Mishka Ge Maru: Ambulance Fonuvaa Usoolah Badhal Genesfi - Vaguthu\nކޮވިޑް-19: ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކާއިއެކު ހަމަނޭވައެއް! - 20 ގަޑިއިރު ކުރިން\nމިޝްކާގެ މަރު: އެމްބިއުލެންސް ފޮނުވާ އުސޫލަށް ބަދަލު ގެނެސްފި\nކޮވިޑް-19 ގައި ރޭ ނިޔާވި އުމުރުން 10 އަހަރުގެ އަންހެން ކުއްޖާ ބަލާ އެމްބިއުލެންސް ފޮނުވުން ލަސްވި މައްސަލަ ހެލްތު މިނިސްޓްރީން ތަހުގީގު ކުރަން ފަށައިފިއެވެ.\nރޭ މެންދަމު، އައިޖީއެމްއެޗް އެމެޖެންސީ ރޫމްގައި ފަރުވާދެމުން ދަނިކޮށް ނިޔާވެފައި ވަނީ ފާތުމަތު މިޝްކާ މުހައްމަދު 10، އެވެ. ކޮވިޑް-19 އަށް ފައްސިވެ ހޯމް ކަރަންޓީނުގައި ހުރި މިޝްކާ ހޮސްޕިޓަލަށް ގެންދަން އެމްބިއުލާންސް ގުޅުމުން ވެހިކަލް ގޮސްފައިވަނީ މިދިޔަ ހޯމަ ދުވަހުގެ ރޭ އެމްބިއުލާންސަށް ގުޅިތާ ދެ ގަޑިއިރާ 25 މިނިޓް ފަހުންނެވެ. އެ ކުއްޖާ ނިޔާވީ ރޭ 12:10 ހާއިރުއެވެ. މިޝްކާ އަކީ ރާއްޖެއިން ކޮވިޑް ޖެހިގެން ނިޔާވި އުމުރުން އެންމެ ހަގު ކުއްޖާއެވެ.\nމިޝްކާގެ ޖަނާޒާގެ ވެސް ފަހުން ހެލްތް މިނިސްޓްރީން މިއަދު ކުރި ޓްވީޓެއްގައި ވިދާޅުވީ، އެ މައްސަލައާ ގުޅިގެން އެމްބިއުލާންސް ޑިޕްލޯއި ކުރާ އުސޫލަށް ބަދަލުތަކެއް ގެނެސްފައިވާ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އޭގެ ތަފްސީލެއް މިނިސްޓްރީން އަދި ނުދެއެވެ.\nA case review was triggered on 2nd June, 2021 regardingadelay in deploying an ambulance in response to an emergency call received on 31 May.\nIn light of this incident, immediate changes have been implemented to the mechanism that triggers ambulance deployment.\n— Ministry of Health (@MoHmv) June 2, 2021\nއެކަމާއި ގުޅިގެން އެޗްއާރްސީއެމުން ކޮށްފައިވާ ޓްވީޓެއްގައި ވިދާޅުވީ، ބަލީ މީހާއަށް ލިބެންޖެހޭ ހިދުމަތް އަވަސް މިނެއްގައި ފޯރުކޮށް ނުދެވި ފުރާނައެއް ވަކިވެ ދިޔުމުން އެކަން ކުށްވެރިކުރާ ކަަމަށެވެ.\nކުޑަކުއްޖެއްގެ ހާލު ސީރިއަސް ވެގެން އެމްބިއުލަންސަށް ގުޅުމުން އެމްބިއުލަންސް ދިއުމަށް އެތައް އިރެއް ހޭދަވިއިރު ކޮވިޑްގެ ބަލިމަޑުކަން ރާއްޖެ އިން ފެނުނު ފަހުން، ސިއްހީ އެހީތެރިކަން ހޯދަން އެމްބިއުލަންސަށް ގުޅުމުން ހިދުމަތް ލިބެން އެތައް އިރެއް ހޭދަވާ މައްސަލަތައް މީގެ ކުރިން ވެސް ފާހަގަ ކުރެވިފައި ވެއެވެ.\nއެފަދަ ބައެއް ކަންކަން މީޑިއާގެ ސަމާލުކަމަށް އައުމުން އެފަދަ މައްސަލަތައް ބަލާނެ ކަމަށް މީގެ ކުރިން ވެސް ސަރުކާރުން އެތައް ފަހަރަކު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް އެއްވެސް މައްސަލައެއްގައި މީހަކާއިމެދު ފިޔަވަޅެއް އެޅިފައިނުވާއިރު، ސަރުކާރަށް މި ކަންތައްތަކުގައި ގެންގުޅެނީ ދޯހަޅި ސިޔާސަތުތަކެއް ކަމަށްބުނެ އެތައް ބަޔަކުގެ ފާޑުކިޔުން ވަނީ އަމާޒުވެފައެވެ.\nދައުލަތުން ސިއްހީ ދާއިރާއަށް އެތަކެއް ހަރަދުތަކެއް ކުރަމުންދާއިރު އެންމެ އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ނަތީޖާއެއް ނުނެރެވެއެވެ. ސިއްހީ މާހިރުން ދޭ ލަފާވެސް ސަރުކާރުން އެންމެ ރަނގަޅަށް ބަލައިނުގަންނަ ކަމަށްބުނެވެސް ފާޑުކިޔުންތައް ވަނީ އަމާޒުވެފައެވެ.\nއެ ހުރިހާ ކަމެއް މިހެެން އޮތަސް ކޮވިޑް މެނޭޖް ކުރުމުގައި ރާއްޖެ ފެއިލްވި ކަމަށް ގަބޫލުނުކުރައްވާ ކަމަށް ރައީސް އިބްރާހިމް މުހައްމަދު ސޯލިހު ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.\nހުޅުމާލެ މެޑިކަލް ފެސިލިޓީގައި ހުރި މައްސަލަތަކަށް ހެޔޮ ބަދަލުތަކެއް އެބަ އާދޭ- އެޗްއާރްސީއެމް\nތިނަދޫން ކޮވިޑަށް ފައްސިވި ބިދޭސީއަކު ގެއްލިގެން ހޯދަނީ\nޖޫން 2, 2021 13:14\nމިއުސޫލް އެބައިގެން ޖެހޭ.\nޖޫން 2, 2021 13:22\nތިޔައީ މުޅިންވެސް ރިވިއު ކުރާ ބައެއްއް. ކޮބާ މީގެ މަހެއް ކުރިން އައްޑޫ އެއިމްސް އިން ޑޯޒް މަތިކޮށް ބޭސްދީގެން އޯގަނސް ތައް ފެއިލްވެގެން ނިޔާވި މީހާގެ ގެ ރިވިއު؟ ރިވިއު ރިވިއު ކުރަން އެބަޖެހޭ ނޫންތޯ؟\nއެއްއާރުސީއެމްއިން ކުށްވެރިކޮށްލީމަ މިމަހުގެ މުސާރަ ތިޔަ މީހުންނަށް ހައްޤުވީތޯ ، ހަމައެކަނި ރިބާ އެއްނޫން ނަރަކާގެ ދަރަކީ\nޖޫން 2, 2021 13:34\nޚިދުމަތް ލިބިގަންނަން ތިބޭ ފަރާތްތަކަށް އެނގެންޖެހޭ އެއްޗެއް ނޫންބާ ތި ވިދާޅުވާ އުސޫލުތަކަކީ؟\nއެ އުސޫލަކީ އެމީހުންގެ ތިމާގެ މީހުންނަށް އިސްކަންދިނުން ، ވިއްސާރަ ދުވަހު ހޮސްޕިޓަލްގަ އުޅޭ މީހުން ގެއަށްލާން ދިއުން\nޖޫން 2, 2021 13:47\nތީ އަބަދުވެސް ރާއްޖޭގަ ކަން ހިނގާ ގޮތް. ތިކަހަލަ ހިތާމަވެރި ހާދިސާއެއް ހިނގީމަ ދެން އުޅެނީ ހައްލު ހޯދަން. މާތް ﷲ އެ ލޯބި ލޯބި ކުއްޖާގެ ފުރާނައަށް ހެޔޮ ރަޙުމަތް ލައްވާށި. އަދި އާއިލާއަށް ކެތްތެރިކަން ދެއްވާށި. އާމީން 😢\nސޯލިހް އިސްތިއުފާ ދީފަ ގެއަށް ދޭ ތިޔަހުރީ ފެއިލުވެެފަ ކަލޭ ކުރާ ވެރިކަމެއް ބަލައެއްނުގަންނަން\nޖޫން 2, 2021 13:55\nބަލަ ،ކޮން އުސޫލެކޭތަ ތި ކިޔަނީ. މީހަކު ބަލި ހާލު ބޮޑުވެގެން ގުޅީމަ އެވީ އަވަހަށް އެތަނަކަށް އެމްބިޔުލެންސް ފޮނުވާކަށް ނޫންތަ ، އަދި އަމުދުން އެއްވެސް ކަމެއްގައި ހުއްދަނެތި ބޭރަށް ނުކުތުން މަނާކޮށް ކާފިއު ހިންގާފަ އޮންނަ އިރު. ކެރަފާ ނަސީމު މަގާމުން ވަކިކުރަން ޖެހޭ.\nޖޫން 2, 2021 13:59\nދެން ތި ނިމުނީ ދޯ ކަލޭމެން ގަދަ މިހާރު މުސާރަ ޖަމާވެފަ ހުންނާނެ އަވަހަށް އޭގެ ބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިއްޕަވާ\nޖޫން 2, 2021 14:10\nއެއްވެސް މީހެއް ދެން ތި އެންބިއުލަންސްތަކަށް މަޑުކުރާނެކަމެއް ނެތް ސައިކަލްތަކަށް ލައިގެންވެސް ދާންވީ. ޕޮޒިޓިވިޔަސް ބަލާނެކަމެއް ނެތް\nޖޫން 2, 2021 15:37\nމަށެއްމުކުރާނަން މަޑެއް.. ކޮން ކާފިއުއެއް... ދަރިފުޅުގެ ފުރާނަވިއްޔަ...\nޖޫން 2, 2021 14:12\nސޯލިހް އިސްތިއުފާ ދީފަ ގެއަށް ދޭ\nމީވާ ހިތްދަތި ވެރިކަމެއް 😢މާތްކަލާކޯ މި ބަލާވެރިކަމުން އަޅަމެން ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވާންދޭ😭😭😭😭\nޖޫން 2, 2021 20:03\nއަދިވެސް ވޯޓްދޭތި އެމްޑީޕީއަށް\nގޯސްމިވީ ގަވައިދު! އަލަށްތޯ އެމްބިއުލާންސްގެ ދަތުރެއް ކުރަން ޖެހުނީ؟\nޖޫން 2, 2021 14:28\nޢެއްވެސް ކުށެއްނެތް ފުރާނައެއް ގެއްލުނީމަތޯ ފިޔަވަޅު އަޅަން އެިނގެނީ؟\nމީ މަރަކުން ނޫނީ ރަނގަޅު ވާން ހުރި ކަންތައްތައް ކަމަށް ވާނަމަ ކިތައް ފުރާނަތޯ ޤުރުބާންވީ؟\nދެރަކަމަކީ ފުރާނައެއް ގެއްލި ކަމެއް ރަނގަޅުވަނީ ކުޑަދުވަސް ކޮޅަކަށް!!\nޖޫން 2, 2021 14:29\nކަން ކަން ރަގަޅުކުރަނީ. ކަމެއް ދިމާވުމުން. ކުރީބައިގަ ރަގަޅުކުރަން މަސައްކަތެއް ނުކުރަނެ. އެހެން ވަނި ރިޓަޔަރކުރަން ގާތްވެފަިއވަ މިހުން ތަންތަނަށް ލިމަ. ވަނުވާނޭނގެ. ދެން މަފުކުރަށޯ.\nޖޫން 2, 2021 16:38\nއަންނި ޖަރުމަނަށް... ނިކަމެތި ރައްޔިތު މީހާ ހުރި ދިމާ މައްޗަށް ދޯ ؟؟؟\nޖޫން 2, 2021 17:01\nޙަމަ ހުސް ލާރިކަނީ ފަރުބާރުގޭތެރޭ ތިބެ ބޭކާތު ހަރަފުކޮށް މުޅި ގައުމްނހުސްކޮށްފި\nޖޫން 2, 2021 17:44\nއަވަހަށް ރިޔާސީ ކޮމިޝަނެއް ހަދާބަލަ. އެތަނަށް ޝިފާ ލާފައި ރަގަޅަށް ކޮމިޝަންގަނޑު ހިންގާލަބަލަ.2އަހަރެއްވަރު އަދިވެސް އެބައިނެއްނު\nޖޫން 2, 2021 18:39\nބައްޕާ ވެސް ނިޔާވީ މިކަހަލަ ގޮތަކށް އެމްބިއުލަންސް އަށް ގުޅައިގެން ނުވެސް ފޮނުވަދިން\nޖޫން 2, 2021 19:23\nކަންހިނގި ގޮތް ބަލާނުލާ ކޮމެންޓް ކުރާ މީހުންނަށް ހެޔޮ ވިސްނުން ދެއްވާށި.\nޖޫން 2, 2021 19:36\nއެމްބިއުލާންސްއަށް ނުދެވެންޏާވެސް ޕޭޝެންޓް ފަރުވާއަށް ގެންދެވޭނެ ގޮތަކާ ތަނެއް ހަމަޖެއްސެން އެބަޖެހޭ. ކޮވިޑް އޭ ކިޔާފަ ބޭނުންވާ އެމަރޖެންސީ ފަރުވާދޭން އިންކާރު އެބަކުރޭ ބައެއް ހޮސްޕިޓަލްތަކުން. އެހެންވީމަ އެހެން ގޮތެއް ހަމަޖެހެން އެބަޖެހޭ މިކަމުގަ. މިކަހަލަ ހިތާމަވެރި ހާދިސާތައް ހިނގަނީ އިހުމާލުން ހަމަ. ތި އެމަރޖެންސީ ނަންބަރަށް ގުޅީމަ ފޯނު ނަގަނީ އެޗް.ޕީ.އޭ ނޫނީ މެޑިކަލް ޓީމް ސްޓާފުންނެއް ނޫން. އެކުއްޖަކުވެސް އަނެއްކާ މިޖެހެނީ ރިކުއެސްޓް އެޗް.ޕީ.އޭ ސްޓާފަކަށް ފޮނުވަން އަދި ގިނަ ފަހަރު ސީރިއަސްވެގެން ގުޅިޔަަސް އެހާ ސީރިއަސްކޮށް ނުނަގާކަން ފާހަގަކުރަން. މިކަހަލަ އުނދަގޫ ގޮތަށް ކަންކަން ރޭވިފައި އޮތުން އޭ ކަންކަން ލަސްވެގެން ގޮސް ހިތާމަވެރި ހާދިސާތައް ހިނގުމަށް މެދުވެެރިވާ ކަންތައްތައް. ކަމެއްވާއިރަށް ކޮން އިންވެސްޓިގޭޓެއް މިކުރަނީ. ދުނިޔެ ދޫކޮށްފަ ދިޔަ ދިޔަ މީހަކު އަނބުރާ އަންނާނެތަ އިންވެސްޓިގޭޓް ކުރިއަސް؟ ފެއިލްޑް ސިސްޓަމް މުޅިން.\nޖޫން 2, 2021 20:06\nކޮވިޑް ކަންތައްތައް މެނޭޖް ކުރުމުގައި މިވަގުު ޙަރަކާތްތެރިވަނީ ހަމައެކަނި ސެޓްފިކެޓް ލިބިފަ ތިބި ބައެއް. ތަޖުރިބާއެއްނެތް. ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ ދިމާލެއްގެވެސް ހާލަކީ މީ. އެމީހުން އަތުން ގޯހެއް ހެދުނީމަ ކުށްވެރިވާނީ އެކަމެއް ދިމާވި ފަރާތެއް. އަދިވެސް މަ ބައިގަނޑި ޤަބޫލެއް ނުކުރޭ ތިމަންނަމެންގެ ސަބަބުންކަން ގޯސްވަނީ. ތިމަންނަމެން މިތިބީ ފެއިލް ވެފަކަން. ކުޑަ މައުސޫމް ދަރިފުޅަށް ސުވަރުގެ މިންވަރު ކުރައްވާ ޢާއިލާއަށް ފާގަތި ދުވަސްތަކެއް ދައްކަވާށި. އާމީން.\nޖޫން 2, 2021 20:08\nކާކު ކޮންކަމެއްގައި ކަންހިނގިގޮތް ބަލަންބޭނުންވަނީ؟\nލޯމައްޗަށް ފާޅުކޮށްހުރި ކަންކަމުގައިވެސް މިއުޅެނީ ހަގީގަތާއި ހަމައަށް ވާސިލްނުވެވިގެން. އެމީހަކު ގަބޫލުކުރަންބޭނުންވާގޮތަކަށް ގަބޫލުކުރާ ޒަމާން މިއޮތީ.\nމަށަކަށް ނޭނގެ އެހެން މީހެއްގެ ގޮތެއް\nޖޫން 2, 2021 21:45\nދަރިޔަކު އަތްދަނޑިމަތީ މަރުވާއިރު، ޒިންމާވާން ޖެހޭ މިނިސްޓަރަކަށް، މީހަކު ހަދާފަ އޮންނަ ގަވާއިދަކަށް، ކޮށްފަ ހުންނަ ކަރަންޓީނަކަށް، މަށަށް ޖެހިފަ ހުންނަ ބައްޔަކަށް، އާދޭސްކޮށް ސަލާންޖަހަންޖެހޭ އެޗް.ޕީ.އޭ އަކަަށް، އަންނަން ޖެހޭ އެމްބިއުލެންސަކަށް ބަލާކަށް އެންމެ މިނެޓެއްވަންދެންވެސް މަށެއް ނުހުންނާނަން.. މަގޭ ދަރިއައިގެން މަށަށް ވީވަރެއް ކުރާނަން..\nއާއިލާއަށް ކެތްތެރިކަން ދެއްވާށި..


ސެޕްޓެމްބަރ 2017ގައި މިނިސްޓްރީއަށް ރިޕޯޓުކޮށް އެޓެންޑްކޮށްފައިވާ މައްސަލަތައް – މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖެންޑަރ, ފެމިލީ އެންޑް ސޯޝަލް ސަރވިސަސް\nސެޕްޓެމްބަރ 2017ގައި މިނިސްޓްރީއަށް ރިޕޯޓުކޮށް އެޓެންޑްކޮށްފައިވާ މައްސަލަތައް\nސެޕްޓެމްބަރ 2017ގައި ޖުމްލަ 213 މައްސަލައެއް ވަނީ މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖެންޑަރ އެންޑް ފެމިލީއަށް ރިޕޯޓުކޮށް އެޓެންޑްކޮށްފައެވެ.\nކުޑަކުދިންނަށް ކުރާ އެކި ބާވަތުގެ އަނިޔާއާ ގުޅޭ 104 މައްސަލަ ސެޕްޓެމްބަރ މަހު ވަނީ ރިޕޯޓުކޮށްފައެވެ. މިއީ ސެޕްޓެމްބަރ 2017ގައި ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ 49 އިންސައްތައެވެ.\nމި ފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނައިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވަނީ ޖިންސީ ހާނީއްކައިގެ މައްސަލަތަކެވެ. މި ގޮތުން މި ބާވަތުގެ ޖުމްލަ 43 މައްސަލައެއް ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ.\nމި ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގެ އިތުރުން ކުޑަކުދިންނަށްކުރާ ޖިސްމާނީ ހާނީއްކައިގެ 24 މައްސަލަ، ނަފްސާނީ ހާނީއްކައިގެ 17 މައްސަލަ، އިހުމާލުވުމުގެ 8 މައްސަލަ، ކުދިން ދޫކޮށްލާފައި ދިޔުމުގެ4މައްސަލަ، އެހެން ކުދިންގެ ފަރާތުން ގަނާލިބުމުގެ އަދި ފުރައްސާރައިގެ ޝިކާރައަކަށް ވުމުގެ4މައްސަލަ އަދި އަނިޔާ ކުރާތަން ދެއްކުން ނުވަތަ ފެނުމުގެ4މައްސަލަ ހިމެނެއެވެ.\nމި ފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ތަންތަނަށާއި ތަކެއްޗަށް ގަސްދުގައި ގެއްލުންދިނުމުގެ2މައްސަލަ، ވައްކަންކުރުމުގެ 1 މައްސަލަ އަދި މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމުގެ 1 މައްސަލަ ހިމެނެއެވެ.\nކުޑަކުދިންގެ އަޚުލާޤީ މައްސަލަތަކުގެ 10 މައްސަލައެއް މިދިޔަ މަހު ވަނީ ހުށަހަޅައިފައެވެ.\nމި ފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ސްކޫލަށް ދާން ބޭނުން ނުވުމުގެ4މައްސަލަ، ރުޅި އިސްކުރުން ނުވަތަ ރުޅިގަދަވެގެން އުޅުމުގެ3މައްސަލަ އަދި ގެއިން ނިކުމެގެން ދިޔުމުގެ3މައްސަލަ ހިމެނެއެވެ.\nމި ފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ތަޢުލީމަށް ހުރަސް އެޅުމުގެ4މައްސަލަ އަދި ޞިއްޙީ ފަރުވާއަށް ހުރަސްއެޅުން ނުވަތަ ނުދިނުމުގެ4މައްސަލަ ހިމެނެއެވެ.\nވަކި ޖިންސަކަށް ވީތީ ކުރާ އަނިޔާ އަދި ގެވެށި އަނިޔާގެ 32 މައްސަލަ މިދިޔަ މަހު މިނިސްޓްރީއަށް ވަނީ ހުށަހަޅައިފައެވެ. މިއީ ސެޕްޓެމްބަރ 2017ގައި ރިޕޯޓްކޮށްފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ޖުމްލަ 15 އިންސައްތައެވެ.\nމި ފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގިނައިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވަނީ އެކި ބާވަތުގެ ޖިސްމާނީ އަނިޔާކުރުމުގެ މައްސަލަތަކެވެ. މި ގޮތުން ޖިސްމާނީ އަނިޔާކުރުމުގެ 14 މައްސަލައެއް މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ.\nމީގެ އިތުރުން މި ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ބިރު ދެއްކުމަށް ކުރާ އެކިކަންކަމުގެ7މައްސަލަ، ނަފްސާނީ އަނިޔާކުރުން ނުވަތަ އަނގަބަހުންކުރެވޭ އަނިޔާގެ6މައްސަލަ، ގަދަކަމުން ޖިންސީ ގޯނާ ކުރުމުގެ 1 މައްސަލަ، އިހުމާލުވުމުގެ 1 މައްސަލަ، ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމަލު ހިންމުގުމުގެ 1 މައްސަލަ، ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ 1 މައްސަލަ އަދި މާލީ ނުވަތަ އިޤުތިޞާދީ ފުދުންތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ހުރަސްއެޅުމުގެ 1 މައްސަލަ ހިމެނެއެވެ.\nމި ފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންނަށް އަޅާލުމާއި އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެގެން ހުށަހަޅައިފައިވާ 14 މައްސަލައެއް ހިމެނެއެވެ. އަދި އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އަޅާލުމާއި އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެގެން5މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފައިވެއެވެ.\nއަމިއްލަ ނަފްސަށް ގެއްލުންދިނުމާ ގުޅޭ ޖުމްލަ 12 މައްސަލައެއް ސެޕްޓެމްބަރ މަހު މިނިސްޓްރީއަށް ރިޕޯޓުކޮށް އެޓެންޑްކޮށްފައިވެއެވެ.\n28 މުޙައްރަމް 1439\nބައިނަލްއަޤުވާމީ އަންހެންކުދިންގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގެގޮތުން މިނިސްޓްރީން އިންތިޒާމުކޮށްގެން “ގަރލްސް ލީޑް އިނީޝިއަޓިވް”ގެ ނަމުގައި ހަރަކާތެއް ހިންގައިފި →\n← މިނިސްޓަރ އޮފް ޖެންޑަރ އެންޑް ފެމިލީ ބަޙްރައިނަށް ރަސްމީ ދަތުރުފުޅެއް ކުރައްވައިފި


Reygadu Vaguthugai Heylaa Thibefai, Fathis Vaguthugai Nidhaa Meehunah2Ghaneemaa Eh Gelligen Dhaane - Vaguthu\nރޭގަނޑު ހޭލާ ތިބެފައި، ފަތިހުގެ ވަގުތުގައި ނިދާ މީހުންނަށް ދެ ޣަނީމާއެއް ގެއްލިގެން ދާނެ\nއިސްލާމީ މަރުކަޒު ސަރަހައްދު - ވަގުތު އިމޭޖްސް\nކޮންމެ ހުކުރު ދުވަހެއްގެ ވެސް ހުކުރު ޚުތުބާ އަކީ މުސްލިމު އެންމެހައި އަހުންނާއި އުހުތުންނަށް ދީނުގައި ކަން އޮންނަ ގޮތް ދަސްކޮށްދޭ އަގުހުރި ނަސޭހަތަކަށްވާއިރު، މިއަދުގެ ޚުތުބާ ޚާއްސަކޮށްފައި ވަނީ ރިޒުޤު ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމާ ގުޅޭ ގޮތުންނެވެ.\nމިއަދުގެ ހުތުބާގައި ވަނީ ރިޒުޤު ހޯދުމަށް ޙައްޤު ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހާއަށް މާތް ﷲ ބަރަކާތް ލައްވާނެ ކަމާއި އޭނާގެ އުއްމީދުތަކާ ހަމައަށް ވާޞިލުވުމަށް މާތް ﷲ އޭނާއަށް މަގު ފަހިކުރައްވާނެކަން ހަނދާންކޮށްދީފައެވެ.\nއިލާހީ ރިޒުޤުން މީހާ މަހުރޫމުވެގެންދާން މެދުވެރިވާ ބައެއް ކަން ކަމަށް ވެސް ހުކުރު ޚުތުބާގައި ވަނީ އަލި އަޅުވާލާފައެވެ. އަދި މާތް ﷲ ދެއްވާ ރިޒުޤުގައި ބަރަކާތް ލައްވާ ކަންތައްތަކެއް ވެސް ވާކަން ޚުތުބާގައި ވަނީ ބަޔާންކޮށްފައެވެ. އެގޮތުން ހެނދުނު ތެދުވެ، ރިޒުޤު ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރުން އެއީ އެ މަސައްކަތުން ލިބޭ ރިޒުޤުގައި ބަރަކާތް ލައްވާނެ ކަމެއްކަން ވަނީ ބަޔާން ކޮށްފައެވެ.\nއަދި ރޭގަނޑު ހޭލާ ތިބެފައި، ފަތިހުގެ ވަގުތުގައި ނިދާ މީހުންނަށް، ދެ ޣަނީމާއެއް ގެއްލިގެން ދާނެކަން ޚުތުބާގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވެއެވެ، އެއީ ފަތިސް ނަމާދާއި، ދުވާލު ފެށޭ ވަގުތުގެ ބަރަކާތެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެސް ދުވާލު ފެށިގެން އަންނަ ވަގުތުގެ މާތްކަމާއި، އެ ވަގުތުގެ ބަރަކާތްތެރިކަމަށް ޚުތުބާގައި ވަނީ އަލިއަޅުވާލާފައެވެ.\nމީގެ އިތުރުން އެމީހެއްގެ ރިޒުޤު ހޯދުމަށް މަސައްކަތް ކުރާ މީހަކީ މާތް ﷲގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރާ މީހާ ފަދަ މީހެއް ކަން ހުކުރު ޚުތުބާގައި ބުނެފައި ވެއެވެ.\n"ތެދުވެރިކަމާއި އެކު ރިޒްޤު ހޯދަން އެދޭ މިހާ އެކަމަށްޓަކައި ހިއްމަތްތެރިކަމާއެކު މަސައްކަތް ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. އެމީހެއްގެ ކިބައިން ކަންނެތްކަން ފުހެލަން ޖެހޭނެއެވެ. ދުވަހަކުވެސް އުޑަކުން ރަނާއި ރިއްސެއް ނުވެއްސަވާނެތެވެ. އެމީހެއްގެ ރިޒްޤު ހޯދުމަށްޓަކައި މަސައްކަތްކުރާ މީހަކީ، ﷲގެ މަގުގައި ޖިހާދު ކުރާ މީހެއް ފަދައެވެ. ރިޒްޤު ހޯދުމަށްޓަކައި ޙައްޤު ގޮތުގައި މަސައްކަތް ކުރާ މީހާއަށް ﷲ ބަރަކާތް ލައްވާނެތެވެ. އޭނާ އޭނާގެ އުއްމީދުތަކާ ހަމައަށް ވާސިލްކޮށްދެއްވާނެތެވެ." މިއަދުގެ ހުތުބާގައި ވެއެވެ.\nއިސްމާލްދީން ބިނާވެގެންވަނީ ޢަޤީދާ އާއި ޢަމަލުގެ މައްޗަށް - ޚުޠުބާ\nސެޕްޓެމްބަރު 29, 2018 22:13\nޑިގު ކުޅެން ހޭލާ ހުރެފަ ކައްޕި ނިދަނީ ފަތިހޯ


މި މިނިސްޓްރީގެ ނަންބަރު IUL)459-HR/1/2020/91) އިޢުލާން ބާޠިލްކޮށް އަލުން މި ވަޒީފާއަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލަމެވެ.\nޓެކްނިކަލް ކޯ އެލަވެންސްގެ ގޮތުގައި 2473.8/- ރުފިޔާ\nޓެކްނިކަލް ކޯ އެލަވަސް އަށް ޝަރުތު ހަމަނުވާ ފަރާތެއްނަމަ ސަޕޯރޓިންގ ކޯ އެލަވަންސް2ގެ ގޮތުގައި -/1100 ރުފިޔާ.\nއޮފީހުގެ ފައިސާއާއި ގުޅުންހުރި އެންމެހާ ކަންކަމުގައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް އާއެކު ކުރަންޖެހޭ އެންމެހާ މުޢާމަލާތުތައް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް ރާވާ އިސްކޮށް، ބެލެހެއްޓުން.\nއޮފީހުގެ މަސައްކަތްތަކަށް ބޭނުންވާ ބަޖެޓު ޕްލޭން އެކުލަވާލުމުގެ މަސައްކަތްތައް އިސްކޮށް ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން.\nއޮފީހުގެ ބަޖެޓުންކުރެވޭ ޚަރަދުތައް މަހުން މަހަށް މޮނިޓަރކޮށް ސްޓެޓިސްޓިކްސް ހެދުމާއި، ބަޖެޓުގެ ޙާލަތު މާލީ ޒިންމާދާރުވެރިޔާއަށް ގަވާއިދުން ރިޕޯޓްކުރުން.\nއޮފީހުގެ ބަޖެޓު ތައްޔާކުރުކުރުމުގައި ކުރަންޖެހޭ އެންމެހާ މަސައްކަތައް އިސްކޮށް ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން.\nއޮފީހުން ޚަރަދު ކުރަންޖެހޭ ފައިސާ މާލިއްޔަތު ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ޚަރަދުކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް އިސްކޮށް، ރާވާ، ހިންގުމާއި މޮނިޓަރ ކުރުން.\nޕެޓީކޭޝް ފައިސާ އިން ފައިސާ ދޫކުރުމާއި، ޖަމާކުރުމާއި ގަވާއިދުން ރެކޯޑްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި، ޕެޓީކޭޝްއާ ގުޅުންހުރި އެންމެހައި މަސައްކަތެއް ބެލެހެއްޓަމުން ދޭތޯބެލުން.\nއޮފީހުން ކުރާ ދަތުރުތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހަމަޖެއްސުމާއި ދަތުރު ރިޕޯޓުތައް ހޯދައި ލިޔެކިޔުންތައް ބެލަހައްޓަމުންދޭތޯ ބެލުން.\nއޮފީހުގެ ބަޖެޓުން ޚަރަދުކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ ފައިސާއެއް ޚަރަދު ކުރުމުގައި މާއްލިޔަތު ޤަވައިދާ އެއްގޮތަށް ޚަރަދުކުރުމުގެ އިންތިޒާމްތައް ހަމަޖެއްސުން.\nއޮޑިޓް މަސައްކަތްތަކުގައި އޮޑިޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމާއި، ޖަވާބުދޭންޖެހޭ މުއްދަތުތަކަށް ޖަވާބުދިނުން.\nއޮފީހުގެ އޮޑިޓް ރިޕޯޓުތަކާއި ގުޅިގެން އަޅަންޖެހޭ އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން.\nކޮންމެ އަހަރެއްގެ ފައިނޭޝަލް ސްޓޭޓްމަންޓް އެކުލަވާލައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ފައިނޭންސްއަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ތެރޭގައި ފޮނުވުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން.\nތިޖޫރީ ރިޕޯޓު މާލިއްޔަތު ގަވައިދާއި އެއްގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ފައިނޭންސްއަށް ފޮނުވުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ހިންގާ ބެލެހެއްޓުން.\nސެކްޝަން މުވައްޒަފުންގެ މަސައްކަތްތައް މޮނީޓަރކޮށް އެޕްރައިޒަލް ފޯވަހިތެރޭގައި އެ މުވައްޒަފުންގެ އެޕްރައިޒަލް ފުރައި ނިންމުމާއި، ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާޢިދުގެ ދަށުން މަސައްކަތްތައް ރިވިއުކުރުން.\nފައިނޭންސް ނުވަތަ އެކައުންޓިންގ މިއިން ރޮނގަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ސަނަދުތަކުގެ އޮނިގަނޑުގެ ލެވެލް7ނުވަތަ 8 ގެ ސަނަދެއް ހާސިލްކޮށްފައި ވުމާއެކު ފައިނޭންސް ނުވަތަ އެކައުންޓިންގ ދާއިރާއެއްގައި މަދުވެގެން4އަހަރު ދުވަހުގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވުން.\nފައިނޭންސް ނުވަތަ އެކައުންޓިންގ މިއިން ރޮނގަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ސަނަދުތަކުގެ އޮނިގަނޑުގެ ލެވެލް9އިން ފެށިގެން މަތީގެ ސަނަދެއް ހާސިލްކޮށްފައިވުމާއެކު، ފައިނޭންސް ނުވަތަ އެކައުންޓިންގ ދާއިރާއެއްގައި މަދުވެގެން2އަހަރު ދުވަހުގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވުން.\nމި މަޤާމަށް މީހަކު ހޮވުމަށް ބޭއްވޭ އިންޓަވިއު އޮންނާނީ، (12 ނޮވެންބަރު 2020) އާއި (12 ޑިސެންބަރު 2020) އާ ދެމެދު، (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖެންޑަރ، ފެމެލީ އެންޑް ސޯޝަލް ސަރވިސަސް) ގައެވެ.


ޤިޔާމަތްވުމުގެ ޢަލާމާތްތައް (أَشْرَاطُ السَّاعَةِ) – 38 “މުދަލާއި ފައިސާ ގިނަވެ، ޞަދަޤާތުގައި ހިފާނެ މީހަކު ނުވުން.” – DhiSalafiyyah\nޤިޔާމަތްވުމުގެ ޢަލާމާތްތައް (أَشْرَاطُ السَّاعَةِ) – 38 “މުދަލާއި ފައިސާ ގިނަވެ، ޞަދަޤާތުގައި ހިފާނެ މީހަކު ނުވުން.”\n25/03/2014 ޢަޤީދާއާއި ފިރުޤާތައް, ދީންއައްޝައިޚް އަޙްމަދު ނާޒިލް މުޙައްމަދު\nދެންފަހެ ހަމަކަށަވަރުން، ތެދުވެރި [ނަބިއްޔާ] صلى الله عليه وسلم އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޚަބަރުދެއްވާފައިވާ ގިނަ ކަންކަން މިވަނީ ކަށަވަރުވެ ނިމިފައެވެ. އަޞްޙާބު ބޭކަލުން -رضي الله عنهم- ގެ ޒަމާނުގައި ރަށްތައް ފަތަޙަވުމުގެ ސަބަބުން ވަނީ މުދާވެރިކަން ގިނަވެފައެވެ. ފާރިސީންނާއި ރޫމީންގެ މުދާތައް ވަނީ ބަހައިފައެވެ. އެއަށްފަހު ޢުމަރު ބިން ޢަބްދުލްޢަޒީޒް -رحمه الله- ގެ ޒަމާނުގައި މުދާ ގިނަވެ ބަންޑުންވިއެވެ. ފަހެ ޞަދަޤާތުގެ ގޮތުގައި މީހުން މުދާ ބަހައި އޭގައި ހިފާނެ މީހަކު ނުވިއެވެ.\nއަދި ފަހު ޒަމާނުގައި މުދާ ގިނަވާނެތެވެ. މީސްތަކުން އެބައިމީހުންގެ މުދާތައް ބަހައިފުމަށްދާންދެނެވެ. ފަހެ އެމުދާ ބަހާމީހާއަށް ބުނާނެއެވެ: ތިމަންނާއަށް ތީގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ.\nމިއީ މަހުދީގެފާނާއި ޢީސާ عليه السلام ގެ ޒަމާނުގައި ހިނގާނޭ ކަންކަމުގެ އިޝާރަތެކެވެ. والله أعلم. މުދާ ގިނަވުމާއި ބިންގަނޑު އެތާނގެ ބަރަކާތްތަކާއި ކަންޒުތައް ނެރެލުމެވެ.\nއަބޫ ހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން [ރިވާވެފައިވާ] ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. ((تَقِيءُ الأَرْضُ أَفْلاذَ كَبِدِهَا أَمْثَالَ الأُسْطُوَانِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ، فَيَجِيءُ الْقَاتِلُ، فَيَقُولُ: فِي هَذَا قَتَلْتُ، وَيَجِيءُ الْقَاطِعُ، فَيَقُولُ: فِي هَذَا قَطَعْتُ رَحِمِي، وَيَجِيءُ السَّارِقُ، فَيَقُولُ: فِي هَذَا قُطِعَتْ يَدِي، ثُمَّ يَدَعُونَهُ، فَلا يَأْخُذُونَ مِنْهُ شَيْئًا)) މާނައީ: “ބިމުގައި ވަޅުލެވިފައިވާ ކަންޒުތައް، ރަނާއި ރިހީގެ ބޮޑެތި ފުނިވަރުވަރު ފަދައިން ބިންގަޑު ނެރޭނެއެވެ. ފަހެ ޤާތިލުމީހާ އައިސް ބުނާނެއެވެ. ޤަތުލުކުރަންޖެހުނީ މިކަމާހުރެއެވެ. އަދި ގުޅުންކެނޑި މީހާ އައިސް ބުނާނެއެވެ. ތިމަންނާގެ ރަޙިމުގެ ގުޅުން ކެނޑީ މިހެންވެއެވެ. އަދި ވަގުކަލޭގެ އައިސް ބުނާނެއެވެ. ތިމަންނާގެ އަތް ކެނޑުނީ މިހެންވެގެންނެވެ. ދެން އެބައިމީހުންނަށް ގޮވޭނެއެވެ. އެއިން އެއްވެސް އެއްޗެއް އެމީހުން ނުގެންދާނެއެވެ.”\nއިބްނު ޙަޖަރު ޛިކުރު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. މުދާތަކުން މީސްތަކުން އެއްކިބާވެ އަދި އެތަކެތި ދޫކޮށްލީ ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. އަލިފާންގަނޑު ނުކުންނަ ވަޤުތުކަމުގައިވެ މަޙްޝަރު ކުރެވުމުގައި [އެބަހީ އެންމެން އެއްތަނަކަށް ޖަމާވުމުގައި] އަވަދިނެތިވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ފަހެ އެހިނދުގައި އެއްވެސް މީހަކު މުދާތަކަށް ނުބަލާނެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އެމީހުންނަށް ކުޅަދާނަވީ ވަރަކުން އެކަން ލުއިކުރަން އުޅޭނެއެވެ.\nއިބްނު ޙަޖަރު ޛިކުރު ކުރައްވާފައިވާމިވަނީ، ‘މަޙުޝަރު ކުރެވުމާގެން މީސްތަކުން އަވަދިނެތިވުމުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން މުދާހޯދުމުވުން’ އެއްކިބާވުމެވެ. ނަމަވެސް މިކަމުގެ އެހެން ސަބަބެއް އޮތުން މަނަލެއް ނުވެއެވެ. އެއީ މުދާތައް ގިނަވުމެވެ. މަހުދީގެފާނާއި ޢީސާ عليه السلام ގެ ޒަމާނުގައި ކަންހިނގާ ފަދައިންނެވެ. އެހެންކަމުން މުއްސަނދިކަން ދެޒަމާނެއްގައި ވާހުއްޓެވެ. -އެއީ ދުރުދުރުގައި ކަމުގައި ވިޔަސްމެއެވެ.- އެއީ ތަފާތު ދެސަބަބަކާ ހުރެއެވެ. والله أعلم.\n ((صحيح مسلم))، كتاب الزكاة، باب كل نوع من المعروف صدقة، (15/98/مع شرح النووي)، وانظر ((فتح الباري)) (13/88).


ރަމީޝާ — Ihavandhoo.com\n27 ޖެނުއަރީ 20142މުހައްމަދު އިމްރާން\nއަހަރެންނަކީ، ރަމީޝާއެވެ. އުތުރު އިންޑިޔާގެ ދޮންކުލަ އަހަރެންގެ ހަށިގަނޑުގައި ހުރެއެވެ. އަހަރެންނަކީ، ހުތުރު އަންހެން ކުއްޖެކޭ މީހަކު ބުނާއަޑެއް ނާހަމެވެ. އަހަރެން ތަޢުލީމު ޙާޞިލް ކުރަމުން ދިޔަ ސުކޫލުގެ ފިރިހެންކުދިން އަހަރެންނަށް ތަޢުރީފްކޮށް ބަސްބަސް ބުނެއުޅެއެވެ. އަހަރެންނަކީ، އުމުރުން އެންމެ ސަތާރަ އަހަރުގެ އަންހެން ކުއްޖަކީމެވެ. އަހަރެން މިހާރު މީނީ ބަލިވެއެވެ. ބަނޑަށް އަދިވީ އެންމެ7މަހެވެ. ނަހަލާލަށެވެ. މިއީ، އަހަރެންނަށް މީހަކު ދިން އަނިޔާއެކެވެ. އަހަރެން ހަނދާންވާން ފެށީންސުރެ އަހަރެންގެ މަންމަ ވަރަށް ބައްޔެވެ. އަހަރެންގެ ހުރިހާ ކަމެއް ބަލަހައްޓާ، އަހަރެންނަށް ޚަރަދު ބަރަދު ދީ ބަލަހައްޓަމުން އައީ، އަހަރެންގެ ލޮބުވެތި ބޭބެއެވެ. ބޭބެ، މަސައްކަތްކުރާ އޮފީހެއް، ވަޒީފާގެ ފެންވަރެއް އަދި މުސާރައެއްވެސް އަހަރެންނަކަށް ނޭންގެއެވެ.\nބޭބެގެ އުމުރުން މިހާރު 28 އަހަރެވެ. އަދިވެސް ބޭބެ މީހަކާ އިންނާކަށް ނޫޅެއެވެ. މަންމަ އެއްދުވަހެއްގައި ބޭބެގެ ކައިރީގައި އެފަދަ ވާހަކައެއް ދެއްކި އަޑުވެސް އަހަރެން އެހީމެވެ. ނަމަވެސް، އެކަމަށް ބޭބެ އެއްބަސްވެ އަދި ދެކޮޅުވެގެންވެސް އެއްޗެއް ބުނިއަޑެއް ނާހަމެވެ. މަންމަ އާއި އަހަރެންނަށް އަދި ގޭތެރޭގެ އެހެނިހެން ކަންތައްތަކަށް ޚަރަދު ކުރަމުން ދިޔައީ، ބޭބެ ހޯދާ ފައިސާ އިންނެވެ. ދުވަހަކުވެސް އަތްމަތި ދަތިވެގެން ޝަކުވާއެއް ކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ނަމަވެސް، ބޭބެ ގެއަށް ގެންނަ ފައިސާ އިން ރައްކާކުރެވެނީ ވަރަށް މަދު ފައިސާ ކޮޅެކެވެ.\nއަހަރެންގެ އުމުރުން އެއިރު ސޯޅަ އަހަރެވެ. އެއްދުވަހެއްގެ ހަވީރު އަހަރެންގެ ގެޔަށް ފޯނުކޯލެއް އައެވެ. ފޯނު ނެގީ އަހަރެންގެ މަންމައެވެ. މަންމަ އޭރުވެސް ވަރަށް ބައްޔެވެ. ނަމަވެސް، އަމިއްލަ ހާލަށް ތެދުވެލާ އުޅެއެވެ. މަންމަ ފޯނު ނެގުމާއެކުގައި އެކޮޅުން ވާހަކައެއް ބުންޏެވެ. އެއާއުކު އަހަރެންނަށް ފެނުނީ ފޯނު ބިންމައްޗަށް ވެއްޓުނުތަނެވެ. އަދި މަންމަ އެނދުމަތީގައި އިށީއިން ތަނެވެ.\nއަހަރެންގެ އުމުރުން ހަގު ނަމަވެސް، އަހަރެންނަށް ވިސްނެއެވެ. ކޮންމެވެސް ގޯހެއް ވީކަން އެނގުނެވެ. އަވަހަށް އަހަރެން ދުވެފައި ދިޔައީ، މަންމަގެ ގާތަށެވެ. އޭރު އެކޮޅުން ފޯނުން ހަލޯ ހަލޯ ކިޔައެވެ. އަހަރެން ފޯނުނަގާ ހަލޯ އޭ ބުންޏެވެ. އަދި ހޮސްޕިޓަލުގެ ނަން ބުނުމަށް ފަހު ބޭބެގެ ހާލު ސީރިއަސް ކަމަށް އެކޮޅުން ވާހަކަ ދެއްކި މީހާ ބުންޏެވެ. ބޭބެ އޮތީ ވަރަށް ބޮޑަށް ޒަހަމުވެފާ ކަމުގައާއި، ބޭބެ ޖެހުނީ ބަހެއްގައި ކަންވެސް އެނގުނެވެ.\nއަހަރެން ފޯނު ބޭއްވުމަށް ފަހު، މަންމަ އާ ދިމާލަށް އެނބުރި ލީމެވެ. އޭރުވެސް މަންމަ އެދުމަތީގައި އިށީންގޮތަށް އިނެވެ. އަހަރެން މަންމަ އަށް ގޮވާލީ ކޮނޑުގައި އަތްލަމުންނެވެ. އެއާއެކުގައި މަންމަ އެދުމައްޗަށް ވެއްޓުނެވެ. އަހަރެން ހަޅޭ ލަވަމުން ނުކުތީ ބޭރަށެވެ. އަވަށްޓެރި ބައެއް މީހުން އަހަރެންގެ ގެއަށް އައެވެ. އެމްބިޔުލައިންސަށް ގުޅައިގެން މަންމަ ޑޮކުޓަރަށް ގެންދިޔުމުގެ ކަންތައްތައް އިންތިޒާމު ކުރަމުން ދިޔައެވެ.\nލަސްތަކެއްނުވެ މަންމަ ޑޮކުޓަރަށް ގެންދިޔައީމެވެ. ޑޮކުޓަރު ބެއްލެވުމަށްފަހު މާޔޫސްވެފައިވާ ހާލެއްގައި އަހަރެންގެ ކޮޑުގައި އަތްއެޅުމަށްފަހު މަންމަ މިދުނިޔެއާ ވަކިވެފައިވަނީ، ހާރޓް އެޓޭކެއް ޖެހިގެންކަމަށް ބުންޏެވެ.\nމަންމަގެ ކަމާކެމީގެ ކަންތައްތައް އަވަޓެރިންކުރަމުން ދިޔައީ، ނުހަނަ ހިތްހެޔޮކަމާއެކު، މުސްލިމުވަންތައް ކަމެއްގައެވެ. އަނެއްކޮޅުން އަހަރެންނަށް ކުރިމަތިވެފައި ވަނީ ދެ ހިތާމަ އެއްފަހަރާއެވެ. އަހަރެން ބޭބެގެ ގާތަށް ހޮސްޕިޓަލަށް ދިޔައީމެވެ. ބޭބެގެ ވާހަކަ އޮޅުން ފިލުވި ބައެއް އަވަށްޓެރިން އޭރު ހޮސްޕިޓަލުގައި ތިއްބެވެ. މަންމަގެ މަރުގެ ޚަބަރު އެމީހުންގެ ކިބައިން ބޭބެއަށްވަނީ ލިބިފައެވެ.\nބޭބެގެ މޫނުމަތި ވަނީ ހިތާމައިގެ ސާލަކުން ފޮރުވާލެވިފައެވެ. ގާމަތީގައި ހުދުކުލާގެ ފޮތިގަނޑެއް އަޅާފައިވާއިރު ބޭބެއަށް ލިބިފައިވާ ޒަހަމުތައް ހިތަކަށްވެސް ނުގެނެވެއެވެ. ބޭބެގެ އެނދުކައިރީގައި ހުރި ގޮނޑީގައި އަހަރެން ގިސްލެވޭ ހާލު އިށީއިނީމެވެ. އަދި ކުއްލިއަކަށް އަހަރެންނަށް ރުއިން ހިފަހައްޓާނުލެވި، އަޑުގެ ނެތްތަނަށް ރޯންފެށުނެވެ. ބޭބެ އަހަރެންގެ ބޮލުގައި ހިފާ ތިރިކޮށްލާ މޭމަތީގައި ބޭއްވިއެވެ. އަދި ނުރުއިމަށް ހިތްވަރު ދެމުން ދިޔައެވެ. ނުރޯ ހުއްޓާލާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ. ބޭބެވެސް ރޮނީއެވެ.\nއެހެން އޮއްވާ އަހަރެންނަށް ނިދުނީއެވެ. ރޮމުން ރޮމުން ގޮހެވެ. ހޭލެވުނު އިރު އަހަރެންނަށް އޮވެވުނީ، ބޭބެގެ އެޑުމިޓް ކޮޓަރީގެ އެއްފަރާތެއްގައި ހުރި އެނދުމަތީގައެވެ. އެވަގުތު އަހަރެންނަށް ފެނުނީ ޤަބޫލުކުރަން ދަތި މަންޒަރެކެވެ.\nނަރުސް ކުއްޖާ ބޭބެގެ ފައިގާ ބޭސްއަޅަމުން ދިޔައެވެ. ބޭބެގެ ފައިވަނީ، ކަކުލާ ހަމައިން ބުރިކޮށްލާފައެވެ. އަހަރެންނަށް ބޭ އިޚްތިޔާރުގައި އަނެއްކައިވެސް ރޮއިގަނެވުނެވެ. ހޮސްޕިޓަލުގައި ބޭބެ އާއި އެކުގައި ހޭދަކުރެވުނު ހަފުތާއެއް ދުވަސް ދިޔައީ، މިގޮތަށެވެ. ނަސީބަކުން، ކޮލެޖަށްވެސް މިކަންތައްތައް އެނގިފައިވާތީ، މާބޮޑު ޝަކުވާތަކެއް ނާދެއެވެ. ނަމަވެސް، މާގިނަދުވަސްވަންދެއް ކޮލެޖަށް ނައިސް ނުހުރުމަށް ކޮލެޖުން ނަސޭހަތް ތެރިވިއެވެ.\nގެއަށް ބަދަލުވުމަށްފަހު އަހަރެން ގޭގަ ހޭދަކުރަމުން ދިޔަ ވަގުތުތައް ހޭދަކުރަމުން ދިޔައީ، ބޭބެއަށް އެހީތެރިވަމުންނެވެ. މިގޮތަށް ދުވަސްތައް ހޭދަކުރަމުން ދިޔަ ދުވަސްތަކުން ދުވަހެއްގެ ހަވީރުވަގުތުގައި ޕޯސްޓުން ސިޓީއެއް އައެވެ. ސިޓީއާ ހަވާލުވީ އަހަރެންނެވެ. އެޑުރެސް ކޮށްފައިވަނީ ބޭބެއަށެވެ. އަހަރެން އެސިޓީ ގެންގޮސް ބޭބެއާ ހަވާލުކޮށްލީމެވެ. އަދި ބޭބެގެ ކައިރީގައި އިށީނީމެވެ. ބޭބެ ސިޓީ ކަނޑާލިއެވެ. އަދި އެސިޓީ ކިޔާލިއެވެ. އަދި ބޮލުގައި ހިފަހައްޓާލާފައި "އޯހ، ނޯއޭ" ބުންޏެވެ. އަހަރެން ބޭބެއާ ސުވާލުކޮށްލީ ވީގޮތެއް އޮޅުން ފިލުވުމަށެވެ.\nބޭބެގެ ވަޒީފާއިން ބޭބެ ވަކިކުރީކަމަށް ބުންޏެވެ. އަނެއްކާވެސް ހިތާމައެކެވެ. މިއީ، ކޮންކަހަލަ އިމްތިހާނެއް ހެއްޔެވެ؟ ބޭބެ އަހަރެންގެ ގާތުގައި ހާސްނުވުމަށް ބުންޏެވެ. އަދި ކިޔެވުން ކުރިއަށް ގެންގޮސް ނަރުސް ކޯސް ނިންމާލުމަށާ، ފައިސާއާ ދޭތެރޭގައި ހާސްނުވުމަށް ބުންޏެވެ.\nނަމަވެސް، އަހަރެންނަށް ވެސް އެނގެއެވެ. ގޭގެ އަލަމާރީގައި ރައްކާކުރެވިފައިވާ ފައިސާ އިން އަހަރެންގެ ކޯހުގެ އަށްމަހުގެ ފީ ދެއްކިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ކޯސްނިމެން އަދި ބާކީ،2އަހަރު ދުވަސް އެބައޮތެވެ. ޑިގުރީ ފެންވަރަށް ކިޔަވާނަމަ،4އަހަރު އެބައޮތެވެ. އެހެންވީމާ އަހަރެން ހާސްނުވާންވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟\nބޭބެއެވެ. އެއީ އަހަރެންގެ ހުރި ހަމައެކަނި މީހާއެވެ. އެހެންކަމުން ބޭބެގެ އެދުމަށް ދެކޮޅު ހަދާކަށްވެސް ނުކެރުނެވެ. އެހެންކަމުން ކޯސް ކުރިއަށް ގެންދިޔައީމެވެ. ދެން އަހަރެންނަށް ފެންނަންފެށީ މުޅިން އެހެން މަންޒަރެކެވެ. ގޭގެ ކުރިމަތިން މަގުމައްޗަށް ވާގޮތަށް ބޮޑުގަހެއް ހުރެއެވެ. އެގަހުގެ ވަށައިގެން ބުރެއް ރާނާފައި ވެއެވެ. ބޭބެ އެތަނުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އިނދެއެވެ. ސަލާންޖަހާށެވެ. އަހަރެންނަކަށް މިމަންޒަރު ބަލާކަށް ކެތެއް ނުވެއެވެ. ނަމަވެސް، އަހަރެން ސަލާންޖަހަން ނިކުންނަން ބޭބެ ބޭނުން ނުވާނެކަން ވެސް އެނގެއެވެ.\nއެހެންކަމުން އަހަރެން މޮޅުގޮތެއް ވިސްނީމެވެ. ކިޔެވުންވެސް ކުރިއަށް ގެންދިޔައީމެވެ. ފައިސާ މަދުވާނެތީ ބޭބެ އާ ޝަކުވާއެއްވެސް ނުކުރަމެވެ. އަހަރެން ކުރަންފެށިކަމަކީ، ބޭބެ ނިދުމުން އަހަރެން ގެއިން ނުކުމެގެން އެކިއެކި ގޭގެއަށް ގޮސް ދޮރުގައި ޓަކިޖަހާ ފައިސާ އަށް އެދެނީއެވެ. ގިނަމީހުން ނުލާހިކު ހެވެވެ. އެހާ ދަންވަރު އުނދަގޫ ކުރުމުންވެސް އެއްޗެކޭ ނުބުނެއެވެ. ރެއަކު 150 އެއްހާ ރުޕީސް އާއްމުކޮށް ލިބެއެވެ. ދެރެއަކު އެއްގެއަކަށް ނުދަމެވެ.\nނަމަވެސް އެއްރެއަކު އަހަރެންގެ މުޅި ދިރިއުޅުން އެކޮޅު ކޮޅުން ޖެހުނެވެ. އާދައިގެމަތިން އެރޭވެސް އަހަރެން ކޮޓަރިން ނުކުތީ ސިއްރު ސިއްރުންނެވެ. ބޭބެއަށް ހޭލެވިދާނެތީ މަޑުމަޑުން ގޭގެ ދޮރު ލައްޕާފައި އަހަރެން ބޭރަށް ނުކުތީމެވެ. ކުރިން ރޭރެއާ ހިލާފަށް މިރޭ އަހަރެން މިޝްރާބު ޖެހީ ދެކުނަށެވެ. މުޅި ސަރަހައްދުގެ އެންމެން ވަނީ ނިދާފައެވެ. މީހެއްގެ އަޑެއް ބަޑެއް ނީވެއެވެ. ނަމަވެސް، ދުރުދުރުން ކުއްތާ ވައްވައް ޖަހާއަޑު އިވެއެވެ. އެހެން ހިނގަމުންދަނިކޮށް ގެއެއްގެ ކުޑަދޮރުން އަލިކަމެއް ވާތީ ފެނުނެވެ.\nއެގޭގެ މީހުން ހޭލާ އުޅެނީކަމަށް ބަލާ އަހަރެން އެގޭގެ ދޮރުގައި ޓަކިޖަހާލީމެވެ. ދޮރުހުޅުވީ ބޮޑު ފިރިހެނެކެވެ. އަހަރެން ފައިސާއަށް އެދުމުން އޭނާ އެތެރެއަށް ވަންނަން އެދުނެވެ. ބިރެއްކަމެއްނެތި އަހަރެން އެތެރެއަށް ވަނީ، ދެހަފުތާވީއިރުވެސް ކަމެއް ހިނގާފައި ނެތީމައެވެ. ފައިސާ ލިބޭނީ އޭނާ ބުނާކަމެއް ކުރީމާކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. އޭނާހުރީ މަސްތުވެގެންކަން އޭނާގެ އަނގައިން ދުވި ވަހާއެކުގައި އެނގުނެވެ. އަހަރެން ބިރު ގަންނަގޮތްވިއެވެ.\nއަދި އަވަސްއަވަހަށް އަހަރެން އެގެއިން ނުކުތުމަށް ހިނގާގަތީމެވެ. ނަމަވެސް، އޭނާ މާވަރުގަދައެވެ. އަހަރެން ހިފެހެއްޓިއެވެ. އެ ދަންވަރު އަހަރެންގެ އަޑުއަހާނޭ މީހެއް އެސަރަހައްދުގައި ނެތެވެ. އެންމެފަހުން އަހަރެން އޭނާގެ ޝިކާރައަކަށްވެ ނިމުނީއެވެ. އޭނާ އަހަރެންނަށް ފައިސާވެސް ދިނެވެ. ނަމަވެސް އަހަރެން އެއެއް ނުހިފަމެވެ.\nއަހަރެން އަވަސްއަވަހަށް އެތަނުން ސަލާމަތްވެގެން ނިކުތީމެވެ. އަހަރެންގެ މުޅި ހަށިގަނޑުގައި ރިއްސައެވެ. ކުރިއަށް ދާނޭ ހިތްވަރެއް ނުލިބުނެވެ. އެންމެފަހުން މަގުމަތީ ހޮޅިދަނޑިއެއްގެ ކައިރީގައި އަހަރެން އިށީނީމެވެ. އަހަރެންނަށް ރޮވެން ފެށުނެވެ.\nއަހަރެންނަށް އެހޮޅިދަނޑި ކައިރީގައި ހޭދަކުރެވުނީ ކިހާ ވަގުތެއް ކަމެއްވެސް ނޭނގެއެވެ. ހޭވެރިކަންވީ، މީހަކަ އަހަރެންނަށް ގޮވާތީއެވެ. އޭރު އަހަރެންނަށް ފެނުނީ މުސްކުޅި ބޭބެއެކެވެ. އެއީ އަހަރެންދަންނަ އަހަރެންގެ އަވައްޓެރިއެކެވެ. އެބޭބެ އަހަރެންނާ ސުވާލުކުރިއެވެ. އަހަރެންނަށް އިތުރު ވާހަކައެއް ނުދެއްކުނެވެ. އަޑުގެ ނެތްތަނަށް ރޯންފެށުނެވެ.\nއޯގާތެރި ކަމާއެކުގައި އޭނާ އަހަރެން ބޮލުގައި ފިރުމާލިއެވެ. އަދި ކޮޅަށް ނެގިއެވެ. އަހަރެންވެސް، ހަށިގަނޑަށް ބާރުލާފައި ތެދުވީމެވެ. އަދި އެބޭބެ އަހަރެންނާ އެކުގައި ގެޔަށް ދިއައެވެ. އޭނާ އަހަރެންނަށް އެހީތެރިވިއެވެ.\nގެއަށް ގޮސް ވަދެވުނު އިރު ބޭބެ ހޭލާގެން އުޅެއެވެ. ބޭބެގެ ފުރޮޅުލީ ގޮނޑީގައި އެއްދިމާލަށް ދުއްވާލާފައި އަނެއް ދިމާލަށް ދުއްވާލާފައި އުޅެއެވެ. އަހަރެންނަށް ގޮވަމުން އަހަރެން ހޯދަމުން ދިޔައެވެ. ބޭބެއަށް އަހަރެން ފެނުމާއެކުގައި، އަހަރެންނަށް އަނެއްކާވެސް ރޮވެން ފެށުނެވެ.\nމުސްކުޅި މީހާ، އޭނާ ފަތިސް ނަމާދަށް ދާން ދިޔަ މަގުމަތީގައި އަހަރެން ފެނުނު ވާހަކަ ކިޔާދިނެވެ. ބޭބެ އަހަރެންނާ ސުވާލުތައް ކުރަމުން ދިޔައެވެ. ބޭރަށް ދިޔައީ، ކިހިނެއް ވެގެންތޯއާ، ރޮނީ ކިހިނެއްވެގެންތޯ ސުވާލުކުރަމުން ދިޔައެވެ.\nވަރަށް މަސައްކަތުން އަހަރެން، އަހަރެންނަށް ދިމާވި ކަންތައްތައް ކިޔާދިނީމެވެ. އެއާ، އެކުގައި ބޭބެ އަހަރެންގެ ކޯތާފަތްމަތީގައި ވަރަށް ބާރަށް ޖެހިއެވެ. އަދި ރޯންފެށިއެވެ. މުސްކުޅިމީހާވެސް، ފެންކަޅިވެފައިވާ ހާލު އަހަރެންގެ ބޭބެކައިރިއަށް އައެވެ. އަދި ބޭބެގެ ބޮލުގައި ފިރުމާލިއެވެ. ބޭބެ އެމުސްކުޅިމީހާގެ ގައިގާ ބައްދާގަތެވެ. އަދި ރޮމުން ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައެވެ.\n"އަހަރެންނަކީ، ކުންފުންޏެއްގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރެއްގެ މަޤާމުގައި މަސައްކަތްކުރިމީހެއް. އެއީ އަހަރެންގެ ރައްޓައްސެއްގެ ކުންފުންޏެއް. ނުލާހިކު ބޮޑު މުސާރަ އަހަރެންނަށް ލިބޭ. އޭގެތެރެއިން އަހަރެން ގެއަށް ގެންނަނީ،3ބައިކުޅަ 1 ބައި. އަނެއްބައި އަހަރެން ބޭންކު އެކައުންޓެއްގައި ރައްކާކުރަނީ. ފައިސާއަކީ، އަހަރެންނަށް މަދު އެއްޗެއްނޫން. އެވާހަކަ އަހަރެން ކޮއްކޮ ގާތުގައި ނުވެއްބުނަން. އެހެންނަމަވެސް، ފައިސާއާއި ދޭތެރޭގައި ހާސްނުވުމަށާ ކިޔެވުން ކުރިއަށް ގެންދަން ބުނިން. މިއަދު އަހަރެންގެ މިލްކިއްޔާތުގައި 10 މިލިޔަނަށްވުރެ ގިނަ ރުޕީސް އެބަހުރި. އެކަމަކު، އަހަރެންގެ ހުރިހާ އެއްޗެއް ގެއްލިއްޖެ. ހުރިހާ އުފަލެއް ގެއްލިއްޖެ. ޔާ ﷲ މީ ކޮންކަހަލަ އިމްތިޙާނެއްތަ؟ މީކޮންކަހަލަ އިމްތިޙާނެއްތަ؟"\nއަހަރެންގެ ބޭބެ މޮޔައަކު ފަދައިން ވާހަކަ ގޮވަމުން ދިޔައިރު އަހަރެން ހިތާހިތާ ސުވާލުކުރަމުން ދިޔައީމެވެ. "އެހުރިހާ ފައިސާއެއް ހުރި އިރު ބޭބެ ސަލާންޖަހަން އެއިންނަނީ ކީއްކުރަން ހެއްޔެވެ؟" އެންމެ ފަހުން އަހަރެން ބޭބެއާ އެސުވާލުކުރީމެވެ.\nބޭބެ އަހަރެންނަށް ބަލައިލިއެވެ. އޯގާތެރި އެހެނަސް ކަރުނައިން ފޯވެފައިވާ ލޮލަކުންނެވެ. "އަހަރެންގެ ލޯބިވާ ކޮއްކޯ! އެއީ ބޭބެ ދުވަހަކުވެސް ނުކުރާނެކަމެއް. ސަލާންޖަހަން އަހަރެން އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ދުވަހަކުވެސް ނުދާނަން. އަހަރެން އެގަސްދަށުގައި އިންނަނީ ސަލާން ޖަހާކަށް ނޫން. ތިއީ ކޮއްކޮއަށް ކުރެވޭ ކުއްހީއެއް. އެހެން އިންނަ އިނުމުން އަހަރެންނަށް ހިތްހަމަޖެހުންލިބޭ. އަދި ބައެއް މީހުން އައިސް އަހަރެންނަށް ފައިސާވެސް ދިއްކުރޭ. ނަމަވެސް، އަހަރެންނަކީ ތަނަވަސް މީހެއްކަމުގައި ބުނެ، ކޮންމެ މީހަކުވެސް ފޮނުވާލަނީ." ބޭބެގެ ވާހަކަތައް އިވުމުން އަހަރެން ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ހިތުގައި ޖެހުނެވެ. އަދި ބޭބެގެ ގައިގާ އޮޅުލައިގަތީމެވެ. ގިސްލެވޭ ހާލުގައެވެ.\nބޭބެ އަހަރެންގެ ބޮލުގައި ފިރުމާލިއެވެ. އަދި ބުންޏެވެ. "ލޯބިވާ ކޮއްކޯ! ކޮއްކޮއަށް މިބޮޑު ހިތާމަ މިލިބުނީ ބޭބެގެ ސަބަބުން. ކުޑަކުޑަ އެހެންނަމަވެސް، ބޮޑު ވާހަކައެއް ސިއްރުކޮށް ނުބުނެވުނީމަ. ބޭބެއަށް މާފުކުރޭ...!"\n–2ޖޫން 201400


SunOnline: Thikithaana bahusuge podiumun alhuganduge rauyu 4\nއަޙުމަދު މާޖިދު 02 May 2021, 12:23\nފަތްތޫރަތަކެއް-- އެކެޑަމީއިން ވަނީ އެޕްލިކޭޝަނެއް ހަދަން ނިންމާފަ--\nއަރިމަތީ ސުރުޚީ ނަންބަރު3ގެ ދަށުން ދެއްކި ވާހަކަތަކުގައި، ތިކިތާނަ އަކުރުތަކުގެ އަޑުތައް – މަދު އިސްތިސްނާތަކަކާ އެކު ވިޔަސް – ދިވެހި ވެފައި ވާ ކަމަށް ވާނީ ދެންނެވިފައެވެ. އެ ސަބަބަށް ޓަކައި، އެ އަޑުތައް ލިޔާ ދިވެހި އަކުރުތަކަކީ ވެސް ދިވެހި ވެފައި ވާ، ދިވެހި އަލިފުބާގެ އަކުރުތަކެއް ކަމަށް ބަލައިގަތުމަކީ އިލްމީ ހަމަތައް ނިޔާ ކުރާ ގޮތް ކަމަށް ވެސް ވާނީ ދެންނެވިފައެވެ. މި ބައިގައި އަޅުގަނޑު ބަލައިލާނީ، ޢަރަތްބާއި އުރްދޫ ފަދަ ބަސްބަހުން ދިވެހި ބަހަށް ލޯނު ކުރެވިފައި ވާ ލަފުޒުތައް ތާނަ އަކުރުތަކުން ލިޔުމުގައި ތަބާ ވާން ވާނޭ ކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ފެންނަ އެންމެ މުހިއްމު ބައެއް ހަމަތަކަށެވެ.\n4.1 ތިކިތާނަ ބޭނުން ނުކޮށް ލިޔާން ވީ ލަފުޒުތަކެއް\nޢަރަތްބާއި އުރްދޫ ފަދަ ބަސްބަހުން ދިވެއްސަށް އައިސްފައިވާ ލަފުޒުތަކުގެ ތެރޭގައި، އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ ކިޔުމާއި ލިޔުން މުސްކުޅި ޒަމާނުއްސުރެ ތިކިތާނަ އަޑުތައް ނުހިމެނޭ އަދި ލިޔުމުގައި ތިކިތާނަ އަކުރުތައް ބޭނުން ކުރާން ނުޖެހޭ ވަކި ގޮތްތަކަކަށް މުޅީން ހަމަޖެހި އިސްތިގުރާރު ވެފައި ހުރި ލަފުޒުތަކެއް ހުރެއެވެ. އެފަދަ ލަފުޒުތައް ދިވެހި ލިޔުންތަކުގައި ބޭނުން ކުރާ އިރު، އެ ލަފުޒުތަކުގެ ބިދޭސީ އަސްލުތަކުގެ އަޑަށް ތަބާ ވެވޭ ގޮތަށް ތިކިތާނަ ބޭނުން ކުރުމަކީ ގޯހެއް ކަމާއި، އެއީ ދިވެހި ބަހުގެ ހަމަ ނޫންކަމާ މެދު ދިވެހި ބަހުގެ އިލްމިއްޔާ ވަނީ އިއްތިފާގު ވެފައެވެ.\nމި ދަންނަވާ ފަދަ ލަފުޒުތަކުގެ ބައެއް މިސާލުތައް، ތިރީގައި ވާ ތާވަލު 4.1.1 ގައި އެވަނީއެވެ.\nތިކިތާނަ އަކުރުތައް އެންމެ ފުރަތަމަ ތައާރަފު ކުރެވުނު އިރު އޮތް ވިސްނުމަކީ ވެސް، މަތީގައި ދެންނެވުނު ފަދަ ލަފުޒުތައް، މުސްކުޅި ޒަމާނުއްސުރެ ދިވެހި ވެފައި ހުރި އަދި ދިވެހީން ވާހަކަ ދެއްކުމާއި ލިޔުމުގައި ބޭނުން ކުރަމުން އައި ގޮތަށް ލިޔުމެވެ. އެ ލަފުޒުތައް ލިޔުމުގައި، ޢަރަބި ނުވަތަ އުރްދޫ އަސްލު ލަފުޒުގެ އަޑުތަކަށް ތަބާ ވާން ނުޖެހޭ ގޮތަށް އޮތުމެވެ. މި ވާހަކަ، ތިކިތާނަ ތައާރަފު ކުރެއްވުމަށް ޓަކައި ވުޒާރަތުލް މަޢާރިފުން 1957 ގައި ނެރުއްވި އިއުލާނުގައި ހިމެނޭ އުސޫލުގެ 1 ވަނަ ނަންބަރުގައި ސަރީހަ އިބާރާތުން ވިދާޅުވެފައި އޮވެއެވެ. މި ލަފުޒުތައް ލިޔާން ވާނީ، ޢަރަބި އަސްލު ލަފުޒުގެ އަޑުތަކަށް ތަބާ ވެގެންނޭ ވިދާޅުވާ ދިވެހި އެއްވެސް ބަސްވާރަކު ހުންނެވި ކަމެއް އަޅުގަނޑަކަށް އެނގިފައެއް ނެތެވެ. ތިކިތާނަ އަކުރުތައް ދޫ ކޮށްނުލައި ހެޔޮ ގޮތުގައި ބޭނުން ކުރުމަށް ވަކާލާތު ކުރައްވައި އެންމެ ތަފްސީލުކޮށް ދިވެހި ބަހުން ލިޔުއްވި ބެއިފުޅަކީ ޝައިޚް ޙުސައިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ކަމަށް ވުން އެކަށީގެން ވެއެވެ. އޭނާ ވެސް ވިދާޅުވެފައި ވަނީ ޢަރަތްބާއި އުރްދޫ ފަދަ ބިދޭސީ ބަސްބަހުން ދިވެއްސަށް އައިސްފައިވާ ލަފުޒުތަކުގެ ތެރެއިން އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ ކިޔުމާއި ލިޔުން މުސްކުޅި ޒަމާނުއްސުރެ ތިކި ޖަހާން ނުޖެހޭ ވަކި ގޮތްތަކަކަށް މުޅީން ހަމަޖެހި އިސްތިގުރާރު ވެފައި ހުރި ލަފުޒުތައް ލިޔުމުގައި ތިކިތާނަ ބޭނުން ކުރާކަށް ނުޖެހޭ ކަމަށެވެ. ކުރީން ވެސް އެ ކަރުދާހަކަށް އިޝާރާތް ކުރެވުނު ތިކިތެޅި ތާނަތޯ؟ ނުވަތަ ތިކިޖެހި ތާނަތޯ؟ މި ކަރުދާހުގައި އޭނާ ލިޔުއްވައިފައި އޮވެއެވެ.\n"ތާނައިގެ ތިކި ޖެހި އަކުރުތަކުގެ ނުވަތަ "ތިކިތެޅި ތާނަ" އިގެ ބޭނުން ކުރުމަކީ އެތައް ޒަމާނަކުއްސުރެން ފެށިގެން ދިވެހި ބަހުގައި އިސްތިޢުމާލު ކުރެވެމުން އަންނަ، އެ ލަފުޒުތަކުގެ ޢަރަބި އަސްލު ގެއްލި، ޚާލިޞް ދިވެހި ކުލައަކުން ކުލަ ޖެހިފައި ވާ ލަފުޒުތައް އެގޮތަށް ލިޔުން ހުއްޓައިލައި ޢަރަބި އަސްލަށް އަނބުރައިލާން މަޖުބޫރު ވުމެއް ނޫނެވެ. އާދެ! ގަމީސް قميص އަށް، ތާކިހާ طاقية އަށް، އަތަރު عطر އަށް، ނަދުރު نذر އަށް، އަދި ކަރުދާސް قرطاس އަށް ބަދަލު ކުރާކަށް ވެސް ނުޖެހެއެވެ. އަދި ބަދަލު ކޮށްގެން ވެސް ނުވާނެއެވެ. އެއީ އޭގެ ޢަރަބި އަސްލު ގެއްލި އެ ލަފުޒުތަކަށް ބަދަލުތަކެއް އައިސް އެހެން ގޮތަކަށް ބޭނުން ކުރެވެމުން އަންނަތާ އެތައް ގަރުނެއް ނުވަތަ އެތައް ޖީލުތަކެއް ފާއިތު ވެގޮސްފައި ވުމާ އެކު ކުރީގެ އަސްލު ގޮތަށް ބޭނުން ކޮށްފި ނަމަ މީހުންނަށް ނޭނގޭނޭތީއެވެ."\nތިކިތާނަ އާ ދެކޮޅު ބެއިފުޅުން (މި ދަންނަވަނީ އެ ވިސްނުމުގެ ހުރިހައި ބެއިފުޅުންގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ) ތިކިތާނަ ބޭނުން ކުރުމަށް ތާއީދު ކުރައްވާ ބެއިފުޅުންނަށް ދެއްވާ ރައްދެއްގެ ގޮތުގައި ވަރަށް އާއްމުކޮށް ދައްކަވާ ވާހަކައެއް އޮވެއެވެ. އެއީ "ޢަރަބި ނުވަތަ އުރްދޫ ފަދަ ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް އައިސްފައި ވާ ލަފުޒުތައް ލިޔާން ވާނީ އެ ލަފުޒުތަކުގެ އަސްލު އަޑުތައް ފެންނަ ގޮތަށް ތިކިތާނަ ބޭނުން ކޮށްގެން ކަމަށް ކަލޭމެން ގަބޫލު ކުރާ އިރު، ގަމީސް، ކަރުދާސް، ކަތީބު، ތާކިހާ މި ލަފުޒުތަކުގައި ކަލޭމެން ތިކި ނުޖަހަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔޭ، އެއީ ހެއްވާ ކަމެއް ނޫން ހެއްޔޭ؟" މިއެވެ.\nމިއީ މަންތިގީ (logical) ގޮތުންނާއި އިލްމީ ގޮތުން ސައްހަ އަދި ރަނގަޅު ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. މި ވާހަކައިން ދޭހަ ވަނީ، މި ވާހަކަ ދައްކަވާ ބެއިފުޅުންނަށް ތިކިތާނަ އަށް ތާއީދު ކުރައްވާ ބެއިފުޅުންގެ މައުގިފާއި ވިސްނުންފުޅާއި ބަސްފުޅު ފުރިހަމަޔަށް ދޭހަ ނުކުރެއްވެވޭ ކަމެވެ. ހަގީގަތުގައި، މިއީ އެއްވެސް ކަހަލަ އިލްމީ އަސާސަކާ (academic basis) ނުލައި ނެރުއްވާ ސަޖާލީ (polemical) ގެރިޒުވާބެކެވެ. ކަންފަސޭހަ ކޮށްލައްވައިގެން ދެއްވާ، އިލްމީ ބުރަދަނެއް (academic weight and value) ނެތް ރައްދެކެވެ. މަންތިގީ (logical) އަދި އަގުލީ (rational) އެއްވެސް ބުންޔާދެއް ނެތް ވާހަކައެއް މެއެވެ. އެހެނީ، ތިކިތާނަ އަށް ތާއީދު ކުރައްވާ ބެއިފުޅުން ވަނީ އެންމެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅާ އެކުގައި ވެސް އެ ބެއިފުޅުންގެ މައުގިފާއި ވިސްނުންފުޅު ސާފު ކޮށްދެއްވައި، މުސްކުޅި ޒަމާނުއްސުރެ ތިކި ޖަހާން ނުޖެހޭ ގޮތަށް ދިވެހި ވެފައި ހުރި ޢަރަބި ނުވަތަ އުރްދޫ ލަފުޒުތަކަކީ، ޚުދު އެ ބެއިފުޅުން ވެސް ތިކި ޖެހުމުން އިސްތިސްނާ ކުރައްވާ ގިންތިއެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ، [ގަމީސް]، [ކަރުދާސް]، [ކަތީބު]، އަދި [ތާކިހާ] ފަދަ ލަފުޒުތަކުން މިސާލު ދައްކަވައިގެން އެ ބެއިފުޅުންގެ މައުގިފު އިލްމީ ގޮތުން ޝަރަހަ ކޮށްދެއްވައި، އެ މައުގިފުގެ ސަބަބުތައް ވެސް ބަޔާން ކޮށްދެއްވައިފައެވެ. ޢަރަބި ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް އައިސްފައި ވާ ހަމަ ކޮންމެ ލަފުޒެއް ލިޔާން ވާނީ ތިކި ޖަހައިގެނޭ، މިހެނެއް އެ ބެއިފުޅުން ވިދާޅެއް ނުވެއެވެ. ވީމާ، އެ ބެއިފުޅުން އެފަދަ ވިސްނުންފުޅެއް ގެންގުޅުއްވާ ކަމަށް ހަދައިގެން އެ ބެއިފުޅުންނަށް ފާޑު ކިޔައި ރައްދު ދިނުމަކީ، މަންތިގީ މުޣާލަތާތަކުގެ (logical fallacies) ތެރެއިން [strawman argument] ގެ ނަމުން ސިފަ ކުރެވޭ މުޣާލަތާގެ ގިންތިއަށް ފެތޭ ޒުވާބެކެވެ. އެއީ ބަހުސެއްގައި ތިމާގެ ދެކޮޅުވެރިޔާ ބަލި ކޮށްލުމަށް ޓަކައި، އޭނާ ނުބުނާ އެއްޗެއް ނުވަތަ އޭނާ ނުނަގާ މައުގިފެއް ނުވަތަ އޭނާ ނުގެންގުޅޭ ވިސްނުމެއް އޭނާއަށް ނިސްބަތް ކޮށްފައި، ދެން އެ އެއްޗަކަށް/މައުގިފަކަށް/ވިސްނުމަކަށް ހަމަލަ ދޭ ދިނުމެވެ. އޭނާގެ ހަގީގީ މައުގިފާއި ވިސްނުމަށް ނުވަތަ ވާހަކައަށް ޖަވާބު ދޭން ނޭނގޭތީ، ނުވަތަ ދޭނޭ ޖަވާބެއް ނެތުމުންނެވެ. މި ތަނުގައި ތިކިތާނަ އާ ދެކޮޅު ބެއިފުޅުން އެންމެ ފުރަތަމަ ޢަރަބި ބަހުން ފާއިތު ވެދިޔަހައި ޒަމާންތަކެއްގައި ދިވެހި ބަހަށް ވަދެފައި ހުރި ހުރިހައި ލަފުޒުތަކެއް، ދިވެހީން އެ ލަފުޒުތައް ކިޔާ ގޮތަށް ބެލުމެއް ނެތި ޢަރަބި އަޑު ފެންނާނޭ ގޮތަށް ތިކިތާނަ ބޭނުން ކޮށްގެން ލިޔާން ޖެހޭ ކަމަށް ބުނާ "ދެކޮޅުވެރިޔަކު" އެ ބެއިފުޅުންގެ ޚިޔާލުފުޅުގައި އުފައްދަވަނީއެވެ. ދެން އެ ޚިޔާލީ "ދެކޮޅުވެރިޔާ" އާ ދިމާޔަށް ރައްދުގެ ހަމަލާތައް ދެއްވަނީއެވެ.\nމި ނުކުތާގެ ޚުލާސާގެ ގޮތުގައި ދަންނަވަމެވެ. ޢަރަތްބާއި އުރްދޫ ފަދަ ބަސްބަހުން ދިވެއްސަށް އައިސްފައިވާ ލަފުޒުތަކުގެ ތެރެއިން އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ ކިޔުމާއި ލިޔުން މުސްކުޅި ޒަމާނުއްސުރެ ތިކި ޖަހާން ނުޖެހޭ ވަކި ގޮތްތަކަކަށް މުޅީން ހަމަޖެހި އިސްތިގުރާރު ވެފައި ހުރި ލަފުޒުތައް ލިޔާން ވާނީ ތިކިތާނަ ބޭނުން ނުކޮށެވެ.\n4.2 ޢަރަބި އަޑުތަކަށް ތަބާ ވާން ވީ ލަފުޒުތަކެއް\nދެވަނަޔަށް އަޅުގަނޑު ފާހަގަ ކޮށްލާން ބޭނުން ވަނީ، އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ އަސްލު ޢަރަބި ގޮތް ގެއްލުވައިނުލައި، ކިޔުން ވެސް އަދި ލިޔުން ވެސް ޢަރަބި އަސްލާ އެއްގޮތަށް ބޭއްވުން މުހިއްމު ކަމަށް ފެންނަ ލަފުޒުތަކެއް އެބަހުރިކަމެވެ. ހަމައެކަނި ޢަރަބި ލަފުޒުތަކެއް ނޫނެވެ. އުރްދޫ، ފާރިސީ، އަދި އިނގިރޭސި ފަދަ އެހެނިހެން ބިދޭސީ ބަސްބަހުގެ ލަފުޒުތަކުގެ ތެރޭގައި ވެސް، އެ ލަފުޒުތަކެއް ދިވެހި ބަހަށް ލޯނު ކުރާ ހާލަތުގައި އެ ލަފުޒުތަކުގެ އަސްލު ގެއްލުވައިނުލައި ބަލައިގަތުން މުހިއްމު ލަފުޒުތައް ހުންނާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަލިފުބާއަށް އިތުރު ވެފައި ވާ ތިކިތާނަ އަކުރުތަކަކީ އެފަދަ ލަފުޒުތައް ދިވެހި އަކުރުން ލިޔުމަށް ޓަކައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ލިބިފައި ވާ އަގު ނުކުރެވޭ ފަދަ ވަސީލަތެއްކަން ކަށަވަރެވެ.\nތިރީގައި މި ދަންނަވަނީ މި ގޮތުން، އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަހުން އެ ލަފުޒުތަކެއް ލިޔެކިޔުމުގައި ވެސް، އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ އަސްލު ގެއްލުވައިލައިގެން ނުވާނޭ ކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލު ކުރެވޭ ލަފުޒުތަކުގެ ގިންތިތަކެވެ. މި ގިންތިތަކުގެ އިތުރުން ވެސް، މި ލިސްޓަށް އިތުރު ކުރެވިދާނޭ ގިންތިތަކެއް ހުރެދާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުގެ މަގުސަދަކީ މައިގަނޑު ގިންތިތައް ފާހަގަ ކޮށްލުމެވެ.\n1. ޚާއްސަ ނަންތައް (proper nouns)\nޢަރަބި ޚާއްސަ ނަންތައް، އަދި އާއްމު ގޮތެއްގައި އެހެނިހެން ބަސްބަހުގެ ވެސް ޚާއްސަ ނަންތައް އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަހަށް ބަލައިގަންނާން ވާނީ، ވީ ވަރަކުން، އެ ނަންތަކުގެ އަސްލާ އެއްގޮތަށް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރެވެއެވެ. ކިޔުމާއި ލިޔުމުގައި ވެސް މެއެވެ. މިސާލަކަށް، ކީރިތި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ބަރަކާތްތެރި އިސްމުފުޅުތަކާއި، ރަސޫލުންނާއި ނަބީ ބެއިކަލުންގެ ނަންފުޅުތަކާއި، ރަސޫލުންނާއި ނަބީންގެ އާލުންނާއި އަޞްޙާބުންގެ ނަންފުޅުތަކާއި، ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ސޫރަތްތަކުގެ ނަންތަކާއި، އިސްލާމީ ކަލަންޑަރުގެ މައްސަރުތަކުގެ ނަންތަކާއި، މީހުންނަށް ކިޔާ ޢަރަބި ނަންތަކާއި، ގައުމުތަކަށާއި ރަށްރަށަށް ކިޔާ ޚާއްސަ ނަންތަކެވެ.\nމިހެން ދެންނެވިޔަސް، ޒަމާނުއްސުރެ ދިވެހި އަމިއްލަ ގޮތްގޮތަށް ކިޔައިފައި ހުރި ނަންތައް ބަދަލު ކުރާން އުޅުމުގެ ޒަރޫރަތެއް އޮތް ކަމަށް ނުފެންނާތީ، އަދި އެފަދަ ނަންތައް ދޫ ކޮށްލުމަކީ ބަހުގެ މާޒީ އާއި ބަހުގެ މިއަދާ ގުޅުން ކެނޑިގެން ހިނގައިދާނޭ ކަމެއް ކަމަށް ވާތީ، އެ ނަންތައް ހަމަ މުސްކުޅި ގޮތަށް ބޭނުން ކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. މިސާލަކީ، [ސިޔާމު]، [ކޮޅުނބު]، [ސުއްކަތުރާ]، [ވިލާތް] [އިނގިރޭސި ވިލާތް]، [އަބޫދާބީ]، [ބުންބާ]، [ލަންދޭސީ ވިލާތް]، [ރޫސީ ވިލާތް]، [ބަންގާޅު]، [އަސޭކަރަ]، އަދި [ފަރަންސޭސި ވިލާތް] ފަދަ ނަންތަކެވެ. ކޮންމެ އާއްމު އުސޫލަކަށް ވެސް އިސްތިސްނާ ހުރުމަކީ ދުނިޔޭގެ އާދަކަން، މި މަހައްލުގައި ތަކުރާރުކޮށް ފާހަގަ ކުރަމެވެ.\nބިދޭސީ ބަސްބަހުގެ ޚާއްސަ ނަންތައް ލޯނު އުސޫލުން ބަލައިގަންނަ އިރު، އެ ނަންތަކުގެ އަސްލު އޮޅުވައިލައި، ތިމާމެންގެ ބަހުގެ އަޑުތަކަށް ފުރޮޅައިލައި ބަދަލު ކުރުމަކީ ވަރަށް ގިނަ ބަސްބަހުގައި އާއްމުކޮށް ކުރެވޭ ކަމެކެވެ. މިކަން ކުރެވޭ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބަކީ، ބަލައިގަނެވޭ ބިދޭސީ ނަމުގެ ބައެއް އަޑުތައް، ލޯނު އުސޫލުން ލަފުޒު ލިބިގަންނަ ބަހުގައި ނެތުމެވެ. އަނެއް ސަބަބަކީ، ބިދޭސީ ނަމުގެ އަޑުތަކުގެ ތަރުތީބު، ލޯނު އުސޫލުން ލަފުޒު ލިބިގަންނަ ބަހުގައި ލަފުޒުތަކުގައި އަޑުތައް ތަރުތީބު ވާ ގޮތުގެ ހަމަތަކާ (phonotactics) ތަފާތު ވުމެވެ. މި ސަބަބުތަކަށް ޓަކައި، ބިދޭސީ ޚާއްސަ ނަންތައް ލޯނު ކުރާ އިރު ވެސް، ލަފުޒަށް ބަދަލު ގެނައުމަކީ ބައެއް ހާލަތުތަކުގައި ކުރާން ޖެހޭ ވެސް ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ކުރީން ވެސް އަޅުގަނޑު ދެންނެވި ފަދައިން، ޚާއްސަ ނަންތައް ލޯނު ކުރުމުގައި، ވީ ވަރަކުން، އަސްލު ލަފުޒު އޮތް ގޮތަށް ބަލައިގަތުން މުހިއްމު ވާ ސަބަބުތަކެއް ވެސް ވެއެވެ. ޚާއްސަ ނަންތައް ލޯނު ކުރުމުގައި އެ ލަފުޒުތައް އެގޮތް މިގޮތަށް އޮޅުވައި އަސްލު ބަދަލު ކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން ތާރީޚީ ހަގީގަތްތަކަށް ހިޔަނި އެޅޭ ހާލަތު އައުމެވެ. އިލްމީ ގޮތުން ބޮޑެތި އޮޅުންބޮޅުންތައް މެދުވެރި ވާތަން އައުމެވެ. އިލްމީ މައިދާނުގައި ބޭކާރު އަދި ކޫސަނި ބަހުސުތަކަށް ދޮރު ހުޅުވޭ ގޮތް ވުމެވެ. މި ދަންނަވާ އެއްޗެއް، މިސާލުތަކަކުން ތަފްސީލު ކޮށްލެވޭތޯ ބަލާނަމެވެ.\nޢަރަބި ބަހާއި އުރްދޫ ބަހުން ލިޔެފައި ހުންނަ އިސްލާމީ ތާރީޚުގެ ފޮތްތަކުގައި، ބިޒަންތީނީ އަންބަރާތޫރިއްޔާ (Byzantine Empire) އާއި، ޞަލީބީންނާއި، މުސްލިމް ސްޕޭނުގެ ވާހަކަތައް ލިޔެފައި ހުންނަ އިރު، ޔޫރަޕު މީހުންނާއި ތަންތަނުގެ ނަންތައް ވަރަށް ގިނަ ފަހަރު ހުންނަނީ ޢަރަބި/އުރްދޫ ބަހުގެ އަޑުތަކަށް ފުރޮޅައިލައިފައެވެ. މިހެން ހެދުމުން، މަދު ފަހަރުފަހަރު ނަމަވެސް ދިމާ ވާ ގޮތަކީ، ޢަރަބި/އުރްދޫ ބަހުގައި އެބުނާ ނަމެއްގެ އަސްލު ގޮތަކީ ކޮބައިކަން ބަލައިލާން ބޭނުން ވެގެން އުޅޭ މީހަކަށް އެކަން ނޭނގިގެން، އޮޅުން ފިލުވުމަށް ޓަކައި އެތައް ވަގުތެއް ހޭދަ ކޮށް، އެތައް ފޮތެއްގެ އެތައް ސަފުހާތަކެއް ހާވާން ޖެހޭ ގޮތް ވުމެވެ.\nދެވަނަ މިސާލަކީ، ޔަހޫދީންނާއި ނަސާރާއިން އެއުރެންގެ މުގައްދަސް ފޮތްތައް އެއް ބަހުން އަނެއް ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރުމުގައި، ތަރުޖަމާ ވެވޭ ބަހުގެ އަޑުތަކަށް ފެއްތުމަށް ޓަކައި ޚާއްސަ ނަންތައް އެގޮތް މިގޮތަށް ފުރޮޅައި ބަދަލު ކުރުމާއި، ޚާއްސަ ނަންތައް ތަރުޖަމާ ކުރުން ފަދަ ކަންކަން ކުރުމުގެ ސަބަބުން، ދިމާ ވެފައި ވާ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކެވެ. މިފަދަ ބަދަލުތައް، ޢިބްރީ ބަހުން އޮތް ޢަހުދުލް ޤަދީމާއި، އާރާމީ ބަހުން އޮތް ޢަހުދުލް ޖަދީދު މުސްކުޅި ގިރީކު ބަހަށާއި ލެޓިން ބަހަށް ބަދަލު ކުރެވުނު އިރު، އަދި މުސްކުޅި ގިރީކާއި ލެޓިން ބަހުން ހުރި ތަރުޖަމާތައް އިނގިރޭސި ފަދަ ބަސްބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެވުނު އިރު ވެސް ގެނެވިފައި ވެއެވެ.\nއެގޮތުން ބަދަލު ގެނެސްފައި ވާ އެންމެ މަޝްހޫރު ނަމަކީ ޢިބްރީ އަދި/ނުވަތަ އާރާމީ ބަހުގެ ޚާއްސަ ނަމެއް ކަމަށް ވާ [ישוע – ޔެޝުއާ] އެވެ. ގިރީކު ބަހުގައި /ޝ/ މި އަޑު ނޯންނާތީ، ޢަހުދުލް ޖަދީދު ގިރީކު ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެވުނު އިރު، އެކަން ކުރި މީހުން މި ނަން [Iesus – ޔެސޫސް] އަށް ބަދަލު ކުރިއެވެ. ގިރީކު ބަހުގައި މުޒައްކަރު ނަންތައް ހުންނަ ގޮތަށް މި ނަން ފެއްތުމަށް ޓަކައި، އަސްލު ނަމުގެ ފަހަތުގައި ނެތް /ސ/ އެއް ވެސް އިތުރު ކޮށްގެނެވެ. މީލާދީން 1600 ގެ ތެރޭގައި ޢަހުދުލް ޖަދީދު އިނގިރޭސި ބަހަށް ތަރުޖަމާ ކުރެވުނު އިރު، މި ނަން [Jesus] އަށް ބަދަލު ވިއެވެ. މިއަދު، ދުނިޔޭގެ ގިނަ މީސްތަކުން ޢީސާ ޢަލައިހިއްސަލާމަށް ކިޔާ ނަމަކީ އެކަލޭގެފާނު ދުވަހަކު ތަސައްވުރު ވެސް ނުކުރައްވާ ނަމެކެވެ!\nޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިން އޮޅުވައިލި އެންމެ މުހިއްމު ޚާއްސަ ނަމަކީ، ޢަހްދުލް ޖަދީދުގެ [John] އެވެ ކިޔޭ ފޮތުގެ 14 ވަނަ ބާބުގެ 16 ވަނަ އާޔަތުގައި އޮތް [އަޙްމަދު] މި ނަމެވެ. ގިރީކު ބަހަށް ޢަހްދުލް ޖަދީދު ތަރުޖަމާ ކުރި މީހުން މި ނަން ވެސް [އަޙްމަދު] މި ނަމުގެ މާނައާ ގާތް މާނައެއް އޮންނަ ގިރީކު ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [paráklētos] އަށް ތަރުޖަމާ ކޮށްލީއެވެ. އިނގިރޭސި ތަރުޖަމާތަކުގައި މި ނަން ހުންނަނީ [Comforter] އާއި [Consoler] އާއި [Advocate] ފަދަ ލަފުޒުތަކަށް ތަރުޖަމާ ކޮށްފައެވެ.\nމިފަދަ ގޮތްގޮތަށް ޚާއްސަ ނަންތައް ފުރޮޅައި، އަނބުރައި، ތަރުޖަމާ ކޮށް، ބަދަލު ކުރުމުގެ ސަބަބުން އަރާ އޮޅުންތަކުގެ ވާހަކަ ކޮންމެހެން ތަފްސީލީ ގޮތެއްގައި މި މަހައްލުގައި ދެއްކުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. ހަމައެކަނި ތަކުރާރުކޮށް ދަންނަވައިލާނީ، އެއީ އިލްމީ ގޮތުން ވަރަށް ބޮޑެތި އޮޅުންބޮޅުމަށް ދޮރު ހުޅުވޭ ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަޅުގަނޑު ވެސް އެއްބަހެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ދިވެހީންނަކަށް ވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަހުގައި ބޭނުން ކުރާން ޖެހޭ ހުރިހައި ބިދޭސީ ޚާއްސަ ނަންތައް އެ ނަންތަކުގެ އަސްލާ އެއްގޮތަށް ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، އަސްލާ އެއްގޮތަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔޭ ނަންތައް އަސްލާ އެއްގޮތަށް ކިޔުމާއި ލިޔުމަކީ ކަނޑައެޅިގެން ފެންނާން އޮތް ރަނގަޅު ގޮތް ކަމަށް އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ. އަދިވެސް އެއް ވާހަކައެއް ދަންނަވައިލާނަމެވެ. ޢަރަބި ބަހުގެ ޚާއްސަ ނަންތައް ފަދަ ލަފުޒުތައް، އެ ލަފުޒުތަކުގެ އަސްލާ އެއްގޮތަށް ދިވެހި ކުރުމަށް ވިސްނެވުމާއި، އެކަމަށް ޓަކައި އައު އަކުރުތަކެއް ދިވެހި އަލިފުބާގެ ތެރެއަށް އިތުރު ކުރެއްވުމަށް މުސްކުޅި ޒަމާނުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިން ނިންމެވި ނިންމެވުމަކީ، އެ ބެއިފުޅުންގެ ވިސްނުންފުޅުގެ އިލްމީ އޮށްޓަރު ހެޔޮކަން ކަމުގެ ހެއްކެއް ކަމަށް މެނުވީ އަޅުގަނޑު ނުދެކެމެވެ.\n2. އިސްލާމް ދީނުގެ އިލްމީ އިސްތިލާހުތައް\nއިސްލާމް ދީނުގެ އިލްމީ އަދި ދީނީ އިސްތިލާހުތަކުގެ ތެރެއިން، މުސްކުޅި ޒަމާނުއްސުރެ ވަކި ގޮތަކަށް ދިވެހި ވެ އިސްތިގުރާރު ވެފައި ވާ [ސުންނަތް] އާއި [އީދު] އާއި [ޞަދަގާތް] ފަދަ ލަފުޒުތައް ފިޔަވައި އެހެން ލަފުޒުތައް ވެސް، ދިވެހި ބަހުގައި ބޭނުން ކުރާން ވާނީ، އެ ލަފުޒުތަކުގެ ޢަރަބި އަސްލު ނުގެއްލޭ ގޮތަށް ކަމަށް އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ.\nމިސާލަކީ، [ލައުޙުލް މަޙްފޫޡް]، [މުޢައްޥިޛަތައިނި]، [ޢިބާދާތު]، [އުޞޫލުލް ފިޤްހު]، [އަޙްކާމުއް ޝަރްޢިއްޔާ]، [ޝަރީޢަތް]، [ތަވާޟުޢުވެރިކަން]، [ޠަރީޤާ]، އަދި [ތަޤުވާވެރިކަން] ފަދަ ލަފުޒުތަކެވެ. އަދި ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ އިސްމުފުޅާ އެކު އަޅުގަނޑުމެން ކިޔައިއުޅޭ [ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ] އާއި [ޢައްޒަ ވަޖައްލަ] ފަދަ ތަޢުޡީމާއި ތަމްޖީދާއި ތަންޒީހާއި ތަސްބީޙްގެ އިބާރާތްތަކާއި، ރަސޫލު ބެއިކަލުންނާއި އަޞްޙާބުންގެ ނަންފުޅުތަކާ އެކު އަޅުގަނޑުމެން ކިޔާ [ޢަލައިހިއް ޞަލާތު ވައްސަލާމް] އާއި [ރަޟިޔައްﷲ ޢަންހު] ފަދަ ޞަލަވާތާއި ސަލާމާއި ދުޢާގެ އިބާރާތްތަކެވެ.\n3. ދިވެހި މުސްކުޅި ލަގަބުތައް\nއިހުޒަމާނުގައި، ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި ހުރި މުސްކުޅި ލަގަބުތަކަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތަރިކައިގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މުހިއްމު ބައެއް ކަމަށް ވާ ހިނދު، އެ ލަގަބުތައް މިއަދު ވެސް ކިޔާން އަދި ލިޔާން ވާނީ ކާބަފައިން އެ ލަގަބުތައް ބޭނުންފުޅު ކުރެއްވެވި ގޮތަށް ކަމަށް އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ. ވީމާ، ފަޟީލަތުއް ޝައިޚް، އަލްޤާޟީ، އަލްޙާޖީ، އަލްޙާއްޖު، ޞާޙިބުއް ސަޢާދާ، ޞާޙިބުލް ފަޚާމާ، އަދި އައްސުލްޠާނުލް ޣާޒީ ފަދަ ލަގަބުތައް ލިޔުމުގައި، އިހުގައި އެ ލަގަބުތައް ލިޔެކިޔައި އުޅޭ ގޮތަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ގެންނާކަށެއް ނުފެނެއެވެ.\n4. ބައެއް ކަހަލަ ޚާއްސަ ލަފުޒުތައް\nފިކުރީ، އިލްމީ އަދި ފަންނީ ފުރަވަސާނައިގައި އާލަމީ ލަފުޒުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވޭ، ނުވަތަ ވަކި ސަގާފަތަކާ އެ ލަފުޒު ގުޅިފައި ވާލެއް ބޮޑުކަމުން އެ ސަގާފަތެއްގައި އެ ލަފުޒެއްބޭނުން ކުރެވޭ ގޮތަށް ބޭނުން ކުރުން މުހިއްމު ވާ ލަފުޒުތަކާއި އިސްތިލާހުތަކުގެ ތެރެއިން، އެ ލަފުޒުތަކަކަށް މުސްކުޅި ދިވެހި ލަފުޒުތަކެއް ނެތް، އަދި އެ ލަފުޒުތަކަށް މައް ދިވެހި ލަފުޒުތަކެއް އުފެއްދުމުގެ ޒަރޫރަތެއް ނުވަތަ އަހައްމިއްޔަތެއް ވިޔަސް ނެތް ލަފުޒުތައް، ދިވެހި ބަހުގައި ވެސް އެ ލަފުޒުތަކުގެ އަސްލާ އެއްގޮތަށް ބޭނުން ކުރުން މުހިއްމު ކަމަށް އަޅުގަނޑު ގަބޫލު ކުރަމެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި މިފަދަ ލަފުޒުތައް ދިވެހި ބަހުގެ ލިޔުންތަކުގައި ލިޔާ އިރު، އެ ލަފުޒުތަކުގެ އަސްލު އަޑުތައް ރައްކައުތެރި ކުރުމަށް ޓަކައި ތިކިތާނަ ބޭނުން ކުރުމުގެ އިތުރުން، ދިވެހި ބަހުގެ ކިޔުމާއި ލިޔުމުގެ އެހެން ގަވާއިދުތަކުން ވެސް އެ ލަފުޒުތައް އިސްތިސްނާ ކޮށްގެން، އެ ލަފުޒުތަކުގެ އަސްލު އަޑު ނެރެވޭނޭ ގޮތަށް ލިޔާން ވާނެއެވެ. މިސާލަކަށް، [ބޫޜްވާ – bourgeois]، [ވެކްސިން – vaccine]، [ވައިފައި – Wi-Fi]، [ރޮކް އެން ރޯލް – rock n roll]، އަދި [ޙުއްމުޞް – حُمُّص] ފަދަ ލަފުޒުތަކެވެ.\n4.3 އާއްމު ގަވާއިދު\nއިސް ވެ ދެކެވުނު ވާހަކައިގައި، ތިކިތާނަ ބޭނުން ނުކޮށް މުސްކުޅި ދިވެހި ގޮތަށް ކިޔާން އަދި ލިޔާން ވީ ލަފުޒުތަކަކާއި، އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ އަސްލު އަޑުތައް ގެއްލުވައިނުލައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ބަހަށް ބަލައިގަނެ އަދި ލިޔާން ވީ ލަފުޒުތަކެއްގެ ވާހަކަ ދެންނެވިއްޖެއެވެ. މި ދެންނެވި އިސްތިސްނާ ދެ ގިންތި ފިޔަވައި، އެހެން ކޮންމެ ބިދޭސީ ލަފުޒެއް ވެސް ދިވެހި ލިޔުމުން ލިޔާން ވާނީ، އެ ލަފުޒެއް ދިވެހި ބަހަށް ލޯނު ކުރެވި، ބަލައިގަނެވުނު ގޮތަކަށެވެ. ޔައުނީ، ދިވެހި ބަހުގެ އަހުލުވެރީން އެ ލަފުޒެއް ކިޔާ ގޮތަށެވެ. އެ ލަފުޒެއްގެ އަޑުތައް އަދާ ކުރާ، އަދި އެ ލަފުޒެއް މާނަ ކުރާ ގޮތަކަށެވެ. ބިދޭސީ ލަފުޒުތައް ދިވެހި ބަހަށް ލޯނު އުސޫލުން ބަލައިގަތުމުގައި އަޅުގަނޑުމެން ތަބާ ވާން ޖެހޭ އާއްމު ގަވާއިދަކީ ނުވަތަ އުސޫލަކީ، އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި، މިއެވެ. ތިރީގައި ވާ ނުކުތާތަކުން މި ދަންނަވަނީ މި ވިސްނުން ބިނާ ކުރާ އަސާސްތަކަކީ ކޮބައިކަމެވެ.\n1. އަރިމަތީ ސުރުޚީ ނަންބަރު3ގެ ދަށުން ދެކެވުނު ވާހަކައިގައި ސާފުކޮށް ދެންނެވުނު ފަދައިން، ބަހުގެ އަސްލަކީ ވާހަކަ ދެއްކުމެވެ. ލިޔުން ނުވަތަ އިމްލާއިއްޔަތަކީ ދައްކާ ވާހަކައިގެ ޒަރީއާއިން ކުރެވޭ މުއާސަލާތާއި، ފައުޅު ކުރެވޭ ޝުއޫރުތަކާއި ފިކުރުތަކާއި ޖަޒުބާތުތައް ފަދަ އެއްޗެތި ފަހުން ފެންނާނެ ގޮތަށް ރިކޯޑު ކުރުމަށް ޓަކައި ގެންގުޅެވޭ އާލަތެކެވެ. އެހެންކަމުން، އަސްލަށް ތަބައަ ވުން ކަމަށް ވާނީ، ވާހަކަ ދައްކާ ގޮތަށް ލިޔުމެވެ. ލަފުޒުތައް ވެސް، ބަހުގެ އަހުލުވެރީން އެ ލަފުޒުތައް ކިޔައިއުޅޭ ގޮތަށް ލިޔުމެވެ. ކަން މިހެން އޮތް އިރު، އިސްތިސްނާތަކެއް ހުރި ކަމަށް ވިޔަސް، އާއްމު އުސޫލެއްގެ ގޮތުން ލަފުޒުތައް ލިޔާން ވާނީ ބަހުގެ އަހުލުވެރީން އެ ލަފުޒުތައް ކިޔާ ގޮތަށް ކަމަށް ގަބޫލު ކުރާން ޖެހެއެވެ. މި ތަނުގައި ބަހުގެ އަހުލުވެރީންނޭ މި ދަންނަވަނީ، ރީތިކޮށް ބަހުން ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ ވާހަކައެވެ. ތިރީގައި ވާ3ވަނަ ނުކުތާ ބައްލަވާށެވެ!\n2. އެނގިވަޑައިގަންނަވާނޭ ފަދައިން، ބިދޭސީ ބަސްބަހުން ލޯނު ލަފުޒު ބަލައިގަނެ އަމިއްލަ ކުރުމަކީ، ބަހެއްގެ ބަސް ކޮށާރު (lexicon) މުއްސަނދި ވާ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ގޮތެވެ. ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ހުރިހައި ބަސްބަހަކީ ވެސް މި ގޮތުން، އެހެނިހެން ބަސްބަހުން ލިބިގަތް ލޯނު ލަފުޒުތަކުގެ ވަސީލަތުން ބަސް ކޮށާރު މުއްސަނދި ވެފައި ވާ ބަސްތަކެވެ. އެންމެ ރަނގަޅު މިސާލަކީ ދުނިޔޭގެ ލިންގުއާ ފްރާންކާ ކަމަށް މިއަދު ވެފައި ވާ އިނގިރޭސި ބަހެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުގެ ބަސް ކޮށާރު މުއްސަނދި ވެފައި ވަނީ ފަރަންސޭސި ބަހާއި، ލެޓިން ބަހާއި، ގިރީކު ބަސް ފަދަ އެތައް ބަސްތަކަކުން އެތައް ހާސް ލަފުޒެއް އެ ބަހުގެ ބަސް ކޮށާރަށް ވަނުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުންނެވެ. ޢަރަބި ބަހުން ވެސް އިނގިރޭސި ބަހަށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ލަފުޒުތައް ލޯނު ކުރެވިފައި ވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި [algebra]، [lemon]، [admiral]، [zero]، [algorithm]، [cotton]، [arsenal]، [coffee]، [sherbet]، [alchemy]، [amber]، [tariff]، [chiffon]، [alcohol]، [magazine] އަދި [elixir] ހިމެނެއެވެ.\n3. ބަހަކަށް ބިދޭސީ ލަފުޒެއް ވަދެއްޖެޔޭ ބުނެވެނީ، އެ ބަހުގެ އަހުލުވެރީން ކުރެ އެ ބަހަކުން ސާފު އަދި ޚާލިސް ގޮތުގައި ވާހަކަ ދައްކާ މީސްތަކުންގެ އިސްތިއުމާލުގައި، އެކަށީގެން ވާ ފަދަ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި، އެ ލަފުޒެއް އާއްމު ވުމަށެވެ. އެ ބަހަކުން ބަހުގެ ގަވާއިދުތަކާއި ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް، ރީތިކޮށް ވާހަކަ ދައްކާ މީހުން ކުރެ ގިނަ އަދަދެއްގެ މީހުން އެ ލަފުޒެއް ބޭނުން ކުރުން އާދަ ވެ އާއްމު ވުމަށެވެ. އެ ބަހެއްގެ ތައުލީމުޔާފުތާ، ނުވަތަ އެންމެ ކުޑަމިނުން ހެއިލުންތެރި، މީސްތަކުންގެ ތެރޭގައި އެ ލަފުޒެއްގެ ބީރައްޓެހިކަން ކެނޑިގެން ދާ ދިޔުމަށެވެ. އެ ލަފުޒަކީ ވަކި ޚާއްސަ އިލްމީ ނުވަތަ ފަންނީ ދާއިރާއެއްގެ ލަފުޒެއް ނަމަ، އެ ދާއިރާއެއްގެ އަހުލުވެރީންގެ އިސްތިއުމާލުގައި އެ ލަފުޒެއް އާއްމު ވެ "ގޭ ކުއްޖެއްގެ" ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވުމަށެވެ.\n4. ލަފުޒެއްގައި ހިމެނެނީ އަޑުތަކަކާއި ފިލިތަކެކެވެ. ލަފުޒެއްގައި ހިމެނޭ ކޮންމެ ވަކި އަޑަކަށް ބަހަވިއްޔާތުގެ އިލްމުވެރީން އިނގިރޭސި ބަހުން ކިޔުއްވާ ނަމަކީ [segment] އެވެ. މިސާލަކަށް، ޢަރަބި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [أخلاق] ގައި ހިމެނެނީ ހަތަރު އަޑެވެ. އާދެ، ހަތަރު ސެގްމަންޓެވެ. /أ/، /خ/، /لا/، އަދި /ق/ މި ހަތަރު ސެގްމަންޓެވެ. ފިލި ޖެހިފައި ވާ އަޑެއްގައި ވިއްޔާ ފިއްޔަކީ ވެސް އެ އަޑުގެ ސެގްމަންޓްގެ ބައެކެވެ.\nދެން ފަހެ، ބަހެއްގެ ލަފުޒެއް، އެހެން ބަހަކަށް ލޯނު ކުރެވިގެން ބަލައިގަނެވޭ އިރު، އެ ލަފުޒު ބަލައިގަނެވެނީ މައިގަނޑު ދެ ގޮތެއްގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށެވެ.\nފުރަތަމަ ގޮތަކީ، އެ ލަފުޒުގެ ސެގްމަންޓްތައް ހުރި ގޮތަށް، ލަފުޒަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ބަދަލެއް ނުގެނެސް ބަލައިގަތުމެވެ. މިސާލަކީ، ޢަރަބި ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް އައިސްފައި ވާ [هلاك - ހަލާކު] މި ލަފުޒެވެ. އަދި އިނގިރޭސި ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް ލޯނު ކުރެވިފައި ވާ [coffee - ކޮފީ] މި ލަފުޒެވެ. މި ގޮތަށް، ބިދޭސީ ލަފުޒު ހަމަ އޮތް ގޮތަށް ބަލައިގަނެވެނީ، ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ އަޑުތައް – ސެގްމަންޓްސް – ލޯނު ކުރާ ބަހުގައި ވެސް ހުރެފައި، ލަފުޒު ލޯނު ކުރެވޭ ހާލަތާއި، ލޯނު ކުރެވޭ ތަނާއި، ލޯނު ކުރާ ބަހުގައި އެ ބިދޭސީ ލަފުޒު ފުރަތަމަ ބޭނުން ކުރާން ފަށާ މީހުން ފަދަ އަވާމިލުތައް ހިނގާ ގޮތުންނެވެ.\nދެވަނަ ގޮތަކީ، ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ ސެގްމަންޓްތަކަށް އެކިއެކި ގޮތްގޮތަށް ބަދަލު ގެނެވިގެން، ލަފުޒު ލޯނު ކުރެވުމެވެ. މި އުސޫލުން ލަފުޒު ބަލައިގަނެވޭ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބަކީ، ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ ސެގްމަންޓެއް ނުވަތަ ސެގްމަންޓްތަކެއްގެ އަޑު، ލަފުޒު ލިބިގަންނަ ބަހުގައި ނެތުމެވެ. މިސާލަކީ މީލާދީން 1600 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި ފަރަންސޭސި ބަހުން އިނގިރޭސި ބަހަށް ލޯނު އުސޫލުން ލިބިގަނެވުނު [cabaret] މި ލަފުޒެވެ. ފަރަންސޭސި ބަހުން މި ލަފުޒު ކިޔަނީ [ކެބަޣޭ] މި ގޮތަށެވެ. ފަރަންސޭސި އަސްލުގެ ތިންވަނަ ސެގްމަންޓްގެ އަޑު ކަމަށް ވާ /ޣ/ އިނގިރޭސި ބަހުގައި ނޯންނާތީ، މި ލަފުޒު އިނގިރޭސި ބަހަށް ބަލައިގަނެވުނީ އެ ސެގްމަންޓް އިނގިރޭސި /r/ އަކަށް ފުރޮޅައިލައިގެން، [ކެބަރެއި] މި ކަހަލަ ގޮތަކަށެވެ. މި މަޒުމޫނުގެ އިސް ވެދިޔަ އަރިމަތީ ސުރުޚީ ނަންބަރު3ގެ ދަށުގައި ދެކެވުނު ވާހަކައިގައި ދެންނެވި ފަދައިން، ބައެއް ފަހަރުފަހަރު ބިދޭސީ ލަފުޒުތަކުގައި ހިމެނޭ ބިދޭސީ އަޑުތައް ވެސް ލަފުޒާ އެކު ބަހެއްގެ ތެރެޔަށް ވަދެއެވެ. ތިކިތާނަ އަޑުތަކޭ މި ކިޔާ އަޑުތައް ޢަރަބި ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް ވަން ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް، އެއީ މަދުން ވާ ކަމެކެވެ. އާއްމު ގޮތެއްގައި، ބިދޭސީ ލަފުޒުގައި ހުންނަ ބިދޭސީ އަޑުތައް، ލަފުޒު ލިބިގަންނަ ބަހެއްގެ އަމިއްލަ އަޑުތަކަށް ފުރޮޅައިލެވެނީއެވެ. ލޯނު އުސޫލުން ބަލައިގަނެވޭ ބިދޭސީ ލަފުޒެއްގެ ސެގްމަންޓްތަކަށް ބަދަލު ގެނެވޭ މައިގަނޑު އަނެއް ސަބަބަކީ، ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ އަޑުތަރުތީބު، ލަފުޒު ލިބިގަންނަ ބަހުގައި ލަފުޒުތަކުގައި އަޑުތައް ތަރުތީބު ވާ ގޮތާ (phonotactics) ޚިލާފު ވުމެވެ.\n5. ބިދޭސީ ބަހަކުން ލޯނު ކުރެވޭ ލަފުޒުތަކަށް ގެނެވޭ ހަމައެކަނި ބަދަލަކީ އެ ލަފުޒެއްގައި ހިމެނޭ ބިދޭސީ އަޑުތައް، ލޯނު ކުރާ ބަހުގެ އަޑުތަކަށް ފުރޮޅުމެއް ނޫނެވެ. އަދި ކީއްތޯއެވެ؟ ބައެއް ފަހަރު ބިދޭސީ އަސްލުގެ ބައެއް ސެގްމަންޓްތައް މުޅީން ދޫ ކޮށްލެވި، ބައެއް ސެގްމަންޓްތައް އިތުރު ކުރެވިފައި ވެސް ހުރެއެވެ. ހަމަ އެހެންމެ، އާއްމު ގޮތެއްގައި ބަހަކަށް ބިދޭސީ ލަފުޒުތައް ބަލައިގަނެވެނީ، އެ ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ ކޮންމެވެސް އެއް މާނައަކާ އެކުގައި ކަމަށް ވިޔަސް، އެ ލަފުޒުގެ ހުރިހައި މާނަތަކެއް، ނުވަތަ ބިދޭސީ ބަހުގައި އެ ލަފުޒަށް ލިބިގެން ވާ މާނައާ މުޅީން ތަފާތު މާނައެއްގައި ވެސް ލަފުޒެއް ލޯނު ކުރެވިދާނެއެވެ. ތިރީގައި ވާ މިސާލުތަކުން، މި ދެންނެވި ނުކުތާތަކުގެ ތެދުކަން ފެނިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ.\nމިސާލު 1 – ޢަރަބި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [الجبر] މި ލަފުޒު އިނގިރޭސި ބަހަށް ވަނީ [algebra] މި ގޮތަށެވެ. ޢަރަބި ލަފުޒުގެ ކުރިޔަށް އޮންނަ، އެ ލަފުޒުގެ ބަޔަކަށް ނުވާ، ޢަރަބި [definite article] ގެ ދައުރު އަދާ ކުރާ [ال] ވެސް އިނގިރޭސި ބަހުގެ ލަފުޒުގެ ސެގްމަންޓެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވިގެންނެވެ. އިނގިރޭސި ލަފުޒަކަށް ވުމަށް ފަހު، އެ ލަފުޒުގައި އޮންނަ [al] އަކީ ވަކި މާނައެއް ދޭހަ ވާ، ލަފުޒާ ގުޅުމެއް ނެތް އަދި ގްރެމެޓިކަލް ފަންކްޝަނެއް އަދާ ކުރާ ވަކި ބައެއް ކަމަށާއި، އެއީ ޢަރަބި އަސްލު ލަފުޒުގެ ސެގްމަންޓެއް ނޫން ކަމަށް، ޢަރަބި ބަހުގެ ގަވާއިދުން ހެކި ދައްކައިގެން ބަޔަކު ވާހަކައެއް ނުދައްކައެވެ. "އަސްލު ގޮތަކީ ޖެބްރާއޭ، އަލް އަކީ މުޅީން އެހެން އެއްޗެކޭ، ވީމާ ލަފުޒު އިނގިރޭސި ކުރާން ވާނީ [ޖެބްރާ] މި ގޮތަށޭ" މިހެނެއް ނުބުނެއެވެ. އިނގިރޭސި އިސްތިއުމާލަށް ލަފުޒު އައި ގޮތަކީ އިނގިރޭސި ގޮތް ކަމަށް ބަލައިގަތީއެވެ.\nމިސާލު2– [عين] އަކީ ޢަރަބި ލަފުޒެކެވެ. ޢަރަބި ބަހުގައި މި ލަފުޒުގެ މާނައަކީ [ލޯ] އެވެ. މި ލަފުޒު ދިވެހި ބަހަށް ބަލައިގަނެވުނީ، ލަފުޒުގެ ފުރަތަމަ ސެގްމަންޓް – ޢަރަބި /ع/ – މުސްކުޅި ދިވެހީގެ /އ/ އަށް ބަދަލު ވެފައި، އަދި ލަފުޒުގެ މާނަ ވެސް މުޅީން ބަދަލު ވެގެންނެވެ. ދިވެހި ވެފައި ވާ [އައިނު] މި ލަފުޒުގެ މާނައަކީ ލޮލެއް ނޫނެވެ. [ލޮލުގައި އެޅުމަށްޓަކައި ދެ ގަނޑު ބިއްލޫރި ހަރުކޮށްފައި އޮންނަ ދުންޏެއް] މިއެވެ.\nމިސާލު3– ތިންވަނަޔަށް އަޅުގަނޑު އިޝާރާތް ކޮށްލާނީ ދިވެހި ބަހުގެ އައްޑޫ ބަހުރުވަޔަށް އިނގިރޭސި ބަހުން ވަން ލަފުޒަކަށެވެ. ލަފުޒުގެ އަސްލަކީ [sandwich] މިއެވެ. ދިވެހީން އެ ލަފުޒު ދިވެހި ކުރީ [ސާމުޖީ] މިހެންނެވެ. ބައެއް ސެގްމަންޓްތައް ބަދަލު ކޮށްގެން، ބައެއް ސެގްމަންޓްތައް ވައްޓައިލައިގެން، އަސްލު ލަފުޒުގައި ނެތް ދެ ސެގްމަންޓް ވެސް ލަފުޒަށް ލައިގެންނެވެ.\nމިސާލު4– ހަތަރުވަނަ ލަފުޒަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ހުރިހައި ބަހުރުވައެއްގައި ވެސް ބޭނުން ކުރާ ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [މަނަވަރު] މިއެވެ. މިއީ އިނގިރޭސި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [man-of-war – މޭން-އޮވް-ޥޯރ] ގެ ދިވެހި ކުރުމެކެވެ. އަސްލު ލަފުޒުގެ ސެގްމަންޓްތަކަށް ގެނެވިފައި ވާ ބަދަލު ބައްލަވާށެވެ!\nމިސާލު5– ފަސްވަނަ މިސާލަކީ ޢަރަބި ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް ލޯނު ކުރެވިފައި ވާ [استثناء] މިއެވެ. ޢަރަބި ލަފުޒު ކިޔާ ގޮތް ދިވެހީން ލިޔެވޭނީ [އިސްތިޘްނާއު] މި ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް މި ލަފުޒު ދިވެހި ވެފައި ވަނީ، ހަތަރު ވަނަ ސެގްމަންޓް ކަމަށް ވާ /ޘ/ ދިވެހި ބަހުގެ މުސްކުޅި އަޑެއް ކަމަށް ވާ /ސ/ އަށް ބަދަލު ވެގެން، ޢަރަބި އަސްލުގެ އެންމެ ފަހުގެ ސެގްމަންޓް ކަމަށް ވާ [ހަމްޒާ] މުޅީން ދޫ ކޮށްލެވިގެން، [އިސްތިސްނާ] މި ގޮތަށެވެ.\nމިސާލު6– އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށް އާއްމުކޮށް ބޭނުން ކުރާ ދިވެހި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [ކާރު] ދިވެހި ވެފައި ވަނީ އެ ލަފުޒުގެ އިނގިރޭސި އަސްލުގެ ފުރަތަމަ އަޑު - /k/ - އޮތް ގޮތަށް ދިވެހި ބަހަށް ބަލައިގަނެވިފައި، ދެން އޮންނަ [R-controlled Vowel Sound] ދިވެހި މުސްކުޅި އަޑެއް ކަމަށް ވާ /ރ/ އަށް ބަދަލު ވެ އެ /ރ/ ގައި އުބުފިލި ޖެހިގެންނެވެ.\nމިސާލު7– ޢަރަބި ބަހުން ދިވެހި ބަހަށް އައިސްފައި އޮތް އެހެން ލަފުޒަކަށް ބަލަންޏާ، ޢަރަބި އަސްލުގައި އޮންނަނީ /ޙަޔާއު – حياء/ މި ގޮތަށެވެ. ދިވެހި ވެފައި ވަނީ /ހަޔާތް/ މި ގޮތަށެވެ.\nތިރީގައި ވާ ތާވަލުގައި އެވަނީ އަސްލު ލަފުޒުގެ އަޑު ސެގްމަންޓްތަކަށް ބަދަލު އައިސްގެން ދިވެހި ވެފައި ވާ ލަފުޒުތަކުގެ އިތުރު މިސާލުތަކެވެ.\n1. ލޯނު އުސޫލުން ބަހަކަށް ލަފުޒު ބަލައިގަނެވޭ އިރު، ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ އަޑުތަކަށް ނުވަތަ ސެގްމަންޓްތަކަށް ބަދަލު ގެނެވެނީ، ކޮންމެހެން އެ ސެގްމަންޓްތަކުގެ އަޑުތައް ލަފުޒު ލިބިގަންނަ ބަހުގައި ނުހުންނަ ހާލަތުގައި އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. މިސާލަކަށް، ޢަރަބި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [سكّر] އިނގިރޭސި ބަހަށް ލޯނު ކުރެވިފައި ވަނީ [sugar] މި ގޮތަށެވެ. ތިޔަ ފެނިވަޑައިގަންނަވާ ފަދައިން، ޢަރަބި ލަފުޒުގެ ދެވަނަ ސެގްމަންޓް ކަމަށް ވާ /ك/ އޮންނަނީ އިނގިރޭސި ލަފުޒުގައި /g/ އަކަށް ފުރޮޅިފައެވެ. އިނގިރޭސި ބަހުގައި ޢަރަބި /ك/ މި އަޑާ އެއްފަދަ އަޑެއް ނެތިގެނެއް ނޫނެވެ. އެނގިވަޑައިގަންނަވާނޭ ފަދައިން އިނގިރޭސި ބަހުގެ /k/ އަކީ ޢަރަބި ބަހުގެ /ك/ އާ އެއް އަޑެކެވެ. އެހެން ކަމާ އެކުގައި މެ، ލަފުޒު އިނގިރޭސި ބަހަށް ލޯނު ކުރެވުނު އިރު އެ ސެގްމަންޓް ބަދަލު ވެގެން ދިޔައީއެވެ. ދިވެހި ބަހުން މިސާލެއް ދަންނަވަންޏާ، އުރްދޫ ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [عام] ދިވެހި ބަހަށް އައި އިރު، /ޢ/ މި އަޑު ތިކިތާނަ އަޑެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ވެފައި އޮތުމާ އެކުގައިމެ، މި ލަފުޒު ދިވެހި ވީ /ޢ/ މުސްކުޅި ދިވެހީގެ /އ/ މި އަޑަށް ބަދަލު ވެގެން، [އާއްމު] މި ގޮތަށެވެ. ޢަރަބި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [حاضر] ގެ ތިން ސެގްމަންޓަކީ ވެސް ދިވެހި ބަހުގައި ހުރި އަޑުތައް ކަމަށް ވިޔަސް، މި ލަފުޒު ދިވެހި ވެފައި ވަނީ ފުރަތަމަ ދެ ސެގްމަންޓް މުސްކުޅި ދިވެހި އަޑުތަކަށް ފުރޮޅިގެން، [ހާޒިރު] މި ގޮތަށެވެ.\n2. ޢަރަބި ފަދަ ބަސްބަހުން ދިވެހި ބަހަށް ލަފުޒު ލޯނު ކުރެވޭ އިރު، ބަލައިގަނެވޭ ލަފުޒުގެ އެއް ސެގްމަންޓް ދިވެހި މުސްކުޅި އަޑުތަކުގެ ތެރެއިން އަޑަކަށް ބަދަލު ވެފައި، އެހެން ސެގްމަންޓްތައް ހަމަ ހުރި ގޮތަށް ހުންނަތަން ވެސް އާދެއެވެ. މިސާލަކަށް، ޢަރަބި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [خصيلة] ދިވެހި ވެފައި ވަނީ، އަޅުގަނޑަށް ފެންނަ ގޮތުގައި [ޚަސީލަތް] މި ގޮތަށެވެ. އާދެ، ލަފުޒުގެ ފުރަތަމަ ސެގްމަންޓާއި، ތިންވަނަ ސެގްމަންޓް އޮތް ގޮތަށް، އަދި ދެވަނަ ސެގްމަންޓް ކަމަށް ވާ /ص/ ދިވެހި ބަހުގެ މުސްކުޅި އަޑެއް ކަމަށް ވާ /ސ/ އަށް ބަދަލު ވެގެންނެވެ. އަނެއް މިސާލަކީ، ޢަރަބި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [خاصّ] އެވެ. މި ލަފުޒު ދިވެހި ވެފައި ވަނީ، ފުރަތަމަ ސެގްމަންޓް ކަމަށް ވާ /خا/ އޮތް ގޮތަށް އޮވެފައި، ފަހު ސެގްމަންޓް ކަމަށް ވާ /ص/ ދިވެހި /ސ/ އަށް ބަދަލު ވެގެންނެވެ. ތިންވަނަ މިސާލަކީ ޢަރަބި ލަފުޒެއް ކަމަށް ވާ [أخلاق] އެވެ. މި ލަފުޒު ދިވެހި ވެފައި ވަނީ ފުރަތަމަ ތިން ސެގްމަންޓް ޢަރަބި އަސްލާ އެއްގޮތަށް، އެކަމަކު އެންމެ ފަހު ސެގްމަންޓް - /ق/ - ދިވެހި /ގ/ އަށް ފުރޮޅިގެންނެވެ. މި ދެންނެވި މިސާލުތަކާ ގުޅިގެން، ފާހަގަ ކޮށްލާން ޖެހޭ އެންމެ މުހިއްމު އެއް ކަމަކީ، މި ތިން ލަފުޒުގައިމެ، ދޫ ކޮށްލެވުނު އަޑަކީ، މިހާރު ދިވެހި ވެފައި ވާ ދިވެހި އަޑެއް ކަމެވެ. ފުރަތަމަ އަދި ދެވަނަ ލަފުޒުގައި، /ޞ/ މި އަޑެވެ. ތިންވަނަ މިސާލުގައި، /ޤ/ މި އަޑެވެ.\nމި ނުކުތާގެ މައްޗަށް އަޅުގަނޑުމެން ޚާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭން ޖެހޭ އެހެން ސަބަބެއް ވެސް އެބައޮތެވެ. އެއީ، ޢަރަބި އަސްލުން ދިވެހި ވެފައި ހުރި ލަފުޒުތައް ލިޔާނޭ ގޮތުގެ ވާހަކަ ދެކެވޭ އިރު، "ލަފުޒުގެ އަސްލުގައި ތިކިތާނަ އަޑެއް އޮންނަ އެއް ތަނެއްގައި ތިކިތާނަ ބޭނުން ކުރިއްޔާ، އަނެއް ތަނެއްގައި ވެސް ތިކިތާނަ ބޭނުން ކުރާން ވާނެޔޭ" މި ޒުވާބު އިވޭލެއް އާއްމު ކަމެވެ. އާދެ، [އަޚްލާގު] ފަދަ ލަފުޒުތަކުގައި، /ޚ/ ބޭނުން ކޮށްފިއްޔާ، /ޤ/ ގައި ވެސް ތިކި ޖަހާން ޖެހޭނެޔޭ، މި ވިސްނުމެވެ. ތިކިތާނަ ބޭނުން ކުރަނިވިއްޔާ، ލިޔާން ވާނީ [އަޚްލާޤް] މި ގޮތަށޭ ބުނެވޭ ބުނުމެވެ.\nއަޅުގަނޑަށް ފެންނަ ގޮތުގައި މިއީ ގޯސް ވިސްނުމެކެވެ. މި ވިސްނުން ގެންގުޅެވެނީ، ލަފުޒު ދިވެހި ވުމަށް ފަހުގައި ވެސް، ލަފުޒު ދިވެހި ވެފައި އޮތް ގޮތަށް ބެލުމެއް ނެތި، އެ ލަފުޒު ލިޔާން ވީ ގޮތުގެ ހަމަ ކަނޑައެޅުމަށް ޓަކައި ލަފުޒުގެ ބިދޭސީ އަސްލާ ދިމާޔަށް ބެލޭ ގޮތް ވާތީއެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނާން ވީ ގޮތް ކަމަކަށް އަޅުގަނޑަކަށް ގަބޫލެއް ނުކުރެވެއެވެ. ބަހަވިއްޔާތުގެ އިލްމުގެ އުސޫލުތަކުގެ އަލީގައި އަޅުގަނޑަށް ގަބޫލު ކުރެވޭ ގޮތުގައި، ބިދޭސީ ލަފުޒެއް ލޯނު އުސޫލުން ލިބިގަނެ ބަލައިގަންނަ ބަހުގެ ދޮރޯށީން އެތެރެ ވުމަށް ފަހު، އެ ލަފުޒު ތަލައްފުޒު ކުރުމާއި (articulation)، ފުރޮޅުމާއި (derivation)، މާނަ ކުރުމާއި (semantics)، އިމްލާ ކުރުމުގެ (orthography and spelling) ކަންކަމުގައި އެ ލަފުޒު "ހަދިޔާ ކުރި" ބަހުގެ އެއްވެސް ދައުރެއް ނުއޮންނާނެއެވެ. އެ ހިސާބުން އެ ލަފުޒުގެ މައްޗަށް ހިނގާނީ ލަފުޒު ބަލައިގަތް ބަހުގެ ބަހަވީ ހަމަތަކާއި ގަވާއިދުތަކެވެ. އެހެން ނޫނިއްޔާ، އެ ލަފުޒު ވާނީ މޮހޮނަށް ލިބުނު އޮޑިޔަކަށެވެ. ގޭގައި އުޅުނަސް، ބޭރު ކުއްޖަކަށެވެ. އިސް ވެ ދެންނެވުނު6ނުކުތާއިން ސާފު ވެގެން ދިޔަ ފަދައިން، ބަހަކަށް ބިދޭސީ ލަފުޒެއް ވަންނަނީ ނުވަތަ ލޯނު ކުރެވެނީ އެކި ގޮތްގޮތަށެވެ. ބައެއް ހާލަތުތަކުގައި، އެ ލަފުޒެއްގެ އަސްލު އަޑު ސެގްމަންޓްތަކާ އެކުގައެވެ. ބައެއް ފަހަރު، ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ ބައެއް އަޑު ސެގްމަންޓްތައް، ނުވަތަ ހުރިހައި އަޑު ސެގްމަންޓްތަކެއް ބަދަލު ވެގެންނެވެ. ބައެއް ފަހަރު ބިދޭސީ އަސްލުގެ ބައެއް އަޑު ސެގްމަންޓްތައް ވައްޓައިލެވި، ބައެއް ފަހަރު އެ ލަފުޒަށް މުޅީން އައު އަޑު ސެގްމަންޓްތައް އިތުރު ކުރެވިގެންނެވެ. މިއިން ކޮންމެ ހާލަތެއްގައި މެ، ބަހަކަށް ވަންނަ ބިދޭސީ ލަފުޒެއް އެ ބަހެއްގެ ރަދީފުގައި ލިޔެވޭން ވާނީ، އެ ބަހެއްގެ އަހުލުވެރީން އެ ލަފުޒު ބަލައިގަތް ގޮތަކަށެވެ. ޔައުނީ، އެމީހުން އެ ލަފުޒުގެ އަޑުތައް އަދާ ކުރާ، އެ ލަފުޒު ކިޔާ، އަދި އެ ލަފުޒު މާނަ ކުރާ ގޮތަކަށެވެ. ޢަރަބި ލަފުޒެއް ވިޔަސް، ނުވަތަ އެހެން ބަހެއްގެ ލަފުޒެއް ވިޔަސް، ދިވެހި ބަހަށް ވަނުމަށް ފަހު، ދިވެހީން އެ ލަފުޒު ކިޔައި އަދި މާނަ ކުރާ ގޮތް ދޫ ކޮށްލައިފައި، ލަފުޒުގެ އަސްލު ބިދޭސީ ގޮތަކީ އަޅުގަނޑުމެން ލިޔާން ޖެހޭ ގޮތް ކަމަށް، އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ރަދީފުގައި އެ ލަފުޒެއް އެންޓްރީ ކުރާން ޖެހޭ ގޮތް ކަމަށް ބުނެވޭނޭ ގޮތަކީ ފަހެ ކޮބައިތޯއެވެ؟ އޮޅުމެއް ނެތް ގޮތުގައި، މިފަދަ ލަފުޒުތައް ދިވެހި ވެފައި ވާ ގޮތަށް ފުރަގަސް ދީ، އެ ލަފުޒުތައް ރަދީފުގައްޔާއި ލިޔުންތަކުގައި ބިދޭސީ ސޫރައިގައި، ޓްރާންޒްލިޓަރޭޓް ކޮށްގެން ލިޔުމަކީ، ތިކިތާނަ އަކުރުތަކާ ދެކޮޅަށް ވަކާލާތު ކުރައްވާ ބެއިބެއިފުޅުން ވިދާޅުވާ އެއް ވާހަކައެއްގައި އޮންނަ ފަދައިން، އެ ލަފުޒު ދިވެހި ވެއްޖެ ކަމަށް ފާޑަކަށް އިންކާރު ކުރުމެއް ކަމަށް މެނުވީ ނުފެނެއެވެ.\nޚުލާސާ ގޮތެއްގައި ދަންނަވަނީވިއްޔާ، ބިދޭސީ ލަފުޒެއް ދިވެހި [phonetics] އާއި ދިވެހި [phonotactics] ގެ އުސޫލުތަކުގެ ތެރެއިން ދިވެހި ވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި، އެ ލަފުޒެއް ދިވެހި ރަދީފަށް ލުމާއި ދިވެހި ލިޔުންތަކުގައި ބޭނުން ކުރުމުގައި އަޅުގަނޑުމެން އާއްމު ގަވާއިދެއްގެ ގޮތުގައި ތަބާ ވާން ވާ ގޮތަކީ، ދިވެހި ބަހުން ރީތިކޮށް ވާހަކަ ދައްކާ މައް ދިވެހީން އެމީހުންގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި އެ ލަފުޒެއް ދިވެހި ކޮށްގެން ކިޔާ ގޮތަކަށް ލިޔުމުގެ އުސޫލެވެ. އެ ލަފުޒުގެ ބިދޭސީ އަސްލަށް ތަބައަ ވެގެން، ބިދޭސީ ލަފުޒުގެ އަޑު ސެގްމަންޓްތައް ފެންނާނޭ ގޮތަށް [transliterate] ކުރުމުގެ އުސޫލެއް ނޫނެވެ.\n4.4 ވިސްނާން ޖެހޭ ކަމެއް\nއިސް ވެ ދެންނެވި ވާހަކަތަކުގެ ތެރޭގައި، ޢަރަތްބާއި އުރްދޫ ފަދަ ބަސްބަހުން ދިވެއްސަށް އައިސްފައިވާ ލަފުޒުތަކުގެ ތެރެއިން އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ ކިޔުމާއި ލިޔުން މުސްކުޅި ޒަމާނުއްސުރެ ތިކި ޖަހާން ނުޖެހޭ ވަކި ގޮތްތަކަކަށް މުޅީން ހަމަޖެހި އިސްތިގުރާރު ވެފައި ހުރި ލަފުޒުތަކެއްގެ ވާހަކަ އާއި، ކޮންމެހެން ވެސް އެ ލަފުޒުތަކެއްގެ އަސްލު ނުގެއްލޭ ގޮތަށް ތިކިތާނަ ބޭނުން ކޮށްގެން ލިޔާން ވީ ލަފުޒުތަކެއްގެ ވާހަކަ އަޅުގަނޑު ދަންނަވައިފީމެވެ. އަދި މި ދެ ގިންތިއަށް ނުވަންނަ ލަފުޒުތައް ހިމެނޭ ތިންވަނަ ގިންތިއެއްގެ ވާހަކަ ވެސް ދަންނަވައިފީމެވެ. ސުވާލަކީ، ލަފުޒެއް ފެތެނީ މި ގިންތިތަކުގެ ތެރެއިން ކޮން ގިންތިއަކަށްތޯ ކަނޑައަޅާނީ ކާކު ހެއްޔޭ، އަދި އެ ލަފުޒުތައް ބަހުގެ އަހުލުވެރީންނަށް ބުނެދޭނީ ކާކު ހެއްޔޭ، މިއެވެ.\nމި ސުވާލަށް ތަފްސީލީ ޖަވާބެއް ދިނުމަކީ މި މަޒުމޫނުގެ މަގުސަދެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، އެ ޖަވާބާ ދިމާޔަށް އަވަސް އިޝާރާތެއް ކޮށްލުން މުހިއްމު ކަމަށް އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ. ޝައްކެއް ނެތް ގޮތުގައި، ދިވެހި ބަހަށް ވަންނަ ލަފުޒުތަކުގެ ލިޔަކުރާއި މާނަ އާއި ސަރުފީ ސިފަތަކާ މެދު ގޮތް ކަނޑައަޅާނީ، ދިވެހި ބަހުގެ އަހުލުވެރީންގެ އިސްތިއުމާލާއި އިލްމީ ހަމަތަކަށް ރިއާޔަތް ކުރުމާ އެކު، ދިވެހި ބަހުގެ އިލްމިއްޔާގެ އިސް ބެއިފުޅުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ކިޔާންތަކެވެ. ދިވެހި ބަހުގެ އެކަޑަމީ އާއި، ދިވެހި ބަހުގެ އެކަޑަމީގެ ބަސްކޮމިޓީ އާއި، ދިވެހި ބަހުގެ އެކަޑަމީގެ ގަވާއިދު ކޮމިޓީންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގައުމީ ޔުނިވަރުސިޓީ އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ޔުނިވަރުސިޓީގެ ދިވެހި ބަހާ ބެހޭ ކުއްލިއްޔާތަކުންނެވެ. އެ ތަންތަނުގައި ތިއްބަވާ، ގައުމެއްގެ ބަހުގެ ކަންކަމުގައި ބަސް ވިދާޅުވެވޭ ފެންވަރުގެ ބޮޑެތި އިލްމުވެރީންނެވެ. އެ ބެއިބެއިފުޅުން، ދިވެހި ބަހުގެ ރަދީފާއި، ދިވެހި ބަހުގެ ގަވާއިދު ފޮތްތަކާއި، ދަރިވަރުންނަށް ދިވެހި ބަސް ކިޔަވައި ދޭ ފޮތްތަކުގައި، ބަހުގެ ހަމަތަކާއި ގަވާއިދުތައް ހަރުދަނާ ގޮތެއްގައި ލިޔުއްވީމާ، އާއްމުންނަށް އޮންނާނީ އެ ކަންތައްތައް ސާފު ވެ އެނގިފައެވެ. އެ ފޮތްފޮތުން، ތިކި އޮންނާނީ ކޮން ލަފުޒެއްގައި ކިހިނެއްކަން އެނގޭނެއެވެ. އަދި މިހާރު ދިވެހީންނަށް މުޅީން އޮޅިބޮޅިފައި ހުރި ބަހުގެ އެހެނިހެން ހަމަތައް ވެސް އޮޅުން ފިލައިގެން ދާނެއެވެ. މަދަރުސާތަކުގައި އެ ފޮތްފޮތް ބޭނުން ކޮށްގެން ހެޔޮ ގޮތުގައި ދިވެހި ބަސް ކިޔަވައިދެވެންޏާ، އެ މަދަރުސާތަކުން ކިޔަވައިގެން ނުކުންނަ ކުދީން ލިޔުންތެރީން ނުވަތަ ނޫސްވެރީންގެ ގޮތުގައި ގަލަމުގައި ހިފައިފައި ރީތިކޮށް ލިޔާނެއެވެ. މިހާރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ފެންނަ މައްސަލަތަކުގެ އަސްލަކީ އަދި ސަބަބަކީ އެތައް ޖީލަކަށް ބަސް ކިޔަވައިނުދެވުމުގެ ނުބައި ނަތީޖާއެވެ.\nމި ވާހަކަ މިހެން ދަންނަވާ އިރު، ދިވެހި ބަހުގެ އެކަޑަމީއެއް ހުރެގެން ނުވާނެޔޭ، ކޮން ދިވެހި ބަސް ކޮމިޓީއެއް ހެއްޔޭ، ބަހަކީ މީހުންގެ އެއްޗެކޭ، މި ބާވަތުގެ ދެއުޅިއެއް ނުވާ އަދި ވަކަރުގޭ ބުއްދީގެ ވާހަކަތައް ދައްކާ މީހުން ވެސް އުޅޭކަން އަޅުގަނޑު ހަނދާން ނައްތައެއްނުލަމެވެ. މިއީ ކޮންމެ ގައުމެއްގައި، ކޮންމެ ބައެއްގެ ތެރޭގައި ވެސް އުޅޭ އެއްޗެކެވެ. އާދެ، ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ ވެސް އަމިއްލަ ޒާތުން ނުވަތަ އަމިއްލަ ޖިސްމުން، އެ އެއްޗެއް ހަލާކު ކޮށް ފަނާ ކުރާނޭ ވިހަތަކާއި ޚަތުރާތައް އުފަން ވުމަކީ، ދުނިޔޭގެ ތަބީއަތެވެ. އެއީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޓަކައި ކަނޑައެޅުއްވި އިމްތިހާނުގެ ބައެކެވެ. ދިރޭ އަދި ކާމިޔާބު ގައުމުތަކަކީ، އެ ވިހަތަކާއި ޚަތުރާތަކާ މެދު އަމަލު ކުރާން ވީ ގޮތް ދަނެގަންނަ ގައުމުތަކެވެ. އެ ގޮތަކީ، އެމީހުންނަށް އޯގާވެރި ގޮތުގައި ނަސޭހަތްތެރި ވެ، އެމީހުންގެ ކަންފަތްތަކާ ހަމަޔަށް ހެޔޮބަސް ގެންގޮސްދިނުމަށް ފަހު ވެސް އެމީހުން ގޯހުގައި ދެމިތިބިއްޔާ، އެމީހުން ދައްކާނޭ ވާހަކަތަކެއް ދައްކާން އެމީހުން ދޫ ކޮށްލުމެވެ. އެ ވާހަކަތަކާ މެދު އަޅައިނުލުމެވެ. އިވޭ ކަމަށް ވެސް ނުހެދުމެވެ. އެމީހުންގެ ވާހަކަތަކާ މެދު ރުޅި ވެސް ނައުމެވެ. ދެރަ ވެސް ނުވުމެވެ. އެމީހުންނަށް ފުރަގަސް ދީފައި، ގައުމުގައި ތިބޭ އިލްމާއި ބުއްދި އާއި ރިވެތި އަޚްލާގާއި އިހުސާންތެރިކަމުގެ އަހުލުވެރީންގެ ފަހަތުގައި، ގައުމު ސާބިތު ވެ އޮތުމެވެ.


RAC ge Chairman akah beyfulhaku hamajassaifi | Mihaaru\nއާރްއޭސީގެ ޗެއާމަނަކަށް ބޭފުޅަކު ހަމަޖައްސައިފި\nއާރްއޭސީގެ ޗެއާމަންގެ ކަމަށް އަބްދުލް ލަތީފް ގާސިމް ވަނީ އައްޔަނުކުރައްވާފައި\n07 ޖެނުއަރީ 2021 - 19:05\nރީޖަނަލް އެއާޕޯޓުތައް ހިންގުމަށްޓަކައި އުފެއްދި ކުންފުނި ރީޖަނަލް އެއާޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ (އާރްއޭސީ) ގެ ޗެއާމަނަކަށް އަބްދުލް ލަތީފު ގާސިމް ހަމަޖައްސައިފި އެވެ.\nއޭނާ ވަނީ 2009 ވަނަ އަހަރު، އޭރު ހިންގި އަޕާ ނޯތު ޔޫޓިލިޓީ ލިމިޑެޓްގެ ޗެއާމަންކަން ކުރައްވައިފަ އެވެ. އޭގެ ކުރިން އޭނާ ވަނީ ހާރިޖީ ދާއިރާގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެއް މަސައްކަތް ކުރައްވައިފަ އެވެ. އެގޮތުން ބަންގްލަދޭޝް ހައި ކޮމިޝަންގެ ކައުންސެލާ ކަމާއި އިންޑިޔާގެ ކެރެލާގައި ހުންނަ ކޮންސިއުލޭޓްގެ ކޮންސުލްގެ މަގާމު ފުރުއްވި އެވެ.\nއަބްދުލް ލަތީފް ގާސިމް އާރްއޭސީގެ ޗެއާމަންގެ މަގާމަށް އައްޔަނު ކުރެއްވި އިރު އެ ކުންފުނީގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމަށް މުހައްމަދު ރިޒްވީ ވަނީ ހަމަޖައްސައިފަ އެވެ. ރިޒްވީ މި މަގާމަށް ބަދަލު ކުރުމުގެ ހުރިން ހުންނެވީ އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަންގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރުގެ މަގާމުގަ އެވެ. މިދިޔަ ދެ ތިން އަހަރުގައި އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަނަށް މާލީ ބޮޑު ގެއްލުންތަކާ ވަނީ ކުރިމަތިވެފަ އެވެ. ރިޒްވީ އެ މަގާމުން ވަކި ކުރުމަށް ފަހު އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން ހިންގަން ހަވާލު ކުރީ މުހައްމަދު މިހާދާ އެވެ.\nމީގެ އިތުރުން އާރްއޭސީގެ ބޯޑަށް މުހައްމަދު ޝަފާއު ހަސަން ވެސް އައްޔަނުކޮށްފައިވެ އެވެ. އޭނާ ވަނީ އެމްއާރްޑީސީގެ މެނޭޖިން ޑިރެކްޓަރުކަން މިދިޔަ ސަރުކާރުގައި ފުރުއްވައިފަ އެވެ.\nރަނގަޅު ބިޒްނެސް ޕްލޭނެއްއެކުލަވާލާ ރީޖަނަލް ކޮންމެ އެއަރޕޯޓަކާއި އެންމެކައިރިން ނެގެންއޮތް ބޮޑުފަޅުރަށެއް ކައުންސިލަށް ހުށަހަޅައިގެން ކުންފުނީގެދަށަށް ނެގުމަށްފަހު އިންވެސްޓަރ ފައިނޭންސްއުސޫލުން ކޮންމެ ހޮޓަލެއްގައި 50 ރޫމް ހުންނަ6ބުރީގެ 10 ވަރަކަށް ހޮޓަލާއި ވަކިވަކި ރެސްޓައުރަންޓް، ކެފޭ، ވޯޓަރ ސްޕޯޓްސް، ޑައިވިންގ ފަދަ އެކްޓިވިޓީޒް އާއިއެކުގައި ގެސްޓްހައުސް އައިލަންޑްތަކެއް ޑިވޮލޯޕްކޮށް އެއަރޕޯޓް ތަކަކީ ފައިދާގައި ހިންގާތަންތަނަށް ބަދަލުކޮށް ހާލަތުބަދަލުކޮށްލައްވާ.\nތީ އުވާލާންވެފާހުރި ތަނެއް.\nޥަގުތުން ވަގުތައް މިނިސްޓަރީ އޮފް ޓްރާންސް ޕޯޓް ދަށުގަ ތިބި ރީޖަނަލް ބޭފުޅުންނަށް ގޮތެއް ހޯދައި އެކުދިން ތި ކުންފުންޏަށް ނެގުމަށް އެދެން. ޢަދި މިނިސްޓަރީ ދަށުން އަވަހަށް ގެންދަވާ ރީޖަނަލް\nދެން ކޮންމަގާމެއްތަ ރީޖަނަލްއަށް ގެނައި އާ އަދި ބާ ދެބަސް ކަންތައްކުރި ޓެންޑަރމީހާ ހަމަޖައްސަނީ\nވަރަށް ރަނގަޅަށް ލަތީފް ޤާސިމް ދަންނަން. ލަތީފަކީ ތެދުވެރިކަމާއިއެކު ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމުގެ ހުނަރުހުރި ރަނގަޅު މީހެއް. # ކުންފުނީ ހިންގުމުގައި ދުވަހުން ދުވަހަށް އުފުލާންޖެހޭ ޒިންމާތަކެއްނެތް ކަމުގައިވިޔަސް އުއްމީދަކީ ކުންފުނީގެ ބޯޑް މެދުވެރިކޮށް އުތުރުން ހަނިމާދޫ އަދި ދެކުނުން ގޭންއެއަރޕޯޓަކީ ސަރަހައްދީ ޑޮމެސްޓިކް ހަނބުތައް ކަމުގައި ހަދާ އެގޮތަށް ހަނިމާދޫ އަދި ގޭން ތަރައްޤީވާނެ ގޮތަކަށް ކުންފުނީގެ ސިޔާސަތު އެކުލަވާލަން ބާރު އަޅުއްވާނެކަމަށް.\nއޮނަރަބްލް އަފީފު ދީދީގެ ވޯޓައް އަޅުގަނޑު ތާއީދުކުރާވާހަކަ ދަންނަވާލަން.\nލައްޗެއަކީ ތަޖުރިބާހުރި ބޭފުޅެއް. ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރާ ބޭފުޅެއް. ޢެތާތިބި މީހުންނަށް ވަރަށް ވިސްނާތި. ޥަރަށް އެހެން ގޮތަކަށްއުޅޭ ބައެއް\nކަމެއްކުރަން ފުރުސަތެއް މިނިސްޓަރު ދޭނެބާ. ޓްރާންސްޕޯޓާ އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުބެހޭގޮތަށް ތިތަން ބައްޓަންކުރާތި. ކުންފުނި ހިންގަންވާނީ ބޯޑުގެ ލަފާގެ ދަށުން. ބޯޑަށް އަތްބޭނޭ ގޮތަށް އޮތިއްޔާ ވާނީ ޓްރާންސްޕޯޓް ބޯޑަށް ވާހެން.\nއަފީފީ ދީދީގެ ގިނަ ކޮމެންޓް ތަކަކީ ވަރަށް ރަނގަޅު ހިޔާލު ފާޅުކޮށް ލިޔާ ކޮމެންޓް ތަކެއް. މި ފަހަރުގެ ކޮމެންޓްވެސް ވަރަށް ކަމުދޭ.


Milan ah hatharu point ge lead eh - AO News\nމިލާނަށް ހަތަރު ޕޮއިންޓްގެ ލީޑެއް\nރޭގެ މެޗުގައި ލަނޑުޖެހުމަށްފަހު އޭސީ މިލާންގެ ރަފައެލް ލީއޯ އުފާ ފާޅުކުރަނީ. --ފޮޓޯ: އޭސީ މިލާން.ކޮމް\nއިޓާލިއަން ސެރިއޭގައި ރޭ ކުޅުނު މެޗުގެ ފުރަތަމަ ހާފުގެ 11 ވަރަކަށް މިނެޓުގެ ތެރޭގައި ވައްދާލި ދެލަނޑާއެކު ޓޮރީނޯ މައްޗަށް އޭސީ މިލާނުން ހޯދީ މޮޅާއެކު ތާވަލްގެ އެއްވަނައިގައި ހަތަރު ޕޮއިންޓްގެ ލީޑެއް ނަގައިފިއެވެ. މި މެޗުން މިލާން މޮޅުވީ 2-0 އިންނެވެ.\nރޭގެ ނަތީޖާއާއެކު އެއްވަނައިގައި އޮތް މިލާނަށް 17 މެޗުން 40 ޕޮއިންޓް ލިބިފައިވާއިރު، އޭގެ ހަތަރު ޕޮއިންޓް ފަހަތުން ދެވަނައިގައި އޮތީ ވާދަވެރި އިންޓަ މިލާނެވެ. ތިންވަނައިގައި އޮތް އޭއެސް ރޯމާ އަށް 33 ޕޮއިންޓް ލިބިފައިވާއިރު، އެޓަލާންޓާ އޮތީ 31 ޕޮއިންޓާއެކު ހަތަރުވަނައިގައެވެ.\nމިލާންގެ ސެންސީރޯގައި ރޭ ކުޅުނު މި މެޗުގެ 25 ވަނަ މިނެޓުގައި އެ ޓީމަށް ލީޑްނަގައިދިނީ ޕޯޗުގަލްގެ ޒުވާން ފޯވާޑް ރަފައެލް ލީއޯ އެވެ. އޭގެ 11 މިނެޓުފަހުން، އެ ޓީމުގެ ބްރަހިމް ޑިއާޒަށް ޓޮރީނޯގެ ކުޅުންތެރިއަކު ކުރި ފައުލަކަށް ރެފްރީ ދިން ޕެނަލްޓީއަކުން ލީޑް ފުޅާކޮށްދިނީ ފްރޭންކް ކެސިއޭ އެވެ.\nމިފަހަރުގެ ސީޒަނުގައި މިލާނާއެކު މޮޅުކުޅުމެއް ދައްކަމުން އަންނަ ތަޖުރިބާކާރު ފޯވާޑް ޒަލަޓާން އިބްރާހިމޮވިޗް ވަނީ އަނިޔާގެ ސަބަބުން ދޮޅު މަހެއްހާ ދުވަހު ކުޅުމާ ދުރުގާ ހުރުމަށްފަހު ރޭގެ މެޗުގެ ދެވަނަ ހާފުގައި ކުޅެން ނިކުމެފައެވެ.\nލީގުގައި ރޭ ކުޅުނު އެހެން މެޗުތަކުގެ ނަތީޖާއަށް ބަލާއިރު، އެޓަލާންޓާ ވަނީ ރަށުން ބޭރުގައި 4-1 އިން ބެނެވެންޓޯ ބަލިކޮށްފައެވެ. ބޮލޯނިއާ އަތުން ޖެނޯއާ މޮޅުވީ 2-0 އިންނެވެ.\nކުޅިވަރުއިޓާލިއަން ލީގުއިޓާލިއަން ސެރިއޭއޭސީ މިލާންދުނިޔެ\nޑޯޓްމަންޑުން ފަސްވަނަ ފަހަރަށް ޖަރުމަން ކަޕް ކާމިޔާބުކޮށްފި\nޔުނައިޓެޑް ބަލިކޮށް ލިވަޕޫލުން ގަދަ ހަތަރެއްގެ އުއްމީދު ބޮޑުކޮށްފި


Mahloof admit kuree Injection jahan | Mihaaru\nމަހުލޫފް އެޑްމިޓްކުރީ އިންޖެކްޝަން ޖަހަން\nގަލޮޅު ދެކުނު ދާއިރާގެ މެމްބަރު މަހްލޫފް. މިހާރު ގެންދަވަނީ ޖަލު ހުކުމް ތަންފީޒުކުރައްވަމުން --ފޮޓޯ/މިހާރު\n06 އެޕްރީލް 2017 - 16:09\nޖަލު ހުކުމް ތަންފީޒުކުރައްވަމުން ގެންދަވާ، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ގަލޮޅު ދެކުނު ދާއިރާގެ މެމްބަރު އަހުމަދު މަހުލޫފު އައިޖީއެމްއެޗްގައި މިއަދު މެންދުރު ފަހު އެޑްމިޓް ކުރީ އޭނާ އަށް މަހަކު އެއްފަހަރު ޖަހަންޖެހޭ އިންޖެކްޝަނެއް ޖަހަން ކަމަށް މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސާވިސް (އެމްސީއެސް) އިން ބުނެފި އެވެ.\nކަރެކްޝަންސްގެ މީޑިއާ އޮފިޝަލް ވިދާޅުވީ މެންދުރު 2:00 ހާއިރު ހޮސްޕިޓަލުގައި މަހުލޫފު އެޑްމިޓްކުރީ މީގެ ކުރިން އިންޑިޔާ އަށް ގޮސްގެން ޖަހަމުން އައި އިންޖެކްޝަނެއް ޖަހަން ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެކަމަށްޓަކައި ދެން އިންޑިޔާ އަށް ވަޑައިގަންނަވަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nމަހުލޫފު ގެންދަވަނީ އެލާޖިކްގެ މައްސަލަތަކަށް ފަރުވާ ހޯއްދަވަމުންނެވެ. މީގެ ކުރިން ދެ ފަހަރެއްގެ މަތިން އިންޑިޔާ އަށް ވަޑައިގެން ފަރުވާ ހޯއްދަވާފައިވެ އެވެ.\nއެ މައްސަލަތައް ދިމާވާތީ ޑޮކްޓަރުން ވަނީ ތިން މަސް ވަންދެން މަހަކު އެއްފަހަރު އިންޖެކްޝަނެއް ޖަހަން ލަފާ ދީފަ އެވެ. އެ އިންޖެކްޝަންގެ ފުރަތަމަ ޑޯޒް މިދިޔަ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ތެރޭގައި ވަނީ ޖަހައިފަ އެވެ. އަދި ދެ ވަނަ ޑޯޒް ޖަހަން އިންޑިޔާ އަށް ދިއުމުގެ ހުއްދަ އަށް އާއިލާ އިން މިދިޔަ މަހު އެދުނަސް، އެ ފުރުސަތެއް ނުދެ އެވެ.\nމަހުލޫފުގެ އަނބިކަނބަލުން ނަޒްރާ ނަސީމް (ނަޒޫ) ކުރިން ވިދާޅުވީ ކަރެކްޝަންސް އިން އާއިލާ އަށް އަންގާފައި ވަނީ ރާއްޖޭން ބޭރުން އިންޖެކްޝަން ގެނެސް، ރާއްޖޭގައި ތިބި ޑޮކްޓަރުންގެ ލަފާގެ މަތިން އިންޖެކްޝަން ޖެހުމަށެވެ.\nމަހްލޫފްގެ މައްޗަށް އިއްވި ހަ މަސް ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމް މިދިޔަ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 17 ވަނަ ދުވަހު ވަނީ ތަންފީޒުކޮށް ނިމިފަ އެވެ. އޭނާ މިހާރު ހުކުމް ތަންފީޒު ކުރަމުން ގެންދަވަނީ ހަތަރު މަހާއި 24 ދުވަހަށް ޖަލަށް ލާން ކުރި ހުކުމެވެ. މަހްލޫފް މިނިވަން ވާނީ އަންނަ ޖޫން މަހުގެ ކުރީކޮޅުގަ އެވެ.\nއައިޖީއެމްއެޗު އަހުމަދު މަހުލޫފް، ޔޫތު އެންޑް ސްޕޯޓްސް މިނިސްޓަރު ކަރެކްޝަނަލް ސާވިސް\nމަހުލޫފަށް ތަދުވާގޮތަށް އިންޖިކްޝަން ނުޖަހާތި. މައްސަލަ ޖައްސާނެ.


ނިދަން އުނދަގޫވާނަމަ، ނިދުމުގެ ދޮޅުގަޑިއިރު ކުރިން ފެންވަރާ! | Jazeera\tނިދަން އުނދަގޫވާނަމަ، ނިދުމުގެ ދޮޅުގަޑިއިރު ކުރިން ފެންވަރާ! - Jazeera\nނިދަން އުނދަގޫވާނަމަ، ނިދުމުގެ ދޮޅުގަޑިއިރު ކުރިން ފެންވަރާ!\nހުސައިން ނަޒީފް August 15, 2019 48 views0\nނިދުމުގެ ދޮޅުގަޑިއިރު ކުރިން ގާތްގަނޑަށް 41 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސްގެ ހޫނު ފެނުގައި ފެންވެރުމަކީ ނިދި ރަނގަޅުކޮށްދޭ ކަމެއް ކަމަށް ދިރާސާއަކުން ދައްކައިފި އެވެ.\nއެމެރިކާގެ އޮސްޓިންގެ ޔުނިވަސިޓީ އޮފް ޓެކްސަސްގެ ދިރާސާވެރިން ވަނީ 5،322 ދިރާސާއެއް ރިވިއުކޮށްފަ އެވެ. އެ ތަހުލީލްތަކުން ހޯދި ގޮތުގައި 104-109 ޑިގްރީސް ފެރެންހައިޓް (40-43 ޑިގްރީސް ސެލްސިއަސް) އަކީ ނިދުމުގެ ކުރިން ފެންވަރަން އެންމެ ރަނގަޅު ފިނިހޫނިމިން ކަމަށެވެ.\nއަދި ނިދުމުގެ ދޮޅުގަޑިއިރު ކުރިން ފެންވެރުމަކީވެސް ނިދުން އެވަރެޖުކޮށް ގާތްގަނޑަކަށް 10 މިނެޓު އަވަސްކޮށްދޭ ކަމެއް ކަމަށްވެސް ސްލީޕް މެޑިސިން ރިވިއުސް ޖާނަލްގައި ޝާއިރުކޮށްފައިވާ ދިރާސާގައި ބުނެފައިވެއެވެ.\nފެނުން ހަށިގަނޑު ހޫނުކުރުމާއި، ނިދި ރަނގަޅުވުމާއި ގުޅުމެއްވާކަން މީގެ ކުރިންވެސް ހޯދިފައިވާ ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ބުނެއެވެ. މިސާލަކަށް، ނިދީގެ އިތުރުން ހަށިގަނޑުގެ ކޯ ޓެމްޕަރޭޗާވެސް ރެގިއުލޭޓްކޮށްދެނީ ސިކުނޑީގެ ހައިޕޮތެލެމަސްގައި ހުންނަ ސާކޭޑިއަން ގަޑިއަކުންނެވެ. އެ ގަޑިއަކީ ނިދުމާއި ހޭލުންފަދަ ގިނަ ނިޒާމްތަކެއް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ބައެކެވެ.\nނިދުމާއި ހޭލުން ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގައި މުހިންމު ރޯލެއް އަދާކުރާ ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިނުން ސާކޭޑިއަން ސައިކަލްއެއް ރެގިއުލޭޓްކުރެއެވެ. އެގޮތުން ނިދާގަޑިއާއި އަޅާބަލާއިރު މެންދުރުފަހު އާއި ހަވީރު ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން 2-3 ޑިގްރީސް ފެރެންހައިޓް މަތިވެއެވެ. ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން ހުންނަ މިންވަރަކީ އަވަހަށް އަދި ރަނގަޅު ނިންޏެއް ލިބުމުގައި މުހިންމު ރޯލެއް އަދާކުރާ ކަމެއް ކަމަށް ދިރާސާވެރިން ބުނެއެވެ.\nދިރާސާވެރިން ހޯދާފައިވާ ގޮތުގައި ފުރަހަމަ ނިދި ލިބިގަތުމަށްޓަކައި ކޯ ބޮޑީ ޓެމްޕަރޭޗަރ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ދަށްވާނީ ނިދުމުގެ 90 މިނެޓު ކުރިން ފެންވެރުމުން ކަމަށެވެ. ހޫނު ފެނުން ފެންވެރުމަކީ ހަށިގަނޑުގެ ތާމޯރެގިއުލޭޓަރީ ނިޒާމް އެކްޓިވޭޓްކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގެ މެދުން ފެށިގެން އަތާއި ފައިފަދަ ހިސާބުތަކަށް ލޭދައުރުވާ މިންވަރު އަވަސްކޮށްދެއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ހަށިގަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިންވެސް ދަށްވެގެންދެއެވެ.\nއެހެންކަމުން ނިދުމުގެ ދޮޅު ގަޑިއިރު ކުރިން ހޫނުފެނުން ފެންވެރުމަކީ ޤުދުރަތީ ކާކޭޑިއަން ނިޒާމަށް އެހީވެ، އަވަހަށް ނިދުމަށާއި ފުރިހަމަ ނިދި ލިބިގަތުމުގައި އެހީވެދޭނެ ކަމެކެވެ.


Quarantin nimunu iru chuttee husvee? | Mihaaru\nކަރަންޓީނު ނިމުނުއިރު ޗުއްޓީ ހުސްވީ؟\nޗުއްޓީއަށް ރަށަކަށް ފުރަން ގޮސް ތިބި ބަޔަކު، ލޯންޗަށް ލަގެޖުތައް އަރުވަނީ.---ފޮޓޯ: ނިޝާން އަލީ/މިހާރު\n21 ޑިސެމްބަރ 2020 - 10:25\nމާލޭގައި އަދާކުރާ ވަޒީފާ އިން ޗުއްޓީ ނަގައިގެން ރަށަށް ގޮސް، ކޮވިޑް-19ގެ ކަރަންޓީނު ނިމުނު އިރު އޮތީ ޗުއްޓީ ހަމަވެ މާލެ އަންނަން ޖެހިފައި ހެއްޔެވެ؟ އެހެންވީ މާލެއިން ރަށަށް ގޮސް ކަރަންޓީނުގައި ހުންނަން ޖެހުނު މުއްދަތު ވެސް ޗުއްޓީގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި، ވަޒީފާ ދިން ތަނުން ބެލީމާ ދޯ އެވެ؟\nމި މައްސަލަ އެތައް ބަޔަކަށް އެބަ ދިމާވެ އެވެ. ކޮވިޑް-19 ކޮންޓްރޯލްކުރަން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގައި، މާލެ އިން ރަށްރަށަށް ދާ މީހުން ތިބެން ޖެހޭ 10 ދުވަހުގެ ކަރަންޓީނަކީ މި ހާލަތަށް އަމާޒުކޮށް ފާސްކުރި އާންމު ސިއްހަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ގާނޫނުގެ ދަށުން، ހާއްސަ ޗުއްޓީއެއް ކަމަށް ބައެއް އޮފީސްތަކުން ނުބަލަނީ އެވެ. މިއީ ކޮވިޑް ބަލިމަޑުކަމުގައި ކުރިމަތިވާ އިގްތިސާދީ ދަތިކަމުގައި މުވައްޒަފުންގެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދިނުމުގެ މަގްސަދުގައި ހެދި ގާނޫނެއް ނަމަވެސް މި ގާނޫނުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަންތައް ކަމަށްވާ "ހާއްސަ ޗުއްޓީ" ހާއްސައެއް ނުވި އެވެ.\nނިކަމެތިކަން ލިބުނު މުވައްޒަފުންނަށް ވަޒީފާއަށް ވުރެ މުހިންމު ކަމެއް މި ވަގުތު ނެތީމާ، ވަޒީފާ ދޭ މީހުން ބުނި ގޮތަކަށް ރުހިގެން ތިބެން ޖެހިއްޖެ އެވެ. އަމިއްލަ ކުންފުންޏެއްގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހަކު ބުނީ އެތަނުގެ މުވައްޒަފުންނަށް ޗުއްޓީ ދެނީ ރަށަށް ގޮސް ކަރަންޓީނުވާ ނަމަ ކަރަންޓީނުގައި ހުންނަ މުއްދަތު ވެސް ޗުއްޓީގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެން ކަމަށެވެ. އެހެން ނުހެދޭނެ ކަމަށާއި ޗުއްޓީ ގުނަން ޖެހޭނީ ކަރަންޓީނުގައި ހުންނަ މުއްދަތު ނުހިމަނައި ކަމަށް ބުނުމުން އޮފީހުގެ ވެރިން ގާނޫނު މާނަކުރީ އެހެން ގޮތަކަށް ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.\n"ބުނަނީ ގާނޫނުގައި އެ ބުނާ ހާއްސަ ޗުއްޓީ އަކީ ކޮވިޑަށް ޕޮޒިޓިވް ވެގެން ނުވަތަ ޕޮޒިޓިވް މީހަކާ ކޮންޓެކްޓްވާ ހާލަތުގައި ކަރަންޓީނުގައި ހުންނަން ޖެހޭ މީހުންނަށް ލިބޭ ހާއްސަ ޗުއްޓީއެއް ކަމަށް. ވަޒީފާއާ ބެހޭ ގާނޫނުގެ ދަށުން ލިބޭ ޗުއްޓީތަކުން ކަރަންޓީނު މުއްދަތު އުނި ނުވާ ގޮތަށް ދެވޭނީ އެޗްޕީއޭ އިން އަންގައިގެން ކަރަންޓީނު ފެސިލިޓީއަކަށް ގެންދިޔައީމައޭ ބުނަނީ. ޗުއްޓީގައި ރަށަށް ގޮސް ގޭގައި ކަރަންޓީނުވުން ބަލާނީ ޗުއްޓީއަށް ކަމަށޭ އެ މީހުން ބުނަނީ،" މިގޮތަށް ބަލާތީ ޗުއްޓީ ނުނަގަން ހުރި އެ މުވައްޒަފު ބުންޏެވެ.\nއަމިއްލަ ކުންފުނިތަކުގެ އިތުރުން ރާއްޖޭގެ އެކި ކޯޓުތަކުން ވެސް މި ކަމުގައި އެކި ގޮތަށް އަމަލުކުރާ ކަމުގެ ޝަކުވާ އެބަ އޮތެވެ. ނަމަވެސް ސިވިލް ސާވިސް އިން ވަނީ ޗުއްޓީގައި ރަށަށް ދާ މީހުން ކަރަންޓީނުގައި ތިބޭ މުއްދަތު ޗުއްޓީން އުނިނުކުރާ ގޮތަށް ގަވައިދު ހަދައި ގެޒެޓް ވެސް ކޮށްފަ އެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހާއި އެހެން ބައެއް ރަސްމީ އިދާރާތަކުން ވެސް އެގޮތަށް އަމަލުކުރެ އެވެ. އެހެންވެ، މި ގާނޫނު އެކި ތަންތަނުން މާނަ މި ކުރަނީ އެކި ގޮތަށެވެ.\nގާނޫނީ ވަކީލަކު ވިދާޅުވީ ޗުއްޓީގެ މައްސަލާގައި ވަރަށް ގިނައިން ސުވާލު އަންނަ ކަމަށެވެ.\n"ގާނޫނުގައި މި އޮންނަނީ ދަތުރުފަތުރާ ގުޅިގެން އަޅާ ހާއްސަ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން ވަޒީފާއަށް ދިޔުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ފަރާތްތަކަށް ޗުއްޓީ ހަމަޖައްސައިދިނުމާއި ބައްޔަށް ޕޮޒިޓިވްވާ ފަރާތްތަކަށް ސަލާމުގެ ޗުއްޓީ ހަމަޖައްސައިދިނުމާއި އާއިލީ ޒިންމާގެ ޗުއްޓީ ހަމަޖައްސައިދިނުން. ބައެއް ކުންފުނިތަކުން މި ބުނަނީ ޗުއްޓީ ނަގައިގެން ރަށަކަށް ގޮސް ކަރަންޓީނުވުމަކީ އަމިއްލަ އިހްތިޔާރުގައި ކުރާ ކަމެއް ނޫންހޭ އެހެންވެ އެއީ ޗުއްޓީގެ ދުވަސްތަކެކޭ،" އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nއެކަމަކު އޭނާ ވިދާޅުވީ އެގޮތަށް މާނަނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި އެކަން ގާނޫނުން ސާފު ކަމަށެވެ. އޭނާ ހަވާލާ ދެއްވީ އެ ގާނޫނުގެ ހަތަރު ވަނަ މާއްދާގެ ހ. އަށެވެ. އެއީ؛\n"އެހެން ގާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ކޮވިޑް-19އާ ގުޅިގެން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިއުލާންކޮށްފައިވާ އާންމު ސިއްހަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ މުއްދަތުގައި، ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދަތުރުކުރުމަށް ފަހު އަނބުރާ އައުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަކި ރަށެއްގައި ހުރުމަށް ފަހު އެ ރަށް ދޫކޮށްދިޔުމުގެ ސަބަބުން ކަރަންޓީން މަރުކަޒެއްގައި ނުވަތަ ގޭގައި ނުވަތަ އެ ނޫން ވެސް ތަނެއްގައި ކަރަންޓީނުވާން ޖެހޭ މުވައްޒަފުންނަށް، އެފަދަ މަރުކަޒެއްގައި ނުވަތަ ގޭގައި ނުވަތަ ތަނެއްގައި މަޑުކުރަން ޖެހޭ މުއްދަތަށް، މެޑިކަލް ސެޓްފިކެޓެއް ހުށަހަޅަން ޖެހުމަކާ ނުލައި، މުސާރަ ލިބޭ ގޮތަށް، ހާއްސަ ޗުއްޓީއެއް ވަޒީފާ ދޭ ފަރާތުން ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެ އެވެ."\nމި މާއްދާގައި "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަކި ރަށެއްގައި ހުރުމަށް ފަހު އެ ރަށް ދޫކޮށް ދިއުމުގެ ސަބަބުން ކަރަންޓީން މަރުކަޒެއްގައި ނުވަތަ ގޭގައި ނުވަތަ އެނޫންވެސް ތަނެއްގައި ކަރަންޓީނުވާންޖެހޭ މުވައްޒަފުން" ކަމަށް ބުނެފައި ވާތީ ޗުއްޓީގައި ނުވަތަ އެހެން ކަމެއްގައި ގޮސްގެން ވެސް، ސިއްހީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ކަރަންޓީނުވާ ނަމަ ކަރަންޓީނުގެ މުއްދަތު އެއީ ޗުއްޓީ ކަމަކަށް ނުބެލޭނެ އެވެ.\nމިހާ ސާފުކޮށް އޮންނައިރު ވެސް، ކޮވިޑުން ކުރިމަތިވި ހާސްކަން ފިލުވައިލަން މުވައްޒަފުންނަށް ކުޑަކުޑަ ލުޔެއް ދޭން ވެސް ބައެއް މީހުން ބޭނުން ނުވަނީ އެވެ.\nޗުއްޓީއެއް ނަގާ އެންމެ އާންމު އެއް ބޭނުމަކީ އާއިލާއާ ބައްދަލުވެ އުފާވެރި ވަގުތުކޮޅެއް ހޭދަކުރަން ކަމަށް ވާތީ، މާލޭގައި އުޅޭ މީހުން ރަށަށް ދާން އެބަ ޖެހެ އެވެ. އެކަމަކު، ވަޒީފާ އަދާކުރާ ތަނުން ދޭ ކުރު ޗުއްޓީކޮޅު ގޭގައި އެކަހެރިވެ ހުރެ ނިންމާލަން ޖެހުމަކީ އިންސާފެއް ނޫނެވެ.\nސިއްހަތު ވަޒީފާ ހެލްތު ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ\n18 ކޮމެންޓް, 31 ރިއެކްޝަންސް\nރާއްޖޭގެ އެތެރޭގެ ކަރަންޓީނު އުވާލަންވެއްޖެ. ރައްޔިތުން ރަށު ބަނދުކޮށްގެން އުޅޭތާ 8 މަސްދުވަސް ވެއްޖެ.\nއަޅޭ އެކަމަކު ކުރިން ބުނިނަމަ\nލާރި ހަރަދު ކުރަންވާނެ.\nސަރުކާރު ކުންފުންޏެއް ކަމުގައިވާ ފިއުލްސަފްލައިސް ގައިވެސް ކަންކުރަނީ ތިގޮތަށް. ކޮވިޑުގެ ޚާއްޞަ ޙާލަތު އަންނަނީ ދައިލަތުގެ ވަކިބަޔަކަށް. އެޗްއާރުގެ ތިބޭބަޔަކު ބޭނުންގޮތަކަށް ކަންކުރަނީ. ވާއެއްނުވާއެއް ނޭގޭ.\n20 ދުވަސް ރިސޯޓުން ޗުއްޓީއަށް ދެއްވީ! 1 ދުވަސް ހޭދަވީ ރަށަށް ދިއުމުގެ ދަތުރަށް 10 ދުވަހު ކަރަންޓީނު! ޕީސީއާރު ނަތީޖާ ލިބުނީ4ވަނަ ދުވަހު! އަންހެނުންނާ ދަރިން އަދި މައިން ބަފައިން ކަރިރީ ހުރެވުނީ4ދުވަހު އަނެއްދުވަހު ރިސޯޓަށް އަންންނ ޖެހިއްޖެ! ދެން އަނެއްކަ ރަށަށް ދެވެން އޮތީ އަހަރީ ޗުއްޓީއަށް 20 ދުވަސް އެއްވި ދުވަހަކުން ! ވަރަށް ބޮޑަށް ޝުކުރިއްޔާ އެޗްޕީއޭ!\nއެޗްޕީ އޭ ކޮން މައްސަލައެއް؟ އުސޫލު ހެދިފަ ހުންނަނީ ކަމަކު. ވަޒީފަ ދޭތަނުން އަމަލު ނުކުރީމަ ޝުކުރިއްޔާ އެޗްޕީއޭ އޯލަ. ޝުކުރިއްޔާ މިފްކޯ މަސްފިހާރަ ޖެހިނަމަ\nއެޗްޕީއޭ މައްސަލަ! ބޮޑު މައްސަލަ! މާލޭ މީހާ ރަށަށް ދަނީ ރިސޯޓް ދަނީ! ލޮންޑޮން ދަނީ އަންނަނީ ކަރަންޓީނު ނެތީ! އެޗްޕީއޭ އެއްމައްސަލަ ނެތީ! މައްސަލަ ތިބޭ ރިސޯޓް މީހާ ރަށަށް ދަނީމަ! އަންޑަސްޓޭންޑް އަންނަނީތަ!\nނޫސް ވެރިންގެ ޒިންމާ ކޮބާތޯ؟\nމިހާރު ނޫހުން ކެރެންޏަ "އެރޕޯޓް، އެސްޓީއޯ،އެމްޕީއެލް،އެމްތީސީސީ" ފަދަ ކުންފުނިތަކުގަ ސުވާލުކޮއްލަބަ ހާއްސަ ހާލަތުގެޗުއްޓީ އެތަންތަނުންދޭތޯ.އަޅުގަނޑައް އެގިފައޮތްގޮތުން އެސް ޓީ އޯ، އާއި އެރޕޯޓް އަކުން ނުދޭ.\nދިވެހިން ދިވެހިންގެ ގޮތުގަ. ގާނޫނެއް ގަވައިދެއް ނޯވޭ. މީހަކު ހެޔޮބަހެއް ބުންޏަސް ގަބޫލެއް ނުކުރޭ. ތިމާ ހިތުހުރިހާގޮތަކަށް އުޅެންވީ. އެޔޯ މިނިވަންކަމަކީ.\nއަޖައިބެކެވެ އެކި އޮފީސްތަކަށް ލައްވައިގެން މިއުޅޭ ޕީއެސުންނަށްވެސް ވާވަރަކީ އެކި ތަނުގަ އެކި ގޮތަށް އަމަލް ކުރުމެވެ ލަސުން ދެފައި ގާތްނުވެއެވެ\nކަންއޮތްގޮތް އެނގިތިބެ ރަށްރަށަށް ގޮސް ޝަކުވާކުރުމުގެ ބޭނުމެއްނެތް. މިބަލިމަޑުކަމުގައި ދަތުރުފަތުރު ނުކޮށް ގޭގައި މަޑުކޮށްލުން ކީއްތަ؟ ދީނުގައިވެސް އޮންނަނީ ބަލިމަޑުކަމެއް އޮތް ތަނަކަށް ނުވަތަ އެތަނުން ބޭރަށް ނުދިޔުމަށް. ވީއިރު ފަރުދީ ޒިންމާއެއްވެސް މިކަމުގައި އެބައޮތްކަން ދެކެންޖެހޭ.\nދީނުގަ ކަން އޮތްގޮތަށްތޯ ތިބޭފުޅާ ހުރިހާކަމެއް ކުރައްވަނީ؟\nއެންމެ ފަހުން ކުފުރުވޭ! ދެންކޮން ޝަކުވާއެއް ތިކުރަނީ. އުޅޭނެގޮތަކަށް އުޅެންވީނު.\nފަރުދީޒިންމާ ނަގަންޖެހެނީ ހަމައެކަނި ނިކަމެތި މުވައްޒަފު މީހާތޯ؟\nވަޒީފާގައި އުޅެފަައި ގޮސް ގޭގައި 14 ދުވަހުގެ ކަރަންޓީނެއް ވާން ޖެހުމުން އުފާކުރަން ޖެހެނީ ސަބަބަކީ އަބި ދަރިންނާއި އެކު ފުރިހަމަ ވަގުތު ހޭދަކޮށްލަން ލިބުނު ރަނުގެ ފުރުސަތަކަށް ވާތީވެ. ތި ކަރަންޓީނު ވާން ނުޖެހޭ ނަމަ ރަށަށް ގޮސް ގިނަވަގުތު ހޭދަ ކުރާނީ ރަށުތެރޭގައި އުޅޭ ގްރޫޕްތަކާއި އެކު ކޮފީ ޝޮޕްތަކުގައި.\nތިހެންވާނަމަ ރަގަޅު.. ކުޑަކުދިންނާ އެކު ގޭގައި ކަރަންޓީން އެއް ނުވެވޭ...\nރަނގަޅު ވާހަކައެއް. މަށްސަލައަކީ ކަރަންޓީން ވާންޖެހުމެއްނޫން. ކަރަންރީންވާމުއްދަތު ޗުއްތީއިންގުނާމައްސަލަ.ގާނޫންގަ ބުނާއެތި ވަރަށްސާފު.ދެރައީ މުއްސަދިންނާއި ސަރުކާރާއި އަމިއްލަ ބައެއް ކުންފުނިތަކުގެ ވެރިންނައް ނިކަމެތި މުވައްޒަފުންގެ އިހުސާސް ނޭގުން.


MEEHUN: Sara ge hithugai jahaa raalhu vindhu emmennattakai | Mihaaru\n03 ސެޕްޓެމްބަރ 2017 - 06:52 26 comments\nކިރިޔާ މަރުނުވި ހާދިސާއަކުން ކުރި ފުރަތަމަ ތަޖުރިބާ އަށް ފަހު ސާރާ މުހައްމަދު ހީކުރީ އެއީ އޭނާ ރާޅަށް ދާނެ ފަހު ފަހަރު ކަމަށެވެ. ފައިގެ ވާގަނޑު ގަލެއްގައި އަޅައިގަނެ ސާފް ބޯޑާ އެކު ބިޔަ ރާޅުތަކާ ލައި ތަޅަތަޅައި އޮތް ދުވަހު ބޮޑެތި އެތަކެއް އަނިޔާތަކެއް ލިބުނެވެ. އެކަމަކު ހަފްތާއެއް ފަހުން އަނެއްކާވެސް ބޯޑު ހިފައިގެން ގޮސް އޭނާ އޮތީ މޫދުގަ އެވެ. ރާޅުތައް ސާރާ، 25، ގެ ހިތް ދަމައިގަނެގެން ގެންދިޔައީ އެވެ.\nމަޝްހޫރު "ބްލޫ ބޯލްސް" ރާޅުގަނޑު އޮންނަ ގދ. ވާދޫގައި ތިން ކުދިންގެ މަންމަ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރަނީ އެތައް ކަމެއްގައި އަވަދިނެތި އެވެ؛ ރަށަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ޓޫރިސްޓުންނަށް މަގު ދައްކައިދިނުމެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެ މީހުންނަށް ކައްކާފައި ކާން ދިނުމާއި އެ މީހުން އުޅޭ ތަން ސާފުކޮށްދިނުމެވެ. ރަށުގެ އިޖުތިމާއީ ހަރަކާތްތަކެވެ. އަހަރަކު އެއްފަހަރު އޭނާ އިންތިޒާމްކުރާ ރާޅާއެޅުމުގެ މުބާރާތެވެ.\nމާލޭގައި ސެކަންޑްރީ ތައުލީމް ހާސިލްކުރި ސާރާ އަށް، ރަށުގެ ހިތްގައިމު މާހައުލާ ވަތްކެއް ނުވެވޭނެ އެވެ. އަދި ރާޅާއެޅުމަކީ ދުރު ނުވެވޭ ވަރަށް އޭނާގެ ލެއާ ގުޅިލާމެހިފައިވާ ކަމެކެވެ.\n"ވަރަށް ދެވިހިފާ ކަހަލަ ކަމެއް މިއީ. އެއް ރާޅު ވެސް ދުއްވާލެވިއްޖެއްޔާ ހުރިހާ ފިކުރުތަކެއް ފިލައިދިޔައީ. ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބޭ،" ކުދިން ވެސް ގޮވައިގެން ރާޅަށް ދާ ޒުވާން މަންމަ ބުނެލި އެވެ.\nސާރާ ރާޅާއަޅަން ދަސްކުރަނީ: އޭނާ ބުނަނީ "އަދިވެސް މޮޅެއް ނޫން" ކަމަށް.\nސާރާ މިހާރު އަންނަނީ އޭނާ ފަދައިން ކުޑައިރުއްސުރެ ރާޅާއަޅަން ބޭނުންވެފައި ތިބި ކުޑަކުދިންނަށާއި ޒުވާނުންނަށް އެ މަގު ކޮށައިދެމުންނެވެ. އޭނާގެ ފުރާވަރުގައި އެ ރަށަށް ރާޅާއަޅަން ޓޫރިސްޓުން މަދުމަދުން ގޮސް އުޅުނު އިރު އެކަން ކުރާ ހިތުން ހުރި ވަރު ސާރާ ހަނދާން އެބަހުއްޓެވެ. މިހާރު ޓޫރިސްޓުން އިތުރުވެ "ބްލޫ ބޯލްސް"ގެ މަގްބޫލުކަން ބޮޑުވެފައި އޮތް އިރު ވެސް ރަށު މީހުންނަށް ރާޅުގަނޑުގެ އެންމެ އެދެވޭ ބޭނުމެއް ނުހިފެ އެވެ. އެކަން ދަސްކޮށްދޭނެ މީހަކު ނެތިފައި ބޭނުންވާ އެއްޗެހި ވެސް ނުލިބެނީ އެވެ.\nރަށަށް ގޮސް އުޅޭ ޓޫރިސްޓުންގެ ބޯޑުގައި ފިރިހެންކުދިން ރާޅަށް ގޮސް އުޅުނު ގޮތަށް ދާން ސާރާ ކިތަންމެ ބޭނުންވިޔަސް ބައިވެރިވާނެ އަންހެންކުއްޖަކު ނެތި އެންމެ ފުރަތަމަ މާޔޫސްވެފައި ހުރީ އެވެ. އެކަމަކު ފަހުން ރައްޓެހި އަންހެންކުދިންތަކަކާ އެކު، ފިރިހެންކުދިންގެ އެހީތެރިކަން ލިބިގެން، ދަސްކުރަން ފެށި އެވެ. ތިން ފޫޓާއި އަށް ފޫޓާ ދެމެދުގެ ބިޔަ ރާޅު ނަގާ "ބްލޫ ބޯލްސް" އަށް ދިޔުމުގެ ކުރިން ސާރާމެން ފަރިތަކުރަން ގޮސް އުޅުނީ ކައިރީގައި އޮންނަ "ހުޓިކޮޑާ" އަށެވެ. ސީދާ ގޮނޑުދޮށަށް ކުދި ރާޅު ބިންދާ އެ ސަރަހައްދުގައި އެ މީހުންނަށް އެނގުނު ގޮތަކަށް ރާޅާއަޅަން މަސައްކަތްކުރި އެވެ.\nރާޅާއެޅުމަކީ ކޮބައިކަން ރަނގަޅަށް ދަސްކުރަން ސާރާ އަށް ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ފުރުސަތު ލިބުނީ މިދިޔަ އަހަރު "ރާޅު އެދުރު" ވާދު އަށް ކުރި ދަތުރުގަ އެވެ. ރަށްރަށަށް ގޮސް ރާޅާއަޅަން ދަސްކޮށްދޭ އެ ގްރޫޕުގެ ޕްރޮގްރާމްގައި ވާދޫގެ ފަންސާހަކަށް ކުދިން ވަނީ ބައިވެރިވެފަ އެވެ. ސާރާ އާއި އިތުރު ދެތިން ޒުވާނުން ފިޔަވައި މުޅިން ވެސް ކުޑަކުދިންނެވެ.\n"އެ މީހުންނަށް އެހީތެރިވެދޭން ގޮސް އުޅުނީ ދަސްކުރަން ވެގެން. ބޮޑަށް ޓްރެއިންވާން ބޭނުންވީ،" ސާރާ ބުންޏެވެ.\nއެއަށް ފަހު އޭނާ އެނބުރުނީ ރަށުގައި އޮތް ރާޅާއެޅުމުގެ ރޫހު ކުރިއެރުވުމުގެ މަސައްކަތަށެވެ. މިދިޔަ އަހަރު އޭނާ ވަނީ "ލިއްގެހުދަޓާ"ގެ ނަމުގައި ރާޅާއެޅުމުގެ މުބާރާތެއް ތައާރަފްކޮށްފަ އެވެ. ހުރިހާ އުމުރެއްގެ މީހުންނަށް ހުޅުވާލައިގެން އަހަރަކު އެއްފަހަރު ބާއްވަން ނިންމާފައިވާ އެ މުބާރާތުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރު ވެސް 52 ކުއްޖަކު ބައިވެރިވި އެވެ.\n"ފެނޭ، ވަރަށް ގިނަ ކުދިން ޝައުގުވެރިވެފައި ތިބޭ ތަން. މީހުން ބޭނުންކޮށް ހަލާކުވެފައި ހުންނަ ބޯޑުތައް ހިފައިގެން ދަސްކުރަން ގޮސް އުޅޭ. އެ ތަން ފެނިފައި ހިތަށް އެރީ ސާރާ އަށް އެނގުނު މިންވަރަކުން އެ ކުދިން ތަމްރީންކޮށްދޭނީއޭ. އެހެންވެ އަމިއްލަ އަށް އިސްނަގައިގެން ރަށުގެ އެންމެންނާ މަޝްވަރާކޮށްފައި އެންމެން ވެގެން މުބާރާތް ބޭއްވީ. އެންމެ ފުރަތަމަ، ތިން ދުވަހުގެ ޓްރެއިނިންއެއް ހިންގައިގެން ދަސްކޮށްދިނީ. ދެން މުބާރާތް ބޭއްވީ،" ސާރާ ބުންޏެވެ.\n"އޭގެ ނަތީޖާ ވަރަށް ރަނގަޅު. ގިނަ ކުދިންނަށް ފަތަން އެނގި، ބޯޑު ބެލެންސްކުރަން އެނގި، ދުއްވަން އެނގުނު. ދަސްކުރަން ދާން ކުދިން އެދުނީމަ، ގިނަ މައިންބަފައިން ޖެހިލުންވޭ ފޮނުވަން. އެކަމަކު މުބާރާތެއް ގޮތަށް ބޭއްވީމަ ރަށުގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުންގެ ސަޕޯޓް ލިބުނު."\n"ލިއްގެހުދަޓާ" މުބާރާތުގެ ބައެއް ބައިވެރިން ގޮނޑުދޮށުގައި އިށީނދެލައިގެން\nމި އަހަރުގެ މުބާރާތަށް ތައްޔާރުވަމުން އަންނަ ސާރާގެ އުއްމީދަކީ އަތޮޅުގެ އެހެން ރަށްރަށަށް ވެސް "ލިއްގެހުދަޓާ" ހުޅުވާލުމެވެ. އެކަމަކު އޭނާ ބުނިގޮތުގައި ބޯޑުތަކާއި އެ ނޫން ވެސް ސާމާނު ނެތުމުގެ ގޮންޖެހުން ވަރަށް ބޮޑެވެ. ރަށް ގިރުމުގެ ސަބަބުން ވެއްޓެން ކައިރިވެފައި ހުރި މުސްކުޅި ނިކަ ގަހަކަށް ނިސްބަތްކޮށް، ހުވަދޫ ބަހުރުވައިން ނިކަ ގަހަށް ކިޔާ ނަމުން ނަން ދީފައިވާ މުބާރާތުގައި، މިދިޔަ އަހަރު 52 ބައިވެރިން ބޭނުންކުރީ އެންމެ ފަސް ބޯޑެވެ.\n"ލިބެނީ ވެސް ވަރަށް ކުދިކުދި ބޯޑުތައް. ބޯޑުތަކާ ބަރުދަނާ ދިމާނުވާ މައްސަލަ ވަރަށް ބޮޑު. ކުދިކުދި ބޯޑުތަކަށް ބޮޑެތި މީހުން އެރީމަ ނުވެސް ދުއްވޭ،" ސާރާ ފާހަގަކުރި އެވެ.\nއެކަމަކު ވެސް، ރަށުގެ ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުންގެ ރޫހު ސާރާ އަށް ފެންނަނީ ވަރަށް ވަރުގަދަކޮށެވެ. އުމުރުން އެންމެ ހަތް އަހަރާއި ފަސް އަހަރާއި ތިން އަހަރުގައި އޭނާގެ އަމިއްލަ ކުދިން ވެސް ރާޅަށް ދެ އެވެ. ސާރާ ބުނިގޮތުގައި ގާތްގަނޑަކަށް 700 މީހުން ދިރިއުޅޭ ވާދޫގެ ބޮޑެތި މީހުން ވެސް ރާޅާއަޅަން ޝައުގުވެރިވެ އެވެ. އެކަމަކު އޭނާއެކޭ އެއްފަދައިން އެ އެންމެން ވެސް ތިބީ ބޯޑާއި ތަމްރީން ނުލިބިފަ އެވެ.\n"އަސްލު އެހާ މޮޅެއް ނޫން. ބޭނުންވާ ވަރަކަށް މޮޅެއް ނޫން. އެކަމަކު އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ ވާނެ،" އަމިއްލަ ހުނަރާ ބެހޭގޮތުން ސާރާ ބުނެލި އެވެ.\nސާރާ (ކ) އެހެން ބައެއް ރާޅާއެޅުންތެރިންނާ އެކު\nޓޫރިސްޓުންނަށް ޚިދުމަތް ދޭ ބްލޫ އޯޝަން މޯލްޑިވްސްގެ މަންދޫބެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ސާރާ ފާހަގަކުރިގޮތުގައި އެންމެ ގެސްޓް ހައުސްއެއް ހުރި ރަށުގައި ޓޫރިޒަމް ފުޅާވާން ޒުވާނުން ބޭނުންވެ އެވެ. އަދި ރާޅާއެޅުން އާމްދަނީ ލިބޭ މަސައްކަތަކަށް ބަދަލުވާނެ ދުވަހަކަށް އެ މީހުން އިންތިޒާރުކުރެ އެވެ.\n"ގިނަ އަދަދެއްގެ ސާފަރުން އުޅޭ ރަށަކަށް ވެފައި ރާޅާއަޅައިގެން އާމްދަނީއެއް ލިބުމަކީ ޒުވާނުން ވަރަށް އެދޭ ކަމެއް. އޭރުން ރަށުގައި ތިބެގެން، ކުރާ ހިތްވާ ކަމަކުން އާމްދަނީ ހޯދޭނެ،" ސާރާ ބުންޏެވެ.\nވާދޫ ހަ އަހަރުގެ ކުއްޖަކު ރާޅާ އަޅަނީ.\nއޭނާ އަށް ވެސް، ރަށު ލޯތްބާއި ރާޅު ލޯތްބަކީ އެކައްޗެކެވެ. ފިރިމީހާ އާއި ތިން ކުދިންނާ އެކު ހަޔާތް ވޭތުކުރަން އެއަށް ވުރެ ވަކިން އުފާވެރި ގޮތެއް ސާރާއަކަށް ނެތެވެ.\n"އަސްލު ބޭނުންވަނީ ރަށުގައި ހުރެގެން ރަށުގެ ކުރިމަގަށް، ރަށުގެ ތަރައްގީ އަށް ކަންތައްތަކެއް ކުރަން،" ރަށު ކައުންސިލްގެ ގޮނޑިއަކަށް 2014ގައި ވާދަކޮށްފައިވާ ސާރާ ބުނެލި އެވެ.\nފުރަތަމަ ފަހަރަށް "ބްލޫ ބޯލްސް" އަށް ދިޔަ ދުވަހު އަނިޔާވެ، ބޯ މައްޗަށް ބިންދަމުން ދިޔަ ރާޅުތަކު ތެރޭގައި ގެނބެމުންދިޔަ އިރު ދިރިހުންނާނެ ކަމުގެ އުއްމީދު ސާރާ އަށް ގެއްލުނެވެ. އެކަމަކު ފައިގެ ވާގަނޑު ނައްޓާލައިގެން އަމިއްލަ އަށް ސަލާމަތްވާނެ ހިތްވަރު އޭނާ ވަނީ ހޯދައިފަ އެވެ. އެ ބިރުވެރި ތަޖުރިބާ އަށް ފަހު އަނެއްކާވެސް އެނބުރި ރާޅުގަނޑަށް ދިޔަ ގޮތަށް، ރަށު މީހުންގެ ހިތުގައި ޖަހާ ރާޅު ވިންދު އަޑުއެހުމުގެ ހިތްވަރު ވެސް ސާރާގެ އެބަހުއްޓެވެ.\nއިތުރު ލިޔުންތައް ގދ. އަތޮޅު އަންހެނުން އަންހެނުން ބާރުވެރިކުރުން ރާޅާއެޅުން ގދ. ވާދޫ


BREAKING NEWS: PPM Aai Ehves Muaamalaatheh Kurun EC In Huhtaalaifi - Vaguthu\nޕީޕީއެމް އާއި އެއްވެސް މުއާމަލާތެއް ނުކުރަން އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ނިންމައިފި\nއިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަންގެ މެންބަރުން ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި – ވަގުތު އިމޭޖްސް: އަމީން ފަހްމީ\nސިވިލް ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންދެން ޕީޕީއެމްގެ ލީޑާޝިޕް ބަލައިނުގަންނަން ނިންމާ އެޕާޓީ އާއި އެއްވެސް މުއާމަލާތެއް ކުރުން ހުއްޓާލަން އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ނިންމައިފިއެވެ.\nމިހާރު ބާއްވަމުންދާ ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ވިދާޅުވީ ޕީޕީއެމްގެ މިހާރު ލީޑާޝިޕް ބަލައިނުގަންނަން ނިންމީ މިހާރު ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައިގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ނުނިންމަނީސް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ގޮތެއް ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫން ކަމަށެވެ.\nޕީޕީއެމްގެ ލީޑަރޝިޕާ ގުޅިގެން އިލެކްޝްން ކޮމިޝަނުގެ މެންބަރު އަޙްމަދު އަކްރަމް ވިދާޅުވީ، އައު ލީޑަރޝިޕަކީ އެންޑޯޒް ކުރެވިފައިވާ ލީޑަރޝިޕެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެފަރާތްތަކާ އެކު އެ ކޮމިޝަނުން މުއާމަލާތް ނުކުރާނެ ކަމަށެވެ. "ޕީޕީއެމްގެ ކޮންގްރެސްގައި މިދެންނެވިފަދަ ކަންތައްތަކެއް އިޖުރާއަތުތައް ފުރިހަމަ ނުވާކަމަށް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ނިންމާފައިވާތީވެ، އެ ކޮންގްރެސްއިން ކަނޑައެޅި ލީޑަރޝިޕަކީ އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ބަލައިގަންނަ ލީޑަރޝިޕެއް ނޫން. އަދި އެންޑޯޒް ކުރެވިފައިވާ ލީޑަރޝިޕެއް ވެސް ނޫން. އެހެންވީމަ އަޅުގަނޑުމެން އެފަރާތްތަކާ މުއާމަލާތެއް ނުކުރާނަން." އަކްރަމް ވިދާޅުވިއެވެ.\nއިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުގެ ރައީސް އަހްމަދު ވިދާޅުވީ، ޕީޕީއެމްގެ ލީޑަރޝިޕާ ބެހޭގޮތުން ސިވިލް ކޯޓުން ވަކިގޮތެއް ނިންމަންދެން ޕާލިމަންޓް އެއްވެސް މެންބަރަކު ވަކި ކުރުމަށްޓަކައި ޕީޕީއެމް އިން އިލެކްޝްންސް ކޮމިޝަނަށް ހުށަހެޅި ނަމަވެސް އެކަމަށް އެ ކޮމިޝަނުން އިޖާބަ ނުދެއްވާނެ ކަމަށެވެ.\n"އިއްޔެ ކޮމިޝަނުން ނިންމި ދެވަނަ ނިންމުމަކީ މިހާރު ޕީޕީއެމްގެ ލީޑަރޝިޕްގެ ޚާލަތަށް ބަލައި، އަދި މި އިންތިޚާބާއި ގުޅިގެން އެބޭފުޅުން އުފައްދަވަމުން ގެންދަވާ ޝަކުވާތަކަށް ބަލައި، އަދި އެކަށީގެންވޭ އެބޭފުޅުންގެ ފަރާތުން ބައެއް ޕާޓީގެ މެންބަރުން ވަކިކުރުމަށްޓަކައި އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނަށް ސިޔާސީ ފިކުރެއްގައި ނުވަތަ ސިޔާސީ ނުފޫޒެއްގެ ދަށުން ވަކި މަޤްޞަދެއް ހާސިލް ކުރުމަށްޓަކައި ބައެއް ޕާލިމަންޓް މެންބަރުން ވަކި ކުރުމަށް އިލެކްޝްންސް ކޮމިޝަނަށް ހުށަހަޅާފާނެކަމުގެ ކަންތައްތަކެއް ހިނގާކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބުމާ ގުޅިގެން ކޮމިޝަނުން މިހާރު ނިންމާފައިވަނީ ސިވިލް ކޯޓުން ޕީޕީއެމްގެ ލީޑަރޝިޕާ ބެހޭގޮތުން ވަކިގޮތެއް ނިންމަންދެން ޕާލިމަންޓް އެއްވެސް މެންބަރަކު ވަކި ކުރުމަށްޓަކައި ޕީޕީއެމް އިން އިލެކްޝްންސް ކޮމިޝަނަށް ހުށަހެޅިޔަސް އަޅުގަނޑުމެން އެޔަކަށް އިޖާބައެއް ނުދޭނެކަމަށް ކޮމިޝަނުގެ އިއްޔިފާގުން ނިންމާފައި." ޝަރީފް ވިދާޅުވިއެވެ.\nޕީޕީއެމްގެ އައު ލީޑަރޝިޕްއާ މުއާމަލާތް ނުކުރައްވާނެކަމަށް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ވިދާޅުވިއިރު، ކުރީގެ ރައީސް މަޢުމޫން ވަނީ އެމަނިކުފާނު ޕީޕީއެމް އިން ވަކިކުރި ގޮތް މުރާޖާއަކޮށް ބައްލަވައިދެއްވުމަށް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުގެ އެދިފައެވެ. އަދި އެ ކަންކަން ހިނގާދިޔަ ގޮތް ބެލުމަށް އެ ކޮމިޝަނުންވެސް ވަނީ ނިންމާފައެވެ.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 11:48\nވާ ވާ.. ސާބަހޭ ޝަރީފޫ.. މި އޮށްހުރިހާދުވަހު ތިކުރީ ކީއް؟؟؟\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 11:51\nއަވަސްގޮތަކަށް ޕީޕީއެމް އުވާލެވޭތޯބަލާ އޭރުން ދެންވެސް ކުރަންހުރިކަމެއް ކުރެވޭނީ!!\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:19\nމިހާރު ދެން ހަމަ ޔަގީން ވެއްޖެ ކުރިން ޝައްކު ކުރެވުނީ މިހާރު ތިތިބީ ކޭކޭނުން ބަނޑުފުރިފަ ދެން އަންނާނީ ހޮޑަށް ރީނދޫބައިގަނޑު ބުނާގޮތެއްހެދުން ނޫން ގޮތެއް ދެން ނޯަންނާނެ\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:22\nނެނގި ލާރިގަނަޑުން ސަލާމަތް ނުވެވިގެން ތެޅި ފޮޅެނީ..\nސާބަހޭ ޝަރީފޫ މިދަނޑިވަޅުގައި ތިޔަ ހުރިހާ ކަމެއްވެސް ކޮށްލެވިދާނެ. އަވަސްކުރޭ..އަވަސްކުރޭ. މީދޯ އެބުނާ އިންސާފު.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:35\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:39\nމިހާރު މީ ސްޕްރީމް ކޯޓް ދޯ\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:40\nގޯހުން ގޯހަށް ކަންތައްތައް މިދަނީ!! މިހާރު މިދަނީ ޙަގީގަތުގަވެސް ރަގަނޅަކަށް ނޫން!!\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:45\nސަރީފު ޕީޕީއެމްއަކީ މިރާއްޖޭގައި އޮތް އެއްމެ ދިވެހިރައްޔިތުންގިނަޕާޓީ އެޕާޓީއާއި މެދު ވަކިވިސްނުންތަކެއްވިސްނާ އޮޅުވާލިކޮމިޝަނުގެ ވެރިއަކަށް ހުރެ ހިތަށްއެރިހާގޮތެއް ހަދަ ތިހީކުރަނީ އެޖަމާޢަތުގެމީިަކަށް ވީތީދޯ\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:52\nއިލެކްޝަންސް އަކީ ވަކިޕާޓިއެއްގެ ހިމާޔަތުގަ އޮތް ޖަގަހަ އަކަށް ބަދަލުވަނީބާ؟\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:54\nސިވިލްކޯޓަށް މައްސަލައެއް ވެއްދިއަކަސް\nއީސީން ޕޕމ ބޮއިކޮޓްކުރާކަށްނުޖެހެއެވެ\nއީސީ މާބޮޑަށް ސިޔާސީވެގެން އުޅުއްވުމަކީ\nއެމުއައްސަގެ މެންޑޭޓާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 12:56\nރައީސް ޔާމީން ކޮށްދެއްވި ހެޔޮކަންތަކުގެ ޝަޒާތޯ މިއަދު ޝަރީފު ރައީސް ޔާމީނަށް ތިޔަދެނީ. އަމިއްލަ އެުދުމާއި މާދިއްޔަތުގައި ތިމާ މީހާ ހަލާކުވެ ތިޔަ ދަނީ. މާތްﷲ ކިބަފުޅަށް ވަކީލު ކުރަން. އެބަޔަކު ކުރި ނުބައި ކަމެއްގެ އަޒާބުގެ ރަހަ ޒައްރެއްގެ މިންވަރުވެސް ކުޑަނުވެ ލިބޭނެކަން ދަންނާށެވެ.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 13:10\nސާބަހޭ ޝަރީފޫ މިފަހަރު ވާނެ މި އަނިޔާވެރިންނަށް ކުޅި ސަމާ ދައްކާލަން\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 13:18\nއިލެކްޝަން ކޮމިޝަނަށް ބިރު ކުޑަ މީހަކު ލާން ހަދައިގެން ތިހުރީ ޔާމީންދެކެވެސް ބިރު ނުގަންނަ މީހަކު ލެވިފަ... މިހާރު މި ފެންނަނީ ލައްކަ ދުވަހު ބިރު ދައްކައިގެން ގަދަ ބާރުން ނުފޫޒުން ކަންކުރަމުން އައި މީހަކާއިމެދު އެމީހާގެ ބާރު ނެތުމުން ކަންވެގެންދާގޮތް. މިއީ މިދުނިޔޭގެ ވަގުތީ ބާރުވެރިކަން ލިބޭ ކޮންމެ މީހަކަށް ފިލާވަޅެއް\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 13:44\nއިލެކްޝަން ކަމިޝަންގެ ފަސް މެންބަރުން، ސްޕްރީމްކޯޓަށް ޕީ.ޕީއެމް އިން މައްސަލަ ވައްދާއިރަށް އިންޒާރުލިބެމުންދާތީކަމަށްބުނެ ދިވެހިންނަށް އޮޅުވާލުމަށްފަހު، ޖަވާބުދާރީވާންޖެހިދާނެތީ ތޯ ފިއްލެވީ؟\nސްޕްރީމްކޯޓުން ސަރީއަތް ނިމޭއިރަށް އިންޒާރުލިބޭކަމަށްބުނެ ދައްކަމުންއައި ވާހަކަ ހުއްޓި، އެނބުރި ރާއްޖެ ވަޑައިގަތީ ކީއްވެގެންތޯ؟\nމިހާރު ކޮން އަނގައެއްމި ފުޅާކުރަނީ މި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުނުދީ.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 14:22\nވަރައްސަޅި މުޅިނިޒާމު ދުއްސޫރީ މައްސަލަގަޑެއްގެ ތެރެޔައް ވައްޓާ ލުމައަށްފަހުބޯދަމައި ގަންނަނީ\nބަލަ ތިޔަވިދާޅުވާ މައުމޫނު އާ ނުލާ ޕީޕީއެމުންނިންމި ކޮންމެ ނިންމުމަކީ ބާތިލު ނިންމުމެއްކަން މިއަދުތަ އެނގުނީ. ރައްޔިތުންލައްވާ ނުހައްގު ކެނޑިޑޭޓަކަށް ވޯޓު ލައްވާފަ ކޮނވާހޅައެއްތޯ ތިޔަދައްކަވަނީ.\nއަނެއްކާ މައުމޫނުގެ އުނދަގޫ އިބޫއަށް ޖެހޭނެ މަގުތައް މިއޮއް ފަހިވަނީ. އިބޫއަށްވެސް ހަމަޖެހިގެން ވެރިކަން ކުރެވޭނީ ނަޝީދާ މަޢުމޫން އެއްލާލައިގެން.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 14:33\nބޯހަލާކު. ލީޑާޝިޕް ގަބޫލު ނުކުރާތީ އެމީހުން ހުށަހަޅާ ހުށެހެޅުމެއް ބަލައި ނުގަނެވޭ. އެކަމަކު ގަބޫލު ނުކުރާ ލީޑާޝިޕުން މަގުމައްޗައް ނުކުންނާތީވެ ޕޕމ ޖޫރުމަނާ ކުރެވޭ. ބޯ ހަލާކކކކކކކކކކކކކ\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 15:23\nސާބަހޭ އީސީ ޝަރީފޫ.ތިހެން ވާންޖެހޭނެ.ތީ މިނިވަން މުވައްސަސާއެއް.އުރައްޕެއް ހުންނަންވާނެ.ޔާމީން ޖެހީހާ ބެރަކަށް ތި ފަސް މެމްބަރުން ނަޝާކަށް ނުޖެހޭނެ.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 15:32\nޝަރީފޫ ކަލޭވެސް ސައިޒް އަށްތިރިވާދުވަސް އަންނާނެ\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 15:35\nޝަރީފުގެ އަމަލު ތަކުން ޔަޤީންވެޖެ. ތިހުރީ ނަގައިގެންކަން.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 17:01\nމިއީ ދެން ނިމުމެއްނެތް ކަންތައްތައް! ސައުތުއޭޝިޔާގެ ގައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ބަނގްލާދޭޝް އާއި ރާއްޖެ މިހާރު ސިޔާސީ ގޮތުން ތަސައްރަފު ނުފުދިފާ މިއޮތީ. ވެރިކަމަށް އަރާ މީހަކު ވެރިކަމުން ފައިބާ މީހަކު ކަތިލުން! ކޮންމެވެސް ބަޔަކު މިކަން ހުއްޓާލަންއެބަ ޖެހޭ!\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 17:03\nތިހާ ކެތްނުލަވައިގެން ހަސަދަ ފިލުވުމުގައި އީ. ސީ މެމްބަރުން ތިޔަ ތެޅިފޮޅޭ ތެޅިފޮޅުމުގެ ފަހަތުގައި ބޮޑު ސިއްރެއް ވާނެ. ހީވަނީ ކަހަނަލަ ކެވިގެން ތެޅޭހެން.\nއެހެން އެއްވެސް ކަމެއް ނުބެލިޔަސް މި5މީހުންގެ ކަންކަން ވަކި ކޮޅެއްގައި ޖެހެންދެން ކަމާބެހޭ ހުރިހާ މުއައްސަސާ ތަކެއް މެދުވެރިކޮށް މި5މީހުންގެ ކަންތައް ބަލައިދިނުމަށް އަޅުގަނޑު ޕީޕީ އެމް ގެ ހުރިހާ މެމްބަރުންނާއި ރައީސް ޔާމީނަށް ފަށްފަށުން އިލްތިމާސް ކުރަން. އަދި މި5މީހުންގެ ސިއްރުތައް ހާމަކޮށްދެއްވާ ބޭޒާރު ކޮށްދެއްވުން އެދި މާތްﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި އާދޭސް ދެންނެވުމުގައި މާޔޫސްކަމެއްނެތި ދެމިތިބުމަށް ޕޕމ ގެ ލޮބުވެތި އަންހެން އަދި ފިރިހެން ސަޕޯޓަރުންނަށް އާދޭސް ދަންންވްން!\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 17:04\n4 ޕާޓީ އެއްކޮއްލީމަ 138،000\nޔާމިން އެކަނި 97،000\nސްޕްރީމް ކޯޓުންވެސް މިކަންފާހަގަ ކުރި.\nދެން ވަގައްގޮވީމަ ސަރީފް ބަލައިނުގަތައް އެއަޑު މަޑެއް ނުވާނެ\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 18:49\nތިޔަ އިލެކްޝަނުގަ ތިއްބެވި ވަގުން އުލެނީ ރައްޔިތުން ނިކުމެ ހޭނާރުވައިގެންތޯ؟؟؟ ވައްކަން ކޮށްފަވެސް އަދި އެބަފުއްޕައެއްނޫން ވަގުންތައް!\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 19:34\nމި އީސީ ގެ5މެމްބަރުން މާ އަވަސް އަރުވާލައިގެން ޕޕމ ދުއްވާލަން މި ތެޅޭ ތެޅުމުގެ ފަހަތުގައި ބޮޑު ޚިޔާނާތެއް ވާކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ބެލެވޭ. ހީވަނީ ތާކަށް ރެވިތެޔޮ އެޅިގެން ތެޅޭހެން. އެހެން އެއްވެސް ކަމެއް ނުބެލިޔަސް މި5މީހިންގެ "ބިތުފަން" ނަގަން ހުރިހާ މުއައްސަސާއަކަށް ހުށަހަޅައިގެންވެސް މަސްކަތް ކުރުމަށް ރައީސް ޔާމީން އަދި ޕޕމ ގެ މުޅި މެނޭޖްމަންޓަށް އިލްތިމާސް ކުރަން. .... އެއިން މުއައްސަސާއަކުން ބަލައިނުދީފިނަމަ، ހުރިހާ ޕޕމ ސަޕޯޓަރުން ވެގެން އެމީހުންގެ ޚިޔާނާތް ބޭޒާރު ކޮށްދެއްވުންއެދި މާތްﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ފޫހިކަމެއްނެތި ދުޢާ ދެންނެވުމުގައި ދެމިތިބުމަކީ އަޅުގަނޑުގެ ވަރަށް ބޮޑު އެދުމެއް. އިން ޝާ ﷲ އިޖާބަ ކުރައްވާނެ.\nއޮކްޓޯބަރ 22, 2018 20:42\nބަތާޙަރާމީންތަކެއް.ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ރަނގަޅު ހިތްޕެވުމަކުން ހިތްޕަވާނެ.\nހަނުހުރުމަކީ ހައްލެއް ނޫން\nއޮކްޓޯބަރ 23, 2018 23:24\nޝަރީފޫ ކީއްވެތަ ތިޔަ މިހާރު ކޮބާ ހަނުހުރުން\nއޮކްޓޯބަރ 24, 2018 08:09\nއަނެއްކާ އަނެއްބަޔަކަށް ފައިސާއަށް ޑިމާންޑުކުރަންފެށީ ނޫނޭވާ ތިއޮތީ މިނިވަން އީސީއެއް މި ޤައުމުގެ ރައްޔަތުން ދޮވެލާފަ ކަލޭމެން ތިތަނުން ނުކުންނާތި.


BML ge graduate internship program fashaifi\nބީއެމްއެލްގެ ގްރެޖުއޭޓް އިންޓާންޝިޕް ޕްރޮގްރާމް ފަށައިފި\nބީއެމްއެލް އިންޓާންޝިޕް ޕްރޮގްރާމްގެ ދަރިވަރުންނާއެކު، އެ ބޭންކުގެ ޑެޕިއުޓީ ސީއީއޯ މުހައްމަދު ޝަރީފް (ކ-4) ފޮޓޯއަކަށް ހުއްޓިލައިގެން: އެއީ އެއް އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ކުރިއަށްގެންދާ ޕްރޮގްރާމެއް.– ފޮޓޯ: ބީއެމްއެލް\nރާއްޖޭގައި މަތީ ތައުލީމު ހާސިލް ކުރަމުން އަންނަ އަދި ދަސްވެނިވެފައިވާ ދަރިވަރުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ބޭންްކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) އިން ހިންގާ އިންޓާންޝިޕް ޕްރޮގްރާމް މިއަދު ފަށައިފި އެވެ.\nއެއް އަހަރުގެ މުއްދަތަށް ކުރިއަށް ގެންދާ މި އިންޓާންޝިޕްގައި، ތަފާތު އެކި ދާއިރާތަކުން މިހާރު ކިޔަވަމުން އަންނަ ދަރިވަރުންނާއި ދަސްވެނިވެފައިވާ ދަރިވަރުން ހިމެނެ އެވެ. ބީއެމްއެލްއިން ބުނީ މި ކުދިން އެ ބޭންކުގެ އެކި ޑިޕާޓްމަންޓުތަކުގައި މަސައްކަތް ކުރާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެ ކުދިންނަށް އެހީވުމަށް ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް ބީއެމްއެލްގެ ތަޖުރިބާ ކާރު މުވައްޒަފަކު ހުންނާނެ ކަމަށެވެ.\nއެ ބޭންކުން ބުނި ގޮތުގައި މިދިޔަ ފެބްރުއަރީ މަހު އިއުލާންކުރި އިންޓާންޝިޕް ޕްރޮގްރާމަށް 150 ދަރިވަރުން ކުރިމަތިލި އެވެ. އެ ޕްރޮގްރާމަށް ދަރިވަރުން ހޮވީ އިންޓަވިއު ކޮށްގެންނެވެ. ޖާގަ ދީފައިވަނީ 15 ދަރިވަރުންނަށެވެ.\nބީއެމްއެލްގެ ޑެޕިއުޓީ ސީއީއޯ މުހައްމަދު ޝަރީފް ވިދާޅުވީ އުފެއްދުންތެރި ޒުވާނުންތަކެއް ބޭންކަށް ހޯދުމުގެ މަގުސަދުގައި ކުރިއަށްގެންދާ ޕްރޮގްރާމުން އެންމެ ރަނގަޅު ދަރިވަރުންނަށް ވަޒީފާ ހަމަޖެހިގެންދާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އެ ދަރިވަރުންނަށް ބޭންކުގެ މަސައްކަތްތައް ދަސްވެ ރަނގަޅު ތަޖުރިބާއެއް ލިބިގެންދާނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ.\nމި އިންޓާންޝިޕް ފުރިހަމަ ކުރާ ދަރިވަރުންނަށް ބޭންކުގެ ވަޒީފާއަށް ކުރިމަތިލުމުގެ ފުރުސަތު ލިބިގެންދާނެ އެވެ.\nއިންޓާންޝިޕް ޕްރޮގްރާމްގެ ދަރިވަރުންނަށް އެލަވަންސްގެ ގޮތުގައި 6،000 ރުފިޔާ އަދި ރޯދަ ބޯނަސް ދޭނެ އެވެ. ޗުއްޓީގެ ގޮތުގައި 15 ދުވަހާއި އެމަޖެންސީ ޗުއްޓީގެ ގޮތުގައި 10 ދުވަސް ލިބޭނެ އެވެ.\nމުޅި ރާއްޖެ ހިމެނޭ ބޭންކިން ވިއުގަޔަކާއެކު 20 އަތޮޅުގައި 34 ބްރާންޗް، 35 ސެލްފްސާވިސް ބޭންކިން ސެންޓަރާއި 95 އޭޓީއެމް އާއި 5،000 ޕީއޯއެސް މާޗަންޓުން އަދި 277 ކޭޝް އޭޖެންޓުން އެ ބޭންކުން ގާއިމުކޮށްފައިވެ އެވެ.


Musicians Union of Maldives ge Member ehge gothugai Register vumuge furusathu hulhuvaalaifi\nމިއުޒީޝަންސް ޔޫނިއަން އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓަރވުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލައިފި\n-3days ago0- ރިމާހް އިސާ\nމިއުޒިޝަންސް ޔޫނިއަން އޮފް މޯލްޑިވްސް، (އެމް.ޔޫ)، ގައި ބައިވެރިވުމަށް އެދޭ ފަންނާނުންނަށް އޮގަސްޓް މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން އެ ޖަމިއްޔާގައި ރަޖިސްޓަރ ވުމުގެ ފުރުސަތު ހުޅުވާލައިފިއެވެ.\nއެމް.ޔޫ އެކުލަވާލުމުގެ މަސައްކަތް ފެށުނީ ކޮވިޑް-19 އާ ގުޅިގެން އިއުލާންކުރި ލޮކްޑައުން ދުވަސްވަރުގެ ތެރޭގައެވެ. އެގޮތުން އެމްޔޫ ޖަމިއްޔާގެ ފައުންޑިންގް މެންބަރުން، އަހްމަދު ޝިހާމް، ނިޝްފާ ނާޝިދް އަދި މަހްރާން މާޖިދް ވަނީ ރާއްޖޭގެ މިއުޒިކް ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ އެކިއެކި ފަންނުވެރިންނާ ވީޑިއޯ ކޮންފަރަންސް މެދުވެރިކޮށް ބައްދަލުކޮށްފައެވެ.\nމި ބައްދަލުވުންތަކުގައި ކަމާ ގުޅުންހުރި ސަރުކާރު އިދާރާތަކުގެ މެންބަރުންވެސް ބައިވެރިވެ، މިއުޒިޝަނުންނަށް ދިމާވާ ދަތިތަކާއި ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި އިސްލާހު ކުރެވިދާނެ ކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން ވަނީ މަޝްވަރާކޮށްފައެވެ.\nމިހާރު އެމް.ޔޫ އިން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތަކީ މި ޖަމިއްޔާގެ ރަސްމީ ވެބްސައިޓް (www.musiciansunion.mv) ލޯންޗްކުރުމުގެ މަސައްކަތެވެ. އަދި ވެބްސައިޓް މެދުވެރިކޮށް އެމް.ޔޫގެ ހިންގާ ކޮމެޓީގެ މަގާމުތަކަށް ކުރިމަތި ލުމުގެ ފުރުސަތުވެސް ވަނީ ހުޅުވާލާފައެވެ.\nމި ޖަމްއިއްޔާގެ މަގްސަދަކީ ދިވެހި މިއުޒިކް ސިނާޢަތުގައި އުޅޭ ހުރިހާ ފަންނުވެރިން ކުރިއަރުވާ، ބާރުވެރިކުރުމެވެ. އެގޮތުން ދިވެހި މިއުޒިޝަނުންނަށް ލިބޭ އުޖޫރައާއި މަސައްކަތް ކުރާ މިންގަނޑުތަކާއި ހަމަތަށް ބަލާ، އެމީހުންގެ މަސައްކަތާ ގުޅުންހުރި އަސާސީ ކަންކަން ބަލައިދޭން މަސައްކަތްކުރާނެކަމަށް މި ޖަމްއިއްޔާގެ މުއައްސިސުން ވަނީ ބުނެފައެވެ. އަދި ބޭނުން ވެއްޖެ ހާލަތްތަކުގައި އިރުޝާދުދީ، ޤާނޫނީ ލަފާ ދިނުމުގެ ކަންކަންވެސް ކުރާނެކަމަށް ވަނީ ބުނެފައެވެ.