SunOnline: Column: Ayasofya part 2\nއަޔާސޯފްޔާގެ ތާރީޚީ ދަތުރު2ސުލްޠާން މުޙައްމަދުލް ފާތިޙްގެ ނިންމެވުމަށް ފާޑު ކިޔުން\nއަޙުމަދު މާޖިދު 30 Jul 2020, 12:11\nއަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތް --\nކުރީން ވެސް ދެންނެވި ފަދައިން، އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރުމަށް ތުރުކީގެ ރައީސް ރަޖަބް ޠައްޔިބް އުރްދުޣާން ނިންމެވި ނިންމެވުމާ ދެކޮޅަށް ޚުދު މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ވެސް އިޢުތިރާޟުގެ ބަސްތައް ދަނީ އިވެމުންނެވެ. މިފަދަ ބަސްތައް ބުނާ މީހުންގެ ނަޒަރުގައި ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ޚާން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވުމަށް ފަހު، އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވިކުރެއްވުމަކީ ވެސް އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާ ޚިލާފު ޢަމަލުފުޅެކެވެ. ޣައިރު މުސްލިމުން އަޅުކަން ކުރާ ތަންތަނުގެ ރައްކައުތެރިކަން ހިމެނޭ ގޮތުން، އެމީހުންގެ ދީނީ ޙައްޤުތައް އިސްލާމް ދީނުގައި ޙިމާޔަތް ކޮށްދެއްވައިފައި އޮންނައޮތުމާ ޚިލާފަށް ކުރެއްވި ކަމެކެވެ. ދެންނެވުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތް ފަދައިން، މިއީ އެއްވެސް ގޮތަކުން އާދައިގެ ތުހުމަތުތަކެއް ނޫނެވެ. މި ތުހުމަތުތަކަކީ ޙައްޤު ބަސްތަކެއް ނަމަ، އެއްވެސް އޮޅުމެއް ނެތް ގޮތުގައި ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު 1453 މ. ގައި އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވެވި ކުރެއްވެވުން ވެސް ބާޠިލެވެ. އަދި މިއަދު ރައީސް އުރްދުޣާން އެ ނިންމެވި ނިންމެވުން ވެސް ބާޠިލެވެ. އެހެންކަމުން، މި ތުހުމަތުތަކުގެ މައްޗަށް މިނިވަން ވިސްނުމަކުން ބަލައިލާން ޖެހެއެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ މި ތުހުމަތުތައް ބިނާ ކުރެވޭ މައިގަނޑު ބައެއް އަސާސުތަކުގެ މައްޗަށް އަވަސް ކަޅިޔެއް ހިންގައިލަމާތޯއެވެ!\nކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ސޫރަތުލް ޙައްޖުގެ 40 ވަނަ އާޔަތުގައި އޮންނަނީ – وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَيَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ – މިފަދައިންނެވެ. މާނަޔަކީ "އަދި މީސްތަކުންގެ އެއް ބަޔަކު މެދުވެރި ކުރައްވައި އަނެއް ބަޔަކު (ގެ ނުރައްކައުތެރިކަން) ﷲ ދުރުކުރެއްވުން ނުވާ ނަމަ، ނަޞާރާއިންގެ ފައްޅިތަކާއި، އަޅުކަން ކުރާ ތަންތަނާއި، ޔަހޫދީންގެ ފައްޅިތަކާއި، ގިނަގިނައިން ﷲ ގެ އިސްމުފުޅު ނަންގަނެވޭ މިސްކިތްތަކާއި (މި ހުރިހައި ތަންތަން) ސުންނާފަތި ކޮށްލެވުނީސްކަން ކަށަވަރެވެ" މިއެވެ. މި އާޔަތުން، ނަޞާރާއިންނާއި ޔަހޫދީންގެ ފައްޅިތައް ވެސް ހަލާކު ކޮށް ސުންނާފަތި ކުރުމަކީ ﷲ ނުރުއްސަވާ ކަމެއްކަމާއި، އެއީ ޙިމާޔަތާއި ރައްކައުތެރިކަން ދެވޭން ޖެހޭ ތަންތަންކަމާއި، އެ ތަންތަން ރައްކައުތެރި ކޮށް ޙިމާޔަތް ކުރުމީ މުސްލިމުންގެ މައްޗަށް އޮތް ވާޖިބެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ.\nކީރިތި މާތް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ ސަރަޙައްދުގައި، ޢަރަބި ކަރައިގެ ދެކުނުގެ ނަޖްރާނެވެ ކިޔުނު ހިސާބުގައި، ދިރިއުޅުނު ނަޞާރާއިންނަށް ދެއްވެވި އަމާންކަމުގެ ޢަހުދުގައި، އެބައިމީހުންގެ ފައްޅިތަކާއި، ޞޫރަތަކާއި، ޞަލީބުތަކަށް މުސްލިމުންގެ ފަރާތުން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ދީގެން ނުވާނެކަން ބަޔާން ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. ސުންނަތުގެ މި ދަލީލުން، ނަޞާރާއިންގެ ފައްޅިތަކަށް ޙިމާޔަތާއި ރައްކައުތެރިކަން ދެއްވުމަކީ މާތް ނަބިއްޔާގެ މަގުކަން ސާފު ވެއެވެ.\nކީރިތި މާތް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ސައިނާގެ ސެއިންޓް ކެތަރީންގެ ޚާނަގާހުގެ (Saint Catherine’s Monastery) އަހުލުވެރީންނަށް ދެއްވެވި އަމާންކަމުގެ ފަތްކޮޅުގައި ވެސް އެއުރެންގެ ފައްޅިތަކަށް ޙިމާޔަތާއި ރައްކައުތެރިކަން ލިބިދެވޭނެކަން ބަޔާން ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. އިތުރު ނަބިއްޔާ ސިއްކަ ޖައްސަވައިފައި ވާ އެ ފަތްކޮޅުގައި ވެއެވެ. "... އެއްވެސް މީހަކު އެއުރެންގެ ފައްޅިތައް ހަލާކު ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އެއިން ތަނަކަށް ގެއްލުމެއް ދީގެން ނުވާނެއެވެ. އެއިން ތަނެއްގައި ވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް މުސްލިމެއްގެ ގެދޮރަށް އުފުލައިހަދައިގެން ނުވާނެއެވެ. މިފަދަ ކަމެއް ކޮށްފި ކޮންމެ މީހަކީ، ﷲ ގެ ޢަހުދު އުވައިލައި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާޔަށް ނުކިޔަމަންތެރި ވެއްޖެ މީހެކެވެ. ... "\nމުސްލިމުންގެ ފުރަތަމަ ޚަލީފާ އަބޫބަކުރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު، އެކަލޭގެފާނު އެންމެ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހަނގުރާމަޔަކަށް ފޮނުއްވެވި ލަޝްކަރުގެ ކޮމާންޑަރު އުސާމާ ބިން ޒައިދު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ މުޚާޠަބު ކުރައްވައި ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން، ލަޝްކަރަށް ދެއްވި މަޝްހޫރު އިރުޝާދުތަކުގައި ވަނީ "އަޅުކަމަށް ޚާއްޞަ ވެގެން ފައްޅިތަކުގައި ތިބޭ ރާހިބުންނާއި ފާދިރީން ފެނުމުން، އެއުރެންނަށް އެއްވެސް ކަހަލަ އުނދަގުލެއް ނުވަތަ ގޯނާއެއް ނުކުރުމަށް" އަންގަވައި އަމުރުފުޅު ކުރައްވައިފައެވެ.\nމުސްލިމުންގެ ދެވަނަ ޚަލީފާ ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުގެ ޚިލާފަތުގެ ދައުރުގައި، 637 މ. ގައި މުސްލިމުން ޤުދުސް ފަތަޙަ ކުރިއެވެ. ދިގު ޙިޞާރަކަށް ފަހު، ޝަހަރުގެ ނަޞާރާ ލީޑަރުން މުސްލިމުންނަށް އެންގީ ސީދާ ޚަލީފާ ޝަހަރަށް ވަޑައިގެންފިއްޔާ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅަށް ޝަހަރުގެ ތަޅުދަނޑި އަރުވައި، ޞުލްޙަވެރިކަމާ އެކު މުސްލިމުންނާ ޝަހަރު ޙަވާލު ކުރާނެ ކަމުގައެވެ. މުސްލިމް ލަޝްކަރުގެ ކޮމާންޑަރުން ޚަލީފާޔަށް މި ޚަބަރު ފޮނުއްވެވުމުން، ޞުލްޙަވެރި ގޮތުގައި ޝަހަރު ހިއްޕެވުމަށް ޓަކައި ޚަލީފާ ޤުދްސަށް ދަތުރު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ޤުދުސްގެ ޕެޓްރިއާރކް ސޮފްރޯނިޔަސް ޚުދު އޭނާގެ އަތްޕުޅުން ޝަހަރުގެ ތަޅުދަނޑި ޚަލީފާގެ އަތްޕުޅަށް އެރުވިއެވެ. މި ޙާދިސާ ސިފަ ކުރައްވަމުން ކަރެން އާރމްސްޓްރޯންގ އޭނާ ލިޔުއްވި "ހޯލީ ވޯރ" ގައި ލިޔުއްވައިފައި ވެއެވެ. "ޚަލީފާ ޢުމަރު ޖެރޫސަލަމަށް ވަދެވަޑައިގަތީ ހުދުކުލައިގެ ޖަމަލެއްގެ މަތީގައި އިންނަވައިގެންނެވެ. ޝަހަރުގެ ކްރިސްޓިއަން ވެރިޔާ، ޔޫނާނީ ފާދިރީ ސޮފްރޯނިއަސްގެ އަރިޔަހުގައެވެ. ... ޚަލީފާ އެންމެ ފުރަތަމައިނުންވެސް އެދިވަޑައިގަތީ ޓެމްޕަލް މައުންޓްގެ ސަރަޙައްދަށް ވަޑައިގަތުމަށެވެ. އެތަނަށް އެކަލޭގެފާނު ގެންދެވުމުން އެކަލޭގެފާނުގެ ސާހިބާ މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އިސްރާގެ ދަތުރުފުޅުގެ މަޤާމުގައި ނަމާދުފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. ... ބޮޑު ފާދިރީ ހުންނެވީ ބިރުފުޅުންނެވެ. ދެން ވާނެ ގޮތެއްގެ އިންތިޒާރުގައި ބައްލަވަ ބައްލަވައެވެ. އޭނާ ހީފުޅު ކުރައްވައިގެން ހުންނެވީ މިހާރު އައިސްގެން މިއުޅޭ މެހުމާނަކީ ޖެރޫސަލަމްގެ ފައްޅިއަށް ވަންނާނެ ކަމަށް ބައިބަލުގައި ދާނިއާލް ނަބީކަލޭގެފާނު ޚަބަރު ކުރައްވާފައި ވާ އަނިޔާއާއި ހަލާކުގެ އަތް ކަމުގައެވެ. ފަހު ޒަމާނުގައި ފައުޅު ވާނޭ ކަމަށް ޚަބަރު ކުރެވިފައި ވާ މަސީޙުއްދައްޖާލު ކަމުގައެވެ. ... ކޮންމެއަކަސް، ނަމާދުފުޅަށް ފަހު ޢުމަރުގެފާނު އެދިވަޑައިގަތީ ކްރިސްޓިއަނުންގެ މުޤައްދަސް ތަންތަން ބައްލަވައިލެއްވުމަށެވެ. މުސްލިމުންގެ ނަމާދުގެ ވަގުތު ޖެހުނީ ޖެރޫސަލަމުގައި ހުންނަ ކްރިސްޓިއަނުންގެ އެންމެ މުހިއްމު ބިނާ ކަމަށް ވާ، މުޤައްދަސް މަޤުބަރާގެ ފައްޅީގެ (Church of Resurrection/Church of the Holy Sepulcher) އެތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނު ހުންނަވަނިކޮށެވެ. ބޮޑު ފާދިރީ ވަރަށް އަދަބުވެރިކަމާ އެކު ފައްޅީގެ ތެރޭގައި ނަމާދުފުޅު ކުރެއްވުމަށް ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިއަހުގައި ދެންނެވިއެވެ. ނަމަވެސް ޢުމަރުގެފާނު ހަމަ އެހައި ހިތްޕުޅުތިރިކަމާ އެކު އެކަމަށް އިންކާރު ކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ބޮޑު ފާދިރީގެ އަރިއަހުގައި ވިދާޅުވީ ފައްޅީގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނު ނަމާދުފުޅު ކުރައްވައިފި ނަމަ މުސްލިމުން އެކަން ފާހަގަ ކުރުމަށްޓަކައި އެ ތަނުގައި މިސްކިތެއް އަޅަން އުޅެފާނެ ކަމުގައެވެ. އަދި އެހެން ވެއްޖެ ނަމަ ފައްޅި ތަޅާލެވޭތަން އަތުވެދާނެ ކަމުގައެވެ. މިހެން ވިދާޅުވެފައި ޢުމަރުގެފާނު ނަމާދުފުޅު ކުރެއްވީ ފައްޅިއާއި ތަންކޮޅެއް ދުރުގައި އޮތް މައިދާނެއްގައެވެ."\nޚަލީފާ ޢުމަރު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޤުދުސް ފަތަޙަ ކުރެއްވިތާ 462 އަހަރު ފަހުން، 1099 މ. ގައި ހުޅަނގު ޔޫރަޕުގެ ރޯމަން ކެތަލިކް ޞަލީބީން ބިޔަ ލަޝްކަރަކާއިގެން އައިސް މުސްލިމުންގެ އަތުން ޤުދުސް ފޭރިގަނެ، މުޅި ޝަހަރު ސުންނާފަތި ކޮށް، ޝަހަރުގެ މުސްލިމް އާބާދީގެ މަދުވެގެން 70000 ވަރަކަށް މީހުން ނުހަނު އަނިޔާވެރިކޮށް ޤަތުލު ކުރިއެވެ. ޝަހަރުގެ މިސްކިތްތައް ފައްޅިތަކަކަށް ބަދަލު ކޮށްހެދިއެވެ. އެގޮތުން ފައްޅިޔަކަށް ބަދަލު ކުރެވުނު އެންމެ މަޝްހޫރު މިސްކިތަކީ، ޤުދުސްގައި އެއިރު ހުރި އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ރީތި މިސްކިތެވެ. މަސްޖިދު ޤުއްބަތުއް ޞަޚްރާއެވެ. އެމީހުން އެތަނަށް ކީ ނަމަކީ (Templum Domini) މިއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ޤުދުސްގައި ހުންނަ މުސްލިމުންގެ އެންމެ މުޤައްދަސް ބިނާ، އަދި މުސްލިމުންގެ ތިންވަނަ ޙަރަމްފުޅު ކަމުގައި ވާ މަސްޖިދުލް އަޤްޞާ ވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ޝާހީ ގަނޑުވަރަކަށް، އަދި ފަހުން ޞަލީބީ ފާދިރީންނާއި ހަނގުރާމަވެރީންގެ އޯޑަރެއް ކަމުގައި ވާ ނައިޓްސް ޓެމްޕްލަރޒްގެ މައި މަރުކަޒަކަށް ހެދިއެވެ. މުސްލިމުންނާއި ނަޞާރާއިންގެ ތާރީޚުގައި، އެއް ބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކުގެ އަޅުކަން ކުރާ ތަނެއް ގަދަބާރުން ފޭރިގަނެގެން އެ ބަޔަކު އަޅުކަން ކުރާން ނުވަތަ އެފަދަ ބޭނުމަކަށް އިސްތިޢުމާލު ކުރާ ތަނަކަށް ބަދަލު ކުރުމުގެ މިއީ ފުރަތަމަ މިސާލެވެ. މި ގޮތުގައި ދަހަތަކެއް ފާއިތު ވުމަށް ފަހު، 1187 މ. ގައި، މުސްލިމުންގެ މަތިވެރި ބަޠަލް ސުލްޠާން ޞަލާޙުއްދީނުލް އައްޔޫބީ ޤުދުސް ފަތަޙަ ކުރައްވައި، ދެވަނަ ފަހަރަށް މުސްލިމުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް އެ ޝަހަރު ގެންނެވިއެވެ. އަދި މަސްޖިދު ޤުއްބަތުއް ޞަޚްރާ އާއި، މަސްޖިދުލް އަޤްޞާ އެ ދެ ތަނުގެ އަޞްލަށް ރުޖޫޢަ ކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް ނަޞާރާއިންގެ ކިބައިން ބަދަލު ހިއްޕެވުން ފަދަ ގޮތަކުން ވެސް، އެމީހުންގެ އެއްވެސް ފައްޅިޔެއް މިސްކިތަކަށް ބަދަލެއް ނުކުރައްވައެވެ. އެތަންތަނަށް ނުހަނު ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިއްތަވައި، ނަޞާރާއިންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި އެތަންތަން ބެހެއްޓެވިއެވެ.\nމަތީގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ބަޔާން ކުރެވިފައި ވާ ތިން ނުކުތާގައި އެވަނީ، ޝަރުޢީ ދަލީލުތަކެވެ. މި ދަލީލުތަކުން ޙުކުމް ނެގޭ ގޮތުގެ މައްޗަށް ތަފްޞީލީ ގޮތެއްގައި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، ޢިލްމުވެރީން އެ ދަލީލުތައް މާނަ ކުރައްވައިފައި ވާ ގޮތް ކުރު ގޮތަކަށް ދަންނަވާ ނަމަ، އެ ދަލީލުތަކުންނާއި، ކީރިތި ޤުރްއާނާއި ނަބަވީ ސުންނަތުން ފެންނަ ކަމާގުޅޭ އެހެނިހެން ދަލީލުތަކުން، ނެގޭ އުޞޫލަކީ ޣައިރުމުސްލިމުންގެ ދީނީ ޙައްޤުތައް ފުރިހަމަޔަށް ރައްކައުތެރި ކުރެވޭނެކަމުގެ އުޞޫލެވެ. އެމީހުންގެ ފައްޅިތަކަށާއި ދީނީ ޝިޢާރުތަކަށް އިސްލާމް ދީން އިޙުތިރާމު ކުރާކަމުގެ އުޞޫލެވެ. އެ ތަންތަނަށާއި ކަންކަމަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ގުނާއެއް ނުވަތަ ނުޤުޞާނެއް ދިނުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް މަނާ ކުރާ ކަމެއްކަމުގެ އުޞޫލެވެ. ޚުލަފާއުއްރާޝިދޫންގެ ސުންނަތުން ފެންނަނީ މި އުޞޫލު ތަޠުބީޤު ކުރައްވައިފައި ވާތަނެވެ. އެ އުޞޫލަށް ފުރިހަމަޔަށް ޢަމަލު ކުރައްވައިފައި ވާތަނެވެ. ސުލްޠާން ޞަލާޙުއްދީނުލް އައްޔޫބީގެ ޢަމަލުފުޅު ވެސް ހުރީ މި މަތިވެރި އުޞޫލާ އެއްގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން، އިސްލާމް ދީނުގެ ޝަރުޢީ ހަމަޔާއި އުޞޫލު ވަރަށް ސާފެވެ. ޣައިރުމުސްލިމުން އަޅުކަން ކުރާ ތަންތަނަށް ގެއްލުން ދީގެން ނުވާނެއެވެ. އެމީހުންގެ އަތުން އެތަންތަން ފޭރި، ގަދަބަދަވިކަމުން ނުވަތަ ގަދަބާރުގެ ބޭނުން ކޮށްގެން އެ ތަންތަން މިސްކިތްތަކަށް ބަދަލު ކޮށްހެދުމަކީ އިސްލާމް ދީނުގައި ޙަރާމް ކަމެކެވެ.\nމިތަނުގައި، އަޅުގަނޑުމެން ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހޭ ނުކުތާޔަކީ، ފައްޅިތައް މިސްކިތްތަކަށް ބަދަލު ކުރުން ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކުން ވެސް މުސްލިމުންގެ ބޭނުމަކަށް އަތުލުން ޙަރާމް ވަނީ، ނުޙައްޤުން، ގަދަބަދަވިކަމާއި ބާރުގެ ބޭނުން ކޮށްގެން، އެ ތަންތަނުގެ މިލްކުވެރި ނަޞާރާއިން ނުވަތަ ޔަހޫދީންގެ ނުރުހުމުގައި، އަދި އެމީހުން އެކަމަށް އިޢުތިރާޟު ކުރާ ޙާލުގައި އެކަން ކުރުމުން ކަމެވެ. ނަޞާރާ ފައްޅިއެއް ވެސް އެ ފައްޅީގެ މިލްކުވެރީންގެ ރުހުމާ އެކުގައި މުސްލިމުންގެ ތަނަކަށް ހެދުމަކީ އިސްވެ ބަޔާން ކުރެވުނު ޝަރުޢީ ދަލީލުތަކުން ނެގޭ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫން ކަމަށް އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރީން އެއްބަސް ވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ހަމަ އެހެންމެ، އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރީންގެ ތެރެއިން އެތައް ބެއިފުޅުންނެއްގެ ނަޒަރުގައި، ޙައްޤު ހަނގުރާމައެއްގައި މުސްލިމުންނަށް ފަތަޙަ ކުރެވޭ ޝަހަރެއްގައި ހުންނަ ފައްޅިތައް، އެ ޝަހަރުގެ ރައްޔިތުންގެ އަޅުކަމުގެ ޙައްޤުތަކަށް ހުރަސް ނޭޅޭ ގޮތުން، އިސްލާމީ ދައުލަތާއި މުސްލިމުންގެ މަޞްލަޙަތާއި މަންފާޔަށް ޓަކައި، މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރުމަކީ ވެސް ޝަރީޢަތާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް، ފާތިޙް ސުލްޠާމް މުޙައްމަދު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވުމުގެ ސަތޭކަ ވަރަކަށް އަހަރު ކުރީން އަވަހާރަ ވި މަޝްހޫރު ޢާލިމް އިމާމް އިބްނުލް ޤައްޔިމް ލިޔުއްވި އަޙްކާމް އަހުލުއް ޛިއްމާ މި ފޮތުގައި "الضَّرْبُ الثَّانِي مِنَ الْبِلَادِ" މި ސުރުޚީގެ ދަށުން ލިޔުއްވައިފައި ވާ ފަޞްލުގައި، "مَا فُتِحَ عَنْوَةً" މި ސުރުޚީގެ ދަށުން ލިޔުއްވައިފައި ވާ ބަޔާން ބައްލަވާށެވެ!\nފިޤުހީ ބަޙުޘްތަކުގެ ތެރެޔަށް ނުވަދެ، ސީދާސާދާ ގޮތަކަށް ދަންނަވަނީ ނަމަ، އަންނަނިވި ތިން ޝަރުޠު ފުރިހަމަ ވާ ޙާލަތުގައި، ފައްޅިޔެއް މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތް ހުރަސް އަޅާ ކަމެއް ނޫނެވެ.\n1. އެކަން ކުރެވެނީ ގަދަބާރުން، ގަދަބަދަވިކަމުން، ފައްޅީގެ މިލްކުވެރިކަން އޮންނަ ނަޞާރާ ނުވަތަ ޔަހޫދީ ޖަމާޢަތުގެ މީހުންގެ ނުރުހުމުގައި ކަމަށް ނުވުން.\n2. އެކަން ކުރެވެނީ، ފައްޅި ހުންނަ ތަނެއްގައި އުޅޭ، އެ ފައްޅީގެ ބޭނުން ކުރާ ނަޞާރާ ނުވަތަ ޔަހޫދީ ޖަމާޢަތުގެ ރައްޔިތުންގެ އަޅުކަން ކުރުމުގެ ޙައްޤަށް ހުރަސް އެޅޭ ގޮތަށް ކަމުގައި ނުވުން.\n3. އެކަން ކުރެވެނީ އިސްލާމީ ދައުލަތާއި މުސްލިމުންގެ މަޞްލަޙަތުގައި އެކަން ކުރުން ލާޒިމު ނުވަތަ ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންތެރި ވެފައި ވާ ޙާލަތެއްގައި ކަމަށް ވުން.\nދެން، ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވެވީ މި ތިން ޝަރުޠު ފުރިހަމަ ވާ ޙާލަތުގައިތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބަލައިލަމާ ހިންގަވާށެވެ!\nފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވުމަށް ފަހު، ކަންކަން ހިނގައިގެން ދިޔަ ގޮތް ވަނީ ތާރީޚުގައި ވަރަށް ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާން ކުރެވިފައެވެ. މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން ވެސް، އަދި ނަޞާރާއިންގެ ތެރެއިން ވެސް އެތައް ބަޔަކު އެ ހާދިސާގެ ޚަބަރުތައް ވަނީ ރާދަވަޅިތަކުގައި ލިޔެ ރިކޯޑު ކޮށްފައެވެ. މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރި އިރު ހުންނެވި އަންބަރާޠޫރު ކޮންސްޓޭންޓިން އެގާރަވަނަ ޕެލައެލޮގޫސް ގެ ކާތިބުއްސިއްރު، އަދި އޭނާގެ އަރިސް ރަޙްމަތްތެރިޔާ، އަދި މަޝްހޫރު ބައިޒެންޓައިން ރާދަވަޅި ލިޔުންތެރިޔާ ޖޯރޖް ސްޕްރޭންޓޒެސް އަކީ އެ ހާދިސާގެ ރިކޯޑު ލިޔުއްވި ބެއިފުޅެކެވެ. އޭނާ މުސްލިމުން ދެކެ އިންތިހާޔަށް ނަފްރަތު ކުރެއްވިއެވެ. ފާތިޙް ސުލްޠާންގެ އިސްތަށިފުޅުގައި ދޮގު އެތައް އިލްޒާމެއް އަޅުއްވަވައިގެން ވެސް ލިޔުއްވައިފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ލިޔުއްވުމުގައި ވެސް އެމަނިކުފާނު އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވެވީ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ޕެޓްރިއާރކް އާއި، ޝަހަރުގެ ނަޞާރާއިންގެ ލީޑަރުންނާއި، ނަޞާރާއިން ނުރުހި ތިއްބައި، ނުވަތަ އެކަމާ ދެކޮޅަށް ޝަކުވާ ކޮށް އިޢުތިރާޟު ކުރަމުން ގެންދަނިކޮށް ކަމުގައި ބުނާ ހަމަ އެންމެ ޖުމުލައެއް ވެސް ނެތެވެ. ރޯމަން އަންބަރާޠޫރިއްޔާގެ ތާރީޚު އެންމެ ތަފްޞީލުކޮށް ލިޔުއްވި މަޝްހޫރު މުއައްރިޚް އެޑްވަރޑް ގިބޯން 1776 މ. އާއި 1789 މ. އާ ދެމެދުގައި ޝާއިޢު ކުރެއްވި ދަ ހިސްޓްރީ އޮފް ދަ ޑެކްލައިން އެންޑް ދަ ފޯލް އޮފް ދަ ރޯމަން އެމްޕަޔަރގެ ހަވަނަ ޖިލްދުގައި، 68 ވަނަ ބާބު ޚާއްޞަ ކުރެވިފައި ވަނީ މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރި ޙާދިސާޔަށެވެ. އެ ބާބުގައި ވެސް ފާތިޙް ސުލްޠާން އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވިކުރެއްވުމާ ދެކޮޅަށް ނަޞާރާއިން އެއްވެސް ގޮތަކުން ނުރުހި، އިންކާރު ކޮށް، ޝަކުވާ ކޮށް ހެދި ވާހަކައެއް ނެތެވެ.\nތެދުފުޅެކެވެ! ފަހުގެ ދައުރުތަކުގައި ނަޞާރާއިންގެ ތެރެއިން އެކަމާ މެދު ނުރުހުމާއި ރުޅިވެރިކަމުގެ އަޑުތައް އިވެމުން ދިޔައެވެ. މިހާރު ވެސް އެފަދަ އަޑުތައް އެބަ އިވެއެވެ. ނަމަވެސް މުހިއްމީ އެއިރު ޝަހަރުގައި ތިބި ނަޞާރާއިން ޢަމަލު ކުރި ގޮތެވެ. އެމީހުން އެކަމާ ދެކޮޅު ހެދި ހެއްޔެވެ؟ އިންކާރު ކޮށް އިޢުތިރާޟު ކުރިހެއްޔެވެ؟ އެހެން ނުހެއްދެވުމަށް ފާތިޙް ސުލްޠާންގެ އަރިޔަހުގައި ދެންނެވި ހެއްޔެވެ؟ އެމީހުންގެ އެއްވެސް ރިކޯޑަކުން، އެއްވެސް ލިޔުމަކުން، އެކަމާ މެދު އެމީހުން ނުރުހި ތިބިކަން އެނގޭހެއްޔެވެ؟ އެފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ފެންނާން ނެތް ނަމަ، އެއިގެ މާނަޔަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ މި މަޒުމޫނުގައި ކުރީން ވެސް ދެންނެވުނު ފަދައިން، ފާތިޙް ސުލްޠާން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވުމަށް ފަހު، ޝަހަރުގެ ނަޞާރާ ރައްޔިތުންގެ ލޯތްބާއި އިޙުތިރާމު އެންމެ ބޮޑަށް ލިބިވަޑައިގެން ހުންނެވި އެއް ބެއިފުޅެއް ކަމުގައި ވާ ގެނާޑިޔުސް ސްކޮލޭރިޔުސް ޝަހަރުގެ ޕެޓްރިއާރކްގެ މަޤާމަށް އިންތިޚާބު ކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހުރިހައި ކަންތައްތަކެއް ދައުލަތުގެ ފަރާތުން އިންތިޒާމު ކޮށްދެއްވިއެވެ. ޚުދު ސުލްޠާންގެ އަތްޕުޅުން އޭނާޔަށް މަޤާމުގެ ރަމްޒީ އަސާކޮޅާއި މަންތާލަކޮޅު ދެއްވިއެވެ. އެ ރަސްމިއްޔާތުގައި ދެ ބެއިފުޅުން އެއް ސުފުރާޔަކުން ފަރީއްކުޅުއްވިއެވެ. އަޔާސޯފްޔާ "ފޭރިގަތް ލުޓޭރެއްގެ" އަތުން މަޤާމުގެ ރަސްމީ ފަތްކޮޅާއި، އަސާކޮޅާއި، މަންތާލަކޮޅު ލިބިވަޑައިގަތުމަށް ގެނާޑިޔުސް ސްކޮލޭރިޔުސް އެއްބަސް ވެވަޑައިގަތީ ބާވައެވެ! އަޔާސޯފްޔާ "ފޭރިގަތް ލުޓޭރެއްގެ" ސުފުރާއިން އޭނާ ފަރީއްކުޅުއްވީ ބާވައެވެ! އޭނާޔަކީ ހަމައެކަނި އެ ދުވަސްވަރުގެ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގައި ތިއްބެވި ނަޞާރާ ޢިލްމުވެރީން ކުރެ ފުންނާބު އުސް ބެއިފުޅަކީއެއް ނޫނެވެ. ނަޞާރާއިންގެ ތާރީޚުގައި ވެސް، އޭނާޔަކީ ކުރީ ސަފުން ފާހަގަ ކޮށްލެވޭ ޢިލްމުވެރިޔެކެވެ. ނަޞާރާ ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ކައުންސިލްތަކުގައި ބައިވެރި ވެވަޑައިގަތް، ނަޞާރާ ދުނިޔޭގެ ލީޑަރެކެވެ. މަޝްހޫރު ފަލްސަފާވެރިޔެކެވެ. ނަޞާރާ ދީނުގެ ޢިލްމުތަކާއި މަޒްހަބީ ތަފާތުތަކާ ބެހޭގޮތުން އެތައް ފޮތްތަކެއް ލިޔުއްވި މުޞައްނިފެކެވެ. އޭނާ އަޔާސޯފްޔާ "ފޭރިގަތް" ބަޔެއްގެ އުނގުތެރެޔަށް ވެއްޓިވަޑައިގަތީ ބާވައެވެ! އެއީ ވީ ގޮތް ކަމުގައި ވަނީ ނަމަ، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ނަޞާރާއިންގެ ތެރެއިން އެކަމާ ދެކޮޅަށް އެއްވެސް ބަޔަކު ނުނުކުތީ ބާވައެވެ! ގެނާޑިޔުސްގެ ޢަމަލުފުޅުތަކުން ބަރީއަ ވެ، "ތިޔަ ވެވަޑައިގަންނަވަނީ ޚިޔާނާތޭ" މިހެން ބުނާނެ ހަމަ އެކަކު ވެސް އެމީހުންގެ ތެރޭގައި ނެތީ ބާވައެވެ! ރަނގަޅެވެ! އެއިރުގެ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ގިނަ މީހުންނަކަށް ފާތިޙް ސުލްޠާންގެ ނިންމެވުމާ ދެކޮޅަށް ތެދު ވެގަނެ، ތަޙައްދީ ކުރާކަށެއް ނުކެރޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ގެނާޑިޔުސް ފަދަ ބެއިފުޅުން ވެސް ފިނޑިފުޅުކަމުން، މުސްލިމުން ދެކެ ބިރުފުޅުން، ފާތިޙް ސުލްޠާން ގަދަބާރުން އަދި ގަދަބަދަވިކަމުން އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ހެއްދެވި އިރު، އެންމެ ކުޑަމިނުން "މާތް މަނިކުފާނޭ، ތިޔަހެން ނުހައްދަވައި އަޅުގަނޑުމެންގެ މި ފައްޅި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދޫ ކޮށްލަދެއްވުން އެދިތިބީމޭ" މި ވަރުގެ ބަސްފުޅެއް ވެސް ދަންނަވާން ކެރިވަޑައިނުގެން ތިއްބެވީ ބާވައެވެ! އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ ވެރިރަށުގައި، އެމީހުންގެ އެންމެ ބޮޑު ފައްޅީގެ ޙައްޤުގައި އެއްޗެއް ބުނާން ކެރުނު ހަމަ އެކަކު ވެސް ނެތީބާވައެވެ! އެއިރު ފައުޅުގައި އެކަމާ ދެކޮޅު ހައްދަވާން ކެރިވަޑައިނުގަތް ނަމަ، ފަހުން އަންނަ މީހުންނަށް ޓަކައި، އެތަން އަތުލެވުނީ އެބެއިފުޅުންގެ ނުރުހުމުގައޭ ވިދާޅުވެ ސިއްރު ލިޔުންގަނޑެއްހައި ހިސާބު ލިޔުއްވައިލައްވާން ވެސް ގެނާޑިޔުސް ނުވަތަ ނަޞާރާ އިސް ފާދިރީންނާއި ލީޑަރުންގެ ބެއިފުޅެއްގެ ހިތްޕުޅަށް ނޭރީ ބާވައެވެ! ގެނާޑިޔުސް އާއި އެއިގެ ފަހުން ވަޑައިގެންނެވި ޕެޓްރިއާރކުންނަށް، ފާތިޙް ސުލްޠާން އަޔާސޯފްޔާ އަތުލެއްވީ ގަދަބާރުންނޭ ވިދާޅުވާން ކެރިވަޑައިނުގަތީ ޢުޘްމާނީ މުސްލިމުންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮތް ތަނެއްގައި ދިރިއުޅުއްވާން ޖެހިވަޑައިގަތުމުން، ބިރުފުޅުން ކަމުގައި ވަނީ ނަމަ، ފުރަތަމަ ބޮޑު ހަނގުރާމަޔަށް ފަހު، 13 ނޮވެންބަރު 1918 އިން4އޮކްޓޯބަރު 1923 އަށް، ގާތްގަނޑަކަށް ފުރިހަމަ ފަސް އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ޔޫރަޕުގެ ނަޞާރާ އިއްތިޙާދީ ބާރުތަކުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮތް އިރު ވެސް، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ޕެޓްރިއާރކް އެހެން ވިދާޅުނުވީ ކީއްވެގެން ބާވައެވެ! މި ސުވާލުތަކާ މެދު ވިސްނުމަށް ފަހު އަޅުގަނޑުމެން ޤަބޫލު ކުރާން ޖެހޭ ޙަޤީޤަތަކީ، އަޅުގަނޑު ހިތުން، އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ހެއްދެވުމަށް ފާތިޙް ސުލްޠާން ނިންމެވި ނިންމެވުމަށް އެއިރުގެ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ނަޞާރާއިން ދެކޮޅު ނުހަދާކަމެވެ. އެކަން ކުރެވުނީ އެމީހުން، ހިތާ ދެކޮޅަށް ނަމަވެސް، ރުހުން ދީގެން ކަމެވެ.\nދީނީ އަޅުކަމަށް ހުރަސްއެޅޭ ގޮތަށްތަ؟\nއިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި، ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިން ފަދަ ޣައިރު މުސްލިމުންގެ ވެސް، އަޅުކަން ކުރާ ތަންތަން ޙިމާޔަތް ކޮށް ރައްކައުތެރި ކުރެވެނީ ވަރަށް މުހިއްމު ސަބަބުތަކަކަށް ޓަކައެވެ. އާދެ، ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަ ތަޢާލާ ވަނީ ދުނިޔޭގައި އެ ބަޔަކު އުޅޭނެ ދީނަކަށް އުޅުމަށް މިނިވަންކަމާއި އިޚްތިޔާރު ދެއްވައިފައެވެ. އެ މިނިވަންކަމުގެ އެއް ބަޔަކީ، އޮޅުމެއް ނެތް ގޮތުގައި، އެ ބަޔަކު އުޅޭ ދީނަކަށް އަޅުކަން ކުރުމަށް ޓަކައި ފައްޅިތަކާއި ޚާނަގާހުތައް ހެދުމާއި، އެ ތަންތަނަށް ރައްކައުތެރިކަމާއި ޙިމާޔަތް ލިބިފައި އޮތުމެވެ. ހަމައެހެންމެ، ދީނީ އަޅުކަމަކީ އިންސާނުންގެ އެންމެ އަސާސީ ފިޠުރަތާއި، އިންސާނީ އިޙްސާސްތަކާއި ޝުޢޫރުތަކާއި ޖަޒުބާތުތަކުގެ އެންމެ އަސާސީ ބިންގަލާ ގުޅިފައި ހުންނަ ކަމެއް ކަމުގައި ވާ ހިނދު، އެކަމަށް ހުރަސް އެޅުމަކީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އިންސާނާޔަށް ދެއްވެވި ޤަދަރާއި ޙުރުމަތާ ވެސް ޚިލާފު، ލާއިންސާނީ، އަދި ފިޠުރަތާ ޚިލާފު، އަނިޔާވެރި ޢަމަލެކެވެ. އަދި އެއިގެ ސަބަބުން މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ހަމަނުޖެހުމާއި، ތަޅައިފޮޅުމާއި، ހަނގުރާމަތައް ހިނގުމަށް އެންމެ ޢާއްމުކޮށް މެދުވެރި ކުރުވާ އެއް ކަންތަކެވެ.\nމި ދެންނެވި ފަދަ ސަބަބުތަކަށް ޓަކައި، ޙައްޤު ހަނގުރާމައެއްގައި މުސްލިމުންނަށް ޝަހަރެއް ފަތަޙަ ކުރެވޭ ޙާލަތުގައި ވެސް، އެ ޝަހަރުގައި ތިބޭ ނަޞާރާއިން ނުވަތަ ޔަހޫދީންގެ ފައްޅިތައް ޙިމާޔަތް ކޮށްދިނުމާއި، އެތަންތަނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުދިނުން އެއީ މުސްލިމުންގެ ސިޔާސަތު ކަމުގައި ވާން ޖެހެއެވެ. އަދި އެއިން ތަނެއް މުސްލިމުންގެ ބޭނުމަކަށް ހިފާ އިރު، ފުރިހަމަ ވާން ޖެހޭ އެއް ޝަރުޠަކީ، އެ ތަނެއް މުސްލިމުންގެ ބޭނުމަކަށް ނެގުމުން، އެ ތަން ބޭނުން ކުރާ ނަޞާރާއިން ނުވަތަ ޔަހޫދީންގެ ދީނީ އަޅުކަމަށް ހުރަސް އެޅޭ ގޮތް މެދުވެރި ނުވުމެވެ. މާނަޔަކީ، އެ ޝަހަރެއްގައި ގިނަ ޢަދަދަކަށް ފައްޅި ހުރެފައި، އެއިގެ ތެރެއިން ތަނެއް މުސްލިމުންގެ ބޭނުމަށް ނެގިޔަސް، އެމީހުން އަޅުކަން ކުރުމަށް ފުދޭ މިންވަރަށް ފައްޅިތައް ހުރުމެވެ. އަދި އެ ނެގޭ ތަނަކީ، އެތަނަކަށް ލިބިގެންވާ ރޫޙާނީ ޚާއްޞިއްޔަތެއް ނުވަތަ ޚާއްޞަ މުޤައްދަސްކަމެއްގެ ސަބަބުން، އެތަނެއް ދޫކޮށްލުމަށް އެތަނެއްގެ މިލްކުވެރިކަން އޮންނަ ބަޔަކަށް އެއްބަސް ނުވެވޭނެ ފަދަ ތަނަކަށް ނުވުމެވެ. މި ނުކުތާގެ މައްޗަށް ކުރީން ވެސް ވާނީ ވާހަކަ ދެއްކިފައެވެ. މިސާލަކަށް، ޤުދުސްގައި ހުންނަ މުޤައްދަސް މަޤްބަރާގެ ފައްޅި (Church of the Holy Sepulcher) ނަންގަވާށެވެ! ނަޞާރާއިން ޤަބޫލު ކުރާ ގޮތުގައި، ޢީސާ ޢަލައިހިއް ސަލާމްގެ މާތް ހަށިކޮޅު ފަސްދާނު ވެޑުވުނު މަޤްބަރާ ހުންނަނީ އެ ފައްޅީގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެންކަމުން، އެތަން ދޫކޮށްލުމަކީ އެމީހުންނަށް އެއްގޮތަކަށް ވެސް އެއްބަސް ނުވެވޭނެ ކަމެއްކަން އިންސާނީ ބުއްދި ޤަބޫލު ކުރެއެވެ.\nއަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވިކުރެއްވުމުގެ މައްޗަށް މި ދެންނެވި ނުކުތާތަކުގެ އަލީގައި ބަލައިލަމާ ހިންގަވާށެވެ!\nބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ދައުލަތުގެ ވެރިރަށުގެ ގޮތުގައި، އަދި ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަހަރުގެ ގޮތުގައި ހާހެއްހައި އަހަރު ވާންދެން އޮތް ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލަކީ ބޮޑެތި ފައްޅިތައް ހުރި ޝަހަރެކެވެ. ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ފައްޅިތައް ހުރި ޝަހަރެކެވެ. އެ ޝަހަރުގައި ފައްޅި އެޅިފައި ހުރީ، އެއް ޒަމާނެއްގައި އެ ޝަހަރުގައި އުޅުނު ބިޔަ ނަޞާރާ އާބާދީއެއްގެ ޙާޖަތުތަކަށް ފުދޭ ވަރަށެވެ. ތާރީޚު ޢިލްމުވެރީން ލަފާ ކުރައްވާ ގޮތުގައި، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ރަން ޒަމާނުގައި، 500 މ. ހައިތަނުގައި، އެ ޝަހަރުގައި ގާތްގަނޑަކަށް ފަސް ލައްކަ މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮތެވެ. އެ އެންމެންނަކީ ވެސް ނަޞާރާއިންނެވެ. ނަމަވެސް ގާތްގަނޑަކަށް 1000 މ. އިން ފެށިގެން ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތް ބަލިކަށި ވަމުން ހީނަރު ވަމުން ދިޔަ ދިޔުމާ އެކު، އަދި 1348 މ. އިން ފެށިގެން ޝަހަރަށް އެތައް ފަހަރަކު ކުރިމަތި ވި މަޝްހޫރު ކަޅުމަރުގެ ރޯގާ (Black Death) ގެ ސަބަބުންނާ އެކު، ޝަހަރުގެ އާބާދީ މަދު ވަމުން ގޮސް، މުސްލިމުން އެތަން ފަތަޙަ ކުރި އިރު، ޝަހަރުގައި ތިބީ ފަންސާހަކަށް ހާހާއި ލައްކަޔަކާ ދެމެދުގެ ޢަދަދެއްގެ ރައްޔިތުންނެވެ. ބައެއް ރިކޯޑުތަކުގައި އެ ޢަދަދު ފަންސާސް ހާހަށް ނާރާ ކަމަށް ވެސް ބުނެވިފައި ވެއެވެ. މާނަޔަކީ، އެއިރު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގައި ޝަހަރުގައި ހުރި ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ފައްޅިތައް ބޭނުން ކުރާ ވަރަކަށް މީހުންނެއް ނެތޭއެވެ. ފާތިޙް ސުލްޠާން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވި އިރު، ޝަހަރުގެ ގިނަ ފައްޅިތަކެއް ހުންނަނީ ގާތްގަނޑަކަށް ފަޅަށެވެ. މަދު ފާދިރީންކޮޅަކާއި، ތަން ބަލަހައްޓާ މަދު ބަޔަކު ފިޔަވައި، އެހެން ބަޔަކު އެތަންތަނަށް ގާތްގަނޑަކަށް އެއްގޮތަކަށް ވެސް ނުވަންނަ ޙާލަތުގައެވެ. އެހެންކަމުން، މުސްލިމުންގެ ފަތަޙަޔަށް ފަހު، އެ ހުރިހައި ފައްޅިތަކެއް ނަޞާރާއިންގެ ފައްޅިތަކުގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓުމުގެ އެއްވެސް ޟަރޫރަތެއް ނެތެވެ. ބެހެއްޓެވި ނަމަވެސް، އެ ތަންތަން ހުހަށް، ފަޅަށް ހުރެ ވީރާނާ ވެގެން ދިޔުން ނޫން އިޙުތިމާލެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. އެހެންކަމުން، އެއިގެ ތެރެއިން ބައެއް ފައްޅިތައް ދައުލަތުގެ ބޭނުމަށް ނެންގެވުމަކީ ޙަޤީޤަތުގައި ނަޞާރާއިންގެ ދީނީ އަޅުކަމުގެ ކަންކަމަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ހުރަހެއް އެޅޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.\nދެވަނަ ކަމަކަށް، އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ އެންމެ މުޤައްދަސް ފައްޅިޔޭ، އެ ފައްޅި އެމީހުންގެ އަތުން އަތުލައިގަތުމަކީ މުސްލިމުންގެ އަތުން ކަޢްބަތުﷲ ގެފުޅު، ނުވަތަ މަސްޖިދުއް ނަބަވީ، ނުވަތަ މަސްޖިދުލް އަޤްޞާ އަތުލައިގަތުން ފަދަ ކަމަކަށޭ، އެކަމަށް ނަޞާރައިން ރުހޭނެ ކަމަކަށް ބުއްދި ޤަބޫލެއް ނުކުރެޔޭ ބުނާ ބުނުމަށް ބަލައިލަމާ ހިންގަވާށެވެ! މިއީ އޮޅުވައިލުމެކެވެ. އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ އެންމެ ބޮޑު ފައްޅީގެ ގޮތުގައި ހުރި ތަނެއް ނަމަވެސް، އެ ތަނަކީ އެމީހުންގެ ގާތުގައި ރޫޙާނީ ގޮތުން ވަކީން ޚާއްޞަ މަޤާމެއް، ޙައިޘިއްޔަތެއް، ނުވަތަ ދަރަޖައެއް ދުވަހަކު ވެސް ލިބިފައި ހުރި ތަނެއް ނޫނެވެ. އެތަން ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ މައި ފައްޅިޔަށް ވެފައި ހުރީ، އެ ތަނަކީ ބައިޒެންޓައިން ރޯމަނުންގެ ވެރިރަށުގައި ހުރި، އަދި ކްރިސްޓިޔަން ދުނިޔޭގައި ހުރި އެންމެ ބޮޑު، އެންމެ ރީތި، އަދި އެންމެ މަޝްހޫރު ފައްޅި ކަމުގައި ވާތީއެވެ. މި ދަންނަވަނިއްޔަކީ، އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ރޫޙާނީ ގޮތުން އެއްވެސް އަގެއް ހުރި ތަނެއް ނޫނޭއެއް ނޫނެވެ. އޮޅުމެއް ނެތެވެ. ކޮންމެ މިސްކިތަކީ މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި ރޫޙާނީ ގޮތުން ޚާއްޞަ ތަނަކަށް ވާ ފަދައިން، ނަޞާރާއިންގެ ގާތުގައި ކޮންމެ ފައްޅިޔަކީ ވެސް ވާނީ ރޫޙާނީ ގޮތުން މުހިއްމު، ލޮބުވެތި ތަނެއް ކަމުގައެވެ. މި ދަންނަވާ އެއްޗަކީ، އެ ތަނަކީ ވަކި ޚާއްޞަ، އާދަޔާ ޚިލާފު، ނުވަތަ އެހެން ފައްޅިތަކަށް ވުރެ ބޮޑު ރޫޙާނީ ޙައިޘިއްޔަތެއް ނުވަތަ މަޤާމެއް ލިބިފައި ވީ ތަނެއް ނޫން ވާހަކައެވެ. މި ދަންނަވަނީ، މިސާލަކަށް މުސްލިމުންނަށް ކަޢްބަތުﷲ ގެފުޅު، ނުވަތަ މަސްޖިދުއް ނަބަވީ، ނުވަތަ މަސްޖިދުލް އަޤްޞާ މުހިއްމު ވާ ގޮތަށް، އެފަދައިން، އެމީހުންނަށް އަޔާސޯފްޔާ މުހިއްމު ނޫން ވާހަކައެވެ. ކްރިސްޓިޔަނުންނަށް ޤުދުސްގައި ހުންނަ ޗާރޗް އޮފް ދަ ހޯލީ ސެޕަލްކަރ، ނުވަތގަ ރޯމުގައި ހުންނަ ސެއިންޓް ޕީޓަރޒް ބެސިލިކާ މުހިއްމު ވާ ފަދައިން، އަޔާސޯފްޔާ މުހިއްމު ނޫން ވާހަކައެވެ. އަޔާސޯފްޔާގެ ދީނީ ޙައިޘިއްޔަތަށް ވުރެ ބޮޑަށް، ގްރީކް ނަޞާރާއިންގެ ގާތުގައި މުހިއްމީ އެތަނުގެ ސިޔާސީ އަދި ސަގާފީ ޙައިޘިއްޔަތެވެ. ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ ތާރީޚަށް ބައްލަވައިލައްވައިފި ނަމަ، އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ ފަދައިން، އެ މަޒްހަބުގެ ފެށުމަކީ ޢީސާ ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ އަރިސް ޙަވާރީންގެ ތެރެއިން ބެއިފުޅެއް ކަމަށް ބެލެވޭ އެންޑްރޫވ ދި އެޕޯސްލް އެވެ. ސެއިންޓް އެންޑްރޫވ އެވެ. އެ މަޒްހަބުގެ ރޫޙާނީ ލީޑަރަކީ އޭނާއެވެ. ސެއިންޓް އެންޑްރޫވއަށް ނިސްބަތް ވާ މުޤައްދަސް ޒަޚީރާތައް ތަފާތު އެތައް ތަނެއްގައި އެބަހުއްޓެވެ. ގްރީކުގެ ޕެޓްރާސްގައި ހުންނަ ބެސިލިކާ އޮފް ސެއިންޓް އެންޑްރޫވ ނުވަތަ ކެތީޑްރަލް އޮފް ސެއިންޓް އެންޑްރޫވ ގައެވެ. އިޓަލީގެ އަމާލްފީގައެވެ. އިޓަލީގެ ސަރްޒާނާގައެވެ. ސްކޮޓްލޭންޑުގައެވެ. އަދިވެސް އެތައް ތަނެއްގައެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ އެއްވެސް ޒަޚީރާއެއް އަޔާސޯފްޔާގައެއް ނުވެއެވެ. އޭނާގެ ޤަބުރުފުޅު ފުރަތަމަ ފަސްދާނު ވެޑުވިފައި އޮތީ ޕަޓްރާސްގައެވެ. ފަހުން އެ ޤަބުރުފުޅު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލަށް ބަދަލު ކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ޤަބުރުފުޅު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގައި ވަޅުފުޅު ލެވުނީ އަޔާސޯފްޔާ ބިނާ ކުރެވުނު ސަރަޙައްދުގައެއް ނޫނެވެ. އެއިރު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގައި ހުރި އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ އެންމެ މުޤައްދަސް ފައްޅި ކަމުގައި ވާ ޗަރޗް އޮފް ދަ ހޯލީ އެޕޮސްލްސް ގައެވެ. ސެއިންޓް އެންޑްރޫވ އަށް ފަހުގައި ވެސް، ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ އެއްވެސް "ސެއިންޓެއްގެ" ހަށިކޮޅު އަޔާސޯފްޔާގައި ފަސްދާނު ވެޑުވިފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ މުޤައްދަސް ފައްޅިޔެއް ކަމުގައި ބުނެ ދައްކާ ވާހަކަތަކަކީ ވެސް ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކަތަކެކެވެ. ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވި ކުރެއްވުމުގެ މަންޒަރު ހުތުރު ކުރުމުގެ ނުބައި މަޤްޞަދުގައި ދައްކާ ވާހަކައެކެވެ.\nޢުޘްމާނީ މުސްލިމުން، އެމީހުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ދިޔަ ނަޞާރާއިންނާ މެދު ކަންތައްތައް ކުރަމުން ގެންދިޔަ އޯގާވެރިކަމާއި، މުސްލިމުންގެ ވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ނަޞާރާއިންނަށް އެމީހުންގެ ދީނަށް އުޅުމަށް ލިބިފައި އޮތް ރައްކައުތެރިކަމަކީ ތާރީޚުގައި މަޝްހޫރު ކަމެކެވެ. ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ޙިޞާރު ކުރެއްވުމުން، ޢުޘްމާނީންނާ ހަނގުރާމަ ކޮށް ޝަހަރު ދިފާޢު ކުރުމަށް ޓަކައި ރޯމަން ކެތަލިކް ޕޯޕާއި ކެތަލިކް ނަޞާރާ ޔޫރަޕުގެ އެހީ ހޯދުމުގެ ވާހަކަ ދެކެވުމުން، އެއިރު ބައިޒެންޓައިން ކަނޑުގެ ލަޝްކަރުގެ އެންމެ އިސް ކޮމާންޑަރުކަމުގެ މަޤާމުގައި އަދި ދައުލަތުގެ އިސް ވަޒީރުކަމުގައި ހުންނެވި ގްރޭންޑް ޑިޔުކް ލޫކަސް ނޮޓަރާސް ވިދާޅުވި މަޝްހޫރު ބަސްފުޅަކީ "ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ މެދުގައި ކެތަލިކް ޕޯޕްގެ ބުރުޠުލް ހުންނަ މަންޒަރު ދުށުމަށް ވުރެ އަޅުގަނޑުގެ ހިތަށް ފަސޭހައީ ތުރުކީ ފަގުޑި ހުންނަ މަންޒަރު ދުށުމެވެ" މިއެވެ. މިއީ ޝަހަރުގެ ގިނަ ބަޔެއްގެ ޝުޢޫރެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ދީނީ ލީޑަރުންގެ ޝުޢޫރެވެ. ހަމަ އެހެންމެ، މި ޙަޤީޤަތުގެ ވާހަކަ ބަޔާން ކުރައްވަމުން، ޔޫރަޕުގެ މަޝްހޫރު ފަލްސަފާވެރިޔާ އަދި ލިޔުންތެރިޔާ ވޯލްޓެއަރ ލިޔުއްވި "އެސޭ އޮން ޓޮލެރޭޝަން" ގައި ވިދާޅުވެފައި ވަނީ "ޢުޘްމާނީ ސުލްޠާން އިސްލާމް ދީން ފިޔަވައި އެހެން ދީންތަކުގެ 20 މިލިޔަން ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ޞުލްޙަވެރި މާޙައުލެއްގައި ވެރިކަން ކުރައްވަމުން ގެންދަވާ އިރު، އަދި ޢުޘްމާނީ އަންބަރާޠޫރިއްޔާގައި ގިނަ ޢަދަދަކަށް ނަޞާރާއިންނާއި ޔަހޫދީން ދިރިއުޅެމުން ގެންދާ އިރު، ޢުޘްމާނީންގެ ތާރީޚުގައި ދުވަހަކު ވެސް މއިން އެއްވެސް ބަޔަކު ވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް ޝިކާޔަތު އުފުލައި، ތޮޅޭން މަސައްކަތް ކޮށްހަދައިފައެއް ނުވާ" ކަމުގައެވެ. ސަބަބަކީތޯއެވެ! ވޯލްޓެއަރ ވިދާޅުވި ފަދައިން، އަދި އިންޞާފުވެރި މުއައްރިޚުން އަބަދުވެސް ލިޔުއްވައިފައިވާ ފަދައިން، ޣައިރުމުސްލިމުންނާ މެދުގައި މުސްލިމް ޢުޘްމާނީން ބެހެއްޓި އޯގާވެރިކަމާއި އިންޞާފުވެރިކަމެވެ.\nފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދުގެ ސިޔާސަތަކީ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ނަޞާރާ ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކައުތެރި ކޮށްދެއްވުންކަމާއި، އެމީހުންގެ ދީނީ ޙައްޤުތަކަށް ވެސް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިއްތެވުންކަން ވަރަށް ސާފެވެ. މި މަޒުމޫނުގައި ވަރަށް ޚުލާޞާކޮށް ދެންނެވުނު ބަޔާންތަކުން ވެސް އެކަން ސާފު ވާނެއެވެ. ޝަހަރުގެ ޕެޓްރިއާރކްގެ މަޤާމަށް ޖޯރޖް ގެނާޑިޔުސް ސްކޮލޭރިޔުސް އިންތިޚާބު ކުރުމުގެ ކަންކަން ގެންދެވުނު ގޮތް ހަނދާން ކޮށްލަމާތޯއެވެ! މީގެ އިތުރުން، ޝަހަރުގެ ނަޞާރާ ރައްޔިތުންގެ ފުރާނަތަކާއި މުދަލަށް ފުރިހަމަ ޙިމާޔަތް ދެއްވިއެވެ. ހަމައެކަނި ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންނަކަށް ނޫނެވެ. އަރުމީނިޔާ އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންނަށް ވެސް ރައްކައުތެރިކަން ދެއްވިއެވެ. ހަމައެހެންމެ، ނުހަނު ބޮޑު، މުހިއްމު، ތާރީޚީ އެތައް ފައްޅިޔެއް ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގައި ހުރި އިރު، އެ ތަންތަން ނަޞާރާއިންގެ ބޭނުމަށް ކުރީއްސުރެ ހުރި ގޮތަށް ބެހެއްޓެވިއެވެ. ހަމައެކަނި އެ ފައްޅިތައް ނަޞާރާއިންގެ ތަންތަނުގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓެވީއެއް ނޫނެވެ. ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ޕެޓްރިއާރކީގެ ހުރިހައި ފައްޅިތަކެއްގެ ހުރިހައި ފާދިރީންގެ އަތުން، ޒަމާނެއްގެ ކޮޅުން ވެސް، އިސްލާމީ ދައުލަތަށް އެންމެ ކުޑަމިނުން އެއްވެސް ކަހަލަ ޓެކުހެއް ވެސް ނުނެގޭނެކަމުގެ ބަސްފުޅު އެމަނިކުފާނު ސިއްކަ ޖައްސަވައި ސޮއި ކުރެއްވި ލިޔުމަކުން ދެއްވެވީ ވެސްމެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެމަނިކުފާނުގެ ސިޔާސަތަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ ރޫޙާ އެއްގޮތަށް، ނަޞާރާއިންގެ ދީނީ ޙައްޤުތަކާއި އެމީހުންގެ ފައްޅިތައް ވެސް ޙިމާޔަތް ކޮށްދެއްވުންކަން އެއީ ބަޙުޘްތަކެއް ކޮށްގެން ބަޔާން ކޮށްދޭން ޖެހޭ ވަރަށް ވުރެ ސާފުކޮށް ފެންނާން އޮތް ޙަޤީޤަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، މިފަދަ ސިޔާސަތެއްގެ ސިޔާޤުގައި، އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވި ކުރެއްވުމަކީ، ނަޞާރާއިންގެ އަޅުކަމަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ހުރަހެއް ނޭޅޭ ގޮތަށް، އިސްތިސްނާ ޙާލަތުތަކެއްގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއްގެ ގޮތުގައި، ކުރެއްވި ކަމެކެވެ.\nމަޞްލަޙަތަށް ޓަކައި ލާޒިމުތަ؟\nފާތިޙް ސުލްޠާނަށް އަޔާސޯފްޔާ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ މައި މަރުކަޒުގެ ގޮތުގައި، ކުރީންވެސް އެތަން ހުރި ގޮތަށް ބެހެއްޓެވުނީހެވެ. އެހެން ހެއްދެވި ނަމަ، މުސްލިމުން ނަޞާރާއިންނާ މެދު ޢަމަލު ކުރަމުން އައި ރިވެތި ގޮތުގެ އިތުރު ނަމޫނާޔަކަށް ވެސް އެކަން ވީހެވެ. ނަމަވެސް އެމަނިކުފާނު ނިންމެވީ އެތަން އަތުލައްވައި މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވުމަށެވެ. ސުވާލަކީ، ދައުލަތުގެ ޢާއްމު ސިޔާސަތާ ޚިލާފަށް އެހެން ހެއްދެވީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ. ދައުލީ ސިޔާސަތުގެ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، އެ ނިންމެވުން މުހިއްމު ވާ، އަދި އެއީ އިސްލާމީ ދައުލަތާއި މުސްލިމުންގެ މަޞްލަޙަތަށް ޓަކައި ބޭނުންތެރި ނިންމެވުމެއް ކަމުގައި ވާ މައިގަނޑު ތިން ސަބަބެއް ފާހަގަ ކުރެވެއެވެ.\nފުރަތަމަ ސަބަބަކީ، އަޔާސޯފްޔާގެ ޙައިޘިއްޔަތެވެ. މީސްތަކުންގެ ސިކުނޑީގައި އެތަނަށް ދެވިފައި އޮތް މަޤާމެވެ. އެތަނުގެ ޝަޚްޞިއްޔަތެވެ. އެތަނުގެ ޝަނާކަތު ނުވަތަ "އައިޑެންޓިޓީ" އެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ފައްޅިޔެއް ނޫނެވެ. ހަމައެކަނި ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ ބޮޑުފައްޅިޔެއް ނޫނެވެ. ހަމައެކަނި ދީނީ އަޅުކަމުގެ މަރުކަޒެއް ނޫނެވެ. ޖުސްޓިނިޔަން އެއްވަނަ އެތަން ބިނާ ކުރެއްވީ ހަމައެކަނި ދީނީ ބިނާއެއް، ނުވަތަ އަޅުކަމުގެ މަޤާމެއް ހެއްދެވުމުގެ މަޤްޞަދުގައެއް ނޫނެވެ. ހުރިހައި ގޮތަކުން ވެސް، އަޔާސޯފްޔާ ބިނާ ކުރެވުނީ ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތުގެ އާރާއި ބާރާއި، މުއްސަނދިކަމާއި، ދީނީ ޝަޚްޞިއްޔަތާއި، މަތިވެރިކަމުގެ ރަމްޒެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ދުވަހުއްސުރެ، އެ ތަނަކީ ބައިޒެންޓިން ރޯމަން ދައުލަތުގެ ސިޔާސީ އަދި ސަގާފީ ޝިޢާރެކެވެ. އެ ދައުލަތުގެ ރަސްކަމުގެ އާރާއިބާރުގެ ރަމްޒެކެވެ. އެތަން ޢިމާރާތް ކުރެވުނީއްސުރެ، ބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ތަޚުތުގައި އައު ރަސްކަލަކު ވެޑުވެނީ އެތަނުގައި ބޭއްވޭ ރަސްމިއްޔާތެއްގައެވެ. އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ރަމްޒެކެވެ. އެ ޝަހަރުގެ ނަޞާރާ ޝަޚްޞިއްޔަތުގެ ދިދައެވެ. ޝަހަރުގެ ބައިޒެންޓައިން، އަދި ނަޞާރާ ސަގާފަތުގެ ހިތެވެ. ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލަކީ ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ އަދި ބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ދައުލަތުގެ މައި މަރުކަޒުކަން މުޅި ދުނިޔެއަށް އިޢުލާން ކުރާ ތަނެއްގެ ގޮތުގައި އެއްހާސް އަހަރު ވާންދެން ހުރި އެންމެ ވަރުގަދަ ނިޝާނެވެ. ކޮންމެ ދިމާޔަކުން ޝަހަރަށް އަންނަ މީހަކަށް ވެސް، އެންމެ ފުރަތަމަ އެ ޝަހަރުގެ މަލައިން ފެންނާނީ އަޔާސޯފްޔާގެ އުފުލިގެންވާ ގުއްބެވެ. އެ ގުއްބުގެ ކުރިޔަށް އުފުލައިލެވިފައި ހުންނަ ނަޞާރާ ޞަލީބެވެ. އެ ޞަލީބު އެގޮތަށް ހުރުމީ، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ދުލުން "އަހަރެންގެ ދީނަކީ ނަޞާރާ ދީނޭ" ބުނެ ކުރާ އިޢުލާނެކެވެ. އެހެންކަމުން، އަޔާސޯފްޔާ ނަޞާރާއިންގެ ފައްޅިޔެއްގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓެވުމަށް، އެ ޝަހަރު ފަތަޙަ ކުރެއްވި މުސްލިމް ރަސްގެފާނުގެ ހިތްޕުޅު ސުކޫނު ވެގެން ނުދާނެކަން އެއީ ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް ވިސްނޭވަރުގެ ޙަޤީޤަތެކެވެ. އަޔާސޯފްޔާ ފައްޅިޔެއްގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓެވި ނަމަ، މުސްލިމުންގެ އަތްމައްޗަށް އެ ޝަހަރު ފަތަޙަ ވުން ފުރިހަމައެއް ނުވެއެވެ. އަޔާސޯފްޔާގެ ބޮޑު ގުއްބުގެ ބޮޑު ޞަލީބަކީ މުސްލިމުންނަށް އެ ޝަހަރު ފަތަޙަ ކުރެވުނަސް، އެ ޝަހަރުގައި އިސްލާމީ އެންމެ ބޮޑު ރަސްކަމުގެ ތަޚްތު ހުއްޓަސް، އެ ޝަހަރަކީ މުސްލިމުންނަށް ބީރައްޓެހި ތަނެއްކަމުގެ އިޢުލާނެކެވެ. އެ ޝަހަރުގެ ބައިޒެންޓައިން އަދި ނަޞާރާ ޝަޚްޞިއްޔަތު ދެމިގެން ވާކަމުގެ އިޢުލާނެކެވެ. ހަމައެހެންމެ، އަޔާސޯފްޔާ އެ ގޮތުގައި ހުރުމަކީ، މުސްތަޤުބަލުގައި ބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ރަސްކަން އަލުން ހިން ދެމިލުމަށް ދެވޭ ދަޢުވަތެއް ކަމުގައި މެނުވީ ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދުގެ ނަޒަރުފުޅަށް ފެނިވަޑައިގަންނަވާނޭ ކަމަކަށް ނުބެލެވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަޔާސޯފްޔާ ބައްލަވައިގަނެ، މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވުމުގައި، ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދުގެ ނިޔަތާއި މަޤްޞަދު ބައްޓަން ވެގެން ދިޔައީ މި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ކަމުގައި ވުން އެކަށީގެން ވެއެވެ. އަދި، މި ގޮތްގޮތުން ވިސްނާ އިރު، އަޔާސޯފްޔާ އެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓުމަކީ އެމަނިކުފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އޮންނާނެ އިޚްތިޔާރެއް ނޫނެވެ. އެގޮތަކަށް އެމަނިކުފާނަށް އެއްބަސް ވެވަޑައެއްނުގެންނެވޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެތަން މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވެވީއެވެ. އެގޮތުން، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު، ނަޞާރާ ބައިޒެންޓިޔަން ޝަޚްޞިއްޔަތަކުން އިސްލާމީ ޝަޚްޞިއްޔަތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވީއެވެ. އެއީ ނަޞާރާއިންގެ އަތުން އެމީހުންގެ ފައްޅިޔެއް އަތުލެއްވުމުގެ ސިޔާސަތެއްގެ ދަށުން، އެފަދަ ނިޔަތެއްގެ ދަށުން ކުރެއްވެވި ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި ކީއްތޯއެވެ! ދައުލީ ސިޔާސަތުގެ ޢަމަލީ ޙަޤީޤަތްތައް ނިޔާ ކުރާ ގޮތުގެ މަތީން، އެމަނިކުފާނަށް އެކަން ކުރެއްވުން މަޖުބޫރު ވެ، ލާޒިމު ވެގެން ވާތީ ކުރެއްވެވި ކަމެކެވެ.\nދެވަނަ ސަބަބު ގުޅެނީ، އަޔާސޯފްޔާ ބަލަހައްޓައި ދެމެހެއްޓުމަށް ޓަކައި ކުރާން ޖެހޭ ބޮޑު ޚަރަދާއި، ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތުގެ މާލީ ޙާލަތު ހުރިގޮތުން އެތަން ވީރާނާ ވެފައި ހުރި ވަރާއި، އަދި މުސްލިމުންގެ ފުތޫޙާތަށް ފަހު ޝަހަރުގެ ނަޞާރާއިންނަށް އެތަން ބެލެހެއްޓުމުގެ އެއްވެސް މާލީ ޤާބިލިއްޔަތެއް ނެތުމާއެވެ. ބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ދައުލަތުގެ ސަރަޙައްދު ކުޑަ ވެ، ދައުލަތުގެ އާރާއިބާރު ދަށަށް ގޮސް، ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތަކާއި މާލީ ކެރިފޯރުންތެރިކަމާއި މުއްސަނދިކަން މުޅީން އަޑި އަޅައިލައިގެން ދިޔުމަށް ފަހު، މުޅި ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ވެސް އޮތީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވީރާނާ ވެ، ފަޅު ވެފައި ވާ ޝަހަރަކަށް ވެފައެވެ. ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވި އިރު، އަޔާސޯފްޔާ ހުރި ޙާލަތުގެ ވާހަކަ ތާރީޚުގެ އެތައް ލިޔުންތަކެއްގައި ބަޔާން ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އެ ލިޔުންތައް ދިރާސާ ކުރައްވައިގެން، ތާރީޚުގެ ފޮތްތައް ލިޔުއްވި އެތައް ބެއިފުޅުންނެއް އެ ވާހަކަތައް ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާން ކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. އެފަދަ އެއް ބެއިފުޅަކީ "އަޔާސޯފްޔާ: އަ ހިސްޓްރީ" މި ނަމުގައި އަޔާސޯފްޔާގެ ތާރީޚެއް ލިޔުއްވި ރިޗަރޑް ވިންސްޓަނެވެ. އޭނާގެ ފޮތުގައި ބަޔާން ކުރައްވައިފައި ވާ ގޮތުގައި، ބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ދައުލަތް ބަލިކަށި ވަމުން ދިޔަ ވަރަކަށް، އަޔާސޯފްޔާއާ މެދު ދިޔައީ އިހުމާލު ވެވެމުންނެވެ. 1391 މ. ގައި ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވި ސްޕޭނުގެ މަންދޫބު ގޮންޒާލޭޒް ޑި ކްލެވިޔޯގެ ބަޔާނުން އެނގޭ ގޮތުގައި، އެއިރު ވެސް އަޔާސޯފްޔާގެ ގޯތީގެ މައިދޮރޯށި ހުރީ ހަލާކު ވެ ވީރާނާ ވެފައެވެ. އޭގެ ދުވަސްކޮޅެއް ފަހުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވި އިޓަލީގެ ދަތުރުވެރިޔާ ކްރިސްޓޮފޯރ ބުއޮންޑެލްމޯންޓީގެ ބަހުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ގުއްބު ފިޔަވައި، ދެން ތަންތަން ހަލާކު ވެ ވީރާނާ ވެފައި ނުވާ ހަމަ އެންމެ ތަންކޮޅެއް ވެސް ފައްޅީގައި ނެތެވެ. އިސްވެ ދެންނެވުނު ފަދައިން، ޝަހަރުގެ އާބާދީ މަދު ވެގެން ދިޔަދިޔުމީ ވެސް މީގެ ވަރަށް ބޮޑު ސަބަބެކެވެ. އެހެންކަމުން، ޝަހަރުގެ ވަރަށް ގިނަ ޢިމާރާތްތައް ވެސް ހުރީ ނުބެލެހެއްޓި، ވީރާނާ ވެގެން ދިޔުމާ ކައިރީގައެވެ. އެއިގެ ތެރެއިން އެއް ތަނަކީ އަޔާސޯފްޔާއެވެ. އިތުބާރު ހުރި އެތައް ތާރީޚީ މަޞްދަރަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރި އިރު، އަޔާސޯފްޔާ އަކީ އެންމެ ކުޑަމިނުން ރަނގަޅަށް ފޮޅައި ބެލެހެއްޓުމުގެ ކަންކަން ވެސް ކުރެވޭ ތަނެއް ނޫނެވެ. ތަނަކީ ޢިމާރާތް ކުރުމުގައި ވަރަށް ބޮޑު މައްސަލައެއް ހުރި ތަނެއްކަން ކުރީން ވެސް ވާނީ ފާހަގަ ކުރެވިފައެވެ. އެއީ ތަނުގެ ތަނބުތަކާއި ފާރުތަކުގެ އޮނިގަނޑަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ހިފަހައްޓައިލެވޭ ވަރަށް ވުރެ ބޮޑު ބަރު ގުއްބެއް ތަނުގައި ހުރުމެވެ. އަޔާސޯފްޔާގެ ތާރީޚުގައި މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރުމުގެ ކުރީން ވެސް، އެތައް ފަހަރަކު އެ ގުއްބު ހަލާކު ވެ، ބައެއް ފަހަރު އެކީ ވެއްޓިގެން ހަދާން ވެސް ޖެހިފައި ވެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ބެލެހެއްޓުމާއި މަރާމާތުގެ ޚަރަދު އިންތިހާޔަށް ބޮޑު ޢިމާރާތެކެވެ. މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރުމާ ހަމަޔަށް ދިޔަ އިރު، އެކަން ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރާ ވަރުގެ މާލީ ޤާބިލިއްޔަތެއް ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ދައުލަތަކު ނެތެވެ. އެހެންކަމުން، ވަރަށް ގިނަ ތާރީޚީ ބެއިފުޅުން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި، މުސްލިމުން އެތަން ފަތަޙަ ކުރުމަށް ފަހު، މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކޮށްގެން އެތަން މަރާމާތުކޮށް، އެތަނުގެ ޢިމާރާތުގެ އޮނިގަނޑު ވަރުގަދަ ކުރުމަށް ޓަކައި އެތައް މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށް، ޢިމާރާތަށް ސަޕޯޓު ލިބޭ ގޮތަށް ހަތަރު މުންނާރާއި އިތުރު ބައިތައް ބިނާ ކޮށް ނުހެދި ނަމަ، ދަހަތަކެއްގެ ތެރޭގައި އަޔާސޯފްޔާ ހަލާކު ވެގެން ދިޔުމަކީ ޔަޤީން ކަމެކެވެ. މުސްލިމުން ޝަހަރު ފަތަޙަ ކުރުމަށް ފަހު، ޝަހަރުގެ ނަޞާރާއިންނާ ތަން ޙަވާލު ކުރި ނަމަވެސް، އެމީހުންގެ ކިބަޔަކު އެތަން ބަލަހައްޓާނޭ ޤާބިލިއްޔަތެއް ނެތެވެ. މި ނުކުތާޔަށް ވިސްނުމުން ވެސް، ދައުލީ ސިޔާސަތުގެ ގޮތުން އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ އެތަން މުސްލިމުން ބަލަހައްޓާ، މުސްލިމުންގެ މިސްކިތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރުން ކަމަށް ޤަބޫލު ކުރާން ޖެހެއެވެ.\nތިންވަނަ ސަބަބަކީ، މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރުމަށް ފަހު، ޝަހަރުގައި މުސްލިމުން އަޅުކަން ކުރާނެ މިސްކިތެއް ހެދުމުގެ ޟަރޫރަތެވެ. މިސްކިތްތަކެއް ބިނާ ކުރުމަކީ ވެސް އެއްގޮތެވެ. ނަމަވެސް، ކުރީން ވެސް ދެންނެވި ފަދައިން، ޝަހަރުގައި ނަޞާރާއިންގެ ބޭނުންތަކަށް ފުދޭ ވަރަށް ވުރެ ގިނައިން ފައްޅިތައް ހުރެ، އެއިގެ ތެރެއިން އެތައް ތަނެއް ފަޅަށް ހުރެ ވީރާނާ ވަމުން ދިޔަ އިރު، އެތަންތަން މިސްކިތްތަކަށް ބަދަލު ކުރުމަކީ ޚަރަދު ކުޑަ، ފަސޭހަ، އަވަސް، އަދި އެއްވެސް ބަޔަކަށް އެކަމަކުން ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނެ ކަމެއް ކަމުގައި ވަނީ ނަމަ، ވަލިއްޔުލްއަމްރަށް އެކަމުގެ އިޚްތިޔާރު ނޯންނާންވީ ސަބަބަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ ހަމައެހެންމެ، އެގޮތުން ބައެއް ފައްޅިތައް މިސްކިތްތަކަށް ބަދަލު ކުރާ އިރު، އަޔާސޯފްޔާ ފަދަ، ދީނީ ފައްޅިޔެއްގެ އިތުރުން، ސިޔާސީ، ސަގާފީ، އަދި އިޖުތިމާޢީ މަރުކަޒެއްގެ ގޮތުގައި، އަދި ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ މޫނުމަތި ކަމުގައި ވާ ތަނެއް، މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރުމަކީ އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ މަޞްލަޙަތު ނިޔާ ކުރާ ގޮތް ކަމުގައި ވާނެކަން ޔަޤީނެވެ.\nމި ދެންނެވި ނުކުތާތަކުގެ ޚުލާޞާޔަކީ މިއެވެ.\nފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ހެއްދެވީ ގަދަބަދަވިކަމުން، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ނަޞާރާއިން ނުރުހި ތިއްބައިކަމަށް ބުނެވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތެވެ. އެތަން މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވެވީ ނަޞާރާއިންގެ އަޅުކަމުގެ ޙައްޤަށް ހުރަސް އެޅިގެން ހިނގައިދާނެ ގޮތަކަށެއް ނޫނެވެ. ހަމައެހެންމެ، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަޔަށް ފަހު، އަޔާސޯފްޔާގެ މަޤާމާއި ޝަޚްޞިއްޔަތާ އެކު، ކުރީން ހުރި ގޮތަށް އެތަން ބެހެއްޓުމަކީ އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ މަޞްލަޙަތު ނިޔާ ކުރާ ގޮތެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، އެމަނިކުފާނު އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވެވި ކުރެއްވެވުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާ ޚިލާފަށް ކުރެއްވެވި ކަމެކޭ ބުނެވޭނެ ހަރުދަނާ އެއްވެސް އަސާސެއް ނެތެވެ. މި ދަނޑިވަޅުގައި އަޅުގަނޑުމެން ފާހަގަ ކުރާން ޖެހޭ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ކަމަކީ، ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވި އިރު ވެސް، އަދި އެއިގެ ފަހުން ފައްސަތޭކަ އަހަރު ވާންދެން އެތަން މިސްކިތެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި އިރު ވެސް، މުސްލިމް ޢިލްމުވެރީން އެމަނިކުފާނު އެކަން ކުރެއްވީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާ ޚިލާފަށޭ ވިދާޅުވެފައި ނުވާކަމެވެ.\nބައެއް ބެއިފުޅުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރުމަކީ، އަދި މިސްކިތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރުމަކީ، އެއިގެ ސަބަބުން ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ ރުޅިވެރިކަމާއި ނަފްރަތު މުސްލިމުންނަށް އަމާޒު ވެގެން ދާނެ ސަބަބެކެވެ. މިއީ ވެސް އަޅުގަނޑަށް ފެންނަ ފެނުމުގައި އޮއްޓަރެއް ނެތް ވާހަކައެކެވެ. ކީރިތި މާތް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި، ބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ރަސްގެފާނު ހިރަޤުލް އަޢުޡަމްގެ ސިޔާސަތާއި އަމުރުފުޅުގެ ދަށުން، ނަބިއްޔާގެ މަންދޫބު ޙާރިޘް ބިން ޢުމައިރުލް އަޒްދީ ޝަހީދު ކޮށްލައިގެން، ބައިޒެންޓައިން ރޯމަން ނަޞާރާއިން މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް އެންމެ ފުރަތަމަ ހަނގުރާމަ އިޢުލާން ކުރީ، މުސްލިމުން އަޔާސޯފްޔާ އަތުލީމާ އެކަމާ ރުޅި އައިސްގެންތޯއެވެ؟ މުސްލިމުންގެ ބަތާ ކައިގެން އުޅެމުން، ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ފާދިރީ އަދި ނަޞާރާ ލިޔުންތެރިޔާ ޖޯން އޮފް ދަމަސްކަސް އިތުރު ނަބިއްޔާއާ ދެކޮޅަށް ހުތުރު ވެގެންވީހައި އެއްޗެތި ގޮވައި، ދޮގު ތުހުމަތުތައް ކޮށް، އިސްލާމް ދީނަށާއި މުސްލިމުންނަށް ހުތުރު އެއްޗެތި ގޮވުމުގެ ބޮޑު ސިލްސިލާއެއް ފަށައި، ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންގެ ޢިލްމީ ސަގާފަތުގެ އެއް ދާއިރާޔަކީ އިސްލާމް ދީނުގެ ނަބިއްޔާއަށާއި އިސްލާމް ދީނަށް ނަފްރަތްތެރި ހުތުރު އެއްޗެތި ގޮވައި ލިޔުންތައް ލިޔުން ކަމުގައި ހެދީ، މުސްލިމުން އަޔާސޯފްޔާ އަތުލީމާ އެކަމާ ރުޅީންތޯއެވެ! ނޫނެކެވެ! މުސްލިމުން އަޔާސޯފްޔާ އަތުލިޔަސް، އަތުނުލިޔަސް، އެތަން ފައްޅިޔަކަށް ހެދިޔަސް، އެތަން ނަޞާރާއިންނަށް ދިނަސް، އެއުރެން މުސްލިމުންގެ މައްޗަކަށް ހިތް ހެވެއް ނުވާނެއެވެ! އަޔާސޯފްޔާ އަނބުރައި ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިންނަށް ދީފި ނަމަ، "އާޚިރުއް ޒަމާނުގައި" އިސްލާމް ދީނަށް ނަޞުރު ދޭން ރޫސީންނާއި ގްރީކުން ލަޝްކަރު ހަދައިގެން އަންނާނެ ވާހަޔަކާއި، އެމީހުންނާ ނުލައި މުސްލިމުންނަށް "އާޚިރުއް ޒަމާނުގެ މަލްހަމާގައި" ނަޞްރެއް ނުލިބޭނެ ވާހަކަޔަކީ އެއްވެސް އަސާސެއް ނެތި ބަޔަކު ދައްކަމުން ގެންދާ "ފެންޓަސީ" ވާހަކަތަކެވެ. ނަޞްރަކީ ﷲ ގެ ޙަޟުރަތުން އަންނަ އެއްޗެކެވެ.\nފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަޔާސޯފްޔާ އެމަނިކުފާނުގެ ބާރުފުޅުގެ ދަށަށް ގެންނެވީ، ހަނގުރާމައެއްގައި ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވުމަށް ފަހުގައެވެ. ޙައްޤު ގޮތުގައި ކުރެއްވި ހަނގުރާމައެއްގައެވެ. ނަޞާރާ ދީނުގެ މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިޔާ ސެއިންޓް އޮގަސްޓީން އޮފް ހިޕޯ (St. Augustine of Hippo) ގެ ޢިބާރާތަކުން ދަންނަވާ ނަމަ، "ޢަދުލުވެރި ހަނގުރާމަ" (Just War) އެއްގައެވެ. އެއީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ؟ އާދެ، މި މަޒުމޫނުގެ ފުރަތަމަ ބައިގައި ދަންނަވައިލެވުނު ފަދައިން، ކީރިތި މާތް ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަޔާތްޕުޅުގައި، ނުޙައްޤު އަދި އަނިޔާވެރި ގޮތުގައި އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ ސަފީރަކު ޝަހީދު ކޮށްލައިގެން، މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ ފެށީ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ދަރުބާރުންނެވެ. ބައިޒެންޓައިން ރޯމަނުންގެ ރަސްކަމުގެ ފަރާތުންނެވެ. އެ ހަނގުރާމަ، ތަފާތު އެކިއެކި އެޕިސޯޑުތަކުގެ ސިފައިގައި 800 އަހަރު ވާންދެން ހިނގަމުން ދިޔައެވެ. މި ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި، މި ދެ ބާރު ވެސް ގެންދިޔައީ އެއް ބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކުގެ މައްޗަށް ފުރިހަމަ ފަތަޙައެއް ހޯދުމަށް ޓަކައި، އެ ވަގުތަކު އެ ބަޔެއްގެ ޤާބިލިއްޔަތާއި ވަސީލަތްތައް ހުރި ގޮތަކުން މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. ލިބިހުރި ހުރިހައި ވަސީލަތްތަކެއްގެ ބޭނުން ކުރަމުންނެވެ. ޞުލްޙައިގެ ދުވަސްތައް ވެސް ދޭތެރެއަކުން ދެއެވެ. ނަމަވެސް ގާތްގަނޑަކަށް ހަމަ ހުރިހައި ފަހަރަކު، ވަޢުދު އުވައިލަނީ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ދަރުބާރުންނެވެ. މި ހަނގުރާމަތަކުގައި، ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ އިރާދަފުޅާއި މިންވަރުފުޅު ހުރި ގޮތުން، މުސްލިމުންނަށް ކާމިޔާބަކަށް ފަހު ކާމިޔާބެއް ލިބެމުން ދިޔައީއެވެ. މުސްލިމުންގެ އެކިއެކި ރަސްރަސްކަލުންގެ އަތްޕުޅުމަތީގައި، ބައިޒެންޓައިން ރޯމަނުން ބައްޔަކަށް ފަހު ބައްޔެއް ވަމުން ގޮސް، އެ ދައުލަތުގެ ސަރަޙައްދުތައް މުސްލިމުންނަށް ފަތަޙަ ވަމުން ގޮސް އެންމެ ފަހުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ވެސް މުސްލިމުންގެ އަތްދަށަށް އައީއެވެ. ހަމަބުއްދި ހުރި އެއްވެސް އިންސާނަކަށް އިންކާރު ނުކުރެވޭނެ ފަދައިން، މި ވަރުގަދަ އަދި ދެމިގެން ދިޔަ ހަނގުރާމައިގައި ނުޙައްޤުގައި ތިބި ބަޔަކަށް ވާނީ، ނުޙައްޤުން އެ ޢަދާވާތްތެރިކަން ފެށި ބަޔެކެވެ. ޢަދާވާތްތެރިކަން ފެށީ ބައިޒެންޓައިން ދައުލަތުންނެވެ. ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ތަޚްތުގައި ހިރަޤުލް އަޢުޡަމް އިންނަވައިގެން، އިސްލާމީ ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ރޭއްވެވި ރޭއްވެވުންތަކުންނެވެ. އިސްލާމީ ދައުލަތުގެ ސަފީރުން ޝަހީދު ކުރުމުގެ ނުބައި އަދި އަނިޔާވެރި ޢަމަލުންނެވެ. އެހެންކަމުން، އެއީ ބައިޒެންޓައިން ރޯމަނުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތަކާއި ޢަދުލުވެރި ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ޢުދުވާނީ ގޮތެއްގައި އިސްލާމީ ދައުލަތާ ދެކޮޅަށް ފެށި ހަނގުރާމައެކެވެ. އެ ހަނގުރާމައިގެ އެއިގެ އާޚިރު ނަތީޖާޔަކީ މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ފާރުތަކާ ހަމަޔަށް ގޮސް، އެ ފާރުތައް ހުރަސް ވެސް ކުރުމެވެ. އަދި ޝަހަރު މުސްލިމުންގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެންދިޔުމެވެ. އެއީ ނުޙައްޤު ޢަމަލެއް ކަމަށް ބުނާ މީހަކު އެ ކުރަނީ ކަނޑައެޅިގެން ހުރި ބާޠިލު ދަޢުވާއެކެވެ. ސުލްޠާން މުޙައްމަދު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެއްވުމުގެ ހަނގުރާމަޔަށް ތައްޔާރު ވެވަޑައިގަންނަވާން ފެއްޓެވީ ވެސް، ޢުޘްމާނީ ޝާހީ ޢާއިލާގެ ޣައްދާރެއް ކަމުގައި ވާ އަމީރު އޮރްހާނާއި އޭނާޔަށް ވަފާތެރި ޖަމާޢަތެއްގެ މީހުންނަށް ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ދަރުބާރުން ޙިމާޔަތް ދީ، އޭނާޔަށް ޢުޘްމާނީ ރަސްކަން ހޯދައިދޭން ރޭވުންތައް ރާވަމުންދިޔަ ދިޔުމުގެ ސަބަބުންކަން ވެސް އަޅުގަނޑުމެން ހަނދާން ނައްތައިލައިގެން ނުވާނެއެވެ.\nހަނގުރާމަޔާ ބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތަކާއި ޤަވާޢިދުތައް ޒަމާނުއްސުރެ އެކަށައެޅި އިސްތިޤްރާރު ވެފައި އޮންނަ ގޮތުގެ މަތީން، އެއް ޤައުމަކުން އަނެއް ޤައުމެއްގެ ތަނެއް ޙައްޤު ހަނގުރާމައެއްގައި ފަތަޙަ ކޮށްފި ނަމަ، އެ ތަނެއްގެ ބިމާއި އެ ބިމާ ގުޅިގެން ވާ ޢާއްމު މުދައުތަކުގެ މިލްކުވެރިކަން ފަތަޙަ ކުރި ބަޔަކުގެ އަތްމައްޗަށް ދާނެއެވެ. އަދި އެ ތަނެއްގައި ކުރީން އޮތް ދައުލަތެއްގެ ސިޔާދަތީ މިލްކުވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ހުރި ހުރިހައި އެއްޗަކާއި ތަންތަނެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ވެސް، ފަތަޙަ ކުރި ބަޔަކުގެ އަތްމައްޗަށް އަންނާނެއެވެ. މި އުޞޫލަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޢުރުފީ ޤާނޫނުގައި އޮތް، އަދި މިއަދު ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުގައި ވެސް ތަދުވީނު ކުރެވިފައި އޮތް އުޞޫލެކެވެ. ވިއެނާ ކޮންވެންޝަން އޮން ސަކްސެޝަން އޮފް ސްޓޭޓްސް އިން ރެސްޕެކްޓް އޮފް ސްޓޭޓް ޕްރޮޕަރޓީ، އާރކައިވްސް އެންޑް ޑެޓްސް 1983 ގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި އޮންނަނީ މި އުޞޫލެވެ. އާދެ، ފަތަޙައެއް ނުވަތަ އެފަދަ އެހެން ވެސް ގޮތަކުން، އެއް ދައުލަތް އަނެއް ދައުލަތުގެ ސިޔާދަތީ ބާރުގެ ދަށަށް ނަޤުލު ވުމުން، އެ ބަޔެއްގެ "ސޮވްރިން ޕްރޮޕަރޓީ" ވެސް، އަނެއް ދައުލަތުގެ މިލްކު ކަމުގައި ވެގެން ދިޔުމާއި، އެއަށް އެއްވެސް ކޮމްޕެންސޭޝަނެއް ވެސް ދައްކާން ނުޖެހޭނެކަމުގެ އުޞޫލެވެ. މިއީ ޢަމަލީ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ރިޢާޔަތް ކުރެވިގެން، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުގައި ބަލައިގަނެވިފައި އޮންނަ އުޞޫލެވެ. އެހެންކަމުން، މުސްލިމުން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރުމުން، އެ ޝަހަރުގައި ހުރި، ޝަހަރުގެ ރައްޔިތުންގެ އަމިއްލަ މުދާ، ނުވަތަ ނަޞާރާ ޕެޓްރިއާރކީގެ އަމިއްލަ މުދާ ކަމުގައި ނުވާ ކޮންމެ ޢާއްމު މުދަލެއް ވާނީ މުސްލިމުންގެ އެއްޗަކަށެވެ. އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ނަޞާރާއިންގެ ޢާއްމު ފަރުދެއްގެ މުދަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ޕެޓްރިއާރކީގެ މުދަލެއް ވެސް ނޫނެވެ. އެ ފައްޅިޔަކީ އަންބަރާޠޫރު ޖުސްޓިނިޔަން އެއްވަނަ ބިނާ ކުރައްވައި، އޭނާގެ މިލްކުގައި، އަދި އޭނަޔަށް ފަހު ތަޚުތަށް އިސް ވެވަޑައިގަތް އޭނާގެ ނަސަބުން އައި ރަސްރަސްކަލުންނަށް ވާރުތަ ވަމުން އައި، ބައިޒެންޓައިން ރޯމުގެ "ސިޔާދަތީ މިލްކުވެރިކަމުގެ" ދަށުގައި ހުރި މުދަލެކެވެ. "ސްޓޭޓް ޕްރޮޕަރޓީ" އެކެވެ. ޠަބީޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްގެ އަމިއްލަ މުދަލެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ހަނގުރާމައިގެ ޤާނޫނުތައް – އެއިރު ވެސް އަދި މިހާރު ވެސް – ބުނާ ގޮތުން، އެ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަ ކުރެވުމުން ބަދަލު ވެގެން ދާނީ ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދަށެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ ނަޒަރުން ބަލާ އިރު، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލް ފަތަޙަޔަށް ފަހު، އަޔާސޯފްޔާ އަކީ ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދުގެ މިލްކެއް ކަމީ، މި ދެންނެވި ނުކުތާތަކުން އެނގި ސާފުވާ ގޮތުގައި، އިންކާރު ނުކުރެވޭނެ ޙަޤީޤަތެކެވެ. ޢުޘްމާނީ ޙުކޫމަތުގެ ވެރިޔާގެ ޙައިޘިއްޔަތުން، އެމަނިކުފާނު އެތަނާ މެދު ނިންމެވި ކޮންމެ ނިންމެވުމެއް ވެސް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ ހަމަތަކުގެ ދަށުން ވާނީ ޞައްޙަ ނިންމެވުމަކަށެވެ.\nދެން އޮތީ، ފާތިޙް ސުލްޠާން މުޙައްމަދު އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ބަދަލު ކުރެއްވުމުގެ ކުރީން، އެމަނިކުފާނުގެ އަމިއްލަފުޅު މުދަލުން އަގު ދެއްވައިފައި އެތަން ބައްލަވައިގަތް ކަމަށް ބުނެވޭ ބުނުމުގެ ވާހަކައެވެ. މިއީ ވަރަށް ގިނަ ބަޔަކު ބުނާ ވާހަކައެކެވެ. އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ލިޔުންތެރީންނާއި ޑިޕްލޮމެޓުންނާއި ލީޑަރުންގެ ދޫފުޅުން ވެސް މި ވާހަކަ އިވެއެވެ. ނަމަވެސް އަޅުގަނޑު ބެލި އެއްވެސް ބެލުމަކުން، އެމަނިކުފާނު އަޔާސޯފްޔާ ނަޞާރާއިންގެ އަތުން ބައްލަވައިގަތް ކަމުގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނުނެވެ. އެކަން ހިނގިޔޭ، ނުވަތަ ނުހިނގައެކޭ ވެސް ދަންނަވާކަށް އަޅުގަނޑަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ނުކުތާޔަށް އިތުރު ވާހަކައެއް ނުދައްކައި ކުރު ކޮށްލާނަމެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި، ފައިސާ ދެއްވައިފައި ބައްލަވައިނުގަތަސް، ޤާނޫނީ ގޮތުންނާއި ދައުލީ ސިޔާސަތުގެ ނަޒަރުން އެކަނި ބެލުމުން ވެސް، އެމަނިކުފާނު ނިންމެވިނިންމެވުން "ޖަސްޓިފައި" ކުރެވެއެވެ.\nކުރީން ވެސް ދެންނެވި ފަދައިން، އަޔާސޯފްޔާ މިސްކިތަކަށް ހެއްދެވުމުން، ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގެ ގްރީކް އޮރތޮޑޮކްސް ނަޞާރާއިން އެމީހުންގެ ބޮޑުފައްޅި ނުވަތަ މައި މަރުކަޒު ކަމުގައި ބަލައިގަތީ ޝަހަރުގައި ހުރި، އަޔާސޯފްޔާއަށް ވުރެ ދުވަސްވީ، އަޔާސޯފްޔާއަށް ވުރެ ރޫޙާނީ ގޮތުން ވެސް އެމީހުންނަށް މުހިއްމު އެހެން ފައްޅިޔެއް ކަމުގައި ވާ ޗާރޗް އޮފް ދަ ހޯލީ އެޕޮސްލްސް އެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުން އެ ފައްޅި ބޭނުން ކުރީ ތިން އަހަރުގެ މުއްދަތަކަށެވެ. ތިން އަހަރަށް ފަހު، އެމީހުން އަމިއްލަޔަށް އެ ފައްޅި ބޭނުން ކުރުން ހުއްޓައިލައި، ޕެޓްރިއާރކީގެ މަރުކަޒު ކޮންސްޓެންޓިނޯޕްލްގައި ހުންނަ އެހެން ފައްޅިޔެއް ކަމުގައި ވާ ސެއިންޓް ޖޯރޖްސް ކެތީޑްރަލަށް ބަދަލު ކުރިއެވެ. އެއިރުއްސުރެ މިއަދާ ހަމަޔަށް ވެސް އެކިޔުމެނިކަލް ޕެޓްރިއާރކް އޮފް އިސްތާންބުލް ހުންނަވަނީ އެ ފައްޅީގައެވެ. އެއިގެ ފަހުން ފާއިތު ވެގެން މިދިޔަ ހަ ސަތޭކަ އަހަރަށް ވުރެ ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި، ޢުޘްމާނީ މުސްލިމުން ވެސް، އަދި މުސްލިމް ތުރުކީ ވެސް، އެމީހުންނަށް ދުއްތުރާ ކޮށް، އުނދަގޫ ކޮށް، އެމީހުންގެ ޙައްޤުތަކަށް އަރައިގަންނާން އުޅެފައެއް ނުވެއެވެ.


Maadhamaa inn feshigen Male ge miskih thakugai jamaa athugai namaadhu kureveyne: Raees\nމާދަމާ އިން ފެށިގެން މާލޭގެ މިސްކިތް ތަކުގައި ޖަމާއަތުގައި ނަމާދު ކުރެވޭނެ: ރައީސް\n30 ޖޫން 2020 - 11:33:22\nނިއު-ނޯމަލްގެ ދަށުން މާދަމާ އިން ފެށިގެން މާލޭގެ މިސްކިތް ތަކުގައި ޖަމާއަތުގައި ނަމާދު ކުރެވޭނެ ކަމަށް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ވިދާޅުވެއްޖެ އެވެ.\nމާދަމާއިން ފެށިގެން ނިއު-ނޯމަލްގައި އޮފީސްތަކާއި ކެފޭ ރެސްޓޯރެންޓްތައް އަދި ވިޔަފާރި ތައް ހުޅުވާނެ ކަމަށް ރައީސް ވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ރައީސް ކުރެއްވި އިތުރު ޓްވީޓެއްގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ މާދަމާއިން ފެށިގެން މާލޭގެ މިސްކިތްތަކުގައި ޖަމާއަތުގައި ނަމާދު ކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.\nކޮވިޑް19 އާއި ގުޅިގެން ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރިސޯޓުތަކާއި ހުޅުމާލެ އާއި ވިލިމާލެ ހިމެނޭހެން މާލޭގެ ހުރިހާ މިސްކިތްތަކުގައި ޖަމާއަތުގައި ނަމާދުކުރުން މެދުކަނޑާލަން އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން އަންގާފައިވަނީ މާޗް 18 ވަނަ ދުވަހު އެވެ. އަދި މުޅި ރާއްޖޭގައި ޖަމާއަތުގައި ނަމާދު ކުރުން ހުއްޓާލުމަށް އަންގާފައިވަނީ އޭޕްރިލް 19 ވަނަ ދުވަހު އެވެ.\nކޮވިޑް19 އާއި ގުޅިގެން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކަށް ލުއި ދޭން ފެށި އިރު މާލެ ފިޔަވައި ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ރަށެއްގައި ވެސް ޖަމާއަތުގައި ނަމާދުކުރަން އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ހުއްދަ ދީފައިވަނީ ޖޫން 15 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ. އަދި މާލެ ސަރަހައްދުގެ މިސްކިތްތައް ބަންދުކޮށްފައި އޮތް އޮތުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް މިސްކިތްތައް ހުޅުވާލާފައިވަނީ ޖޫން 14 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.\nރައީސް ޞާލިޙްމިސްކިތްކޮރޯނާ ވައިރަސް\nބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކަށް ދިއުމަށް މިވަގުތު ނުވިސްނަން، ގޮތް ނިންމާނީ ރައްޔިތުން\nކްރިސީގެ ދަރިފުޅުގެ "ޖެންޑާ" އޮޅިގެން ހާމަކުރެވިއްޖެ\nހޯނޑެއްދޫގެ އެކްޓިވް ކޭސްތަކުގެ އަދަދު 17 އަށް


Dubai International Quran Competition 2022 Ge Final Round Gai Nabeeh Raajje Thamseel Kohfi ދުބާއީ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޤުރުއާން ކޮމްޕެޓިޝަން 22 ގެ ފައިނަލް ރައުންޑުގައި ނަބީހް ރާއްޖެ ތަމްސީލުކޮށްފި – Huvadhoo News Dubai International Quran Competition 2022 Ge Final Round Gai Nabeeh Raajje Thamseel Kohfi Huvadhoo News\nދުބާއީ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޤުރުއާން ކޮމްޕެޓިޝަން 22 ގެ ފައިނަލް ރައުންޑުގައި ނަބީހް ރާއްޖެ ތަމްސީލުކޮށްފި\nދުބާއީ އިންޓަނޭޝަނަލް ހޯލީ ޤުރްއާން ކޮމްޕެޓިޝަން 2022 ގެ ފައިނަލް ރައުންޑުގައި ނަބީޙް ރާއްޖެ ތަމްސީލުކޮށްފިއެވެ.\n1443 ވަނަ އަހަރުގެ ރަމަޟާންމަހުގެ 1ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން 14ވަނަ ދުވަހާއި ހަމައަށް ދުބާއީގައި މިހާރު ކުރިއަށްދާ މުބާރާތުގައި ދިވެހިރާއްޖެ ތަމްސީލުކޮށް އަލްޙާފިޡް އަޙްމަދު ނަބީޙްވަނީ މުބާރާތުގެ ފައިނަލް ބުރުގައި ކިޔަވާފައެވެ.\nކީރިތި ޤުރުއާނާބެހޭ ޤައުމީ މަރުކަޒުން މަޢުލޫމާތު ދެއްވި ގޮތުގައި ނަބީޙުގެ ކިޔެވުން އަޑުއަހާފައި ޙާޒިރުވެތިބި އެތައް ބައެއްގެ ތަޢުރީފު ނަބީޙްއަށް ލިބިގެންދިޔައެވެ. އަދި މުބާރާތް އިންތިޒާމްކުރެއްވި ފަރާތުން ނަބީހުއާ ކުރި އިންޓަރވިއުގައި ސޫރަތެއްގެ ނަން ބުނުމަށްފަހު އެ ސޫރަތުގެ އާޔަތެއްގެ ނަންބަރު ބުނުމުން ނަބީޙު ވަނީ އެ އާޔަތް ކިޔައިފައި ކަމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނާބެހޭ ޤައުމީ މަރުކަޒުން ބުނެއެވެ. އަދި އެވަގުތު ނަބީހުގެ އާދަޔާ ޚިލާފު ހުނަރު ފެނިފައި އިންޓަރވިއު ކުރި ފަރާތުން ފެންކަޅިވިކަމަށްވެސް ކީރިތި ޤުރުއާނާބެހޭ މަރުކަޒުން ބުނެއެވެ.\nމީގެ އިތުރުން ތަފާތު އެކި ރާގުރާގަށް ކިޔެވުން ފަދަ ހުނަރުތައް ނަބީޙް ވަނީ މިމުބާރާތުގައި ދައްކާފައެވެ. ނަބީޙުގެ އެ ހުނަރުތައް ފެނިފައި ދުބާއީގެ ރޭޑިއޯ ޗެނަލަކުން ވަނީ ނަބީޙުގެ ކިޔެވުން ރިކޯރޑުކުރުމަށް ބޭނުންވާކަމަށްވެސް ބުނެފައެވެ.\nކީރިތި ޤުރްއާނާބެހޭ ޤައުމީ މަރުކަޒު ހިންގުމާ ޙަވާލުވެ ހުންނެވި އައްޝައިޚް އިލްޔާސް ޖަމާލް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ނަބީޙުއަކީ ވަރަށް ކުރިންސުރެ ޤުރުއާން ހިތުދަސްކޮށް، ޤުރުއާން މޮޅަށް ކިޔެވުމުގެ ހުނަރު ލިބިފައިވާ ކުއްޖެކެވެ. އެގޮތުން ބައިނަލްއަގުވާމީ މިފަދަ މުބާރާތެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުޞަތު މީގެ ކުރިން ވެސް ނަބީޙްއަށް ލިބެންޖެހޭކަން އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އަދުގެ ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތަކީ މިފަދަ ކުދިންނަށް ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދީ ތަފާތުކުރުންތައް ނައްތާލުން ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި އެކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް އަދުގެ އިސްލާމިކް މިނިސްޓަރު ޑރ އަހުމަދު ޒާހިރު ޢަލީ ބާރުއަޅުއްވާ ކަމަށާއި، ނަބީޙްގެ ޢާއިލާއާ ބައްދަލުކުރައްވައި، ނަބީހުއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ހިތްވަރު ދެއްވާފައިވާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.\nމި މުބާރާތުގައި ބައިވެރިވުމަށް އުމުރުން އެންމެ 19 އަހަރުގެ ނަބީޙު ހޮވިފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ފަރާތުން މުބާރާތުގައި ބައިވެރިވާނެ ފަރާތެއް ހޯދުމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނާ ބެހޭ މަރުކަޒުން ހުޅުވާލި ފުރުޞަތުގައި ބައިވެރިވި3މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ.\nއަލްޙާފިޡް އަޙްމަދު ނަބީޙްއަކީ ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ ފަރާތެކެވެ. މުބާރާތުގައި ބައިވެރިވުމަށް ނަބީހު ދުބާއީއަށް ފުރިއިރު އިތުރު އެހީތެރިކަން ދިނުމުގެ ގޮތުން ނަބީހުގެ މަންމައާއި ދައްތަވެސް މި ދަތުރުގައި އޭނާއާއެކު ވަނީ ބައިވެރިވެފައެވެ.\nކީރިތި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރުމުގެ އިތުރުން، ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގެ އެކިއެކި މުބާރާތްތަކުގައި ޤައުމީ ފެންވަރުގެ ގިނަ ކާމިޔާބީތަކެއް ނަބީޙު ވަނީ ޙާޞިލުކޮށްފައެވެ. އެގޮތުން ނަބީޙް މިހާރު ހުރީ މި މުބާރާތުގެ ނަތީޖާފާޅުކުރާ ޙަފްލާގައި ރާއްޖެ ފަޚުރުވެރިވާ ފަދަ ވަނައެއް ޙާޞިލުކުރުމުގެ ފޮނި އުއްމީދުގައެވެ.


ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުން! ޅުގަނޑުމެން ދެން ބަލާލަމާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަދުލުވެރި ނިޒާމް. ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުން ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އަށްސަތޭކަ އަހަރު ވަންދެން އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި އަސާސްތަކުގެ މަތީގައި ޤާއިމްވެގެން އަންނަ ދައުލަތެއް. މީގެ ސަތޭކަ އަހަރު ކުރިން ދިވެހި ދައުލަތް އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތުގެ ތެރެއަށް ވަތް މިއަދާ ހަމައަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޣަޟާއީ ނިޒާމަކީ އިސްލާމް ދީނުގެ މަތިވެރި އަސާސްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ނިޒާމެއް. އެހެންވީމާ މިނިޒާމް، އިސްލާމްދީނުގެ އަސާސްތަކުގެ މަތީގައި ރައްކާތެރިކޮށް ދަމަހައްޓައި ކުރިއަށް އޮތް ޖީލުތަކަށް މިޤަޟާއީ ނިޒާމް އިސްލާމްދީނުގެ މަސްދަރުތަކުގެ މަތީގައި ތަރައްޤީކޮށް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މައްޗަށް ލާޒިމްވެގެންވާ ކަމެއް.\nމިއަދުގެ ޖީލުގެ މައްޗަށް ލާޒިމްވެގެންވާ ކަމެއް. އަބަދުވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަޑުއިވޭ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުޑިޝަރީ އިސްލާހް ކުރާ ވާހަކަ. އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުޑިޝަރީ އިސްލާހުކުރާ ވާހަކަ ދައްކާއިރުގައި އަޅުގަނޑުމެން ގެންނަން މިއުޅެނީ ކޮން ބާވަތެއްގެ އިސްލާޙެއްތޯއާ މެދުގައި އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނަންޖެހޭ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުޑިޝަރީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާޟާއީ ނިޒާމް ޤާއިމްވެފައި މިވަނީ އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި އަސާސްތަކުގެ މަތީގައި. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ބަލާލާއިރުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދައުލަތުގެ ފަނޑިޔާރު ގެއަކީ، ފަނޑިޔާރުގެއަށް ނުހަނު މަތިވެރި އިޚްތިރާމާއި ޤަދަރު ދެވިފައި އޮންނަ ތަނެއް.\nދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަފަނޑިޔާރު ކަމުގެ މަޤާމް އަދާކުރައްވާފައިވޭ ވަރަށް އިއްޒަތްތެރި އިލްމުވެރި ބޭފުޅުން. ތާރީޚަށް ބަލާލާއިރުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުޑިޝަރީއާއި ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމާއި އަބަދުވެސް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ނުތަނަވަސްކަމެއް އުފެދިފައި ހުރޭ. ތާރީޚުގެ ތެރެއަށް ބަލާލާއިރު ހިނގާފައި އެބައޮތް. ސަރުކާރުތަކަށް ރަސްރަސްކަލުންނާއި، ބައެއް ރަސްރަސް ކަލުންނާއި ބައެއް ފަނޑިޔާރުންނާއި ދެމެދުގައި ޚިޔާލު ތަފާތު ވުމުގެ ސަބަބުން ބައެއް ފަނޑިޔާރުންނަށް އަދަބު ލިބިފައި އެބަހުރި. ގައިގާ އަލިފާންރޯކޮށްފައި އެބަހުރި ތާރީޚުން ފެންނަން އެބައޮތް އެވާހަކަ. އެއީ ކީއްވެގެން. ފަނޑިޔާރުން ބޭނުންނުވީ ސަރުކާރުތަކުން ބޭނުންވާ ގޮތަށް ޙުކުމްތައް ކުރުމަށް. އެއީ ސަބަބަކަށްވީ. އެހެންވީމާ އެފަދަ ވަރުގަދަ ފަނޑިޔާރުންވެސް ރާއްޖެވަނީ ދެކިފައި. ބައެއް ފަނޑިޔާރުން ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒުތައް ބޮޑުވެގެން ސަރުކާރުގެ ނުފޫޒުތަކަށް ބޯނުލަނބަންވެގެން އިސްތިޢުފާ ދެއްވާފައި އެބަހުރި. ތާރީޚުން މިކަން ފެންނަން އެބައޮތް\nވަރަށް އިލްމުވެރި އިއްޒަތްތެރި ފަނޑިޔާރުން ދިވެހި ދައުލަތުގެ ފަނޑިޔާރުކަން ކޮށްފައިވޭ. އެފަދަ ފަނޑިޔާރުން މިއަދުވެސް އަޅުގަނޑުމެންގެ ޤަޟާއީ ނިޒާމަށް ބޭނުންވަނީ. ސިޔާސީ ނުފޫޒުތަކާއި ބާޠިލް ކަންކަން ކުރިމަތީގައި ނޫނެކޭ ބުނަން ކެރޭ ފަނޑިޔާރުން ޙުކުމްކުރަން ތިބެންޖެހޭނެ. އިސްލާމްދީނުގެ އިލްމު ލިބިފައިވާ ފަނޑިޔާރުން ޙުކުމްކުރަން ތިބެންޖެހޭނީ!


ﷲގެ މިތުރަކަށް ވާން ބެނުންހެއްޔެވެ؟ އެންމެ2ކަންތަކުގައި ސާބިތުވުމުން މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކުރެވޭނެކަން ކީރިތި ޤްރްއާނުން އެނގެން އެބައޮތެވެ!: މުފްތީ މެންކް\nތިބާއަކީ ﷲ ތަޢާލާގެ މިތުރަކަށް ވާން ބޭނުންތޯ ސުވާލުކޮށްފިނަމަ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ފުންމައިގެން ގޮސް އާނއެކޭ ބުނާނެއެވެ. ﷲ ތަޢަލާގެ މިތުރަކަށް ވުމަށް ކުރަންޖެހެނީ އެންމެ2ކަމެއް ކަމަށް ބުނެފިނަމަ އެއީ ކޮން2ކަމެއްކަން އޮޅުންފިލުވަން އެންމެންވެސް ޝައުޤްވެރި ވާނެއެވެ.\nއަވަހަށް ޔޫނުސް ސޫރަތުގެ 62 ވަނަ އާޔަތް ބަލައިލާށެވެ! ﷲ ތަޢާލާ ވަރަށް ސާފު އިބާރާތުން ބަޔާން ކުރައްވަވާފައި އެވަނީ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ތަޢާލާގެ މިތުރުންނަށް އެއްވެސް ބިރެއް ނެތް ކަމަށެވެ. އަދި އެމީހުންނަކީ ހިތާމަކުރާނޭ ބައަކު ކަމުގައިވެސް ނުމެވާނެ ކަމަށެވެ. ދެން 63 ވަނަ އާޔަތަށް ބަލައިލާށެވެ. އެ އާޔަތުގައި ވަޙީ ކުރައްވަވާފައި އެވަނީ "އެއުރެންނީ އީމާންވެ، ތަޤްވާވެރިވެ އުޅުނު މީހުން ކަމުގައެވެ."\nވީމާ ﷲ ތަޢަލާގެ މިތުރަކަށް ވުމަށް ބޭނުން މިވަނީ އެންމެ ދެ ކަމެކެވެ. އެއީ ﷲ ތަޢާލާއަށް އީމާންވުމާއި ތަޤްވާވެރިވުމެވެ. އީމާންވުމަށް ކުރަން މިޖެހެނީ2ކަމެކެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ﷲ ތަޢާލާއަށް އަޅުކަން ކުރުމާއި މުޙައްމަދު ރަސޫލް (ޞޢވ) ގެ ސުންނަތަށް އަމަލުކުރުމެވެ. ތަޤްވާވެރިވުމަކީ ކޮބައިތޯ ބަލާއިރު އެއީ ﷲ ތަޢާލާގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ފުރިހަމައަށް އަމަލުކުރުމެވެ. ކުރަން އަންގަވާފައިވާ ކަންކަން ކުރުމާއި ނުކުރަން އެންގެވި އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރުމެވެ.\nމިއީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ވަރަށް ފަސޭހައިން ކުރެވޭނެ ކަންކަމެވެ. ﷲ ތަޢާލާގެ މިތުރަކަށް ވުމަށް އެދޭމީހާއަށް މި2ކަންތަކަކީ ކުރަން ހަމަ އެއްވެސް ކަމަކަށް ނުވާނެއެވެ. މާނައަކީ އެއްވެސް ބުރަކަމަކަށް ނުވާނެ ކަމެވެ. އޮތީ ހަމަ ހިތްވަރުކޮށްލުމެވެ. ހިތްވަރާއިއެކު ސާބިތުވެލުމެވެ.\nﷲ ތަޢަލާގެ މިތުރަކަށް ވެވިއްޖެ ނަމަ ދެން އިތުރަށް ބޭނުންވާނީ ކޮން ކަމެއްހެއްޔެވެ؟ ހަމަ އެއްވެސް ކަމެއް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ! ހުރިހާ ނިޢްމަތްތަކެއް އެހިސާބުން އެމީހަކަށް ލިބިގެންދާނެތީއެވެ! ހުރިހާ އުފަލަކާއި ހިތް ހަމަޖެހުމެއް މިދުނިޔޭގައިވެސް އަދި އާޚިރަތުގައިވެސް އެމީހަކަށް ލިބިގެންދާނެތީއެވެ!\nލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚުތުންނޭވެ! ހަމަ މިއާއިއެކު ވިސްނައިލަން ޖެހޭ ކަމެއް އެބައޮތެވެ. ﷲ ތަޢަލާގެ މިތުރަކަށް އަނިޔާވެރިވެއްޖެނަމަ އެމީހަކާއި ދެކޮޅަށް ﷲ ތަޢާލާ ހަނގުރާމަ އިއުލާނު ކުރައްވަވާނެތެވެ. އެއްވެސް މީހަކަށް އަނިޔާވެރި ނުވާންވީ މި ސަބަބަށްޓަކައެވެ. އެހެނީ ﷲ ތަޢަލާގެ މިތުރުންނަކީ ކޮން ބައެއްކަން އެއްވެސް މީހަކަށް ނުއެނގޭނެތީއެވެ.\nއަހަރެމެންނަކަށް ކީރިތި ޤްރްއާނުން ފެންނަން ނެތް ކަމެއްގެ ވާހަކައެއް ޔަޤީން ކަމާއިއެކު ނުބުނެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ބާރަކާއި މުއްސަނދިކަމެއް ލިބިގެންވީ ފިރްޢައުނާއި އޭނާގެ ބާރުގަދަ ލަޝްކަރު އެމީހުން ހީވެސް ނުކުރާފަދަ ގޮތަކަށް ނެތި ކުރެއްވެވީ އެމީހުން މޫސާގެފާނަށާއި މޫސާގެފާނަށް ތަބައަވީ މީހުންނަށް ކުރި އަނިޔާތަކުގެ ސަބަބުންކަން ކީރިތި ޤްރައާނުން އެނގެން އެބައޮތެވެ.\nމިއަދު ނިކަމެތި ކުރައްވަވާ މީހުން ނެތި ކުރެއްވެވީ ކާކަށް އަނިޔާވެރިވެގެންކަމެއް ނުއެނގޭނެއެވެ. ޤަބޫލުކުރަންވީ މިއަދުވެސް މިބިންމަތީގައި ﷲ ތަޢަލާގެ މިތުރުން ތިބޭނެކަމެވެ. އެމީހުންނަށް އަނިޔާ ލިބެން ފެށުމުން ކުރާ ދުޢާ، ހަމަ މުސާގެފާނު ކުރެއްވެވި ދުޢާ އިޖާބަ ކުރެއްވެވި ފަދައިން މިއަދުވެސް އިޖާބަ ކުރައްވަވާނެ ކަމެވެ. ވީމާ މީސްތަކުންނޭވެ. ހަމަ އެކަކަށްވެސް އަނިޔާވެރި ނުވާށެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ފޮނުއްވަވައިފާނެ ކޯފާއަކަށް ބިރުވެތިވާށެވެ.\nމުފްތީ މެންކް ގެ ދަރުސަކުން\nތަޤްވާވެރި ހެޔޮލަފާ އަންބަކު ނުހޯދާ ނަމަ ދަރިންގެ އަޚްލާޤާމެދު ޝަކުވާއެއް ނުކުރެވޭނެ: މުފްތީ މެންކް\nކީރިތި ޤްރުއާނުގެ މާނަ މީހަކު ކިޔައި ދިނުމުން ކުރާ އަސަރަށްވުރެ އަމިއްލައަށް ކިޔުމުން ކުރާ އަސަރު އެތައް ގުނައަކަށް އިތުރުވާނެ!: މުފްތީ މެންކް\nތިބާއަކީ ހެޔޮ އަމަލުކޮށް ހެޔޮ ބަސް ބުނާ މީހަކުނަމަ ތިބާގެ ވާހަކަ ﷲ ތަޢާލާ ބަޔާން ކުރައްވަވާނެތެވެ!: މުފްތީ މެންކް\nޙާފިޛުން ފާޚާނާއަށް ވަންނަނީ ހިތް ހިފައިގެން - ޤްރްއާން އަޅާފައި ހުންނަ ފޯނު ހިފައިގެންވެސް ވަދެވޭނެ!: މުފްތީ މެންކް\nޞިއްޙަތު ރަނގަޅުއިރު އަޅުކަން ނުކުރާނަމަ އެ ނިޢްމަތް އަނބުރައި ގެންދަވާނެ!: މުފްތީ މެންކް


Anehkaa ves record eh: Covid jehunu adhadhu 2484 ah! - vNews.mv\nޒިދާން މުޙައްމަދު 23 January 2022, 23:09\nރާއްޖެއިން ކޮވިޑް-19 އަށް އެންމެ ގިނައިން މީހުން ޕޮޒިޓިވްވި ދުވަހުގެ ރެކޯޑް އަނެއްކާވެސް އައުވެ، ކޮވިޑުގެ ބިރުވެރިކަން ކުރިމަތިވިފަހުން ރާއްޖެއިން އެންމެ ގިނަ އަދަދަކަށް މީހުން ކޮވިޑަށް ޕޮޒިޓިވްވި ދުވަހަށް މިއަދު ވެއްޖެއެވެ.\nހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އޭޖެންސީން މިރޭ އާންމުކުރި ތަފާސްހިސާބުަތަކށް ބަލާއިރު، އިއްޔެ ހަވީރު 6:00 އިން ފެށިގެން މިއަދު ހަވީރު 6:00 ގެ ނިޔަލަށް، ވޭތުވެދިޔަ 24 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ޓެސްޓު ކުރެވުނު 7536 ސާމްޕަލްގެތެރެއިން 2484 ސާމްޕަލް ވަނީ ޕޮޒިޓިވްވެފައެވެ.\nމިއަދުގެ ކުރިން އެންމެ ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުން ކޮވިޑަށް ޕޮޒިޓިވްވިކަމަށް ރިޕޯޓުކޮށްފައިވަނީ ހޮނިހިރު ދުވަހުއެވެ. އެދުވަހު ރާއްޖެއިން 2349 މީހަކު ޕޮޒިޓިވްވެފައި ވެއެވެ.\nއަލަށް ޕޮޒިޓިވް ސާމްޕަލްތަކުގެ ތެރެއިން 1268 މީހަކު ނިސްބަތްވަނީ ގްރޭޓަރ މާލެ ސަރަހައްދަށެވެ. 728 މީހަކު ނިސްބަތްވަނީ އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްތަކަށެވެ. 81 މީހަކު ނިސްބަތްވަނީ ރިސޯޓުތަަކަށެވެ.\nއަލަށް ޕޮޒިޓިވްވި މީހުންނާއެކު، މިހާތަނަށް ކޮވިޑް-19 އަށް ރާއްޖެއިން ޕޮޒިޓިވްވިކަމަށް ރެކޯޑު ކުރެވުނު މީހުންގެ ޖުމްލަ އަދަދުވަނީ 114،977 އަށް އަރާފައެވެ.\nވޭތުވެދިޔަ 24 ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ރާއްޖެއިން ބަލިން ފަސޭހަވެފައިވަނީ 849 މީހުންނެވެ. މިއާއެކު، ރާއްޖެއިން މިހާތަނަށް ބަލިން ފަސޭހަވި މީހުންގެ އަދަދުވަނީ 117461 އަށް އަރާފައެވެ.\nއެކްޓިވް ކޭސަސްގެ އަދަދު މިހާރުވަނީ 14636 ގައެވެ. މީގެތެރެއިން 47 މީހަކަށް ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި އެޑްމިޓްކޮށްގެން ދަނީ ފަރުވާ ދެމުންނެވެ.\nމާލެ ސަރަހައްދުގެ ޕޮޒިޓިވިޓީ ރޭޓް މިހާރު 36 އިންސައްތައިގައި ހުރިއިރު، ރާއްޖޭގައި ކޮވިޑް-19 ގެ ކޭސްތައް އިތުރުވެ، ހާލަތު ގޯހުންގޯހަށް ދިއުމުން ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީން ވަނީ ރެސްޓްރިކްޝަން ލެވަލް އޮރެންޖުން ރަތަށް ބަދަލުކޮށްފައެވެ.


Hakuruge sababun avahah muskulhivaa kan engeytha? Hakuruge sababun avahah muskulhivaa kan engeytha?\nހަކުރު ހުރި މިންވަރު ބެލުމަށް ޓެސްޓް ކުރުން ---\nހަކުރުގެ ސަބަބުން އަވަހަށް މުސްކުޅިވާ ކަން އެނގޭތަ؟\nހޯމަ 28 މާޗް 2022 | އަޒުލާ\nބްލަޑް ޝުގާ ނުވަތަ ލޭގައި ހަކުރު ހިމެނޭ މިންވަރު އާނމުކޮށް އަޑު އިވެނީ ޑޮކްޓަރަށް ދައްކާ އިރުއެވެ. އެހިސާބުން އެއީ އެވާހަކަ ނިމުނީ ކަމަށް ވެދާނެއެވެ.\nނަމަވެސް ކަންކަން މިހާރު މިދަނީ ބަދަލުވަމުންނެވެ. ފަހުގެ ދިރާސާ އަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އަހަރެމެން އެންމެންވެސް ހަށިގަނޑުގައި ހަކުރު ނުވަތަ ގްލުކޯސް ހުންނަ ވަރަށް ސަމާލު ވާންޖެހެއެވެ؛ ޑައިބެޓިކްސް ނުހުންނަ މީހުންގެ ތެރެއިން 80% މީހުން ކެއުމަށް ފަހު މާ ބޮޑަށް ގްލުކޯސް ލެވެލް މައްޗަށް(ގްލުކޯޒް ސްޕައިކް) ދާކަމުގައި މި ދިރާސާއިން ދައްކައެވެ.\nމިގޮތައް ހަކުރުގެ ލެވެލް މަތިވުމުގެ ނަތީޖާ އަކީ ކޮބާ ތޯއެވެ؟ މީގެ ސަބަބުން ކުރިމަތި ވާ ކަންތައްތަކެއް ޗެއިން ރިއެކްޝަން އަކަށް ވެގެންދެއެވެ. ދުޅަވުމާއި، ގައިގައި ރިއްސުމާއި، މޫނުގައި ރޫޖެހުމާއި، ބިހިނެގުމާއި، އެއްޗެހި ކާހިއްވުމާއި، ވަރުދެރަވުމާއި، ފަލަވުމާއި، ރަނގަޅަށް ނުނިދުމާއި، އަވަސް އަވަހަށް ރުޅިއައިސް، ދެރަވެ، އުފާވުމާއިވުން ހިމެނެއެވެ. އެހެން ކަމުން މި ކަންކަމަށް ބޮޑައްބަލާލަން ހިނގާށެވެ.\nގްލުކޯޒް މައްޗަށް ދިއުމުން ގިނައިން ކާހިއްވަނީ ކީއްވެ؟\nގްލުކޯޒް މާބޮޑަށް މައްޗަށް ދިއުމަށްފަހު ލެވެލް ތިރިވާއިރު ސިކުނޑިއަށް މިކަން ދެނެގަނެ ކާހިއްވާބައި ސިކުނޑީގައި އެކްޓިވޭޓްވެއެވެ. މިކަމުގެ ނަތީޖާ އަކީ ފޮނި އެއްޗެހި ކާހިއްވުމެވެ.\nގްލުކޯޒް ސްޕައިކް އިން މޫނުގައި ރޫޖެހުމާއި މުސްކުޅި ވުމައްމަގުފަހިވަނީ ކިހިނެއް؟\nގްލޮކޯޒް ސްޕައިކް އިތުރުވާ ވަރަކަށް މުސްކުޅިވުން ވެސް އަވަސްވެއެވެ. ގަބޫލުކުރަން ދަތި ވިނަމަވެސް މިއީ ހަގީގަތެކެވެ. ކޮންމެ ގްލުކޯޒް ސްޕައިކް އަކުން ހަށިގަނޑުގައި ގްލައިކޭޝަން ކިޔާ ޕްރޮސެސް އެއް އަވަސްކޮއްދެއެވެ. މި ޕްރޮސެސް އަކީ ހަށިގަނޑުގެ އެތެރެއިންނާއި ބޭރުފުށުން މުސްކުޅިކުރުވާ ޕްރޮސެސްއެކެވެ. ގްލައިކޭޝަން ގެ ސަބަބުން ހަންގަނޑުގައި ރޫޖެހެއެވެ.\nގްލުކޯޒް ސްޕައިކްގެ ސަބަބުން ބަރުދަން އިތުރުވެ ފަލަވަނީ ކިހިނެއް؟\nއަޅުގަނޑުމެންގެ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ހަށިގަނޑުގައި ގްލުކޯޒް މަތިވުމުން ދައްކުރުވަނީ ގްލުކޯޒްތައް ފެޓްސެލް ތަކުގައި ރައްކާކޮއްގެނެވެ. މީގެ ސަބަބުން ފެޓްސެލް ތައް ބޮޑުވެ ހަށިގަނޑު ފަލަވާ ގޮތް ވެއެވެ. ގްލުކޯސް ސްޕައިކް މަދުވުމުން ފަލަވާ ވަރުމަދުވެ ހިކުމަށް ފުރުސަތު ތަނަވަސްވެއެވެ.\nގްލިކޯޒް ސްޕައިކުން ދުރުވާނީ ކިހިނެއް؟\nގްލުކޯޒް ސްޕައިކް ދުރުވުމަށް ކެލޮރީސް އަށް ސަމާލު ވާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ހެނދުނުގެ ނާސްތާގައި ފޮނިއެއްޗެހި ކެއުމުން ދުރުވުމާއި، ކޮންމެ ކެއުމެއްގައި ތަރުކާރީ ހިމެނުމާއި، ސައިސަނބުސަލެއްގެ ވިނިގަރ ފެންތައްޓަކަށް ގިރާލުމަށް ފަހު ފޮނިއެއްޗެހި ކެއުމުގެ ކުރިން ބުއިމާއި، ކެއުމަށް ފަހު 10 މިނެޓް ވަންދެން ކުޑަކަސްރަތެއްކުރުމާއި، އަދި ތަރުތީބުން ކާނާ ކެއުމާއި ފޮނިއެއްޗެހި ކާހިއްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ފޮނި އެއްޗެހި ނުކެއިމަކީ ކުރެވިދާނެ ބައެއްކަންކަމެވެ.


MMPRC Corruption: MMA inn ihumaalu vumun Athif Shakoorah dhauvaa kuran fonuvaifi\nމަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ފައިނޭންޝަލް އިންޓެލިޖެންސް ޔުނިޓު (އެފްއައިޔޫ) ގެ ކުރީގެ ވެރިޔާ އިބްރާހިމް އާތިފް ޝަކޫރު-- ފޮޓޯ: ވަން އޮންލައިން\nއެމްއެމްޕީއާރްސީ ކޮރަޕްޝަން: އެމްއެމްއޭ އިން އިހުމާލުވުމުން އާތިފަށް ދައުވާ ކުރަން ފޮނުވައިފި\nރާއްޖޭގެ ތާރީހުގައި މިހާތަނަށް ހިނގި އެންމެ ބޮޑު ކޮރަޕްޝަން މައްސަލާގައި މަނީ ލޯންޑަރިންގެ ކަންތައްތަކެއް ހިނގަމުންދިޔައިރު އެކަން ހުއްޓުވުމަށް އިހުމާލުވެފައި ވާތީ މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ފައިނޭންޝަލް އިންޓެލިޖެންސް ޔުނިޓު (އެފްއައިޔޫ) ގެ އޭރުގެ ވެރިޔާ އިބްރާހިމް އާތިފް ޝަކޫރަށް ކޮރަޕްޝަނުގެ ދައުވާ ކުރަން ޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލް (ޕީޖީ) އޮފީހަށް ފޮނުވައިފި އެވެ.\nއެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން (އޭސީސީ) އިން މިއަދު ވަނީ އެ މައްސަލައިގެ ތަހުގީގީ ރިޕޯޓު އާއްމުކޮށްފަ އެވެ. އެ މައްސަލައަކީ މޯލްޑިވްސް މާކެޓިން އެންޑް ޕަބްލިކް ރިލޭޝަންސް ކޯޕަރޭޝަން (އެމްއެމްޕީއާރްސީ) އިން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް ވަންނަން ޖެހޭ ފައިސާ، އެސްއޯއެފް ނަމަކަށް ކިޔާ އަމިއްލަ ކުންފުންޏެއްގެ އެކައުންޓުތަކަށް ޖަމާވުމުން، އެކަމުގައި މަނީ ލޯންޑަރިން ހިމެނޭ ކަމަށް ބެލެވުނު މައްސަލަ އެވެ.\nމިއަދު އޭސީސީން އާއްމުކުރި ރިޕޯޓުގައި ބުނީ އާތިފާ ދެކޮޅަށް ދައުވާ ކުރަން ފޮނުވީ ދައުލަތުގެ ފައިސާ އިން މަނީ ލޯންޑަރިންގެ އަމަލު ކުރަމުން ދިޔަކަން އެފްއައިޔޫ އިން ކުރި ތަހުގީގުން އެނގެން އޮތް ނަމަވެސް އެކަން ފުލުހުންނަށް ހުށަހަޅާފައި ނުވާތީ އެވެ.\nކުރީގެ ނައިބު ރައީސް އަހްމަދު އަދީބާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮންނަ ބަޔަކު ހިންގި އެސްއޯއެފަށް 59 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ޗެކެއް ޖަމާކުރުމުން، ޝައްކު އުފެދި، އެފްއައިޔޫގެ ސަމާލުކަމަށް އެކަން ގެނަ އެވެ. އަދި ޝައްކު އުފެދުނު އެކި މުއާމަލާތްތަކުގެ ތަފްސީލް ވެސް އެފްއައިޔޫ އަށް ފޮނުވި އެވެ. އެކަން އެފްއައިޔޫ އަށް ހުށަހެޅީ އޭސީސީގެ ފަރާތުންނެވެ.\nއޭސީސީން ފޮނުވި މައުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް އެފްއައިޔޫ އިން ވެސް ވަނީ ޝައްކު ކުރެވުނު ކަންކަން ބެލުމަށްފަހު ރިޕޯޓެއް ނެރިފަ އެވެ. އޭގައި ވަނީ ޖުލައި 2014 އިން ފެށިގެން އެސްއޯއެފުން އެކި ބޭންކުތަކުގައި ހުޅުވި އެކައުންޓުތަކަށް އެމްއެމްޕީއާރްސީގެ އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއް ވަދެފައިވާކަން އެނގެން އޮންނަ ކަމަށެވެ.\nއެ މުއާމަލާތުތަކަކީ މަނީ ލޯންޑަރިންގެ އަމަލުތައްކަން ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތްއިރު ވެސް އެފްއައިޔޫގެ އޭރުގެ ވެރިޔާ އާތިފް، އެކަން ފުލުހުންނަށް އަންގާފައެއް ނުވެ އެވެ. އޭސީސީގެ ތަހުގީގީ ރިޕޯޓުގައިވާ ގޮތުން އާތިފް ވަނީ އެފްއައިޔޫގެ ރިޕޯޓު ފުލުހުންނަށް ފޮނުވަން ޖެހޭ ކަމަށް އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފަ އެވެ. އެކަމަކު އެކަމެއް ނުކުރައްވަ އެވެ.\nއޭގެ އިތުރުން އޭސީސީ އަށް ދެއްވި ބަޔާނުގައި އާތިފް ވިދާޅުވީ އެ މައްސަލާގައި ހިމެނޭ ފައިސާތައް ވަންނަމުންދާ އެކައުންޓުތައް އެފްއައިޔޫގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން އޮތުމުން، އެކަން އިތުރަށް ބަލަން ޖެހޭ ކަމަށް އޭރުގެ ގަވަރުނަރު އައިޝަތު އަޒީމާ އަށް އެންގެވި ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އަޒީމާ ވަނީ އެކަން ފުލުހުންނަށް ރިޕޯޓު ކުރަން ދެކޮޅު ހައްދަވާފައި ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nއަޒީމާ ވަނީ އެވާހަކަ ދޮގު ކުރައްވާފަ އެވެ. އަޒީމާ ވިދާޅުވެފައި ވަނީ އެފްއައިޔޫ ރިޕޯޓުން ފާހަގަކުރެވުނު ކަންކަން ރަނގަޅަށް ދިރާސާ ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށް އާތިފަށް ދެންނެވި ކަމަށެވެ.\nއެހެންކަމުން އޭސީސީން އެމައްސަލަ ތަހުގީގު ކުރުމަށްފަހު ނިންމީ އެކަމުގައި ކޮރަޕްޝަން އެކުލެވޭ ކަމަށެވެ. އަދި މަގާމުގެ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން ވަކި ފަރާތަކަށް ނާޖާއިޒު ފައިދާ ހޯދައިދިނުމުގެ ކުށުގެ ދައުވާ އާތިފުގެ މައްޗަށް ކުރުމަށް އެދި ވަނީ ޕީޖީ އޮފީހަށް ފޮނުވާފަ އެވެ.\nކޮރަޕްޝަން އޭސީސީ އެމްއެމްއޭ އެމްއެމްޕީއާރުސީ


SunOnline: Raees yameen covid vaccine jahan dhekolhu hehdhevi vaahaka vakeelun dhogu kohffi\nރައީސް ޔާމީން ކޮވިޑް ވެކްސިން ޖަހަން ދެކޮޅު ހެއްދެވި ވާހަކަ ވާކީލުން ދޮގު ކޮށްފި\nފާތިމަތު ސައީދު 15 Apr 2021, 21:37\nރައީސް ޔާމީންގެ ވަކީލުން މާފުއްޓަށް ވަޑައިގަތުމަށް ލޯންޗެއްގައި -- ފޮޓޯ/ ޑރ. މުހައްމަދު ޖަމީލް އަހުމަދު (ޓްވިޓާ)\nކުރީގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލްގައްޔޫމު ކޮވިޑް 19 ވެކްސިން ޖަހަން ދެކޮޅު ހެއްދެވި ކަމަށް ބުނެ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސާވިސްއިން އާންމު ކުރި މައުލޫމާތު އެމަނިކުފާނުގެ ވަކީލުން ދޮގު ކުރައްވައިފި އެވެ.\nކަރެކްޝަނަލް ސާވިސްއިން ބުނީ ރައީސް ޔާމީން ރޭ މާލެ ގެނައުމަށް ފަހު ކޮވިޑް ވެކްސިން ޖަހަން ދެކޮޅު ހެއްދެވުމުން އަނބުރާ ޖަލަށް ގެންގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ. ރައީސް ޔާމީންގެ ވަކީލުންގެ ޓީމުން ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ބުނީ އެފަދަ ދޮގު މައުލޫމާތެއް ކަރެކްޝަންސްއިން ދީފައިވަނީ ރައީސް ޔާމީން ބަދުނާމު ކޮށް އަގު ވައްޓާލަން ކަމަށެވެ. އަދި އެއީ ކަން ހިނގި ގޮތް ނޫން ކަމަށް ބަޔާނުގައި ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.\nއެ ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވަނީ ކޮވިޑް ވެކްސިން ޖަހަން ކަމަށް ބުނެ ރައީސް ޔާމީން ރޭގެ ވަގުތެއްގައި މާލެ ގެނެސް އެއް ނަމްބަރު ޖެޓީ ސަރަހައްދުގައި ފަޅުތެރޭގައި އޮތް ކަމަށެވެ. އެހެން އެތައް އިރެއް ވަންދެން ލޯންޗު އޮތީ ޓްރާންސްޕޯޓު ހަމަ ނުޖެހޭ ކަމަށް ބުނެ ކަމަށް ބަޔާނުގައި ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.\n"އެމަނިކުފާނު މާލެވެސް ބޭލުމަކާ ނުލައި އެންމެ ފަހުން އެނބުރި މާފުށީ ޖަލަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ އެއްވެސް ހާލެއްގައި ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލްގައްޔޫމް ވެކްސިން ޖެހުމަށް އިންކާރު ކުރައްވާފައިވާތީ އެއް ނޫނެވެ." ވަކީލުންގެ ބަޔާނުގައި ބުނެފައިވެ އެވެ.\nވެކްސިން ޖެހުމަށް ހަމަޖައްސަން ޖެހޭ އިންތިޒާމުތައް މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސާވިސްގެ އިހުމާލުން ހަމަޖައްސާފައި ނުވާތީ ވެކްސިން ނުޖެހުނީ ކަމަށް ބަޔާނުގައި ވަނީ ބުނެފަ އެވެ.\nރައީސް ޔާމީން އަށް ދެރަގޮތެއް ނުވާނެ ކަމަށާއި އެމަނިކުފާނު ގެއަށް ބަދަލުކުރަން ނުވަތަ ލުއި ގޮތެއް ހޯދައިދިނުމަށް މަޝްވަރާ ކުރަމުންދާ ކަމަށް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހް ވަނީ ރޯދަ މަސް ފެށުމުގެ އެއް ދުވަސް ކުރިން ވިދާޅުވެފައެވެ.\nސިއްހީ ހާލުކޮޅު ހުރި ގޮތުން ރައީސް ޔާމީން ގެއަށް ބަދަލުކޮށްދިނުމަށް ޕީޕީއެމްއާއި އެމަނިކުފާނުގެ އާއިލާއިން މީގެ ކުރިން އެތައް ފަހަރަކު އެދިފައިވެ އެވެ.\nއެމްއެމްޕީއާރްސީގެ ފައިސާއިން އަމިއްލަފުޅު އެކައުންޓަށް ޖަމާކުރި އެއް މިލިއަން ޑޮލަރު ލޯންޑާ ކުރި ކަމުގެ ކުށް ސާބިތުވެ ރައީސް ޔާމީން ގެނންދަވަނީ ފަސް އަހަރުގެ ޖަލު ހުކުމެއް ތަންފީޒު ކުރައްވަމުންނެވެ.\n"ޔާމީން "ގޮއްވާލަން" ބުނި މީހާގެ މައްސަލަ ބަލައިދީ"


Neydhemey Vakivumeh Haadhahaa Loabivey -6| Vaahaka\nމަރިޔަމް ހުސައިން October 10, 2017\t4 Comments\nމާލޭގެ ހަލަބޮލިމަގުތަކުން ދަތުރުކުރަމުން ދިޔަ އައްފާންގެ ކާރުގައި އިވެމުންދިޔައީ އަސަރުން ފުރިގެންވީ މަދަޙައެއްގެ އަޑެވެ. ހިތުގައި އުފެދިފައިވާ ނުތަނަވަސްކަން ފިލުވާލުމުގެ ގޮތުން ދުވަހުގެ ބޮޑުބައިގައި މިއަދު ޖެހީ މުޅިންހެން މަދަޙައެވެ. އައްފާންގެ ފޯނު ރިންގުވާ އަޑަށް ފޯނު ޖީބުންނަގާ ސްކުރީނަށް ބަލާލިއެވެ. “ބިއުޓީ”ގެ ނަން ފެނުމުން މޫނުމަތިން އުފާވެރިކަން ފެނިގެން ދިޔައެވެ.\n“ކީކޭ ބިއުޓިފުލް ޖަވާބެއްދޭންތަ ތިގުޅީ…..”ޒީނިޔާގެ ނަންބަރުން ގުޅުމުން ކާކުތޯ ޔަގީންކުރާކަށް ނުޖެހޭނެތާއެވެ. އައްފާންގެ ބަސްތައް އިވުމުން ޖޫލީއަށް ޖަހާލެވުނީ ހިނިގަނޑެކެވެ.\n“ހޭ….މީ އަހަންނޭ…ޖޫލީއޭ…. ބިޒީތަ”ހިނިގަނޑު ކޮންޓުރޯލްކުރަމުން ޖޫލީ ބުނެލިއެވެ. އަދި އޭނާ އެގުޅި ކަމެއްވެސް އޮޅުން ފިލުވާދިނެވެ.\n“މިގާތް ކުރަނީ ނިކުމެ ތިބޭ “ރަކިވެފައި އިރުކޮޅަކު އެއްޗެއް ނުބުނެ ހުރެފައި ހަމައެކަނި އައްފާން ބުނެލީ އެހެންނެވެ. ފޯނު ކަނޑާލައިފައި ފުންނެވާއެއް ދޫކޮއްލިއެވެ. މީހާގެ ނަފްސްހަމަޖެހޭތޯ ކިތަންމެ ވަރަކަށް މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް އެކަންވީ ބޭކާރެވެ. ޖޫލީ އެކަމާ ގުޅޭގޮތުން އޭނާ އާއި ސުވާލުކުރާނޭކަން ޔަގީނެވެ. އެފިކުރުގައި ހުރެ ކާރު އެމީހުން ތިބި ރެސްޓޯރެންޓާ ދިމާއަށް އަނބުރާލިއެވެ.\nއާޝާ އާއި ނަވީނުގެ ދެމެދެ އެތައްއެތައް ވާހަކައެއް ދެކެވުނެވެ. ދެމީހުންވެސް އެކަކު އަނެއްކެއްގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކަތައް ހިއްސާކުރިއެވެ. ނިޒާރު ދެއްކި ވާހަކަވެސް އާޝާ ނަވީން ކައިރީ ދެއްކިއެވެ.\n“އަސްލު ބުނަން ބޭބީއެއް ބޭނުން ނުވާތީ ކީ ނޫން ޑޮކަށް ނުދައްކަ މިހިރީ….އަހަރެމެން ދެމީހުންވެސް ބޭބީއެއް ވަރަށް ވަރަށް ބޭނުން “ނަވީން ވާހަކަ ދެއްކީ ދުރު ބަލަން އިނދެއެވެ.\n“ދެން ކީއްވެޔޯ ޑޮކްޓަރަށް ނުދައްކަން ތިއުޅެނީ….”އާޝާ އިތުރަށް އޮޅުން ފިލުވަން ބޭނުންވިއެވެ.\n“ޑޮކްޓަރަށްދޯ….”ނަވީން ބޯކަހާލިއެވެ.ހަޤީގަތް އާޝާ ކައިރީ ބުނާނީ ބާއޭ ހިތަށް އެރިއެވެ.\n“ޑޮކްޓަރަށް ދައްކާތަނުން ކޮންމެވެސް އެކެއްގެ މައްސަލައެއް ހުރެއްޖެޔާ ދެނޯ….”ނަވީން ފުން ނޭވާއެއް ދޫކޮއްލިއެވެ.\n“މަށަށް ހީވާގޮތުން މިހާ ދުވަސްވާއިރު ދަރިއަކު ނުލިބޭނީ ކޮންމެވެސް އެކެއްގެ މައްސަލައެއް ހުރެގެން ……ދެން މިސާލަކަށް އަހަރެންގެ މައްސަލައެއް ހުރެގެން ޖޫލީ ބޭނުން ވެދާނެދޯ އަހަންނާއި ވަކިވާން …ނޫނީ ޖޫލީގެ މައްސަލައެއް ހުރެގެން އަހަރެން ބޭނުން ވެދާނެދޯ ޖޫލީ އާ ވަކިވާން”ނަވީން ދެއްކީ މުޅިން ގޯސްވާހަކަ ތަކެއް ނޫނެވެ. އެހެނަސް ޑޮކްޓަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އާޝާ ދޭން ޖެހޭނީ މުޅިން ތަފާތު ޖަވާބެކެވެ.\n“ތިވިސްނަނީ އަދި މުޅިން ރަނގަޅަކަށް ނޫން…..ހިނގާ ދެމީހުން ޗެކަޕެއް ހަދާލަމާ…ފަހަރެއްގަ ބޭސްކޮއްލަނިކޮން ރަނގަޅު ވާކަހަލަ ކަމެއްވެސް ހުރެދާންނުން…” އާޝާ އެކިގޮތްގޮތުން ނަވީނަށް ވިސްނާއިދިނެވެ. އާޝާ ނަވީނާއި ވަކިވީ އޭނާ އެއްބަސްކުރުވާފައެވެ. އެހެނަސް އާޝާ ނަވީނާއި ބައްދަލުކުރި އަސްލު މަގްސަދު އޭނާއަށް ހާސިލެއް ނުވިއެވެ. އެހެން ފުރުސަތަކުން އެކަން އޮޅުން ފިލުވަން ނިންމައި ހުރެ އާޝާ ނަވީންގެ ކާރުން ފައިބައިގެންގޮސް ގެއަށް ވަނެވެ.\nނަވީން ގެއަށް އާއިރު ޖޫލީ އޮތީ އެނދުމަތީގައެވެ. ބަންޑުން އޮށޯވެލައިގެންނެވެ. ކުރިމަތީގައި ހުޅުވާފައި އޮތް ފޮތެއް އޮތެވެ. ކިޔާކަމަށް ހެދިގެން އޮތީ ހިތުގައި ހުޅުރޯވަމުންދިޔަ އުދާސްތައް ނަވީނަށް ވަންހަނާކުރުމަށެވެ.\n“ވަރަށް ގުޅިންދޯ”ލައިގެން ހުރި ގަމީހުގެ ގޮށްތައް ނައްޓަމުން ނަވީން އަހާލިއެވެ.\n“ހޫނ” ޖޫލީ އަނގަޔަށް ގޮތެއް ހަދާލަމުން ހަމަ އެކަނި ބުނެލީ އެހެންނެވެ. ނަވީން އެވަގުތު ޖޫލީގެ މޫނަށް ބަލާލި ނަމަ ޖޫލީ ހިތްހަމަ ނުޖެހިފައިވާ ވަރު އެމޫނުން ފެނުނީހެވެ.\n“ކިހިނެތް ފޯނު ނަގާނީ….ޖޫލީ ގުޅީ ނިކަން ވަރުގަދަ މީޓިން އެއްގަ އިންދަ ވިއްޔާ….”ގަމީސް ގަޔާ ވަކިކޮއްލައި ތުވާލި ނަގަމުން ނަވީން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ.\n“މީޓިން އެއްގަދޯ”ޖޫލީ ތެދުވެ އެނދުގައި ހަމަޖެހިލިއެވެ.\n“އެ ކާކުތަ؟”ދެބުމަ ކައިރިކޮށްލުމުން ޖޫލީގެ ނިތަށް އެރި ކުދިރޫތަކުން ވަރަށް ސީރިޔަސް ގޮތެއް ހުއްޓެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ޖޫލީއަށް އެ ސުވާލުކުރެވުނީ އަމިއްލަ އިޙްތިޔާރަކު ނޫނެވެ.\n“ކޮބާތަ؟ކާކުގެ ވާހަކައެއް ތިބުނީ…”ފާހާނާއަށް ވަންނަމުން ޖޫލީއަށް ބަލާލަމުން ނަވީންވެސް ކުރީ ސުވާލެކެވެ.\n“ނަވީން އެއްކޮން އެފެނުނީ ކާކުތަ؟ކޮން ގާރލްއެއްތަ އެއީ….” ޖޫލީގެ ވާހަކަ އިވިފައި ނަވީންގެ ތުންފަތްމަތީ ދުވެލީ ހިނިތުންވުމެވެ .ނަވީނާއި އާޝާ ފެނުނީކަން އޭނާއަށް ޔަގީންވިއެވެ. އެހެންވެ ނަވީންވެސް ބޭނުންވީ ޖޫލީ ތަޅުވާލާށެވެ.\n“ހޫން އެއީ ދޯ….އެޔޭނުން މީހަކީ….ހުރޭ އޭނަޔާ ޖޫލީ ބައްދަލުކޮއްދޭނަން….އޭރުން އެއީ ކޮންފެންވަރެއްގެ ކާކުކަންވެސް އެނގިދާނެތާ…..” ނަވީން ފާހާނާ ދޮރުލައްޕާލިއެވެ. ނަވީން ފަރާތުން ޖޫލީއަށް އެއީ ކާކުކަން އޮޅުން ފިލާގޮތެއް ނުވިއެވެ.\nއިރުކޮޅަކު ވިސްނަން އިނދެފައި ޖޫލީ ޖެހިލީ ހަތަރު ދޮރުފަތްލީ ވާރޑްރޯބް ކުރިމައްޗަށެވެ. ވާރޑްރޮބްގެ ކަހާދޮރުފަތް އެއްފަރާތަށް ޖައްސާލައި ގަމީހަކާއި ޖީންސެއް ނެގިއެވެ. ނަވީން ފާހާނައިން ނިކުންނަން ވާއިރަށް ގަމީހާއި ޖީންސް އިސްތިރިކުރަން އަވަސްވެގަތެވެ.\nސަޖާއަށް މާހިލަށް ގުޅުން ވަރެއްގެ އަދަދު ނޭގެއެވެ. އެންމެފަހުން ސަޖާ އެނބުރި ވިލިގިއްޔަށް އައީ އޭނާގެ ބައްޕަޔާއި އެކުއެވެ. ސަޖާގެ މައިންބަފައިންނަށް އޭނާ ރޭގަނޑު އެކަނި ފޮނުވަންނުކެރުނީއެވެ. މަސައްކަތުގައި އުޅޭތީ ސަޖާ ވަންނަން ބުނުމުންވެސް މާހިލްމެންގޭ ދޮރާއްޓާ ހަމައަށް އައިސް ޖަލީލް ދިޔައީ އެގެއަށް ނުވަދެއެވެ.\nގޭތެރެއަށް ވަދެގެން ދިޔައިރު ސަޖާއަށް ފެނުނީ ފަޅުކަމެވެ. ހިމޭންކަމެވެ. އެންމެވެސް ފެންނަން ނެތުމުން ކޮންމެ މީހެއްވެސް ވާނީ އެމީހެއްގެ ކޮޓަރީގައިކަން ޔަގީންވިއެވެ. ސަޖާ ނިދާ ކޮޓަރީގެ ދޮރު ހުޅުވާލުމާއި އެކު އެނދުމަތީގައި އިން މާހިލް ތެޅިގަނެފައި އުނގުމަތީ ބައިންދާގެން އިން ލެޕްޓޮޕް ލައްޕާލިއެވެ. ސަޖާ ހީކޮށްގެން ހުރީ އޭނާ އެވަރަށް ގުޅިއިރު މާހިލް ފޯނަށް ޖަވާބު ނުދިނީ ނިދިފައި އޮތީކަމުގައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ސަޖާ ފެނުމުން މާހިލް ސިހުނުވަރުން ޙުދު ސަޖާވެސް ހައިރާންވިއެވެ. މުށުތެރޭގައި އޮތް ސަޖާގެ މޯބައިލުން މާހިލްގެ ނަންބަރަށް ޑައެލް ކޮށްލިއެވެ. ރިންގުގައި އޮތް ފޯނު އޮތީ މާހިލް އިން އެނދުމަތީގައެވެ. ރިންގުވާތަން ބަލަން އިނދެފައި މާހިލް ސަޖާއަށް ލޯއަޅާލިއެވެ.\n“ކީތްތަ ތިކުރަނީ…..” ފޯނު ސައިލެންޓަށްލީ ސަޖާ ބަލަން ހުއްޓައެވެ. ސަޖާގެ މަގްސަދަކީ ކޮބައިކަމެއް މާހިލްއަކަށް ނޭގުނެވެ.\n“އަހަރެން މިއޮށް ވަރަށް ގުޅީރު….ފޯނު ކައިރީ ބާއްވައިގެން ހަމަ އިނީދޯ…” ގެނައި ކޮތަޅުތައް އެނދުމަތީ ބަހައްޓަމުން ސަޖާ ވާހަކަ ދެއްކީ ވަރަށް މަޑުމައިތިރިކޮންނެވެ. މާހިލް ތެދުވެގެން ގޮސް ލެޕްޓޮޕް އަލަމާރިމަތީ ބޭއްވިއެވެ.\n“އަހަރެން މިކޮޅަށް އަންނަން ވެގެން މާހިލްއަށް ގުޅީ….ރޭގަނޑު އެކަނި ދަތުރުކުރަން ޖެހިލުންވާތީ…..”ސަޖާ މާހިލްއަށް އޮޅުން ފިލުވައިދިނުމުގެ ގޮތުން ބުނެލިއެވެ.\n“އަހަރެން ބުނެގެންތަ ސަޖާ މާލެދިޔައީ…..”މާހިލްގެ އަޑުގައި އެކުލެވިގެންވީ މަލާމާތެވެ.\n“ތާކަށް ދާއިރު އާދެވޭނެ ގޮތެއްވެސް އޮތްތޯ ބަލަންވާނުން……އެހެން ނޫނަސް ސަޖާ ތީ ކުޑަކުއްޖެއް ނޫނެއްނު”\n” ސަޖާއަށް ވުރެން މާކުޑަކުދިންވެސް އެކަނިމާއެކަނި….ވިލިގިލިން މާލެގޮސް މާލެން ވިލިގިއްޔަށް އެބައާދޭ ….ދެން ސަޖާއަށް ވަކިން ނުކެރެންވީ ކީއްވެ؟ ޖެހިލުން ވާންވީ ކީއްވެ….؟” މާހިލް ނިކުމެގެން ދިޔައިރުވެސް ސަޖާއަށް ހުރެވުނީ ހުއްޓުން އަރާފައެވެ.\nމިއޮށްފަދަ ޒަމާނުގައި މާހިލަށް އެހެން ބުނަން ކެރުނީތީވެސް ޖޫލީ އަޖައިބުވިއެވެ. ފޭރުމާއި މާރާމާރީގެ ކަންތައް އެހާ ބޮޑު ދުވަސްވަރެއްގައި އަންހެންކުއްޖަކު އެކަނި ބޭރަށް ނިކުމެ އުޅުމަކީ ރައްކާތެރިކަމެއް ނޫނެވެ. މައިންބަފައިންގެ ހިތުގައި އެބިރުވެރިކަން އޮންނައިރު ތިމާގެ ފިރިމީހާ އެކަމާ ކަންބޮޑު ނުވާކަމީ ސަޖާ އާއިމެދު މާހިލް ނުވިސްނާ މިންވަރު ވަޒަން ކުރެވޭކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.\nނަސީރަށް ސައި ހިފައިގެން އާދިލާ ދިޔައިރު އޭނާ މިއަދުވެސް އިނީ ކުޑަދޮރުން ބޭރުބަލާށެވެ. މިހާރަކަށް އައިސް އާދިލާއަށް ނަސީރު މާބޮޑަށް ކަމަކާ ވިސްނާހެންވެސް ހީވެއެވެ. އައްފާންވެސް އުޅޭލެއް ބުރަކަމުން އާދިލާ ހުންނަނީ އެވާހަކަ ދައްކާލެވޭ ގޮތް ނުވެގެން ނިކަން ކަންތައް ބޮޑުވެފައެވެ. މިއަދުވެސް ނަސީރު ސައިބޯނީ ތަންކޮޅެއް ފަހުން ކަމަށް ބުނުމުން އާދިލާ ނިކުތީ ބޭރަށެވެ. މާޔޫސްވެ ހުރެ އޭނާވަނީ ބަދިގެއަށެވެ. މެންދުރަށް ކައްކަން ތައްޔާރު ކުރާށެވެ.\n“ނަސީރު ….ނަސީރު…”ނިޒާރު ގޭތެރެއަށް ވަދެގެން އައި އޭނާގެ ކޮއްކޮއަށް ގޮވަމުންނެވެ. ނިޒާރުގެ އަޑަށް ބަދިގެތެރެއިން އާދިލާ ބޭރަށް ބޯދިއްކޮށްލިއެވެ.\n“ނަސީރު ކޮޓަރީގަ….”ނިޒާރު ދިއްކޮށްލި ތަރުކާރީ ކޮތަޅުގައި ހިފަމުން އާދިލާ ނަސީރު ވީތަން އޮޅުން ފިލުވައިދިނެވެ.\n“މިހާރު ސައިބޮއެފިތަ؟”ހިނިތުންވެ ހުރެ ނިޒާރު އެހިއެވެ.\n“ނޫނޭ…..ތަންކޮޅެއް ފަހުންނޭ ކިޔާފަ ނުބޮއެ އަދި….”އާދިލާގެ މޫނުމަތިން ފެނުނީ މޮޅިވެރިކަމެވެ. ނަސީރާއި މެދު ކަންބޮޑުވާވަރު އެމޫނުން ކިތަންމެ ރީއްޗަށްވެސް ފެންނަން ހުއްޓެވެ.\n“މިހާރު އެއޮށް ނުވަގަޑި ބައިވަނީ….”ނިޒާރު ގަޑި ބަލާލައިފައި އެތެރެއަށް ވަންނަން ހިނގާގަތް ވަގުތު އާދިލާ ،ނިޒާރަށް ގޮވާލިއެވެ.\n“ބޭބޭ…”އާދިލާއަށް ދޫކޮށްލެވުނީ ފުންނޭވާއެކެވެ.\n“މިހާރަކަށް އައިސް ނަސީރު ކޮންމެވެސް ކަމަކާއި ފިކުރުކުރާހެން ހީވަނީ…..އަހާ އަހާވެސް ނުބުނި….”އާދިލާ ވާހަކަ ދެއްކީ އިސްއޮބައިލައިގެން ހުރެއެވެ.\n“ތިކަމާ ހާސްނުވޭ….ބޮޑުބެ ވާހަކަ ދައްކާނަން…”ނިޒާރު ގޮސް ނަސީރު ނިދާ ކޮޓަރިއަށް ވަނުމުން އާދިލާ ކުރިންކުރަން ހުރި މަސައްކަތާއި ދިމާއަށް ދިޔައެވެ.އާދިލާ ހިތްހަމަ ޖައްސާލީ ނަސީރު އޭނާގެ ބޭބެއާ ކަންކަން ހިއްސާކުރާނެ ކަމަށް ނިންމައިގެން ހުރެއެވެ.\nނަވީން އޮފީހުގައި ހުރެފައި ޖޫލީއަށް އެންގީ ބަރާބަރު އެގާރަ ޖަހަންވާއިރަށް ތައްޔާރުވުމަށެވެ. ދަނީ ކޮންތާކަށް ކަމެއް ނުބުނެއެވެ. ޖޫލީ ލޯގަނޑުކުރިމަތީ ހުރެ ނިކަން ފުރިހަމައަށް ތައްޔާރުވެލިއެވެ. ކަޅުކުލައިގެ މަހްމާފޮތީގެ މެކްސީގައި ޖޫލީ ރާނީއެއްފަދައެވެ. ހެދުމުގެ މޭމަތީގައި ހަރުކޮށްފައިވާ އެކިވަރުވަރުގެ ޑައިމަންޑުތަކުން ހެދުމުގެ ފަޅުފިލައެވެ. ހޫނުގަދަ ގަޑިއެއްކަމުން އިސްތަށިގަނޑުވެސް އޮޅާލާފައި ހަރުކޮށްލީ ދައްޗަކުންނެވެ.\n“ވާއު…”ނަވީން ފަހަތުން އައިސް ޖޫލީގެ ކޮނޑުގައި ދަތްދޮޅިޖައްސާލިއެވެ. އަދި އޭނާގެ ރީތި ރީތި އަންހެނުނުންގެ މޫނަށް ބަލާލީ ކުރިމަތީގައި ހުރި ތަނަވަސް ލޯގަނޑުންނެވެ.\n“މާޝާﷲ….ޔޫލުކިން ގޯޖަސް…..”ނަވީނަށް ތައުރީފްކޮށްނުލާ ނުހުރެވުނެވެ. ޖޫލީ ރަކިވެގެން ނަވީނާއި ދުރަށް ޖެހިލިއެވެ. އަދި ރީތިވާ މޭޒުމަތީގައި ހުރި ސެންޓުފުޅިތަކުން ސްޓިލްޖެނިފަރ ސެންޓުފުޅި ކަރުދޮށަށް ޖަހާލިއެވެ. މުޅި ކޮޓަރިތެރޭ ލުއިލުއި މީރުވަހެއް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ.\n“ރެޑީ….”އެންމެ ފަހުފަހަރަށް ލޯގަނޑުން ބަލާލަމުން ޖޫލީ ބުނެލިއެވެ. އަދި ފުންމާގަނޑުނަގާ މޫނުގައި ޖައްސާލިއެވެ. އެވަގުތު ނަވީންގެ އަތުގައި އޮތް ގަދަރަތްކުލައިގެ ފިނިފެންމާ ޖޫލީގެ ހުޅިގަނޑުގައި ހަރުކޮއްލަދިނެވެ. ލޯގަނޑުން ބަލަންހުރެ ޖޫލީ މަލުގައި އަތްޖައްސާލަމުން ނަވީނަށް ހިނިތުންވެ ހުރެ ބަލާލިއެވެ. އެފަދަ ލޭފަވެތި ފިރިޔަކު ލިބުން އެއީ ޖޫލީގެ ނަސީބެވެ. ޖޫލީގެ ތުންފަތްމަތީ އަބަދުވާ ހިނިތުންވުމުގެ އަސްލަކީ ނަވީނެވެ. ނަވީނަކީ އިންތިހާއަށް ލޯބިދޭން އެނގޭ ހިތްހެޔޮ ފިރިއެކެވެ. ކޮންމެއަންހެންކުއްޖެއްގެ ވެސް ހުވަފެނީ ރާޖާއަކަށް އެފަދަ ނަވީނެއް ލިބުމަށް އެދޭނެކަމީ ޝައްކެއްއޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ.\nނަވީން ކާރު މަޑުކުރީ ފަސްބުރީގެ އިމާރާތެއް ކުރިމައްޗަށެވެ.އެއީ ޖޫލީއަށް އެމަގުން ދަތުރުކުރާ އިރު ފެންނަ ތަނެއްކަމަކު ކޮންތަނެއް ކަމެއް ނޭގެއެވެ.ތަނުގެ ނަންބޯޓަށް ބަލާލުމުން ކޮންމެވެސް ކުލިނިކެއްކަން އެނގުނެވެ.\n“މީކޮންތަނެއް…؟ކީއްކުރަން މިތަނަށް ތިއައީ….”ނަވީންގެ ފަހަތުން ކާރުން ފައިބަމުން ޖޫލީ އަހާލީ އެއިމާރާތަށް ނަޒަރު ހިންގާލަމުންނެވެ.\n“ސަޕްރައިޒް…”ނަވީން އެހެން ބުނެލީ ކަނާތު ބުމައިރުވާލަމުން ނިކަން ފުޅާ ހިނިތުންވުމަކާއި އެކުއެވެ. އަދި ނިކަން ބާރަށް ގޮސް ކުލިނިކްގެ ގޭޓުން ވަންނަން ހިނގައިގަތެވެ.\n“ސަޕް….ރައިޒް” ކޮނޑު އަރުވާލަމުން ޖޫލީއަށް ބުނެވުނީ އަކުރުތަކަށް ދަމާލަމުންނެވެ. ޖޫލީވެސް އިރުކޮޅަކު ހުއްޓުން އަރާފައި ހުރެ ހިނގައިގަތީ ނަވީނާއި އެއްވަރުކުރެވޭތޯއެވެ. އޭރު ނަވީން ގޮސް ލޮލުކޮޅަށް އޮބައިފިއެވެ.\nގޭޓުން އިމާރާތުގެ އެތެރެއަށް ވަންނަން ފުޅާމަގެއް އޮތެވެ. އެފުޅާމަގުގައި ފެހިދޫލައެއްހެން ބިންމަތި ފޮރުވިފައިވަނީ ކާޕެޓްވިނައިންނެވެ. ތިރިތިރިކޮން ފާރުކޮޅެއް ރާނާފައިވާއިރު ގަސްމުށިތަކުގައިވަނީ އޯކިޑްގަހެވެ. ހުދު އޯކިޑްމާތައް އަޅާފައިވާއިރު ޖޫލީ އެމަގުން ކުރިއަށް ދިޔައިރު ބުނެދޭން ނޭގޭ އިހްސާސްތަކެއް އޭނާއަށް ކުރެވުނެވެ. ދެފަރާތަށް ހެލިހާ އޯކިޑްމާތައްވެސް ހީވަނީ ޖޫލީގެރީތިކަމަށް ކުރުނީސް ކުރާހެންނެވެ.\nޖޫލީ ނަވީން ހޯދަމުން ގޮސް ވަންއިރު ނަވީން ހުރީ ރިސެޕްސަނުގައި އިން ކުއްޖައާ ވާހަކަ ދައްކާށެވެ.އެކުއްޖާ ފަރިތަކަމާއެކު ފޯނުގެ އަތްގަނޑު ނަގާ ނަންބަރު ޖަހާލިއެވެ.\n“އިލެވެންގެ އެޕޮއިންޓްމެންޓަށް ނަވީން އައިސް އެބަހުންނެވި…..”ޖޫލީ ހައިރާންވެ ހުރެ ނަވީންގެ ކޮނޑުގައި އަތް ޖައްސާލިއެވެ. ނަވީން ފަހަތް ބާލާލައިފައި ހިނިތުންވެލިއެވެ. އަދި ރިސެޕްސަންގަ އިން ކުއްޖާއާ ދިމާއަށް މޫނު އަނބުރާލިއެވެ.\n“ލައްބަ…މިސްޓަރ އެންޑް މިސިސް ނަވީން ……”ފޯނުގެ އަތްގަނޑު ބޭއްވުމަށްފަހު ދެވަނަ ފަންގިފިލާއަށް ދިއުމަށް ބުންޏެވެ. އެކުއްޖާ ދިން މެމޯކޮޅު ހިފައިގެން ނަވީން ލިފްޓާ ދިމާއަށް ހިނގައިގަތެވެ. ވާނުވާ ނޭގި ޖޫލީވެސް ނަވީންގެ ފަހަތުން ހިނގައިގަތް އިރު ހުރީ ބިރުގަންނަ ގޮތްވެފައެވެ.\nދެވަނަ ފަންގިފިލައަށް ލިފްޓްގެ ދޮރު ހުޅުވުނު އިރު ނަވީންމެން ދެމަފިރިންނަށް މަރުޙަބާ ކިޔަން އާޝާ ހުރީ މާބޮނޑިޔެއްވެސް ތައްޔާރުކޮއްގެންނެވެ. ހުދުކުލައިގެ ބުލައުސަރ އަކާއި ކަޅުކަލައިގެ ދިގު ސްކާޓުގައި އާޝާ ފެންނަނީ ވަރަށް ވަރުގަދަ ސަހްސިއްޔަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެއްވެސް މޭކަޕެއް ކޮއްފައި ނުވާއިރު ބޮޑާކަމެއް ދެއްކުންތެރިކަމެއް ވެސް އެމޫނުމަތީގައި ނުވެއެވެ.\n“ޖޫލީ….މީ އާޝާ ސްކޫލު ދައުރުގެ މާވަރުގަދަ ރައްޓެއްސެއްގެ ވާހަކަ ދައްކަމޭނުން މީ އެ އާޝާއަކީ ….މިހާރު ޑޮކްޓަރެއް ޑޮކްޓަރ އާޝާ އަފީފް”ނަވީން ޖޫލީއަށް އާޝާ ތައާރަފްކޮއްދިނެވެ. ޖޫލީ އާއި އާޝާ ތައުލީމް ހާސިލްކުރީ ދެސްކޫލަކުންނެވެ. އެހެންވެ ދެމީހުންނަށް އެކަކު އަނެއްކަކު އެނގެނީ ވަރަށް ކުޑަކޮންނެވެ. ހަމައެކަނި ނަވީންގެ ފަރާތުން އެނގޭ އެނގުމެއް ފިޔަވައި މީގެ ކުރިން މާބޮޑު އެކުވެރިކަމެއް ނޯވެއެވެ.\n“ކުރިން ރޭ ޖޫލީ އެހީމެއްނު މީކާކުހޭ…އެރޭ އާޝާ އެކީ ޑޭޓަކަށް ދިޔައީ…”ނަވީން އެހެން ބުނުމުން ޖޫލީ ސިހުނުވަރު އެބޮޑު ދެލޮލުން ފެންނަން ހުއްޓެވެ.\n“އަނެއްކަ ޑޭޓަކަށް ނޫން ….”ނިކަން ބާރަށް ހިނގަނޑެއް ޖަހާލަމުން ނަވީން ބުނެލިއެވެ.އާޝާ ހިނިތުންވެލައިގެން ހުރިއިރު ކޮލަށް އަޑިވެފައި ހުރުމުން މައުސޫމްގޮތެއް ހުއްޓެވެ.\n“ކޮފީއަކަށް ދެމީހުން ދިޔައީ ދޯ….ކޮފީ ބަދަލުވީ ޑިސްކަޝަންއަކަށް…”ލައިގެން ހުރި ފަޓްލޫނު ޖީބުން އޭނާގެ އަތް ނަގާ ޖޫލީގެ އުނަގަނޑުގައި އަތް ޖައްސާލަމުން ބުނެލިއެވެ.\nނަވީންގެ މޫނަށް ބަލާލައި ޖޫލީ ހިނިތުންވިއެވެ. ޖޫލީ މަޑުމަޑުން ކުރިއަށް ހިނގައިގަތެވެ.\nޖޫލީ އާޝާ އާ ސަލާންކޮއްލިއެވެ. އާޝާ ހިނިތުންވެ ހުރެ ޖޫލީއަށް ތައްޔާރުކޮށްގެން ގެނައި މާބޮނޑި ހަދިޔާކުރިއެވެ. މާބޮނޑީގައި ވަނީ ހުސް ހުދުކުލައިގެ އޯކިޑުމަލެވެ. އޯކިޑަކީ އާޝާއަށް މާހާއްސަ އެއްޗެއް ކަމުގައި އެވަގުތުވެސް ޖޫލީއަށް އެނގުނެވެ.\nއާޝާ އާއި އެއްހަމައެއްގައި ހުރެގެން ޖޫލީ ހިނގަމުން ދިޔައިރު ނަވީން ހުރީ ތަންކޮޅެއް ފަހަތުގައެވެ. އާޝާ ޖޫލީ ގެނައި ބޭނުން ހާމަކުރިއެވެ. ދެމީހުން ޓެސްޓުތައް ހަދަން ނަގަންޖެހޭ ސާމްޕަލްތައް ނެގުމަށް ގާތް ގަނޑަކަށް ގަޑިއަކު އިރު ހޭދަވިއެވެ. އެވަގުތު ކޮޅު ތެރޭގައި އާޝާ އާއި ޖޫލީވެސް ނިކަން ބޮޑަށް އެކުވެރިވިއެވެ. އަލަށް ބައްދަލުވި ދެމީހުން ހެނެއް އެދެމީހުން އުޅޭ ގޮތުން އެއްގޮތަކަށް ވެސް ހިޔެއް ނުވެއެވެ. އާޝާއެކު ހޭދަވި ވަގުތުކޮޅު އެހާ އަވަހަށް ނިމުމަކަށް ގެންނަން ޖޫލީ ބޭނުމެއްނުވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ނަވީނަށްވެސް މަޑުކުރެވެން ނެތުމުން އެންމެ ފަހުން އެވަގުތުކޮޅަށްވެސް ނިމުން އައީއެވެ. ދެހަފްތާ ފަހުން ބައްދަލުވާން ވައުދުވެފައެވެ. ޓެސްޓުތަކުގެ ނަތީޖާ ލިބެން އަންނަނީ ދެހަފްތާ ފަހުންނެވެ.\nދުވަސްތައް ބަދަލުވަމުން ދިޔައީ ހީވެސް ނުކުރާހާ ބާރު މިނެތްގައެވެ. މިވޭތުވެގެން ދިޔަ ދެޙަފްތާ ނަވީންމެން އަވަދިނެތި އުޅެމުން ދިޔައީ ހުޅުމާލޭގައި ޗެރީ ކޮމްޕެނީގެ ފިހާރައެއް ހުޅުވުމަށެވެ. ގެއަށް ވަދެލާނެ އަވައްޖެއްވެސް ނަވީނަކަށް ވެސް އަދި ނިޒާރަކަށްވެސް ނުވެއެވެ. މާހިލްގެ ހާލަކީވެސް އެއީއެވެ. އެކޮމްޕެނީގެ އެންމެ ސީނިޔަރ ލެވެލްގައި މަސައްކަތްކުރާ ކޮންމެ މަވައްޒަފަކުވެސް އުޅުނީ ފިހާރަ ހުޅުވެންދެން އެހާމެ ބުރަކޮންނެވެ. އެ އެންމެނަށްވެސް ހިންދެމިލެވޭވަރުވީ ފިހާރަ ހުޅުވުމުންނެވެ.ފިހާރަ ހުޅުވުމުން ނަވީންވެސް ހުރީ ޗުއްޓީއެއް ނަގަން ބޭނުންވެފައެވެ.\nޗުއްޓީއަށްދާން ވާއިރަށް ކުރަން ހުރި ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ނިންމާފައި ނަވީނަށް އޮފީހުން ނިކުމެވުން އިރު އިރުއޮއްސެން ދާދި ކައިރިވެއްޖެއެވެ. ޕާކްކޮއްފައި އޮތް ނަވީންގެ ރަތްކުލައިގެ ކާރަށް އަރާ ހަމަޖެހިލިތަނުން ނަވީންގެ ފޯނަށް ކޯލެއް އައެވެ. ފޯނުގެ ސްކުރީނަށް ބަލާލައިފައި އަވަހަށް ކަންފަތުގައި ޖެހިއެވެ.\n“ވަރަށް އަވަހަށް ބައްދަލުކޮއްލަން ވެއްޖޭ….އެކަނި އައްޔާ ބޮޑަށް ރަނގަޅީ….”އާޝާގެ ވާހަކަ މާދިގެއް ނުކުރިއެވެ.މިވަގުތު އާޝާ ބޭނުންވަނީ ނަވީނާއި އެކަނި ބައްދަލުކުރާށެވެ.\n“އޯކޭ ހަމަ މިހާރު މިދަނީ…”މާބޮޑު ހިޔާލެއް ފިކުރެއްނެތި ކާރު ސްޓާރޓުކޮއްލި އިރު ތުންފަތްމަތީގައިވީ ފަނޑު ހިނިތުންވުމެކެވެ.\nއާޝާ ހުރީ ކުޑަދޮރުން ބޭރު ބަލާށެވެ. އިރުއިރުކޮޅާ ގަޑިއަށް ބަލާލައެވެ. ގެއަށްދާން ބޭނުންވެފައި ހުރި ނަމަވެސް އޭނާ އެ އިންތިޒާރުކުރަނީ ނަވީނަށެވެ. ދޮރުގައި ޓަކިޖަހާލުމުން އެހުރިގޮތަށް ހުރެ އެތެރެއަށް ވަންނަން ބުނެލިއެވެ.ނަވީން ކޮޓަރިއަށް ވަދެ ލެއްޕުމުންވެސް އިތުރު ހަރަކާތެއް ނުގެނެއެވެ.ބޭރުން ފެންނަ މަންޒަރުތަކަށް ނަޒަރު ހުއްޓާލައިގެން ހުރީއެވެ.\n“އަހަރެން މި އައީ…..؟” ނަވީން އޮފީސްހެދުމުގައި ހުރި އިރު ހިތްގައިމު ގޮތެއް ހުއްޓެވެ.ކަޅުއަތްދިގު ގަމީހަކާއި އެކުލައިގެ ފަޓްލޫނެކެވެ.އަޅާފައިވާ ޓައީވެސް ގަމީހާއި ވަރަށް ގުޅެއެވެ.\n“ކޮފީކަށްދާންތަ އަންނަން ބުނީ…..”ނަވީން ބޭނުންވީ ސަމާސާކޮއްލާށެވެ.އަންނަން އުޅޭ ތޫފާނުގެ ހިލަމެއްވެސް އޭނާއަކަށް ނުވެއެވެ.\nއާޝާ ނަވީނާއި ދިމާއަށް އެނބުރުނެވެ.އެހެންޏާ އެމޫނުން އެފެންނަ ހިނިތުންވުމެއް މިއަދަކު ނެތެވެ. އެމޫނުމަތިން ފެންނަނީ ނުތަނަވަސް ކަމެވެ.\n“ތިއޮތީ މީގެ ދެޙަފްތާ ކުރިން ހެދި ޓެސްޓު ތަކުގެ ރިޕޯޓް….”މޭޒުމަތީގައި ހުރި ކަރުދާސްތަކަށް އިޝާރާތްކޮށް އާޝާ ބުނެލިއެވެ. ނަވީން ޓެސްޓު ހެދިކަން ހަނދާންވީވެސް އާޝާ އެހެން ބުނުމުންނެވެ. މިވޭތުވެ ދިޔަ ދެޙަފްތާއަކީ އޭނާއަށް ވަރަށްވެސް ބުރަ ދެޙަފްތާއެވެ.\n“އޯހް..އަހަރެން މިހާރު ހަނދާނެއްވެސް ނެތް…”\nނަވީން ރިޕޯޓްނަގާ ބަލަން ފެށިއެވެ. އާޝާ ހުރީ ނަވީނާއި ދިމާއަށް ކަޅިޖަހާ ނުލާބަލާށެވެ. ތުންފަތުގައި ދަތްއަޅާލައިގެން ހުރިއިރު އެދެލޮލުގައިވީ ހަމްދަރުދީއެވެ. ނޭވާ އަވަސްވެފައި ވާއިރު ހަރަމްބަނދެލައިގެން ހުރެ ނަފްސުހަމަޖެހޭތޯ މަސައްކަތްކުރަމުން ދިޔައެވެ.\nގަނޑަކަށް ފަހު ގަނޑެއް އެއްލަމުން ދިޔައިރު ނަވީންގެ ތުންފަތްމަތީގައިވީ ހިނިތުންވުމެވެ. އެހެނަސް އެހިނިތުންވުން ދެމިގެންދިޔައީ ކުޑަ ހިނދުކޮޅަކަށެވެ. އިންތިހާއަށް ކަންބޮޑުވެފައިވާ ދެލޮލުން އާޝާއަށް ބަލާލިއިރު އޭސީކޮއްފައިވާ ކޮޓަރިތެރޭގައިވެސް ނަވީން ދާހިތްލަންފަށާފިއެވެ.\n“ބު….ބުނޭ މީ…..މީ….މީ… ދޮގެކޭ…..އާ….އާޝާ އަހަންނާއި ސަމާސާ ކުރަނީ ދޯ”ނަވީންގެ އަޑު ތުރުތުރު އަޅައެވެ.\nނޯޓް:މިވާހަކަ ގެނެސްދޭނީ ކޮންމެ އަންގާރަ އަދި ހުކުރު ދުވަހުއެވެ.\nބުނެލަން އޮތީ މިކުދިން މިލިޔާ ވާހަކަ ތަކަށް ކިޔުންތެރިންގެ ހިޔާލު ވަރަށް ބޭނުން ވާނޭ….ވާހަކަ ކިޔަކަސް އަދި ނުނިމޭ\nތިކުދިން ގެ ހިޔާލު ފާޅުކުރާށޭ…\nރީތި.. ދެން ވާނެގޮތެއް ބަލާލާ ހިތްވެއްޖެ\nދެން ހިތް ނުތަޅުވާ ކޮންމެ ރެއަކު ޕާރޓެއް ގެނެސްދީބަ..\nއަޅެ2ދުވަހުގެ ބަދަލުގައި3ދުވަހު އަޕްކޮށްދެވޭތޯ ބަލާބަ… ވވވވވވވވވ ރީތި މިވާހަކަ.


BREAKING | Covid-19: Brazil In Ithuru 1209 Meehaku Maruvehje - Vaguthu\nކޮވިޑް-19: ދިވެހިން ފައްސިވާ އަދަދު މަޑުޖެހުމެއް ނެތި މައްޗަށް! - 19 ގަޑިއިރު ކުރިން\nކޮވިޑް-19: ބްރެޒިލް އިން އިތުރު 1271 މީހަކު މަރުވެއްޖެ\n2 ހަފްތާ ކުރިން ( ޖުލައި 1, 2020 )\nހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެމުންދާ ނުރައްކާތެރި ކޮވިޑް-19 ޖެހިގެން ބްރެޒިލް އިން އިތުރު 1,271 މީހަކު މަރުވެއްޖެ އެވެ. މިއީ ފާއިތުވެދިޔަ ހަފްތާއެއްހައި ދުވަސްތެރޭ އެޤައުމުން އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު މަރުވި ފަހަރެވެ.\nކޮވިޑް-19 އާއި ބެހޭ މަޢުލޫމާތުތައް ހާމަކުރާ ބައިނަލްއަޤުވާމީ އިދާރާތަކުން ނެރެފައިވާ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ބްރެޒިލް އިން މިދިޔަ 24 ގަޑިއިރު ތެރޭގައި އިތުރު 1,271 މީހަކު މަރުވުމާއި ގުޅިގެން، އެޤައުމުން މި ބަލީގައި މަރުވި މީހުންގެ ޖުމްލަ އަދަދު މިހާރު ވަނީ 59,656 އަށް އަރާފައެވެ.\nއިދާރާތަކުން ހާމަކުރާ ގޮތުން މިދިޔަ 24 ގަޑިއިރު ތެރޭގައި އެކަނިވެސް ބްރެޒިލް އިން އިތުރު 37,997 މީހަކަށް ކޮވިޑް-19 ޖެހިފައި ވެއެވެ. މިއާއެކު މިހާރު ބްރެޒިލް އިން ކޮވިޑް-19 އަށް ފައްސިވީ މީހުންގެ ޖުމްލަ އަދަދު ވަނީ 1,408,485 އަށް އަރާފައެވެ.\nބްރެޒިލް އަށް ކޮވިޑް-19 ގެ ނުރައްކާ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އިތުރުވަމުން އަންނައިރު، އެޤައުމުގައި ބަލި ޖެހޭ މީހުންނާއި ބަލީގައި މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު އަންނަނީ ހިފެހެއްޓުމެއް ނެތި އިތުރުވަމުންނެވެ. އެޤައުމަކީ ދުނިޔެއިން ދެވަނައަށް އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު ފައްސިވެ، މި ބަލީގައި މިހާތަނަށް ދުނިޔެއިން ދެވަނައަށް އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު މަރުވި ޤައުމެވެ.\nފަހުގެ މަޢުލޫމާތުތަކަށް ބަލާއިރު، ބްރެޒިލް އިން ކޮވިޑް-19 ޖެހުނު މީހުންގެ ތެރެއިން ބަލިން ރަނގަޅުވީ، 790,040 މީހެކެވެ. އަދި 8,318 މީހަކަށް އެޤައުމުގައި މި ބައްޔަށް ފަރުވާދެމުން ދަނީ ސީރިއަސް ހާލުގައި ނުވަތަ އައިސީޔޫގައެވެ. އެހެންކަމުން ކުރިޔަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގައި އެޤައުމުން މަރުވާ މީހުންގެ އަދަދު ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެގެން ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.\nބްރެޒިލް ހިމެނޭހެން ދުނިޔޭގެ 213 ޤައުމަކުން ނުވަތަ ސަރަޙައްދަކުން ކޮވިޑް-19 ފެނިފައި ވެއެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން މިހާތަނަށް މި ބަލި ޖެހުނު މީހުންގެ އަދަދު 10 މިލިއަނަށް އަރާފައިވާއިރު، އޭގެތެރެއިން ބައި މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.\nކޮވިޑް-19 ޖެހިގެން އަނެއްކާވެސް ދިވެއްސަކު ނިޔާވެއްޖެ\nކޮވިޑް-19: ހޮންގްކޮންގް އަށް ތިން ވަނަ ރާޅެއް އެރީ ކިހިނެއް؟\nއިންސާނެއްގެ ސިފަތައް ހުރި މަހެއް ފެނިއްޖެ


Pakistan inn India ah dhinn hamala ge dhifau gai Raajje thedhuvejje! | ThePress\nLast Updated 10:41, 31 May\nޕާކިސްތާނުން އިންޑިއާއަށް ދިން ހަމަލާގެ ދިފާއުގައި ރާއްޖެ ތެދުވެއްޖެ!\nއިންޑިއާގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަރެންދްރަ މޯދީ ރާއްޖެ ވަޑައިގެންނެވުމާއި އެކު، ފޮރިން މިނިސްޓަރު އަބްދުﷲ ޝާހިދު އެމަނިކުފާނަށް މަރުހާބާ ދަންނަވަނީ / ފޮޓޯ: ފޮރިން މިނިސްޓަރު\nއިންޑިއާއަކީ މުސްލިމުންނާ އިސްލާމް ދިނާ މެދު އެހެން މީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެދޭ ގޮތަށް އަމަލުކުރާ ގައުމެއް ކަމަށް ބުނެ ޕާކިސްތާނުން ދެއްކި ވާހަކަތަކަކާ ގުޅިގެން، ދިވެހިރާއްޖެއިން އިންޑިއާގެ ދިފާއުގައި ތެދުވެއްޖެއެވެ.\nދާދިފަހުން ކުރިއަށް ދިޔަ އޯގަނައިޒޭޝަން އޮފް އިސްލާމް ކޯޕަރޭޝަން (އޯއައިސީ)ގެ ވާޗުއަލް ބައްދަލުވުމެއްގައި ޕާކިސްތާނުން އިންޑިއާއަށް ފާޑުކިއުންތަކެއް އަމާޒުކުރުމުން އޭގެ ރައްދުގައި ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަނީ އިންޑިއާގެ ދިފާއަށް ތެދުވެ، މިފަދަ ކަމެއްގައި ހަމައެކަނި އިންޑިއާގެ ނަން ފާހަގަކޮށް ބަދުނާމު ކުރުމަކީ ހެކީގެ މައްޗަށް ބަލާއިރުވެސް ސައްހަ ވާހަކައެއް ނޫންކަމަށް ބުނެފައެވެ.\nއިންޑިއާއިންދަނީ އިސްލާމުންނާ މެދު ބިރުވެރިކަމާ ނަފުރަތު އުފެދޭ އެޖެންޑާއެއް ޕްރޮމޯޓްކުރަމުން ކަމަށް ޕާކިސްތާނުން އދއަށް ކަނޑައަޅާފައި ހުންނަވާ މަންދޫބު މުނީރު އަކްރަމް ވިދާޅުވުމާއެކު، ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަނީ، މިވަގުތު ދުނިޔޭގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ޑިމޮކްރަސީ ކަމުގައިވާ އިންޑިއާއަކީ 200 މިލިއަނެއްހާ މުސްލިމުންގެ ވަޒަންކަން ފާހަގަކޮށް، މިފަދަ ތުހުމަތެއް އަމާޒުކުރުމަކީ ދެކުނު އޭޝިއާ ސަރަހައްދުގެ ސުލްހައަށް އޮތް ނުރައްކަލެއް ކަމަށް ބުނެފައެވެ.\nސޯޝަލް މީޑިއާގައި ދެކެވެމުންދާ ވާހަކައަކީ މުޅި ގައުމުގެ ހުރިހާ ރައްޔިތުންގެ ފިކުރުކަމަށް ބުނެވެން ނެތްކަމަށްވެސް ރާއްޖެއިން ވަނީ މި ބައްދަލުވުމުގައި ފާހަގަކޮށްފައެވެ.\nމިމޭރުމުން އިންޑިއާގެ ދިފާއުގައި ވާހަކަދައްކަމުން ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަނީ، މިފަހަކަށް އައިސް އިސްލާމީ ދައުލަތްތަކާ އިންޑިއާއާއި ދެމެދު ބަދަހިވެގެންދިޔަ ގާތް ގުޅުންތަކުގެ ވާހަކަވެސް ހިއްސާކޮށްފައެވެ. އެގޮތުން، ސައުދީ އަރަބިއްޔާ، އެކުވެރި އަރަބި އިމާރާތް، އަފްގާނިސްތާނު، ފަލަސްތީނު އަދި މޮރިޝަސް ފަދަ ގައުމުތަކާއެކު އިންޑިއާއިން ބާއްވާ ގާތް ގުޅުން ފާހަގަކޮށް، ދިވެހިރާއްޖެއިން ވަނީ، އެ ގައުމުތަކުން ފަރުދީ ފެންވަރުގައި ދޭ އެންމެ ޝަރަފުވެރި އެވޯޑްތައްވެސް އިންޑިއާގެ ބޮޑުވަޒީރު ނަރޭންދްރާ މޯދީއަށް އަރުވާފައިވާކަން ހަނދާންކޮށްދީފައެވެ.\nހަމަ މިއާއެކު، ދިވެހިރާއްޖެއިންވަނީ ދެކުނު އޭޝިއާގެ ގައުމުތައް އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރާނެ ގޮތްތަކެއް ހޯދުމަށްވެސް ގޮވާލާފައެވެ.\nހަބަރު އިންޑިއާ އޯއައިސީ ފޮރިން މިނިސްޓްރީ ދިވެހި ރާއްޖެ ޕާކިސްތާން\nމިހާރު ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ހަމައެކަނި އިސްލާމް ޤައުމެއްނޫނޭ. އެހެންއޮތްއިރެއް ހިގައްޖެ މިހާރު މިއީ މިނިވަން މުސްތަޤިއްލު ހުރިހާ ބަތަކަށް ރިހައެޅޭ ޙާލުގައި އޮތް އަމިއްލަބާރުކެނޑި ހުރިހާ ދީނަކަށް އުޅެވޭ އިންޑިޔާއަށް ސަޖިދަޖަހަން ޖެހިފައިވާ ޤައުމެއް. ދެން ޕާކިސްތާނަކީ ޓެރަރިސްޓުން އުފައްދާ ޤައުމެއް. އެޤައުމުން ޢިލްމުއުގެނުނު ރާއްޖެމީހުންވެސް މިވަނީ ޓެރަރިސްޓުންނަށް. އެހެންވީމާ ދެންވިސްނާލާ އިންޑިޔާގެ ދިފާޢުގައި ރާއްޖެ ނުތެދުވެ ކިހިނެއް ދެކޮޅުޖެހެނީ. މިޤައުމު؛ގައި 2018 ވަނައަހަރުގައި އިންތިޚާބުވެގަތް ސަރުކާރަކީ އިންޑިޔާއިންގެނައި ސަރުކާރެއް. ދެންކީއްވެ. ރައީސް ހުވާކުރެއްވި ކާއިނާތުގެ ކުލަޔަކީ ސުވާމީޖީގެ ކުލަ. ރަސްމިއްޔާތުގައި ސްޕްރީމްކޯޓުގެ އުއްތަމަފަޑިޔާރު ހުރީ ދެވަނައިގަ. ގެރިބޭބޭ ހުރީ އެންމެކުރީ. މިކަން ނުދަންނާނެ ދިވެއްސެއް ނިހިންނާނެ. އިންޑިއާގެ އެހެންވީމާ މިޤައުމުގައި މިހާރުއޮތީ އިންޑިޔާގެ ގޮނޑިކޮއްކޮ ސަރުކާރެއް. މިޤައުމުގެ މިހާރުތިބި އިސްވެރީން ޖެހޭނެ އިންޑިޔާގެ ދިފާޢުގައި އަގައިން ޤްރުބާނީވާން. އެބަޔަކަށް ކުރެވުނުވަރެއްތާ ވާނީ.\nއިންޑިޔާއިން ހަރުކަށި ފިކުރުގެ މުސްލިމުން ސާވައިލެންސް ކުރެވި އެމީހުނަށް ފިޔަވަޅު އެޅެންޔާ، ތިޔަބުނާ ހަރުކަށި ފިކުރުގެ ހިންދޫން، ނުވަތަ އެހެންދީތަކުގެ މީހުނާމެދުވެސް އެޅެވެންޖެހޭނެއެވެ. ސޯޝަލް މީޑިޔާގައިވެސް އެކިއެކި ދީންތަކާ މެދު ނަފްރަތު އުފެދޭފަދަ ވާހަކަ ދެކެވުމުގެ ފުރުޞަތު ދެވިގެންނުވާނެެއެވެ. މިކަންތައްތަކާ ދެކޮޅަށް އިންޑިޔާ ސަރުކާރުން ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅާތަނެއް ނުފެނެއެވެ. އެހެންނޫނަސް، މުސްލިމުން އުޅޭ ގޭގެ އަންދައިލުން، އެމީހުނަށް އަނިޔާ ކުރުން، މީކީ ސޯޝަލް މީޑިޔާގައި ހަމައެކަނި ހިނގާކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. އަދި ޕޮލިހުންގެ ފަރާތުންނާއި، ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުންވެސް މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅު ބަސް، އަދި ޢަމަލުތައްވެސް ފަހަކަށް އައިސް އިތުރުވެފައިވާކަން ފެނެއެވެ. ސަރުކާރުން މިކަންތައްތަކާ ދެކޮޅަށް މާބޮޑު ކަމެއް ކުރާތަނެއްވެސް ނުފެނެވެ. އެހެންވީމަ، މިހާރުގެ ސަރުކާރަކީ މުސްލިމުންނާ ދޭތެރޭ ނަފްރަތުގެ ނަޒަރަކުން ދެކޭ ބައެއްގޮގައި ބުނެވިދާނެވެ. އަދި ދިވެހި ސަރުކާރުންވެސް މިދެންނެވި ފަދަ މުސްލިމުންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ ބޭއިންޞާފު ޢަމަލުތައް ހުއްޓުވުމަށް އިންޑިޔާ ސަރުކާރުން ޢަމަލުތައް އިތުރުކުރުމަށް ގޮވާލެވެންވާނެވެ. އަހަރުމެން އެދެނީ އިންޑިޔާއާއި ގުޅިގެން ކުރިއަރާށެވެ. އަވައްޓެރި ޤައުމެއްވީމަ، އެ ލޯބި ހުރެއެވެ.\nފްލޮއިޑްގެ މަރު:3ފުލުހުންގެ އަނިޔާވެރިވި މަންޒަރު އާންމުވެއްޖެ


Harukashi fikuruge meehun dhookohli mahsala high cout gai isthiunaafukohfi – Iru\nޓެރަރިޒަމްއާ ދެކޮޅަށް އައްޑޫ ސިޓީގައި ހިންގި އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ހައްޔަރުކުރި ހަރުކަށި ފިކުރުގެ 8 މީހުންގެ ތެރެއިން5މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލި މައްސަލަ ޕްރޮސެކިއުޓާ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކޮށްފި އެވެ.\nމިމަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހު އައްޑޫއިން ހަރުކަށި ފިކުރު ފަތުރާކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވުނު އަށް މީހުންގެ ބަންދަށް ޖަހާފައިވާ 15 ދުވަސް ހަމަވުމާއިއެކު އެ މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް ފުލުހުން، އެމީހުން ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރުމުން ކޯޓުން އޭގެތެރެއިން ފަސް މީހަކު ވަނީ ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައެވެ.\nމި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ޕީޖީ އޮފީހުން ނިންމީ އިއްޔެއެވެ.\nސީއެންއެމް އަށް މައުލޫމާތު ދެއްވަމުން ޕީޖީ އޮފީހުގެ މީޑިއާ އޮފިޝަލް އަދި ޕަބްލިކް ޕްރޮސެކިއުޓާ އަހުމަދު ޝަފީއު ވިދާޅުވީ، އެ ފަސް މީހުން ދޫކޮށްލި މައްސަލަ އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް މިއަދު ހައިކޯޓަށް ހުށަޙަޅާފައިވާ ކަމަށެވެ. އަދި މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުން އޮންނަ ދުވަހެއް އެނގޭނީ މައްސަލަ ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވޭތާ ހަތް ދުވަސް ވުމުން ކަަމަށްވެސް ވިދާޅުވިއެވެ.\nއެ ފަސް މީހުން ދޫކޮށްލާފައިވަނީ ކޮން ސަބަބަކާ ގުޅިގެން ކަމެއް މިހާތަނަށް އެއްވެސް އިދާރާއަކުން ހާމަކޮށްފައެއްނުވެއެވެ.\nރައީސް ނަޝީދަށް ދިން ޓެރަރިސްޓު ހަމަލާއަށްފަހު ހަރުކަށި ފިކުރާއި ދެކޮޅަށް ރާއްޖޭގައި ފުލުހުން އަންނަނީ ބޮޑެތި އޮޕަރޭޝަންތަކެއް ހިންގަމުންނެވެ. އެއޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ތެރެއިން ފުލުހުން ދަނީ ރާއްޖޭގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުން މީހުން ހައްޔަރުކުރަމުންނެވެ.


Bodybuilding associationge inthihaabu anna mahu beyvvumah nimmaifi - vNews.mv\nބޮޑީބިލްޑިން އެސޯސިއޭޝަނުގެ އިންތިހާބު އަންނަ މަހު ބޭއްވުމަށް ނިންމައިފި\nއިސްމާޢީލް ޝާހު 09 July 2019, 12:04\nބޮޑީބިލްޑިން އެސޯސިއޭޝަން އޮފް މޯލްޑިވްސް އާންމު އިންތިޚާބު މިއަހަރުގެ އޯގަސްޓް މަހުގެ ދެވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ ބޭއްވުމަށް ނިންމައިފިއެވެ.\nމި އިންތިޚާބުގައި އެ އެސޯސިއޭޝަންގެ ހިންގާ ކޮމެޓީއަށް ރައީސަކާއި، ނައިބު ރައީސަކާއި އާންމު މެންބަރުން ހޮވުމަށް ވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ. އިންތިޚާބު ކުރިއަށް ދާނީ މާފަންނު އިޖުތިމާއީ މަރުކަޒުގެ މީޓިންރޫމްގައި އޮގަސްޓް ދެވަނަ ދުވަހުގެ ރޭގަނޑު 20:30ގައެވެ.\nހިންގާ ކޮމިޓީގެ މަގާމުތަކަށް ކުރިމަތިލުމަށް ހުށަހަޅާ ފޯމް ލިބޭނެ އިންތިޒާމު ވެސް މިހާރު ވަނީ ހަމަޖައްސާފައެވެ. ހިންގާ ކޮމިޓީގެ މަގާމުތަކަށް ކުރިމަތިލުމަށް ޝައުގުވެރިވާ ފަރާތްތަކުން ފޯމު ހުށަހެޅުމަށް ފުރުސަތު ހުޅުވާލާފައިވަނީ މިމަހުގެ 28 ވަނަ ދުވަހުގެ މެންދުރު 12:00 އާއި 14:00 އާއި ދެމެދު، ގަލޮޅު ބޯޅަދަނޑު، އެކަމަޑޭޝަން ބްލޮކްގައި ހުންނަ އެ އެސޯސިއޭޝަންގެ އިދާރާއަށެވެ.\nފާއިތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ބޮޑީބިލްޑިން އެސޯސިއޭޝަނުން ވަނީ ގިނަ ހަރަކާތްތަކެއް ބާއްވާފައެވެ. އަދި ބައިނަލްއަގްވާމީ ގިނަ މުބާރާތްތަކެއްގައި ވެސް ވާދަކޮށްފައެވެ.\nމި ދައުރު ނިމިގެންދާއިރު ބޮޑީބިލްޑިން އެސޯސިއޭޝަން އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ މެންބަރު އަލީ ރިފާއުއަށް ދެކުނު އޭޝިއާގެ ބޮޑީބިލްޑިންގެ މައި އިދާރާ ކަމަށްވާ ސައުތު އޭޝިއަން ބޮޑީ ބިލްޑިން އެންޑް ފިޓްނަސް ފެޑެރޭޝަންގެ އެގްޒެގެޓިވް މެމްބަރުކަން ލިބިގެންގޮސްފައެވެ. މިއީ ބޮޑީބިލްޑިންގައި ރާއްެޖެއަށް މިހާތަނަށް ލިބުނު އެންމެ ޝަރަފްވެރި މަގާމެވެ.


ނޮވެމްބަރުމަހު ބާއްވާ ބ. އެޓޯލް ފުޓްބޯޅަ ޗެލެންޖަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ކިހާދޫގައި ފުޓްބޯޅަ ކޯޗިން ކޭމްޕެއް ބާއްވަން ތައްޔާރުވެއްޖެ އެވެ. ކިހާދޫން މި މުބާރާތަށް ތައްޔާރުވުމަށް އެކުލަވާލި ކޮމެޓީން އިންތިޒާމް ކޮށްގެން އެއް ހަފްތާގެ މުއްދަތަށް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ މި ކޭމްޕް ފެށުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ އަންނަ ހޮނިހިރު ދުވަހު އެވެ.\nކިހާދޫގައި މުބާރާތެއްގައި ކުޅޭނީ. އެރަށުގައި ކޯޗިން ކޭމްޕެއް ފެށުމަށްދަނީ ތައްޔާރުވަމުން– ފޮޓޯ / ކިހާދޫ ލައިވް\nކިހާދޫގައި ފުޓުބޯޅަ ކޯޗިންގ ކޭންޕެއް ފަށަނީ\nނޮވެމްބަރުމަހު ބާއްވާ ބ. އެޓޯލް ފުޓްބޯޅަ ޗެލެންޖަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ކިހާދޫގައި ފުޓްބޯޅަ ކޯޗިން ކޭމްޕެއް ބާއްވަން ތައްޔާރުވެއްޖެ އެވެ.\nކިހާދޫން މި މުބާރާތަށް ތައްޔާރުވުމަށް އެކުލަވާލި ކޮމެޓީން އިންތިޒާމް ކޮށްގެން އެއް ހަފްތާގެ މުއްދަތަށް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ މި ކޭމްޕް ފެށުމަށް ހަމަޖެހިފައިވަނީ އަންނަ ހޮނިހިރު ދުވަހު އެވެ.\nމި ކޭމްޕްގައި އިރުޝާދު ދޭނީ ރާއްޖޭގެ ކުރީގެ މަޝްހޫރު ފުޓްބޯޅަ ކުޅުންތެރިޔާ މޫސާ މަނިކް (ކުޑަމޫސަ) އެވެ.\nބ. އަތޮޅުގެ ކުޅުންތެރިންނަށް ފަސްޓް ޑިވިޝަނުން ފުރުސަތު ހޯދައިދިނުމުގެ މަގުސަދުގައި، މިއަތޮޅުގެ ރަށްރަށުގެ މެދުގައި ބާއްވާ އެންމެ ބޮޑު ފުޓްބޯޅަ މުބާރާތުގައި މިއަހަރު އަތޮޅުގެ ހުރިހާ ރަށަކުން ބައިވެރިވާނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ. މުބާރާތުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލާފައިވަނީ މިމަހުގެ ނިޔަލަށެވެ.\n2012 ވަނަ އަހަރު ފެށި ބ. އެޓޯލް ފުޓްބޯލް ޗެލެންޖުން މިއަތޮޅުން ހުނަރުވެރި ޒުވާން ގިނަ ކުޅުންތެރިން އަންނަނީ ފާހަގަކުރެވެމުންނެވެ. /އީޓީ


SunOnline: ޕަބްލިކް އެގްޒާމިނޭޝަން ހިންގުން އިސްކަންދަރު ސްކޫލް ޕްރިންސިޕަލަށް\nޕަބްލިކް އެގްޒާމިނޭޝަން ހިންގުން އިސްކަންދަރު ސްކޫލް ޕްރިންސިޕަލަށް\nއަހުމަދު ނާއިފު 18 Oct 2011, 21:53\nމިއަހަރުގެ ސެކަންޑްރީ ސްކޫލް ސެޓްފިކެޓް އިމްތިހާނު (އެސްއެސްސީ)ގެ ދިވެހި ޕޭޕަރުގައި މައްސަލަދިމާވެ އަލުން އެ ޓެސްޓް ނަގަން އެޑިއުކޭޝަންއިން އިން ނިންމާފައިވަނިކޮށް ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޕަބްލިކް އެގްޒާމިނޭޝަން (ޑީޕީއީ) ހިންގުން އެހެން ބޭފުޅަކާ މިއަދު ހަވާލުކޮށްފި އެވެ.\nޑީޕީއީ މިހާރު ހިންގަވާ ޑިރެކްޓަ ޖެނެރަލް އަހްމަދު ޝަކީބު ވަނީ ޗުއްޓީ ނަންގަވައިގެން ހައްޖަށް ފުރާވަޑައިގެންފައެވެ.\nއެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީގެ ނައިބު ޑރ. އަބްދުﷲ ނަޒީރު މިރޭ ވިދާޅުވީ އެ ޑިޕާޓްމެންޓް ހިންގުން އިސްކަންދަރު ސްކޫލްގެ ޕްރިންސިޕަލް ހުސެން ސައީދާ މިއަދު ހަވާލުކޮށްފައިވާކަމަށެވެ. ނަޒީރު ވިދާޅުވީ ޑިޕީއީ ހިންގުން ސައީދާ ވަގުތީ ގޮތުން ހަވާލުކުރީ އިމްތިހާނުގެ ދުވަސްވަރުކަމައްވާތީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ވަރަށް ގިނަ ކަންތައްތަކެއް ކުރަންޖެހޭތީ އެކަންތައްތައް ރަނގަޅަށް ބެލަންޖެހޭތީ ކަމަށެވެ.\n" ޝަކީބު ޗުއްޓީގައި ހުންނެވީމައި، މި ދުވަސްވަރު ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަންޖެހޭ. އެހެންވެ ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެކަންތައްތައް ބަލައި ހަދަން ޖެހޭ. އެގޮތަށް ބަލާފައި އެގޮތަށް ނިންމީ،" ޑރ. ނަޒީރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nޑީޕީއީއަށް ބަދަލު ގެނައިރު ދިވެހި ޓެސްޓް އަލުން ނަގަން އެޑިއުކޭޝަނުން ނިންމީ ދިވެހި ޓެސްޓުގެ ނަމޫނާ ޕޭޕަރާއި އަސްލު ޓެސްޓް ޕޭޕަރު މާބޮޑަށް އެއްގޮތް ކަމަށް ބުނެ އެވެ.\nސައީދުއާ ޑީޕީއީ ހަވާލުކުރީ އެ މައްސަލައާ ގުޅިގެންތޯ ދެންނެވުމުން ޑރ. ނަޒީރު އެކަމަށް ސީދާ ޖަވާބެއް ނުދެއްވި އެވެ. ވިދާޅުވީ އެކަމާ "ސީދާ" ގުޅުވެން ނެތް ކަމަށާއި ޝަކީބަށް އަލުން ހިންގުން ހަވާލުކުރުމާ މެދު ގޮތެއް ނިންމާނީ ޕާމެނެންޓް ސެކްރެޓަރީ ކަމަށެވެ.\n"އެގިވަޑައިގަންނަވާނެ އެފަދަ މަގާމުތަކަށް ބަދަލުގެންނާނީ ކޮންމެ މިނިސްޓްރީއެއްގައިވެސް ހުންނަވާ ޕާމެނެންޓް ސެކްރެޓަރީ. ޝަކީބު ޗުއްޓީން އެނބުރި ވަޑައިގަންނަވާނީ އޮފީހަށް. ދެން ޕާމެނެންޓް ސެކްރެޓަރީ ނިންމަވާނީ އެކަން ހަވާލުކުރާނީތޯ ވެސް ނޫނީ ނޫންތޯ ވެސް،" ޑރ. ނަޒީރު ވިދާޅުވި އެވެ.\nއަލުން ދިވެހި ޓެސްޓްނެގުމަށް ނިންމި ނަމަވެސް މާލޭގެ ހަ ސެކަންޑްރީ ސްކޫލުގެ ބޯޑުގެ އިއްތިފާގުން ރޭ ނިންމާފައި ވަނީ އަލުން ޓެސްޓު ނުނެގުމަށް އެޑިޔުކޭޝަނަށް ހުށަހެޅުމަށެވެ. އެ ގަރާރު މިއަދު ވަނީ އެޑިޔުކޭޝަނައްވެސް ހުށަހަޅާފަ އެވެ. ޑރ. ނަޒީރު ވިދާޅުވީ އެ ގަރާރާއެކުވެސް އަދި މިހާތަނަށް އެޑިޔުކޭޝަންގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެންނަ ކަމަށެވެ.