GAUA HOTZ ETA AMETSAREN ILDOA BIHOTZ, USURBILGO DEMA PLAZAN | Temas del día | GARA Euskal Herriko egunkaria\nUSURBILGO DEMAPLAZAN ALTXATU DA ATERPEA. KALERAGUNEA DU GRAZIA. LITERA ETA KOLTXOIEKIN LOGELA KOMUNITARIOA DU, AURREAN DUEN JANTOKIA BEZALA, ETA ERABILERA ANITZEKO ARETOA DU SARRERAN, BERTARATZEN DIRENEN ONGI-ETORRIRAKO, KONPROMISO PARTEKATU BAT, AMETSAREN ILDO BAT, KALERATZEKO.\nOroitzak janzten azkar doa afalosteko hitzen jarioa. Etorkizunaren gurpilak izan behar duen ardatzaz mintzo\nBarrukoek gauero-gauero ametsetan egiten duten ihes-plana bezala, hemen ere amets bat da ildo: kaleak hartzea, minkideentzat etorbide egiteko\nKaleragunea, Kalera Kalera ekimenaren kanpamentu nagusia, lekutu da dema-plazan. Egunak joan eta egunak etorri, izan elkartasunezko bisitan ala egonaldi luzeagoa egiteko, eme edo ar, gazte edo zahar, euskal presoen aldeko gogoen eta bihotzen pausalekua da.\nGauero-gauero, belaunaldi, ibilbide eta bizipen ezberdineko hogei bat preso ohik bertan egiten du hitzordua. Badira jada laurehundik gora «gautxori» handik pasatuak, eta egitasmoa bukatu artean beste asko pasako dira oraindik. Frankorekin preso egondakoa aurkitu dugu bertan duela aste batzuk atera den minkide azkoitiarrarekin batera, Frantziako kartzelak, Ameriketako deserriak, Soriako hotzak edo Moncayoko ziertzoarenak... oroitzak, erantzi ezin diren jantzi horiek, jantokian ajoarrieroa eta baserriko lagunek oparitu duten gazta dastatzen diren bitartean janzten direnak.\nTarteka, kartzelako moduluetako «komedore» baten traza hartzen du. Umorea ona da, ezpainetan irriak loratuak dira eta aldartea kamaraderiazkoa da, ederra oso. Hirurogeita hamar urtetik gorako preso ohiak bertan daude, hogeita hamabostetik beherakoak, aldiz, ez. Zientoka urte preso egin dituen lagunartea osatzen dute minkideek, batetik bestera, oraindik ere, euskal presoentzat familiarra den geografia kartzelario bat konpartitu dutenak.\nOndo antolatua dago Kaleragunea. Fundamentua nabarmentzekoa da, azpimarratu beharreko diziplina bat. Gauean itzali egin behar diren berogailuek epeltzen dute afaria, eta, pairatu behar izan duten guztia kolkoan gordez, oroitzak jantziz, bizipenak freskatuz, azkar doa afalosteko hitzen jarioa. Gozo, iragana irakasgai, eta, batez ere, etorkizunaren gurpilak izan behar duen ardatzaz mintzo.\n«Barruan daudenak kalera, kalean gaudenok kalera lan egitera», dio batek; «ekintzaletasuna berreskuratzera, txispa eta desafio berriak geureganatzera», besteak. Presoen kolektiboak ireki duen eztabaidaren inguruko berbak gailentzen dira, pattar edo garagardo baten laguntzaz, puru edo zigarreta bilduen keak apainduriko gau hotzean lo-zakuan sartu aurreko hizketaldian. Seriotasun tonu batez, ez datorrela goiz entzuten da, eta, konbentzimenduz, ez dela beranduegi izango. Preso ohien komunitatea inoiz ez bezala dinamizatu dela, hor dauden esperientziak, ibilbideak eta ahalmenak altxor bat direla, tentuz zaindu eta zabaldu beharreko herriaren ondarea. Gogoak eta espektatibak handiak direla, behingoagatik ondo antolatu behar dela hau guztia eta jenderatu egin behar dela minkideak kalera ateratzeko kontraerasoa.\nNormala denez gero, sano askoak diren ikuspegi kritikoak ez dira falta. Baina, autoflagelaziorik ez da inon ageri. Kalkuluak kalkulu, jarrera kontua dela ematen da jakitera, motibazio positiboak transmitituz, aurrera begiratzen duen gogo biziaz.\nEderra da, oso, kanpalekuaren ondoan diren komun-kutxetan pattarra edo garagardoa pixepel bota baino lehen, hain ezberdina eta orain hain berdina den «kuadrilla» horren konplizitatea. Bilbokoak, Errenteriakoak, gernikarrak, txantxikuak, bergararrak, gasteiztarrak… bere txikian herri honen erakusle, arrunt apartak diren gauzak egiteko gai den jende arrunt askoa.\nBatek medikazioa hartu, besteak praka eta elastiko termikoak jantzi, «gau ona pasa» entzuten da urrutiko literatik, «berdin» egiten diote arrapostu hemendik. Berogailua kendu da. Argiak amatatu dira.\nUsurbil herria isildu egin da. Gauak bota du bere tapaki hotza dema plazaren gainean, lo-zakuetan sartuak diren minkideentzat opari. Zurrungak entzuten dira, auto baten motorraren hotsa. Hontz zuria ala mozoloa den jakiterik ez dagoen hegazti baten kantua datorrela sumatu da ondoan den elizaren teilatutik. Hura ere, presente! Adimenean kide, adiskide.\nHotza latza da. Hanketatik sartuta, behetik gora, atrapatzen duen horietakoa. Aho zabalka lo daudenen zintzurrei lurruna darie. Barruan dituzten minkideek gauero-gauero ametsetan ihes-plan bat egiten duten bezala, hauek ere amets bat dute ildo: Euskal Herriko kaleak hartzea, barruan dauden minkideentzat etorbide egin arte.\nTodo sobre KALERAGUNEKO GAUA


Sexualki zuzena | Bizigiro | Berria\nLandakandak, Laja zenak lagunduta, kantatzen zuen pieza hura ekartzen dit gogora Laurie Nunnen Sex Education telesailak (Netflix, 2019-2020), Alkar maitatzen ez digute uzten izenekoa, honela amaitzen baita: «Garai hartan edozer / zan lizunkeria / guk sinistutzen gendun / hainbat tonteria / orain gaztea danak / dauka loteria». Ahal zuten neurrian, beren garaiko zapalkuntza ilunari beren baliabide urriekin aurre eginez, praktikan ez ezik teorian ere sexu askatasunaren aldeko beren aletxoa jarri baitzuten trikitilariek joan den mendeko hainbat hamarkadatan Euskal Herriko bazterretan.\nMaiz entzuten dugu gaur egungo nerabe eta gaztetxoek pornografia dutela sexu heziketarako baliabide eskuragarri eta erosoena, baina, aldi berean, motibo batengatik baino gehiagorengatik, arrisku handikoa dela. Alternatiba egokia izan daiteke Sex Education protagonisten adinaren bueltan, hau da, 16 urteen inguruan, daudenentzat, baina ez haientzat soilik, urte batzuk gehiago dugun batzuei ere ez baitigu gutxi irakasten, ikusten ondo pasatzen dugun bitartean.\nZorrotz jarrita, izango da telesail horrek ematen duen ikuspegia kritikatzen duen ni baino jakintsuagorik, gaiaz informatuago eta arduratuagorik. Adibidez, kritikatzen hasita, transexualitateak presentziarik ez izatea kritikatu daiteke —oraingoz behintzat, akaso hirugarren denboraldian bai—, baina, sexualitatearen tratamenduari dagokionez, alde ederra hau ikusi edo beste belaunaldi batzuetako gazteok irentsi behar izan ditugunak irentsi! Niri, hala esaterik badago, sexualki zuzena iruditzen zait Sex Education, eta, esan bezala, ikusten oso ondo pasatzen dut, telesail bikaina iruditzen zait.\nGurean, ETB1en eta euskaraz, Go!azen-ek ere gisako lana egin ohi du, baina protagonistak gazteagoak dira, umeagoak kasik, eta sexuak askoz presentzia gutxiago du, alde horretatik urrun dago Sex Education-en ausardiatik. Baina susmoa dut Go!azen-en gidoigileek ezagutzen dutela Sex Education. Nekez izan daiteke, izan ere, kasualitate hutsa Go!azen-eko Garaziren (Nerea Elizalde) eta Sex Education-eko Maeveren (Emma Mackey) arteko antza, bi pertsonaien biografian ez ezik baita itxura fisikoan ere. Erreferentziatzat baldin badute Sex Education, ez da gaizki aukeratutako erreferentzia, ez horixe!


ZORROKO ESTRATEGIA – influencerren arrakasta\nGure zorroko produktu guztiek ez dute errentagarritasun bera, ezta potentzial bera ere. Horregatik, gure produktu-zorroari buruzko erabaki estrategikoak hartu behar ditugu; horrela, baliabideen inbertsioa lehenetsi ahal izango dugu, ezarri ditugun marketin-helburuen gainean horiek duten lorpen-garrantziaren arabera. Hemen barruan hiru metodo topatzen ditugu:\nInbertitu/Sortu: matrizearen eremu honek lehentasun osoa du gure baliabideak bideratzerakoan. Gure inbertsioa egitean, hazkunde azkarra lortuko dugu, eta, beraz, gure inbertsioaren ahalik eta kopuru handiena bideratuko dugu.\nHautatu/Onurak: arlo honetan inbertitu daiteke, baina arreta bereziz eta kasu bakoitzaren azterketaren arabera. Azkenean inbertitzea erabaki badugu, bi estrategia daude: 1- egungo egoerari eusteko soilik inbertitzea edo 2- gure aurrekontu-partidaren kopuru handiagoa inbertitzea, hazkunde-potentziala dagoela ikusten baitugu.\nUzta/Desinbertitu: komeni da arlo hori epe laburrean behatzea, inbertsioak kentzea, etekinak biltzea eta saltzen saiatzea stocka ezabatzeko


A_145 – Subjuntiboa_1 | Euskal aditz ariketak – 2\nEuskal aditz ariketak – 2\nA_145 – Subjuntiboa_1\nPosted on 2012/09/07 by euskarakoldo\no A_145_0: Aurkezpen orokorra.\no A_145_1a: Nor (OA) – Osatu\no A_145_1b: Nor (LA) – Osatu\no A_145_2a: Nor-Nork (OA) – Osatu\no A_145_2b: Nor-Nork (LA) – Osatu\no A_145_3a: Nor-Nork (OA-LA) – Berridazketak\no A_145_3b: Nor-Nork (OA-LA) – Osatu\no A_145_4a: Nor / Nor-Nork (OA-LA) – Osatu\no A_145_4b: Nor / Nor-Nork (OA-LA) – Osatu\nSi ves algún error en algún ejercicio, indícalo, por favor, en el recuadro ‘Utzi erantzun bat’. … … Ariketa batean, akatsen bat ikusten baduzu, adierazi, mesedez, ‘Utzi erantzun bat’ koadrotxoan. — Mila esker!\nPost hau EIP - 3. maila atalera eta aditzak,ariketak,euskara,Subjuntiboa laburpen hitzekin euskarakoldo-k bidalia da. Gogokoetara gehitzeko lotura iraunkorra.\n6 thoughts on “A_145 – Subjuntiboa_1”\ndani on 19:15 2015/04/26 said:\nez dakit horrela den ala ez :\nA138 subjuntibo 1 11 Gu ingelesez mintza gaitezeLA ingalaterrara joan gara.\nez da joan gaitezen?? helburua delako (zertarako?)\nez dakit eh nik ikasten ari naiz eta, baina badaezpada.\nmila esker eta barkaidazu.\neuskarakoldo on 23:10 2015/04/26 said:\nPakartu, Dani! Kanpoan izan naiz eta orain arte ez naiz etxera heldu.\nAriketa horiek aspaldian egin nituen eta hor utzi. Orain arte ez ditut ikusi eta bai, orain erantzun batzuk aldatuko nituzke.\nEsaten didazuna zalantzan dago eta euskalki guztietan ez da gauza bera egiten. Idazleek ere ez dute praktika bera, adibidez, EITB-koek.\nNik neuk gai horretako ‘Aurkezpen orokorra’ atalean agertzen dena esango nizuke:\n— Borondatea eta helburua adierazteko, erabili -(e)n.\nAditzak: Nahi, gura, gurago, nahiago, beldur izan, beharrezko izan, zilegi izan…\n— Zehar agintea adirazteko (esan, adierazi, jakinarazi), ordez, erabili -(e)la.\n— Borondatea azaltzeko, baina zerbait komunikatzen duten aditzekin (erregutu, eskatu, agindu, proposatu, gomendatu), nagusitzen ari da -(e)la erabiltzea.\nEskerrik asko esateagatik.\nDani gu on 19:25 2015/04/26 said:\nsubjuntiboa 2 A138 1\nzuek hona etor zintezten eskatu diet gurasoei.\nez da izango zinteztela??? zer eskatu??\nXandre ╰☆╮ (@xandre_GZ) on 14:12 2015/06/11 said:\nAkats txiki bat aurkitu nuen “Nor – LA” ariketan: “Ingelesez mintza gintezen bidali ginTZuten” eta “gintuZTen” da. Ez da garrantzitsu baina esaten dut arikate amaitzean txar emaitz bat ateratzen delako jajajaja.\nEta zalantza bat dut: 15. galderan, “Lorea eskolara itzul zediN nahi zuten” agertzen da erantzun zuzenaren moduan. Ez litzateke izango “eskolara itzul zediLA”? (Borondatea adierazten duelako esaldiak).\neuskarakoldo on 14:59 2015/06/11 said:\nBai, akatsa zuzendu egin dut. Eskerrik asko!\nIrakurri, mesedez, A_145_0: Aurkezpen orokorra.\n– ‘Borondatea’ bakarrik adierazten duten aditzekin, -(e)n erabili behar da.\n– ‘Borondatea’ eta ‘komunikazioa’ adierazten dituztenekin, -(e)la erabil daiteke (ez da derrigorrezkoa).\nXandre ╰☆╮ (@xandre_GZ) on 21:00 2015/06/12 said:\nAaah vale vale, orain ulertu dut nola den.\nIrakurtzean, -(e)LA erabiltzea derrigorrezkoa zela ulertu nuen, (oraindik ez dudala hizkuntza ondo kontrolatzen dirudi -.-‘ ) jajajaja.


SOLASLAGUNEN AURKEZPEN LUNTXA LESAKAN, AZAROAREN 16AN\nHemen zaude:Hasiera»Albisteak»Albisteak»SOLASLAGUNEN AURKEZPEN LUNTXA LESAKAN, AZAROAREN 16AN\nBortzirietako Euskara Mankomunitatea 2012-11-13 0 Iruzkin\nAurten ere martxan da Solaslaguna egitasmoa. Parte hartu nahi baduzu edo bertzerik gabe gehiago informatu, aurkezpen hitzaldira eta ondoren eginen den luntxera gonbidatu nahi zaitugu, azaroaren 16an, ortziralarekin, 19:30ean, Lesakan, euskaltegian (Matxinbeltzenean).\nBortzirietako Euskara Mankomunitatez gain, Malerrekako Mankomunitatea eta Baztango Udala ere egitasmoaren sustatzaile dira. Helburua euskararen erabilerari bultzada ematea. Horretarako, euskaraz solastatzeko zailtasunak dituztenak eta euskaraz ongi solasten direnak taldeka biltzen dira astean ordubetez. Erran beharrik ez dago parte hartzea erabat debaldekoa dela. Egitasmo hau aitzinera ateratzeko denen beharra dugu, bai euskaldun zaharrena eta baita euskaldun berriena ere.


Lorabarri Astea maiatzaren 8tik 14ra izango da - Aramaio - Goiena.eus\nLorabarri Astea maiatzaren 8tik 14ra izango da\nJosu Bilbao 2016-04-26 16:49\nLorabarri astea egitaraua.\nHainbat egitarau antolatu dituzte beste behin ere Aramaioko hainbat eragilek elkarlanean.\n- Maiatzak 8: (10:00etan) Etxaguendik Anbotostera ibilbide geologikoa. Ibilbidean zehar Aramaioko historia geologikoa material ezberdinak, fosilak....ikusi ahal izango dira. Ekimen hau Elkarbizitza taldeak bultzatua izan da: Aramaioko San Martin eskola eta Alkartasuna guraso elkarteak duten proiektuaren baitan.\n- Maiatzak 9: 16:30ean, erretiratuen elkartean, azukrerik gabeko gozoak prestatuko dituzte lehendabizi eta 17:30ean Amaia Diez de Monasteriogurenekin infusio dastaketa eta azukreari stop tertulia: non dauden azukreak, zer eragin duten...\n- Maiatzak 10: 18:00etan Kultur etxean, Josep Pamiesen hitzaldia: sendabelarrak, koste baxuko terapiak, elikadura eta osasuna izango ditu hizpide.\n- Maiatzak 11: 18:30ean Sastiñan Euskal Herriko ardo ekologikoen dastaketa Alaitz Galan Euskadiko Sommelier txapeldunordearekin. Arabar Errioxako Candido Besa upategia, Oibarko Mendiko upategia eta Irulegiko Borda Xuria upategietako ardoak dastatuko dira.\n- Maiatzak 12: 19:30ean Sastiñan pagomotzei buruzko bideo emanaldia eta Valentin Mugarzarekin tertulia. Tamalez galtzen ari den kultur ondasun hau jaso eta jarduera zail eta gogor hartan aritu ziren pertsonen testigantzak ezagutu ahal izango dira.\n- Maiatzak 14: Goizeko 11:00etatik aurrera Bixente Goikoetxea plazan Lorabarri azoka.


March 2019 – Tradener\nMoises Borges (MAB): «Brumadinhoko tragedia zenbaterainokoa den ez dakigu oraindik»\n(Berria Idazkia: Igor Susaeta/Argazkia: Jon Urbe / FOKU) 2019ko martxoak 21 Brumadinhoko hondakinen presa apurtu zenean (Minas Gerais, Brasil), joan den urtarrilaren 25ean, alarma sistema itzalita zegoen. Hala onartu du azpiegituraren jabeak, Vale multinazionalak. «Vale presa eraisten hasia zen, eta… Continue Reading →\n25 March, 2019 1\nBizitza eta naturaren alde egiten duten emakumeak saioa izango dugu aurtengo Ekozinemaldian, emakumeen garrantzia hausnartzeko eta ezagutzeko. El Salvadorreko VIDALINA MORALES ekintzailea zenbait herritan izango dugu (ikusi hemen egitaraua). Bilbon SILVIA FEDERICI ikertzaile feminista eta marxistarekin batera jarriko ditugu biak solasean. Apirilaren… Continue Reading →


Begiratu bezero pachinko gelak oinarrian\nトップページ ＞ 言語 ＞ バスク語 ＞ Begiratu bezero pachinko gelak oinarrian\npachinko In gelak daude bezeroei hainbat izan dira dendan datozen. edonork noizean behin joan jokatuko da, baina ez dela askoz axola bezeroaren base duzunean, pachinko saloi uste dut, emakumeak askotan denda eta bulego langile askotan dendetan, edo, hala nola dendak, bertan gehiengoa kontuan gizon gazte ere aldatu egiten da bezero-base dendak arabera.\npachinko saloi denek hori joan da, zer nolako dendak hori da, ordena aukera dago of zehazteko, eta bezero-base begirada bat mantentzeko, harrigarriro irabazi du aukera handia da. Baliteke\nzer da bezero-base ikus uste duzu, baina kasua aukeratutako plataforma berreskuratu zen bada blokean, bezero-oinarria arabera ere, ez da ere crap taula mugimendua ere atzerakada handi bat. edozein bezero base dendetan da helburua begien ala ez, eta, gero, xehetasun gehiago zure azalpena ere.\nere naiz, baina ez dut uste ez dagoela entzun izan du hitza pachislot, zer Pachipuro baten pertsonak, hasiera batean, baina, horrek ez ez atxikitzen zaila zehaztuko da. dira pertsona nor da esan erdi-profesionala Pachipuro eta ekintza asko bezala, ez du baba datuak txikien txeke bat da. Era berean, egun osoan ez dutela argi eta garbi jolasten, telefono mugikorra edo Notepad dute, datu begiratu Lazkoz da.\nportaera hori, baino slingshot, zirrikituan ekintza gehiagorekin, azken urteotan, besteak beste, da gizona bezeroei gazte nahiz eta ez profesionala bada, ere izan daitezke, beraz, zure kabuz datuak aztertzeko burutu da.\npachinko, stop taupadak, eta abar, jendea berriz zertxobait desberdinak mugimendua bezeroen normalean, ez dago Pachipuro aukera bat da Mintzamena. , Pachinko gelak daude Pachipuro da, eta esan ala pachinko gelak kanpo, ez dut esango kategorikoki izan da kasua. Pachipuro da, egun-eguneko dendaren datuak aztertzeko, ikuspegi batekin hit dendak ohitura zatoz.\nhelburua pin puntu batekin blue-chip taula, bisitatu da.\nPachipuro Izan ere, hori da presente dago, irabazi litekeena da stand, baina hor dago, hau da, pin-puntua unitateak dozenaka, hala nola behar nahi dut bezain artean ere, dendak mahai onak txikia da, erraz amateur irabazteko Mesedez pentsa gauzak zail .\nPachipuro gauza ez dela Irabazlea berdinak denda erraza. Pachipuro, itzulpenaren sarreren pachinko at bizi bat, nahiz eta gauza bera joan dadin geroztik, 'Ezinezkoa amateur istorioa s. Profesionalak helburua baino dendetan daude, eta dendaren bezero hainbat bildu helburua, aukera ere alderantziz handia da irabazteko.\nedozein bezero-oinarri dendetan da, zure Miseka oneko hitz egin, eta bezeroek ez dakit askoz pachinko jolasten ari dira, hala nola duten denbora mugatua da, eta han jende ugari daude pertsonak, free, kalitate handiko stand aurkakoa den bezala errazagoa izango da. Izan ere, bezero, besteak beste, hainbat infinitua base dela bildu da ez dagoela aukera bat ez dagoela pluraltasuna halaber taula bikaina da.\nedonork ez da joan, behin bakarrik pixka batean, batez ere ona izango da agian denean denda bat aukeratzerakoan bezeroaren base ikusteko. pachinko hitz, stand bakarrik Pertsonak joera begiak joan, aukeratu inguruan errespetatuz ondo arabera, saiatu gehiago argia itzaltzeko albo batean.


Hegaldiak Atenas - Aljer | Vueling\nHegaldiak Aljer -tik\nEzagutu ezazu bere Kasbah, edertasun paregabea dela eta Munduko Ondare izendatua.\nArjel da Aljeriako hiriburu interesgarria. Hiria Mediterraneo itsasoaren ondoan dago, Bordj El-Kiffan eta Tamantfoust bezalako kostaldeko beste hainbat herri zoragarriren modura.\nArjelera bisita egiterakoan ezin duzu galdu bere Alkazaba edo Kasbah, Munduko Ondare izendatua bere edertasun paregabea dela eta. Goiko eta beheko zatietan banatzen da, biak ere meskitaz, azokaz eta labirinto itxurako kalez beteak.\nAtseden hartzeko egun batzuk hondartzan eman ditzakezu, edo hiria alderik zaharreneko kaleetan barrena ezagutu, konpainiarik onenean.\nErreserba ezazu orain zure hegaldia Arjelera!


Julen Caceres: "Asfaltoko Ultra Trailek ez dute gurean arrakasta handirik" — Gaztezulo\nJulen Caceres: "Asfaltoko Ultra Trailek ez dute gurean arrakasta handirik"\nJulen Caceres: "Asfaltoko Ultra Trailek ez dute gurean arrakasta handirik" https://www.gaztezulo.eus/albisteak/julen-caceres-quotasfaltoko-ultra-trailek-ez-dute-gurean-arrakasta-handirikquot https://www.gaztezulo.eus/albisteak/julen-caceres-quotasfaltoko-ultra-trailek-ez-dute-gurean-arrakasta-handirikquot/@@download/image/julen_caceres_0_1380793214.jpg\nLekeitiarrak (1988) gogoan du egin zuen lehenengo krosa: Usansolon izan zen, 700 metro zituen eta amaierara iritsiko ez zela pentsatu zuen. Gaur egun baina, Ultra Trailetan dabil buru-belarri. Urriaren 20an, 100 kilometroko Espainiako Txapelketan parte hartuko du.\nZer dela eta sartzen zaio korrikazale bati 100 kilometro korrika egiteko irrika?\nHamar kilometrorekin hasten zara, gero 20 kilometroko lasterketetara pasatzen zara, 40 kilometrokoetara... Eta gero Ultra lasterketen munduan dabilen jendea ezagutzen duzu, 100 kilometroko lasterketak egiten dituztenak, eurekin entrenatzen hasten zara... Eta probatzeko irrika sartzen zaizu.\nMaratoia egitea ez al da nahikoa?\nMaratoia nahikoa ta sobera da, baita hamar kilometrotako herri krosa ere. Baina kirol hau droga bezalakoa da, engantxatu egiten zaitu. Nire kasuan nahiago ditut ultra lasterketak maratoiak baino, erritmoa ezberdina delako. Maratoian oso erritmo arina eramaten da, eta ultra lasterketetan aldiz, indarrak dosifikatzea garrantzitsuagoa da.\nUltra lasterketak moda-modan daude, ezta?\nBai, batez ere mendian egiten direnak. Denok ezagutzen ditugu Zegama-Aizkorri maratoia (42 km), Ehunmilak ultratraila (167 km), G2H (88km), Hiru Haundiak (100 km)... mendira afizio handia dago Euskal Herrian eta lasterketa horietan korrikalariak animatzera igotzen diren zaletuek jartzen dute giroa benetan zoragarria izaten da. Asfaltoko ultra lasterketek aldiz ez dute gurean arrakasta handirik. Horiek beti dira 100 kilometrotakoak eta kanpora ateratzen gara horiek egitera.\nSan Silbestrea, herri krosak... norbere kontura entrenatuta arriskurik gabe egin daitezkeen lasterketak dira, baina 100 kilometro korrika egiteko, aditu baten aholkularitza edo entrenamendu espezializatua beharrezkoa izango da?\nNik ez daukat entrenatzaile pertsonalik eta orain arteko korritu ditudan lasterketak neure kontura prestatu ditut, Interneten informazioa lortuta, eta batez ere ezagunei galdetuta. Kirol honetan jendeak duen eskuzabaltasuna itzela da. Niri adibidez Asier Cuevasek (Europako txapelduna izan zen asfaltuko 100 kilometroetan) asko lagundu dit, azken hilabeteetan Espainiako 100 kmtako Txapelketa prestatzeko aholkuak ematen dizkit eta dauzkadan zalantza guztiak argitu. Baina egia da ez dagoela nik dakidala Euskal Herrian atletismo talderik mota honetako lasterketak prestatzen espezializatu denik. Eta entrenatzaile pertsonalak egon badauden arren, horiek ordaintzeko gai izan behar zara...\nZer da garrantzitsuagoa horrelako lasterketa bat behar bezala egiteko, gorputza ala burua ondo prestatuta izatea?\nZalantzarik barik garrantzitsuena burua da. Argi dago gorputza ondo entrenatu behar dela, baina burua ondo landu gabe ezinezkoa da honelako lasterketa bat amaitzea. Pentsa 100 kilometrotan zehar burutik zenbat burutazio pasatzen diran: "zer egiten ari naiz hemen", "hau sufrimendua", "erretiratu egingo naiz"... Nik albora begiratu eta pentsatzen dut ondoan doana ere ni bezain estu doala, baina aurrera doala, eta neure burua engainatzen dut segitzeko. Inondik inora egin behar ez dena da, hamar kilometro egin eta oraindik 90 geratzen zaizkizula pentsatu.\nEz al da gizakiaren gaitasunak muturrera eramaten?\nGaldera ederra da hori. Bai, egia da gorputza gehiegi kastigatzen ari garela eta momentu bat iritsiko dela non utzi egin beharko dugun. Hori kontuan daukat baina ez diot momentu honetan garrantzia berezirik ematen. Kirol guztiak izan daitezke kaltegarri muga batzuk gainditzen baditugu, eta hemen ere norberak bere mugak ezagutzea da garrantzitsuena.\nKirol garestia al da? Zuek zeuk laguntzailerik baduzu?\nKrisia dela eta apenas jasotzen dute atletismo taldeek diru-laguntzarik. Niri Lekeitioko Tximista atletismo taldeak laguntzen dit arropa eta bidaiekin, baina taldeak ere gero eta laguntza gutxiago du. Bestetik, kontuan hartu lasterketetan, eta batez ere entrenatzen, zapatilak asko gastatzen ditugula, eta urtean zehar zapatila pare asko erosi behar ditugu. Eta patrozinatzailerik ez dut... Amaitzeko, masajeak ere hor daude. Nik behar-beharrezkoa denean baino ez dut masajistarenera jotzen, 30/35 euro balio baitu sesio bakoitzak, eta ezin dut nik hoi sarritan ordaintzeko aukerarik.\nHilabete amaieran Madrilen Espainiako 100 kilometrotako txapelketa jokatuko da eta han aritzeko behar den marka lortu duzu.\nBai, lasterketa horretan parte hartzeko maratoi batean 3 ordu eta 20 minututik beherako marka bat behar duzu edota 100 kilometrotako lasterketa batean 11 ordutik beherakoa. Iragan otsailean Sevillako maratoia egin nuen eta beharrezko marka lortu nuen.\nZein helbururekin zoaz?\nBa esango nuke hara goazen ia guztiok dugun helburu berarekin: lasterketa amaitzea. Hori bai, kirolari guztiek bezala, behin han izanda, ahalik eta posturik onenean geratu eta marka ona egitea izango dut buruan. Parte hartzea nahikoa dela dioena... gezurretan ari da, edo nik neuk behintzat ez diot sinesten. Hori bai, Madrileko lasterketak badu berezitasun bat, are gogorragoa egiten duena. Hamar kilometrotako zirkuitu bati hamar buelta eman behar zaizkio, eta horrek lasterketa psikologikoki are gogorragoa bihurtzen du.


Txakurrek 6 ardi hil eta 8 zauritu dituztela salatu du Udalak - Aiaraldea.eus\nIzar Mendiguren Cosgaya 2019-01-31 08:33 Ingurumena Orozko\nOrozkok Udalak abereen kontrako erasoak salatu ditu, iragan asteburuan jazotako sarraskiaren harira.\nOrozkoko erasoa salatu du udalak. / Orozkoko Udala | Ikusi handiago | Argazki originala\n"Abereen aurkako txakurren erasoak salatu nahi digutu", azaldu du Orozkoko Udalak prentsa oharrean. Izan ere, aurreko asteburuan Olaguenaga inguruan 6 ardi hil zituzten animaliek, eta beste 8 zauritu zituzten. Zentzu horretan, kaltetutako artzainari babesa helarazi dio udalak. "Ez dira gutxi mota honetako gertakariak", erantsi dute.\nHori dela eta, Bizkaiko Foru Aldundiari oihanzaingoaren zorroztasuna eskatu diote, "mendietan egoten den txakurren kontrol eza" gelditzeko.\nMendi eremuetan ez ezik, herrigunean ere zenbait neurri abian daudela gogoratu dute: "Besteak beste, kale eta espazio publikoetan txakurrak uneoro lotuta joan behar dira, haien ezaugarriekin bat datorren eta gehienez 2 metroko luzera duena kate edo uhal sendoarekin. Puntu hori ez betetzeak 300,52 eta 1.502,53 euro arteko isuna ekar dezake".\nHorrez gain, animalien gorotzak kale edo espazio publikoetan ez pilatzeko jabearen ardura azpimarratu dute.


'Delinkuentzia kanpora' taldeko kide bat zigortu dute SOS Arrazakeria mehatxatzeagatik\nDelinkuentzia Kanpora taldeko kide bat zigortu du Bilboko Epaitegiak Facebook bidez Federico Garcia Arabako SOS Arrazakeria taldeko burua mehatxatzeagtik. 150 euro ordaindu beharko ditu.\nDelinkuentzia Kanpora taldekoek egindako manifestazio bat.\nEgun Gasteizko Abetxuko auzoan bizi den Manzanares Cortes familiarekin lotura duten mehatxuek. Zenbait bizilagunek familia kanporatzea eskatu izan dute delinkuentziarekin lotutako ekintzak egiten dituztela argudiatuta. Abiapuntu hor dagoela dio SOS Arrazakeriak. “Hil egingo zara” eta antzeko mezuak bidali zizkion ‘Delinkuentzia Kanpora’ taldeko kideak SOS Arrazakeriako Garciari.\nDiskriminazioaren aurkako kolektiboak salatu du zenbait bizilagunen jarrera gorrotoan oinarritzen dela. “Manzanares Cortes familia presio handiak jasaten ari da eta eurenganako gorroto mezuak egunero gertatzen dira”.\nEpaileak 150 euroko isuna ezarri dio mehatxugileari. EAEn lehen zigorra da sare sozialen bidez igorritako mezuen ondorioz, SOS Arrazakeriak jakinarazi duenez.\n“Pozik” dira erabakiarekin eta mugarri izatea espero dute. “Jendeak uste du sare sozialetan inpunitate osoz jardun dezaketela eta neurri honek kontrakoa adierazten du”.\nHala Bedik sakonean jorratu du ‘Delinkuentzia kanpora’ taldearen kasua. Hurrengo loturetan hiru erreportaje dituzue irakurgai. Lehenengoan taldearen sorrera aztertzen dute. Bigarrengoan taldeko buru nagusienetariko baten kasua hartzen dute ardatzean. Hirugarrengoan, aldiz, Europan areagotzen ari den korronte ultraeskuindarrarekin izan dezakeen lotura hartu dute aintzat.\nKanal honetan artxibatua: Arrazakeria


Diputazioa otsoak hiltzeko baimena ematea aztertzen ari dela salatu dute - Araba - Alea.eus\nDiputazioa otsoak hiltzeko baimena ematea aztertzen ari dela salatu dute\nErredakzioa 2019-11-19 16:40\nAzken egunetan, sare sozialetan, Arabako mendilerroetan dabilen otso honen irudia partekatu dute. @Lekuezama\nEkologistak Martxan taldearen arabera, Urkabustaizko kontzejuari jakinarazi diote uxaldiak baimenduko dituztela.\nArabako Diputazioa otsoak hiltzeko uxaldiak baimentzea aztertzen ari da. Hori da, bederen, Ekologistak Martxan taldeak salatu duena. Azaldu dutenez, atzo bertan jakin zuten Urkabustaizko kontzejuko kideei jakinarazpen bat bidali zaiela honako hau esanez: "Otsoari itxaroteko baimena emango dute, eta joango diren pertsonen izenak eta NANa behar dira, bai eta uxaldiak non egingo diren ere".\nEkologisten arabera, bi otso-ale daude orain Araban, eta animaliak hiltzeko legez kontrako hainbat saiakera egin dira. Hala, Uzkiano inguruan, azken hilabeteetan, "jaki pozoitua" jarri dute, eta "legez kanpoko uxaldiak" ere egin dituzte. Modu horretan, ekologistek jakin ahal izan dutenez, gutxienez, otso bat hil dute.\nGainera, Ekologistak Martxanek nabarmendu duenez, iragan irailean, herritar batek Aldundiko basozainei jakinarazi zien Gibijo inguruan otsoarentzat lazoak eta tranpak jartzen ari zirela. "Diputazioak uxaldi bat prestatzen ari ziren pertsona batzuk aurkitu zituela ere jakinarazi digute, eta ehiztariei ordaintzen ari zaiela otsoa hiltzeko".\nDatozen egunetan, Arabako Ingurumen Fiskaltzaren esku jarriko du informazio guztia taldeak, balizko ingurumen delitu gisa ikertzeko.\nAldundiarekin harremanetan jarri da Ekologistak Martxan taldea, eta uxaldiak emateko baimena mahai gainean dagoela aitortu ei dute, "inguruan kalte handiak eragiten ari diren otso bat edo bi hiltzeko". Bestetik, Diputazioak ukatu du legez kanpoko itxaronaldirik izan dela herrialdean, baina ziurtatu dute Uzkianon otsoak harrapatzeko pozoitutako jakiak aurkitu dituztela.\nEkologistak Martxanek gogoratu du Eusko Jaurlaritza otsoa Espezie Mehatxatuen Euskal Katalogoan sartzeko aukera aztertzen ari dela, eta Arabako Aldundiak berak egindako txosten batean otsoa Interes Bereziko espeziea bezala jasota dagoela eta kategoria horretan sartu beharko litzatekeela.\nErasoen inguruko kezka zabaldu da abeltzainen artean\nEstitxu Ugarte Lz. de Arkaute 2019 aza 10 Araba\nOtsoen erasoak Arabako mendebaldetik ekialdera zabaldu direla jaso du PPk Arabako Batzar Nagusietan aurkeztu duen agerraldi eskaera batean; abeltza...


TOMATEA MINBIZIAREN AURKA\n2019ko martxoaren 18a, astelehena | Ordua Euskal Herrian 20:25:27\nKanarietako Ikerketa Biologiko Aplikatuen Zentroak (CIBA izenekoak) martxan dauka ikerketa bat likopenoa aztertzeko. Eta zer da likopenoa? Barazkiek, esaterako piperrek, azenarioek eta batik bat tomateek duten substantzia bat. Likopenoa zelula karotinoide bat da, kolore gorria duen konposatu kimiko bat, karotenoaren antzekoa, tomatearen pigmentu edo klorofilaren barruan dago eta kolore berezia ematen dio.\nIkerketa-proiektu horren helburu zehatza likopeno kopuru handia produzitzea da, soberan dauden tomateak edota uzta desberdinetan hondatzen direnak aprobetxatuz, eta Kanarietako faktoria edo tomate-plantazioetako hondakin guztiak erabiliz. Etorkizunean likopeno hori Kanarietatik komertzializatu ahal izango dela uste du Miguel Jimenez, CIBAko arduradunak. Industria farmazeutikoak interesa duela dirudi likopenoarekin zerikusia duten ikerketetan. Gainera, Jimenezen ustez Kanariar Irlak oso egoera onean daude horrelako proiektuak aurrera eramateko, tomateen produkzioa garrantzitsuenetakoa baita bertako nekazaritza sektorean.\nLikopenoak eragin antikantzerigeno posibleaz gain, baditu beste aukera batzuk ere: janarientzako koloratzaile natural bezala komertzializa daiteke, koloratzaile artifizialek dituzten eragozpenak ezabatu egiten direlako, likopenoa naturala baita


Helburuak: Orokorrak: Informazio eta komunikazioko teknologiak erabiltzea, adierazpen egokia lortzeko beharrezko hiztegia ezagutzeko, ulertzeko eta lortzeko. Espezifikoak: Eguraldi-mapa aztertzea, eguraldi onaren eta txarraren ondorioak ikastea eta informazio metereologikoaren sinbolo nagusiak ezagutzea. Edukiak - Ezaguerak: Kontzeptu-mailakoa (deklaratiboa): Eguraldi atmosferikoaren iragarpena. Informazio metereologikoaren sinboloak. Different types of weather. Hot/Cold/Warm. Weather and the climates. Present Continuous tense ?to be?. Future Simple tense ?to be? Prozedura-mailakoak: Informazio espezifikoa ulertzea mezuetan. Hitzak eta ilustrazioak lotzea. Idazmen ortografikoki zuzena. Elkarrizketak osatzea. Sekuentziak ordenatzea. Gai baten inguruan esaldiak egitea. Gaiaren oinarrizko bokabularioa asimilatzea (hizki larriz direnak bakarrik). Jarrera-mailakoa: Norberaren hizkuntza erabiltzen ez duten pertsonekiko jarrera abegikorra eta errespetuzkoa. Testu sinpleen interpretazioaren eta ekoizpenaren zuzenketagatiko jarrera positiboa. Atzerriko hizkuntza bat ikasteko norberaren gaitasunaren gaineko jarrera positiboa eta baikorra. Atzerriko hizkuntza bat irakurtzen eta idazten jakiteak duen garrantzia ezagutzea eta baloratzea. Bizi garen zonaldeko ezaugarri klimatikoak ezagutzeko interesa. Klimaren elementuak neurtzeko erabiltzen ditugun tresnen funtzionamendua eta erabilgarritasunagatiko interesa. Aurretiazko ezagutzak: SD honen OAetan aurkeztu eta landutako Bokabularioa. Lehen Mailako Bigarren Zikloko Ingeleseko ezaguerak. NATUR ZIENTZIETAKO bokabularioa eta oinarrizko alderdiak: Eguraldia. Behaketa, neurketa, iragarpena. Objektuaren orientazio didaktikoei begiratu.\nPalabras clave: sinboloak eguraldi-mapa eguraldiaren iragarpena eguzkitsua euritsua hodeitsua\nURL repositorio: /repositorio/25032010/03/es_2008091532_7350175


Lorratzak taldea izango da ostiralean kultur etxean . Diario vasco\nLorratzaktaldea lau neska andoaindarrek osatzen dute. Ostiralean Orion eskainiko dute kontzertua.\nLorratzak taldea izango da ostiralean kultur etxean\nKontzerturako sarrerak dagoeneko jaso daitezke kultur etxean\nLorratzak taldeak kontzertua emango du Orioko kultur etxean martxoaren 17an, datorren ostiralaan, gaueko 22:30ean hasita. Lorratzak lau neska andoaindarrez osatutako musika taldea da: Malen Otxoa, Garazi Jauregi, Maddi Etxeberria eta Rebeca Gestoso. Gitarra, biolin, ukelele eta ahotsarekin laguntzen dituzte kantuak, modu akustiko eta apaindura gutxikoan. Estilo propioa garatu dute orain dela hiru urte elkartu zirenetik. Hasiera batean denbora pasa gisa hartzen zuten abestea, baina, 2016ko otsailean lehen diskoa kaleratu zuten ('Oinutsik' izenekoa) eta, geroztik, indarra hartu du beren proiektuak. Taldea, esanda bezala, lau neskek osatzen dute, baina, azken aldian, Aitor Ibarguren gitarristaren laguntza ere badute zuzeneko emanaldietan. Mota ezberdinetako euskal kantuak abesten dituzte: Benito Lertxundi, Xabier Lete, Itoitz, Ken Zazpi eta beste hainbat taldeenak. Abestiak beraien estilora egokitzen dituzte; «ez ditugu kopiatzen, gure instrumentuetara moldatzen ditugu. Jotzen hasten gara eta horren arabera moldatzen ditugu», adierazten dute, esan bezala, diskoa ere kaleratu dutelarik. Doako sarreraLorratzak taldearen emanaldia doan izango da. Dena den, aretoaren aforoa mugatuta dagoenez, aldez aurretik hartu behar dira gonbitak. Udalak 120 gonbita prestatu ditu eta dagoeneko eskura daitezke kultur etxean bertan.Kontzertua 'Euskaraz bizi-bizi' programaren barruan antolatu du Udalak.\n❮ ❯ Victoria sufrida y disputada del Sammic ISB que ganó por 89-82 al Zornotza\nIrabazi aboga por dar una mayor protección normativa al entorno de Talaimendi\n'Laburbira' film laburren zirkuitua, bihar Aita Mari zine aretoan\nKeta Babyautori ihes egin zion Legazpin aukera paregabeak\nKirol festa bikaina herri krosa tarteko


Mojategiko atletismo guneko hareazko zuloa bete dute - Arrasate - Goiena.eus\nMojategiko atletismo guneko hareazko zuloa bete dute\nXabi Urzelai 2017-11-14 09:27\nMojategiko atletismo zulora harea botatzen.\nMojategiko atletismo pistetan mantenu lanak egin dituzte asteon. Eta, luzera saltoa edo salto hirukoitza egin ahal izateko erabiltzen duten hareazko zuloan egin dituzte lanak. 4.000 kilo hondar fin erabilita bete dute, berriro ere, zuloa.\n"Zortzi urte nahikoa dira hareazko zuloko hondarra hustutzeko. Denborarekin haizeak, edo etletek eurek poliki-poliki harea eramaten dute, eta zuloa erdi-hutsik zegoen. Horrek arriskutsu egiten du kirol jarduera horren praktika, eta lau mila kilo hondar-fin botata konpondu da hori", adierazi du Fernando Zufiriak.\nBada, zapatuan bertan estreinatuko dute atletek txukundutako zulo berria, Mojategin egingo dituzte-eta parte-hartze libreko saioak. Luzera salto mistoa, eta pertika salto mistoa egingo dute atleta federatuek, eurei zuzendutako saioak dira-eta: "Saio horien helburua da txapelketetan egon ahal izateko atletek behar dituzten gutxieneko markak egiteko aukera ematea". Bada, atletak denboraldi hasieran daude, eta oraindik ez dago konfirmatzerik zenbat atleta izango diren.


Liberiako historia - Wikipedia, entziklopedia askea.\nLiberiako historiari buruzko artikulua\nLiberia estatubatuar biztanleek sortutako herrialde bat da, hasiera batean, afrikar esklabo izandakoentzako kolonia gisa sortua. Munduan helburu berdinaz sortu zen beste herrialde bat baino ez dago: Sierra Leona. Kolonia hau Erresuma Batuko esklabo izandakoentzat sortu zen.\n1 Sorrera eta lehenengo urteak\n1.1 Herri indigenak\n1.2 Europar esploratzaile eta merkatariekin harremanetan\n2 Kolonizazioa (1821-1847)\n2.1 Kolonizazioaren inguruko lehen ideiak\n2.2 Esklabo askeen areagotzea\n2.3 Sierra Leona\n2.4 Mesurado lurmuturra\n2.6 Amerikar-liberiarrei burujabetza ematea\n3 Amerikar-liberiarren gobernua (1847-1980)\n3.1 Amerikar-liberiarren eta indigenen arteko harremanak\n3.1.2 Amerikar-liberiarren agintaldia eta honen ezabatzea\n3.1.3 Indigenen matxinadak\n3.1.4 Nazioen Ligaren ohartarazpenak\n3.1.5 Gizarte-tentsioak (1940-1980)\n3.2 Estatu Batuen eta Liberiaren arteko harremanak\n3.3 Amerikar-liberiarrei laguntza Estatu Batuen aldetik\n3.3.1 Gerran izan zuen parte-hartzea\n3.3.2 Gerra Hotza, inbertsioak eta ustiaketa\n3.4 Liberia eta beste herrialdeen arteko harremanak\n3.4.1 Merkataritza iruzurtia, mehatxu militarrak\n3.4.2 Bi mundu gerrak\n3.4.3 Inbertsio handiak\n3.5 Liberiako ekonomia, industria eta lehengaiak\n3.5.2 Kautxua eta mineralak\n3.5.3 Eskala handiko ustiaketa\n3.6 Liberiako lehendakariak\n4 Samuel Doe eta Herriaren Askapenerako Batzordea (1980-1989)\n4.1 Estatu-kolpea eta Estatu Batuekin izandako harremanak\n4.2 Oposizioaren aurkako neurriak, errepresioa\n4.3 1985eko lehendakaritzarako hauteskundeak\n4.4 Tribuen arteko gatazkak\n5 Liberiako Lehen Gerra Zibila (1989-1996)\n5.2 Charles Taylor eta LFANa (1980-1989)\n6 Liberiako Bigarren Gerra Zibila (1997-2003)\n6.1 1997ko hauteskundeak\n6.4 NBEren bahimendu berria eta Charles Taylorren aurkako atxilotze agindua\n6.5 Matxinoen presioa eta Charles Taylorren dimisioa\n7 Bake akordioa eta trantsizio gobernua (2003-2005)\n8 Ellen Johnson-Sirleaf, lehendakari hautetsia (2005)\n9 Azken urteetako historia (2006-gaur egun)\n9.1 Firestoneren lan jazarpenaren aurkako salaketak\n9.2 Charles Taylorren estradizioa eta epaiketa, Charles Bryanten atxiloketa\n9.4 2014ko Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia Liberian\nSorrera eta lehenengo urteakAldatu\nLiberiar herri indigenek, seguruenik, XII. eta XVI. mendeetan zehar emigratu zuten Liberiara, iparraldeko lurraldeetatik. Mendebaldeko Afrika, beranduago Liberia bihurtuko zena, XVI. mendean mandingek, gaur egungo Boli Kostatik eta Ghanatik etorri ziren gerlari-tribuek, konkistatu zuten. Manek menderatu zituzten lurraldeak hainbat buruzagiren artean banatu zituzten; hala ere, denak buruzagi nagusi baten mendeko ziren. Agintari nagusi horiek Grand Cape Mount lurraldean bizi ziren.\nManek lurralde horiek menderatu eta handik gutxira, Vai herriak Grand Cape Mountera migratu zuen. Vai herria Maliko Inperioaren kide zen, baina Inperio honek XIV. mendean jasan zuen gainbeheraren ondorioz, migratzera behartuak izan ziren. Aipatutako herria kostaldeko lurraldeetan finkatu zen.\nKru herriak Vai herria lurralde hauetara sartu zela ikustean, kontra egiten saiatu ziren. Kruek, Manekin aliantza bat eginda, Vai herria gelditzea lortu zuten, hala ere, ezin izan zituzten Grand Cape Mountetik (gaur egun Robertsport hiria kokatuta dagoen gunea) bidali. Kru herria europarrekin salerosketan hasi zen, hasiera batean, ondasunekin eta bertako materialekin eta ondoren, afrikar esklaboen merkataritzan lagunduz. Merkataritza arruntaz gain, Kruek beste salerosketa modu harrigarri bat zuten. Europarren itsasontzietan bidaiatzen zuten beraien kanoekin batera, ondoren hauei beraien bidaietan nahi zuten lekura gidatzeko. Helburura iritsitakoan, garraiolariak utzi eta beraien lurraldera itzultzen ziren. Hainbat Krutarrek beraien lurraldea utzi zuten plantazioetan soldatapean lan egiteko. Krutar batzuek Suezko kanala eta Panamako kanala eraikitzeko lanetan parte-hartzea lortu zuten.\nLurralde horietan bazen beste tribu bat: Glebo herria. Herri honek, Manen konkistaren ondorioz, Liberiar kostaldeko lurraldeetara migratu behar izan zuen.\nEuropar esploratzaile eta merkatariekin harremanetanAldatu\n1830. urte inguruko Liberiako mapa.\n1461. urte inguruan izan zituzten lehen harremanak portugaldarrek Liberiako lurraldeekin, Costa da Pimenta (euskaraz: Piperraren Kostaldea) izena jarri zioten, saguzar-piper sail handiak zeudelako bertan. 1602an, herbeheretarrek merkataritza-postu bat ezarri zuten Grand Cape Mounten, urte bat beranduago ordea, suntsitua izan zen. Hala ere, 1663an ingelesek merkataritza-postu berriak sortu zituzten gune hartan. Gaur arte, ez dira 1821. urtea baino lehenagoko beste herrialde ez-afrikarren kolonoen-finkatzerik aurkitu. Urte horretan estatubatuetan askatutako esklaboak bertaratu ziren.\nXIX. mendearen hasieran, Ameriketako Estatu Batuek hainbat plan egin zituzten Afrikan kolonia bat sortzeko, gehienbat, bertakoak ziren esklabo askeentzako. 1821 eta 1847 urteen artean, lurren erosketak eta konkistak baliatuz, elkarte amerikarrek Liberia izena jarriko zioten kolonia garatu zuten. 1847. urtean, Liberiak herrialde burujabe gisa aitortu zuen bere burua.\nKolonizazioaren inguruko lehen ideiakAldatu\nAmerikar iraultzaz geroztik, XVIII. mendearen amaieran, estatubatuar askok ez zuten onartzen afroamerikarrak beraien lurraldean gizabanako aske bezala bizitzearen ideia. Ideia horren kontra hainbat arrazoi bota zituzten, alde batetik, gizabanako beltzak zuriak baino eskasagoak zirela uste zuten, bai fisikoki eta baita adimen aldetik ere. Beste batzuek, arrazakerian oinarrituta zegoen garai hartako gizarteak beltzen eta zurien arteko bizikidetzari jarriko zizkion oztopoak gaindiezinak izango zirela uste zuten. Bi pentsaera horiek zituztenak, eta beste ideia ezberdinak zituztenak ados jarri ziren beltz askeak herrialde berri batera eramatearen ideiarekin. Abolizionistak ere ados azaldu ziren aipatutako ideiarekin.\nEsklabo askeen areagotzeaAldatu\n1783tik aurrera esklabo beltz askeen kopurua handitzen hasi zen, gehienbat, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran egin zituzten emantzipazio saiakeren eta Estatu Batuen iparraldeko lurraldeetan izan zen esklabotzaren amaieraren ondorioz. 1800 eta 1802 urteertan, Virginian, esklaboen hainbat matxinada piztu ziren, batek ere ez zuen bere helburua bete eta modu bortitzean egin zitzaien aurre. Honen ondorioz, hegoaldeko lurraldeetako estatubatuarrak beldurtu egin ziren, beraien kezkarik handienak iparraldeko esklabo askeek hegoaldekoei ihes egiten laguntzea edo esklaboek agintari zuriei aurre egitea ziren.\nBitartean, Estatu Batuetako afroamerikar askeen kopurua handitzen joan zen. 1790. urtean, gutxi gorabehera, 4 milioi biztanleetatik 800 000 ziren beltzak eta horietatik 59 467 afroamerikar askeak. 1800. urtean ordea, 7 200 000 biztanle estatubatuarretatik 108 378 afroamerikar askeak ziren.\nEgoera honetan, biztanleria afroamerikarrarentzat kolonia bat sortzearen ideiak indarra hartu zuen.\nBritainia Handia 1787. urtean hasi zen beltz behartsuak Londrestik lekualdatzen edo bidaltzen. Horietatik asko Estatu Batuetako matxinoen kontra izan zen gerran laguntzeko askatu ziren, horietaz gain, baziren bakan batzuk Eskozia Berrian askatuak izan zirenak. Esklabo ohi guzti hauek Freetowngo kolonian askatu ziren, gaur egungo Sierra Leonan. Paul Cuffe estatubatuarrak, Estatu Batuetako afroamerikarrak aipatutako koloniara bidaltzea proiektu bideragarria zela esan zuen. Kongresuko hainbat kideen eta britainiar ofizial batzuen oniritziarekin, 1816an, bidaiaren gastuak ordainduta 38 beltz Freetownera eramatea lortu zuen. Mota honetako bidaiak 1817an gelditu ziren, Cuffe hil zenean. Hala eta guztiz ere, ekintza hauek kolonizazioaren proiektua aurrera eramateko gogoa piztu zuten Estatu Batuetan.\nGarai hauetan zehar beste ekimen politiko bat jazo zen Charles F. Mercer virginiarraren eta New Jerseyko Robert Finley presbiteriar artzainaren aldetik. 1816an, politikarien, senatarien eta orientazio ezberdineko hainbat buruzagi espiritualen (horietatik batzuk arrazoiketa dibergentedunak) eskutik American Colonization Society (Kolonizazioaren Elkarte Amerikarra) sortu zen Washington D.C.-n. Sortzaile hauek guztiak afroamerikar askeentzat Afrikan kolonia bat sortzeko batu ziren. 1820. urtean kolonia hau sortu zedin, ACSk New Yorketik hainbat itsasontzi bidali zituen Mendebaldeko Afrikara. Itsasontzi horietatik lehenak, 88 migratzaile beltzez eta ACSko 3 agente zuriz osaturiko tripulazio bat zuen, tripulazio honek kokaleku egoki bat bilatzeko helburua zuen. Hainbat zailtasun gaindituta eta seguruenik indarraren mehatxua erabilita, ACSko ordezkariek, Peter errege indigenak Mesurado lurmuturraren agintea ematea lortu zuten, gaur egungo Monroviatik 35 bat km-ra kokaturik dago. Esan beharra dago, kolonoek hasieratik malinke tribuaren erasoak jaso zituztela, hainbat gaixotasun latzei aurre egin behar izan zietela eta besteak beste, klima gogorra, elikagai eskasia eta bizi-kalitate kaskarra eskaintzen zuen lurralde hartara egokitu behar izan zirela.\n1835. urtera arte, kostalde berdinean, beste bost kolonia gehiago sortu ziren, ACS elkarteaz gain, beste elkarte amerikarren eta Estatu Batuetako gobernuaren eskutik. Cape Mesurado edo Mesurado Lurmuturra koloniaren kostalde osotik zehar eta barnealderantz zabaldu zen, batzuetan indarra erabiliz. 1824an kolonia honek Liberia izena hartu eta Monrovia hiria ezarri zen bere hiriburu gisa. 1839an ordea, izena aldatu eta Liberiako Elkargoa (Commonwealth of Liberia) deitzera igaro zen. 1842an gainerako kolonietatik lau elkargo honetara batu ziren, bostgarrena berriz, indigenek suntsitu zuten. Afroamerikar jatorria zuten kolonoek, kolore aldetik batzuk indigenak bezain beltzak ziren, beste batzuk aldiz, ia zuriak, laister jaso zuten amerikar-liberiar deitura.\nAmerikar-liberiarrei burujabetza emateaAldatu\nJoseph Jenkins Roberts, gobernatzailea eta Liberiako lehen lehendakaria. Segurasko, 1840 eta 1850 urteen artean harturiko dagerrotipoa.\nLiberiako kolonia zabaltzen zihoan heinean, geroz eta independentzia handiagoa hartzen zuen, hala, ACSko administratzaile zuriek poliki-poliki amerikar-liberiarren esku uzten hasi ziren koloniaren agintea. 1841ean, Joseph Jenkins Roberts Liberiako lehen gobernatzaile beltza bihurtu zen. Aldi berean, 1840ko hamarkadan, ACS diru faltan zebilen, beraz, Liberia karga handiegia bihurtu zen arlo ekonomikoari begira. Handik sei urtera, ACS amerikar-liberiarrek beraien independentzia aldarrikatzeko prestakuntzak egiten hasi zen. Hurrengo urtean, Robertsek Liberia errepublika independente gisa aldarrikatu zuen, une hartan herrialde berriak 3 000 kolono inguru zituen bere lurretan. Ameriketako Estatu Batuen konstituzioa eredu gisa hartuta sortu zen herrialde honetakoa, aipatzekoa da, indigena liberiarrei ez zitzaiela boto-eskubidea aitortu.\nAmerikar-liberiarren gobernua (1847-1980)Aldatu\n1847 eta 1980 urteetan zehar, Liberiar estatua afroamerikar kolono (eta haien ondorengo) gutxi batzuek gobernatu zuten, gobernu honek gehiengo indigena (biztanleriaren %95) alde batera utzi zuen. Aipatutako urteen arteko Liberiako historia jarraian dituzuen elkarrekiko harremana duten lau puntuetan laburtu daiteke:\nAmerikar-liberiarren eta indigenen arteko harremanak.\nLiberia eta Estatu Batuen arteko harremanak.\nLiberia eta gainontzeko herrialdeen arteko harremanak.\nLiberiako ekonomia, industria eta natura-baliabideak.\nAmerikar-liberiarren eta indigenen arteko harremanakAldatu\nKolonoen eta indigenen arteko harremanak herrialdearen sorreratik bertatik txarrak izan ziren, honek, 1980. urtean indigenek erregimen amerikar-liberiarra boteretik botatzea eragin zuen.\nKolonoak etorri zirenean eta herrialde kolonoa hedatu zenean liberiar indigenek gorriak ikusi zituzten. Kolonizazioaren aurka aritu ziren milaka modutan, 1980an gobernua kolonoa bota zuten arte.\nAmerikar-liberiarren agintaldia eta honen ezabatzeaAldatu\nAmerikar-liberiarrek esklabo gisa jardun zutenean Estatu Batuetan, beraien berezko kultura osoa galdu zuten eta ondorioz, gizarte amerikarrera batu ziren, haien ideiak eta pentsaerak barneratuta. Kolono hauen artean baziren arbaso europar eta afrikarrak zituztenak, beraz, indigenek baino azal argiagoa eduki ohi zuten. Lehen aipatu dugun bezala, kristautasunaren, kultura europarraren eta edertasun europarraren ideiak barneratu zituzten. Esan dezakegu, Estatu Batuetan zegoen gizarte sozialaren kopia bat egin zutela herrialde berri hartan, besteak beste, elizak sortu, bizitza amerikarra mantendu, ingelesa erabiltzen jarraitu eta hegoaldeko Estatu Batuetako etxeen antzekoak sortu baitzituzten bertan.\nAmerikar-liberiarrak ez ziren inoiz Liberiako guztizko biztanleriaren %5 baino gehiago izan, baina lurralde honetako leku eta materialik garrantzitsuenak menderatzen zituzten, hala nola, kostaldearen gehiengoa, teknologia berritzailea, hezkuntza maila handiagoa, hainbat harreman baliotsu amerikar erakunde batzuekin, horien artean, gobernuarekin. Aipatutako abantailekin indigenak menderatzeko gai izan ziren.\nHarrigarria badirudi ere, amerikar-liberiarrek XIX. mendeko Estatu Batuetako arrazakeriaren kulturaren antzekoa sortu zuten, beraiek ziren oraingoan maila gorenekoak ordea, eta indigenak behe-mailakoak. Hala eta guztiz ere, beraien ikuspuntua bestelakoa zen, beraien ustez, sortu zuten gizarte berria Estatu Batuetakoarekin alderatuta oso ezberdina zen, beraien esanetan, Liberian ez zegoen arraza-hierarkiarik, kolono hauek beraien herrialdetik (AEB) bota zituena. Horretaz gain, arraza-berdintasunean sinisten zuten eta norbanako guztiak zibilizatu zitezkeela ere uste zuten, hezkuntza eta ebanjelizazioa tresna gisa erabiliz. Beraien baino lehenago eta beranduago bizi izan ziren misiolariak bezala, indigenek zibilizatzeko interes handirik agertu ez zutenez, tristatuta edo gutxietsita sentitu ziren. Hala ere, oso ohikoa ez bazen ere, hainbat indigena gizarte amerikar-liberiarrera batu ziren, normalean, ezkontzaren bidez. Kostaldeko tribu batzuk protestantismora igaro eta ingelesa ikasi zuten arren, gehienek beraien ohiturei eta hizkuntzei eutsi zieten.\nLaster batean gizarte liberiarra endatan edo kastetan banatu zen. Hauetatik ondoen bizi zirenak amerikar-liberiarrak ziren, gobernua beraien eskura edukitzeaz gain, bizi-kalitate onaz gozatzen zutelako eta batzuetan haien semeek Estatu Batuetako unibertsitate eta eskoletan jasotzen zutelako hezkieta (bertan, askotan, arraza-bereizketa jasaten zuten arren). Honek, indigenak botere politiko eta ekonomikotik baztertu zituen.\n1878an amerikar-liberiar kolonoek beraien botere politikoa True Whig Party alderdian antolatu zuten, aipatzekoa da, ez zutela inolako oposizio antolaturik onartzen. 1980ra arte, amerikar-liberiarrek boterean irautea lortu zuten, besteak beste, indigenen matxinada eta istilu ugariak zapalduz. 1915. urtera arte, Estatu Batuek ia beti babestu zuten gobernu amerikar-liberiarra gatazka hauetan, bestalde, XIX. mendean, Europako potentziak herrialde honetako ezegonkortasun politikoa sustatzen jardun zuten, batzuetan indar-militarrarekin mehatsatzera iritsi ziren.\nLiberiako emakume indigenak, 1910ean.\nIndigenen altxamenduen zerrenda\n1856: Grebo eta Kru herrien aurkako gerra, borroka hauek Marylandeko Errepublika, kolonia afroamerikarren artetik azkena, Liberiara batzea eragin zuen. 1857an batu zen, Maryland Country bezala.\n1864: Kostaldeko zein barnealdeko tribuetan matxinadak.\n1875-1876: Palmas lurmuturreko gerra.\n1886: Beste matxinada orokor bat izan zen.\n1880 – 1890ko hamarkadaren bukaeraraino: tribu batzuek liberiar gobernuari gerra adierazpena egin zioten.\n1893: Grebo tribuak Harper kokalekuari eraso zion.\n1900: Indigenen beste matxinada bat gehiago, honek ordea gudu odultsu batean du amaiera.\n1915: Kruen matxinada.\n1912-1920: Liberiako barnealdean hainbat gerra, indigenen aurka.\nNazioen Ligaren ohartarazpenakAldatu\n1927an, Nazioen Liga gobernu liberiarrak bere herriko indigenak derrigortutako lanak egiteko errekrutatu eta saldu egin zituela adierazten zuten hainbat salaketa ikertzen hasi zen. 1930ean Nazioen Ligak Liberiako gobernua ohartarazi zuen, «hainbat urteetan zehar era sistematikoan indigenen aurkako larderia eta zapalkuntza-politikak sustatzen jarduteagatik, indigenek beraien botere eta gizarte harremanak garatu ez zitzaten eta arraza agintari kolonizatzailearen abantailak mantentzearren, nahiz eta bi arrazak ere jatorri afrikar berdinekoak izan». Adierazpen hauek Charles D.B. King lehendakariaren dimisioa eragin zuten.\nBigarren Mundu Gerran zehar, milaka liberiarrek barnealdetik kostaldera migratu behar izan zuten, lanaren bila. Liberiar gobernua denbora luzez migrazio hau oztopatzen saiatu zen arren, ezin izan zuen gelditu.\n1945etik aurrerako hamarkadetan, Liberiako Gobernuak atzerriko hainbat inbertsiori esker ehunka milioi dolar jaso zituen. Horrek, ordea, herrialdearen ekonomia ezegonkortu zuen. Liberiak etekinak ateratzea lortu zuen, baino aipatzekoa da, diruaren zati handi bat gobernuko ofizialen mende geratu zela. Honek herriaren ezberdintasun ekonomikoa areagotzea eragin zuen, eta beraz, talde indigenen eta amerikar-liberiarren arteko harreman kaskarrak are gehiago okertu ziren.\nGizarte-tentsio hauek, 1951 edo 1963. urteetan Tubman lehendakaria indigenei boto-eskumena aitortzera behartu zuten, hainbat iturriren arabera. Hala ere, urteak ez du garrantzia handirik, Tubman lehendakariak oposizio ia guztia zapaldu baitzuen, hauteskundeetan iruzur eginez.\nTolbert lehendakariak (1971-1980) bere aurrekoak egin zuen berdina egiten jarraitu zuen, hau da, oposizioa zapaltzen. 1979an gobernuak arrozaren salneurria igotzeko asmoak zituela jakin zen, honek hainbat manifestazio eragin zituen Monroviako kaleetan. Tolbertek manifestarien aurka tiro egiteko agindu zuen, hirurogeita hamar hildako eraginez. Zitalkeri honek haserrea eta gatazkak piztu zituen liberiarren artean, azkenik, 1980ko apirileko estatu-kolpe militarra eragin zuen jendearen saminak.\nEstatu Batuen eta Liberiaren arteko harremanakAldatu\nAmerikar-liberiarrak gobernuan egon ziren 133 urteetan zehar (1847-1980), harreman politiko konplexuak eduki zituzten Estatu Batuekin.\nAmerikar-liberiarrei laguntza Estatu Batuen aldetikAldatu\n1915. urtera arte, Estatu Batuek ia beti lagundu zietan amerikar-liberiarrei edozein tribu indigenaren matxinada zein altxamenduei aurre egiten.\n1882 eta 1919 urteetan zehar, Britainia Handiak zein Frantziak Liberiako lurralderen bat beraien mendeko bihurtuko zutela mehatsu egiten zutenean, Estatu Batuen laguntza ezinbestekoa izaten zen herrialdearen burujabetza mantentzeko orduan.\n1906 urtearen aldera, hamarkadetan zehar finantza-krisi bat edukitzearen eta ingelesen mailegu kaskarren ondorioz, liberiar gobernua behea jotzear zegoen. 1912an ordea, Estatu Batuek Liberiari 1.700.000 $-eko nazioarteko mailegu bat bermatu zioten, mailegu honetan Estatu Batuetaz gain, Alemaniak, Britainia Handiak eta Frantziak parte hartu zuten. Aipatutako 4 herrialdeek, 1926. urtera arte liberiar gobernuaren diru sarrerak kontrolatu zituzten.\nEdwin Barclay lehendakaria (eskuinean) Franklin D. Roosevelt lehendakari estatubatuarrarekin batera, Bigarren Mundu Gerra izan zen urteetan, zehazki, 1943an.\n1926an, liberiar gobernuak emakida bat egin zion Firestone izena zuen eta kautxua ekoizten zuen estatubatuar konpainiari, Arbel izeneko plantazio erraldoi bat sortzeko. Horren truke, Firestone konpainiak 5 milioi dolarreko mailegu pribatu bat egin zion gobernuari. Hala ere, 1930ean Liberia berriz ere behea jotzear geratu zen, hau konpontzeko, estatubatuarren presioaren eraginez, Nazioen Ligaren laguntza-plan bat onartu zuen. Plan honen eraginez, Nazioen Ligako bi administratzaile liberiar gobernuko aholkulari bilakatu ziren.\nGerran izan zuen parte-hartzeaAldatu\nBigarren Mundu Gerran zehar, Liberiak Estatu Batuekin defentsa itun bat sinatu zuen 1942an, itun honen bidez, estatubatuarrek kautxu naturalezko horniketa jarraitu bat eduki zuten (gerra garaian material garrantzitsua). Horretaz gain, estatubatuarrek base militarrak ezarri ahal izan zituzten Liberian, gainera, soldaduak zein hornigai militarrak garraiatzeko orduan oso erabilgarria izan zitzaien ituna. Trukean, Estatu Batuek aireportuak eraikitzeko (Roberts Field) diru-laguntzak eman zituzten, Monroviako portu askea zein herrialde honetako barnealdeko errepideak sortzen laguntzeaz gain.\nGerra Hotza, inbertsioak eta ustiaketaAldatu\nTolbert lehendakaria, Jimmy Carter Estatu Batuetakoarekin batera (kotxean, ezkerrean) Monrovian, 1978an.\nBigarren Mundu Gerraren ondoren eta Gerra Hotzean zehar, Estatu Batuek Liberia ustezko Afrikako komunismoaren hedatzeari aurre egiteko base egokitzat jo zuten. Tubman lehendakari liberiarrak politika hau onartu eta babestu egin zuen. 1946 eta 1960an zehar, Liberiak 500 milioi dolar inguru jaso zituen atzerriko inbertsioei esker, gehienbat, Estatu Batuetakoak.\nNBEn, Liberiak botoa Estatu Batuen alde eman zuen ia beti, Vietnamgo Gerran erebai. Estatu Batuek base iraunkor bat ezarri zuten Liberian, bertako soldaduak era egokian entrena zitezen, gauzak horrela, ofizial estatubatuar batzuk bidaltzen hasi ziren gune horretara. 1960ko hamarkadan, Estatu Batuek bi komunikazio-gune sofistikatu sortu zituzten Afrikako herrialdean, besteak beste, kontinente honetako diplomazia eta informazio-trafikoa gidatzeko, hau lortzeko hainbat irrati-igorgailu sortu zituzten, bide batez, Afrikan zuten eragina ere zabaldu zuten.\n1962 eta 1980 urteen artean, Estatu Batuek, laguntza gisa, 280 milioi dolar eman zizkioten Liberiari. Honen truke, Liberiak hainbat lurralde eskaini zizkion, bertan azpiegiturak sor zitzan.\n1970. hamarkadan ordea, Tolberten agindupean, Liberiak jarrera politiko askeago eta neutralago bat hartu zuen, besteak beste, sozialistak ziren Sobietar Batasuna, Txina, Kuba eta bestelako herrialdeekin diplomazia-harremanak ezarri zituelako. 1973an, Yom Kippur Gerran, Israelekin diplomazia-harremanak moztu zituen, hala ere, Estatu Batuei laguntza eman zien Vietnamgo Gerran zehar.\nLiberia eta beste herrialdeen arteko harremanakAldatu\nLiberiak europar herrialdeekin izan dituen harremanak, bertako gobernuaren egonkortasuna mantentzeko giltza edo ezegonkortasuna sortzeko eragileak izan dira.\nMerkataritza iruzurtia, mehatxu militarrakAldatu\nLiberiak bere burua herrialde gisa aldarrikatu zuenetik, Europako herrialdeek harremanak mantendu izan dituzte lurralde berriarekin. 1856 eta 1864 artean, merkatari europarrak Liberiak esportaziorako eta inportaziorako zituen zergak saihesten ibili ziren, beraien gobernuek babestuta. Ekintza hauek lurralde berriaren zailtasun ekonomikoak handitu zituzten. 1870ean, Liberiak krisi ekonomiko sakon bat pairatu behar izan zuen, krisi gogor honek herrialdea behea jotzear utzi zuen hainbat alditan, 1930ko hamarkadan krisiari amaiera eman zitzaion arte. Krisi honetan zehar ordea, liberiar gobernuak, baldintza oso gogorretan, hainbat mailegu eskatu zizkien banku ingelesei eta alemaniar merkatariei. 1912an, liberiarrentzat zorionez, Estatu Batuek esku-hartu zuten herrialde honen ekonomian, bertako egoera kaskarra arintzen saiatzeko.\n1878 eta 1919 urteetan zehar, Britainia Handia, Frantzia eta Alemania Mendebaldeko Afrikako lurraldeak menderatzen hasi ziren, batzuetan, Liberia militarki mehatxatu zuten. Adibidez, Frantziak eta Britainia Handiak Liberia lurraldeak ematera behartu zuten 1883, 1885, 1892, 1903 eta 1919an. Liberia 1892tik aurrera hasi zen bere lurrak Europako herrialdeekin negoziatzen. 1875ean ingelesek eta 1886an frantsesek, liberiar gobernuaren aurkako indigenen matxinadak babestu zituzten. 1878tik aurrera, Liberiako lehendakariek merkataritzarengana eta atzerriko inbertsioengana gehiago jotzen hasi ziren.\nBi mundu gerrakAldatu\n1910 eta 1943 urteetan zehar, Alemania izan zen Liberiaren merkataritza-bazkide nagusia. Lehen Mundu Gerran liberiar gobernua neutral mantendu zen arren, aliatuen alde egiteko joera izan zuen, izan ere, Frantziak eta Britainia Handiak inguratzen zuten herrialdea. Bigarren Mundu Gerran ordea, Alemaniak bere inbertsio guztiak Liberiatik atera zituen, honek diru sarreren eta esportazioen murrizketa handi bat eragin zuen herrialdean. 1930ko hamarkadan, Herbehereetako, Danimarkako eta Poloniako inbertsoreak etorri ziren, hauek gobernu liberiarrarekin hainbat itun sinatu zituzten, herrialde honetako ekonomian parte-hartzeko. 1944ean, Bigarren Mundu Gerran zehar, Estatu Batuek Liberia estutu zuten, bertan zeuden alemaniar biztanleak bota zitzan. Kanporatze honek liberiar ekonomia okertu zuen, hala ere, okertze hau ez zen hain larria izan Gerra Handia martxan zegoen bitartean, Estatu Batuek inbertsio handiak egin zituztelako herrialdean, gehienbat proiektu militarrekin loturik.\n1945 eta 1980 urteetan zehar, europar herrialdeek Liberiarekiko mantendu zituzten jarrerak onuragarriak suertatu zitzaizkien amerikar-liberiarrei, izan ere, ehunka milioi dolareko atzerriko inbertsioak jaso zituzten, gehienak Estatu Batuetakoak izan ziren arren, batzuk Mendebaldeko Europatik etorri ziren. Tubman lehendakariak hainbat agintari europarren laguntza eduki zuen.\nBestalde, liberiar agintariak Sobietar Batasunarekin eta haren aliatuekin harremanak edukitzen saiatu ziren, hainbat Afrikako herrialdeekin bezala. Horrela, politikoki jarrera independente bat mantendu zuten, mendebaldeko herrialdeek utzi zioten punturaino.\nLiberiako ekonomia, industria eta lehengaiakAldatu\n1847 eta 1980. urteetan zehar, Liberiako ekonomiak garapen handia izan zuen, nekazaritza primitibotik lehengai mineralak zein kautxua ustiatzen hasi baitziren, zerbitzuen industria ahaztu gabe.\nBere sorreratik, Liberiak merkataritza-harreman oso onak eduki ditu Mendebaldeko Afrikarekin eta laster hasi zen europarrekin salerosketan. Gehien esportatzen zituen lehengaiak hurrenak ziren: kafea, arroza, palma olioa, datilak, piassaba, azukre-kanabera eta zura. Ontziolen industria garrantzitsua izan zen herrialdea sortu zenean, 1870an ordea, industria hau beheranzko joera hartzen hasi zen, europar lurrunezko itsasontzien aurka lehiatzen hasi behar izan baitzuen. Garai beretsuetan, Brasilgo kafea eta europar azukrearen aurkako lehiak eduki zituen Liberiako ekonomiak, honek, bere esportazioek behera egitea eragin zuten. Liberia, atzerriko herrialdeei aurre hartzeko, bere nekazaritza industria hobetzen saiatu zen, modernoago bihurtuz. Horren adibide dugu Anthony W. Gardiner (1878-1883) lehendakaria, merkataritza zein atzerriko inbertsioak sustatu zituelako. Bestalde, Garreston W. Gibson (1900-1904) lehendakariak Mining Company Batasunari barnealdeko lurraldeak ikertzeko baimena eman zion, mineralak bilatzeko helburuarekin. Lehen Mundu Gerran zehar, Alemaniak, Liberiaren merkataritza-bazkide zein inbertsore nagusiak, bere inbertsio guztiak kendu zituen herrialde afrikarretik, krisi ekonomiko latz bat eraginez. Hortaz gain, urpekari alemaniar batek Liberiako kostaldea blokeatu zuen, Britainia Handiarekin, Frantziarekin eta Estatu Batuekin zuen merkataritza zailduz.\nKautxua eta mineralakAldatu\nKautxuzko zuhaitz batetik jasotako latexa.\n1926an Firestone konpainiak munduan zegoen kautxuzko plantazio handiena martxan jarri zuen. Kautxuaren industriak 25.000 lan inguru sortu zituen, laster bihurtuko zen industria hau liberiar ekonomiaren bizkarrezurra. 1950ko hamarkadan, kautxuak Liberiako ekonomiaren ekoizpenaren %40 inguru ordezkatzen zuen. Aipatzekoa da, 1930ko hamarkadan Liberiak bere ekoizpenari buruzko hainbat hitzarmen sinatu zituela Herbehereetako, Danimarkako, Alemaniako edo Poloniako inbertsoreekin. Bigarren Mundu Gerran kautxua baliabide oso garrantzitsua bihurtu zen, beraz, Liberia, kautxuari zegokionez, Estatu Batuen eta bere aliatuen hornikuntzaz arduratu zen. Gainera, Liberiako gobernuak Estatu Batuei hainbat gauza egiten utzi zion bere lurretan, besteak beste, soldaduen garraio-lurralde gisa erabiltzen, base militarrak, errepideak, aireportuak eta portuak sortzen, etab. Amerikarrek Liberian ezarri zuten presentzia militarra herrialdearen ekonomiarentzat onuragarria izan zen. Bestalde, herrialde afrikarrean zeuden burdin biltegiak merkataritzarentzat eskuragarri geratu ziren.\nEskala handiko ustiaketaAldatu\n1946 eta 1960 urteen artean, liberiar gobernuak 500 milioi bat dolar jaso zituen atzerriko inbertsoreengandik, hauetatik asko estatubatuarrak ziren arren, baziren korporazio multinazionaletakoak ere. 1971. urterako, atzerriko inbertsioek gora egin eta mila milioi dolarretako langa gainditu zuten. Gainera, burdin, egur eta kautxuaren esportazioak handitu egin ziren. Aipatzekoa da, Liberia zela garai horietako kautxuaren industriaren jaun eta jabe, gainera, munduko hirugarren burdin-esportatzailerik handiena zen. 1962tik 1980ra, Estatu Batuek 280 milioi dolarretik gora eman zizkioten gobernu liberiarrari, beraien azpiegiturentzako lur gehiago lortzearen truke. 1970ean ordea, gauzak okertzen hasi ziren, kautxuaren prezioak jaitsiera handia eduki zuelako nazioarteko merkatuan, honek, krisi ekonomiko bat eragin zuen herrialde afrikarrean.\nJoseph Jenkins Roberts (1847-1856)\nStephen Allen Benson (1856-1864)\nDaniel Bashiel Warner (1864-1868)\nJames Spriggs Payne (1868-1870)\nEdward James Roye (1870-1871)\nJames Skivring Smith (1871-1872)\nJoseph Jenkins Roberts(1872-1876)\nJames Spriggs Payne (1876-1878)\nAnthony W. Gardner (1878-1883)\nAlfred Francis Russell (1883-1884)\nHilary R. W. Johnson (1884-1892)\nJoseph James Cheeseman (1892-1896)\nWilliam D. Coleman (1896-1900)\nGarreston W. Gibson (1900-1904)\nArthur Barclay (1904-1912)\nDaniel Edward Howard (1912-1920)\nCharles D. B. King (1920-1930)\nEdwin Barclay (1930-1944)\nWilliam Tubman (1944-1971)\nWilliam R. Tolbert. (1971-1980)\nSamuel Doe eta Herriaren Askapenerako Batzordea (1980-1989)Aldatu\nIndigena liberiarrek, hainbat borroka odoltsuren bidez, 1980an Amerikar-liberiarren erregimena agintetik bota ondoren, Askapenerako Batzordeak hartu zuen herrialdearen agintea. Barne ezegonkortasuna, erregimen militar berriaren aurkako oposizioa eta gobernu berriaren errepresioa handitzen joan ziren, 1989an tribuen-arteko gerra zibil batek agintetik bota zuen arte.\nEstatu-kolpea eta Estatu Batuekin izandako harremanakAldatu\nSamuel Kanyon Doe (1951-1990) Krahn izeneko leinu txiki bateko kide bat zen, baina Estatu Batuetako Indar Bereziek entrenatutako liberiako armadako sargentu bat ere bazen. 1980ko apirilaren 12an, Doek estatu-kolpe bat martxan jarri zuen Tolbert lehendakariaren aurka, bere biziarekin eta bere aldeko beste 26 jarraitzaileenarekin bukatuko zuen mugimendu militar honek. Handik hamar egunera, Tolberten gobernuko hamahiru kide jedearen aurrean hilarazi zituzten. Modu honetan bukatu zen Amerikar-linberiarrek herrialdearengan zuten aginte politikoa. Hauei botere kendu ondoren, Samuel Doek Herriaren Askapenerako Batzordea (HAB) izenarekin ezagutuko zen erregimen militar bat ezarri zuen. Liberiar askok estatu-kolpea babestu zuten, herriaren gehiengoarentzat onuragarria izango zela uste zutelako. Ezin dugu ahaztu, aurreko garaietan amerikar-liberiarrak baino ez zirela egon boterean eta hauek, gainerako biztanleria boteretik baztertu zutela. HAB gobernura iritsi bezain laster, prentsa-askatasuna, erabatekoa ez bazen ere, baimendua izan zen. Hortaz gain, Samuel Doek harreman onak mantendu zituen Estatu Batuekin, batez ere Ronald Reagan lehendakaritzara iritsi zenean, 1981ean. Lehendakari honek Liberiari laguntza ekonomikoak areagotu zizkion, hasieran jasotzen zituen urteko 20 milioi dolarretatik 75 milioi dolarretara, beranduago zifra hau 95 milioietara iritsiko zen. Gainera, Liberiak Estatu Batuen aliatu ona izaten jarraitu zuen Gerra Hotzean zehar, besteak beste, estatubatuarren interes eta inbertsioak babesteaz gain, sobietarrek Afrikan zuten eragina murrizten ibili baitzen. Horren adibide dugu, Doek Libiako enbaxada ixteko agindua eman zuela edo Sobietar Batasunarekin diplomazia-harremanak moztu zituela. Aipatzekoa da, Estatu Batuekin zuen elkar-babeserako itunean aldaketa bat egitea onartu zuela, hauen indar armatuei, baldintzarik gabe, 24 orduetan portu zein aireportuetan egoteko baimena eman zien aldaketa horrek. Liberiako armadan ere estatubatuarren eragina gehiago nabaritzen zen: 1981 eta 1985 urteen artean liberiar armadak, zuzenean, 15 milioi dolarreko laguntza jaso zuen. Samuel Doeren agintaldian, Liberiako portuak irekiak mantendu ziren estatubatuar, europar edo kanadarrentzat, honek ontzigintzatik bizi ziren enpresa askoren inbertsioak erakarri zituen eta Liberiari ospe handia eman zion merkataritzaren arloan.\nOposizioaren aurkako neurriak, errepresioaAldatu\nSamuel Doeren agintaldia ez zen batere egonkorra izan, zazpi estatu-kolperen saiakerei aurre egin zien 1981 eta 1985 urteen artean. 1981eko abuztuan Doek Thomas Weh Syen eta HABeko beste lau kide atxilotzea eta hilaraztea agindu zuen, ustez, bere kontra jarduteagatik. Ondoren, gobernuak amnistia bat deklaratu zuen politikarengatik atxilotutako edo atzerriratutakoentzat, honela, 60 preso politiko askatu zituen. Hala ere, HAB berehala hasi zen zatitzen, alde batetik, Doe estatu-kolpe baten beldur zen eta bestetik, bere gobernua ustelkerian eta errepresioan bildu zen. Errepresioak oposizio politikoa zapaltzeari, egunkariak ixteari eta kazetariak atxilotzeari bide eman zion. Gainera, gobernuaren agintea zalantzan jartzen saiatzen ziren HABeko kideak suntsitzen hasi ziren, hauek, Doeren Krahn etniakoak ziren norbanakoek ordezkatzen zituzten, jendearen atsekabea handituz. Aipatutako guztiak eta liberiar ekonomiaren beherakadek, Doek hasiera batean zuen biztanleriaren babesa ezerezean geratzea eragin zuen.\n1985eko lehendakaritzarako hauteskundeakAldatu\n1983an konstituzioa aldatzeko proiektu bat martxan jarri zen, xedea alderdi anitzeko errepublika bat sortzea zuena, 1984ko erreferendumean proiektua onartua izan zen. Erreferendumaren ostean, Samuel Doek lehendakaritzarako hauteskundeak deitu zituen 1985eko urriaren 15ean. Hainbat alderdi berriek agintean zegoen Liberiako Alderdi Nazional Demokratari (LAND) erronka bota zioten arren, hiruk baino ezin izan zuten hauteskundeetan parte hartu. Hauteskundeak ospatu baino lehen, oposizioaren %50a baino gehiago erail zuten, baina demokraziaren kontrakoak ziren neurri hauek hartuta ere, Doek botoen %51a baino ez zuen eskuratu. Hortaz gain, nazioarteko ikuskatzaileek hauteskundeak zuzenak izan ez zirela esan zuten eta beraz, oposizioan geratzen ziren pertsonen gehiengoak ez zituzten beraien eserlekuak hartu. Afrikako Estatu Batuetako Idazkari Chester Crockerrek, bere herrialdeko kongresuan Liberiako hauteskundeak zuzenak izan ez ziren arren, demokraziaren biderako aurrerapausoa zela aditzera eman zuen. Bukatzeko, Afrikako herrialde guztietako hauteskundeak zuzenak ez zirela esan zuen, batzuk demokraziatik hurbilago edo urrutiago zeuden arren.\nTribuen arteko gatazkakAldatu\n1985eko azaroan Thomas Quiwonkpa, Samuel Doeren ordezkari militarra, estatu-kolpe bat jotzen saiatu zen ehunka jarraitzailerekin batera. Denak hil zituzten. 1986ko urtarrilaren 6an izendatu zuten Samuel Doe lehendakari, handik gutxira hasi zen hainbat triburen kontrako azpiratze-politikak martxan jartzen, gehienbat, Gio (Dan bezala ere ezaguna) eta iparraldeko Mano tribuen aurka, bertakoak baitziren gobernuaren kontra zeuden norbanako gehienak. Gobernuak egin zituen mugimendu hauek tribuen arteko zatiketak eta gatazkak eragin zituen, ordura arte hauek nahiko era baketsuan bizi izan ziren amerikar-liberiarren kontrako oposizioak bildu zituelako. Une gatazkatsu hauetan, lehendakariaren Krahn tribuak iparraldean bizi zen Nimba tribuari eraso zion, hauetako askok bizilaguna zuten Boli Kostara alde egin behar izan zuten. 1980ko hamarkadaren bukaeran, Charles Taylorrek Gio eta Mano tribuetako matxinoak milizia batean bildu zituen Boli Kostan, 1989an Nimba lurraldea konkistatu zuen eta honek, herrialde-mailara hedatu zen tribuen arteko gerra bat sortu zuen.\nLiberiako Lehen Gerra Zibila (1989-1996)Aldatu\nSakontzeko, irakurri: «Liberiako Lehen Gerra Zibila»\n1980ko hamarkadaren amaieran, Samuel Doeren gobernuaren aurkako oposizioak kolapso ekonomiko bat eragin zuen Liberian. Gogoratu behar dugu, Doek, boterera iritsi bezain laster, bere gobernuaren aurkako barne-oposizioaren eta eta gainerako oposizio guztien kontra errepresioa erabili zuela, hala, 1985eko azaroan bere aurkako estatu-kolpe batek huts egin zuenean, Gio (edo Dan) eta Mano tribuen aurkako bortizkeria garaiak etorri ziren, izan ere, bertakoa zen oposizioaren gehiengoa. Bestalde eta aldi berean, Krahn tribua (lehendakariarena zena) beste tribuak erasotzen hasi zen, gehienbat Nimba lurraldean bizi ziren tribuei eraso zien. Honek hainbat liberiarrek Boli Kostara migratu behar izatea eragin zuen, bertan ordea, Doe boteretik kentzeko planak prestatu zituzten.\nCharles Taylor eta LFANa (1980-1989)Aldatu\nCharles Taylor, 1948an jaioa, Gola tribuko emakume baten eta amerikar-liberiarra zen edo Trinidad uhartetik migratu zuen gizon baten semea zen. 1977an Massachusettsko institutu batean ekonomiako graduatu bat lortu zuen. 1980ko estatu-kolpearen ondoren, Doeren gobernuan egin zuen lan aldi batez, 1983an ordea, gobernuaren diru-funtsak desbideratzeagatik auzipetu zuten. Liberiatik ihes egitea lortu zuen arren, 1984an Massachusettsen atxilotu zuten estradizio agindu baten bidez eta Estatu Batuetan espetxeratu zuten. 1985ean espetxetik ihes egitea lortu eta segurasko, Libiara joan zen. Handik urte batzuetara, Taylor Boli Kostan agertu zen, bertan, gehienbat Gio eta Mano tribuetakoak ziren erbesteratutako talde batzuk eta hainbat matxino Liberiako Fronte Aberkoi Nazionalean (LFAN)[Oharra 1] batu zituen.\n1989ko abenduan LFANak Liberiako Nimba eskualdea bereganatu zuen. Gio eta Mano tribuetako milaka biztanle batu ziren kolpera, beste tribuetako biztanle batzuekin batera. Liberiar armada ez zen atzean geratu ordea, altxamendura batu ziren tribuak bizi ziren lurraldeetan errepresioa zabaldu baitzuten. 1990. urteko erdialdean, lehendakariaren Krahn tribuaren eta Mano eta Gio tribuen artean gerra piztu zen. Bi badoetan ere, milaka hildako eragin zituzten gudu hauek.\n1990aren erdi-partean, Taylorrek herrialdearen lurralde gehiena menderatzen zuen eta ekainean hiriburua erasotu zuen, Monrovia. Uztailean, Yormie Johnson LFANetik banandu zen, Gio tribuak osatuko zuen INPFLa[Oharra 2] sortzeko. Hala ere, bi taldeek ere Monrovia erasotzen jarraitu zuten, milaka biztanleen heriotza eraginez. 1990eko abuztuan, medebaldeko Afrikako estatuek osatzen zuten ECOWAS izeneko erakunde batek, Liberiara bakea ekartzea helburu zuen ECOMOG izeneko indar-militarrez osatutako talde bat sortu zuen. 4 000 soldaduz osaturiko talde honek Liberiako gerran esku-hartu zuen. Doe lehendakariak eta Yormie Johnsonek taldearen esku-hartzea onartu zuten, baina Charles Taylorrek ez. Irailaren 9an Doek ECOMOGen egoitza nagusia bisitatu zuen, Monroviako portu askean. Une horretan ordea, INPFLk base hari eraso zion eta Samuel Doe harrapatu zuten, eta ondoren torturatu eta hil ere. Urte horretako azaroan, ECOWAS Liberiako buruzagi garrantzitsu batzuekin (Charles Taylorrekin ez) akordio batera iritsi zen, akordio horren arabera, Liberian barne-gobernu berri bat sortuko zen eta hau Dr. Amos Sawyerrek zuzenduko zuen. Sawyerrek bere agintea Monrovia ia osoan ezarri zuen arren, herrialdearen gainerako lurraldeetan talde-armatu desberdinek agintzen jarraitu zuten. 1991ko ekainean, liberiako armadaren hurbilekoa zen talde batek ULIMO izeneko talde-militar bat sortu zuen. Talde honek irailean Liberiaren mendebaldea menderatu zuen, FNPLk agintzen zuen lurralde batzuk bereganatuta.\n1993an ECOWASek, Beningo Cotonou hirian, bake-akordio bat ezartzea lortu zuen. Urte horretako irailaren 22an Nazio Batuek behatzaile-misio bat martxan jarri zuten, helburua ECOMOGi bake-akordioa inposatzen laguntzea zuen. 1994ko martxoan, Amos Sawyerren "barne-gobernua" "Estatu-Kontseilu" batek ordezkatu zuen, kontseilu hau sei kidez osaturiko lehendakaritza bat zen, David D. Kpormakpor zen beraien buruzagia. 1994ko maiatzean, armaden edo talde-armatuen artean berriz ere gatazkak piztu ziren. Izan ere, urte honetan bertan ULIMO bi zatietan banatu zen: ULIMO-J, Krahn tribuak osatzen zuen talde bat, Roosevelt Johnsonek zuzendua eta ULIMOk, mandinga etniak osatzen zuen taldea, Alhaji G.V. Kromahen agindupean. Irailean, bi buruzagiek bake-akordioa onartu zuten Akosombon, Ghanan, nahiz eta ez ziren aurrerapen handirik egin bakera bidean. Urrian, Nazio Batuek behatzaileen kopurua murriztu zuten, talde-armatuek bakea ezartzeko eta bake-akordioa errespetatzeko zuten interes eskasarengatik. Abenduan, talde-armatu eta alderdiek Accrako ituna sinatu zuten, hala ere, gerrak jarraitu egin zuen. 1995eko abuztuan, talde guztiek beste itun negoziatu bat sinatu zuten Jerry Rawlings Ghanako lehendakariaren bitartekaritzari esker; itun hau Charles Taylorrek onartu egin zuen. Urte honetako irailean, David Kpormakporen Estatu-Kontseilua Wilton G.S. Sankawulo izeneko zibilak zuzendutako beste kontseilu batek ordezkatu zuen, kontesilu honek Charles Taylor, Alhaji Kromah eta George Boleyren babesa jaso zuen. 1996ko apirilean, Taylor eta Kromahen jarraitzaileek Roosevelt Johnsonen egoitza nagusiari eraso zioten, Monrovian. Eraso honek, bake-akordioaren amaiera ekarri zuen. Abuztuan, su-eten bat adostu zen Abujan, Nigerian. Hilabete honetako hirugarren egunean, Ruth Perryk Wilton Sankawulo ordezkatu eta Estatu-Kontseiluko lehendakaria bihurtu zen, lehen aipatutako hiru buruzagi militarren babesarekin.\nLiberiako Bigarren Gerra Zibila (1997-2003)Aldatu\nSakontzeko, irakurri: «Liberiako Bigarren Gerra Zibila»\n1997ko uztailean, izua nagusi zen gizarte baten botoen %75a lortu zuen Charles Taylorrek hauteskundeetan. Hala ere, nazioarteko zenbait begiraleek hauteskundeak askeak eta zuzenak zirela esan zuten. Urte horretako abuztuaren 2an, Taylor lehendakari izendatu zen.\nEgia da, Liberiako sarraskiak gutxitu egin zirela aipatutako hauteskundeak igaro ondoren, baina ez ziren desagertu. Indarkeriak bizirik jarraitu zuen. Taylor gobernuan egon zen denboraldi osoan, altxamenduak ekiditen saiatu zen. Aipatzekoa da, Taylorrek nazioarteko konspirazioei beldur ziela, horregatik, inguruko herrialdeetako matxinoei lagundu zien, adibidez, Sierra Leonako matxinoei armak saldu zizkien, diamanteen truke.\nULIMOren zati batek "Adiskidetze eta Demokrazioaren aldeko Liberiarren Batasuna" (LURD, bere ingelesezko siglengatik[Oharra 3]) izeneko alderdi berri bat sortu zuten. Alderdi hau Gineako gobernuak babestu zuen. 1999an Liberiako iparraldean matxinatu eta 2000. urteko apirilean, Lofa eskualdean borrokatzen hasi ziren. 2001eko udaberritik aurrera, Taylorren gobernuarentzat mehatsu handi bilakatu ziren. Gainera, aldi berean, Liberia egoera gatazkatsuan zegoen ondoko bi herrialderekin: Sierra Leona eta Ginea.\n2001eko martxoan, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak 1343. ebzapenera jo eta honen bidez, Liberia eta Charles Taylor Sierra Leonako gerra zibilean parte hartzen ari zirela ebatzi zuen. Honek Liberiari eta bertako gobernuari hainbat ondorio ekarri zizkion, besteak beste, beste herrialdeek Liberiari armak saltzea debekatu zen, diamanteak inportatzearekin batera, eta gainera, Liberiako gobernuko kide guztiei Nazio Batuen partaide ziren herrialdeetara joatea debekatu zitzaien.\n2002. urtearen hasieran, Sierra Leonak eta Gineak LURDeko matxinoak babesten zituzten era aktiboan, horri kontra egiteko, Taylorrek aipatutako bi herrialdeetako matxinoei laguntza ematen jarraitu zuen. Honek ordea, Estatu Batuak eta Erresuma Batua Taylorren aurka jartzea eragin zuen.\nBestalde, ULIMOren beste zati batek matxinoen beste talde bat sortu zuen: Liberiako Demokraziaren Aldeko Mugimendua (MODEL[Oharra 4]). 2003. urtearen hasieran, Liberiako hegoaldean agertu zen.\nNBEren bahimendu berria eta Charles Taylorren aurkako atxilotze aginduaAldatu\nBuduburameko errefuxiatuen esparrua, Accraren mendebaldean, Ghana. 2005. urtean, gune horretan, 40.000 liberiar errefuxiatu baino gehiago bizi ziren.\n2003ko martxoaren 7an, Sierra Leonako Gorte Bereziaren gerra-auzitegiak Charles Taylor deitzea erabaki zuen, bertan, gerra-krimenengatik eta gizadiaren aurkako krimenengatik epaitu zuten. Hala ere, auzitegiak bere erabakia eta salaketa edo akusazioa sekretupean mantendu zituen ekainera arte.\n2003ko maiatzaren 6an, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak, 1478. ebazpenaren bidez, Liberiako egur-lehengaien bahimendu bat ebatzi zuen.\n2003aren erdialdean, LURDek Liberiako heren bat menderatzen zuen, zehazki, iparraldea eta herrialdeko hiribirua mehatsupean jartzea lortu zuen. Bien bitartean, MODEL-ek beste heren bat (hegoaldea) menderatzen zuen, honek, Taylorren gobernuak geratzen zen herena baino ez menderatzea eragin zuen; Monrovia eta erdialdeko Liberia ziren kontrolpeko lurralde hauek.\n2003ko ekainaren 4ean, ECOWAS-ek bake-biltzar bat antolatu zuen Accran, Ghana. Bertan, Liberiako gobernuak, gizarte zibilaren buruzagiek eta MODEL zein LURD talde-matxinoek hartu zuten parte. Irekiera ekitaldian, Charles Taylor bertan zela, Sierra Leonako auzitegiaren karguak irakurri ziren eta Charles Taylorren aurkako atxilotze-agindua ere deklaratu zen. Sierra Leonako auzitegiak liberiar lehendakariari, 1996tik Sierra Leonan gertatu ziren sarraski guztien ardura leporatu zion. Hala ere, Ghanako gobernua ez zen Taylor atxilotzen saiatu, bake-biltzar batera gonbidatu zuten lehendakari bat atxilotzea ezinezkoa zela esan baitzuten. Honek ordea, ez zuen Taylor Liberiara itzultzea ekidin.\nMatxinoen presioa eta Charles Taylorren dimisioaAldatu\n2003ko ekainean, LURD Monrovia erasotzen hasi zen. Urte horretako uztailaren 9an, Nigeriako lehendakariak Taylorri erbeste seguru bat eskaini zion Liberiako politika uzten bazuen. Hilabete horretan, George W. Bush estatubatuar lehendakariak, Charles Taylorrek Liberia utzi behar zuela esan zuen birritan. Hala ere, estatubatuar bake-tropak bere herrialdera etorri arte kargua utziko ez zuela esan zuen Taylorrek. 2003ko abuztuaren 1ean, Segurtasun Kontseiluak (1497. ebazpena) Liberiara nazioarteko tropak bidaltzea erabaki zuen, Nazio Batuen egonkortze-tropekin batera.\nECOWAS ez zen atzean geratu eta "ECOMIL" izeneko egonkortze-tropak bidali zituen herrialde hartara. Tropa hauek abuztuaren 15 aldera iritxi ziren. Estatu Batuek ere logistika-laguntza eman zuten. Egun haietan zehar, zehazki, abuztuaren 11ean, Charles Taylor lehendakariak Nigeriako erbestera ihes egin zuen, gehienbat, nazioarteko presioaren eraginez. Taylor, Moses Blah lehendakariordeak ordezkatu zuen, aldi baterako. Abuztuaren 15ean, Estatu Batuen presioaren eraginez, mila nigeriar soldaduek osatutako ECOMILen talde bat hegazkinez iritsi zen Liberiara. Hauek, matxinoek Monrovia menderatzea galarazi zuten eta aipatzekoa da, aldi berean, Estatu Batuek 2.300 marineek osatutako talde bat bidali zutela herrialde afrikarrera.\nBake akordioa eta trantsizio gobernua (2003-2005)Aldatu\nCharles Gyude Bryant\n2003ko abuztuaren 18an, liberiar gobernuak, matxinoek, alderdi politikoek eta gizarte zibilaren buruzagiek bi urterako Nazio-Trantsiziorako Gobernu baten egitura sortuko zuen bake akordio bat sinatu zuten. Urte horretako abuztuaren 21ean, Charles Gyude Bryant enpresaria gobernu horren bozeramaile gisa hautatu zen eta urriaren 14ra arte iraun zuen kargu horretan. Aldaketa hauek ECOWASi bere bake-misioa handitzeko aukera eman zioten, hala, Beninen, Ghanan, Gambian, Ginea-Bissaun, Malin, Nigerian, Senegalen eta Togon guztira zituen soldaduen kopurua 3.600era igo zuen.\n2003ko urriaren 1ean, Nazio Batuen Liberiako Misioak (UNMIL) ECOWASi erreleboa hartu zion. NBEko idazkari nagusiak, afrikar gobernuei UNMIL sustatzeko agindu zien, baita Estatu Batuei ere. 2003ko urriaren 14an, Moses Blahek Charles Gyude Bryanti igaro zion boterea.\nTrantsizioaren hasieran, indarkeriak herrialdearen hainbat zatietan martxan jarraitu zuen, gainera, alderdi politikoen eta militarren arteko tentsioak ez ziren erabatean desagertu. 2004eko ekainean egoera aldatu zen, izan ere, armagabetze prozesu bat martxan jarri zen, gudariak birgizarteratzeko programa batekin batera. Herrialdearen ekonomiak ere goranzko joera hartu zuen, baina urtearen amaieran, armagabetze prozesua zein birgizarteratze programa dirulaguntza gehiagoren beharrean gelditu ziren. Bakearen alde egin ziren mugimenduak ikusirik, Bryant lehendakariak diamante liberiarren (2001eko martxoan ezarria) zein zur liberiarraren (2003ko maiatzean ezarria) aurka NBEk ezarritako bahimenduak atzera botatzeko eskatu zuen. NBEk bahimendua bertan behera uztea beranduagorako utzi zuen, zehazki, bakea ziurtatuagoa egongo zen une baterako.\n2005eko irailean, liberiar gobernuak eta Liberiaren Nazioarteko Kontaktuetarako Taldeak (GEMAP) ustelkeriaren kontrako programa bat sinatu zuten.\nEllen Johnson-Sirleaf, lehendakari hautetsia (2005)Aldatu\nTrantsizio gobernuak hauteskunde demokratiko eta baketsu batzuk prestatu zituen 2005eko urriaren 11rako , UNMILen tropek eguna baketsua izatea ziurtatu zuten, zaintza-lanak eginez. Guztira 23 hautagai aurkeztu ziren hauteskundeetara, horien artean, George Weah futbolaria, UNICEFen enbaxadorea, Kru tribuaren kide batzuk eta Ellen Johnson-Sirleaf zeuden, azken hau Mundu-Bankuko ekonomialari ohi bat zen, Harvarden ikasketak egin zituena eta amerikar-liberiarren zein indigenen ondorengoa zena. Lehenengo itzulian ez zuen hautagai batek ere eskatzen zen gehiaengoa lortu, hala ere, Weah izan zen boto gehien lortu zituena (botoen %28). Beraz, bigarren itzuli bat egin zen boto gehien jaso zituzten hautagaien artean: Weah eta Johnson-Sirleaf. Bigarren itzuli hau 2005eko azaroaren 8an ospatu zen eta Ellen Johnson-Sirleafek irabazi zuen era erabakigarrian. Aipatzekoa da, bi hauteskundeak ere modu baketsuan zein ordenatuan ospatu zirela eta milaka liberiarren parte-hartzea eduki zutela. Bigarren itzuli horretan, Johnson-Sirleafek botoen %59a eskuratu zuen. Hala ere, George Weahek hauteskundeetan iruzurra egon zela salatu zuen, naiz eta nazioarteko begiraleek kontrakoa esan. Weahek, iruzurra egon zela onartzen ez bazen bere salaketa Auzitegi Gorenera eramango zuela esan zuen arren, Johnson-Sirleaf hauteskundeetako irabazletzat hartu zen 2005eko azaroaren 23an, handik aste batzuetara, 2006ko urtarrilaren 16an, Liberiako lehendakari izendatu zuten. Azkenean, Weahen mehatxua ezerezean geratu zen.\nAzken urteetako historia (2006-gaur egun)Aldatu\nFirestoneren lan jazarpenaren aurkako salaketakAldatu\n2005eko azaroan, Nazioarteko Lan Eskubideen Funtsak Bridgestoneren kontrako salaketa judizial bat martxan jarri zuen. Aipatzekoa da, Bridgestone Firestoneren aita-konpainia zela. Salaketa honetan, "esklaboen modura lan egiten zutela" adierazten zen. 2006ko maiatzean, UNMILek liberiar kautxu-plantazioetan giza-eskubideek zuten egoeraren inguruko txosten bat plazaratu zuen. Txosten horretan, Firestoneren plantazioetan langileek zituzten gehiegizko eginbeharrak xehetasunez aipatzen ziren.\nCharles Taylorren estradizioa eta epaiketa, Charles Bryanten atxiloketaAldatu\nNazioarteko presioa zuelarik, 2006ko martxoan, Ellen Johnson-Sirleaf lehendakariak Charles Taylor estraditatzeko eskatu zion Nigeriari. Taylor Sierra Leonako nazioarteko auzitegi batera eraman zuten, bertan, Sierra Leonako gerra zibilean eragin zituen gizadiaren aurkako krimenengatik epaitu zuten (bere epaiketa Hagan egin zen, segurtasunagatik). 2006ko ekainean NBEk liberiar zurari ezarri zion bahimendua atzera bota zuen (2003ko maiatzean jarri zuen martxan), alabaina, herrialde honetako diamanteei ezarritako bahimendua mantentzea erabaki zuen (2001eko martxoan martxan jarria), gobernuak jatorri-ziurtagiri bat ezartzeko balizko programa bat sortzen hasi arte. Azken erabaki hau 2006ko urrian berretsi zen.\n2007ko martxoan, Charles Gyude Bryan behin-behineko lehendakari izandakoa, gobernuaren dirua lapurtzeagatik jarritako salaketa bat zela eta atxilotua izan zen. 2007ko abuztuan prozesu judiziala beste auzitegi txikiagoetara transmititu zen. Azkenean, auzitegiak Bryant erruduntzat jo zuen, alde batetik, immunitaterik ez zuelako (lehendakari ohia zen arren), besteak beste, biztaleriak ez zuelako hautatu eta bestetik, ez zituelako garai hartako legeak errespetatu. Garrantzitsua da aipatzea, Bryantek liberiar gobernuarenak ziren 1.300.000 dolar inguru lapurtu zituela.\n2008ko uztailean, liberiar gobernuak heriotza zigorra legedian berrezarri zuen. Lege honek lapurreta armatuen, bortxaketen, terrorismoaren eta bahiketen errudunak hiltzea ahalbidetzen zuen, aipatzekoa da, gaur egun (2016) zigor hau ez dela aplikatzen.\nBestalde, 2009ko otsailean, herrialdearen hainbat eskualde hondamen-eremutzat hartu zituen gobernuak beldarren izurrite bat zela eta.\n2014ko Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldia LiberianAldatu\n2014ko Mendebaldeko Afrikako ebola agerraldiak gehien eragin zuen herrialdetako bat Liberia izan zen, Sierra Leona eta Ginearekin batera. Agerraldia 2014ko martxoaren bukaeran aurkitu zen. Aurkitu zen unean, Liberian 50 mediku eta 1000 erizain zeuden, kopuru txikia, herrialdearen guztizko biztanleria 4,3 milioikoa zela jakinda.\n2015eko maiatzaren 9an, Liberiak ebolaren izurritea gainditu zuela esan zuen MOEk, 42 egun igaro baitziren identifikatu zen azken kasutik. Egun horretatik aurrera, liberiar erakundeak gaixotasunak eragindako galerak aztertzen hasi ziren eta guztira, herrialde honetan 4.716 pertsona hil zituela adierazi zuten.\nLiberiako lehen eta bigarren gerra zibilak\nMendebaldeko Afrikako ebola agerraldia (2014)\n↑ Ingelesezko National Patriotic Front of Liberia-ren sigletatik.\n↑ Ingelesezko Independent National Patriotic Front of Liberia-ren sigletatik. Euskaraz: Liberiako Fronte Aberkoi Nazional Independentea.\n↑ Ingelesez: Liberians United for Reconciliation and Democracy\n↑ Ingelesez: Movement for Democracy in Liberia\n↑ (Gaztelaniaz) Liberiako mapa, Mendebaldeko Afrika. 1830. 2018ko otsailaren 11ean ikuskatua. (Gazteleraz)\n↑ (Ingelesez) Schwarz, Benjamin (1997ko martxoa). «What (Thomas) Jefferson Helps to Explain». The Atlantic Monthly 279.\n↑ (Ingelesez) Schick, Tom W. (1980). Behold the Promised Land: A History of Afro-American Settler Society in Nineteenth-Century Liberia. Baltimore: Johns Hopkins University Press.\n↑ (Ingelesez) World Statesmen.org: Liberia - 2006ko uztailaren 3an eskuratua.\n↑ (Ingelesez) On Afric's Shore: A History of Maryland in Liberia, 1834-1857, Maryland Historical Society, 2003.\n↑ (Ingelesez) Report of the International Commission of Inquiry into The Existence of Slavery and Forced Labor in the Republic of Liberia. Washington 1931. urtea: U.S. Government Printing Office.\n↑ (Ingelesez) Stanley, William R. (1994ko abuztua). «Trans-South Atlantic air link in World War II»[Betiko hautsitako esteka]. GeoJournal 33 (4). doi:10.1007/BF00806430 (2008-06-24tik ez aktibo). 2018ko otsailaren 11an ikuskatua. (Ingelesez)\n↑ (Ingelesez) Fred p.m. van der Kraaij, ‘The Open Door Policy of Liberia. An Economic history of Modern Liberia (Bremen, 1983), Chapter 2, The origins of the Closed Door Policies and Open Door Policies 1847-1947, 12-46 orrialdeak.\n↑ «UNSC Resolution 1343». UN Security Council. 2018ko martxoaren 24an ikuskatua.\n↑ a b c NRC Handelsblad (Dutch newspaper), 5 June, 2003\n↑ «UNSC Resolution 1478». UN Security Council. Originaletik artxibatua 2008ko uztailaren 10ean. 2018ko martxoaren 24an ikuskatua.\n↑ «Nigeria would shield Taylor from trial». cnn.com. 2003ko uztailaren 10.\n↑ Barringer, Felicity (2003ko uztailaren 24). «Nigeria Readies Peace Force for Liberia; Battles Go On». The New York Times. 2018ko martxoaren 24an ikuskatua.\n↑ «Liberia's Taylor not ready to leave». cnn.com. 2003ko uztailaren 7.\n↑ «Firestone Claim». socialfunds.com.\n↑ a b “Liberia's Supreme Court endorses ex-leader's trial”, Africa News, 2007ko abuztuaren 27.\n↑ The Inquirer. “Liberia; Corruption Case Against Bryant to Be Decided This Week”, Africa News, 2007ko abuztuaren 8.\n↑ a b The Analyst. "Liberia; Death Penalty Under Fire", Africa News, 2008ko abuztuaren 7.\n↑ Liberia Overwhelmed By Plague of Caterpillars\n↑ «2 of 5 Test Positive for Ebola in Liberia», Daily Observer., 2014ko martxoaren 31.\n↑ «Ebola-hit Liberia on brink of societal collapse – experts». Rappler. 2014ko urriaren 19an ikusia. «50 doctors and 1,000 nurses for 4.3 million people».\n↑ a b (Gaztelaniaz) Naranjo, José. (2015-05-09). «Liberia deja atrás el Ébola tras ser el país con más muertos por el virus» El País ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2018-03-24).\n2014ko ebolaren epidemiari buruzko artikulua.\nMultimedia: History of Liberia\nLiberiako gerra zibilari buruzko artikulua eta gatazkaren giltzak.\nLiberia - Catholic Encyclopediako artikulua.\nLiberiako historia - 1461etik gaur egunera bitarteko Liberiako historiari buruzko informazioa.\nThe Liberian Post - Informazioa gehiago, argazki eta estekekin.\nLiberiako Legea - Cornell Law Library - Liberiaren sorrerari buruzko informazioa eta bertan ezarri ziren lehen legeei buruzkoa.\nAmerikar-liberiarrak eta kolonizazioa - Library of Congress.\nLiberia - CIAren webgunean.\nLiberia - BBCren webgunean.\nLiberia - Afrikako artea eta bizitza.\nLiberiako historia - Library of Congressek eskainitako denbora-lerroa eta mapak.\nLiberiako politika - herrialdearen politikari buruzko webgunea.\nLiberia eta giza eskubideak\nAzken aldaketa 4 urria 2021(e)an, 16:03(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 4 urria 2021, 16:03.


Iazko arrakasta ospatuz, aurtengo sasoirako indarra hartu du Arraun Lagunakek | Arrauna | Naiz\n2022 EKA. 11 - 14:18h\nIazko arrakasta ospatuz, aurtengo sasoirako indarra hartu du Arraun Lagunakek\nIazko denboraldia historikoa izan zen Arraun Lagunakentzat. Lehendabiziko liga eta Kontxako bandera irabazi zituen, Donostiako traineru bat Kontxan gailentzen ez zela 71 urte pasa zirenean. Pandemiaren egoerak baldintzatuta, iaz ezin izan zutenospatu eta larunbat honetan egin du ospakizun ekitaldia.\nAndrea Astudillo patroia iazko Kontxako Bandera astintzen. (Maialen ANDRES | FOKU)\nArraun Lagunaken denboraldi historikoa Gipuzkoako Txapelketa irabaziz hasi zen. Bihar lehiatuko da aurtengoa –baita Bizkaikoa ere– eta txapelketa bezperan, iazko arrakasta ospatu nahi izan du Lugañeneko klubak. «Ez zekigun Kontxako bandera bat Donostian ospatzea zer zen», adierazi du Itziar Eguren presidenteak. Iaz Arraun Lagunak Kontxan gailendu aurretik, 71 urte pasa baitziren traineru donostiar baten azken garaipenetik.\nPasa den urtean, Euskotren liga eta Kontxako bandera ere irabazi zituen traineru donostiarrak klubaren historian lehen aldiz eta hori ospatu beharra zegoela ikusi dute. «Emozioako gainezka» jarri dituzte Aquariumean eginiko ekitaldian eta aurretik, Donostiako kaleetan zehar, iaz irabazitako bandera guztiak plazaratzean.\n«Honek energia ematen digu biharko –Gipuzkoako txapelketarako–, liga hasierarako eta kontent gaude, egia esan», adierazi dio NAIZi Xubane Uribarrena arraunlariak. «Bi aste falta dira liga hasteko eta honek azken bultzada ematen digu», erantzun du, era berean, Mar Larrea taldekideak.\n«Lortutako guztia oroitaraztean», emozioa nabaria izan da Aquariumean eginiko ekitaldian. Klubaren historia oroitarazi dute, oraingo arrakastak aurreko sufrikarioetatik elikatu baitira. Esaterako, 100.000 euroko zorra edukitzetik, desagertzear egotetik, kaudimendun kluba izatera eta punta-puntan lehiatzen duen traineru bat edukitzera pasa da urte gutxian.\nIaz bukatu zuten aipatu zorra ordaintzea –hilabetero 800 euroko abonamendua eginda, askotan ur beroa ordaintzeko ere ez zeukatenean–, kluba desagertzera ez eramateko 10 bazkidek abala ematera ausartu ondotik. «Horiek bai txapela kentzeko moduko pertsonak», adierazi du Eguren presidenteak, eta esan ez ezik, keinua ere egin nahi izan du, bere aita zenaren txapel sinbolikoarekin.\nAquariumeko hitzaldi aretoan sartu aurretik, Donostiako kaleetan ibili dira arraunlariak iazko bandera guztiak lau haizeetara zabaltzen. Parrokiaz parrokia ere ibili dira, aurreko urteko arrakastak eskertu eta oraingorako babes bila.\n«Helburua aurreko urtekoa errepikatzea da eta ahal dela, hobetzea. Badakigu zaila dagoela, traineru guztiak urrats bat aurrera eman dutelako. Guk ere uste dugu eman dugula», onartu du Uribarrenak.\nIzan ere, iazko trainerua osatu zuten arraunlariei omenaldia egiteaz gain, aurtengo trainerua ere aurkeztu du Arraun Lagunakek. Ez dute jarraituko Alejandra Rios, Usue Molina, Eztizen Duque, Nagore Claramunt, Maider Zumeta eta Laura Martinezek. Hauen ordez, Arraun Lagunakera batu dira Yune Aguinaga, Lucia Canal, Udane Goenaga, Miren Idarreta, Ania Perez, Ane Pescador eta Beatriz Piñeiro.\n«Sabaia altu» dagoela adierazi du Juan Mari Etxabe entrenatzaileak baina, era berean, azaldu du arraunlariak gogo berberekin daudela eta beraiek ezarriko dutela «non dagoen benetako sabaia». «Mirariak ez dira existitzen», erantzun zuen, Tito Irazusta kazetariak hitz hori erabili ostean. Etxaberentzat, iazko arrakasta «lana eta ilusioaren» emaitza izan zen.\nBeldurrik gabe aurre egingo diote denboraldi berriari eta teknikariak nabarmendu du egunero gogorarazten diela «disfrutatu» egin behar dutela.\nJuan Mari Etxabe entrenatzailea, arraunlariz inguratuta, klubaren oroigarriarekin. (Maialen ANDRES/FOKU)\nModu horretan, Uribarrenak uste du «emakumeen arrauna askoz ere lehiakorragoa» dagoela urtetik urtera eta hori «onuragarria» dela denentzat. «Arraunlariontzako gogorra da estropada guztiak estu joatea baina ikusleentzat eta guretzako ere, beharrezkoa da», gehitu.\nPasa den astean, Lekeitioko uretan egin zuten denboraldi aurreko azken proba eta gauzak estu baino estuago egon ziren Orio eta Arraun Lagunaken artean: «Hor egoeran jarri ginen apur bat baina ligan ikusiko da nola dauden kontuak».\nMar Larreak, bestalde, azaldu dio NAIZi «bakoitzak bere buruari jartzen dion presioa» dagoela eta bihar, Gipuzkoako txapelketan, Hondarribian, «disfrutatzera» atera behar direla, «eta neguko lanari fruitua ateratzera». «Disfrutatzen badugu, lehian egongo gara», zehaztu du.\nArraun Lagunaken hazkuntza\nArraun Lagunaken hazkuntza, baina, ez da soilik neurtzen emakumezkoen traineruak iaz erdietsitako arrakastarekin. Lizentziek gora egiten dute –egun, 150 daude– eta Egurenek ohartarazi duen moduan, ez dago gehiagorentzako lekurik.\nHonekin lotuta, aurreratu dute, Lugañene handitzeko proiektu bat aurkeztu dutela Donostiako Udalean eta hasiera batean, begi onez ikusi dutela. Egoitza handitzeko ideia hau ezustean iritsi zitzaien, Irene Perez-Mallaina arkitektura ikaslearen eskutik. Gradu Amaierarako Lan moduan Arraun Lagunaken entrenatzeko gunearen eraberritzea egitea otu zitzaion eta klubak begi onez ikusi zuen.\n«Txomin Enea auzo guztia eraberritzen dago baina ez da kirol instalakuntzarik. Hori ikusita otu zitzaidan», onartu du Perez-Mallainak. Hala, klub pribatu batentzat instalazioak eraberritzea ez ezik, auzotarrentzat irekita egon daitekeen espazioa izan daitekeela adierazi zuen. Arlo horretan, Joserra Esnal klubeko kideak onartu zuen «klubean dagoen jarduera gehiena, %80a, arratsaldez izaten da eta beraz, goizetan erabilera irekia izan dezakeen gunea izan daiteke».\nHonen inguruan, Donostiako Udalarekin bilerak izaten ari dira eta oraindik ezer ez dago zehaztuta, baina espero dute proiektu hau errealitate bihurtzea.