Igartubeiti Camarasako Espai Origens-en publikoei buruz eta PATRIM+-eko proiektuaren garapenari buruz hitzegiteko — Igartubeiti Baserria\nHitzordu hau inguruko ekipamenduei zuzendua, Espai Origens-eko erakusketa digitala aztertzeko eta gure proiektuetako bisitarien esperientzia ebaluatzeko metodologia berriak eta konstruktiboak ezartzeko balio izan zigun bertaratutakoei.\nArratsaldean, bisitarien iritziak kudeatzeko ditugun tresnak partekatzeko aukera izan genuen. Guk sortutako tresna aurkeztu genuen, Igartubeiti Baserri Museoan erabiltzen dena, (BIG) Bisitarien Iritzien Galdetegia, baita kultur ekipamenduentzako hain garrantzitsua den gai honen inguruko zalantzak eta kezkak ere.\nHurrengo egunean, martxoak 29an, PATRIM+ proiektuaren koordinazio jardunaldia izan zen. Proiektuaren aurrerapausoei inguruko gai ezberdinak landu ziren: komunikazioa, artisten erresidentzia eta etorkizuneko proiektuak, azken hauen berri eskainiko dizuegu laster.\nPATRIM+eko bazkideekin hurrengo topaketa ekainean izango da, oraingo honetan, Esterri d’Aneu-n, Ecomuseu de les valls d’Àneu-n, "Tokiko ondareak eta museoak: erronkak eta etorkizuna" gaiaren inguruan.\nPATRIM+-eko partehartzaileak Espai Origens eraikuntzaren aurrean, Camarasako bileran


Orain dela aste batzuk, hirigintzako hitzaldi batean auzoak biziberritzeko eredu ezberdinez aritu zen hizlari aditu bat. Aditua eta aritua egunerokotasuneko arazo urbanistikoetan. Ezaguna da, egun, gure hirietan dugun erronka nagusiena auzo askoen zaharberritzea dela. 1950 eta 1960ko hamarkadetan presaka egindako auzoak, desindustralizazioak utzitako auzo erdi industrial eta erdi erresidentzialak, errebaletan sortutako auzuneak, etab.\nOrain arte Bulldozer izan da sendagile nagusia: etxebizitzak eraikitzearen jarduerak kapitala metatzen zuen. Oso errentagarria zen. Hain errentagarria ezen hobea baitzen “tabla rasa” egitea, aurretik zegoena botatzea eta hauts horien gainean zerbait berria eraikitzea. Eta kontuak ez baziren ateratzen, eraikigarritasuna handitzen zen eta listo: dorreak sartu, etxebizitza gehiago egin eta denak pozik.\nAuzo horiek erdigunean egonez gero, gentrifikazioa da bultzatuko luketena, naina hori beste egun baterako utziko dugu.\nKontua da aditu hori hasi dela eredu horren gainbeheraz jabetzen. Finantzazioa, etxebizitzen prezioa, salmentak… auskalo! Baina makinaria ez omen dago ondo olioztatuta. Eta horren aurrean zer? Ba horren aurrean gure lagun adituak aditu askok sarritan egiten dutena egin zuen: kanpoko erreferentziak bilatu. Eta hara non eta besteen artean Berlineko hau ekarri zigun: “Holzmarkt” auzoa ( https://www.youtube.com/watch?v=qvKJFDHvcpg ). Azkar azaltzeko, Bilboko Deustuko Erriberarekin antzekotasun fisikoak izan ditzakeen eremua da eta egoera urbanistiko antzekoan dagoena.\nEz dut prozesu horren emaitza hemen goraipatu edo epaitu nahi, baizik eta biziberritze plan hori sortzeko erabili zuten kudeaketa eredua. Auzo horren kudeaketan hiru eragilek parte hartzen dute:\nMörchenpark eV (hiritarrak): Irabazi asmorik gabeko elkartea, non bertako bizilagunak antolatzen diren euren interesak babesteko eta auzoko espazio publikoak kudeatzeko.\nGenossenschaft für urbane Kreativität, GuK (Kapitala): Kreditu kooperatiba bat, zeinen zerbitzu finantzarioak balore batzuetan oinarritzen diren: jasangarritasuna, auditoretza soziala, etab. Operazio horretan parte hartzeko baldintza Holzmarkt auzoan eraikiko denaren inguruko erabakitze eskubidea izatea da.\nHolzmarkt plus eG (kudeaketa): Espresuki auzoa kudeatzeko sortutako entitatea da. Hemen beste bi eragile nagusiak egoteaz gain, bazkide berriak sartzea ere baimenduta dago. Entitate honek auzoaren kudeaketa urbanistikoa egiten du, gardentasuna bermatzen du, kudeaketa ekonomikoa eta lurzoruen gestioa egiten du, beti jatorrizko printzipioak bermatuz.\nKudeaketa kooperatiboa alegia, non hiritarrak “ekonomia sozialeko” tresna bat erabilita, lurzoruen kontrol/jabetasun kooperatiboa lortu duten, eta horrekin batera, auzoaren kudeaketaren eskubidea eta sortutako plusbalioak auzora itzultzea.\nAditu horrek eredu kooperatibo honi begiratzeak pentsarazi egin zidan. Merkatuek ezin izan dutenean eta administrazioen ezintasunaren edo utzikeriaren aurrean, kolektibitateak lortu du auzoa eraldatzea. Gainera, horretarako baliabide kooperatiboak erabili eta jabego kolektiboa planteatu dute. Eta nahiz eta berak ez zuen logika horrekin azaldu, noski, kasua da jada zenbait adituk adibide horiek mahaigaineratzen ari direla gure ereduari buelta emateko.\nHitzalditik bueltan, etxerako bidean, pentsatu nuen ez ote ditugun guk gertuago adibide kolektiboagoak, ez ote gauden, gure adituek sarritan egiten duten moduan, kanpora begira etxean duguna gutxietsiz.\nZer da, ba, Errekaleor auzoa? 1950eko hamarkadan eraikitako auzo langile bat. Higiezinen makinariak ezin izan dute eraitsi ezta administrazioaren laguntzarekin ere, eta hor zegoen zutunik. Gure ohiko praktika urbanistikotik ezaugarri horietako auzo bat biziberritzea ezinezkoa ez ezik pentsaezina ere bazen. Eta gutxiago diru publikotik euro bat ere xahutu barik. Merkatu logikak ezin izan duen tokian, auzoaren kolektibizazioak, kudeaketa komunitarioak eta auzolanak lortu dute berriro bizitza ematea eta erabilgarria izatea.\nHolzmarkt edo Errekaleor ereduak ezagututa, egungo ereduaren krudeltasuna eta agortzea usaintzen dugunok ikaspen ederrak atera ditzakegu. Bulldozer ereduaren lagunek, berriz, behera bota nahi dituzte.


Zientzia eta bertsolaritza batu zituen Bizkaia Zientzia Plazako Jakinduriek mundua erreko dau! (#bertsozientzia) azken ekitaldiak Kike Amonarrizen gidaritzapean izan ziren Jakinduriek mundua erreko dau! ekitaldiaren lau saioak; zientzia, bertsoak, errima, metrika eta umorea uztartuta gaurkotasun zientifikoa ekarri zituztenak. Ondarroan izan zen bertsozientzia lau saioetako lehena irailaren 21ean. Bertan bildu ziren Miren Amuriza, Amets Arzallus eta Read more about Jakinduriek mundue erreko dau! 2017[…]\nBi edizio ditu jada bertsolaritza eta zientzia batzen dituen ekitaldi honek. Euskal zientzialari entzutetsuek egindako hitzaldiak eta, hauen ostean bertsolariek inprobisatutako saioak osatzen dute ekitaldia. 2015eko edizioa Jon Mattin Matxain kimikariak argia onda ala partikula den azaldu zuen, Itziar Laka hizkuntzalaria ergatiboaren inguruan aritu zen eta Itziar Garate eta Naiara Barrado astrofisikariak bere aldetik, Read more about Jakinduriek Mundue Erreko Dau[…]


Zornotzak zaleen aurrean irabazi dezake Bizkaiko herri arteko lehenengo txapelketa - Zornotza - Anboto.org\nZornotzak zaleen aurrean irabazi dezake Bizkaiko herri arteko lehenengo txapelketa\nJoseba Derteano 2018-06-22 10:55\nZornotzak sekula ez du irabazi 1970etik jokatzen den Bizkaiko Herri Arteko Pilota Txapelketa. 2001ean gertu izan zuen, baina finala Elorriorentzat izan zen. Etzi beste aukera bat izango du. Azken hamarkadan bost txapel irabazi eta bederatzi final jokatu dituen Markina-Xemein izango du parez pare. Pilotari handi horiei aurre egiteko, zaleen animoak alde izango ditu. Izan ere, finala Zornotzako pilotalekuan jokatuko da.\nKadeteetako partidua 17:00etan hasiko da, domekan. Zornotzarrak faborito dira Aimar Morgaetxebarriagaz eta Lier Arrienegaz. 2002an jaiotako gazteek bikote sendoa osatzen dute. Aurten lehenengoz probatu dute trinketea, eta Bizkaiko txapelketa eta Euskadiko kluben artekoa irabazi dituzte elkarregaz. Ilusioa eta urduritasuna, bietatik dute, baina beste ezeren gainetik eguna heltzeko desiratzen daude. "Gogo handia dugu partidua jokatzeko", aitortu du Arrienek. Izan ere, finalerdietan Bizkaiko txapeldunei partidu biak irabazita, badakite sasoian daudela. Aurkariak, Arandia eta Iriondo, ondo ezagutzen dituzte eta garbi dute taktika zein den. Jokoa atzean kargatzen eta atzelaria zigortzen saiatuko dira, errematerako aukera garbiak sortu arte.\nTeorian, gazteen partidua da gaitzena. Gorka Lazkanok eta Iñigo Atutxak adin horretan aurkitu daitekeen bikoterik sendoenetakoa izango dute parean. Josu Agirreamailloa aurrelaria, esaterako, gaur egun gazte mailan dagoen pilotaririk onenetakoa da. Hala ere, ez dute partidua galdutzat ematen, arrazoi birengatik. Batetik, sasoian daude. Atutxak Bizkaiko trinkete txapelketa irabazi du oraintsu. Bestetik, "partidu bakarrera sekula ez delako jakiten zer gertatu daitekeen", Lazkanok dioen moduan.\nAurreikuspenak betetzen badira, nagusien partiduan erabakiko da txapela. Zornotzarren bikotea Txaber Zabala beteranoak (Lezama, Zornotzan bizi da, 1979) eta Iñigo Elorriaga gazteak (Zornotza, 1996) osatzen dute. Zabalaren ustez, aurkariak dira faborito: Albisu eta Ibarloza. "Guk sendo jokatu behar dugu. Final bat da, pilotari gazteak daude tartean, urduritasunak eragin dezakete… Azkenean, edozer gertatu daiteke. Guk biok hartu-eman ona daukagu eta hori transmititu egiten da kantxan. Elkar ondo hartzen dugu".\nIñaki Iza Zarazua (Pilotari ohia) 2018 eka 22 Zornotza\nIgandean Bizkaiko Herriarteko Pilota Txapelketako finala jokatuko dute Zornotzako Amorebieta IV pilotalekuan.


July 2017 - Berbaizu Euskara ElkarteaBerbaizu Euskara Elkartea\nOporretan goaz eta urtero lez 5 literatur gomendio\nPosted on 2017/07/28 by berbaizu\nGaur oporretan goaz Berbaizun eta urtero lez nonahi irakurtzeko bost liburu gomendatzen dizkizuegu, euskara elkartea izatearekin batera, kultur elkartea garelako. Hauek bost dira, baina beste bost izan zitezkeen:\n– 33 ezkil (Elkar 2015): Misteriozko liburua idatzi du Miren Gorrotxategik. Garizmendi baserriko Ferminek burezur bat topatzen du lurperatuta eta Fermin semea eta bere andregai Berta hilotza ateratzea doazenean desagertua da eskeletoa. Ordutik aurrera, misterioa gero eta ilunagoa da… Urriaren 4an, gainera, idazlearekin berba egiteko aukera izango dugu Irakurleen Txokoan. Ez galdu!\n– Bainaren belaunaldia (Labayru, 2015): Ustela, Pott! eta Oh Euzkadi! literatur aldizkarien ibilbidea xehetzen du Beñat Sarasolak eta hiru aldizkari horiek euskarazko literaturaren bilakaeran izandako eragina aztertzen du donostiarrak. Izan ere, Bernardo Atxaga, Ramon Saizarbitoria, Koldo Izagirre, Joseba Sarrionandia edo Ruper Ordorika orri horietan hasi ziren idazten.\n– Zarauzko gutunak, 36.ko gerra (Amagoia Gurrutxaga Uranga, 2017): Izenburuak dioen bezala, 36.ko gerrak ekarri zituenak kontatzen ditu Amagoia Gurrutxagaren azkenak eta bere orriotan nabarian denez, lan hau urte askotako dokumentazio lan itzelaren ondorioa da, gerra zibilek izen-abizenez josita daudela gogoratzen diguna. Gainera, dokumentu hauek liburuan ikusi ahal dira.\n– Bost idazle Hasier Etxeberriarekin berbetan (Alberdania, 2003): Euskal Herriko letren errepublika txikiaren sortzailea omendu guran, bere liburu ospetsuenetako bat gomendatzen dizuegu. Orriotan Hasier Etxeberriak Joseba Sarrionandia, Bernardo Atxaga, Koldo Izagirre, Anjel Lertxundi eta Ramon Saizarbitoriarekin literaturaz eta besteaz berba egiten du, idazle hauen ibilbide literario zein pertsonalak ezagutzera emanez.\n– Anne Sexton (Susa, 2015): Munduko poesia euskara ekarri nahi duen 7. kaiera dugu hau. Harkaitz Canok itzulia, Anne Sexton poeta estatubatuarraren poema esanguratsuenak dakartza liburuak. Poema hunkigarriak eta sakonak, baita tristeak ere, dira hauek, zer pentsa ematen dutenak. Hona lagin bat:\nErrauskine eta printzea,/bizi izan ziren pozez, betirako ustez, /museo bateko erakusleihoan legez,\nBiki jator, irribarretsu, ipuinetakoena./ Istorio hori.\nPosted in Bazkideak, Berbaizurenak, Berbalaguna, Berriak, Deustua, Mullerenea, Prest, Txantxiku, Uncategorized\t| Leave a reply\nUrriaren 4an Miren Gorrotxategi Irakurleen Txokoan\nPosted on 2017/07/27 by berbaizu\nUrriaren 4an Miren Gorrotxategi idazlearekin bere 33 ezkil (Elkar, 2015) liburuaren gainean berba egiteko aukera izango dugu. Liburu honekin Gorrotxategik Zubikarai saria irabazi zuen 2015ean. Hitzordua 20:00etan jarri dugu Bidarte Udaltegian.\nDeustualdeko euskaldunak euskaraz berbaz jarriko ditugu udagoienean!\nPosted on 2017/07/13 by berbaizu\nIrailaren 19an 19:00etan 72 ORDU EUSKARAZ proiektua aurkeztuko dugu Müllerenean. Euskal Herriko hainbat txokotan euskaldunak aktibatzeko antolatu diren prozesuetan inspiratuta, Deustualdeko euskaldunak euskaraz berbaz eta entzuten jarriko ditugu udagoienean.\nProiektuan parte hartzeko 16 urtetik gorakoa izan behar da eta Deustualdean lan egin, bizi edo ikasi. Bi eratan parte har liteke: Ahobizi (euskara ulertzen duen guztiori euskaraz berba egingo duena eta ezezagunekin lehen berba beti euskaraz egingo duena) eta Belarriprest (euskara dakienari zuri euskaraz egitera gonbidatzen duzu eta euskaraz egin nahi duenari euskaraz egiten laguntzen diozu). Izen-ematea irailean zabalduko da.\nIrailaren 28an Lasarte eta Aguraingo lagunak Bidartera gonbidatuko ditugu euren esperientzia konta diezaguten. Bien bitartean, Jaureguizar etxe-promotoreari zuzenduriko salaketa kanpainari ekingo diogu, publizitatea euskaraz ere bidal dezan. Horretarako, lokalera hurreratu, orria bete eta sinatzeko eskatzen dizugu.\nPosted on 2017/07/10 by berbaizu\nBerbaizuko langileak Ibon Álvarezi eman dio garaikurra.\nEskegi da saria irabazten duen lehen arropa denda, zeina mota askotariko saltokiek irabazi duten, frogatuz Deustualdean euskaldunok eta euskara behar moduan tratatzen duten saltoki asko badaudela.\nPosted in Bazkideak, Berbaizurenak, Berbalaguna, Berriak, Deustua, Prest, Txantxiku\t| Leave a reply\nUdagoienean Deustualdeko euskaldunak euskaraz berbetan jarriko ditugu!\nPosted on 2017/07/07 by berbaizu\nDatorren astean, Deustualdean euskara dakitenak euskaraz berbetan edota entzuten jartzeko proposamena aurkeztuko dizuegu.\nBien bitartean, bideo hau ikusi eta irailaren 19a eta 28a gorde.\nPosted on 2017/07/03 by berbaizu\nUztailean 08:00etatik 14:00ak egongo gara zabalik.


Bidaurreta - Wikipedia, entziklopedia askea.\nNafarrroa Garaiko udalerria\nArtikulu hau udalerriari buruzkoa da; Oñatiko monasterioa gaitzat duena beste hau da: «Bidaurreta monasterioa»\nBidaurreta ([biðaureta]) Nafarroako Foru Erkidegoko udalerria da. Iruñeko merindadeko herri honek 160 biztanle zituen 2014. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 20 kilometrora dago.\nBidaurreta Beraskoaindik ikusita. Atzean Sarbil mendilerroa.\nAntonio María Goikoetxea Armendaritz\n19,5 km (Iruñetik)\n164 (2020: 1)\n% 82,61 (2011)\n% 5,23 (2013)\n% 14,90 (2018)\n% 8,33 (2010)\nIruñerriko Mankomunitatea zaborra biltzeaz, ura hornitzeaz eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.\nHerria Nafarroa erdialdean kokatzen da, Iruñerriko gune metropolitarraren mendebaldean.\nBidaurretak Etxarrirekin egiten du muga iparraldean; Zabaltzarekin ekialdean; Jaitzekin mendebaldean; eta Beraskoain eta Girgillaorekin hegoaldean. Girgillao Lizarrako merindadeko herria delarik.\nEtxauri ibarra zeharkatzen duen NA-7010 errepidea Andion eta Arguiñariz elkartzen zituen galtzada erromatarra izan zela uste da.\n2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %1,57 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren azpitik).\nUdaletxea errepidearen ertzean dago eta XIX. mendearen erdialdean eraiki zen, jaurerriak bertan behera geratu eta herria udalerri independente bihurtzean alegia. Bi solairuko eraikuntza askea da, fatxada margotuarekin. Inguruko eraikuntzen estilo arkitektoniko bera dauka. Udalak alkatea eta lau zinegotzi dauzka, eta bertako idazkaria Ziritza, Etxarri eta Etxauriko idazkari ere bada.\nHELBIDEA: San Julian kalea, 22\nBidaurretako alkatea Saigola (AES) herri ekimeneko Antonio María Goikoetxea Armendaritz da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Baliogabeko botoak 4 izan ziren (emandako guztien %4,88) eta 9 boto zuri izan ziren (botoen %11,54). Abstentzioa %31,09koa izan zen.\nBidaurretako Udala (2007)\nAntonio María Goikoetxea Armendariz (AES) 57 Bai\nArturo Zazpe Gorritxo (AES) 46 Bai\nAlberto Beloki Arrondo (AES) 42 Bai\nFrancisco Javier Tabar Urra (AES) 34 Bai\nJose Ignacio Ziritza Markotegi (AES) 31 Bai\n2011n ere Saigola izan zen aurkeztutako zerrenda bakarra; Goikoetxeak segitzen du alkate.\nHauek izan dira Bidaurretako azken alkateak:\nAntonio Maria Goikoetxea Armendaritz 2007 2011 Agrupacion Electoral Saigola\nAntonio Maria Goikoetxea Armendaritz 2011 2015 Agrupacion Electoral Saigola\nEnara Rabina Del Rio 2019 Jardunean Urgunea\nLa Pamplonesa autobus konpainiak Bidaurreta Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:\nNafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Bidaurreta eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %8,16k zekien euskaraz hitz egiten.\n2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Bidaurreta) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.\nSan Agustinen omenez abuztuaren 28aren inguruan.\nSan Julian eliza: XIII. eta XIV. mendeen artean birmoldatutako Erdi Aroko jatorria duen eraikuntza da. Harriz egindako nabe karratu bakarreko eliza da, oinarrian kanpandorrea duena. Alboetako kaperak mendez mende egindako birmoldaketen ondorio dira.\n(Gaztelaniaz) Bidaurretari buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.\nHerrirako sarbide errepidea Google Street View-n.\nLiburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Bidaurreta\nAzken aldaketa 7 uztaila 2021(e)an, 13:38(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 7 uztaila 2021, 13:38.


Astronomia - Wikipedia, entziklopedia askea.\nUnibertsoko argizagiak ikertzen dituen zientzia\n(«Astronomiko» orritik birbideratua)\nAstronomia (grekerazko ἄστρον, astron; "argizagi, zeruko objektu" eta νόμος , nomos, "arau, lege" hitzetatik: "argizagien legea") zeruko objektu edo argizagiak (hala nola izarrak, planetak, kometak, galaxiak) eta Lurraren atmosferatik kanpo gertatzen diren fenomenoak (hondoko erradiazio kosmikoa, esaterako) aztertzen dituen zientzia da. Aldi berean, astronomiaren adarra den kosmologiak unibertsoaren sorrera eta bilakaera ere ikertzen du. Zientzia independentea bada ere, besteak beste fisika, kimika, geologia eta meteorologia zientzietako metodo, teoria eta emaitzak ere erabiltzen ditu bere ikerketak aurrera eramateko. Horrela, historian zehar behaketa-astronomia nagusi izan bada ere, gizakiak begiz edo berrikitan teleskopioak erabiliz ezagutzen dituen argizagien mugimenduei behatu eta argizagi berriak biltzari ekiten baitzion batik bat, egun fisikaren teoriak aplikatzen dituen astrofisika ere funtsezko arloa bilakatu da argizagien eta unibertsoaren ikerketan, behaketa astronomikoek erakutsitakoa azalduz eta astrofisikaren beraren teoriak ere behaketek egiaztatzen dituztela. Astronomian jarduten duen ikertzaileari astronomo deritzo eta, historian bakarrik aritzen baziren ere, egun astronomoak guztiz koordinaturik aritzen dira arlo ezberdinetan osaturiko lan-taldeetan, unibertsoa ulertzeko ahaleginak batuz.\nArgizagiak aztertzen ditu astronomiak. Irudian, Hale-Bopp kometa zerua zeharkatzen, beste argizagi askorekin batera.\nHistoriako lehenengo zientzia izan da astronomia. Zibilizazio eta kultura guztiek garatu duten argizagien jakintza, argizagien izaera eta mugimenduari buruzko teoria eta azalpen ezberdinak proposatuz. Hala ere, askotan zientziatik at izaera jainkotiarra esleitu zaie argizagiei, eguzkiaren eta ilargiaren kasuan bereziki. Astronomia ez da, ordea, gizakiaren gorabeherak argizagiek eragiten dituztela baieztatzen duen astrologia arlo ez zientifikoarekin. Nolanahi ere, egun unibertsoaren ezagutza zientifikoa nagusi bada ere, zeruak naturaren agerpen liluragarrienetakoa izaten jarraitzen du.\n1 Astronomiaren atal nagusien garapena\n1.1.2 Antzinaroa eta Erdi Aroa\n1.1.3 Aro Modernoa\n1.2 Zeruko mekanika\n1.3.3 Izarren sailkapen espektrala\n1.3.4 Izarren eboluzioa\n1.3.5 Izarren energiaren jatorria\n1.3.6 Galaxien azterketa\n1.4.1 Galaxien distantzia\n1.4.2 Big Banga\n2 Astronomiaren teknikak\n3 Astronomiari lotutako diziplinarteko jakintza-arloak\nAstronomiaren atal nagusien garapenaAldatu\nSakontzeko, irakurri: «Astronomiaren historia»\nUdako solstizioa Stonehengeko monumentu megalitikotik.\nArtean zientzia modernoaren metodologiarekin lantzen ez bazen ere, astronomiaren hastapenak antzinateko zibilizazio guztien ondare kulturalean azaltzen dira. Begi hutsez ikusten diren zeruko astro nabarmenenen higidura eta aldaketen ageritasunak gizakia bultzatu zuten fenomeno horien erregistroa eta azterketa egitera. Eklipseak, segur aski, eragin handiko fenomenoak ziren ikusgarritasunagatik, eta baita noizbehinka agertzen ziren kometa eta supernobak ere. Izar finkoak ziren beste astroen higidura aztertzeko erreferentzia egokia.\nBritainia Handiko Stonehengeko monumentu megalitikoa (K.a. 2400 eta 2200 artean eraikitzen hasia) lan horren ondorioa da. Adibidez, eraikuntzaren zentroan zegoen behatzaileari, zutarri batek zehazki erakusten zion nondik ateratzen zen Eguzkia udako solstizioan, eta hainbat zulotan sartutako egurrezko zutoinek Ilargiaren higiduraren ibilbideko puntu garrantzitsuenak markatzen zizkioten. Bistakoa da, hortaz, astronomiaren helburu izan ziren lehenengo astroak Eguzkia, Ilargia eta begi hutsez ikusten diren planetak izan zirela, eta lehenengo lanetako bat egutegia antolatzea izan zela. Txinatarrek egina zuten berea K.a. XIV. mendean, eta kolonaurreko zibilizazio batzuek erabiltzen zituztenak oso zehaztasun handikoak ziren.\nGugandik hurbilago, beste batzuen artean, egiptoarrek, babiloniarrek eta greziarrek garatu zuten astronomia. Erromatarren garaian eta Erdi Aroan zehar, arabiarrek eta ekialdeko beste zibilizazio batzuek eraman zuten lekukoa. Errenazimentuarekin batera, garapen gunea berriz ere mendebaldeko Europan kokatu zen, eta astronomia indarrez lantzen hasi zen, kulturaren beste esparru guztiak bezala. Gainera, arrazoi praktikorik ere bazegoen astronomia lantzeko: garai haietan itsasoz bidaia luzeak egiten hasi ziren, eta nabigaziorako ezinbestekoa zitzaien zeruaren ezagupena, bereziki latitudea.\nEredu heliozentrikoa eta geozentrikoa alderatuta.\nHaize berriek bultzatuta, batzuek ez zuten dogmatzat hartzen arabiarrek eginiko itzulpenei esker jasotako greziarren jakituria, eta, adibidez, planeten higidurak azaltzeko, N. Kopernikok heliozentrismoa proposatu zuen geozentrismoa baino eredu egokiago gisa.\nGarrantzi bereziko beste urrats bat G. Galileik egin zuen 1609an, zeruko objektuak behatzeko teleskopioa erabiltzen hasi zenean. Jupiterren lau satelite handienak aurkitu zituen, Artizarraren faseak, Ilargiko kraterrak eta baita Eguzki-orbanak ere. Horrek agerian utzi zuen Lurraz haragoko astro eta zeruen perfektutasuna aldarrikatzen zuen ustearen ustela; eta, bidenabar, astro aztergaien katalogoa handitzeko bidea ireki zuen. Jakina, gaur egun aztertzen diren objektuen katalogo horrek beha daitekeen edozer hartzen du barne: Eguzki-sistemako gorputzak (Eguzkia bera, planetak, horien sateliteak, asteroideak, kometak...), izarrak eta haien eboluzioz sortzen diren astroak, neutroi-izarrak eta zulo beltzak tartean, izarrarteko materia, Esne Bidea, beste galaxiak, hondoko mikrouhinen erradiazioa eta unibertsoa bera bere osotasunean.\nSakontzeko, irakurri: «Zeruko mekanika»\nTeleskopioa erabiltzen hasi zen mende berean, baina bukaera aldera, astronomian berebiziko eragina izango zuen beste ekarpen bat ere izan zen. I. Newtonek Philosophiae naturalis principia mathematica (1687) argitaratu zuen. Bertan, higiduraren dinamikaren legeak eta grabitatearen legea eman zituen ezagutzera. Horrek garabide berria ireki zion astronomiari. Ordura arte eginiko lana esan liteke astroen posizioen neurketa eta higidura ziklikoen azterketara mugatzen zela eta posizio-astronomia deritzon esparruaren barruan mantentzen zela; baina ezagutza guztia oinarri teorikorik gabea zen. Behaketen emaitzak ziren antzinatetik ezagutzen ziren eklipseak aurresateko Sarosen zikloa, planeten higidura azaltzeko II. mendetik XVII.era indarrean egon zen Ptolomeoren epizikloen proposamena zein Keplerren lege heliozentrikoak, baina ez zuten euskarri teorikorik. Aipatutako lanean, zientzialari britainiarrak, bere teoria berriak oinarri hartuta, Keplerren legeak frogatu eta zerutar mekanikaren hastapenak ezarri zituen.\nAipatutako bi mugarrietan oinarrituz, alegia, teleskopioaren erabileran eta I. Newtonen ekarpen teorikoetan, astronomia zientzia moderno bihurtu zen. Batetik, teleskopio- nahiz behaketa-teknikentzako hobekuntzen garapena etengabea izan zen. O. C. Römerrek lehenengo zirkulu meridianoa eraiki zuen, I. Newtonek berak, J. Gregoryk eta L. Cassegrainek teleskopioen diseinuak hobetu eta berriak sortu zituzten, erreflektoreak hain zuzen ere; eta teleskopioen orientazioa errazten zuten eustoin berriak ere diseinatu ziren. Parisen, 1667an, lehenengo behatoki astronomiko modernoa eraiki zen, eta, ondoren, Greenwichekoa, 1675ean, eta Berlingoa, 1700ean, etorri ziren. Greenwicheko behatokian, lehenengo izar-katalogo modernoak egiten hasi ziren. Haietako baten egileak, J. Bradleyk, aberrazio astronomikoa ere aurkitu zuen 1726an. F. W. Besselek, beste lan askoren artean, 61 Cygni izarrerainoko distantzia kalkulatu zuen 1838an; horrenbestez, astronomiaren alorrean berebiziko garrantzia duen distantzien neurketaren arazoari lehenengo irtenbidea aurkitu zion, nahiz eta berak lortutako balioa gaur egun ontzat ematen dena baino %40 handiagoa izan.\nBestetik, tresna teoriko berriei esker, 1682an behatu ahal izan zen kometaren orbitaren parametroak eta periodoa kalkulatu zituen E. Halleyk. Aurrez, 1531 eta 1607an ikusitakoa zela frogatu zuen, eta berriz ere 1758an itzuliko zela; lan hori ere lehenengo aldiz egin zen. A. C. Clairautek kalkulu zehatzagoak egin zituen Jupiter eta Saturnok kometaren orbitan zuten eragina ere kontuan hartuz, eta itzulera-data zehaztasun handiz kalkulatu zuen. J. F. W. Herschelek Urano aurkitu zuen 1781ean. Hala ere, planeta horren higidura ez zetorren bat kalkulu teorikoek aurresaten zutenarekin, eta J. C. Adamsek eta U. Leverrierrek, bakoitzak bere bidetik, Uranoren perturbazioek eragiten zuten zortzigarren planeta baten existentzia aurresan zuten, eta baita bere posizioa kalkulatu ere. 1846an, J. G. Gallek Neptuno aurkitu zuen Leverrierrek emandako datuei esker. Antzeko problema bat C. F. Gaussek ebatzi zuen 1801ean, baina askoz ere zailagoa, eskura zeuden datuen urritasunagatik eta astroaren balizko orbitari buruzko beste inolako informaziorik ezagutzen ez zelako. Urte horren hasieran, G. Piazzik Zeres asteroidea aurkitu zuen, baina bakarrik berrogeita bat egunean behatu ahal izan zuen, Eguzkiaren atzealdean ezkutatu aurretik. Denbora horretan, 9° baino ez zen desplazatu zeruan. Erronka, orbita kalkulatzea zen, Eguzkiaren ostetik atera ondoren berriz ere behatu ahal izateko. Piazziren neurketak urte hartako ekainean argitaratu ziren, eta Gaussek urte-bukaerarako kalkulatua zuen orbita.\nGorago esan bezala, eta adibide modura aipatu diren lorpenak eta haiek erdiesteko metodologiak erakusten dutenez, astronomiak bere lekua hartu zuen zientzia moderno gisa, beste jakintza arlo batzuekin batera. Bide batez, XVII. mendera arte bidelagun izana zuen astrologiatik aldendu egin zen betirako, azken diziplina horren oinarri zein metodoek ez dutelako zientziarenekin zerikusirik.\nSakontzeko, irakurri: «Astrofisika»\nAurreko atalean deskribatutako astronomia modernoaren lehen loraldiak XIX. mendera arte iraun zuen, eta, batez ere, posizio-astronomia eta zerutar mekanikaren garapena ekarri zuen. XIX. mendearen erdialdetik aurrera, ordea, astronomiaren beste atal berri bat hasi zen garatzen: astrofisika. Kasu honetan ere aurrerapen teknologiko eta teoriko batzuek bultzatu zuten bide berriaren zabaltzea, espektroskopiak eta argazkigintzak, hain zuzen ere. Teknika berri bi horiei esker, astronomoen interesa izarren posizioa eta higidurak eta izarretarainoko distantziak mugatzetik haien konposizio kimiko eta fisikoaren azterketara aldatu zen.\nOrtzadarra Eguzkiaren argiaren izaera konposatuaren adibide nabarmena bada ere, fenomeno fisiko horren interpretazio zientifikoa ez zen gauzatu XVII. mendera arte. Berriz ere I. Newton aipatu behar dugu, bere lan eskergaren alorretako batean espektroskopiaren hastapenak landu zituelako. Modernotzat jo daitekeen lehenengo espektroskopioa diseinatu eta egin zuen, 1666an, eta, hala, Eguzkiaren argia koloretako zenbait serietan sakabana zitekeela frogatu zuen. Esperimentuaren ondorioz lortzen den koloretako marrez osatutako irudiarentzat spectrum izena ere hark proposatua zuen.\nAurrerapenak astiro etorri ziren zientziaren atal honetan, baina urrats txikien ondorioz izan bazen ere, XIX. mendearen hasieran nabarmena zen Eguzkiaren igorpenak argi ikusgaiaren alorretik kanpo ere bazuela osagairik. Herschelek 1800ean frogatu zuen infragorriaren aldera luzatzen zela eta J. W. Ritterek, berriz, ultramorearen aldera egiten zuela. Urtebete geroago, W. H. Wollastonek Eguzkiaren argia nahikoa sakabanatzea lortu zuen koloretako marren artean marra ilunak ere behatzeko. Hala ere, ez zituen hartakotzat hartu, eta koloretako marren arteko garrantzirik gabeko bereizletzat jo zituen. J. Fraunhoferrek 1814an bostehun marra ilunetik gora katalogatu zituen Eguzkiaren espektroan, eta, interpretatzen jakin izan ez bazuen ere, espektroaren zati garrantzitsutzat jo zituen.\nInterpretazio zuzena 1859an ezarri zuen G. R. Kirchoffek. Batetik, elementu zein konposatu kimiko bakoitzak bere espektro bereizgarria duela proposatu zuen, eta, beraz, iturri ezezagun batetik jasotako argia analizatuz bere osaketa kimikoa ondoriozta daitekeela. Bestetik, tenperatura bera duten gorputzek igorri edo xurgatzen duten potentzia, uhin-luzera bakoitzean, berdina dela argitu zuen. Azken horrek esan nahi du gorputz batek tenperatura jakin batean igortzen dituen espektroko lerroak tenperatura berean dagoenean xurgatu ere egin ditzakeela; hala nola beste argi-iturri batetik datorren erradiazioak gorputza, oro har, gasa, zeharkatzen duenean, azken horrek uhin-luzera egokiko erradiazioa xurga diezaiokeela. Jatorrizko argi-iturriko erradiazioak, zeharkatzen duen gasetik ateratzean, marra beltza izango du gasak energia xurgatu dion uhin-luzerari dagokion espektroaren tokian. Hortaz, Eguzkiaren espektroaren marra ilunen kasuan, zera esan dezakegu: Eguzkia eta behatzailearen artean dauden substantzia kimikoek xurgatutako erradiazioak utzitako hutsuneak dira, kasu honetan, Eguzkiaren eguratsa edo Lurraren eguratsa. Espektroskopiaren hastapen teorikoak diren ezagutza horiek astrofisikaren lehenengo oinarri teorikotzat ere jo daitezke, eta, gaur egun ere, eguzki-sistemaz kanpoko astroen konposizio kimikoa aztertzeko dugun modu bakarra dira. Hala ere, aipatu beharrekoa da espektroen interpretazio zuzenak ezinbestekoa duela XX. mendearen hasierarekin garatzen hasi zen mekanika kuantikoa.\nBestalde, astrofisikaren lehenengo behaketa-saioa Fraunhoferrek berak egin zuela esan genezake; bera izan zen difrakzio-sare bat teleskopio bati erantsi eta izar eta planeten espektroak lortu zituen lehena.\nSakontzeko, irakurri: «Astrofotografia»\nLehenago esan bezala, argazkigintzak ere berebiziko garrantzia izan zuen astrofisikaren garapenean. Teleskopioei argazki-kamerak erantsi zizkietenetik behaketak ez zituzten eskuz marraztu behar izan; aurrerantzean, bada, artxibo askoz ere osatuago eta zehatzagoak bildu ahal izan ziren. Horrekin batera, beste abantaila interesgarri hauek ekarri zituen:\nHelburu jakin batekin eginiko argazkiak une horretan interesik gabekotzat jotzen diren beste astro asko ere jasotzen ditu, gerora aztergai bihur litezkeenak. Adibideak ugariak dira.\nBerebiziko garrantzia du aurrez aipatu dugun espektroskopia lantzeko. Espektroen argazkiak atera ahal izateak astroaren espektroaren azterketa irudia teleskopioaren objektiboan dagoen bitartean egin behar izana gainditu zuen.\nArgazkigintza nahiko goiz erabiltzen hasi zen astronomian, eta profesionalek behatokietan integratu aurretik ere astronomiazaleek zeru-objektu askoren argazkiak egin zituzten. Izan ere, L. J. M. Daguerrek, argazkigintzaren sortzaileetako batek, F. J. D. Arago astronomoak eskatuta, Ilargiaren lehenengo argazkia egin zuen 1838an. Nonbait, gehiegizko esposizioarekin egin zuen, eta zirriborrotsua atera zen. Ondoren, argazkigintzaren garapenaren lehenengo urteetan astronomiaren alorrean eginiko hainbat lorpen aipatzen dira:\nJ. W. Draper astronomiazaleak 1840an lortu zuen Ilargiaren argazki on bat.\n1842an, N. M. P. Lerebours optikoak Eguzkiaren lehenengo argazkia egin zuen.\nUrte berean, G. A. Majocchik Eguzkiaren lehenengo argazkia egin zuen eguzki-eklipse partzial batean zehar.\n1843an, J. W. Draperrek, berriz ere, espektro baten lehenengo argazkia egin zuen.\nArgazkia egin zioten lehen izarra Vega (Alpha Lyrae) izan zen, 1850ean. Egileak J. A. Whipple eta W. C. Bond izan ziren.\n1851ko eguzki-eklipse osoan eginiko argazkiei esker, Eguzkiaren koroa eta tontorrak aurkitu ziren.\nVegari egin zitzaion izar-espektro bati egin zitzaion lehen argazkia 1872an.\nNebulosa baten lehenengo argazkia 1880ean egin zuen H. Draperrek, Johnen semeak. Orion nebulosa izan zen hautatutakoa.\nNebulosaren beraren espektroaren argazkia W. Hugginsek egin zuen bi urte geroago, 1882an.\nAndromeda galaxiaren lehenengo argazkia 1884an lortu zen, eta egilea A. A. Common izan zen.\nGalaxia horren espektroaren argazkia, ordea, ez zen 1899ra arte lortu, C. Scheinerren ahaleginari esker.\nIzarren sailkapen espektralaAldatu\nSakontzeko, irakurri: «Izarren sailkapena»\nLehenengo izarren espektroak lortu ondoren argiro ikusi zen izarrak Eguzkiaren antzeko astroak zirela, baina baita horien aldaera zabala zela ere. Horren ondorio da A. Secchik 1867an argitaratu zuen izarren lehenengo sailkapen espektrala, hirurehun eta hamasei izar katalogatzen zituena. Zalantzarik gabe lan handia izan zen, kontuan izanez gero artean espektrografia, hau da, argazki bidez espektroen espektrogramak lortzeko teknika, garatzen hasi gabe zegoela. 1872an hasitako garapen horrek erraztu egin zuen azterketa teorikoetarako beharrezkoak ziren izarren espektroen katalogoak egitea. Harvard College Observatoryn, 1886an hasita eginiko lanaren ondorio da Henry Draper Catalog katalogoa. Tarteko beste argitaraldi batzuen ondoren, argitalpen nagusia bederatzi bolumenetan egin zen 1918 eta 1924 bitartean, non 225.300 izarren espektroak sailkatu ziren.\nMorgan-Keenanen izar sailkapen sistema.\nHori baino datu gutxiagorekin lan egin zuten, bakoitzak bere bidetik, E. Hertzsprung eta H. N. Russellek egun Hertzsprung-Russell edo H-R diagrama deritzona sortzeko (izar). E. Hertzsprungek 1911n argitaratu zuen diagraman, izarren magnitude absolutua kolore-indizearen funtziopean adierazten zuen. H. N. Russellek horren baliokidea egin zuen 1913an, magnitude absolutua mota espektralaren funtziopean erakutsiz. Diagrama horrek berebiziko garrantzia du izarren eboluzioa aztertzeko, eta beste era batera ere adierazi ohi da: argitasuna (magnitude absolutuarekin erlazionatua) izarraren gainazalaren tenperaturaren funtziopean, azken hori mota espektrala zein B-V kolore-indizearekin lotuta dagoelako. Arrazoia zera da: astronomoek izarren eboluzioa aztertzeko erabiltzen dituzten konputagailu-ereduen emaitzak izarren argitasuna eta gainazalaren tenperatura direla. H-R diagraman, izar batek bere bizitzan zehar egiten duen eboluzioari jarraitu dakioke.\nIzarrak hodei molekular handiak uzkurtzearen ondorioz sortzen dira. Uzkurtze-prozesuan hodeia hautsi egiten da, eta zatiek izarrak eratu ditzakete baldin eta haien masa muga batzuen artekoa bada. Masa minimoa 0,08 ME da; goi-muga, berriz, oso arazo eztabaidatua da gaur egun ere, eta 120-300 ME izan liteke. Grabitatearen eraginez protoizarra uzkurtzen doan neurrian, bere nukleoa berotuz doa, eta, tenperatura 107 K-era iristen denean, hidrogenoaren fusioa hasten da, eta izarra H-R diagramako sekuentzia nagusian sartzen da.\nIzarraren amaiera, sekuentzia nagusitik atera ondorengo eboluzioa, ezberdina izaten da haren masaren arabera, eta hor dute lekua izar nano zuriek, neutroi-izarrek eta zulo beltzek. Masa txikieneko izarrek, Eguzkiaren masa baino zortzi aldiz txikiagokoek, nano zuri gisa bukatzen dute bidean masaren zati handia galdu ondoren. 40 Eridani B izan zen nano zuri gisa sailkatu zen lehenengo izarra, 1910ean bere espektroa lortu eta gero. 1916an, E. J. Öpikek kalkulatu zuen haren dentsitatea Eguzkiarena halako 25.000 zela gutxi gorabehera. Dentsitatea horren handia izan arren, ez da izarraren erabateko kolapsoa gertatzen; atomoak erabat ionizatzen dira, eta askatzen diren elektroi endekatuen presioak aurre egiten dio grabitatearen indarrari. Hala ere, 1931n argitaratutako lan batean, P. V. S. Chandrasekharrek frogatu zuen nano zuri baten masaren goi-muga 1,4 aldiz Eguzkiarena zela. Izarraren masa sekuentzia nagusian dagoenean Eguzkiarena halako 8 baino handiagoa bada, kolapsoa gertatzean sortuko den hondarrak Chandrasekharren mugatik gorako masa izango du, eta, kasu horretan, elektroi endekatuen presioa ez da nahikoa uzkurdura gerarazteko.\nSakontzeko, irakurri: «Neutroi-izar», «Pulsar» eta «Zulo beltz»\nNeutroia 1932an aurkitu zen, eta, hurrengo urtean, F. Zwickyk eta W. H. W. Baadek neutroi-izarren existentzia aurresan zuten. Eratze-prozesua ere proposatu zuten: supernoba-leherketa. 1967an, S. J. Bellek eta A. Hewishek pulsarrak aurkitu zituzten. Urtebete geroago, T. Goldek proposatu zuen pulsarrak biratzen ari ziren neutroi-izarrak zirela, eta, hurrengo urtean, hainbat zientzialarik osatutako taldeak Karramarroaren nebulosako pulsarra aurkitu zuten, supernobak, pulsarrak eta neutroi-izarrak lotuz.\nNeutroi-izarren masak ere badu bere muga: Tolman-Oppenheimer-Volkoff muga, gutxi gorabehera Eguzkiaren masaren hirukoitza dena. Kolapsoa gertatu ondorengo masa handiagoa balitz, zulo beltza sortuko litzateke. Objektu teoriko modura zulo beltzek historia luzea dute. Nahiz izen hori 1967an jarri zitzaien, J. Michellek aipatu zituen lehenengo aldiz ihes-abiadura argiarena baino handiagoa duten astroak 1784an. Zulo beltzen teoria modernoak, ordea, ez du zerikusi handirik orduko ideiekin, eta haien garapenaren lehenengo urratsa K. Schwarzschildek egin zuen 1916an. J. R. Oppenheimerrek eta H. Snyderrek deskribatu zuten 1939an zulo beltzen eraketa-mekanismoa. Aurkitu, ordea, ez ziren 1971 arte aurkitu: orduan identifikatu zen Cygnus X-1 astroa zulo beltza izan zezakeen sistema bikoitz gisa.\nJakina, gaur egun ere, oraindik argitzeke daude aipatu ditugun izarren eboluzio-bide guztien xehetasun asko, eta horretan lanean dihardute ikertzaileek.\nIzarren energiaren jatorriaAldatu\nEboluzioarena, ordea, ez zen izarren inguruan argitu beharreko arazo bakarra, izarren energia-igorpen itzelaren iturriaren arazoa ere azalpen beharrean zegoen. Aurreko mendearen hasieran konbentzionaltzat jo genitzaken iturriak baztertu egin ziren, hala nola izarraren eraketa-garaian pilatutako energia grabitatorioa. Izan ere, beharrezko energiaren zati minimo bat baino ez zuten justifikatzen. A. Eddington izan zen lehenengoa, 1920an, izarren energia-iturritzat energia nuklearra aldarrikatu zuena. Lan handia egin behar izan zen tartean, baina, 1939an, hidrogenoak helioa sortzeko fusio-erreakzioen kateak deskribatu zituen H. A. Bethek, Energy production in stars lanean, protoi-protoi katea delakoa. Bide beretik, G. R. Burbidge, M. Burbidge, F. Hoyle eta W. A. Fowlerrek izarretan helioa baino elementu astunagoak zein prozesuren bidez eratzen diren azaldu zuten 1957an argitaratutako lan oso ezagun batean.\nAipatu berri dugun lan horretan, ordea, ez ziren prozesu horiek izarraren eboluzioarekin lotzen. A. G. W. Cameron izan zen bide hori lehenengo jorratu zuena. Aurrerantzean gaiak, astronomiaren eta beste zientzien arlo gehienak bezala, oso azkar eboluzionatu du, konputagailuen garapenak lagunduta, teoria orokorren xehetasunak gero eta gehiago zehaztuz.\nAstrofisikaren inguruko oharrekin bukatzeko, galaxien azterketaren eboluzioaren aria berrartu behar dugu, Hubblek bere legea argitaratu zuenetik aurrera. Hubblek berak egin zuen galaxien lehenengo sailkapena 1936an, eta galaxia kiribil, galaxia kiribil barradunak, galaxia eliptikoak eta galaxia irregularrak bereizi zituen. Gerora, galaxia lentikularrak ere gehitu zizkien kiribil eta eliptikoei, eta beste xehetasun txikiago batzuk. Esne Bidea kiribil barraduna da, SAB(rs)bc motakoa zehazki.\nBestalde, sailkapen morfologikotik kanpo, galaxia aktiboak ere aipatu behar dira. Galaxia aktiboen kasuan behatzen dena horien nukleoa izaten da, ohikoa baino askoz ere argitasun handiagoa izaten dutelako espektro elektromagnetikoaren esparru batzuetan edo denetan. Uste denez, galaxiaren erdigunean dagoen zulo beltzera erortzen ari den materiak igorritakoa da energia-iturria. Abiadura handiz erortzen ari den materiak akrezio-disko bat eratzen du zulo beltzaren inguruan, eta bertan gertatzen diren disipazio-fenomenoek diskoa berotu eta energiaren askapena eragiten dute. Galaxia aktiboetan ezagunenak kuasarrak dira segur aski. Lehenengoa, 3C273, M. Schmidtek identifikatu zuen 1963an.\nHurrengo bi arazoek zerikusi handia dute aztertu behar dugun hurrengo atalarekin ere, unibertsoan materia ikusgaia nola dagoen banatuta eta materia ilun ikusezina ere badela zehazten dutelako. Galaxiak ez daude uniformeki banatuta unibertsoan; aitzitik, galaxia-kumulu deritzen taldeetan agertzen dira. Hori nabaria zen galaxiak oraindik nebulosatzat jotzen ziren garaitik. Esne Bidea Talde Lokal deitzen den kumuluaren kidea da, beste hogeita hamar batekin batera. Andromeda galaxia eta gurea dira taldean handienak. Baina taldeok ere superkumuluak eratuz biltzen dira. Superkumulu Lokal edo Virgo superkumulu deritzonaren partaide da Talde Lokala. Superkumulu horren erdigunean Virgo kumulua dago, eta gure kumulua, nahiko kanpoaldean. Superkumuluen tartean gune huts handiak daude. Lehenengoa 1981ean aurkitu zen, Bootes konstelazioan, eta ehun milioi argi-urte inguruko diametroa du.\nMateria iluna dela eta, aipatzekoa da F. Zwickyk 1933an frogatu zuela, Coma galaxia-kumulua aztertuz, ikusten ez den materia ezinbestekoa dela kumuluak eboluzionatzen duen bezala eboluziona dezan. 1973an, J. P. Ostrikerek eta P. J. E. Peeblesek gauza bera frogatu zuten baina galaxia kiribilen diskoentzat.\nSakontzeko, irakurri: «Kosmologia»\nDagoeneko aipatua dugu argazkigintzak eta espektroskopiak izan zuten garrantzia astronomiaren garapenean. Berriz ere teknika horiek sortu ziren garaietara jo behar dugu kosmologia zientifikoaren sorreraren nondik norakoak argitzeko. Aipatutako teknikek eta astronomiak garapen komunean izan dituzten mugarri nagusien aipamena egitean, zerrendako azken lau efemerideak garrantzi handiko arazo bati lotutakoak dira. Garai hartan, galaxiak ere nebulosa izendatzen ziren, alegia, oraindik ez ziren bereizten Esne Bideko hauts eta gasezko hodeiak —gaur egun nebulosatzat hartzen diren bakarrak— eta Esne Bideaz kanpoko beste galaxiak. Hala ere, arazoaren inguruko eztabaida hasia zen, eta unibertsoaren bi ikuspegiren artean erabakitzeko giltzarria zen. Orduan nebulosatzat jotzen ziren guztiak Esne Bidearen parte balira, unibertsoaren irudia oso sinplea izango litzateke: Esne Bidea eta, inguruan, espazio erabat hutsa; nebulosetako batzuk, nebulosa kiribilak deitzen zituztenak, Esne Bideaz kanpokoak balira, unibertsoaren espazio zabalean gure galaxiaren antzeko beste asko egongo lirateke sakabanatuta, gure hori besteen artean berezia izan gabe.\nGorago aipatu ditugun Andromedaren argazkia eta espektroa ez ziren erabakigarriak izan. Ez bereizmena behar bestekoa ez zelako bakarrik, baita beste arrazoi batengatik ere: Lurretik astro behagarri urrunenetarainoko distantziak kalkulatzeko metodorik ez zegoelako. Zefeida-motako izar aldakorrak distantziak kalkulatzeko erabili ahal izan zirenean ireki zen bidea gure galaxiaren mugak erabakitzeko eta gurearen antzeko beste galaxia batzuk zeudela baieztatzeko.\nSakontzeko, irakurri: «Hubbleren legea»\nH. Shapleyk 1917an frogatu zuen Esne Bidea ordura arte uste zena baino askoz ere handiagoa zela, eta, han, eguzki-sistema ez zegoela inolako posizio berezitan. Horretarako, kumulu globularren banaketa espaziala aztertu zuen, eta horietarainoko distantziak neurtu zituen aipatutako zefeidak erabiliz. Hamar urte geroago, J. H. Oort eta B. Lindbladek gure galaxiaren biraketa-higidura frogatu zuten.\nEdwin Hubblek 1925ean argitaratutako lanean, hainbat nebulosa kiribiletarainoko distantziak ezagutzera eman zituen, tartean Andromeda nebulosarainokoa. Distantzia horiek askoz ere handiagoak ziren Shapleyk kumulu globularretaraino neurtutakoak baino; beraz, Hubblek proposatu zuen unibertsoan Esne Bidearen antzeko galaxia ugari zeudela. Hala, gorago aipatu dugun unibertsoaren egiturari buruzko eztabaidarako irtenbidea bideratu zuen, eta gaur egun dugun ikuspegiaren oinarriak jarri zituen.\nLau urte geroago, 1929an, Hubblek bere izena daraman legea aurkeztu zuen. Horren arabera, grabitatearen eragina baztergarria izateko nahikoa distantziara dauden galaxiak kontuan hartzen baditugu, galaxia horiek elkarrengandik urruntzen ari dira beren arteko distantziarekiko proportzionala den abiaduran. Beraz, unibertsoa hedatzen ari dela frogatu zuen. Galaxien abiadura kalkulatzeko, haien espektroan agertzen den gorriranzko lerradura erabili zuen. Dena den, legearen formulazioa Hubbleri badagokio ere, V. M. Slipherren lorpena da nebulosa kiribilen gorriranzko lerraduraren interpretazioa, Lurretik urruntzen ari direla adierazten duen Doppler efektu gisa. Bide hori irekiz, 1912an Andromeda galaxiaren (orduan oraindik nebulosa) urruntze-abiadura erradiala neurtu zuen, eta ia 300 km/s-ko balioa lortu zuen.\nHubbleren legea eta Esne Bideaz besteko galaxien existentziaren frogapena kosmologia esperimentalaren sorrera edo abiapuntutzat jotzen dira. Kosmologia teorikoaren oinarriak, berriz, A. Einsteinek 1915ean argitaratutako erlatibitate orokorraren teorian ditugu. Einsteinek berak argitaratu zituen 1917an bere teoria Unibertsoari aplikatzean lor zitezkeen ondorioak. Unibertsoa hedatzen ariko zela ondorioztatu arren, konstante kosmologikoa sartu zuen ekuazioetan, unibertsoak egonkorra izan behar zuelako usteari eusteko. Urte berean, W. de Sitterrek beste bi emaitza argitaratu zituen; Einsteinen emaitzek bezala, unibertso egonkorra eta konstante kosmologikoa berresten zituzten, baina unibertsoa hedatzen ari zela deskribatzen zuten. A. A. Friedmannek 1922an, eta G. E. Lemaîtrek 1927an, bakoitzak bere aldetik, eredu berri bat aurkeztu zuten. Einsteinen homogeneotasunaren eta isotropiaren hipotesiak mantentzen zituzten, baina egonkortasuna eta konstante kosmologikoa baztertu egiten zituzten. Emaitzak Big Bang motako kosmologia klasikoaren oinarria dira, eta unibertsoa hedatzen ari dela frogatzen duen Hubbleren lege esperimentalari aurreratu zitzaizkion.\n1948an, Big Banga gertatu zenean sortu behar zuen erradiazioaren ondorengo hondoko mikrouhinen erradiazioaren existentzia aurresan zuen G. Gamowek. Urte berean, gaur egun erabat baztertuta dagoen egoera egonkorraren kosmologia aurkeztu zuten H. Bondik, T. Goldek eta F. Hoylek.\nA. A. Penziasek eta R. W. Wilsonek Gamowek aurresandako mikrouhinen erradiazioa aurkitu zuten, 2,73 K-eko tenperaturari dagokion hondoko erradiazioa, alegia. Nahiz aldeko froga esperimental hori oso garrantzitsua izan, oraindik beste arazo teoriko batzuk sortu ziren Big Bangaren ereduaren bidean, lautasunaren eta horizontearen arazoak, hain zuzen ere. Horien konponbidea A. H. Guthek proposatu zuen, 1981ean, Big Banga gertatu ondorengo une labur batean, inflazio deitu ohi zaion espazioaren hedapen izugarri azkar bat gertatu zela frogatuz. Egoera horretan, esan daiteke kosmologia teorikoa oinarrizko partikulen fisikarekin erabat lotuta dagoela.\nKosmologiaren garapen azkar eta aberatsaren kontakizun hau bukatzeko, azken urteetan eginiko ekarpen esperimental garrantzitsua aipatuko dugu: 1998an High-Z Supernova Teamek eginikoa. A. G. Riess buru duen taldeak, urruneko galaxietan gertatutako I motako supernoben azterketan oinarrituta, frogatu zuen unibertsoaren hedapena azeleratzen ari dela. Big Bangaren ereduak, aldiz, hedapen horrek motelduz joan behar zuela aurresaten zuen; beraz, aldaketa berriak egin behar izan zaizkio teoriari. Aldarapena eragiten duen energia ilun deituriko eragile oraindik ezezagunari egozten zaio azelerazioa. Aukeretako bat Einsteinek beste helburu batekin erabili zuen konstante kosmologikoaren antzeko bat izatea bada ere, oraindik argitzeke dagoen arazo berria da (Big Bang).\nIkusi dugunez, astronomiak eboluzio azkar eta aberatsa izan du, bai behaketa-teknikei bai atal teorikoei dagokienez. Hala ere, izaerari erreparatuta, astronomia ez da gehiegi aldatu, gaur egun ere, zientzia esperimentala baino behatze-zientzia izaten segitzen baitu. Neurketa ia guztiak distantzia oso handitara diren gorputzen ezaugarrien ingurukoak dira, modu ez-zuzenean egiten dira, eta inolako aukerarik gabe gorputzak dauden baldintzak aldatzeko edo bertan esperimentu egokiak planteatzeko ikerketak bide egokienetik eramateko. Betiere erradiazio elektromagnetikoaren detekzioaren bidez egiten dira neurketak. Arau orokor horren salbuespen bakarrak hauek dira: Lurrean bildutako meteoritoak, Ilargitik ekarritako laginak, estratosferan edo gorago biltzen diren planeta-arteko hauts-partikulak eta Stardust espazio-ontziak ekarritako izarrarteko hauts-laginak eta Wild 2 kometaren isatsean batutako laginak.\nErradiazio optikoa bezala, irrati-uhinen esparrukoa ere lurrazalean kokatutako behatokietan jaso daiteke, irrati-teleskopioen bidez. K. G. Janskyk aurkitu zituen lehenengoz gure galaxia barruan sortutako irrati-igorpenak 1931an. Gure galaxiaren erdigunea edo izarrarteko hidrogenoa ere erradiazio-esparru horretan behatzen dira, baita mikrouhinen arloan hain garrantzitsua den mikrouhinen hondoko erradiazioa ere.\nBeste alorreko behaketak Lurretik kanpo dauden satelite-behatokietatik egin behar dira, atmosferak ez dielako iragaten uzten; beraz, azken hamarkadetan garatutako alorrak dira. Infragorrian, adibidez, izarren inguruko materia-diskoak, balizko planetak eta izar nano marroiak aurkitu dira. Ultramorean, izar beroenei buruzko informazio aberatsa lortu da, baita supernobei buruzkoa ere. X izpien arloan, supernobak, galaxia-kumuluetako gasa edo X izpietako sistema bikoitzak beha daitezke. Gamma izpien arloan, GRB edo gamma izpien leherketak detektatu dira, Big Bangaren ondoren gertatu diren argitasun handieneko fenomenoak.\nAstronomiari lotutako diziplinarteko jakintza-arloakAldatu\nZientziak aurrera egin ahala, gero eta nabarmenagoak dira arloen arteko loturak, eta aurrera egiteko duten elkarren beharra. Horren ondorio dira gero eta ugariagoak diren diziplinarteko lantaldeak eta ikerkuntza-esparruak. Astronomia dugu agian zientzia oparoena horrelako jakintza-arloen arteko lankidetzen garapenean. Nabaria da astronomia eta fisikaren esparru gehienen arteko lotura: mekanika, elektromagnetismoa, mekanika kuantikoa, erlatibitatea eta termodinamikak bihurtu dutelako astronomia zientzia moderno; baina azken urteotan biologia, kimika, geologia eta klimatologiak, besteak beste, garapen-eremu berria dute Lurraz kanpoko zenbait esparrutan; hori dela eta, astrobiologia, astrokimika eta astrogeologia sortu dituzte.\nAstrobiologiak bizitzaren oinarrizko egituren sorrera aztertzen du, izarrarteko espazioan horien aztarnak ote dauden argitzea du helburu, eta baita Lurraz kanpoko bizirik garatu ote den ere. Astrokimikak espazioan sakabanatuta zein astro ezberdinetan dauden konposatu kimikoak aztertzen ditu, nola sortu eta desegin daitezken toki horietan diren muturreko baldintzetan. Aipatutako biek eta astrogeologiak, bereziki, lan-esparru zabala dute Lurraren inguruko planeten azterketa egiteko bidali diren misioek irekitako bideari esker.\nArkeoastronomia arkeologiari eta antropologiari lotuta sortu da, astronomiarekin lotutako historiaurreko aztarna eta aztarnategi astronomokoak aztertzeko.\nBistakoa da, halaber, astronautikaren beharrek ingeniaritzari eta beste esparru teknologiko batzuei planteatu dizkien erronkak eta horiek eragindako garapenak. Izan ere, gaur egun agentzia espazial guztiek dituzte garatzen dituzten teknologia berriak erabilera arruntetara bideratzeko sailak.\nAipatzekoa da, azkenik, astronomiak giza pentsaeran eta filosofian izan duen eragina, unibertsoaren ikuspegia erabat aldatu baitu.\n↑ Testu honen pasarte batzuk Elhuyar Fundazioak egindako ZTHiztegian oinarritu dira. Testu hori hemen dago eskuragarri eta cc-by-sa lizentziarekin argitaratuta dago. Egilea Jesus Arregi da.\n↑ (Ingelesez) Unsöld, Albrecht. (2001). Classical Astronomy and the Solar System. , Introdukzioa or..\n↑ Bethe, H. A.. (1939-03-01). «Energy Production in Stars» Physical Review (5): 434–456 doi:10.1103/PhysRev.55.434 . Noiz kontsultatua: 2018-10-31.\nAzken aldaketa 17 iraila 2020(e)an, 11:01(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 17 iraila 2020, 11:01.


Suaren elementua - Aukeratu Saioa\nSuaren elementuaren astrologia interpretazioa x\nSuaren elementuari buruz hitz egitean, kontuan izan behar dugu hori dela distira egiten duen elementu bakarra. Urak distira egin dezake, egia da, baina soilik Suteak sortutako argia islatzen badu, kanpaleku bat edo Eguzkia zeruko gorputz sutsu izugarri gisa.\nHau da energia bera irudikatzen duen elementua, eta nahiz eta lurreko energia asko dagoen Uraren elementuan, ezin da Eguzkian bizi den energia kopuruarekin alderatu, gizakiarentzat berdin garrantzitsuak izan daitezkeen arren. lasterketa.\nSuaren elementua zodiakoan irudikatzen da Aries , Leo eta Sagitarioa . Zeinu hauek eguzkiaren indarra goratzen dute eta Eguzkiaren zeinu horietako bat bezala jaiotzen den pertsona bakoitzak bere alde emozionala elikatu eta zaindu behar du. Sarritan trebatu behar dira errukia lortzeko eta beste pertsona batzuk sakonago ulertzeko, eta ezer eskatzen ez dutenei behar baino gehiago emateko beharrak eragindako harremanetan oinarrizko arazoak izaten dituzte.\nPertsona sutsu bakoitzak bere bizitzan bakarrik erabili behar du energia, norbaitek bere aholkua eta konpromisoa eskatzen badu behintzat. Hiru horietatik Sagittarius da emateena, izan ere, dagoeneko hainbeste ikasitako Fire trine honen amaieran daude, bizitza filosofia sendoa eta asmo on ugari dituena.\nNola orekatzen dugu sua?\nHau da energia maskulino indartsua duen lehen elementua, eta barruko printzipio femeninoak erraz alde batera uzten ditu, pertsona baten inguruan dagoen guztia erretzen du eta bere gorputzeko eta bizitzako Ura guztia lurruntzen du. Maitasunik gabeko bizitzak ez du merezi bizitzea, eta zoriontsuagoak izan daitezen, pertsona sutsu guztiek beren alde emozionala errespetatu eta beren behar emozionalak aitortu behar dituzte. Kanpoko munduan, emakumearekiko duten harremana da, emakumearen printzipioa maila zabalago batean ezabatzea, gizakiaren bizitza azkenean era guztietako gatazkak sortuz.\nSua elementuak gidatzen duen edonork duen erronkarik handiena bidean lasai eta lasai egotea da. Aurrera egiteko premia handia dutenez, goranzko batekin jaiotakoek edo Sutan planeta askok jaiotakoek ahaztu egiten dute ikuspegi pasiboa beharrezkoa dela aktiboa bezainbeste. Terapiak mirariak egin ditzake hemen, zerbait berria ikasten dutenean eta xahututako energia zati bat aurrezteko edo birziklatzeko aukera izaten dutenean ez baitira kontzientzia edo ilusioa falta.\nLeo Eskorpioia Kilo Aries Taurus\nleo emakumea eta sagitario gizona\nakuarioak eta minbizia bateragarriak dira\npiszek eta minbiziek bat egiten dute\nleo gizona eta kaprikornio emakumea


'Kirolaren zehar-balioa' ikasteko batzarra | El Diario Vasco\n'Kirolaren zehar-balioa' ikasteko batzarra\nEuskadiko kirolaren VI. biltzarra azaroaren 17an eta 18an burutuko da Donostian\nEL DIARIO VASCO Martes, 15 noviembre 2016, 11:26\nJon Redondo, Eusko Jaurlaritzako Gazteria eta Kirol zuzendariak 'EAEko kirol arloko giza baliabideen lan-egoerari eta kualifikazioari buruzko azterlana' aurkeztu du. Euskadiko kirolaren lan eta prestakuntzaren arloko errealitatearen berri edukitzeko egin dute ikerketa. Alde batetik, bi eremu horietan sektoreak dituen beharrak ikustea zen xedea, eta, bestetik, Euskadin kiroleko profesionalen sarbidea eta jarduera arautuko dituen lege bat onartuz gero, hobeto erantzutea ahalbidetuko duen informazio jakin bat eskuratzea. Lege horrek, beste alderdi batzuen artean, kirolaren eremuan aritu ahal izateko behar den prestakuntza erregulatuko luke.\nAteratako ondorio nagusiek azpi-prestakuntza eta profesionalizazio falta azpimarratzen dituzte.\nEdonola ere, prestakuntza edo titulazio egokia ez duten pertsonen erdiak baino gehiagok (% 56,4k) 750 ordutik gorako esperientzia dauka, eta, beraz, litekeena da gaitasun jakin batzuk izatea. Boluntarioen (% 65,9) nahiz profesionalen (% 55,8) artean agertzen da azpi-prestakuntza.\nBoluntario-irudia indartsua da, eta profesionalizazio eskasa dago. Pertsonen % 30,2k bakarrik jotzen dute kirola beren jarduera nagusitzat berariaz, ogibidetzat ulertuz hori, edo eguneroko jardueran denbora gehien eskaintzen dioten jardueratzat joz.\nGainera, kirola maskulinizatuta dago, % 26,7 bakarrik dira emakumeak. Boluntarioek garatzen dituzte jardueren erdia baino gehiago (% 55,4). Kirol federatua (% 79,9) eta eskola-kirola (% 63,1) dira boluntario gehien dituzten eremuak.\nEuskadiko kirolaren VI. biltzarra\nBestalde, Jon Redondok datozen azaroaren 17an eta 18an Euskadiko kirolaren VI. Biltzarra burutuko dela ere gogorazi du, Kirolaren zehar-balioa leloarekin aurten. Lau urterik behin antolatzen den Biltzar honen helburu nagusia da, kirolaren sektoreko eragile guztien arteko hausnarketa eta esperientzia nahiz ezagutza-trukea egitea, ikuspuntu ezberdinak elkartzea lagungarri gertatzen baita kirolaren mundu aldakor eta konplexua ulertzeko.\nBi egunez, bai Hernaniko Orona Fundazioan bai Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean, beti ere kirola eta giza garapena abiapuntutzat hartuta, ondorengo hiru ardatz nagusi izango ditu biltzarrak: eskola kirola, kirol soziala eta kirol politikak eta kudeaketa.\nKirolaren arloko 200 profesional inguru elkartuko ditu Biltzarrak, batez ere kirol kudeatzaileak, izan enpresa pribatuetakoak, administrazio publikokoak nahiz kirol federazioetakoak. Ondorengo esteka honetan ikus daiteke Biltzarraren egitarau osoa.\nCalparsoro: «Podría haber más centros de menores implicados en la prostitución» El 40% de las personas con depresión tiene un problema con el alcohol


Gakoak - Page #5\nCovid-19a dela eta merkataritzaren itxiera luzatzeko erabakia hartu du Pariseko gobernuak, eta horrek haserrea eragin du Ipar Euskal herriko merkatarien artean. Oihana Teyseire kazetariak azaldu digu Abenduaren 1ean protesta ekimen bat egiteko asmoa ere badutela, desobedientzia ekintza gisa. Horrez gain, kezka eragin du Macronen alderdiak proposatutako poliziari buruzko lege berriak. Besteak ebste poliziaren irudiak "modu maltzurrean" zabaltzea debekatu nahi dute, "modu maltzurra" zer den zehaztu gabe.\nHego Euskal Herrian gazteen langabezia tasa altuari buruz hizketan ekin diogu gaurko analisiaren tarteari Eguzki Urteagarekin. Adineko emakumeen aurkako indarkeria matxistari buruz ere hitz egin dugu, eta baita Donald Trump AEBetako jarduneko presidentea karguari eutsi nahian egiten ari denari buruz ere.\nLehen aldiz hartu du parte Gakoak saioan Alfre Elgezabal Bizkaia Irratiko kazetariak. Bilboko portuko zamaketarien lan gatazkari buruz eta Covid-19a dela eta euskara eta euskalgintza pairatzen ari den egoerari buruz hitz egin dugu berarekin.\nArduragabekeriatzat jo du Beñat Zaldua GARAko kazetariak Salvador Illa osasun ministro espainiarrak gaur egindako iragarpena. Are gehiago kontutan izanda aldez aurretik egin zituen iragarpenak ez direla bete. Bestalde, memoriaren eguna izaki, Gasteizko legebiltzarrean "gaur egindako ekitaldia euskal gizartean aspaldidanik existitzen den kontsentsu minimo horren isla" dela azaldu digu.\nEuskal Autonomia Erkidegoan tabernak ixteko agindua indarrean egon den lehenengo asteburuaren ondoren, hartutako neurriek sektorean duten eraginari buruz hitz egin dugu Estitxu Garairekin. Horrez gain, Pfizer konpainiak euren bakunak %90eko eraginkortasuna duela iragarri ondoren, osasuna logika kapitalistatik atera behar dela aldarrikatu du Garaik.\nAmerikako estatu batuetako hauteskundeei buruz hitz egin dugu Eguzki Urteagarekin. Bidenen balizko garaipenaren gakoei buruz eta parte hartzearen igoerari buruz hitz egiteaz gain, Trumpek hartu duen jarrerari buruz ere hitz egin dugu berarekin.\nBeñat Zaldua: "Pentsatzekoa da errepublikar eta demokraten arteko arrakalak sakontzen jarrai dezakeela"\nEstitxu Garai: "Estatu Batuetako presidentea lehenengo aukeratzen dutenak botere ekonomikoak dira"\nOihana Teyseire: "Ikusten da ez dabilela ohi bezainbeste jende karriketan"\nIraia Oiarzabal: “Eskolak gune seguruak badira batez ere profesionalen lanari esker izan da”\nBeñat Zaldua: “Ez dakigu non gertatzen diren kutsatze gehienak, ez dituzte datu horiek ematen”\nEstitxu Garai: “Iruditzen zait etxeratze orduak eta horrelakoek oso tonu militarrera garamatzatela”\nEguzki Urteaga: “Ipar Euskal Herrian kultura politikoa aldatu egin da”


Doktrina euskaraz, eskola erdaraz - Ahotsak.eus\nDoktrina euskaraz, eskola erdaraz\nDoktrina euskaraz, eskola erdaraz Doktrinan dena euskaraz egiten zuten, apaizarekin; eskolan, berriz, dena erdaraz. Don Felipe anti-erdara ei zen, oso euskalzalea. Eraztunik-eta ez zieten jartzen eskolan, euskaraz egiteagatik. Baina apaizak zigortu egiten zituen erdaraz zebiltzanak.\nBideo hau erabili nahi baduzu, jarri gurekin harremanetan eta kalitate onean bidaliko dizugu. Ez ahaztu mezuan ARA-059-030 kodeko bideoa nahi duzula aipatzea: ahotsak@ahotsak.eus\nDoktrinan dena euskaraz egiten zuten, apaizarekin; eskolan, berriz, dena erdaraz. Don Felipe anti-erdara ei zen, oso euskalzalea. Eraztunik-eta ez zieten jartzen eskolan, euskaraz egiteagatik. Baina apaizak zigortu egiten zituen erdaraz zebiltzanak.\nGaia(k): Ohiturak eta bizimodua » Hezkuntza » Eskola , Euskara » Euskararen egoera , Ohiturak eta bizimodua » Erlijioa » Elizarekin lotutako pertsonak , Ohiturak eta bizimodua » Erlijioa » Eliza giroko ospakizunak\nIkasketak non burutu zituen\nMaisuaren eta abadearen arteko ika-mikak\nEskolara joan ordez, gaztainatara\nEskolako garaiak eta "auxilio soziala"


Albisteak - Aire konprimituzko aparra itzaltzeko gailua, su kimikoaren etsaia\nMotxila aire konprimituko aparra sua itzaltzeko gailua\nModernizazio prozesuaren aurrerapen bizkorrarekin, suteen egoera gero eta zailagoa da. Bereziki, konpainia petrokimikoek gero eta larrialdi gehiago izaten dituzte eguneroko produkzio prozesuan. Hondamendi kimiko arriskutsuen istripu bat gertatu ondoren, bat-bateko hedapen azkarra eta kalte ugari ditu. Lesio modu asko daude, detektatzea ez da erraza, erreskatea zaila da eta ingurumena kutsatuta dago. Gas toxikoak eta kaltegarriak diren inguruneen larrialdiei erantzuteko, espazio txikietako erreskatea, sute mota desberdinetako larrialdietako suteak eta kutsadura kimikoa deskontaminatzea bezalako ekipoek maiz betetzen dute eginkizuna.\nEtxeko suteak itzaltzeko eta deskontaminatzeko banakako ekipoen garapena nahiko atzeratua dago eta presio negatiboaren aparra egiteko metodora mugatzen da. Apar-printzipio hori pixkanaka ezabatzen joan da aparra egiteko efektu ez onuragarria dela eta. Caf (aire konprimituko apar) sisteman oinarritutako presio positiboko aparra egiteko printzipioa gero eta ezagunagoa da apar suteak itzaltzeko eta deskontaminatzeko eremuan.\n1. Aire bidezko deiaren eta aparreko sua itzaltzeko funtzioaren konbinazioa, norberaren segurtasuna babesteko\nMotxila aireztatzeko eta aparra itzaltzeko gailuak modu arinean konbinatzen ditu airea hartzeko aparatuak aparreko itzalgailua. Erabiltzen denean, arnasketa-maskarak eraginkortasunez ekiditen du erreketan eta kutsadura kimikoan sortutako gas toxikoak giza gorputzean kalteak eragitea. Maskarak begi bakarreko leiho bat eta leiho handi bat hartzen ditu. Ikuspegi lenteak, arnasten duen aire fluxuaren norabidearen kontrolaren bidez, lentea argi eta distiratsu bihurtzen du aurpegi maskara osoa erabiltzean, aurpegia babesten du ikusmena blokeatzen ez duen bitartean.\nGailu honen presio positiboaren aparra egiteko printzipio aurreratuak aparra egonkorra bihurtzen du eta biderkatzailea handia da. Sutearen eszenan jendea gorputz osorako sprayarekin estali ondoren, babes geruza bat sor daiteke sugarraren kaltetik babesteko eta operadoreak eta objektuak bilatu eta erreskatatzeko hobeto babesteko.\n2. Motxilaren diseinua eramateko egokia da\nMotxilak airea hartzeko eta aparra itzaltzeko gailuak motxilen diseinua hartzen du eta eramateko erraza da. Gailua egitura trinkoa da, bizkarretik bizkor mugitzen da, eskurik gabea, eskalatzeko eta erreskatatzeko modukoa, eta operadoreen beharrak asetzeko larrialdi eta espazio estuetan larrialdiko suteen aurkako eta deskontaminazioko eragiketak burutzeko. Egiturazko ezaugarri horri esker, mpb18 gailua egokia da hainbat lur eta aplikazio konplexutarako. Oso zabala.\n3. Suteak itzaltzeko maila altua\nErabilera bikoitzeko airea hartzeko eta aparreko sua itzaltzeko gailuak suteak 4a eta 144b ditu, hau da, su-itzalgailu eramangarri baten sua itzaltzeko ahalmena hainbat aldiz gainditzen du. Gailu honek 144 litroko olio-ontziaren sugarra itzal dezake gasolina sute zailetarako.\n4. Spray distantzia luzea\nSu iturriaren bero erradiazioak jendea hurbiltzea zailtzen duenez, zaila da itzalgailu arruntek suteak itzaltzeko ahalmena betetzea. Erabilera bikoitzeko airea eta aparreko sua itzaltzeko gailuaren ihinztapen distantzia 10 metrokoa da, hau da, hauts lehorreko itzalgailuen hirukoitza eta gasezko su itzalgailuen 5 aldiz Times. Seguruagoa da operadoreek sua iturritik urrun itzaltzea, eta haien egoera psikologikoak egonkorragoak dira, eta horrek suteen aurkako efektua asko hobetzen du.\n5. Behin eta berriz bete eta erabili gunean\nMotxilak airea hartzeko eta aparreko sua itzaltzeko gailuak ez du presiorik, beraz, noiznahi eta nonahi bete daiteke. Barrikako materiala korrosioaren kontrakoa da, eta ur gezaz, itsasoko uraz eta abarrez bete daiteke. Bertan, sua itzaltzeko likido ontzi bat bota ondoren, hartu ura inguruan eta nahastu jatorrizko apar likidoarekin. Mugitu gabe berriro erabil daiteke, eta sua itzaltzeko ahalmena bikoiztu egiten da.\n6. Ontologia segurtasuneko hiru geruzako bermea\nLehenengo babes geruza: erabilera bikoitzeko airea arnasteko eta aparra itzaltzeko gailuak karbono zuntzez estalitako gas konposatuzko bonbon estandarrak erabiltzen ditu. Gas bonbonek pisu arinaren, errodamendu presio altuaren eta segurtasun errendimendu handiaren ezaugarriak dituzte. Hau da, gaur egun, segurtasun handiko munduko Gas bonbonak.\nBigarren babes maila: gailuaren presio erreduktoreak segurtasun balbula bat du presio erreduktorearen irteerako presioa gainkargatik babesteko. Irteerako presioak 0,9 mpa gainditzen dituenean, segurtasun balbula automatikoki irekiko da presioa arintzeko, operadorea presio altuetatik babesteko.\nHirugarren babes maila: manometroa operadorearen bularraldean erabiltzen da eta presio baxuko alarma gailu bat erantsita dago. Gas zilindroaren presioa 5,5 mpa baino txikiagoa denean, alarmak alarma bizia joko du operadoreari gas zilindroaren presioa nahikoa ez dela gogorarazteko eta eszena garaiz ebakuatzeko.\n7. Garbia eta ingurumena errespetatzen duena\nHauts lehorreko itzalgailuaren hautsak ingurumena kutsatzen du eta gizakien arnasguneak narritatzen ditu. Itogarria izan daiteke aire zirkulazio eskasa duen ingurunean erabiltzen denean. Motxila aireztatzeko eta aparreko sua itzaltzeko helburu bikoitzeko gailuak ingurumenarekiko errespetuzko apar anitzeko agenteak erabiltzen ditu. Ihinztatutako aparrak ez du gizakien arnasbideetarako eta larruazaleko narritadurarik. Aparra modu naturalean degradatu egingo da ordu gutxiren buruan eta ez du ingurunea kutsatuko. Erraz garbitzen da gunean erabili ondoren. Ingurumena zaintzeko garapen politika nazionala ezarri zuen.\n8. Deskontaminazio abantailak\nMotxila airea arnasteko eta aparreko sua itzaltzeko helburu bikoitzeko gailuak abantaila nabariak ditu deskontaminazioan, egiturazko ezaugarriak dituelako. Barrika korrosioaren kontrakoa da eta pozoin motaren arabera dagokion deskontaminazio soluzioarekin bete daiteke; pita kendu eta erraz ordezkatzen da. Eta atomizazio efektu onaren ezaugarriak ditu, laino isuriaren norabide anitzeko ebakidura, estaldura eremu handia eta atxikimendu indartsua. Aire deitzeko funtzio propioarekin, pertsonak, ibilgailuak, ekipoak eta instalazioak, kutsadura iturriak eta abar azkar eta modu eraginkorrean desinfektatu ditzake, infekzio iturria modu eraginkorrean isolatu eta kutsadura hedatzea ekidin dezake.\n9. Istiluak hautsi eta ekiditeko abantailak\nGailu honi agente narritagarriak gehitzea istiluen prebentziorako arma bihurtzen da. 10 metroko ihinztapen-distantziak eta 17 litroko edukiera handiak bermatzen dute produktuaren istiluen aurkako prebentzioa.\nProduktu hau oso erabilia da suteak itzaltzeko, kimika, bidalketa, petrolioa, meatzaritza eta beste sail batzuetan, suhiltzaileek edo erreskateek suteen aurkako borroka, erreskatea, hondamendiak arintzeko eta erreskatea hainbat ingurunetan ke trinkoa, gas pozoitsua, lurruna edo oxigeno gabezia. Laguntza lana.


Praktikak – Lukai Eskola\nLukai Eskola > Praktikak\nLukai Eskolak kolaborazio erlazio estua dauka kirol espazio nahiz instituzioekin. Zure garapen profesionalerako beharrezko duzun guztia hementxe topatuko duzu.\nBere aktibitate urteetan zehar Lukai Eskolak ongizate zentru garrantzitsuekin egin izan ditu kolaborazioak. Zarautzeko Spa Gym Malecón edo Zumaiako Zelai Talasoterpia dira honen adibide ederrak. Zentru hauek eskolarekin duten harreman estuak gure ikasleek beharrezko dituzten bisita gidatuak eta praktikak bermatzen dituzte.\nLukai Eskolak kolaborazio akordioak ditu kirol instituzio desberdinekin. Hauen artean Gipuzkoa mailan garrantzi handikoak daude, eta hauentzat gure ikasleek posible den heinean postkonpetizio masajeak egiten dituzte praktikatzeko.


Azkoitiko parke estalia, behin-behinean zabalik eta erabilgarri - Urola Kostako Hitza : Urola Kostako Hitza\nAzkoitiko parke estalia, behin-behinean zabalik eta erabilgarri\nAzkoitiko Udalak adierazi duenez, estalkia eta kiskalitako jolasak berriro jarri arte irekita egongo da parkea. Joan zen urtarrilaren 2an su eman zioten parkeari, eta, ordutik, gunea garbitzeko lanetan aritu da udala.\nAzkoitiko parke estaliaren egungo irudia, garbiketak egin ostean. (Azkoitiko Udala)\nAzkoitiko parke estalia irekita eta erabilgarri dago berriro haurren eta gaztetxoen gozamenerako. Azkoitiko Udalak jakinarazi duenez, berriro estalkia eta kiskalitako jolasak ezarri arte egongo da irekita parkea. Ia hilabete pasatu da parkeari su eman ziotenetik; hain zuzen ere, urtarrilaren 2ko goizaldean gertatu zen ezbeharra, eta kalte nabarmenak eragin zituen suteak.\nErakundeak “gogor” gaitzetsi zuen parke estalian gertatutakoa, eta bi egunen buruan ekin zieten gunea txukuntzeko eta konpontzeko lanei. Imanol Arrizabalaga udaleko Hirigintza zinegotziak aurreratu zuenez, parkea behin garbituta “berreraikitzeko prozedura” martxan jarriko dute, parkeak lehen zuen itxura berreskuratu dezan.


KIMU deialdiaren laugarren edizioaren emaitzak — Euskal kultur erakundea\nNerea Gorriti, Naia Muñoz, Mikel Pikaza eta Igor de Quadra aukeratuak izan dira 2019ko KIMU programan parte hartzeko. Lau artistek haur eta gazteei zuzendutako arte eszenikoetan trebatzeko formakuntza bat jasoko dute. Donostia Kulturak eta Euskal kultur erakundeak dute KIMU programa eramaten Biarritz Culture eta Teatro Paraiso egiturekin partaidetzan.\nProgramaren helburua da master-classekin eta jaialdietako egonaldiekin trebakuntza-ibilbide bat diseinatzea, haur eta gazteei bideratutako euskarazko arte eszenikoen sorkuntza aberasteko eta dinamizatzeko. Lau artistek zuzendaritza artistiko baten laguntza eskuratzen dute bakoitzaren trebakuntza-ibilbidea prestatzeko.\nHasteko Frantzia ipar ekialdeko Kingersheim hirian iragaiten den Momix Festibalean egonen dira 2019ko urtarrilaren 31tik otsailaren 10era, festibala hori haur antzerkiaren Europako hitzordu nagusi bat delarik.\nEKE - Frank Suarez: frank.suarez@eke.eus


21 Urria | Eusko Jaurlaritza\nOnda Vascan egin dioten elkarrizketan, sailburuak honako hau nabarmendu du: “aukera bat dugu aurrean, ez mehatxua”; izan ere, berdintasun-arloko gaien zeharkakotasun eta lankidetza izaera sendotu egingo da. “Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak zeharkako konexioak ditu, eta haiek aprobetxatu egingo ditugu, berdintasun-politikei beste bultzada bat emateko”.\nSailburuak esan du emakumeen kolektiboa dela “krisiaren eragina gehien jasaten ari den” kolektiboetako bat; izan ere, hala erakusten du azken hilotan emakumeetan egon den langabeziaren igoerak. Hori dela eta, bere sailak neurriak proposatuko ditu, “erabateko berdintasuna lortzeko bidean aurrera egiten jarraitu ahal izateko”.\nPandemiak gizarte-eremuan ekarri dituen ondorioei buruz galdetu diotenean, Artolazabalek nabarmendu egin du Eusko Jaurlaritzak Euskadiko hirugarren sektore sozialeko erakundeen eskutik Elkarrizketa Zibilerako Mahaiari esker eskaini duen erantzun azkarrak duen balioa. “Gai izan ginen errealitate berriei aurre egiteko programa berriak ezartzeko, eta, halaber, gizarte-larrialdietako laguntzak sendotu genituen, oso une delikatuan”. Inor Atzean Utzi Gabe funtsean sartzen diren neurri horiekin 2021ean ere jarrai daiteke, Artolazabalek esan duenez; izan ere, aurrekontu orokorrak prestatzeko, “gizarte-erakundeekin ari gara lanean, haien proposamenak ezagutzeko”.\nArtolazabalek, bestalde, “Euskadin borroka armatuarekin gertatu zenaren memoria mantentzeko eta transmititzeko” beharra ere aipatu du. Hori horrela, “gertatu zenaren eta eragin zen kaltearen bidegabekeria gogoraraztearen alde” agertu da, “hiltzea beti izan baita okerreko bidea”. Gainera esan du Gogora - Memoriaren, Bizikidetzaren eta Eskubideen Institutua memoria historikoaren arloan aurrera egiteko esparru egokia dela; izan ere, bertan dute ordezkaritza Eusko Legebiltzarrak izendatzen dituen alderdi politiko guztiek.\nAzkenik, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak espetxeen arloko transferentzia ere defendatu du; izan ere, horrela, dagokion lege organikoa betetzen da, kontuan hartuta aspaldi egon behar zuela transferentziak eginda. “Espetxe-arloan, politika errestauratiboaren eta humanitarioagoaren aldeko apustua egingo dugu; izan ere, zigorrak bete egin behar dira, baina betetzeko modu asko daude”.


Hauteskundeak M26: Hauteskunde kanpainako bigarren eguna, 2019ko maiatzak 11 | EITB Udal eta foru hauteskundeak\nEAJk proposatu du Gasteizko Salburua eta Zabalgana auzoak 'ekobulebar' baten bidez lotzea; EH Bilduk Bilboren "bigarren eraldaketa handia" nahi du; eta Elkarrekin Podemosek EAJren aurka jo du.\nMendia eta Egiguren, Rubalcabaren agurrean. Argazkia: EITB\nEkoboulevarraren proiektua aurkeztu du EAJk Gasteizen\nLehen ekitaldi nagusia Bilboko Casillan egin du EH Bilduk\nMaletak egiteko eskatu die Elkarrekin Podemosek Leioako jeltzaleei\nAlderdi Popularrak emakumeak izan ditu gaur gogoan\nElkarrekin Podemosen hitzetan, abandonatuta sentitzen da Basauri erakundeengandik\nMaiatzaren 26an inor ez dadila etxean geratu eskatu du Ortuzarrek\nAlderdi Popularraren ardura nagusietakoa langabezia da\nHauteskunde orokorretako 260.000 botoak baino gehiago lortuko direla dio Otegik\nEAJk proposatu du Gasteizko Salburua eta Zabalgana auzoak 'ecobulebar' baten bidez lotzea. Eremu berdeak, bizitzeko tokiak eta kultur eta berrikuntza lekuak bilduko lituzkeen korridore ekologikoa izango litzateke.\nGorka Urtaran Gasteizko alkateak eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak, kargu horietarako EAJk dituen hautagaiekin, Abiadura Handiko Trena hirian nola sartuko den izan dute hizpide. Urtaranek adierazi du hiriaren eraldaketa horrek Salburua eta Zabalgana 'ekobulebar' baten bitartez lotzeko aukera sortzen duela. Korridore ekologiko handia izango omen litzateke, garraio funtzioari eutsiko liokeena (trena, tranbia eta bestelako bideak), baina lotura berde horrek eremu berdeak, mikromugikortasun iraunkorra (bizikleta, oinezkoentzako bideak, ibilgailu elektrikoak), bizilekuak eta kulturarako eta berrikuntzarako tokiak barne hartuko lituzke.\nArratsaldean, Unai Rementeria EAJren ahaldungai nagusiak, Getxon egindako ekitaldi batean, maiatzaren 26an botoa emateak duen garrantzia azpimarratu du, "herritarren egunerokoarekin erabat lotuta dauden gaiak" erabakitzen direlako: "Zerbitzu sozialak, enplegu politikak edo garraio publikoa, besteak beste".\nRementeriak esan du udal eta foru hauteskundeetan "pertsona fidagarriak" aurkeztuko dituela EAJk, "kaleko jendearentzat garrantzitsuak" diren gauzak daudelako tartean.\n"Madrilgo lezioa ikasi behar dugu", ohartarazi du Rementeriak. "Hiru hauteskunde hiru urtetan eta, nola daude? Lehenengo egunean bezalaxe: liskarrak, gobernurik gabe, proiekturik gabe. Geldirik".\nBilboko La Casillan egindako ekitaldi handi batean, Jone Goirizelaia EH Bilduren Bilboko alkategaiak esan du hiriak "bigarren eraldaketa handia" behar duela eta, horretarako, "jendearen Bilbo" eraiki beharra dagoela, multinazionalen eta inbertitzaileen "makroproiektuen" ondoren. Hala, Udalean "norabide aldaketa" egitearen alde egin du.\nBea Ilardia ahaldungai nagusiak esan du EH Bilduren helburua Bizkaian "eragin handiagoa" izatea dela, EAJri gailentzea "Bizkaia justuagoa, solidarioagoa eta bizi kalitatean aurreratuagoa" egiteko, eta aurrerapenak "bizkaitar guztiei helarazteko, ez batzuei bakarrik".\nPernando Barrena Europako hauteskundeetarako hautagaiak ere hartu du hitza. Bruselara "Europa honek ordezkatzen ez gaituela" esatera joango dela aipatu du, Europako Parlamentua "estaturik gabeko nazioen bozgorailu" izan dadin.\nBarrenak gogorarazi du Oriol Junqueras, Orain Errepublikak koalizioaren zerrendaburua, preso dagoela; gaineratu du nazioarteari adieraziko diola ezin dela bakea egonkortu "dituzten ideiengatik presoak dauden bitartean" eta ETAko presoak libre uztea eskatuko duela.\nBestalde, Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak esan du koalizio abertzalea "herri honen historia idazten" ari dela, eta maiatzaren 26ko orokorretako 260.000 botoak gainditu nahi dituztela.\nLeioan egindako ekitaldi batean, Eneritz Madariagak, Elkarrekin Podemosen Bizkaiko ahaldungai nagusiak, kritikatu du EAJk "lurraldea, zerbitzuak eta herritarrak zatitzen" dituela" gehien ordaintzen duenari salduz, lagunei azpiegitura handien proiektuak ematen, behar ez diren lanetan diru publikoa xahutuz".\nMadariagak "jendea politiken erdigunean jarriko duen eredu alternatiboa" aldarrikatu du. "Guk, Elkarrekin Podemosek, Aldundiaren lehentasunak irauliko ditugu, eta Bizkaiko gehiengo sozialaren eskubideak eta beharrak defendatuko ditugu", azpimarratu du.\nBestalde, Basaurin egindako beste ekitaldi batean, Lander Martinez Podemos Euskadiren idazkari nagusiak salatu du EAJren udal politikak direla "bete gabeko promesen adibide argia", eta udal hauteskundeetarako "boto-paper aurrerakoia" Elkarrekin Podemosena dela.\nMartinezek esan du haien hautagaitzak "gure aniztasuna, gizonezkoen eta emakumezkoen berdintasunaren aldeko borroka eta inguruarekiko ardura duen udalerria" ordezkatzen duela.\n"Zenbatetan hitz egin dute trenbideko pasabideaz eta Jaurlaritzak berak arriskutsutzat jotzen duen trenbideak zatitzen duen herri hau batzeaz? Basauri urtetan bizi izan da alkateek bete ez dituzten promesekin", kritikatu du.\nPSE-EEk igandean ekingo dio berriro kanpainari, izan ere, atzo bertan behera utzi zuen Alfredo Perez Rubalcabaren heriotzagatik, eta bihar PSOEren idazkari ohiari omenaldia egitea izango da kanpainako ekitaldia.\nSozialistek atzo erabaki zuten hauteskunde kanpaina etetea iktus baten ondorioz hil den buruzagi ohiaren heriotzaren berri izan zutenean.\nHori horrela, gaurko ez dute inolako deialdirik egin, eta bihar omenaldiarekin berrekingo diote agendari.\nAmaya Fernandez EAEko PPren idazkari nagusi eta Bizkaiko ahaldungai nagusiak adierazi du "fokua" Bizkaiko emakumezkoen langabezian jarri behar dela, eta "EAJren eta PSEren erakundeen arreta gabezia amaitu" behar dela, lurraldeko "lan prekarietatea feminizatu" dutela iritzita.\nAmaya Fernandezek Bilbon egin ditu adierazpenok, emakumeekin egindako ekitaldi batean. Bertan izan da, era berean, Raquel Gonzalez, PPren Bizkaiko burua eta Bilboko alkategaia.\nFernandezek lurraldeko emakumeen langabezia maila "kezkagarriaz" ohartarazi du, eta horregatik, "okerren daudenengan fokua jarriko duen" enplegu egitasmo berezia iragarri du. Izan ere, "kasu askotan erakundeek ahazten dituzten eremuetako emakumeak dira" okerren daudenak, "besteak beste, Ezkerraldekoak eta Bilbokoak, Euskadin langabezia maila altuena duen hiriburukoak".\nAhaldungai nagusiak salatu du EAJren eta PSE-EEren foru-gobernuak "bizkaiko lan prekarietatea feminizatu" duela, zerbitzuen sektorea bezalaxe, emakumeak "langabeziara edo lan prekarioetara bultzatzen".\nHorren harira, esan du ez diola harritzen Bizkaia izatea "azkena Euskadin enplegu sorkuntzan", zeren "Teresa Laespada Enplegu diputatu eta hautagai sozialistak ez ditu enplegu datuak ezagutzen, atzo hautagaiek egin zuten eztabaidan agerian geratu zen moduan, errealak ez diren datuak eman eta 4.500 langabe ahaztu baitzituen".


Errege Seminarioa patronatuaren esku egongo da gaurtik aurrera - Bergara - Goiena.eus\nErrege Seminarioa patronatuaren esku egongo da gaurtik aurrera\nOihana Elortza 2006-07-14 11:01\nEraikineko fatxada berrituko dute eta hainbat konponketa egingo dituzte barruan, auditorioa eta ikastolako lan berriekin batera.\nGaur, egubakoitza, 11:00etan, dute hitzordua eginda errege seminarioaren lagapen hitzarmena sinatzeko Victoriano Gallastegi alkateak, Juanjo Alvarez Unedeko zuzendariak eta Paulino Luesma Espainiako gobernuak Euskadin duen delegatuak.\n"Lagapen honek bi baldintza nagusi ditu: Unedek Bergaran jarraitzea eta eraikina hezkuntzarako eta kulturarako erabiltzea", dio Juanjo Alvarez Unedeko zuzendariak. "Horregatik, Unedek eta Aranzadi ikastolak bertan jarraituko dute eta hirugarren zatia udalak erabiliko du auditorioa egiteko", azaldu du segidan Juanjok.\nDena berrituko dute\nEraikina patronatuaren esku egonda, zati bakoitza erabiltzeko lanak hasiko dituzte. Kanpotik begiratuta, eraikinaren fatxada eta arkupeak berrituko dituzte eta ikastolak sarrera berri bat izango du Munibe plazatik, pasabide bat eginez. "Telefonicako eta San Martin plazako sarrerak galduko ditugu eta Munibekoa eta jolastokiko biak izango dira sarrera berriak", dio Patricia Urrutia Aranzadiko zuzendariak. San Martin plazako sarrera nagusitik auditoriora sartuko da gero eta Unedera joateko, berriz, beste sarbide bat egingo dute ezkerretara, Banco Guipuzcoano aldera.\nBarruko aldaketak ere handiak izango dira. "Unedek erabiliko duen gunean, adibidez, gela handiekin txikiak egingo ditugu, komun berriak egingo ditugu, igogailua jarriko dugu, liburutegi berria eta beste solairu bat izango du eta eraikin osoan wifi sistema sartuko dugu. Gero eta ikasle gehiago ditugu eta lan hauek ikastetxearen eskaintza sendotuko dute", dio Juanjo Alvarezek.\nAuditorioa egiteko, berriz, erretaula atzera botako dute. "500 lagunendako tokia izango du eta proiektua irailaren 15erako entregatuko dute", dio Victoriano Gallastegi alkateak. Hori egiteko, ikastolako gela batzuk erabiliko dituzte baina beste txoko bateko tokia hartuko du gero ikastolak.\nIkastolako jolastokian aparkalekua egingo dute, "baina datorren ikasturtea bukatu arte, behintzat, ez dituzte lanak hasiko", aurreratu du Patriciak. Gainerako lan guztiak 2007an hasiko dituzte, auditorioaren proiektua aztertu eta gero.


Informatika erraza esku-eskura\nAurreko batean, komentatu genuen Androiden Lollipop bertsioak, beste hizkuntza batzuekin batera, euskara ekarriko lukeela, baina hori ez da gertatu, zergatik?\nGai honen inguruko artikulu bat dakarkizuet. Artikuluak, horrez gain, sakelako eta tableterako beste sistema eragile batzuen gaineko informazioa\nEgilea: Sandor Sarria / Ordua: 10:20 iruzkinik ez:\nMitzuli: hizkuntzak itzultzeko aplikazioa\nGaurkoan Android sistemarako aplikazio berri baten berri dakarkizuet: Mitzuli. IXA taldeko Mikel Artetxek sortu du aplikazioa "hizkuntzaren hesia gainditzeko".\nMitzuli itzulpenerako aplikazioa da, eta antzeko beste aplikazioen aldean ezaugarri interesgarri batzuk ditu: hasteko 50 itzulpen noranzko egiteko aukera ematen digu -gehiago dira bidean-, eta batez ere hizkuntza gutxiagotuak edo ez hegemonikoak ditugu hemen, nahiz eta bestelakoak ere izan (afrikaansa, aragoiera, asturiera, daniera, errumaniera, esperantoa, euskara, frantsesa, galiziera, gaztelania, hindia, indonesiera, ingelesa, italiera, katalana, kroaziera, malaysiera, nederlandera, okzitaniera, portugesa, suediera eta urduara); jarraitzeko, offline lan egiteko aukera ematen du, nahikoa da aurretik behar ditugun hizkuntzak deskargatzea eta erabiltzeko ez dugu Interneten konektatuta egon beharrik izango, eta, bukatzeko, % 100ean sofware askea da. Hori guztia gutxi balitz, ahots bidezko itzulpenak egiten ditu -esaterako, hizkuntza batean grabatu, eta hautatutako hizkuntzan erreproduzituko du-, eta jatetxetako menuak, horma-irudiak ... "irakurri" eta itzuli ditzake.\nEgilea: Sandor Sarria / Ordua: 11:47 iruzkinik ez:\nLantalde bat Android sistema (Android Jelly Bean 4.1.1) euskaratzen ibili bada ere -gehiengoa itzulita omen zuten-, Googlek, ezustean, jakinarazi du Android 5.0 Lollipop 15 hizkuntza gehiagotan egongo dela, horien artean, Euskara eta Galiziera.\nDena den, ez da, momentuz, telefono guztietarako egongo, apurka-apurka guztietan ezartzen arituko dira.\nInformazio gehiago nahi izanez gero, hona hemen bi artikulu: Android euskarazen eta Berrian.\nEgilea: Sandor Sarria / Ordua: 11:29 iruzkinik ez:\nHobelex, zuzentzaile ortografikoa baino gehiago\nUZEIk ondutako zuzentzaile ortografikoa eta lexikoa da. Baina beste zuzentzaileekin alderatuta, lexikoa hobetzeko proposamenak egiten ditu, eta deklinabidea jokatzen du.\nHobelex Microsoft Officerako dago bakarrik, eta erabiltzeko, webgunera jo, deskargatu, instalatu eta edozein zuzentzaile ortografiko moduan erabili.\nInformazio gehiago nahi izanez gero, hona hemen bi artikulu: Sustatun eta Berrian.\nEgilea: Sandor Sarria / Ordua: 11:17 iruzkinik ez:\nIrudiak eta musika nondik hartu?\nEgile eskubideei buruz aritu ginen lehengo sarrera batean, eta horien barruan creative commons eskubideak aipatu genituen. Orain kontu praktikoagoa jorratuko dugu: lan bat prestatu behar dute gure ikasleek -edo guk geuk-, eta, jakina denez, horretan irudiak eta musika txertatuko dituzte, baina nondik hartu? Ohikoena izaten da irudiak google bilatzailearen "irudiak" atalean begiratzea. Oso modu erraza da, baina horrela ez dakigu irudion egileek zer lizentziapean eskegi dituzten, eta lizentzia-mota zein den aurkituta ere, zer esan nahi du horrek?\nArazoa konpontzeko hona hemen Maite Goñik prestatutako azalpena:\nEgilea: Sandor Sarria / Ordua: 09:24 iruzkinik ez:\nAlboan elkarteak "Zeure mugikorrak ezkutatzen duena" kanpaina abiatu du, sakelakoen osagaiak nondik eta nola erauzten diren hausnarrarazteko.\nGure sakelakoen erraietan mineral bereziak ditugu, erraz topatzen ez direnak: koltana, urrea, wolframioa, eztainua... Orduan, non aurkitzen ditugu? Bada, esaterako, Kongoko Errepublikaren ekialdean. Hor ditugu munduko koltan erreserbaren %80, baina minerala ustiatzeko sistemak (ia-ia esklabutzako lan-baldintzak, bortxaketak, kalte ekologikoak...) "odolezko mineral" bihurtzen ditu gaiok.\nInformazio gehiago, Alboan elkarteak argitara eman duen "egunkarian" eta webgune honetan.\nEgilea: Sandor Sarria / Ordua: 13:12 iruzkinik ez:\n.eus domeinua, abian\n2014ko ekainaren 28an .eus domeinuaren erabilerari hasiera eman zioten 92 aitzindarik. Aitzindarien artean denetarik dugu: kultur erakundeak, unibertsitateak, erakunde ofizialak, enpresak...\nProiektuaren hurrengo urratsa, irailaren 16tik azaroaren 18ra arte egingo da, eta, horretan, nahi duten elkarteek, enpresek eta erakundeek aukera izango dute .eus domeinua eskatzeko, eta, abenduaren 3an, Euskararen Egunean, aktibatuko dira.\nHortik aurrera, azken urratsari ekingo zaio, norbanakoa izena ematekoari.\nEgilea: Sandor Sarria / Ordua: 08:55 iruzkinik ez:\nZer da voki?\nLibre Office 4.0 (euskaraz)\nComputer Space (1971) Argazkia: Laughing Squid / Scott Beale\nBlog honetako edukiak kopiatu, partekatu, eta eraldatu daitezke; beti ere, egilearen izena aipatzen bada, edukiokin etekin ekonomikorik ateratzen ez bada eta baimen bera erabiltzen bada.\nArgazkien leihoa gaia. Gaiaren irudien egilea: enot-poloskun. Blogger zerbitzuak eskainia.


Zer Binance trukea gertatu eta noiz eskaintzak hasiko - blockchain News\npromesak arren, Binance ez joan online goizean. Duela egun bat baino gehiago, Lan tekniko burtsan hasi, horrek bakarrik behar bat ekarriko “produktibitatea aldi baterako gainbehera,” baina azkenean gelditu trukatzea lana eta berandu aldi mugagabea. Atzo, Binance CEO Changpeng Jao Twitter idatzi zuen ez zela ezusteko datuak kopiatzeko zailtasun bat, eta datu-basean berriro sinkronizazio bat eskatzen du, bertan hainbat ordu hartuko.\nAt 8.00 Berlinen, Jao berriro ere, egoera iruzkindu, esaten duten garatzaileei hiru sinkronizazio metodo saiatzen ari, abiadura ezberdina: 1-2 ordu, 5 ordu eta 9 orduz hurrenez hurren. Une honetan argi dago azkar metodoak ez zuen lan. azken informazioaren arabera, du “Amaierako datuak balidazioa” dago orain gertatzen ari, merkataritza resumption at espero da 15.00 Berlin on. Ordubete barruan burtsan online da aurretik, erabiltzaile aginduak bertan behera uzteko gai izango da. Gainera, taldea esker onez token bat bezala iragarri “etengabeko laguntza”, trukatzea Batzordeari murriztuko du 0.03% transakzio bakoitzeko otsailean arte 24.\nIzan ere, Changpeng Jao behin eta berriz adierazi du trukea dela offline soilik delako lan teknikoa da, eta hacker erasoa ukatu, erabiltzaile batzuek oraindik uste hack bat da. Zehazki, trukatzea iruzkinak ziren John McAfee eskatzen, hori esanez “Konpainiak ez du hacker erasoa onartu da behartu zuten arte.” Bart, McAfee bere Twitter idatzi zuela “ez da saiatu FUD ereiten,” baina mezuak dozenaka jasotzen zuen informazioarekin burtsan erasotzea buruz. post argazkia egiten erantsita, zein egoeratan, Binance logo azpian, Truke Ustez aitortu bera dela zen eraso. Eta nahiz eta norbaitek onartzen Makafi, askok leporatu crypto informazio onartu gabeko eta txarreko froga adituak: “Irudian batzuek igorri” horia “taldeko – beraz, egitateak frogatzeko?”, “Inoiz photoshop entzun? heldua, “” Oraindik segurtasun aditua. ”\nMakafi azpimarratu zuen “besterik galdera bat egiten du” eta segurtasun aditua daki hori “erasoa gertatu zen bada eta funtsak itzultzeko saiakerak ez ziren berehala hartu, Horietako berreskuratzeko aukerak daude zero murriztu barruan 24 ordu.” Hala, Binance CEO, Nork erantzun tweets asko, esan duenez, programatzaile oraindik “banatzen FUD”, eta ziurtaturik: “zarela oker frogatu egingo dugu.” karguak erantzunez, Binance argitaratua bereganatzea bitcoins eta Ethereum helbideak Txio bat:\nNot FUD zabaldu nahian, baina hau bezalako txostenak dozenaka jaso dut. Ulertzen dut besterik saiatzen ari. segurtasun ikertzaile gisa, potentzial hack askoz erraza ikertu bada berehala ebatzi behar dira ezagutzen dut. Egun geroago zeregin handitu manitude aginduak. pic.twitter.com/u1PL9Z4tGf\n— John McAfee (@officialmcafee) Otsaila 8, 2018\nZer Binance trukea gertatu?\nblockchain News 22 Urtarrila 201...\nJainko maitea!! STOCK MARKET CRASHING!! ...\naurreko Post:Kanadako crypto truke Coinsquare altxatzen $ 30m\nNext Post:Coincheck iragartzen itzultzeak hasiko da datorren astean


"Herriari eman egin behar zaio" - Soraluze - Plaentxia.eus\n"Herriari eman egin behar zaio"\nItziar Agirre 2020-02-04 14:20\nUrtea bukatu dugu bi negozio itxiko diren albistearekin (bata jada itxita dago). Azken urteetan, Mariaje artile-denda, Santa Anako burdindegia, Kulunka gozotegia, Jabierren harategia, Kilika umeen jantzi-denda, Mendata taberna, Venanen Plaza Berriko denda… itxi dira, besteak beste. Lokal batzuetan negozio berriren bat jarri dute, baina gehienek hutsik diraute. Orain, Goiararen eta Gazteluperen txanda izan da.\nZer gertatzen da herrian? Zergatik ez dute negozioek aurrera egiten?\nBeharbada herri honetako alokairuak handiegiak dira bertako salmentarako (hau izan ahal da lokalak hutsik egoteko arrazoietako bat); edo dendarien lan-orduak luzeegiak dira (jendeak ez du nahi horrelako lanik izan, lan asko eta jaiegun gutxi izaten dira).\nAskok esaten dute herria pobretuta dagoela, ez dela jenderik ikusten erosketak egiten. Kanpoan lan egiten dutenek bertan egiten dituzte erosketak, eta azken urteotan herrira bizitzera etorri direnek ere ez dituzte euren erosketak herrian egiten.\nEgia esan, erosketa ohiturak asko aldatu dira azken urteetan. Orain, zentro komertzial handietan eta Internet bidez erosten du gehiengoak. Oso erosoa da etxetik mugitu gabe erosketak egin ahal izatea, baina ez gara jarri pentsatzen horrek sortuko duen eraginaz.\nDendak ixten joaten badira:\n- Zelako herria izango dugu?\n- Ze zerbitzu izango ditugu?\n- Norena izango da erantzukizuna?\nGurea da ardura, gu gara herria pobretzen uzten ari garenak. Denok.\nHorrela jarraituz gero, gremio batzuk desagertzeko arriskuan egongo dira. Adibidez, garai batean askoz harategi gehiago zeuden, gaur egun hiru daude eta bertako langileak jubilatzen direnean… zer gertatuko da? Ba al dago erreleborik? Eta gauza bera gertatutako da arrandegiarekin eta beste denda mota batzuekin.\nNik uste sektore honen inguruan lan handia dagoela egiteko, bai erakundeek, baita guk guztiok hausnarketa eginez ere.\nHerriari eman egin behar zaio, berak berriz bueltan emateko.


LABORAL KUTXAREN ETA RAIFFEISEN BANK INTERNATIONAL (RBI) BANKUAREN HITZARMENA, ENPRESAK FINANTZATZEKO - Laboral Kutxa Prentsa aretoa\nLABORAL KUTXAREN ETA RAIFFEISEN BANK INTERNATIONAL (RBI) BANKUAREN HITZARMENA, ENPRESAK FINANTZATZEKO\nDecember 23, 2013 -an argitaratua Laboral Kutxa(e)k\n– LABORAL Kutxak zubia eraiki du Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdeekin\nLABORAL Kutxak garrantzi handiko akordioa itxi berri du Raiffeisen Bank International (RBI) entitatearekin, bere enpresa bezeroei finantza-zerbitzuak errazteko, Erdialdeko eta Ekialdeko herrialdeetan.\nAliantza horri esker, LABORAL Kutxako bezeroek banku-solaskide zuzena izango dute helmugako herrialdeetan.\nRaiffeseb Bank International (RBI)-ri buruz\n1986an, nazioarteko merkatuak eskaintzen zituen aukerak ikusita, RZB matrizeak Raiffeisen Bank International sortu zuen. Hain zuzen, entitate horrekin sinatu du LABORAL Kutxak hitzarmena. Gaur egun, RBIk presentzia handia du 15 herrialdetan, Erdialdeko Europa osoa eta Ekialdeko herrialdeak barne hartuta, hots, Austriatik hasi eta Errusiako ekialderaino.\nLaboral Kutxarekin ituna sinatu duen entitatea, RBI, Raiffeisen Zentralbank Österreich AG (RZB) bankuaren nazioarteko filiala da. Hori Austriako lehen banku kooperatiboa da, herrialdeko entitaterik hedatuena. 1862. urtean sortu zen, eta 1.700 sukurtsal ditu Austrian, 8.400.000 biztanle dituen herrialde batean.\nNon dihardu RBIk\n* CEEko (Cetral and Eastern Europeko) 15 herrialdetan, banku subsidiarioen bidez.\n* 3.000 sukurtsal ditu.\n* 59.000 langile.\n* 14,4 milioi bezero.\nErdialdeko Europako merkatua eta, batez ere, Ekialdeko Europakoa oso garrantzitsua da EAEko eta Espainiako ETE-entzat, bai inportazio-esportazioak egiteko, bai herrialde horietan produkzio-filialak ezartzeko.\nHala, ikus daitekeenez, multilokalizazioa aukeratu duten 100 enpresatik 13k ekialdeko herrialdeetan ezartzea erabaki dute. Izan ere, Polonia, Ukraina, Errumania edo Errusia, adibidez, etengabe ari dira hazten, eta, dagoeneko, 320 milioi biztanle eta 3,8 bilioi dolarreko (USDko) BPGa dute.\nAkordio hori LABORAL Kutxak enpresen nazioartekotze-prozesuan laguntzeko finkaturiko politikaren barruan kokatu beharra dago, eta erantsi egiten zaie dagoeneko emaitzak ematen ari diren beste akordio batzuei, hala nola, Frantziako Crédit Coopératif eta AEBko National Cooperative Bank erakundeekin sinatutakoei.\nHitzarmenak LABORAL Kutxaren bezeroei ekarriko dizkien abantailak\n1. Erabat eskuragarri izatea Raiffeisen Bank Internationalen eta bere banku subsidiarioen azpiegitura: sukurtsal guztiak eta produktu eta zerbitzu guztiak.\n2. LABORAL Kutxako nazioartekotze-adituen laguntza.\n3. Banka unibertsaleko zerbitzuak.\n4. Bezeroen beharren neurrirako irtenbideak.\n5. Kobratzeko eta ordaintzeko zirkuituen optimizazioa.\n6. Eragiketak tokiko dibisetan egitea.\n7. Finantzatzeko erraztasunak.\n8. Nazioarteko bermeak.\n9. Helburuko nazioarteko adituen banka-aholkularitza espezializatua.\n10. Tokiko merkatuen ezagutza sakona.\n11. Herrialde bakoitzaren inguruko informazio zehatza, honako hauei buruz: eboluzio ekonomikoa, inbertitzeko erraztasunak, herrialdeko kultura, lege-alderdiak eta finantza-irtenbideak.\nRBI-ri buruzko beste datu interesgarri batzuk\n2012ko itxierako datu batzuk, milioi €-kotan:\n* Aktiboak guztira: 136.116.\n* Kapitala: 10.873.\n* Zerga ondorengo mozkina: 748.\nBeste ratio batzuk:\n* Efizientzia: % 63,5\n* Berankortasuna: % 9,8\n* Core tier 1: % 10,7\nMoody´s A2 / S & P: A / Fitch: A\n* Ukraina: 825 / Errumania: 527 / Polonia: 416 / Bielorrusia: 100 / Errusia: 186 /\n* …. 15 herrialdetik 13tan, bankuen Top5en barruan dago.\nCredit Cooperatif @eu finantzaketa hitzarmena @eu Laboral Kutxa @eu national Cooperative bank @eu nazioartekotzea


Hiriburua Ez aitortuta\nAitortutako hizkuntzak Galiziera (Bierzon) eta leonera (inguru batzuetan).\n- Presidentea Juan Vicente Herrera (PP)\n- Estatutua 1983ko martxoaren 2\n- Parlamentua Gaztela eta Leongo Gorteak\n- Guztira 94,223 km2\n- Zenbatespena (2006) 2.523.020 bizt.\n- Dentsitatea 26.57 bizt./km2\nGaztela eta Leongo ibairik garrantzitsuenak Duero eta Ebro dira.\nProbintziak eta hiriburuakAldatu\nGaztela eta Leongo hizkuntza nagusia gaztelania da. Izan ere, lurralde horren ipar-ekialdean sortu zen aditu gehienen ustez.\nBadira bertakoak diren beste mintzaira batzuk ere, ofizialak izan gabe: Leongo mendebaldeko Bierzo eskualdean galizieraren dialektoak hitz egiten dira. Leon, Zamora eta Salamancako probintzietako inguru batzuetan, bestalde, leonera ere mintzatzen da (asturierari lotutako mintzaira). Salamancako probintziaren hegoaldean, badira extremadureraren hiztunak. Azkenik, Trebiñuko Konderrian euskal hiztunak bizi dira, eta ikastola bat dago Argantzongo herrian.\nOrriaren azken aldaketa: 19 abendua 2020, 20:49.