Project adfywio mawr Bro Morgannwg yn agosau at garreg filltir nodedig\ncy > our_council > press_and_communications > latest_news > Project adfywio mawr Bro Morgannwg yn agosau at garreg filltir nodedig\nMae cynnydd sylweddol yn cael ei wneud ar broject adfywio mawr diweddaraf Bro Morgannwg, a disgwylir i rannau o ddatblygiad newydd y Sied Nwyddau werth £9,000,000 agor y mis nesaf.\nDydd Mercher, 06 Mis Mai 2020\nMae'r hen adeilad storio rheilffyrdd ar Hood Road yn y Barri yn cael ei droi'n bentref o gynwysyddion llongau sy’n cynnwys swyddfeydd, unedau manwerthu, bwytai a siop goffi wrth ochr cyfadeilad o fflatiau.\nAc mae elfen gyntaf y cynllun bron â'i chwblhau; mae disgwyl y bydd rhai busnesau yn gweithredu o'u safeloedd newydd mewn ychydig o wythnosau.\nMae Loftco, y cwmni sydd y tu ôl i'r cynllun, wedi dechrau datgelu pa fusnesau fydd yn y datblygiad.\nMae’r rhain yn cynnwys Spectrum Collections, brand colur rhyngwladol a sefydlwyd yn y Barri y mae ei enw da yn ehangu yn Hollywood a chwmni ffitrwydd Men's Health.\nDywedodd y Cynghorydd Lis Burnett, Aelod Cabinet Cyngor Bro Morgannwg dros Adfywio ac Addysg: "Mae’n hynod gyffrous gen i bod y project adfywio trefol llawn dychymyg hwn ar fin cael ei gwblhau.\n"Mae'n enghraifft wych o gydweithio rhwng y sectorau cyhoeddus a phreifat, a wireddwyd gan Loft Co, Cyngor Bro Morgannwg, Llywodraeth Cymru a Chymdeithas Dai Newydd.\n“Mae hwn yn gysyniad gwych a fydd yn rhoi bywyd newydd i'r Sied Nwyddau, adeilad hanesyddol lleol pwysig, gan greu swyddi, cartrefi a chyfleusterau mawr eu hangen er budd y Barri a thu hwnt.”\nMae'r project hefyd yn cynnwys marchnad ffermwyr barhaol, sgrin sinema, campfa awyr agored, theatr a chlwb comedi, a all gael eu defnyddio gan y gymuned leol.\nDyma'r enghraifft ddiweddaraf o waith adfywio ar raddfa fawr yn digwydd yn y Fro ac mae wedi'i leoli yn Ardal Arloesi Glannau'r Barri.\nMae'r ardal honno eisoes yn gartref i Hang Fire Southern Kitchen, bar espresso Academy a busnesau eraill sy'n gweithredu’n rhan o ailddatblygiad y Tŷ Pwmpio.\nFel y Sied Nwyddau, roedd hwnnw'n adeilad o'r 19eg ganrif gydag arwyddocâd hanesyddol cryf sydd wedi cael ei adfer er mwyn ei ddefnyddio eto.\nMae datblygiadau cyffrous pellach ar y gweill yn yr Ardal Arloesi, sy’n gynnwys cynigion ar gyfer campws coleg newydd, ysgol gynradd a The Engine Room, a fydd yn cynnig mwy o swyddfeydd o safon.\nGan adeiladu ar y cynlluniau goleuo llwyddiannus yn Arosfannau Dwyreiniol a Gorllewinol Ynys y Barri, mae cynlluniau hefyd i osod goleuadau yn y twnnel rheilffordd rhwng Broad Street a'r Sied Nwyddau, gan gryfhau'r cysylltiad rhwng y Glannau, y Stryd Fawr a Broad Street.\nMae'r project hwnnw'n rhan o fenter Creu Tonnau'r Barri, a ariennir gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol, sydd â'r nod o ddathlu ymdeimlad o le yn y Barri.\nWedi'i ddylunio gan yr arlunydd Jessica Lloyd-Jones, bydd y goleuadau yn cael eu cyflwyno yr haf hwn yn dilyn buddsoddiad o £100,000.


Llywodraeth Cymru’n buddsoddi i ddatblygu rhaglenni teledu o’r radd flaenaf | LLYW.CYMRU\nLlywodraeth Cymru’n buddsoddi i ddatblygu rhaglenni teledu o’r radd flaenaf\nMae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi mewn cyfres deledu o’r radd flaenaf sef, Minotaur. Mad as Birds, y cwmni cynhyrchu uchelgeisiol o’r Gogledd, sy’n gyfrifol am y gyfres.\nDyma’r ail brosiect teledu i gael cefnogaeth gan Gyllideb Buddsoddi yn y Cyfryngau, Llywodraeth Cymru.\nCelyn Jones fydd awdur y gyfres, sef yr actor/awdur a oedd yn gyfrifol am Set Fire to the Stars. Bydd y gyfres hon yn un wreiddiol a thywyll a bydd yn adrodd hanes unigryw am ofn a gwaredigaeth dynol. Caiff ei lleoli yng Ngogledd Cymru ac yn Ffrainc ac mae pobl adnabyddus, dalentog eisoes wedi dangos diddordeb yn y ffilm.\n“Rydw i’n hynod falch bod y Gyllideb Buddsoddi yn y Cyfryngau yn cefnogi talent o Gymru megis Mad as Birds ac y bydd ein cyllid yn sicrhau bod y rhan fwyaf o’r ffilmio yn digwydd yng Nghymru.\n“Mae cynyrchiadau teledu a ffilm yn rhoi gwaith i amrywiaeth eang o weithwyr llawrydd, cwmnïau yn y diwydiannau creadigol a busnesau lleol sy’n sicrhau manteision economaidd i’r rhanbarth.\n“Mae’r Gyllideb Buddsoddi yn y Cyfryngau wedi buddsoddi mewn nifer o ffilmiau uchel eu proffil llwyddiannus. Mae’r ffilmiau hynny wedi rhoi hwb i’r economi ac wedi bod o gymorth i godi proffil y diwydiannau creadigol yng Nghymru a’r arbenigedd sydd ar gael yma.”\nMae cwmni Mad as Birds wedi’i leoli yn Sealand, Sir y Fflint a chafodd ei sefydlu yn wreiddiol yn 2014 i gynhyrchu’r ffilm fywgraffiadol am Dylan Thomas sef Set Fire To The Stars. Yn y ffilm honno, mae Celyn Jones yn chwarae rhan Dylan Thomas, ac mae Elijah Wood yn serennu ynddi hefyd. Enillodd y ffilm honno dair wobr yn seremoni BAFTA Cymru 2015.\nBellach, mae’r cwmni cynhyrchu annibynnol wrthi’n datblygu torreth o brosiectau teledu a ffilm, ac mae sgriptiau a chyfarwyddwyr yn gysylltieidg â phob un.\nDywedodd Sean Marley, Cyfarwyddwr cwmni Mad as Birds:\n“Mae Minotaur yn rhoi gwedd gyffrous ar genre troseddau iasoer ac mae meddwl creadigol Celyn Jones, sy’n awdur talentog newydd o Gymru, wedi creu astudiaeth deimladwy o gymeriad. Rydym yn falch iawn ein bod wedi sicrhau cyllid o’r bartneriaeth newydd hon a bod Llywodraeth Cymru hefyd yn credu bod potensial byd-eang i’r gyfres ddrama hon sydd wedi’i lleoli yng Nghymru.”\nDywedodd Paul Higgins, yr fUwch-gynhyrchydd fod gan y gyfres y potensial i fod yn fersiwn Cymru o’r True Detective.\nDywedodd Robert Norris, Uwch Is-lywydd Pinewood Pictures:\n“Rydym yn falch iawn bod arian o’r Gyllideb Buddsoddi yn y Cyfryngau yn cael ei glustnodi ar gyfer y prosiect cyffrous hwn sydd wedi’i leoli yng Nghymru. Mae’n ddrama wreiddiol ac afaelgar a dyma’n union y math o beth rydym yn chwilio amdano.”\nMae’r prosiect yn gobeithio dechrau ar y cyfnod cyn-cynhyrchu yn gynnar yn 2017.


Semalt: Sut i Ddiogelu Eich Safle O Sgriptio Traws-Safle\nMae'r rhan fwyaf o fentrau ar-lein yn agored i ymdrechion hacio. Bron pob person sy'n berchen ar wefanam fwy na blwyddyn mae neu wedi profi ymgais hacio. Mae'r bregusrwydd hwn yn gosod llawer iawn o unigolion mewn perygl - find superannuation accounts australia. Blogwyr a pherchnogiono wefannau e-fasnach fod yn ofalus o'r ymosodiadau ffugiau hyn ac yn cywiro rhai o'r gwallau codio, sy'n arwain at yr ymdrechion hacio hyn.Mae'r rhan fwyaf o'r materion diogelwch seiber ar-lein yn cynnwys hacwyr sy'n ceisio cael mynediad anawdurdodedig i wefannau a chael mynediad at lawer ogwybodaeth, y rhan fwyaf ohonynt yn troi o gwmpas data cwsmeriaid fel gwybodaeth am gerdyn credyd. Gall rhai hacwyr eraill berfformio gweithredoedd anghyfreithlon o'r fathfel dod â gwefan i lawr neu gyflwyno technegau cystadlu annheg yn y llwyfan e-fasnach.\nUn o'r ymosodiadau cais mwyaf cyffredin ar y we yw'r Scripting Traws-Safle (XSS)ymosodiad. Mae'r darn hwn yn cynnwys ymosodiad chwistrellu cod ochr y cleient, sy'n targedu rhedeg sgriptiau i wefan neu gais ar y we gan ddefnyddiomewnbwn testun uniongyrchol. Mae'r cod llwyth tâl maleisus yn ymgymryd â thasgau amrywiol o fewn corff y cod yn ogystal ag anfon porwr dioddefwrcodau i leoliad cudd anhysbys yn unig sy'n hysbys i'r haciwr.\nArtem Abgarian, Uwch Reolwr Llwyddiant Cwsmer Cymru Semalt ,yn cynnig i'ch sylw wahanol ddulliau sut mae'r sgript java hon yn gweithio a sut i amddiffyn eich gwefan o'r ymosodiad hwn:\nYmosodiad Sgriptio Traws-Safle (XSS)\nMewn achosion eraill, gall ymosodiad Traws-Safle Sgriptio (XSS) sgorio porwr cyfancwcis. Mae XSS yn broses beirianneg gymhleth, a gall wneud porwr yn haen dryloyw. O ganlyniad, mae angen i chi ffactoriomewn rhai nodweddion dylunio eich gwefan i'w ddiogelu yn erbyn XSS.\nAr gyfer unrhyw wefan e-fasnach, mae'n bwysig gwarchod eich safle yn erbyn hacks o'r fathfel yr ymosodiad Traws-Safle (XSS). Mae'r ymyrraeth hon yn ymosodiad chwistrellu cod ochr y cleient, sydd nid yn unig yn gwneud gwefan yn agored i niwed ondhefyd y defnyddiwr terfynol. Gall haciwr allu rhedeg sgript ar y gweinydd, a all eu gwneud yn cael mynediad i wybodaeth breifat. Rhai ffyrddi atal ymosodiad Sgriptio Traws-safle (XSS) ar y canllaw hwn. Gallwch chi allu gwneud eich gwefan yn ddiogel o'r XSSymosodiad a hefyd amddiffyn diogelwch eich cleientiaid yn erbyn hacwyr.


Eisteddfod Genedlaethol yn estyn Dwylo Dros y Môr | Eisteddfod Genedlaethol\nGyda thros 125,000 o bobl yn Awstralia yn sôn eu bod yn dod o gefndir Cymreig, mae’n naturiol bod diddordeb mawr yn ein traddodiadau a’n treftadaeth ar hyd a lled y wlad. Gyda hyn mewn golwg, ac fel ffordd o godi proffil a hybu diwylliant Cymraeg yn rhyngwladol, mae’r Eisteddfod Genedlaethol wedi datblygu partneriaeth newydd gyda’r Ŵyl Werin Geltaidd Genedlaethol yn Awstralia.\nAc mae’r bartneriaeth hon yn cael ei lansio drwy gywaith hyfryd rhwng un o gerddorion gwerin blaenaf Cymru, Angharad Jenkins (Calan, DnA, Pendevig) a Jenny M Thomas o’r band, Bush Gothic, sy’n ail-ddehongli caneuon gwerin fwyaf tywyll ac anghyfarwydd Awstralia, ynghyd ag ail-weithio caneuon cyfarwydd sydd eto’n gerddorol an-ffasiynol.\nBu Jenny ac Angharad yn cydweithio mewn pegynau gwahanol o’r byd yn ystod y cyfnod clo, gan rannu profiadau a chaneuon, wrth i Jenny ddysgu am ein cerddoriaeth ni yma yng Nghymru. Bu’r ddwy yn gweithio ar ddwy gân i gychwyn, I Fyw i Fôd, a Sosban Fach.\nMeddai Angharad, “Dros y misoedd diwethaf, rydw i a Jenny wedi bod yn dysgu, darganfod a rhannu straeon am ein gwledydd, ein hiaith a’n diwylliant. Wrth weithio ar syniadau, roedd rhaid i ni ddelio gyda’r gwahaniaeth amser, fy nghyfyngiadau technegol personol, ac wrth gwrs, y rheol iaith. Ry’n ni wedi treulio oriau yn trafod a rhannu syniadau ar Zoom, ac mae’n wych bod y caneuon yn cael eu cyhoeddi heddiw.”\nYchwanegodd Jenny, “Ar y cychwyn roedd y prosiect yn ymddangos yn amhosibl, ond roedd yn anhygoel. Doedd dim ffordd o wybod sut yr oedden ni’n mynd i gyflawni’r peth, ac roedd gennym ni gannoedd o syniadau gwahanol. Roedd fy nghalon yn neidio gyda’r syniad o gydweithio gyda fy nghyd-gerddorion, Chris a Dan, eto. Ry’n ni’n teimlo balchder gwirioneddol heddiw wrth i ni ryddhau’r caneuon ar draws y byd.”\nGyda theulu Jenny’n hanu o Lanelli, roedd hi wrth ei bodd yn cael cyfle i weithio ar gân gyda chysylltiad mor eiconig gyda’r dref â Sosban Fach, ac meddai Angharad, “Roedd e’n swnio’n naturiol i ni gyflwyno’r gân i’r grŵp. Efallai nad yw hi’n ddewis gwreiddiol iawn i gynulleidfa’r Eisteddfod, ond ro’n i’n ysu i weld sut byddai Bush Gothic yn trefnu’r gerddoriaeth ac yn ymdrin â’r gân.”\nBydd y caneuon yn cael eu rhyddhau ar Apple Music, Amazon, Spotify, Pandora, Deezer a Bandcamp, gyda phremiere byw ar sianel YouTube Bush Gothic am 11:00, ddydd Mawrth, 20 Hydref.\nCywaith Bush Gothic ac Angharad yw’r cyntaf mewn cyfres o brosiectau mae’r Eisteddfod a’r Ŵyl Werin Geltaidd Genedlaethol yn gobeithio’u cyflawni dros y blynyddoedd nesaf, ac meddai Trefnydd a Chyfarwyddwr Artistig yr Eisteddfod, Elen Elis, “Mae’r bartneriaeth hon yn rhan o’n strategaeth ryngwladol i sicrhau bod ein hiaith a’n diwylliant yn cael ei gydnabod ymysg y gorau at draws y byd. Ry’n ni wedi bod yn awyddus i ddatblygu prosiect sy’n rhoi llwyfan i gerddoriaeth draddodiadol mewn ffordd cwbl amgen ers tro byd, ac roedd y cyfnod clo yn gyfle perffaith i ni fynd ati i ddod ag Angharad a Jenny ynghyd, ond hynny o bell, wrth gwrs.\n“Mae’n bwysig ein bod ni’n datblygu cyfleoedd rhyngwladol ar gyfer artistiaid sy’n arfer perfformio gyda ni yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Ry’n ni am i bawb weld safon y cynnwys a’r cynnyrch sydd ar gael yma yng Nghymru. Mae’r bartneriaeth bwysig yma gyda’r Ŵyl Werin Geltaidd Genedlaethol yn Awstralia yn gyfle gwych i wneud hyn, ac ry’n ni’n edrych ymlaen at weithio ar nifer o brosiectau eraill ar y cyd gyda Una a’r tîm yn y dyfodol.”\nMae’r Ŵyl Werin Geltaidd Genedlaethol wedi bod yn creu cysylltiadau gyda gwledydd Celtaidd ers tro byd. Y bwriad yw creu cyfleoedd i artistiaid Celtaidd berfformio yn Awstralia, gan greu marchnad newydd ar gyfer eu cerddoriaeth, ac er bod hwn yn brosiect digidol ar y funud, mae’r cyfarwyddwr, Una McAlinden, yn hapus iawn gyda’r canlyniad.\nDywed, “Mae hon yn bartneriaeth mor awthentig, sy’n dod ag amrywiaeth gyfoethog, creadigrwydd, angerdd, ac yn fwyaf pwysig, cysylltiad dwfn gyda diwylliant, ynghyd. Yr union beth sydd ei angen i’n hysbrydoli ni a’n bodloni ni yn ystod y cyfnod anodd hwn ac ymhell i’r dyfodol.\n“Ry’n ni wedi mwynhau gweithio gyda’r artistiaid a chyda’r Eisteddfod Genedlaethol, ac mae’n wych ein bod ni’n rhannu’r un weledigaeth am bwysigrwydd partneriaethau er mwyn cysylltu diwylliannau a chynyddu cydweithio ar draws y byd. Mae’n hollbwysig ein bod ni’n gwarchod ein traddodiadau ac yn rhoi cyfle i artistiaid heddiw, ynghyd â chenedlaethau’r dyfodol roi’u stamp eu hunain ar ein diwylliant.”\nAm ragor o wybodaeth am yr Eisteddfod Genedlaethol, ewch i www.eisteddfod.cymru, ac i ddysgu mwy am yr Ŵyl Werin Geltaidd Genedlaethol, ewch i www.nationalcelticfestival.com.


£115.00 yr wythnos (ystafell sengl)\n£121.00 yr wythnos (ystafell sengl +)\n£168.00 yr wythnos (ystafell ddwbl)\nCytundeb 40 wythnos: Medi 2022 - Gorff 2023.\n(40 wythnos wedi eu rhannu dros 3 thaliad a dderbynnir Hyd/Ion/Ebrill)\nCytundeb Tymor 1: Medi 2022 - Ion 2023.\n(20 wythnos wedi ei dalu ar un taliad, un ar ei ben ei hun, yn cynnwys rhagdaliad)\nCytundeb Tymor 2: Chwef 2023 - Gorff 2023.\nRhagdaliad £250 i sicrhau eich ystafell i'w ddilyn gydag un o'r opsiynau cytundeb uchod.\nRhagdaliad £250 yn ofynnol i sicrhau eich ystafell yn daladwy drwy gyfrwng y system ddyrannu ar lein ar dderbyn cytundeb. ** SYLWER ** Y cerdyn rydych yn ei ddefnyddio i dalu'r rhagdaliad fydd y cerdyn y byddwn ni yn ei ddefnyddio i gymryd rhandaliadau taliad llety ohono.\n40 wythnos - balans yn daladwy drwy dri thaliad cylchol gyda cherdyn yn Hydref, Ionawr ac Ebrill.\nBydd holl ddyddiadau taliad llety yn cael eu gosod i gyd-fynd â phan dderbynnir benthyciadau myfyrwyr.\nTymor 1 neu 2, taliad llawn, un ar ei ben ei hun, pan fyddwch yn derbyn cynnig ystafell.\nOs bydd angen unrhyw wybodaeth arnoch ynghylch cymorth ariannol neu fenthyciadau myfyrwyr, e-bostiwch Cyllid Funding@glyndwr.ac.uk <mailto:Funding@glyndwr.ac.uk>\nOes gennych chi ystafelloedd hygyrch?\nOES- Nodwch ar eich cais bod angen un o'r ystafelloedd hyn arnoch.\nSut le yw Wrecsam?\nHon yw'r dref fwyaf yng Ngogledd Ddwyrain Cymru. Fe'n hamgylchynir gan safleoedd treftadaeth y byd gyda harddwch naturiol gwyllt ond, mae gennym hefyd fywyd nos gwych gyda chlybiau myfyrwyr fel ATIK a lleoliadau cerddoriaeth fyw - Central Station a'r Parish ac mae gennym gysylltiadau gwych â Gogledd Cymru, Lerpwl, Caer, Manceinion, a hyd yn oed Llundain.\nMae Wrecsam yn lle gwych ar gyfer siopa gydag enwau mawr megis Primark, River Island, Game, Topshop/Topman gyda llwythi o siopau bwyd hefyd - Nando’s, Burger king, McDonalds & Starbucks. Mae gennym adloniant dydd gyda sinema, ali fowlio, parc lleol hardd o fewn pellter cerdded i Bentref Myfyrwyr Wrecsam (WSV) - perffaith ar gyfer teithiau cerdded byr, barbeciw gyda chyfeillion neu ddim ond i gael peth awyr iach, ac ychydig ymhellach mae gennym drac beicio Llandegla, Zip World a mynyddoedd Eryri.\nPam ddylwn i aros ym Mhentref Myfyrwyr Wrecsam (WSV)?\nOs nad yw llety ar y campws yn ddigon o reswm (3 munud o gerdded i'r Brifysgol) - dyma rai manteision eraill\nMae'r holl ystafelloedd yn en-suite - sengl, sengl+ a dwbl\nCynhwysir yr holl filiau cyfleustodau - Dim costau cudd\nWIFI am ddim ac yn ddiderfyn\nCegin fawr, lle bwyta ac ardal lolfa gyda theledu - lle gwych i gymdeithasu\nMynediad i wasanaeth diogelwch safle 24/7\nMynediad i olchdy ar safle 24/7\nDigonedd o barcio AM DDIM\n10 munud o gerdded i archfarchnadoedd\n10 munud o gerdded i ganol y dref\n15 munud o gerdded i'r parc lleol\n5 munud o gerdded i Orsaf drên Ganolog Wrecsam\nAr gael i fyfyrwyr sy'n dychwelyd\nTeimlad gwych o gymuned\n3 munud o gerdded i undeb y myfyrwyr\nCefnogaeth i fywyd preswyl ar safle\nOes archfarchnadoedd o fewn pellter cerdded?\nOes, mae Sainsbury’s ac Aldi 10 munud o daith gerdded o WSV\nAlla i wneud cais am lety heb gadarnhad o le?\nGALLWCH - Rydym yn anfon cynigion ystafell allan ym mis Awst. Ond os hoffech ganfod llety arall neu os na lwyddwch i gael lle, anfonwch e-bost atom accommodation@glyndwr.ac.uk <mailto:accommodation@glyndwr.ac.uk> i roi gwybod i ni cyn gynted â phosib.\nSut ydw i yn cael llety?\nGwnewch gais - online accommodation application system\nAlla i nodi yr hyn rydw i'n ei ffafrio ar fy nghais?\nGALLWCH - Rydym yn gwneud ein gorau i hwyluso unrhyw ffafriaeth a nodwyd ar eich cais, er na allwn roi sicrwydd - (fflat yr un rhyw, fflat distaw, yn dysgu chwarae drymiau!) os nad yw'r hyn rydych yn ei ffafrio yn ffitio’r hyn a gynigir, gallwch nodi unrhyw bethau a ffefrir gennych o fewn yr adran nodiadau.\nAlla i newid yr hyn rydw i'n ei ffafrio?\nEfallai na fydd hi’n bosib i chi newid yr hyn a ffefrir gennych gan fod eich llety eisoes wedi ei glustnodi. Os nad yw wedi ei glustnodi hyd yma, fe geisiwn ni wneud hyn. Cysylltwch ar unwaith gydag enw eich dewis newydd.\nRydym yn gwneud ein gorau i gwrdd â'r hyn sy'n cael ffafrio ond ni allwn sicrhau hyn. Rydym hefyd angen cadarnhad ysgrifenedig gennych. Gall hyn gael ei e-bostio i accommodation@glyndwr.ac.uk.\nPryd fyddaf yn derbyn cynnig ystafell?\nI roi syniad i chi o'r amserlen ar gyfer y ceisiadau.\nMEHEFIN & GORFFENNAF\nCyhoeddi E-gytundebau - Mae gan fyfyrwyr 14 diwrnod i dderbyn a thalu eu taliad £250.\n** SYLWER ** Y cerdyn a ddefnyddir gennych i dalu'r rhagdaliad fydd y cerdyn y byddwn ni yn ei ddefnyddio i gymryd rhandaliadau taliad llety allan ohono.\nMyfyrwyr yn cadarnhau neilltuo ystafelloedd & dyddiadau cyrraedd ar-lein a'r cyfnod trwydded yn cychwyn.\nBeth ddylwn i ddod efo fi?\nPolisi yswiriant ar gyfer eich holl eiddo.\nTrwydded deledu (os ydych yn gwylio yn eich ystafell eich hun).\nYr hyn y dylech ddod gyda chi:\nLlestri personol, cyllyll a ffyrc, offer coginio, haearn a bwrdd smwddio os oes angen.\nLlieiniau llaw a bath personol, llieiniau sychu llestri cegin, cadachau llestri, hangeri cotiau, papur tŷ bach.\nDillad gwely, duvet a gobennydd- mae pecynnau gwelyau ar gael i'w prynu.\nCyflenwad o fwyd hyd nes y cewch chi gyfle i fynd i siopa.\nYr hyn rydym ni yn ei ddarparu:\nGwely a matres, cwpwrdd, desg, cadair a silffoedd.\nPopty, meicrodon, oergell, rhewgell a thegelli.\nAlla i newid fy llety?\nAllwn ni ddim ond ystyried symud ystafelloedd o fewn Pentref Wrecsam. (Cofiwch - fe fyddwch chi wedi arwyddo cytundeb cyfreithiol rwymol yn benodol ar gyfer eich ystafell am gyfnod wedi ei bennu).\nBeth os na fyddwch wedi cael unrhyw ohebiaeth gennym?\nOs na fyddwch wedi derbyn cytundeb ac rydych yn bryderus am eich lety, peidiwch ag oedi cyn cysylltu â ni drwy e-bostio accommodation@glyndwr.ac.uk.\nA fydd hi'n broblem os byddaf ar wyliau ym mis Medi?\nOs byddwch chi i ffwrdd o’ch cartref am fwy nag wythnos yn ystod dechrau Medi, gwiriwch eich e-bost wedi i chi ddychwelyd i edrych ar eich cytundeb.\nFyddwn ni ddim ond yn cadw cynnig ar gyfer llety yn agored am 14 diwrnod (yn hwyach os nad ydych yn byw yn y DU). Os na fyddwch wedi ymateb, fe gymerwn nad ydych eisiau'r cynnig a byddwn yn rhoi'r ystafell i fyfyriwr arall.\nAlla i ddod â'm teulu i aros?\nYn anffodus, nid yw ein neuaddau preswyl yn cynnwys llety sy'n addas ar gyfer teuluoedd, cyplau neu rieni myfyrwyr. Efallai y gall y tîm lletya eich helpu i ganfod llety lleol arall iddynt\nAlla i symud i ystafell arall?\nOs bydd ystafelloedd ar gael, gallwn eich symud i ystafell arall yn WSV, rydym yn codi £50 am lanhau. Allwn ni ddim ond ystyried ystafelloedd o fewn Pentref Wrecsam.\nSut i gysylltu â chi?\nE-bostiwch ni ar accommodation@glyndwr.ac.uk <mailto:accommodation@glundwr.ac.uk> neu ein ffonio Llun - Gwener 08.30 - 16.00 ar 01978293344


Dau safle yng Nghymru yn cyrraedd y rhestr fer ar gyfer Canolfannau Heathrow | LLYW.CYMRU\nDau safle yng Nghymru yn cyrraedd y rhestr fer ar gyfer Canolfannau Heathrow\nMae dau leoliad yng Nghymru wedi cyrraedd y rhestr fer i fod yn un o bedair Canolfan Logisteg oddi ar y safle ar gyfer Heathrow.\nMae APB (Associated British Ports), Caerdydd, a Tata Shotton ar y rhestr fer o 18 safle posibl – wedi'u dewis o 121 mynegiant o ddiddordeb o ledled y DU.\nMae'r Canolfannau Logisteg, a manteision adeiladu ac atgyfnerthu oddi ar y safle, wedi bod yn un o gonglfeini'r achos dros ehangu Heathrow. O'r dechrau un, mae'r maes awyr wedi ymrwymo i sicrhau bod y gwaith o ehangu Heathrow yn darparu manteision ar gyfer pob rhanbarth y DU.\nBydd defnyddio Canolfannau Logisteg ar gyfer gweithgynhyrchu ymlaen llaw ac oddi ar y safle yn helpu i rannu manteision ac etifeddiaeth y seilwaith cenedlaethol hwn rhwng gwledydd a rhanbarthau'r DU.\nMae dau leoliad yng Nghymru wedi cyrraedd y safon o restr hir o 65 – ymwelwyd â nhw yn rhan gyntaf 2018. Nawr bydd y safleoedd hyn sydd wedi cyrraedd y rhestr fer yn cael eu gwahodd i fod yn rhan o broses dendro ffurfiol, ac i wneud cais i gynnal un o bedair Canolfan Logisteg Heathrow.\n"Rwyf wrth fy modd bod dau safle yng Nghymru wedi cyrraedd y rhestr fer ar gyfer lleoliadau posibl i gynnal canolfannau logisteg, ac i ategu'r gwaith adeiladu fel rhan o'r rhaglen i ehangu Maes Awyr Heathrow. Mae Cymru yn cynnig lleoliad delfrydol ar gyfer y canolfannau logisteg, ac mae gan y ddau safle, yn Shotton ac yng Nghaerdydd, y gallu i ymateb i anghenion y rhaglen.\n"Mae gennyn ni hanes profedig yn y sectorau adeiladu a gweithgynhyrchu, cadwyn gyflenwi hygyrch a phrofiadol iawn a gweithlu medrus. Byddai canolfannau logisteg yng Nghymru yn dod â manteision enfawr i bobl a busnesau Cymru, gan greu swyddi a chyfleoedd yn y gadwyn gyflenwi, a hefyd yn gadael etifeddiaeth sgiliau ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.\n"Mae hyn yn cadarnhau'r dyheadau a gafodd eu nodi gan y maes awyr i gefnogi swyddi a chyfleoedd ar gyfer pobl leol ledled y DU, gan ddatblygu'r sgiliau newydd sydd eu hangen i adeiladu a rhedeg Heathrow yn y dyfodol drwy brentisiaethau newydd a chyfleoedd hyfforddi o fewn ei gadwyn cyflenwi.\n"Rwy'n edrych ymlaen at barhau ein gwaith gyda hyrwyddwyr y safle a thîm Heathrow yn ystod y broses ddethol hon."\nWrth siarad yng nghynhadledd flynyddol Siambrau Masnach Prydain, dywedodd Emma Gilthorpe, Cyfarwyddwr Gweithredol Heathrow ar gyfer Ehangu:\n"Mae ein cynlluniau ar gyfer ehangu'n mynd yn eu blaen yn gyflym, ac yn parhau i gael eu mireinio diolch i adborth gan amrediad o randdeiliaid. Mae Heathrow mor ymrwymedig ag erioed i greu cynllun sy'n darparu manteision ar gyfer pob cwr o'r DU. Mae canolfannau logisteg yn allweddol i wneud hynny. Bydd y dull arloesol hwn yn fwy costeffeithiol, effeithlon a chynaliadwy, gan helpu i ryddhau’r capasiti sydd ei angen yn fawr iawn yn gyflym ac mewn modd cyfrifol.\n"Mae canolfannau logisteg hefyd yn hanfodol i harneisio'r sgiliau a fydd eu hangen ar y DU ar ôl Brexit. Rydyn ni'n gweithio gyda phrosiectau seilwaith mawr eraill i weld a allen nhw hefyd fanteisio ar y canolfannau hyn, gan greu dyfodol llewyrchus ar gyfer sector adeiladu'r DU. Dyfodol lle rydyn ni'n gwneud gwell defnydd o dechnoleg newydd a thechnegau oddi ar y safle i rannu prosiectau mawr fel y prosiect ehangu hwn yn genedlaethol."\nDywedodd Bill Duckworth, rheolwr safle Tata Steel yn Shotton, Gogledd Cymru:\n"Rydyn ni'n wrth ein boddau bod ein safle yn Shotton wedi cyrraedd y rhestr fer i fod yn un o'r canolfannau logisteg sy'n rhan o brosiect ehangu Maes Awyr Heathrow. Byddai hyn yn rhoi cyfle delfrydol i weithio ochr yn ochr â Heathrow, dim fel canolfan yn unig, ond hefyd fel prif gyflenwr deunyddiau adeiladu hefyd.\n"Mae gennyn ni gysylltiadau ffyrdd a rheilffyrdd arbennig o dda, a chysylltiadau môr â gweddill y DU. Dyma'r union beth sydd ei angen ar y prosiect arloesol hwn. Yn bwysicaf oll, mae gennyn ni'r ffydd i weld yr effaith gallai hyn ei chael ar economïau Cymru ac ardal ehangach y Gogledd-orllewin."\nDywedodd Matthew Kennerley, Cyfarwyddwr ABP De Cymru:\n"Rydyn ni wrth ein boddau bod wedi cyrraedd y rhestr fer i ddatblygu un o bedair Canolfan Logisteg Heathrow oddi ar y safle. Mae ein safle o fewn porthladd yn cynnig cysylltiadau aml-ddull gwych yng nghanol Caerdydd, y brifddinas yn Ewrop sy'n tyfu gyflymaf. Fel perchennog a gweithredwr porthladd, mae gennyn ni brofiad helaeth o ddarparu cyfleusterau a gwasanaethau pwrpasol ar gyfer rhai o frandiau mwyaf blaengar y byd, ac rydyn ni'n credu bod De Cymru yn lleoliad delfrydol ar gyfer canolfan. Rydyn ni'n edrych ymlaen at barhau i weithio'n agos gyda Llywodraeth Cymru ac ein rhanddeiliaid eraill wrth inni gymryd rhan yn y broses dendro ffurfiol.


Llŷn - Ardal 13 Llannor a Boduan\nCofnodwyd siambr gladdu o’r cyfnod Neolithig ar fferm y Gromlech i’r de o’r Ffôr ac un arall ger Pont Pensarn ym mhen gogledd-ddwyreiniol Pwllheli (PRN 437, 438). Gwyddys am faen hir 500m i’r de-ddwyrain o Eglwys Carnguwch; un arall ym Mhencaenewydd ger afon Erch i’r gogledd o’r Ffôr ac un arall yn y Ffôr ei hun (PRN 1286, 1308, 1333). Gwyddys am ddau faen hir a oedd ar dir Tir Gwyn, 174m oddi wrth ei gilydd ar echelin gogledd-de (PRN 1553, 1534). Mae cysylltiadau angladdol eraill yn Nhir Gwyn sy’n berthnasol i’r Canol Oesoedd Cynnar. Ceir cofnod o dri chrug o’r Oes Efydd o fewn radiws o 25m ger ty Cefn Mine, 600m i’r gorllewin o afon Rhyd-hir. Gwyddys am fynwent gorfflosgi o’r un cyfnod fwy neu lai i’r de o Gefn Mine, 300m o’r crugiau (PRN 16620, 16621, 1167, 3650).\nGallai gwrthglawdd bychan, Castell Gwgan, tua 65m ar draws, fod yn lloc amddiffynnol o’r Oes Haearn ddiweddar mewn lleoliad uchel yn lleol, 160m o afon Erch, ger Pont Rhyd-goch (PRN 2256). Tan 2006 ychydig iawn a wyddid am anheddu yn y cyfnod cynhanesyddol diweddar yn yr ardal hon. Fodd bynnag, yn ystod y flwyddyn honno dangosodd archwiliadau o’r awyr, a gwblhawyd gan Gomisiwn Brenhinol Henebion Cymru, dri lloc ôl cnwd sy’n arwydd o anheddau amddiffynnol bychain yn y Ffôr, Efailnewydd a Phont Rhyd-hir. Yn dilyn y darganfyddiadau hyn cynhaliwyd arolwg geoffisegol gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd. Ym Mwlch y Ffordd Isa, 700m i’r gogledd-ddwyrain o’r Ffôr, nodwyd lloc crwn, 40m ar draws â chlawdd allanol anghymesur ar godiad tir bychan 60m uwchlaw’r seilnod ordnans yn union uwchben glan orllewinol afon Erch. Yng nghae’r Brenin Siôr yn Efailnewydd, ar ochr ddeheuol y pentref, dynodwyd lloc ffosog crwn, 35m ar draws, ar dir gwastad isel tua12m uwchlaw’r seilnod ordnans. Ym Mhont Rhyd-hir safai lloc deuglawdd, is-amlonglog 55m wrth 35m, ar lan ddwyreiniol afon Rhyd-hir, 170m i’r de o’r bont a’r sarn, 10m uwchlaw’r seilnod ordnans.\nMae dau loc arall wedi cael eu cofnodi ond heb gael eu harchwilio. Mae un yn ymddangos fel ôl cnwd cromlinog, yn Nhraian, rhwng Mathan Isaf a Chefn Mine, 50m uwchlaw’r seilnod ordnans. Mae’r llall, sy’n lloc unionlin, ym Mela, ger Moel y Penmaen, 80m uwchlaw’r seilnod ordnans. Mae’n bosibl bod y naill loc a’r llall yn cael eu defnyddio yn ystod y cyfnod cynhanesyddol diweddar neu’r cyfnod Brythonig-Rufeinig (PRN 1156, 4383).\nCofnodwyd aneddiadau cylchoedd cytiau i’r gogledd ac i’r dwyrain o Yoke House, ger Pwllheli ar godiad tir creigiog ar gyrion tir âr rhwng 60m ac 80m uwchlaw’r seilnod ordnans. Mae tri o’r aneddiadau hyn yn rhai cnewyllol ac mae llociau amlonglog o leiaf ddau o’r grwpiau hyn o gytiau’n awgrymu eu bod yn cael eu defnyddio yn y cyfnod Brythonig-Rufeinig (PRN 432, 433, 434, 435).\nCynrychiolir gweithgaredd o’r cyfnod canoloesol cynnar gan gysylltiadau angladdol a chrefyddol yn hytrach na thystiolaeth uniongyrchol o anheddu. Gwyddys am gerrig coffa arysgrifenedig yn dyddio o’r bumed neu’r chweched ganrif o Lanaelhaearn, Penprys a Llannor. Mae tair carreg erbyn hyn yn yr eglwys neu’r fynwent yn Llanaelhaearn. Darganfuwyd cofeb Aliortus (ALIORTUS ELMETIACO / HIC IACET) yn y 19eg ganrif mewn cae cyfagos o’r enw Gardd y Sant a oedd wedi cael ei gau yn ddiweddar er mwyn cael mwy o le i’r fynwent. Darganfuwyd ail garreg, cofeb i Melitus, wrth dorri bedd yn y fynwent. Mae’r ffaith fod un o’r cerrig wedi cael ei darganfod y tu allan i’r fynwent fel yr oedd bryd hynny, yn codi’r cwestiwn a oedd yno cyn i eglwys gael ei sefydlu ar y safle hwnnw ynteu a oedd y cyffin neu’r noddfa eglwysig wreiddiol yn fwy ar un adeg.\nYn Llannor cofnodwyd cofeb i Figulinus (FIGULINI FILI LOCULITI HIC IACIT = Yma y gorwedd Figulinus fab Loculitus) yn cael ei defnyddio fel cilbost i adwy’r fynwent yn y 19eg ganrif.\nYm Mhenprys darganfuwyd dau fedd ag ochrau cerrig yn nechrau’r 19eg ganrif, wrth ddymchwel bwthyn o’r enw Beudy’r Mynydd, ger Tir Gwyn. Roedd y beddau rhwng y ddau faen hir y cyfeiriwyd atynt eisoes ac roedd o leiaf un o’r beddau wedi ei osod ar aliniad gogledd-de, ar yr un llinell, mae’n siwr â’r ddau orthostat. Yn un o’r beddau roedd dwy garreg arysgrifenedig wedi eu hailddefnyddio fel llechfeini ochr. Roedd carreg arysgrifenedig arall wedi ei hailddefnyddio mewn lleoliad amhenodol yn y bedd arall. Yr arysgrifau ar y cofebau gwreiddiol oedd VENDESETLI (bedd VENDESETLUS = Gwynhoedl (o bosibl)) ac IOVENALI FILI ETERNI HIC IACIT (bedd Iovenalis, mab Eternus, yma y gorwedd). Yn yr ail fedd daethpwyd o hyd i gofeb a oedd wedi ei hailddefnyddio, sef cofeb Devorus (DEVORI HIC IACET). Ni allwn fod yn sicr bod y cerrig o’r bumed a’r chweched ganrif wedi eu lleoli yn agos at leoliad y beddi yn wreiddiol. Er hyn, mae’n debyg eu bod yn cynrychioli gwyr o statws uchel yn yr ardal.\nNi wyddom i sicrwydd beth yw gwreiddiau’r eglwysi sydd yn yr ardal gymeriad hon. Er hynny, roedd eglwys Llannor mewn bodolaeth erbyn diwedd y 13eg ganrif ac mae’n cael ei dynodi fel eglwys ym meddiant Clynnog erbyn canol y 14eg ganrif. Roedd eglwys Clynnog wedi bod yn eglwys glas ac, fel Llannor, roedd yn drefgordd eglwysig â phentrefannau dibynnol, Mae’n debyg bod gan Lannor wreiddiau clas hefyd. Roedd Abererch hefyd wedi bod yn gymuned glas. Yn Abererch, ym 1308, roedd gan Esgob Bangor 85 o denantiaid rhydd-ddaliadol (gweddill y claswyr).\nMae nifer o ffynhonnau sanctaidd yn yr ardal: Ffynnon Aelhaearn, Llanaelhaearn; Ffynnon Gwynedd i’r de o Lwyndyrys; Ffynnon Gadfarch, i’r de-ddwyrain o Bont Rhyd Goch a Ffynnon Cawrdaf, i’r gogledd-ddwyrain o Abererch. Roedd dewiniaeth yn cael ei hymarfer yn Ffynnon Gwynedd. Er ei bod beth pellter o eglwys y plwyf yn Abererch (3.3km) roedd dwr yn cael ei gario o’r ffynnon i’r eglwys ar gyfer bedyddiadau. Credid y gallai dwr o Ffynnon Cawrdaf wella pob clwyf. Dywedir bod Cawrdaf Sant a Chadfarch Sant yn ddau frawd (Jones 1954, 148). Mae’n bosibl bod presenoldeb ffynnon sanctaidd yn Llanaelhaearn wedi bod yn fodd i sefydlu eglwys yno (PRN 2232, 2254, 2255, 2262).\nAdeiladwyd mwnt castell a gwrthglawdd ger Moelypenmaen yn niwedd yr 11eg ganrif neu’r 12fed ganrif ond nid oes unrhyw gofnod pwy â’i hadeiladodd (PRN 1532). Roedd Penmaen Beuno ym Moelypenmaen yn bentrefan yn nhrefgordd Llannor yn nechrau’r 14eg ganrif.\nMae’r rhan fwyaf o’r ardal gymeriad hon ym mhlwyfi Llannor ac Abererch a chyn drefgorddau Llannor, Abererch a rhan o Lasfryn yn Eifionydd. Roedd y trefgorddau canoloesol hyn yn rhai mawr. Roedd tenantiaid Glasfryn yn rhydd-ddeiliaid yng ngwely Wyrion David. Roedd eu tirfeddianwyr wedi ymgartrefu yng Nglasfryn ei hun, Chwilog, Cadairelwa, Llecheiddion a Phenarth. Roedd pentrefannau Llannor yn ymestyn o Bodfaelion, uwchben Penprys yn y gogledd, i Benmaen Beuno a Bodegroes ger Pwllheli yn y de ac i’r arfordir ym Mhistyll a Bodeilas. Roedd Abererch, i’r gorllewin o afon Erch, yn cynnwys 85 o denantiaid rhydd-ddaliadol mewn dau wely ag oddeutu 720 acer o dir âr a 21 o denantiaid caeth.\nBodfel a Boduan\nYn rhan ddeheuol yr ardal gymeriad hon, yn ffinio â’r Gors Geirch, roedd dwy drefgordd seciwlar bwysig, sef Boduan a Bodfel. Roedd Boduan yn y 14eg ganrif yn drefgordd gaeth yn cynnwys tir demên y cyn Dywysog yng nghwmwd Dinllaen. Roedd Bodfel, gerllaw, yn drefgordd rydd yng nghwmwd Afloegion, ac roedd ganddi ei melin ei hun. Ym 1293, ddeng mlynedd ar ôl concwest Gwynedd, aseswyd gwerth asedau symudol y trefgorddau er mwyn codi arian ar gyfer ymgyrch Albanaidd Edward I. Canfuwyd un ar hugain o denantiaid ym Modfel, ag asedau symudol a oedd yn werth mwy na 15d, (gwerth dwy ddafad neu dwy neu dair crynnog o geirch). Gyda’i gilydd, roedd y trethdalwyr hyn, un ar hugain ohonynt, yn berchen ar 70 tarw, 117 buwch a 24 ceffyl. Roedd ganddynt hefyd ddefaid a 39 anifail gwedd ac roeddent yn malu ceirch a gwenith a rhywfaint o haidd.\nDaw teulu Bodfel i’r amlwg am y tro cyntaf yn y 1530au drwy John ap Madog ap Howell o Bennarth. Mae Leland yn disgrifio John fel yr un a oedd yn byw ym Modfel. Gwnaeth ei wyr, John Wyn ap Hugh, enw da i’w hun tra’n gwasanaethu John Dudley, Iarll Warwick a rhoddwyd Enlli a Chwrt, Aberdaron, yn rhodd iddo i gydnabod ei wasanaeth. Pechodd mab John Wyn, Hugh Gwyn, yn niwedd yr 16eg ganrif pan wrthwynebodd ymgais Robert Dudley, Iarll Caerlyr i atafaelu tiroedd yr honnid eu bod wedi cael eu llechfeddiannu yng nghoedwig Eryri. Ymgartrefodd ei frawd iau, Thomas Wynn, ym Moduan.\nRoedd gor-wyr Hugh, Cyrnol John Bodfel, yn cefnogi’r Piwritaniaid yn wreiddiol ar ddechrau’r Rhyfel Cartref ond yn fuan wedyn newidiodd i gefnogi’r Brenhinwyr. Roedd ei wraig, fodd bynnag, yn Biwritan pybyr, ac arweiniodd gwahaniaethau athronyddol na ellid dod i gyfaddawd arnynt yn y pen draw at werthu tiroedd Bodfel yn niwedd yr 17eg ganrif. Roedd ystadau Bodfel a Boduan yn cystadlu yn erbyn ei gilydd yn ystod yr 17eg ganrif. Bodfel oedd yn rhagori ar y dechrau ond erbyn diwedd yr 17eg ganrif a dechrau’r 18fed ganrif roedd Boduan ar y brig. Priododd Thomas Wynn o Foduan, gor-or-or-wyr John Wyn ap Hugh Bodfel â Frances Glynne, aeres Glynllifon. Crëwyd wyr Frances, Sir Thomas Wynn, yn Farwn Newborough cyntaf ym 1776.\nMae eglwys a chymuned hynafol yn Llanaelhaearn. Mae canol yr eglwys yn dyddio o’r 12fed ganrif, neu efallai’r 13eg ganrif, ac mae ffenestr o’r 14eg ganrif yn nhalcen dwyreiniol y gangell. Gwnaethpwyd llawer o waith ailadeiladu yn y pen dwyreiniol yn yr 16eg ganrif neu’r 17eg ganrif pan ychwanegwyd transeptau, i’r gogledd ac i’r de. Gosodwyd ffenestri o’r cyfnod hwn yn y pen gorllewinol ac ar ochr ddeheuol y gwaith cerrig cynnar bryd hynny. Yn niwedd y 19eg ganrif adnewyddwyd yr eglwys ac ymestynnwyd y gangell a oedd yn dyddio o’r 14eg ganrif.\nDatblygodd y Ffôr ar y groesffordd lle mae dwy ffordd dyrpeg a adeiladwyd ar ddechrau’r 19eg ganrif yn cyfarfod. Roedd llwybrau gogledd-de a gorllewin-dwyrain yn croesi ei gilydd cyn 1800 ond gwnaeth y ffyrdd tyrpeg wahaniaeth mawr. Erbyn 1840 roedd tafarn y ‘Four Crosses’, buarth stablau ac ychydig o dai ar gornel dde-ddwyreiniol y groesffordd. Roedd rhes o bedwar ty teras sylweddol ynghlwm wrth y dafarn ar ochr ddwyreiniol ffordd Pwllheli ac maent yn ddatblygiad o’r un cyfnod. Yn ystod ail hanner y 19eg ganrif roedd rhywfaint o lenwi wedi digwydd yn y gornel dde-ddwyreiniol, a allai fod wedi cynnwys rhes o ddeg ty teras deulawr llai ar ffordd Chwilog. Roedd mwy o ddatblygu wedi digwydd yng nghorneli gogledd-orllewinol a gogledd-ddwyreiniol y groesffordd, gan gynnwys adeiladu capel Methodistiaid Calfinaidd Ebenezer ar y groesffordd, gefail gerllaw a rhes o tua dwsin o dai ar ochr orllewinol ffyrdd Llanaelhaearn a Chwilog, ynghyd â thy tafarn a chapel arall (Capel Annibynwyr, Salem).\nErbyn heddiw mae’r datblygiad ochr ffordd gwreiddiol wedi ehangu i gymuned breswyl o faint cymedrol â ffyrdd yn arwain i ardaloedd cyflogaeth. Yn y 1830au mae’n bosibl bod dwsin o dai yn agos at dafarn y ‘Four Crosses’. Erbyn y 1880au, roedd y pentref wedi ehangu i tua 50 o dai, ynghyd â dau gapel, tafarn y ‘Four Crosses’, tafarn arall, gefail a swyddfa bost. Ar ddechrau’r 21ain ganrif mae yno 160 o dai, gan gynnwys siop leol, garej ochr ffordd, ffatri, warws, siop cyfarpar amaethyddol a dwy ysgol.\nRoedd Abererch yn bur sicr yn gymuned glas hynafol a oedd wedi dod yn un o ddaliadau Esgob Bangor erbyn dechrau’r 14eg ganrif. Roedd yno lawer o dir ond roedd canolbwynt y gymuned, yn ysbrydol, os nad yn ddaearyddol, ar droad afon Erch ger ei haber. Mae’r cofnod cyntaf am eglwys Cawrdaf Sant yn dyddio o’r 13eg ganrif. Mae rhan gynharaf yr eglwys bresennol ym mhen gorllewinol canol yr eglwys. Ychwanegwyd pedair cilfach arall at ganol yr eglwys yn niwedd y 15fed ganrif i’w hymestyn tua’r dwyrain ac yn ystod y ganrif ddilynol ychwanegwyd eil ogleddol a oedd yn cysylltu â chanol yr eglwys drwy arcêd o fwâu pedwar canolbwynt o’r 16eg ganrif. Mae’r to’n cynnwys ugain o gyplau trawstiau croes â chleddau bwaog a phwyslathau ar ogwydd. Mae’r saith cyntaf o ben gorllewinol canol yr eglwys yn dyddio o’r 14eg ganrif neu’r 15fed ganrif; mae’r gweddill yn dyddio o’r 16eg ganrif, ac yn gysylltiedig ag ehangu’r eglwys. Gosodwyd ffenestr fawr arddull sythlin o’r 16eg ganrif yn nhalcen dwyreiniol canol yr eglwys i oleuo’r gangell.\nYn y 1830au roedd Abererch yn cynnwys tua 30 i 40 o dai, wedi eu clystyru ym mhen gorllewinol y fynwent ac yn ymestyn ar hyd y brif stryd, ar ochr ogleddol y fynwent, o’r eglwys i Bont Abererch. Roedd melin wrth yr afon ar yr ochr orllewinol. Ychydig iawn o ehangu oedd wedi digwydd erbyn diwedd y 19eg ganrif. Roedd capel Methodistiaid Calfinaidd wedi ei adeiladu eisoes, ac ychwanegwyd capel Annibynwyr Ebenezer ym 1868, ger adwy orllewinol yr eglwys. Erbyn yr 21ain ganrif, fodd bynnag, mae 70 o dai wedi eu hychwanegu mewn ystadau dros y bont yn\nGer-y-Bont a Lôn Glen Elen; 20 arall ger yr hen felin yd a chwech yn Nhan yr Eglwys, ger y fynwent.\nMae eglwys Llannor yn fawr (Llannor = Llan Fawr), ond mae’n ymddangos bod y pentref wedi bod yn gymharol fach erioed. Arwyddocâd eglwys Llannor yw ei bod yn darparu symbol a chanolbwynt cyd-destunol yn y dirwedd i’w thenantiaid a’i heiddo mewn ardal eang yn y canol oesoedd er eu bod yn cael eu dal yn y pen draw gan eglwys Clynnog Fawr. Mewn geiriau eraill, dyma dirwedd daliadaeth eglwysig fel y’i gwelid o bersbectif cymunedau clas lled-fynachaidd.\nMae’r pentref yn glwstwr o amgylch yr eglwys. Mae’r eglwys wedi ei chysegru i’r Groes Sanctaidd, sy’n awgrymu o bosibl nad yw’r eglwys wedi bod yn gysylltiedig â Chlynnog erioed. Mae canol yr eglwys yn hir, ac nid oes rhaniad adeileddol i wahanu’r gangell. Mae’n debyg ei bod yn dyddio o’r 13eg ganrif. Ychwanegwyd twr yn y pen gorllewinol yn y 15fed ganrif neu’r 16eg ganrif.\nMae’r fynwent yn gromlinog. Mae ei hochr orllewinol a’i hochr ddeheuol ar ochr ffordd, ac mae croesffordd groesgam ar ei therfyn de-orllewinol. Yn y 1830au roedd tua 20 o dai yn y pentref, y rhan fwyaf ar ochr y ffordd ynghlwm wrth leiniau o erddi hir a chul. Nid oedd y pentref wedi tyfu prin ddim erbyn y 1880au. Erbyn heddiw mae tua 50 o dai yn y pentref, y rhan fwyaf o ganlyniad i ddatblygu ystâd dai fechan ar ochr ddwyreiniol y pentref ac i’r gogledd-orllewin o’r eglwys. Mae llawer o denementau dechrau’r 19eg ganrif, a oedd i’w gweld ar fap Arolwg y Degwm, wedi diflannu.\nMae Efailnewydd mewn lleoliad lle roedd hen lwybrau’n cydgyfarfod. Defnyddid y ffyrdd hyn gan borthmyn a oedd yn gyrru gwartheg o dde Llyn. Roedd ffyrdd y porthmyn yn mynd drwy Sarn, drwy Fotwnnog ac o Langian a Llanengan, gan groesi’r Gors Geirch yn Rhydyclafdy, neu heb fod ymhell oddi yno, i gyrraedd Efailnewydd. Yma, yn yr efail gellid pedoli’r gwartheg i arbed rhywfaint ar eu carnau ar y daith hir i farchnadoedd Lloegr.\nRoedd 16 neu 17 o dai yn Efailnewydd yn y 1830au, pob un bron i’r gorllewin o ffordd Pwllheli-Nefyn. Gellir adnabod y tenementau cynnar drwy’r lleiniau hir a chul sydd yng nghefn y tai. Mae’r tai teras deulawr o bobtu ffordd Rhydyclafdy yn dyddio o’r cyfnod Fictoraidd diweddarach. Mae bythynnod unllawr o’r 18fed ganrif neu ddechrau’r 19eg ganrif ar gornel ddeheuol y groesffordd, a rhai eraill ar yr ochr ogleddol. Saif hen dafarndy mawr y Farmer’s Arms gyferbyn â hwy, gan feddiannu’r gornel gyfan. Safai yno ar ei ben ei hun yn nechrau’r 19eg ganrif; mae tai diweddarach wedi eu hadeiladu yno erbyn heddiw. Erbyn chwarter olaf y 19eg ganrif roedd 24 o deuluoedd yn Efailnewydd; roedd pedwar adeilad heb neb yn byw ynddynt. Ar ddechrau’r 21ain ganrif mae tua 115 o dai yn Efailnewydd ac mae’r rhan fwyaf o’r datblygiad preswyl i’r de ac i’r dwyrain o’r pentref.\n• Tirwedd amaethyddol, yn cynnwys tir pori gan mwyaf erbyn hyn, gyda ffermydd gwasgaredig, ac afonydd a nentydd yn cael eu croesi gan bontydd cerrig.\n• Tirwedd o gaeau afreolaidd wedi eu diffinio gan gloddiau, a waliau cerrig ar dir uwch.\n• Tirwedd sy’n cael ei chroesi gan ffyrdd tyrpeg pwysig o ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau’r 19eg ganrif a arweiniodd at ddatblygu cymunedau ochr ffordd.\n• Pentrefi bychain â gwreiddiau Eglwysig hynafol.\n• Echelin o ddatblygiad tirwedd addurnol o Foduan i Bwllheli.\nMae’r ardal gymeriad hon yn isel, ac mae’n terfynu tua’r gogledd-orllewin â chodiad tir yr Eifl a’r cadwyn o fryniau a mynyddoedd igneaidd sy’n ymestyn i lawr i gyfeiriad Garn Boduan; ag afon Erch ar yr ochr ddwyreiniol wrth iddi ddilyn llwybr deheuol i’r môr ym Mhwllheli, ac â’r Gors Geirch i’r de-orllewin.\nMae cymeriad ffisegol y dirwedd yn cynnwys tir isel gan mwyaf, ychydig yn donnog a heb lawer o fryniau. Mae’r ardal yn gostwng yn raddol o 140m uwchlaw’r seilnod ordnans yn Llanaelhaearn yn y gogledd i 20m yn y Gors Geirch. Yr eithriad yw’r mewnwthiad igneaidd unig ym Moelypenmaen ar dir Boduan, sy’n codi i 150m. Mae nifer o nentydd yn llifo drwy’r ardal gan gario dwr o’r mynyddoedd a’r tir uwch yn y gogledd, a bwydo dwy afon fwy sy’n ymuno â’r môr ym Mhwllheli. Yr afonydd hyn yw afon Erch, sy’n ffurfio terfyn dwyreiniol yr ardal gymeriad hon, ac afon Rhyd-hir\nsy’n troelli drwy ganol yr ardal fwy neu lai. Mae’r ardal yn wlyb ac yn gorsiog mewn mannau ac mae arwyneb y dirwedd i’w weld yn frith lle mae tir a arferai gael ei groesi gan welyau afonydd ar un adeg wedi ei adennill. Mae’r tir cymharol wastad yn ffafriol i gyfathrebu ac mae dwy gyn ffordd dyrpeg yn rhedeg yn syth fwy neu lai ar draws yr ardal gymeriad hon. Mae nifer o bontydd pwysig o ddiwedd y 18fed ganrif a dechrau’r 19eg ganrif, megis Pont Bodfel a Phont Penprys, yn hwyluso cyfathrebu ac yn rhoi cymeriad i’r ardal.\nTirwedd amaethyddol sydd yma gan mwyaf, a thir pori’n bennaf. Mae’r caeau’n afreolaidd, ac wedi eu gwneud yn fwy yn aml o lociau bach cynharach ac, yn fwyaf arbennig, ond nid yn gyfan gwbl, ar ystâd Boduan, ar ffurf petryal. Ambell waith, mae cromlinau troellog a chaeau main yn dangos bod gerddi di-ffens mewn caeau âr yma ar un adeg.\nMae’r ffermydd yn wasgaredig ac nid oes trefi mawr yn yr ardal helaeth hon. Trafodwyd tarddiad y pentrefi, sy’n cynnwys Llanaelhaearn, y Ffôr, Llannor, Abererch ac Efailnewydd, yn yr adran hanes. Mae gan bob un ei gymeriad ei hun.\nMae’r eglwys, â’i chysylltiad â’r ffynnon sanctaidd a’i lleoliad dramatig ar odre un o gopaon yr Eifl, lle codwyd bryngaer Tre’r Ceiri, ynghyd â’r cysylltiad â henebion angladdol arysgrifenedig o’r bumed a’r chweched ganrif, yn rhoi cryn dipyn o gymeriad i’r dirwedd hon. Ganrifoedd yn ddiweddarach datblygodd cysylltiadau gwahanol wrth i’r ffordd dyrpeg ail-greu Llanaelhaearn fel pentref ochr ffordd ar un o’r llinellau cyfathrebu gorau yn Llyn yn niwedd y 18fed ganrif ac, ar y llaw arall, wrth i’r gymuned ddatblygu cysylltiad â’r chwareli arfordirol yn Nhrefor.\nMae’r Ffôr yn enghraifft ragorol o ddatblygiad ochr ffordd ar gyffordd dwy ffordd dyrpeg bwysig. Mae tafarn y ‘Four Crosses’, a adeiladwyd cyn 1840, a’r rhes o bedwar ty teras sylweddol sydd ynghlwm wrthi ar ochr ddwyreiniol ffordd Pwllheli yn ddatblygiad o’r un cyfnod. Mae’r cyntedd pilastr a phediment gwreiddiol i’w weld o hyd ar bob drws ond un. Mae’n ymddangos bod y ffenestri dalennog di-gorn gwreiddiol (12 cwarel, chwech uwchben chwech) wedi eu cadw ar ochr ogleddol y dafarn, sy’n cynnwys y talcen. Mae’r waliau allanol wedi eu rendro. Mae gan res o ddeg ty teras deulawr llai ar ffordd Chwilog waliau o gerrig rwbel lleol wedi eu gosod ar hap ac mae’n bosibl eu bod wedi eu hadeiladu yn lle’r adeiladau a oedd ger y dafarn ar yr ochr honno. Mae un o’r tai sydd ar ffordd Llanaelhaearn, heb enw yn ôl pob tebyg, yn ddeniadol iawn. Mae’n dyddio o ganol y ganrif ac mae ganddo fynedfa dalcen sy’n ymwthio allan ychydig a ffenestri dalennog di-gorn gwreiddiol.\nMae cryn dipyn o gymeriad yn perthyn i graidd y pentref o hyd er gwaetha’r gwaith addasu, adnewyddu ac adeiladu a welwyd yn ystod y ganrif ddiwethaf. Mae’r tai teras sydd o bobtu’r brif stryd yn dai deulawr. Mae llawer o’r tai teras hyn wedi eu rhestru gan eu bod yn dangos cymeriad y pentref ar ddechrau’r 19eg ganrif. Mae’r rhesi sydd ar ochr ddeheuol y ffordd nid nepell o’r bont wedi eu hadeiladu o gerrig chwarel wedi eu gosod mewn cyrsiau. Mae ffenestri a drysau modern wedi eu gosod yn y rhan fwyaf o’r agoriadau. Mae grwp o ddau fwthyn, ger yr ysgol bresennol, ar yr ochr ddwyreiniol, wedi eu hadeiladu o rwbel ar hap ac mae’r ffenestri dalennog di-gorn i’w gweld o hyd yn nifer o’r agoriadau. Mae ffermdy Ty Gwyn, yng nghanol y pentref, yn agos at derfyn gogledd-ddwyreiniol y fynwent yn ein hatgoffa o gyswllt amaethyddol Abererch. Mae’r ty, sy’n dyddio o ddiwedd y 18fed ganrif, yn dy deulawr, a chanddo ffenestri dormer ar y llawr cyntaf ac adeilad fferm unllawr mewn rhes ynghlwm wrtho. Mae’r waliau o rwbel ar hap ac mae ganddo do llechi sy’n defnyddio llechi bychain sy’n mynd yn llai tua’r grib. Ceir ffenestri sy’n llithro’n llorweddog ar y ddau lawr. Mae’r rhan fwyaf o dai’r ugeinfed ganrif yn dai isel tebyg i fyngalos, â ffenestri dormer. Mae’r rhain mewn gwrthgyferbyniad â’r tai teras deulawr traddodiadol sydd yn y pentref.\nMae Llannor, Abererch a Llanaelhaearn i gyd yn bentrefi bychain ag eglwysi hynafol yn graidd iddynt. Mae’n bosibl eu bod wedi bod yn gymunedau clas ar un adeg; roedd Abererch a Llannor yn gymunedau helaeth ac roedd llawer o dir yn perthyn i’r naill a’r llall. Gallai Llannor a Llanaelhaearn honni bod cofebau angladdol o’r bumed neu’r chweched ganrif a ddarganfuwyd yn agos at eu heglwysi perthynol yn cefnogi eu hynafiaeth.\nMae gan eglwys bresennol Abererch, yng nghanol y pentref, fanylion pensaernïol arwyddocaol iawn, yn fwyaf arbennig, yr arcêd o’r 16eg ganrif, yr ugain o gyplau to trawstiau croes a’r ffenestr sythlin o’r 16eg ganrif yn nhalcen dwyreiniol canol yr eglwys.\nMae Efailnewydd yn rhoi cymeriad hanesyddol i’r ardal dirwedd hon fel lleoliad gefail bwysig ar ochr ffordd lle’r oedd llwybrau porthmyn y 18fed ganrif a’r 19eg ganrif yn cydgyfarfod. Gellir adnabod tenementau cynnar o’r lleiniau hir a chul sydd yn eu cefnau. Mae bythynnod unllawr o’r 18fed ganrif neu ddechrau’r 19eg ganrif wedi goroesi mewn rhes ar gornel ddeheuol y groesffordd, a rhai eraill ar yr ochr ogleddol. Roedd y Farmer’s Arms, sy’n dyddio o ddechrau’r 19eg ganrif, yn sefyll ar ei ben ei hun ar un adeg, gan feddiannu cornel gyfan y groesffordd ar yr ochr ddwyreiniol, ac roedd yn nodwedd amlwg yn y pentref ar un adeg. Mae wedi ei adeiladu o rwbel lleol ar hap, wedi ei rendro ar ffasâd y stryd, ac mae ganddo ddau lawr ac atig.\nMae’r eiddo unigol sy’n rhoi cymeriad i’r dirwedd hon yn cynnwys:\nLlwyndyrys. Ffermdy deulawr o ddechrau’r 17eg ganrif yn agos at rannau uchaf afon Erch. Mae gan y ty gorn ymestynnol yn y talcen dwyreiniol ac mae nodweddion addurnol cynnar pwysig y tu mewn iddo. Mae’r waliau o rwbel lleol â chonglfeini mawr;\nPlas Gwyn, ger y Ffôr. Ty o’r 16eg ganrif â chyntedd croes, wedi ei ailfodelu yn gynnar yn yr 17eg ganrif â thalcenni grisiau brain a simneiau tal yn y waliau pen. Mae’r waliau o rwbel ar hap â chonglfeini anferth. Mae’r ffenestri’n ffenestri dalennog di-gorn o ddechrau’r 19eg ganrif;\nBodfel. Mae Bodfel yn dy anarferol sydd â’i wreiddiau yn yr 17eg ganrif. Cafodd ei adeiladu fel porthdy croesffurf a’i droi’n annedd gan ychwanegu grisiau allanol yn y cefn. Mae’n adeilad tri llawr ac atig ac mae gan y ffasâd blaen golofnau Dorig sy’n cynnal goruwchadail sy’n ffrâm i fynedfa fwaog lydan i’r drws presennol. Mae’r ffenestri’n dyddio o ddiwedd y 18fed ganrif neu ddechrau’r 19eg ganrif.\nMae gwaith plannu a dylunio ar ystadau Boduan, Bodfel a Bodegroes wedi creu echelin o dirwedd addurnol o Garn Boduan i Bwllheli. Ar ochr ogledd-ddwyreiniol Pwllheli, mae nifer o nodweddion ystâd fechan o’r 19eg ganrif i’w gweld yn Yoke House, gan gynnwys cwt dyfrgwn, a ddefnyddid i hyfforddi cwn hela, cartws, stabl a rhes o gerbytai.\nRhestrir y parciau a’r gerddi wedi eu dylunio y bernir eu bod wedi cyfrannu’n sylweddol at gymeriad tirwedd hanesyddol yr ardal hon yng Nghofrestr Cadw/ICOMOS ac maent yn cynnwys Glasfryn, Boduan a Bodegroes. Daw’r wybodaeth isod o’r cofnodion ar gyfer Boduan a Bodegroes yn y gofrestr.\nMae’r ty yn adeilad mawr, trillawr a leolir yn agos i big ei driongl o dir. Mae’n wynebu’r de, gan edrych dros lawntiau ac ar hyd y rhodfa goed sy’n cysgodi’r brif lôn. Mae’r lôn yn ymestyn o borthdy bron iawn i’r de o’r ty gan ddilyn trywydd sy’n troelli’n raddol i gyrraedd y ty ar yr ochr orllewinol. Mae’r rhan fwyaf o’r hyn sydd i’w weld yn dyddio o ddiwedd y 19eg ganrif, ond mae cnewyllyn ty hyn (1736) yno hefyd. Mae’r bloc stablau yn dyddio o 1850. Ehangwyd y ty yn niwedd y 19eg ganrif gan yr Anrhydeddus F. G. Wynn, a etifeddodd Foduan a Glynllifon. Adferwyd y ty yn ddiweddar, ac mae wedi’i rendro a’i baentio’n wyn. Mae deial haul uwchben y brif fynedfa, wedi’i ddyddio 1898, a dyddir y colofnau dwr glaw, pob un â’r llythrennau blaen FGW arnynt, rhwng 1892 a 1909. Disgrifiwyd Boduan gan Hyde Hall, a ysgrifennai ym 1810, fel ‘a building of small pretension’, a hwn mae’n debyg oedd ty 1736.\nMae rhes ddeheuol o adeiladau, a arferai fod yn gerbytai, wedi eu rendro a’u paentio i gydweddu â’r ty, ac mae iddynt ffenestri tebyg. Llenwyd y pyrth bwaog mawr ar ochr yr iard a gosodwyd drysau a ffenestri cyffredin yn eu lle, ac mae’r man hwn yn amlwg yn estyniad o’r ty bellach. Saif capel mawr gyferbyn â’r bloc stablau, i’r gorllewin, ac mae ei arddull yn debyg. Fe’i hadeiladwyd rhwng 1889 a 1918 ac mae bellach wedi’i addasu’n dy.\nAmgaewyd yr iard gefn â waliau castellog, a thrwy’r rhain mae dwy fynedfa fwaog fawr â giatiau haearn, yn y cefn (gogledd) a’r blaen (de).\nMae’n debyg bod y parc wedi cael ei gynllunio’n gyntaf pan adeiladwyd ty’r ddeunawfed ganrif (1736) ond mae llawer o newidiadau wedi eu gwneud. Ar fap Arolwg Ordnans 1889 gwelir parc anferth yn ymestyn ar bob ochr i’r ty, â chadwynau o blanhigfeydd o’i gwmpas, coed unigol yma ac acw a rhesi o goed ar hyd ffiniau’r caeau. Erbyn y cyfnod arolygu ar gyfer map 1918, roedd llawer o hyn eisoes wedi diflannu, gan gynnwys rhai o’r planhigfeydd. Rhan ddwyreiniol yr ardd, sy’n cynnwys y nant, yw’r rhan isaf, ac mae yno dri phwll pysgod mawr, pob un â phontydd addurnol a llwybrau ar hyd yr ymylon. Mae pwll mwy ffurfiol â rhaeadr, ychydig i’r gorllewin o’r brif nant. Mae adeilad diddorol i’w weld yn y man lle mae’r ddwy ardd yn cyfarfod. Mae’n adeilad bychan, deulawr, wythonglog, wedi ei adeiladu â cherrig, a chanddo do llechi a simnai ganolog, ynghyd â cheiliog y gwynt. Hwn mae’n debyg oedd bwthyn y garddwr.\nLleolir Bodegroes ar dir gwastad ychydig i’r gogledd-orllewin o Bwllheli, nid nepell o’r arfordir ac mewn ardal â hinsawdd ffafriol. Adeiladwyd y ty ym 1780, gan ymgorffori rhan o dy cynharach o bosibl, a dyma’r cyntaf o dri thy yn Llyn y credir iddynt gael eu cynllunio gan Joseph Broomfield. Fel y ddau dy arall, sef Broom Hall a Nanhoron, mae ganddo feranda ar bileri haearn ar hyd wyneb yr ardd, gan ddod yn ôl i fyny’r ochrau, a lôn nad yw’n arwain yn uniongyrchol at wyneb blaen y ty, ond sy’n dod ato o’r ochr ogledd-ddwyreiniol yn lle hynny. Mae’r porthdy wedi ei leoli rhwng lôn y fferm i’r gorllewin a lôn y ty i’r dwyrain.\nMae’r ty wedi’i rendro a’i baentio’n wyn ac mae iddo ddau lawr ac atigau. Nid yw’r ffasâd cymesurol mor foel â ffasâd tai eraill Broomfield; mae gan bob ffenestr ar y llawr cyntaf bedimentau crymion, ac mae ffenestri’r llawr isaf i gyd yn faint llawn. Mae’r pileri haearn sy’n cynnal y feranda’n cynnwys grwp o bedwar piler tenau iawn wedi’u gwasgu at ei gilydd.\nYn ysgrifennu tua 1813, disgrifiodd Hyde Hall y ty fel eiddo’n perthyn i wr o’r enw Mr Griffiths, William Griffith (1748-1816) yn ôl pob tebyg, ac iddo ef yr adeiladwyd y ty yn ddiamau. Ar yr adeg hon roedd coed ‘amddiffynnol’ o gwmpas y ty eisoes, ond cafwyd sôn gan Hyde Hall am blannu a ffensio newydd hefyd.\nMae’r llyn, i’r gogledd-orllewin o’r ardd lysiau, yn fychan ac mae rhan ohono’n llawn llaid, ag ynys wneud yn y pen gogledd-ddwyreiniol. Mae perllan, ar ochr dde-orllewinol yr ardd lysiau, wedi tyfu’n hollol wyllt ag isdyfiant trwchus iawn. Mae lawnt wastad i’r de-orllewin o’r ty, ac oddi yma y ceir y fista i lawr y rhodfa. Ffosglawdd yw ffin ddeheuol yr ardd, o bobtu rhodfa ffawydd sy’n arwain at y ty. Gwelir y ty gwydr hir, â bondo crwm, am y tro cyntaf ar fap Arolwg Ordnans 25 modfedd 1917, ond nid felly yn achos y boelerdy cerrig bach, y tu allan i’r wal dde-ddwyreiniol yn y gornel ddwyreiniol. Mae llawer o’r gwydr yn y ty gwydr o hyd, ac mae pibelli gwresogi yno a pheiriannau’r system wyntyllu.\nAr un adeg roedd y parc o amgylch y ty a’r ardd yn weddol eang ac fe’i cynlluniwyd pan adeiladwyd y ty yn ôl pob tebyg. Mae cyfeiriad Hyde Hall at ‘new planting and fencing’ ym mlynyddoedd cynnar y 19eg ganrif yn awgrymu bod gwaith yn dal i gael ei wneud yr adeg honno, ond roedd y cynllun yn gyfan erbyn 1836. Er bod llawer o’r planhigfeydd a rhai o goed y parcdir wedi goroesi, fel llawer o’r wal derfyn, mae gan yr ardal hon bellach gymeriad a golwg ffermdir yn hytrach na pharcdir.


Gorsafoedd Pleidleisio | merthyr.gov.uk | Merthyr Tydfil County Borough Council\nCyngor » Pleidleisio ac Etholiadau » Sut i Bleidleisio » Gorsafoedd Pleidleisio\nMae’r rhan fwyaf o bobl yn dewis pleidleisio mewn gorsaf bleidleisio. Fodd bynnag, os nad ydych yn gallu myn i'r orsaf bleidleisio yn bersonol ar ddiwrnod yr etholiad, gallwch wneud cais i bleidleisio drwy'r post neu drwy ddirprwy (lle mae rhywun arall yn pleidleisio ar eich rhan).\nTua thair i bedair wythnos cyn etholiad, byddwch yn derbyn cerdyn pleidleisio trwy’r post. Ar y cerdyn hwn bydd manylion pryd, lle a sut i bleidleisio. Os yw’n haws, gallwch fynd â’r cerdyn hwn gyda chi pan fyddwch yn pleidleisio er y gallwch bleidleisio hebddo.\nYn yr orsaf bleidleisio bydd y Clerc Pleidleisio yn gofyn i chi ar lafar am eich enw a’ch cyfeiriad. Bydd y cadarnhad llafar hwn yn brawf mai chi yw pwy rydych yn dweud ydych chi. Mae rhoi gwybodaeth ffug yn drosedd a gallai hynny arwain at gael eich erlyn.\nYna, byddwch yn derbyn papur pleidleisio a fydd yn dweud faint o ymgeiswyr y gallwch bleidleisio drostynt. Ewch â’r papur pleidleisio i’r blwch pleidleisio a rhoi croes wrth yr ymgeisydd neu’r ymgeiswyr yr ydych am bleidleisio drostynt.\nPeidiwch ag ysgrifennu unrhyw beth arall ar y papur neu bydd perygl na fydd eich pleidlais yn cael ei gyfrif. Plygwch y papur pleidleisio i guddio eich pleidlais, dangoswch y papur wedi'i blygu i’r clerc a'i roi yn y bocs pleidleisio. Nid oes yn rhaid i chi ddweud wrth unrhyw un am bwy yr ydych wedi pleidleisio.\nDod o hyd i'ch gorsaf bleidleisio leol


Dull newydd o reoleiddio’r gwaith o reoli adnoddau naturiol? Llywodraeth Cymru yn gofyn am sylwadau. – PIGION\nAr 21 Mehefin, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ymgynghoriad: Bwrw ymlaen â rheoli adnoddau naturiol Cymru yn gynaliadwy, sy'n cynnig newidiadau sylweddol i nifer o fframweithiau rheoli amgylcheddol. Daw hyn ar adeg pan fo rhanddeiliaid amgylcheddol yn disgwyl yn eiddgar am Bolisi Adnoddau Naturiol Llywodraeth Cymru, sydd wedi methu â chwrdd â'r terfyn amser 31 Mawrth o dan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Disgwylir i'r Polisi Adnoddau Naturiol nodi blaenoriaethau Llywodraeth Cymru ar gyfer rheoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy. Mae hyn yn esgor ar y cwestiwn - sut y mae'r ymgynghoriad newydd hwn, a oedd yn annisgwyl gan nifer, am ffitio â'r Polisi Adnoddau Naturiol?\nMae Llywodraeth Cymru yn gofyn am sylwadau ar 56 o gynigion sy’n cwmpasu ystod eang o feysydd polisi, gan gynnwys coedwigaeth, tirweddau dynodedig, mynediad i’r awyr agored gan gynnwys yr arfordir a dyfroedd mewndirol, y môr a physgodfeydd, dŵr, gwastraff, rheoli tir, amaethyddiaeth a rheoli maglau. Disgwylir i’r ymgynghoriad fod o gymorth wrth benderfynu a oes angen deddfwriaeth newydd yng Nghymru ai peidio.\nNod trosfwaol datganedig y newidiadau arfaethedig yw darparu fframwaith rheoleiddio sy’n gwella’r gwaith o reoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy. Mae Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 yn diffinio’r gwaith o reoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy fel defnyddio adnoddau naturiol mewn ffordd, ac ar raddfa, sy’n cadw ac sy’n gwella gwydnwch ecosystemau a’r buddion a ddaw yn eu sgil. Mae’r dull gweithredu hwn â’r amcan o gyflawni’r 7 nod llesiant a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.\nMae’r ymgynghoriad yn cael ei ystyried yng nghyd-destun canfyddiadau Cyfoeth Naturiol Cymru yn ei adroddiad cychwynnol ar gyflwr adnoddau naturiol. Mae’r asesiad hwn, a gyhoeddwyd ym mis Medi 2016, yn pwysleisio nad oes un cynefin yng Nghymru yn gwbl wydn, ac nad yw gwerth llawn adnoddau naturiol ac ecosystemau yn cael eu hystyried yn iawn wrth wneud penderfyniadau.\nÂ Brexit ar y gorwel, mae Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig yn nodi yn ei rhagair i’r ymgynghoriad bod diwygio’r fframwaith rheoleiddio bresennol yn angenrheidiol i sicrhau y gall Cymru wynebu’r heriau a’r cyfleoedd wrth symud ymlaen. Fodd bynnag, wrth ragweld nifer sylweddol o gyfreithiau ar y ffordd i’r Cynulliad wrth i broses Brexit fynd rhagddi, a fydd capasiti ac awydd am y newidiadau deddfwriaethol arfaethedig a nodir yn ychwanegol yn yr ymgynghoriad hwn? At hynny, pa adnoddau a ddefnyddir ar gyfer y pwerau newydd?\nMae ystod eang o gynigion, â llawer ohonynt yn amcanu i alinio deddfwriaeth a pholisïau presennol â’r cysyniad o reoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy.\nMae ambell enghraifft o’r newidiadau deddfwriaeth a chynigion polisi yn cynnwys:\nAtebion yn seiliedig ar natur – datblygu a rheoli coedwigoedd a gorlifdiroedd Cymru er mwyn lleihau’r effeithiau gwael a ddaw yn sgil glaw trwm eithriadol, plannu coed i wella ansawdd yr aer a thoeau gwyrdd ar gyfer insiwleiddio. Archwilir y modd o gyflawni’r atebion hyn yn yr ymgynghoriad gan awgrymu dulliau’n seiliedig ar y farchnad, gan gynnwys taliadau ar gyfer gwasanaethau ecosystemau;\nCoedwigaeth – ehangu pŵer Cyfoeth Naturiol Cymru i ddirprwyo ei swyddogaethau o ran rheoli coedwigoedd i eraill (e.e. cymunedau lleol). Cynigir dulliau newydd o reoleiddio trwyddedau cwympo coed ynghyd â mesurau diogelwch newydd ar gyfer coed hynafol;\nTirweddau dynodedig – sefydlu perthynas ffurfiol rhwng nodweddion arbennig ardal ddynodedig – megis bioamrywiaeth neu etifeddiaeth ddiwylliannol – ac unrhyw bartneriaethau, pwerau a pholisïau newydd. Mae’n cynnig dull wedi’i arwain gan gymunedau o ran dynodi ardaloedd;\nY môr a physgodfeydd – rhoi pwerau newydd i Weinidogion Cymru i lunio cynlluniau morol rhanbarthol drwy ddiwygio Deddf y Môr a Mynediad i’r Arfordir 2009. Cyflwyno cyfundrefn drwyddedu dyframaeth. Ehangu’r cynllun Cofrestru Prynwyr a Gwerthwyr i gynnwys pysgod cregyn;\nMynediad i’r tu allan (cefn gwlad, dyfrffyrdd mewndirol ac arfordiroedd) – gwella gwerth atyniadol drwy gael ystod ehangach o weithgareddau ac ardaloedd y gellir cael mynediad atynt. Ehangu pwerau Cyfoeth Naturiol Cymru o ran mynediad at ddyfroedd mewndirol. Gofyniad i awdurdodau lleol ac awdurdodau’r Parc Cenedlaethol ddatblygu cynlluniau mynediad integredig. Datblygu cod statudol ar gyfer mynediad;\nDyfroedd – wrth dynnu dŵr, diwygio’r gyfundrefn drwyddedu bresennol i sefydlu sail gyffredin, deg ar gyfer yr holl dynnwyr dŵr a’i gynnwys yn fframwaith y rheoliadau trwyddedu amgylcheddol; a\nGwastraff – rhoi pwerau newydd i awdurdodau lleol i osod hysbysiadau cosb penodedig ar berchnogion tai sy’n methu â chydymffurfio â rheolau gwastraff, yn hytrach nag erlyn drwy’r llysoedd.\nDaw’r ymgynghoriad i ben ar 13 Medi 2017. Mae’n debygol y bydd nifer o randdeiliaid yn gofyn sut y bydd canlyniad yr ymgynghoriad hwn yn berthnasol i’r Polisi Adnoddau Naturiol a Chynllun Morol Cenedlaethol Cymru, y Cynllun Adfer Natur, datblygiad Cyfoeth Naturiol Cymru yn y dyfodol o ran Datganiadau Ardaloedd, yr adolygiad diweddar Tirweddau Dyfodol: Cyflawni dros Gymru, a nifer o bolisïau, cynlluniau a phwerau eraill.\nLlun gan Sean Evans\nMae’r erthygl hon hefyd ar gael fel dogfen PDF i’w hargraffu: Dull newydd o reoleiddio’r gwaith o reoli adnoddau naturiol? Llywodraeth Cymru yn gofyn am sylwadau. (PDF, 183KB)\nPrevious Entry Estyn am y sêr: Rhwydwaith Seren a cheisiadau i brifysgolion Rhydychen a Chaergrawnt o Gymru\nNext Entry Cyhoeddiad Newydd: Bil yr Undebau Llafur (Cymru) – Crynodeb o’r newidiadau yng Ngham 2


Recriwtio mwy o dditetctifs mewn ad-drefnu mawr i ddelio gyda throseddau newydd - Newyddion ac Apeliadau - Heddlu Gogledd Cymru\nRecriwtio mwy o dditetctifs mewn ad-drefnu mawr i ddelio gyda throseddau newydd\nDydd Mawrth 04 Rhag 2018\nMae 30 o dditectifs yn cael eu recriwtio gan Heddlu Gogledd Cymru er mwyn mynd i’r afael â’r cynnydd mawr mewn troseddau newydd fel troseddau seiber a cham-fanteisio ar blant a phobl ifanc sy’n agored i niwed gan gangiau cyffuriau.\nMae’r symudiad yn rhan o ad-drefnu enfawr mewn plismona rheng flaen i dargedu adnoddau yn fwy effeithiol yn unol â Chynllun Heddlu a Throsedd Comisiynydd Heddlu a Throsedd Gogledd Cymru Arfon Jones sydd wedi blaenoriaethu “lleihau niwed ac amddiffyn plant ac oedolion bregus”.\nMae’r ad-drefnu yn un o’r mwyaf a welwyd erioed yn Heddlu Gogledd Cymru ac amlinellwyd y manylion i Banel Heddlu a Throsedd Gogledd Cymru yn eu cyfarfod yng Nghonwy heddiw (dydd Llun, Rhagfyr 3).\nCafodd y Rhaglen Gwella Gweithredu ei harwain gan dîm dan arweiniad y Prif Uwcharolygydd Alex Goss a roddodd gyflwyniad i’r cyfarfod.\nMae’r newidiadau’n cael eu cyflwyno yn wyneb y gwerth £30 miliwn o doriadau llym a wnaed i gyllideb Heddlu Gogledd Cymru ers 2010, gyda disgwyl y bydd angen gwneud £3.25 miliwn o arbedion pellach y flwyddyn nesaf.\nYn ôl y Prif Uwcharolygydd Goss, y nod yw gwneud y defnydd gorau posibl o “adnoddau cyfyngedig” yr heddlu wrth ymateb i’r heriau newydd difrifol hyn.\nMaent yn cynnwys camfanteisio’n rhywiol ar blant, caethwasiaeth fodern, cam-drin yn y cartref, seiber-droseddau, trosedd difrifol a chyfundrefnol, a bygythiad cynyddol Llinellau Sirol lle mae pobl ifanc yn cael eu gorfodi a’u bygwth â thrais i gymryd rhan mewn gweithgareddau anghyfreithlon ar draws y rhanbarth.\nWrth gynyddu gallu ymchwiliol yr heddlu, dywedodd hefyd eu bod yn cydymffurfio ag argymhelliad Arolygiaeth Heddlu Ei Mawrhydi a’r Gwasanaeth Tân ac Achub a nododd yr angen i’w gryfhau.\nO ganlyniad, bydd 12 o dditectifs ychwanegol ynghyd â 12 o staff cymorth ychwanegol yn cael eu cyflogi.\nBydd hyfforddiant ychwanegol ar gael i staff cefnogi er mwyn iddynt allu ymdopi ag ymchwiliadau mwy cymhleth.\nBydd yr ailstrwythuro hefyd yn golygu symud i adolygu’r patrwm shifftiau presennol er mwyn sicrhau bod mwy o swyddogion a rhingylliaid yn cael eu defnyddio ar y rheng flaen ar unrhyw adeg benodol.\nDywedodd y Prif Uwcharolygydd Goss: “Mae nifer o ffynonellau gwybodaeth wedi amlygu bod lefel cyfredol y galw ar ein hadnoddau ditectif gyda’r uchaf erioed.\n“Mae’r newid yn natur troseddu o ran cwmpas a chymhlethdod, ynghyd â’r hinsawdd economaidd bresennol, wedi creu tensiynau aruthrol yn ein gallu i ymateb i aelodau mwyaf bregus ein cymunedau.\n“Mae nifer y troseddau sy’n ymwneud â dioddefwyr diamddiffyn a throseddwyr treisgar trefnedig wedi tyfu ar gyfradd gyflymach na throseddau llai cymhleth.\n“O ganlyniad, mae’r pwysau ar ein ditectifs wedi cynyddu ac mae’r galw bellach yn fwy na’r gallu i’w ddiwallu - ac mae’r duedd hon yn mynd i barhau.\n“Mae’r gofynion a achosir gan seiber droseddu a bygythiad Llinellau Sirol yn parhau i dyfu.\n“Ar yr un pryd, mae’r Asiantaeth Troseddu Genedlaethol yn rhagweld y bydd cynnydd o 80 y cant mewn achosion sy’n ymwneud â delweddau anweddus o blant bob blwyddyn am y tair blynedd nesaf.\n“Er mwyn cyfarfod â’r sialensiau hyn, rydym yn buddsoddi mewn galluogi ein timau plismona i ddatrys problemau yn eu cymunedau.\n“Y nod yw cefnogi ein timau plismona yn y gymdogaeth i ddelio â materion yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach, a lle bo hynny’n bosib, atal pethau cyn iddynt waethygu.\n“Mae hyn yn ymwneud â buddsoddi yn ein rheng flaen, proffesiynoli ein rheng flaen a sicrhau ein bod yn addas ar gyfer y dyfodol - ond yr allwedd go iawn yw’r buddsoddiad yn ein hadnoddau ymchwilio i ddarparu’r gwasanaeth heddlu gorau posibl i bobl sy’n agored i niwed ar draws yr ardal.”\nCroesawyd y newidiadau gan y Comisiynydd Jones, sy’n gyn arolygydd heddlu ei hun, a ychwanegodd ei bod yn hollbwysig bod yr heddlu yn “addas i’r diben” ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain.\nDywedodd: “Hoffwn ganmol y Prif Uwcharolygydd Goss a’i dîm am lunio cynllun rhagorol er mwyn i ni ganolbwyntio ein hymdrechion unwaith eto yn y ffordd fwyaf effeithlon ac effeithiol er mwyn sicrhau bod Gogledd Cymru yn parhau i fod yn un o’r mannau mwyaf diogel i weithio, ymweld a byw ynddi.\n“Mae natur y plismona wedi newid yn sylweddol ac rydym yn wynebu heriau newydd a chynyddol felly mae’n rhaid i’r heddlu esblygu ac addasu yn unol â hynny. Nid yw parhau i wneud pethau yn yr un ffordd yn opsiwn.”\n“Mae ein Prif Gwnstabl newydd, Carl Foulkes, yn hyrwyddwr plismona ataliol ac rwy’n cefnogi ei ymagwedd yn fawr.”\n“Gyda hynny mewn golwg, bydd y Rhaglen Gwella Gweithredu yn sicrhau bod yr heddlu yn targedu plismona mannau problemus. Mae arnom angen patrolau heddlu sy’n rhoi gwerth am arian yn hytrach na phatrolau gwastrafflyd, gan ddefnyddio plismona clyfar er mwyn canolbwyntio adnoddau ar y mannau lle mae eu hangen fwyaf. Y ffactor arall sy’n gyrru’r newidiadau yw’r toriadau ariannol llym iawn o £30 miliwn rydym wedi eu dioddef ers 2010.”\n“Y flwyddyn nesaf, mae’n rhaid i ni ddod o hyd i arbedion ychwanegol o £3.25 miliwn sy’n golygu ein bod yn gorfod gwneud mwy gyda llai o arian.”\n“Rydym hefyd yn wynebu’r posibilrwydd o ergyd driphlyg sydd y tu hwnt i’n rheolaeth - chwyddiant cyflogau, chwyddiant prisiau a’r ffrwydrad a ragwelir yng nghost pensiynau. Mae’n golygu y bydd angen i ni wneud rhai penderfyniadau pwysig, yn enwedig wrth bennu lefel y dreth gyngor neu braesept yr heddlu.\n“Rwy’n cychwyn ar broses ymgynghori i fesur barn pobl yng ngogledd Cymru ac mae’n amlwg o’n cyfrifiadau y bydd angen cynnydd o chwech y cant os yw'r gyllideb yn aros yr un fath, neu mi fyddai’n rhaid i ni wneud toriadau fydd hyd yn oed yn fwy llym.”\nDywedodd y Dirprwy Brif Gwnstabl Richard Debicki: “Mae Heddlu Gogledd Cymru wedi cychwyn ar raglen bwysig o newid i sicrhau ein bod ni’n gallu parhau i gyflenwi gwasanaethau da iawn i’r cyhoedd a chadw’r cyhoedd yn ddiogel.\n“Fel rhan o’r ailstrwythuro, rydym hefyd yn dod â datblygiadau newydd arloesol fel atebion digidol er mwyn galluogi aelodau’r cyhoedd hefyd i gysylltu efo ni ac adrodd am bethau sy’n codi yn ddigidol.”


Dewis Knoyle yn lle Phillips - BBC Cymru Fyw\nMike Phillips (chwith) yn ymarfer gyda Tavis Knoyle\nMae hyfforddwr dros dro Cymru, Rob Howley, wedi gadael Mike Phillips allan o'r tîm yn erbyn Ariannin ddydd Sadwrn yng Nghaerdydd a dewis Tavis Knoyle yn ei le.\nBydd prop pen-tynn y Gweilch, Aaron Jarvis, yn ennill ei gap cyntaf am fod Adam Jones wedi ei anafu.\nYn y rheng ôl mae Josh Turnbull yn y tîm oherwydd anafiadau Ryan Jones a Dan Lydiate.\nScott Williams fydd yn y canol oherwydd anaf Jonathan Davies.\nBydd Phillips, sydd wedi ennill 68 cap ac wedi bod ar daith y Llewod i Dde Affrica, ar y fainc.\nDywedodd Howley: "Mae cwpwl o anafiadau wedi ein gorfodi i wneud newidiadau ond mae'r ffaith ein bod yn gallu enwi tîm gyda chymaint o brofiad o'r Gamp Lawn yn dangos y cryfder sydd wedi datblygu yn y garfan dros y blynyddoedd diweddar.\n"Yn amlwg, mae cyfleoedd i bobl fel Aaron, Tavis a Josh i wisgo crys Cymru yn erbyn Ariannin a cheisio cadw'r crys wedi hynny.\n"Rydym yn gwybod pa mor bwysig fydd cael dechrau da yn erbyn Ariannin wrth edrych ymlaen i gyfres yr hydref. Maen nhw'n cyrraedd ar ddiwedd cyfres galed yn erbyn timau Hemisffer y De."\nY newyddion da i Gymru yw bod Jamie Roberts yn dychwelyd i'r tîm ynghyd â Toby Faletau ac Ian Evans.\nCYMRU v. ARIANNIN: ddydd Sadwrn, Tachwedd 9; Stadiwm y Mileniwm, Caerdydd.\n15-Leigh Halfpenny (Gleision); 14-Alex Cuthbert (Gleision), 13-Scott Williams (Scarlets), 12-Jamie Roberts (Gleision), 11-George North (Scarlets); 10-Rhys Priestland (Scarlets), 9-Tavis Knoyle (Scarlets); 1-Gethin Jenkins (Toulon), 2-Matthew Rees (Scarlets), 3-Aaron Jarvis (Gweilch), 4-Alun Wyn Jones (Gweilch), 5-Ian Evans (Gweilch), 6-Josh Turnbull (Scarlets), 8-Toby Faletau (Dreigiau), 7-Sam Warburton (Gleision, capten).\nRyan Jones allan o gêm Ariannin\nJones yn dychwelyd i Gymru ag anaf\nAdam Jones allan


Nicola Sturgeon yn derbyn sicrhad nad yw Lloegr yn cael blaenoriaeth o ran PPE – Golwg360\n15 Ebrill 2020 am 12:15 Diweddarwyd am 18:14\nMae Prif Weinidog yr Alban Nicola Sturgeon wedi derbyn sicrhad gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig nad yw cyflenwyr PPE yn cael eu gorchymyn i flaenoriaethu Gwasanaeth Iechyd Gwladol Lloegr dros yr Alban a Chymru.\nDywed Nicola Sturgeon y byddai’n “afresymol ac annerbyniol” i PPE gael ei ddargyfeirio o un rhan o’r Deyrnas Unedig i ran arall yn dilyn adroddiadau bod cyflenwyr wedi cael cyfarwyddyd i anfon offer i Loegr yn unig.\nMewn galwad gyda’r Llywodraethau datganoledig ddydd Mawrth (Ebrill 14), gwnaeth Ysgrifennydd Iechyd Llywodraeth y Deyrnas Unedig, Matt Hancock, addewid nad oedd ei lywodraeth wedi gorchymyn fod Lloegr yn cael ei blaenoriaethu.\nMae Ysgrifennydd Iechyd yr Alban, Jeane Freeman, wedi croesawu’r sicrhad ac wedi annog Matt Hancock i ddatrys unrhyw gamddealltwriaeth gyda chwmnïau sy’n cyflenwi PPE.\nWrth siarad ar Good Morning Britain heddiw (dydd Mercher, Ebrill 15) dywed Nicola Sturgeon ei bod hi’n “fodlon derbyn y sicrhad hwnnw” ond bod angen i gyflenwadau fod yn deg ar draws y Deyrnas Unedig.\n“Dwi wedi derbyn sicrhad gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig nad yw hyn yn gyfarwyddyd sydd wedi cael ei roi gan y Gwasanaeth Iechyd Gwladol yn Lloegr ac rwyf yn fodlon derbyn y sicrhad hwnnw,” meddai.\nMae golwg360 wedi gofyn i Lywodraeth Cymru am sylwad.


Llawenydd i Julia ar ôl aros 50 mlynedd i raddio - Prifysgol Abertawe\nMae Julia Clark, a fydd yn 70 oed ym mis Rhagfyr, wedi ennill gradd anrhydedd dosbarth cyntaf mewn Troseddeg a Chyfiawnder Troseddol.\nAr ôl colli'r cyfle i fynd i'r brifysgol pan adawodd yr ysgol, gwnaeth Julia fwynhau gyrfa hir yn gweithio i'r Weinyddiaeth Amddiffyn – ond nid yw ei brwdfrydedd dros ddysgu byth wedi pylu.\n“Tuag at ddiwedd fy 30au, pan oeddwn yn briod ac roedd gennyf ddau blentyn, es i i ddosbarthiadau nos i astudio seicoleg Safon Uwch, gan ailgynnau fy awydd i fynd i'r brifysgol,” meddai Julia, sy'n byw yn Llangennech.\n“Fodd bynnag, byddai wedi arwain at symud i Gaerdydd ac roedd hynny'n amhosib oherwydd fy sefyllfa gartref. Felly, unwaith eto, rhoddais i'r gorau i unrhyw gynlluniau i gael gradd.”\nOnd, bedair blynedd yn ôl, dechreuodd breuddwyd Julia gael ei wireddu.\n“Gwnes i gynnig i astudio Seicoleg a Throseddeg yn Abertawe, ond roeddwn yn aflwyddiannus gan fod pobl yn credu bod gormod o fwlch ers i mi fod mewn addysg amser llawn,” meddai. “Torrodd fy nghalon.\n“Ond, bythefnos yn ddiweddarach, cefais e-bost yn dweud fy mod wedi cael fy nerbyn i astudio gradd mewn Troseddeg a Chyfiawnder Troseddol. I ddechrau, roeddwn yn meddwl bod rhywun yn chwarae cast arnaf cyn i mi gredu'r peth – roeddwn mor hapus.”\nDechreuodd Julia baratoi ar gyfer bywyd yn y brifysgol fel myfyriwr aeddfed ac aeth i ddiwrnod agored ym Mhrifysgol Abertawe yn 2017.\nPan ddaeth yr amser iddi gofrestru, cydiodd o ddifrif yn ei hastudiaethau a phob agwedd ar fywyd yn y brifysgol.\n“Pan fyddwch yn aros 50 mlynedd am rywbeth, ni ddylech wastraffu'r cyfle pan ddaw o'r diwedd,” meddai Julia.\n“Rwyf wedi dwlu ar bob munud o'm hamser fel myfyriwr israddedig. Mae'r modiwlau wedi newid fy marn am bron popeth ac erbyn hyn mae gennyf fwy o ymwybyddiaeth o faterion gwleidyddol roeddwn wedi'u diystyru o bosib yn y gorffennol.\n“Roeddwn yn nerfus iawn ar y dechrau gan fy mod yn ymwybodol iawn o'r ffaith fy mod yn hŷn na phawb arall. Ond nid oedd agwedd yr un myfyriwr na darlithydd yn negyddol ynghylch fy oedran ac, ar ôl goresgyn fy nerfusrwydd cychwynnol, ymroddais yn llwyr i fywyd myfyriwr – gan gynnwys hyd yn oed tatŵau a lliwio fy ngwallt yn borffor!”\nBydd Julia bellach yn dychwelyd i'r Brifysgol yn yr hydref i ddechrau gradd meistr ac mae'n gobeithio gweithio gyda ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn y dyfodol.\n“Byddwn yn annog unrhyw fyfyriwr aeddfed i ddilyn ei freuddwydion,” meddai. “Mae wedi bod yn heriol ond yn werthfawr.\n“Mae cyllid ar gael ac mae pobl dros 60 oed yn gymwys i gael grant blynyddol, felly nid oes unrhyw bryderon ariannol sy'n gysylltiedig â chael gradd fel myfyriwr aeddfed.”\nYchwanegodd Deborah Jones, un o ddarlithwyr Julia: “Mae Julia wedi bod yn ysbrydoliaeth go iawn. Dechreuodd ei gradd gydag ymrwymiad cadarn, ac roedd yn amlwg ar ôl dim ond ychydig wythnosau o addysgu y byddai Julia yn ffynnu yn yr amgylchedd addysgol.\n“Nid yw Julia byth wedi colli dosbarth ac rydym wedi cael y fraint o weld ei hyder yn cynyddu. Rydym yn falch ei bod wedi penderfynu aros yn y Brifysgol ac astudio am radd meistr.”\nMercher 22 Gorffennaf 2020 08:00 BST


Cofrestru am y gwasanaeth gwastraff gardd ar-lein - CBS Pen-y-bont\nPosted on: Dydd Llun 03 Chwefror 2020\nBydd casgliadau bob pythefnos yn golygu eich bod yn gallu ailgylchu gwastraff o’r ardd, gan gynnwys planhigion, blodau, chwyn, glaswellt, dail a brigau llwyni.\nBydd y casgliadau’n cychwyn ddydd Llun 16 Mawrth ac yn para drwy gydol y prif dymor tyfu, tan ddydd Gwener 13 Tachwedd. Ar hyn o bryd, codir tâl blynyddol o £38.80 yr aelwyd, neu £34.30 i bensiynwyr.\nAr ôl cadarnhau’r taliad, bydd cartrefi yn cael dau fag mae modd ei ailddefnyddio ar gyfer eu gwastraff gardd, ynghyd â manylion ynghylch amseroedd casglu eu bagiau. Os ydych chi’n gwsmer sydd wedi defnyddio’r gwasanaeth o’r blaen ac nad oes angen bagiau newydd arnoch chi, byddwn yn anfon calendr atoch chi yn nodi pryd bydd y bagiau’n cael eu casglu.\nMae’r ffi danysgrifio yn cynnwys casglu dau fag gwastraff gardd – bydd unrhyw gartrefi sy’n dymuno rhoi rhagor o fagiau gwastraff allan bob pythefnos yn gallu dewis talu £5 am bob bag ychwanegol.\nY ffordd hawsaf o danysgrifio yw mynd ar-lein i https://bridgend.kier.co.uk. Bydd 50 o’r ymgeiswyr ar-lein yn cael eu dewis ar hap i gael gwasanaeth am ddim drwy gydol 2020.\nMae’r cynllun hwylus hwn yn cael ei gynnal ar y cyd â’n partneriaid ailgylchu, Kier, ac mae’r holl wastraff gardd sy’n cael ei gasglu ym Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr yn cael ei ddanfon i gwmni lleol Cowbridge Compost i gael ei droi i mewn i wrtaith.\nYn 2019, casglwyd dros 946 tunnell fetrig o wastraff gardd, a gafodd ei ailgylchu yn hytrach na mynd i’r domen. Mae hynny’n 292 tunnell yn fwy na 2018.\nGofynnir i ni’n aml pam mae’n rhaid i drigolion dalu am y cynllun casglu gwastraff gardd. Oherwydd bod dim gardd gan bob cartref yn y fwrdeistref sirol, rydyn ni’n meddwl ei bod yn decach ei wneud yn gynllun dewisol, sy’n golygu bod y cartrefi sydd eisiau i ni gasglu gwastraff ganddynt yn gallu dewis talu am hynny.\nGellir mynd â gwastraff o’r ardd i’r ‘domen’ yn y canolfannau ailgylchu yn Llandudwg, Stad Ddiwydiannol Brynmenyn, a Stad Ddiwydiannol Heol Tŷ Gwyn ym Maesteg. I gael rhagor o fanylion am ailgylchu ym Mwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr, ewch I wefan recycle for bridgend.


Gŵyl Gwydir – datgelu’r lein-yp lawn – Golwg360\n6 Mehefin 2014 am 10:27\nViolas yn rocio Llanrwst\nMae Gŵyl Gwydir wedi cyhoeddi rhestr lawn o artistiaid fydd yn cymryd rhan. Fe gynhelir yr ŵyl ar dir Clwb Rygbi Nant Conwy, Llanrwst, dros benwythnos Awst 29 a 30.\nYn ymuno â Gruff Rhys, Candelas, Keys, Gwenno, Sŵnami a Colorama bydd Cowbois Rhos Botwnnog, Sen Segur, Trwbador, Memory Clinic, Yr Eira, Houdini Dax, R. Seiliog, Siddi, Plu, Seazoo, Y Reu, Chris Jones a Palenco.\n‘‘Dyma’r gorau eto dw i’n meddwl,” meddai sylfaenydd Gŵyl Gwydir,” Gwion Schiavone.\n“Mae’r sin gerddoriaeth yng Nghymru yn gyffrous iawn ar hyn o bryd, ac mae’r lein-yp eleni yn sicr yw adlewyrchu hyn. Mae cymaint o amrywiaeth a thalent yma yng Nghymru, ac mae’n fraint i ni fel criw Gwydir gael rhoi llwyfan iddynt yn ein gardd gefn.”\nGruff Rhys – “achlysur arbennig”\nSefydlwyd yr ŵyl yn 2009, ac mae wedi tyfu’n raddol ers hynny a bellach mae’n un o brif wyliau cerddoriaeth bychan y wlad.\n‘‘Wrth gwrs mae croesawu Gruff Rhys i’r ŵyl yn achlysur arbennig iawn ynddo’i hun, ond dw i’n meddwl mai safon uchel cyffredinol yr arlwy, a theimlad cartrefol yr ŵyl, sy’n ei gwneud mor boblogaidd,’’ meddai Gwion Schiavone.\nBydd tocynnau pris gostyngedig ‘Carw Cynnar’ i’r ŵyl ar gael tan hanner dydd Dydd Llun Mehefin 16eg. Gellir prynu tocynnau o’r siopau canlynol: Bys a Bawd (Llanrwst), Awen Meirion (Y Bala), Palas Print (Caernarfon a Bangor) neu o wefan sadwrn.com\n‘Can serchus’ Gruff Rhys i’r Undeb Ewropeaidd


Gall gwrthrychau, o bob lliw a llun, fod y cyswllt cryfaf â’n gorffennol. Maent yn creu cysylltiad cyffyrddol a diriaethol, yn cipio enydau wedi’u dal mewn amser, yn cadw straeon pwysicach na’r disgwyl yn ddiogel.\nI ddathlu’r pŵer hwn, a brwydro yn erbyn colli cof, daeth disgyblion Ysgol Bryn Hafren ac aelodau o gôr Tŷ Hapus at ei gilydd i rannu ei gwrthrychau mwyaf pwysig a’r straeon a drysorwyd a ddelir y tu mewn iddynt. Mae’r arddangosfa hon yn coffau’r straeon hynny ac atgofion anwylaf y rhai oedd yn rhan o’r cyfnewid hwn rhwng cenedlaethau, gan archwilio’r berthynas rhwng ein heiddo a’r hyn y maent yn ei gynrychioli.\nDwylo hen ac ifanc, yn gwrthod yr awydd i gydio mewn paneidiau o de, darnau o gacen neu hyd yn oed eu ffonau clyfar a’u e-sigarets, yn cynnig eu gwrthrychau mwyaf gwerthfawr…\nO degan meddal a oedd unwaith yn ogleuo o siocled, i wobr haeddiannol; anturiaethau egnïol a fwynhawyd a drygioni sy’n parhau hyd heddiw. Lluniau o berfformiad wedi’i oedi er mwyn ei gadw am byth; seren ar lwyfan, yn canu o hyd, yn wên o glust i glust ag atgofion am gerddoriaeth, cariad a chwerthin. Merch ifanc feichiog yn dal llyfr gwerthfawr, a ysgrifennwyd gan ei Thad-cu, y mae ei allu i ysgrifennu wedi diflannu nawr. Medalau tad yn adrodd hanes dewrder adeg rhyfel yn troi’n hobi llawn pleser; nawr yn ennyn balchder mawr. Anrheg garedig mewn ffrâm, nodyn wedi’i wnïo am fywyd prysur; rhodd gan chwaer annwyl a gollwyd. O ddilledyn hoff nai, a gadwyd mewn gofal cariadus, i atgofion ar ffurf gemau wedi’u gwisgo â balchder; modrwy gwerth mwy na’i phwysau mewn aur, croes a chadwyn penderfynol o ryfelgar. O gofroddion o leoedd hudolus, gwyliau teuluol a breuddwydion Disney wedi’u gwireddu, i degan ci bach gyda gwniadau a dagrau a dyfodd gyda’i berchennog; twll yn ei glust ar gyfer y llaw sy’n dal i ffitio ynddo. Modrwy briodas unigryw, wedi cracio; dal gafael bregus ar atgof gwerthfawr. Dal i dalu am gofrodd, pum deg pump o flynyddoedd yn ddiweddarach. Gan ddal y gwrthrychau hyn yn agos, mae amser yn llonydd; a breuddwydion yn parhau.\nDiolch i chi am rannu.\nCrëwyd y cerddi canlynol yn ystod gweithdy barddoniaeth gydag awdur Before I Leave, Patrick Jones, a’u cynnwys yn arddangosfa I’ll Sing This Song yn Theatr y Sherman, Caerdydd: