Yawˬ jeˬ na jaˆ-eu Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh biꞈ-eu nga? | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Nga maꞈ-euˬ Miˬyehˇ-oˇ, guiˬ lahˬ huiˬ dui dui miˇ-a. Yaw shehꞈ k’ahˬ sehˇ huiˬ dui dui-eu nawˬ-euˬ tsawˇ myahˇ-ahˇ nga maꞈ ja ceuˬ-eu ma.”—1 Laˬsaˬbaˬ 29:13.\nDawˬ caˇ: 80, 50\nNawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ nya?\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh, aˬ dui-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ-ahˇ bi biꞈ k’oꞈ mawꞈ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ hu-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ, Miˬyehˇ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ-euˬ gaˇ-ahˇ, pyuˇ paw g’aˬ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-euˬ nga?\nNymˇ iˬ nah aˇ maꞈ aˇ muˇ pyuˇ damˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga?\n1, 2. Yeˇhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ nui ma muiˬ nehˬ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ nui ma muiˬ dui dui-eu Miˬyehˇ pyeuꞈ meh. Aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ aˬ yawꞈ jawˇ gaˇ neh oe-euˬ tehꞈ meh. Miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ yaw poeˬ jeˬ k’aˇ ngeuˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ pyeuꞈ-awˇ, dehꞈ-eu jeˬ dehꞈ daˆ leꞈ nya ni, aˬ yawꞈ heu deuˬ-ahˇ zmˬ-eu meh. (Ja ceuˬ 104:13-15; Haˬgaiˇ 2:8) Tiˬ poˆ na Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ loˬ-eu jeˬ-ahˇ lehˬ hmˬ nehˬ-eu g’aˇ duˬ, poeˬ-eu jeˬ heu deuˬ-ahˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ zmˬ-eu lehˇ, aˬ dui Jaˇliꞈ-ahˇ neh ya siˬ nya-euˬ ma.\n2 Yaw jeˬ ma jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ, bawˇ tsahˬ bawˇ dahˇ-ahˇ oeˬ tseˇ k’oꞈ keuˆ ni cah ngeh, maˬnaˆ kaˬ muˇ hawˇ-eu iˇ cuꞈ biꞈ nehˬ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 16:35) Ehˇ mawꞈ-eu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ loˬ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ za-eu meh. (Neˬhaˬmiˇ 9:20, 21) K’oeˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ bawˇlawˇpeh Eˇliˇshehˇ-ahˇ baoˬ biꞈ-awˇ, saˇ jaˇ ziꞈ-eu miˬ coeˬ miˬ ma tiˬ g’aˬ-ahˇ tsiˇ bi dawˆ byah nehˬ-euˬ meh. Miˬyehˇ neh biꞈ-euˬ laꞈ sawˬ heu baˬ da neh, aˬ yawꞈ pehˬ dziˇ dzoˆ tsoeˬ jiˇ nya-euˬ uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ pehˬ dehꞈ tawꞈ leꞈ nya ni jiˇ pyuˇ dzeˇ laˇ-euˬ meh. (2 Sahˬpaˬ 4:1-7) K’oeˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh caw ba-euˬ laꞈ k’oeˇ, Yeˬsuˇ zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ jahˇ-awˇ bi dzaˬ nya-euˬ uˬ taꞈ, pyuˇ loˬ ngeh jiˇ biꞈ nehˬ nya-euˬ meh.—Maꞈtehˬ 15:35-38; 17:27.\n3. Aˬ dui heu kawˆ-ahˇ aˬ jeˬ jeˇ gaˇ kawˆ ja sawˇ-eu nga?\n3 Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ neh beh taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ, aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ zmˬ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ yawˬ ha k’aˇ g’eh nya-eu loꞈ-ehˇ, aˬ yawꞈ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-ahˇ g’aˬ bi biꞈ mawꞈ-eu meh. (Doˆ-iˇ-eu 36:3-7; Dawˬdaˬ 3:9-ahˇ gui.) Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh, aˬ dui-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ-ahˇ bi biꞈ k’oꞈ mawꞈ-eu nga? Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ hu-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ, Miˬyehˇ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ-euˬ gaˇ-ahˇ, pyuˇ paw g’aˬ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-euˬ nga? Nymˇ iˬ nah aˇ maꞈ aˇ muˇ pyuˇ damˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga? Gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ heu kawˆ laꞈ k’oeˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ meh.\nAˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh ya biꞈ-eu nga?\n4. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ ngeh, aˬ yawꞈ-ahˇ aˬ jeˬ bi mawˇ-eu nga?\n4 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-awˇ aˇ poeˬ taˬ baw-eu miˇ neh ma. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ shaˇ noeˬ ngeh, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ dui dui-eu meh. Sahˬ paˬ Daˬbiˇ uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ gaˇ loˬ-eu jeˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ ngeh, aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ Yeˬhawˇba-euˬ tehꞈ meh lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ nehˬ-eu heu k’awꞈ aˬ yawꞈ neh biꞈ-euˬ k’oeˇ gaˇ neh biꞈ-eu tehꞈ ma lehˇ ehˇ-euˬ loꞈ-ehˇ g’eh-eu ma.—1 Laˬsaˬbaˬ 29:11-14-ahˇ gui.\n5. Yawˬ ha-euˬ g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ maˬ shaˇ noeˬ ni biꞈ-eu jeˬ heu naˇ, maˇ diˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ aˬ joˆ-ehˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ nga?\n5 Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ jiˇ pyeuꞈ-eu miˇ neh ma. Kuiˇlaꞈ Yoˇhaˬ yaw sahˇ laꞈ k’oeˇ mˬ taˆ jawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ ‘Nga maꞈ-euˬ Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-oˇ, yawˬ jeˬ na luꞈ nawˬ neh beh-awˇ, nawˬ-euˬ nui k’ahˇ baˬ da baˇ neh, jaˆ luꞈ jawˇ luꞈ-eu baˬ da neh, yaw shehꞈ k’ahˬ sehˇ maˬ ehˇ, taˬ huiˬ taˬ mahˇ-eu jeˬ maˬ ehˇ, baoˬ maˬ ehˇ, nawˇ za geuˇ-eu meh’ lehˇ ehˇ gaˇ ya mawˇ-euˬ meh. (Pah mehˬ-eu-eu 4:11) Yeˬhawˇbaˬ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu jeˬ hawˇ-eu, yaw zeu baw-eu jeˬ-ahˇ za geuˇ-eu yaw duˬ baw-eu miˇ neh, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ k’aˇ muiˬ dzehˬ-eu jeˬ biꞈ nehˬ mawꞈ-eu ma. Yeˬhawˇbaˬ Moˇseˬ-ahˇ zmˬ-awˇ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ, tiˬ k’oꞈ-ahˇ smˬ poˆ bawˬ-iˬ jahˇ lehˇ dawˬ biꞈ-euˬ meh. Bawˬ-iˬ jahˇ-eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ neh tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ “aˬ yawꞈ g’aˬ yawꞈ, yawꞈ ngehꞈ-ehˇ maˬ laˇ ni, laꞈ sawˬ ya yuˇ laꞈ meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 16:16) Nymˇ iˬ nah, yawˬ ha-euˬ g’aˇ duˬ tehꞈ-ehˇ maˬ shaˇ noeˬ ni biꞈ-eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui-euˬ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ-awˇ, toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-euˬ gaˇ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw-awˇ g’aˬ biꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu meh.\n6. Biꞈ-eu jeˬ heu naˇ, aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ aˬ jeˬ miˇ neh muiˬ nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n6 Aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ za-eu paw dzeˇ tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ-eu, nui ma keuˆ-awˇ ya biꞈ-eu heu naˇ, muiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. (Dawˬdaˬ 29:21-ahˇ gui.) Shaˇ noeˬ haw sheˇ, zaˬ tiˬ g’aˬ aˬ da aˬ ma neh biꞈ-euˬ kaˬ muˇ aˇ poeˬ laꞈ k’oeˇ neh yuˇ doˆ-awˇ, aˬ da aˬ ma-ahˇ laꞈ sawˬ zeuˇ nehˬ ngeh, laꞈ sawˬ teu aˬ da aˬ ma-euˬ nui ma-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh leˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu nga? Maˬ ngeuˇ naˇ, aˬ da aˬ ma-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ jawˇ-awˇ huˬ mehˬ mehˬ-eu zaˬ guˬ zaˬ tiˬ g’aˬ, iˇ kahˇ ngaˬ poeˬ hawˇ-eu nymˇ jiˇ dzaˬ poeˬ dawˇ poeˬ g’aˇ duˬ pyuˇ ui cuiˆ na caw ba nehˬ-eu aˇ baˇ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, aˬ da aˬ ma zaˬ toˆ-ehˇ jahˇ nehˬ laꞈ gaˇ maˬ noeˬ tmˬ-a, ehˇ k’awꞈ pyuˇ teu-ahˇ laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ yuˇ taˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh? Aˬ jeˬ miˇ ehˇ naˇ, zaˬ aˬ da aˬ ma neh aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ k’oꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh meh. Teu gaˇ duˇ ni aˬ dui-euˬ poeˬ-eu jeˬ aˬ yawꞈ-ahˇ bi biꞈ-eu heu naˇ, aˬ dui-ahˇ muiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ Yeˬhawˇbaˬ siˬ nya-eu meh.\nGaˇ hu-euˬ Miˬyehˇ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-euˬ nga?\n7, 8. Gaˇ hu-euˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ pyuˇ damˬ-eu paw aˬ joˆ-ehˇ mˇ mehˬ yaꞈ-euˬ nga (a) Gaˇ tiˬ jeˬ na-euˬ g’aˇ duˬ? (b) Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ?\n7 Aˬ dui Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ, pyuˇ damˬ dawˆ-euˬ lehˇ ya siˬ nya-euˬ ma. Tiˬ poˆ na aˬ yawꞈ maꞈ tiˬ jeˬ na tsoˆ gaˇ biꞈ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Moˇseˬ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ, sehˬ g’awˆ tsoˆ gaˇ pyuˇ bi damˬ-eu g’aˇ duˬ g’aˬ biꞈ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ Daˬbiˇ k’awꞈ uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ-eu g’aˇ duˬ toˆ-ehˇ jahˇ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 35:5; 1 Laˬsaˬbaˬ 29:5-9) Sahˬ paˬ Yawˇshaˆ uˆ lahˇ-eu aˇ yamˬ-ahˇ, piˇ ma deuˬ zaˬ lahˇ deuˬ neh damˬ-euˬ pyuˇ neh uˬ duˬ tahˬ nymˇ laˆ muiˬ-euˬ meh. (2 Sahˬpaˬ 12:4, 5) Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ k’awꞈ, Yuˇdaˆ-euˬ miˇ k’ahˬ hawˇ-eu teu gaˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ mehꞈ-eu shuꞈ-eu jeˬ keuˆ le-euˬ gaˇ kawˆ ya gaˬ ngeh, caw ba-eu g’aˇ duˬ yawˬ ha k’aˇ g’eh nya gaˇ neh pyuˇ damˬ-euˬ meh.—G’aˬk’ehˇ 11:27-30.\n8 Gaˇ hu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zaˬ lahˇ deuˬ, Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ sheuˬ g’eh luꞈ-eu deuˬ-ahˇ pyuˇ caw ba nehˬ-euˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Moˇseˬ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ Leˬbiˇ tsawˇ haˬ deuˬ jeˬ biˇ maˬ oꞈ-eu miˇ neh, dzeˇ-eu Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ aˬ yawꞈ maꞈ neh k’aˇ yuˇ laꞈ-euˬ tseˇ bymˇ tiˬ bymˇ ya biꞈ nehˬ-eu meh. Teu miˇ neh Leˬbiˇ tsawˇ haˬ deuˬ sehˬ g’awˆ laꞈ k’oeˇ mˇ-eu gaˇ-ahˇ haw tsoˆ taˬ nya-eu meh. (Bawˇtsahˬ 18:21) Teu gaˇ duˇ ni, nui ma keuˆ-eu zaˬ miˬ aˬ buˇ deuˬ k’awꞈ, Yeˬsuˇ hawˇ-eu kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ maꞈ jaˆ-eu jeˬ-ahˇ zmˬ-euˬ meh.—Luˇkaꞈ 8:1-3.\n9. Gaˇ hu ba pyuˇ damˬ aˬ gaˇ neh za-euˬ nga?\n9 Pyuˇ damˬ heu deuˬ g’awˬ mya gaˇ neh laˇ-euˬ meh. Sehˬ g’awˆ tsoˆ gaˇ damˬ-euˬ Iˇsaˬleˬlaˆ heu deuˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ neh yuˇ leꞈ-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ damˬ nehˬ-euˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. (Doˆ-iˇ-eu 3:21, 22; 35:22-24) Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ tiˬ g’aˬ na, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ deh ma maˬ ehˇ, iˇ kahˇ-ahˇ jaˆ-eu myawˬ gahˬ deuˬ maˬ ehˇ ahˬ-awˇ, za-euˬ pyuˇ deuˬ kuiˇ laꞈ deuˬ-ahˇ biꞈ nehˬ iˇ-euˬ meh. Kuiˇ laꞈ deuˬ k’awꞈ pyuˇ teu shaˬ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ caw ba nehˬ-euˬ meh. (G’aˬk’ehˇ 4:34, 35) Ka li zaˬ nui deuˬ k’awꞈ, gaˇ heu-ahˇ caw ba nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ myah luꞈ pyuˇ yuˇ paˆ taˬ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 16:2) Teu miˇ neh, iˇ shaˬ maˬ ehˇ, smˇ muiˬ maˬ ehˇ, yawˬ g’aˬ na luꞈ tiˬ jeˬ na biꞈ nya-eu meh.—Luˇkaꞈ 21:1-4.\nNymˇ iˬ nah aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ biꞈ-eu nga?\n10, 11. (a) Nui ma keuˆ-eu dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga? (b) Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ nawˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ nya?\n10 Nymˇ iˬ nah aˬ dui aˇ pyaˇ daˬ taˬ-euˬ gaˇ tiˬ jeˬ na-euˬ g’aˇ duˬ pyuˇ ya damˬ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˇ muˇ Bawˬdzaˬnymˇ laˆ saˆ-eu maˬ ngeuˇ naˇ tsoˆ paˇ-eu g’aˇ duˬ hawˇ-eu, nawˬ-euˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ saˇ naˇ laˆ saˆ-eu g’aˇ duˬ meh. K’oeˇ uˬ taꞈ smˬ nah mehˬ bawˬ-ahˇ jiˇ leˇ-euˬ pyuˇ-ahˇ maˬ ehˇ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ baˬ da neh shaˬ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ ya caw ba-awˇ, aˬ dui neh damˬ-euˬ pyuˇ heu, miˇshaˬnaˬliˬ hawˇ-eu, dzehˬ-eu huˬ mehˬ mehˬ-eu deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ, aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ hawˇ-eu miˇ k’ahˬ doe ni jaˆ-eu saˇ naˇ yaw huiˬ yaw nyiˇ-ahˇ mˇ luꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ maˬ ehˇ caw ba nehˬ-eu meh. Nawˬ-euˬ aˇ muˇ aˬ myah luꞈ huiˬ-eu bawˬdzaˬnymˇ tsoˆ gaˇ maˬ ehˇ, yawˬ k’ahˬ yawˬ-ahˇ-euˬ aˬ dui-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ bawˬdzaˬnymˇ tsoˆ gaˇ maˬ ehˇ caw ba nehˬ-eu meh.\n11 Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ aˇ saˬ saˬ-eu saˇ ka laꞈ k’oeˇ mˇ luꞈ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-euˬ gaˇ heu-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ pyuˇ damˬ nya meh. Pyuˇ damˬ-eu heu myaˬ ni naˇ, tsawˇ myahˇ maˬ bi siˬ-a. Aˬ dui bawˬdzaˬnymˇ-euˬ bawˬ keuˆ-ahˇ dawˆ ngeh maˬ ehˇ, g’oeˇsaiˇ jw.org paw neh damˬ ngeh maˬ ehˇ, aˬ dui pyuˇ aˇ myaˆ ni damˬ-euˬ lehˇ maˬ bi siˬ. Ehˇ k’awꞈ, nawˬ neh damˬ-euˬ pyuˇ cuiˆ iˇ nya lehˇ noeˬ naˇ lawˇ neh? Maˇ diˇ naˇ aˇ maꞈ aˇ muˇ neh za-euˬ pyuˇ damˬ heu myaˬ tiˬ paˆ, tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ g’awˬ mya ni damˬ-eu gaˇ neh za-euˬ pyuˇ maˬ ngeuˇ-a, tiˬ g’aˬ cuiˆ cuiˆ-ehˇ damˬ-eu gaˇ neh za-euˬ meh. Pyuˇ g’awˬ mya ni maˬ ahˇ-eu aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ k’awꞈ, Maˬgeˬdawˇniˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ-ahˇ dzaw geuꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ “yaw shaˬ shaˬ dui dui k’awꞈ” bi damˬ nehˬ laꞈ lehˇ shaˇ-awˇ nui ma keuˆ-eu jeˬ mˇ mawˇ-eu meh.—2 Gawˇliˬtu 8:1-4.\n12. Aˇ maꞈ aˇ muˇ pyuˇ damˬ deuˬ-ahˇ saˇ tiˇ taˬ dui dui-eu laꞈ k’oeˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga?\n12 Uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ pyuˇ damˬ deuˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ, yaw gahˇ gahˇ lehˇ zmˬ-eu meh. (Maꞈtehˬ 24:45) Aˬ yawꞈ maꞈ yaw muiˬ-ehˇ tseˇ mˇ nya ni g’aˇ duˬ guiˬ lahˬ shaˇ-awˇ, pyuˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu lehˇ yaw muiˬ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu meh. (Luˇkaꞈ 14:28) Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ, pyuˇ damˬ-ahˇ haw piˇ-eu deuˬ pyuˇ heu Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ gaˇ tehꞈ-ehˇ zmˬ-eu ngaˇ laˬ lehˇ, yaw muiˬ-ehˇ haw-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Eˇzaˬlaˬ Paˇshaˇ sahˬ paˬ neh biꞈ-euˬ poeˬ-eu myawˬ gahˬ deuˬ yuˇ-awˇ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ g’oˆ laˇ-euˬ meh. Teu laꞈ k’oeˇ shuiˇ, pyuˇ, poeˬ-eu myawˬ gahˬ nui deuˬ jiˇ keuˬ-awˇ, nymˇ iˬ nah sawˇ leꞈ ngeh, dawˬlaˬ 100 lam byah-eu meh. Eˇzaˬlaˬ pyuˇ damˬ heu deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ-euˬ laꞈ sawˬ pyeuꞈ-eu lehˇ haw-eu miˇ neh, gaˇ pehˇ gaˇ la-ahˇ myawˬ gahˬ heu deuˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ haw piˇ lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Eˇzaˬlaˬ 8:24-34) K’oeˇ naˇ kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ jiˇ ni, Yuˇdaˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ shaˬ luꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ pyuˇ laˆ uiˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ pyuˇ yuˇ-awˇ iˇ-eu deuˬ “ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ mehˬ shi tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ ni, tsawˇ haˬ zaˬ-euˬ mehˬ shi k’awꞈ dawˇ coe ni mˇ-eu” lehˇ bi siˬ duˬ-euˬ meh. (2 Gawˇliˬtu 8:18-21-ahˇ gui.) Nymˇ iˬ nah aˬ dui-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ Eˇzaˬlaˬ hawˇ-eu Pawˇluˆ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, pyuˇ damˬ deuˬ-ahˇ saˇ tiˇ taˬ dui dui-eu laꞈ k’oeˇ zmˬ-eu meh.\n13. Dzeuˇ laꞈ-euˬ heu kaˬ-ahˇ, aˇ maꞈ aˇ muˇ tiˬ jeˬ na aˬ jeˬ miˇ neh laˆ paˇ-euˬ nga?\n13 Nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ na-aˬ, za laˇ-eu pyuˇ naˆ maˬ tseˇ maˬ ya zmˬ-eu g’aˇ duˬ, pyuˇ zmˬ jeˬ zmˬ kawˆ laˆ paˇ nya-eu meh. Maˬ ngeuˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ heu naˆ maˬ tseˇ mˇ nya ni, yawˬ awˬ awˬ-ehˇ dehꞈ nya-eu jeˬ-ahˇ k’awꞈ poˆ nya-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ k’awꞈ teu loꞈ-ehˇ jahˇ-euˬ meh. Dzeuˇ laꞈ-euˬ heu kaˬ-ahˇ, aˇ maꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ nui ma ahˇ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu gaˇ yaw shuiꞈ tiˬ hmˬ jaˆ laˇ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, tiˬ poˆ na-aˬ, za laˇ-euˬ pyuˇ naˆ maˬ tseˇ jiˇ leˇ-eu miˇ neh, aˇ maꞈ aˇ muˇ k’awꞈ, nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ damˬ nehˬ laꞈ-eu pyuˇ deuˬ-ahˇ, gaˇ deuˬ-ahˇ mˇ ngeh yui yui-ehˇ zmˬ nya ni leh jeh-eu nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ loꞈ-ehˇ, yaw muiˬ-ehˇ zmˬ nya ni leh jeh-eu meh.\nNawˬ neh pyuˇ damˬ-eu jeˬ-ahˇ neh gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu jeˬ za\nNawˬ neh damˬ nehˬ-euˬ pyuˇ miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu deuˬ-ahˇ caw ba (Aˇ deuˆ 14-16-ahˇ haw)\n14-16. (a) Nawˬ neh damˬ-euˬ pyuˇ-ahˇ, aˬ joˆ-ehˇ zmˬ-eu nga? (b) Aˇ maꞈ mˇ luꞈ-eu gaˇ nawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ nga?\n14 Yaw tsaˬ yaw dawˇ laꞈ k’oeˇ jawˇ luꞈ-eu myahˇ laˇ-euˬ deuˬ ehˇ-eu, nymˇ aˇ maꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ neh gaˇ hu naˆ maˬ tseˇ keu ka g’awˬ mya jeˬ za luꞈ ma. Nymˇ aˬ dui jw.org hawˇ-eu jw tiˬbiˬ jaˆ luꞈ-awˇ, Muiˬ-eu shawˇ-eu Miˇ shuiꞈ dawˬ paˇ Jaˇliꞈ k’awꞈ g’awˬ mya jeˬ-euˬ dawˬ neh jaˆ-eu ma. 2014/2015-ahˇ miˇ k’ahˬ-euˬ mehˬ bawˬ smˬ nah-ahˇ-euˬ gaˇ kawˆ uˬ dzah naˇ, “Miˬyehˇ-euˬ Miˇk’ahˬ . . . -ahˇ jeˬ huˬ poˆ” lehˇ meh. Mehˬ bawˬ heu miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ miˇ k’ahˬ 14 k’ahˬ-ahˇ, huiˬ dui dui-eu baw duiˇ behˆ duˬ-ahˇ jahˇ-awˇ, teu gaˇ k’aˇ iˇ-euˬ deuˬ k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui-eu meh.\n15 G’awˬ mya g’aˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-ahˇ neh za-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Eˇshaˬ paw pyawˬ-ahˇ Miˬyehˇ gaˇ mˇ laˇ-euˬ aˇ gm tiˬ gm ehˇ-eu, “Nga nyaꞈ-ahˇ meuˬ meuˬ zaˬ-ahˇ bi mˇ iˇ laꞈ-euˬ miˇ neh, tiˬ poˆ na ngaˬ nyaꞈ-ahˇ nymˇ gawˬ gawˬ laˇ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ aˇ naˆ ni huiˬ-eu lehˇ k’awꞈ maˬ noeˬ doˆ coeˇ nya. Ehˇ k’awꞈ, jw tiˬbiˬ g’awˬ mya kawˆ-ahˇ ya haw-euˬ taꞈ naˇ, nga nyaꞈ-ahˇ k’awꞈ miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ laꞈ k’oeˇ keuˬ luꞈ ma lehˇ noeˬ laˇ-euˬ meh. Nga nyaꞈ jawˇ gaˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ k’awꞈ jw tiˬbiˬ heu ya haw gaˇ nui ma cehˇ tahˬ tahˬ dui dui-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ yawˬ siˬ na luꞈ doˆ laˇ-eu tiˬbiˬ heu haw g’aˬ ngeh, uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ nehˬ-ehˇ g’oeˇ dzehˬ laˇ-awˇ, gaˇ hu naˆ maˬ tseˇ, nymˇ Miˬyehˇ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ tiˬ g’aˬ ya pyeuꞈ-eu nui k’ahˇ shiˇ dzehˬ nya lehˇ ehˇ-eu tiˬ k’ehˬ maˬ kaˬ ya gaˬ-eu meh.”\n16 Nymˇ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ Bawˬdzaˬnymˇ 2,500 nymˇ dawˬ peh tsoˆ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ, laˆ saˆ luꞈ-eu meh. Hahˬduˇlaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ, tiˬ nah aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ Bawˬdzaˬnymˇ lehˇ baw laˇ law nmˇ-aˬ lehˇ noeˬ nya lehˇ ehˇ-eu meh. Ehˇ loꞈ-ehˇ, nymˬ-mˇ maˇ diˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ ehˇ-eu, “Miˇ k’ahˬ doe ni jawˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ-euˬ nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ neh nga maꞈ k’awꞈ tiˬ deuˬ ya pyeuꞈ-eu nui k’ahˇ shiˇ dui dui-awˇ, mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui miˇ-a.” Aˬ yawꞈ maꞈ loꞈ-ehˇ duˇ ni, mehˇ nmˇ g’awˬ mya g’aˬ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dawˬ paw neh Jaˇliꞈ hawˇ-eu paˇ dmˬ nui deuˬ-ahˇ za ngeh maˬ ehˇ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ baˬ da neh shaˬ luꞈ ngeh mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ caw ba-euˬ jeˬ-ahˇ za ngeh maˬ ehˇ, maˬ ngeuˇ naˇ, meuˬ meuˬ ma-ahˇ hawˇ-eu, tsawˇ haˬ uiˬ gaˇ tsaꞈ gaˬ ngeh nui ma ahˇ-eu deuˬ-ahˇ ya mawˇ ngeh maˬ ehˇ, toˆ-ehˇ g’eh leˇ-eu meh.\n17. Nymˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˬ yawꞈ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-ahˇ caw ba luꞈ-eu lehˇ, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ si nya-eu nga?\n17 Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ g’awˬ mya ni, gaˇ heu deuˬ-ahˇ pyuˇ damˬ teu cuiˆ neh tehꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ doˆ laꞈ nya-eu nga lehˇ zahˬ leˇ-eu meh. Gaˇ mˇ duˬ yaw huiˬ tiˬ tsahˇ-euˬ baw leˬ tiˬ g’aˬ, aˬ dui-euˬ paˇ dmˬ jahˇ doˆ duˬ tiˬ tsahˇ-ahˇ g’aˬ haw laˇ ngeh, mˇ luꞈ-eu gaˇ deuˬ dawˬ tawˆ luꞈ, g’aˬ gaˇ aˇ poeˬ maˬ yuˇ deuˬ neh mˇ luꞈ-awˇ, pyuˇ k’awꞈ tiˬ gaˇ-iˬ maˬ shaˇ ni, nui ma keuˆ-awˇ damˬ laꞈ-euˬ pyuˇ deuˬ neh tehꞈ-ehˇ, mˇ luꞈ gaˇ ya mawˇ ngeh zahˬ dui dui leˇ-awˇ, gaˇ heu mˇ pyeuꞈ nya-eu heu naˇ, naw maꞈ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ caw ba-eu miˇ neh ngaˇ lehˇ, ngaˇ jah ma lehˇ aˬ yawꞈ ehˇ-eu meh. —Yawˇbaˆ 42:2.\nYeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ k’oꞈ ngeh guiˬ lahˬ za\n18. (a) Aˬ dui Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ g’aˇ duˬ biꞈ ngeh, aˬ jeˬ jeˇ guiˬ lahˬ za-eu nga? (b) Aˬ dui zaˬ hawˇ-eu tsawˇ shuiꞈ-ahˇ k’awꞈ, toˆ-ehˇ jahˇ nya ni aˬ joˆ-ehˇ mehˬ nya-eu nga?\n18 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ yaw zeu taˬ-awˇ, Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ-euˬ gaˇ g’awˬ mya ni-ahˇ caw ba-eu aˬ kawˬ-aˬ jiˇ biꞈ taˬ-euˬ meh. Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ gaˇ teu deuˬ-ahˇ caw ba naˇ, guiˬ lahˬ biꞈ ma lehˇ kamˬ taˬ-euˬ meh. (Maˬlaˬkiˇ 3:10) Aˬ dui noeˬ dahˇ doe-awˇ nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ biꞈ naˇ, yaw muiˬ-ehˇ ya dehꞈ daˆ leꞈ meh lehˇ Yeˬhawˇbaˬ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 11:24, 25-ahˇ gui.) Aˬ dui biꞈ naˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ laˇ meh lehˇ Miˬyehˇ paˇ ehˇ-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, “za-eu naˆ maˬ tseˇ biꞈ-eu guiˬ lahˬ huiˬ dzehˬ meh.” (G’aˬk’ehˇ 20:35) Aˬ dui-euˬ zaˬ hawˇ-eu tsawˇ shuiꞈ deuˬ-ahˇ, ngehˬ-eu jeˬ hawˇ-eu mˇ-eu jeˬ neh, gaˇ heu-euˬ g’aˇ duˬ pyuˇ damˬ nehˬ nya-awˇ, guiˬ lahˬ g’awˬ mya jeˬ-ahˇ laꞈ k’aˬ ya cehˇ meh lehˇ, mehˬ nehˬ nya meh.\n19. Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ nawˬ-ahˇ g’aˬ aˬ joˆ-ehˇ za laˇ nya?\n19 Aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ-euˬ tehꞈ meh. Aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ nehˬ-eu heu naˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-awˇ, aˬ yawꞈ neh aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ mˇ nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (1 Laˬsaˬbaˬ 29:17) Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ tsoˆ gaˇ pyuˇ damˬ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ “nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ damˬ nehˬ-awˇ, pyuˇ shuiˇ myawˬ gahˬ g’awˬ mya ni uiˬ laˇ taˬ-euˬ gaˇ ya mawˇ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ laˬ k’aˬ cehˇ-eu meh.” (1 Laˬsaˬbaˬ 29:9) Aˬ dui k’awꞈ teu gaˇ duˇ ni, Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ laꞈ-euˬ jeˬ laꞈ k’oeˇ neh, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ naˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ hawˇ-eu, nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ za-eu yaw duˬ baw meh.\nAˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ-euˬ gaˇ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ pyuˇ damˬ-eu heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ biꞈ k’oꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui k’aˇ jaˆ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ neh biꞈ-euˬ tehꞈ meh. Teu miˇ neh, aˬ dui pyuˇ damˬ-eu heu naˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ biꞈ k’oꞈ-awˇ, gaˬ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh


Dawˬ caˇ 130—Iˬ baˇ pyehˬ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kabuverdianu Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Phimbi Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Cyrillic Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Shuar Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yemba Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 130\nIˬ baˇ pyehˬ\n(Ja ceuˬ 86:5)\n1. Yeˬhawˇbaˬ gaˬ laꞈ k’oeˇ\nyawꞈ euˬ Zaˬmaˇ ahˇ zmˬ meh.\nDui shiˇ eu jeˬ ahˇ g’aˬ leˇ awˇ,\niˬ baˇ-ahˇ neh dui dzeuˇ iˇ ni.\nAˬ dui maꞈ noeˬ poˆ noeˬ paˇ ngeh,\naˬ yawꞈ jiˇ dui-ahˇ iˬ baˇ pyehˬ.\nKa li euˬ ka k’oꞈ jeˬ ahˇ g’oe-awˇ,\nyawꞈ tsawˇ myahˇ-ahˇ iˬ baˇ shaˇ pyehˬ.\n2. Miˬyehˇ loꞈ-ehˇ aˬ dui maꞈ\ntiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ iˬ baˇ pyehˬ.\nDui nui ma jeˇ lo taˬ awˇ neh,\ngaˬ awˇ neh ya g’oˆ shaw nehˬ.\nTiˬ g’aˬ ahˇ tiˬ g’aˬ dui oˇ oꞈ.\nNui ma naˇ jeˬ k’awꞈ byehˇ dzeh.\nGaˬ mehˇ nmˇ deuˬ ahˇ yaw zeu taˬ.\nZawˇ ma-ehˇ muiˬ nui gaˬ mˇ nehˬ.\n3. Muiˬ eu g’awˬ shaˬ gaˬ jeˬ,\nyaw muiˬ paˬ-ehˇ aˬ dui haw piˇ.\nHeu naˇ aˬ dui maꞈ tsaˬ leˇ ni,\nmaˬ byehˇ dzeh ni caw ba nehˬ.\nNui gaˬ mˇ mehˬ-eu Yeˬhawˇbaˬ ahˇ,\naˬ dui dzaw geuꞈ maˬ byehˇ ni.\nNui ma keuˆ-awˇ dui iˬ baˇ pyehˬ naˇ,\nMiˬyehˇ loꞈ-ehˇ mˇ jeˬ pyeuꞈ meh.\n(Tehˬ. 6:12; Peˇ. 4:32; Sehˇ. 3:13-ahˇ haw.)\nIˬ baˇ pyehˬ (Dawˬ caˇ 130)


Jaˇliꞈ dzaw zaˬ deuˬ-ahˇ biˬdiˬoˬ neh mehˬ\nKa li zaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ hawˇ-eu tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ mˇ-eu--Bawˬ dzaˬ-eu sahˬ boꞈ aˇ taꞈ | Smˇ siˬ ba la 2019\nREAD IN Abbey Abua Abui Acholi Afrikaans Ahanta Aja Akha Albanian Altai Alur American Sign Language Amharic Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Assamese Ateso Attié Aukan Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Bambara Baoule Bashkir Basque Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bicol Bislama Bissau Guinean Creole Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Bété Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuukese Chuvash Cibemba Cinamwanga Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Czech Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fante Faroese Fijian Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon Frafra French French Sign Language Ga Galician Garifuna Georgian German German Sign Language Gitonga Gokana Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Guéré Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Huastec (San Luis Potosi) Hungarian Hunsrik Iban Ibanag Ibinda Icelandic Idoma Igbo Igede Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kenyan Sign Language Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Konkani (Roman) Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laotian Latvian Lenje Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Madagascar Sign Language Malagasy Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Manyawa Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Miskito Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Odia Okpe Oromo Ossetian Otetela Otomi (Mezquital Valley) Pangasinan Papiamento (Curaçao) Paraguayan Sign Language Persian Peruvian Sign Language Pidgin (West Africa) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Punjabi (Shahmukhi) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quiche Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Taiwanese Sign Language Tajiki Talian Tamil Tandroy Tankarana Tarahumara (Central) Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Uzbek (Roman) Valencian Venda Venezuelan Sign Language Vezo Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yacouba Yapese Yoruba Zambian Sign Language Zande Zapotec (Isthmus) Zapotec (Lachiguiri) Zimbabwe Sign Language Zulu\nMehˬ ngeh zmˬ-eu keu ka heu naˇ, dzaw zaˬ deuˬ-ahˇ nui ma ahˇ laˇ ni caw ba nehˬ-eu uˬ taꞈ, gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ g’oˆ shaw nya-awˇ noeˬ taˬ nya ni jiˇ caw ba nehˬ-eu meh. Huiˬ dui dui-eu saˬ laˬ pyeuꞈ-eu Yeˬhawˇbaˬ, aˇ yeˇ huiˬ-eu gaˇ kawˆ deuˬ mehˬ-eu g’aˇ duˬ, g’awˬ mya jeˬ-ahˇ zmˬ-euˬ meh. (Beh 15:5; Miˇ 18:1-6) Huiˬ-eu saˬ laˬ Yeˬsuˇ jiˇ teu loꞈ-ehˇ jahˇ-euˬ meh. (Tehˬ 18:2-6; 22:19-21) Maˬ myahˇ laˇ-euˬ heu kaˬ-ahˇ biˬdiˬoˬ heu naˇ, mehˬ ngeh zawˇ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu keu ka pyeuꞈ nga lehˇ aˬ dui ya mawˇ-euˬ ma. Nawˇ Jaˇliꞈ dzaw zaˬ-ahˇ mehˬ ngeh, biˬdiˬoˬ heu deuˬ-ahˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ ni zmˬ luꞈ ma loˇ?\nMiˬyehˇ jawˇ gaˇ neh oe-euˬ Muiˬ-eu gaˇ kawˆ paˇ dmˬ laꞈ k’oeˇ-euˬ gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ mehˬ-eu g’aˇ duˬ, nymˬ-mˇ biˬdiˬoˬ 10 hmˬ jahˇ doˆ laꞈ taˬ-euˬ meh. Biˬdiˬoˬ-euˬ gaˇ kawˆ teu naˇ, paˇ dmˬ teu laꞈ k’oeˇ sahˬ boꞈ aˇ mawˇ yaw tuˇ tuˇ lehˇ naˇ haˬ taˬ-euˬ uˬ dzah yaw nyiˇ deuˬ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu meh. G’oeˇsaiˇ jw.org laꞈ k’oeˇ ahˇ-eu paˇ dmˬ heu dmˬ naˇ, Jaˇliꞈ dzaw zaˬ-ahˇ aˬ geu ngeh biˬdiˬoˬ ya pah nehˬ-eu lehˇ ehˇ nehˬ laꞈ-eu liˆ-kuiꞈ (link) ahˇ-eu meh. K’oeˇ uˬ taꞈ, Mehˬ-eu Keu ka bawˬ keuˆ laꞈ k’oeˇ, aˬ dui Jaˇliꞈ dzaw zaˬ-ahˇ paˇ dmˬ nui deuˬ neh mehˬ ngeh jiˇ, pah nehˬ nya-eu biˬdiˬoˬ nui deuˬ ahˇ-eu meh.\nNawˇ Jaˇliꞈ dzaw zaˬ deuˬ g’oˆ shaw-eu yaw shaˬ gaˇ kawˆ-ahˇ mehˬ luꞈ ma loˇ? Maˬ ngeuˇ naˇ, nawˬ-euˬ Jaˇliꞈ dzaw zaˬ lawˬ haw laˇ-eu gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na-ahˇ ya tahˬ puˬ luꞈ nga laˬ? Nawˇ Jaˇliꞈ dzaw zaˬ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ, jw.org® g’oeˇsaiˇ laꞈ k’oeˇ maˬ ngeuˇ naˇ, JW tiˬbiˬ laꞈ k’oeˇ ahˇ-eu biˬdiˬoˬ tiˬ hmˬ na-ahˇ poˆ haw-awˬ tawˇ. G’eh nya naˇ biˬdiˬoˬ teu Jaˇliꞈ dzaw zaˬ nehˬ-ehˇ haw-awˇ teu laꞈ k’oeˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ja sawˇ.\nBa la yawˬ siˬ na luꞈ biˬdiˬoˬ yaw shuiꞈ doˆ laˇ-eu meh. Nawˇ biˬdiˬoˬ teu deuˬ-ahˇ haw ngeh, biˬdiˬoˬ teu deuˬ neh aˬ cawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba nya nga lehˇ shaˇ noeˬ haw.\nMuiˬ-eu gaˇ kawˆ boˬloˬshaˬ laꞈ k’oeˇ-euˬ gaˇ kawˆ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu biˬdiˬoˬ\nGaˇ kawˆ 2\nMiˬyehˇ tsawˇ myahˇ baw meh loˇ?\nGaˇ kawˆ 3\nJaˇliꞈ dawˬ kawˬ heu, aˬ suˇ g’aˬ-euˬ nui noeˬ nga?\nJaˇliꞈ tsaˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu meh lehˇ aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ jah nya-eu nga?\nGaˇ kawˆ 4\nYeˬsuˇ aˬ jeˬ miˇ neh ya shiˇ-euˬ nga?\nGaˇ kawˆ 5\nMiˬyehˇ miˇ tsaˬ heu-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh beh-euˬ nga?\nGaˇ kawˆ 6\nTsawˇ haˬ shiˇ naˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nga?\nGaˇ kawˆ 7\nMiˬyehˇ Miˇk’ahˬ heu aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga?\nGaˇ kawˆ 8\nMiˬyehˇ aˬ jeˬ miˇ neh shaˬ zahˬ-ahˇ bi jaˆ-euˬ nga?\nGaˇ kawˆ 10\nMiˬyehˇ zahˇ yawˬ zahˇ na luꞈ-ahˇ nui ma tsaˬ ngaˇ loˇ?\nGaˇ kawˆ 12\nMiˬyehˇ yawˬ g’aˬ na luꞈ-euˬ shaˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ ngaˇ loˇ?\nSmˇ siˬ ba la 4-10\nJaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ poeˬ-eu zaˬ siˬ nui gahˇ Ka li zaˬ loꞈ-ehˇ gaˬ-eu heu naˇ, aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu nga?\nSmˇ siˬ ba la 11-17\nJaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ poeˬ-eu zaˬ siˬ nui gahˇ Nui ma g’awˬ mahˇ ni taˬ-awˇ g’aˬ za-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ haw\nSmˇ siˬ ba la 18-24\nJaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ poeˬ-eu zaˬ siˬ nui gahˇ Nawˇ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ za luꞈ ma laˬ, maˬ za luꞈ laˬ?\nKa li zaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ paw bym laˇ—Tsaꞈ gaˬ-eu sahˬ boꞈ boꞈ-eu jeˬ\nKa li zaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ Yaw jeˬ ma jeˬ sahˬ boꞈ\nSmˇ siˬ ba la 25-31\nJaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ-euˬ poeˬ-eu zaˬ siˬ nui gahˇ “Dehˬ tseˬ ui cuiˆ tehꞈ k’awꞈ, kaˬ muˇ tiˬ tsmˇ tsmˇ lah ni bi poˬ laˇ nya”\nKa li zaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ Jaˇliꞈ dzaw zaˬ deuˬ-ahˇ biˬdiˬoˬ neh mehˬ\nText Publication download options Ka li zaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ hawˇ-eu tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ mˇ-eu--Bawˬ dzaˬ-eu sahˬ boꞈ aˇ taꞈ Smˇ siˬ ba la 2019\nSmˇ siˬ ba la 2019\nKa li zaˬ-euˬ dehꞈ ziˇ hawˇ-eu tsaꞈ gaˬ-eu gaˇ mˇ-eu--Bawˬ dzaˬ-eu sahˬ boꞈ aˇ taꞈ Smˇ siˬ ba la 2019