އަދަބީއްޔާތަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ | ޙެޔޮބަސް\nކުރޮޅި އާދަމް ޒާހިރު\nމި ލިއުމަކީ ދިވެހިންނަށް އަދި ބަސްކިޔަވަމުން އަންނަ ދަރިވަރުންނަށް މުހިންމު ލިޔުމެއްކަމަށް ހެޔޮބަސްއައް ގަބޫލުކުރެވުމާއި އެކު މަނަދޫ www.manadhoolive.com.mv ހުއްދަލިބިގެން އެމްއެލް އިން ނަގާފައިވާ ލިއުމެކެވެ.\nނޯޓް: މި ލިޔުމުގެ ބޮޑުބައި ވާނީ ނުރަސްމީ ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒުން ނެރުއްވާ ޖަމާޢަތުގެ ޚަބަރުގައި ޖެހުމަށް ޢާންމުކޮށްފައެވެ. އަދި www.manadhoolive.com.mv އިންވެސް މިލިޔުން ލިބޭނެއެވެ. މިއީ އަމިއްލަ ލިޔުމެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައި ލިޔެފައިވާ ނަފުސީ ދިރާސީ ލިޔުމެކެވެ. މި ލިޔުމުގައި ހުރި އެންމެހާ މަޢުލޫމާތުތަކުގެ ތެރެއިން ހަވާލާ ދީފައި ނުވާ ކޮންމެ ބަޔަކީ އަމިއްލަ ޚިޔާލާއި ހޯދުމެވެ.)\n“އަދަބޭ” ދުލުން ލުއިކޮށް ކިޔަސް ރަންވަންނި ހިލިދާ ލަފުޒެކޭ\nމަދަދާ އެހީ ލިބިދާ އެއީ ވޭނުން ނިވާވާ ލަފުޒެކޭ\nބަހަކީ ހިތާ މޭ ޗިސްކުރާ ބުނެވޭގޮތުން ރުޅި އިސްކުރާ\nސަހަނާ ފުރަން ރޮއްވައި ކަރުނަ ގަބަރާ ކުރާ ބާރެއް މެއޭ\nބަހަކުން އަސަރު ލިބިދޭނެނީ ބަހުގައި ހިނގާ “ޚިޖަމާއު”ނޭ\nފަހަކުން އަސަރު ނުފިލާގޮތީ “ވަހުގައި” ލަފުޒު ގެތުނީމައޭ\nއެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތެވެ. އަދަބިއްޔާތަކީ ބަހެއްގެ އަހުލުވެރިން އަބަދުވެސް އޭގެ އަސަރުގެ ވާހަކަ ދައްކަދައްކާ އުޅޭ ބަހުގެ އަސަރެކެވެ. ބަހެއް އޮންނަ ނަމަ އެއާއެކު ދިރިދާ ފުރާނައެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް މަދަރީ ބަހެއްގައިނަމަ އެ ބަހެއްގެ އަހުލުވެރިން އެ އިހުސާސް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ހިމާޔަތްކުރާ އިހުސާސެކެވެ. އެއާއެކު އުފެދޭ އެންމެހާ ލިޔުންތަކާއި ފާޅުކުރުންތަކާއި ތަރުޖަމާތަކެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑު ފިކުރުކުރާގޮތެވެ.\nއާދޭހެވެ. “އަދަބު” މިއީ ވަރަށް ލުއި ލަފުޒެކެވެ. އަޑުގައި ހިމެނޭ “ބާ” ނޫނީ އެވަރަށްވެސް ހިފައިލަންޖެހޭ އަޑެއް އެ ލަފުޒުގައި ނެތެވެ. ނަމަވެސް ދަންނަވައިލަންޖެހެނީ “އަދަބު” މިއީ އޭގެ ރަންވަންނި ނުވަތަ ވިދާ ބެބުޅުމާއި ރަންވަންތަ ކަމުގެ އަގު ބޮޑޭއެވެ. އަސާރު ގަދަކަމުގެ ވާހަކައެވެ. ބަހުން މީހުން ރޮއްވައެވެ. ހެއްވައެވެ. ލަދު ގަންނުވައި ރާޑިކުރެއެވެ. މީހާގެ ހިތުން އުފައްދާ އެތައްއެތައް އިހުސާސެއް އަޑުތަކަކުން އަތުރައިލައިގެން އެހެން ހިތްތަކަށް ފޯރުކޮށްދެއެވެ. އެހިސާބުން އެމީހާވެސް އަސަރެއްގައި ޖެހެއެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ވަރަށް ބަރު ލަފުޒެކެވެ.\nއަދަބު، މި ލަފުޒުން ނުލިބެނީ ކޯޗެއްތޯއެވެ؟ ފަރުވާއެއްކަމުގައިވެއެވެ. “އޯރަލް ތެރަޕީ” އޮންނަނީ އެހެންވީމަތާއެވެ. “އޯރަލް ކައުންސެލިން” އޮންނަނީވެސް އެހެންވެތާއެވެ. “ނަސޭޙަތް” އޮންނަނީވެސް ހަމަ އެހެންވެ ނޫންތޯއެވެ. ވީމާ މިއީ ލިބޭ އެތައް ވޭނަކާއި އުދާހުގެ ފަރުވާއެވެ. ނުއެނގުމާއި މުހުތާދުތަކުގެ ފަރުވާއެވެ. ލިބޭ ޖަޒުބާތީ ވޭންތަކުގެ ފަރުވާއެވެ. ކީއްވެތޯއެވެ؟ ބަހުގައި އަސަރު އުފެދި ބޮޑުވެއެވެ. އެކަން ވުމަށް މެދުވެރިވާ ޝަރުތަށް އަޅުގަނޑު ކިޔަނީ “ޚިޖަމާއު” އެވެ. ޚިޔާލާއި ޖަޒުބާތާއި މާނައާއި އުސްލޫބެވެ. ފާޅުކުރާ ލަފުޒުން އިހުސާސްކުރެވުނު ބިރު، ފަކުރު، ލޯބި، ރުޅި ހިތުން ނުފިލައި އެ ހުންނަނީ މި ދެންނެވި އަދަބީ ލަފުޒުތައް ގެތި އެމުނިފައިވާގޮތުންނެވެ. އެހެންކަމުން އަދަބަކީ މިދެންނެވި އެންމެހާކަމެއްގެ އަސްލުން އުފެދޭ ބަހަވީ މޮޅު ގޮތްތަކެވެ.\n1- އަދަބިއްޔާތުގެ މާނަ:\n“އަދަބިއްޔާތު” މި ލަފުޒު ހެދިފައި މި ވަނީ “އަދަބު” އިންނެވެ. “އަދަބު” ގެ ޙަޤީޤީ މާނަ މިއަދާހަމައަށްވެސް ބަހުގެ ގޮތުން ނުހޯދެއެވެ. ނަމަވެސް އަދަބު، ގެމާމައާމެދު ޑރ. ރޯހީ ބާލް ބޭކީ (2009) ހާމަކުރާގޮތުގައި މިއީ މާނައިގެ ގޮތުގައި ރީތި، ރަނގަޅު، މޮޅު، ކަމުދާ، މި ދާއިރާގެ ތެރޭގެ ހުރިހާ މާނައެއް ހިމެނޭ ލަފުޒެކެވެ. މީގެ އިތުރަށް މި ލަފުޒުގެ މާނައިގައި ތަޢުލީމާއި އުނގެނުން ވެއެވެ. ތަންދޮރު އޮޅުންފިލުމާއި ޤާބިލުގެ މާނަ ހިމެނެއެވެ. އަޚްލާޤާއި އުސޫލީ ވައްޓަފާޅިވެސް ހިމެނެއެވެ. ރަނގަޅާއި ފައިދާއާއި އޮފްދާރުކަމާއި ނަލަކަންވެސް މީގެ މާނައިގައި ހިމެނެއެވެ. ކިޔަމަންތެރިކަންވެސް މި ބަހުން ފާޅުކޮށްދެއެވެ. ޖުމުލަކޮށް ބަހަވީ މާނައެއްކަމަށް ބެލެވެނީ ބަހަވީއެވެ. ނުވަތަ ލިޓްރޭޗަރއެވެ.\n“އަދަބު” މިލަފުޒު އިސްލާމީ ލިޔުންތަކުގައި ބޭނުންކޮށްފައިހުންނަ މާނައިގައި ތިލަކުރެވެނީ ކިޔަމަންތެރިކަން، ބޯ ލެނބުން، ނަލަ ރިވެތި އުސޫލު، އުޅުން، ޤާނޫނާއި ޤަވައިދުގެ ބަލައިގަތުން އެވެ. ވީމާ އަދަބުގެ ބަހަވީ މާނައެއްކަމުގައި، ބަހުގެ ރީތިކަމާއި އަނެކުން ބަލައިގަތުމާއި މީހުންގެ ހިތްތައް އެއަށް ލެންބުމާއި އެތުރުމުގެ އުސޫލާޢި ބޭނުންކުރުމުގެ ފަށުވިކަމާއި މާނައިގެ ޢިބުރަތް ހިމެނޭކަމުގައި އަޅުގަނޑު ޤަބޫލުކުރަމެވެ. އާންމުން ބޭނުންކުރާ ޢިބާރާތްކޮޅަކަށް ބަލައިލާށެވެ. “އަދަބުވެރި ކުއްޖެއް” “އުޅުމުގައި އަދަބުވެރިކަމެއް ނެތް” “ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް އަދަބެއް ސަދަބެއް އޮންނަންވާނެ” “އަދަބީ ޢިބާރާތްތަކެއް އޭގައި ހުރީމާ ވަރަށް ބޮޑަށް އަސަރުކުރި” މި ނިންމުންތަކަށް ބަލާއިރު އަދަބަކީ ބަހުގެ ރީތިކަމާއި ހަމަ ހިފެހެއްޓުމާއި އެއިން އުފެދޭ ރިވެތި ފުރިހަމަ އަސަރުގެ މާނަ ނެރެވޭ ލަފުޒެކެވެ. މި ސިފަތައް ބަހުގައި ހުރި ނަމަ ކިޔޭނީ އަދަބިއްޔާތުއެވެ.\nބަހެއްގެ އަދަބަކީ އެބަހެއްގެ އަދީބުންގެ އަދަބީ އުފެއްދުންތަކުގައި އެ ހުންނަ އަސަރެވެ. ލިޔާ ލިޔުންތަކުގައި ހުންނަ އަޖައިބު ރީތި ގޮތެވެ. ޢާންމު ބަހުރުވަޔާ ތަފާތު ބަހުރުވައަކުން ޢާންމު ޚިޔާލާ ތަފާތު ޚިޔާލެއް ކިޔާމީހާއަށް އަސަރު ކުރާކަހަލަ ރީތި ގޮތަކަށް ހުށަހަޅައިފައިވާ ލިޔުންތަކަށްވެސް އަދަބޭ ކިޔެއެވެ. ނުވަތަ އެއީ އަދަބީ ލިޔުމެވެ. އޭގައި އެ ވާ އަސަރާޢި ގޮތްފޮތަކީ އަދަބިއްޔާތެވެ. މި ދެންނެވި އަދަބިއްޔާތު އަމާޒު ކުރެވެނީ ރީތި ލިޔުމަށެވެ. ލިޔުމެއް މޮޅު ލިޔުމަކަށްވަނީ އަދަބިއްޔާތުގެ ގޮތުން ފެންވަރު ރަނަގަޅު އެއްޗަކަށް ވުމުންނެވެ. އަދަބިއްޔާތުގެ ތެރޭގައި ލިޔުންތެރިކަމުގެ ބަލާޣާތްތެރިކަމާއި އަސަރުގެ ގަދަކަން ހިމެނެއެވެ. މި އަދަބު އުފެދި ބަލާޣާތް ތިލަވުމަށް، އަދަބުގެ ރަހަ ތިލަވުމަށް ލިޔުން ޚިޖަމާއުވަންތަކުރުން މުހިންމެވެ.\nދިވެހިބަހުން ގިނަ ޢަދަދަކަށް ދިރާސާކުރައްވައި ލިޔުއްވައިފައިވާ އަލްފާޟިލް އަޙުމަދު ޝަފީޤު ( ޝަފީޤުގޭ ޝަފީޤު) ހާމަކުރައްވާ ގޮތުގައި “އަދަބަކީ އެއްޗެއް އޮންނަންވީ ގޮތަށް ހަމައަށް އެޅުމެވެ. ބަހުގެ އަދަބަކީ ބަހުގެ ބަސްމަގު ހަމައަށް ސަލާމަތުން އޮތުމެވެ.” ވީއިރު ބަހުގެ ހަމައާޢި ޤަވައިދާއި ހަމައަކީ ވެސް މުހިންމު ބައެކެވެ.\nމަޝްހޫރު އުސްތާޒުއްޖީލު އަދި ދިވެހި ބަހަށް އަރާހުންނެވި އަދީބު، ބަހުގެ އެދުރުންނާ ޙަވާލާދެއްވައި ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި (1993) “އަދަބަކީ މީހާ ކުރާކަންތައްތަކާ ބުނާ ބަސްތައް ކުށުން ސަލާމަތްކުރާނެ މަގު އުނގެނިގަތުމެވެ. އަދި އެފަދަ ކުށުން މީހާ ސަލާމަތްކޮށް ލެހެއްޓެވުމަށް މެދުވެރި ކުރާ ކަންތަކެވެ.” މި ސިފައަކީ އަދަބިއްޔާތެވެ.\nމިޒަމާނުގެ ބައެއް މީހުން އަދަބިއްޔާތު މާނަކުރަނީ އެބަހެއް ބޭނުންކޮށްގެން މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު ލިޔެފައިވާ އެއްޗެއްގެ ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް އިނގިރޭސި ބަހުގައި މާނަކުރެވޭ ގޮތް ކުޑަކޮށް ތަފާތެވެ. އެ ބަހުން އަދަބިއްޔާތަކީ “ލިޓްރޭޗަރ” އެވެ. މިބަސް އުފެދިފައިވަނީ ލެޓިންބަހެއްކަމުގައިވާ “ލެޓަރ” މިބަހުންނެވެ. މިބަހުގެ މާނައަކީ ލިޔާ އަކުރެވެ. ލަފުޒު އޮތްގޮތުން އަކުރު ވަންތަކަން މާނަކުރަނީ ލިޓްރޭޗަރ އަށެވެ. އެހެންކަމުގައިވާނަމަ އަކުރަކުން ބަސް ލިޔެވުމަކީވެސް ލިޓްރޭޗަރއެވެ. ނުވަތަ އަދަބިއްޔާތަށެވެ.\nޤަދީމީ ފާޑުކިޔުންތެރިންނާއި އަދި މިހާރުގެވެސް ބައެއް ފާޑުކިޔުންތެރިން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި އަދަބިއްޔާތުގެ މަޤްޞަދަކީ މީހުންނަށް އޮޅުންފިލުވައި ދިނުމާއި އުފާ ލިއްބައިދިނުމެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ މިޒަމާނުގެ ފާޑުކިޔުންތެރިން އެއްބަސްވާ ގޮތުގައި އަދަބިއްޔާތުގެ މަޤްޞަދަކީ އުފާލިއްބައިދިނުމެވެ. މިއީ އަދަބަށް ހީނަރުކަން އައުމަށް އުފަންވި ޚިޔާލެކެވެ. ބަހުގެ ހައިބަތާޢި ޢިލްމީ ފަލްސަފާއަށް ނުވިސްނަންފެށުމަށް މެދުވެރިވި ޚިޔާލެވެ. ބަހުގެ ވެއްޓުން މެދުވެރިވީވެސް މިފަދަ ޚިޔާލުތަކުންނެވެ.\nއަދަބިއްޔާތަކީ ލިޔުމުގެތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. އޭގެތެރޭގައި ވާހަކަޔާއި ވަޒަންބަހުރުވަޔާއި ޑްރާމާ ތަމްސީލާއި އެހެނިހެން ވައްތަރުގެ ލިޔުންތައްވެސް ހިމެނެއެވެ. އޮކްސްފޯރޑް ޑިކްޝަނަރީ 1998 ބުނާގޮތުގައި” ލިޓްރޭޗަރ އަކީ ކޮންމެބަހެއްގައިވެސް ހުންނަހުރިހައި ވައްތަރެއްގެ ވާހަކަ، ހުރިހާ ވައްތަރެއްގެ ތަފްސީލު ވަޒަންބަހުރުވައިގައި ހިމެނޭ ތަކެތި އަދި އެހެނިހެން އުފެއްދުންތެރި، ކިޔުންތެރިންބަލައިގަންނަފަދަ ގޮތަކަށް ހުންނަ ކޮންމެ ލިޔުމެކެވެ.” އަދަބިއްޔާތުގައި ހިމެނެނީ އާދައިގެ ޢާއްމު މުވާޞަލާތުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ބަހާ ތަފާތުވާ ބަސްތަކާއި ލިޔުންތަކެވެ.\nބަހުގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ނަޒަރުގައި އަދަބިއްޔާތަކީ އެތަނެއްގެ ދިރިއުޅުމުގައި އިޙްސާސްތަކާއި ތަނުގެ ވެއްޓާއި ގުޅޭގޮތަށް އިންސާނާގެ ޚިޔާލާއި ފިކުރު އަންގައިދޭން ބޭނުންވާ ވަޞީލަތެކެވެ. އަދި މިދެންނެވި ސިފަތަކުން އެކުލެވޭގޮތަށް ވަކި ގޮތަކަށް ވަކިފެންވަރަކަށް ލިޔެފައިހުންނަ ލިޔުންތަކަށް ބޭނުންކޮށް އުޅޭނަމެކެވެ. ރަނގަޅު ހަރުދަނާ އަދަބީ ލިޔުމަކަށްވާނީ އެ ލިޔުމަކުން އެ ތަނެއްގެ ވެއްޓާއި ދިރިއުޅުމާއި މީހުންގެ ޚިޔާލާއި ފިކުރާއި އިޙްސާސް އަންގައިދޭ ފަޞާޙަތާއި ބަލާޣާތް އޭގައިއެކުލެވޭ އަދި އިންސާނީ ހިތްތަކަށް އެއިން އަސަރުކުރުވާ ބަހުގެ ހަމަތަކަށާއި ޤަވާޢިދަށް ފެތޭ އުފެއްދުން ތެރި ލިޔުންތަކެކެވެ.\nވީމާ ކުރުކޮށް ދަންނަވާނަމަ އަދަބިއްޔާތަކީ ކޮންމެބަހެއްގައިވެސް ހުންނަ ވާހަކަތަކާއި، ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ތަމްޘީލާއި ޑްރާމާ އާއި ، ވަޒަންބަހުރުވައިގައި ހިމެނޭ ބާވަތްތަކާއި އަދި ކިޔުންތެރިން ބަލައިގަންނަ ފަދަ ގޮތަކަށް ދެމިހުންނަނިވި ޚިޔާލުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ލިޔެވޭ އުފެއްދުންތެރި ކޮންމެ ލިޔުމެއްގެ ރިވެތިކަމުގެ އަސަރެވެ. އެއިން ގެނެސްދޭ މަޢުލޫމާތާއި ހަމަޖެހުމާއި މިފަދަ އެންމެހާ މަޢުލޫމާތެކެވެ. އެއީ ލިޔުންކަމުގައި ނުވިޔަސް ރެކޯޑްކުރެވިފައި ހުންނަ ތަޤުރީރާއި ބަޙުޘް ފަދަތަކެތިވެސް މީގައި ހިމެނެއެވެ.\n2- އަދަބު ބެހިފައިވާ ބައިތައް:\nއަދަބުގެ ތެރޭގައި ދެ ބާވަތެއް ވާކަމުގައި ގިނަ އަދީބުން ހާމަކުރައްވައިފައިވެއެވެ. މިގޮތުން މިސްރުގެ ޖަމާލުއްދީން އަލް މާލިކް (1980) ހާމަކޮށްފައި ވާގޮތުގައި ވެސް އަދަބުގެ މައިގަނޑު2ބާވަތެއް ވެއެވެ. މުޙައްމަދު ޖަމީލް (1999) (ކުރީގެ ލިޔުމަކުން ނަކަލުކޮށް އަލުން ޗާޕުކޮށްފައިވާ އަދަބީ އުދަރެސްގައި) ހާމަކޮށްފައިވާގޮތުގައިވެސް އަދަބު2ބަޔަކަށް ބެހެއެވެ. މި ނޫނަސް އަދަބާމެދު ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކުގައި ވާގޮތުން އަދަބު ބެހެނީ ދެ ބަޔަކަށެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ބާވަތަކީ އިންޝާއީ އަދަބެވެ. އަނެއް ބާވަތަކީ ވަޞަފީ އަދަބެވެ. މިއީ އިރުމަތީގެ އަދި އޭޝިޔާގެ އަދަބުގައި ފާހަގަކުރެވޭ ބައިތައްކަމުގައިވިޔަސް ޔޫރަޕްގެ އަދަބުގައި މިގޮތަށް ބައި އެޅުމުގެ ބަދަލުގައި އަޅައިފައި ހުންނަނީ ލިޔުންތެރިކަމުގެ ބާވަތްތަކުންނެވެ.\nމަޝްހޫރު “އެތެއްލޯ” ލިޔުނު ލިޔުންތެރިޔާ،އަދި ގިނަ ލިޔުންތަކެއް އުފެއްދި އަދީބެއްކަމުގައިވާ ޖޭމްސް އާރލް ޖޯންސް ބަޔާންކުރާގޮތުގައި “އަހަރެން މޮޅު އަދަބީ އުފެއްދުމެއް، ޑްރާމާއެއް، ތަޤްރީރެއް، ޚުޠުބާއެއް، ކިޔާހިނދު އިންސާނާގެ ސިކުނޑިއަށް ލިބިފައިވާ އިހުސާސްކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަމާމެދު އިހުސާސްތަކެއް ކުރެވެއެވެ. ބަސް މެދުވެރިކޮށް ތިމާމެންގެ ހިތުގެ ކެކުޅުން ފާޅުކުރާނީ ކިހިނެއްބާވައެވެ.” މި ބުނުމުން ދޭހަވާގޮތުގައި އަދަބުގެ ބައިތައް އެއީ ގުނުން ނުކުޅެދޭ އަދަދެއްކަމުގައި ބެލެވެއެވެ.\nކޮންމެއަކަށް އަދަބުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭކަމަށް ދިވެހި ލިޔުންތަކުގައި އެ ބުނާ އިންޝާއީ އަދަބަކީ ނެތް އެއްޗެއް އުފެއްދުމެވެ. އެއީ ޅެމެއްކަމުގައިވިޔަސް މަޒުމޫނު، ވާހަކަ، އަދި އެނޫން އެއްޗެއްކަމުގައިވިޔަސް ލިޔެ އުފައްދައިފިނަމަ އެއީ އިންޝާއީ އަދަބެކެވެ. ޑރ.ރޯހީ ބާލް ބަކީ ލިޔެފައިވާގޮތުގައި އިންޝާއީ އަދަބަކީ ކޮމްޕޮސިޝަނެކެވެ. ނުވަތަ މަޒުމޫނެކެވެ. ނުވަތަ އުފެއްދުމެވެ. އަދިވެސް އޭނާ ހާމަކުރެއެވެ. ލިޔުމުގެގޮތުން މިދުނިޔެއަށް އެއްޗެއް ލިޔެ ނެރެފިނަމަ އެއީ އިންޝާއީ އަދަބެކެވެ.\nދެވަނަ ބާވަތެއްކަމުގައި ލިޔެފައިވާ ވަޞަފީ އަދަބާމެދު ޑރ.ރޯހީ ބަޔާންކުރަނީ އެއީ ސިފަކުރުންކަމުގައެވެ. ލިޔެފައިވާ އެއްޗެއްގެ ސިފަ ހާމަކުރުމެކެވެ. ކަމެއް އެއްޗެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޝުޢޫރެއްގެ މޮޅުކަމާއި ފެންވަރާއި ދެރަ ސިފަތައް ހާމަކޮށްފިނަމަ އެއީ ވަޞަފީ އަދަބެވެ. ހިތުގައި އުފެދޭ ޝުޢޫރެއް ޅެމެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ބަސްމަގަކުން އުފައްދާނީ އިންޝާއީ އަދަބުގެ ލިޔުންކަމުގައެވެ. މިފަދަ ލިޔުންތަކުގައި ހުންނާނީ ފެންނަ ޙަޤީޤީ ކަންކަމުގެ ވާހަކައެވެ. ޤުދުރަތީ މަންޒަރުތަކާއި ކަންކަން ހިނގާގޮތާއި މި ނޫނަސް އިންސާނާގެ މުޅި ޙަޔާތުގެ ވާހަކަތަކަކީ މި އަދަބުގެ އުފެއްދުމެވެ. މި އުފެއްދުން ދެރަނަމަ، މޮޅުނަމަ، އިތުރަށް އިސްލާޙުކުރުމަށް ކަމެއް ފާހަގަކުރެވިފައިވާނަމަ އެ ވާހަކަ ލިޔުމަކީ ވަޞަފީ އަދަބެވެ.\n2.1- އިންޝާއީ އަދަބާއި އޭގެ ބައެއް ނަމޫނާ:\nއިންޝާއީ އަދަބުގެ ގޮތުގައި އުފެދިފައިވާ ދިވެހި ލިޔުން ނިސްބަތުން މަދެއް ނޫނެވެ. މިލިޔަން މިލިޔަން މީހުން އުޅޭ ބައެއް ޤައުމުތަކުގައި ނެރެފައިވާ ފޮތްތަކުގެ އަދަދާއި މި ރާއްޖޭގައި އުފެދިފައި ހުރި ފޮތްތަކުގެ އަދަދު އަންދާޒާކޮށް ބަލައިފިނަމަ ނިސްބަތުން މި ރާއްޖޭގައި ނެރެފައިވާ ދިވެހި އުފެއްދުން ގިނަކަމާމެދު ޝައްކެއް ނުކުރަމެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ނަންކިޔޭ ގިނަ މީހުންގެ ފިކުރުތަކާއި އަޅުދާސްތުވުން ހުންނަގޮތުން ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ކަމުދަނީ ވަކި ނަމެއްގެ ވެރިއަކު ލިޔެފައި ހުންނަފޮތެވެ. ބަލައިލުމެއް ތަހުލީލުކުރުމެއް ނެތި، މިފަދަ ޙުކުމްތައް އިއްވަނީ އެހެންމީހުން ލިޔެފައިވާ ލިޔުން ބާކީކޮށް ފައިދަށުލައިފައެވެ. މިއީ ހިތާމަހުރި ކަމެކެވެ.\nއިންޝާއީ އަދަބުގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބައެއް ލިޔުން:\nލިޔުމުގެ ބާވަތާއި/ފޮތް ނޫސް\nލިޔުމުގެ މީހާއާއި ސުރުޚީ އަދި އެ ލިޔުމާމެދު ފިކުރެއް\n(ޝިހާބުގެ މަޒުމޫނުތައް 1992)\n“ޤައުމެއް އިސްލާޙުވުމުގެ ސިއްރު” އިބްރާހީމް ޝިހާބު\nފާޅުކުރައްވައި ބަޔާންކުރައްވައިފައިވާ ޚީޔާލުފުޅުތައް މިއަދު ޙަޤީޤަތަކަށް ވެއްޖެއެވެ. އެ ލިޔުން ކިޔައިލައިފިނަމަ ހިތްތަކުގައި ބިރުވެރިކަމާއި ތިމާގެ ނިކަމެތިކަމާއި އިންސާނާގެ ހައިބަތު ހާމަވެގެންދެއެވެ. ދުނިޔޭގައި ތިމާމެން މިއުޅޭ ކުރު މުއްދަތުގައި ވަގުތާއި މާލާއި ޖާނު އިސްރާފުކުރުންމަތީގައި ދެމިހުރެވޭކަން އިހުސާސްކުރެވޭނެއެވެ. ޤައުމޭ ކިޔައިން ތިމާމެން ހަޅޭއްލަވާއިރު އެ ބަހުގައި އެއްވެސް ހައިބަތެއް ނެތްކަން ކިތަންމެ ރަނގަޅަކަށްވެސް ހާމަވެގެންދާނެއެވެ. ދަންނަވަންތޯއެވެ. މިއީ މަޒުމޫނެކެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އަދަބީ ނަސޭހަތެކެވެ.\nވަޙީދުގެ ކުރުވާހަކަތައް 2010\n“ބިލާހެއް” މަޑުލު މުޙައްމަދު ވަޙީދު\nމި ވާހަކައިގައި ދިވެހި ނިކަމެތިންގެ ފިކުރުތަކާއި އާދަތަކާއި މަސްވެރި ދިރިއުޅުމެއް ސިފަކޮށްދެއްވައި އުއްމީދުގެ ހުޅުކޮޅުގައި އިންސާނާ އުޅެނިކޮށް ދުވަސް ނިމިދާކަން ވިސްނައިދެއެވެ. މި ވާހަކައަކީ ކުރުކުރު ވާހަކައެކެވެ. ނަމަވެސް ދިގުދިގު އެތައް ތާރީޚީ ޙާލަތެއް ބުނެދޭ ލިޔުމެކެވެ. އިންސާނާގެ ފިކުރު އެތައް ދިމާއަކަށް ދުއްވާ ކަންކޮޅަށް ޖައްސާ މި ވާހަކައިގައި ޖަޒުބާތު ހިލެއެވެ.\n“މަންމަ” ސައިކުރާ އިބްރާހީމް ނަޢީމް\nމިއީ ދިގުވާހަކައެކެވެ. ސައިކުރާ އިބްރާހީމް ނަޢީމުގެ “މަންމަ” ވާހަކައަށް އަދަބީގޮތުން ކަޅި ހިންގަވައިލައްވާށެވެ. ޚިޔާލާއި ފިކުރު 100 އިންސައްތައަށް ހިމެނިފައިވާ މި ވާހަކަ ކިޔާ އެއްވެސް މީހަކު މިއީ ޙަޤީޤަތެއް ނޫނޭ ކިޔައިގެން ވާހަކައެއް ނުދައްކާނެއެވެ. ވާހަކަ ކިޔައިފި ހަމަ އެކަކުވެސް ކަރުނަ ނުބާލައެއް، އެ ވާހަކަ ނިންމައެއްނުލައެވެ. މިއީ އަސަރާ ކުޅެލުމުގައި ދިވެހިބަހުގައިވާ ފޮނި އަސަރާއި ނުފޫޒު އަންގައި ހާމަވާ މޮޅު ވާހަކައެކެވެ. ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ބޭއްވި ދިގު ވާހަކަ ލިޔުމުގެ ޤައުމީ މުބާރާތުގައި މި ވާހަކަވަނީ އެއްވަނަ ހޯއްދަވައިފައެވެ.\nމޫސާ ފަތުޙީގެ ޅެންތައް\n“ހިތުގެ ޢަޒުމް” މޫސާ ފަތުޙީ\nބަހުގެ ބަލާޣާތާއި ޣަޒާލާތު މި ޅެމުން ފެނިގެންދެއެވެ. ދުނިޔަވީ ޤައުމީ ފިކުރީ އިހުސާސްތަކާއެކު ކިޔައިލަން ފަސޭހަކޮށް އަމުނައިލައްވައިފައިވާ މިޅެމަކީވެސް އިންޝާއީ އަދަބުގެ ރަން ނަމޫނާއެކެވެ. މިފަދަ އެތައް ޅެމެއް ދިވެހި ޖައްވުގައި އެބަހުރިމެއެވެ.\n“ކައިވެނީގެ ރިސޯޓް ހިންގުން” މޫމިނާ ޢަބްދުލްޙަކީމް\nމިއީ ތިމާވެށީގެ މައްޗަށް މަޢުލޫމާތު ފެތުރުމަށް ލިޔެފައިވާ ސިޓީއެކެވެ. ލިޔުން ފޮނުވައިފައިވަނީ އެކުވެރިއަކުން އޭނާގެ އެކުވެރިއަކަށެވެ. ލިޔެފައިވާގޮތުން މުޅިން އާ ޚިޔާލަކަށް ވިއެވެ. އިންސާނާގެ ފިކުރާ ކުޅެލެވޭހެން ވާހަކައެއްގެ ރާގުގައި މަޒުމޫނެއްގެ ހުށަހެޅުމުގައި ލިޔެފައިވާ ސިޓީއެކެވެ. ހެޔޮ ލަފާ އަންބަކު ތަރުބިއްޔަތުކުރުމަށް ލިޔެފައިވާ މި ސިޓީއިން ގެނެސްދީފައިވަނީ އިންސާނީ ޙަޔާތާ ގުޅުވައިގެން ވެށީގެ މައްސަލަތަކުގެވާހަކައެވެ.\n“ބޭރުބަސް ބޭނުންކުރުން” މައުމޫން ޢަބްދުލް ޤައްޔޫމް 1989\nދިވެހިބަހުގެ އަސަރު ގެއްލެމުން ބޭރުގެ ބީރައްޓެހި ބަހަކަށް ދިވެހި ދަރީން ހޭކެނޑެމުންދާތީ އެ އަސަރާމެދު ލިޔުއްވައިފައިވާ ކުރުކުރު މަޒުމޫނެކެވެ. ދިވެހި ދަރީންނަށް ނަމޫނާ އަދި ޢިބުރަތްތެރި މަޒުމޫނެއްކަމުގައި ނޫނީ ނުވާނެއެވެ.\nއިސްވި ތާވަލުގައި އަޅުގަނޑު ލިސްޓުކޮށްފައި އެވަނީ ދިވެހިބަހުން ހުރި މަދު ނަމޫނާއެކެވެ. މިފަދަ އެތައް ހާހެއް ނުވަތަ ލައްކައެއްގެ އިންޝާއީ އަދަބުގެ ގޮޅިއަށް ފެތޭ ދިވެހި ލިޔުން މި ފަސްގަނޑުގައި އެބަ ހުއްޓެވެ. ވީމާ މިފަދަ ލިޔުންތަކާމެދި ފިކުރުކުރެއްވުން ކީއްތޯއެވެ. “ދޮންބީފާނުވާހަކަ” “ނުޢުމާން ވަމަރްޔަމް” “ދޮންހިޔަލައާއި އަލިފުޅު” ފަދަ އެތައްއެތައ ވާހަކައެކެވެ.\nޅެމުގެގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ “މަންމާ މިދޭ އިޙުތިރާމް” އާއި “ހޭވާ ހޭވާ” އާއި ޔޫސުމު މުޙައްމަދު ފުޅު ލިޔުއްވައިފައިވާ “ކޮންފަދަ ނަސީބެއްތޮއެމީ” އަކީ ދުނިޔޭގައި ކަންކަން ހިނގާގޮތަށް ބަލައި އިންޝާއީ އަދަބުގެ ގޮތުގައި ނެރެ ހާމަކޮށްފައިވާ އަޖައިބުވަންތަ ތިން ޅެމެވެ. މި ނޫނަސް މިފަދަ އެތައް އެތައް ޅެމެއް އެބަހުއްޓެވެ.\n2.2- ވަޞަފީ އަދަބާއި އޭގެ ބައެއް ނަމޫނާ:\nވަޞަފީ އަދަބުގެ ވެސް2ބާވަތެއް ވެއެވެ. އެއީ ނަޤުދާއި އަދަބުގެ ތާރީޚެވެ. މިތަނުގައި ނަޤުދޭ މި ކިޔެނީ ފާޑުކިޔުމަށެވެ. އެއްޗެއްގައި ހުރި ރަނގަޅު ކަންކަމާއި އުނި ކަންކަން ހާމަކޮށް ދެއްކުމެވެ. ޖަމީލްދީދީ (1999) ލިޔުއްވާގޮތުގައި އަދަބީ ނަޤުދަކީ ޅެމުގެ ބާވަތްތައް ޝަރަޙަކުރުމާއި ލިޔުންތަކުގައި ހުންނަ ރިވެތިކަމާއި ފަށުވިކަން ފާހަގަކުރުމާއި އިސްލާޙުކުރަން ހުރި ކަންކަން ފާހަގަކޮށް ލިޔުމެވެ. އެއް ލިޔުން ތެރިއަކު އުފައްދަވައިފައިވާ ލިޔުމެއް ނަގައި ތިމާގެ ޚީޔާލާއި އިހުސާސްތަކުގެ ތޫނު “މިޔަ” ބޭނުންކުރައްވައިގެން އޭގެ އަޑި ނެރެ ހާމަކުރައްވަންވީއެވެ. އޭރުން އެ ލިޔުންވާނީ ވަޞަފީ އަދަބުގެ ގުނުމަކަށެވެ.\nދެން އޮތީ އަދަބުގެ ތާރީޚޭ ކިޔުނު ބާވަތެވެ. މިއީ ބަހުގެ ޢުމުރާއި ބަހަށް އަންނަ ބަދަލާއި ބަހުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ އެންމެހާ މުއާމަލާތުގެ ހޯދުންތަކެވެ. ބަސް އައި ދިމާއަކާއި ދުވަސް ވާވަރަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ވާހަކައެވެ. މިއީ ބަހުގެ އަދަބުގެ ތެރެއިން ވަޞަފީ އަދަބެވެ. މިފަދަ ލިޔުންތަކުގައި ބަސް ކުރިއަރައި ހެދި ފޯދިދާގޮތް ހޯދައި ބަދަލުވަމުން އައިގޮތް ދިރާސާކުރުން ހިމެނެއެވެ. މިއަށްފަހު ލިޔުމެއްގެ ސިފައިގައި އެ ކަމެއްގެ ވާހަކަ ލިޔާނީއެވެ. އެ ލިޔުން ފެތޭނީ ވަޞަފީ އަދަބަށެވެ.\nވަޞަފީ އަދަބުގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބައެއް ލިޔުން:\nލިޔުމުގެ ސުރުޚީ އަދި އެ ލިޔުމާމެދު ފިކުރެއް\n“ޔޫސުފް މުޙައްމަދު ފުޅުގެ ޅެންވެރިކަމުގެމައްޗަށް އަވަސް ކަޅިއެއް”\nމިއީ އަދީބެއްގެ ކުޅަދާނަކަމަށް ބަލައިލައި ސިފަކޮށްފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. ލިޔުމުގެ އުފެއްދުންތެރިކަމާށާއި ހުށަހަޅައިދީފައިވާގޮތަށް ދިރާސީ ގޮތުން ލިޔެވައި ވެއެވެ. ޅެންތަކުގެ ޅެންވެރިކަމާއި ބަހުގެ އުސޫލާއި މާނަ އުފައްދައިފައި ހުރި ގޮތާމެދު މި ލިޔުމުގައި ވާހަކަދައްކަވައެވެ. އެހެންކަމުން މިއީ ވަޞަފީ އަދަބުގެ އުފެއްދުމެކެވެ.\nފަންނީ ގޮތުން ފާޑު ކިޔުމަކާއެކު ޝަރަޙައެއް\nޙުސައިން ރަޝީދު އަޙްމަދު\nމިއީ އައްޝައިޚު މުޙައްމަދު ޖަމާލުއްދީން ނައިބު ތުއްތު ލިޔުއްވައިފައިވާ “ތަޤްވީމުއްލިސާނި” ގައި ހުރި ވާހަކަތަކުގެ އޮޅުންފިލުވައިދިނުމެކެވެ. ފޮތް ހުށަހަޅުއްވައިފަތި ހުރި ގޮތަށް ފާޑު ކިޔުއްވައިފައިވެވެ. ރައިވަރުން އޮޅުންފިލުވައިދެއްވިއިރު ހުރި ބައެއް މައްސަލަތަކާއި ހުށަހެޅުއްވުމުގައި ގެންގުޅުއްވި ގޮތްކޮޅާއި މިފަދަ އެތައްކަމަކަށް މި ލިޔުމުގައި ފާޑު ކިއިފައިވެއެވެ.\n“އަލްއުސްތާޛް މުޙައްމަދު ޖަމީލްގެ ފަތްތޫރައިގެ ޅެންވެރިކަން”\nމިއީ ޅެންވެރިއެއްގެ މަސައްކަތަށް ތަޢުރީފުކުރުމައެކު ޝާޢިރީ އުފެއްދުންތެރިކަމަށް ވާހަކަދައްކަވައި ފާޑިކިޔުމުގެ ނަޒަރުން ލިޔުއްވައިވައިފައިވާ ލިޔުއްވުމެކެވެ. މިގޮތުން ޅެން ހައްދަވައިފައިވާ މައުޟޫޢާއި ހިމަނުއްވައިފައިވާ މަޢުލޫމާތާއި ފަށުވިކަމަށް ވަރަށް ކުރުކޮށް އެހެނަސް ފުން ބެއްލެވުމެއް ބައްލަވައިލައްވައިފައިވޭ.. މި ލިޔުމުން ޖަމީލްގެ ޅެންވެރިކަމުގެ މޮޅުކަމާއި ހެއްދެވުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ސިފަވޭ.. އަދި ކަމަށް ޤާބީލު ބޭފުޅެއްކަން އިހުސާސްކުރެވޭ.. އެހެންކަމުން މިއީވެސް ބެލެވޭނީ ވަޞަފީ ލިޔުމެއްކަމުގައެވެ.\nލިޔުންތެރިކަމުގައި ޅެންވެރިކަމާޢި ނަޘްރު ހިމެނެއެވެ. ނަޘްރަކީ މަޒުމޫނާއި ވާހަކައާއި ރިޕޯޓާއި މިފަދަ ލިޔުންތަކެވެ. ވަޒަނަކަށް ނުފެތޭހެން ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކެވެ. ދެން ފާހަގަކުރެވޭ ބާވަތަކީ ޅެންވެރިކަމެވެ. ވަޒަނަށް ފައްތައިގެން ލިޔެ ހާމަކޮށްފައިވާ ޅެމުގެ ބާވަތްތަކެވެ. ޙަޤީޤަތަށް ބަލާއިރު އިންސާނީ އަދަބުގައި އެންމެ ދުވަސްވީ އަސަރަކީ ޅެންވެރިކަމުގެ އަސަރެވެ. މިހެން މިވަނީ ކަމެއް ވެއެވެ. ދިވެހި ޅެމާއި ޅެންވެރިކަމާމެދު ރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ނުކުތް އެންމެ ޝަޚްސީ ފޮތްކަމުގައިވާ ޅެމާއި ޅެންވެރިކަމުގައި އަލް މުޙުތަރަމް މުޙައްމަދު ޖަމީލްދީދީ (1986) ހާމަކުރައްވައިފައިވާގޮތުގައި ޅެން އަމާޒުވަނީ އިންސާނާގެ ހިތަށެވެ. ހިތުގެ ޝުޢޫރުތަކާއި އިހުސާސްތަކަށެވެ. ބަހުގެ އަދަބު، ނުވަތަ އިންސާނާފެ ފާޅުކުރުމުގެ އަދަބު، އިންސާނާގެ ހިތުގައި މިކަންކަން ހިލުވައިލައެވެ. އެހެންކަމުން އަދަބީ ފަންނުގައި ޅެން ވަނީ ނުފޫޒުގަދަ ބާވަތެއްކަމުގައެވެ.\n3- އަދަބު އެއިން އުފެދޭބައިތައް\nއަދަބު އެއިން އުފެދެނީ “ޚިޖަމާއު” އެކުލެވިގެންނެވެ. މިތަނުގައި “ޚިޖަމާއު” އަކީ ޢަރަބި ފާރިސީ ލަފުޒެއް ނޫނެވެ. މި ލަފުޒު ލިޔެފައި މިވަނީ އާ ލަފުޒެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މި ލަފުޒު އަޅުގަނޑު އުފަންކުރީ މީލާދީން 2002 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިބަހުން ފުރަތަމަ ދަރަޖައަށް ކިޔެވި ދުވަސްވަރު، ކިޔަވައިދެއްވި މާއްދާއެއްގެ ކުލާސް މަސައްކަތުގެ ގޮތުގައި ކުރެވުނު ކަމެއްގެތެރެއިންނެވެ. މި ލަފުޒު އުފަންކުރުމުގައި ބޭނުންކުރި ޚިޔާލަކީ އިނގިރޭސީ ބަހުން “ސްކޫބާ” ހެދިފައިވާގޮތާއި ދިވެހިބަހުން “އުމަހި” ހެދިފައިވާގޮތެވެ. އެއީ މާނައިގައި އެކުލެވޭ ލަފުޒުތަކުގެ ފުރަތަމަ އަކުރު ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ. އެއީ ޚިޔާލުގެ “ޚި” އާއި ޖަޒުބާތުގެ “ޖަ” އާއި މާނައިގެ “މާ” އާއި އުސްލޫބުގެ “އު” އެވެ.\nއަޅުގަނޑަށް މި ލަފުޒު ރީއްޗެވެ. ކަމުދެއެވެ. ޖުމުލަތަކުގައި ބޭނުންކުރަން ފަސޭހަތޯވެސް އަޅުގަނޑު ތަޖުރިބާކޮށްލީމެވެ. ތިރީގައި އެވަނީ އޭގެ މަދު ޖުމުލަކޮޅެކެވެ.\n“މިޅެމުގެ ޚިޖަމާއު މާދަށެވެ.\nޚިޖަމާއެއް ނެތްނަމަ އެއީ އަދަބީ ލިޔުމެއް ނޫނެވެ.\nމި އުޅެނީ މި ލިޔުމުގައި ޚިޖަމާއެއް ނެތިގެންނެވެ.\nޚިޖަމާއަށް ބަލައިލާއިރު ވިސްނެނީ އެއްކަމެއް ދެކަމެއް ނޫނެވެ. “\nމި ޖުމުލަތައް އައިބެއް ނޫނެވެ. އެހެންވީމާ ލިޔުމެއްގައި ބޭނުންކުރަންވެސް މި ލަފުޒު ބަހާ ވަރަށް ރައްޓެއްސެވެ. ދިވެހި ބަހުގައި މި ލަފުޒު ހިނގައިގަންނަ ދުވަސް ފެންނާނޭކަމުގައި އުއްމީދުކުރަމެވެ. ނަމަވެސް ބޭނުންކުރުމާއި ނުކުރުން އޮތީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ޚިޔާލުގައެވެ.\nޅެމުގައި އެކުލެވޭ ޚިޖަމާއު އަކީ އޭގެ އަސަރު އުފައްދައި އެ ބާވަތެއްގެ ހައިބަތު އުފައްދައިދޭ ބައެވެ. އެއީ ޚިޔާލާއި ޖަޒުބާތާއި މާނައާއި އުސްލޫބެވެ. މިއިން ބައެއް ނެތިއްޖެ ނަމަ އެއީ އަދަބީ އުފެއްދުމެއް ނޫންކަމުގައި ގިނަ މީހުން ޤަބޫލުކުރެއެވެ. އަދި މިއިން ބައެއް ކިރިޔާވެސް އުނިނަމަ އެވާހަކަވެސް އެ ލިޔުމަކާމެދު މީހުން ދައްކައި އުޅެއެވެ.\nތިމާމެނަށް ކަމެއް ފެނުމުން ނުވަތަ ތިމާގެ ކުރިމަތީގައި ކަމެއް ހިނގުމުން އެކަމަކާ މެދު ފިކުރު ބޮޑުވާނެއެވެ. އެއީ ޖަޒުބާތެއް ހިލުނީއެވެ. މިސާލަކަށް މީހަކަށް އަނިޔާކުރާތަން ފެނުނީމާ ދެރަވާނެއެވެ. ރޮވިވެސް ދާނެއެވެ. ރުޅި އައިސް ނުހުރެވޭވަރުވާނެއެވެ. އެއީ “ޖަޒުބާތު” ހިލުނީއެވެ. މިއަށްފަހު އެކަމަކަށް ޙުކުމެއް އިއްވިދާނެއެވެ. އެއީ ގޯސްކަމެއްތޯ ނުވަތަ އެއީ ކުރަން ހެޔޮ ނުވާނޭ ކަމެއްކަމުގައި ޚިޔާލު އުފެއްދިދާނެއެވެ. މިއަށް ކިޔަނީ “ޚިޔާލު” އެވެ. މިހާރު ޖަޒުބާތު ހިލި ޚިޔާލު އުފެދުނީއެވެ. ދެން މި ހިސާބުން އެކަމެއްގެ ބަޔާންކުރުމާމެދު ވިސްނާނެއެވެ. އެ ޚަބަރަކާ ގުޅިގެން ކަންކަން ކުރަންވީ ގޮތަކާމެދު ވިސްނައި ވާހަކަދައްކާނެއެވެ. އެކުރެވޭކަމަކީ ކޮބައިތޯއެވެ. އާދޭހެވެ. އެއީ “މާނަކުރުން” އެވެ. އަދި މިކަމެއްގެ ވާހަކަ މީހަކު ބުނިނަމަ ދެވަނަ މީހާވެސް އެ ކުރާކަމަކީ މާނަކުރުމެވެ. ދެން އޮންނާނީ އެ މާނައެއް ފާޅުކުރުމުވެ. މަޒުމޫނަކުން، ޅެމަކުން، ޒުވާބަކުންވިޔަސް ހެވެވެ. މި ކަންކުރުމަކީ “އުސްލޫބު” ކަނޑައެޅުމެވެ. މި4ކަން ނެތްނަމަ އެ ލިޔުމަކުން އަދަބީ ގޮތް ނުފެންނާނެއެވެ. ވީމާ އަދަބުގައި ޚިޖަމާއު ވަރަށް މުހިންމު މަޤާމެއް އަދާކުރެއެވެ.\n4- އަދަބިއްޔާތުގެ ސިފަތައް:\nފުރިހަމަ އަދަބިއްޔާތުގެ ކުލަ ހުންނަ ލިޔުމެއްގައިނަމަ ސިފަތަކެއް ވަނީ ކަނޑައެޅިފައެވެ. މިސާލަކަށް އެ އުފެއްދުމެއްގައި އަދަބީ ސިފަވާންޖެހޭނީ އެއަށް ބަލާހިތްވާ ސިފައަކަށެވެ. އެ އެއްޗެއް ތަކުރާރުކޮށް ކިޔާހިތްވާ އަދަބަކަށެވެ. އޭގެ ޝައުޤުވެރިކަން މިއިންދުވަހަކު ގެއްލިގެން ނުދާ އެއްޗަކަށެވެ. މި ނަޒަރުން ބަލާނަމަ ލިޔުމެއް އަދަބީ އެއްޗަކަށް ހަދާ އެއްޗަކީ އޭގައި ހުންނަ ދެމިހުރުމުގެސިފައެވެ. އެ ސިފައާހުރެ ލިޔުން ކިޔުމަކުން ފޫއްސެއްނުވާނެއެވެ. ގިނަދުވަސް ވިޔަކަސް އޭގެ “ތާއަބަދުގެސިފަ”، ނުވަތަ ދެމިހުރުމުގެ ސިފަ ގެއްލިގެން ނުދާނެއެވެ. މިފަދަގޮތް މިވަނީ ލިޔުމުގައި އަދަބީ އުފެއްދުމުގެ ސިފަ ހުރީމައެވެ. އިގިރޭސި ބަހުން މިފަދަ އަސަރަށް ނުވަތަ އަދަބުގެ އަސަރު ދެމިހުރުމަށް ބައެއް އަދީބުން ” ޕޮރޮމިނެންސް ” އޭ ލިޔެފައިހުރެއެވެ.\nއަދަބިއްޔާތަކީ ބަހުގެ ތެރެއިން ފޭރާން ހެޔޮކޮށް އަމުނައި ލެވިފައި ހުންނަ ޅެން ބަހުރުވަޔާއި އަމުނައި ލުމެއްނެތި އުކައި ލެވިފައިހުންނަ ބަހުރުވައިގެ ބަސްތަކަށެވެ. އަދި އެތަކެތި ޝަރަހަ ކޮށް ބަޔާންކުރުމަށް ޓަކައި ބޭނުން ކުރެވޭ މައުލޫމާތު ތަކެކެވެ. އަދި އެތަކެއްޗާ މެދު ފާޑުކިޔުމުގެ ގޮތުން ބުނެވޭ ބުނުން ތަކާއި ލިޔުންތަކެވެ. އެފަދަ ތަކެއްޗަކީ، ކިޔާމީހާ އާއި އަހާމީހާގެ ހިތަށް އުފަލެއް ނުވަތަ ހިތާމައެއް ނުވަތަ އެހެންވެސް ފުން ޝުއޫރެއް ވައްދައިދޭ ފަދަ ޅެންބަހުރުވަ އާއި ލިޔާބަހުރުވަ ތަކެވެ. ބަސްމޮށުން ތެރީންގެ އަގުހުރި ޚުޠުބާތަކެވެ. މަޒުމޫނު ތަކާއި ހާސަރުތަކެވެ. ރީތިވާހަކަތަކެވެ. މި ޢިލްމު ލިބިގަތުމަށް ޓަކައި ފިކުރު ކުރަން އެގޭ ހިތަކާއި، ފައުޅުކޮށް ބަޔާން ކުރާން އެނގޭ ދުލަކާއި، ސިފަކޮށް ދެއްކޭ ފަދަ ބަސްމަގެއް ބޭނުންވެއެވެ.\nއަދަބު އަމާޒުވަނީ އިންސާނާގެ ހިތަށެވެ. ހިތުގެ ޝުޢޫރުތަކާއި އިޙްސާސްތަކަށެވެ. އަދަބު އިންސާނާގެ ހިތުގައި މިކަންކަން ހިލުވައިލައެވެ. މި އާޚިލާފަށް ޢިލްމީ ލިޔުމެއްގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކަށް އޮންނަނީ ސިކުނޑިއަށް ކާނާ ދިނުމެވެ. މަޢުލޫމާތު ދިނުމެވެ. ޙަޤީޤަތަށް ދަންނަވާނަމަ މިއީ އަދަބުގެ ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. އަދަބުގެ ބޭނުމަކީ އަދީބުގެ އިޙްސާސްތައް ހަމަ އެ އަސަރާއެކު އެ ވަޒަނުގައި ކިޔުންތެރިޔާއަށް ފާޅުކުރުމެވެ. ޢިލްމީ ލިޔުމާއި އަދަބީ ލިޔުން ތަފާތު ވަނީ މިހެންވެއެވެ. އަދަބު ހުށަހަޅަނީ އިންސާނީ ތަޖުރިބާއެއްގެ ޚުލާސާއެވެ. އިންސާނާއަށް ފެންނަ މަންޒަރުތަކެވެ. ދެކޭ ކަންތައްތައް ތަކެވެ. ކުރާ އިޙްސާސްތަކެވެ. މިކަންކަމުގެ ރައްދު ޢަމަލު ( ރިއެކްޝަން) ފާޅުވަނީ އަދަބުގެ ގޮތުގައެވެ.\nއަދަބިއްޔާތުގެ ސިފަ ބަޔާންކޮށްދެއްވަމުން، ދިވެހި ބަހަށް އަގުހުރި ޚިދުމަތްތަކެއް ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ ބޭފުޅެއްކަމުގައިވާ އަލްފާޟިލާ ޔުމްނާމައުމޫނު ވިދާޅުވަނީ، އަދަބީ ލިޔުމަކީ، ދެމިހުންނަނިވި ކަމަކާގުޅޭގޮތުން ލިޔެފައިހުންނަ ލިޔުމަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. އަދި ލިޔާ މީހާގެ ބައިވެރިވުން ލިބިދޭ ލިޔުމާއި، ލިޔުންތެރިޔާގެ ސިކުނޑީގައި ނުވަތަ ހިތުގައި އޮތް އެއްޗެއް ބަސްތަކަކުން އަންގައިދޭ ގޮތަށް ބަސްމަގު ހުންނަ، ތަރުޖަމާކުރަން އުނދަގޫ އެއްޗަކަށް ވާންޖެހެއެވެ.\n“ އަދަބު” މިއީ ދިވެހި ބަހުގެ ތެރެއަށްވަދެ ހިނގާ ޢަރަބި ބަހެކެވެ. އެހެންކަމުން ބަހުގެ ބޭނުންކުރެވެމުން އައި ގޮތާއި، ބަހުން ދޭހަކޮށްދޭ މާނަ ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ފުރަތަމަ ދާންޖެހެނީ ޢަރަބި ފޮތްތަކުގެ ތެރެއަށެވެ. މި ލަފުޒުގެ ލަފުޒީ މާނައަކީ ޘަޤާފަތެވެ. ޢަރަބި ބަހުގައި ގިނަގޮތުން ” އާދާބް” ( ކުރީޒަމާނުގައި) މި މާނައިގައި ބޭނުން ކޮށްފައިވެއެވެ. މި މާނަ ނޫން އެހެން މާނަނޫން އެހެން މާނަތައްވެސް މިލަފުޒުގެ މާނައިގެ ގޮތުގައި ޢިލްމުވެރިން ބޭނުންކުރައްވާފައި އެބަހުއްޓެވެ. މި ގޮތުން ” ލެޓާރސް” ނުވަތަ ” ލިޓްރޭޗަރ” ގެ މާނައިގައިވެސް ހުޅަނގުގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ.\nޖީލުލް އުސްތާޛު މުޙައްމަދު ޖަމީލު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި “އަދަބު” މި ބަސް ދިވެހި ބަހުގައި ތިން މާނައެއްގައި ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އެއީ ނަފުސުގެ އަދަބު ( އަދަބު އިޙްތިރާމް) ކުށުގެ އަދަބު ( ސަޒާ) ބަހުގެ އަދަބު ( ބަހާއިބެހޭ ޢިލްމު) މިިތިން ބާވަތެވެ. އާދެ! އަދަބަކީ މީހުން ކުރާ ކުށްތަކާއި ބުނާބަސްތައް ކުށުން ސަލާމަތްކުރާނެމަގު އުނގެނިގަތުމެވެ. އަދި އެފަދަކުށުން މީހާ ސަލާމަތްކޮށް ލެހެއްޓެވުމަށް މެދުވެރިކުރާކަންތަކެވެ.\nއަދަބީ ހުށަހަޅައިދިނުން ބެހެނީ މައިގަނޑު ދެބަޔަކަށެވެ. އެއީ ނަޘްރު އާއި ޅެންބަހުރުވައެވެ. ޅެންބަހުރުވައިގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނޭ ހުރިހާ އަދަބީ އުފެއްދުމެއް، ނަޘްރުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. މަޒުމޫނާއި ޑްރާމާ އާއި ވާހަކަ އާއި ރިޕޯޓާއި ފޮތުގެ ތަޢާރަފާއި މިފަދަ އެންމެހާ ލިޔުމެކެވެ. މީގެތެރެއިން ޅެންވެރިކަމަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ޒަމާންވީ އަދި ލިޔުންތެރި އަދަބިއްޔާތުގައިވެސް އެންމެ ދުވަސްވީ ބާވަތެވެ.\nއިސްވެ މި ދަންނަވައިލެވުނު ކަންކަން ނެތް ލިޔުމެއްގައިވިއްޔާ އަދަބީ ސިފައެއް ނެތީއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ މި ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވާ ލިޔުމެއްނަމަ އެއީ އަދަބީގޮތުން މުއްސަނދި ލިޔުމެކެވެ. ފުރިހަމަ އަދަބިއްޔާތެއް ލިބިގެންވީ ލިޔުމެކެވެ. ވީމާ އަދަބީ ލިޔުން ހޮވާނަމަ މި ސިފަތައް ފުރިހަމަ ލިޔުން ހޮވައި ލިސްޓުކުރާށެވެ.\n5- ތާރީޚީގޮތުން ކުރުކޮށް އަދަބިއްޔާތަށް ބަލައިލުން:\n5.1- ޢަރަބި އަދަބު\nދުނިޔޭގައި ﷲ ލެއްވި އެންމެ ވަރުގަދަ އިންސާނީ ހަތިޔާރެއްކަމުގައި އެބައިމީހުން ވާހަކަދައްކާ ބަސް ވެއެވެ. އޭގެ ތޫނުކަމަކީ ބަހުގެ ބަސްކޮށާރެވެ. އޭގެ އަސަރަކީ އެއިން ފާޅުކުރާ އަޑާއި ހުށަހަޅައިދޭ ރާގެވެ. އޭގެ މާނަކުރުމާއި މާނަ ބަދަލުކުރުމަކީ ބަހުގެ ވަންތަކަމާއި އަދަބެވެ. މި ދެންނެވި ކަންކަމުގައި އަދަބީ ލިޔުންތެރިކަމުގެ މެދުގައިހުންނަ ތަފާތު ފާހަގަކުރުން އެކި ޤައުމުތަކުގައި އޮވެއެވެ. މިގޮތުން ބަލާއިރު އިރުމަތީގެ އަދަބީ ޙަރަކާތްތައް އެންމެ ފުރަތަމަ ފެށިފައިވާ ހިސާބުގަނޑެއްކަމުގައި ބައެއް މީހުން ބަލަނީ ޢަރަބި ޤައުމުތަކެވެ. އަދި ޢަރަބި ބަހުގެ ޅެންވެރިކަމާއި ކިޔުންތެރިކަމެވެ.\nމިހާތަނަށް ފެނުނު އެންމެ ދުވަސްވީ ޅެމަކީވެސް ޢަރަބީންގެ ކިއްލާއަކުން ފެނިފައިވާ އަދަބީ މަސައްކަތެކެވެ. އެހެންކަމުން ޢަރަބި ދުނިޔޭގެ އަދަބަކީ ވަރަށް މުސްކުޅި ޒަމާންވީ ސަޤާފީ އަދަބެއްކަމުގައި ދަންނަވަންޖެހެއެވެ. މިގޮތުން ޕާރސިއަންގެ ލިޔުންތެރިކަމާއި ޅެންވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ހޯދިފައިވާ ރިވެތި އަދަބުތައް ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ ބީސީއީ އިން 559 އިން 651 އަށް ދުނިޔޭގައި ފެތުރު ޒޯރާސްޓްރިއަންނިޒަމްގެ އުފެއްދުމުގައި އޮތް އަދަބެއްކަމުގައި ބުނެއުޅެއެވެ.\nދުނިޔޭގެ ތާރީޚުތައް ހެކިދޭގޮތުގައި އެންމެ ޒަމާންވީ އަދަބިއްޔާތުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ ސޫމޭރިޔަނުންގެ އަދަބިއްޔާތާއި މިސްރުގެ ލިޔުންތެރިކަމާއި ބެބިލޯނިޔަންގެ އަދަބިއްޔާތެވެ. މިއިން ކޮންމެ އަދަބެއްވެސް ގުޅިފައި މިވަނީ ޢަރަބިބަހުގެ ނަސްލުތަކާއެވެ. އެހެންކަމުން ދަންނަވައިލަންޖެހެނީ ލިޔުންތެރިމުގެ އަދަބުގެ ފެންނަންހުރި ހެކިތަކުންއެނގޭގޮތުގައި އެންމެ މުސްކުޅި ޢަދަބަކީ އެއީކަމުގައެވެ. އަދި އެ ޒަމާނަކީ ދީންވެރިކަމާއި އަޅުވެތިކަމާއި ދަނޑުވެރިކަމުގެ ޒަމާންކަމުގައި ވީތީ މި ކަންކަމަށް ބާރު ފޯރުވި ކޮންމެ ފަރާތެއްހެން ބޭނުންކޮށްފައިވާ ފުރަތަމަ ހަތިޔާރަކީ ބަހޭއެވެ. ޚާއްސަކޮށް އެ ބަހުގެ ޅެންވެރިކަމެވެ. ހަދަ ހަދައިގެން ވާހަކަ ކިޔުމާއި ކަލާނގެ އަމުރުތަކުގެ ވާހަކަތައް ރައްޔިތުންނަށް ވިސްނޭނޭހެން ރިވެތި ބަސްމަގަކުން ޅެމުން ފަރުމާކޮށް ހުށަހަޅަމުން ގެންދިޔަ ގެންދިއުމަކީ އެބައިމީހުންގެ އަދަބަށް ކުރިއެރުން ލިބިގެންދިއުމެވެ. މިސުރީ ލިޔުންތެރިކަމުގެ ތެރެއިން ހީރޯގްރަފީ ލިޔުންތަކުން މިކަން ސާބިތުވެއެވެ.\nޢަރަބި ޅެންވެރިކަމަކީ ވަރަށްވެސް ހުޝިޔާރު އަދަބެއްކަމުގައިވިއެވެ. މީހުންގެ ހިތްތަކަށް އަސަރުކުރުވައި އެ ބައެއްގެ ޢަޤީދާ ބަދަލުކުރުވާފަދަ ޅެންތައްވެސް އެބައިމީހުންގެ ޖާހިލީ ޒަމާނުގައި ހަދައި ނެރެ ޢާންމުކޮށްފައިވާކަމަށް ލިޔުންތަކުގައިވެ އެވެ. މި ލިޔުންތަކުގެ ތެރެއިން މިޒަމާނަށްވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ޅެންތައް ހުރިކަމަށާއި ނަމަވެސް މިޒަމާނުގެ އުސޫލީ އަދަބެއް ފެނިގެން އައިސްފައިވަނީ މާ ފަހުންކަމުގައިވެސް ލިޔުންތަކުގައި ވެއެވެ.\nޢަރަބި ޅެންވަރިކަން ނުވަތަ “އައްޝިޢުރުލް ޢަރަބީ”ގެ އަދަބީ ލިޔުންތައް މީލާދުގެ6ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑަށް މަޝްހޫރުވެފައިވެއެވެ. މި ޒަމާނަށް ތަފާތުކޮށް އޭރުވެސް މިފަދަ ޅެންތައް ކިޔައިއުޅުނީ އަނގަ ބަހުންނެވެ. ލިޔުމެއް ނެތި ރާވާލެވޭ ރޭވުމެއްގެމަތިން ކުޅަދާނަ އަދީބުން ވަގުތުން ޅެންތައް ފަރުމާކޮށް ނުވަތަ ކުރީބައިގައި ރާވައިގެން ކިޔަނީއެވެ.\nޢަރަބި ޅެންވެރިކަން ފެށިގެން އައިއިރު ވިސްނައިފައިވަނީ ކާފިޔާ ހަމަކުރުމަށެވެ. އެއަށްފަހު ކަފިޔާއާއެކު ވަޒަން ހަމަކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ބަސްމަގު ވަކި ތަރުތީބަކުން އަތުރައި ހަމަ ހިފެހެއްޓުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނެވެ. އޭގެ ފަހުގެ ޒަމާންތަކުގައި މި ހުރިހާ ބައެއްވެސް ފުރިހަމަކުރެއެވެ. އެބަމީހުންގެ ޅެންތަކަށް ވިސްނައިލުމުން މިކަން ސާބިތުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މި ލިޔުމުގައި މި ވަޒަންތަކާއި ހަމައިގެ ތަފްސީލަށް ދާކަށް ނެތީމެވެ.\nޢަރަބި ޅެންވެރިކަމުގެ އަސަރު އޭގެ ފޮނިކަމާއެކު އަދަބީ އުކުޅުތަކާވެސް އެކުގައި ބޭނުންކޮށްއުޅުނީ އަލްޖީރިޔާއާއި މިސްރާއި އިރާޤާއި ސީރިޔާއާއި ޖޯޑަނާއި ލެބަނަންއާއި ފަލަސްޠީނުގައެވެ. ނަމަވެސް މާޒީގެ އެއްގޮތްކަން ކެނޑި މިހާރު މިއިންކޮންމެ ތަނެއްގައިވެސް ވާހަކަ ދެކެވޭވަރުގެ ޅެންވެރި ތަފާތުތައް ހުންނާނޭކަމުގައި ޢަރަބި ޅެމާމެދު ވާހަކަދައްކަވާ އަދީބުން ހާމަކުރައްވައެވެ.\nޢަރަބި ޅެންވެރިކަމުގެ މޫ ނުވަތަ އަސްލު އޮތީ ޖާހިލީ ޒަމާނުގައިކަން ދޭހަވެއެވެ. އެބައިމީހުންގެ އިބުނު ޖިންނި ކިޔާ ފޮތުގައި “އައްޝިޢުރުލް ޖާހިލީ” ކިޔައި މި ވާހަކަތައް އޮޅުންފިލުވައިދީފައިވާކަމަށްވެއެވެ. މިގޮތުން މަޝްހޫރު ޅެން ނުވަތަ އީރާގެ ގޮތުގައި ބެލެވެނީ “އިމްރުލް ޤައިސް” އޭ ކިޔުނު ޅެމެކެވެ. މިއީ ކަންދަހާރުގެ ރަސްކަމާ ގުޅޭ ވާހަކަތައް ހުރި އަދަބީ އުފެއްދުމެކެވެ. މި ނޫނަސް ދީނީ ވާހަކަތަކާއި ތާރީޚީ ވާހަކަތަކާއި ދަނޑުވެރިކަމާއި އިޖުތިމާޢީ އެތައްކަންކަމެއްގެ ވާހަކަ ބަހުގެ ހަމައާއި ރިވެރިކަމަށް ވިސްނަވައި ލިޔެ ނެރުއްވައިފައިވާކަމަށް ވެއެވެ.\nއިސްވެ ދަންނަވައިލި ޅެމުގެ އިތުރަށް މަޝްހޫރު، ނަންހިނގާ ޅެންތަކުގެ ތެރޭގައި “އަލް ނަބީ އާ އަލްދުބުޔާނީ” އާއި އަދީބުންގެ އަދަބީ އުފެއްދުންތަކަކީ އެ ޒަމާނުގައި ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެއްކަމުގައި ޝާޢިރުން ހާމަކުރެއެވެ. އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންކުރެވިފައިވަނީ ދީނީ އުސޫލުތަކާއި އަޅުކަމުގެ ވާހަކަތައްކަމުގައިވެސް އެބައިމީހުންގެ ޅެންތަކުގައި ވެއެވެ. ޢަރަބީންގެ ޅެންތަކުން ފާހަގަކޮށްލެވޭ އަނެއްފޮތަކީ އަބޫ އަލް ފަރާޖް އަލް އިސްފަހާނީ މީލާދީން 1216 އާއި 1220 އާއި ދެމެދު ލިޔުއްވައިފައިވާ “ކިތާބުލް އަޣާނީ” (ލަވަފޮތް) އެވެ. މިއީ ޅެންވެރިކަމުގެ ގޮތުން ރީތިވެފައި މާނަ މުހިންމުވީމާ އެއްކުރެވިފައިވާ އަސަރުގަދަ ޅެންވެރިކަމެއްގެ ފޮތެއްކަމުގައިވެއެވެ.\nއިހުގައި އަރަބީންގެ ތެރޭގައި ކިޔައިފައި ވާ ޅެން ނުވަތަ ލަވައިގައި ގިނައީ ދީން ވެރިކުރުވާހަކައާއި ދީނީ ޢަޤީދާ ޢާންމުކުރުމުގެ ގޮތުން ކިޔައިފައިހުންނަ އަދަބީ ކިޔުންތަކެވެ.\nޢަރަބި އަދަބުގެތެރެއިން އިހުގައި ހަދައިފައިހުންނަ ޅެންތަކުގައި ވަޒަން ވަކިގޮތަކަށް ނުހުންނަކަމާއި ނަމަވެސް ހަމައެއް ގެންގުޅުނުކަމުގައި ލިޔުންތަކުގައި ވެއެވެ. މިގޮތުން އެމީހަކު ބޭނުން ވަޒަނެއް އުފެއްދުމުގެ ގޮތް ހުންނަކަމުގައިވެސް ވެއެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ކަމެއްގެ ވާހަކަތަކަކީ ހޯދައި ކޮޅުންލުން ނެތް ޢިލްމީ ވާހަކަތަކެވެ. މިފަދަ އެތައް ހާސް ގަނޑުތަކުން ފުރައިލެވޭނޭ ވާހަކަތަކެވެ.\n5.2- ގްރީކުގެ އަދަބިއްޔާތު\nގްރީކަކީ އަދަބިއްޔާތުގެ ތާޜީޚުގައި ވަރަށް ކުރީގައި އޮންނަ ޤައުމެކެވެ. މުއައްރިޚުންގެ ލިޔުންތަކުންނާއި ގްރީޚުގެ ތާރީޚީ ފޮތްތަކުން އެނގޭގޮތުގައި ޅެންވެރިކަމާއި ކިޔުންތެރިކަމާއި ވާހަކައިގެ ރޮނގުން އުފެއްދުންތެރި ހުނަރާއެކު މި ޤައުމުގެ އަދީބުން ތިއްބެވީ މާ ކުރީގައެވެ. ޚާއްސަކޮށް އަދަބުގެކުރީގެ އަސަރުކަމުގައިވި ވާހަކަކިޔުމާއި ޑްރާމާގައެވެ. ޚާއްސަކޮށް ނަންކިޔޭ ބަހުގެ އަދަބުގެ ތެރެއިން ލޯބީގެ އުދާސްތަކާއި ދީނީ ބާރުވެރިކަން މީހުންނަށް ބަހުގެ ޒަރީޢާއިން ގެނެސްދިނުމުގައި މުސްކުޅި ތާޜީޚު އޮތީ ގްރީކްގައެވެ. ދުނިޔޭގެ ބަހުގެ އަދަބުގެ ކުރީގެ ނިޒާމާއި އުސޫލާއި ފޭޑި މިއަދުވެސް ހޯދައިގަނެވޭ އެންމެ ފުރިހަމަ އަދަބު އޮތީ ގްރީކުގެ ބަހުގައިކަމަށް ބައެއް ލިޔުންތެރިން ޤަބޫލުކުރެއެވެ.\nތާރީޚީ ލިޔުންތަކުގައިވާގޮތުން އެންމެ ކުރީގެ އަދަބުގައި އޮތްކަމުގައިވަނީ ވާހަކަ ކިޔުމެވެ. މީހުން އެއްކޮށްގެން ގަސްގަސްދޮށުގައި ނުވަތަ އަށިއަށިތަކުގައި، މަގުމަތީގައި ޚާއްސަކުރެވޭ މައިދާންތަކުގައި ފޯރިގަދަ، ފޯރި ލިބޭ އަދަބެއްކަމުގައި މިކަން ވިއެވެ. މިގޮތުން ކިޔޭ ވާހަކަތައް ޅެމުންނާއި ކުރު ޢިބާރާތްތަކުން އުފައްދައި ހާމަކޮށްފައި އެބަހުއްޓެވެ. މިކަމުގެ މުސްކުޅި ތާރީޚް ފެންނަނީ ގްރީކުންނެވެ. މިގޮތަށް ކިޔައިދިނުމުގެ ތެރެއިން ބަހުގެ އަދަބުގެ އަސަރު، ޚާއްސަކޮށް އިހުގެ ގޮތްފޮތް ދަމައިގަނެވެއެވެ. އަދަބިއްޔާތުގެ ރީތިކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް އެހުންތެރިންނަށް މި އެހެނީ ކޮން އެއްޗެއްކަމާއި ކިޔަނީ ކޯޗެއްކަން ދޭހަވުން ފަސޭހަވިއެވެ.\nގްރީކުގެ މުސްކުޅި އަދަބުގައި ތުންތުންމަތިން ބަދަލުވަމުން ކިޔައިއުޅުނު ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި މަޢުލޫމާތާއި ހޭލުންތެރިކަމުގެ ކިޔުންތަކާއި ދިގު ވާހަކަތަކާޢި ކުޅުންތައް ހިމެނެއެވެ. ފަލްސަފާވެރި އެތައް ކިޔުންތަކެއް މީގައި ހިމެނެއެވެ.\nގްރީކްގެ އަދަބުގައި އެންގެން އޮތް އެންމެ ކުރީގެ ލިޔުމަކީ “އެއިސްޗައިލަސް” ނުވަތަ އިސްޗީލަސް އެވެ. މިއީ ބީސީއީގެ 525 އާއި 456 އާ ދެމެދު އުޅުއްވިކަމަށް ބެލެވޭ ޅެންވެރިއެކެވެ. މީނާ ވަނީ ގްރީކުގެ މަޝްހޫރު ވާހަކަތައް ޅެމުން އުފައްދައި ނެރެފައެވެ. އަދި ޢާންމުން ޝައުޤުވެރިވާ ޓްރެޖެޑީ (ޅެމުން ހުށަހަޅައިދީފައިހުންނަ ދިގު ވާހަކަތައް) ތައް ގިނަ ޢަދަދަކަށް އެ އަދީބު ގްރީކުގައި ނެރެފައިވާ ކަމަށް ހާމަކޮށްފައިވެއެވެ. ޑްރާމާގެގޮތުގައި ހުށަހަޅައިދޭ މީގެ ކުރީގެ ވާހަކަތަކުގައި ގިނައިން އުޅެނީ އެކަކެވެ. ނަމަވެސް މީނާވަނީ ސްޓޭޖަށް ދެ މީހުންނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަމީހުން ގެނެސް ތަރީންގެ ޑްރާމާތަކަކަށް ބަދަލުކޮށް އެ އަދަބަށް އިންގިލާބެއް ގެނެސްފައެވެ.\n5.3- ދިވެހި އަދަބިއްޔާތު\nދިވެހިންނަކީ ބުނެޥޭގޮތުގައި މީގެ 2500 އަހަރުކުރީގައިވެސް މި ފަސްގަނޑުގައި އުޅޭ ބައެކެވެ. އަމިއްލަވަންތަކަމާއި މިނިވަންކަމާއި ބާރާއެކު އުޅުނުކަމުގެ ޢަލާމާތްތައްވެސް ފެނިފައިވެއެވެ. އެހެންކަމުގައިވާނަމަ މިތަނުގައި ބަހެއްވެސް އޮންނާނޭކަމީ ޝައްކެތް އޮތްކަމެއް ނޫނެވެ.\nދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރުކަޒުގެ ލިޔުންތަކުން (2002) އެނގޭގޮތުގައި މި ރާއްޖޭގެ އަހުލުވެރިން އިރުމަތީ ޤައުމުތަކަށް ދަތުރުކުރިއެވެ. އިންޑަސްވާދީގެ ރަށްތަކަށް ދިވެހި ބޮލި ގެންގޮސްފައިއެބަހުއްޓެވެ. އަދި ހުޅަނގުގެ ޤައުމުތަކަށްވެސް ދިވެހިން ދަތުރުކުރިކަމުގެ ޢަލާމާތްތައްހުރިކަމުގައިއެވެ. އެހެންކަމުގައިވާނަމަ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ލިޔުންތެރިކަމާއި ކިޔުންތެރިކަން ނެތިއެއް ނުދާނޭކަން ކަށަވަރެވެ.\nރާއްޖޭގެ ލިޔުންތަކާޢި ހުރިނަމަ ހުރި އެއްޗެއްވަނީ ފަނާވެފައެވެ. މިހަތަނަށް ހޯދި ހޯދުންތަކުން ފެނުނު އެންމެ ދުވަސްވީ ލިޔުމަކަށްފެނިފައިވަނީ މީލާދީން9ވަނަ ގަރުނުގެ ލިޔުމެކެވެ. އެއީ ޕްރޯޓޯ ނާގަރި އަކުރުން، ދިވެހިބަހުން ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. ކުރު ނަމަވެސް މިއީ ފެންނަން އޮތް ދުވަސްވީ ލިޔުމަކަށްވީތީ މިއީވެސް ދިވެހި އަދަބަށް މުހިންމު ތަރިކައެއްކަމުގައި ނޫނީނުވާނެކަންކަށަވަރެވެ.\nދިވެހި ލިޔުންތެރިކަމާއި އަދަބިއްޔާތު ހެކިހުރި ލިޔުމެއް ފެންނާން އޮތީ އިސްދޫ ލޯމާފާނުގައި ހުރި ލިޔުމެވެ. އެއީ އެވޭލާ އަކުރުގެ ލިޔުމެވެ. މިއަށްފަހު އެކިއެކި ރަސްމީ ފަތްކޮޅުތަކުން ލިޔުމުގެ އަދަބު ފެންނާން އެބަހުއްޓެވެ. މި ޒަމާނުގައި މި މާނަކުރެވޭ ދިވެހި އަދަބީ ލިޔުންތައް ފެންނަންފެށީ ތާނައިގެ ޒަމާނުގައެވެ. މި ލިޔުމުންވެސް މުސްކުޅިކޮށްފެންނަނީ ފަތްކޮޅުތަކެވެ. މިއަކުރުގެ އެންމެ ދުވަސްވީ ލިޔުމަކަށް ފެންނަނީ މީލާދީން 1705 ވަނަ ފެނުނު ދުވަސްވީ ފަތްކޮޅެކެވެ.\nދިވެހި އަދަބީ އަސަރުގައި ލިޔެފައިވާތީ ފެނުނު އެންމެ ދުވަސްވީ ލިޔުމެއްކަމަށް ފާހަގަކުވިފައިވަނީ އަތުން ލިޔެ އަތްއަތްމަތިން ބަދަލުކުރެވި މިއަދާހަމައަށް އައިސްފައިވާ ބޮޑު ތާހީދެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން 12 ވަނަ ގަރުނުގައި (ލަފާކުރެވޭގޮތުގައި ހިޖުރައިން 1150ގެތެރޭގައި، މީލާދީން 1737 ހާ ހިސާބު) އުފެދުނު ލިޔުމެކެވެ. މި ރައިވަރުބައިގައިވަނީ ތައުހީދުގެ ވާހަކަތަކާއި އިންސާނީ މިފަދަ މުހިންމު ވާހަކަތަކެވެ. އެންމެ ދުވަސްވީ ވާހަކައަކީ ރިވާޔަތު މޫސާ ވަޛުލައިޚާއެވެ. މިއީ ހިޖުރައިން 1319 ގައި އަޙްމަދު ކާމިލްދީދީ ލިޔުއްވި ވާހަކައެކެވެ. އެއީ މީލާދީން 1921 އެވެ،\nދެން އެންމެ ދުވަސްވީ ވާހަކައިގެ ގޮތުގައި ލިސްޓުކުރެވިފައިވަނީ ހިޖުރައިން 1377ގައި ސަރުކާރު ޗާޕުޚާނާއިން ނެރުއްވި ދޮންބީފާނުވާހަކަ އެވެ. ބުނެވޭގޮތުގައި މި ވާހަކަ ލިޔުއްވައިފައިވަނީވެސް ހިޖުރައިން 1319ގައެވެ. ދިވެހިބަހާއި ތާރީޚަށް ޚިދުމަތްކުރާ ޤައުމީ މަރުކަޒުން ލިޔުއްވައިފައިވާގޮތުގައި މި ވާހަކަ ޙުސައިން ޞަލާޙުއްދީން ލިޔުއްވައިފައިވަނީ2ރަޖަބު 1339ގައެވެ. މި ޚިޔާލާ އަޅުގަނޑު އެއްބަހެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ މިފަދަ ބޮޑު، ދިގު، ފުރިހަމަ ވާހަކައެއް އެއް ދުވަހުން ނުލިޔެވޭނެއެވެ. އަޅުގަނޑު ލަފާކުރާގޮތުގައި މި ވާހަކަ ލިޔުއްވުމަށް މަދުވެގެން6މަސް ވޭތުވާނެއެވެ. އެހެންކަމުގައިވާނަމަ މި ވާހަކަ ހިމެނޭނީ ރާއްޖޭގައި އުފަންވި ފުރަތަމަ ވާހަކައަށެވެ.\nދިވެހި އަދަބަކީ ވަރަށް ޅަ އަދަބެކެވެ. ނަމަވެސް ކުރިއަރައި ބަދަލުތައް އައިލެއް ވަރަށް އަވަހެވެ. ވިހިވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅުގައި ފެށުނު މި އަދަބަށް ގަރުނެއް ނުވަނީސް މިއަދު ދިވެހިންގެ އާބާދީގެ ނިސްބަތަށް ބަލާއިރު ވަރަށް ގިނަ ލިޔުމާއި ފޮތް ވަނީ އުފެދިފައިކަމަށް ބެލެވެއެވެ. 1980 އާއި 2008 ގެ ތެރޭގައި ފެށިފައިވާ އަދަބީ މުއްސަނދި ޙަރަކާތްތަކާއި ފެށިފައިވާ ކުދިކުދި ޙަރަކާތްތަކާއި ތަރައްޤީގެ އެކިއެކި ޙަރަކާތްތައް ހީ ނުކުރާހާ ގިނައެވެ. އަދި އުއްމީދުކުރިވަރަށްވުރެ ފުރިހަމައެވެ. އިރެއްގައި ލިޔުމާއި ޗާޕު ނެތަސް، އަދި ޒަމާނީ ޓެކްނޯލޮޖީއާ ބީރައްޓެހިވެފައިވިޔަސް މިއަދު ދިވެހި އަދަބުވަނީ އެހެންވެސް ބަސްބަހުގެ އަދަބު ޖެހުނު ކޮންމެ ތަރައްޤީއެއްގައި ޖެހިފައިކަމަށް ދަންނަވައިލަމެވެ. ހިތާމައަކަށް އޮތީ ޒަމާނީ ފެންވަރެއްގައި ޓެކްނޯލޮޖީއަށް ދިވެހި ބަސްފޮތް ތަރައްޤީނުވުމެވެ.\nPrevious articleޓަންޒިލް, ވަރަށް ބޭނުންތެރި ވެބްސައިޓެއް\nNext articleމަސްތުވާތަކެތީގެ ނުރައްކަލާމެދު ބެލެނިވެރިން ހޭލުންތެރިވާންވީ ކީއްވެ؟


Faris aai dhekolhah gaanoonaa khilaafah hoadhi audio shareeathah balai nugannan ninmaifi – adduLIVE\nފާރިސްއާ ދެކޮޅަށް ހޯދި އޯޑިއޯ ބަލައިނުގަންނަން ނިންމައިފި\n0 Mar 13, 2018, 18:27 ލިޔުނީ އައިޝަތު ފަތުހީ\nދިއްގަރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހުމަދު ފާރިސް، ފޮޓޯ: ރާއްޖެއެމްވީ\nޖަލުގައި ހުންނެވި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ދިއްގަރު ދާއިރާގެ މެންބަރު ފާރިސް މައުމޫން އާއި ދެކޮޅަށް ދައުލަތުން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދި އޯޑިއޯ ޝަރީއަތަށް ބަލައިނުގަންނަން ކްރިމިނަލް ކޯޓް އިން ނިންމައިފި އެވެ.\n"އައްޑޫލައިވް" އަށް މަޢުލޫމާތު ލިބިފައިވާ ގޮތުގައި ފާރިސް އާއި ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅި އޯޑިއޯ އާއި އޯޑިއޯ އެނަލިސިސް ރިޕޯޓްގެ އިތުރުން ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކުރި ފުލުސް މީހާ އާއި ޖުމްހޫރީ ޕާޓީގެ މެމްބަރު ލ.ފޮނަދޫ، ސްވީޓްފްލާވާ، އަހުމަދު ޝާފިއުގެ ސްޓޭޓްމެންޓް ވެސް ބަލައިނުގަންނަން ކޯޓުން ވަނީ ނިންމާފައެވެ.\nއޯޑިއޯ އެނަލިސިސް ރިޕޯޓް ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމީ އެ ރިޕޯޓާ ގުޅޭގޮތުން ފާރިސްގެ ވަކީލުންގެ ޓީމުގައި ހިމެނޭ ވަކީލް އިބްރާހިމް ޝަމީލް ވިދާޅުވީ އެ އޯޑިއޯއަކީ ކިހިނެއް ހޯދާފައިވާ އޯޑިއޯއެއް ކަން އެނގެން ނެތް ކަމަށާއި އެކަމާ ގުޅޭ އެއްވެސް ލިޔުމެއް ދިފާއީ ވަކީލުންނާ ދައުލަތުން ހިއްސާ ކޮށްފައިނުވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެ ނެންގެވި ނުކުތާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. އަދި މީހުންގެ ޒާތީ މުއާމަލާތްތައް ކޯޓު އަމުރެއް ނެތި ނުހޯދޭނެ ކަމަށް ހައި ކޯޓުން ކުރިން ނިންމާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، އެ އޯޑިއޯ ރިޕޯޓް ބަލައިނުގަނެވޭނެ ކަމަށް ޝަމީލް ވިދާޅުވި އެވެ. އަދި އެ ރިޕޯޓް ބަލައިނުގަނެވޭއިރު، އެ ރިޕޯޓް ހެދި މީހާގެ ހެކިބަސް ވެސް ބަލައިނުގަނެވޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nއެކަމާ ގުޅިގެން ގާޒީ އަހުމަދު ހައިލަމް ވަނީ އެ އޯޑިއޯ ލިބުނު ގޮތް އެނގޭނެ ލިޔުމެއް ހުށަހެޅިންތޯ އާއި އެއީ ކޯޓު އަމުރެއް އޮވެގެން ހޯދި މުއާމަލާތްތަކެއްތޯ ދައުލަތާ ސުވާލު ކުރައްވާފަވެ. ޖަވާބުގައި ދައުލަތުން ބުނީ އޯޑިއޯ ލިބުނު ގޮތުގެ ލިޔުން ކޯޓާ ކުރިން ހިއްސާކުރި ކަމަށާއި އެކަމަކު އެއީ ކޯޓު އަމުރެއް އޮވެގެން ހޯދި މަޢުލޫމާތެއް ނޫން ކަމަށެވެ.\nއެހެންވެ، ގާޒީ ނިންމެވީ އޯޑިއޯ އެނަލިސިސް ރިޕޯޓާއި އޭގެ ސްކްރިޕްޓް ވެސް ބަލައިނުގަތުމަށެވެ. އަދި އެ ރިޕޯޓް ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމާފައިވާތީ، އެ ރިޕޯޓް ހެދި މީހާގެ ހެކިބަސް ވެސް ނަގަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށް ގާޒީ ހައިލަމް ނިންމެވި އެވެ.\nއެ ހެކިތައް ބަލައިނުގަތުމުގެ ސަބަބެއްގެ ގޮތުގައި ގާޒީ ވިދާޅުވީ ޖިނާއީ އިޖްރާއާތުގެ ގާނޫނު އޮންނަ ގޮތުން ދައުލަތުން ހުށަހަޅަން ގަސްދުކުރާ ހުރިހާ ލިޔުމެއް ދައުވާއާ އެކު ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅަން ޖެހޭއިރު އެ އޯޑިއޯ ލިބުނު ގޮތް ބަޔާންކުރާ ލިޔުން އޭރު ހުށަހަޅާފައި ނެތުމެވެ.\nޝާފިއުގެ ބަޔާން ބަލައިނުގަތުމަށް ގާޒީ ނިންމެވީ ވެސް ފާރިސްގެ ވަކީލުން ނެންގެވި ނުކުތާއަކާ ގުޅިގެންނެވެ. ފާރިސްގެ ވަކީލް ޝަމީލް ވިދާޅުވީ އެ ބަޔާން އޮތީ ދައުލަތުން އެދިގެން ސިއްރު ކޮށްފައި ކަމަށާއި އެހެންވެ އެ ބަޔާނުގައި އޮތް އެއްްޗަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު ފާރިސަށް މިހާރު ނެތް ކަމަށެވެ.\nއަދި ޝާފިއުގެ ބަޔާނުގެ ސައްޙަކަން ކަށަވަރު ކުރެވޭނީ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ޝާފިއު ހާޒިރުކޮށްގެން ކަމަށްވާއިރު، ހެއްކެއް ގޮތުގައި ޝާފިއުގެ ނަން ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައި ނެތުމުން އެ ބަޔާނުގެ ސައްޙަކަން ކަށަވަރު ކުރެވެން ނޯންނާނެ ކަމަށް ވެސް ޝަމީލް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއެކަމާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ބުނީ ދައުވާ އުފުލިއިރު ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ޝާފިއުގެ ނަން ހުށަނޭޅީ އޭރު އޭނާއަކީ އެކަމުގައި ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހަކަށް ވާތީ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އޭނާގެ ބަޔާން ޝަރީއަތަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމަށް ދައުލަތުން ބުންޏެވެ.\nފާރިސްގެ މައްސަލައިގައި އިއްޔެ ބޭއްވި އަޑުއެހުމުގައި ވެސް ދައުލަތުން ވަނީ ފާރިސްއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅި ލިޔުމަކާއި އެ ލިޔުމާ ގުޅިގެން ހުށަހެޅި ދެ ފުލުހެއް ވެސް ހެކިންގެ ގޮތުގައި ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމައިފަ އެވެ. އެގޮތުން އިއްޔެ ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމީ ފާރިސް ދިރިއުޅުއްވާ ގެއިން ފެނުނު ކަރުދާސް ގަނޑަކާއި އެގެ ފާސްކުރި ދެ ފުލުހެކެވެ.\nފާރިސްއާ ދެކޮޅަށް ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިތައް ބަލައިނުގަތުމަށް ކޯޓުން ނިންމުމާއި ގުޅިގެން ފާރިސްގެ ވަކީލުން ނިންމެވީ ފާރިސްގެ ފަރާތުން ދިފާއުގައި ހުށަހެޅި 62 ހެކިވެރިންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހެއްގެ ހެކިބަސް ނުނަގައި، ދޫކޮށްލުމަށެވެ. އެކަމަކު ދިފާއުގައި ހުށަހެޅި ބައެއް ލިޔުންތަކާ ބެހޭގޮތުން ދެން އޮންނަ އަޑުއެހުމެއްގައި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުސަތަކަށް ވަކީލުން އެދުމާއެކު، ގާޒީ ހައިލަމް ވަނީ އެ ފުރުސަތު ދެއްވައިފަ އެވެ.\nއެ މައްސަލާގައި ޝާފިއުގެ ފޯނުން ފެނުނު ފޮޓޯތަކަކާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން ހުށަހެޅި މޮބައިލް ފޮރެންސިކް ރިޕޯޓާއި އެ ރިޕޯޓާ ގުޅޭގޮތުން ދައުލަތުން ހުށަހެޅި އެ ރިޕޯޓް ހެދި ފުލުސް މީހާގެ ހެކިބަސް ވެސް ބަލައިނުގަނެވޭނެ ކަމަށް ފާރިސްގެ ވަކީލުން ވިދާޅުވި އެވެ. އެއީ ރިޕޯޓުގައި އޮތް ތާރީޚާއި ފޮރެންސިކް ތަހުލީލަށް އެދުނު ލިޔުމުގައި އޮތް ތާރީޚު ދިމާ ނުވާތީއެވެ.\nއެއަށް ޖަވާބުދެމުން ދައުލަތުން ބުނީ އެއީ ލިޔުމުގެ ކުށެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ކަމަށާއި ރިޕޯޓް ހެދި މީހާގެ ހެކިބަސް ނެގުމުން އެކަން ސާފުވާނެ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ގާޒީ ހައިލަމް ނިންމެވީ އެ ފުލުސް މީހާގެ ހެކިބަސް ނެގުމަށެވެ.\nހެކިބަސް ދެމުން، އެ ފުލުސް މީހާ ބުނިގޮތުގައި ފޮރެންސިކް ރިޕޯޓުގައި އޮތް ތާރީޚާއި އެ ފޯނުގެ ފޮރެންސިކް ތަހުލީލަށް އެދުނު ކަމުގެ ލިޔުމުގައި އޮތް ތާރީޚާ ދިމާނުވަނީ ލިޔުމުގެ ކުށެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށެވެ.\nޝާފިއުގެ ފޯނުން ފެނުނު މައުލޫމާތުތަކާ ގުޅިގެން ހެކިބަސް ދެމުން އޭނާ ބުނިގޮތުގައި އެ ފޯނު ފޮރެންސިކް ޑިޕާޓްމެންޓުން ޗެކް ކުރިއިރު އެއިން މައްސަލައާ ގުޅޭ ފޮޓޯތަކެއް ފެނުނު ކަމަށާއި، އެ ފޮޓޯތަކަކީ ވައިބާއިން އެ ފޯނަށް ލިބިފައިވާ ފޮޓޯތަކެއް ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެއީ ކާކު ފޮނުވި ފޮޓޯތަކެއްތޯ ނުބަލާ ކަމަށް އެ ފުލުސް މީހާ ބުންޏެވެ.\nއެ ފޮޓޯތަކަކީ މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި އެއްޗެއް ކަން ކަނޑައެޅީ ކިހިނެއްތޯ ފާރިސްގެ ވަކީލުން ސުވާލު ކުރެއްވުމުން އެ ފުލުސް މީހާ ބުނީ އެގޮތަށް ކަނޑައެޅީ މައްސަލަ ތަހުގީގުކުރާ ފުލުހުންނާ ވެސް ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ފަހު ކަމަށެވެ.\nއެ މައްސަލާގެ އިތުރު އަޑުއެހުމެއް މާދަމާ ވެސް ބާއްވާނެ އެވެ. އެ އަޑުއެހުމަކީ ފާރިސްގެ ފަރާތުން ދިފާއުގައި ހުށަހެޅި ބައެއް ލިޔުންތަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަ ދައްކަން ބާއްވާ އަޑުއެހުމެކެވެ.


Trump Heylaifi, Adhives Natheeja Gaboolu Kuran Dhekolhu! - Vaguthu\nޓްރަމްޕް ހޭލައިފި، އަދިވެސް ނަތީޖާ ގަބޫލުކުރަން ދެކޮޅު!\nއެމެރިކާގެ ރިޔާސީ އިންތިޙާބުގެ ވޯޓު ގުނުން ކުރިއަށް ދާއިރު، ދެވަނަ ދައުރަކަށް ކުރިމަތިލާފައިވާ ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ދަނީ އިންތިހާބުގެ ނަތީޖާ ގަބޫލުކުރަން ދެކޮޅު ހަދަމުންނެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ނިދައި ހޭލުމަށް ފަހު ޓްރަމްޕް އެތައް ޓްވީޓެއް އެކަމާއި ގުޅޭގޮތުން ކުރެއެވެ.\nމިއަދު ނިދިން ހޭލައި ޓްރަމްޕް ކުރި އެންމެ ފުރަތަމަ ޓްވީޓުގައި ބުނެފައި ވަނީ މިއަދު އޭނާގެ ގާނޫނީ ވަކީލުންގެ ޓީމުން ބޮޑު ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއް ބާއްވާނެކަމަށެވެ. މި ޓްވީޓު ޓްރަމްޕް ކުރީ3ފަހަރު މަތިން އެ ޓްވީޓު ޑިލިޓް ކުރުމަށް ފަހުގައި ތަފާތު ބަދަލުތައް އެ ޓްވީޓަށް ގެނައުމަށް ފަހުގައިކަން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.\nވޯޓު ގުނަން ފެށި ދުވަހުގެ މާ ކުރިންވެސް ޓްރަމްޕް ވަނީ އޭނާ ބަލިވެއްޖެނަމަ އިންތިހާބު ގަބޫލު ނުކުރާނެކަން ހާމަކޮށްފައެވެ. ވޯޓު ގުނަން ފެށި ދުވަހު ޓަރަމްޕަށް ކުރި ލިބިފައި އޮތް ބޮޑެތި ސްޓޭޓުތަކުން ބައިޑެންގެ ވޯޓުތައް އިތުރުވާން ފެށުމުން ޓްރަމްޕުގެ ސަޕޯޓަރުން ވަނީ ހަތިޔާރުތައް ހިފައިގެން ވޯޓު މަރުކަޒުތައް ކައިރިއަށް އެއްވެފައެވެ.\nމިކަމާއި ގުޅިގެން މަރުކަޒުތައް ބަންދުކޮށް، ކުޑަދޮރުތައް އެތެރެ ނުފެންނަ ގޮތަށް ހެދުމުން ޓްރަމްޕް ބުނެފައި ވަނީ ފަރުދާގެ ފަހަތުގައި ބޮޑެތި އޮޅުވާލުންތަކެއް ހިނގައިފި ކަމަށާއި، އޭނާ އަށް ކުރިން ކާމިޔާބުވެފައި ހުރި ސްޓޭޓްތަކުން މިހާރު ކުރީގައި އޮތީ ބައިޑެން ކަމަށެވެ.\nޓްރަމްޕް މީގެ ކުރިން ބުނެފައި ވަނީ ވޯޓުގެ ނަތީޖާ ކޮންމެ ގޮތަކަށް ބަދަލުވަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް އޭނާ ހުރީ ގޮތްދޫކުރާ ގޮތަށް ނޫން ކަމަށެވެ. ޓްރަމްޕް ވޯޓު އޮޅުވާލާކަމަށް ދައުވާ ކުރަމުން ގެންދިޔަ ނަމަވެސް އެކަމަށް އެއްވެސް ހެއްކެތް ނެތެވެ. އަދި ޓްވިޓާ އިން ގެންދަނީ އޭނާ އެފަދައިން ކުރާ ޓްވީޓުތަކަކީ ހަގީގަތް އޮޅޭ ފަދަ ގޮތަށް ކޮށްފައިވާ ޓްވީޓުތަކެއް ގޮތުގައި ފާހަގަވެސް ކުރަމުންނެވެ.\nނޮވެމްބަރު 8, 2020 00:50\nދެން އޮވޭ ނުހޭލާ😂


BREAKING: Fairoosh Fuluhun Ge Vazeefaa Inn Retire Vehje - Vaguthu\nފައިރޫޝް ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ރިޓަޔާވެއްޖެ\nއެސިސްޓެންޓް ކޮމިޝަނާ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަގާމުގައި ހުންނެވި އަހްމަދު ފައިރޫޝް ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ރިޓަޔާވެއްޖެއެވެ. ފައިރޫޝް ރިޓަޔާވެއްޖެ ކަން ހާމަކުރެއްވީ ކޮމިޝަނާ އޮފް ޕޮލިސް މުހައްމަދު ހަމީދު ދެންމެ ކުރެއްވި ޓްވީޓެއްގައެވެ.\nފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ފައިރޫޝް ރިޓަޔާވެފައި މިވަނީ އެ މުއައްސަސާގައި 20 އަހަރު ދުވަހު ގައުމަށް ޚިދުމަތް ކުރެއްވުމަށް ފަހުގައެވެ. ކޮމިޝަނާ އޮފް ޕޮލިސް މުހައްމަދު ހަމީދު ވަނީ ފައިރޫޝް ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގައި ކޮށްދެއްވާފައިވާ އަގު ނުކުރެވޭ ޚިދުމަތަށް ޝުކުރު އަދާ ކުރައްވައިފައެވެ.\nފުލުހުންގެ ވަޒީފާއިން ފައިރޫޝް ރިޓަޔާވެވަޑައިގެންނެވި ސަބަބެއް އަދި ސާފެއް ނުވެއެވެ.\nރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ވެރިކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގެންނެވި ފަހުން، ފައިރޫޝްއަށް އަލުން ފުލުހުންގެ ވަޒީފާ ދިނުމަށް ސިވިލް ކޯޓުގެ ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލޫޝަން ޑިވިޝަނުން ހުކުމްކުރިއެވެ. މި ހުކުމާ އެކީ ފައިރޫޝް ފުލުހުންގެ ވަޒީފާއަށް އަލުން ނުކުމެވަޑައިގަންނަވަން ފެށްޓެވީ ޑިސެމްބަރު 2019 ގައެވެ.\nމި ހުކުމް ތަންފީޒުކޮށް ފައިރޫޝްއަށް އަލުން ވަޒީފާއަށް ނުކުމެވަޑައިގަތްތާ މާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވަނީސް ކުރިން ވެސް އޭނާ ހުންނެވި އެސިސްޓެންޓް ޕޮލިސް ކޮމިޝަނަރުގެ މަގާމަށް އައްޔަން ކުރެއްވިއެވެ.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 13:18\nފުލުހުންގެ ޤާނޫނަށް ދާދިފަހުނަ ގެނައި ބަދަލަކީ ފައިރޫޒުމެންފަދަ މީހުން ވަކިކުރަން ކުރިކަމެއް. ރިޓަޔ ނުކުރިނަމަ ވަކިކުރާނެ. މަންނާނު އާއި ފައިރޫޒަކީ ނަޝީދުގެ ވެރިކަން ވައްޓާލުމުގަ ފުލުހުންގެ ތެރެއިން އިސް ދައުރެއް އަދާކުރި ދެ މީހުން\nޖެނުއަރީ 2, 2021 16:02\nޕައިރޫސްޗް ކިޔޭ ގޮތަށް ޓްވިޓަރގައި ނަން އަޅާފައި އޮތީމާ އިނގިއްޖެ ބޮލުގައި ކުޑަކޮށް މައްސަލަ އެބަ ހުރިކަން.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 22:50\nބަލަގަ އެއީ ޕީއެޗްޑީ ހަދައިގެން ހުރި މީހެއް.. ބޮލުގެ ކަންކަން ހުންނާނީ ތިކަހަލަ އަމިއްލަ ސިކުނޑި ބޭނުން ނުކުރާ ސިޔާސީ މީހުން ފަހަތުން އުޅޭ ބުރާންތިން..ކޮމެންޓް ކުރާތި\nޖެނުއަރީ 3, 2021 12:31\nޕީ.އެޗް.ޑީ އަކީ ހެއްރަބޭ އަށްވެސް ހެދިދާނެ އެއްޗެއް.\nޖެނުއަރީ 3, 2021 13:01\nނަންޖަހަންނުކެރުނު،ޗުބީން އަށް. އޮސްޓްރޭލިއާ ސަރުކާރަށް މީނާއަކީ ބަޤާވާތްކޮށްފަހުރި މީހެއްކަން އަންގާނަން.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 13:33\nގިނަ މީހުން ކިޔާ އުޅެނީ ޢަބްދުﷲ ފައިރޫޝް\nޖެނުއަރީ 2, 2021 14:39\nޓްވިޓަރ ގައި މީނާ ނަން އަޅާފައިވަނީ ޕީ އަކުރަކުން. އަދި ޕައިރޫސްޗް ކިޔޭ ގޮތަށް. ބޯނުބައި. މިކަމުންވެސް އިނގޭ މީނާގެ ސިކުނޑި ހަމައެއް ނޫންކަން. ޤާނޫނީ ގޮތުން ޢާއްމުންނާއި ބެހޭ ކަންކަމުގައި ނަން އޮންނަންވާނީ އައި.ޑީ ކާޑު ގައި އޮންނަ ގޮތަށް. މިވަރު ނުވިސްނުނު (ޕީ.އެޗް.ޑީ ނަގައިގެން ހުރި!!!) މީހަކު މިފަދަ މަޤާމެއްގައި ބެހެއްޓުމަކީ ތިރީ ގައިވާ، "ޙައްގުބަސް" ކިތަންމެ ދިގުކޮށް، ސަނާ ކިޔަސް ކޮށްގެންވާނޭ ކަމެއް ނޫން. ޕީ.އެޗް.ޑީ އަކީ ޕާރމަނަންޓް ހެޑް ޑެމޭޖް.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 22:53\nނުކިޔެވުމުގެ ނަތީޖާ މިހާރު ހިތަށް އަރާދޯ ޗައްޕަ..އަދިވެސް ހަަނދާންވޭ ސުކޫލުގައި އުޅުނު އިރު...މިހާރު ކަމެއް ނުކޮށް ގޭގައިދޯ\nޖެނުއަރީ 3, 2021 08:03\nއައިޑީ ކާޑުގައި އޮތް ގޮތަށް އޭނާ ލިޔެފަ އެ އޮތީ.. ފައިރޫޝަށް ބަސްބުނަން ކަލޭ ތީ ކާކު؟؟؟\nޖެނުއަރީ 3, 2021 13:04\nބަސްބުނެލާނަމޭ މިފަހަރު އޮސްޓްރޭލިޔާ ސަރުކާރުގަ. ބަޤާވާތްކުރިމީހަކަށް ވަޒީފާ ދޭތޯ ބަލާލަން.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 13:37\nކޮބާ7ފެބުރުއަރީ 2012 ގެ އިންސާފު؟؟\nޖެނުއަރީ 2, 2021 13:38\nޑރ. ފައިރޫޝް އަކީ ތަޢުލީމާ ވަރަށް ގާބިލް މީހެއް! އޭނާއަކީ ފުލުހުންގެތެރޭ ހުރި ކުޅަދާނަ ކެރޭ ހިތްވަރުގަދަ ޢިލްމީ އަދި ހިންގުންތެރި މީހެއްކަން ފުލުހުންގެ ގިނަ މީހުންގެ ފަރާތުން އެނގިފައިވޭ! އޭނާ އެތަނުން ރިޓަޔާ ކުރުމަކީ އެމުއައްސަސާއަށް ލިބުނު ފޫބައްދަން އުނދަގޫ ގެއްލުމަކަށްވާނެ!! މިސަރުކާރުން ޚާއްސަކޮށް ނަޝީދާ ނަޝީދަށް ސަޕޯޓުކުރާ ގިނަ މީހުން މާގަޔާވާ މީހަކަށް ފައިރޫޝް ނުވެދާނެ!! އެހެންވީމަ ނަޝީދު ފުލުހުންގެ ގާނޫނެއް ހެދީވެސް! އެހެންވެ ވަކި މަގާމުތަކަކަށް ފޯކަސް ކޮށްގެން ގާނޫނުގައި މާއްދާއެއް ލިއުނީވެސް!! އެއީ ފައިރޫޝްއަށް ޓާގެޓްކޮށްގެން އަދި އެހެންވެސް އޭނާ ހިތްހަމަނުޖެހޭ ބަޔަކަށް ޓާގެޓްކޮށްގެން ކޮށްފައިވާ ކަމެއް!! ނަޝީދު ގަބޫލުކުރާގޮތުން އޭނާގެ ވެރިކަން ވެއްޓުނީ ބަޣާވާތަކުން!! ނަމަވެސް އެއީ ބަޣާވާތެއް ނޫންކަން ބޭރުގެ މާހިރުން ހިމެނޭގޮތުން އެމްޑީޕީވެސް ހިމެނޭ ގޮތުން ހިންގި ތަޙްގީގުގައި ނެރުނު ރިޕޯޓުން ފާހަގަވެފައިވޭ!! ވަކި މީހަކަށް/ބަޔަކަށް ޓާގެޓް ކޮށްގެން ގާނޫނުތަކާ ގަވާޢިދުތައް ހެދުމަކީ ވަރަށް ނާތަހުޒީބު ދަށުދަރަޖައިގެ ކަމެއް!! އެގޮތަށް މައުމޫނުގެ ދައުރުގައި ނަޝީދުމެން ހެދި ގާނޫނު އަސާސީއެެއް މިހާރު މިއޮތީ!! ނަޝީދުމެން އޭރު ހީކުރީ 30 އަހަރުގެ ޚުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމެއް ކުރި މީހަކު 2008 ގެ އިންތިޚާބުވެސް ކާމިޔާބުކުރާނެކަމަށް! އެހެންވެ ގާނޫނު ބައްޓަންކުރީ ވެރިކަމަށް މައުމޫނު ހޮވުނަސް ވެރިކަން ނުކުރެވޭ ވަރުގެ ދުއްޕާންބޮޑު ގާނޫނެއް ހަދަން!! އެންމެ ފަހުން ވީކިހިނެތް؟ އެގާނޫނު އަސާސީގެ ދަށުން ފުރަތަމަ ރައިސްކަން ކުރަންޖެހުނީ ނަޝީދަށް!! އަމިއްލަ އަތުން ފޭހުނު އިލޮށި އަމިއްލަ ލޮލަށް ހެރުނީ!! ނަޝީދަށް ވެރިކަން ކުރަން ދަތިވީ ގާނޫނު އަސާސީ ނަޝީދުމެން އެކުލަވާލާފައި އޮތްގޮތުން!! އެހެންވީމަ އެއިސްވެސް ޢިބުރަތް ހާސިލުކުރަންޖެހޭ އެންމެން!! ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ކަންކަން ރަގަނޅުކުރަން އަދި ރާއްޖެއަށް ހެޔޮއެދޭހޮތަށް ގާނޫނުތަކާ ގަވާޢިދުތައް ހަދަންޖެހެނީ އެސަބަބަށްޓަކައި!!\nޖެނުއަރީ 2, 2021 14:48\nބޯގޯސް ވާހަކަ. މައުމޫނު އެއީ ކާކުކަން އަދި މައުމޫނަށް ވެރިކަމަށް ނާދެވޭ ގޮތަކަށް ޤާނޫނެއް ދުވަހަކުވެސް ނަހަދާ. ކޯނީ ރިޕޯޓު އަކީ މައުމޫނު ގެ ޑިފެންސް މިނިސްޓަރު ކަން ކޮށްފަހުރި އިސްމާޢީލް ޝަފީޢު ވެރިއަކަށް ހުރެގެން ލިޔުނު އެއްޗެއް. ބޭރުން ގެނައި ތަމަޅަ ލޯޔަރަކީ ކާކުކަށް ޝޯޝަލް މީޑިއާގައި ވަރަށް ސާފުކޮށް އެއޮތީ ފެންނަން.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 21:02\nކިޔަވައިގެން ތިބި ކުޅަދާނަ އެތައް ބަޔަކު އެބަތިބި ތިތާގަ.7ފެބްރުއަރީގަ ބަގާވާތްކޮށް އަމިއްލައަށް ކޮމިޝަނަރ ވި މައްސަލަ ބަލާނެތާދޯ\nޖެނުއަރީ 2, 2021 13:56\nކަލޯ ފައިރޫޝް، އަންނިމެން ދެކެ ބިރުން ކަންޑާނުލަނިސް ރީތިގޮތުގައި ރިޓަޔަރް ވީދޯ. އެކަމަކު އެކުވެރިޔާ މިލްކު ކުރެބް ދެރަވާނެކަން ޔަގީނޭ މަމެން ބުނާކަށް ނެތީމޭ، އެހެނަސް އިތުރުގޮތެއް އޭނާއަށްވެސް ހަމަ ނެތީއޭ.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 15:28\nކިބުރުވެރި އަދި އޭނާ ދެކޭގޮތުގައި ބާރެއްނެތް މީހުންނާ ވަރަށް ހުތުރުކޮށް މުޢާމަލާތު ކުރާ ބޮޑާކަލޭގެ ތިތަނުން ދުރަށްދާން މަޖުބޫރުވީތީ ..... ޝުކުރުން ފުރިފައި\nޖެނުއަރީ 2, 2021 16:18\nމާ މޮޅުގޮތެއް ބަގާވާތްކޮއްފައި ކަނޑާލާނެތީ ރިޓަޔާ އެކުރީ އަދިވެސް ތި ހިނގަނީ ހަމަ ޖަރީމާ، ދައް ރޭންކް ފުލުހުންވީމާ 19 އަހަރު ހިދުމަތް ކުރިޔަސް ކަނޑާލަނީ މި މީހުންނަށް ފްލެޓްވެސް ދީފައި ދުނިޔެ އުމުރަށް މުސާރަ ލިބޭގޮތަށް ރިޓަޔާ މީވެސް ބަލަންޖެހޭ ކަމެއް!\nޖެނުއަރީ 2, 2021 16:26\nޕީއެޗްޑީ ނެގީމަ ޖެހެނީ ރިޓަޔާވާން. މީއަޅެ އަރަތެއްތަ !؟ މީތޯ ތައުލީމް ތަހުޒީބަށް އިސްކަންދޭ ކަމަށް ދައުވާ އުފުލަމުން ޓްވީޓުން ފޭސްބުކުން ގައުމު ހިންގާ މީހުން ފަހިކޮށްދޭ ފަހި ފުރުސަތަކީ. ރާއްޖޭގެ ޕޮލިސްގައި އިންޓެލް ނޯންނަނީތަ ؟ އެދާއިރާއިން ޕީއެޗްޑީ ނަގާފައި މިޖެހެނީ އޮސްޓްރޭލިއާއަށް ހިދުމަތްދޭން.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 19:56\nޕީ.އެޗް.ޑީ އަކީ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނޫން. ޕީ.އެޗް.ޑީ އަކީ3އަހަރު ތެރޭގައި ލިޔާ 100 ގަނޑު ގެ މަޒުމޫނެއް. %99 މީހުން އޭތި ލިޔުއްވަނީ އެހެން މީހަކު ލައްވާ.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 22:58\nދެން ކީއްވެ ތިހާ ފަސޭހަކަމެއް ދުނިޔޭގެ ގިނަ ބަޔަކު ނުކޮށް ނުހޯދާ އުޅެނީ..ޖޭ ވީ ދޯ..\nދުނިޔޭގެގިނަބަޔަކަށް ޔުނިފޯމް އަޅައިގެންބަޤާވާތްކުރަން ކެރޭތަ؟ އެގޮތަށްދުނިޔޭގެ ގިނަބަޔަކަށް މީހަކަށްފައިސާދީގެންވައްކަން ކުރަން ނުކެރެނީ. ކުރަންބޭނުންނުވަނީ. ތިގޮތަށް ކާޅެއްހެން ކާކާ ގޮއްވުމުގެ ކުރިންޔުނިވަރސިޓީ ތަކަށްގޮސްޕީ.އެޗްޑީ އެއް ނަގަނީކިހިނެތްކުރާކަމެއްތޯ ހޯދާބަލާބަލަ. ބުނާނެ މަޒުމޫނުގެ ސުރުހީ ހިފައިގެން އަންނާށޭ. އެއީ 100 ގަޑުގެ މަޒުމޫނެކޭ.\nޖެނުއަރީ 3, 2021 13:51\nޢިއްޒަތާއި ޤަދަރަކީ މާތް ﷲ ދެއްވަވާ އިމްތިޙާނެއް. ވީމާ އެއީ ޖެލަސް ވާންވީ އެއްޗެއް ނޫން. ކޮންމެ މީހަކު ވެސް އެ އިމްތިޙާނުން ފާސްވެވޭތޯ ބަލަންވީ. އެ ދުވަހަށް އެއްޗެއް ގެންދެވޭތޯ ބަލަންވީ. ޕީ.އެޗް.ޑީ އަކީ ކޯޗެއްކަން ކިޔުންތެރިންނަށް ބުނެލަދިނީ. ޝުކުރިއްޔާ.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 17:36\nމީނަ ޕޮލިސް އިން ދިޔައިމާ ވީ އުފާ އަސްލު ފުލުހުންނަށް ވެސް ވަރަށް ބަލާ ދުއްތުރާ ކުރި މީހެއް ތީ ރަށްރަށުގަ އުޅުނު ފުލުހުން އާއިލާއާއި ދުރު ކުރި ނުބައި އިންސާނެއް ތިކަލޭގަ ބޭރުވުމުން ގިނަ ފުލުހުން ވީ އުފާ\nޖެނުއަރީ 3, 2021 08:44\nތިޔަ ގޮވަނީ ކޮސް ފުލުހުންގެ ވަޒީފާގަ އުޅޭއިރު ޑިއުޓީ ޓާމަށް ދާން ޖެހޭނެ އޭނަ ހުއްޓަސް ނެތަސް އެކަން އެގޮތައް ހިނގާނެ ފަހަރެއްގައި ދެން ތިބޭފުޅާގެ ގާތް އެކވެރިއެއް ވެރިންގެ ތެރޭގައި ހުރީމަ ދާން ނުޖެހުނަސް ހަގީގަތާއި ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެ ފުލުހެއް ވެއްޖެއިޔާމު ކޮންމެ ތަނެއްގައި މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހުނަސް ކުރެވޭ ވަރުގެ ކެޕޭސިޓީއެއް ހުންނަން ޖެހޭނެ އޭނަ އެހެދީ ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސަބަބަކީ ސިޔާސީ ކުރަން އުޅޭ މުއައްސަސާ އަކުން އޭނަ ރިޓަޔާވުން ދެން އޮތީ އަންނި ފޭހި އިލޮށި އޭނަގެ ލޮލަށް ހެރިފައި މިހާރު އެހެރީ ދެން ކުޅޭނެ ކުޅިވެސް ތިބޭފުޅާއަށް އެގޭނެ ޒާތީ ވެގެން ކަންތައް ކުރީމަ އެކަހަލަ ކަންތަކަށް ސަޕޯޓް ކުރާމީހަކަށް ނުވުމަށް ނަސޭހަތްތެރިވަން މާދަމާ ތިބޭފުޅާއަށްވެސް ކަންތައް ދިމާވެދާނެ ގޮތެއް ެެެެ ނޭގޭނެ ތިބޭފުޅާއަށްވެސް އެގޭނެ ފުލުހުންގެ ގާނޫނެއް ވުޖޫދުގައި ނެތީކީނޫން ތަމްފީޛް ކުރަމުން އައި ގާނޫނެއް އޮއްވާ އެހެން ގާނޫނެއް ވުޖޫދުކޮށް އެގާނޫނުން މުޅި މުއައްސަސާ ސިޔާސީކޮށް އިހުނަށްވުރެ ބޮޑަށް ފުލުހުން އަޅުވެތި ކުރުމުގެ ގާނޫނެއް ހެދީ ކީއްކުރަން ކަން އެހެންވީމަ ދެން އަދި މާގިނަ ކަންތަކާއި ބޭއިންސާފުން ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެ ފުލުހުންގެ އަނބިދަރިންނާއި އެކު އެމިހެއްގެ ރަށުގައި ނުވަތަ ކައިރި ރަށެއްގައި މަސައްކަތް ކުރާނަމަ އެއިރެއްގެ އޮންނަ ސަރުކާރުގެ ބަތާގައި އުޅޭ ބަޔަކު ހިތްހަމަ ނުޖެހެންޏާ އެމީހުން ބުނާ ގޮތަކަށް އެފުލުހަކަށް ދުއްތުރާ ޖެއްސުމަކީ އަބަދުވެސް ހިނގާކަމެއް މިހާރުވެސް ހިނގަމުން އަންނަ ކަމެއް ކުރިޔަށް އޮތްތަނުގައިވެސް ހިނގާނެ\nޖެނުއަރީ 2, 2021 21:06\nފައިރޫޝް އަކީ ފުލުހުންގެ ތެރޭގައި ހުރި ވަރަށް ޢިލްމީ ޤާބިލް ބޭފުޅެއް. މިފަދަ ޢިލްމީ ހުނަރުވެރި ސިކުނޑިތައް ޤައުމު ދޫކޮށްފައި އެހެން ޤައުމުތަކަށް ޚިދުމަތް ކުރަންދާންޖެހޭ ހިސާބަށް މި ޤައުމުގެ ކަންތައް ދިޔާމަ އެނގެނީ ކިޔަވައިގެން ތިބި ޕްރޮފެޝަނަލް މީހުންނަށް ޤައުމުގައި ޖާގަ ނެތްކަން. ހަސަން ލަތީފުމެން ކަހަަލަ ސިޔާސީ ގޮތުން ހައްދު ފަހަނަޅާފައި ނަޝީދު ފަހަތައް ވަދެ ތިބޭމީހުންނަށް ނަޝީދުގެ ވިޔާނުދާ ކަން ނުފެންނާނެ.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 22:39\nކޯޗެއްކިޔަވައިގެން ؟ ބަޤާވާތްކުރަން ވަރަށް ރަނގަޅަ އުނގެނިފައެބަހުރި. އޯލެވެލް ނަތީޖާ ދައްކަބަލަ. ނޯންނާނެ. އޭލެވެލް ނަތީޖާދައްކަބަލަ. ނޯންނާނެ. ހެއްރަބޭ އަށްވެސް ޕީއެޗްޑީ އެއް މީހަކަށް ލާރިދީގެން ލިޔެވިދާނެ. ގަނެވިދާނެ.\nޖެނުއަރީ 3, 2021 09:07\nފައިރޫޝްއަކީ އޯލެވެލް އަދި އޭލެވެލްވެސް ރަނގަޅު ނަތީޖާއަކާއެމު ފާސްވެފައިވާ އިލްމީ ބޭފުޅެއް. ދޮގުނުހައްދަވާ. އަޅުގަނޑަކީ ފައިރޫޝްގެ ދަރިވަރެއް.\nޖެނުއަރީ 2, 2021 23:04\nވަރުގަދަ ފަހުލަވާނެއް ފައިރޫސް އެއީ. ވިސްނުންތެރި ހިކްމަތްތެރި ދިވެހި ދަރިއެއް. ތޫނު ކަނޑިއެއް. ދުވެލިބާރު އަހެއް. އަދި މިކަނޑި އުފުލޭނެ އޭގެ މުނާސަބު ވަގުތު އައިސް ޖެހުމުން. ފައިރޫސް އިސްތިއުފާގަވެސް ވާނެ ހިކުމަތްތަކެއް. އަދީބު ރާއްޖޭގެ ނައިބް ރައީސް ކަމަށް އިސްކުރަން އޮތް ދުވަހާއި ފައިރޫސް ރިޓަޔަރ ކުރި ދުވަސް މިއީ ހިތަށް އެންމެ ތުރާވި ދުވަސްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނެ ދުވަސް ދުވަސް\nޖެނުއަރީ 2, 2021 23:49\nފައިރޫޝް ހެދީ ހަމަ ރަނގަޅަށް އަންނިމެން އަތައް ގޮވީ ހަަހަ ކޮބާ ހަކުޅި ކުޅެލާފަ އެއޮތީ ބޯގަމާރު ހަސަން ލަތީފް ރީތި ވެއްޖެނުން\nޖެނުއަރީ 3, 2021 08:24\nމަދުވެގެން މަހަކު 23000 ރުފިޔާ ލިބޭނެ.! އެއްފަހަރާ2މިލިއަން ރުފިޔާ. ކިހާ ފާއިދާ،،!!


vnews - ނިއުރޭޑިއަންޓް ނައިޓް ޖެނުއަރީ 10 އަށް ފަސްކޮށްފި\nނިއުރޭޑިއަންޓް ނައިޓް ޖެނުއަރީ 10 އަށް ފަސްކޮށްފި\n31 ޑިސެމްބަރ 2013\nމިއަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހު ބޭއްވި 2012 ވަނަ އަހަރުގެ ނިއުރޭޑިއަންޓް ގޯލްޑް ނައިޓުގެ ތެރެއިން،-- ފޮޓޯ: ހުސެއިން ސިނާން\nނިއުރޭޑިއަންޓުން އަންނަ މަހު ބާއްވަން ނިންމާފައިވާ "ނިއުރޭޑިއަންޓް ނައިޓް" ޖެނުއަރީ 10 އަށް ފަސްކޮށްފައިވާކަމަށް އެ ކްލަބުން ބުނެފި އެވެ.\nނިއު އިން ބުނީ ކުރިން މި ނައިޓް ބާއްވަން ހަމަޖެހިފައިވަނީ ޖެނުއަރީ މަހުގެ ތިން ވަނަ ދުވަހު ކަމަށާއި 10 އަށް ފަސްކުރީ ގިނަ ކަންތަށްތަކެއް އަދި ނުނިމޭތީ ކަމަށެވެ. އަދި ނައިޓަށް ވާންޖެހޭ ގިނަ ތައްޔާރީތަކެއް އެބަހުރި ކަމަށާއި އެކަންތަށްތަށް ކުރަން ކްލަބަށް ވަގުތު ބޭނުންވާތީ ކަމަށެވެ.\nނިއުރޭޑިއަންޓް ގޯލްޑް ނައިޓްގައި ކްލަބުން މި ސީޒަނުގައި ހޯދި ކާމިޔާބީތަށް ފާހަގަކޮށް އެ ފަރާތްތަކުގެ އަގުވަޒަންކުރާނެއެވެ. އަދި ނިއުރޭޑިއަންޓުގެ ޔޫތު އެކަޑަމީއާއި ސީނިއާ ކްލަބުގެ އިތުރުން ކްލަބުގެ ޔޫތު ޓީމުން އަންނަ އަހަރު ބޭނުންކުރާ ޖާޒީ ވެސް އެ ކްލަބުން ތައާރަފު ކުރާނެ އެވެ. އަދި އަންނަ އަހަރު ކްލަބުގެ ސްޕޮންސަރުން އިއުލާން ކުރުމުގެ އިތުރުން ކްލަބަށް އަލަށް ގުޅޭ ކުޅުންތެރިންނާއި ކޯޗުން ތައާރަފު ކުރުން އޮންނާނެ އެވެ. ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު ފުޓުބޯޅަ ކްލަބް ނިއުރޭޑިއަންޓުން ވަނީ މިއަހަރު ބޮޑެތި ކާމިޔާބީތަކެއް ހޯދައި ރާއްޖޭގެ ގިނަ ފުޓުބޯޅަ ރެކޯޑުތަކެއް މުގުރާލާފަ އެވެ.\nއެގޮތުން މިއަހަރުގެ ސީޒަނުގައި އެޓީމޔު ކުޅޫނު ހުރިހާ މެޗެއް ކާމިޔާބުކޮށް ލީގުގައި ސައްތައިން ސައްތަ ރެކޯޑެއް ހެދި ފުރަތަމަ ޓީމަކަށް ރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި އެޓީމު ވަނީ ވެފައެވެ. އަދި މިއަހަރުގެ އޭއެފްސީ ކަޕުގައިވެސް ވާދަކޮށް އެޓީމް ވަނީ މުބާރާތުގެ ކުއާރޓަފައިނަލާއި ހިސާބަށް ދަތުރުކޮށްފަ އެވެ.\nމަޝްހޫރު ޝެފް ޖޭމީ އޮލިވަރގެ ރެސްޓޯރެންޓްތައް ބަންދުކޮށްފި\nއެންސްޕާގެ ޑެޕިއުޓީ ސީއީއޯއަކަށް ކުރީގެ މެންބަރު ރުގިއްޔާ


ތިލަމާލެ ބުރިޖު އެޅުމުގެ ބީލަން ބުދަ ދުވަހު! - DhiDaily\nތިލަމާލެ ބުރިޖު އެޅުމުގެ ބީލަން ބުދަ ދުވަހު!\nމާލެއާއި ވިލިމާލެ އަދި ގުޅީފަލާއި ތިލަފުށި ގުޅުވައިލާ ބުރިޖުގެ މަސައްކަތަށް ޝައުގުވެރިކަން ފާޅުކުރި ކުންފުނިތަކުގެ ތެރެއިން އިންޑިޔާގެ4ކުންފުންޏެއް ޕްރީކޮލިފައިކޮށްފިއެވެ.\nމިކަމާއި ގުޅިގެން އިންޑިއާ ހައި ކޮމިޝަނުން މިއަދު ބުނީ މާލެ ތިލަފުށި ބްރިޖު މަޝްރޫއަށް ބިޑް ހުށަހެޅުމުގެ އެންމެ ފަހުގެ މުއްދަތަކީ އަންނަ ބުދަ ދުވަސް ކަމަށާއި، ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން ހުޅުވާލާފައިވާ މި ޓެންޑަރުގައި ބައިވެރިވުމަށް އިންޑިއާގެ އެގްޒިމް ބޭންކްގެ ފަރާތުން ވަނީ އިންޑިއާގެ ހަތަރު ކުންފުންޏެއް ޕްރީކޮލިފައިކޮށްފައި ކަމަށް ވެސް އިންޑިއާ ހައި ކޮމިޝަނުން ވިދާޅުވިއެވެ.\nއެ ބޭންކުން ބުނެފައިވަނީ މި ކުންފުނިތަކަކީ މިފަދަ މަޝްރޫއުތައް ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ ފަންނީ ގާބިލުކަމާއި ތަޖުރިބާއާއި މާލީ ކުޅަދާނަކަން ހުރި ގާބިލު ކުންފުނިތަކެއް ކަމަށެވެ.\nމި ބުރިޖު އަޅަނީ، އިންޑިޔާގެ އެގްޒިމް ބޭންކުން ނަގާފައިވާ 400 މިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ލޯނުގެ ދަށުންނެވެ.\nކަމެއްކުރަންޏާ ގައުމުގަތިބި ނިކަމެތި ރައްޔިތުން ސަލާމަތް ކުރެވޭތޯ އުޅެބަލަ. އެއީ އިންސާނުންނޭ. މެހި މަދިރިހެން މަގުމަތީގަ ވަންނާނެ ހޮސްޕިޓަލެއް ނެތިގެން މަރުވެގެން އެދަނީ. ނުވިތާކަށް ދުއްވާފަދާ އެމްބިއުލާންސްގެ ތެރެއިންވެސް މަގުމަށްޗަށް ވެއްޓެނީ ގަބުރުތައް. ތިމާމެންގެ ނިކަމެތިކަން ދެކިގެން މުޅިދުނިޔެ ބަނޑުދަށުލާން ނޫޅެބަލަ. މިގައުމުގަ އިންޑިޔާގެ ކުންފުންޏަކުން އަޅާބްރިޖްވާނީ މިހާރު އެގައުމުގެ ސިއްހީނިޒާމު އޮތްފަދަ ގޮތަކަށް އޮންނާނެތަނަކަށް. ދުނިޔޭގައި ދިރިތިބި ބަޔަކު މިކަންދެކޭނެ.


Siyaasee party thakuge islaahun ethah baeh ge siyaasee fikuru ves nigulhaigenfi: Rozaina | Mihaaru\nރޮޒައިނާ ނޫސްވެރިންނާ ވާހަކަ ދައްކަވަނީ. ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނަަށް ގެނައީ "ޖޯކު" އިސްލާހެއް ކަމަށް ރޮޒައިނާ އާއި އިންތި ވިދާޅުވޭ. --ފޮޓޯ: މުހައްމަދު ޝަރުހާން\nސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ އިސްލާހުން އެތައް ބައެއްގެ ސިޔާސީ ފިކުރު ވެސް ނިގުޅައިގެންފި: ރޮޒައިނާ\n17 އޯގަސްޓް 2016 - 16:11 15 comments\nސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނު އައުމުގެ ކުރިން އިނގިލީގެ ނިޝާން ނުޖަހައި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށް ވަދެފައި ތިބި ހުރިހާ މެމްބަރުން ވަކިވާ ގޮތަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން މިއަދު ފާސްކުރި އިސްލާހާ އެކު އެތައް ބައެއްގެ ސިޔާސީ ފިކުރު ވެސް ސަރުކާރުން ނިގުޅައިގެންފައިވާ ކަމަށް މީދޫ ދާއިރާގެ އެމްޑީޕީ މެމްބަރު ރޮޒައިނާ އާދަމް މިއަދު ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.\nއެމްޑީޕީ ޕާލަމެންޓްރީ ގްރޫޕުން ބޭއްވި ނިއުސް ކޮންފަރެންސެއްގައި އެ އިސްލާހު ކުށްވެރިކުރައްވައި ރޮޒައިނާ ވިދާޅުވީ ކުރީގައި ހިނގާފައިވާ ކަންކަމަށް ފަހުން ގާނޫނު ހަދައިގެން އަމަލުކުރަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތައް 2005 ވަނަ އަހަރު އުފައްދައި ޕާޓީތަކަށް މެމްބަރުން ވަނީ އޭރު އޮތް ގާނޫނުގެ ދަށުން ކަން ފާހަގަކުރައްވައި ވިދާޅުވީ ޕާޓީތަކަށް ވަދެވޭނީ އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހައިގެން ކަމަށް އޭރު އަމަލުކުރި ގަވާއިދާއި އުސޫލްތަކުގައި ނެތް ކަމަށެވެ.\nސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތަށް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހައިގެން ޕާޓީތަކަށް ވަންނާނީ އެ ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަން ފެށުމުން ކަމަށް ސާފުކޮށް ލިއެފައިވާ ކަމަށް ވެސް ރޮޒައިނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\n"އެކަމަކު މިހާރު މި ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ، ކުރީގައި ވަދެފައި ތިބި ހުރިހާ އެންމެންނަކީ ޕާޓީތަކުގައި ނެތް ބައެއްގެ ގޮތުގައި. އެހެންވީމަ އެތައް ބައެއްގެ ހައްގުތައް ގެއްލިގެން މިދަނީ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ބަލައިގަންނަ ކަމެއް ނޫން،" ރޮޒައިނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nމިގޮތަށް ގާނޫނަށް ބަދަލު ގެނައުމުން އެމްޑީޕީގެ ފަރާތުން ވެރިކަން ކުރެއްވި ރައީސުންނަކީ ވެސް އެމްޑީޕީގެ މެމްބަރަކަށް ނުވޭ. އަދި އެމްޑީޕީ އުފެއްދުމުގެ ބާނީކަމަށްވާ އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕީޖީ ލީޑަރު އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ވެސް ޕާޓީ މެމްބަރަކަށް ނުވޭ. މިއީ ވަރަށް ހެއްވާ ކަމެއް ނޫންތޯ. --އިންތި\nއިސްލާހާ ދެކޮޅަށް އިންތި ވާހަކަ ދައްކަވަނީ. --ފޮޓޯ: މުހައްމަދު ޝަރުހާން\nއޭނާ ވިދާޅުވީ ވެރިކަން ކުރާ ޕީޕީއެމް އުފެދުނީ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނު އުފެދުނު ފަހުން ކަމަށް ވާތީ، އެ ޕާޓީ އަށް ވަން ހުރިހާ މެމްބަރުން ވެސް އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހާފައިވާ ކަމަށެވެ. ގާނޫނަށް އިސްލާހު މި ގެނައީ، ޕީޕީއެމް އުފެދުމުގެ ކުރިން ވުޖޫދަށް އައި ހުރިހާ ޕާޓީތަކެއްގެ މެމްބަރުން ޕާޓީތަކުން ވަކިކުރަން ކަމަށް ވެސް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nރާއްޖޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އުފެއްދި ސިޔާސީ ޕާޓީއަކީ އެމްޑީޕީ ކަން ފާހަގަކުރައްވައި މަޖިލީހުގެ މާފަންނު އުތުރު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އިމްތިޔާޒް ފަހުމީ (އިންތި) ވިދާޅުވީ އެ ޕާޓީ އުފެއްދީ އޭރު ޕާޓީތައް އުފައްދަން އޮތް ގަވާއިދާ އުސޫލަށް ތަބާވެ، އެގޮތަށް ކަމަށެވެ. ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ތެރެއިން މެމްބަރުން އެންމެ ގިނަ ޕާޓީއަކީ މިހާރު ވެސް އެމްޑީޕީ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\n"ސަރުކާރުގެ ކަންބޮޑުވުމަކީ އެމްޑީޕީ އަކީ އެންމެ ބޮޑު ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްގެ ގޮތުގައި އޮންނަ އޮތުމާ މެދު،" އިންތި ވިދާޅުވި އެވެ.\nސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށް ގެނައި އިސްލާހަކީ، އިންތި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، "ވަރަށް ޖޯކު" އިސްލާހެކެވެ. މިސާލެއް ދައްކަވަމުން ވިދާޅުވީ، އެ އިސްލާހަކީ "ދިވެހި ހުރިހާ ރައްޔިތުން ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އައިޑީކާޑު ހަދަން އަންގައި، އެ މުއްދަތުގައި އައިޑީކާޑު ނުހައްދާ އެންމެންނަކީ ދިވެހި ރައްޔިތުން ނޫން ކަމަށް ނިންމުން" ފަދަ އިސްލާހެއް ކަމަށެވެ.\n"މިގޮތަށް ގާނޫނަށް ބަދަލު ގެނައުމުން އެމްޑީޕީގެ ފަރާތުން ވެރިކަން ކުރެއްވި ރައީސުންނަކީ އެމްޑީޕީގެ މެމްބަރަކަށް ވެސް ނުވޭ. އަދި އެމްޑީޕީ އުފެއްދުމުގެ ބާނީންކަމަށްވާ އަޅުގަނޑުމެންގެ ޕީޖީ ލީޑަރު އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ފަދަ ބޭފުޅުން ވެސް ޕާޓީ މެމްބަރަކަށް ނުވޭ. މިއީ ވަރަށް ހެއްވާ ކަމެއް ނޫންތޯ؟" އިންތި ސުވާލު އުފެއްދެވި އެވެ.\nއިންތި ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ގާނޫނަށް ގެނައި އިސްލާހަކީ ސައްހަ އެއްޗެއް ކަމަށް އަދި އެއަށް އަމަލުކުރަން ޖެހޭ ކަމަކަށް އެމްޑީޕީން ގަބޫލެއް ނުކުރެ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް އެމްޑީޕީ ސިޔާސީ ޕާޓީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަން މެމްބަރު ރޮޒައިނާ އާދަމް (އައްޑޫ މީދޫ)


Enmen Internet Ga: Agakah Adhives Badhaleh Naadhey - vNews.mv\nއައިލެންްޑްސް އެމްވީ އިފްތިތާހު ކުރި ރަސްމިއްޔާތުގެ ތެރެއިން\nއެންމެން އިންޓަނެޓުގައި: އަގަކަށް އަދިވެސް ބަދަލެއް ނާދޭ\nރިފާޢަތު Male' | 26 March 2020, 17:10\nދުނިޔެ ކުރިއަރައިގޮސް އިންސާނުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތައް އާލާކުރާ ގޮތާއި މުނިފޫހިފިލުވުމާއި މިނޫންވެސް ދިރިއުޅުމުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމުގައި ގެންގުޅޭ ގޮތްތަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ. މިގޮތުން މިޒަނާމުގައި އެއާނުލައި އިންސާނާއަށް ނޫޅެވޭ ހިސާބަށް ގޮސްފައިވާ އެކައްޗަކީ އިންޓަނެޓެވެ. ދިރާސާތައް ދައްކާގޮތުން ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ގާތްގަނޑަކަށް 4.5 ބިލިއަން މީހުން އިންޓަނެޓު ބޭނުންކުރެއެވެ.\nއިންޓަނެޓަށް ދުނިޔޭގެ އެތައް ބަޔަކު ބަރޯސާވެފައި ވަނިކޮށް ދުނިޔެއަށް މިހާރު ކުރިމަތިވެފައިވާ ބަލިމަޑުކަމުގެ ހާލަތާ ގުޅިގެން އިންޓަނެޓަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު މިވަނީ އެތައް ގުނައަކުން މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. ދަތުރުފަތުރު ބަންދުވެ، ގޭގައި ތިބެންޖެހުމުން ދިރިއުޅުމުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދުމުގައި އިންޓަނެޓުގެ ދައުރު ބޮޑުވުމާއި، ސިއްހީ މާހިރުންގެ ލަފަޔާއި އިރުޝާދު ހޯދުމާއި 24 ގަޑިއިރުހެން ގޭގައި ތިބެންޖެހުމުން އަންނަ ފޫހިކަން ފިލުވާލުން ފަދަ ކަންކަމަށެވެ.\nމިގޮތުން ރާއްޖޭގައި ވެސް ސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާންކޮށް ގެއިން ނުނިކުމެ ތިބުމަށް އިލްތިމާސް ކުރަމުންދާއިރު ގިނަ ބައެއްގެ އެންމެ ގާތް ބައިވެރިޔަކީ އިންޓަނެޓެވެ. ނަމަވެސް ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން މިޚިދުމަތަށް އެންމެ ބޮޑު އަގެއް ދައްކަންޖެހޭ އެއް ގައުމަކީ ރާއްޖެއަށް ވުމުން އިންޓަނެޓުގެ އަގުހެޔޮކޮށްދިނުމަށް ގޮވާލާ ގޮވާލުންތަކުގެ އަޑު މިދުވަސްވަރު ވަނީ ވަކިން ގަދަވެފައެވެ.\nމުޅި އޭޝިޔާގައި އިންޓަނެޓް އެންމެ އަގުބޮޑު ގައުމަކީ ރާއްޖެ ކަމަށްވެސް ގިނަ ބަޔަކު ބުނެއެވެ. އަދި ނެޓް ސްލޯވުމާއި ޑާޓާކޮޅު އަވަހަށް ހުސްވާކަމުގެ ޝަކުވާތަކާއި އަދިވެސް ނެޓާއި ގުޅިފައި ހުންނަ އެތައް ކަމެއްގެ ޝަކުވާތައް ރައްޔިތުން ކުރެއެވެ. ސަރުކާރުގެ އެކްޝަން ޕްްލޭނުގައި އިންޓަނެޓް އަގު ހެޔޮކުރުމުގެ މަސައްކަތް މި އަހަރަށް ކަނޑައަޅާފައި ނެތުމުން، އެކަން މިއަހަރުގެ ތެރޭގައި ނުވާނެ ކަމަށް ބެލެވުނުނަމަވެސް ރައީސް އޮފީހުން ބުނަނީ އެކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ޓެލެކޮމް ކުންފުނިތަކުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުންތަކާ މެދު ކުރާ މަޝްވަރާތައް އަދިވެސް ނުނިމޭ ކަމަށެވެ.\nއިންޓަނެޓުގެ އަގު ހެޔޮކުރުމަކީ ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސާލިހުގެ ރިޔާސީ ވައުދެއް ވެސްމެއެވެ. ކޮވިޑް-19ގެ ރާއްޖޭގެ ހާލަތާއި ގުޅޭގޮތުން ބުދަ ދުވަހު ދަރުބާރުގޭގައި ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސާލިހު ވަނީ އިންޓަނެޓްގެ އަގާއި ދޭތެރޭ އާންމު ރައްޔިތުން ކުރަމުންދާ ޝަކުވާތަކަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ހައްލެއް ވަރަށް އަވަހަށް ހޯއްދަވައިދެއްވާނެ ކަމުގެ އިޝާރާތެއް ދެއްވާފައެވެ.\nމި ދުވަސްވަރު އިންޓަރނެޓް ބޭނުންކުރާ މިންވަރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެފައި. އެކަމަށް ރަނގަޅު ލުޔެއް ހޯދައިދޭންޖެހޭ ކަމަށް އަޅުގަނޑު ޤަބޫލުކުރަން. އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ، ކުރިއަށް އޮތް ދެތިން ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މިކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ރައްޔިތުންނާ އަޅުގަނޑުމެން ޙިއްޞާކުރާނަން.\nއިންޓަނެޓްގެ ޚިދުމަތުގެ އަގުހެޔޮ ކުރުމަށް ކޮމިއުނިކޭޝަން، ސައިންސް އެންޑް ޓެކްނޮލޮޖީ މިނިސްޓްރީން ކުރަން ޖެހޭ ހުރިހާ ކަމެއް ނިންމާފައިވާ ކަމަށް މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު މަލީހް ޖަމާލް ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި ފަހުގެ ނިންމުން ނިންމުމުގެ ހުރިހާ ބާރެއް އޮތީ ރައީސް އޮފީހުގައި ކަމަށްވެސް މިނިސްޓަރު ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. އިންޓަނެޓް ޚިދުމަތުގެ އަގުހެޔޮކުރުމަށް އެ މިނިސްޓްރީން ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ ކަމެއް ނިންމައި، މިދިޔަ ޖޫން މަހުގެ 19 ގައި ރައީސް އޮފީހުގެ ޕޮލިސީ ސެކްޝަނަށް އެ ނިންމުންތައް ވަނީ ފޮނުވާފައެވެ.\nއިންޓަނެޓްގެ ޚިދުމަތުގެ އަގުހެޔޮ ކުރުމާއި އެއާ ގުޅުން ހުރި މަސައްކަތްތައް ސަރުކާރުން ކުރަނީ އެކި މަރުހަލާތަކަށް، އަހަރުތަކަށް ބަހާލައިގެން ކަމަށް ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ. އަދި ކުރިއަށް އޮތް ދެ އަހަރު ތެރޭގައި ވެސް އެކަމާ ގުޅުން ހުރި މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ދާނެ ކަމަށްވެސް ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ. އަގަށް އެކަށީގެންވާ ބަދަލެއް ގެނައުމަށް، އިންޓަނެޓްގެ ޚިދުމަތް ދޭ ފަރާތްތަކުގެ ވާދަވެރިކަން އިތުރުކުރުމާއި ކޮމިއުނިކޭޝަން އޮތޯރިޓީގެ މޮނީޓަރިން ނިޒާމު ވަރުގަދަ ކުރުމަށް ބޭނުންވާ ވަސީލަތްތައް ހަމަކުރުމާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުން ސަބްމެރިން ކޭބަލް ގެނައުން ފަދަ ކަންކަން މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމަށް ސަރުކާރުން ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ.\nސަރުކާރުން އިއުލާން ކުރި ފަސް އަހަރުގެސްރެޓެޖިކް އެކްޝަން ޕްލޭންގައިވާ ގޮތުން ވެސް، އިންޓަނެޓުގެ ޚިދުމަތާ ގުޅޭ ގިނަ މަސައްކަތްތައް ރާވާފައިވަނީ އަންނަ އަހަރާއި 2022 ވަނަ އަހަރަށެވެ. ސަރުކާރުގެ ވައުދަކީ އިންޓަނެޓް އަގުހޮޔޮކުރުން ކަމަށްވާއިރު އެއީ ކިހާ ވަރެއްތޯ އަދި ކިހާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައިތޯ އެކަން ކުރާނީ ކަނޑައެޅުމަކީ ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުމެއް ކަމަށް މިނިސްޓަރު މަލީހު ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. ސަރުކާރުގައި ބާރު އޮތަސް އެއްވެސް އުސޫލެއް ނެތި ކަމެއް ތަންފީޒު ކުރަން ފެށުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫން ކަމަށްވެސް މިނިސްޓަރު މަލީހް ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ.\nމިނިސްޓަރު މަލީހް ކުރިން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އިންޓަނެޓުގެ އަގުހެޔޮކުރަން 26 ގައުމެއްގެ އިންޓަނެޓުގެ ހިދުމަތުގެ އަގުތައް ޓެލެކޮމިއުނިކޭޝަން އޮތޯރިޓީން ދިރާސާ ކުރިއެވެ. އެ ދިރާސާއިން ދެއްކިގޮތުގައި ރާއްޖެ ހިމެނެނީ ހަތްވަނައަށް އިންޓަނެޓުގެ އަގު ބޮޑު ގައުމުގެ ގޮތުގައެވެ. އިންޓަނެޓަށް ކުރާ ޚަރަދާ އެއްވަރުގެ އަގެއް ލިބެން ޖެހޭނެކަން ގަބޫލުކުރާ ކަމަށް ޓެކްނޮލޮޖީ މިނިސްޓްރީން ވެސް ވަނީ ބުނެފައެވެ.\nކޮރޯނާވައިރަހާ ގުޅިގެން ގިނަ ބަޔަކު ގޭގައި ތިބެން ޖެހިފައިވާ މިދަނޑިވަޅުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުވާސަލާތުގެ ޚިދުމަތްދޭ ކުންފުނިތަކުން އެކަށީގެންވާ ލުޔެއް ރައްޔިތުންނަށް ފޯރުކޮށްދީފައިނުވާތީ ޓެލެކޮމިއުނިކޭޝަން އޮތޯރިޓީގެ ވެރިން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުކޮށްދިނުމަށް މަޖިލީހުގެ މެންބަރަކު މިހާރު ވަނީ ހުށަހަޅުއްވާފައެވެ.\nގަލޮޅު ދެކުނު ދާއިރާގެ މެމްބަރު މީކާއީލް އަހުމަދު ނަސީމް ހުށަހެޅުއްވި މައްސަލާގައި ވަނީ މިދަނޑިވަޅަކީ ގިނަ ރައްޔިތުންތަކެއް ގޭގައިތިބެ ވަޒީފާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރަން މަޖުބޫރުވެ އަދި ދަރިވަރުން އުނގެނުމުގެ ކަންކަންވެސް ގޭގައި ތިބެގެން ކުރަން މަޖުބޫރުވެފައިވާ ދަނޑިވަޅެއް ކަމަށެވެ. އަދި އެކަންކަން ފުރިހަމަކުރަން މުވާސަލާތީ ޚިދުމަތް، އަދި ޚާއްސަކޮށް އިންޓަނެޓްގެ ޚިދުމަތަކީ ޒަަރޫރީ ޚިދުމަތެއްކަން މެންބަރު މީކާއިލް ވަނީ ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ.\nރާއްޖޭގައި އިންޓަނެޓްގެ ޚިދުމަތުގެ އަގުބޮޑުކަމާއި ޚިދުމަތުގެ ސްޕީޑް ލަސްކަމުގެ ޝަކުވާ ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ގިނަ ޒުވާނުންވެސް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ. އިންޓަނެޓުގެ އަގުހެޔޮވާނެކަމުގެ އިޝާރާތެއް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކުރެއްވުމުން ރައްޔިތުން މިހާރު ތިބީ އެވަގުތެއްގެ އިންތިޒާރުގައެވެ. އިންޓަނެޓުގައި ތިބެގެންވެސް ރައްޔިތުންގެ އާދޭހަކީ ވީހާވެސް އަވަހަކަށް އިންޓަނެޓުގެ އަގުހެޔޮވެ އަތްފޯރާ އަގެއްގައި އެޚިދުމަތް ލިބުމެވެ.\nއިންޓަނެޓް ރާއްޖެ މުހައްމަދު މަލީހު ޖަމާލް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ރިޕޯޓް\nމިތަންތަނުން މި އިޝްތިހާރުކޮށް ބޮލުގައަޅުވާ އަންލިމިޓެޑަކީވެސް އަޖައިބެއްފަދަ މޮޅު އެއްޗެއް. އަންލިމިޓެޑް ލިމިޓްވާލެއް އަވަސްކަމުންވެސް އަންތަރީސް ވާވަރުވޭ. ސްޕީޑް ފަށާދުވަހު އޮބިނޯވޭ ޖެހިގެން އަންނަދުވަހު ބަރަވެލި ސްޕީޑް\nބޮޑަތި ހެންހީވާ ޕެކޭޖް ނަގާ ފައިބާ އަޅައިގެން މި ތިބެނީ ވާ ކަމެއް ހަރާމެއްނު. ފަނަރައަށް ނާރާ މި ހުސްވޭ\nމާލެ ސަރަހައްދުގެ މިސްކިތްތަކުގައި ހުކުުރު ނަމާދު ނުކުރާނެ


Mira ge baaruthah Finance Ministry ah, Rangalhutha? | Mihaaru\n13 އޮކްޓޯބަރ 2019 - 08:49 43 comments\nމީރާއަށް ގެންނަ އެއް ބަދަލަކީ ޓެކްސްއާ ބެހޭ ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައެޅުމުގައި މީރާއަށް މިހާރު އޮތް ބާރު ކުޑަކޮށް ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީ އަށް އެ ބާރުތައް ދިނުމެވެ. މީރާގެ ނުފޫޒު އޮޑިޓަރުންގެ މައްޗަށް އޮންނަ މިންވަރު ކުޑަކުރުމާއި ޓެކްސް ނިޒާމުގައި ހުންނަ ޖޫރިމަނާތަކާއި އަދަބުތައް މިހާރަށް ވުރެ ކުޑަކުރުމަކީ ވެސް ގެންނަ ބަދަލެކެވެ. އިތުރަށް ދެއްކޭ ޓެކްސް ރިފަންޑް ކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމް ކުރުމާއި އެޑްވާންސްކޮށް ޓެކްސް ރޫލިންތައް ނެރެވޭ ގޮތް ހެދުން ވެސް ހިމެނެ އެވެ. ޓެކްސް ނިޒާމް ފަސޭހަ ކުރުމުގެ ކަންކަން 2023 ގައި ނިންމަން އެކްޝަން ޕްލޭންގައި ކަނޑައަޅާފައިވެ އެވެ.\nސަރުކާރުން މި ބަދަލުތައް ގެންނަން އުޅެނީ "މީރާއަކީ ވިޔަފާރިތަކާ ރަށްޓެހި، ވިޔަފާރިވެރިންނަށް ބިރަކަށް ނުވާ " އިދާރާއަކަށް ބަދަލުކުރަން ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ކެމްޕޭންގައި ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސޯލިހު ވެވަޑައިގެންނެވި ވައުދު ފުއްދުމަށެވެ.\nކުރީގެ ފިނޭންސް މިނިސްޓަރު އަހުމަދު އިނާޒް ވިދާޅުވީ މި ބަދަލުތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ރަނގަޅު ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ވެސް އޭނާގެ އެބަ ހުއްޓެވެ.\n"ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، އަޅުގަނޑު ދަންނަވާނީ ޓެކްސްއާ ބެހޭ ސިޔާސަަތުތައް ކަނޑައެޅުން އެއީ ހަމަ ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީއަށް އޮންނަން ޖެހޭނެ ކަމެކޭ. އެއީ ހަމަ ވަރަށް ރަނގަޅު ބަދަލެއް،" ކުރީގެ އެމްޑީޕީ ސަރުކާރުގެ ފިނޭންސް މިނިސްޓަރުކަން ކުރެއްވި އިނާޒް ވިދާޅުވި އެވެ.\nއޭނާ ވިދާޅުވީ މިހާރު ވެސް އެންމެ ގިނަ ބައެއްގެ ކަންބޮޑުވުމަކީ ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ނުކުޅަދާނަވާ ވަރުގެ އަދަބުތައް ޓެކްސް ނިޒާމުގައި ހުރުން ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެ އަދަބުތައް ލުއިކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ވިދާޅުވި އެވެ.\nމި ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތަކީ ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ފަހި މާހައުލެއް ގާއިމްކޮށްދިނުމެވެ.\n"މީރާއަކީ ވިޔަަފާރިތައް މަރާލާ ތަނަކަށް ވެސް ވެގެން ނުވާނެ. ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ފަސޭހަވާ ގޮތަށް ބަދަލުވުމަކީ ވަރަށް ރަނގަޅު ކަމެއް،" އިނާޒް ވިދާޅުވި އެވެ.\nމަރުކަޒީ ބޭންކް އެމްއެމްއޭގެ ފިނޭންޝަލް އިންޓެލިޖެންސް ޔުނިޓްގެ ކުރީގެ ވެރިޔާ އިބްރާހީމް އާތިފް ޝުކޫރު ވެސް ވިދާޅުވީ ޓެކްސްގެ ސިޔާސަތާ ގުޅޭ ކަންކަމުގެ ބާރު އޮންނަން ޖެހޭނީ ފިނޭންސް މިިނިސްޓަރަށް ކަމަށެވެ. އެއީ މީރާއަަށް އޮންނަން ޖެހޭ ބާރެއް ކަމަކަށް އޭނާ ގަބޫލެއް ނުކުރައްވަ އެވެ.\n"ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ހިސާބުގައި ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ ބާރު މީރާގެ މެންޑޭޓުން ވަކިކުރުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް. އޮޑިޓަރުންގެ މައްޗަށް އޮންނަ އެ އިދާރާގެ ނުފޫޒު ކަނޑުވައިލުމަކީ ވެސް ރަނގަޅު ކަމެއް،" އާތިފް ވިދާޅުވި އެވެ.\n"އެކަމަކު ޓެކްސް އޮތޯރިޓީ [މީރާ] އަށް އެ އިދާރާގެ މަސައްްކަތް ކުރުުމުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ މިނިވަންކަމެއް އޮންނަން ޖެހޭނެ."\nކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކުގެ ހާލަތަށް ރިއާޔަތް ކުރާ ތަނަކަށް މީރާ ވާން ޖެހެ އެވެ. އެކަމަކު އަނެއްކޮޅުން ޓެކްސް އިދާރާއާ މެދު ވިޔަފާރިވެރިން ބިރު ގަތުމަކީ ވެސް، އާތިފް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، "ހުރިހާ ގައުމެއްގައި ވެސް ކަން އޮންނަ" ގޮތެވެ.\nޓެކްސް ދައްކަން ޖެހޭ އެންމެންގެ ފަހަތުން ވެސް ޓެކްސް އިދާރާ ދާން ޖެހެ އެވެ. އެއީ ގާނޫނުން ލާޒިމް ކުރާ ކަމެކެވެ.\nއެކަމަކު ހުރިހާ ގައުމެއްގައި ވެސް އިގުތިސާދުގެ މައިގަނޑު އެއް އިންޖީނަކީ ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ވުމުން، އެ ވިޔަފާރިތަކަށް ހިމާޔަތް ވެސް ލިބެން ޖެހެ އެވެ. އެ ވިޔަފާރިތަކަށް އެކަށީގެންނުވާ އަދަބުތަކާއި ހުރަސްތައް، ޓެކްސް އިދާރާގެ ތެރެއިން ކުރިމަތިވަންޏާ، ޖުމްލަކޮށް ވަރަށް ނުބައި އަސަރުތަކެއް ކުރާނެ ކަމަށް، އިގުތިސާދީ ދާއިރާގެ ބައެއް ތަޖުރިބާކާރުން ގަބޫލުކުރެ އެވެ.\nމީރާއަށް މިހާރު ގެންނަން ކަނޑައަޅާފައިވާ ބަދަލުތައް އޭގެ ޒާތުގައި ރަނގަޅެވެ. އެކަމަކު ރާއްޖޭގައި މިހާތަނަށް ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބެލުމުން އުފެދޭ ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ވެސް އެބަ ހުއްޓެވެ. ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކެކޭ އެއް ގޮތަށް ރާއްޖޭގައި ވެސް "ޓެކްސްއާ ބީރައްޓެހި" ވިޔަފާރިވެރިން އުޅެ އެވެ. އެއްގޮތަކުން ނޫނީ އަނެއް ގޮތަކުން ވެސް އެ މީހުން ބަލަނީ ޓެކްސް ނުދައްކާވޭތޯ އެވެ. ނުވަތަ ކޮންމެވެސް ސަބަބެއް ހޯދައި، ޓެކްސްއަށް މަކަރުހަދަ އެވެ.\nޓެކްސް ނުދައްކައިގެން އެތައް ބަޔަކާ ދެކޮޅަށް މިހާރު ވެސް ވަނީ ދައުވާ އުފުލައިފަ އެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ސިޔާސީ ފަރާތްތަކާއި ސިޔާސީ ގޮތުން ނުފޫޒު ފޯރުވިދާނެ މީހުން ވެސް ހިމެނެ އެވެ. ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީއަށް ބާރުތައް ދިނުމުން، ކަންބޮޑުވުން އުފެދޭ ސަބަބަކަށް ވަނީ އެ ހަގީގަތެވެ. ސިިޔާސީ ގޮތުން ނުފޫޒު ގަދަ ވިޔަފާރިވެރިންގެ ހައްގުގައި، އޭރަކު އޮންނަ ސަރުކާރަކުން ކުޅެފާނެ ރޯލެވެ.\n"މީގަ އޮތް ކަންބޮޑުވުމަކީ ޓެކްސް ނުދައްކާ ފަރާތްތަކާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ބާރު ފިނޭންްސް މިނިސްޓަރަށް އޮވެއްޖެ ނަމަ ކަންތައް ވެދާނެ ގޮތް،" އިނާޒް ވިދާޅުވި އެވެ.\n"މިހާރު ވެސް އެ ބަ ތިއްބެވި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި ވަރަށް އަޑުގަދަ، ނުފޫޒު ގަދަ ބޭފުޅުން، 2010 ވަަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ޓެކްސް ނުދައްކަވައި ރިސޯޓް ހިންގެވި ބޭފުޅުން. ދެން އެފަދަ ބޭފުޅުންނަށް ފިޔަވަޅު އަޅަން ޖެހޭ ހިސާބުން ސިޔާސީ ނުފޫޒު ނުވަންނާނެ ގޮތެއް ނޯންނާނެ."\nއޭނާ ވިދާޅުވީ ޓެކްސް ހޯދަން ފިޔަވަޅު އަޅަން ޖެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ސިޔާސީ ނުފޫޒު ވަދެ، ފިޔަވަޅު ނޭޅޭ ގޮތް ވުމަކީ ދައުލަތަށް ލިބޭނެ އާމްދަނީ އަށް ނުބައި އަސަރުކުރާނެ ކަމެއް ކަމަށެވެ. މިހާރު ވެސް ޓެކްސްގެ ގޮތުގައި ދައުލަތަށް އަަހަރަކު ލިބެންވާ ފައިސާގެ ތެރެއިން 14 ޕަސެންޓް ހުރީ ނުލިބި އެވެ.\nސިޔާސީ ގޮތުން ހޯދެން އޮތް ރަނގަޅަކަށްޓަކައި، ބައެއް ވިޔަފާރިވެރިން ހިމާޔަތްކުރަން، ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން އުޅެފި ނަމަ އެކަން ވާނީ ބޮޑު މައްސަލައަކަށެވެ. އެއީ ޓެކްސްއަށް ފިލައިގެން ދާން ކޮށޭނެ މަގަކަށް ވެސް ވެދާނެ އެވެ.\nމީރާ އިސްލާހުކުރަން ގެންނަ ބަދަލުތަކުގައި ރަނގަޅު ކަންކަން ހުރި ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ނިޒާމް އޮތް ގޮތުން، ވަކި ބަޔަކަށް ފައިދާކޮށްދޭނެ އުސޫލަކުން އަމަލްކުރުމުގެ ސީދާ ބާރު ވެސް ސަރުކާރަށް އެ ލިބެނީ އެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވިސްނަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް އެމްޑީޕީ ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީ ދިވެހި ސަރުކާރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ޓެކްސް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބު 2019 މީރާ


މިކަމުން އަރައިގަންނަން އަދި 10 ހަފްތާ ގޭގައި މަޑުކޮށްލަދީ: ބިލް ގޭޓްސް – Dhen.mv\nމިކަމުން އަރައިގަންނަން އަދި 10 ހަފްތާ ގޭގައި މަޑުކޮށްލަދީ: ބިލް ގޭޓްސް\nApril 5, 2020 - 3:45 am\nނުރައްކާތެރި ކޯވިޑް19 ވައިރަހުން އެމެރިކާ އަރައިގަތުމަށް ރައްޔިތުން އަދި 10 ހަފްތާ ގޭގައި މަޑުކޮށްލަދިނުމަށް ބިލް ގޭޓްސް އެދެފިއެވެ.\nދަ ވޮޝިންގްޓަން ޕޯސްޓަށް ލިޔުނު ރިޕޯޓެއްގައި ބިލް ގޭޓްސް ބުނީ، ކޯވިޑް 19 ގެ ސަބަބުން މިވަގުތު އެމެރިކާ ވެއްޓިފައި އޮތް އަނދަވަޅުން އަރައިގަނެވޭނީ ރައްޔިތުން އެކީ އެކައްޗެއް ކިޔައި އެއްބައިވަންތަކާއިއެކު ތިބެގެން ކަމަށެވެ.\nއެމެރިކާގެ އެކި ސްޓޭޓް ތަކުގައި ކޯވިޑް 19 އިން ރައްކާތެރިވުމަށް އަޅާފައިވަނީ އެކި ފިޔަވަޅުތަކެވެ. އެގޮތުން ޒާރޫރީ ކަމެއްގަ ނޫނީ ބޭރަށް ނުދެވޭ ގޮތަށް ހަދާފައި އޮތީ ހަމައެކަނި އެގައުމުގެ5ސްޓޭޓެއްގައެވެ. ބިލް ގޭޓްސް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެކަން ބަދަލުކުރަން ޖެހެއެވެ. ބިލް ގޭޓްސް ދެކޭގޮތުގައި، އެންމެ ފުރަތަމަ ކުރަންވީ ކަމަކީ ހުރިހާ ސްޓޭޓްތަކަކުން ވެސް އެއް އުސޫލަކަށް ތަބާވުމެވެ. އެގޮތުން، ހުރިހާ ސްޓްޓޭއްވެސް ލޮކްޑައުން ކުރުމަށް ބިލް ގޭޓްސް ތާއީދު ކުރެއެވެ.\nބިލްގޭޓްސް ބުނީ، ބައެއް ސްޓޭޓްތަކުގައި އަދިވެސް ބީޗްތައް ހުރީ އާއްމުންނަށް ހުޅުވާލާފައި ކަަމަށާއި، އަދި އަނެއް ބައި ސްޓޭޓްތަކުގައި، ރެސްޓޯރެންޓްތައް ހުޅުވައިގެން ހިދުމަތް ދެމުން ގެންދާ ކަމަށެވެ. ބިލް ގޭޓްސް އެ ލިޔުމުގައި އިތުރަށް ފާހަގަކުރީ، މިހާރުން ފެށިގެން ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް ނާޅައިފިނަމަ ގައުމުގެ ހާލަތު ދަށަށް ގޮސް، ބަލިޖެހިގެން މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު އިތުރުވާނެ ވާހަކައެވެ.\nމައިކްރޯސްފްޓްގެ ކޯ ފައުންޑަރ ބިލްގޭޓްސް ބުނީ، ނިއުޔޯކް ފަދައިން އެމެރިކާގައިވެސް ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުން ކޯވިޑް 19 ޖެހިފައި ހުރިތޯ ބެލުމަށް ޓެސްޓް ކުރުން މުހިންމު ކަމަށެވެ. ނިއުޔޯކްގައި ވަނީ ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 20000 މީހުން ޓެސްޓް ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖައްސާފައެވެ.


SunOnline: Germany, Switzerland adhi Austria ah amaazu kohggen raajje ishthihaaru koffi\nޖަރުމަނު، ސްވިޓްޒަލެންޑް އަދި އޮސްޓްރިއާ އަށް އަމާޒުކޮށް ރާއްޖެ އިޝްތިހާރުކޮށްފި\nއައިޝަތު ފަރީޙާ 01 Oct 2020, 12:22\nމިއަދު ރާއްޖެ އައި ފްލައިޓުން މީހުން ފައިބަނީ -- ސަން ފޮޓޯ: ފަޔާޒު މޫސާ\nމޯލްޑިވްސް މާކެޓިންގް އެންޑް ޕަބްލިކް ރިލޭޝަންސް ކޯޕަރޭޝަން (އެމްއެމްޕީއާރުސީ) އިން އިންޓަނޭޝަނަލް މީޑިއާ މާކެޓްޕްލޭސް ގައި ބައިވެރިވެއްޖެއެވެ.\nމިއީ ޖަރުމަނު، ސްވިޓްޒަލެންޑް އަދި އޮސްޓްރިއާގެ ޓްރެވެލް ޓްރޭޑަށް ހާއްސަކޮށްގެން ބޭއްވި މީޑިއާ އިވެންޓެކެވެ.\nދެ ދުވަހަށް ކުރިޔަށްގެންދިޔަ މި ވާޗުއަލް އިވެންޓުގައި އެންމެ މަތީފަންތީގެ މީޑިއާއަށް ރާއްޖެ އިޝްތިހާރުކުމުގެ އިތުރުން ކޮވިޑް-19އާ ގުޅިގެން އަޅާ ރައްކާތެރި ފިޔަވަޅުތަކުގެ އެންމެ ފަހުގެ މަޢުލޫމާތު ދީފައިވެއެވެ.\nމި އިވެންޓުގައި މި ތިން ގައުމުގެ މާކެޓުތަކުގައި މިލިޔަނެއްހާ މީހުނަށް ރީޗްވާ މަޖައްލާތަކާއި ނޫސް އަދި ރޭޑިއޯ ސްޓޭޝަންތަކުން ބައިވެރިވިއެވެ. މި އިވެންޓުގައި ރާއްޖެ އިޝްތިހާރުކުރުމަށް އެންމެ ފަހުން ލޯންޗުކުރި ރީޑިސްކަވާ މޯލްޑިވްސްގެ ކެމްޕޭންތަކާއި މޯލްޑިވްސް ބޯޑާ މައިލްސްގެ މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދީފައި ވެއެވެ.\nމިއީ އެމްއެމްޕީއާރުސީ އިން، ރާއްޖެ އެންމެ މަގުބޫލު އަދި ރައްކާތެރި މަންޒިލް ނުވަތަ "ސޭފް ހޭވަން" އެއްގެ ގޮތުގައި ފަތުރުވެރިންނަށް އިޝްތިހާރުކުރުމަށް ހިނގަމުންދާ ހަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން ހަރަކާތެއް ކަމަށް އެ ކުންފުނިން ބުންޏެވެ.\nޖަރުމަނަކީ ރާއްޖެއަށް އެންމެ ކުރީއްސުރެ ވެސް ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކުރަމުންދާ ގައުމެކެވެ. މިދިޔަ އަހަރު އެންމެ ގިނައިން ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކުރި ފަސް ގައުމުގެ ތެރޭގައިވެސް ޖަރުމަނު ހިމެނެއެވެ. މިއަހަރު ކޮވިޑް-19 އާއި ގުޅިގެން ބޯޑަރު ބަންދު ކުރުމުގެ ކުރިން ޖަރުމަނު ވިލާތުން 28،228 ފަތުރުވެރިން، ސްވިޒަލެންޑުން 9،170 ފަތުރުވެރިން އަދި އޮސްޓްރިއާއިން 6،197 ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކޮށްފައިވެއެވެ.


vnews - PPM ge Vehttumakee Dhahivethikamaa, Madam Faathun BoduVazeerakah Hedhevigen Ulhuhvun\nޕީޕީއެމްގެ ވެއްޓުމަކީ ދަހިވެތިކަމާއި، މެޑަމް ފާތުން ބޮޑުވަޒީރަކަށް ހެއްދެވިގެން އުޅުއްވުން: ޖަމީލް\nޑރ ޖަމީލް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ނާއިބްކަމުގެ ހުވާ، 2013ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެންބަރުމަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ކުރައްވަނީ: ޕީޕީއެމްގެ ސަރުކާރެއް ގެނައުމަށް އެންމެ ބުރަކޮށް މަސައްކަތްކުރެއްވި އެއް ބޭފުޅަކީ ޑރ ޖަމީލް. ނަމަވެސް ހަގީގަތެއްނެތް ތުހުމަތުތަކެއް ކުރެއްވުމަށްފަހު ޖަމީލް ވަނީ މަގާމުން ދުރުކޮށްފައި -- ވީފައިލް ފޮޓޯ\nޕީޕީއެމްގެ ވެއްޓުމަކީ ދަހިވެތިކަމާއި، ކުރީގެ ރައީސް އަބުދުﷲ ޔާމީންގެ އަނބިކަނބަލުން ފާތިމަތު އިބްރާހިމް ބޮޑުވަޒީރަކަށް ހެއްދެވިގެން އުޅުއްވުންކަމަށް ކުރީގެ ނާއިބް ރައީސް ޑރ މުހައްމަދު ޖަމީލް އަހުމަދު ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ.\nވީޓީވީގައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން ޑރ ޖަމީލް ވިދާޅުވީ 2013 ވަނަ އަހަރު ޕީޕީއެމަށް ވެރިކަން ލިބުމުން، އެޕާޓީއަށް ވެރިކަން ލިބުނު ގޮތް ހަނދާންނެތުނުކަމަށެވެ. ޕީޕީއެމަށް ވެރިކަން ލިބުނީ ވަރަށް ގިނަ ބައެއްގެ ބުރަ މަސައްކަތުންކަމަށާ ނަމަވެސް ވެރިކަން ލިބުމާއެކު އެ ހުރިހާކަމެއް ހަނދާންނެތިގެން ދިޔަކަމަށް ޖަމީލް ވިދާޅުވިއެވެ.\nޖަމީލް ވިދާޅުވީ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގެ ކެންޕެއިންގައި4މަސްދުވަހު އުޅުއްވީ ކަނޑުމަތީގައި އެރަށްރަށުން އަނެއް ރަށަށް ދަތުރުކުރެއްވުމުގައިކަމަށެވެ. ހަމައެކަނި ރ އަތޮޅުގެ ހުރިހާ ރަށަކަށްވެސް9ފަހަރު ދަތުރުކޮށްފައިވާނެކަމަށާ، ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށަކަށް އެއްފަހަރު އަދި ބައެއް ރަށްރަށައް އެއަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު ދަތުރުކުރެވި، ރައްޔިތުންނަށް ޕީޕީއެމްގެ ވިސްނުން ހިއްސާކޮށްފައިވާނެކަމަށް ޖަމީލް ވިދާޅުވިއެވެ.\nޑރ ޖަމީލް ވިދާޅުވީ ޕީޕީއެމަށް ވެރިކަން ލިބުމުން ބައެއް ބޭފުޅުންނަށް ހީފުޅުވީ ގަނީމާ ބޮޑު މުދާގަނޑެއް ލިބުނުހެންކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ވެރިކަމަކީ ފެނުނު ބޮޑު މަސްގަނޑެއްކަމަށް ސިފަކޮށް، އެމީހަކަށް އަރައިގަނެވުނު ދިމާއަކުން އަރައިގަނެ، ވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި ބާރުގަދަ ކުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވި މަންޒަރު ފެނިގެންދިޔަކަމަށް ޖަމީލް ވިދާޅުވިއެވެ.\n"ވެރިކަން ލިބުނީމަ ހީވީ ގަނީމާ ބޮޑު މުދާލާގަނޑެއް ލިބުނުހެން. އެހެންވީމަ ވެރިކަންވެސް މި ފެންނަނީ މަސްގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި. އަރާގަތްތަން ފެނުނީ."ޖަމީލް ވިދާޅުވިއެވެ.\nޖަމީލް ވިދާޅުވީ ވެރިކަމާއެކު، ޕީޕީއެމްވެސް ނިމިފައިވާކަމަށާ އެކަން އެހެން މެދުވެރިވާން ދިމާވީ ދެތިން ސަބަބެއް އޮތުމުންކަމަށެވެ. އެއްކަމަކީ ބައެއް ވަޒީރުންގެ ދަހިވެތިކަންކަމަށް ޖަމީލް ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ރައީސް ޔާމީންގެ އަނބިކަނބަލުން، އުޅުއްވި ގޮތަކީވެސް ވެރިކަން ނިމި، ޕީޕީއެމް ނިމިދިޔަ ސަބަބެއްކަމަށް ޖަމީލް ވިދާޅުވިއެވެ.\n"ހަގީގަތުގައިވެސް އެކަމަނާ (މެޑަމް ފާތިމަތު އިބްރާހިމް) ފެނިވަޑައިގަތީ ބޮޑުވަޒީރަކަށް ހެެދިގެން އުޅުއްވިތަން." ޑރ ޖަމީލް ވިދާޅުވިއެވެ.\nޖަމީލް ވިދާޅުވީ ޕީޕީއެމްގެ ވެރިިކަން ނިމިގެންދިޔަގޮތާއި، ބާރުގަދަ ޕީޕީއެމްވެސް ނެތިގެންދިޔަގޮތް އެއީ އެހެން ސިޔާސީ ޕާޓީތަކާއި، ގައުމުގައި ވެރިކަން ކުރައްވާ ބޭފުޅުންނަށް ހުރި އިބްރަތަކަށް ފުދޭނެކަމަށެވެ.


Cavani united aai eku ithuru eh aharu dhuvahuge ehbas vumakah\nކަވާނީ ޔުނައިޓެޑާއެކު އިތުރު އެއް އަހަރު ދުވަހުގެ އެއްބަސްވުމަކަށް\nމެންޗެސްޓަރ ޔުނައިޓެޑްގައި ހޭދަވި ކުރު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ކްލަބްގެ އިތުރުން ކްލަބާއި ގުޅުންހުރި ހުރިހާ ކަމަކަށް ހިތްޖެހިއްޖެ ކަމަށް އުރުގުއޭގެ ފޯވާޑް އެޑިންސަން ކަވާނީ ބުނެފި އެވެ. މިދިޔަ އޮކްޓޯބަރު މަހު ޔުނައިޓެޑާ ގުޅުނު އުމުރުން 34 އަހަރުގެ ޕީއެސްޖީގެ ކުރީގެ ފޯވާރޑް މިހެން ބުނެފައިވަނީ ޔުނައިޓެޑާއިއެކު އޭނާ ހަދައިފައިވާ ކޮންޓްރެކްޓްގެ މުއްދަތު 2022 އާ ހަމައަށް އިތުރުކުރުމަށް އެއްބަސްވެ ސޮއިކުރުމަށްފަހު އެވެ.\nޕީއެސްޖީގައި ނޭމާ ގެ ހިޔަނީގެ ފަހަތުގައި ކުޅެމުން އައި ކަވާނީ ޔުނައިޓެޑް އަށް ބަދަލުވި ފަހުން އަންނަނީ މޮޅު ކުޅުމެއް ދައްކަމުންވެ. ޔުނައިޓެޑްގައި އެންމެ ފަހުން ކުޅުނު ހަތް މެޗުގައި އޭނާ ވަނީ އަށް ގޯލު ކާމިޔާބު ކޮށްފައެވެ.\n“ޔުނައިޓެޑްގެ ކުޅުންތެރިންގެ އިތުރުން ކްލަބްގެ އެހެނިހެން ސްޓާފުންނާއި އަހަރެންނާއި ދެމެދު ވަނީ ވަރަށް ހާއްސަ ގުޅުމެއް އުފެދިފަ.” ކަވާނީ ބުނެފައިވެ އެވެ.\n“އެމީހުން އަންނަނީ އަހަރެން މި ޓީމަށް ހިތްޖެއްސުމަށްޓަކައި ކޮންމެ ދުވަހަކުހެން މަސައްކަތްކުރަމުން. އަހަރެމެން އެކުއެކީގައި މަސައްކަތް ކޮށްފިއްޔާ ވަރަށް ބޮޑެތި ކާމިޔާބީ ތަކެއް ލިބޭނެ” ކަވާނީ ބުނެފައިވެ އެވެ.\nއިޓަލީގެ ނަޕޯލީން ވިދާލި ކަވާނީ ހިލޭ ޓްރާންސްފާ އެއްގައި ޔުނައިޓެޑަށް ބަދަލުވި ފަހުން މިހާތަނަށް ވަނީ 15 ގޯލް ޔުނައިޓެޑަށް ކާމިޔާބުކޮށްދީފަ އެވެ. ކަވާނީގެ އެންމެ ކާމިޔާބު ދުވަސްތައް ހޭދަކޮށްފައިވަނީ ޕީއެސްޖީގަ އެވެ. ޕީއެސްޖީ އަށް އޭނާ ކުޅުނު 301 މެޗުގައި ކަވާނީ ވަނީ 200 ގޯލް ކާމިޔާބުކޮށްފަ އެވެ. ކަވާނީ ޕީއެސްޖީ ދޫކޮށްލީ އެ ޓީމުގެ ތަރި ބްރެޒިލްގެ ނޭމާއާ ދެމެދު އުފެދުނު ދެބަސްވުންތަކެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.\nކަވާނީ ޔުނައިޓެޑްގައި މަޑުކުރަން އެެއްބަސްވުމުން ޔުނައިޓެޑްގެ ކޯޗް އޮލެ ގުނަ ސޯލްޝެއާ ބުނެފައިވަނީ ޔުނައިޓެޑްގައި ކަވާނީ މަޑުކުރާނެ ކަމަށް އަބަދުވެސް އުއްމީދުކުރި ކަމަށެވެ.\n“ކަވާނީ ޔުނައިޓެޑަށް ސޮއިކުރި އިރުވެސް އަހަރެން ބުނިން އޭނަ އައުމުން ކްލަބަށް އިތުރު ހަތްވަރަކާއި ބާރު ލިބޭނެ އޭ. އަދި ޓީމުގެ ލީޑަޝިޕް ވަރުގަދަވެގެންދާނެއޭ. އޭނަ އަންނަނީ އަހަރެން އުއްމީދުކުރި ވަރަށްވުރެވެސް ރަނގަޅު ކުޅުމެއް ދަނޑުމަތީގައި ދައްކަމުން.” ސޯލްޝެއާ ބުންޏެވެ.\n“ފަރިތަކުރުންތައް ނިންމާފަ ޓްރެއިނިންގް ގްރައުންޑުން އެންމެ ފަހުން ނުކުންނަ މީހާއަކީ ކަވާނީ. މި ކަމުން ވެސް ކަވާނީ މި ކްލަބް އާއި އެކު ކުރިޔައް ދާން ބޭނުންވާ ވަރު ދޭހަވޭ. އޭނަ އަންނަނީ ޓީމުގަ ތިބި ޒުވާން ކުޅުންތެރިންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅު ނަމޫނާއެއް ދައްކަމުން. އަހަރެން އަބަދުވެސް ބޭނުންވި ކަވާނީ މި ކްލަބްގައި މަޑުކުރަން. އަދި ސަޕޯޓަރުން އޭނާއަށްދެނީ ކިހާވަރެއްގެ އިހުތިރާމަކާ ލޯތްބެއްކަން ދެކިލަން. މިވަގުތު އަދި ސަޕޯޓަރުންނަށް ދަނޑަށް ވަދެ އެކަން ދައްކާލަން ފުރުސަތު ނުލިބުނަސް އުއްމީދުކުރަނީ އެ ފުރުސަތު އަދި ލިބޭނެކަމަށް.” ސޯލްޝެއާ ބުންޏެވެ.


Gellunu Naseer hoadhumuge masakkaiy adhives dhanee kuriah: MNDF | Mihaaru\nނަސީރު ހޯދުމަށް ސިފައިންނާއި އަމިއްލަ ބައެއް ޑައިވަރުން އެ ސަރަހައްދަށް ފައިބަނީ--ފޮޓޯ:އެމްއެންޑީއެފް\nގެއްލުނު ނަސީރު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް އަދިވެސް ދަނީ ކުރިއަށް: އެމްއެންޑީއެފް\n17 ޖުލައި 2018 - 11:432comments\nފާނައިގެ މަސްވެރިކަން ކުރަން ނުކުމެ އުޅުނު ފ. ބިލެތްދޫ ދޯންޏަކުން މިދިޔަ ހުކުރު ދުވަހު ކަނޑަށް ވެއްޓި ގެއްލިފައިވާ އެ ރަށު އުތުރުގޭ، އަބްދުﷲ ނަސީރު، 58، ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް އަދިވެސް ކުރަމުންދާ ކަމަށް އެމްއެންޑީއެފުން މިއަަދު ބުނެފި އެވެ.\n"މިހާރު" އާ ވާހަކަ ދައް،ކަވަމުން އެމްއެންޑީއެފްގެ މީޑިއާ ކޯޑިނޭޓަރު އިބްރާހީމް އާޒިމް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ނަސީރު ހޯދުމަށް އެއާ ޓެކްސީގައި ވައިގެ މަގުން ހާއްސަ އޮޕަރޭޝަނެއް އިއްޔެ ވަނީ ފަށައިފަ އެވެ. އަދި މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން، އެ އޮޕަރޭޝަން މި ވަގުތަށް މެދުކަނޑާލާފައިވީ ނަމަވެސް މޫސުން ރަނގަޅު ވުމުން އަނެއްކާވެސް ނަސީރު ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ވައިގެ މަގުން ކުރާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nއޭނާ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ނަސީރު ހޯދުމަށް ވައިގެ މަގުން ފަށާފައިވާ އޮޕަރޭޝަންގައި މިހާތަނަށް 150 އަކަ މޭލުގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދެއް ވަނީ ބަލައިފަ އެވެ.\n"މިވަގުތަށް ވައިގެ މަގުން ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ވަނީ މެދުކަނޑާލާފަ. އެކަމަކު ހުއްޓައެއް ނުލަން، މޫސުމަށް ބެލުމަށްފަހު ފަށާނަން." އެމްއެންޑީއެފުން ބުންޏެވެ.\nއެމްއެންޑީއެފުން ބުނީ މިދިޔަ ހުކުރު ދުވަހުން ފެށިގެން އޭނާ ހޯދުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަ އިރު މިހާތަނަށް އޭނާގެ އެއްވެސް ހަބަރެއް ނުވާ ކަމަށެވެ.\nމިހާރު ވެސް އެ ސަރަހައްދުގައި ސިފައިންގެ އިތުރުން އަމިއްލަ ބައެއް ޑައިވަރުން ވެސް ނަސީރު ހޯދުމުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން އަންނަ ކަމަށް އެމްއެންޑީއެފުން ބުންޏެވެ.\nނަސީރު ހޯދުމުގެ ގޮތުން، އޭނާ ގެއްލުނު ހިސާބުގެ ކަނޑުގެ މަތީ ފަށަލަ އާއި އެ ސަރަހައްދުގެ ފަރުތަކާއި ފަޅުތައް ބަލަމުން އަންނަ އިރު، ޚާއްސަ ސަބްމެރިންއެއް ބޭނުންކޮށްގެން ކަނޑުގެ އަޑި ވެސް ވަނީ ބަލައިފަ އެވެ. އަދި ރޭނގަޑު ނައިޓް ވިޝަން އާލާތްތައް ބޭނުން ކޮށްގެން ވެސް އެ ސަރަހައްދު ބެލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަ ކަމަށް އެމްއެންޑީއެފުން ބުންޏެވެ.\nނަސީރު ގެއްލުނު އިރު އޭނާގެ އަންބަކާއި އަށް ދަރިން ދުނިޔޭގައި އެބަ ތިއްބެވެ. އަދި އޭނާ ގެއްލުނު އިރު ލައިގެން ހުރީ ކަޅު ކުލައިގެ ޓީޝާޓަކާއި މުށި ކުލައިގެ ފަޓުލޫނެއް ކަމަށް، އޭނާ މަސްވެރިކަމުގައި އުޅުނު ދޯނީގެ ފަޅުވެރިން ބުނެ އެވެ.\nއޭގެ އިތުރުން އެމްއެންޑީއެފާއި ފުލުހުން ގުޅިގެން އެ އޮޕަރޭޝަން ކުރިއަށް ގެންދާ އިރު، ކައިރި ރިސޯޓުތަކުންނާއި މަސްވެރިންގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭ ކަމަށް އެމްއެންޑީއެފުން ބުނެ އެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް އެކްސިޑެންޓް ފުލުހުން އެމްއެންޑީއެފް ކަނޑުމަތީގެ ހާދިސާ ފ. އަތޮޅު ފ. ބިލެއްދޫ\nނަސީރު ހޯދަން ކަނޑު ރޮބޮޓް ބޭނުން ކުރަނީ


Centara New Resorts ge bin hikkai ninmaalaifi, MTCC ge thaareehee mashrooeh - One Online\n25 ނޮވެމްބަރު 2021، އެމްޓީސީސީން ސެންޓާރާ ތުރީ އައިލެންޑްސް ޕްރޮޖެކްޓް ނިންމައި، ލެގޫން އެސެޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާ ހަވާލުކުރުމަށް ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގެ ތެރެއިން -- ފޮޓޯ/ އެމްޓީސީސީ\nސެންޓާރާ ނިއު ރިސޯޓްސްގެ ބިން ހިއްކައި ނިންމާލައިފި، އެމްޓީސީސީގެ ތާރީހީ މަޝްރޫއެއް\nސެންޓާރާއިން ރާއްޖޭގައި އަލަށް ހެދުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ރިސޯޓް ތަރައްގީކުރަން މާލެ އަތޮޅުން ތިން ރަށް ހިއްކުމުގެ މަސައްކަތް މޯލްޑިވްސް ޓްރާންސްޕޯޓު އެންޑް ކޮންޓްރެކްޓިން ކޮމްޕެނީ (އެމްޓީސީސީ) އިން ނިންމައި، ލެގޫން އެސެޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާ ހަވާލުކޮށްފިއެވެ.\nއެމްޓީސީސީން ސެންޓާރާ ތުރީ އައިލެންޑްސް ޕްރޮޖެކްޓް ނިންމައި ލެގޫން އެސެޓްސްއާ ހަވާލުކޮށްފައިވަނީ އިއްޔެ އެކަމަށް ހާއްސަކޮށްގެން ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތެއްގައި އެމްޓީސީސީގެ ސީއީއޯ އާދަމް އާޒިމާއި ޕްލޭނިން އެންޑް ހައުސިން މިނިސްޓަރު މުހައްމަދު އަސްލަމެވެ.\nމިއީ އެމްޓީސީސީގެ ތާރިހުގައި ކުރިއަށްގެންދިޔަ އެންމެ ބޮޑު މަޝްރޫއެވެ. މި މަޝްރޫއު އެމްޓީސީސީއާ ހަވާލުކުރީ 2019 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުގެ އަށްވަނަ ދުވަހުއެވެ. 26 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ މި މަޝްރޫއު ނިންމަން ޖެހެނީ 300 ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ. މި މަޝްރޫއުގެ ދަށުން އެމްޓީސީސީން ވަނީ ވައްޓަފަރު ފަޅުގައި އޮންނަ ތިން އާޓިފިޝަލް ރަށެއްގެ ބިން ހިއްކައިފައެވެ. މިއިން ކޮންމެ ރަށެއްގައި ހަތް ހެކްޓަރުގެ ސަރަހައްދެއް އޮވެއެވެ.\nއިއްޔެ ބޭއްވި ރަސްމިއްޔާތުގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން އެމްޓީސީސީގެ ސީއީއޯ އާޒިމު ވިދާޅުވީ، އެކުންފުނި އުފެދިގެން އައި ފަހުން އަބަދުވެސް ބަލަމުން އަންނަނީ ރާއްޖޭގެ އެކި ސަރަހައްދުގައި ވީއެންމެ ފުރިހަމައަށް މަޝްރޫއުތައް ކުރިއަށްގެންދިއުން ކަމަށާއި އެކަން ފާއިތުވި ތިން އަހަރު ދުވަހުގައި ފެނިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި ކުންފުނި އުފެދިގެން އައި ފަހުން ފާއިތުވި ތިން އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޖުމުލަ 64 މަޝްރޫއެއް ނިންމައި އަދި ކުރިއަށް 63 މަޝްރޫއެއްގެ މަސައްކަތް ހިނގަމުންދާ ކަން އާޒިމް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.\nރަސްމިއްޔާތުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެން ޕްލޭނިން މިނިސްޓަރު އަސްލަމު ވިދާޅުވީ، ސެންޓާރަ ތުރީ އައިލޭންޑް ޕްރޮޖެކްޓަކީ އެމްޓީސީސީން ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ނިންމާފައިވާ މަޝްރޫއެއް ކަމަށެވެ.\nގުޅޭ ޓެގު އެމްޓީސީސީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ނޭޝަނަލް ޕްލޭނިން ހައުސިން އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗާ މުޙައްމަދު އަސްލަމް އެމްޓީސީސީގެ ސީއީއޯ އާދަމް އާޒިމް


ޝަކުވާ ނިންމި ގޮތުގެ ބަޔާން (IMCAC-04/2018)\nޝަކުވާ ނަންބަރު: IMCAC-04/2018\nހުލާސާ: މިއީ، ސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހއ. ވަށަފަރުގައި ލައިސަންސްނެތި، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ރީބްރޯޑްކާސްޓްކުރާކަމަށް ބެލެވޭތީ، ކޮމިޝަނުން ބަލާފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.\nސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހއ. ވަށަފަރުގައި ލައިސަންސްނެތި، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ރީބްރޯޑްކާސްޓްކުރާ ކަމަށް ބެލެވޭތީ، ކޮމިޝަނުން ބަލާފައިވާ މައްސަލައާ ގުޅިގެން، ސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް އެކަށީގެންވާ ފުރުސަތުތަކެއް ދެވިފައިވާކަމާއި؛\nމައްސަލައަށް ޖަވާބުދާރީވެ ސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން 14 މެއި 2018 ގައި ފޮނުވި ސިޓީ އާއި މައްސަލައާ ގުޅިގެން 23 އޭޕްރީލް 2018 ގައި ބޭއްވި ބައްދަލުވުމުގައި ކޮމިޝަނަށް ދީފައިވާ މައުލޫމާތުގައި ސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑަކީ\nހއ. ވަށަފަރުގައި މިވަގުތު ރީބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ޚިދުމަތް ދެމުންދާ ފަރާތެއް ނޫންކަމަށާއި، ނަމަވެސް މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑާ ގުޅިގެން ރީބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަމުންދާ ކަމަށާއި، އެ ކުންފުނިން ހއ. ވަށަފަރުގައި ދެމުންދަނީ އިންޓަރނެޓްގެ ޚިދުމަތްކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ އާއި؛\nސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ހއ. ވަށަފަރުގައި ދޭ ޚިދުމަތަކީ އިންޓަރނެޓްގެ ޚިދުމަތްކަމަށް21 އޮކްޓޫބަރު 2018 ގައި ތިލަދުންމަތީ އުތުރުބުރީ ވަށަފަރު ކައުންސިލުން މައުލޫމާތު ދީފައިވާތީ އާއި؛\nސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުގެ ފަރާތުން ހއ. ވަށަފަރުގައި ދެމުންދަނީ އިންޓަރނެޓްގެ ޚިދުމަތް ކަން ކޮމިޝަންގެ ތަޙްޤީޤަށް އެނގެން އޮތަތީ؛ މިއީ، ބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ރީބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ޚިދުމަތަކަށް ނުވާތީ، ސެޓްލިންކް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑުން ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމަށް ބެލޭނޭ ޖާގައެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި މި މައްސަލަ ބެލި ޖަލްސާގައި ބައިވެރިވި މެންބަރުންގެ އިއްތިފާޤުން ނިންމީއެވެ.\n5 ނޮވެންބަރު 2018


Maldivian ge Airbus Flight Maafarah Jahsaifi – Iru\nމޯލްޑިވިއަންގެ އެއާބަސް ފްލައިޓް މާފަރަށް ޖައްސައިފި\nމޯލްޑިވިއަންގެ ޗައިނާ އަށް ދަތުރު ކުރަން ބޭނުން ކުރާ މަތިންދާބޯޓެއް ކަމަށްވާ އޭ 321 ރަށްރަށުގައި ކަރަންޓީންވާން ޖެހޭ މީހުންނާއިއެކު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މާފަރު އެއާޕޯޓުގައި ޖައްސައިފި އެވެ.\nއިންޓަނޭޝަލް އެއާޕޯޓެއްގެ ގޮތުގައި ސަރުކާރުން ތަރައްޤީކޮށްފައިވާ މާފަރު އެއާޕޯޓު ޖުލައި 1ން ފެށިގެން އިންޓަރނޭޝަލް އެއާޕޯޓަކަށް ހެދުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުންދާ ކަމުގައި މޯލްޑިވިއަންއިން ވަނީ ބުނެފައެވެ.\nމޯލްޑިވިއަންއިން ބުނެފައި ވަނީ މާފަރު އެއާޕޯޓަށް އެއާބަސް ފްލައިޓުގައި ޖުމުލަ 380 މީހުން އުފުލާނެ ކަމަށެވެ. މިގޮތުން މިއަދު ކޮށްފައި ވަނީ އެބޯޓުގައި މާފަރަށް ކުރާ ފުރަތަމަ ދަތުރެވެ. މިދަތުރުގައި ވަނީ 200 މީހުން ގެންގޮސްފައެވެ.\nސަރުކާރުން މާފަރު އެއާޕޯޓުތަރައްޤީކޮށްފައި ވަނީ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގައި އެންމެ އާއްމުކޮށް ބޭނުންކުރާ އެއާބަސް އޭ320 އާއި ބޯއިން 737ގެ ބޯޓުފަހަރުތައްވެސް ޖެއްސޭ ގޮތަށެވެ. މިގޮތުން ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓާއި ގަން އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓަށްފަހު އެންމެ ބޮޑު ރަންވޭއެއްވެސް ހަދާފައި ވަނީ މާފަރު އެއާޕޯޓުގައެވެ.


Male' gai zuvaaneh ge gayah valhi haraifi | Mihaaru\nފުލުހަކު ޑިއުޓީގައި: ވަޅި ހަރައި ޒަހަމްކޮށްލި މީހަކަށް އޭޑީކޭގައި އަންނަނީ ފަރުވާދެމުން. --ފޮޓޯ/މިހާރު\n08 އޮކްޓޯބަރ 2018 - 23:21\nމާލޭގައި މިރޭ ޒުވާނެއްގެ ގަޔަށް ވަޅި ހަރައި ޒަހަމްކޮށްލައިފި އެވެ.\nއޭނާ އަށް މިހާރު އަންނަނީ އޭޑީކޭ ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާދެމުންނެވެ. އެކަމަކު ލިބުނު އަނިޔާގެ ތަފްސީލެއް އަދި ނުލިބެ އެވެ.\nމަންޒަރުދުށް މީހަކު ބުނިގޮތުގައި، އެ ޒުވާނާ އޭޑީކޭ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިޔައީ، ޕިކަޕެއްގަ އެވެ. ފަރުވާދޭން ހޮސްޕިޓަލަށް ވެއްދިއިރު، މެޔާ ދިމާލުން ގިނަ އަދަދަކަށް ލޭ ފޭބި ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.\n"ބެލެވެނީ، މެޔަށް ވަޅި ހަރާފައި ހުރި ކަމަށް،" މަންޒަރު ދުށް މީހާ ކިޔައިދިނެވެ.\nސޯޝަލްމީޑިއާގައި އާއްމުވެފައިވާ ފޮޓޯ އިން ފެންނަ ގޮތުގައި، ވަޅި ހެރުމުން އޭނާ މަގުމައްޗަށް ވެއްޓިފައި އޮތްއިރު، ބިންމަތީގައި ވެސް ވަނީ ލޭކޯރު ދެމިފަ އެވެ. ކައިރީގައި ސައިކަލެއް ވެއްޓިފައި އޮތެވެ. ބެލެވޭ ގޮތުގައި، އޭނާ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދިޔައީ އާއްމުންގެ ބައެކެވެ.\nފުލުހުންގެ މީޑިއާ އޮފިޝަލް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި މަޖީދީމަގު، އޮލިމްޕަސް ކައިރީގައި މިރޭ ހިންގި މާރާމާރީއެއް ތަހުގީގުކުރަން ފުލުހުން އަންނަނީ ހަރަކާތްތެރިވަމުންނެވެ.\n51 ކޮމެންޓް, 238 ރިއެކްޝަންސް\nހޭބަލިވާމީހުންވެސް ހާދަ ގިނައެ. ވާނުވާއެއް ނޭގެ ސުރުހީ ކިޔާލާފަ ވެސް ކޮންމެޓް ކުރަނި. ވެރިކަމަކުގަ ހުރިމީހާވެސް ނޭގެ. ދައުރު ބަދަލުވާ ތާރީހްވެސް ނޭގެ. ތިވަރު މީހުން ކޮމެންޓް ނުކޮށްބަލަ\nކޮއެފުޅާ، ވެރިކަން ބަދަލެއްނުވޭ، އަދިވެސް ވެރިކަންކުރަނީ ޔާމީންގެ ޕާޓީން.\nވެރިމީހާ ކުރާ ކަމެއް ނޫން، މިއީ ޒުވާނުން ތެރޭ ހިންގާ ކަމެއް، މަގުމަތިން ދަނިކޮއް ކައްސާލިޔަސް އެވީ ވެރިޔާ ގޯސް. ވިސްނުން ތަންކޮޅެއް ނެރޯއީ އަދި ކޮންސްޓްރިކްޓެޑް އީ. އޯޕަން މައިންޑެޑް ވެލައްވާ، ހިކްމައްތެރި ވެލައްވާ. މި ވާ ކަންކަމާމެދު ތަންކޮޅެއް ފުންކޮއް ވިސްނަވާލައްވާ. އިހްސާސްތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރައްވާ.\nމިމަރުގެ ޒިންމާ ނަގާނީ ކާކު؟ ޔާމިނު ތަ ނޫނީ އިބޫތަ؟\nކޮބާ ހުރިހާ ފުލުހުންނަށް ވަރައް ސަލާމް... ޓު ޕްރޮޓެކްޓް އެންޑް ސާވް..... ސާބަސް ދިވެހި ނުކުޅެދޭ ފުލުހުން\nމަޖިލީހާ ރައީހާ ދެން ތިބިއްޔާ ތިބި ބަޔަކު ފައިސާ ފައިސާ ފައިސާ އޭ ކިޔަކިޔާ އޭގެ އަވައިގައި ޖެހި ތިއްބާ ޒުވާންލޭ ގައުމަށް އުފެއްދުން ތެރިކަމެއް ކުރަން ބޭނުން ނުކުރެވި އޮހޮރިގެން އެދަނީ!.......... ކަލޭމެން އެންމެންނާ ތިޔަ ބަރު ކުރާ ޖީބުތަށް މި ޒިންމާ ނަގާ! ގައުމު ކޮށާ ކައިފަވެސް ޖީބު ބަރު ކުރެވެނިކޮށް ނިމުނީ. .......އަންނަ މަޖިލިސް،، ޖީބަށާ ޕާޓީއަށް ނުބަލާ ގައުމުގެ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރަން އިސްކަންދޭނެ މީހުން ހޮވަން އިސްލްތިމާސް ކުރަން.\nހެހެ ވެރިކަން ބަދަލުވުމާއެކު މާރާމާރތައް އގިނަވެއްޖެ އޭ...... މީ އަދި ފެށުން....\nވެރިކަށް ބަދަލުވެއްޖެތަ؟ އަދި ރައީސްކަމުގައި ހުރީ ޔާމީން!\nނިހާނޫ އަދުރޭ އަދި ދެންވެސް ތިބި ޕީޕީ އެމް ޕީސް ތަކަށް ފެނޭތަ ތަމެންނަށް ފެނޭތަ ! ތަމެންގެ ސަރުކާރުގާ މަގުމަތީގައި ކިތައް ކިތައް އިންސާނުން ވަޅިން ކަތިލާ ކޮށާ އުކާލީ ! އަދިވެސް އެދަނީ އިތުރުވަމުން. ތަމެންގެ ވެރިކަން ނިމޭއިރު މި ޤައުމުގައި ދިރި ހުރި ރައްޔިތަކު ސަލާމަތުން ހުއްޓަސް ރަގަލު. ތަމެންގެ ދަރިއަކަށް މިކަހަލަ ކަމެއްވި ނަމަ ތަމެންނަށް ކުރާ އަސަރު އެނގޭނީ.\nކީއްކުރާނީ ގަޓު ވުމަކީ މޮޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި އެކުދިންނަށް ވިސްނައިދީފަިއ އޮތީ. އާ ރައީސް ތިޔަ ހުރިހާ ކުދިން އެއްކޮށް ފޭދޫ ފިނޮޅު ނޫނީ ކުޑަބަނޑޮހަށް ލާ ދަނޑުވެރިކަން ކުރަން ދޫކޮށްލުން އެދެން. އަނެއްބަޔަކު މަހަށްވެސް ފޮނުވިދާނެ. އަމާ ބުނީ ގުދުރަތީ ވެއްޓާ ވީހާވެސް ކައިރިން ގެންގުޅޭއިރަށް އެހުންނަ ޝައިތާނީ ކަންކަން ފިލާފާނެޔޭ. ފްލެޓް ތޮއްޖެހޭ ތަންތަނުން ގޭންގު އުފެދެނީ ގުދުރަތީވެއްޓާ ދުރުވެ ކުޅެން ދާނެ ރަގަޅު ތަނެއް ނެތީމައޭ.\nކުރެވެން ކަމެއް ކޮށްގެން ތިޔަ ހުރިހާ ކުންޏެއް ކަހާ ސާފުކޮށްލަދޭނެ ވެރިޔަކު މިގައުމަށް ބޭނުން\nމި ގައުމުގަ އުފައްދަންވީ ގޭންގް ޕޮލިސް.. ހަތިޔާރާއި އެކު.... އެންކައުންޓާރ.... މި ނޫން ހައްލެއް ނެތް.....\nއެބަހުރި! އެއްކަމަކަށް މާލެ ތޮއްޖެހުން ފިލުވާލިއަސް ނިމުނީ. މާލޭގައި ރެފިއުޖީންގޮތަށް އުޅޭއިރު މާމައެއް ކާފައެއް ބޮޑު ދައިތައެއް ބޭބެެއެއް އަވަށްޓެރިންނެއް ފެންނަނީކީ ނޫން. ރަގަޅު ނަސޭހަތެއް ދޭންވެސް. އަހަރުން ރަށުގައި ތިޔަކަހަލަ ކަމެއް ހިނގާބަލަ. މުޅި ރައްޔަތް އެތަނަކަށް އެއްވެ އެސޮރުމެނަށް ނަސޭހަތް ދޭނެ. ދެން ލަދުން ކުރާކަށްވެސް ނުކެރޭ!\nއެހެންވެޔޭ އުމަރު ނަސީރަށް ތާއީދު ކުރަން ޖެހެނީ. އެއްފަސް- ނޫނީ ހަފުސް\nމިއީދެން އަޅެ ކިހާ ބޮޑުވެއްޖެ ކަމެއްތަ! މިކަން ހުއްޓުވާނެ ސަރުކާރެއް މަ ބޭނުމީ! މި އެންމެން ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ބައި ތިއްބައިދީ!


ހައްލަކީ ބުލީ ހެއްޔެވެ؟ – Faanooz\nހައްލަކީ ބުލީ ހެއްޔެވެ؟\nSeptember 21, 2018 | އަޙުމަދު އަނަސް\nގަނާ ކުރުމަކީ އެއްވެސް ގޮތަކަށް ކޮށްގެން ވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ކުލައެއްގެ ކޮންމެ ފަންތީއެއްގެ އަދި ކޮންމެ ދީނެއްގެ މީހެއް ކަމުގައިވިއަސް ގަނާ ކުރެވިގެން ނުވާނެއެވެ. ގަނާކޮށް މިފަދަ އަމަލުތައް ހިންގާ މީހުންނަށް ގަނާ ކުރެވޭ މީހާއަށް ކުރާ އަސްރު ވިސްނައިދިނުން މުހިންމެވެ. އޭރުން ދެވަނަ ފަހަރަށް އެކަހަލަ އަމަލެއް ހިންގުމުގެ ކުރިން އެތައް ފަހަރަކު ވިސްނާނެއެވެ.\nފުރާވަރުގެ އަންހެން ކުއްޖަކަށް ގަނާކޮށް އަނިޔާކުރާ މަންޒަރު ފެންނަ ވީޑިޔޯއެއް ދާދި އިހަކަދުވަހު މީސް މީޑިޔާގައި ދައުރުވަމުން ދިޔައެވެ. ހަމަ އެއާއެކު އެވީޑިޔޯގައި ގަނާކުރާ ތިން އަންހެން ކުދިންގެ ތެރެއިން އެއް ކުއްޖަކަށް މަލާމަތްކޮށް، ލަދު ގަންނަވާލުމަށް އެތައް ބަޔަކު މީމްސްތައް ހަދަމުން ގެންދިޔައެވެ. އަހަރެންގެ ހިތުގައި އުފެދެނީ ސުވާލެކެވެ. މުޖުތަމައުގައި ފެތުރެމުންދާ މިފަދަ ނުރަނގަޅު ކަންކަމަށް އޮތް ހައްލަކީ މިއީ ހެއްޔެވެ؟ އިސްލާމް ދީނުގައި އޮތް ގޮތަކީ މިއީ ހެއްޔެވެ؟\nއިންސާނުންނަކީ ކުށް ކުރެވޭނެ ބައެކެވެ. ހަމަ ޔަގީނުންވެސް ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމަ އެއްވެސް މީހެއް ދުނިޔޭގައި ނެތްކަން ކަށަވަރެވެ. އެހިނދު އެކަކު އަނެކަކާއި މަލާމަތްކޮށް ފުރައްސާރަކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟ މަރަށް މަރުހިފުން އިސްލާމް ދީނުގައި އޮތް ނަމަވެސް ގަނާ ކުރާ މީހާއަށް ގަނާކޮށް ލަދުގަންނަވާލުމަކީ “ފޮތުގައި” އޮތް ގޮތް ހެއްޔެވެ؟ ސިޔާސީ ޕޯޑިއަމްއެއްގައި ހުރެ ސިޔާސީ މީހަކަށް ބުނެވޭ “ދެ މާނަ ދޭހަވާ” ބަހެއްގެ ސަބަބުން އެމީހަކަށް އެކި ނަންނަމުން ގޮވާ، މަލާމަތްކުރުމަކީ ހަމަ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް ހެއްޔެވެ؟\nމިއަދު ގިނަބަޔަކު ބުލީ ކުރުމަށް އެންމެ ގިނައިން މި ކުރާ ކަމަކީ މޮޅެތި ގޮތްގޮތަށް ފޮޓޮ އެޑިޓް ކުރުމެވެ. ނުވަތަ “މީމްސް” ހެދުމެވެ. އެހެނަސް އެއިންވެސް އަނެކާގެ އަބުރަށް އެބަ އަރައިގަނެވެއެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟ މީހުނަށް ވަނަމުން ގޮވުމާއި، ފާޑު ފާޑުގެ ފޮޓޯ ހެދުމަކީ ހަމަ ޔަގީނުންވެސް ބުލީ ކުރުމެވެ.\nބުލީ ކުރުމަކީ ހަމަ އެކައި ޖިސްމާނީ ގޮތުން އަނިޔާ ކުރުމެއް ނޫނެވެ. “Cyber Bullying” އަކީވެސް ހަމަ ބުލީގެ ވައްތަރެކެވެ. މިއި މިއަދު އެންމެ އާންމުވެފައިވާ އެއް ވައްތަރެވެ.\nގަނާކުރުން ފަދަ ނުބައި އަމަލުތައް މި ކުޑަކުޑަ މުޖުތަމައުން ނައްތާލުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެވެސް ފަރުދީ ޒިންމާއެކެވެ. “Bully Free Society” އެއް އުފެއްދުމަށް ކޮންމެ މީހަކުވެސް އަތުކުރި އޮޅާލައިގެން ނިކުންނަން އެބަޖެހެއެވެ.


ކޮންސްޓްރަކްޝަން އިންޑަސްޓްރީޒް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޑިޕާޓްމަންޓް ( ސަޕޯޓް ސަރވިސް ޔުނިޓު)\n1. ޑިޕާޓްމަންޓްގެ އެކި އެކި މަސައްކަތްތަކާ ގުޅޭ އެކި އެކި ޑޮކިއުމަންޓާއި ރިޕޯޓުތައް ވެރިއެއްގެ އިރުޝާދާ އެއްގޮތަށް ތައްޔާރުކުރުން.\n2. ޑިޕާޓްމަންޓްގެ އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނާ ގުޅޭ އެކި އެކި މަޢުލޫމާތުތައް ބެލެހެއްޓުން.\n3. ޑިޕާޓްމަންޓްގެ އެކިއެކި ޖަލްސާ ވަރކްޝޮޕް އަދި ސެމިނަރތައް ރާވާ ވެރިންގެ އިރުޝާދާ އެއް ގޮތަށް މަސައްކަތްތައް ރާވާ، ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން.\n4. ޑިޕާޓްމަންޓްގެ މަސައްކަތްތަކާއި ގުޅިގެން ދޭންޖެހޭ އަޕްޑޭޓްސް ތައްޔާރުކުރުމުގައި އެހީތެރިވުމާއި ވެބްސައިޓަށް އަޕްޑޭޓްކުރަން ޖެހޭ ލިސްޓުތައް އަޕްޑޭޓްކުރުން.\n5. ޑިޕާޓްމަންޓަށް ލިބޭ އަދި ފޮނުވާ އެކި އެކި ލިޔެކިއުންތައް ބަލަހައްޓައި އެ ލިޔެކިއުންތަކުގެ ސްޓޭޓަސް ބެލެހެއްޓުން\n6. ޑިޕާޓްމަންޓްގެ ރިސޯސަސް އަދި ހިއުމަން ރިސޯސް މެނޭޖްކުރުން.\n7. ޑިޕާޓްމަންޓްއިން ފޮނުވާ އެކި އެކި ލިޔެކިއުންތައް ތައްޔާރުކުރުމާއި ލިޔެކިއުންތައް ބަލަހައްޓައި ފައިލްކުރުން.\n1. ބިޒްނަސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން / ބިޒްނަސް މެނޭޖްމަންޓް / ޕަބްލިކް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން ރޮނގަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ސަނަދުތަކުގެ އޮނިގަނޑުގެ ލެވެލް5ނުވަތަ6ގެ ސަނަދެއް ހާސިލްކޮށްފައިވުން.\nޕަބްލިޝްކުރި ގަޑި: 2136


Dollaruge cashflow dhamahattan fiyavalhu elhumah govaalaifi\nޑޮލަރުގެ ކޭޝްފްލޯ ދަމަހައްޓަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ޓްރޭޑް ޔޫނިއަނުން ގޮވާލައިފި\n09 މާރޗް 2020 - 18:53:01\nރާއްޖޭގެ ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތައް ބަނގުރޫޓު ވިޔަ ނުދިނުމަށް ބޭރު ފައިސާގެ މާކެޓު މޮނީޓާކޮށް، ޑޮލަރުގެ ކޭޝްފްލޯ ދަށް ވިޔަ ނުދިނުމަށް އަވަސް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް މޯލްޑިވްސް ޓްރޭޑް ޔޫނިއަނުން ގޮވާލައިފި އެވެ.\nކޮވިޑް-19 ޖެހިފައިވާ ބަޔަކު ރާއްޖެއިން ފެނުމާއެކު ޓްރޭޑް ޔޫނިއަނުން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނީ ކުދި އަދި މެދު ފަންތީގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ގިނަ ޗެލެންޖުތަކާ ކުރިމަތިވެ، ބަނގުރޫޓުވެގެން ހިނގައިދާނެ ކަމަށެވެ.\nސަރުކާރާއި ކަމާ ގުޅޭ ފަރާތްތައް އަވަސް ފިޔަވަޅު އަޅަން ޖެހޭ ކަމަށާއި، ބޭރު ފައިސާގެ މާކެޓު މޮނީޓާކޮށް، އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ކޭޝްފްލޯ ދަށްވިޔަ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށް އެ ޔޫނިއަނުން ގޮވާލާފައި ވެއެވެ.\n"އަދި ދައުލަތަށް ދައްކަން ޖެހޭ ޓެކްސާއި، ފީ އާއި އެ ނޫން ވެސް ކްރެޑިޓް ސްކީމްތަކާއި، ލޯނު ޕޭމަންޓް ދެއްކުމުގެ ހާލަތާ ގުޅޭ ލުއި ގޮތްތައް ވަގުތީ ގޮތުން ތައާރަފް ކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް މި ޔޫނިއަނުން ދެކެމެވެ،" އެ ބަޔާނުގައި ވެއެވެ.\nއެ ބަޔާނުގައި އިތުރަށް ބުނެފައި ވަނީ ރާއްޖެއަކީ 99 އިންސައްތަ އިމްޕޯޓް މުދަލަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ގައުމަކަށް ވާއިރު، ބޭރު ފައިސާގެ ކަންކަމުގައި މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ދައުރު މި ދަނޑިވަޅުގައި މުހިއްމު ވާނެ ކަމަށެވެ.\n"... ބޭރު ފައިސާގެ ކަޅު ބާޒާރު ކޮންްރޯލް ކުރާ ފަރާތްތަކާ ކޯޑިނޭޓުކޮށް، ބޭރު ފައިސާގެ ކަޅު ބާޒާރު އިތުރަށް ފުޅާވިޔަ ނުދިނުމަށް މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) އިން ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަން ޖެހޭ،" ކަމަށް އެ ބަޔާނުގައި ވެއެވެ.\nއޭގެ އިތުރުން ވެސް ޓްރޭޑް ޔޫނިއަނުން ވަނީ ސަރުކާރުގެ އިގްތިސާދީ ސިޔާސަތު އަލުން މުރާޖައާ ކުރުމަށް ވެސް ގޮވާލާފަ އެވެ. އެ ޔޫނިއަނުން ބުނީ އިގްތިސާދުގެ 90 އިންސައްތަ ހިއްސާ ކުރާ ފަތުރުވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރިއަށް މި ވައިރަހުގެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކޮށްފައިވާ ކަމަށެވެ.\nއިގުތިސާދުޑޮލަރުއެމެރިކާ ޑޮލަރުޑޮލަރުގެ ކަޅުބާޒާރުވިޔަފާރިމޯލްޑިވްސް ޓްރޭޑް ޔޫނިއަންކޮރޯނާ ވައިރަސްކޮވިޑް-19


Shefali Kapil Sharma Show aa gulheneetha? - One Online\nޝެފާލީ ކަޕިލް ޝަރުމާ ޝޯއާ ގުޅެނީތަ؟\nކަލާސް ޓީވީއިން ގެނެސްދިން ބިގްބޮސްގެ 13 ވަނަ ސީޒަންގެ ބައިވެރިއެއް ކަމަށްވާ ޝެފާލީ ޒަރީވަލާ އިންޑިއާގެ މަޝްހޫރު ކޮމެޑީ ޝޯއެއް ކަމަށްވާ "ދަ ކަޕިލް ޝަރުމާ ޝޯ" އާއި ގުޅެން އުޅޭ ކަމުގެ އަޑުތަކެއް ފެތުރިއްޖެއެވެ.\nޝެފާލީ ވަނީ ދާދި ފަހުން ކަޕިލް ޝަރުމާ ޝޯގެ ސެޓްގައި ނަގާފައި ހުރި ފޮޓޯއެއް އިންސްޓަގްރާމުގައި ހިއްސާ ކޮށްފައެވެ. ޝެފާލީ އެ ފޮޓޯ ހިއްސާ ކުރުމުން އޭނާގެ ސަޕޯޓަރުން ވަނީ ޝެފާލީ ކަޕިލް ޝަރުމާ ޝޯ އާއި ގުޅުނީތޯ އަހައި ސުވާލުވެސް ކޮށްފައެވެ.\nކަޕިލް ޝަރުމާ ޝޯގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މީހަކު "އީ ޓައިމްސް" އަށް މައުލޫމާތު ދެމުން ޝެފާލީ ބުނީ ކަޕިލް ޝަރުމާ ޝޯގެ އެޕިސޯޑެއް ޝޫޓް ކޮށްފައިވާ ކަމަށާއި ވަރަށް އަވަހަށް އެ އެޕިސޯޑް އާއްމުންނަށް ފެނިގެން ދާނެ ކަމަށެވެ. ކޯވިޑް 19 ގެ ސަބަބުން5ވަރަކަށް މަސް ދުވަހު އިންޑިއާ ލޮކްޑައުން ކުރުމާ ގުޅިގެން ވަނީ ކަޕިލް ޝަރުމާ ޝޯވެސް މެދުކަނޑައިލައިފައެވެ. އެހެންނަމަވެސް މީގެ މަހެއްހާ ދުވަސްކުރިން ވަނީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށްފަހު ޝޯގެ ޝޫޓިންތައް ފަށައިފައެވެ.\nޝެފާލީ ބިގްބޮސް 13 އާއި ގުޅުނީ ވައިލްޑް ކާޑު އެންޓްރީންނެވެ. ޝެފާލީ ވެގެން ގޮސްފައިވަނީ ޝޯގައި ތިބި އެންމެ ވަރުގަދަ އަންހެން ބައިވެރިންގެ ތެރެއިން އެކަކަށެވެ. ޝެފާލީ އާއްމުންގެ ތެރޭގައި މަޝްހޫރުވީ އޭނާ ކުޅުނު "ކާންޓާ ލަގާ" ލަވައިންނެވެ.\nއަޖޭ ސުޕަރ ހީރޯ ފިލްމަށް 180 ކްރޯޑުގެ ބަޖަޓެއް\nޕީއެސް5 ވިއްކާ ތާރީހު އިއުލާންކޮށް ޕްރީ އޯޑަރަށް ހުޅުވާލައިފި\nއިންޒާރުތައް ގިނަވެ ބަޗަން އާއިލާ ދިރިއުޅޭ ގޭގެ ބޭރުގައި ފުލުހުން ފޯރިމަރަން ފަށައިފި\nމަސްތުވާތަކެތީގެ މުއާމަލާތްތައް ކުރަން ރިއާ ބޭނުންކުރީ މަންމަގެ ފޯނު\nސުޝާންތާއި ރިއާ އަދި ސާރާ ސުޝާންތުގެ ފާމްހައުސްގައި ޕާޓީކުރި