten jateko, janzteko, bizilekua…egiteko. Beste tribu batzuk leku lehor eta idorretan bizi ziren, adibidez Pueblo. Haien etxeak peso izeneko bustin batez egiten ziren eta batzuetan, ura urria zenez etxea lur azpian zuten.\nTribuak bizi ziren tokian, bizitzan beharrezkoa duguna bilatzen zuten, adibidez elikagaiak eta babesa. Amerikar hauek, artoa, kalabaza edota babarrunak jaten zituzten. Tribu gehienak bufaloak, ehizakinak edota basoko baia eta fruituak hartzen zituzten bizitzeko. Tribu bakoitzak etxe mota desberdinak zituen, adibidez, tribu nomadek etxe mugikorrak egiten zituzten. Lautada handiko tribuek, kono antzeko kanpaindenda batzuetan bizi ziren.\nErlijioa oso garrantzitsua zen beraientzat. Haien sinesmenaren arabera, gizaki guztion bizitzan mundo ispiritual bat dago.\nZibilizazio asko zeuden Andeetako inperioan, xvi. mendean europarrak Amerikara iritsi ziren arte. Tribu edota zibilizazio garrantzitsuena Inkena izan zen. Inken garairik aberatsena xv. mendeare bukaeratik xvi. mende hasiera arte doan tartean izan zen. Baina beste tribu mota batzuk, adibidez chimuak, huariak… kontrolatu zituzten mendi inguruak.\nEkialderago, Amazonaren erroan hainbat indiar imperio zeuden, nekazal sistema desberdinak erabiltzen zutenak. Sistema horietan, uztak ereiteko baso hezeko lursail bateko zuhaitzak edo sustraiak kentzen ziren. Lurra agortzen edo pobretzen zenean, jendeak beste toki batera joaten zen eta lursaila basoaren esku geratzen zen berriro.\nTihuanako inperioak Titikaka lakuaren inguruan zuen bere inperioa, gaurko Peru eta Bolibiako mendietan. Tihuanakoen garairik onena 500 eta 1000 urte inguruan izan zen. Huarien garairik onena, berriz, 800 urtean izan zen.\nHuariek Tihuanakoak baino iparrerantzago kokatzen ziren. Chimuen inperioaren hiriburua Chan-Chan zen eta Peruko kostaldearen iparraldean kokatzen zen. Dena den, Chimuen inperioa Inken zibilizazioak inbaditu zuen 1470. urtean. Inken hiribrua, Cuzko izenekoa, Andeetako mendirik garaienean kokatzen zen. Konkistatzaileek konkista honen bidez, Andeetako gobernu berri bat ezarri zuten. Bide sare bat egin zuten eta inperioko zerga moduko bat jarri zuten.\nLehenengo europarrak iristean 1492. urtean Amerikako lurralde guztiak ehundaka tribuz beteta zeuden. Toki hartako jendea eta bere arbasoak han bizi izan ziren haien kultura eta bizimodua kontserbatzen. Europarrak iristean modu batean indiarren bizimoduak eraldatu zituzten, adibidez, ekarritako gaixotasunak erabat zabaldu ziren eta indiar pila hil. Beste alde batetik Kolonek sortutako gerretan ere herritar asko hil ziren. Xvi.mendean Kolonen armadak mendebalderantza joaten hasi ziren. Hasieran, Kolonek indiarrei lur zatiak ematen zizkien eta erreserbak deitzen zizkion.\nBeranduago, 1830.urtean, gobernuak indiarrak “kanporatzeko akta” izeneko lege bat ezarri zuen, akta horrek indiarrak beraien lurraldetik botatzeko eskubidea ematen zien edota beste llurralde batzuetara eramateko.\nLURRAGATIK SORTUTAKO GATAZKAK\nIndiar gehienek, ohitura bidez, ez zuten lurraldeak utzi nahi, eta horregaitik gogor borrokatu zuten amerikar gobernuaren aurka. Hego-ekialdean beste tribu garrantzitsu bat zegoen, Cherokee izenekoa. Gobernuak hauek ere beraien lurretatik bota zituen mendebaldeko ereserbetara. Bidea oso luzea zenez, milaka persona hil ziren, eta horregaitik bidaia horri “malkoen bidea” deitzen zaio. Amerikako indiarrak ere sartu ziren, baina Kolonen aurka borrokatzeko. Gerra horren ondorioz, haien bizimodu berriak desagertu ziren, eta gainera bufaloak bertatik joatea ere probokatu zuen. Haia ere Amerikako indiarrek, gobernuko armadaren kontra irabazi zituzten gerra batzuk.\nGIZAKIAK ETA ANIMALIAK\nAnimaliek gizakiekin konpartitzen dute lurra. Animali askok horren ondorioz kaleetan bizitzen dira. Animali batzuk, moldatzen dira baina beste batzuk ez. Beren bizimodua batzuetan egokitu egiten dute. Hegaztiek beren habiak teilatuetan, tximinietan… egiten dituzte.\nSaguzarrak argi izpiak jasotzen ez duten lekuetan bizi egiten dira. Etxeak, bulegoak eta lantegiak botatzen duten haize beroarekin txori saldoak biltzen dira neguko gauetan. Gizakiok hegaztiak ikustea atsegin dugu horregatik neguan janaria ematen diegu. Txori saldoak arriskuan egoten dira aireportuetan hegazkinen motorrek kalte egiten dietelako. Hiri baten sortzen den kutsadura kopuruak animaliei kalte egiten die adibidez, arratoi, azeri, kaio eta beste animali batzuei. Mapatxeek Ipar Amerikako zaborrontzietan janari bila ibiltzen dira. Arratoiak eta saguak jendea bizi den lekuetan beraiek ere bizi dira.\nBeltxor baten ziztaden arriskua etengabe dago herrialde tropikoetan. Beste intsektu mota batzuk galduta daude gaur egun. Kakalardo Buprestidoak etxeetako egurrezko kolumnez elikatzen dira eta ere arropan zuloak egiten ditu. Zenbait intsektu eragin onak dituzte. Erleak funtsezkoak dira landare mota batzuk polinizatzeko. Beste intsektu batzuek beste motatako intsektuez elikatzen dira. Pestizida artifiziala erabiltzea txarra da intsektuak hiltzen direlako.\nAskotan zakiak arazoak sortzen dituzte herrialde bateko espezieak beste batean sartzen. Arratoiak lehenengo kolonizazioarekin Ozeaniara iritsi ziren. Plaga hura kontrolatzeko asmoz katuak eta mangostak sartu zituzten eta horrela bere fauna autoktonoa suntsitu zuten: hegaztiak, narrasti txikiak eta ugaztunak suntsitu zuten.\nGaur egun Ozeaniaren hegaztiak suntsituta daude. Kanpotik sartutako beste espezie batzuk autoktoktonoarekin lehiatu egiten dute janaria eta habitat-egatik. Katagorri grisa Britainia Handian Estatu Batuetatik hartu zuten eta katagorri autoktonoarekin lehiatu ondoren katagorri gorria murriztu zuen. Zeelanda Berrian sartutako orein gorria bazkalekuetan elikatzen diren animaliei lehiatu eta animali mota batzuk suntsitu zituen. Batzuetan nekazaritzak basoak, hezeguneak eta zelaien lurra pobretu egiten ditu eta horrela lur horietan ez dira landare onik irtengo.\nArriskuan Dauden Animaliak\nAnimaliak beti gehitu eta gutxitu egin dira. Animalia mota batzuek prozesu naturalean gehiago irauten dute. Gizakia agertu zenetik, landare eta animalia espezie iraungipen indizea hasi egin da. Gizakiak batzuetan animalia desagertu arte ehizatzen ditu: tigrea eta errinozeroa desagertzeko arriskuan daude. Hain ezagunak ez diren beste espezie batzuk, desagertzeko arriskuan daude.\nEhizaldia kiroltzat hartuta dago ere. Ehiztari europarrek XX.mendean lehoiak, tigreak, elefanteak… hiltzen zituzten kopa baten trukez. Gaur egun hegazti kantarien kopurua txikitzen ari da Europako Iparraldean.\nBerokiak edo alfonbrak egiteko animali felino batzuk hiltzen dituzte, adibidez ozelotek eta tigreak. Errinozeroaren adarrekin sendagaiak lortzeko hil egiten dira. Gaur egun Javako 60 errinozero soilik daude munduan. Elefantek beren marfilezko hortzengatik hil egiten dira.\nLeku batzuetan ehiza debekatuta dago baina ehiztari batzuek batzuetan ez diete kasurik egiten dirua nahi dutelako. Gizakiak askotan ehizatu egiten du espeziea leku hartan suntsitu arte. Bale mota batzuk XVII eta XIX mendean suntsitzeen hasi ziren beren olioa eta haragia lortzeko.\nHego Amerika kontrastez betetako herrialdea da. Bertan dago munduko mendikaterik luzeena, Andeak izenekoa, mendebaldeko itsasertzean.\nAndeen eta Ozeano Bareko itsasertzearen artean dago Atakama izeneko basamortua, munduko parajerik lehorrena duena da. Ehun urtetik gora pasa daiteke han ur tanta bat ere egin gabe. Iparraldean, jende gehiena Karibeko itsasertzean edo mendialdean biltzen da. Barrualdean, Amazonas izeneko ohian tropiko izugarri bat da nagusi. Amazonas ibaia Andeetan sortzen da, Perutik eta Brasiletik pasatzen da ekialderantz Ozeano Atlantikoaren bidea hartzen. Amazonas ohianearen ekialdera Brasilgo goi-lautada dugu. Hegoalderantz, Uruguaiko eta Argentinako lurretan, Panpa dago zelai oso zabalez.\nHegoaldeko Andeen ezaugarri nagusia glaziarrak eta sumendiak dira, baina kontinentearen muturrera heltzen denean uharte harritsuen itxura hartzen dute. Hego Amerikan bizi diren gehienak europarren ondorengoak dira, kolonizatzaile gehienak espainarrak eta portugaldarrak izan zirelako. Horregatik oraindik ere gaztelaniaz eta portugesez hitz egiten da. Europarrak lurralde horretara iritsi zirenean Hego Amerika biztanleria izugarri gutxitu egin zen.\nVenezuelan, (Guyanetan) eta Brasilen baliabide natural asko daude: petrolioa, bauxita, zilarra eta beste zenbait mineral ere badaude. Brasilek horretaz gain, kafea, azukrea eta frutak ekoizten eta esporatzen ditu. Hala eta guztiz ere, herrialde horrietan, aberastasuna ez da modu egokian banatzen; gutxi batzuk oso aberatsak dira eta gainerakoak pobreak dira.\nAndeetako iparraldeko herrialdeetan, hau da, Kolonbia, Ekuador, Peru eta Bolivian, mineral asko daude. Aldiz, ez dago lur emankor askorik eta laboreak mendi magaletan eratutako terrazatan baino ez dituzte landatzen. Kotoia, azukrea, kafea eta platanua da gehien ekoizten diren produktuak: eskualde epeleetan eta eskualde hotzetan, patata eta zereala. Herrialde hauetan hala ere, pobrezia da nagusi arazo ekonomikoak eta ezegonkortasun politikoaren ondorioz. Hegoalderago Txile dago herrialde estua eta luzea.\nMeatzaritza eta Andeetako mendikateko baliabide ekonomiko garrantzitsuenetako bat bereziki, kobrea da. Lur emankorretan, aldiz, zereal, fruta, eta ardo produkzioa da baliabide nagusia. Argentinako eta Uruguaiko Pampa dago; bertan abeltzaintza da nagusi, etxalde izugarriak daude, eta ardiak eta behiak hazten dituzte. Bertan artilea nahiz haragia esportatzen (saltzen) dituzte, Txilek, Uruguaik eta Argentinak batez ere. Paraguaiko ipar-mendebaldean Chaco Handia zabaltzen da eta hegoaldean eta Ekialdean lurra lehorrago dago. Paraguaien munduko proiektu hidroelektriko handiena jarri dute abian, Panama ibaian, hain zuzen.\nAmazonas ibaiaren arroan dago eta munduko ohian tropikal handiena da. Ohian horretan hainbat landare eta animali bizi dira, eta oraindik ere ezpezie berriak aurkitzen dituzte. Amazonaseko zenbait tribu oraindik bizi dira bizimodu tradizionalean, bai ehizan, arrantzan eta nekazaritzan. Dena den, beste tribu batzuk teknologia modernoa moldatzen ikasi dute.\nAzken urteotan ohiana bizkor desagertzen ari da zuhaitz gehiegi mozten direlako. Baso tropikaleko lurra gero eta gatz mineral gutxiago du, horregatik nekazari asko joaten dira bere laboreak egitera eta ganadua mantentzera beste leku egokiago batera.\nAsia munduko kontinenterik handiena da. Basamortuan izugarrizko hotza egiten du neguan eta udan beroa eta lehortea dago. Asian munduko mendirik altuena, Everest hain zuzen, kokatuta dago. Asiako eskualde askotan ez da inor bizi, hala ere, Asian muduko jende gehien bizitzen den lekua da.\nHego-Mendebaldeko herriek osatzen dute. ia paisai osoa mendiak eta basmortuak dira. Bertako herrialde batzuk hauek dira: Saudi Arabia, Kuwait eta Arabiar Emireerri Batua. Urik ez dute baina petrolio asko ba dute. Ia paisai guztia mendiak dira, eta klima lehorra eta epela da.\nLur emankorrenak itsasertze mediterraneoak dira: zerealak eta zitrikoak produzitzen dituzte lur horietan. Ekialde ertaineko beste zenbait herrialde, hala nola, Saudí Arabia , Kuwait eta Arabiar Emirerri Batuak oso herrialde aberatsak dira. Ekialde ertaineko hiri asko duela milaka urte eraiki zituzten eta garai bateko medinen egitura gordetzen dute oraindik.\nAsiako azpi kontinentea India da. Indiako ia guztia menditsua da. Ipar-Mendebaldean basamortua dago, basamortuaren inguruan lur emankorrak daude. Munduan landaketa gehien dauden lekua da. Indian manufaktura sendoa dago , hainbat lagun joaten dira lantegiak lanera.\nTxina munduko hirugarren herrialde handiena da. Munuko harresirik luzeena dago eta 21196 km2 neurtzen du. 1987 an eraiki zen (XI. mendean) Txina osoak 31 herrialde eta 1 369 811 biztanle ditu.\nMONGOLIA ETA KOREA\nMongolia Iparraldeko mendietatik hegoaldeko goi-basamortu barrenera hedatzen da. Erdialdeko lautadan, oraindik ere, tribu nomadak bizi dira. Mongolian ikatza eta petrolioa dute. Hego-ipar korea antzekoak dira paisaiari dagokionez: mendi eta baso ugari bietan. Politikan, aldiz, oso ezberdinak dira: Ipar koreak harreman gutxi du beste herrialdeekin, eta nekazaritza da ekonomiaren oinarri; Hego korean industria modernoa dute eta nazioarteko merkataritzak harreman ugari ditu.\nAsia kontinenteko mutrrean Thailandia, Laos, Vietnam eta Kanputzea dade. Herrialde hauek ohianez eta mendiz betetako zonalde dituzte. Ibai handiek zeharkatzen ditzte herrialde horiek eta bailara emankorrak dituzte; arroza eta fruta tropikalak ugariak dira bertan.\nFaraoien haurrek eta familia aberatsen semeek bakarrik egiten zituzten ikasketak baina neskak etxean geratzen ziren etxeko gauzak egiten, adibidez: sukaldatzen, jozten eta iruten bere amarekin. Nekazaritzen semeek ere, gazteetatik ikasten zuten: uztak biltzen, abereak zaintzen... Baina arrantzaleek arrantza egiten zuten, ez etxeko lanak.\nHieroglifikoek, egiptoar idazkera-motarik zaharrena asmatu zuten. Pieza korapilatsuagoak egiteko erabil zitezkeen sinbolo adierazgarriak ziren. Hieroglifikoak asmatutako idazkera: errazagoa, argiagoa eta azkarragoa zen. Egipton buztin batean idazten zuten. Buztina merkea eta ezkuragarria zen. Mutilek hitz egin eta testuak kopiatu egin behar zuten, azkar idazteko eta ikasteko. Eskolan matematikak ez ziren hain garrantzitsuak. Ikasleek ez zuten aritmetika eta albegraren oinarria baino ikasten.\nJainkoak eta templuak\nZeinbait eskribak antzinako Egipton hain ugariak ziren templuetan egiten zuten lan. Templuek bere landetxe, lantegi eta liburutegi propioak zituzten eta baita ``bizitzaren etxea´´ delako bulegoak ere, bulego hauetan egiten zuten lan eskribek erlijio gaietako agiriak, eta baita bestelakoak idazten.\nApaizek estimatuak ziren eta askok gobernuan lanpostu garrantzitsuak zituzten. Ra eguzkiaren jainkoa zen eta Horus zeruaren jainkoa zen. Osiris lehen jainkoa zen arimak epaitzen zituena. Antzinako egiptoarrek jainko ugari gurtzen zituzten. Jainko nagusien artean aipagarrienak: Ra, eguzkiaren jainkoa; Ptah, Menfiseko jainkoa; Horus, erregearen jainko pertsonala eta Amon (Amon, Ra) eguzkiaren eta faraoiaren jainkoa.\nKarnak-eko Amon-en tenplu handia, Egiptoko monumenturik ikusgarriena da. Tenpluak zeremonia-gelak zeukan eta prozesioak egiten ziren leku zabaletan. Milaka zerbitzari ere egiten zuten lan han. Jainkorekin harreman berezia zutela esaten zen.\nAntzinako zibilizaziorik handienetariko bat Greziako Kreta uhartean gertatu zen. Uharte hau ezezaguna zen. Evans-ek eta beste arkeologo batzuk lau jauregi aurkitu zituzten uhartean.\nMinostarrak K.a. 6.000.urte inguruan Kretara iritsi ziren eta jauregia eraikitzen K.a. 2.000.urte inguruan hasi zen.\nKnosos zen hiri hauetako handiena da, eta bere garairik oparoenean 100.000 biztanle inguru izan zituen. Haietaik askok semantika, harribitxiak eta ontziak lantzen zituzten. Minostarrak K.a. 1.450. urte inguru desagertu egin ziren.\nMediterraneo itsasoaren ekialdeko kostaldean feniziarrak bizi ziren. Gerraontzi azkarrak egin zituzten, merkantzia ontzia babesteko. Ontziek bela karratua zeuzkaten, eta arraunlarientzat bi lerro eserleku. Metalezko tresnak eta kristalak Mediterraneo inguruan aurkitu dira. Feniziarrak Mediterraneo inguruan nagusi izan ziren. Feniziarrak harearen bidez beira egiten zuten eta artile eta lino finak lantzen zituzten.\nMesopotamia Tigris eta Eufrates ibaien arteko lurralde emankorra izan zen. Luralde honetan sumetarrek lehenengo zibilizazioak sortu zitzten, baina K.a. 2370.urtean mederatu egin zituzten. Hurrengo 500 urtetan hainbat taldek fundatu zituzten.\nAsiriarren lurraldea, Mesopotamiaren iparraldean, merkataritzako ibilbide garrantzitsuen inguruan zegoen.\nNabupolas erregearen garaian (K.a. 625-605) Babilonia boteretsu bilakatu zen. Eta Nabukodonosor II.a.(K.a. 605etik 562ra ) bertako errege ospetsu bat izan zen.\nHiri honen oparitasunak mundu ezaguneko edozein hiriena gainditzen zuen. XX. mende hasieran, arkeologoek Babilonian egindako induzketan 18km-ko harresiz inguratutako zirkulua aurkitu zuten.\nBabiloniarrak izan ziren eguna 24 ordutan, ordua 60 minututan eta minutua 60 segundotan zatitu zutenak lehendabizi.\nBabiloniak zortzi sarrera zeuzkan harresian eta ederrena Ishtar-eko sarrera zen. Amodioaren eta gerraren jainkosaren ohorez eraiki zuten sarrera honek 15 metroko garaiera zuen eta bere barnetik prozesio sakratuak pasatzen ziren. Inguratzen zuten hormak adreilu urdin esmaltatuz estalirik zeuden, eta zizelatutako zezen eta herensugez dekoraturik.\nAsiaren atzetik, munduko bigarren kontinenterik handiena da. Urak ia guztia inguratzen du. Asiarekin bat egin du, lur zati meharra salbu.\nIparraldeko muturrean basamortu bat dago, Saharakoa hain zuzen. Itsasertzean, klima leunxeagoa da: neguak freskoak eta hezeak dira. Hegoaldean, zelaiak eta bazkalekuak daude. Ekuatorea, erdialdean dago eta herrialde asko zeharkatzen ditu, horregatik, klima beroa eta hezea da.\nBaso tropikalak ere daude, eta horietako bat munduko bigarren handiena da. Katarata edo ur-jausi ederrak ere daude, “Victoria” izenekoak.\nHainbat motatako landare zein animali bizi dira ohian tropikalean. Erdialdean ibaiak pasatzen dira, horregatik, ekialdean eta hegoaldean zelai zabalak daude. “Sabana” izenez ezagutzen dugu, han animali asko bizi dira, esate baterako, elefanteak eta zebrak.\nArabeak eta berebereak, Saharako basamortutik bizi diren afrikarrak dira eta Islam erlijioaren jarratzaileak dira.\nHegoaldera, biztanleria nagusia, beltzez osatuta dago eta ez dago erlijio nagusirik, hau da, bakoitzak bere erlijioa aukeratzen du.\nOrain dela gutxi, ia kontinente guztia, europarren esku zegoen, ondoren, europar hegoaldera bizitzera joan ziren. Afrikak, bertako lehengaiak edo baliabideak asko esportatzen edo saltzen ditu, adibidez; metala eta petrolioa, baina hala ere, argi dago, kontinentea pobrea dela. Izan ere, industriak, aberastasun gehiena sortzen du, baina mendebalde multinazionaletan esku dago. Nekazaritzan aritzen dira biztanleak.\nMunduko basamorturik handiena da, AEB-ko bezalako azalera du. Basamortu hau, etengabe ari da hazten, hau da, inguruko larreak basamortu bihurtzen ari dira. Basamortu beroa da, urteak pasa daiteke euri tantarik egin gabe. Itzalean, 50C-ko beroa egiten du, ordea, gauez, hotz egiten du. Hareaz betetako eremuetan, duna handiak sortzen dira. Basamortuan, harriak eta mendiak dira nagusi. Baldintzak gogorrak izan arren animalia ondo egokitu dira, bizimodura, ur eskasia eta bero izugarria jasateko.\nEgunez, animali gehienek habietan egoten dira, ordea, gauez, janari bila irteten dira. Basamortuan ere jendea bizi da, herrixkak eratu dituzte oasien inguruan, bertan nomadak bizi dira eta lurrean barrena ibiltzen dira, produktuak herrietan saltzen. Ehunka urteetan gameluak erabili dira garraio moduan. Animalia hau ondo egokitu da eta haragia eta esnea egiteko ere erabili izan da. Gaur egun, ibilgailu motordunak erabiltzen dira, mugagabeko basamortu honetan.\nMediterraneoko kostaldeko lur emankorretan Afrikako iparraldea hasten da eta mendebaldeko eta erdialdeko (kontinentea) basotaraino hedatzen da, Sabana eta basamortuko zabalean zehar. Atlas mendikatea, Etiopian dago, Saharako mendiak utzita, iparraldean, ordokiak dira nagusi.\nBaliabide naturalak dituzte iparraldeko muturrean: petrolioa eta gasa. Turismoa eta ehun eta alfonbra produkzioan oinarritzen da ekonomia. Eskualdearen biztanleria nagusia arabiarra da. Marroko eskualde menditsuan, tribuetan, berebereak bizi dira.\nSaharatik hegoaldera, nekazaritza da nagusi. Nilo, Niger eta Senegal ibaiek ur asko dute laboreak ureztatzeko. Mauritanian eta Malin lehorteak izaten dituzte askotan.\nEremu lehorretan, artzain nomadek izugarrizko bidea egiten dute bazkaleku bila. Iparraldean, gatazkak izaten dituzte eta gerra suntsigarriak ere. Gerrek pobrezia eragin dute, batez ere Etiopian eta Sudanen.\nMendebaldean klima hezea dagoenez, eskualde egokia da, kafea platanoek … landatzeko.\nEgurrari etekin handia atera diote; Boli Kostan esaterako, baina neurriz kanpo eta basoak galdu dira. Herrialde horiek aberastasuna dute, baina, jendea pobrea da kolonialismoaren herentziagatik, politika eta gerragatik …\nGaur egun, jendea hirietara doa lana aurkitzeko eta batzuetan, miseria gorrian bizi behar izaten dute.\nKONGO IBAIAREN ARROA, Afrikako erdialdean hedatzen da. Ibai emaritsuek, ohian tropikal trinkoak zeharkatzen dituzte, kilometro askotan.\nOhian tropikal horietan; mendietako gorila eta hegazti espezie asko bizi dira. Hegoaldeko eta ekialdeko goi lautadetan, klima hotza eta lehorra dago.\nSabanan, zelaiak ezaugarri nagusienak dira, eta lepo-luzeak, elefanteak eta lehoiak bizi dira. Hego-mendebaldean, basamortua bihurtzen ari da, klima beroa eta lehorragoa nagusitzen da.\nBaliabide naturalak daude, Hegoafrikan adibidez: petrolioa, metalak, urrea, kobrea eta diamantea. Horrez gain, sektore ekonomikoa garrantzitsuena meatzaritza da.\nBestaldean, lur eremu handiak, parke natural izendatu dituzte, bertako fauna babesteko, horrek asko laguntzen dio ekonomiari, eta turistak erakartzen ditu. Ekialdeko, goi lurretan tea eta kafea produzitzen dute, baina ganadua ere hazten dute, haragia eta esnea egiteko.\nBiztanle gehienak nekazariak dira, baina nekez lortzen dute jateko beste. Afrikako hegoaldean, tribu asko daude, hizkuntza eta tradizio bereziekin. Askotan borrokak daude tribuen artean, batzuetan oso gogorrak eta jendeak alde egiten du.\nLamiak pertsona onak izaten dira eta beraien forma aldatu egiten da. Normalean, oilo, ahate edo ahuntzen apatxak dituzten emakumeak dira.\nIzaki hauek, emakumerik ederrenak izaten dira. Ilea luzea eta hori kolorekoak izaten dituzte, eta ibai ertzeetan bere urrezko orraziarekin orrazten dira. Haiek, gauez erropa garbitu eta abar egiten zuten. Horrez gain, edertasun paregabeko izaki bizidunak direnez, gizonen bihotza konkistatzeko gai dira.\nHaren, ahotsak eta izaerak gizonak harrapatu egiten zituzten. Lamiak ere, Bizkaiko kostan topa ditzakegu. Neska horiek esker onekoak izaten ziren; hala ere, pertsonak bahitzen zituzten eta zubiak, eleizak, gazteluak… eraikitzen zituzten.\nLamiak iltzorian zeudenean, gizaki baten laguntzaz jasotzen bazuten gehiago bizi ahal izaten ziren. Gure inguruko tokietan ere leku ezagunetan egoten dira, adibidez: Lamiako(Leioan), Lamiandao (Diman) edo Lamiaran (Mundakan eta Bermeoren artean).\nUhante hirian bizi zen Aluztiz izeneko familiak ohitura zuen etxeko suaren ondoan elikagai ezberdinak uzteko.\nBehin pertsona guztiak lo seko zeudenean, lamiak etxe horretara joaten ziren eta bertan jateko zeukatena jaten zuten eta korrika irteten ziren poliki-poliki.\nHurrengo egunean, Aluztiztarrek beren ordaina eskuratzen zuten. Egun baten Aluztizatarrei janaria ipintzea ahaztu zitzaien, eta hortik aurrera lamiak ez ziren etxe hartara joan.\nBASAJAUN ETA BASANDERE\nBasajaunak basoetako jaunak dira eta antzina- antzinako garaietatik basoan bizi dira beren emakumekin, Basandere,, izenekoak.\nFisikoki ile askoko erraldoiak dira, eta ibiltzen oso arinak eta indartsuak. Basajaunek oso harreman ona dute artzainekin, eta garrazika abisatzen diete ekaitz bat datorrenean .\nGainera otsoak beraiengandik aldendu egiten dira beldur direlako. Basanderei buruz esaten da kobazuloetan ikus ditzakegula beren urrezko orraziarekin orrazten.\nEzterrenzubin diotenez, herri bateko behizainek aspaldi- aspalditik ohitura zuten gauetan, ogi puska bat uzteko Anxorenek jateko.\nGau batean, ordea, haietatik gazteenak utzi zion ogi zatia, besteak oso nekatuta zeudenez deskantzatzera joan ziren.\nGau hartan, bertan, Anxok bere elikagaiak utzi zituenean, gaztea ikusi eta aitzulora joateko esan zion. Gaztea hantxe bertan agertu eta txekor bat emon zion eta Anxonek esan zion 101 biderrez buruan jotzeko txekor horrekin, eta gazteak horixe egin zuen. Diotenez denboraldi bat igarota, 101 buruko behi- taldea sortu zen.\nArkeologoek iraganeko bizimodua nolakoa izan zitekeen aztertzen dute.\nGizakiak beti izan du iragana ezagutzeko nahia, baina XVIII. mende bukaera arte ez ziren benetazko aztarnak bilatzen hasi. Europako jende aberatsa bidaiatzen eta antzinako gauzen bildumak egiten hasi zen arte, hain zuzen.\nGrezian eta Erroman aztarnak errez topatzen ziren baina Ekialde ertainean, hiri osoak zeuden lurperaturik, europarrak iraganeko objetuen bila hasi ziren arte.\nArkeologoak ikertzen hasi ziren literatur deskribapenak, esate baterako, hiri galduen kokaleku bila, gero induzketak egiteko asmoz. Hainbat objetu hondatu egin ziren, lehenbiziko ikerlari hauek ez baitzuten gaur egungokoek duten jakintza mailarik. Baina lehen zibilizazioei buruzko aurkikuntza adierazgarriak egin zituzten.\nBrassempouy-n (Frantzia) aurkitu zuten neskatxa baten bolizko buru txikia ezagutzen den lehen erretraua izan daitekena. Lau zentimetroko altuera besterik ez du, eta orain dela 24.000 urte ingurukoa da.\nHenrich Schilieman (1822-90) lehen arkeologoetariko bat izan zen. Homero poeta grekoaren bi poema aztertu zituen: Iliada eta Odisea, eta liburu horiei esker Troya eta Mizenas hiri galduak topatu egin dira. Mizenasen urre kantitate handia ere aurkitu zen.\nArkeologoek idazkeraren historia aztertzen lagundu digute, antzineko bustinezko oholtxoak aurkituz. K.a.VII. mendean Asiriako liburutegia.\nOzeano Artikoaren zati handiena izotzez estalitako geruza lodi eta erraldoi batez estalita dago. Udan izotzaren zati bat urtu, eta ur-bideak sortzen dira. Artikoan, izotzetan ezin da landarerik hazi.\nUdan Artikoaren egunak oso luzeak dira eta eguzkiak ura berotzen du. Orduan fitoplaktona, hau da, material mikroskopikoa, oso arin ugaltzen da eta zooplaktona miloika animalien elikagaia bihurtzen da. Askok dira zooplaktonez elikatzen direnak: arrainak, txibiak, hegaztiak eta bata balea ere. Morsek bibote sentikorrekin krustazeoak eta karramarroak harrapatzen dituzte.\nHarrapari onena eta handiena orka da. Orkak fokak eta arrain handiak jaten dituzte. Hartz zuria bere ile zuriarekin oso ondo kamuflatzen da. Hauek izotzetan arnasa hartzeko egiten dituzten zuloetatik azaleratzen dira.\nNeguan ozeanoa, berriz, izozten da, eta egunak oso laburrak eta luzeak izaten dira. Fitoplaktona ezin da hazi eguzkiaren argirik gabe, zooplaktona, berriz ozeanoaren barnera doa eta haiek batak bestea janez elikatzen dira.\nAnimali handiak hegoalderantz joaten dira. Ordea, hartz zuriak lurzoruan zuloak egiten ditu negu hotzetatik babesteko. Hartz zuriaren emeek gordeleku horietan erditzen dira. Udan bale asko elkartzen dira ozeanoan. Narbalak forma biribila du eta letaginarekin borroka egiten duen bale mota da eta karramarroak eta izkiak jaten ditu.\nTundra Artikoa inguratzen duen lurraldea da. Ia urte guztian tundra izeneko eskualde hau hutsa eta antzua da. Udan izotza urtu egin ondoren landare txikiak hazten dira. Karibua eta elur-oreina hegoaldera joaten dira, elikatzeko. Lemminga, elurraren azpian igarotzen da negu guztian. Hontza zuria Artikoko azería dela esaten da.\nKontinente Antartikoa oso menditsua da. Zati handiena izotz geruzabat da eta hiru kilometroko lodiera du. Udan izotza urtu egiten eta izotz gutxiago dago. Geroago izotza urtzen den lekuetan landareak jaio egiten dira.\nUr azalean dago ozeanoetako bizitza aniztasun gehiena. Lurreko landarek ez bezala, ozeanikoak ezin dira ea lurrean sustraitu eta asko ibiltzen diren organismo zelulabakarrak dira: fitoplaktona. Eguzkiaren argia eta uretan disolbatuta dauden elikagaiak erabiltzen dituzte fotosíntesi prozesuaren bidez elikatzeko.\nAlgak eta sakonera gutxiko uretan bizi diren belarrak, hau da, ozeanoko landare gehienak, fitoplaktonetakoak dira.\nFitoplaktona zooplakton derizo animali mikriskopiko txiki batzuen elikagaia da, adibidez: karramarroak eta izkirak.\nZenbait ozeanotan, udaberrian eta udazkenean pilatzen da plakton gehien urtean. Animali ozeanio asko elikatzen da zooplaktonaz.\nItsas hegaztiek ozeanoaren uren gainean planeatzen dute arrain bila. Zenbait hegaztik azaleko arrainak berehala harrapatzen dituzte beren moko edo hankekin, beste batzuek, adibidez pinguinoak, uraren azpian murgiltzen dira harrapakinak hartzeko. Azaleraren azpian, atunek, marrazoek eta beste arrain harrapari haundi batzuek arrain txikiagoak harrapatzen dituzte.\nArrain askok beren diseinu koloreak aldatu ahal dituzte, harrapari haundietaz kamuflatzeko.\nKoralezko arrezifeak uharte bolkanikoak inguratzen dituzte eta sakonera txikia duten ur trpikal eta edo kontinenteetako kostalde arrokatsuetan daude. Polipo koloniek urte luzeetan zehar, arrezife izenez ezagutzen diren koral gune itzeelak eraiki ditzakete.\nKoralezko arrezifeak animalia bizitzaz gainezka daude. Korronteetan dabiltzan algek eta koraletan bizi diren landare mikroskopikoek zooplaktona osatzen dute eta itsas-trikua edo arrainen elikagai bihurtzen dira.\nArrezifea kolore distiratsuko arrainez beteta dago.\nArgia ezin da sakonera haundietaraino iritsi. Beraz, 200 metro azpitik ez dago ia argirik eta 1000 metrotik azpitik, berriz iluntasuna erabatekoa da eta uraren tenperatura oso baxua.\nZenbait animali sarraskijale azaleko uretatik erortzen diren landare hilen eta anmali materien hondakinez elikatzen dira.\nBidean, ordea, beste arrain batzuk itsas hondoko ur ilunetan patruilatzen duten harraparien atzaparretan ez erortzea lortu behar dute.\nHarrapakariek hedadura haundiko eta harrapakin gutxiko ingurune batera moldatu beharra dute, eta harrapaketa batetik hurrengora denbora luze igarotzen da.\nArki dezaketen edozein harrapakinekin abantaila izateko, harrapari askok masailezur izugarriak dituzte, eta, horrez gain, beraiek baino haundiagoak diren arrainak sartu ahal izateko zabal daitezkeen sabelak dituzte.\nHondoetako animali batzuk beren gorputzarekin argia egiteko gai dira.\nSorginak naturaz egindako gauzak sortzen dituzten pertsonaiak dira. Mirariak egiten dituzten aztiak dira, etorkizuna igarriz.\nHasieran sorginak Euskal Herrian agertzen hasi ziren. Izan ere, batzuek haien kontra inkisizioa jarri zuten baina beraientzat garrantzitsuena Zugarramurdin biltzea zen. Dirudienez, sorgin horiek gauerdian eta oilarren lehenengo kantuaren artean zuten boterea nagusiena.\nOrain dela asko Lapurdiko lurretan gertatu zitzaion Mitxeli, Motxaina baserriko jabeari. Donibane-Lohitzunerantz zihoala gaueko iluntasunean, bere baserritik gertu zegoenean Mitxelek bidea jarraitzea erabaki zuen. Bertan bere aurretik kale erdian katu beltz handi bat gurutzatu zitzaion begi txinpartatsuekin begiratuz.\nMitxel katua beldurtzen saiatu zen, harriak jaurtiz, zorua indarrez zapalduz... baina katua ez zen joaten.Gainera Mitxelek animaliaren barrea entzun zuela uste zuen, pixkanaka toki horri beldurra hartzen hasi zen. Azkenean, bidea jarraitzea erabaki zuen korrika batean alde eginez. Hau da, ehun metro egin eta gero atzera begiratu eta han zegoen katua berriz ere.\nBerriro ere Mitxelek korrika batean alde egin zuen gau osoan herriara heldu arte. Hurrengo egunean herrian zegoela, elegante jantzita eta zaurituta zegoen andre bat garrasika hasi zen Mitxelek gau hartan jo zuela esanez. Gero udaltzainek Mitxel atxilotu zuten baina hark gertatutakoa kontatu zienean aske utzi zuten eta bere baserrira joan zen.\nAkelarrea batzuentzat festa paganoa da eta besteentzat satanikoa. Natura, sorgin eta aztien bilerak ziren. Dirudienez, deabruari akerbeltz deitzen zioten.\nZaharrak, gazteak, txiroak, aberatsak......parte hartzen zuten Akelarretan. Hasteko egunik aproposenak astelehenak astearteak eta batez ere ostiralak ziren. Gurutzetan, zelaietan edota kobazuloetanbiltzen ziren. Jendea ehundaka biltzen zen edariak probatzeko....\nEguzkia eskutu berria zen eta bertan emakume zahar bat agertu zen. Beste edozer galdetu gabe ea prest bazegoen galdetu zion eguzkiak eta emakumeak baietz erantzun zion. Hori eta gero gorputz osoa edare koipetsu batekin igurtzi zuen. Eguzkiak emakumea eskutik heldu zuen indar handiaz, tiratu eta izarrerantz eraman zuen arrastaka.\nMañariako larre batean lurreratu ziren. Zelai horri akelarre deitzen zaio. Ostirala zenez San Juan gaua ospatzen zen, nahiz eta udako solstizioa izan. Pertsona kopuru handia elkartzen zen. Suaren inguruan leku desberdinetako jendea elkartzen zen eta adin desberdinetakoak ere. Gau laburrena zen.\nPertsonai bat sortu zen erdi-aker, erdi-gizaki eta azala beltzarana zeukana. Haren aurrean erabateko isiltasuna zegoen. Akerbeltzek adarrez jositako koro bat eta adar luze bat zuen buruaren erdian. Bat-batean burua biratuz hitzetan hasi zen. Ahots zakarra zen inoiz entzundakoa. Konfesioa egin ondoren edariz inguratu gorputza, eta musika entzuten hasi zen.\nEgunsentia baino lehenago bertan zeuden mutiko batzuek enbor bi hasi ziren jotzen, binaka bi bastoi txikirekin. Txalaparta soinua zen. Kolpeak bata bestearen atzetik zetozen, sorginduta zeudenak dantzan hasi ziren. Amaitzeko oilar baten kantua entzun zen festari amaiera emateko.\nAMALURRA: EGUZKI ETA ILARGI\nEuskal Herriak kristautasuna onartzeko denbora asko behar izan zuen. Naturaren aurreko ohiturak oso erroturik zeudelako.\nLurrari Lur edo Amalur deitzen zaio eta bi alaba ditu: Eguzki eta Ilargi; Egunsenti eta Ilunbar ere deitzen zaie. Eguzkia "egun sortzaile" da eta baita Amalurraren alabaren bat.\nEguzkia sinbolo desberdinetan irudikatu da: Eguzki-lorek zorte ona erakartzeko ere balio du. Beste aldetik ere ilargi topatzen dugu. Eguzkia bezalaxe emea da eta Ostirala hari eskainita egoten zen.\nMunduan ezer ez zegoenean, eta lurra sortzen zegoenean, amalurrak bi alaba izan zituen: Eguzki eta Ilargi. Bata jainkotasunaren aurpegia da eta bestea haren begia, guri zaintzeko. Izaki bizidunak ez gara harengandik urrundu behar. Pertsona jakintsuek esaten dute lurrikarak berak sortzen dituela bere bizipenak direla eta; gaixotasunak sumendiak pizten direnean, esan nahi du Amalurrak gu ohartzeko bere haserrea erakutsi digula.\nIzan ere, gure esku dago gure etorkizuna.\nKristauek jainko batean sinesten dute, Jesukristo lurrera bidali zuen jainko horretan. Kristo ”ingurtza” esan nahi du grekoz. Kristauen liburu santua Biblia da eta bi zati ditu: Itun Zaharra eta Itun Berria.\nJesusen garaian, Judea erromatar inperioaren zati bat zen, duela 2000 urte inguru bertan jaio zen. Jesusek maitasunari eta barkamenari buruz irakatsi zuen. Jarraitzaile asko izan ez ezik Jesusek etsaiak ere egin zituen apaiz juduen artean.\nMendeetan zehar, misiolariak mundu osotik bidaiatu zuten jendea kristautak bihurtzeko. Gaur egun 2000 milioi kristau baino gehiago daude munduan zehar.\nKristau batzuek bi sakramentu dituzte:eukaristia eta bataioa. Beste batzuek zazpi sakramentu dituzte: bataioa, sendotza, eukaristia, aitortza, gaixoen oliadura, ordenazioa eta ezkontza.\nIslam hitzak “Jainkoaren nahiaren men egitea” esan nahi du arabieraz. Islamaren jarraitzaileak “musulman” izenez ezagutzen dira. Musulmanek jainko bakar batean sinesten dute, Ala. Beraien liburu sakratuak “Koran” du izena.\nIslamaren sortzailea Mahoma profeta izan zen. Mahoma, La Mekan (Arabia Saudi) jaio zen k.o. 570 urtean. Hira mendira joaterakoan Gabriel aingerua atera zitzaion eta esan zion Ala zela jainko bakarra eta bera zela bere profeta. Orduan, Yabrit-era (Oraingo Medina) “Profetaren hirira” joan zen k.o. 622. urtean.\nGaur egun, 1500 milioi musulman baino gehiago daude munduan. Islamaren etxe sakratuak Meskitak dira eta buruzagi erlijiosoa Iman izenez ezagutzen zaio.\nJuduen erlijioa da judaismoa. Zerua eta lurra egin zuen jainkoan sinesten dute. Juduen liburu sakratua Biblia Hebrearra da. Tradizioz, ez dute zapatuetan,”sabbathean”, lan egiten. Sabbath hebrearrez sabat hitzetik dator eta “atseden” esan nahi du. Juduen etxe sakratuei Sinagoga deitzen zaie eta Errabinoa da buruzagia. Munduan 18 milioi judu daude, gehienak Israel-en bizi dira.\nSij gehienak Punjab-en (India) bizi dira. Lehen gurua edo sijismoaren sotzailea Guru Nanak izan zen, hindu izanez jaioa. Sij-en sinesten dute.\nSij-en etxe sakratua Gurdwaran du izena eta sij guztiak bost K izan behar dituzte: Kesha (ile zatia), Kanga (orrazia), Kachera (galtza motzak), Kara (putsera) eta Kirpan (ezpata) dira. Munduan 25 milioi sij daude.\nHinduismoa munduko erlijio zaharrenetariko bat da, Indian sortu zen orain dela 4000 urte. Hinduek Dharma izeneko doktrina multzo baten sinesten dute. Mundu honetako pertsonen ekintzek hurrengo bizitzako helmuga zehazten dute.\nHinduismoan ez dago sortzailerik baina bai hiru jainko nagusi: Brahma Sortzailea, Vishnu Kontsebadorea eta Shiva Suntsitzailea.\nHinduentzat, Ganges ibaia sakratua da. Indiako iparraldea eta Bangladesh zeharkatzen duen ibaia da.\nBenares, Indiako hiririk zaharreenetarikoa da eta hiri sakratua da. Horregatik milioika hindu joaten dira urtero Benares-era.\n800 milioi hindu daude munduan.\nBudistek ez dute jainkorik gurtzen, printze indiar bat baizik, Siddhartha Guatamarenak, Buda (k.a. 563- k.a. 483) izan zen sortzailea. Bere etxetik ihes egin zuen eta sei urte igaro zituen ikasten eta gizon santuekin hitz egiten. Budak, zoriontsuago eta hobeto bizitzeko irakasten eman zuen bere bizitza.\nHasieran ez zegoen Budaren estatuarik baina, hinduek bere jainkoen estatuak zituztenez, budistek Budarenak egin zituzten.\nBudisten etxe sakratuak Pagoda dute izena eta liburu sakratua Moja da, Buda hil ondoren 300 urtera idatzi ziren esaldiak baude bertan.\nMundu osoan gutxi-gorabehera 500 milioi budista daude.\nUrtzia zeruko eta zeruetako jainkoa dugu. Bera ekaitzak, tximistak, uholdeak eta haizete bortitzak kontrolatzeko gai da bere botere ikaragarriarekin.\nOstegunak “Ortziaren eguna” esan nahi du, gainera Marik bakarrik eutsi ahal du bere haserrea.\nBastidako agure batzuk diotenez, Ortzia zeruaren jainkoa zen eurentzat baina tximistena, trumoiena, aurorena eta ostadarrarena ere bazen.\nBatzuetan udaberrian jendea kalera irtetzen zen eta euria hasten zen. Jendeak uste zuen euri hori onuragarria zela eurentzat eta animalientzat.\nOrtziak bere gorputza bi ibairen artean luzatzen zuen ura edaten zuen hodeietara eramateko. Momentu horretan ostadarra bihurtzen zela esan dezakegu. Esaten dute sexuz aldatu nahi duena bere zubiaren azpitik pasatu behar duela.\nBatzuk ez dakite nor da euren aita baina badakite nor den ama Mari. Batzuk Maju esaten dute dela euren aita beste batzuek Sugaar, baita deabrua baina ere Jaun Zuria.\nBi anaia hauek kontrakoa adierazten dute: batek ongia bestea gaizkia; batek gaua bestea eguna...\nBatzuk diote Mikelatsek eta Atarrabik ikasketak deabruarekin egiten zutela. Batzuek deabruaren haitzuloa Araban kokatzen zela diote.\nIkasketak amaitu ondoren bat deabruarekin bat geratu behar zen. Atarrabi esklabo geratu zen bere anaiari laguntzeko. Baina azkarra zen eta aukera eman zion kobatik irtetzeko. Saiatu egin zen baina deabrua konturatu egin zen. Itzala barruan zegoen oraindino eta Atarrabiri itzala lapurtu zion.\nUrteak joan eta urteak etorri, Atarrabi zahartu egin zen eta itzal barik hiltzeari beldur zion. Kristauek diotenez itzala ez duten pertsonak ezin dira zerura joan. Bat-batean pentsatu zuten Atarrabi hil behar zela.\nPentsatu eta egin hurrengo egunean bete zuten eta, hil ondoren, harri batean utzi zuten gorpua. Kristauak itxaroten zeuden ea uso batek gorpua altzatzen zuen.


Larramendiren Hiztegi hirukoitza-ren eranskina: Saio bat hiztegigintzaren testukritikaz :: Libelista\nLarramendiren Hiztegi hirukoitza-ren eranskina: Saio bat hiztegigintzaren testukritikaz\nBatek baino gehiago, nik uste, harriduraz hartuko du lan hau: ba ote dago oraino zer esanik Larramendiren “Eranskin” ospetsuari buruz? Ez da hau, bada, Mitxelenak aspaldi egin zuen zerbait? Areago, et al da Mitxelenak egin zituen maisu-lanetako bat? Gai honek azkenotan izan duen bilakaeraz jabe direnak gogoratuko bide dira, gainera, Lakarra irakasleak ere gaia bere egin duela, eta beste iturri ziur baten aurkikuntza –Harrieten gramatikako hiztegitxoak– profitatuaz iturri ezezaguteko lekukotasunen kopurua nahikoa gutzitu ez ere, batzuetan beste iturri bati hala-hola egotzitako hitzak hobeto azaldu ere egin dituela. Beraz, hertsiki “Filologia” dei dezakegunaren arloa –iturri bilaketan, alegia– “Eranskina” bilateke izatea euskal testurik aztertuena, eta aitor dezadan hasieratik irakurleak eremu honetan ia ez duela ezer berririk aurkituko hemen, ezpada pare bat zehaztapen edo egozpen berri. Deusik ez, tamaina honetako idazki bat zuritzeko kontuan.


Hemen zaude: Sarrera » Azpeitia » Liburuak » Lagun Onak Mendi Bazkuna - 50. urteurrena » Sarrera\nHazia, zuhaitz sendoan bilakatuta Angel Mari Etxeberria (Lagun Onak M.B.ko lehendakaria)\nJadanik bete dira 50 urte Lagun Onak Mendi Bazkunea sortu zenetik. Hasieran bezala, Azpeitiko herrian dauden hainbat eta hainbat mendizaleentzat txoko egokia izateko asmotan da elkartea. 1946. Urtean gertatu zen, bai, bazkune honen sorrera, liburu honetan zehar ezagutuko dituzuen lagun batzuei esker.\nAzken 50 urte hauetan Lagun Onak M.B. hazten joan dela nabarmena da, pixkanaka-pixkanaka joan baldin bada ere. Adibidez, lehenengo urtean, bi ibilaldi egin ziren. Hurrengoan, berriz, zazpi. Hurrena, gehiago. Eta horrelaxe, gaur egun ia igandero irteeraren bat antolatzen dugun arte. Ibilaldi hauen artean, garrantzia handia ari dira gaztetxoentzat bereziki antolatzen ditugunak. Gazteak direnez etorkizuna, guk, itxaropenaz gain, lanerako gogo handia ere badaukagu, beti ere mendizaletasun zintzo eta jatorra lortzekotan.\nIrteerak utzita, urtean zehar Mendiko Astea deituriko bi aste ere antolatzen ditugu, eta bertan gehienbat goi-mailako espedizioen proiekzioak eskaintzen dira. Hasiak gara, era berean, eta ingurugiroak daukan garrantzia ikusirik, gai horri dagokion astea antolatzen. Eta jendeari, proiekzio eta hitzaldien bidez, gaur egun batik bat Euskal Herrian dauden ingurugiroko arazorik garrantzitsuenak zein diren jakinarazi nahi diogu. Lagun Onak Mendi Bazkunearen ekitaldietan, besteak beste, Xoxoteko, Santa Engraziko eta Txalintxoko egunak ere hortxe ditugu.\nNik uste, elkartearen sortzaileak, eta gerora lehendakari eta batzordeko kide izan ziren guztiak, gustura sentituko direla egun zuzendaritzan gaudenok egiten ari garen lanarekin. Izan ere, garbi dago duela 50 urte sortutako hazia, dagoeneko zuhaitz sendoan bilakatu dela.\nBesterik gabe, eskerrak ematea baino ez dugu hau guztia lortu ahal izateko parte hartu edota laguntza eman dutenei, mendizaletasunak beti bezain tinko jarrai dezan arituko direlako.\nPako Iriondo (Euskal Mendizale Federakundeko lehendakaria)\nAzpeitiko Lagun Onak Elkartearen 50. Urteurrena ospatzen dela-eta, Euskal Mendizale Federakundeko lehendakari gisa Azpeitiko mendizaleak agurtzeko aukera eskaini didate, elkartearen historia jasotzen duten orrialde hauen bidez.\nAukera hau izaten dudan guztietan, eta luze gabe, beraien lan apalaz ospakizun hau antolatzen lagundu duten hainbat eta hainbat lankide zoriondu nahi izaten ditut, joan direnak eta egun horretan gurekin izaterik ez dutenak ahaztu gabe.\nBukatu aurretik, antolatzen diren ekintza guztietara bultzatu nahi nituzke azpeitiarrak, ahaztezinak izango diren jarduerak eskainiz, urrezko eztei honetako ospakizun hau dagokion bezala igaro beharra baitago.\nLerro hauen bidez, har ezazue besarkada bero bat.\nElkarteko lehendakarien zerrenda\nLehen 25 urteak\nSan Inazio Estatua


Gazteon duintasunagatik, prekarietatearekin amaitu - EGK Gazteon duintasunagatik, prekarietatearekin amaitu - EGK\nGazteon duintasunagatik, prekarietatearekin amaitu! Apirilaren 28an (larunbata) Osasunaren aldeko Nazioarteko Eguna da. Hitzordu horretarako, Euskadiko Gazteriaren Kontseiluak eta beste hainbat elkarte, sindikartu eta kolektibok* komunikatu batean bat egin dugu, honako ohartarazpena egiteko:\nAzken lan erreformak gazteon lan baldintzak are gehiago okerragotuko ditu eta, ondorioz, gure lan osasuna kaltetuko du eta istripu-arriskua areagotuko digu”.\nLaburbilduz: lan erreformak gure lan-baldintzak (eta gure bizitzak) okerragotuko ditu eta erizaintzaren ateak irekiko dizkigu.\nGure duintasunagatik eta gure eskubideen alde: mobilizatu gaitezen!\n*Consejo de la Juventud de Euskadi (EGK), Federación Vasca de Junior Empresa, Juventud Obrera Cristiana, Comisiones Obreras-Gazteak, Iratzarri, Atseden Taldeak, Fundación EDE, Sare Antifaxista, Berri Otxoak, LAB, ESK, Kima Berdea eta Aldarte.


Kirolak - Antolamendua - Zein sailetan dago Kirol Zuzendaritza? - Bizkaia.Eus\nZein sailetan dago Kirol Zuzendaritza?\nBizkaiko Foru Aldundiak bertoko kultur jatorriak sakontzeko helburua hartu du bere gain, eta horrek ez du esan nahi kultura unibertsala bere adierazpen guztietan kontuan hartzen ez duenik. Alderdi bi horiek Euskal Herriko historian bateratu dira, eta Euskal Herria europar eremuan bete-betean bertakotu da bere nortasuna geldu gabe.\nBizkaiko Lurralde Historikoak gaur egun dauzkan eskumenak Autonomi Erkidego Osorako Erakundeen eta bere Lurralde Historikoetako Organoen arteko Harremanetarako Eusko Legebiltzarraren azaroaren 25eko 7/1983 Legetik datoz, Lege hori, gero, Bizkaiko Lurralde Historikoari egotzitako eskumenei buruzko zerbitzuen eskualdaketarako bata bestearen ondorengo Dekretuen bitartez garatu delarik.\nEskumen hauek Bizkaiko Foru Aldundiak erabiltzen ditu Kultura Sailaren bidez; lau atal antolatu ditu eta bakoitzak bere zuzendaritza nagusia du, egitura organikoaren arabera:\nKulturako Zuzendaritza Nagusia gainontzeko Administrazio Publikoekin baterako diren eskumenak betetzeaz, esate baterako kultura hedatu eta sustatzeaz arduratzen da, baita esklusiban, edo Autonomi Erkidegotik datozen legeak garatuz eta gauzatuz Euskal Herriko Autonomi Erkidegoaren beraren eskumenak garatzeaz ere.\nAlde horrtatik Agiritegi, Museo eta Foru Liburutegiarekin zerikusia daukatenak dira Bizkaiko Lurralde Historikoaren eskumen esklusiboak, Bizkaiko foru organoei garrantzi haundiko gaietan, hau da, Ondareaa Historikoari, artistikoari, monumentalari eta arkeologikoari dagozkienetan, EHAE-ko legeak betetzea doakie.\nAlde batetik Kirolaren sustapen arloan, kirol federatuari zein jolas kirolari (eskola kirola) dagozkionetan, EHAE osorako Erakundeek emandako arautegia garatu eta betearazteaz arduratzen da.\nGazteri Zuzendaritza, ume eta gazte-politikak, aisialdiko eta solasaldikoak, burutzeaz arduratzen da, erkidego autonomikoko gazte planaren zabalkunde eta ezarpena zutabe duelarik.\nLegegintzaldi honetan berrikuntza bat gertatu da: Euskara Sustatzeko Zuzendaritza Nagusia sortu da. Beraren funtsezko eginkizunak ondokoak dira: Bizkaiko euskara artatzea eta sustatzea, Bizkaian euskararen inguruan lanean ari diren erakundeei laguntzea eta haiekin koordinatzea, zenbait gizarte-arlotan euskara-planak ezartzea, eta Foru Aldundian bertan hizkuntz eskakizunak ezartzea eta betearaztea.


[ASTEBURUKO AGENDA] Musikak hartuko du protagonismoa asteburuan - Aiaraldea - Aiaraldea.eus\nTxabi Alvarado Bañares 2019-11-22 14:31\nPoteo musikaleko azken kontzertuak egingo dira Urduñan. / Antonio Muñoz\nZinema eskaintza oparoa ere egongo da. Hemen kontsultatu daiteke agenda osorik.\nMota askotako ekintzak egingo dituzte hastera dagoen asteburuan Aiaraldean. Musikak protagonismo berezia izango du larunbat eta igandean, Urduñako Musika astearen azken txanpa egingo baita, besteak beste. Artziniegan Fair Saturday ekimena egingo da gaur -ostirala- 20:00etan. Blebetek eskainiko du emanaldia, beste bi abesbatzekin batera.\nOrozkoko Jentilzulo kuturgunean Garagardo festa egingo dute iluntzean, eta Mummia taldea arduratuko da girotzeaz. Larunbat gauean, aldiz, Akerbeltz erromeria egongo da Laudioko Sorgin tabernan.\nAntzerkiak ere izango du pisua. Gaur -ostirala- Ovarios verdes fritos obra ikusteko aukera egongo da 20:00etan Laudioko Kasinoan. Oihalak Zabaltzen taldeak, bere aldetik, Perfectos desconocidos estreinatuko du larunbatean, 20:00etan Amurrio Antzokian. Okondon Mujeres del mundo antzezlana aurkeztuko baitute igandean, 18:00etan Kultur etxean. Artziniegan, aldiz, bisita antzeztuak egingo dituzte, igande eguerdian.\nBeste hainbat jarduera ere egongo dira ostiraletik igandera: Asasamen poesia errezitaldia, Beldur Barik lehiaketaren sari banaketa... hemen kontsultatu daiteke agenda osorik.\nZinema eskaintza oparoa egongo da eskualdean, Laudioalden, Amurrio Antzokian eta Donibane Aretoan eskainiko baitituzte filmak.\nLaudioko aretoan El despertar de las hormigas pelikula jarriko dute larunbatean, 17:30ean eta 20:00etan.\nGainontzeko emanaldiak igandean izango dira. Umeentzako pelikula bera proiektatuko dute Orozko eta Amurrion: Abominable. 16:30ean eta 17.30ean izango dira emanaldiak hurrenez hurren.\nIluntzean, aldiz, La trinchera infinita ikuste aukera egongo da Donibane Aretoan 19:00etan eta Joker, aldiz, Amurrio Antzokian, ordu erdi beranduago.