Hezetasun neurtzailea — Elhuyar Zientzia azoka\nHezetasun neurtzailea Guk hezetasun neurtzaile bat egin dugu plaka programatzaile batekin (micro:bit). Landaretan erabiltzen da: landarearen lurran jartzen da eta honek zenbat hezetasun daukan esaten digu. Egia esanda, guk espero duguna da asmakizun hau gure ikastolako baratzean erabiltzea. Baina horretarako denbora gehiago izan beharko genuke. Beraz, espero dugu hurrengo urtean honekin jarraitzea. https://zientzia-azoka.elhuyar.eus/eu/zientzia-azoka-online/gazteen-proiektuak/hezetasun-neurtzailea https://zientzia-azoka.elhuyar.eus/eu/zientzia-azoka-online/gazteen-proiektuak/hezetasun-neurtzailea/@@download/image/Imagen55.jpg\nGuk hezetasun neurtzaile bat egin dugu plaka programatzaile batekin (micro:bit). Landaretan erabiltzen da: landarearen lurran jartzen da eta honek zenbat hezetasun daukan esaten digu. Egia esanda, guk espero duguna da asmakizun hau gure ikastolako baratzean erabiltzea. Baina horretarako denbora gehiago izan beharko genuke. Beraz, espero dugu hurrengo urtean honekin jarraitzea.\nNaroa Santos Román\nUgaitz Préstamo San Cristóbal\nDeskargatu — 640 KB\nKaixo, Hezetasun neurtzaileari buruz lana egin duzuen ikertzaile gazteak! Zuen lan honek asko inpresionatu nau. Lan bikaina, benetan!! ZORIONAK!\nNahiz eta nik beste eremu batean ikertzen dudan (Bioenergia eta biomasan oinarritutako materialak), zuen lanaren aplikazioak zeharkako zerikusia dauka nire arloarekin (azken batean landareak biomasa dira) eta bere aplikazioak landaketen uraren kudeaketarako izan dezakeen potentziala ikertzeko modukoa litzateke. Izan ere uraren kudeaketa arduratsua nekazaritza jasangarri baten ezinbesteko oinarrietako bat da. Aurrera eramateko aukeratu duzuen lana oso interesgarria irudituzait etagustatuko litzaidake jakitea nola jarraitzen duzuen proiektu honekin lanean, hori egitea erabakitzen baduzue.\nProiektuari berari begiratuz, lanaren planteamendua eta metodología oso ondo bideratu duzuela iruditu zait: aurretik egindako lanaren ikerketa bibliografikoa, beste eremu batzuetan ikasitakoaren aplikazioa erabilera berrietarako, proiektua espero zen bezala garatu ez denean izan duzuen malgutasuna eta erreakzio ahalmena ikerketa zientifikoa egiterakoan tresna oso baliagarriak eta beharrezkoak dira. Txostena oso ondo prestatuta dago, atalak ondo banatuta eta informazioa modu oso argi eta egokian aurkeztuta daudela iruditu zait. Apur bat arraroa egin zaidana gailuari “tramankulua” deitzea izan da. Hori ez da horren zientifiko geratu, ez?\nAurrera begira, proposatzen dituzuen hobekuntza eta garapen ideiak oso egokiak iruditu zaizkit. Gailua behar bezala jartzeko euskarri organikoa bilatzeari buruz, ogoratu egurra material organikoa dela eta, behar bezala tratatuta egon ezkero, hezetasuna ondo jasan dezake. Kableak sartzeko tutu organikoak nahi izan ezkero, banbua aukera ona litzateke. Jarraitu horrela, lan bikaina egiten ari zarete!!


Elkarlana oinarri duen TXIMIBITXI proiektuaren bidez bitxien eta apaingarrien bilduma bat sortu dute tximeleten hegoetatik abiatuta.\nErrenteriako Torrekua eraikinean egingo dute bildumaren aurkezpen ekitaldia hilaren 18an, osteguna, arratsaldeko 19:00etan.\nTximibitxi kolaborazio-proiektu bat da, Nymphalur elkarteak hazten dituen tximeletei bigarren bizitza bat eskaintzea da bere asmoa. Hazkuntzaren helburua ez da hegoen ekoizpena burutzea; aitzitik, tximeletaren ziklo osoa errespetatzen du eta bere ingurunearen eta ezaugarrien zabalkundeari begira egiten du lan.\nIdoia Lizeaga eta Udane Errandonea bitxigileek (Habian! Fabrika Kreaktiboa proiektuaren kide) tximeletak protagonista izango diren bitxien (belarritakoak, zintzilikarioak eta eraztunak) prototipoak diseinatzeko erronkari heldu zioten. Emaitza erretxinazko bitxiak eta zilar eta letoizko apaingarrien bilduma bat da. Belarritako modura airean hegan dabiltzan erretxinaz igurtzitako bitxi gardenak, izoztutako atmosfera txikiak biltzen dituzten burbuiletan urrezko ogi zati eta landare elementu txikiekin batera igeri dabiltzan hegoak. Tximeleten edertasun osoa zatika babesten duten mikro-bizitak.\nIkuspek markaren irudi grafikoa diseinatzeko ardura hartu du (logotipoa eta komunikazio materiala). Markaren izaera artisaua, naturala eta dinamikoa islatzen duen gaur egungo diseinua. Irudi hau packaging-ean, produktuaren esentzia azaltzen duten hedapenerako liburuxketan eta erakusketa-materialetan (euskarriak eta esekitokiak) garatu da. Lan honetarako Wood&nika-ren laguntza jaso du, egurrezko oinarriak ekoizteko eta logotipoaren laser bidezko inpresiorako.\nKolaborazioan gauzatu den lan hau posible izan da Habian! egitasmoak Zamalbideko Belabaratz eta Errenteriako Torrekua eraikineko Habian! Fabrika Kreaktiboa proiektu berrien hazitegietako parte-hartzaileen arteko topaketa eta elkarren arteko ezagutza erraztu duelako.\nProiektu honek Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntza ekonomikoa jaso du, tokian tokiko enpresen arteko elkarlanaren alde egiten ari den ahaleginean kokatuta.


Euskaltelen 4K deskodetzaile berria: telebista eta Internet elkarrekin azkenean | Euskaltel Blog\nBerritzen jarraitzen dugu, telebista ikusi bakarrik ez, bizitzen ere has zaitezen. 4K deskodetzaile berriari esker, Replay, Ez zenuen ikusi eta telebistako gainerako zerbitzuak baliatzeko aukera izango duzu, nahi duzun guztia nonahi ikusteko. Gainera, telebistan ere izango duzu Internet, mugikorrean eta tabletan bezain azkar eta erraz.\nBehin probatu ondoren, ezer ez da izango lehen bezala. Zergatik? Begira:\n– 4K bereizmeneko irudi-kalitatea, ohiko HD-k eskaintzen duena baino lau aldiz definizio handiagoa.\n– Android TVko 3.000 aplikaziotik gora deskargatu eta erabil ditzakezu: Twitch, Youtube, Spotify, Plex, Kodi, eta abar.\n– Chromecast bat balitz bezala funtzionatzen du: pantailan ikus ditzakezu zure smartphoneko argazkiak eta bideoak.\n– Eta, noski, baita lehendik erabiltzen dituzun zerbitzuak ere: Replay, Ez zenuen ikusi, Replayteka… interfaz arin eta erabilerraz batekin.\nEta badakizu zer den onena? Zure ekarpenak dituela.\nBai, bai. Eta harro-harro gaude hori lortu dugulako. 4K deskodetzaileari zu bezalako bezeroek bidali dizkiguten ideia eta iradokizun askoren emaitza erantsi diogu. Euskaltelen telebistarekin gozatu eta hari ahalik eta etekinik handiena atera nahi dioten pertsonak zarete. Zuei esker, 4K deskodetzaile berria telebistaz gozatzeko modu benetan bakana da.\nEta lehen unetik nabarituko dituzu hobekuntza horiek guztiak, gainera; horretarako, nahikoa duzu begiratu bat ematea urrutiko aginteari. Hain da erabilerraz eta erakargarria, inork ez luke esango aukera ematen duela telebistako oinarrizko funtzioak konfiguratzeko: amaitu da bi eta hiru aginte erabili beharra bolumena igotzeko eta kanala aldatzeko! Hemendik aurrera, funtzionalitate guzti-guztiak, botoi bat sakatuta.\nGainera, 4K deskodetzailearen interfaze berria oso erraza eta intuitiboa da: menuetan barrena naturaltasun osoz ibiltzeko dago pentsatua eta diseinatua, eta egin ditugun hobekuntzak eta berrikuntzak erraz-erraz ikusteko, menuaren barruan zaudenean. Ezagutu nahi dituzu batzuk? Jarraitu irakurtzen.\n– Programen bilatzaile unibertsal bat erantsi dugu, sistemak zuri interesatzen zaizun edukia aurki dezan eskura dauden eduki guztien artean (Replaytekakoak barne).\n– Aukera duzu, halaber, eduki bat baino gehiago batera grabatzeko, gustuko dituzun programa guztiak ikusteko, bat ere hutsik egin gabe.\n– 350 grabazio-ordu izango dituzu hodeian, eta zure programa gustuko guztiak ikusi ahal izango dituzu 30 egunez.\n– Eta, jakina, gure funtzionalitaterik onenak orain arte bezala izango dituzu: Replay, saio bat hasieratik ikusteko, nahiz eta hasita egon; eta Ez zenuen ikusi, azken 7 egunetako edukiak zuk nahi duzunean ikusteko, Replaytekan.\nGauza bakarra esatea falta zaigu: zer behar duzun deskodetzailea berria lehenbailehen erabili ahal izateko. Lehenik ,Premium TB Estrapaketea kontratatua izatea edo, bestela, Premium TBa pakete gehigarriren batekin kontratatua izatea. Eta bigarren, Interneteko konexioa eta HDMIko sarrera duen telebista bat izatea. Kito. Besterik ez!\nProbatzeko irrikaz, ezta? Zatoz 4K deskodetzailea instalatua dugun saltokietako batera, eta egin nahi adina proba. Urrutiko aginte bat utziko dizugu, zuzen-zuzenean ikus dezazun nola funtzionatzen duen.


GOROSTARZU ETXEBESTE, Ione"Demagun" Luma Berrien Aztarnak 7K GARAren aldizkaria, 709 zk. 2012-08-26, 26-27or.Erdi irekia utzi du atea, badaezpada ere. Inguratzen denean inguratu, ikus dezala lanean ari dela; indarrez sakatzen ditu teklak, fundamentua eta amorrazioa iradokitzen dituen erritmoan.\nGOROSTARZU ETXEBESTE,Ione" Nire esku" Mugalari. GARA, 2009-5-29 , 68 or.Nire esku zaude. Botoitxoari behera sakatu diot, gero gora berriz. Besteari orain, ezkerrekoari. Zuregana zuzendu dut fokua eta berdea zara. Begi berdeak, aurpegi berdea, zure kamiseta zuria ere berdea.\nIGARTUA BENGOA ,Karmele "Badator autobusa" Luma berrien eleak. Zeb: 7, 2009 14-15 or. Ordaintzeko dirua ateratzen hasi naizenerako akordatu naiz txartel-bono berria dudala eta, “i, itxaron” esanda karteratik ateratzen hasi naiz, baina, hara! ez dut ba pelukeriako tarjetatxoa atera! eta harekin aktibatu nahi izan dut “piiit”\nIGARTUA BENGOA, Karmele "Ehunduz igual" Luma berrien eleak 2008. 12 or.Gaur haria etenda bezala sentitzen naun, eta hutsetik ehuntzen hasi beharrean nagoela pentsatzeak nekatu egiten nain. Eta hirekin akordatu naun, gure etxe atzeko balkoian, behin eta berriz sarea ehuntzen dun armiarma horrekin eta hik ehundu ahala nik, hautsak ganoraz astintzen ditudan bakoitzean, suntsitzen dudan bizi-sarearekin.\nIGARTUA BENGOA,Karmele "56.eguna "(Narrazioak)\nIGARTUA BENGOA,Karmele "56.eguna " 2005-12-24 “ – Aitta, ze egun zen hura, artua txiortuta, artua txiortuta baratxuriarekin, nahikoa egin genduan eguna? - A! nire semea, Gabon zuan hura, Gabon! “ Gure amak gabonetan, urtero kontatzen duen pasadizua da; lehen bere borondatez, orain guk eskatuta...\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Agur"(Narrazioak)\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Agur" Administrazioa euskaraz, IVAP 2007ko urtarrila. Kristalezko ate bikoitzetik sartu da Maria, beroki gorri-gorrian bilduta, mila koloretako eskularru eta lepokoaren babesean; poliki, irribarretsu. Atezaina egunon lasaiaz agurtu du. Ez ditu Jonek, baina, begiak ordenagailuaren pantailatik altxatu. Ez dute betaurreko txikien atzeko begi urdin langileek mostradorearen beste alderaino iritsi den Maria begiratu. Mariak badaki, ordea, Jonek badakiela han dagoela; izan ere, lau hilabete pasatu dira, astero-astero leihatila berdinera hurbiltzen denetik, aste bakoitzean hurrengo asterainoko bizi baimena bailitzan, Joni hitzordua eskatzen dionetik...\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Arruko Martin Aranbururi" ...Badakit, aita, idatziz baino, ahoz aho esan beharrekoak direla hemen irakurriko dituenak. Baina gure etxean, eguneroko jardunean beharrezkoak ziren elkarrizketetatik at, soberan ziren berbak. Nik horiek paperean gordetzen ikasi nuen eta idatzian trebatu nintzen ahozkoaren aldean ondo. Horregatik, oraingoan ere, gutuna aukeratu dut berorrekin hitz egiteko; horregatik eta esateko dauzkadanak gurean soberan leundeken berbak eskatzen dutelako...\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Gaur arte" (Narrazioak)\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Gaur arte" Gutun liburua. Argitaratu gabea. 2006ko IDAZLE ESKOLAko BEKAn saritua...Urtarril hasierako aurkezpenean ezagutu zintudan, gainerako ikaskide guztiekin batera, eta, bai, erreparatu nuen zure erakargarritasunean; gutxitan gertatzen zait eta, aspaldian, ez. Goitik behera aztertu zintudan; segundo gutxi batzutan irudikatu nuen zure izatea eta...\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Gutuna" (Narrazioak)\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Gutuna"Mugalari. GARA. 2006-3-11,8.or. Parisen, 2006ko martxoaren 2an Urtarril hasierako aurkezpenean ezagutu zintudan, gainerako ikaskide guztiekin batera, eta, bai, erreparatu nuen zure erakargarritasunean; gutxitan gertatzen zait eta, aspaldian, ez. Goitik behera aztertu zintudan; segundo gutxi batzuetan irudikatu nuen zure izatea eta...\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Liburuetan" Mugalari. GARA. 2007-2-10,8.or. Aspalditik datorren izotz beltzak “bere” egin ditu lurra eta arnasa, eta bihotz batzuk. Hala ere, goizean goiz, Amaia etxetik atera da, egunerokotik beste norabaitera. Ezkerreko besoaren barruko aldean, bihotz ondo-ondoan, Simon Karlinskyren “Marina Tsvietáieva” darama, hotzetik babestu guran bezala. Oraindik gaueko iluna gordetzen duen goizean, Amaia itsaso urrunean bakarrik nabigatzen duen ontziaren antzera doa, kalearen beste aldeko kafetegi barrutik kanpora datorren itsasargiak erakarrita...\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Mari Anbotoko edo Txindokiari,mugetatik at, edozein egunetan "(Narrazioak)\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Mari Anbotoko edo Txindokiari,mugetatik at, edozein egunetan " Mari,amets egin dut gaur berriz, eta, badakizu? zu zeunden bizi-bizirik gaurko ametsean. Eta, hain zinen han, non, zu ni nintzen edo... ni zinen zu. Lur koloreko adatsez irudikatu zaitut nigan, hegan egiten zuen gorputz oparo bezain arinean. Ez zeneraman soineko luzerik, ez neraman soinekorik, naturaz jantzita biluzik nintzen zure izatean...\nIGARTUA BENGOA,Karmele "Zelan barru horietan?"NABARRA, 2007ko iraila 78.zenb. 8-9.or. Ihintza Zelan, barru horietan? Bustita esnatu ditun arrosa hostoak eta arantzak behe lainotan, eta lore-begi gorriak, edo zuriak, bil-bil eginda, barruetan...\nIGUARAN BARANDIARAN, Oihana" Guraizea begi"ZAZPIKA GARAren aldizkaria 863zk.22-23or. Kanpai hots bakarraren oihartzuna: bederatzi eta erdiak. Oraindik ez da ageri. Arraroa da, astero-astero meza aurretik pasatzen da orraztera guretik. Zerbait gertatu ote zaio? Bai zera, agian gaur ez zuen orraztu nahiko; edo akaso, bere lagun Pilirenera joatea erabaki du behingoz, hona etorri beharrean. Okerragoa da horretan pentsatzen aritzea, beste lanik ez bagenu bezala…\nIGUARAN BARANDIARAN,Oihana" Galerna eskuetan"ZAZPIKA GARAren aldizkaria 921zk.36-37or. Sargori dago giroa. Eguzkiak bete-betean jotzen dio kopeta Mireni autoko leihotik. Gustura hartuko lukeen, berak nahi bezala hondartzara joango balira; Donostiara bidean doaz, bai, baina hondartzarik gabe geratu beharko dute momentuz...\nIPARRAGIRRE MERCERO, Lide "Bakardadearen sinesmena"ZAZPIKA GARAren aldizkaria 653zk. 2011-7-22, 31-32or.1982 ko negua. Istanbul. Aitak eta biok orduak ematen genituen sukaldeko leihoaren ertzean eserita, elur malutak mara-mara ibiltari guztien kapelak zuriz janzten ikustean, barruan genuen berotasunaz gozatuz.\nIRASTORZA SAN VICENTE, Miryan "Ameslari"<i> Luma berrien eleak</i> Zenb:10, 2012, 23 or.Irribarrez zoaz plazan aurrera. Oraindik ere gogoan dabilkizu aurrekoan entzun zenuen esaldi hura: “Pena bizkarrean dugun elefantea da”. Zein esaldi potoloa...\nIRASTORZA SAN VICENTE, Miryan "Negarritia" Luma berrien eleak.Zenb: 10, 2012, 14-15 or.


Turismo jasangarria Euskal Herrian zehar - Kronika\nTurismo jasangarria Euskal Herrian zehar\nHernani Bidaiak agentziak txangoak antolatzen ditu Euskal Herrian zehar; bakarka zein taldeka egiteko. Urte osoan dauka eskaintza, beraz, jai egun desberdin batzuetaz disfrutatzeko aitzakiarik ez da falta!\nBabestutako edukia - Hernani Bidaiak\nGeroz eta ohitura haundiagoa daukagu bidaiatzeko. Geroz eta urrutirago ateratzen gara, baina, askotan, Euskal Herrian bertan ditugun parajeak ez ditugu ezagutzen. Milaka kilometro egiten ditugu oporrak ditugun bakoi-tzean, eta ez gara konturatzen etxean bertan baditugula benetan ikusgarriak diren txokoak.\nEgun osoko irteerak Euskal Herrian barrena\nHernani Bidaiak agentziak duen eskaintza zabalaren artean, badira gehiegi ezagutzen ez ditugun egun osoko txangoak ere.\nEuskal Herrian zehar, dela Iparraldera zein Hegoaldera, egun bakarreko irteerak antolatzen ditu bakarka zein taldean egiteko. Eskaintzaren artean nabarmentzekoak dira honakoak: Erdi-aroko Gazteluak, Monastegien Lurraldea, Urbasa-Andia Parke Naturala eta Donejakue bidea, besteak beste. Aukera paregabea Euskal Herria hobeto ezagutzeko.\nGainean ditugun Aste Santuko jai egunak aproposak izan daitezke Euskal Herria hobeto ezagutzeko. Hernani Bidaiak agentziak ingurugiroarekiko duen ardura dela eta, emisiorik gabeko furgoneta/minibusa edo luxuzko autobusetan antolatzen ditu eskursioak. Gidari eta gia lanak egingo dituen lagun batekin, noski.\nNahiz eta, esan bezala, datozen jai egunak egokiak izan daitezkeen mota honetako txango batetaz disfrutatzeko, urte osoan zehar duten eskaintza bat da, taldean edo bakarka egiteko.\nDonostian hartuko dugu autobusa Baztan aldera. Iruñan geldialditxo bat egin ostean, Elizondo ezagutuko dugu, bailarako hiriburua. Bazkaldu eta Zugarramurdin sorginkeriren bat egin eta gero, etxeruntz abiatuko gara.\nPrezioa: 120 € / pertsonako\nEUSKAL KORSARIOEN KOSTALDEA\nDonostiatik abiatuta, Biarritz aldera joko dugu; luxuak eta surfak bat egiten duten herrira. Bertatik, Baionara egingo dugu salto, bazkaltzera. Arratsaldea Donibane Lohizunen pasata, Donostiara itzuliko gara autobusean.\nBARDEAK ETA TUTERA\nDonostiatik Bardeatako Parke Naturalera joango gara autobusez. Bertako paisaiataz gozatu eta Nafarroako Erriberatik Tuterara joango gara bazkaltzera. Herria ezagutu eta gero berriro bueltatuko gara Donostiara autobusean.\nPrezioa: 115 € / pertsonako\nBabestutako edukia - Sakana\nHaritzez eta pagoz jositako baso erraldoia da Sakana\nSakana Arabako lautada eta Iruñerria lotzen dituen korridorean dago kokatua. Kokapen estrategiko honi esker, garraio publikoaren bidez (trena eta autobusa) inguruko herrietara eta hirietara iristea erraza da.\nAralar, Urbasa eta Andia parke naturalek babesten dute Nafarroako ipar-mendebaldean kokatua dagoen Sakana eskualdea. Burunda-Arakil ibaiaren bi ertzetan dago, eta eskualdearen erdi-erdian Beriain edo San Donato mendia.\nSakanako herrietako kaleetanbarrena, iturri, plaza, eliza, lorez beteriko balkoi eta XVIII. mendeko etxe armarridun ugari ikusteko aukera izango du bisitariak.\nBaso erraldoia da Sakana\nBasoa mendietan hasi eta mendi-magalean behera jaisten da larre eta herriekin elkartu arte.\nBaso atlantiko eder hauek benetako harribitxiak dira, gure arbasoek babestu eta errespetatutako ondare aparta, basoak ziren arbasoen munduaren jatorria eta biziraupenerako oinarria.\n3 parke natural, bueltan\nGaur egun, hiru parke naturalek inguratzen gaituzte: Aralar, Andia-Urbasa eta Aizgorri-Aratz. Biaizpe eta Erga mendiak, berriz, bailararen ekialdeko itxiera dira. Ibilbide ederrak egiteko aukerak ezinhobea eskaintzen du eskualdeak.\nZiordia, Olazti, Altsasu, Urdiain, Iturmendi, Bakaiku, Etxarri-Aranatz, Arbizu, Ergoiena, Lakuntza, Arruazu, Uharte Arakil, Irañeta, Arakil eta Irurtzun.


La Verne (Kalifornia), 1953ko otsailaren 16a (67 urte)\nRoberta Williams (1953ko otsailaren 16a) estatubatuar bideo-joko diseinatzaile, idazle eta Sierra On-Lineko (geroago Sierra Entertainment) sortzailekidea da. Simi Valley, Californian bizi zen bitartean garatu zuen haren lehen bideo-jokoa. Roberta Williams 80ko eta 90eko hamarkadetako PC jokoen diseinatzaile garrantzitsuenetako bat da, eta abentura grafikoaren generoa sortu duela egiaztatu da.\nHaur gazte, bakar eta lotsatia zen Williams, baina irudimen basatia zuen. Istorioak asmatuko zituen, "filmak" deitzen zien, eta familia entretenitzeko erabiliko zituen.\nGeroago, bigarren hezkuntzan, Ken Williams senarra ezagutuko zuen, 17 urte zituela. Petter Holmbergen biografian, Roberta eta Ken nola elkartu ziren azalduko digu bikoteak. Holmbergek honela dio: "Bera lagun batekin ateratzen ari zen, eta bi hilabete geroago, biak bildu zirenetik, Kenek ustekabean deitu eta ateratzeko galdetu zion. Roberta ez zegoen oso hunkituta hasieran. Lotsatia eta segurtasunik gabea zen, bera bezala, baina batzuetan lotsatiegia ere bai. Denboraldi bat hartu zuen, baina, une batean, Roberta konturatu zen oso adimentsua zela eta oso desberdina zela ateratako beste mutilekin alderatuta. Kenek konpromezu iraunkorra izatea nahi zuen, eta Robertak 19 urte besterik ez zituela ezkondu ziren", 1972ko azaroaren 4an. Bi seme-alaba dituzte: JD. (1973an jaioa) eta Chris (1979an jaioa).\nKen Williams eta biok 1979an Kalifornian elkarrekin On-Line Systems bideo-joko konpainia sortu zuten, 1980an Sierra Entertainment bideo-joko konpainia ospetsu eta arrakastatsua izango zena, batez ere abentura grafikoen zaletuen artean.\nRoberta Williamsen Mystery House bideo-jokotik ateratako irudia.\nHasiera batean Roberta marketing sailean eta senarra bideo-jokoak programatzen jardun arren, lasterrera Roberta bera abentura grafiko ugari diseinatu eta beren gidoiak idazten hasi zen, tartean King's Quest abentura grafiko sail arrakatatsua.\nWilliams 70eko hamarkadaren amaieran hasi zen lehen jokoa garatzen, eta ez zuen esperientziarik jolasekin edo ordenagailuekin, irakurketan eta narrazioan bakarrik. Berak ez zekien nola programatu ordenagailuan, baina Ken senarrak bazekien. Bere lehen sorkuntza Mystery House izan zen, Apple II ordenagailuarentzako zuri-beltzeko grafikodun abentura jokoa, grafikoak sartzeko konputagailuko lehen jokoa izan zena – aurrekoak testuzkoak baino ez ziren izan. Grafikoak sortzeko, Williams-ek Versawriter izeneko makina erabili zuen. Makina hori, funtsean, besoaren antzeko gailu bat zuen, puntan begi elektroniko bat zuena. Williamsen harriduraz, jokoa txaloz jaso zen, eta 1980ko eta 90eko hamarkadetan abentura-joko grafikoak garatzen aitzindari izaten jarraitu zuten.\nGaur egun, senar-emazteak beren bi semeekin batera erretiroa hartu eta Seattle, Frantzia eta Mexiko artean bizi dira, beren bideo-jokoen salmentekin irabazitako diruaz mundu osoan bidaituz. Halere, noizbait bideo-joko proiektu erakargarriren bat topatuz gero ez dute inoiz jarduera horretara itzultzeko aukerari ezezkorik eman.\nArs Technicak adierazi zuen Williams "abentura-jokoetako pertsonaia ikonikoenetako bat" zela. Game Spot-ek eta Computer Gaming World-ek "garai guztietako ordenagailu-jokoetan eragin handiena duten pertsonak" zerrendako hamargarren postua eman zioten, "abentura grafikoen medioa bultzatzeagatik" eta "bereziki proaktiboa izateagatik emakume baten ikuspegitik jokoak sortzean, eta merkatu nagusira jotzen zuten izenburuengaik, denbora guztia azken teknologiak ahalik eta gehien integratuz grafikoetan eta soinuan."\nWilliams jolasetan eta estalkietan ikus daiteke. Chuck Benton-en Softporn Adventure jokoaren azalerako posatu zuen, On-Line Systemsek argitaratua. Askoz geroago, Goose Mother gisa, Mixed-Up Goose Mother-en azaleko argazkia ateratzeko ere posatu zuen. Leisure Suit Larry 3ren azken sekuentziak pertsonaia gisa aurkezten du. Cameron Howeren pertsonaiarentzat ere inspirazio-iturria izan zen AMC Halt and Catch Fire telebistako draman.\nWilliamsek Pioneer Saria jaso zuen 2020ko martxoan hogeigarren Game Developers Choice Sarietan, abentura grafikoaren generoan egindako lanagatik eta Sierra On-line fundazioagatik.\nBNF: 141458991 (data)\nOrriaren azken aldaketa: 26 ekaina 2020, 14:29.


Ezezkoa hartu dut Gloria etxera gonbidatu dudan aldiro. Ann kanpoan, Amerikan zegoelarik gonbidatu izan dut. Ezezkoaren arrazoiaz galdetutakoan, Hendaiari dion ezinikusia aipatu dit. Aitzakia hutsa, zinezko arrazoia bertze bat baita, nire idurikoz: tarte bat utzi nahi du bion artean, segurtasunerako tartea. Bere gisa ibiltzea maite du, nik maite dudan bezala. Horretan berdinak gara. Gloria ni baino mesfidatiagoa da, ordea. Badu nik ments dudan barne diziplina bat, eta horri esker kapable da pentsatuta duen bidetik milimetro batto ere ez urruntzeko, zuzenki segitzeko. Iduriz hotz, erabakigarri, zirt-zart laxatzen ditu traba egiten dizkioten korapiloak. Horretarako duen abilezia miresgarria da. Hark bezain aise jokatu nahi nuke, bidera agertzen zaizkidan trabei ihes egiteko tenorean. Lenin atzerakoi bat da, nolabait; bere xedea guztiz argi duen norbait.\nHorregatik liluratu ote nau hainbertze?\nMenturaz, gaztaro iraultzaile batek edota haurtzaro kristau batek nigan utzitako marka da. Ezinezkotako dudan perfekzio baten nahiak sortutako fantasia irrigarria beharbada.\nHala ere, argi dut niretzat Gloria eredua dela. Harengandik ikasteko anitz dut, gaztetan, konparazione baterako, Luis Arraizarengandik Iruñean izan nuen gisa berean. Jeneralean, emaztekiengandik beti izaten da zer ikasi: Puigandik ikasi nuen, Annegandik ere bai, eta, nola ez, Gloriagandik ari naiz ikasten. Diziplina falta izan dudan arren, jakin-min gaitza izan dut beti. Seminarioan banuen, eta halaber Iruñeko karriketan lehendabizi eta Gasteizkoetan gero. Dena jakin nahi nuen. Nola bilakatu santu hasieran, nola bilakatu iraultzaile ondotik, eta, hondarrean, afera-gizon. Horra nire bilakaera, mutur batetik bertzera. Saindutasunetik bekaturik makurrenetara. Kapitalismoa gorrotatzetik kapitalista osoa izatera. Porrotez porrot, irabazle bilakatu arte. Iruñea, Gasteiz, Donostia, Paris, eta berriz Donostia, horra nire ibilaldia.\nGasteiza ailegatu nintzelarik, partiduak zelula bakarra zuen, lau lagunek osatua: hiru ikasle eta langile bakar bat. Laurak saiatuak ziren, baina haien maila politikoa aski apala zen. Hura altxatzera lagundu behar nuen, partidua haztera laguntzeaz gain, horixe nire betebeharrik lehenbizikoena. Zaila zen. Eskuorriren bat argitaratu nahi izanez gero, Bilbora edo Iruñera igorri behar genuen, hangoek inprima zezaten. Bertzerik ezean, bilkurak ni bizi nintzen etxean egin behar genituen, arriskutsua zela denok bagenekien ere. Genuen pixarrarekin moldatu behar eta bazen lan franko. Fronte guztiak zaintzekoak ziren, langile eta ikasleenak bereziki. Bakoitzari zegokion politika konkretua eman behar zitzaion, eta horrek hurbileko azterketak derrigortzen zituen, solasaldi luzeak. Ikasleekin aski erraza zen, zailagoa langileekin. Teoriak baino gehiago, ekintzarako bideak bilatzen zituzten. Gasteizen sasoi hartan bazen non hauta, Iruñean bezainbertze, gutienik. Baziren molde guztietako txinatar, abertzale, komunista ortodoxo eta antikapitalista, baita gure internazional bereko bertze partidukoak ere, gu baino gehiago, gainera. Beti bezala, partidu anitz eta, hala ere, ekintzaile urri.\nGure langileak, Landa goitizenez, orduko Gasteizko lantegi nagusienetarik batean lan egiten zuen, Mevosan, eta gainerako partiduetako militanteekin lehiatu behar zuen. Hurbiletik zaintzen nuen, hango langile mugimenduarekin genuen ia lotura bakarra izaki. Ni baino zaharragoa zen Landa, eta ezkondurik zegoen. Abertzaleekin ibili zen, soldaduskako lagun baten bitartez, Trotski eta troskismoarekin topo egin zuen arte. Horregatik eta Mevosan urteetan egindako lanarengatik, gure militante ezagunena zen, baliosena. Poliziarendako ere bai. Hori zela-eta, kasu emanez ibiltzen ginen harekin biltzeko, segurtasun neurri zorrotzak hartuz. Hark ere horixe egiten zuen: hamaika itzuli-mitzuli akordatutako lekura agertu aitzin. Solas gutikoa zen, baina nekagaitza lanean. Egiazko boltxebike bat. Zaramaga edo Adurtza aldeko ostaturen batean, telebistaren soinuak eta bezeroen asots eta keak babesturik, egin beharrekoaz solasean ari ginelarik, hari behatu eta aise idurikatzen ahal nuen sobietar koadro batean, Lenin langilez inguraturik agertzen den horietarik batean.\nMevosako langileen galdeak zehazteko tenorea zen, eta maiz biltzen ginen, orduko bazter-auzoetara beti. Tirabira gogorrak gertatzen ari ziren enpresako isilpeko komitearen barnean, eta iraultzaileok jarrera argia izan behar genuen han, langileen berehalako beharrak ahantzi gabe, haien interes estrategikoak ere kontuan hartuko lituzkeena. Biak molde dialektikoan uztartu behar ziren. Lan nekeza zen: komiteko kide gehienek bazter egiten zioten halakoak aditzeari. Alferrikakoak omen ziren, errealitatetik kanpokoak, muturreko ezkertiar zenbaiten kalaka hutsa. Bazterretako ostatu haietatik ere aditzen ahal nituen: troskokeriak, badakizue. Haiek, ordea, herriarekin ziren, egiazkoarekin, errealitatean ongi erroturik. Prediku hori ezagutzen nuen, Iruñetik, hango txinatarrei aditua. Gu bertze planeta batekoak ginen, iduriz, ikasleak edo. Haiek, ordea, herria bera ziren. Irrigarria.\nHala zen ordurako Areition lan egiten zuen Puirendako ere. Sektarioak, horixe baizik ez dira, haserretzen zen, antzeko kontuak aditu behar izan baitzituen berak ere Areitioko komite sortu berrian. Ariznabarran bizi ginen, eta afaldu bitartean kontatzen zizkidan halakoak, dutxatu ondotik, patata tortilla jan bitartean. Mevosan baino gibeleratuagoak ibilki ziren komitea sortzen, baina Pui kontent zen, jeneralean, egindako lanarekin. Bizpahiru sinpatizante zituen eta noizbait lantegiko zelula izatearekin egiten zuen amets, baita greba bat antolatzearekin ere.\nSasoi hartan baldintza objektiboak gure kontra zeuden. Akort. Baina aitzina egiteko pentsatu beharra zen. Hala ere, mugimendua trabatzen edo zailtzen duen pentsamendua, benetako pentsamendua ote da? Ezezkoan ginen, batez ere Pui. Pentsamendu molde hori zen nagusi, zorigaitzez, bere lantegiko komitean. Antikapitalista guti batzuk izan ezik, uste horretakoak ziren gainerakoak. Gogorra zen gehiengotik urrun egotea, bozketetan galtzaile gertatzea, baina onuragarria ere bazen, errebisionismotik eta bertze hainbat gaitzen arriskutik urrun mantentzen gintuen heinean. Gure garbitasun iraultzailearen bermea zen heinean. Gutiago izateak gure bidearen zuzentasuna segurtatzen zuen. Mendearen hastapenean, boltxebikeek gutiengoa osatzen zuten Errusiako partidu sozialdemokratan, eta mentxebikeek, aldiz, gehiengoa. Guti haien zuzentasuna begi-bistan zegoen, hortaz. Edo orain erraten den gisara: gutiago gehiago zen. Sinesmen hori arrunt lagungarri zitzaigun. Argitasunaren esperantza ematen zigun, noizbait behin betiko garaileak izanen ginelako segurantza, segur baikinen guk uste bezala pasatuko zela, sozialismoa nahitaezkoa zela, saihetsezina. Historiaren legea zen, gisa batez zein bertzez, tragedia edo komedia moldean, salbuespenik gabe betetzen zena, grabitatearen legea bezain zorrozki.\nHori sinesten genuen, eta beharrik, hori sinetsi gabe jasanezin zitzaigukeen orduko bizimoldea: aldiroko beldurra eta horren ondorio zuzena genuen segurantzarekiko obsesioa, jai-egunik gabeko lan-asteak, familiaren eta lagunen falta... Gogorra zen. Baina maitasunak laguntzen gintuen. Iraultzari eta elkarri genion maitasunak. Bakar bat osatzen zuten bi maitasun ziren. Bi bizitza. Bi isuri, erreka bakarrean bat eginik. Osotasun biribil bat. Elkarrekin bizi eta elkarrekin borrokatzen ginen. Ederra, alafede. Ederra bezain nekagarria. Batez ere, Puirendako.\nAreition ematen zituen zortzi orenez gain, handik irten eta bilkura luzeak izaten zituen, eta, nahi baino gehiagotan, arrunt aspergarriak. Hori zela eta, etxeratu eta hortzak garbitzeko doi-doia zeukan indarra, ohatzera aitzin. Errabiagarria zen. Egun osoz intimitate aldi horren esperoan eman eta gero, zakila tente Puiren bizkarraren kontra eta haren hats pausatua belarrietan nuelarik, zaila zitzaidan amore eman eta bertzerik gabe bakean lo egiten uztea\nNik ere bilkurak izaten nituen. Baita Gasteiztik kanpo ere. Zelulakideekin, sinpatizanteekin, gure partiduaren zuzendaritzakoekin nahiz Gasteizko ezkerreko bertze partidu eta sindikatuekin. Beti egoten zen zer kontatu, zer eztabaidatu, zer ebatzi. Gure arteko diferentzia txar-txarrek ere eztabaida sutsuak ekartzen zituzten. Ñabardurak garrantzitsuak ziren. Dena argitu behar zen. Iduriz ttipikeria zena ere erabakigarria izaten ahal zen. Marxek, Leninek edo Trotskik erranikoa munta handikoa zen, eta serioski hartu behar zen. Egia erran, dena hartzen genuen serioski, gauza irrigarriak ere. Hala, larrua jotzen genuelarik, gisa horretan jotzen genuen, hura ere ekintza politiko bete-betea zelakoan. Wilhelm Reich ere gure irakurgaien artean zen, eta, bigarren mailako pentsalaritako izanagatik, gugan bazuen arrastoa. Larru kontuak seriosak ziren, gero. Horregatik igandeetan, goizean egiten ziren bilkuretatik ateratakoan, etxera elkartzen ginen bazkaltzeko, eta bazkalondoan ohatzera joaten ginen eta biharamuna arte hantxe, txortan eta lo, aldika. Prest ginen bertze aste gogor baterako.\nEta asteak hala heldu zitzaizkigun, gero eta gogorragoak, 1975 urtea hasi zenetik. Pare bat urte lehenago sortutako krisi ekonomikoak lazki jo zuen langileria. Nagusiek jornalak hormatu zituzten. Bitartean, jatekoen zein beharrezko beste hainbat gauzaren salneurriak etengabe hazi ziren. Familia anitzen egoera larria zen. Lantegietan, auzoetan, horretaz mintzatzen zen. Etsipen hori errabia bilakarazi nahi genuen, mende hastapeneko Errusian bezala; baldintza objektiboak gure alde paratzen ari ziren. Profitatu beharra zen.\nLantegi batzuetan galde zerrendak osatzen ari ziren. Zorigaitzez, gu Mevosakoan baizik ez genuen zerbait egiterik, Areition ez baitzegoen artean halakorik. Horretan entseatu ginen. Zelulan luzaz aztertu genuen enpresaren egoera, langileena, baita hango partidu eta sindikatuena ere. Bakoitzaren estrategia asmatu nahi izan genuen, gurea eraginkorragoa egiteko. Zerrendan sartu nahi genituen galdeak zehaztu genituen. Erregimenaren sindikatua baztertzea eta langileek hautatu komite bat bultzatu behar zen, baita langile guztiendako jornal igoera berdina eta ez proportzionala ere. Bi helburu horiek nahitaezko iduritzen zitzaizkigun, galda zitekeen gutienekoa. Eskakizun justuak izateaz gain, langileen kontzientzia altxatzeko pentsaturikoak ziren. Auto-antolaketaren eta berdintasunaren bultzatzeko. Mevosako komiteak arazorik gabe onartu zuen gure proposamena.\nKontrario arrunt zailak genituen, ia meneragaitzak, nehoiz amore ematekotan, nekez emanen luketenak. Asegaitzak ziren, eta erregimenaren baldintzarik gabeko laguntza zuten, beti izan zuten bezala. Langileek, haatik, deus guti, behar gorria eta beldurra doi. Eta geu ere, ustezko haien abangoardia, esku-hutsik ginen, gure azterketen zuzentasuna arma bakar. Arma hori, zorigaitzez, alferrikakoa zen polizien borrak, pilotak eta balak geldiarazteko, Iruñean Puik eta biok ongi ikasia genuenez.\nNolanahi ere, bagenuen lan premiazkoagorik. Lehenik eta behin, komitearen galdeak onartu behar zituzten langileek, eta, horretarako, bildu behar zuten. Non? Mevosan ez ba, nehon biltzekotan, kanpoan, elizaren batean edo.\nEta ez langile guztiak, ezta gehienak ere, borrokalarienok elkartuko bagina, primeran, ohartarazi zigun Landak, gure baikortasunaz mesfidati.\nIritzi berekoak ziren bere komite-kideak. Hala hasi ziren Gasteiz inguruko mendietara biltzen, igande goizeko mendi buelta aitzakia. Mevosakoez gain, baziren bertze zenbait enpresetako langileak mugitzen hasiak, osatu berria zen Gasteizko langile koordinakundearen bilkuretan ikusi zenez. Forjas Alavesas, konparazione baterako, Mevosa baino aitzinatuagoa zegoen. Sindikatu ofizialaren ordezkari gehienek dimisioa emana zuten ordukoz, langileek onarturikoa defenditzeari uko egin eta gero. Emeki bazen ere, gauzak aldatzen ari ziren. Sobera emeki, gure ustetan, Forjasen, hilaren bederatzigarren egunean, greba hasi arte bederen.\nKontua abenduaren hondarretik heldu zen, langileak lan-hitzarmenaz mintzatzera betiko salara hurbildu eta sarrera galarazi zitzaienetik. Nagusiak laugarren lan-aldia inposatu nahi zien, eta langileek ezetz. Sindikatu ofizialekoak konforme ziren nagusiaren hautuarekin, bistan da, eta horregatik langileek baztertu eta haien partez komitekoak paratu zituzten. Greba hala hasi zen. Hastapeneko bi egunetan, lantegi barruan egon ziren grebalariak, baina hirugarrenean, hango ateak hetsiak ziren. Hortik aitzina, mantso joaki zenak alimaleko abaila hartu zuen. Hainbertze, non, batzuetan, sobera zalu ez ote gindoazen pentsatzera ere ailegatu bainintzen. Forjaseko langileei gureak, Mevosakoak gehitu zitzaizkien, eta haiei Aranzabalekoak, Gabilondokoak... Enpresa guztietan berdintsu jokatzen zuten nagusiek: grebaren hirugarren egunean, lantegia hetsita. Eta haiek egiten ez bazuten, Gobierno Civilaren manuz hesten ziren. Horrek langileei arazo bat ekarki zien, komitekoek ordurako ongi ezagutzen zutena: nora bildu? Elizetara, horra arrapostua. Enpresa bakoitzak berea zuen. Hara egunero elkartu eta ordezkariek eman informazioaz aritzen ziren. Egoten zen beti zer solastatu, zela enpresa bakoitzaren lan-hitzarmenaz, zela bertze enpresetan egiten ari zenaz. Grebari lotzen zitzaion bertze enpresa baten izena iragartzen zelarik, langileen esku-zartek gangaraino betetzen zuten eliza, eta haien oihartzuna urrunera ailegatuko zela iduri zuen, hiriko bertze lantegietara, eta haratago ere. Areitioraino ailegatu zen, bederen.\nPui nehoiz baino nekatuago eta nehoiz baino kontentago etxeratzen zen egun haietan. Hainbertze egiteko zen. Komitearen bilkurak egunerokoak ziren, kalapitatsuak zenbaitetan. Denak grebaren aldekoak izanda ere, nola eta noiz zehaztean hasten ziren kasailak. Gehienok andreak gara, zioten, eta badakigu zer gertatzen den etxean, senarrarekin.\nEmaztekiak eta gizonak beharko ziren, greba egiteko lehendabizi, eta grebatik garaile ateratzeko gero. Puik ere bazekien horrenbertze. Batez ere, Forjaseko hogei langile karrikan betiko utzi ondotik. Salbuespenik gabe, komitekoak eta komitekoen ingurukoak ziren karrikaratuak. Horietarik batzuk agertu ziren Mevosakoen bilkuran, gertatu zitzaienaren berri ematera. Bertze zenbait enpresaren ordezkariak ere agertu ziren: Aranzabalekoak, Gabilondokoak. Giro horretan egin zen Areitioko langileen bilkura, eta, beti bezala, grebaren alde sutsuki solastatu zen Puiren pozerako, anitzez gehiago izan ziren grebaren alde altxatutako besoak kontra altxaturikoak baino. Greba bat baino gehiago da, harrotzen zen Pui, emaztekien greba bat da, egiten ari diren lehen-lehena.\nGreba zerbait berria zen, Areitiokoendako ez ezik, haien gibeletik etorri Cablenor, Orbegozo eta UGOkoendako ere. San Francisco elizan hasi ziren grebalari guztien bilkurak egiten. Igande goizetan baino beteagoa egoten zen astegun buruzuri haietan. Pui, Landa bezala, maiz mintzo zen. Haren solasek bildurikoen txaloak hartzen zituzten, eta ezagun bilakatu zen agudo. Hain egoki hitz egiten zuen Areitioko ttipi hori zen Zaramagako eliza hartan elkartzen zirenendako, Etxabe, Naves edo gure Landa eta gainerako ordezkarien arteko emazteki ia bakarra. Partiduan kontent ginen eta harro, oso guti izanik, klase borrokan hain eragin polita izaten ahal genuela ikusirik. Gasteizko sobietaren boltxebikeak ginen.\nPozarekin kezka nahasten zen gure baitan. Pui ezagun bilakatu zen, bai, baita poliziendako ere. Landa zela-eta, gure zelula biltzeko arazoak bazituen, handitu egin ziren Puiren kolpeko famaren ondorioz. Nehoiz baino beharrezkoago zitzaigun tenorean. Landa eta bertze anitz bezala, polizia segika zuela ohartu, eta horrek neurri mingarri zenbait hartzera eraman gintuen. Hasteko, etxez aldatu behar izan zuen. Gurean gordetzen ziren partiduaren materialak, eta, gainera, nirekin bizitzen segitzea sobera arriskutsua zen guztiendako. Lankideen etxeetan lo egiten zuen, eta hara eta hona, zenbait itzuli-mitzuli egin behar izaten genuen elkar ikusteko. Gibelera eta aitzinera egiten genuen karriketan barna ilunabarrean, espaloiz ginen aldatzen kolpean, eta bi sarrera zituzten ostatuak bilatzen genituen, batetik sartu eta bertzetik irteteko, edo, zapatako lokarria lotzeko iduriz gelditu, makurtu eta gibelera kirik egiteko profitatzen genuen, edo dendetako kristaletan behatzen, norbait segika ote genuen. Eta hondarrean elkartzen ginelarik, zalu ibiltzen ginen, erran beharrekoa lehenbailehen erratera entseatuz, bereizteko laster. Gainerako solasak soberan. Gure kontu ttipiek bertze noizbait beharko zuten. Tinko kontzeko tenorea genuen.\nGasteizko langileen oldarra harrigarria bezain beldurgarria zitzaien enpresariei. Poliziaz gain, komunikabideak grebalarien kontra ari ziren behin eta berriz. Greba politikoa omen zen, komunistak eta separatistak zituen gibelean, deabrua bera. Hori dena guti iduritu nagusiei, nonbait, eta gure armez ere egin zigun eraso: eskuorriak agertu ziren karriketan, milaka, grebalarien ordezkari nabarmenen gaineko gezurrez beterik.\nPaper urde haietan aipatuetarik bat Pui zen. Bertze ordezkariei iraultzaile profesional eta nazioarteko komunismoaren soldatapeko izatea leporatzen bazieten, arrunt bertze gisakoak ziren emazteki bakarrari leporaturikoak. Haren kontrakoak sexuari lotutako gezur eta irainak ziren, lizunkeria hutsa.\nAldi berean poliziak langileak kanporatu zituen Industrias Galycasetik, eta, lantegiaren ateetan kamioien bidea trabatzera ahalegintzen ari ziren grebalarien kontra egin zuen Orbegozon. Horren ondorioz, greban ziren enpresetan pikete bana paratzea deliberatu zen, baita erresistentzia-kutxa bat sortzea ere. San Franciscon egindako bigarren bilkura orokor jendetsuan, gainera, greba Gasteiz osora hedatzeko deia egin zen. Hasia zen langileriaren kontraerasoa. Aitzina!\nManifestazioak jendetsuak ziren, ugariak. Horietarik bat Sindicato Verticalaren egoitzara joan zen. Poliziak han zituzten esperoan, eta manifestariak agertu bezain fite oldartu zitzaizkien. Pilotakadaka hartu zituzten, eta jende andanak gibelerantz egiten zuela ikusitakoan, larruzko borrak ezker-eskuin dantzatu, eta aski aise zulatu zuten esku-hutsik ailegatutako manifestarien pareta. Errukirik gabe aritu ziren.\nBatzuetan molde teorikoan aipatutako auto-defentsaren afera premiatsu bilakatu zitzaigun goizetik gauera. Gure burua behar genuen defendatu.\nHain argi ikusten genuen hori dudazkoa zen bertze batzuendako. Komiteetan kasaila gaiztoak izan genituen. Batez ere Espainiako komunistekin, Carrillozaleekin, haiek molde baketsuan egin nahi baitzuten dena, edo orduan ezagutu nuen Mikel Salazarren hitzetan emateko: apaizen moduan. Apaiz aluen moduan.\nAntikapitalista zen Mikel, eta akort izaten ginen bilkura haietan. Sasi komunisten eta gure ustez haiekin maizegi akort ziren txinatarren kontra. Autodefentsaz gain baziren bertze kontu batzuk banatzen gintuztenak. Egun batzuk lehenago, otsailaren hiruan, porrot egindako greba orokorraz azterketa ezberdina egiten genuen. Funtsean, sobera zalu ibilki ginen batzuendako eta sobera mantso bertze batzuendako. Betikoa.\nGure kasailak eta dudak luze gabe arribatu ziren nagusienganaino. Espero zitekeen. Gu azkarki jotzeko tenorea izan eta horixe egin zuten: hetsirik zeuden lantegiak batera ireki zituzten, grebalariak zatikatzeko gogo argiaz. Horrekin batean, langileen bortz ordezkari sartu zituzten preso. Horien libratzeko galdea ozenki aditzen hasi zen Gasteizko karriketan. Eguneko bilkura orokorraren ondotik multzo osoa Gobierno Civilera abiatu zen manifestazioan, konparazione baterako. Milaka lagun joaki ziren, langileak, haien jendakiak, ikasleak, denetarik. Haraino ailegatu arte lasaiki joan ziren, baina han poliziez osatutako zerrakura tinko pasaezin batek geldiarazi zituen. Gobernadorearekin mintzatu nahi zutela adierazi zieten manifaren aitzinaldean joaki ziren ordezkariek. Poliziaburuak egoteko erran zien, eta gibelera egin zuen. Isiltasun pisu batek bete zuen kolpean karrika.\nPoliziaburua itzuli eta ordezkariei pasatzeko baimena emandakoan, hasperen gisako surmur bat altxatu zen esperoan ziren langileengandik. Zerbait erreusituko dute, menturaz. Norbaitek adituko ditu. Debaldeko esperantza langileena, laster ikusi zenez. Ordezkariak Gobiernotik atera aitzin ere hasi zen tiro soinua aditzen eta kea hedatzen karrikan espero zutenen artean. Eztulka, begiak ia hetsirik eta negarrez, nora joan asmatu ezinik, milaka lagun ari zen ihes egin nahian. Haien beldurra areagotzeko, polizien oldar itsua gertatu zen orduan. Minutu guti batzuen buruan Olagibel karrika hutsik zen berriz, eta hala atzeman zuten langileen ordezkariek, Gobiernotik ateratakoan. Hango nagusia gezurretan aritu zitzaien, bistan zen.\nEta bertze behin, kasailak errepikatu ziren koordinakundearen bilkuretan, hara biltzen ginenok buruz genekizkienak, betikoak. Gaiztotu egin zirenak greba orokorrerako egindako bigarren entseguak ere porrot egindakoan. Hasieratik greba deitzearen kontrakoek beraiek iragarritakoa oroitarazi ziguten. Gure autokritika nahi zuten, gure damua.\nApaizen moduan, apaiz aluen moduan!\nIsilik zen Mikel Salazarren pentsamenduak asmatzen ahal nituen. Sasi komunista haiek gu mendekatzeko tartea atzemanik, atxiki eginen zuten, guri lepoa bihurritu arte. Horretan ari ziren, eta guk kontu bakarra aipatzen ahal genuen gure alde: ordezkari presoak karrikan ziren berriz ere, grebari esker.\nKoordinakundean bezain nabarmena zen bereizketa lantegietan ere. Sei asteko greba baten ondotik, langileak nekaturik ziren. Dirurik gabe eta etorkizuna ilun, guztiz etsitzekotan ziren. Giro horretan lotu zitzaizkion Aranzabaleko ordezkariak gose-oporrari. Gelditzen zitzaien hondar arma.\nPui zen kontent iduri zuen gure arteko bakarra. Emaztekiak ezin hobeki ari ziren, dudarik gabe, beren senarrak eta semeak baino hobekiago: hondar aldian milatik goiti atera ziren Gasteizko karriketara, zorro bana hutsik eta grebalarien aldeko sosez eta puskez betetzeko intentzioz. Elkartasuna haien eskuetan izaten zen maizenik. Auzoetan antolatuak, indar eraginkorra biltzen zuten.\nJudizmendin hitzordua izan genuen ilunabar batez. Denok ginen Gasteizko emaztekiez harro, eta Puiz bereziki. Partidu osoa, Gasteizen eta Gasteiztik kanpo ere bai. Guk idatzitako txosten eta artikuluak Combaten agertu ziren. Guti ginen, baina finak, boltxebike peto-petoak. Greba ahalik eta gehien luzatzea hartu genuen xede, eztabaida anitzen ondotik. Deus guti gehiago egiten ahal genuen. Greba hedatu eta, ahal izanez gero, Euskal Herriko bertze herrietara ere eraman. Batasuna eta elkartasuna beharrezkoak genituen. Xahu ginen bertzela.\nOtsailak hogeita zortzi, manifa gaitza izan zen. Aitzina egin beharra zen eta jendeek bazekiten. Guk ere bai. Manifa pasatu orduko, karrika hegiko autoak erdian paratu eta gure gibelaldea babesten genuen hala. Gure Kepa eta bere ikaskide zenbait arduratzen ziren horretaz, antikapitalista batzuekin batean. Ondoko karriketan ere berdintsu egiten zen, posible zelarik.\nHor konpon komunisten predikuak, egin beharrekoa egin beharra zen. Molotovak gordeak genituen, baina prest. Horietarik bat bota ahal izaten genuenerako, ordea, poliziak dozenaka pilota eta ke-potoak zituen jadanik guri botariak. Istilu gogorrak izan ziren. Langileek buru egin zioten poliziari eta ordutan aditu zen tiro-zarta. Gogoan dut nola poliziatik ihesi, Penalty izeneko ostatu batean sartu nintzen, eta nola, handik atera nintzelarik, isiltasunak harritu ninduen. Bederatziak ziren doi, baina karrikak hutsik ziren, anitzez berantago balitz bezala. Zalu joaki nintzen, polizia-auto bat pasatu eta geldiaraziko ninduten beldur. Hori gertatuz gero zer egin beharko nukeen pentsatzen nindoan, eta deus guti bururatzen zitzaidan. Beldurgarriena horixe zen. Salbatuko ninduen ideiaren harrapatu ezinik, bazterrik ilunenak bilatzen nituen oharkabean. Etxeratu nintzelarik, nehoiz baino gaitzago iduritu zitzaidan Puik utzitako hutsunea. Bata bertzearen ondotik erre nituen zigarreten keak betetzen ahal ez zuena.\nGau hartan gaizki egin nuen lo. Ondorengo bi egunak ahantziak ditut. Grebarako karraskan lanean aritu ginela da gogoratzen ahal dudan guztia. Hilabete hasi berriaren hirugarren eguna osorik eta ezin argiago gelditu zait oroimenean, ordea. Argia hastetik. Geroztik berrogeitaka urte pasatu beharrean, egun gutxi batzuk baizik pasatu ez balira bezala.\nPiketeak goizeko seietatik ibilki ziren, Betoñu, Gamarra, Ali eta gainerako industrialdeetan barna. Auzoetan ere piketeak ibilki ziren, emaztekiez osatuak haietarik anitz, dendaz denda eta ostatuz ostatu, eta pixkanaka hesten hasi ziren.\nDendak hetsita, piketeak elkartu, eta pittaka manifa bat sortu zen, bertze auzoetan, aldi berean, sortzen ari zirenen igualtsua. Hark hiriko erdigune aldera egin eta auzoko karrikak gibelean utzi zituelarik, Adurtza aldera joateko profitatu nuen nik, idatzi behar nuen egunaren kronika gogoan.\nZezen plazaren ondoko zubitik ikusi nuen, arras txunditurik, Nieves Cano eta Heraclio Fournier karriketatik heldu ziren manifa bien bat egitea. Milaka lagun ziren: langileak, ikasleak... Dena menean hartzen zuen uholde geldiezin bat, erdiguneko karriketara joaki zena. Horixe ikusi nuen nire talaiatik, eta irabaziko genuela pentsatu. Gasteizko sobieta abian zen egiazki. Gobierno Civila izaten ahal zen gure Neguko Jauregia. Han preso zeudenak libratuko genituen, eta, gero, hango bulegoetatik zuzenduko genuen Gasteizko langileen matxinada. Baina gure Neguko Jauregia ongi defendaturik zen.\nSan Antonio karrikan ziren poliziak, gure esperoan. Gu baino gutxiago ziren, baina armez lepo. Haiei esker gibelarazi gintuzten. Kolpean kea zen nonahi, begiak itsutu eta birikak pozoitzen zizkigun ke zurixka trinkoa. Hazgaleak negar eginarazten eta hatsa trabatzen zigun. Gibelera egin behar genuen, berriz biltzeko eta berriz aitzina egiteko. Belen elizan egindako bilkura eta gero, Reyes Catolicos karrika zabalean barna bertze manifa handia ailegatu zen, eta, harekin elkartu behar genuelakoan, Avenida del Generalisimo aldera egin genuen, ahal bezala.\nEguerdia zen. Han harrapatu genuenak ttipi uzten zuen San Antonion utzi berri genuena. Ke-potoak eta gomazko balak jendearen harriekin gurutzatzen ziren airean. Gerla gori-gori zen, bere makurrenean. Orduan aditu nituen lehendabizikoz, ordura arte filmetan adituak nituen metraileta baten tiro parrastak. Barrikadak sortu ziren Avenidan bertan eta ondoko karriketan, maiz sutan ziren barrikadak. Suhiltzaileak agertu ziren, baina haiek ere ezin deus egin, sugarretarainoko bideak hetsiak zituztelarik. Tiro asotsa, anbulantzien eta suhiltzaileen sirenak, oihuak, burrunba sorgorgarria zen. Eta hondarrean, orenetan borrokatu eta gero, denok nekatu edota goseturik ginelarik, gerla pausatu zelarik, ikuskizuna izugarria izan zen: autoak mukuruturik eta batzuei ke beltza zeriela, kale-argiak eta semaforoak lurrean, enborrak, bidoiak, zirrikak, metalezko hagak... Nahas-mahasa.\nArratsaldean, bortzetan, bilkura egin behar zen San Francisco elizan. Oren erdi bat lehenago ailegatu ginen. Eliza ia beterik atzeman genuen. Harainoko bidean, poliziaren furgoneta franko. Gure ondotik pasatzen ziren, baina aitzina egiten zuten gelditu gabe. Are nabarmenagoa zen poliziaren presentzia Zaramagan. Hala ere, traba berezirik gabe elizaratu ginen. Jende talde handi bat sartu zen gure gibeletik. Hondarrekoak izan ziren.\nBortzak bortz gutxi ziren eta polizia elizaren ateetan zegoen, sarreraren galarazteko. Barnean ginenok ezinegonez mugitu ginen. Norbaitek lasaitasuna galdatu zuen aldareko mikrofonotik. Burrunba aztoragarria aditu zen orduan. Kanpotik heldu zen. Berriz aditu zen lehenagoko boza: Polizia da. Harrika ari dira, gu probokatzeko. Lasai egon behar dugu. Ezin digute ezer egin. Ez eliza barnean. Francok eta Erromako aita santuak sinatu concordato-aren arabera.\nMarmar urduri bat hedatu zen fite. Lehengo boz berak lasaitasunerako deia egin zigun eta ordezkarien komisioak noiz ailegatuko zain zirela bilkuraren hasteko. Eguerdian Avenidako gasolindegiaren parean kolpatuetarik zenbait benetako balaz kolpatuak izan zirela erran zuen gure ondoan norbaitek. Bertze norbaitek, berriz, Logroñotik, Burgostik eta Bilbotik polizia andana heldu zela iragarri zuen. Beldurra giroan zen, milaka lagun haien hatsean. Horrexegatik, menturaz, batera egin genuen oihu: Kanpora!, elizako ateetarik batetik polizia sartzean. Esku banatan zapi zuri bat eta papera berdin zuri bat zeramatzan teniente bat eta hura babesten zuten bortz metrailetadun poliziak ziren.\nGuk adierazi bezala egin zuten. Etorri bezala alde egin zuten, inorekin solastatu gabe. Bizpahiru minutu geroago apurtu zituzten elizako leihoen kristalak eta beirateak eta handik bota gas-potoak, barnean ginenok aterarazteko. Hori egitera entseatu ginen, ito baino lehen, karrikara hats hartu ahal izateko. Bakoitzak ahal gisan egin zuen. Batzuek ateetara hartu zuten trumilka, baina izan ziren lurrean etzanik gelditu zirenak ere, ahalik eta luzeen irauteko deliberatuak. Guk leihoa hautatu genuen. Berokiak eta anorakak kristal hautsien gainean paratuta, handik beheiti irristatu ginen, bertze hainbat lagunekin batean. Inguruko harrabotsa eta zalaparta ikaragarriak ziren, baina, lurra berriz zanpatu genuelarik, uniforme gris bat ikusi genuen, batek daki nondik agertua. Tiro zarta bakar bat ondotik. Orduan Kepa gelditu, makurtu eta nire besoetan erortzen ikusi nuen. Atorra odoletan zeukan zorro aldean. Gertatzen ari zenaz jabetu nintzelarik, begiak altxatu eta kamaradari tiro egin berri zion poliziaren bila hasi nintzen, niri ere eginen zidan beldur. Alde egina zen, iduriz. Bakarrik nengoen, baina odolusten ari zitzaidan lagun bat nuen besoetan.\nHerrestan eraman nuen handik. Nire gibelean gerla bere gorenean zen: gero eta oihu, zartako eta tiro soinu gehiago aditzen zen. Ni aitzina joaki nintzen, babes bila, Kepa ospitalera eramanen zuen auto baten bila. Aitzina beti.\nBesapeetarik atxikia eramaki nuela, Reyes Catolicos karrikara arribatu ginen. Auto guti ibilki zen eta kostata erreusitu nuen bat geldiaraztea. Santiago ospitalera eraman genuen ziztuan. 2CV batean joaki ginen, gidariak klaxona joz eta nik mokanes zuri bat harrotuz. Niri tokatu behar beti, bada marka gero, erran zidan Kepak, Diputazioaren gibel aldean poliziak zanpatu zuenekoa gogoan. Ospitaleko atean, gidaria gu laguntzeko norbaiten bila joan zela profitatuz eta nire trikota Keparen buru azpian paraturik, handik alde egin behar izan nuen, segurua baitzen poliziak ongi begiraturik izanen zituela ospitaleak. Kepak irri ttipia egin zidan autotik urruntzean, bazekien partitu beharra nuela.\nZernahi gerta ere, segurtasunerako hitzorduak paratuak genituen, beti bezala, egun hartan ere bai. Haietan bildu ahal izan nituen berriak latzak ziren: Kepaz gain, bagenuen bertze sinpatizante bat ospitalean, Areition Puirekin lan egiten zutenetarik bat; Landa preso harturik zuten, eta Puiren gibeletik joaki ziren. Berri petralak, nehondik ere. Aitzina segitu behar genuen. Egun zorigaitzezko hartan hil, kolpatu eta atxilotuei zor genien. Kepari, ezagutzen ez nuen Areitioko emazteki gazteari, Landari eta Puiri ere zor genien eta biharamunetik bertatik nahi genuen zor hori kitatu. Kosta ahala kosta.\nHilak izan zirelako ustea genuen, pila bat kolpatu, baina artean kopuru zehatza eta hilen izenak ezezagunak zitzaizkigun. Ezezagun zitzaigun Romualdo Barroso, Kepak eta biok elizatik ihes egin genuen leiho beretik jauzi egin eta hilik erori arte metrailatu zutena, baita Francisco Aznar gaztetxoa ere, burutik odola ausarki zeriola lasterka segitu zuena, lurrean gorpu zetzan Pedro Mari Martinez Ociorengandik hurbil lur jo arte.\nZaramagako hilkintzaren biharamuna latza izan zen. Hiriak hutsik iduri zuen, goizetik gauera jendez gabetua. Bakarrik oren batzuk lehenagoko gerlaren hondarrak agerian. Aski nahasiak ziren berriak. Bezperan balaz kolpatuetarik bi hil omen ziren gauean. Hildakoen elizkizunak noiz eta nola eginen ziren deliberatu gabe zegoen. Aldi berean, elkartasun ekintzak nonahi egiten ari ziren.\nGoiz hartan etxean gelditu nintzen, idazten. Gertaturikoa bildu eta hedatu egin beharra zegoen ahal bezain fite, munduak jakin zezala kapitalisten eta haien txakur errabiatuak nolako izugarrikeriak egiteko kapable ziren, zein bihozgabeki. Jo eta ke aritu nintzen hitzekin borrokan, gertatutakoen neurrigabetasuna paper baten mugetara errenditu nahian. Idazten nuena nahasgarria eta ahula iduritzen zitzaidan, idatzi ahala. Kontakizun kamuts bat zen, zenbait gertakariren nolabaiteko kronologia doi-doia egiten zuena. Hala ere, bere hartan igorri behar izan nuen, denbora falta zela eta. Idazteaz gain bertze gauza gehiago ere egin behar nuen. Ordezkariak biltzera ahalegintzen ari ziren, baina arrunt zaila zuten, elizak, elkarteak eta beren etxeak ere poliziak behaturik baitziren. Puik, konparazione baterako, lankide baten etxean gorderik segitzen zuen, bilkurara joateko unea ailegatu arte bederen.\nBeharrik antikapitalistek atzeman zuten leku egokia. El Salvador, Gasteizko hilerri berriaren ondoan. Zulo zabal sakona zen, eta hara bildu ginen ahal izan genuen guztiok. Ikusezinak ginen, kanpoan utzi genituen begiraleen arabera. Betiko kasaila politiko luzeak saihestu eta harira jo genuen hastapenetik. Estrategia orokor bat zehaztutakoan, gutarik bakoitzari zegokiona argitu genuen. Gero, bilkura finitu, eta talde ttipietan hedatu ginen.\nPui eta biok elkarrekin joan ginen Adurtzaraino, elkarri atxikirik, greba eta zalaparta egun haiek mendi buelta baten egiteko profitatzen ari zen bikote osasuntsu bat. Esmaltaciones San Ignacio gibelean utzi eta auzoko lehen etxeetan koleraturik bereizi ginen, biok behar baikenuen luzeago solastatu, hondar aldian metatutako zirrara eta pentsamenduak haizatu, haietatik nolabait libratu. Musu bat eta bakoitzak bere bidea hartu zuen. Hainbertze egiteko zegoen eta hain esku guti.\nMilaka lagunek bete zituzten Gasteizko katedrala eta haren inguruko karrikak, bi egun lehenago Zaramagan hil lagunen hileta-elizkizunerako. Mundu osoko kazetariak baziren.\nHitz eder horren obratzeko, mamitzeko, mailu itxura hartuko zuen herriaren errabia zilegi libratzaileak. Geldigaitza zen. Odolak karrikak bustiz gero, bai. Hala zioten Gasteizko katedral berriaren inguruan bildutako milaka langileen ukabilek.\nHori nahi zuten gutienik. Eta gu iraultzaileok ere kontent izanen ginatekeen horrekin. Gehiago ere, anitzez gehiago ere nahi genuen, baina ezinezko zitzaigun ahanztea Navesek, aldare nagusiko katabut zurezkoei beha, erranikoa: Lagun hauek gu borrokatu garen eta borrokatzen ari garenagatik hil dira, bortz mila pezetagatik.\nGaurko hogeita hamar euro doi-doia. Gloriarekin vermoutha hartzen dudan zeinahi eguerditan, Dickensen ordaintzen dudana baino gutxiago. Irrigarria. Odolaz ari naiz, ordea, ez Bloody Mary batez. Ospitaleko ohatze batean zetzan Kepak galduriko odolaz, alegia.\nGasteiztik urrun ere, urtetan nirekin eraman ditudan hitz horiek izan ziren, segur aski, Navesek errandako hondarrekoak, Madrilgo Carabanchel presondegian sartu baino lehen. Harekin batean, Imanol Olaberria, Juanjo San Sebastian eta Emilio Alonso eraman zituzten, mugimenduaren buruak izatea leporaturik poliziak.\nLaurak ezagutzen nituen. Elkarren ondoan suertatuak ginen maiz, koordinakundearen bilkuretan, eta haiek utzitako hutsunea sumatu genuen guztiok, troskizaleok hain maite genituen balantzea eta perspektibak zehazteko elkartu ginen hurrengo aldian. Hilak, kolpatuak, presoak balantzearen alde ilunean ziren. Bertzean, alde argian-edo, langileon galdeen erdiestea genuen, hondarrean nagusiek amore eman behar izan baitzuten, dena galtzea baino hobe zela pixka bat galtzea, norbaitek konpreniarazi eta gero. Emaitza gazi-gozoa nolanahi ere guretako.\nIraultzaileak baikorra behar zuen, hala ere. Argitaratutako txostenetan baikorki jokatzeko eginahalak egin genituen, hortaz. Gasteizko langile mugimenduaren aitzinamendu gaitza azpimarratu genuen, borrokari esker bereganatutako kontzientzia, etorkizunerako irekitako bidea. Erreformismoa salatu genuen, bidenabar, Nicolas Sartorius, komunisten buruetarik batek idatzirikoa kausa.\nSasoi hartan Espainiako demokraten astekaria zen Triunfon argitaratu artikulu batean, heldugabetako eman zituen Gasteizko borroka eta bertako langileak, baita haien buruak ere, abenturazale izatea leporaturik. Tristea zen, baina, aldi berean, pozgarria ere bazen, gure kontrako atakaldi hark garbiki adierazten zuen zein koleraturik eta kezkaturik ziren, beraiek kontrolatu ezin izan zuten borroka eredugarri hura zela eta. Nahi zutena deitzen ahal ziguten, ohiturik ginen, haien gezur eta burlak eguneroko ogi genituen aspalditik. Stalinen oinordekoak ziren, hondarrean, Leon Trotski gibeletik itsuski hil zuenaren partidu berekoak.\nBitxia da, orduko partidurik indartsuena, militante eta sinpatizante gehien zituena, Espainiako oposizio osoaren burua zena zer bilakatu den ikustea. Estalinisten sasoi hartako harrokeria lekutan da egun. Erreusitu nahi zutena erreusitu zuten eta eskuratu nahi zutena eskuratu, Francoren ondorengoak lagun. Eskuraturikoa, hain zen eskas.\nJustizia poetikoa, Annek erran ohi duenez. Horixe izan zen, nolabait. Denborak tarteka egiten digun opari horietarik bat.\nAnnek maiz aipatutako hori, haatik, politikatik eta letra larriko historiatik kanpo gertatzen da, norberaren bizitza ttipian. Nerorrenean, bertzeak bertze. Molde horretako justiziaren ondorioa da Gloriarekin dudan harremana. Berez harreman kaxkarra da, eskergabea, baina emazteki horrekin nolanahiko harremanik izatea bera aski da, ailegatu nahi nuen tokira ailegatu naizelako seinale ukaezina. Deus guti, kontsolamendu irrigarria, espainiar komunistena bezain, bederen. Baina zer egiten ahal dut bertzenaz? Zer egiten ahal dut aspaldiko faboreen ordainaren galde agertu arte denbora? Nire mendekua da, menturaz. Iruñekoa, Gasteizkoa mendekatu nahi dut. Hainbertze maite dituen hotel garesti horietarik bateko ganbera handiko ohatzean Gloriarekin, hondarrean txortan ari garelarik, bera ez ezik, bere klase —gure klase— osoa ere ari naiz izorratzen. Azpian dut eta, ipurdia pixka bat goititutakoan, aldaka ukaldi azkar batez jotzen dudanean, eta Viagraz lagundutako nire zakila haren alu olioztatu berrian barneratzen delarik, merezi izan duela iduritzen zait, haraino ailegatzeko egin behar izan dudan guztiak merezi izan duela, neke bakoitzak. Merezi izan du haren kalaka jasatea, haren hutsalkeria. Merezi izan dute nire desiretara lerratzeko egin ditudan guztiek, zozokeriek, ordaindu behar izan dudanak. Borroka zahar batetik nolabait garaile ateratzeko parada dut orain. Bertze bat. Eta horri atxikitzen diot, igaten ari den paretari barraskiloak nola. Himalaiari atxikitzen natzaio, horrenbertze baita Gloria emaztekietan niretako. Mendigoizale sentiarazten nau. Makina bat izerdi, neke, oinaze eta gero, kaskora ailegatu den mendigoizalea. Goi hartatik behatu eta dena zaio eder, dena gozo eta hordigarri, eta, hain justuki, den lekuan izan nahiko lukeela sentitzen du, Gloria azpian dudanetan nik sentitzen dudan gisa berean. Haren bular ttipiak, aldaka zabal bikainak, zango luze okerrik gabeak, nerorriri ere dena zait Gloriarengan harrigarria. Oraindik gordetzen duen edertasunaz gain, haren genetikak uzten nau ahozabalik. Gizaldiz gizaldi, belaunaldiz belaunaldi eta milioiez milioi findutako genetika harrigarriak.\nBaita krimenez krimen ere, gaineratuko luke Puik, nire solasa adituz gero. Gimnasio, sauna, masaje eta kremen ordaintzeko sosak behar dira, eta, batez ere, astia.\nGaixoa Pui. Zenbat alditan mintzatzen natzaion baleki. Gasteizen segituko du, jakina, borrokan etsi gabe, betiko gisan. Telebistan ikusi izan dut zenbaitetan. Ikusi nuen lehendabiziko aldian, aise ezagutu nuen, nahiz eta nik oroitutako ile beltz sendoa, ordurako elur bilakatu izan. Begiak, aldiz, Potasaseko grebaren garaiko berak zeuzkan —ilunak, gaitzak, saihetsezinak— eta indar bera zerien. Horiei esker ezagutu nuen. Virgen Blanca plazan zegoen, pankarta bat eskuetan, emazteki baten hilketa zela eta. Hilabete batzuk geroago berriz ikusi nuen albistegian, familia bat karrika gorrian utzi nahi zuen banku baten kontrako protestan. Nekagaitz.\nZer erranen lidake, hogeita hamarka urte iragan ondotik, berriz ikusiko banindu? Zer jakin nahiko luke nitaz, zer kontatuko nioke nik? Anitzetan pentsatu dut, eta ez nukeela harekin topo egin nahi uste dut. Zer gerta ere. Joanak joan. Eta hala eta guztiz, haren berri jakin nahi nuke: seme-alabarik ote duen, ezkondurik edo bereizirik den, lanean jarraitzen ote duen, non eta zertan. Jakin-min hutsa. Zerbait morbosoa. Zernahi delarik ere, Puirekin edo, hobeki errana, haren oroimenari lotzen nauena, egun batzuetako nire barne-giro malenkoniatsuaren ondorioa da, ez bertzerik. Egiazko munduan bizi naiz, mundu errealean-edo, eta horretan bi emaztekirendako lekua da soilik. Areago, bakar batendako, alegia, Gloriarendako.\nAnn bertzerik da. Zinezko emazteki bat izan beharrean, betiereko esker ona zor diodan norbait da, ia ideia bat, gozotasun eroso epel bat, kide eta lagun paregabe bat, ohitura leun bat. Eta maite nau. Konprenigaitza bada ere, maite nau, Gloriak ez bezala. Eta, hala ere, nehoiz hautatu beharko banu, Gloria hautatuko nuke, duda pixarrik gabe.


Felix Maria Samaniegoren alegiak liburuaren aurkezpena\nArgitara berria den «Felix Maria Samaniegoren Alegiak» liburua zuei aurkezteko eskatu didate. Zoritxarrez, ni ezin egon gaur zuen artean eta horregatik lerro hauek idatzi ditut, ahoz esan nahi nizuena nolabait adierazteko.\nOso pozik hartu dut lantxo hau, liburu honen euskaratzailea, Josu Ejea, adiskide ona bait dut, eta berak hitzaurrean dioen bezala, liburu honen jaiotzan nik ere parte txiki bat dudalako, ni izan bait nintzen zirikatzailea.\nLiburu honek balio asko ditu, eta lehenengoa Samaniegoren «Fábulas» edo Alegiak gaur eta hemen euskaraz ematea. Alegi edo ipui hoiek ezagunak dira mundu guzian. Samaniegok munduko alegilari onenen mahaian —Esopo, Fedro, La Fontaine, Iriarte eta abarrekin batean— badu leku bat ondo merezia. Samaniegoren alegiok erdaraz nonai ezagunak eta hedatuak daude, baina euskaraz ez, gure ikastola eta eskoletan ez behintzat. Eta hori izan da liburu honen asmoa, Hitzaurrean Josuk nahiko argi adierazten duenez. Ikastola eta eskoletako haurrei eta gaztetxoei begira egina izan da liburu hau.\nGaur dakizuenez euskal kulturaren aldeko mogimendu bizi eta sendoa sortzen ari da gure Herrian. Baina hortarako ez uste nahikoa denik euskara irakastea eta ikastea. Euskaldunok gainera gure Herriaren historia eta gizonak ezagutu behar ditugu. Gure Herriaren alde lan egin duten gizon eta emakume ospetsuak. Hoiek egin eta tajutu zuten Euskal Herriaren atzoko historia eta hoiek ditugu gaurko gure bizitza eta kulturagintzaren oinarri eta iturburuak. Seme batek bere familiako guraso eta arbasoak ezagutu behar dituen bezala, hala euskaldunok gure Herrikoak. Euskal Herri guzikoak ezagutzea on litzateke, baina hori zailagoa bada ere, nahietanahiezkoa da behintzat Araban bertakoak ezagutzea.\nGizon emakume ospetsu asko ditugu lurralde hontan eta hoitan batzuk idazleak, esaterako: Landazuri, Moraza, Pedro Inazio Barrutia, Jose Pablo Uribarri, Joan Bautista Gamiz, Erraimun Olabide, Federiko Baraibar, Federiko Belaustegigoitia, Ladislao Velasco, Julian eta Anjel Apraiz... Feliz Maria Samaniego ere hoien arteko bat da. Hoien lanak, garrantzitsuenak beinepein, bai erdarazkoak eta bai euskarazkoak, gaurko haur eta gazteen eskuetan jartzea egitekorik lehen eta bikainenetakoa litzateke. Hori bai dela egiazko kulturagintza. Atzoko tradizioa eta jakintza beharrezko dute gaurko gazteek, arbola batek frutuak emateko sustraiak beharrezko dituen bezala. Ez atzokoan gelditzeko, frutu berriak emateko baizik. Eta hori egin nahi izan du Josu Ejeak liburu hau, Samaniegoren Alegiak, erdaraz eta euskaraz argitaratuz euskal haur eta gaztetxoeri eskaintzean. Hortik liburu honen gaurkotasuna eta garrantzia.\nSamaniegoren Alegiak euskaraz liburu eder batean! Nik uste Samaniegok berak liburu hau honela argitaratua ikusi balu poz bizi bat sumatuko zuela. Samaniego izan ere, naiz bere lan guziak kastellanoz idatzi, euskalduna bait zen, Arabako Biaizterin (Laguardia) jaioa eta Bergaran, Tolosan eta Bilbon bizi izana. Ez dakigu euskaraz egiten zuenik, ulertu behar bada bai, bere ama Anzuolakoa bait zen eta bera, lehen esan bezala, euskal giroan bizi izana (ikus hontaz P. Juan Ruiz de Larrínaga, SAMANIEGO VASCO Y VASCOFILO, Euskalerriaren alde 1924, XIV, 245-255). Euskal Herria benetan maite zuela era askotara agertu zigun eta bereziki hontan: «Amigos del País» elkartearen sortzaile eta lankide izan zen. Eta hain zuzen elkarte hontako ikas-tetxerako eta ikasleentzat idatzi zuen «Fábulas» liburu hau, berak asieran dionez: «A los Caballeros Alumnos del Real Seminario Patriótico Vascongado».\nJosuren liburu honek badu beste balio jakingarri bat. Gaurtik hemen irakurri genitzake Samaniegoren alegi edo ipui guzi guziak euskaraz. Bagenituen bai lehendik ere zenbait alegi euskaraz. Aita Iturriagak 1842.an Samaniegoren 49 ipui argitaratu zituen euskaraturik, orain dela gutxi Auspoak 71-72 zenbakietan berriz argitara eman dituenak. Beste batzuk ere euskaratu eta argitaratu ziren han eta hemen euskal aldizkarietan. Bainan alegi guziak, 157 alegiak, nik dakidala behintzat, inoiz ez gaur arte. Hemen dituzu ba lehenengo aldiz Samaniegoren alegi guziak euskaraz emanak eta bertsotan. Esan beharrik ez lan gaitza hartu duela egileak eta trebeki burutu.\nEuskarazko textoaren ondoan argitaratzaileek erdarazkoa ere jarri dute liburuan, honela begiratu berberaz jakin genezake Samaniegok zer esan zuen eta euskaratzaileak euskaraz nola ematen duen. Laguntza eta erosotasun haundia da hori denontzat, eta baitipat euskaldun berrientzat.\nLiburu honen egileaz, berriz, zer esan nezake, denok ez dakizuenik? Josu Ejea, gizon apala eta euskaltzale bizkorra, aski ezaguna da gure artean, Gasteizen. Josu arabarra da, Samaniegoren antzera, Mendotza herriskan jaioa eta Gasteizen bizi dena. Irakaskintzari ekin dio beti, gaur bertan Institutoan irakasle jarraitzen du. Gaztetan Filosofia eta Letrasen lizentziatura atera zuenetik, hizkuntzak eta literatura irakasten jardun du beti, han eta hemen Gasteizko eskola askotan. Oso ondo menderatzen ditu latina, ingelesa, frantzesa, alemana eta zer esanik ez, euskara eta kastellanoa. Euskera behar bezala irakasteko Euskaltzaindiaren euskal irakasle tituloa atera du eta gure hizkuntza irakasten dihardu aspaldi hontan, orain Institutoan bertan.\nJaioterria, Mendotza, nahiz hizkuntzaz erdalduna izan, Josuk txikitatik izan zuen euskaraganako ioera, konturatu zenean bera ere jatorriz eta izatez euskalduna zela. Bestaldetik ama eta amaren aldekoak euskaldunak zituen, Angiotzarkoak, beraz ez zitzaion zaila gertatu euskara ikastea. Emaztea ere eta emaztearen familiakoak euskaldun garbiak, Eibarkoak, horregatik euskal giroan bizi izan da beti Josu, Gasteizen erdian.\nEz da harritzekoa, beraz, euskarari halako zaletasuna izatea eta agertzea Josuk. Zaletasun horren adierazpen duzue liburu berri hau eta baitipat liburuaren hasieran «EUSKERA AMARI» egin dion olerkia.\n(Ikus olerki osoa, edo bestela):\nEzti baitzera, ama, arrigarri,\nzarra ta gazte, xamur ta garratza,\nmakal ta sendi, iaio, zoragarri,\ngogorra ta bigun, legun ta latza,\nalai, ugari, pitxi, agurgarri,\neder ta txukun, apain, aberatsa!\nLiburu hontan Josuk itzulpen orijinala, oso berezia egin du. Askotan ez du hitzez hitz edo esaldiz esaldi Samaniegok diona euskaratzen, baizik eta gaia eta haria jarraituz, euskal giroan eta euskal bertsotan ematen saiatzen da. Hortan jator eta askatasunez jokatuz. Egia esan, liburu hontako alegi asko ez daude euskaratuak bakarrik, baita ere birsortuak, euskal arnas berri batez mamituak. Ikus, adibidez:\n— Esneduna, La lechera, 39 orr.\n— Txitxarra ta txindurria, La cigarra y la hormiga, 17.\n— Asto zentzuduna, El asno sesudo, 37.\n— Artzai dantza, La danza pastoril, 181.\n— Estitxu ta ispillua, La hermosa y el espejo, 187.\nGainerakoan euskara garbia darabil, eta aberatsa hitzetan. Eta horregatixe, batzutan gogortxoa behar bada haurrentzat. Alaz ere ondoan hor jarri ditu erdal azalkizunak, ezer ilun gerta ez dadin. Egia esan, honelako bertso itzulpenak euskara herrikoian ematea ez da beti hain erraza.\nJosuk behin eta berriz idatzi du euskaraz aldizkarietan —Zeruko Argia, Goiz Argi, Deia...— baina libururik ez zuen oraindaino argitaratu. Hau du lehenengoa eta liburu bikaina. Horregatik denon ZORIONAK ETA TXALO BEROAK merezi ditu. Eta gure gaurko harrera onak eman diezaiola hasitako bidetik aurrera ekiteko, gogor eta gogoz, gure Euskara eta Euskal Herriaren onerako.\n1980, otsailak 13


Mitologiari buruzko hitzaldi arrakastatsua Anoetan . diariovasco.com\nMitologiari buruzko hitzaldi arrakastatsua Anoetan\nAlijostesek eskaini zuen euskal mitologiaren inguruko hitzaldia.\nHerritar ugari gerturatu ziren Amaroa Kultur elkarteko Koldo Alijostesek euskal mitologiari buruz eskaini zuen hitzaldira. Alijostesek euskal mitologiaren ezaugarri nagusienak azaldu zizkien udal pleno aretoa bete zuten haur, gazte zein helduei. Euskal kulturan ahozkotasunak izan duen garrantzia azpimarratu zuen, XX. mende hasierara arte ez baitzen idazten hasi, eta istorio bakoitzaren bertsio ezberdinak daudela adierazi zuen.\nEuskal mitologiak, antzinako erlijioen antzera ikuspegi animista zuela esan zuen, gauza guztiek dutelako arima edo izana, ez bizidunek bakarrik. Era berean, jainkoak eta pertsonaiak ere aurkeztu zituen: Ama Lurra, Eguzki eta Ilargi amandreak, Ortzia, Mari, eta abar.\nAzalpenez gain, mitologian oinarritutako hainbat istorio ere kontatu zituen, hala nola, Errezilgo borrokarena edota Ama Lurrak Eguzki amandrea, Ilargi amandrea eta eguzkilorea sortu zituenekoa.


Zabalik Larrea kiroldegiko udako ikastaroetan izena emateko epea - Deia\nZabalik Larrea kiroldegiko udako ikastaroetan izena emateko epea\ndeia.eus 18.05.2021 | 16:13\nAMOREBIETA-ETXANO. Denbora gutxi barru helduko da uda, eta Amorebieta-Etxanoko Udalak udalerriko ume eta gazteei bideratutako aisialdirako jarduerak prestatu ditu dagoeneko. Besteak beste, zabalik dago jada ekainean eta uztailean Larrea kiroldegian burutuko diren umeentzako igeriketa ikastaroetan izena emateko epea.\nInteresatuek maiatzaren 13tik 18ra eman ahal izango dute izena kiroldegian bertan. Maiatzaren 20an eta 21ean maila-proba bat egingo da izena eman duten guztien artean, maila zehazteko eta talde homogeneoak osatzeko. Proba txiki horren ondoren, mezu elektroniko bat bidaliko da, esleitutako taldearen ordutegia eta ordaintzeko epea zehaztuz, Ordainketa banku-txartelaren bidez izango da.\nEkaineko ikastaroak arratsaldez izango dira, 17:30ean hasita, astelehen, asteazken eta ostiral, edo astearte eta ostegunetan. Eskarien arabera antolatuko ordutegiak.\nUztaileko ikastaroak, berriz, goizez izango dira. Batetik, hil osoko talde bat egongo da, astean hiru egunetan, astelehen, asteazken eta ostegunetan, 12:00etatik aurrera. Bestetik, uztailaren 19tik aurrera, astean bost egunetan eskainiko dira ikastaroak, goizeko 9:45etik aurrera, eta kasu honetan ere eskarien arabera antolatuko dira taldeak eta ordutegiak, ahalik eta eskari gehieni erantzun egokiena emanez.\nMaskararen nahitaezko erabilera, 6 urtetik gorakoentzat, uneko araudiak ezarrita dagoenaren arabera.\nLaguntzaile bakarra ikasle bakoitzeko, eta ezinbesteko denbora aldageletan.\nAldageletara jarduera hasi baino 10 minutu lehenago sartu ahalko dira.


San Inazio-Ibarrekolandako udaltegiak 'Argazkineta' jasoko du otsailean - Deia\ndeia.eus 03.02.2021 | 15:13\nBILBO. San Inazio-Ibarrekolandako udaltegia izango da 'Argazkineta' ekimenaren hurrengo geralekua. Bilbao Izan programaren barruan antolatutako eta San Inazio, Elorrieta, Sarriko eta Ibarrekolanda auzoetako dokumentu grafiko zaharrak batzen dituen ekimen hau otsailaren 26ra arte egongo da ikusgai. Erakusketa doakoa izango da, eta astelehenetik ostiralera bisitatu ahal izango da, 8:30etik 20:30era.\nArgazkineta auzotarrek parte hartzeko ekimena da, eta auzoen historia berreraiki eta sakondu nahi du, Bilboko auzoetako bizilagunek eman ditzaketen dokumentazioa eta testigantzak bilduz. Azken emanaldi honekin, auzokoen laguntzari esker, ia 1800 argazki eta 100 dokumentu baino gehiago digitalizatu dira (bideoak, postalak, prentsa-ebakinak, etab.), Elorrieta, San Inazio, Ibarrekolanda eta Sarriko auzoak XX. mendean nolakoak ziren, eta auzoetako espazioen, ohituren, tradizioen, biztanleriaren eta denboraren igarotzearen eraldaketa nolakoa izan den ezagutzeko balio dutenak.\nJoan den urrian furgoneta bat zirkulazioan jarri zen eta aipatutako auzoetako kale eta plazak zeharkatu zituen, argazkiak, negatiboak, diapositibak, kartelak, bonoak, postalak, prentsa-ebakinak, aldizkariak, panfletoak, mapak, bideoak edo idatzizko dokumentuak jaso eta digitalizatuz. Guztira, 50 pertsona baino gehiago hurbildu ziren furgonetara lau auzoetan, hitz egiteko, partekatzeko eta ekimenaz interesatzeko.\nFurgonetan materiala eman zuten 17 herritarren testigantzak bideoz grabatu ondoren, abenduan, San Ignacio de Loyolako elizan (San Inazio) 'Argazkineta Show' egin zen, Ugaitz Alegria aktoreak aurkeztuta. Aurkezpen-ekitaldian ehun bat lagun izan ziren, eta dozena erdi bat auzokide inguruk hartu zuten parte ikuskizunean. Gainera, Txistuman San Inazioko auzokidearen laguntza berezia izan zuen, konfinamendu osoan zehar etxeko balkoian egunero egin zituen musika-emanaldiengatik nabarmendu zena.\nEgoitzetako irteerak eta bisitak arautzeko agindu berria atera du Aldundiak.


BIC Gipuzkoa markaren barruan batu dira BIC Berrilan eta CEi Saiolan zentroek ekintzailetza bultzatzeko egiten dituzten ekintza osagarriak - SPRI\nSPRI » Berrikuntza » BIC Gipuzkoa markaren barruan batu dira BIC Berrilan eta CEi Saiolan zentroek ekintzailetza bultzatzeko egiten dituzten ekintza osagarriak\nBIC Gipuzkoa markaren barruan batu dira BIC Berrilan eta CEi Saiolan zentroek ekintzailetza bultzatzeko egiten dituzten ekintza osagarriak\nBi erakunde horiek ibilbide luzea egin dute elkarrekin lan eginez Euskal Ekintzailetza Sistemaren barruan. Sortu zirenetik, BIC BERRILAN eta CEI SAIOLAN zentroek enpresa-proiektu eta lanpostu berri ugari sustatu dituzte Gipuzkoan, eta bazkide estimatuak bihurtu dira beren bezero eta kolaboratzaileentzat.\nZentzu horretan, alderdi biek lehentasunezkotzat jo dute, beste erakunde batzuekin batera, Euskal Ekintzailetza Sistema garatzen jarraitzea, eraginkortasunez sustatu eta babestu dezan euskal gizartearen ekintzailetzarako potentziala.\nHorrela, Euskal Ekintzailetza Sistemaren babes egiturak berrantolatu eta hobetzeko prozesua aprobetxatu da bere irudia aldatzeko eta bere zeregin guztiak BIC GIPUZKOA marka berriaren inguruan bateratzeko.\nHala, BIC GIPUZKOAk 3 egoitza izango ditu hemendik aurrera: Donostia, Eibar eta Arrasate. Zentro horietan kudeatuko dira ekintzailetza aurreratuarekin eta oinarri berritzaile edo teknologikoko enpresa berrien sorkuntzarekin lotutako programak eta ekimenak, hots, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak SPRIren bitartez Gipuzkoan sustatzen dituztenak.


Paula Kasares. Soziolinguista / Xan Aire. Seaskako Hizkuntza Proiektuaren koordinatzailea: Sinergiak gauzatzen direnean hizkuntza garatzeko aukera gehiago ematen dira\nZURUTUZA ZAPIRAIN, Juanmari\nEuskararen garapena eragiten duten zer nolako ekimen nabarmenduko zenuke?\nPaula Kasares (P.K.): Euskararen garapenari zer ekimenek eragin dion? Euskararen, hizkuntzaren edo kodearen garapenari, zalantzarik gabe ekimenak, ezinbestekoak eta funtsezkoak izan ditugu azkeneko bost hamarraldietan, euskara batua bera hedatu zenetik. Hizkuntza bat, ez zegoena estandarizatua, ez zegoena nolabait gauzatuta, kode estandar eta bakarra gabe. Hura egin da gaitu, ez bakarrik gaur eguneko zeregin arruntetarako, baizik eta, gaur ernamuintzen ari den kultura digitalean ere, erabili ahal izateko, terminologia aldetik, lexikografian,... Hau da, bost hamarkadetan ia eskuizkribuetatik, ia hilarrietatik —hortik ere pasatu ginen—, baina era bat paperari loturiko edo lotura eskaseko edo gutiko hizkuntza izatetik, erabat zeregin arruntetarako gai den hizkuntza bat izatera.\nBaina agian, interesgarriagoa da oraindik ere pentsatzea, zein ekimenek eragiten dioten euskarak adierazpide duen herriari edo hiztun erkidegoari. Eta horietan ere, zalantzarik gabe, aunitz aipa litezke, irakaskuntzari loturikoak hasiera batean, gero horien nolabait instituzionalizatze prozesua unibertsalizatu da, eta gaur egun ez da hain nabarmena ekintzailetza hori, baina oraindik ere bada, erabilerari loturiko ekimenak. Agian, aipatu behar da bereziki interesgarriak direla, ez bakarrik herri ekimen horiek, hainbat arlotan hizkuntza garatzea eta erabilera soziala bultzatzea helburu dutenak, baizik eta, horiek noiz ezkontzen diren erakunde publikoen babesarekin, edo noiz den hori posible. Noiz sinergia horiek gauza daitezkeen, zeren orduan, hizkuntzarako bada nolabait garatzeko aukera gehiago.\nAipatu behar da alde horretatik, euskararen lurraldeetako erakunde publikoen lankidetza hitzarmena sinatu zela joan den uztailean. Lehendabiziko aldia bada, elkarlan esparru bat hizkuntza politika bateratu edo koordinatua egin ahal izateko eta hori ez dugu gaurdaino ezagutu, eta nik uste dut hori ere badela ekimen bat aski aipagarria.\nXan Aire (X.A.): Nik botean hartuko dut, erabilpena aipatu baituzu, erabilpen soziala, ekimen bat zinez azpimarratzekotan eginen nuke BAM ekimena. BAM ekimena, Baiona-Angelu-Miarritzen garatzen ari garen “Ahobizi belarriprest” dinamika da. Ez da berez asmakuntza bat, baina ezagutzen ari den ibilbideagatik eta ezagutzen ari den arrakastagatik, hori azpimarratuko nuke. Aski ikusgarria izan da, nola herritarrak lotzeko gaitasuna ukan duen horrelako dinamika batek, eta beraz, antolatu gira herritarrak bai komunikazio aldetik, bai prestakuntza aldetik, karrikara jaisteko euskara gehiago erabiliz.\nBeste aldetik, azpimarratuko nuke arrakasta, erran baita, badirela 15 milako bat aukera euskara erabiltzeko Baiona-Angelu-Miarritzen, batetik hiztun aktiboak eta hiztun pasiboak kontutan hartzen badira. Guk kontutan hartu nahi ginuen 421 jenderekin honelako nukleo bat osatu, karrikara jaisteko, eta barra hori aski errazki gainditu da. Izena emateko epea amaitu baino lehen 600etik gora ziren eta segitzen zuen oraindik jendeak izena emaiten. Beraz, bada zerbait mugitzen ari dena, eta uste dut erabilpenaren paradigma horren gosez dela jendea.\n“BAM ekimena, Baiona-Angelu-Miarritzen garatzen ari garen “Ahobizi belarriprest” dinamika da. Aski ikusgarria izan da, nola herritarrak lotzeko gaitasuna ukan duen horrelako dinamika batek, karrikara jaisteko euskara gehiago erabiliz”.\nEkimen hauek nola laguntzen dute euskal komunitatearen garapenean?\nX.A.: “Ahobizi belarriprest” horrelako dinamika batek jadanik baduela gauza baikor bat uste dut, eta jende heldua lanean jartzea litzateke, horrelako aktibismo sinple batean. Behingoan, ez ditugu gure asmo eta esperantza guztiak haur eta gazteengan emaiten, eta uste dut hori dela gauza biziki inportantea, bai orainari begira eta geroari begira ere bai. Hala ere, zehatzago mintzatzeko, bada hor martxan ezartzen den identifikazioa lan bat; identifikazio lan bat pertsonei buruz, identifikazioa lan bat geografikoki eta behar bada, denboran ere, progresiboki gauzak irabazteko izpiritu, zerbait biziki interesgarria dena.\nOrokorkiago mintzatzeko, bada hor halako aktibazio bat, erran nezake, halako eskaner soziolinguistiko bat, biziki hurbilekoa, biziki egingarria, aktibatzen dela egunerokotasunari eta zure ohiko espazioari hizkuntzaren ikuspegi horretatik begiratzeko. Behar bada, hori genuen eskas orain arte, funtzio linguistiko batzuk eta sozial batzuk irabazteko.\nBada gero, nabarmen gauza bat, alde batetik, baloratzen dela erabilpen sozialaren alor hori, “Ahobizi” figurarekin, eta bada beste gauza bat, orain artio behar bada ez duguna kausitu, eta da zein inportantea den euskara ulertzea. Euskara ulertzea, alde batetik, jende hiztun aktiboak biderka ditzan bere erabilpen esparruak, eta horretan da “Belarriprest”aren figura, kasik luxu bat, erabilpenari bertze garapen bat emaiteko.\nP.K.: Ados naiz gizarte erabilera dela hizkuntza baten bizitasunerako termometroa nolabait, eta guk horretan dugu erronka. Euskara behar da eguneroko bizitzarako erabilgarri, tresna egokia, eta hortaz eguneroko erabileran egon behar du, egon behar du biziko bada. Hizkuntzaren iraupena horri loturik dago eta kokatu behar du erabilpenaren garrantzia gure hizkuntzaren egoeran, hau da, euskaldun komunitatea osatzen duten hiztunek, hizkuntza bat baina gehiago dakite, euskaraz gain bertze hizkuntza bat edo batzuk dakizkite. Eleaniztasun orokortu —euskaldun jendearen artean—, kontestu horretan kokatu behar dugu erabilera, beraz, autu bat dago atzean. Eta autu hori gertatuko da baldin eta adierazpide tresna hori baliagarria baldin bazait dudan behar komunikatibo horretarako. Alde horretatik, jakin badakigu, ezin dugula lehiatu aunitz adierazpide zabalagoak, erakarmen handiagokoak, edo handiagoak diren bertze hizkuntza batzuekin, baina jakin behar dugu ongi probesten euskarak duen balio erantsi hori, euskarak bakarrik duena.\nKulturgintza izan daiteke horretarako esparru arront interesgarria, ekimen funtsezkoa: musika, literatura, artea, oro har. Adibide bat paratzearren, bertsolaritza dugu arront adibide polita, euskaraz baizik bizi ez daitekeena. Bertze hizkuntza batzuetan ezin duzu hori bizi, bertze gauza batzuk biziko dituzu baina ez hori. Jakin izan dugu adierazpide hori, bertsolaritza, egokitzen gaur egungo giro hiritartura eta gaztera. Heldu zen nekazal giro batetik, agian adineko jendeari lotzen zen, kultur adierazpide izatetik eta gaur egun erabat irauli da hori, eta nik hori adibide paradigmatikotzat patuko nuke.\n“Batetik, baloratzen da erabilpen sozialaren alor hori, “Ahobizi” figurarekin, eta bada beste gauza bat, orain artio behar bada ez duguna kausitu, eta da zein inportantea den euskara ulertzea. Euskara ulertzea, alde batetik, jende hiztun aktiboak biderka ditzan bere erabilpen esparruak, eta horretan da “Belarriprest”aren figura”.\nZeintzuk dira ekimen horrek bilatzen dituen ametsak? Zuk, nola ikusten duzu etorkizuna?\nP.K.: Historikoki euskaren aldeko aktibismoak edo herri mugimenduak edo gizarte ekimenak, bilatu du euskarak irautea, bizitzea, euskaldunok euskaraz bizi ahal izatea. Aztertzen hasten bazara zein izan diren premiak, oso bizi irauteari loturikoak dira. Bertze hizkuntza batzuen aldeko ekimenak oso hegemonikoak dira, oso hedatzaileak edo espantsionistak. Hierarkia bati eustea bilatzen dute eta nagusitzea besteen aitzinean. Erabat handinahiak izan dira eta gureak ez. Ez dut ikusten ametsak, nolabait, bizitzetik haratago eramango ditugunik, ez da guti, ez da guti hizkuntza gutxituen esparruan.\nOrain, galderaren beste zatiari helduz, hau da, nola ikusten dudan etorkizuna? Erran behar da etorkizuna ikusten dudala itzal-argiz. Euskara bertze hizkuntza gutxiagotuen aldean ez da egoera makalean, azken bost hamarraldi hauetan aunitz gauza aldatu dira eta hobetu dira. Gizarte berreskuratze prozesuan gabiltza, mantso, hutsuneekin,... baina gabiltza. Hartzen baduzu adibidez Frantzian bretoiera, okzitaniera,... zein egoeran dauden, euskarak sendoagoa dirudi parametro batzuen aurrean. Baina aldiz, gure egoerarik hoberenak ere, gure herri euskaldunen egoera ere, ikusten hasten zara zein egoera hauskorra izan daitekeen. Normalean herri ttikiak dira eta hor euskarak badu nolabait gizarte hegemonia bat, komunikatiboa, bizilagunen, gizarte komunikazio sareetan da jabe. Baina hori zein hauskor izan daitekeen, baldin eta herri txiki batetan, adibidez, auzo bat egiten badute eta 200 familia etortzen baldin badira kanpotik. Beraz, nik ikusten dut jauzi kualitatibo bat egin behar dela etorkizunera begira eta erabilera sozialei loturik.\nX.A.: Eta horri loturik, egia da BAM ekimenak duen gune geografikoa ez dela batere erreza, baina hala ere apustua egin da hortik hasteko. Baiona-Angelu-Miarritze erdaldun aunitz bada, Frantziatik leku horretara bizitzera urte guztiz aunitz jende heldu da, eta horretarako uste dut orain behar dugula hasi euskaldunen komunitate horren erdigunea osatzen. Inportantea izanen baita euskara ikusgarria egitea eta molde iraunkorrean ere bai. Horretarako dira, “Ahobizi belarriprest” bezalako dinamika batekin eraiki ditugun gotorleku baikor horiek: izan ikastola, gau eskola, gure hedabideak edo mintza praktika bezalako gune horiek. Baina, orain uste dut jendeak nahi duela hori baino zerbait gehiago, nahi duela gotorleku horietatik plazara jaitsi eta karrikara joan, natural, ahal bezain normal euskara erabiliz.\nHor bada lanketa biziki interesgarri bat egiteko eta uste dut pasatzen dela desakralizazio fase batetik. Uste dut tenorea gina dela orain euskararen erabilpena desakralizatzeko, eta hori pasatzen da jendea sentsibilizatzetik. Horrelako imajinario komun bat ukan dezagun euskaldun eta erdaldunen artean, eleanitza erran duzu, baina elkar bizitza bat hizkuntza minorizatuen erabilpena kontutan hartuko duena. Eta desakralizazio fase horrek, nik uste, pasatu behar duela TELP bezalako tresna batzuk ere desakralizatzetik. Kultura bat eman, kultura soziolinguistiko bat eman herritarrei, politikariei, enpresariei,... Egin dezatela urrats hori molde iraunkorrean, euskararen erabilpenaren aldeko urrats hori molde iraunkorrean, eta batez ere azpimarra genezake inportantea izanen dela hor ametsa, egia da, baina ibilbidea ere.\nHor ikusten dugu BAMen nola partekatzen ari giren gure lorpenak, gure nekeziak, gure porrotak ere bai, baina partekatzen ditugu eta entsatzen gera denak elkarrekin inteligentzia kolektibo horretan gauzak aitzinaraztera. Hori bada biziki inportatea, jakinez gainera BAM dela zinez belaunaldi baten ekarpena, gure belaunaldiaz ari naiz 25-40 urte arteko belaunaldi horrek, euskaltzale horrek, bazuela zerbait ekartzearen beharra, segida bat emaiteko eta uste dut ongi etorriak izan girela euskalgintzan horrelako urrats batekin.\n“Nik ikusten dut jauzi kualitatibo bat egin behar dela etorkizunera begira eta erabilera sozialei loturik”.\nEkimen hauek bizkortuz gero, zertan eragin dezake? Zein izan daiteke bere eragin-ahalmena? Zein 'palankak' aktibatuko lituzkete?\nX.A.: Badakit euskaltzaleen topaguneak baduela “Ahobizi belarriprest” dinamika hori koskortzeko xedea. 2018 urte hondarrean, hamaika egunez eginen da horrelako ekitaldi bat Euskal Herriko txoko desberdinetan, denek batera eginen dugu “Ahobizi belarriprest”aren inguruko dinamika hori. Uste dut, hor badugula aukera ekimen bateratu hori hartzeko Korrikak emaiten al daukun ilusio berdinarekin. Bada halako ardura bat hartzea, baina ardura ilusionagarria, gauza herrikoi bat eta herritarren esku izaiten al dena, nahiz eta erran duzun bezala erakundeek baduten hori babesteko eskumena. Uste dut, biziki inportantea dela herritarrek ukan dezatela horren esku, izan daitezela horren muinean, erabilpena karrikan irabaziko baita. Erabilpena irabaziko baita plazan eta irabaziko da azkenean oreka bat. Eta hori da interesgarria, eta uste dut hartu behar dela hori halako harrotasun martxa sano bat bezala. Aukera dugula orai artio, gure baitan isildu ditugun zati horiek adierazteko karrikan eta hori pasatzen dela sinpleki “egun on” bat ahal bezain normal erranez gaurko gizartean. Gizartera joan gaitezen eta konekta gaitezen gizartera euskaraz “egun on” sinple horrekin eta hortik has gaitezen delako imajinario komun hori eraikitzen.\nP.K.: Erabilera aktibatu nahi delarik, hizkuntza portaerak aldatzeaz ari gara. Hizkuntza portaerak erroturik egoten dira pertsonen arteko harremanetan, harreman ohituretan. Hizkuntza aztura horien aldaketan eraginkorrak izanen dira, kanpaina huts bat, egitasmo tipi bat, mugatzen ez den lan ildo jarraikor eta luzeak planteatzen baldin badira. Nolabait gainditu epe motzeko ekimen horiek eta planteatu lana, hiztun komunitate gisa dugun erronka horri erantzuteko lanak edo programak bertze modu batez. Baina aipatu dudan nire irudikoz, dugun erronka jauzi kualitatibo bat emateko gizarte erabilerari loturik, pentsatu behar dugu, nolabait lan ildo jarraikor horren bidez etor daitezkeela. Ados naiz aunitz aldiz hizkuntza kontuetan, 0 edo 100 moldetan pentsatzera ohituta gaude, eta aldiz, hizkuntza erabilera, mugatua, pittaka-pittakakoa,... izan daitezke horiek urrats interesgarriak. Azken batean, euskarak egunerokoan presentzia toki handiagoa izateko.\n“Hizkuntza aztura horien aldaketan eraginkorrak izanen dira, kanpaina huts bat, egitasmo tipi bat, mugatzen ez den lan ildo jarraikor eta luzeak planteatzen baldin badira”.\nEusko Ikaskuntzaren e5 proiektuak, nola lagundu dezake? Proiektu honetatik, zer nabarmenduko zenuke?\nX.A.: e5 interesgarria da. Orai artio bereziki azpimarratu dugu “Ahobizi belarriprest”, Euskaraldiaren baitan dagoen ekimen hori, eta ekimen hori —Maialen Lujanbioren hiztegira joaten bagara— aplikazio bat da, eta kontziente izan behar dugu hori “aplikazio” bat dela, “sistema eragile” baten “aplikazioa”. Uste dut e5ak “sistema eragilea” duela galdekatzen. Metaforekin geldituko naiz eta “sistema eragilea” erraiten dutalarik zer erraiten dut, euskalgintza. Euskalgintzari behar zaizkio galderak pausatu gaurko egunean, galderak pausarazi, zertan ote giren, galdekatu ea euskalgintzak gaurko egunean eta gaurko gizartean autoritate egiten duen. Enetako autoritate egitea ez du erran nahi beti zaunkaka hartzea, baizik eta ea gogoetatzea untsa antolatuak ote giren jadanik; gure arteko egiturek funtzionatzen ote duten; ea elkarren osagarri ote diren sistema eragile eraginkor bat konektatzeko euskal gizartean eta ea eragiten dugun herritar xumeetatik goi mailako ikerle eta polikariengana ere iristen ote giren. Uste dut garai ona dela e5ek EAEko euskalgintza bereziki galdekatu dezan, mintegi batzuren inguruan biltzeko jendea, aktoreak. Elkarren artean galderak pausa ditzatela sanoki, parez par, eta behin galdera pertinenteak pausatuta, elkarrekin aurki ditzagun erantzunak etorkizunari begira.\nP.K.: Nik guztiz egoki ikusten dut hausnarketarako, iritzi trukerako guneak eta aukerak eta euskararen etorkizuneko eszenatokiak asmatzeko eta horretaz mintzatzeko gunea da azken batean e5. Lehenago erran dut, euskararen aldeko aktibismoak, herri ekimenak edo gizarte mugimenduak, historikoki bilatu duena izan da hizkuntza irautea eta normal erabili izatea. Baina pentsatu beharra dugu, hori arront normala izanda ere, duela bortz hamarraldi edo ez hainbeste denbora, erabat pentsaezina zela. Pentsatzea haurrek eskolan euskaraz ikas zezaketela gauza bat erabat berria zen eta hainbat familiendako pentsaezin, nahiz eta bertze familia batzuek horren alde borrokatu , horren aukera egin... Erran nahi dut, ametsak izan dira, nahiz eta amets horiek gero behin gauzatzen direlarik, oso gauza egunerokoak izan. Baina horretarako hausnarketa, iritzi trukea, amets kolektibo hori egin ahal izatea, iruditzen zait izan daitekeela aurrera egiteko oso bide emankorra. Gainera, aunitz aldiz egunerokoan, bakoitza bere lurraldean, bakoitza bere arloan ibiltzen gara eta nolabait errealitatea den puzzle hori osatu ahal izateko, ikuspegi eta behar guztiak kontutan hartuta, horrelako iritzi truke guneak ezin bertzekoak dira.\nXan Aire eta Paula Kasares.\nPaula Kasares (Iruñea)\nSoziolinguistikan doktorea, Euskal Filologian nahiz Gizarte eta Kultura Antropologian gradu eta graduondoko ikasketak egina.\n1994tik Nafarroako toki administrazioan euskara teknikari lanetan luze aritua. 2001etik 2003 bitartean Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendaria. Egun Euskarabidea-Euskararen Nafar Institutuko Sustapenaren eta Plangintzaren Zerbitzuko zuzendaria eta NUPeko Filologia eta Hizkuntzaren Didaktika Saileko irakasle elkartua.\nSoziolinguistika eta hizkuntza-antropologia alorretako hiru libururen eta hainbat artikuluren egilea da. Komunikazio eta hitzaldi anitz eman ditu biltzar-mintegietan, Euskal Herrian nahiz atzerrian, batik bat euskararen transmisioaren, elebitasun goiztiarraren eta haurren hizkuntza sozializazioaren gainean.\n2006tik euskaltzain urgazlea da.\nSeaskako Hizkuntza Proiektuaren koordinatzailea ofizioz.\nSoziolinguistika-dibulgatzaile amateurra Euskaltzaleen Topagunearen eskutik, batez ere tailer desberdinen bidez, euskaraz zein frantsesez, Ipar Euskal Herrian (gaztetxoekin, gurasoekin, irakasleekin, animatzaileekin, euskara ikasleekin, agente publikoekin, hautetsiekin, herritarrekin...).\nAldudeko ibarreko Adur euskara elkartekidea; Garabide hizkuntza-kooperazio elkartean laguntzaile; BAM dinamikan laguntzaile.\nFernando Escalante eta Ramón Zallo. Soziologoa eta Ikus Entzunezko Komunikazioko katedraduna: Nolako eremu publikoa nahi dugun erabaki behar da, eta horren araberako politika kulturalak ezarri\nJoan Mari Torrealdai eta Joxe Azurmendi. Soziologoa eta pentsalaria: Guk munduari eman diezaiokeguna eta beste inork eman ezin diona euskara da\nPedro Luis Uriarte eta Guillermo Dorronsoro. Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Ekonomia sailburuorde ohia eta Deusto Business School-eko Dekanoa: Kontzertu ekonomikoa kudeaketa bideratzeko tresna da, baina gaitasuna eta kontzientzia fiskala eskatzen du, eta ez ustelkeria


Zinebik baditu saridunak - Nontzeberri\nHasiera/IKUS-ENTZUN/Zinebik baditu saridunak\nFilmez eta emozioez beteriko egunak joan dira, eta ikusitako lan guztien arteko nabarmenak saritu ditu Zinebik.\nBilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdiaren-Zinebiren 61. edizioko Sari Nagusia Luise Donschen Ganze Tage zusammen (Entire days together) (2019, Alemania) fikziozko film laburrak irabazi du. Zuzendariak 7.000 euroko saria eskuratu du.\nGure artekoen artean, euskal film labur dokumental bik hartu dituzte jaialdiko beste sari nagusiak: Aitor Arregiren eta Jose Mari Goenagaren Mateoren ama (2019, Euskadi) lanak Euskal Zinearen Sari Nagusia jaso du, eta Ana Sernaren eta Paula Iglesiasen Solo son peces (2019, Euskadi) filmak Zine Espainiarraren Saria. Lan bakoitzak 6.000 euro eskuratuko ditu.\nGeneroen araberako Mikeldi Sariei dagokienez, nazioarteko epaimahaiak Sonia K. Hadaden Emtehan (Exam) (2019, Iran) lanari eman dio fikziozko film labur onenaren Mikeldia. Animaziozko zinearen atalean, film labur onenaren Mikeldia Theodore Usheven Physique de la tristesse (The Physics of Sorrow) (2019, Kanada) lanak eraman du, eta film labur dokumental onenaren Mikeldia Camila Katerren Carne (2019, Brasil / Espainia), lanak jaso du. Lan bakoitzak 5.000 euro jasoko ditu. Horrez gain, epaimahaiak aipamen berezia eman dio, Pilvi Takalaren The Stroker (2019, Finlandia) dokumentalari.\nZinebi First Film (ZIFF) Sariari dagokionez, Eloisa Solaas zinegilearen Las facultades (The Faculties) (2019, Argentina) lanak jaso du. Gainera, epaimahaiak aipamen berezi bi eman dizkie Jessica Sarah Rinlanden Those That, At A Distance, Resemble Another (2019, Espainia / Erresuma Batua) dokumentalari, eta Lendita Zegirajren Sphia e Agës (Aga´s House) (2019, Kosovo / Kroazia / Albania) fikzioari.\nSGAE Fundazioak-Euskadiko Kontseiluak, bere aldetik, Josu Martínezen Anti (2019, Euskadi) fikziozko film laburrari eman dio 3.000 euroko Euskal Gidoi Onenaren saria. Ikus-entzuleen EiTB saria (3.000 eurokoa) Aline Höchli zuzendari suitzarraren Warum Schnecken Keine Beine Haben (Why Slugs Have No Legs) animaziozko film laburrak jaso du. FAS zine-klubak ematen duen 2.000 euroko saria Zazpi T´erdi kolektiboaren La vía flotante (2019, Euskadi) film laburrak irabazi du. Bukatzeko, UNICEF saria, Shoki Linen Adam (2019, Singapur) animaziozko filmak jaso du.\nFilm ederrez giroturiko egun ederrak izan dira Zinebik antolatutakoak, eta saridunentzat, are bereziagoak. Zorionak!