“Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ iˇ kahˇ-ahˇ ha ahˇ-awˬ”—1 Beˬtuˆluˆ 4:9 | Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ\n“Dawˬ g’oꞈ maˬ doˆ ni ha ahˇ-awˬ.”—1 Beˬtuˆluˆ 4:9.\nDawˬ caˇ: 100, 87\nMehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha-eu, aˬ jeˬ miˇ neh ni aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\nAˬ dui daˬ yah aˬ geu ngeh ya ha-eu nga?\nAˬ dui daˬ yah ha-eu nui ma mˇ mawˇ gaˇ laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ nga, aˬ dui daˬ yah ha-eu paw aˬ joˆ-ehˇ bi muiˬ daˆ laˇ nya-eu nga?\n1. Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ aˬ jeˬ-ahˇ ya tahˬ puˬ-euˬ nga?\nA.D. 62 hawˇ-eu 64 k’oꞈ heu kaˬ-ahˇ, kuiˇ laꞈ Beˬtuˆluˆ “Aˬ cawˬ miˇ k’ahˬ doe ni bi teh byaˆ jiˇ-awˇ, Boˬtuˆ miˇ k’ahˬ, Gaˬlaˬtiˆ miˇ k’ahˬ, Gaˬbaˬdawˇciˆ miˇ k’ahˬ, Aˬshaˆ miˇ k’ahˬ, Beˬtuˇniˇ miˇ k’ahˬ, heu deuˬ-ahˇ jawˇ byaˆ taˬ-euˬ Miˬyehˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ jawˇ gaˇ” sahˬ boꞈ boꞈ g’eh-euˬ meh. (1 Beˬtuˆluˆ 1:1) Mehˇ nmˇ heu deuˬ naˇ, nymˬ-mˇ “lawˬ haw-eu shaˬ-eu zahˬ”-eu maˬ ngeuˇ naˇ, k’ehˬ-eu k’aˆ-eu jeˬ-ahˇ ya daˬ luꞈ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ shaˬ dui dui-eu aˇ yamˬ-ahˇ jawˇ luꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ dawˬ mehˬ dawˬ tsoˆ hawˇ-eu g’aˬ biꞈ nehˬ laꞈ-eu jeˬ-ahˇ loˬ-eu meh. Beˬtuˆluˆ “Yawˬ jeˬ na luꞈ laꞈ k’oeˇ aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ peh le-euˬ meh” lehˇ boꞈ nehˬ-euˬ meh. Ehˇ loꞈ-ehˇ uˬ taꞈ 10 k’oꞈ maˬ byah laˇ mi na-ehˇ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ bi laˆ cawˆ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ shaˬ zahˬ teu poˆ laꞈ k’oeˇ neh buˬ iˇ ni caw ba nehˬ-euˬ aˬ jeˬ nga?—1 Beˬtuˆluˆ 4:4, 7, 12.\n2, 3. Beˬtuˆluˆ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh, daˬ yah ha ni laˆ noeˬ nehˬ-eu nga? (Dahˬ beh-eu baˇ-ahˇ haw.)\n2 Beˬtuˆluˆ neh mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ mˇ ni laˆ noeˬ nehˬ-euˬ tiˬ jeˬ naˇ, “dawˬ g’oꞈ maˬ doˆ ni ha ahˇ-awˬ” lehˇ ehˇ-eu heu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:9) Daˬ yah “ha”-eu lehˇ ehˇ-eu dawˬ heu dawˬ-ahˇ, Gaˬliˇ dawˬ paw neh naˇ, “maˬ siˬ maˬ suˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ ya leˇ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ g’awˬ shaˬ gaˬ nehˬ-eu” lehˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ dui haw taˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ naˇ, Beˬtuˆluˆ Ka li zaˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ “tiˬ g’aˬ tiˬ g’aˬ” bi ha-eu heu meh. Heu naˇ, aˬ myah luꞈ siˬ nya luꞈ-eu, tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ mˇ luꞈ shaˇ luꞈ-eu deuˬ-ahˇ ha gaˇ ehˇ-eu meh. Daˬ yah ha-eu heu naˇ, aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n3 Daˬ yah ha-eu nui ma mˇ mawˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ, g’oeˇ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ nawˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, nawˬ-ahˇ tiˬ g’aˬ paˬ kuˇ laˇ-awˇ, daˬ yah ha nehˬ laꞈ-euˬ gaˇ noeˬ taˬ nya miˇ-a loˇ? K’oeˇ naˇ, nawˇ tiˬ g’aˬ na-ahˇ nawˬ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ ha ngeh aˬ joˆ-ehˇ nya? Bi g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu maˬ ngeuˇ nya loˇ? Daˬyah ha-eu heu naˇ, mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ siˬ nya dzehˬ laˇ-awˇ, g’oeˇ dzehˬ laˇ-eu meh. Beˬtuˆluˆ-euˬ saˇ ka-ahˇ jawˇ-eu ka li zaˬ deuˬ, shaˬ zahˬ guˆ gaˆ tiˬ nah saˇ-i tiˬ nah myaˬ laˇ luꞈ-eu miˇ neh, tiˬ g’a tiˇ g’aˬ g’oeˇ-eu jeˬ loˬ dui dui-eu meh. Aˬ dui k’awꞈ “Aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah a yamˬ laꞈ k’oeˇ” teu loꞈ-ehˇ ya jahˇ meh.—2 Tiˆmoˇseˬ 3:1.\n4. Aˬ dui heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ jeˇ naˇ haˬ-eu jeˬ-ahˇ ja sawˇ-eu nga?\n4 Aˬ dui tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ “ha ahˇ”-eu nui ma aˬ joˆ joˆ-ehˇ mˇ mawˇ nya-eu nga? Aˬ dui-ahˇ maˬ bi ha nya ni laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ jahˇ paˬ nga? Aˬ dui-ahˇ muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\nDaˬ yah ha-eu aˇ yamˬ\n5. Aˬ dui bawˬ dzaˬ duˬ-ahˇ daˬ yah aˬ joˆ-ehˇ ha nya-eu nga?\n5 Bawˬ dzaˬ duˬ-ahˇ: Aˬ dui bawˬ dzaˬ le ni ha-eu nymˇ sahˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ aˇ maꞈ aˇ muˇ meh. Aˬ dui mehˬ bawˬ-ahˇ k’aˇ oe-euˬ deuˬ-ahˇ, yaw muiˬ-ehˇ ha nehˬ laꞈ nya lehˇ bi noeˬ mawꞈ-eu ma. Nymˬ-mˇ hawˇ-eu oe-euˬ deuˬ-ahˇ ngehˬ-ehˇ dzehˬ yaw muiˬ-ehˇ ha nehˬ mawꞈ-eu ma. (Loˇmaˆ 15:7) Aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ daˬ yah pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-awˇ, moeˬ tsoeˬ aˬ joˆ-ehˇ dm-awˇ laˇ-euˬ k’awꞈ, nui ma saˇ lehˆ ni g’eh leˇ ni ya ha nehˬ-eu meh. (Yaˬkoˆ 2:1-4) Tiˬ g’aˬ nehˬ-ehˇ-iˬ maˬ siˬ nya gaˇ laˇ-euˬ tiˬ g’aˬ na-ahˇ nawˇ ya mawˇ naˇ, nawˬ nehˬ-ehˇ bi nuiˇ laˇ nya meh laˬ? Nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ Jaˇliꞈ pah nehˬ-awˇ, bawˬ dzaˬ gaˇ aˬ jeˬ jeˇ jahˇ luꞈ-eu lehˇ siˬ leˇ ni caw ba gaˇ aˬ yawꞈ k’awꞈ guiˬ lahˬ huiˬ-eu paˬ tawˇ. Heu naˇ, “daˬ yah-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ha”-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh.—Loˇmaˆ 12:13.\n6. Aˬ dui ha dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu aˬ geu deuˬ nga?\n6 Hawˬ hawˇ-eu kaˬ muˇ lawˬ muˇ bi dzaˬ-eu: Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ tsawˇ haˬ deuˬ, daˬ yah iˇ kahˇ-ahˇ kuˇ laꞈ-awˇ hawˬ bi dzaˬ-eu meh. Heu naˇ cawˬ cawˬ mawꞈ-awˇ, mehˬ bawˬ gm mawꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Aˇdahˬbeh-eu 18:1-8; Yaˇk’aˬdaˇ-eu 13:15; Luˇkaꞈ 24:28-30) Aˬ dui ha dui dui paˬ-ehˇ g’eh-eu aˬ geu deuˬ nga? Yawˬ ha-euˬ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ pyeuꞈ meh. Nymˬ-mˇ cawˆ iˇ luꞈ-eu miˇ tsaˬ heu siˬ-ahˇ, aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ g’oe-awˇ, a dui aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ saˇ jaˇ ziꞈ-eu cawˬ ya pyeuꞈ meh. 2011 k’oꞈ-ahˇ uˆ lahˇ-eu aˇ muˇ deuˬ, Aˬmeˬliˇkaˬ Beˬdeˬlaˇ-ahˇ Nymˇ jiˇ Loꞈ-eu nymˇgoˇ pyehˆ tseˇ-eu aˇ yamˬ uˬ ciˆ paw naˬliˬ6:45-ahˇ neh 6:15 lehˇ laˆ paˇ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Yaw naꞈ-ehˇ jiˇ naˇ, yawˬ ha-euˬ kuˆ lawˆ-ahˇ daˬ yah ha mawꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, g’a iˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ-euˬ g’aˇ duˬ maˬ ehˇ, yaw awˬ miˇ neh meh lehˇ tsaꞈ gaˬ-eu meh. Saˇ naˇ nuiˬ deuˬ-ahˇ k’awꞈ teu loꞈ-ehˇ jahˇ caw-awˇ, heu naˇ Beˬdeˬlaˇ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ cawˬ ya cawˬ taꞈ-eu muiˬ dui dui-eu aˇ yamˬ pyeuꞈ meh.\n7, 8. Aˬ dui dawˬ mehˬ mehˬ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ha nya-eu nga?\n7 Tiˬ poˆ na yawˬ muˇ yawˬ-ahˇ-euˬ mehˇ nmˇ, aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ, Beˬdeˬlaˇ-euˬ dah zaˇ, heu deuˬ aˬ dui-euˬ aˇ muˇ-ahˇ laˇ-eu meh. Nawˇ aˇ yamˬ heu laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha nya ma loˇ? (3 Yoˇhaˬ 5-8-ahˇ gui.) Aˬ dui jahˇ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ kuˇ-awˇ hawˬ maˬ ngeuˇ naˇ, kaˬ muˇ lawˬ muˇ bi dzaˬ laˇ nya-eu meh.\n8 Aˬmeˬliˇkaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ, “dzeuˇ laꞈ-euˬ yaw myaˬ k’oꞈ-ahˇ dawˬ mehˬ mehˬ laˇ-euˬ g’awˬ mya g’aˬ-ahˇ, nga nyaꞈ dzeˇ zaˬ neh daˬ yah ha-euˬ gaˇ” noeˬ nya siˬ lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ yaw-euˬ nui ma laꞈ k’oeˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ k’aˇ ya ha ngeh, nui jah g’aˬ k’aˆ laˇ-awˇ, laꞈ k’aˬ jiˇ cehˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ, aˬ yawꞈ “g’awˬ cawˇ cawˆ-ehˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ g’eh haw-aˬ” lehˇ paˇ ehˇ-eu meh.\n9, 10. (a) Aˬ dui nehˬ-ehˇ ui cuiˆ yaw myahˇ naˬ laˇ-eu aˬ geu deuˬ nga? (b) Iˇ kahˇ yaw nyiˇ deuˬ daˬ yah ha nya ngaˇ loˇ? Yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw sheˇ.\n9 Ui cuiˆ yaw myahˇ naˬ laˇ-euˬ daˬ yah: Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ iˇ kahˇ-ahˇ daˬ yah bi yaꞈ laˇ-eu heu naˇ, aˬ myah luꞈ jahˇ luꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Yawˇbaˆ 31:32; Piˇleˇmoˬ 22) Nymˇ iˬ nah aˬ dui k’awꞈ toˆ-ehˇ jahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. A muˇ deuˬ aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu g’aˬ laˇ ngeh, yaˬ duˬ lehˬ hmˬ nehˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. dzaw nymˇ jaˆ ngeh dzaw zaˬ deuˬ naˬ duˬ loˬ nya-awˇ, tsoˆ paw mˇ-eu deuˬ k’awꞈ yaꞈ duˬ loˬ nya-eu meh. K’oeˇ naˇ, uˬ jeˬ jaˬ lehˇ baˬ da neh iˇ kahˇ bi laˆ cawˆ jiˇ-euˬ deuˬ k’awꞈ, iˇ kahˇ maˬ laˆ muiˬ g’aˬ-euˬ k’oeˇ keuˆ ni, naˬ duˬ loˬ-eu meh. Aˬ dui iˇ kahˇ yaw huiˬ jaˆ-eu mehˇ nmˇ deuˬ maˬ ngeuˇ naˇ maˬ caw ba nya lehˇ maˬ ya noeˬ-a. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ myah luꞈ caw ba luꞈ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Maˇ diˇ naˇ, nawˇ jiˇ nawˬ-euˬ iˇ kahˇ nyiˇ k’awꞈ, bi yaꞈ laˬ nya meh.\n10 Koˬliˇ-yaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ, aˇ maꞈ-euˬ dzaw nymˇ-euˬ dzaw zaˬ deuˬ, aˬ yawꞈ pehˬ kahˇ-ahˇ yaꞈ laˇ-euˬ gaˇ noeˬ-a siˬ. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Yaw beh naˇ maˬ ha ni nyi naˬ nyi naˬ-ehˇ jawˇ-euˬ ma. Ehˇ k’awꞈ, dzaw zaˬ deuˬ-ahˇ ha ngeh tiˬ jawˇ, laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui nya. Nga nyaꞈ sheu dahˬ dzaˬ-euˬ tiˬ deh, nyiˬ dzeˇ zaˬ luꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ-eu teu naˇ, laꞈ k’aˬ zawˇ-ehˇ cehˇ nga lehˇ ya mawˇ-euˬ ma.”\n11. Nawˇ aˬ jeˬ miˇ neh pawˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ha paˬ-ehˇ g’eh-eu nga?\n11 Nymˬ-mˇ hawˇ-eu pawˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ yaw shuiꞈ: Nawˬ-euˬ aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ tiˬ g’a na maˬ ngeuˇ naˇ nymˇ jiˇ tiˬ jiˇ na pawˇ laˇ taˬ-euˬ paˬ. Aˬ yawꞈ maꞈ nawˬ-euˬ aˇ muˇ-ahˇ caw ba-eu g’aˇ duˬ yawˬ ha naꞈ-i laˇ-euˬ maˬ ngeuˇ naˇ, aˇ maꞈ neh bi laˇ-euˬ huˬ mehˬ mehˬ-eu deuˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Heu naˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ zawˇ-ehˇ poˆ laˇ paˇ laˇ-euˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ teu gaˇ-euˬ uˬ yehˇ uˬ tsaˇ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, aˇ muˇ yaw shuiꞈ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, tsaˬ leˇ ni ya leh jeh-awˇ, dawˬ hawˇ-eu dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ yaw shuiꞈ ya dzaw-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ hawˬ hawˇ-eu kaˬ muˇ lawˬ muˇ kuˇ dzaˬ-eu, maˬ ngeuˇ naˇ, laꞈ nyiˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ iˇ-eu za meh la?\n12. Daˬ yah ha-eu tiˬ jeˬ-iˬ g’awˬ mya lehˬ hmˬ-eu maˬ loˬ nga lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga?\n12 Daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ g’awˬ mya ni lehˬ hmˬ taˬ-eu maˬ loˬ-a. (Luˇkaꞈ 10:41, 42-ahˇ gui.) Mehˇ nmˇ aˬ li tiˬ g’aˬ gaˇ hu aˬ yaw-euˬ miˬ zaˬ nehˬ-ehˇ Miˇshaˬnaˬliˬ geuꞈ dahˬ beh gaˇ noeˬ mawˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu “teu ngeh nga nyaꞈ aˇ k’oꞈ nyiˇ-eu uˬ taꞈ, noeˬ dahˇ k’awꞈ maˬ doe laˇ, iˇ kahˇ-ahˇ k’awꞈ noeˬ mawˇ miˇ-a. Tiˬ nah uˬ ciꞈ taw paw ngaˬ-euˬ miˬ zaˬ iˇ kahˇ-ahˇ noeˬ mawˇ luꞈ ngeh, ngaˇ aˬ yawꞈ-ahˇ g’aˬ biꞈ nehˬ-euˬ k’awꞈ, maˬ muiˬ daˆ laˇ-a. Uˬ ciꞈ naˬ li shiꞈ laꞈ guiˬ byah ngeh, laˇ g’oˆ-ahˇ k’oˆ laˇ gaˇ ya gaˬ-euˬ meh. Haw ngeh dzaw zaˬ tiˬ g’aˬ siˬ loeˇ smˇ siˬ biꞈ laˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Miˇshaˬnaˬliˬ yawˬ shuiꞈ pyeuꞈ-eu nga nyaꞈ-ahˇ ha mawꞈ-eu meh. nga nyaꞈ aˬ yawꞈ-ahˇ kuˇ-awˇ iˇ cuꞈ bi dawˇ-euˬ ma. K’oeˇ naˇ, lawˇ bawˬ hawˇ-eu cawˇkaꞈ-lehꞈ yaw lahˇ lahˇ-ehˇ yoe-awˇ bi dawˇ-euˬ ma. Nga nyaꞈ Saˬ-g’oeˬhiˇliˬ dawˬ maˬ siˬ nya gaˇ, aˬ yawꞈ jiˇ ni Gaˬlaˬpyuˇ dawˬ maˬ paˇ siˬ nya-a.” Gaˇ kawˆ heu poˆ baˬ da neh, aˬ yawꞈ nyaꞈ teu gaˇ jawˇ-eu mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ dahˬ beh laˇ-awˇ, aˬ yawꞈ nyaꞈ-ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ dzehˬ laˇ nya-aˬ lehˇ, mehˇ nmˇ aˬ li teu g’aˬ ehˇ-eu meh.\nNawˇ daˬ yah ha-eu jeˬ-ahˇ tiˬ jeˬ neh-iˬ ta bi laˆ tsoeˬ\n13. Daˬ yah ha naˇ nawˬ-ahˇ aˬ jeˬ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu nga?\n13 Nawˇ daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ, nyiˬ naˬ haw maˬ loˇ? Toˆ-ehˇ g’eh naˇ, nawˇ laꞈ k’aˬ cehˇ-eu aˇ yamˬ teu hawˇ-eu, aˬ myah luꞈ ya g’oeˇ ya gaˬ g’eh-eu cawˬ za-eu aˬ kawˬ-aˬ cawˆ iˇ nya-eu meh. Nawˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ g’eh-awˇ, nymˇ gawˬ gawˬ naˇ k’awꞈ, daˬ yah ha-awˬ, heu naˇ nymˇ gawˬ maˬ bi gawˬ ni caw ba nya dui dui-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ tiˬ deuˬ na, daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ aˬ jeˬ miˇ neh nyi naˬ nga? Gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na baˬ da neh meh.\n14. Aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ heu baˬ da neh, daˬ yah maˬ ha nya ni pyeuꞈ naˇ, aˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga?\n14 Aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ: Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ gaˇ myaˬ dui dui-awˇ, yawˬ ha-ahˇ doˇ-eu gaˇ deuˬ g’awˬ mya ni jaˆ meh. Teu miˇ neh tiˬ g’aˬ na, daˬ yah ha-eu aˇ yamˬ hawˇ-eu g’aˬ maˬ jaˆ maˬ loꞈ nya lehˇ noeˬ-eu meh. Nawˬ-ahˇ toˆ-ehˇ noeˬ naˇ, daˬ yah ha nya ni hawˇ-eu, aˬ cawˬ kuˇ gaˇ iˇ nya ni g’aˇ duˬ, nawˬ-euˬ mˇ jeˬ shaˇ kawˆ deuˬ aˇ yamˬ laˆ tsaˬ paˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Gaˇ kawˆ heu aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, Jaˇliꞈ daˬ yah ha lehˇ g’aˬ biꞈ-eu miˇ neh meh. (Heˬbyehˇ 13:2) Teu mi neh, daˬ yah ha-eu heu naˇ, mˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ dui teu naˆ naˆ-ehˇ aˇ yeˇ maˬ huiˬ-eu gaˇ deuˬ mˇ gaˇ, aˇ yamˬ ui cuiˆ laˆ teˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh.\n15. Tiˬ g’aˬ na, aˬ jeˬ miˇ neh daˬ yah maˬ ha nya nya lehˇ noeˬ-eu nga?\n15 Nawˇ yawˬ ha-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ haw: Nawˇ tiˬ poˆ na, daˬ yah ha maˇ lehˇ paˇ noeˬ-euˬ k’awꞈ, ha nya-eu maˬ siˬ miˇ-a lehˇ nawˇ noeˬ-eu meh. Teu naˇ, nawˇ shaˬ dawˇ-eu tsawˇ haˬ pyeuꞈ-eu maˬ ngeuˇ naˇ, daˬ yah aˬ joˆ-ehˇ haw-eu maˬ siˬ lehˇ k’ahˬ lahˇ-eu miˇ neh, maˬ ngeuˇ naˇ, pyuˇ maˬ ahˇ-eu miˇ neh hawˇ-eu, aˬ cawˬ loꞈ-ehˇ maˬ ha nya nya lehˇ noeˬ-eu miˇ neh k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Noeˬ taˬ aˬ dui daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ iˇ kahˇ g’awˬ loe ni jaˆ-eu maˬ loˬ-a. Nawˬ-euˬ iˇ kahˇ yaw buˇ buˇ-ehˇ laˆ luiˆ taˬ-awˇ, lmˇ boˬ ni ha nehˬ naˇ, nawˬ-euˬ daˬ yah k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui meh.\n16, 17. Nawˇ daˬ yah ha-eu g’aˇ duˬ, aˇ dzehˬ-ehˇ shaˬ zahˬ naꞈ ngeh, nui ma saˇ laˇ ni caw ba nehˬ-eu aˬ jeˬ nga?\n16 Nawˇ daˬ yah ha-eu gaˇ kawˆ-ahˇ k’ahˬ lahˇ luꞈ naˇ, nawˇ tehꞈ maˬ ngeuˇ-a. Eˬgaˬlamˬ-ahˇ jawˇ-eu sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ jiˇ ehˇ-eu “Daˬ yah ha-eu lehˬ hmˬ-eu heu naˇ, shaˬ zahˬ naꞈ dui dui nya, ehˇ k’awꞈ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ tiˬ paw dzeˇ neh mˇ luꞈ gaˇ jiˇ duˇ miˇ-a. Daˬ yah ha-eu heu naˇ, uˬ duˬ kawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh k’awꞈ aˬ dui-ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ laˇ-awˇ, zawˇ-ehˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ-eu uˬ taꞈ, aˇ poeˬ k’oꞈ dui dui miˇ-a. Ngaˬ-euˬ laꞈ taꞈ-aˬ, daˬ yah nehˬ-ehˇ nuiˇ-awˇ, kawˇpiˬ ya dawˇ-euˬ tehꞈ k’awꞈ laꞈ k’aˬ cehˇ miˇ-a.” Nawˇ daˬ yah-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ngehˬ g’eh-eu heu naˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. (Piˇliˇpiˆ 2:4) Tsawˇ haˬ myaˬ ni yawˬ ha neh puˬ haw laꞈ-euˬ jeˬ ja mawꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ jawˇ ngeh tehꞈ-ehˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh puˬ haw laꞈ-euˬ gaˇ kawˆ ya gaˬ-eu meh. Sheuˬ g’eh-eu tiˬ g’aˬ “Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ kuˇ-eu heu naˇ, ngaˬ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ siˬ nya dzehˬ laˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ siˬ nya laˇ ni jahˇ-eu aˇ yamˬ doˆ laˇ-eu uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ nya laˇ-euˬ lehˇ jiˇ ya siˬ-euˬ ma” lehˇ ehˇ-eu meh. Nawˇ nawˬ-euˬ daˬ yah-ahˇ nui ma ahˇ naˇ, yawˬ g’aˬ na laꞈ k’aˬ cehˇ-eu meh.\n17 Aˬ yawꞈ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ aˇ maꞈ-euˬ dzaw nymˇ-euˬ dzaw zaˬ deuˬ tiˬ k’ehˬ maˬ kaˬ bi yaꞈ laˇ-eu mehˇ nmˇ aˬ buˇ tiˬ g’aˬ ehˇ-eu “Dahˬ beh ngeh ngaˬ-ahˇ shaˬ zahˬ naꞈ dui dui miˇ-a, ngaˬ-euˬ nymˇ-ahˇ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ jaˆ-eu miˇ neh, hawˬ jeh nui mahˬ lawˬ muˇ k’awꞈ aˬ cawˬ neh biꞈ laꞈ-euˬ jaˆ-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, dzaw nymˇ-ahˇ mehˬ-eu g’aˬ-euˬ miˬ zaˬ ngaˬ-ahˇ nui ma laˆ saˇ nehˬ laꞈ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nga nyaꞈ dzeˇ zaˬ aˇ maꞈ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu gaˇ mˇ ngeh, laꞈ k’aˬ cehˇ dzehˬ-eu jaw naˇ, smˇ muiˬ maˬ muiˬ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ-awˇ, nga nyaꞈ loꞈ-ehˇ yaw awˬ awˬ lehˇ dehꞈ-eu nui jah ziꞈ-eu mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ ya yaꞈ-eu, jawˇ nah teu jaw miˇ-a lehˇ ehˇ-eu meh. Teu naˇ ngaˬ-ahˇ gaˇ hu ngaˇ yaw nyiˇ ngeh, ngaˬ ma neh “g’oeˇ-eu tsawˇ haˬ nehˬ-ehˇ dzaˇ nyoeˇ dzaˬ-euˬ maˬ tawˬ-a” lehˇ ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ bi noeˬ doˆ laˇ-euˬ meh.” (Dawˬdaˬ 15:17) Nawˇ aˇ dzehˬ-ehˇ taˬ k’ahˬ lahˇ, maˇ diˇ aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ naˇ, nawˇ daˬ yah-ahˇ g’oeˇ gaˬ-eu jeˬ heu meh.\n18, 19. Daˬ yah ha-eu jeˬ, maˬ muiˬ-eu nui noeˬ deuˬ-ahˇ g’aˬ leˇ ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ-eu nga?\n18 Nawˇ aˬ cawˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ya haw-eu: Aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ na nawˬ-ahˇ nui ma maˬ saˇ ni jahˇ nehˬ laꞈ-euˬ jawˇ meh laˬ? Nawˇ teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu nui ma-ahˇ maˬ deuˆ g’aˬ naˇ, nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ paˇ ya leˇ meh. K’oeˇ naˇ, nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ maˬ ya leˇ-eu miˇ neh maˬ kuˇ mawꞈ ni k’awꞈ pyeuꞈ nya-awˇ, tiˬ g’aˬ paˬ neh nui ma laˆ naˇ nehˬ laꞈ-euˬ miˇ neh maˬ ngehˬ leˇ coeˇ ni k’awꞈ pyeuꞈ nya meh.\n19 Jaˇliꞈ-ahˇ nawˇ daˬ yah yaw muiˬ-ehˇ ha naˇ, aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ muiˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ muiˬ daˆ laˇ meh lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬdaˬ 25:21, 22-ahˇ gui.) Nawˇ tiˬ g’aˬ paˬ-ahˇ iˇ kahˇ-ahˇ kuˇ g’eh naˇ, nawˇ teu g’aˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ nui ma maˬ saˇ-eu jeˬ-ahˇ deuˆ g’aˬ nya-awˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ cawˬ cawˬ-eu jeˬ k’awꞈ muiˬ daˆ laˇ meh. K’oeˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ sheuˬ laꞈ-awˇ Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ bi siˬ nya laˇ ngeh, aˬ yaw-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ haw mawˇ-euˬ loꞈ-ehˇ, nawˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ haw mawˇ nya laˇ meh. (Yoˇhaˬ 6:44) Nawˇ yawˬ ha-ahˇ kuˇ laˇ-eu paˬ lehˇ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ noeˬ taˬ-euˬ deuˬ-ahˇ kuˇ-awˇ ha-eu teu naˇ, mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ nui gaˬ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, naw nyaꞈ-euˬ cawˬ cawˬ-eu jeˬ muiˬ daˆ laˇ-eu poˆ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˇ aˬ yawꞈ-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh ha-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ duˬ nya-eu nga? Siˬ duˬ nya-eu tiˬ jeˬ naˇ, “nui ma nahˬ yu ni taˬ-awˬ. Aˬ cawˬ naˆ maˬ tseˇ maˬ gaˇ ma lehˇ noeˬ-eu nui ma taˬ bi ahˇ” lehˇ ehˇ-eu Piˇliˇpiˆ 2:3-ahˇ-euˬ dawˬ tsoˆ-ahˇ zmˬ-eu heu meh. Mehˇ nmˇ deuˬ aˬ dui naˆ maˬ tseˇ aˬ geu paw muiˬ dzehˬ nga lehˇ ya shaˇ noeˬ-eu meh. Tiˬ poˆ na aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ neh g’awˬ mya jeˬ ya dzaw geuꞈ-eu ma. Yaw jeˬ ma jeˬ, nui jah, oˇ oˬ-eu jeˬ, Ka li zaˬ-euˬ seu dzeuꞈ nui deuˬ heu deuˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ yaw muiˬ jeˬ-ahˇ noeˬ mawˇ-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ gaˬ dzehˬ laˇ ni hawˇ-eu daˬ yah ha-eu awˬ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ laꞈ-eu meh.\nMuiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ\nYaw sahˇ pehˬ aˬ myah luꞈ yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ-awˇ daˬ yah-ahˇ ha-eu (Aˇ deuˆ 20-ahˇ haw)\n20. Aˬ cawˬ aˬ dui-ahˇ kuˇ ngeh, aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ ya jaˆ-eu nga? Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ aˬ joˆ-ehˇ pyeuꞈ nya-eu nga?\n20 Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ-euˬ Daˬbiˇ ‘Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ-oˇ, nawˬ-euˬ uˬ duˬ tahˬ nymˇ laꞈ k’oeˇ, aˬ suˇ g’aˬ uˇ leˇ-eu za ta?’ lehˇ naˇ haˬ-eu meh. (Ja ceuˬ 15:1) K’oeˇ gaˇ neh naˇ, Daˬbiˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ daˬ yah deuˬ-ahˇ bi ahˇ mawꞈ-eu seu dzeuꞈ deuˬ-ahˇ ngehˬ keuˆ-eu meh. Teu laꞈ k’oeˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu gaˇ kawˆ jiˇ ahˇ-eu meh. Daˬbiˇ “yawˬ ha saˇ jaˇ dzaˬ-euˬ jeˬ-ahˇ, shaˬ k’awꞈ saˇ k’awꞈ ziꞈ” ma lehˇ ehˇ-eu meh. (Ja ceuˬ 15:4) Aˬ dui tiˬ g’aˬ paˬ kuˇ gaˇ oe ma lehˇ ehˇ nehˬ dzeuˇ-euˬ naˇ, maˬ g’eh nya dui dui-euˬ maˬ ngeuˇ naˇ, ehˇ paˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh-a. Aˬ dui g’aˇ duˬ lehˬ hmˬ taˬ jiˇ-euˬ gaˇ aˬ dui ngehˬ paˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh leh jeh-euˬ jeˬ yawˬ ngehꞈ-ehˇ pyeuꞈ jiˇ-eu meh. (Maꞈtehˬ 5:37) Tiˬ g’aˬ na ehˇ paˇ-eu heu naˇ, yawˬ g’aˬ yawˬ neh kuˇ laˇ-euˬ teu muiˬ dzehˬ-eu miˇ neh meh. Nawˇ shaˇ noeˬ ngeh, toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ nui gaˬ hawˇ-eu yaw zeu baw-eu jeˬ mˇ mawˇ-eu pyeuꞈ ngaˇ loˇ? Aˬ dui-ahˇ kuˇ-eu deuˬ aˬ geu jeˬ lehˬ hmˬ taˬ-euˬ k’awꞈ aˬ dui aˇ poeˬ ya taˬ baw-eu meh. (Luˇkaꞈ 10:7) Aˬ dui suˇ di uˬ duˬ maˬ g’eh nya-eu miˇ neh ya ehˇ paˇ naˇ, nui gaˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-ahˇ noeˬ keuˆ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu g’aˇ duˬ, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh yaw naˆ-ehˇ, ya ehˇ nehˬ-eu meh.\n21. Jawˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ zahˇ sahˇ k’oꞈ-ahˇ yaw zeu taˬ-eu heu naˇ, muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ ni aˬ jo-ehˇ caw ba-eu nga?\n21 Yawˬ ha jawˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ-ahˇ yaw zeu taˬ-eu heu k’awꞈ aˇ yeˇ huiˬ-eu tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh. Jeˬ hu maˬ ehˇ gaˬ ni laˇ-euˬ daˬ yah-ahˇ k’awꞈ ha geuꞈ nya meh. Ehˇ k’awꞈ, zahˇ sahˇ k’oꞈ tiˬ gaˇ na-aˬ, tiˬ pehˬ kahˇ-ahˇ iˇ ma lehˇ noeˬ-euˬ naˇ jeˬ hu ya ehˇ nehˬ-eu meh. Miˇ k’ahˬ tiˬ gaˇ na, daˬ yah-euˬ g’aˇ duˬ, dzaˬ dzaˬ dawˇ dawˇ yaw muiˬ-ehˇ lehˬ hmˬ taˬ-awˇ, tiˬ gaˇ na aˬ myah myah k’aˇ dzaˬ-eu loꞈ-ehˇ dzaˬ-eu tehꞈ meh. Ehˇ k’awꞈ, tiˬ k’ahˬ na-aˬ, dzaˬ-eu dawˇ-eu duˇ leˇ jiˇ-awˇ, tiˬ gaˇ na naˇ, daˬ yah jiˇ dzaˬ-eu dawˇ-eu jeˬ yuˇ laꞈ-eu meh. Tiˬ gaˇ na-aˬ, daˬ yah-ahˇ tiˬ jeˬ maˬ bi yuˇ laꞈ-a. K’oeˇ naˇ, zahˇ sahˇ k’oꞈ tiˬ gaˇ na, yaw zeu baw-eu lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ, tiˬ poˆ nyiˬ poˆ kuˇ ngeh maˬ oe-eu deuˬ-ahˇ k’awꞈ, nyaˆ taꞈ paˇ kuˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ tiˬ gaˇ na-aˬ tiˬ poˆ kuˇ ngeh maˬ oe naˇ, doeˇ dui dui-eu tiˬ jeˬ lehˇ sawˇ-eu meh. Teu miˇ neh, muiˬ-eu daˬ yah pyeuꞈ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui-ahˇ kuˇ laˇ-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ laꞈ k’aˬ cehˇ ni, k’aˇ g’eh nya gaˇ neh ya jahˇ-eu meh.\n22. Tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ ‘Laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ ha ahˇ-eu’ heu, aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\n22 Beˬtuˆluˆ “Yawˬ jeˬ na luꞈ laꞈ k’oeˇ aˇ saˬ saˬ-eu aˇ yamˬ peh le-euˬ meh” lehˇ ehˇ-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:7) Nymˬ-mˇ aˬ dui tiˬ jawˇ-iˬ maˬ puˬ maˬ mawˇ haw-euˬ huiˬ dui dui-eu shaˬ zahˇ-ahˇ ya tahˬ puˬ-eu meh. Tsawˇ haˬ deuˬ ngehˬ-ehˇ doeˇ laˇ naˇ ngehˬ-ehˇ, aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ ya gaˬ-eu meh. Aˬ dui Beˬtuˆluˆ neh, ‘laꞈ k’aˬ tiˬ cehˇ ha ahˇ-awˬ’ lehˇ ehˇ-eu dawˬ-ahˇ, aˬ myah myah naˆ maˬ tseˇ ya mˇ caw-eu meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:9) Daˬ yah ha-eu nui ma ahˇ-eu heu naˇ aˬ dui-ahˇ nymˬ-mˇ maˬ ehˇ, mehˬ hu paw maˬ ehˇ laꞈ k’aˬ bi cehˇ-awˇ, aˇ yeˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh.


Miˬyehˇ aˬ dui neh “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Smˇ siˬ ba la 2019\nREAD IN Acholi Afrikaans Aja Akha Albanian Altai Alur American Sign Language Amharic Amis Angolan Sign Language Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou British Sign Language Bulgarian Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuukese Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Czech Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fijian Finnish Fon French Ga Garifuna Georgian German German Sign Language Gitonga Greek Greenlandic Guadeloupean Creole Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Makhuwa-Meetto Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Navajo Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Nicaraguan Sign Language Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Palauan Panamanian Sign Language Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (West Africa) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tajiki Tamil Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Uzbek (Roman) Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui neh “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui neh uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ ngehˬ-eu dawˬ-awˇ naˇ haˬ-eu meh. Miˬyehˇ aˬ dui neh aˬ yawꞈ-euˬ g’aˇ duˬ ui cuiˆ na tehꞈ-ehˇ mˇ nehˬ-euˬ jeˬ-ahˇ k’awꞈ, aˇ poeˬ taˬ baw-eu meh. (Maˬlaˬkiˇ 3:16) Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ dui tiˬ k’ehˬ maˬ taˬ ngehˬ-eu dawˬ tiˬ dawˬ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Dawˬ teu naˇ “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu dawˬ pyeuꞈ meh. Yeˬhawˇbaˬ yaw nymˇ nymˇ lehˇ g’eh-eu dawˬ heu dawˬ-ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw ngaˇ loˇ? Taˬ baw-eu yaw duˬ baw meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga lehˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui teu dawˬ aˬ jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-awˇ, Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ aˬ joˆ-ehˇ zmˬ taˬ-euˬ nga lehˇ haw ma.\n“Tsawˇ haˬ dawˬ tawˆ luꞈ, ‘Aˬmiˬ’ lehˇ ya ehˇ k’oꞈ meh”\nAˬmiˬ lehˇ ehˇ-eu heu naˇ, “teu loꞈ-ehˇ pyeuꞈ luꞈ-uˇ” maˬ ngeuˇ naˇ, “maˇ maˇ ni” lehˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Dawˬ heu dawˬ Heˬbyehˇ dawˬ pyeuꞈ-awˇ, “saˇ jaˇ ziꞈ-eu”, “nui ma taˬ nya-eu” lehˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Tiˬ poˆ na dawˬ heu dawˬ-ahˇ zahˇ sahˇ k’oꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ neh jiˇ zmˬ-eu meh. Tiˬ g’aˬ na kamˬ-eu dawˬ ngehˬ g’aˬ naˇ, aˬ yawꞈ neh ngehˬ-euˬ teu maˇ maˇ ni ngeuˇ-awˇ, teu baˬ da neh pyeuꞈ laˇ-eu jeˬ-ahˇ laꞈ daˬ ma lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ, “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. (Bawˇtsahˬ 5:22) Aˬ yawꞈ aˬ cawˬ-euˬ mehˬ shi ehˇ ngeh ngehˬ-ehˇ dzehˬ, ehˇ-euˬ loꞈ-ehˇ ya bi jaˆ-eu meh.—Neˬhaˬmiˇ 5:13.\nDawˬmehˬmehˬ-eu yaw huiˬ 27-ahˇ “aˬmiˬ” heu dawˬ-euˬ gaˇ kawˆ mawˇ duˬ laˇ-eu meh. Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ Miˬyehˇ neh Saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ Miˇ k’ahˬ-ahˇ ahˇ leˇ g’aˬ naˇ, Moˇseˬ-euˬ Zahˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ le-eu g’aˇ duˬ, Eˇbaˬlaˇ hawˇ-eu Geˬlaˬzmˬ Gawˬ jawˬ yaw kaˬ-ahˇ uiˬ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ Zahˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ le-euˬ tehꞈ maˬ ngeuˇ-a, laꞈ daˬ-eu lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ jiˇ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ ehˇ dawˬ maˬ naˇ haˬ-euˬ baˬ da neh pyeuꞈ laˇ-euˬ jeˬ-ahˇ ya gaˬ g’aˬ ngeh, “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 27:15-26) Tsawˇ k’aˆ maˬ ehˇ, zaˬ maˬ ehˇ, yaw myaˬ lam g’aˬ uiˬ laˇ-awˇ “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu teˇ saˇ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ, aˇ naˆ ni k’aˆ paˬ nga. (Yawˇshuˆ 8:30-35) Aˬ yawꞈ maꞈ teu ngeh nah ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ maˬ ngehˇ leˇ coeˇ-eu yaw duˬ baw-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh saˇ jaˇ dzaˬ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ mˇ-euˬ meh. ‘Yawˇshuˆ yaw dehꞈ k’aˇ dehꞈ k’oeˇ keuˆ ni, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ shiˇ dzeuˇ ngeh k’awꞈ, Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ g’aˇ duˬ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ neh mˇ-euˬ yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ ya mawˇ-euˬ aˬ yuiꞈ aˬ tsu k’oeˇ deuˬ k’aˇ dehꞈ k’oeˇ keuˆ ni, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ uˬ duˬ tahˬ-euˬ meh’ lehˇ Jaˇliꞈ ehˇ-eu meh.—Yawˇshuˆ 24:31.\nYeˬsuˇ jiˇ aˬ yawꞈ neh ngehˬ-eu dawˬ maˇ diˇ ngeuˇ-eu lehˇ bi siˬ-eu g’aˇ duˬ, “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ naˇ “aˬmiˬ” heu dawˬ aˇ dahˬ beh ngeh zmˬ-awˇ, aˬ cawˬ deuˬ naˇ jiˇ leˇ ngeh zmˬ-eu meh. (Aˬkaˬ Jaˇliꞈ Maꞈtehˬ 5:18 hawˇ-eu Yoˇhaˬ 1:51-ahˇ naˇ, dawˇ coe ni hawˇ-eu maˇ jawˆ ni lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh.) Tiˬ poˆ na Yeˬsuˇ “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ poˆ-eu meh. Yeˬsuˇ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ, aˬ yawꞈ-euˬ dawˬ maˇ maˇ ni g’eh-eu jeˬ pyeuꞈ-eu lehˇ kamˬ nehˬ-eu meh. Yeˬsuˇ heu loꞈ-ehˇ maˇ jawˆ ni ehˇ nya-eu heu naˇ, aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ saˇ jaˇ k’aˇ dzaˬ taˬ-euˬ jeˬ maˇ diˇ bi byah laˇ-eu baoˬ ahˇ-eu g’aˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh meh.—2 Gawˇliˬtu 1:20; Pah mehˬ-eu 3:14.\n“Tsawˇ haˬ dawˬ tawˆ luꞈ “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-awˇ, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-ahˇ ja ceuˬ-euˬ meh”\nIˇsaˬleˬlaˆ deuˬ “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu heu dawˬ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ-awˇ guiˬ lahˬ shaˇ ngeh jiˇ zmˬ-eu meh. (Neˬhaˬmiˇ 8:6; Ja ceuˬ 41:13) Guiˬ lahˬ shaˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ luꞈ-eu deuˬ, guiˬ lahˬ shaˇ g’aˬ ngeh aˬmiˬ lehˇ ehˇ naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ shaˇ dawˬ teu-ahˇ nui ma tsaˬ-eu lehˇ bi siˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, heu naˇ yawˬ g’aˬ na luꞈ mehˬ bawˬ gm-eu laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ ya tahˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Gaˇ kawˆ heu sahˬ paˬ Daˬbiˇ Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ saˇ jaˇ Bahˬ keuˆ baꞈ ahˇ leꞈ ngeh pyeuꞈ laˇ-euˬ meh. K’oeˇ gaˇ neh naˇ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ bawˬ-iˬ jahˇ-awˇ, 1 Laˬsaˬbaˬ 16:8-36-ahˇ boꞈ taˬ-euˬ Daˬbiˇ-euˬ dawˬ caˇ caˇ-euˬ meh. Dawˬ caˇ heu naˇ, nui ma laꞈ k’oeˇ neh doˆ le-euˬ gui lahˬ shaˇ dawˬ pyeuꞈ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ Daˬbiˇ-euˬ caˇ dawˬ-ahˇ ya leˇ dui dui-eu miˇ neh, ‘‘Aˬmiˬ’ lehˇ ehˇ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ-euˬ meh.’ Heu gaˇ haw ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ teu ngeh nah Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ ya tahˬ-euˬ laˬ k’aˬ cehˇ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-eu meh.\nDahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ jiˇ ni Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ ngeh “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. Jaˇliꞈ boꞈ-euˬ yaw myaˬ g’aˬ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ sahˬ boꞈ laꞈ k’oeˇ dawˬ heu dawˬ tiˬ k’ehˬ maˬ taˬ boꞈ ahˇ taˬ-euˬ meh. (Loˇmaˆ 1:25; 16:27; 1 Beˬtuˆluˆ 4:11) Mˬ taˆ jawˇ-eu deuˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ-eu g’aˇ duˬ, “Aˬmiˬ. Miˬyehˇ-ahˇ ja ceuˬ-awˬ” lehˇ ehˇ-eu meh lehˇ Pah mehˬ-eu sahˬ boꞈ-ahˇ ngehˬ keuˆ taˬ-euˬ meh. (Pah mehˬ-eu 19:1, 4) Dahˬ beh-eu Ka li zaˬ deuˬ bawˬ dzaˬ ngeh, guiˬ lahˬ shaˇ g’aˬ naˇ, “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu meh. (1 Gawˇliˬtu 14:16) Ehˇ k’awꞈ dawˬ heu naˇ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ shaˇ noeˬ ni ngehˬ doˆ leꞈ-eu dawˬ maˬ ngeuˇ-a.\nNawˬ neh “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-euˬ dawˬ aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ-eu nga?\nMiˬyehˇ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ dawˬ heu dawˬ-ahˇ gaˇ hu aˬ joˆ-ehˇ zmˬ yaꞈ-euˬ nga lehˇ haw ngeh, aˬ dui guiˬ lahˬ shaˇ g’aˬ ngeh aˬ jeˬ miˇ neh “aˬmiˬ” lehˇ ya ehˇ nga lehˇ siˬ laˇ-eu meh. Aˬ dui guiˬ lahˬ shaˇ g’aˬ ngeh dawˬ heu dawˬ ngehˬ-eu heu naˇ, aˬ dui maˇ diˇ teu loꞈ-ehˇ ehˇ mawꞈ-eu lehˇ bi siˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-awˇ, aˬ cawˬ guiˬ lahˬ shaˇ ngeh aˬ dui “aˬmiˬ” lehˇ teˇ saˇ maˬ ngehˬ doˆ leꞈ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ shaˇ dawˬ-ahˇ nui ma tsaˬ-eu lehˇ bi siˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. “Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu heu aˬ joˆ-ehˇ aˇ yeˇ huiˬ nga lehˇ paˇ haw ma siˬ.\nAˬ dui nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ mawꞈ-eu lehˇ bi siˬ. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ guiˬ lahˬ shaˇ-eu laꞈ k’oeˇ uˬ duˬ tahˬ-eu heu naˇ, “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ ngeh tehꞈ maˬ ngeuˇ-a. Guiˬ lahˬ shaˇ-eu g’aˬ shaˇ luꞈ gaˇ yaw muiˬ-ehˇ naˇ haˬ gaˇ jiˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. Aˬ dui aˬmiˬ lehˇ ehˇ-eu heu dawˬ nui ma laꞈ k’oeˇ neh bi doˆ le mawꞈ-eu miˇ neh, tsaˬ-eu nui noeˬ ya bi ahˇ-awˇ, shaˇ dawˬ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ ya naˇ haˬ-eu meh.\nAˬ dui-ahˇ nui ma tiˬ siˬ tehꞈ-ehˇ taˬ-eu laꞈ k’oeˇ Miˬyehˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu deuˬ bi pyeuꞈ laˇ. Tiˬ g’aˬ na guiˬ lahˬ shaˇ gaˇ sheuˬ g’eh nehˬ laꞈ ngeh, aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ gaˇ kawˆ tiˬ kawˆ-ahˇ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ-eu meh. (G’aˬk’ehˇ 1:14; 12:5) Aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ ngeh, mehˬ bawˬ gm dzehˬ laˇ-eu meh. Aˬ dui “aˬmiˬ” lehˇ teˇ saˇ ehˇ doˆ leꞈ-eu maˬ ehˇ, nui ma laꞈ k’oeˇ neh ehˇ-eu maˬ ehˇ, yawˬ g’aˬ na luꞈ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ ehˇ ngeh, aˬ dui-euˬ shaˇ dawˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ naˇ haˬ nehˬ laꞈ ni laˆ noeˬ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh.\nAˬ dui “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ ngeh Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ luꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ\nYeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ-eu jeˬ pyeuꞈ. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ haw-eu meh. (Luˇkaꞈ 21:2, 3) Aˬ yawꞈ aˬ dui aˬ jeˬ noeˬ-awˇ aˬ jeˬ baˬ da neh jahˇ nga lehˇ siˬ nya-eu meh. Aˬ dui mehˬ bawˬ-ahˇ naˬ gaˬ paw neh ya naˇ haˬ ngeh k’awꞈ, taˬ aw-eu laꞈ k’oeˇ “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ haw mawˇ-awˇ gaˬ-eu yaw duˬ baw-awˇ, bawˬ dzaˬ nymˇ laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ luꞈ-eu jeˬ jiˇ pyeuꞈ meh.\nAˬ dui neh “aˬmiˬ” lehˇ ngehˬ-eu dawˬ aˇ poeˬ maˬ baw gaˇ duˇ k’awꞈ, maˇ diˇ naˇ aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu meh. Jaˇliꞈ dawˬ tsuiꞈ puiˇ hawˬ-eu paˇ dmˬ tiˬ dmˬ-ahˇ “Miˬyehˇ-euˬ gaˇ mˇ zaˬ deuˬ dawˬ heu dawˬ neh, aˬ yawꞈ maꞈ jah-eu, nui ma tsaˬ-eu, maˇ diˇ ha geuꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ nya-awˇ, nui ma laꞈ k’oeˇ noeˬ tmˬ-eu jeˬ jiˇ mˇ mawˇ nya-eu meh” lehˇ ehˇ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui neh yaw poˆ na luꞈ “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-euˬ heu dawˬ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ bi pyeuꞈ luꞈ-uˇ.—Ja ceuˬ 19:14.\nAˬ dui aˬ myah luꞈ “Aˬmiˬ” lehˇ ya ehˇ ngaˇ laˬ?\n“Aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu dawˬ heu aˇ yeˇ huiˬ-eu dawˬ pyeuꞈ meh. Toˆ-ehˇ naˇ mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na neh guiˬ lahˬ shaˇ ngeh shaˇ lehˬ-eu k’awꞈ, “aˬmiˬ” lehˇ ya ehˇ meh lehˇ ehˇ mawꞈ-eu nga laˬ? Aˬ yawꞈ jeˬ yawꞈ-ahˇ ya haw-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ ngehˬ lehˬ tmˇ lehˬ nya meh lehˇ siˬ nya-awˇ, aˬ dui-euˬ yaw lehˬ-ahˇ haw dzeuˇ nehˬ laꞈ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui mehˇ nmˇ neh ngehˬ lehˬ-euˬ dawˬ teu-ahˇ tehꞈ-ehˇ shaˇ noeˬ ngeh to-aˬ, aˬ yawꞈ ehˇ mawꞈ-eu jeˬ-ahˇ g’oˆ shaw nehˬ naˇ, aˬ dui “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ nya meh.\nEhˇ k’awꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ guiˬ lahˬ shaˇ ngeh, aˬ dui teˇ saˇ neh maˬ ehˇ nui ma laꞈ k’oeˇ neh maˬ ehˇ “aˬmiˬ” lehˇ maˬ ya ehˇ-a. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ guiˬ lahˬ shaˇ luꞈ ngeh, aˬ dui jawˇ tsaˬ iˇ naˇ tawˇ neh aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nmˇ? Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ yawꞈ maꞈ bawˬ-iˬ jahˇ gaˇ aˬ dui jawˇ tsaˬ iˇ ngeh maˬ ehˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ maˬ pyeuꞈ-eu nymˇ sahˇ aˬ da, nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ guiˬ lahˬ shaˬ ngeh maˬ ehˇ, aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu nga?\nAˬ dui “aˬmiˬ” lehˇ maˬ ehˇ ni ciˬ cuˇ ni yaw zeu taˬ-eu laꞈ k’oeˇ ya jawˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ guiˬ lahˬ shaˇ luꞈ ngeh aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ aˬ laꞈ-ahˇ maˬ ya ngehꞈ tehˬ-a. Teu loꞈ-ehˇ jahˇ naˇ aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ gm leˇ-awˇ guiˬ lahˬ shaˇ luꞈ gaˇ duˇ-eu meh. Aˬ dui nui ma laꞈ k’oeˇ yawˬ ha tehꞈ-ehˇ shaˇ nya meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ shaˇ luꞈ nya lehˇ maˬ bi g’oˆ shaw bahˬ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui “aˬmiˬ” lehˇ maˬ ya ehˇ doˆ leꞈ-a. Aˬ dui gawˬ yawꞈ yawꞈ-awˇ guiˬ lahˬ shaˇ luꞈ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ jawˇ naˇ aˬ dui jiˇ yawꞈ caw ma laˬ lehˇ ya shaˇ noeˬ-eu meh. Gawˬ yawꞈ yawꞈ-eu maˬ ehˇ, uˬ duˬ mˇ moꞈ-eu maˬ ehˇ, heu naˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ maˬ ngeuˇ-a. Teu miˇ neh Ka li zaˬ aˬ yawꞈ g’aˬ yawꞈ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ le lehˇ yawˬ haˇ yawˬ ha ya noeˬ tsehˆ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ neh noeˬ tsehˆ-euˬ jeˬ-ahˇ mehˇ nmˇ nui deuˬ ehˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh-a.\nGaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ haw ngeh, Yeˬhawˇbaˬ aˬ jeˬ miˇ neh “aˬmiˬ” lehˇ ehˇ-eu heu dawˬ-ahˇ aˇ yeˇ taˬ huiˬ nga lehˇ siˬ laˇ-eu meh.\nNgaˇ iˇ cuꞈ shawˇ gaˇ laˆ tsoeˬ-eu aˬ jeˬ nga?\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ teˇ saˇ-ahˇ naˇ haˬ\nAˬ cawˬ-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ luꞈ-uˇ\nTsaꞈ gaˬ iˇ ngeh tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ g’awˬ shaˬ gaˬ\nYaw muiˬ jeˬ—Heu naˆ maˬ tseˇ aˬ joˆ-ehˇ mˇ nya-eu nga?\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Smˇ siˬ ba la 2019\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Smˇ siˬ ba la 2019


Nui saˇ oꞈ-eu jeˬ—yaw sahˇ laꞈ k’oeˇ siˬ le-eu aˇ siˬ\nG’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ\nLaˬ k’aˬ cehˇ-eu jeˬ\nNui saˇ oꞈ-eu jeˬ\nNui ma g’awˬ mahˇ ni taˬ-eu jeˬ\nG’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ\nYaw muiˬ jeˬ mˇ-eu jeˬ\nNui nahˬ nui yu ahˇ-eu jeˬ\nYawˬ ha-euˬ nui ma-ahˇ g’aˬ leˇ-eu jeˬ\nAˬ dui uˬ duˬ kawꞈ laˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ tehꞈ-ehˇ jaˆ-eu miˇ tsaˬ-ahˇ jawˇ luꞈ-eu miˇ neh, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ poˆ mawˇ-eu shaˬ dui dui-awˇ, ui cuiˆ na paˇ jaˆ k’awꞈ byoˆ iˇ-eu awˬ dui dui-eu meh. Jaˇliꞈ aˬ dui-ahˇ aˬ myah luꞈ ziꞈ-eu nui saˇ oꞈ-eu jeˬ poˆ mawˇ nya ni caw ba nehˬ-eu jeˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ, aˬ jeˬ lehˇ ehˇ taˬ-euˬ nga? K’oeˇ naˇ, aˬ dui aˬ cawˬ deuˬ jiˇ ni poˆ mawˇ nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba nehˬ nya-eu nga?\nAˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga?\nMaˇ diˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ poˆ mawˇ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui guˆ k’aˇ maˬ za ni ya g’eh-eu meh. Aˬ dui muiˬ-eu cawˬ loˬ-eu uˬ taꞈ, Miˬyehˇ-euˬ dawˬ peh jiˆ leˇ-eu heu naˇ aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ heu naˇ, aˬ dui-euˬ g’aˇ duˬ aˬ myah luꞈ muiˬ-eu meh. Aˬ dui heu-ahˇ mˇ caw naˇ, aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ nui ma taˬ-awˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ dzoeˇ leˇ-eu cawˬ pyeuꞈ mawꞈ-eu lehˇ mˇ mawˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Yeˬlaˬmiˇ 17:7, 8; Yaˬkoˆ 2:22, 23) Toˆ-ehˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-euˬ dawˬ peh jiˆ le-awˇ, nui ma laꞈ k’oeˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ biꞈ-eu meh. Iˇsaˬyaˇ 32:17-ahˇ “Tsawˇ haˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ-ahˇ poˆ-eu miˇ neh, nui saˇ oꞈ-awˇ coꞈ ngehˇ ni g’eh-eu jeˬ, mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ keuˆ le tehꞈ-a” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ nui ma keuˆ-eu laꞈ k’oeˇ naˇ haˬ naˇ, aˬ dui maˇ diˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ mawˇ nya-eu meh.—Iˇsaˬyaˇ 48:18, 19.\nK’ahˬ lahˇ-eu jeˬ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ laˆ cawˆ\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ myah luꞈ ziꞈ-eu nui saˇ oꞈ-eu jeˬ huiˬ laˇ ni caw ba nehˬ-eu g’aˇ duˬ, poeˬ-eu laꞈ sawˬ biꞈ nehˬ-euˬ meh. Laꞈ sawˬ teu naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ meh.—G’aˬk’ehˇ 9:31.\nMiˬyehˇ-euˬ yaw sahˇ aˬ dui-ahˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni caw ba nehˬ\nKuiˇ laꞈ Pawˇluˆ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ heu naˇ, “yaw sahˇ Miˬyehˇ [muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ, MS] laꞈ k’oeˇ siˬ le-eu aˇ siˬ” tiˬ jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ ehˇ-eu meh. (Gaˬlaˬtiˆ 5:22, 23) Miˬyehˇ-euˬ yaw sahˇ aˬ dui-ahˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ biꞈ k’awꞈ, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ za-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ neh ya bi sheuˬ g’eh-eu meh. Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga?\nDahˬ beh-eu kawˆ, aˬ dui aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ ya gui-eu meh. (Ja ceuˬ 1:2, 3) Aˬ dui yawˬ ha neh gui-euˬ jeˬ-ahˇ naꞈ suiˇ ni shaˇ noeˬ ngeh, muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ, Yeˬhawˇbaˬ gaˇ kawˆ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ nga lehˇ siˬ nya laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Yeˬhawˇbaˬ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ bo saˆ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ g’aˇ duˬ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ dui dui-eu nga lehˇ ya dzaw-euˬ ma. Aˬ dui Jaˇliꞈ-ahˇ neh ya siˬ-euˬ jeˬ-ahˇ mˇ caw naˇ, dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ nui saˇ oꞈ dzehˬ laˇ-eu meh.—Dawˬdaˬ 3:1, 2.\nNyiˬ kawˆ aˬ yawꞈ kawˆ, aˬ dui guiˬ lahˬ shaˇ-awˇ Miˬyehˇ-euˬ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ ya shaˇ-eu meh. (Luˇkaꞈ 11:13) Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ shaˇ ju-eu deuˬ-ahˇ “Yeˬsuˇ Ka li laꞈ k’oeˇ naw maꞈ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ za nya ni, tsawˇ haˬ zaˬ maˬ noeˬ doˆ coeˇ-eu Miˬyehˇ-euˬ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ naw maꞈ-ahˇ caw ba tehꞈ-a” lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ nehˬ-euˬ meh. (Piˇliˇpiˆ 4:6, 7) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ peh jawˇ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ yaw sahˇ-ahˇ nui ma taˬ naˇ, aˬ yawꞈ aˬ dui-euˬ nui ma laꞈ k’oeˇ maˇ diˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ biꞈ nehˬ laꞈ-eu meh.—Loˇmaˆ 15:13.\nJaˇliꞈ g’awˬ mya g’aˬ-ahˇ dehꞈ paˇ nya ni caw ba nehˬ-awˇ, nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, nui ma laꞈ k’oeˇ maˬ ehˇ, aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ laˬ k’aˬ cehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ joˆ-ehˇ dehꞈ paˇ-euˬ nga?\nTiˬ g’aˬ na maˇ diˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ aˬ joˆ-ehˇ poˆ mawˇ-euˬ nga?\nMehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ maˬ siˬ nya laˇ ngeh, nui ma aˇ dzehˬ-ehˇ pehˇ coeˇ-eu uˬ taꞈ, yaw haiˬ jeˬ-ahˇ keuˆ ni mˇ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ dehꞈ paˇ-eu g’aˇ duˬ leh jeh dui dui luꞈ-eu meh. Nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ maꞈ g’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ, oˇ oꞈ-eu jeˬ, aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ jaˆ dzehˬ laˇ-euˬ meh. * (Ehˇ lahˬ-ahˇ haw.) (Dawˬdaˬ 29:22) Aˬ dui-euˬ mehˇ nmˇ Daˬbiˇ hawˇ-eu Laˬkeˬlaˇ aˬ joˆ-ehˇ dehꞈ poˆ dehꞈ paˇ-euˬ nga lehˇ haw iˇ ma.\nAˬ dui Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ mˇ cawˬ-awˇ, Miˬyehˇ-euˬ yaw sahˇ shaˇ naˇ, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ poˆ mawˇ nya\nDaˬbiˇ Saˇ kiˇ maˬ pyeuꞈ laˇ ngeh, aˬ yawꞈ aˬ cawˬ-ahˇ aˇ dzehˬ-ehˇ toˇ coeˇ-awˇ, nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ-ahˇ k’awꞈ maˬ muiˬ-eu dawˬ tehꞈ-ehˇ ngehˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ ya dehꞈ paˇ nga lehˇ noeˬ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ poˆ mawˇ-euˬ nga? Daˬbiˇ ehˇ-eu, “Ngaˇ Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ dehꞈ ziˇ laꞈ k’oeˇ zmˬ iˇ-euˬ ma. Teu miˇ neh, ngaˇ hawˇ-eu nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ yaw zeu yaw k’aˆ-ehˇ baw laˇ-euˬ meh.”\nLaˬkeˬlaˇ aˬ yawꞈ huiˬ laˇ ngeh, aˬ yawꞈ-euˬ tiˬ jawˬ jawˇ-eu tsawˇ haˬ deuˬ-euˬ nui noeˬ nyawˬ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ ehˇ-eu, “Ngaˇ nui ma aˇ dzehˬ-ehˇ pehˇ coeˇ-eu nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ ya huiˬ laˇ-euˬ miˇ neh, nymˬ-mˇ keuˆ ni nui ma pehˇ-eu nui ma nehˬ-ehˇ ya deuˆ ceh ceh luꞈ-eu ma.” Laˬkeˬlaˇ-ahˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ mawˇ nya ni caw ba nehˬ-euˬ aˬ jeˬ nga? Aˬ yawꞈ “Guiˬ lahˬ shaˇ-awˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ g’oe-eu heu meh” lehˇ ehˇ-eu meh.\nDaˬbiˇ hawˇ-eu Laˬkeˬlaˇ heu naˇ Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ mˇ caw-awˇ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ-ahˇ g’oe-euˬ miˇ neh, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ za-euˬ deuˬ laꞈ k’oeˇ neh, tiˬ deuˬ pyeuꞈ-eu tehꞈ-a siˬ. Aˬ dui nui ma aˇ dzehˬ-ehˇ pehˇ coeˇ-eu miˇ tsaˬ-ahˇ jawˇ luꞈ k’awꞈ, nui ma laꞈ k’oeˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ za nya meh. Heu naˇ, nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ deuˬ hawˇ-eu aˇ muˇ laꞈ k’oeˇ mehˇ nmˇ deuˬ nehˬ-ehˇ jawˇ-eu awˬ dzehˬ laˇ ni caw ba nehˬ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ teu na tehꞈ-ehˇ maˬ ngeuˇ-eu Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ “tsawˇ haˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ nehˬ-ehˇ tsaˬ leˇ” lehˇ ehˇ-eu meh. (Loˇmaˆ 12:18) Gaˇ kawˆ heu maˇ diˇ pyeuꞈ leˇ nya meh laˬ? Aˬ dui aˬ jeˬ miˇ neh aˬ cawˬ nehˬ-ehˇ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ jaˆ ni leh jeh paˬ-ehˇ g’eh-eu nga?\nAˬ cawˬ nehˬ-ehˇ nui saˇ oꞈ ni leh jeh\nAˬ dui tsaꞈ gaˬ duˬ-ahˇ, Miˬyehˇ Miˇk’ahˬ-euˬ nui saˇ oꞈ jeˬ gaˇ kawˆ tsaꞈ gaˬ-eu ma. (Iˇsaˬyaˇ 9:6, 7; Maꞈtehˬ 24:14) G’awˬ mya g’aˬ gaˇ kawˆ heu-ahˇ ya leˇ-awˇ ha geuꞈ-eu meh. Teu miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ miˇ tsaˬ k’oeˇ taꞈ pyeuꞈ luꞈ-eu jeˬ baˬ da neh, nui ma pehˇ, nui ma cawˆ-eu jeˬ maˬ paˇ jaˆ-euˬ meh. Nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ maꞈ mehˬ hu paw maˇ diˇ noeˬ tmˬ-eu jeˬ jaˆ laˇ-awˇ, “tsaˬ leˇ dzoeˇ leˇ-eu jeˬ poˆ” mawꞈ laˇ-euˬ meh.—Ja ceuˬ 34:14.\nYawˬ g’aˬ na luꞈ aˬ dui neh tsaꞈ gaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ dahˬ beh ngeh neh ya leˇ-eu maˬ ngeuˇ-a. (Yoˇhaˬ 3:19) Tsawˇ haˬ deuˬ aˬ jeˬ lehˇ g’eh k’awꞈ Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ aˬ yawꞈ-euˬ yaw sahˇ biꞈ laꞈ-awˇ, yaw sahˇ heu naˇ aˬ dui tsaꞈ gaˬ ngeh, nui saˇ oꞈ-awˇ aˬ cawˬ-ahˇ yaw zeu baw ni caw ba nehˬ-eu meh. Heu loꞈ-ehˇ jahˇ-eu heu naˇ, Yeˬsuˇ neh “nymˇ k’ahˬ zaˬ deuˬ naw maꞈ-ahˇ ha geuꞈ nehˬ laꞈ naˇ, naw maꞈ neh dawˬ cawˬ puˬ nehˬ-euˬ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ, k’oeˇ gaˇ jaˆ yaꞈ luꞈ-uˇ. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ naw maꞈ-ahˇ maˬ ha geuꞈ nehˬ laꞈ naˇ, naw maꞈ neh dawˬ cawˬ puˬ nehˬ-euˬ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ, naw maꞈ-ahˇ paˇ g’oꞈ k’oꞈ le luꞈ-uˇ” lehˇ ehˇ-eu dawˬ-ahˇ mˇ caw-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (Maꞈtehˬ 10:11-13) Aˬ dui heu loꞈ-ehˇ g’eh-eu nui noeˬ ahˇ ngeh, aˬ cawˬ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ laˇ-awˇ aˬ jeˬ lehˇ ehˇ laˇ k’awꞈ nui saˇ oꞈ nya meh. K’oeˇ naˇ, aˬ dui mehˬ hu paw aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ caw ba nya-eu aˬ kawˬ-aˬ paˇ jaˆ-a siˬ lehˇ maˬ ya ngehˇ-a.\nMiˇ k’ahˬ-ahˇ uˆ lahˇ-eu aˬ yuiꞈ deuˬ aˬ dui-euˬ gaˇ-ahˇ laˆ tsoeˬ laˇ ngeh, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ yaw zeu baw-eu laꞈ k’oeˇ ngehˬ cawˬ-eu heu naˇ, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, Ehˇpa-li kaˆ paw pyawˬ-ahˇ miˇ k’ahˬ tiˬ k’ahˬ-ahˇ uˆ lahˇ-eu aˬ yuiꞈ deuˬ Bawˬdzaˬnymˇ maˬ bi tsoˆ-a. Aˬ dui-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ gaˇ kawˆ heu-ahˇ aˬ za za lehˇ ya ja tsaˬ geuꞈ meh lehˇ siˬ nya-eu meh. Teu miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ miˇshaˬnaˬliˬ geuꞈ haw-euˬ mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ-ahˇ, Eˬgaˬlamˬ miˇ k’ahˬ, Law dawˬ meuˬ-ahˇ miˇ k’ahˬ teu k’ahˬ-euˬ dah zaˇ gaˇ mˇ luꞈ-eu yaw huiˬ tiˬ g’aˬ nehˬ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ mˇ luꞈ-eu nui saˇ oꞈ-eu gaˇ-euˬ gaˇ kawˆ bi ngehˬ cawˬ iˇ-euˬ meh.\nMehˇ nmˇ teu g’aˬ ehˇ-eu, “Ngaˇ saˇ naˇ-euˬ daˬ yah ha-eu kuˆ lawˆ-ahˇ oe keuˆ ngeh, daˬ yah ha-eu g’aˬ ngaˬ neh dzaw haw-euˬ tsawˇ jeuˬ k’oeˇ jeˬ-euˬ dawˬ-euˬ moeˬ tsoeˬ dm luꞈ gaˇ ya mawˇ-euˬ ma. Teu miˇ neh, ngaˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dawˬ neh ngehˬ cawˬ-euˬ ma. Teu ngeh aˬ yawꞈ tsawˬ guˆ iˇ-awˇ, ‘Aˬ jeˬ jahˇ le teˬ lehˇ naˇ haˬ-eu meh.’ Ngaˇ yaw zeu baw-eu laꞈ k’oeˇ heu gaˇ-euˬ yaw huiˬ g’aˬ nehˬ-ehˇ mawˇ mawꞈ nya lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ ma. Daˬ yah ha-eu g’aˬ yaw huiˬ g’aˬ-ahˇ naˬ gaˬ neh ehˇ gaˬ nehˬ g’aˬ ngeh, yaw huiˬ teu g’aˬ oe doˆ-awˇ, ngaˬ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dawˬ neh dawˬ cawˬ puˬ laˇ-eu meh. K’oeˇ naˇ, aˬ yawꞈ ngaˇ Saˇ kiˇ deuˬ mˇ luꞈ-eu gaˇ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ ja mawˇ nehˬ ngeh, yaw muiˬ-ehˇ naˇ haˬ nehˬ laꞈ-euˬ meh.”\nYaw huiˬ yaw mahˇ teu g’aˬ aˬ dui-euˬ mehˇ nmˇ ja gaˇ naˇ haˬ g’aˬ ngeh, aˬ dui-euˬ gaˇ-ahˇ g’oˆ shaw laˇ-awˇ yaw beh loꞈ-ehˇ nui ma baw-eu jeˬ maˬ paˇ jaˆ-euˬ meh. K’oeˇ gaˇ neh tiˬ k’ehˬ naˇ, miˇ k’ahˬ-ahˇ uˆ lahˇ aˬ yuiꞈ deuˬ aˬ yawꞈ maꞈ neh daˇ tsehˆ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ laˆ paˇ-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ-ahˇ Bawˬdzaˬnymˇ bi tsoˆ-euˬ meh. Mehˇ nmˇ deuˬ laꞈ k’aˬ cehˇ dui dui-eu meh. Heu gaˇ haw ngeh, aˬ dui aˬ cawˬ-ahˇ yaw zeu baw laꞈ k’oeˇ mˇ nehˬ-eu heu naˇ, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-eu meh.\nNui saˇ oꞈ-eu jeˬ-ahˇ aˬ myah luꞈ laˬ k’aˬ cehˇ g’eh\nNymˬ-mˇ iˬ nah, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ nui saˇ oꞈ-eu jeˬ jaˆ gaˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ-eu laꞈ k’oeˇ, yaw jeˬ ma jeˬ-euˬ Baˬlaˬdiˇsuˆ-ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ luꞈ-eu meh. Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ dehꞈ ziˇ nui saˇ oꞈ ni leh jeh naˇ, nui saˇ oꞈ-eu jeˬ heu bi lahˬ laˇ nya meh. Toˆ-ehˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ nui k’ahˇ shiˇ meh lehˇ aˬ dui jah ziꞈ nya-awˇ, miˇ shuiꞈ-ahˇ aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ aˬ myah luꞈ ziꞈ-eu nui saˇ oꞈ-eu jeˬ biꞈ-eu meh.—2 Beˬtuˆluˆ 3:13, 14.\n^ Yaw zaˬ 13 Aˬ dui Miˬyehˇ-euˬ muiˬ-eu shawˇ-eu yaw sahˇ laꞈ k’oeˇ siˬ le-eu aˇ siˬ pyeuꞈ-eu g’awˬ shaˬ gaˬ-eu nui ma ahˇ-eu jeˬ-ahˇ nyaˆ taꞈ ja sawˇ ma.\nNui ma g’awˬ mahˇ ni taˬ-eu jeˬ—Noeˬ tmˬ-eu laꞈ k’oeˇ oˇ oꞈ\nG’awˬ shaˬ gaˬ-eu jeˬ—Ngehˬ-eu jeˬ hawˇ-eu mˇ-eu jeˬ neh bi mawˇ


Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ neh bi caw ba | Dzaw ngeh zmˬ-eu Loꞈ-eu nymˇgoˇ\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Oeˬ siˬ ba la 2019\nREAD IN Abua Acholi Afrikaans Aja Akha Albanian Altai Alur American Sign Language Amharic Amis Angolan Sign Language Arabic Argentinean Sign Language Armenian Aukan Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Bolivian Sign Language Boulou Brazilian Sign Language British Sign Language Bulgarian Cakchiquel (Western) Cambodian Catalan Cebuano Changana (Mozambique) Chavacano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chinese Sign Language Chitonga Chitonga (Malawi) Chitonga (Zimbabwe) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuabo Chuukese Chuvash Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Croatian Sign Language Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Ecuadorian Sign Language Edo Efik English Esan Estonian Ewe Fijian Filipino Sign Language Finnish Finnish Sign Language Fon French French Sign Language Ga Garifuna Georgian German German Sign Language Gitonga Greek Greek Sign Language Greenlandic Guadeloupean Creole Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Hungarian Sign Language Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indian Sign Language Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Javanese Jula Kabiye Kabuverdianu Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kazakh (Arabic) Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kipende Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Krio Kurdish Kurmanji Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kurdish Kurmanji (Cyrillic) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lahu Laotian Latvian Lenje Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Makhuwa-Meetto Malagasy Malawi Sign Language Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Mbunda Mexican Sign Language Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Mongolian Moore Motu Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Nepali Ngabere Ngangela Nias Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Pidgin (West Africa) Polish Polish Sign Language Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romanian Sign Language Romany (Macedonia) Romany (Macedonia) Cyrillic Romany (Serbia) Romany (Southern Greece) Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Rutoro Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Sepulana Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin South African Sign Language Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Sunda Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Taiwanese Sign Language Tajiki Tamil Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Thai Sign Language Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzeltal Tzotzil Uighur (Arabic) Uighur (Cyrillic) Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Venda Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wayuunaiki Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zulu\nDzaw-eu gaˇ kawˆ 17\nHaiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ neh bi caw ba\n‘Aˬ dui haiˬ dui dui-eu mˬ taˆ-euˬ yaw sahˇ pyeuꞈ-eu uˆ lahˇ-eu deuˬ-ahˇ deuˆ ceh ceh luꞈ-eu ma.’—Eˇpeˇsu 6:12.\nDawˬ caˇ 55 Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ taˬ guˆ\n1. Eˇpeˇsu 6:10-13-ahˇ ehˇ-eu loꞈ-ehˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ gaˬ dui dui-eu lehˇ aˬ joˆ-ehˇ siˬ laˇ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ muiˇ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh nya ni caw ba nehˬ-eu heu naˇ, aˬ dui-ahˇ gaˬ dui dui-eu miˇ neh meh. Aˬ dui-ahˇ muiˇ-eu daˬ ma deuˬ naˇ, Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ pyeuꞈ meh. Yeˬhawˇbaˬ muiˇ-eu heu deuˬ-ahˇ yahˇ lehˇ saˇ tiˇ biꞈ-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ deuˆ nya-eu g’aˇ duˬ loˬ-eu jeˬ biꞈ nehˬ taˬ-euˬ meh. (Eˇpeˇsu 6:10-13-ahˇ gui.) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ g’oe-awˇ aˬ yawꞈ neh bi caw ba naˇ, Nehꞈ Saˬdaˬ-ahˇ deuˆ g’aˬ nya-awˇ, kuiˇ laꞈ Pawˇluˆ loꞈ-ehˇ nui k’aˬ tsmˬ nya-eu meh. Pawˇluˆ “Miˬyehˇ aˬ dui jawˇ paw pyawˬ naˇ, aˬ dui-ahˇ aˬ suˇ g’aˬ paˇ ciˬ daˬ laˇ peuˬ nmˇ” lehˇ ehˇ-eu meh.—Loˇmaˆ 8:31.\n2. Aˬ dui heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja sawˇ nga?\n2 Aˬ dui maˇ diˇ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ teu naˆ naˆ-ehˇ nui ma ahˇ-eu maˬ loˬ-a. Aˬ dui yaw k’aˆ-ehˇ nui ma ahˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ dzaw-awˇ aˬ yawꞈ-euˬ gaˇ mˇ-eu heu meh. (Ja ceuˬ 25:5) Ehˇ k’awꞈ aˬ dui Saˬdaˬ aˬ jeˬ jeˇ jahˇ nga lehˇ ya siˬ nya-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Aˬ yawꞈ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ meh. (2 Gawˇliˬtu 2:11) Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ aˬ dui Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ tsawˇ haˬ zaˬ-ahˇ myaˬ tiˬ paˆ aˬ joˆ-ehˇ muˇ juˇ juˇ nga lehˇ haw-awˇ, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’aˬ leˇ nya nga lehˇ jiˇ ja sawˇ ma.\nNehꞈ deuˬ tsawˇ haˬ-ahˇ muˇ juˇ aˬ joˆ-ehˇ juˇ-eu nga?\n3-4. (a) Maw loˬ ja maw heu naˇ aˬ jeˬ nga? (b) Maw loˬ ja maw-euˬ gaˇ kawˆ aˇ naˆ ni iˇ byaˆ taˬ-euˬ nga?\n3 Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ tsawˇ haˬ zaˬ-ahˇ muˇ juˇ juˇ-eu g’aˇ duˬ aˬ yawꞈ maꞈ zmˬ-eu daˬ ma hmˬ naˇ, maw loˬ ja maw pyeuꞈ meh. Maw loˬ ja maw-ahˇ zmˬ-eu deuˬ naˇ, tsawˇ haˬ zaˬ maˬ siˬ maˬ jahˇ nya-eu jeˬ-ahˇ jahˇ nya meh lehˇ ehˇ-eu meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, tiˬ g’aˬ na aˬ guiˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ neh maˬ ehˇ, laꞈ kawˆ haw gaˇ neh maˬ ehˇ, mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ ehˇ nehˬ nya ma lehˇ ehˇ-awˇ, tiˬ deuˬ na naˇ, nyiˇ paˬ shaˆ ma-ahˇ g’oe-awˇ, shiˇ-euˬ deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ-eu meh. K’oeˇ naˇ, ja maw maw nya-eu nui deuˬ jiˇ jawˇ-eu meh. *\n4 Maw loˬ ja maw-euˬ gaˇ kawˆ aˇ naˆ ni iˇ byaˆ taˬ-euˬ nga? Laˇteꞈ Aˬmeˬliˇkaˬ hawˇ-eu Kehˇ-leˇbi-yamˬ paw-euˬ 18 miˇ k’ahˬ-ahˇ naˇ haˬ tseˇ haw ngeh, tsawˇ haˬ deuˬ 3 bymˇ laꞈ k’oeˇ 1 bymˇ naˇ, nehꞈ toˇ toˇ-eu, nyiˇ paˬ shaˆ ma, boeˇ mawˬ, heu deuˬ-ahˇ jah gaˇ ya mawˇ-awˇ, nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ nya meh lehˇ jah-eu deuˬ k’awꞈ teu myaˆ ni jawˇ-eu meh. Ehˇpa-li kaˆ paw-euˬ 18 miˇ k’ahˬ-ahˇ naˇ haˬ tseˇ-euˬ nyaˆ taꞈ tiˬ hmˬ-ahˇ jiˇ, aˬ yawꞈ maꞈ neh naˇ haˬ-euˬ tsawˇ haˬ myaˬ ni, nyiˇ paˬ shaˆ ma-ahˇ jah nga lehˇ ehˇ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui aˬ geu gaˇ jawˇ k’awꞈ, maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ-ahˇ ya yahˇ-eu meh. Maˇ diˇ naˇ Saˬdaˬ nymˬ-mˇ “miˇ tsaˬ zaˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ” muˇ juˇ juˇ tawˆ-eu lehˇ leh jeh luꞈ-eu meh.—Pah mehˬ-eu 12:9.\n5. Yeˬhawˇbaˬ maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga?\n5 Yeˬhawˇbaˬ “yaw tsaˬ yaw dawˇ-euˬ Miˬyehˇ” pyeuꞈ meh. (Ja ceuˬ 31:5, Yaw shawˇ Yehˇ boꞈ 2018) Yeˬhawˇbaˬ maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga? Aˬ yawꞈ gaˇ kawˆ heu-ahˇ bye dui dui-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ “Yawˬ ha-euˬ aˬ buˇ aˬ li-ahˇ lawˇ duˬ k’oeˇ taˆ dzah puiˆ-awˇ naw maꞈ maˬ ya lawˇ-a. Ja maw maw-eu maˬ ehˇ, mah loˬ loˬ-eu maˬ ehˇ, nyiˇ paˬ shiˇ-eu maˬ ehˇ, shiˇ dzeuˇ-euˬ tsawˇ haˬ-euˬ yaw sahˇ nehˬ-ehˇ mehˬ bawˬ mˇ-eu maˬ ehˇ, naw maꞈ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ maˬ ya bi jahˇ-a. Jawꞈ dui dui-eu gaˇ heu deuˬ mˇ-eu tsawˇ haˬ-ahˇ, naw maꞈ-euˬ Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu Sahˬpaˬ Miˬyehˇ bye dui dui-eu meh” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh. (Dawˬmehˬmehˬ-eu 18:10-12) Ka li zaˬ deuˬ Yeˬhawˇbaˬ neh Iˇsaˬleˬlaˆ deuˬ-ahˇ biꞈ-euˬ Zahˇ sahˇ k’oꞈ uˬ moˆ maˬ jawˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ maw loˬ ja maw-ahˇ bye luꞈ-a siˬ lehˇ aˬ dui siˬ nya ma.—Maˬlaˬkiˇ 3:6.\n6. (a) Saˬdaˬ maw loˬ ja maw neh tsawˇ haˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ laˆ cawˆ-eu nga? (b) Dawˬtsoˆ 9:5-ahˇ haw ngeh, shiˇ-euˬ deuˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nga?\n6 Saˬdaˬ maw loˬ ja maw maw-eu jeˬ neh tsawˇ haˬ-ahˇ laˆ cawˆ meh lehˇ Yeˬhawˇbaˬ siˬ nya-eu miˇ neh, teu nehˬ-ehˇ taˬ taꞈ leˇ lehˇ aˬ dui-ahˇ saˇ tiˇ biꞈ-eu meh. Saˬdaˬ tsawˇ haˬ shiˇ naˇ, saꞈ laˇ tiˬ gaˇ na jawˇ iˇ meh lehˇ myawꞈ-awˇ, gaˇ kawˆ nui deuˬ-ahˇ myawꞈ-eu g’aˇ duˬ, maw loˬ ja maw-ahˇ zmˬ-eu meh. (Dawˬtsoˆ 9:5-ahˇ gui.) K’oeˇ uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ laˆ guˆ-awˇ, Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ bi kaˬ iˇ-eu g’aˇ duˬ jiˇ zmˬ-eu meh. Aˬ yawꞈ maw loˬ ja maw mˇ-eu deuˬ-ahˇ, Miˬyehˇ-ahˇ maˬ bi g’oe ni haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ bi g’oe mawꞈ-eu meh.\nAˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ deuˆ ceh ceh nya-eu nga?\n7. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ jeˬ ehˇ nehˬ laꞈ-eu nga?\n7 Laꞈ taˆ ehˇ dzeuˇ-euˬ loꞈ-ehˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ bi tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui siˬ nya paˬ-ehˇ g’eh-eu jeˬ ehˇ nehˬ taˬ-euˬ meh. Aˬ dui Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui jahˇ nya-eu tiˬ jeˬ na-ahˇ ja sawˇ ma.\n8. (a) Aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ nehˬ-ehˇ deuˆ nya-eu aˇ yeˇ k’aˇ huiˬ dzehˬ-eu jeˬ naˇ aˬ jeˬ nga? (b) Ja ceuˬ 146:4 shiˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ Saˬdaˬ mehˬ bahˬ-eu jeˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ pah mehˬ-eu nga?\n8 Jaˇliꞈ-ahˇ gui-awˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ. Heu naˇ aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui mˇ nya-eu jeˬ laꞈ k’oeˇ neh aˇ yeˇ k’aˇ huiˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Jaˇliꞈ heu naˇ, Saˬdaˬ-euˬ lahˇ ju-ahˇ pah mehˬ nya-eu taˆ-eu mi cehˇ-ahˇ duˇ-eu meh. (Eˇpeˇsu 6:17) Yaw jeˬ ma jeˬ, shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ nya meh lehˇ jah-eu heu naˇ, jaˬ myawꞈ dawˬ pyeuꞈ meh lehˇ Jaˇliꞈ ehˇ-eu meh. (Ja ceuˬ 146:4-ahˇ gui.) K’oeˇ naˇ Jaˇliꞈ-ahˇ mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ maˇ jawˆ ni ehˇ nehˬ nya-eu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ tiˬ g’aˬ tehꞈ meh lehˇ jiˇ paˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Iˇsaˬyaˇ 45:21; 46:10) Aˬ dui aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ gui-awˇ shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ naˇ, haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ muˇ juˇ juˇ laˇ ngeh, maˬ tawˆ leˇ-eu uˬ taꞈ, haw jiˇ maˬ haw cawˬ nahˇ-a.\n9. Aˬ dui maˬ ya gm leˇ-eu maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu aˬ jeˬ jeˇ jaˆ-eu nga?\n9 Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ maˬ mˇ. Aˬ dui maˇ diˇ Ka li zaˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ maˬ ya mˇ-a. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ dui nyiˇ paˬ shaˆ ma jawˇ gaˇ maˬ iˇ-eu uˬ taꞈ, shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ nehˬ-ehˇ jiˇ maˬ ngehˬ cawˬ. Dzeuˇ yaꞈ-euˬ kawˆ-ahˇ aˬ dui neh ya dzaw-euˬ loꞈ-ehˇ, shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ saꞈ laˇ dehꞈ luꞈ-a siˬ lehˇ jah-awˇ, tsawˇ haˬ shiˇ ngeh jahˇ-eu zahˇ deuˬ-ahˇ aˬ dui maˬ gm leˇ. K’oeˇ naˇ, mehˬ hu paw-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ siˬ nya-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui aˬ guiˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw-eu maˬ ehˇ, ja maw maw-eu maˬ ehˇ, heu deuˬ-ahˇ maˬ jahˇ. (Iˇsaˬyaˇ 8:19) Toˆ-ehˇ jahˇ-eu teu naˇ, guˆ dui dui laˇ paˬ-ehˇ g’eh-awˇ, aˬ dui Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ do lehˇ ngehˬ cawˬ luꞈ-eu jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ aˬ dui siˬ nya-eu ma.\nDahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu myawˬ gahˬ yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ laˆ cawˆ jiˇ. K’oeˇ naˇ aˬ dui haw-eu jeˬ, zmˬ-eu jeˬ, naˇ haˬ-eu jeˬ, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ maˬ ya bi taꞈ leˇ (Aˇ deuˆ 10-12-ahˇ haw)\n10-11. (a) Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ deuˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ ya dzaw siˬ ngeh aˬ yawꞈ maꞈ aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga? (b) 1 Gawˇliˬtu 10:21-ahˇ haw ngeh, aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh dzaw geuꞈ paˬ-ehˇ g’eh-awˇ, aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga?\n10 Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu myawˬ gahˬ-ahˇ laˆ cawˆ. Dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ saˇ ka-ahˇ Eˇpeˇsu meuˬ-ahˇ jawˇ-eu tiˬ g’aˬ na, maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ haw-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ yawꞈ maꞈ yaw tsaˬ yaw dawˇ-ahˇ ya siˬ nya ngeh tiˬ jawˇ, tiˬ jeˬ paˬ taˆ lehˇ jahˇ-euˬ meh. Jaˇliꞈ aˬ yawꞈ maꞈ, “Maw loˬ loˬ-eu tsawˇ haˬ deuˬ k’awꞈ, yawˬ ha-euˬ maw loˬ sahˬ boꞈ deuˬ baꞈ uiˬ jiˇ-awˇ, miˇ k’ahˬ zaˬ dawˬ tawˆ luꞈ mehˬ shi miˬ dzaˬ keuˬ dzeh-euˬ meh” lehˇ ehˇ-eu meh. (G’aˬk’ehˇ 19:19) Aˬ yawꞈ maꞈ haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh-eu g’aˇ duˬ, aˬ yawꞈ maꞈ k’aˇ jahˇ nya-eu jeˬ jahˇ-euˬ meh. Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu sahˬ boꞈ paˇ dmˬ deuˬ, poeˬ dui dui-eu k’awꞈ, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ cawˬ-ahˇ maˬ biꞈ nehˬ ni, maˬ ahˬ dzaˬ ni, dawˬ tawˆ luꞈ laˆ cawˆ jiˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ maꞈ sahˬ boꞈ paˇ dmˬ-euˬ aˇ poeˬ-ahˇ naˆ maˬ tseˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ geuꞈ mawꞈ-eu meh.\n11 Aˬ dui dahˬ beh-euˬ Ka li zaˬ teu deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ dzaw geuꞈ nya-eu nga? Maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu myawˬ gah dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ laˆ cawˆ jiˇ-eu teu naˇ, nui gahˇ ahˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, k’oeˇ jeˬ heu jeˬ maˬ bi guˬ laˇ-eu lehˇ geuꞈ-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ, laˆ cawˆ-eu heu meh.—1 Gawˇliˬtu 10:21-ahˇ gui.\n12. Aˬ dui gui-eu jeˬ, naˇ haˬ-eu jeˬ haw-eu jeˬ, heu deuˬ-ahˇ tseˇ ngeh yawˬ ha-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ ya naˇ haˬ-eu nga?\n12 Aˬ dui gui-eu jeˬ, naˇ haˬ-eu jeˬ, haw-eu jeˬ, heu deuˬ-ahˇ yahˇ. Yawˬ ha-ahˇ heu loꞈ-ehˇ naˇ haˬ, ‘Ngaˬ neh paˇ dmˬ laꞈ k’oeˇ hawˇ-eu iˇteuꞈnehꞈ laꞈ k’oeˇ gui-euˬ gaˇ kawˆ maˬ ehˇ, ngaˇ naˇ haˬ-euˬ dawˬ caˇ hawˇ-eu haw-eu tiˬbiˬ maˬ ehˇ, mui-euˬ biˬdiˬoˬ keˆ maˬ ehˇ, nehꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu gaˇ kawˆ pyeuꞈ ngaˇ laˬ? Ngaˇ g’aˬ naˬ naˬ ngeh jahˇ-eu jeˬ maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, shiˬ dawˇ-eu nehꞈ, nehꞈ nehꞈ pyeuꞈ, heu deuˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, tsawˇ haˬ maˬ jahˇ nya-eu baoˬ nehˬ-ehˇ maˬ ehˇ, taꞈ ngaˇ laˬ? Gaˇ kawˆ teu deuˬ-ahˇ tiˬ jeˬ guˆ laˇ paˬ-ehˇ maˬ g’eh ni jahˇ doˆ leꞈ ngaˬ laˬ?’ Maˇ diˇ naˇ tsawˇ haˬ neh noeˬ doˆ-awˇ jahˇ-euˬ yawˬ jeˬ na luꞈ maw loˬ ja maw nehˬ-ehˇ taꞈ-eu maˬ ngeuˇ-a. Nawˇ gaˇ kawˆ heu deuˬ-ahˇ tseˇ mˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ bye-eu aˬ geu jeˬ-ahˇ maˬ kaˬ maˬ bi taꞈ leˇ-eu g’aˇ duˬ, yaw muiˬ-ehˇ ya tseˇ-eu meh. Aˬ dui k’aˇ g’eh nya gaˇ neh “Miˬyehˇ mehˬ shi . . . nui ma aˬ myah luꞈ shawˇ jehˆ ni jaˆ ni leh jeh luꞈ-eu ma.”—G’aˬk’ehˇ 24:16. *\n13. Aˬ dui aˬ jeˬ maˬ jahˇ ni ya yahˇ-eu nga?\n13 Nehꞈ-euˬ gaˇ kawˆ taˬ ja. Aˬ dui gaˇ kawˆ heu nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ mawꞈ-eu ma. (1 Beˬtuˆluˆ 2:21) Aˬ yawꞈ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ-ahˇ maˬ oe ngeh, mˬ k’oeˇ taˆ jawˇ-awˇ, Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ siˬ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ yaw k’aˆ-ehˇ maˬ ngehˬ keuˆ-a. Yeˬsuˇ Saˬdaˬ-euˬ gaˇ kawˆ ja nehˬ-eu maˬ ngeuˇ-eu, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ kawˆ saˇ kiˇ kamˬ mawꞈ-eu meh. Aˬ dui Yeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-awˇ, nehꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu gaˇ kawˆ ja-eu maˬ ehˇ, biˇ k’awˬ-eu maˬ ehˇ, sha tawꞈ-eu maˬ ehˇ, teu loꞈ-ehˇ maˬ jahˇ. Aˬ dui toˆ-ehˇ jahˇ ngeh to-aˬ, Jaˇliꞈ-euˬ yaw tsaˬ yaw dawˇ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ, ‘naˇ haˬ muiˬ-eu dawˬ kawˬ deuˬ aˬ dui-euˬ nui ma laꞈ k’oeˇ byah luꞈ-awˇ’ ya ngehˬ doˆ leꞈ-eu meh.—Ja ceuˬ 45:1.\nAˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ guˆ-eu maˬ loˬ. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ uˬ taꞈ, mˬ taˆ g’aˬ k’ehˇ deuˬ jiˇ aˬ yawꞈ maꞈ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ dzehˬ (Aˇ deuˆ 14-15-ahˇ haw) *\n14-15. (a) Aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh guˆ-eu maˬ loˬ nga? (b) Nymˬ-mˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ tsawˇ haˬ-ahˇ uˆ kaˬ uˆ lahˇ nehˬ luꞈ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu aˬ jeˬ jeˇ jaˆ-eu nga?\n14 Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ taˬ guˆ. Nymˬ-mˇ iˬ nah aˬ dui-ahˇ maˬ muiˬ-eu gaˇ kawˆ pyeuꞈ laˇ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, maˬ noeˬ gaˇ laˆ tahˬ laˆ naˇ laˇ nya-awˇ, naˇ gawˇ naˇ laˇ nya-eu uˬ taꞈ, ja pyuˬ ni k’awꞈ shiˇ laˇ nya-eu meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ dui gaˇ kawˆ heu deuˬ maˬ mawˇ laˇ-eu haiˬ-eu yaw sahˇ heu deuˬ neh bi pyeuꞈ laˇ ngaˬ lehˇ maˬ ya noeˬ-a. Jaˇliꞈ-ahˇ “tsawˇ haˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ-ahˇ maˬ noeˬ taˬ-euˬ aˇ yamˬ-ahˇ maˬ noeˬ taˬ-euˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ nya-eu meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. (Dawˬtsoˆ 9:11, MS) Yeˬhawˇbaˬ Saˬdaˬ neh Yawˇbaˆ-ahˇ maˬ bi sehꞈ-euˬ gaˇ haw ngeh, nehꞈ teu deuˬ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu meh. (Yawˇbaˆ 2:6) Moˇseˬ-euˬ saˇ ka-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ Iˇjiˇtuˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ mah loˬ nya-eu deuˬ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ-eu lehˇ bi siˬ-euˬ meh. (Doˆ-iˇ-eu 8:18; 9:11) Yeˬsuˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ baoˬ za-awˇ, Saˬdaˬ hawˇ-eu nehꞈ deuˬ-ahˇ miˇ tsaˬ k’oeˇ taˆ teh ka leꞈ-euˬ gaˇ haw ngeh, Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ maꞈ naˆ maˬ tseˇ baoˬ ahˇ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu meh. G’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ, aˬ yawꞈ maꞈ naꞈ suiˇ ni g’eh-eu duˬ k’ahˬ-ahˇ bi biˬ ahˇ-awˇ, tiˬ g’aˬ-ahˇ-iˬ yaw doeˇ maˬ paˇ jahˇ laˇ nya meh.—Pah mehˬ-eu 12:9; 20:2, 3.\n15 Nymˬ-mˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ uˆ kaˬ uˆ lahˇ nehˬ luꞈ-eu lehˇ siˬ laˇ-eu yaw myaˬ jeˬ jaˆ-eu meh. Shaˇ noeˬ haw sheˇ, aˬ dui miˇ k’ahˬ doe ni yaw tsaˬ yaw dawˇ tsaꞈ gaˬ-awˇ mehˬ luꞈ-eu ma. (Maꞈtehˬ 28:19, 20) Teu naˇ, aˬ dui Saˬdaˬ neh mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ pah mehˬ-eu jeˬ pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ laˆ naˬ nya law nmˇ-aˬ laˆ naˬ dzeuˇ-euˬ meh. Heu gaˇ haw ngeh aˬ yawꞈ maˬ jahˇ nya-eu miˇ neh ngaˇ-a lehˇ siˬ laˇ-eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ guˆ-eu maˬ loˬ-a. Aˬ dui “miˇ tsaˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ Sahˬpaˬ Miˬyehˇ yaw muiˬ paˬ-ehˇ haw luꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu deuˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ luꞈ-eu meh” lehˇ siˬ nya-eu ma. (2 Laˬsaˬbaˬ 16:9) Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ naˇ, haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ aˬ dui-ahˇ mˬ maˬ maˬ byaˆ zaˇ ziˇ cawˆ iˇ ni maˬ jahˇ nya-a.\nYeˬhawˇbaˬ neh bi caw ba-eu deuˬ-euˬ guiˬ lahˬ\n16-17. Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh-eu g’aˇ duˬ, aˬ jeˬ miˇ neh nui k’aˬ ya ahˇ nga lehˇ yaw jeˬ ma jeˬ ehˇ haw.\n16 Haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh-eu g’aˇ duˬ nui k’aˬ ya ahˇ-eu meh. Aˬ dui-ahˇ yaw muiˬ noeˬ-eu cawˬ hawˇ-eu yuiꞈ nyiˇ deuˬ aˬ dui aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ maˬ gm leˇ-eu miˇ neh, tiˬ jeˬ paˬ guˬ laˇ gaˇ guˆ ngeh ngehˬ-ehˇ dzehˬ nui k’aˬ ya ahˇ-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ nui k’aˬ ahˇ-eu deuˬ-ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ meh. Gaˬnaˬ miˇ k’ahˬ-ahˇ-euˬ mehˇ nmˇ aˬ buˇ pyeuꞈ-eu Ehˇliˇkaꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Aˬ yawꞈ Jaˇliꞈ dzaw ngeh 21 k’oꞈ k’awˆ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ aˬ da naˇ shaˆ ma pyeuꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ maw loˬ ja maw-euˬ gaˇ kawˆ nehˬ-ehˇ maˬ taꞈ ni jawˇ-eu yaw shaˬ meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, shiˇ dzeuˇ-euˬ poeˬ piˬ deuˬ-ahˇ damˬ nehˬ-euˬ shaˬ jiˇ-ahˇ ya dzaˬ-eu meh. Ehˇliˇkaꞈ maˬ dzaˬ-eu miˇ neh, nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ aˬ yawꞈ-ahˇ poeˬ piˬ deuˬ-ahˇ yaw zeu maˬ baw nga lehˇ ehˇ-eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ poeˬ piˬ deuˬ-euˬ saꞈ laˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ tsawˇ uˬ bi uˬ iˇ-awˇ, bi naˇ bi gawˇ laˇ-a lehˇ jah-eu meh.\n17 Ehˇliˇkaꞈ-euˬ nymˇ jiˇ aˬ yawꞈ-ahˇ zahˇ heu-ahˇ mˇ caw ni ka tiˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ Ehˇliˇkaꞈ maˬ mˇ caw-eu miˇ neh iˇ kahˇ-ahˇ neh bi teh doˆ-euˬ meh. Mehˇ nmˇ tiˬ g’aˬ na neh Ehˇliˇkaꞈ-ahˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ iˇ kahˇ-ahˇ bi jawˇ laˇ-euˬ meh. Yeˬhawˇbaˬ guiˬ lahˬ biꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ nymˇ jiˇ yaw shuiꞈ baw laˇ-awˇ, mehˇ nmˇ dmˇ ma-ahˇ duˇ-eu nui jah paw-euˬ mehˇ nmˇ deuˬ jawˇ laˇ-euˬ meh. (Maˬkuˆ 10:29, 30) Ehˇliˇkaꞈ-euˬ yuiꞈ nyiˇ deuˬ aˬ yawꞈ-ahˇ byehˇ dzeh-awˇ aˬ yawꞈ-euˬ myawˬ gahˬ deuˬ keuˬ puiˆ dzeh k’awꞈ, Ehˇliˇkaꞈ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ-eu laꞈ k’oeˇ iˇ cuꞈ shawˇ-awˇ, nymˬ-mˇ aˬ yawꞈ aˬ myah luꞈ huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ geuꞈ luꞈ-eu meh. Aˬ yawꞈ haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ maˬ guˆ-a. Ehˇliˇkaꞈ aˬ yawꞈ-euˬ nymˇ jiˇ-ahˇ ngehˬ keuˆ ngeh, “Ngaˇ yawˬ nah na luꞈ guiˬ lahˬ shaˇ-eu ma. Nga pehˬ-euˬ nymˇ jiˇ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ bi siˬ nya laˇ-awˇ, laˬ k’aˬ tiˬ cehˇ Miˬyehˇ gaˇ bi mˇ mawꞈ nya. Aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ jah bahˬ taˬ-euˬ zahˇ teu deuˬ-ahˇ neh bi buˬ bi law iˇ mawꞈ nya” lehˇ ehˇ-eu meh.\n18. Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ g’oe-eu heu naˇ, aˬ jeˬ jeˇ-euˬ guiˬ lahˬ za-eu nga?\n18 Aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ toˆ-ehˇ ya tahˬ puˬ-eu nmˇ maˬ ngeuˇ k’awꞈ, aˬ dui yawˬ g’aˬ na luꞈ Nehꞈ Saˬdaˬ nehˬ-ehˇ ya deuˆ ceh ceh-awˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ya g’oe-eu meh. Aˬ dui toˆ-ehˇ jahˇ naˇ guiˬ lahˬ g’awˬ mya ni za-awˇ, Saˬdaˬ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ tawˆ leˇ-a. K’oeˇ uˬ taꞈ, aˬ dui nehꞈ deuˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ-ahˇ byehˇ gaˇ keuˆ ni maˬ guˆ-eu uˬ taꞈ, Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ paˇ bi g’oeˇ dzehˬ leˇ-eu meh. Kuiˇ laꞈ Yaˬkoˆ “Miˬyehˇ-euˬ ehˇ dawˬ geuꞈ-awˬ. Nehꞈ sahˬ paˬ-ahˇ muiˇ-awˬ. Aˬ yawꞈ naw maꞈ jawˇ gaˇ neh cehˆ doˆ tehꞈ-a. Miˬyehˇ-euˬ dawˬ peh jiˆ laˇ-awˬ. Naw maꞈ-euˬ dawˬ peh Miˬyehˇ jiˆ le tehꞈ-a” lehˇ boꞈ taˬ-euˬ meh.—Yaˬkoˆ 4:7, 8.\nNawˇ dawˬ k’oꞈ aˬ joˆ-ehˇ biꞈ le?\nHaiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ tsawˇ haˬ zaˬ-ahˇ muˇ juˇ aˬ joˆ-ehˇ juˇ-eu nga?\nYeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh nya ni aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga?\nAˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ nehˬ-ehˇ deuˆ ceh ceh naˇ, aˬ jeˬ-eu guiˬ lahˬ za-eu nga?\nDawˬ caˇ 150 Buˬ iˇ nya ni Miˬyehˇ-ahˇ shaˇ poˆ\n^ Yaw zaˬ 5 Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ gaˬ-eu miˇ neh, haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-ahˇ yahˇ lehˇ ehˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui-ahˇ yaw doeˇ aˬ joˆ-ehˇ jahˇ laˇ nya-eu lehˇ jiˇ ehˇ nehˬ laꞈ-eu meh. Nymˬ-mˇ iˬ nah aˬ yawꞈ maꞈ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ leh jeh-awˇ muˇ juˇ juˇ-eu nga? Aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ-ehˇ deuˆ-eu g’aˇ duˬ aˬ dui aˬ jeˬ ya jahˇ-eu nga? Heu kawˆ laꞈ k’oeˇ, aˬ dui haiˬ-eu yaw sahˇ deuˬ-euˬ muˇ juˇ-ahˇ maˬ bi tawˆ leˇ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ caw ba-eu nga lehˇ ja sawˇ ma.\n^ Yaw zaˬ 3 Dzawˇ lahˬ: Jaˇliꞈ laꞈ k’oeˇ maw loˬ ja maw lehˇ ehˇ-eu heu naˇ, nehꞈ deuˬ nehˬ-ehˇ taꞈ leˇ-awˇ jah-awˇ mˇ-eu jeˬ-ahˇ ehˇ mawꞈ-eu meh. K’oeˇ naˇ shiˇ-euˬ tsawˇ haˬ saꞈ laˇ baw-awˇ, nyiˇ paˬ shaˆ ma-ahˇ neh dehꞈ luꞈ-eu deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ nya-eu lehˇ jah-eu jeˬ-ahˇ jiˇ ehˇ mawꞈ-eu uˬ taꞈ, aˬ guiˇ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw-eu, laꞈ kawˆ haw-eu, ja maw maw-eu, nehꞈ toˇ toˇ-eu, nyiˇ paˬ shaˆ ma boeˇ mawˬ, piˇ sheuˇ laˇ pyaˇ, tsawˇ haˬ maˬ jahˇ nya-eu baoˬ, heu deuˬ-ahˇ jiˇ ehˇ mawꞈ-eu meh.\n^ Yaw zaˬ 12 Aˇ muˇ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu deuˬ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu byawˬ g’a mo g’a-eu jeˬ-ahˇ, ya tseˇ-eu lehˇ ehˇ nehˬ-eu aˬ kawˬ-aˬ maˬ jaˆ-a. Ka li zaˬ yawˬ g’aˬ na luꞈ aˬ geu jeˬ-ahˇ tseˇ paˬ nga lehˇ noeˬ tsehˆ-eu g’aˇ duˬ, Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ tsaˬ-eu yawˬ ha-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ ya zmˬ-eu meh. Nui gahˇ ahˇ-eu nymˇ sahˇ aˬ da nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ-euˬ deuˬ zmˬ niˇ g’a baˇ-eu jeˬ, Jaˇliꞈ zahˇ-ahˇ tsaˬ ngaˇ laˬ lehˇ ya haw nehˬ-eu meh.—“Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ paˇ dmˬ hawˇ-eu dawˬ caˇ tiˬ deuˬ na-ahˇ maˬ ehˇ, biˬdiˬoˬ tiˬ hmˬ na-ahˇ maˬ ehˇ, taˬ haw lehˇ ehˇ ngaˇ laˬ?” lehˇ ehˇ-eu gaˇ kawˆ-ahˇ haw. jw.org® laꞈ k’oeˇ, Nga maꞈ nehˬ-ehˇ taꞈ-eu > Tiˬ k’ehˬ maˬ taˬ naˇ haˬ-eu jeˬ lehˇ boꞈ taˬ-euˬ gaˇ haw.\n^ Yaw zaˬ 54 Aˇ baˇ-euˬ gaˇ kawˆ: Yeˬsuˇ mˬ k’oeˇ taˆ mˬ taˆ g’aˬ k’ehˇ deuˬ-ahˇ sheuˬ g’eh-eu baoˬ huiˬ-eu Sahˬpaˬ pyeuꞈ. Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ maꞈ naˆ maˬ tseˇ huiˬ gaˇ mahˇ gaˇ nuiˇ luꞈ.\nNawˇ Miˬyehˇ-euˬ gaˇ-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ mˇ luꞈ ma loˇ?\nYeˬsuˇ-ahˇ dzaw geuꞈ-eu laꞈ k’oeˇ nui saˇ oꞈ\nShiˇ-eu jeˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ Jaˇliꞈ mehˬ-eu loꞈ-ehˇ maˬ mehˬ-eu zahˇ-ahˇ taˬ gm leˇ\nDehꞈ ziˇ gaˇ kawˆ Nga nyaꞈ poeˬ dui dui-eu sehˇ-ahˇ poˆ mawˇ\nNawˇ siˬ nya ma loˇ?\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Oeˬ siˬ ba la 2019\nOeˬ siˬ ba la 2019\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Oeˬ siˬ ba la 2019


Dawˬ caˇ 81—Huˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ-euˬ dehꞈ ziˇ | Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ-eu dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bashkir Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Garifuna Georgian German Gokana Greek Greenlandic Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hungarian Iban Ibanag Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Mizo Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Rarotongan Romanian Romany (Macedonia) Cyrillic Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zulu\nDawˬ caˇ 81\nHuˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ-euˬ dehꞈ ziˇ\n1. Nah shuiꞈ ahˇ yaw naꞈ-ehˇ tuˇ nahˇ ma maˬ doˆ laˇ mi.\nLehˬ hmˬ awˇ iˇ doˆ ngeh,\nmyaˆ nuiˆ miˆ tehˬ awˇ neh guiˬ lahˬ shaˇ.\nTsaꞈ gaˬ duˬ-ahˇ k’aˇ puˬ le tsawˇ haˬ deuˬ ahˇ uiˇ cawˬ.\nTiˬ deuˬ na tiˬ k’ehˬ naˬ,\ntiˬ g’aˬ na iˇ dzeuˇ k’awꞈ dui yawꞈ luꞈ.\nAˬ dui neh tseˇ dehꞈ ziˇ,\nYeˬhawˇbaˬ g’aˇ duˬ pyeuꞈ.\nAˬ yawꞈ neh k’aˇ ehˇ euˬ loꞈ-ehˇ mˇ ma.\nYehˇ k’awꞈ tsaˇ k’awꞈ oˇ dzeuˇ.\nGaˇ heu mˇ eu leh jeh.\nYawˬ nah na Yeˬhawˇbaˬ ahˇ gaˬ eu mˇ mawˇ nehˬ.\n2. Mˬ ciꞈ le nahˇ ma ga tiˬ nah aˇ yamˬ jiˇ shaw.\nG’aˬ doeˇ doeˇ luꞈ eu k’awꞈ,\nnui ma ahˇ laꞈ k’aˬ cehˇ guiˬ lahˬ shaˇ.\nMuiˬ dui dui jeˬ biꞈ nehˬ aˬ dui gaˬ eu dehꞈ ziˇ.\nYawˬ nah na Yeˬhawˇbaˬ,\nmuiˬ jeˬ biꞈ nehˬ laꞈ miˇ guiˬ lahˬ huiˬ.\n(Shuˆ. 24:15; Ceuˬ. 92:2; Maˆ. 14:8-ahˇ haw.)\nHuˬ mehˬ mehˬ-eu g’aˬ-euˬ dehꞈ ziˇ (Dawˬ caˇ 81)


Dawˬ caˇ 12—Huiˬ-eu Miˬyehˇ Yeˬhawˇbaˬ | Ka li zaˬ-euˬ dawˬ caˇ\nREAD IN Abkhaz Acholi Afrikaans Akha Albanian Altai American Sign Language Amharic Arabic Armenian Aukan Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Bassa (Cameroon) Batak (Karo) Batak (Simalungun) Batak (Toba) Belize Kriol Biak Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chin (Hakha) Chinese Cantonese (Simplified) Chinese Cantonese (Traditional) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuvash Cibemba Cinyanja Croatian Damara Dangme Danish Dayak Ngaju Digor Douala Drehu Dutch Edo Efik English Esan Estonian Ewe Faroese Fijian Finnish Fon French Fulfulde (Cameroon) Ga Garifuna Georgian German Gokana Greek Guarani Gun Haitian Creole Hausa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Iban Ibinda Icelandic Igbo Iloko Indonesian Isoko Italian Japanese Javanese Kabiye Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Kosraean Krio Kurdish Kurmanji (Caucasus) Kwangali Kwanyama Lahu Laotian Latvian Lhukonzo Lingala Lithuanian Lomwe Low German Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mam Mambwe-Lungu Mapudungun Marshallese Mauritian Creole Maya Mazatec (Huautla) Medumba Mingrelian Mixe (North Central) Mixtec (Guerrero) Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Nepali Ngabere Ngangela Ngiemboon Nias Nigerian Pidgin Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo Ossetian Otetela Palauan Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Pidgin (Cameroon) Pidgin (West Africa) Polish Ponapean Portuguese Portuguese (Portugal) Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Quichua (Chimborazo) Quichua (Imbabura) Quichua (Pastaza) Quichua (Tena) Rarotongan Romanian Ronga Runyankore Russian Russian Sign Language Samoan Sangir Sango Saramaccan Sena Sepedi Serbian (Cyrillic) Serbian (Roman) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Sranantongo Sunda Swahili Swedish Swedish Sign Language Tagalog Tahitian Tarascan Tatar Telugu Tetun Dili Thai Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Tuvaluan Twi Ukrainian Umbundu Urhobo Uruund Venda Vietnamese Wallisian Welsh Wolaita Xhosa Yapese Yoruba Zapotec (Isthmus) Zulu\nDawˬ caˇ 12\nHuiˬ-eu Miˬyehˇ Yeˬhawˇbaˬ\n(Doˆiˇ-eu 34:6, 7)\n1. Yeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ ciˬ huiˬ ciˬ mahˇ jeˬ\nnawˇ tiˬ g’aˬ tehꞈ-ehˇ za geuˇ meh.\nNawˬ euˬ gaˇ ma tsaˬ jeˬ pyeuꞈ.\nMiˬyehˇ baoˬ ahˇ loꞈ-ehˇ nui gaˬ nui gahˇ byah.\nAˬ myah luꞈ Miˬyehˇ pyeuꞈ meh.\n2. Aˬda g’awˬ shaˬ gaˬ nga maꞈ ahˇ mawˇ laˇ.\nNgehˬ g’eh meh miˇ tsaˬ pyeuꞈ k’awꞈ.\nGuiˬ lahˬ shaˇ ngeh nawˇ naˇ haˬ.\nNga maꞈ ahˇ bo saˆ mehˬ nehˬ sheuˬ g’eh nehˬ.\nAˬ myah luꞈ caw ba nehˬ meh.\n3. Miˇ hawˇ mˬ k’oeˇ taˆ nawˬ ahˇ ja ceuˬ luꞈ.\nNga maꞈ euˬ tiˬ ziˇ nawˬ ahˇ\nteˇ saˇ yaw k’aˆ k’aˆ-ehˇ ja ceuˬ.\nYeˬhawˇbaˬ Miˬyehˇ ja ceuˬ jeˬ za geuˇ.\nJa ceuˬ gaˇ ha geuꞈ nehˬ laꞈ.\n(Mehˬ. 32:4; Dawˬ. 16:12; Tehˬ. 6:10; Pahˬ. 4:11-ahˇ haw.)\nHuiˬ-eu Miˬyehˇ Yeˬhawˇbaˬ (Dawˬ caˇ 12)


Loꞈ-eu nymˇgoˇ Awˆlai Sahˬ boꞈ taˬ duˬ\nJahˇ doˆ taˬ-euˬ jeˬ\nAˬkaˬ sahˬ boꞈ paˇ dmˬ (2013-2021)\nLaˬ k'aˬ tiˬ cehˇ ha geuꞈ ma.\nHeu naˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ deuˬ neh g'awˬ mya jeˬ-euˬ dawˬ neh jahˇ doˆ taˬ-euˬ jeˬ-ahˇ poˆ tseˇ-eu keu ka pyeuꞈ meh.\nJahˇ doˆ taˬ-euˬ jeˬ daoˇloˆ mawꞈ naˇ, jw.org-ahˇ iˇ.\nShiꞈ siˬ ba la 28 nah, Jawˇ nah dzeuˇ smˬ nah\nHeu loꞈ-ehˇ g’eh-eu deuˬ pyeuꞈ dahˬ beh laˇ ngeh, uˬ duˬ baꞈ diˇ-awˇ haw-awˬ. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, naw maꞈ-ahˇ ka k’oꞈ le-eu aˇ yamˬ peh laˇ-euˬ meh.—Luˇ. 21:28.\nTeu ngeh zahˇ bi laˆ cawˆ dzeuˇ-euˬ deuˬ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ Saˇ kiˇ naˇ aˬ jeˬ miˇ neh maˬ bi laˆ cawˆ-eu nga lehˇ nui ma pehˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui-ahˇ nui ma pehˇ dui dui-eu lehˇ yaw jeˬ ma jeˬ, iˇteuꞈnehꞈ paw neh mˇ doˆ laꞈ-eu meh. Tsawˇ jeuˬ tsawˇ ca deuˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ uˬ dzah g’aˬ pyeuꞈ-eu Saˬdaˬ aˬ dui-ahˇ bye dui dui-eu meh. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, aˬ dui-euˬ zahˇ tiˬ zahˇ tehꞈ-ehˇ dzeˇ luꞈ-eu miˇ neh meh. Aˬ yawꞈ maꞈ yawˬ zahˇ na luꞈ-ahˇ laˆ cawˆ jiˇ ma lehˇ noeˬ taˬ-euˬ loꞈ-ehˇ maˬ jahˇ nya-eu miˇ neh, aˬ dui jawˇ paw ciˬ pyawˇ leꞈ-eu meh. Teu ngeh tsawˇ jeuˬ tsawˇ ca deuˬ Maˬgawˇgaˆ-euˬ Gawˇgaˆ geuꞈ-awˇ, g’aˬ k’aˇ ahˇ-eu shaˇ doˆ-awˇ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ deuˆ laˇ-eu meh. (Yeˬ. 38:2, 14-16) Nymˬ-mˇ aˬ dui yawˬ jeˬ na luꞈ-ahˇ maˬ siˬ jiˇ nya-a. Aˬ dui teu ngeh aˬ jeˬ jeˇ pyeuꞈ laˇ maˬ siˬ lehˇ k’ahˬ lahˇ nya meh. Ehˇ k’awꞈ aˬ dui yaw duˬ baw-eu tiˬ jeˬ naˇ, huiˬ dui dui-eu shaˬ zahˬ-ahˇ guˆ-eu maˬ loˬ-a. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ bi buˬ bi law iˇ-eu gaˇ ma shaˇ dahˇ nehˬ meh.—Ceuˬ. 34:19. w19.10 16-17 ¶10-11\nYawˬ nah na luꞈ Jaˇliꞈ-ahˇ pyehˆ tseˇ-eu—2021\nShiꞈ siˬ ba la 29 nah, Jawˇ nah dzeuˇ oeˬ nah\nNga maꞈ jah-eu Miˬyehˇ pyeuꞈ-eu, nga maꞈ-euˬSahˬpaˬ Miˬyehˇ-oˇ, k’aˆ jeˬ-ehˇ g’eh-eu g’awˬ mya jeˬ, nga maꞈ g’aˇ duˬ nawˇ mˇ-euˬ meh.—Ceuˬ. 40:5.\nAˬ dui guiˬ lahˬ huiˬ miˇ-a lehˇ tehꞈ-ehˇ maˬ noeˬ ni, ngehˬ-awˇ mˇ-eu jeˬ neh Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ-eu lehˇ ya mˇ doˆ laꞈ-eu meh. Teu naˇ aˬ dui-ahˇ nymˬ-mˇ iˬ nah-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ nehˬ-ehˇ bi beu gaˇ-eu meh. Aˬ dui Miˬyehˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ g’aˇ duˬ mˇ-euˬ jeˬ-ahˇ guiˬ lahˬ huiˬ-eu maˬ siˬ nya-eu miˇ tsaˬ-ahˇ jawˇ luꞈ-eu ma. Aˬ dui “aˇ saˬ saˬ-eu aˇ nah aˇ yamˬ”-ahˇ jawˇ luꞈ-eu lehˇ maˇ jawˆ ni siˬ laˇ-eu tiˬ jeˬ naˇ, tsawˇ haˬ deuˬ guiˬ lahˬ-ahˇ maˬ siˬ nya-eu heu meh. (2 Tiˆ. 3:1, 2) Aˬ dui teu loꞈ-ehˇ maˬ g’eh ni dehꞈ luꞈ-uˇAˬ da aˬ ma deuˬ, zaˬ deuˬ-ahˇ maˬ ceh dzaˬ ni yaw g’oeˇ g’oeˇ lehˇ bi jawˇ mawꞈ-eu meh. Yeˬhawˇbaˬ jiˇ ni aˬ yawꞈ-euˬ zaˬ deuˬ-ahˇ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ mehˬ bawˬ gm-eu laꞈ k’oeˇ, g’oeˇ law gaˬ law-ehˇ bi dehꞈ mawꞈ-eu meh. Aˬ dui tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ g’oeˇ-eu gaˬ-eu jeˬ heu naˇ, Ka li zaˬ maˇ diˇ deuˬ pyeuꞈ-eu lehˇ bi siˬ-eu meh. (Yoˇ. 13:35) Aˬ dui Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ-euˬ tiˬ g’aˬ neh “Miˬyehˇ-euˬ tsawˇ haˬ deuˬ nui ma taꞈ-awˇ dehꞈ-eu jeˬ, aˇ naˆ ni zahˬ leˇ paˬ-ehˇ g’eh-awˇ, aˇ naˆ ni laˬ k’aˬ cehˇ paˬ-ehˇ g’eh-eu nga” lehˇ ehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ nui ma tsaˬ-eu ma. (Ceuˬ. 133:1) Aˬ dui mehˇ nmˇ deuˬ-ahˇ gaˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. (1 Yoˇ. 4:20) “Nui nahˬ nui yu ahˇ-eu laꞈ k’oeˇ tiˬ g’aˬ tiˇ g’aˬ g’awˬ shaˬ gaˬ”-eu nymˇ jiˇ laꞈ k’oeˇ ya jawˇ-eu heu aˇ naˆ ni muiˬ-eu nga!—Peˇ. 4:32. w20.02 9 ¶6-7\nShiꞈ siˬ ba la 30 nah, Jawˇ nah dzeuˇ ngaˬ nah\nHaˬnahˬ-ahˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ diˇ aˬ maˇ guiˬ lahˬ biꞈ nehˬ.—1 Saˬ. 2:21.\nHaˬnahˬ-ahˇ shaˬ zahˬ bi mˇ-eu gaˇ kawˆ tiˬ poˆ tehꞈ-ehˇ taˆ lehˇ maˬ byoˆ-iˇ jiˇ-aˬ. Aˬ yawꞈ Peˬniˇnaˬ nehˬ-ehˇ aˬ yawꞈ tiˬ nymˇ dahˬ-ahˇ ya jawˇ daˆ leꞈ-eu meh. Jaˇliꞈ-ahˇ Peˬniˇnaˬ paˇ-iˇ-euˬ gaˇ kawˆ maˬ ehˇ taˬ-aˬ. Teu miˇ neh, Haˬnahˬ Peˬniˇnaˬ-euˬ dawˬ doeˇ daˬ daˬ-ehˇ jawˇ daˆ leꞈ-euˬ gaˇ duˇ-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Haˬnahˬ aˬ yawꞈ-euˬ shaˬ zahˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ a nehˬ-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ shaˇ dawˬ-ahˇ jiˇ naˇ haˬ nehˬ laꞈ meh lehˇ jah ziꞈ laˇ ngeh nah neh taꞈ naˇ, shaˬ zahˬ maˬ paˇ mˇ ni nui ma saˇ laˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ neh nui ma bi laˆ saˇ-euˬ meh. Aˇ nah naˇ, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ zaˬ g’awˬ mya g’aˬ bi baw-awˇ, aˬ yawꞈ-euˬ guiˬ lahˬ shaˇ dawˬ-ahˇ dawˬ k’oꞈ biꞈ nehˬ-euˬ meh. (1 Saˬ. 1:2, 6, 7, 17-20) Aˬ dui-ahˇ shaˬ zahˬ bi mˇ-eu gaˇ kawˆ maˬ byoˆ-iˇ jiˇ k’awꞈ, aˬ dui nui saˇ za nya meh. Aˬ dui guiˬ lahˬ yaw k’aˆ-ehˇ shaˇ-awˇ, mehˬ bawˬ-ahˇ maˬ tsehˆ leˇ ni iˇ k’awꞈ, gaˇ kawˆ tiˬ jeˬ na jaˆ luꞈ-eu siˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Ehˇ k’awꞈ Haˬnahˬ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw ngeh, Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ nui ma laˆ saˇ nehˬ gaˇ laˆ tsoeˬ laˇ nya-eu jeˬ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ jaˆ nga lehˇ ya siˬ-euˬ ma. Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ tiˬ jawˇ-iˬ maˬ ngehˇ-eu uˬ taꞈ, aˬ dui aˬ yawꞈ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ naˇ, aˬ yawꞈ aˬ dui-ahˇ aˇ saˬ saˬ leˇ ngeh guiˬ lahˬ biꞈ-eu meh.—Heˬ. 11:6. w20.02 22 ¶9-10\nZmˬ nya-eu aˇ tiˆ\nYawˬ ha-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ haw lahˇ nehˬ-eu jeˬ\nIˇ-meˬ-oˬ paw neh biˇ nehˬ-eu


Aˬ yawꞈ Miˬyehˇ ya leˇ ni jahˇ paˬ-ehˇ g’eh—Leˬhawˇbamˬ\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) | Koꞈ siˬ ba la 2018\nAˬ yawꞈ Miˬyehˇ ya leˇ ni jahˇ paˬ-ehˇ g’eh\nAˬ dui Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ mawꞈ-awˇ, aˬ yawꞈ neh bi ya leˇ mawꞈ-eu uˬ taꞈ, guiˬ lahˬ jiˇ bi biꞈ mawꞈ-eu ma. Ehˇ k’awꞈ, Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ ya leˇ ni aˬ joˆ-ehˇ jahˇ nya-eu nga? Jaˇliꞈ-euˬ saˇ ka-ahˇ, huiˬ-eu iˬ baˇ mˇ-euˬ tiˬ g’aˬ na, Miˬyehˇ aˬ yawꞈ maꞈ-ahˇ ha geuꞈ-awˇ ya leˇ k’oꞈ laˇ ni jahˇ nya-euˬ loꞈ-ehˇ, dahˬ beh ngeh yaw muiˬ k’awꞈ, aˇ saˬ saˬ leˇ ngeh-aˬ, Miˬyehˇ maˬ ya leˇ ni mˇ-euˬ deuˬ jiˇ jawˇ meh. Teu miˇ neh, aˬ dui “Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu tsawˇ haˬ bi pyeuꞈ mawꞈ nga?” lehˇ naˇ haˬ-eu paˬ. Gaˇ kawˆ heu-ahˇ Leˬhawˇbamˬ-euˬ gaˇ kawˆ dawˬ k’oꞈ biꞈ nehˬ laꞈ meh.\nDahˬ beh-eu maˬ muiˬ\nLeˬhawˇbamˬ, Iˇsaˬleˬlaˆ-euˬ sahˬ paˬ 40 k’oꞈ geuꞈ laꞈ-euˬ Sawˇlaˬmoˬ-euˬ aˬ li pyeuꞈ meh. (1 Sahˬpaˬ 11:42) Sawˇlaˬmoˬ shiˇ ngeh tiˬ jawˇ Leˬhawˇbamˬ sahˬ paˬ geuꞈ leˇ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ neh Sheˬkmˬ meuˬ-ahˇ le-euˬ meh. (2 Laˬsaˬbaˬ 10:1) Aˬ yawꞈ aˬ da-euˬ dah zaˇ sahˬ paˬ ya geuꞈ gaˇ guˆ ngaˇ laˬ? Sawˇlaˬmoˬ zaˬ siˬ nui gahˇ ahˇ dui dui-eu lehˇ tsawˇ myahˇ doˆ-euˬ meh. G’awˬ myahˇ maˬ g’eh-ehˇ Leˬhawˇbamˬ k’awꞈ, shaˬ dui dui-eu gaˇ kawˆ-ahˇ laˆ piˇ nya-eu nui gahˇ ahˇ-eu lehˇ ya bi siˬ-eu meh.\nIˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ k’ehˬ gaˇ k’aˆ gaˇ ya daˬ nya lehˇ noeˬ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ dahˬ zaˇ tsawˇ haˬ deuˬ bi iˇ-awˇ, Leˬhawˇbamˬ-ahˇ “Nawˬ da-aˬ, nga maꞈ-ahˇ yaw k’aˆ-ehˇ k’ehˇ dzaˬ-awˇ, maˬ g’aˬ leˇ gaˇ keuˆ ni ciˬ baꞈ ciˬ pi nehˬ laꞈ-euˬ meh. Nga maꞈ-ahˇ nawˬ da neh ciˬ baꞈ ciˬ pi nehˬ laꞈ-euˬ jeˬ-ahˇ nawˇ yuˇ pyaˇ nehˬ laꞈ-awˇ, ui cuiˆ yaw saˇ saˇ-ehˇ bi dehꞈ laꞈ naˇ, nawˇ uˆ lahˇ-eu uˬ moˆ nga maꞈ saˇ jaˇ ziꞈ-awˇ dehꞈ ma” lehˇ bi ehˇ nehˬ iˇ-euˬ meh.—2 Laˬsaˬbaˬ 10:3, 4.\nLeˬhawˇbamˬ aˬ joˆ-ehˇ ya jahˇ-eu maˬ siˬ-a. Aˬ yawꞈ maꞈ neh ehˇ-euˬ loꞈ-ehˇ geuꞈ naˇ, aˬ yawꞈ pehˬ hawˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ nymˇ-ahˇ gaˇ mˇ-eu deuˬ yaw beh loꞈ-ehˇ yaw saˇ saˇ lehˇ maˬ paˇ ya dehꞈ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya-awˇ, ehˇ-euˬ loꞈ-ehˇ maˬ geuꞈ naˇ, zahˬ lahˇ deuˬ aˬ yawꞈ-ahˇ puiˬ laˇ-eu k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. Teu miˇ neh, aˬ yawꞈ aˬ jeˬ jahˇ-euˬ nga? Aˬ yawꞈ yaw beh aˬ yawꞈ-euˬ aˬ da-ahˇ caw ba-euˬ tsawˇ mawˬ deuˬ nehˬ-ehˇ ngehˬ cawˬ iˇ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ tiˬ k’ehˬ naˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ-ehˇ huiˬ laˇ-euˬ cawˬ deuˬ-ahˇ ngehˬ cawˬ iˇ-awˇ, zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ yaw haiˬ jeˬ mˇ-eu lehˇ noeˬ tsehˆ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ “Ngaˬ da-aˬ, naw maꞈ-ahˇ k’aˆ behˆ yaw kah bi pi-euˬ meh. K’oeˇ naˆ maˬ tseˇ kah-eu k’aˆ behˆ ngaˇ naw maꞈ-ahˇ paˇ ciˬ pi ma. Aˬ yawꞈ naw maꞈ-ahˇ aˇ caˆ neh juiꞈ-euˬ meh. Ngaˇ naw maꞈ-ahˇ boeˬ kaˬ laˬ ma neh nyehꞈ kawꞈ ma” lehˇ ehˇ nehˬ-euˬ meh.—2 Laˬsaˬbaˬ 10:6-14.\nAˬ dui aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya-eu nga? Nymˬ-mˇ iˬ nah Yeˬhawˇbaˬ-euˬ gaˇ mˇ laꞈ-euˬ myahˇ laˇ-euˬ tsawˇ mawˬ deuˬ jawˇ-awˇ, aˬ yawꞈ maꞈ aˬ dui-ahˇ yaw muiˬ-ehˇ noeˬ tsehˆ nya ni caw ba nehˬ nya-eu meh. Aˬ dui yaw gahˇ gahˇ-ehˇ aˬ yawꞈ maꞈ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ luꞈ-uˇ.—Yawˇbaˆ 12:12.\n“Aˬ yawꞈ maꞈ dawˬ tawˆ luꞈ, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ”\nLeˬhawˇbamˬ aˬ yawꞈ-ahˇ puiˬ-eu deuˬ-ahˇ guiˇ deuˆ iˇ-eu g’aˇ duˬ yehˇ laˆ uiˬ-euˬ meh. Ehˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ bawˇlawˇpeh Sheˬmaˇyaˬ neh, “Naw maꞈ-euˬ aˬ yuiꞈ aˬ nyiˇ pyeuꞈ-eu Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ-ahˇ guiˇ taˬ deuˆ leˇ. Naw maꞈ dawˬ tawˆ luꞈ yawˬ ha-euˬ nymˇ-ahˇ g’oꞈ-iˇ-awˬ. K’aˇ pyeuꞈ laˇ-euˬ gaˇ kawˆ dawˬ tawˆ luꞈ ngaˇ nui ma tsaˬ-eu miˇ neh bi pyeuꞈ laˇ-euˬ ma” lehˇ bi ehˇ nehˬ iˇ-euˬ meh.—1 Sahˬpaˬ 12:21-24. *—Ehˇ lahˬ-ahˇ haw.\nLeˬhawˇbamˬ-euˬ g’aˇ duˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ yaw awˬ ngaˇ laˬ? Zaˬ lahˇ deuˬ sahˬ paˬ yaw shuiꞈ heu g’aˬ-ahˇ aˬ joˆ-ehˇ noeˬ-eu nga? Leˬhawˇbamˬ zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ “boeˬ kaˬ laˬ ma neh nyehꞈ kawꞈ ma” lehˇ ehˇ g’aˬ-euˬ tiˬ dehˬ, nymˬ-mˇ naˇ aˬ yawꞈ-ahˇ puiˬ-eu yawˇ-ehˇ hehˇ-eu deuˬ-ahˇ tiˬ jeˬ-iˬ maˬ jahˇ nya ni pyeuꞈ iˇ-euˬ meh. (2 Laˬsaˬbaˬ 13:7 nehˬ-ehˇ sheu cehˆ.) Zaˬ lahˇ deuˬ aˬ jeˬ lehˇ noeˬ k’awꞈ, Leˬhawˇbamˬ hawˇ-eu yehˇ deuˬ “aˬ yawꞈ maꞈ dawˬ tawˆ luꞈ, Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-awˇ g’oꞈ-iˇ-euˬ meh.”\nAˬ dui aˬ jeˬ dzaw geuꞈ nya-eu nga? Tsawˇ haˬ deuˬ aˬ dui-ahˇ yehˬ baw sehˇ lu-ehˇ ngehˬ laˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-eu heu naˇ, aˬ myah luꞈ nui gahˇ ahˇ-eu jeˬ pyeuꞈ meh. Aˬ dui ehˇ dawˬ naˇ haˬ naˇ, Miˬyehˇ aˬ dui-ahˇ aˬ myah luꞈ guiˬ lahˬ biꞈ meh.—Dawˬmehˬmehˬ-eu 28:2.\nMiˬyehˇ ehˇ dawˬ naˇ haˬ-euˬ Leˬhawˇbamˬ-ahˇ guiˬ lahˬ biꞈ ngaˇ loˇ? Biꞈ mehˬ. Leˬhawˇbamˬ Yuˇdaˆ hawˇ-eu Beˬyaˬmiˬ-ahˇ ya uˆ lahˇ daˆ leꞈ-awˇ, teu gaˇ meuˬ yaw shuiꞈ deuˬ tsoˆ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ meuˬ teu tiˬ meuˬ na-ahˇ “ziꞈ dah ni laˆ ziꞈ-euˬ meh.” (2 Laˬsaˬbaˬ 11:5-12) Aˇ yeˇ huiˬ dzehˬ-eu tiˬ jeˬ naˇ, aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ zahˇ dawˬ-ahˇ naˇ haˬ-euˬ tiˬ yamˬ jaˆ-euˬ meh. K’oeˇ naˇ, tsawˇ jeuˬ 10 jeuˬ tahˬ pahˬ aˬ ma mawˇ kawˇ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ iˇ-euˬ miˇ neh, teu laꞈ k’oeˇ-euˬ tiˬ deuˬ na, Leˬhawˇbamˬ hawˇ-eu maˇ diˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ g’aˬ biꞈ-eu g’aˇ duˬ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ oe-euˬ meh. (2 Laˬsaˬbaˬ 11:16, 17) Leˬhawˇbamˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ naˇ haˬ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ-euˬ miˇ k’ahˬ ziꞈ dah ni g’eh laˇ-euˬ meh.\nLeˬhawˇbamˬ mˇ bahˬ-awˇ noeˬ poˆ noeˬ paˇ\nLeˬhawˇbamˬ aˬ yawꞈ-euˬ miˇ k’ahˬ ziꞈ laˇ g’aˬ ngeh, maˬ ngeuˇ leˇ-eu tiˬ jeˬ na-ahˇ paˇ mˇ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ maˬ paˇ naˇ haˬ ni, maˇ diˇ miˬ yehˇ maˬ ngeuˇ deuˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ iˇ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Aˬ yawꞈ neh noeˬ tsehˆ-euˬ jeˬ Aˬmoˬ tsawˇ jeuˬ pyeuꞈ-eu aˬ yawꞈ-euˬ aˬ ma-euˬ nui noeˬ nga laˬ? (1 Sahˬpaˬ 14:21) Aˬ dui maˬ siˬ nya-a, ehˇ k’awꞈ Iˇsaˬleˬlaˆ tsawˇ haˬ deuˬ aˬ yawꞈ-euˬ maˬ muiˬ-eu jeˬ-ahˇ dzaw geuꞈ-eu meh. Teu miˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ Iˇjiˇtuˆ-euˬ Sahˬ paˬ Shiˇshehˆ neh, Yuˇdaˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ Leˬhawˇbamˬ neh tsoˆ ziꞈ taˬ-euˬ meuˬ yaw myaˬ meuˬ-ahˇ bi yuˇ geuꞈ-euˬ meh.—1 Sahˬpaˬ 14:22-24; 2 Laˬsaˬbaˬ 12:1-4.\nSahˬ paˬ Shiˇshehˆ Leˬhawˇbamˬ uˆ lahˇ luꞈ-eu Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ-ahˇ deuˆ keuˆ laꞈ ngeh, gaˇ kawˆ deuˬ paˇ doeˇ dzehˬ laˇ-euˬ meh. Bawˇlawˇpeh Sheˬmaˇyaˬ Miˬyehˇ neh “Naw maꞈ ngaˬ-ahˇ byehˇ dzeh-euˬ meh. K’oeˇ miˇ neh, nymˬ-mˇ Shiˇshehˆ-euˬ laꞈ-ahˇ, naw maꞈ-ahˇ ngaˇ byehˇ dzeh nehˬ-eu ma lehˇ ehˇ-eu” dawˬ heu, Leˬhawˇbamˬ hawˇ-eu yaw huiˬ yaw mahˇ deuˬ-ahˇ tsaꞈ nehˬ le-euˬ meh. Leˬhawˇbamˬ dawˬ heu-ahˇ ya gaˬ ngeh aˬ joˆ-ehˇ g’eh-eu nga? Aˬ yawꞈ yaw muiˬ-ehˇ ha geuꞈ-euˬ meh. Jaˇliꞈ-ahˇ “Sahˬ paˬ hawˇ-eu aˬ yuiꞈ aˬ tsu k’oeˇ deuˬ, yawˬ ha neh mˇ-euˬ iˬ baˇ-ahˇ yawˬ ha noeˬ siˬ-awˇ, ‘Sahˬpaˬ Miˬyehˇ mˇ-eu tsaˬ meh lehˇ ehˇ-eu meh’ ” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Teu miˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ Leˬhawˇbamˬ-ahˇ caw ba nehˬ-awˇ Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ maˬ ya bi laˆ cawˆ-aˬ.—2 Laˬsaˬbaˬ 12:5-7, 12.\nK’oeˇ gaˇ neh naˇ, Leˬhawˇbamˬ Yuˇdaˆ miˇ k’ahˬ-ahˇ paˇ uˆ lahˇ daˆ leꞈ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ shiˇ-eu lehˇ g’eh ngeh, aˬ yawꞈ-euˬ aˬ li deuˬ-ahˇ myawˬ gahˬ g’awˬ mya ni biꞈ-euˬ meh. Aˬ yawꞈ teu loꞈ-ehˇ jahˇ-euˬ teu naˇ, aˬ yawꞈ-euˬ dah zaˇ sahˬ paˬ geuꞈ laˇ-eu aˬ yawꞈ-euˬ aˬ li Aˬbiˇyaˬ-ahˇ maˬ bi puiˬ-eu g’aˇ duˬ k’awꞈ pyeuꞈ nya meh. (2 Laˬsaˬbaˬ 11:21-23) Heu loꞈ-ehˇ mˇ-euˬ gaˇ haw ngeh, aˬ yawꞈ gaˇ hu zaˬ guˬ guˬ ngeh naˆ maˬ tseˇ, gahˇ dzehˬ laˇ-euˬ ngaˇ lehˇ siˬ laˇ-eu meh.\nLeˬhawˇbamˬ tsawˇ muiˬ nga laˬ, tsawˇ doeˇ nga laˬ\nLeˬhawˇbamˬ yaw muiˬ tiˬ jeˬ na mˇ yaꞈ-euˬ k’awꞈ, Jaˇliꞈ aˬ yawꞈ neh uˆ lahˇ-euˬ jeˬ-ahˇ “yaw haiˬ jeˬ tehꞈ-ehˇ mˇ-euˬ meh” lehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh. Aˬ jeˬ miˇ neh nga? Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ-euˬ nui k’ahˇ aˬ yawꞈ maˬ poˆ”-eu miˇ neh meh. Teu miˇ neh, Yeˬhawˇbaˬ aˬ yawꞈ-ahˇ maˬ ya leˇ-a.—2 Laˬsaˬbaˬ 12:14.\nLeˬhawˇbamˬ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ-ehˇ Daˬbiˇ loꞈ-ehˇ maˬ g’oeˇ-a\nAˬ dui aˬ yawꞈ-euˬ gaˇ kawˆ-ahˇ neh aˬ jeˬ ya siˬ-euˬ nga? Leˬhawˇbamˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ dawˬ tiˬ poˆ na naˇ haˬ-awˇ, zaˬ lahˇ deuˬ-ahˇ yaw muiˬ jeˬ mˇ nehˬ-euˬ k’awꞈ jaˆ meh. Ehˇ k’awꞈ, aˬ yawꞈ Miˬyehˇ nehˬ-ehˇ maˬ g’oeˇ-eu uˬ taꞈ, Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ ni maˇ diˇ mˇ mawꞈ-eu nui ma maˬ ahˇ-a. Teu miˇ neh, aˬ yawꞈ tsaˬ-eu jeˬ mˇ-eu byehˇ-awˇ, maˇ diˇ miˬ yehˇ maˬ ngeuˇ-eu deuˬ-ahˇ uˬ duˬ tahˬ iˇ-euˬ meh. Nawˇ heu loꞈ-ehˇ noeˬ nya meh. ‘Leˬhawˇbamˬ Yeˬhawˇbaˬ-euˬ ehˇ dawˬ-ahˇ ha geuꞈ ngeh, aˬ yawꞈ yawˬ ha-euˬ yaw lehˬ-ahˇ maˇ diˇ nui ma cawˆ-awˇ, Miˬyehˇ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ-ahˇ mˇ mawꞈ-eu miˇ neh ngaˇ laˬ? Maˬ ngeuˇ naˇ, aˬ cawˬ-euˬ dawˬ-ahˇ mˇ caw-euˬ nga laˬ?’ (2 Laˬsaˬbaˬ 11:3, 4; 12:6) Leˬhawˇbamˬ-euˬ dehꞈ ziˇ aˇ saˬ saˬ leˇ jawˬ-ehˇ maˬ muiˬ-eu jeˬ-ahˇ paˇ mˇ k’oꞈ iˇ-euˬ meh. Leˬhawˇbamˬ aˬ yawꞈ-euˬ aˬ bawˇ Sahˬpaˬ Daˬbiˇ-ahˇ tiˬ pawꞈ-iˬ maˬ duˇ-a. Daˬbiˇ naˇ yaw myaˬ poˆ laˆ lehˬ-euˬ k’awꞈ, maˇ diˇ noeˬ poˆ noeˬ paˇ k’oꞈ-euˬ meh. Daˬbiˇ-euˬ tiˬ ziˇ Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu maˇ diˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ gaˬ-euˬ meh.—1 Sahˬpaˬ 14:8; Ja ceuˬ 51:1, 17; 63:1.\nAˬ dui gaˇ kawˆ heu-ahˇ neh yaw myaˬ jeˬ ya siˬ-euˬ ma. Tsawˇ haˬ deuˬ yawˬ ha-euˬ nymˇ jiˇ-ahˇ ngehˬ g’eh-awˇ, aˬ cawˬ-euˬ g’aˇ duˬ yaw muiˬ jeˬ mˇ nehˬ gaˇ, ja ceuˬ paˬ-ehˇ g’eh-eu meh. Ehˇ k’awꞈ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ bi shiˇ-eu g’aˇ duˬ, aˬ dui aˬ yawꞈ ya leˇ-eu jeˬ-ehˇ uˬ duˬ ya tahˬ-awˇ, aˬ yawꞈ nehˬ-ehˇ jiˇ ya g’oeˇ-eu meh.\nAˬ dui teu loꞈ-ehˇ jahˇ nya-eu g’aˇ duˬ Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ ya gaˬ dui dui-eu meh. Miˬ dzaˬ tsawˬ bu aˬ myah luꞈ bi nyehˆ-eu g’aˇ duˬ, miˬ dzaˬ ya dawˆ lahˬ-eu loꞈ-ehˇ, aˬ dui maˬ poˆ maˬ paˇ laˇ ni Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ gaˬ-eu g’aˇ duˬ, aˬ myah luꞈ Jaˇliꞈ gui-awˇ, ya poˆ tseˇ-eu uˬ taꞈ, shaˇ noeˬ shaˇ sawˇ-awˇ, tiˬ k’ehˬ maˬ taˬ guiˬ lahˬ ya shaˇ-eu meh. (Ja ceuˬ 1:2; Loˇmaˆ 12:12) Nui gaˬ heu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui k’ahˇ shiˇ-eu jeˬ dawˬ tawˆ luꞈ-ahˇ mˇ ni maˬ ehˇ, yawˬ ha-euˬ yaw lehˬ-ahˇ maˇ diˇ nui ma cawˆ ni maˬ ehˇ, Yeˬhawˇbaˬ-ahˇ iˬ baˇ shaˇ pyehˬ ni maˬ ehˇ, laˆ noeˬ nehˬ-eu meh. Toˆ-ehˇ naˇ, aˬ dui Leˬhawˇbamˬ loꞈ-ehˇ maˬ g’eh ni, maˇ diˇ uˬ duˬ tahˬ-eu jeˬ-ahˇ saˇ jaˇ ziꞈ daˆ leꞈ-eu meh.—Yuˇdaˆ 20, 21.\n^ Yaw zaˬ 9 Sawˇlaˬmoˬ saˇ jaˇ maˬ ziꞈ-eu miˇ neh, aˬ yawꞈ-euˬ miˇ k’ahˬ nyiˬ paˆ paˆ iˇ meh lehˇ Miˬyehˇ ehˇ taˬ-euˬ meh.—1 Sahˬpaˬ 11:31.\n“Ngaˬ-euˬ Miˇk’ahˬ-aˬ, miˇ tsaˬ heu-ahˇ taꞈ-eu jeˬ maˬ ngeuˇ”\nAˬ dui Yeˬhawˇbaˬ hawˇ-eu Yeˬsuˇ nui ma tiˬ siˬ tehꞈ-ehˇ taˬ-eu loꞈ-ehˇ ya taˬ\nMiˬyehˇ-euˬ zahˇ dawˬ hawˇ-eu Jaˇliꞈ zahˇ neh, nawˬ-euˬ siˬ nya-eu nui ma-ahˇ bi dzaw\nYeˬhawˇbaˬ-ahˇ ja ceuˬ-eu g’aˇ duˬ, “naw maꞈ-euˬ yaw shehꞈ yaw k’aˆ-ehˇ bi bya”\nNui saˇ oꞈ-eu jeˬ, Aˬ dui aˬ joˆ-ehˇ poˆ mawˇ nya-eu nga?\nText Publication download options Loꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Koꞈ siˬ ba la 2018\nKoꞈ siˬ ba la 2018\nLoꞈ-eu nymˇgoˇ (Dzaw ngeh zmˬ-eu dmˬ) Koꞈ siˬ ba la 2018