Aˬkhaˬ-euˬ ga dzahˇ | Akha\nNui saˇ oꞈ luꞈ-uˇ\nABC Dzawˇ gaˬ-eu seuˬ ghaˬ\nN0.1, 2017 ABC dzawˇ gaˬ-eu seuˬ ghaˬ\nNo.2, 2018 ABC Dzawˇ gaˬ-eu seuˬ ghaˬ\nNo.3, 2019 ABC dzawˇ gaˬ-eu seuˬ ghaˬ\nAˬkhaˬ-euˬ ga dzahˇ\nAˇ baˇ laꞈ sawˬ\nMuiˬ-eu aˇ baˇ\nDehꞈ ziˇ ghaˇ duˬ (MP4)\nJa cheuˬ-eu dawˬ chaˇ (MP4)\nJah jeˬ jah kawˆ Video\nNui gahˇ biꞈ-eu (Aˇ baˇ)\nAˬkhaˬ sahˬ boꞈ dzaw-eu\nJa cheuˬ-eu dawˬ chaˇ(Audio)\nAˬkhaˬ sahˬ boꞈ dzaw -eu dawˬ chaˇ\nAˬkhaˬ dawˬ oeˇ gui mehˬ-eu\nJa cheuˬ-eu Aˬkhaˬ chaˇ-eu sahˬ boꞈ\nSahˬ boꞈ phaˇ dmˬ\nAˬkhaˬ sahˬ boꞈ dzaw-eu phaˇ dmˬ\nJawˇ saˇ doˆ -eu\nKha li zaˬ sahˬ boꞈ\nDawˬ oeˇ/dawˬ daˬ\nAˬkhaˬ dawˬ oeˇ/dawˬ daˬ\nZaˬ nyi zmˬ dawˬ\nABC Mehˬ gaˬ zinˇ\n2020 ABC Mehˬ gaˬ zinˇ\n2021 ABC Mehˬ gaˬ zinˇ\nပင်မစာမျက်နှာ » Aˬkhaˬ zaˬ » Aˬkhaˬ-euˬ ga dzahˇ\nMam miˇ qhahˬ-ahˇ jawˇ uˇ le-euˬ tsawˇ haˬ aˇ muˇ deuˬ laꞈ qhoeˇ Tiˇbehˆ-Mam aˇ muˇ pyeuꞈ-eu\n(2) Mam hawˇ-eu aˇ hu Mam aˇ jeuˬ aˇ cha\n(3) Loˬloˬ aˇ muˇ heu deuˬ-aˬ, gaˇ ma (3) khahˇ-ahˇ neh Mam miˇ qhahˬ-ahˇ oe uˇ-euˬ meh.\nAˬkhaˬ tsawˇ jeuˬ deuˬ-aˬ, Loˬloˬ aˇ muˇ pyeuꞈ-awˇ Naˬkhaw lawˇ baˬ(မဲခေါင်မြစ်) laꞈ oˆ phaw mˇ dzaˬ qawꞈ dawˇ-eu miˇ tsaˬ miˇ muiˬ-ahˇ poˆ poˆ-ehˇ oe kha leꞈ ngeh, Laꞈbuiˬ miˇ qhahˬ nahˇ ma ga qhehˬ phaw jaˆ-eu Yuˬnaˬ miˇ tsaˬ-ahˇ jawˇ le-euˬ meh. Qhoeˇ gaˇ neh htiˬ tiˆ Mam miˇ qhahˬ-ahˇ uˇ le-euˬ meh. Aˇ hu Aˬkhaˬ aˬ phoeˬ aˬ bawˇ deuˬ ehˇ-eu-aˬ, Aˬkhaˬ tsawˇ jeuˬ deuˬ qawꞈ, Ja deh lehˇ khuˇ-eu jawˇ duˬ-ahˇ Aˬkhaˬ sahˬ phaˬ baw-awˇ jawˇ yaꞈ-euˬ meh. Ehˇ qawꞈ, gaˇ dahˬ gaˇ dzeˇ jawˇ-eu deuˬ guiˇ deuˆ laˇ-awˇ meuˬ byaˆ-iˇ-euˬ meh. Qhoeˇ naˇ, Aˬkhaˬ zaˬ deuˬ laꞈ oˆ phaw Siˇsaw paˆnaˇ phaw oe kha-euˬ meh.\nSiˇsaw paˆnaˇ-ahˇ neh htiˬ tiˆ aˬ bawˇ Khah soˆ jawˇ baˇ, aˬ yawꞈ-euˬ miˬ sawˇ yo zaˬ hawˇ-eu aˬ yuiꞈ aˬ nyiˇ deuˬ sheuˬ-awˇ Laꞈbuiˬ-Mam miˇ khaˬ pyeuꞈ-eu Naˬla lawˇ gawˆ-ahˇ tcehˆ-awˇ Mam miˇ qhahˬ-ahˇ uˇ le-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Mam miˇ qhahˬ-ahˇ uˇ le ghaˬ ngeh, aˬ yawꞈ-euˬ mehˬ nah ghawˬ mya ni phaˇ chaw hteh le-euˬ meh. Naˬla hawˇ-eu Naˬlo lawˇ baˬ yaw khaˬ-ahˇ jaˆ-eu Meuˬyaˬ, Meuˬma hawˇ-eu Law miˇ gawˬ jawˬ-ahˇ 100 qoꞈ ehˇ ghaˬ ni htiˬ gaˇ saˇ-iˬ htiˬ gaˇ jawˇ yaꞈ-euˬ meh.\nAˬkhaˬ tsawˇ jeuˬ deuˬ-aˬ, Naˬkhmˇ lawˇ baˬ (သံလွင်မြစ်) nahˇ ma doˆ qhehˬ phaw Naˬlo hawˇ-eu Na laˬ lawˇ baˬ yaw khaˬ-ahˇ htiˬ gaˇ saˇ-iˬ htiˬ gaˇ jawˇ yaꞈ-euˬ meh. Aˬkhaˬ zaˬ deuˬ-aˬ Naˬlo lawˇ baˬ-ahˇ tcehˆ-awˇ Jeˬdmˇ-Toˆtaˆ phaw maˬ ehˇ, Jeˬdmˇ meuˬ laꞈ taˆ phaw maˬ ehˇ, Meuˬngawˬ, Meuˬgaˆ phaw maˬ ehˇ, Meuˬyawˬ phaw maˬ ehˇ oe-awˇ jawˇ-euˬ meh. Qhoeˇ uˬ taꞈ htiˬ paˆ na deuˬ-aˬ Ta chiˬleˇ phaw jawˇ-iˇ-euˬ meh. Jeˬdmˇ hawˇ-eu Ta chiˬleˇ-ahˇ jawˇ-eu Aˬkhaˬ zaˬ htiˬ paˆ na-aˬ Htaiˬ miˇ qhahˬ-ahˇ phawˇ-iˇ-euˬ meh.\nAˬkhaˬ tsawˇ jeuˬ deuˬ-aˬ, Biˬchmˬ miˇ qhahˬ nahˇ ma doˆ qhehˬ Jeˬdmˇ deh ga hawˇ-eu Jeˬdmˇ dawˬ pheh jaˆ-eu gawˬ jawˬ deuˬ-ahˇ jawˇ-eu myaˬ dzehˬ meh. Iˬ nah-aˬ, Aˬkhaˬ tsawˇ jeuˬ deuˬ Mam miˇ qhahˬ, Htaiˬ miˇ qhahˬ, Biˬyehˆnaˬ miˇ qhahˬ, Laoˇ miˇ qhahˬ hawˇ-eu Laꞈbuiˬ miˇ qhahˬ deuˬ-ahˇ jawˇ luꞈ gaˇ ya mawˇ-eu meh.\nCopyright © 2022, Akha


Nahˬ yu ni g’eh-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ ni dehꞈ| Dzaw-eu Loꞈ-eu nymˇgoˇ\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Nyiˬ siˬ ba la 2019\nREAD IN Acholi Afrikaans Aja Akha Albanian Altai Alur American Sign Language Amharic Amis Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aukan Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bicol Bislama Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuukese Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Costa Rican Sign Language Croatian Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fijian Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon French French Sign Language Ga Garifuna Georgian German German Sign Language Gitonga Greek Greek Sign Language Greenlandic Guadeloupean Creole Guarani Guatemalan Sign Language Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Honduras Sign Language Hungarian Hungarian Sign Language Iban Ibanag Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Makhuwa-Meetto Malagasy Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Mozambican Sign Language Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Nicaraguan Sign Language Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Palauan Panamanian Sign Language Pangasinan Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Pidgin (West Africa) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Portuguese Sign Language Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romanian Sign Language Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Salvadoran Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Taiwanese Sign Language Tajiki Tamil Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Uzbek (Roman) Venda Venezuelan Sign Language Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zambian Sign Language Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language Zulu\nDzaw-eu gaˇ kawˆ 7\nNahˬ yu ni g’eh-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ ni dehꞈ\n‘Nui nahˬ nui yu ahˇ-eu deuˬ-oˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ shaˇ caw-awˬ. Nui nahˬ nui yu ahˇ-awˇ dehꞈ-awˬ.’—Zeˬpaˬniˇ 2:3.\nDawˬ caˇ 80 Pyehˆ tseˇ haw, ‘Yeˬhawˇbaˬ muiˬ dui dui-eu’ gaˇ ya siˬ\n1-2. (a) Jaˇliꞈ-ahˇ Moˇseˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ jeˬ jeˇ jahˇ-euˬ lehˇ ehˇ nga? (b) Aˬ dui nui nahˬ nui yu ahˇ ni aˬ jeˬ miˇ neh leh jeh mawꞈ-eu nga?\nJaˇliꞈ-ahˇ Moˇseˬ naˇ “aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ nui nahˬ nui yu ahˇ-eu tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ pyeuꞈ-eu meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Bawˇtsahˬ 12:3) Heu naˇ g’aˬ baˬ-awˇ, maˬ noeˬ tsehˆ peuˬ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-eu lehˇ ehˇ mawꞈ nga laˬ? Tiˬ g’aˬ na-aˬ nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ toˆ-ehˇ g’eh meh lehˇ noeˬ nya meh. Ehˇ k’awꞈ maˇ diˇ naˇ toˆ-ehˇ maˬ ngeuˇ-a. Moˇseˬ naˇ ziꞈ dah ni g’eh-awˇ nui tsehˆ ahˇ-eu uˬ taꞈ, k’aˬ duˬ ni g’eh-eu Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ tiˬ g’aˬ pyeuꞈ meh. Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ caw ba-eu miˇ neh, huiˬ dui dui-eu Iˇjiˇtuˆ-euˬ sahˬ paˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ-iˇ peuˬ-awˇ, zaˬ lahˇ smˬ lam g’aˬ ehˇ g’aˬ ni-ahˇ bawˇ tsahˬ bawˇ dahˇ-ahˇ neh sheuˬ doˆ nya-euˬ uˬ taꞈ, Iˇsaˬleˬlaˆ-ahˇ muiˇ-eu deuˬ-ahˇ jiˇ deuˆ g’aˬ nya ni caw ba nehˬ nya-euˬ meh.\n2 Aˬ dui Moˇseˬ loꞈ-ehˇ teu tiˆ-ahˇ maˬ ya tahˬ puˬ k’awꞈ, yawˬ nah na luꞈ aˬ dui-ahˇ nui nahˬ nui yu maˬ bi ahˇ ni laˆ tsoeˬ laˇ-eu tsawˇ haˬ hawˇ-eu gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ-eu ma. Ehˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ “nui nahˬ nui yu ahˇ-eu deuˬ-aˬ, miˇ k’ahˬ jeˬ biˇ oꞈ” meh lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ miˇ neh, aˬ dui seuˆ dzeuꞈ aˇ g’ehˇ heu huiˬ daˆ laˇ ni leh jeh mawꞈ-eu ma. (Ja ceuˬ 37:11) Nawˇ yawˬ ha nui nahˬ nui yu ahˇ-eu tiˬ g’aˬ ma lehˇ noeˬ miˇ-a loˇ? Aˬ cawˬ nawˬ-ahˇ nahˬ yu g’eh-eu tiˬ g’aˬ lehˇ haw meh laˬ? Dawˬ k’oꞈ heu maˬ biꞈ mi naˆ-ehˇ, nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu lehˇ jeˬ hu ya siˬ nya-eu meh.\nNahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nga?\n3-4. (a) Nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nga? (b) Aˬ dui-ahˇ nahˬ yu g’eh ni caw ba nehˬ-eu aˬ dui ya ahˇ-eu seuˆ dzeuꞈ oeˬ jeˬ aˬ jeˬ nga?\n3 Nahˬ yu ni g’eh-eu jeˬ, * haw muiˬ dui dui-eu aˇ baˇ tiˬ baˇ-ahˇ duˇ-eu meh. Aˇ baˇ boꞈ zaˬ muiˬ-eu aˇ baˇ boꞈ doˆ leꞈ-eu g’aˇ duˬ, naˬ yawˬ yaw myaˬ jeˬ ya laˆ keuˬ-eu loꞈ-ehˇ, aˬ dui k’awꞈ nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-eu g’aˇ duˬ, taˬ aw-eu jeˬ, ehˇ dawˬ naˇ haˬ-eu jeˬ, g’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ, ziꞈ dah ni g’eh-eu jeˬ, heu deuˬ ya ahˇ-eu meh. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ bi shiˇ mawꞈ naˇ, aˬ jeˬ miˇ neh seuˆ dzeuꞈ aˇ g’ehˇ heu deuˬ ya ahˇ-eu nga?\n4 Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ ni mˇ-eu deuˬ naˇ, taˬ aw-eu deuˬ tehꞈ-ehˇ pyeuꞈ meh. Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ ni mˇ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ neh tiˬ jeˬ naˇ g’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Gaˬlaˬtiˆ 5:22) Aˬ dui Miˬyehˇ geuꞈ mawꞈ-eu jeˬ-ehˇ mˇ caw naˇ, Saˬdaˬ-euˬ nui ma-ahˇ laˆ pehˇ-eu miˇ neh aˬ dui taˬ aw-awˇ nahˬ yu ni g’eh k’awꞈ, Saˬdaˬ miˇ tsaˬ-ahˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ aˬ dui-ahˇ bye-eu meh. (Yoˇhaˬ 15:18, 19) Teu miˇ neh aˬ dui Saˬdaˬ deuˆ laˇ gaˇ kamˬ daˬ coeˇ-eu g’aˇ duˬ, ziꞈ dah ni ya g’eh-eu meh.\n5-6. (a) Saˬdaˬ aˬ jeˬ miˇ neh nahˬ yu ni g’eh-eu deuˬ-ahˇ bye-eu nga? (b) Aˬ dui aˬ geu jeˬ-euˬ naˇ haˬ-eu jeˬ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?\n5 Nahˬ yu ni g’eh-eu jeˬ nehˬ-ehˇ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ duˇ leˇ-eu jeˬ naˇ, jahˇ g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Jahˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ nui pehˇ maˬ oˇ-eu uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ jiˇ maˬ naˇ haˬ-a. Saˬdaˬ toˆ-ehˇ g’eh-eu meh. Teu miˇ neh Saˬdaˬ nahˬ yu ni g’eh-eu deuˬ-ahˇ bye gaˇ aˬ dui maˬ zahˬ leˇ. Nahˬ yu ni g’eh-eu deuˬ naˇ, Saˬdaˬ maˬ ahˇ-eu seuˆ dzeuꞈ aˇ g’ehˇ ahˇ-eu miˇ neh, Saˬdaˬ aˇ naˆ ni doeˇ-awˇ, jaˬ myawꞈ aˇ naˆ ni myawꞈ-eu lehˇ bi siˬ laˇ-eu meh. Aˬ joˆ-ehˇ? Saˬdaˬ aˬ joˆ-ehˇ ngehˬ-awˇ, aˬ joˆ-ehˇ jahˇ k’awꞈ, nahˬ yu ni g’eh-eu deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ byehˇ dzeh ni maˬ jahˇ nya-eu miˇ neh meh.—Yawˇbaˆ 2:3-5.\n6 Aˬ dui-ahˇ nahˬ yu ni g’eh-eu yaw shaˬ nya lehˇ noeˬ-eu aˬ geu ngeh nga? Aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ ya pyeuꞈ daˆ leꞈ-eu nga? Naˇ haˬ-eu jeˬ heu nyiˬ kawˆ-ahˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, Moˇseˬ hawˇ-eu Baˬbuˇloˬ-ahˇ bi nyehꞈ g’eh-euˬ Heˬbyehˇ tsawˇ haˬ 3 g’aˬ-euˬ gaˇ kawˆ uˬ taꞈ, Yeˬsuˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ jiˇ haw ma.\nNahˬ yu ni g’eh-eu yaw shaˬ nya lehˇ noeˬ-eu aˬ geu ngeh nga?\n7-8. Moˇseˬ aˬ cawˬ aˬ yawꞈ-ahˇ yaw zeu maˬ baw ngeh aˬ joˆ-ehˇ jahˇ-euˬ nga?\n7 Baoˬ jaˆ ngeh. Baoˬ jaˆ-eu deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ, nahˬ yu ni g’eh-eu yaw shaˬ meh. Aˬ yawꞈ-euˬ laꞈ oˆ jawˇ-eu deuˬ aˬ yawꞈ-ahˇ yaw zeu maˬ baw-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ neh noeˬ tsehˆ-euˬ jeˬ-ahˇ saˇ pawˇ maˬ ga naˇ ngehˬ-ehˇ dzehˬ meh. Nawˇ teu loꞈ-ehˇ ya tahˬ puˬ haw maˬ loˇ? Nawˬ-euˬ nymˇ jiˇ teu loꞈ-ehˇ g’eh naˇ, nawˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ de? Moˇseˬ teu loꞈ-ehˇ ya tahˬ puˬ ngeh aˬ joˆ-ehˇ jahˇ-euˬ nga lehˇ haw kaˇ-euˇ.\n8 Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ tseˇ-awˇ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ bi sheuˬ g’eh-euˬ uˬ taꞈ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ zahˇ dawˬ jiˇ bi boꞈ-euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ caw ba-eu yaw duˬ baw meh. Toˆ-ehˇ g’eh k’awꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ aˇ yuiꞈ hawˇ-eu aˇ doˆ tsi tsi pyeuꞈ-eu Miˇliˬyaˬ hawˇ-eu Aˬloˬ aˬ yawꞈ-ahˇ ngehˬ tsoeˬ-awˇ, aˬ yawꞈ miˬ zaˬ sheuˬ gaˇ saˇ pawˇ maˬ ga ni paˇ g’eh-eu meh. Moˇseˬ loꞈ-ehˇ g’eh-eu aˇ yaˬ za taˬ-euˬ tiˬ g’aˬ na-aˬ, heu loꞈ-ehˇ ya tahˬ puˬ naˇ, nui ma pehˇ dui dui nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ Moˇseˬ toˆ-ehˇ maˬ g’eh-a. Aˬ yawꞈ nui ma pehˇ-eu maˬ kawˇ-eu uˬ taꞈ, Miˇliˬyaˬ-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ laꞈ lehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ tahˬ shaˇ-euˬ meh. (Bawˇtsahˬ 12:1-13) Moˇseˬ aˬ jeˬ miˇ teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu nga?\nMoˇseˬ Miˇliˬyaˬ-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ laꞈ lehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ tahˬ shaˇ (Aˇ deuˆ 8-ahˇ haw)\n9-10. (a) Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ aˬ jeˬ-ahˇ g’oˆ shaw nya ni caw ba nehˬ-euˬ nga? (b) Nymˇ sahˇ aˬ da deuˬ hawˇ-eu sheuˬ g’eh-eu deuˬ Moˇseˬ-ahˇ aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n9 Moˇseˬ Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ yawꞈ-ahˇ bi dzaw-euˬ meh. Dzeuˇ laꞈ-euˬ 40 k’oꞈ-ahˇ aˬ yawꞈ Iˇjiˇtuˆ sahˬ paˬ-euˬ tsawˇ haˬ pyeuꞈ luꞈ ngeh, aˬ yawꞈ naˇ nahˬ yu g’eh-eu tsawˇ haˬ maˬ ngeuˇ-a. Maˇ diˇ naˇ aˬ yawꞈ-aˬ, tsawˇ haˬ tiˬ g’aˬ maˬ muiˬ-eu jeˬ mˇ ngaˬ lehˇ noeˬ-awˇ sehꞈ gaˇ keuˆ ni nui ma pehˇ yaw kawˇ tiˬ g’aˬ pyeuꞈ meh. Moˇseˬ aˬ yawꞈ neh toˆ-ehˇ jahˇ gaˇ Yeˬhawˇbaˬ nui ma tsaˬ meh lehˇ noeˬ-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ 40 k’oꞈ aˇ yamˬ zmˬ-awˇ neh, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˇ duˬ, nui k’aˬ ahˇ-awˇ neh tehꞈ-ehˇ maˬ geuꞈ nya-a lehˇ g’oˆ shaw leˇ ni caw ba nehˬ-euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ-ahˇ geuꞈ mawꞈ-awˇ, Moˇseˬ teu loꞈ-ehˇ pyeuꞈ nya-eu g’aˇ duˬ, ya taˬ aw-awˇ ehˇ dawˬ ya naˇ haˬ-eu uˬ taꞈ, g’awˬ shaˬ gaˬ-eu ya siˬ nya meh. Ehˇ loꞈ-ehˇ Moˇseˬ myahˇ laˇ ngeh g’awˬ mya jeˬ ya dzaw-awˇ, muiˬ dui dui-eu sheuˬ g’eh-eu g’aˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh.—Doˆ-iˇ-eu 2:11, 12; G’aˬk’ehˇ 7:21-30, 36.\n10 Nymˬ-mˇ iˬ nah nymˇ sahˇ aˬ da deuˬ hawˇ-eu sheuˬ g’eh-eu deuˬ Moˇseˬ-ahˇ ya dzaw geuꞈ-eu meh. Tiˬ g’aˬ na-aˬ, nawˬ-ahˇ yaw zeu maˬ baw-eu jeˬ-ehˇ jahˇ laˇ naˇ, nui ma pehˇ-eu taˬ tehˬ. Nawˇ taˬ aw-eu laꞈ k’oeˇ yawˬ ha jiˇ laˆ lehˬ nya meh tawˇ heu beu lehˇ ya shaˇ noeˬ-eu meh. (Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 7:9, 20) Gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ laˆ piˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ-awˇ, nahˬ yu ni g’eh-eu laꞈ k’oeˇ ngehˬ luꞈ-uˇ. (Dawˬdaˬ 15:1) Teu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu nymˇ sahˇ aˬ da hawˇ-eu sheuˬ g’eh-eu deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ baˬ da neh tsaˬ leˇ dzoeˇ leˇ-eu jeˬ jaˆ-awˇ, aˬ cawˬ deuˬ-ahˇ jiˇ nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ naˇ, aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu lehˇ bi siˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.\n11-13. Heˬbyehˇ zaˬ guˬ zaˬ 3 g’aˬ-ahˇ neh aˬ dui aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n11 K’ehˬ gaˇ k’aˆ gaˇ ya daˬ ngeh. Gaˇ hu ba neh nymˬ-mˇ iˬ nah keuˆ ni, uˆ lahˇ-eu deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ k’ehˬ mawꞈ k’aˆ mawꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui-ahˇ “zahˇ sahˇ k’oꞈ-ahˇ mˇ bahˬ-eu” deuˬ lehˇ dehˬ lehꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ maˇ diˇ naˇ aˬ dui “tsawˇ haˬ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-eu naˆ maˬ tseˇ, Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ” naˇ haˬ-eu lehˇ tseˇ-eu ma. (G’aˬk’ehˇ 5:29) Aˬ dui-ahˇ aˬ cawˬ naˬ g’a laˇ nya-awˇ, tawˬ-ahˇ k’awꞈ nyehꞈ uˇ laˇ nya-eu uˬ taꞈ, aˬ laꞈ k’awꞈ keuˆ laˇ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ Yeˬhawˇbaˬ caw ba-eu miˇ neh, aˬ dui laˆ poˆ maˬ mˇ-eu uˬ taꞈ, lawˬ haw laˇ-eu jeˬ teu-ahˇ ya tahˬ puˬ k’awꞈ nui saˇ oꞈ nya-eu meh.\n12 Baˬbuˇloˬ-ahˇ bi nyehꞈ g’eh-euˬ Heˬbyehˇ zaˬ guˬ zaˬ 3 g’aˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw ma. Heu deuˬ naˇ Haˬnaˬniˇyaˆ, Miˇsheˬlaˇ, Aˬzaˬyiˇ heu deuˬ pyeuꞈ meh. * Baˬbuˇloˬ-euˬ sahˬ paˬ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ awˆ byaˆ-awˇ shuiˇ mawˇ kawˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ lehˇ dawˬ biꞈ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ jeˬ miˇ neh toˆ-ehˇ maˬ jahˇ nya-eu lehˇ yaw zeu baw-eu laꞈ k’oeˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ naˇ sahˬ paˬ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ miˬ dzaˬ doꞈ luꞈ-eu tsawˬ bu-ahˇ biˬ ahˇ ma lehˇ lmˬ k’awꞈ, Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ-euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ heu smˇ g’aˬ-euˬ ziˇ-ahˇ caw ba-eu lehˇ tseˇ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ zaˬ guˬ heu deuˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ tehꞈ-ehˇ Miˬyehˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ caw ba nehˬ meh lehˇ maˬ shaˇ noeˬ ni, Miˬyehˇ k’aˇ bi pyeuꞈ laˇ-eu jeˬ-ahˇ ha geuꞈ ma lehˇ noeˬ tsehˆ taˬ-euˬ meh. (Daˬyeˬlaˇ 3:1, 8-28) Aˬ yawꞈ maꞈ nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ deuˬ naˇ, k’aˬ duˬ ni g’eh-eu deuˬ pyeuꞈ-eu lehˇ mˇ byaˬ-euˬ meh. Uˆ lahˇ-eu deuˬ maˬ ehˇ, k’ehˬ-eu k’aˆ-eu jeˬ maˬ ehˇ, aˬ dui-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ tiˬ g’aˬ-ahˇ tehꞈ-ehˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ byehˇ ni maˬ jahˇ nya-a.—Doˆ-iˇ-eu 20:4, 5.\n13 Aˬ dui lawˬ haw laˇ-eu jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ ngeh Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ naˇ, Heˬbyehˇ zaˬ guˬ zaˬ heu 3 g’aˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ nga? Aˬ dui taˬ aw-eu laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ ngehˬ g’eh nehˬ laꞈ meh lehˇ nui ma taˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Ja ceuˬ 118:6, 7) Aˬ cawˬ aˬ dui-ahˇ mˇ bahˬ ngaˬ lehˇ ja bu laˇ naˇ, aˬ dui yaw muiˬ-ehˇ yaw zeu baw-eu laꞈ k’oeˇ ja mawˇ nehˬ-eu ma. (1 Beˬtuˆluˆ 3:15) Ehˇ k’awꞈ aˬ dui Aˬda Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ-ahˇ laˆ cawˆ laˇ-eu jeˬ-ahˇ, aˬ dui tiˬ jeˬ g’eh neh-iˬ maˬ mˇ-eu yaw duˬ baw ma.\nAˬ cawˬ aˬ dui-ahˇ laˆ tsoeˬ laˇ ngeh, aˬ dui yaw zeu baw-eu laꞈ k’oeˇ ngehˬ (Aˇ deuˆ 13-ahˇ haw)\n14-15. (a) Aˬ dui uˬ duˬ kawꞈ ngeh aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nga? (b) Iˇsaˬyaˇ 53:7, 10-ahˇ ehˇ-eu loꞈ-ehˇ Yeˬsuˇ shaˬ zahˬ naꞈ-eu jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ ngeh nahˬ yu ni g’eh-euˬ jeˬ-ahˇ, aˬ dui aˬ jeˬ miˇ dzaw geuꞈ paˬ-ehˇ g’eh-eu nga?\n14 Uˬ duˬ kawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ ngeh. Aˬ dui-ahˇ uˬ duˬ bi kawꞈ laˇ-eu gaˇ kawˆ g’awˬ mya jeˬ jaˆ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, sahˬ boꞈ aˇ daˇ daˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ leh jeh ngeh maˬ ehˇ, gaˇ tiˬ jeˬ na baˬ da neh maˬ ehˇ, naˇ gawˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ laˆ saˆ paˬ nga lehˇ shaˇ noeˬ ngeh maˬ ehˇ, uˬ duˬ kawꞈ nya-eu meh. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ g’eh ngeh nahˬ yu ni g’eh-eu yaw shaˬ meh. Aˬ dui tiˬ jeˬ-iˬ maˬ g’eh luꞈ ngeh-aˬ, gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na-ahˇ ya tahˬ puˬ k’awꞈ jeˬ maˬ ngeuˇ-eu loꞈ-ehˇ jawˇ nya meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ dui uˬ duˬ kawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ-ahˇ ya tahˬ puˬ luꞈ naˇ, maˬ kamˬ daˬ coeˇ-a. Aˬ dui dawˬ yaw toe toe-ehˇ yaw k’aˆ k’aˆ-ehˇ ngehˬ laˇ nya meh. Nawˇ shaˬ zahˬ naꞈ ngeh, Yeˬsuˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ luꞈ-uˇ.\n15 Yeˬsuˇ dehꞈ saˬ saˬ ngeh yamˬ-ahˇ, shaˬ zahˬ naꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ g’awˬ mya jeˬ-ahˇ ya puˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ k’ehˬ gaˇ k’aˆ gaˇ ya daˬ-awˇ, naˇ dui dui-eu laꞈ k’oeˇ ya shiˇ meh lehˇ siˬ nya meh. (Yoˇhaˬ 3:14, 15; Gaˬlaˬtiˆ 3:13) Yeˬsuˇ shiˇ-eu peh laˇ taˬ ngeh, aˬ yawꞈ shaˬ zahˬ naꞈ dui dui nya lehˇ ehˇ-eu meh. (Luˇkaꞈ 12:50) K’oeˇ naˇ aˬ yawꞈ ya shiˇ-eu g’awˬ mya nah maˬ paˇ ca ngeh, “Ngaˬ-euˬ nui ma shaˬ zahˬ naꞈ dui dui nya” lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ-euˬ shaˇ dawˬ-ahˇ haw ngeh, aˬ yawꞈ taˬ aw-awˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ naˇ haˬ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ “Aˬ da-oˇ, aˇ yamˬ heu yamˬ ngaˬ-euˬ k’oeˇ taˆ taˬ bi keuˆ le laꞈ lehˇ ehˇ naˇ muiˬ-eu maˬ siˬ. Ehˇ k’awꞈ, heu-euˬ g’aˇ duˬ ngaˇ oe-euˬ jeˬ pyeuꞈ-eu ma. K’oeˇ miˇ neh, shaˬ zahˬ heu ngaˇ ya pi meh. Aˬ da-oˇ, nawˬ-euˬ yaw shehꞈ k’ahˬ sehˇ bi mawˇ-awˬ” lehˇ guiˬ lahˬ shaˇ-awˇ shaˬ zahˬ dzawˇ nehˬ-euˬ meh. (Yoˇhaˬ 12:27, 28) Aˇ yamˬ tsaˬ laˇ ngeh, Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-ahˇ daˬ ga laˇ paˬ-ehˇ jahˇ nehˬ laꞈ-awˇ, naˇ dui dui-eu laꞈ k’oeˇ sehꞈ laˇ-eu Miˬyehˇ-ahˇ muiˇ-eu deuˬ-euˬ mehˬ shi k’aˬ duˬ ni doˆ laˇ-euˬ meh. Yeˬsuˇ uˬ duˬ kawꞈ-awˇ shaˬ zahˬ naꞈ dui dui k’awꞈ, nahˬ yu ni Miˬyehˇ-euˬ nui k’ahˇ mˇ caw-euˬ meh. Teu-ahˇ aˬ dui dzaw geuꞈ dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu meh.—Iˇsaˬyaˇ 53:7, 10-ahˇ gui.\nYeˬsuˇ-euˬ nahˬ yu ni g’eh-eu jeˬ-ahˇ aˬ dui dzaw geuꞈ dui dui paˬ-ehˇ g’eh (Aˇ deuˆ 16-17-ahˇ haw) *\n16-17. (a) Yeˬsuˇ-euˬ cawˬ deuˬ, Yeˬsuˇ-euˬ nahˬ yu ni g’eh-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ lawˬ haw-eu nga? (b) Aˬ dui Yeˬsuˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n16 Yeˬsuˇ dehꞈ saˬ saˬ ngeh miˇ, aˬ yawꞈ-euˬ g’oeˇ dui dui-eu cawˬ deuˬ neh aˬ yawꞈ-euˬ nahˬ yu ni g’eh-eu jeˬ-ahˇ bi lawˬ haw-euˬ meh. Shaˇ noeˬ haw sheˇ Yeˬsuˇ shaˬ zahˬ aˇ naˆ ni naꞈ paˬ nga? Aˬ yawꞈ shiˇ ngeh keuˆ ni saˇ jaˇ ziꞈ nya ngaˇ laˬ? Aˬ yawꞈ saˇ jaˇ maˬ ziꞈ naˇ tiˬ g’aˬ-iˬ noeˬ tmˬ k’aˇ maˬ paˇ za meh. (Loˇmaˆ 5:18, 19) K’oeˇ uˬ taꞈ heu naˆ maˬ tseˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ Aˬda-euˬ tsawˇ myahˇ jiˇ laˆ cawˆ-eu meh. (Yawˇbaˆ 2:4) Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ g’oeˇ-eu kuiˇ laꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ ciꞈ hawˬ byawˇ dzaˬ saˬ saˬ ngeh miˇ, kuiˇ laꞈ deuˬ ‘aˬ geu g’aˬ huiˬ dzehˬ-eu gaˇ kawˆ tsawˇ pyehˇ pyehˇ-eu meh.’ Yeˬsuˇ gaˇ kawˆ teu-ahˇ yaw myaˬ poˆ mehˬ nehˬ dzeuˇ taˬ-awˇ, teu ngeh miˇ jiˇ tiˬ poˆ paˇ mehˬ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ Yeˬsuˇ nui ma maˬ pehˇ-eu uˬ taꞈ, kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ nui ma aˬ joˆ-ehˇ ya taˬ-eu lehˇ g’awˬ shaˬ gaˬ-eu laꞈ k’oeˇ duꞈ yawˇ ni tiˬ poˆ paˇ ehˇ nehˬ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ g’aˬ biꞈ lehˇ jiˇ dawˬ biꞈ-euˬ meh.—Luˇkaꞈ 22:24-28; Yoˇhaˬ 13:1-5, 12-15.\n17 Nawˇ Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ ya tahˬ puˬ naˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ le? Aˬ dui uˬ duˬ kawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ kawˆ-ahˇ ya tahˬ puˬ k’awꞈ, Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ nui ma saˇ nya meh. “Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ oˇ-awˬ” lehˇ Yeˬhawˇbaˬ neh ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ luꞈ-uˇ. (Gawˇlawˇsehˇ 3:13) Aˬ dui dawˬ heu-ahˇ mˇ caw nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui jiˇ ni aˬ cawˬ-ahˇ nui ma pehˇ leˇ ni ngehˬ-awˇ, mˇ-eu meh lehˇ ya noeˬ taˬ-eu meh. (Dawˬdaˬ 12:18; Yaˬkoˆ 3:2, 5) K’oeˇ naˇ aˬ cawˬ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ leh jeh-awˇ ya ngehˬ keuˆ-eu meh.—Eˇpeˇsu 4:29.\nAˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh aˬ myah luꞈ nahˬ yu ni ya g’eh-eu nga?\n18. Yeˬhawˇbaˬ nahˬ yu ni g’eh-eu deuˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga? Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga?\n18 Aˬ dui nahˬ yu ni g’eh naˇ, yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya meh. Aˬ dui nahˬ yu ni maˬ g’eh naˇ, zawˇ-ehˇ shaˬ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ noeˬ tsehˆ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ maˬ caw ba nehˬ-a. Yeˬhawˇbaˬ “nui nahˬ nui yu ahˇ-eu deuˬ-euˬ shaˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ geuꞈ nehˬ” ma lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ meh. (Ja ceuˬ 10:17) K’oeˇ uˬ taꞈ, Jaˇliꞈ-ahˇ “Nui nahˬ nui yu ahˇ-eu deuˬ-ahˇ, tsaˬ-eu gaˇ ma-ahˇ sheuˬ g’eh-awˇ, yawꞈ-euˬ nui noeˬ mehˬ nehˬ-eu meh” lehˇ jiˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ meh. (Ja ceuˬ 25:9) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ Jaˇliꞈ hawˇ-eu paˇ dmˬ deuˬ-ahˇ * neh maˬ ehˇ, “saˇ jaˇ ziꞈ-awˇ noeˬ dahˇ doe-eu zaˬ k’aˆ” deuˬ neh lehˬ hmˬ nehˬ-euˬ biˬdiˬoˬ hawˇ-eu mehˬ bawˬ deuˬ-ahˇ neh maˬ ehˇ, sheuˬ g’eh-eu meh. (Maꞈtehˬ 24:45-47) Aˬ dui taˬ aw-eu laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ neh caw ba nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ ha geuꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ neh lehˬ hmˬ nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ya poˆ tseˇ-eu uˬ taꞈ, ya siˬ-euˬ jeˬ-ahˇ ya mˇ caw-eu meh.\n19-21. Moˇseˬ Kaˬdeˬshaˇ-ahˇ aˬ jeˬ mˇ lehˬ-euˬ nga? Aˬ dui aˬ jeˬ ya dzaw-euˬ nga?\n19 Aˬ dui nahˬ yu ni g’eh naˇ, maˬ mˇ bahˬ ni yahˇ nya meh. Aˬ dui Moˇseˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ tiˬ poˆ paˇ shaˇ noeˬ haw ma. Aˬ yawꞈ nahˬ yu ni g’eh-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ ni g’awˬ mya tseˇ k’oꞈ mˇ-euˬ k’awꞈ, bawˇ tsahˬ bawˇ dahˇ-ahˇ 40 k’oꞈ cah byah laꞈ ngeh nahˬ yu ni maˬ paˇ g’eh-euˬ meh. Teu ngeh aˬ yawꞈ-ahˇ Iˇjiˇtuˆ laꞈ k’oeˇ yaw nyiˇ ngeh maˬ bi sehꞈ ni caw ba-euˬ gaˇ duˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ aˇ yuiꞈ shiˇ-awˇ, Kaˬdeˬshaˇ-ahˇ duˬ pahˬ-euˬ tiˬ dehˬ tehꞈ-a siˬ. Teu gaˇ jawˇ ngeh Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ iˇ cuꞈ dawˇ-eu maˬ jaˆ-eu miˇ neh, yaw muiˬ-ehˇ maˬ ngehˬ g’eh nehˬ laꞈ nya lehˇ “Moˇseˬ-ahˇ iˬ baˇ taˬ-eu” meh. Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ, yawˬ ha g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ maˬ shaˇ noeˬ-eu Moˇseˬ-ahˇ zmˬ-awˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ jahˇ gaˇ g’awˬ mya poˆ mawˇ-euˬ k’awꞈ, nymˬ-mˇ keuˆ ni toˇ luꞈ-a siˬ. Aˬ yawꞈ maꞈ iˇ cuꞈ dawˇ-eu maˬ jaˆ-eu gaˇ kawˆ uˬ taꞈ, Moˇseˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ jiˇ toˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ iˇ cuꞈ ya mehꞈ-eu heu naˇ, Moˇseˬ-euˬ baˬ da neh nya lehˇ ehˇ gaˇ duˇ-eu meh.—Bawˇtsahˬ 20:1-5, 9-11.\n20 Moˇseˬ nui ma pehˇ dui dui laˇ-awˇ, nahˬ yu ni maˬ paˇ g’eh-euˬ meh. Aˬ yawꞈ k’aˬ lo-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ ehˇ-eu loꞈ-ehˇ jah-eu laꞈ k’oeˇ ngehˬ jeˬ maˬ ngehˬ ni, zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ ngaˇ naw maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ iˇ cuꞈ maˬ bi doˆ le nya-a loˇ lehˇ ehˇ-awˇ, k’aˬ lo-ahˇ nyiˬ laꞈ juiꞈ-awˇ iˇ cuꞈ bi doˆ le-euˬ meh. Jahˇ g’eh-eu jeˬ hawˇ-eu nui pehˇ aˬ yawꞈ-ahˇ huiˬ-eu iˬ baˇ bi mˇ-euˬ meh. (Ja ceuˬ 106:32, 33) Moˇseˬ tiˬ k’ehˇ laˇ k’ehˬ nahˬ yu ni maˬ g’eh-euˬ baˬ da neh, Yeˬhawˇbaˬ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ maˬ paˇ ya ahˇ leˇ-euˬ meh.—Bawˇtsahˬ 20:12.\n21 Gaˇ kawˆ heu-ahˇ neh aˬ dui zawˇ-ehˇ muiˬ-eu jeˬ ya siˬ-euˬ ma. Tiꞈ, aˬ dui aˬ myah luꞈ nahˬ yu ni g’eh-eu g’aˇ duˬ ya leh jeh-eu meh. Aˬ dui leh jeh-eu naˬ leˇ naˇ, aˬ dui jahˇ g’eh laˇ-awˇ, nui gahˇ maˬ ahˇ-eu jeˬ-ehˇ ngehˬ laˇ mˇ laˇ-eu meh. Nyiꞈ, shaˬ zahˬ naꞈ-eu jeˬ aˬ dui-ahˇ g’aˬ bi baˬ-eu miˇ neh, aˬ dui ciˬ suꞈ laˇ-eu gaˇ kawˆ jaˆ k’awꞈ, nahˬ yu ni g’eh-eu g’aˇ duˬ ya leh jeh-eu meh.\n22-23. (a) Aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh aˬ myah luꞈ nui nahˬ nui yu ya ahˇ-eu nga? (b) Zeˬpaˬniˇ 2:3 laꞈ k’oeˇ-euˬ dawˬ aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga?\n22 Aˬ dui nahˬ yu ni g’eh naˇ, aˬ dui-ahˇ haw piˇ nehˬ-eu meh. G’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ haiˬ-eu tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ maˬ paˇ bi jawˇ ni laˆ cawˆ jiˇ-awˇ, nahˬ yu ni g’eh-eu deuˬ tehꞈ-ehˇ bi dzeˇ yaꞈ-eu meh. Teu ngeh miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ nui saˇ oꞈ-eu meh. (Ja ceuˬ 37:10, 11) Nawˇ teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu deuˬ nehˬ-ehˇ jawˇ mawꞈ miˇ-a loˇ? Nawˇ jawˇ mawꞈ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ yawꞈ-euˬ g’aˇ duˬ ngehˬ dah-eu Zeˬpaˬniˇ-ahˇ bi boꞈ taˬ-euˬ kuˇ dawˬ-ahˇ ya mˇ caw meh.—Zeˬpaˬniˇ 2:3-ahˇ gui.\n23 Zeˬpaˬniˇ 2:3-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh “Nawˇ ya buˬ-iˇ-eu baw tehꞈ-a” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ nga? Dawˬ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-awˇ, aˬ yawꞈ nui k’ahˇ shiˇ ni mˇ mawꞈ-eu deuˬ-ahˇ maˬ laˆ piˇ nehˬ nya-eu lehˇ ehˇ mawꞈ-eu maˬ ngeuˇ-a. Ehˇ mawꞈ-eu jeˬ naˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ neh bi haw piˇ mawꞈ naˇ, aˬ dui tiˬ jeˬ paˬ ya jahˇ-eu meh. Aˬ dui nymˬ-mˇ neh nui nahˬ nui yu ahˇ ni hawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ ni leh jeh naˇ, aˬ dui “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ nui ma pehˇ”-awˇ yaˇ k’aˬ daˇ le ngeh nah, ya buˬ iˇ-awˇ mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ ya dehꞈ g’eh meh.\nTsawˇ haˬ heu deuˬ aˬ dui-ahˇ nahˬ yu ni g’eh-eu gaˇ kawˆ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ mehˬ-eu nga?\nHaˬnaˬniˇyaˆ, Miˇsheˬlaˇ hawˇ-eu Aˬzaˬyiˇ\nDawˬ caˇ 120 Yeˬsuˇ-euˬ nui nahˬ nui yu-ahˇ dzaw geuꞈ\n^ Yaw zaˬ 5 Aˬ dui dehꞈ le ngeh neh nui nahˬ nui yu ahˇ-eu lehˇ tiˬ g’aˬ-iˬ maˬ jawˇ-a. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ g’eh nya ni ya leh jeh-eu meh. Aˬ dui yehˇ ju ni g’eh-eu deuˬ nehˬ-ehˇ jawˇ ngeh nahˬ yu ni g’eh nya k’awꞈ, jahˇ g’eh-eu deuˬ nehˬ-ehˇ jawˇ ngeh naˇ nahˬ yu ni g’eh-eu yaw shaˬ meh. Heu kawˆ-ahˇ aˬ dui laꞈ k’oeˇ muiˬ-eu seuˆ dzeuꞈ aˇ g’ehˇ pyeuꞈ-eu nui nahˬ nui yu bi ahˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ jeˇ-ahˇ ya g’aˬ leˇ nga lehˇ haw ma.\n^ Yaw zaˬ 3 Dzawˇ lahˬ: Nahˬ yu ni g’eh-eu jeˬ. Nahˬ yu ni g’eh-eu tsawˇ haˬ naˇ, yehˇ ju ni g’eh-awˇ aˬ cawˬ nui ma laˆ pehˇ laˇ k’awꞈ nui ma maˬ pehˇ-a. Aˬ yawꞈ naˇ taˬ aw-awˇ, maˬ jahˇ g’eh-eu uˬ taꞈ, aˬ cawˬ yawˬ ha naˆ maˬ tseˇ muiˬ dzehˬ meh lehˇ haw-awˇ, yawˬ ha taꞈ-ehˇ teˬ dzehˬ-eu yaw shaˬ deuˬ-ahˇ nui gaˬ keuˆ-awˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ-eu meh.\n^ Yaw zaˬ 12 Baˬbuˇloˬ tsawˇ haˬ deuˬ Heˬbyehˇ zaˬ guˬ heu smˇ g’aˬ-ahˇ Shaˬdaˬlaˆ, Meˬshaˆ, Aˬbeˬdaˬneˬgoˬ lehˇ myahˇ paˇ nehˬ-euˬ meh.—Daˬyeˬlaˇ 1:7.\n^ Yaw zaˬ 18 Yaw jeˬ ma jeˬ, “Miˬyehˇ-ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu jeˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ” lehˇ ehˇ-eu gaˇ kawˆ, 2011 k’oꞈ, Oeˬ siˬ ba la 15 nah-ahˇ-euˬ Loꞈ-eu nymˇgoˇ-ahˇ haw.\n^ Yaw zaˬ 59 Aˇ baˇ-euˬ gaˇ kawˆ: Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ-euˬ g’aˬ k’ehˇ deuˬ aˬ geu g’aˬ huiˬ dzehˬ-eu lehˇ pyehˇ ngeh jiˇ, g’awˬ shaˬ gaˬ-eu laꞈ k’oeˇ aˬ za za-ehˇ mehˬ nehˬ.\nYaw sui yaw dawˇ dawˇ-ehˇ dehꞈ daˆ leꞈ\nAˬ jeˬ miˇ neh aˇ poeˬ ya taˬ baw-awˇ, guiˬ lahˬ ya huiˬ-eu nga?\nGaˇ hu Iˇsaˬleˬlaˆ saˇ ka-ahˇ-euˬ nui gaˬ hawˇ-eu yaw tsaˬ yaw dawˇ\nDehꞈ ziˇ gaˇ kawˆ Ngaˬ-ahˇ laˬ k’aˬ bi cehˇ-awˇ, bi mˇ byah laꞈ-euˬ Ka li zaˬ-euˬ jeˬ biˇ\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Nyiˬ siˬ ba la 2019\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Nyiˬ siˬ ba la 2019


Dawˬ caˇ 137—Saˇ jaˇ ziꞈ-eu Ka li zaˬ zaˬ miˬ aˬ buˇ deuˬ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 137\nSaˇ jaˇ ziꞈ-eu Ka li zaˬ zaˬ miˬ aˬ buˇ deuˬ\n1. Luˇta Maˬliˇ Iˇsaˬtaˆ hawˇ eu Saˬlaˇ,\nsaˇ jaˇ ziꞈ miˬ zaˬ pyeuꞈ zawˇ-ehˇ muiˬ eu deuˬ meh.\nAˬ yawꞈ maꞈ euˬ dehꞈ ziˇ Miˬyehˇ-ahˇ jeˬ hu poˆ.\nYawꞈ maꞈ saˇ jaˇ ziꞈ meh aˬ dui siˬ nya loꞈ-ehˇ.\nMiˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ nui deuˬ k’awꞈ ni jawˇ,\ntsawˇ myahˇ ahˇ maˬ mawˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ saˇ jaˇ ziꞈ.\n2. G’oeˇ gaˬ jeˬ muiˬ jeˬ nui k’aˬ g’awˬ shaˬ gaˬ jeˬ,\naˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ ahˇ paˬ-ehˇ g’eh jeˬ pyeuꞈ.\nSaˇ jaˇ ziꞈ eu aˬ buˇ heu deuˬ-ahˇ bi noeˬ mawˇ.\nYawꞈ maꞈ ahˇ dzaw geuꞈ awˇ aˇ poeˬ taˬ baw ma.\nAˬ dui mehˇ nmˇ nymˇ euˬ zaˬ miˬ aˬ buˇ,\nsaˇ jaˇ ziꞈ laꞈ k’oeˇ dehꞈ aˬ dui dzaw geuꞈ nya meh.\n3. Miˬ coeˬ miˬ ma aˇ yuiꞈ aˬ nyiˇ hawˇ-eu aˬ buˇ,\nlaꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ gaˇ mˇ aˇ naˆ ni shaˬ k’awꞈ.\nEhˇ gaˇ nui ma keuˆ awˇ caw teh nahˬ yu ni.\nTiˬ jeˬ ahˇ taˬ k’ahˬ lahˇ Miˬyehˇ ngehˬ g’eh meh.\nYeˬhawˇbaˬ saˇ jaˇ ziꞈ zaˬ miˬ aˬ buˇ-ahˇ,\nnui jah bi ziꞈ awˇ neh muiˬ eu laꞈ sawˬ biꞈ meh.\n(Piˆ. 4:3; 1 Tiˆ. 2:9, 10; 1 Beˬ. 3:4, 5-ahˇ haw.)\nSaˇ jaˇ ziꞈ-eu Ka li zaˬ zaˬ miˬ aˬ buˇ deuˬ (Dawˬ caˇ 137)


Dawˬ caˇ 31—Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah | Ka la zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Shuar Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 31\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah\n1. Nui ma nahˬ yu Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah.\nSaˇ jaˇ ziꞈ nui gaˬ mˇ mawˇ.\nMiˬyehˇ ahˇ g’oe awˇ aˬ yawꞈ ga dzeˇ jawˇ.\nMiˬyehˇ baoˬ neh bi caw ba.\nTsaˬ eu Miˬyehˇ euˬ dawˬ ahˇ mˇ caw.\nMaˬ ya g’awˬ iˇ g’aˇ duˬ.\nMiˬyehˇ aˬ laꞈ neh bi sheuˬ g’eh.\nMiˬyehˇ dawˬ naˇ haˬ mˇ caw.\n2. Shawˇ jehˆ ni g’eh Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah.\nNoeˬ mawˇ shawˇ jehˆ ni g’eh jeˬ-ahˇ.\nLawˬ haw laˇ jeˬ ahˇ puˬ le mawˇ le k’awꞈ\nMiˬyehˇ nawˇ ahˇ caw ba meh.\nTsaˬ jeˬ ja ceuˬ paˬ-ehˇ g’eh jeˬ hawˇ eu\nmaˇ maˇ ni g’eh eu jeˬ\nyawˬ jawˇ na heu deuˬ ahˇ noeˬ naˇ\naˬ dui nehˬ-ehˇ Miˬyehˇ jawˇ meh.\n3. Laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah.\nYawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ pyeuꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ.\nMiˬyehˇ neh biꞈ euˬ laꞈ sawˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ\naˬ myah luꞈ jaˆ g’eh eu meh.\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah laꞈ k’aˬ cehˇ gaˇ kawˆ\ndawˬ caˇ caˇ awˇ mˇ mawˇ.\nNawˇ laꞈ k’aˬ cehˇ aˬ cawˬ ya mawˇ\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ lehˇ siˬ.\n(Beh. 5:24; 6:9; Piˆ. 4:8; 1 Tiˆ. 6:6-8-ahˇ haw.)\nMiˬyehˇ nehˬ-ehˇ cah (Dawˬ caˇ 31)


Dawˬ caˇ 99—Myaˬ dui dui-eu mehˇ nmˇ aˇ maꞈ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Herero Hiligaynon Hiri Motu Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nMyaˬ dui dui-eu mehˇ nmˇ aˇ maꞈ\n(Pah mehˬ-eu 7:9, 10)\n1. Myaˬ dui dui eu mehˇ nmˇ aˇ maꞈ.\nAˇ lam aˇ lam g’aˬ jawˇ.\nYawˬ g’aˬ na ziꞈ saˇ kiˇ pyeuꞈ.\nMyah luꞈ ziꞈ dah ni dehꞈ.\nAˬ dui g’awˬ mya ni jawˇ ma.\nHuiˬ eu baˬ maꞈ pyeuꞈ laˇ.\nMiˇ k’ahˬ doe jawˇ tsawˇ haˬ laˇ uiˬ taˬ.\nMiˬyehˇ-ahˇ yaw k’aˆ-ehˇ ja ceuˬ.\n2. Myaˬ dui dui eu mehˇ nmˇ aˇ maꞈ.\nDawˬ peh gaˇ mahˇ tsaꞈ gaˬ.\nTsawˇ haˬ g’awˬ mya ni mawˇ mawꞈ-eu,\n“Guiˬ lahˬ dawˬ” dui dzawˇ gaˬ.\nAˬ dui leh jeh-awˇ dzawˇ iˇ ngeh,\nshaˬ zahˬ ya tahˬ puˬ nya.\nEhˇ k’awꞈ Yeˬsuˇ oˇ coeˇ ni caw ba.\nDui maꞈ ahˇ nui saˇ biꞈ.\n3. Myaˬ dui dui eu mehˇ nmˇ aˇ maꞈ.\nMiˬyehˇ myah luꞈ bo saˆ.\nAˬ yawꞈ ngehˬ g’eh awˇ caw ba.\nNah neh miˇ neh dzawˇ gaˬ.\nMiˬyehˇ Miˇk’ahˬ tsaꞈ iˇ.\nAˬ dui Miˬyehˇ gaˇ mˇ cawˬ ya pyeuꞈ.\nMiˇ tsaˬ ahˇ yawꞈ gaˇ mˇ.\n(Yaˇ. 52:7; Tehˬ. 11:29; Pah. 7:15-ahˇ haw.)\nMyaˬ dui dui-eu mehˇ nmˇ aˇ maꞈ (Dawˬ caˇ 99)


Dawˬ caˇ 100—Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ nui ma keuˆ-awˇ ha geuꞈ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Ghomálá’ Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hiri Motu Hungarian Iban Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Cyrillic Ronga Runyankore Russian Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nAˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ nui ma keuˆ-awˇ ha geuꞈ\n1. Yeˬhawˇbaˬ maˇ maˇ ni ha geuꞈ jeˬ mˇ mawˇ.\nAˬ yawꞈ yawˬ g’aˬ na ahˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ haw piˇ.\nTsawˇ muiˬ tsawˇ doeˇ k’oeˇ taˆ uˬ yehˇ uˬ tsaˇ ahˇ biꞈ.\nAˬ dui loˬ dzaˬ dawˇ deuˬ biꞈ laꞈ meh.\nAˬ dui shaˬ zahˬ mˇ deuˬ-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ naˇ,\nYeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ ahˇ dzaw geuꞈ jeˬ pyeuꞈ meh.\nDui nui ma laꞈ k’oeˇ neh g’awˬ shaˬ gaˬ mˇ mawˇ naˇ,\nmˬ taˆ Aˬda aˬ dui-ahˇ biꞈ k’oꞈ meh.\n2. Aˬ dui shaˬ eu tsawˇ haˬ-ahˇ ngehˬ g’eh nehˬ ngeh jawˇ,\naˬ dui maˬ siˬ nya a aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ lehˇ.\nLaꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ mˇ nehˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ maˬ siˬ nya k’awꞈ.\nAˬ yawꞈ maꞈ loˬ eu jeˬ caw ba nehˬ.\nLu diˇ loꞈ-ehˇ aˬ dui maꞈ ‘Iˇ kahˇ-ahˇ yaꞈ laˇ’ kuˇ.\nIˇ kahˇ-ahˇ daˬ yah daˆ laˇ nui saˇ oꞈ jeˬ mawˇ.\nAˬ dui mˬ taˆ Aˬda aˬ yawꞈ g’awˬ shaˬ gaˬ jeˬ-ahˇ,\nshaˇ poˆ luꞈ eu tsawˇ haˬ-ahˇ yawꞈ siˬ nya.\n(K’ehˇ. 16:14, 15; Maˆ. 12:13; 1 Tiˆ. 3:2; Heˬ. 13:2; 1 Beˬ. 4:9-ahˇ haw.)\nAˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ nui ma keuˆ-awˇ ha geuꞈ (Dawˬ caˇ 100)


“Mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ naˇ haˬ geuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ, maˬ ngehˇ ni yaw gahˇ gahˇ-ehˇ dehꞈ-awˬ”—Proverbs 8:33 | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Zaˬ guˬ deuˬ-oˇ, . . . mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ naˇ haˬ geuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ, maˬ ngehˇ ni yaw gahˇ gahˇ-ehˇ dehꞈ-awˬ.”—Dawˬdaˬ 8:32, 33.\nDawˬ caˇ: 56, 89\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ yawˬ ha-ahˇ biˬ mehˬ-eu g’aˇ duˬ aˬ joˆ oˇ oˬ-awˇ mehˬ-eu nga?\nAˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ neh aˬ joˆ-ehˇ ya cu-eu ga?\nAˬ dui aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ mehˬ gaˇ neh aˬ dui aˬ jeˬ za nya-eu nga?\n1. Aˬ dui nui gahˇ aˬ joˆ-ehˇ poˆ mawˇ nya-eu nga?\nZaˬ siˬ nui gahˇ Yeˬhawˇbaˬ jawˇ gaˇ neh oe-awˇ, aˬ yawꞈ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ, Yaˬkoˆ 1:5-ahˇ “Naw maꞈ laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ na zaˬ siˬ tsawˇ gahˇ teˬ luꞈ naˇ, Miˬyehˇ-ahˇ guiˬ lahˬ shaˇ-eu tsaˬ meh. Miˬyehˇ aˬ yawꞈ-ahˇ zaˬ siˬ tsawˇ gahˇ biꞈ tehꞈ-a. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, Miˬyehˇ-aˬ, tsawˇ haˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ-eu laꞈ k’oeˇ tsawˇ tsiˇ maˬ tsiˇ ni biꞈ-eu meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ, nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ biꞈ-eu meh. Aˬ dui nui gahˇ-ahˇ mawˇ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, Miˬyehˇ-euˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ laꞈ daˬ-eu heu meh. Toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ aˬ dui-ahˇ maˬ muiˬ-eu jeˬ-ahˇ neh laˆ piˇ nehˬ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ daˆ leꞈ nya ni caw ba nehˬ-eu meh. (Dawˬdaˬ 2:10-12) K’oeˇ naˇ muiˬ dui dui-eu noeˬ tmˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu aˬ myah luꞈ dehꞈ g’eh-eu jeˬ biꞈ-eu meh.—Yuˇdaˆ 21.\n2. Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ mehˬ-eu tsoˆ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ gaˬ nya-eu nga?\n2 Aˬ dui maˬ byah kuꞈ-eu miˇ neh maˬ ehˇ, huiˬ laˇ-euˬ maˬ duˇ leˇ-eu miˇ neh maˬ ehˇ, mehˬ laˇ tsoˆ laˇ-eu heu naˇ, yaw muiˬ jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ haw-eu maˬ ehˇ, laꞈ daˬ-eu maˬ ehˇ, yaw shaˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, Miˬyehˇ-euˬ dawˬ tsoˆ aˬ dui-euˬ dehꞈ ziˇ-ahˇ muiˬ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ ngeh, Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ aˇ naˆ ni gaˬ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu meh. Dawˬdaˬ 3:11, 12-ahˇ ‘Ngaˬ li-oˇ, Yeˬhawˇbaˬ . . . mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ ngeh naˬ lehˬ taˬ lehˬ’ lehˇ ehˇ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ “aˬ yawꞈ ha gaˬ-eu deuˬ-ahˇ mehˬ meh tsoˆ meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh.” Teu miˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ k’aˇ muiˬ-eu jeˬ biꞈ nehˬ mawꞈ ngaˇ lehˇ jah ziꞈ nya-eu meh. (Heˬbyehˇ 12:5-11-ahˇ gui.) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ siˬ nya-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ tsoˆ aˬ myah luꞈ tsaˬ-awˇ, aˬ dui loˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taˆ lehˇ cehˆ tsaˬ leˇ meh. Aˬ dui heu kawˆ-ahˇ, mehˬ jeˬ mehˬ kawˆ 4 kawˆ-ahˇ ja sawˇ ma. (1) yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu (2) aˬ da aˬ ma zaˬ-ahˇ ya mehˬ-eu jeˬ (3) aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ neh za-eu dawˬ tsoˆ (4) bi mehˬ bi tsoˆ-euˬ naˆ maˬ tseˇ naˇ-eu jeˬ heu deuˬ pyeuꞈ meh.\nAˬ dui yawˬ ha-ahˇ mehˬ naˇ, aˬ jeˬ miˇ neh gahˇ laˇ-eu nga?\n3. Zaˬ deuˬ yawˬ haˇ yawˬ ha aˬ joˆ-ehˇ mehˬ nya-eu nga?\n3 Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ mehˬ naˇ, yawˬ ha-euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ hawˇ-eu noeˬ jeˬ noeˬ kawˆ-ahˇ, nyehꞈ tehˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ dui yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu jeˬ, dehꞈ le ngeh neh dehꞈ ahˇ le-euˬ jeˬ maˬ ngeuˇ-eu miˇ neh, toˆ-ehˇ jahˇ-eu g’aˇ duˬ, ya dzaw-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, zaˬ yaw nyiˇ liˇ yehˬ nawˬ dzaw dzaw ngeh, maˬ bi ga coˬ iˇ-eu g’aˇ duˬ aˬ da aˬ ma nyehꞈ tehˬ caw nehˬ-eu meh. Zaˬ maˇ diˇ nawˬ nya laˇ-euˬ yaw duˬ baw ngeh tiˬ jawˇ, pyehˬ-awˇ neh tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ bi dziˬ-eu meh. Teu gaˇ duˇ ni aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ oˇ oˬ. “Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ neh” dzaw ngeh, zaˬ-ahˇ yawˬ haˇ yawˬ ha mehˬ nya ni hawˇ-eu, nui gahˇ ahˇ ni caw ba nehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu meh.—Eˇpeˇsu 6:4.\n4, 5. (a) Yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu jeˬ aˬ jeˬ miˇ “seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ yaw shuiꞈ”-euˬ aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ nga? (b) Aˬ dui mˇ lehˬ k’awꞈ aˬ jeˬ miˇ neh g’aˬ maˬ ya baˬ nga?\n4 Huiˬ laˇ-euˬ gaˇ hawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ siˬ nya laˇ-euˬ deuˬ k’awꞈ toˆ-ehˇ tehꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ yawˬ ha-ahˇ ui cuiˆ na paˇ mehˬ luꞈ-euˬ naˇ k’awꞈ, heu naˇ aˬ yawꞈ maꞈ noeˬ dahˇ doe laˇ-euˬ Ka li zaˬ pyeuꞈ meh lehˇ ehˇ mawꞈ-eu maˬ ngeuˇ-a. “seu dzeuꞈ aˇ g’ehˇ yaw shuiꞈ”-ahˇ dm-awˇ, Yeˬsuˇ loꞈ-ehˇ duˇ ni leh jeh-awˇ neh tehꞈ-ehˇ noeˬ dahˇ doe laˇ-eu meh. (Eˇpeˇsu 4:23, 24, MS) Yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu heu naˇ, “Miˬyehˇ-ahˇ yaw zeu maˬ baw-eu yaw dehꞈ dehꞈ-eu jeˬ hawˇ-eu shiˬ shaˬ jiˇ-euˬ nui noeˬ nui loˆ-ahˇ byehˇ dzeh-eu g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, miˇ tsaˬ heu k’oeˇ taˆ dehꞈ ngeh yawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ-awˇ, nui ma yaw dawˇ dawˇ-ehˇ dehꞈ-eu laꞈ k’oeˇ Miˬyehˇ-ahˇ yaw zeu baw” ni maˬ ehˇ, caw ba nehˬ-eu meh.—Tiˇtuˆ 2:12.\n5 Aˬ dui dawˬ tawˆ luꞈ maˬ byah kuꞈ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ meh. (Dawˬtsoˆtsoˆ-eu 7:20) Teu miˇ neh aˬ dui laˆ lehˬ ngeh, yawˬ ha-ahˇ maˬ mehˬ-eu miˇ neh nga laˬ, maˬ ngeuˇ naˇ mehˬ-euˬ maˬ loꞈ-eu miˇ neh ngaˇ laˬ? Toˆ-ehˇ tehꞈ-ehˇ k’awꞈ maˬ ngeuˇ nga lehˇ, aˬ dui Dawˬdaˬ 24:16-ahˇ “Yaw sui yaw dawˇ tsawˇ haˬ aˇ myaˆ poˆ coˬ-iˇ k’awꞈ paˇ tuˇ laˇ nya meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ gaˇ neh ya siˬ-euˬ ma. Aˬ dui-ahˇ “tuˇ laˇ nya” ni cawˬ ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga? Aˬ dui-euˬ g’aˬ maˬ ngeuˇ-a, Miˬyehˇ-euˬ baoˬ pyeuꞈ meh. (Piˇliˇpiˆ 4:13-ahˇ gui.) Miˬyehˇ-euˬ baoˬ-ahˇ neh pyeuꞈ laˇ-eu jeˬ heu naˇ, yawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ jiˇ taꞈ-awˇ, teu naˇ, yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ jiˇ taꞈ-eu meh.\n6. Aˬ dui Jaˇliꞈ gui-eu aˬ joˆ-ehˇ muiˬ daˆ laˇ nya-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n6 Guiˬ lahˬ shaˇ-eu, Jaˇliꞈ gui-awˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ-eu heu naˇ, yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu muiˬ daˆ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ Jaˇliꞈ gui-eu heu, nawˬ-euˬ g’aˇ duˬ yaw shaˬ jeˬ pyeuꞈ-awˇ, nawˇ maˬ ya leˇ-eu jeˬ pyeuꞈ naˇ lawˇ neh? G’aˬ taˬ baˬ siˬ, nawˇ Yeˬhawˇbaˬ neh bi caw ba naˇ, aˬ yawꞈ nawˬ-ahˇ, aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ-ahˇ “mehꞈ-eu nui ma ka dehꞈ ni” caw ba nehˬ-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 2:2) Nawˇ Jaˇliꞈ gui-eu aˇ yamˬ bi doˆ laˇ-eu g’aˇ duˬ, yawˬ ha-ahˇ mehˬ nya ni caw ba nehˬ laꞈ lehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ shaˇ. Nawˇ dahˬ beh ngeh, aˇ yamˬ yaw nymˇ nymˇ lehˇ pyehˆ tseˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Teu gaˇ neh tiˬ k’ehˬ naˇ, nawˇ Jaˇliꞈ gui-eu tiˬ poˆ cuiˆ cuiˆ-ehˇ awˬ laˇ-awˇ, gui muiˬ laˇ-eu meh. K’oeˬ naˇ nawˇ, ciˬ cuˇ saˆ ni Yeˬhawˇbaˬ-euˬ poeˬ-eu nui noeˬ-ahˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ-eu aˬ yamˬ heu-ahˇ ya leˇ-eu meh.—1 Tiˆmoˇseˬ 4:15.\n7. Yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu jeˬ, Miˬyehˇ gaˇ laꞈ k’oeˇ, aˇ pyaˇ daˬ taˬ gaˇ le keuˆ nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ nga?\n7 Yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ laꞈ k’oeˇ aˬ dui neh aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ gaˇ le keuˆ nya ni caw ba nehˬ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, nymˇ dahˬ baw laˇ-euˬ mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ, Miˬyehˇ gaˇ mˇ-eu k’oeˇ ngeh loꞈ-ehˇ nui ma maˬ ahˇ ni pyeuꞈ iˇ taˬ nya lehˇ noeˬ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ aˬ myah luꞈ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ-eu lehˇ aˇ pyaˇ daˬ-euˬ meh. Yawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu jeˬ hawˇ-eu, nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ-eu jeˬ aˬ yawꞈ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba-euˬ nga? Aˬ yawꞈ maˬgaˬziˇ paˇ dmˬ doe ni, huˬ mehˬ mehˬ-eu gaˇ kawˆ gui-awˇ, caw ba nehˬ laꞈ lehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ guiˬ lahˬ shaˇ-euˬ meh. Heu naˇ aˬ yawꞈ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ g’oeˇ ni caw ba nehˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ aˇ yamˬ tsaˬ laˇ ngeh, tiˬ poˆ na huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ-eu meh. Aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ nga? Shaˬ zahˬ ui cuiˆ na paˇ jaˆ-euˬ k’awꞈ, aˬ yawꞈ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ gaˇ leh jeh daˆ leꞈ-euˬ meh. Uˬ duˬ duˬ leˇ ngeh-aˬ, aˬ yawꞈ aˬ myah luꞈ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ nya laˇ-euˬ meh.\nZaˬ deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ neh cu\nZaˬ tsaˬ-eu jeˬ hawˇ-eu maˬ tsaˬ-eu jeˬ aˬ yawꞈ yawꞈ maˬ siˬ nya-a, aˬ yawꞈ mehˬ nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ loˬ meh (Aˇ deuˆ 8-ahˇ haw)\n8-10. Aˬ da aˬ ma deuˬ-ahˇ, zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ bi mˇ-eu g’aˇ duˬ yaw muiˬ-ehˇ cu nya ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga? Yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw she.\n8 Yeˬhawˇbaˬ aˬ da aˬ ma deuˬ-ahˇ zaˬ-ahˇ, ‘aˬ yawꞈ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ neh’ cu-eu gaˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. (Eˇpeˇsu 6:4) Nymˬ-mˇ iˬ nah teu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ yaw awˬ maˬ ngeuˇ-a. (2 Tiˆmoˇseˬ 3:1-5) Zaˬ dehꞈ le-euˬ tiˬ dehˬ, tsaˬ-eu jeˬ hawˇ-eu maˬ tsaˬ-eu jeˬ-ahˇ maˬ siˬ nya-a. Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ siˬ nya-eu nui ma maˬ ya dzaw-aˬ siˬ. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ siˬ nya-eu nui ma tsaˬ-eu paw zmˬ-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ maꞈ mehˬ nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ loˬ-eu meh. (Loˇmaˆ 2:14, 15) Jaˇliꞈ paw pyehˆ tseˇ-eu tiˬ g’aˬ, Gaˬliˇ dawˬ paw neh “mehˬ-eu” lehˇ ehˇ-eu heu naˇ, “zaˬ-ahˇ huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni jahˇ-eu” maˬ ngeuˇ naˇ, zaˬ tiˬ g’aˬ-ahˇ noeˬ dahˇ doe laˇ ni cu huiˬ gaˇ ehˇ mawꞈ-eu meh.\n9 Aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ nui gaˬ laꞈ k’oeˇ neh mehˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ nui ma lmˇ boˬ ni g’eh-awˇ, zaˬ deuˬ naꞈ-i mˇ nya-eu g’awˬ mya jeˬ jaˆ k’awꞈ, aˇ naˆ keuˆ ni mˇ nya-eu lehˇ jiˇ siˬ nya-eu uˬ taꞈ, k’aˇ mˇ-euˬ loꞈ-ehˇ ya yehˬ meh lehˇ jiˇ siˬ nya-eu meh. Teu miˇ neh Ka li zaˬ aˬ da aˬ ma deuˬ, zaˬ-ahˇ cu ngeh Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ g’oe-eu heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Tiˬ k’ahˬ tiˇ k’ahˬ hawˇ-eu saˇ ka tiˬ ka tiˇ ka, zaˬ-ahˇ cu-eu nui noeˬ maˬ duˇ leˇ-a. Teu miˇ neh, Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-eu aˬ da aˬ ma deuˬ, zaˬ-ahˇ mehˬ ngeh aˬ jeˬ ya jahˇ-eu lehˇ yawˬ ha nui noeˬ maˬ geuꞈ-eu uˬ taꞈ, yawˬ ha neh puˬ haw-euˬ jeˬ hawˇ-eu tsawˇ haˬ-euˬ nui noeˬ-ahˇ maˬ g’oe-a.\n10 Aˬ dui Noˇaˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ neh aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya-eu nga? Yeˬhawˇbaˬ Noˇaˬ-ahˇ saˇ baoˬ tsoˆ lehˇ k’ehˇ ngeh, Noˇaˬ aˬ joˆ-ehˇ ya tsoˆ-eu lehˇ maˬ siˬ nya-a. Aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ g’oe-awˇ, “k’aˇ ehˇ nehˬ-euˬ loꞈ-ehˇ Noˇaˬ jahˇ-euˬ meh.” (Aˇdahˬbeh-eu 6:22) Aˬ joˆ-ehˇ g’eh ngaˬ? Noˇaˬ neh tsoˆ-euˬ saˇ baoˬ aˬ yawꞈ pehˬ-euˬ nymˇ jiˇ-ahˇ buˬ iˇ ni caw ba nehˬ-euˬ uˬ taꞈ, Noˇaˬ k’awꞈ mˇ pyeuꞈ nya-eu aˬ da tiˬ g’aˬ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Miˬyehˇ-euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ-ahˇ g’oe-eu miˇ neh, zaˬ-ahˇ mehˬ nya-eu uˬ taꞈ, yaw dehꞈ jiˇ dehꞈ mehˬ nehˬ nya-euˬ meh. Heu naˇ yaw awˬ gaˇ kawˆ maˬ ngeuˇ-a. Aˬ jeˬ mi neh ehˇ naˇ, iˇ cuꞈ maˬ dahˬ pymˬ le-euˬ yaw kaˬ-ahˇ, yaw haiˬ jeˬ tehꞈ-ehˇ byah-eu miˇ neh meh.—Aˇdahˬbeh-eu 6:5.\n11. Aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh k’aˇ g’eh nya gaˇ neh ya mehˬ-eu nga?\n11 Nawˇ aˬ da aˬ ma pyeuꞈ-eu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ k’aˇ ehˇ-eu jeˬ-ahˇ, aˬ joˆ-ehˇ mˇ caw nya-eu nga? Nawˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ ya naˇ haˬ meh. Zaˬ yaw muiˬ-ehˇ cu nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ, Jaˇliꞈ paw neh maˬ ehˇ, aˇ maꞈ aˇ muˇ paw neh maˬ ehˇ biꞈ nehˬ-awˇ, nawˇ dawˬ tsoˆ teu-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ caw paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Aˇ yamˬ tsaˬ laˇ ngeh, zaˬ nawˬ neh mˇ-euˬ jeˬ teu-ahˇ, aˇ poeˬ taˬ nya laˇ meh. Mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ “ngaˬ-ahˇ heu loꞈ-ehˇ cu pyeuꞈ nehˬ laꞈ-euˬ aˬ da aˬ ma-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ-a. Ngaˬ da ngaˬ ma ngaˬ-euˬ nui ma-ahˇ mehˬ ahˇ-eu g’aˇ duˬ leh jeh dui dui-euˬ meh” lehˇ ehˇ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ g’oeˇ ni caw ba nehˬ laꞈ-euˬ jiˇ ni aˬ da aˬ ma pyeuꞈ meh lehˇ paˇ ehˇ-eu meh. Aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ-ahˇ leh jeh dui dui-awˇ mehˬ k’awꞈ, zaˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ byehˇ dzeh nya-eu meh lehˇ aˬ dui siˬ nya-eu ma. Ehˇ k’awꞈ k’aˇ g’eh nya gaˇ neh mehˬ-euˬ aˬ da aˬ ma deuˬ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ meh shi nui ma maˬ cawˆ-eu uˬ taꞈ, tiˬ nah zaˬ Miˬyehˇ jawˇ gaˇ g’oꞈ laˇ tehꞈ-a lehˇ noeˬ tmˬ-eu meh.\n12, 13. (a) Zaˬ bi teh doˆ ngeh, aˬ da aˬ ma deuˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nga? (b) Nymˇ ji tiˬ jiˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ naˇ haˬ gaˇ neh aˬ jeˬ za-euˬ nga?\n12 Aˬ da aˬ ma deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ lawˬ haw laˇ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ laꞈ k’oeˇ neh k’aˇ shaˬ-eu tiˬ jeˬ naˇ, zaˬ bi teh doˆ ngeh, ya mˇ caw-eu gaˇ kawˆ heu meh. Bi teh doˆ-awˇ iˇ kahˇ-ahˇ neh doˆ iˇ-euˬ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ jawˇ-eu, mehˇ nmˇ aˬ ma tiˬ g’aˬ “Ngaˇ aˇ maꞈ-euˬ sahˬ boꞈ deuˬ-ahˇ gui ngeh, ngaˬ buˇ hawˬ-eu oeˬ paˬ nehˬ-ehˇ mawˇ dzoeˇ nya-eu g’aˇ duˬ, gaˇ ma dahˇ ngaˇ laˬ lehˇ leh jeh-awˇ poꞈ-euˬ ma” lehˇ ehˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ-euˬ k’aˬ dzeˇ zaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ nahˬ yu ni, nymˬ-mˇ zaˬ-ahˇ caw ba-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ nyaꞈ-euˬ gaˇ maˬ paˇ ngeuˇ-euˬ uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu aˇ yeˇ huiˬ meh lehˇ mawˇ leˇ ni caw ba nehˬ-euˬ meh.\n13 Yaw myaˬ k’oꞈ byah laˬ ngeh, aˬ yawꞈ nyaꞈ-euˬ zaˬ g’oꞈ k’oꞈ laˬ-euˬ meh. Teu ngeh aˬ ma g’aˬ ehˇ-eu, “Nymˬ-mˇ ngaˬ buˇ yawˬ nah na luꞈ ngaˬ-ahˇ naˬ gaˬ ngehˬ cawˬ laꞈ-awˇ sahˬ boꞈ sha laꞈ-eu meh. Nga nyaꞈ Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ aˇ dzehˬ-ehˇ naˇ ha-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ nga nyaꞈ-ahˇ yaw zeu baw dui dui-eu meh. Nga pehˬ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui-awˇ, g’oeˬ dui dui luꞈ ma.” Nawˇ nawˬ-euˬ zaˬ bi teh doˆ naˇ, nawˇ ‘Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-ahˇ g’oe’ ma loˇ? Nawˇ Miˬyehˇ-ahˇ, “Yawˬ ha bym-eu byehˆ-eu jeˬ-ahˇ” maˬ g’oe-eu lehˇ mˇ mawˇ nehˬ ma loˇ? (Dawˬdaˬ 3:5, 6) Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ aˇ naˆ ni gaˬ-awˇ, aˬ yawꞈ aˇ naˆ ni gahˇ-eu nga lehˇ bi mawˇ laꞈ gaˇ haw taˬ. Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ zaˬ maˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ k’awꞈ, aˬ dui g’aˇ duˬ biꞈ nehˬ-euˬ gaˇ taˬ ngehˇ, heu naˇ nawˬ-euˬ zaˬ g’aˇ duˬ jiˇ ngeuˇ meh. Yeˬhawˇbaˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ bi dehꞈ mawꞈ-eu meh. (2 Beˬtuˆluˆ 3:9-ahˇ gui.) Teu miˇ neh, aˬ da aˬ ma pyeuꞈ-eu deuˬ, Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ ngeh naˇ laˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ-aˬ aˬ myah luꞈ tsaˬ meh lehˇ nui ma taˬ daˆ leꞈ. Aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ maˬ muiˇ ni naˇ haˬ luꞈ-uˇ.\nAˇ muˇ laꞈ k’oeˇ\n14. Yeˬhawˇbaˬ neh “saˇ jaˇ ziꞈ-awˇ zaˬ siˬ tsawˇ gahˇ ahˇ-eu zaˬ k’aˆ”-ahˇ neh biꞈ-euˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ neh, aˬ dui aˬ jeˬ za nya-eu nga?\n14 Yeˬhawˇbaˬ Ka li zaˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ haw piˇ ma, ngehˬ g’eh ma, mehˬ ma lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ meh. Ehˇ loꞈ-ehˇ yaw myaˬ kawˆ-ahˇ toˆ-ehˇ mˇ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ Zaˬmaˇ Yeˬsuˇ-ahˇ k’ehˇ-awˇ, aˇ muˇ-ahˇ bi sheuˬ g’eh-euˬ meh. Yeˬsuˇ k’awꞈ “Saˇ jaˇ ziꞈ-awˇ zaˬ siˬ tsawˇ gahˇ ahˇ-eu zaˬ k’aˆ”-ahˇ k’ehˇ-awˇ, aˬ dui saˇ jaˇ ziꞈ daˆ leꞈ nya-eu g’aˇ duˬ, nui jah paw g’aˬ k’aˆ laˇ-eu dzaˇ bi biˇ k’awˬ-euˬ meh. (Luˇkaꞈ 12:42) “Zaˬ k’aˆ” deuˬ aˬ dui-ahˇ aˇ poeˬ k’aˆ-eu dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ biꞈ-eu meh. Nawˇ nawˬ-euˬ nui noeˬ hawˇ-eu mˇ jeˬ shaˇ kawˆ-ahˇ laˆ paˇ nehˬ-eu, dawˬ mehˬ mehˬ-eu jeˬ hawˇ-eu, sahˬ boꞈ lawˬ muˇ gui haw-euˬ paˬ. Nawˇ laˆ paˇ naˇ, laꞈ k’aˬ ya cehˇ meh. Heu naˇ nawˇ Yeˬhawˇbaˬ mehˬ-eu jeˬ-ahˇ ha geuꞈ luꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh meh.—Dawˬdaˬ 2:1-5.\n15, 16. (a) Aˬ dui sheuˬ g’eh-eu deuˬ-euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ-ahˇ neh, aˬ joˆ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ-ahˇ za nya-eu nga? (b) Sheuˬ g’eh-eu deuˬ, gaˇ-ahˇ laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ mˇ nya ni, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga?\n15 Yeˬsuˇ aˇ muˇ-ahˇ nui gaˬ laꞈ k’oeˇ neh bi ngehˬ g’eh-eu g’aˇ duˬ, sheuˬ g’eh-eu deuˬ jiˇ paˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. Sheuˬ g’eh-eu heu deuˬ-ahˇ, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ, “tsawˇ haˬ pyeuꞈ-eu laꞈ sawˬ” lehˇ kuˇ taˬ-euˬ meh. (Eˇpeˇsu 4:8, 11-13) Aˬ dui sheuˬ g’eh-eu deuˬ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ neh, aˬ joˆ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za nya-eu nga? Aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ nui jah hawˇ-eu dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ-ahˇ dzaw geuꞈ nya-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ nui noeˬ nui duˇ mehˬ-eu jeˬ-ahˇ mˇ caw nya meh. (Heˬbyehˇ 13:7, 17-ahˇ gui.) Sheuˬ g’eh-eu deuˬ aˬ dui-ahˇ gaˬ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ yaw g’oeˇ g’oeˇ-ehˇ bi jawˇ mawꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui bawˬ dzaˬ gaˇ maˬ oe ni maˬ ehˇ, yaw beh loꞈ-ehˇ laꞈ k’aˬ maˬ cehˇ ni maˬ ehˇ pyeuꞈ-eu ya mawˇ ngeh, yaw kawˇ ma-ehˇ caw ba nehˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui ngehˬ gaˇ naˇ haˬ nehˬ-awˇ, nui gaˬ keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ, g’aˬ biꞈ nehˬ-eu uˬ taꞈ, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ neh tsaˬ-eu nui noeˬ nui duˇ jiˇ biꞈ-eu meh. Nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ neh caw ba-euˬ jeˬ teu-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ nui gaˬ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu lehˇ haw ma loˇ?\n16 Sheuˬ g’eh-eu deuˬ aˬ dui-ahˇ nui noeˬ nui duˇ biꞈ-eu lehˇ ehˇ-eu heu naˇ, yaw awˬ maˬ ngeuˇ-a lehˇ noeˬ taˬ. Shaˇ noeˬ haw sheˇ, Miˬyehˇ g’aˇ duˬ ngehˬ dah-eu g’aˬ pyeuꞈ-eu Naˬdaˬ, sahˬ paˬ Daˬbiˇ huiˬ dui dui-eu iˬ baˇ mˇ-awˇ dehˬ kaˬ zaꞈ taˬ-euˬ gaˇ ya ngehˬ cawˬ leˇ ngeh aˬ joˆ-ehˇ g’eh paˬ nga lehˇ? (2 Saˬmeuˬlaˆ 12: 1-14) K’oeˇ naˇ kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ, Beˬtuˆluˆ-ahˇ aˬ cawˬ tsawˇ jeuˬ Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ naˆ maˬ tseˇ, Yuˇdaˆ Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ mˇ muiˬ nehˬ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ nui noeˬ nui duˇ ya biꞈ ngeh aˬ joˆ-ehˇ g’eh paˬ nga lehˇ? Shaˇ noeˬ haw sheˇ Pawˇluˆ kuiˇ laꞈ 12 g’aˬ laꞈ k’oeˇ-euˬ tiˬ g’aˬ-ahˇ, nui noeˬ nui duˇ ya biꞈ-eu aˇ naˆ ni nui tsehˆ ya ahˇ-euˬ nga lehˇ? (Gaˬlaˬtiˆ 2:11-14) Teu mi neh, sheuˬ g’eh-eu deuˬ nawˬ-ahˇ nui noeˬ nui duˇ biꞈ-eu bi awˬ dzehˬ laˇ-eu g’aˇ duˬ, nawˇ aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga? Nawˇ taˬ aw-awˇ guiˬ lahˬ huiˬ-eu ya siˬ nya-eu uˬ taꞈ, ngehˬ cawˬ-eu yaw awˬ tiˬ g’aˬ ya bi pyeuꞈ-eu meh. Nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ neh caw ba nehˬ-euˬ jeˬ-ahˇ, Miˬyehˇ aˬ yawꞈ-euˬ nui gaˬ bi siˬ laꞈ nga lehˇ haw naˇ, nawˬ-ahˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-awˇ, sheuˬ g’eh-eu deuˬ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ gaˇ-ahˇ laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ mˇ nya-eu meh.\n17. Aˇ muˇ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu deuˬ, mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-euˬ nga?\n17 Gaˇ hu pyeuꞈ yaꞈ-euˬ jeˬ baˬ da neh noeˬ tmˬ-eu jeˬ maˬ jaˆ-eu uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ-eu yaw shaˬ nya lehˇ mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ ehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “ngaˇ sheuˬ g’eh-eu deuˬ-ahˇ ya ehˇ nehˬ meh lehˇ siˬ nya-eu loꞈ-ehˇ ehˇ nehˬ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ ngaˬ-ahˇ maˬ ehˇ laˇ-eu uˬ taꞈ, g’aˬ paˇ biꞈ-eu miˇ neh g’aˬ ahˇ laˇ-eu lehˇ miˇ-a. Bawˬ dzaˬ g’aˬ ngeh yawˬ jawˇ na luꞈ aˬ yuiꞈ deuˬ gaˇ aˇ naˆ ni myaˬ k’awꞈ, tiˬ g’aˬ maˬ ngeuˇ naˇ tiˬ g’aˬ laˇ-awˇ, aˬ joˆ-ehˇ g’eh nya, maˬ gaˇ laˬ miˇ-a loˇ lehˇ naˇ haˬ laˇ-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, gaˇ hu pyeuꞈ yaꞈ-euˬ jeˬ ba da neh ngaˬ-euˬ nui ma Miˬyehˇ-euˬ nui gaˬ-ahˇ maˬ geuˇ nya lehˇ noeˬ laˇ-eu miˇ neh meh. Ehˇ k’awꞈ Yeˬhawˇbaˬ yaw myaˬ poˆ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ deuˬ hawˇ-eu sheuˬ g’eh-eu deuˬ-ahˇ zmˬ-awˇ, ngaˬ-ahˇ gaˬ-eu lehˇ bi siˬ duˬ laꞈ-euˬ meh. Ngaˇ guiˬ lahˬ shaˇ-awˇ nawˬ nehˬ-ehˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ paˬ g’awˬ iˇ ma lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ ma.”\nBi mehˬ-eu naˆ maˬ tseˇ naˇ dzehˬ-eu jeˬ\n18, 19. Bi mehˬ bi tsoˆ-euˬ naˆ maˬ tseˇ naˇ laˇ dzehˬ-eu aˬ jeˬ nga? Yaw jeˬ ma je ehˇ haw sheˇ.\n18 Bi mehˬ bi tsoˆ-euˬ heu naˇ, naˇ laˇ k’awꞈ, Miˬyehˇ mehˬ-eu jeˬ-ahˇ laꞈ maˬ daˬ-eu teu naˇ, naˇ laˇ dzehˬ-eu meh. (Heˬbyehˇ 12:11) Aˬ dui Gaˬiˇnaˆ haw-eu sahˬ paˬ Zeˬdaˬkiˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw kaˇ-euˇ. Yeˬhawˇbaˬ Gaˬiˇnaˆ yawˬ ha-euˬ aˬ nyiˇ-ahˇ bye-awˇ sehꞈ mawꞈ gaˇ mawˇ ngeh, Gaˬiˇnaˆ-ahˇ “Aˬ jeˬ miˇ neh nawˇ nui ma pehˇ te. Aˬ jeˬ miˇ neh nawˬ-euˬ myaˆ pyawˬ maˬ muiˬ ta. Nawˇ dawˇ coe ni mˇ law nmˇ-aˬ, laˬ k’aˬ ya cehˇ tehꞈ-a. Ehˇ k’awꞈ, nawˇ yaw tsaˬ yaw dawˇ dawˇ-ehˇ maˬ mˇ-euˬ miˇ neh, nawˬ-euˬ nymˇ g’oˆ k’ehˬ-ahˇ iˬ baˇ keuˆ le luꞈ meh. Iˬ baˇ k’oeˇ nawˬ-ahˇ uˆ lahˇ mawꞈ-eu meh. Iˬ baˇ-ahˇ g’aˬ leˇ ni nawˇ leh jeh-awˬ” lehˇ saˇ tiˇ biꞈ nehˬ-euˬ meh. (Aˇdahˬbeh-eu 4:6, 7) Ehˇ k’awꞈ Gaˬiˇnaˆ ehˇ gaˇ maˬ naˇ haˬ ni yawˬ ha-euˬ aˬ nyiˇ-ahˇ sehꞈ-awˇ, toˆ-ehˇ mˇ-euˬ baˬ da neh pyeuꞈ laˇ-euˬ jeˬ-ahˇ, aˬ yawꞈ ziˇ jiˇ ngeh keuˆ ni ya daˬ g’eh-euˬ meh. (Aˇdahˬbeh-eu 4:11, 12) Gaˬiˇnaˆ Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ law nmˇ-aˬ, teu naˆ naˆ-ehˇ maˬ ya naˇ-a.\n19 Sahˬ paˬ Zeˬdaˬkiˇ-aˬ, zawˇ-ehˇ doeˇ-eu tsawˇ guˆ tiˬ g’aˬ pyeuꞈ meh. Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ shaˬ dui dui laˇ taˬ-euˬ ngeh, Miˬyehˇ g’aˇ duˬ ngehˬ dah-eu Yeˬlaˬmiˇ, Zeˬdaˬkiˇ-ahˇ dehꞈ paˇ laˆ paˇ-awˬ lehˇ yaw myaˬ poˆ ehˇ nehˬ-euˬ meh. ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ maˬ naˇ haˬ-a. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ pyeuꞈ laˇ-eu maˬ muiˬ-eu jeˬ-ahˇ ya daˬ-euˬ meh. (Yeˬlaˬmiˇ 52:8-11) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ maˬ loˬ gaˇ maˬ bi naˇ mawꞈ-a.—Iˇsaˬyaˇ 48:17, 18-ahˇ gui.\n20. Miˬyehˇ mehˬ-eu jeˬ-ahˇ laꞈ maˬ daˬ-eu deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ keuˆ le-eu nga?\n20 Nymˬ-mˇ iˬ nah tsawˇ haˬ deuˬ, Miˬyehˇ mehˬ-eu jeˬ-ahˇ gaˬ laˇ nya lehˇ maˬ duˇ-eu uˬ taꞈ, paˇ naˬ g’a-eu meh. Ehˇ k’awꞈ g’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ, Miˬyehˇ mehˬ-eu jeˬ-ahˇ laꞈ maˬ daˬ-eu deuˬ, naˇ dui dui-eu jeˬ-ahˇ ya yehˬ meh. (Dawˬdaˬ 1:24-31) Teu miˇ neh, “Mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ naˇ haˬ geuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ, maˬ ngehˇ ni yaw gahˇ gahˇ-ehˇ dehꞈ-awˬ.” Dawˬdaˬ 4:13-ahˇ “Mehˬ g’aˬ tsoˆ g’aˬ-euˬ jeˬ maˬ bi byoˆ-iˇ ni, ziꞈ dah bi tuˆ tehˬ taˬ-awˬ. Zaˬ siˬ tsawˇ gahˇ-ahˇ yaw muiˬ paˬ-ehˇ haw lahˇ taˬ-awˬ. Aˬ yawꞈ-aˬ, nawˬ-euˬ dehꞈ-eu saꞈ laˇ meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ.\nYawˬ ha-ahˇ mehˬ-eu g’aˇ duˬ, yawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ ya g’aˬ leˇ meh. Heu loꞈ-ehˇ laˆ paˇ-eu teu naˇ, aˬ dui-ahˇ noeˬ dahˇ doe laˇ-euˬ Ka li zaˬ pyeuꞈ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Aˬ dui yawˬ ha-ahˇ mehˬ nya ni caw ba nehˬ laꞈ lehˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ya shaˇ meh. Toˆ-ehˇ jahˇ naˇ, aˬ dui yawˬ ha-ahˇ mehˬ nya ni caw ba nehˬ-awˇ, Jaˇliꞈ yaw muiˬ-ehˇ pyehˆ tseˇ nya ni hawˇ-eu, Miˬyehˇ gaˇ laꞈ k’oeˇ aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ gaˇ le keuˆ nya ni caw ba nehˬ-eu meh