Żydzi masowo denuncjowali Polaków Sowietom. To ,,ochłodziło'' stosunek Polaków do Żydów | Fronda.pl\nŻydzi masowo denuncjowali Polaków Sowietom. To ,,ochłodziło'' stosunek Polaków do Żydów\n"Polacy i Żydzi w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-żydowskie na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej pod okupacją sowiecką (1939-1941)", Marek Wierzbicki, Warszawa 2001 : [recenzja]\nPamięć i Sprawiedliwość 1/2, 304-317\nMarek Wierzbicki napisał książkę o stosunkach społecznych na polskich Kresach Północno-Wschodnich w czasie okupacji sowieckiej, chcąc wyjaśnić przyczyny masowych pogromów Zydów na tym terenie latem 1941 r. Jest ona wręcz modelowym przykładem schematu myślowego prezentowanego przez historyków, których postrzeganie przeszłości zdominowane jest przez kategorie polskiej racji stanu. Da się on sprowadzić do zdroworozsądkowej konstatacji: nagły wybuch agresji wobec Zydów latem 1941 r. nie nastąpił bez powodu, musiały być jakieś przyczyny zbrodni. Należałoby je zrozumieć - co nie znaczy zaakceptować, a w tym celu wcześniej skatalogować, najlepiej w porządku chronologicznym, by uniknąć waloryzowania.\nSzkopuł w tym, że o wydarzeniach wcześniejszych (między wrześniem a listopadem 1939 r.) wiemy znacznie więcej niż o przemianach w następnych miesiącach. Cezurą dla relacji polskich jest kwiecień 1940 r., czyli druga masowa deportacja, gdyż najwięcej informacji przekazały nam osoby wywiezione w głąb Rosji w lutym i kwietniu 1940 r., którym jesienią 1941 r. udało się przedostać do armii gen. Władysława Andersa. W wypadku relacji żydowskich mniejsze znaczenie jako cezura ma czerwiec 1940 r. (trzecia deportacja, w czasie której wywieziono głównie żydowskich „bieżeńców” - 85 proc. ogółu wywiezionych), gdyż w Archiwum Ringelbluma zachowało się kilkadziesiąt relacji prawie współczesnych wydarzeniom1.\nPoza tym po wojnie opublikowano, głównie w języku żydowskim, wiele wartościowych wspomnień osób, które przebywały na Kresach do wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. Sytuacja, jeśli chodzi o bazę źródłową, jest zaskakująca - dysponujemy znacznie większą liczbą przekazów żydowskich, mimo że zginęło 90 proc. polskich Zydów, niż relacji Polaków, którzy ponieśli niewspółmiernie mniejsze straty. Świadectwa żydowskie są ponadto obszerniejsze, co wynikało zarówno z bogatszego kwestionariusza, używanego w środowisku Emanuela Ringelbluma, jak i wyższego być może wykształcenia autorów (większość to inteligenci bądź osoby przed wojną zamożne) oraz osób z nimi rozmawiających.\nPo stronie polskiej mamy w zasadzie dwie przeciwstawne grupy autorów relacji i wspomnień: znacznie liczniejszą - żołnierzy armii Andersa, wywodzących się z niższych klas społecznych, oraz bardzo wąską - inteligentów. Przynależność społeczna i wykształcenie do pewnego stopnia określały ich perspektywę poznawczą. Osoba znająca zarówno materiały z Archiwum Hoovera, jak i relacje żydowskich „bieżeńców” powinna zauważyć te różnice. Wierzbicki niestety ich nie odnotowuje. Zanim przyjrzymy się, jak Autor zdołał zestawić tak różniące się źródła, konieczna jest krótka rekapitulacja przyjętych przez niego założeń i metod badawczych. Wierzbicki napisał we wstępie, że „przedmiotem analizy będą przede wszystkim stosunki pomiędzy tzw. »szarymi ludźmi«, »sąsiadami«, czyli mieszkańcami tych samych społeczności lokalnych (miasteczka, miasta, wioski)” .\nZ amierzał zbadać te zjawiska na podstawie polskich, żydowskich i sowieckich źródeł dotyczących co najmniej 30 miejscowości. Konfrontując je, chciał uzyskać odpowiedź na cztery pytania (s. 5-6), ułożone w pozornie logicznym porządku. Muszę je tu przytoczyć, by uzasadnić tę opinię.\n„A) Czy i jak zmieniły się stosunki polsko-żydowskie pod okupacją sowiecką w latach 1939-1941?\nB) Jakie były przyczyny i skutki zmian w relacjach polsko-żydowskich?\nC) N a ile okupacja sowiecka przyczyniła się do udziału Polaków w antyżydowskich pogromach, przeprowadzonych w czerwcu-lipcu 1941 roku, m.in. w Jedwabnem?\nD) Która z przyczyn pogrom ów antyżydowskich była najważniejsza:\n1. Inspiracja i przyzwolenie Niemców?\n2. Przedwojenny antysemityzm Polaków.\n3. Postawa Zydów wobec Polaków w czasie okupacji sowieckiej.\n4. Żądza rabunku mienia Żydów ?” .\nCo do pierwszych dwóch punktów - nie budzą wątpliwości. Okupacja sowiecka musiała wszak wywołać jakieś zmiany w relacjach międzygrupowych. Punkt „ C ” natomiast sugeruje, jakich odpowiedzi autor będzie szukał w źródłach, czyli o czym był przekonany, rozpoczynając pisanie. Podobnie jest z punktem „D ” - kolejność pytań pozwala sądzić, jakie znaczenie przypisuje on proponowanym eksplikacjom. Autor sugeruje, że w większości przypadków, by wybuchł pogrom, nie wystarczała „żądza rabunku mienia Zydów” lub resentyment z czasów okupacji sowieckiej. Czy wybuchłyby, gdyby się okazało, że miejscowi Polacy byli przed wojną zaciętymi antysemitami, czy też koniecznym warunkiem była „inspiracja i przyzwolenie Niem ców” ? Taka konstrukcja świadczy o wyraźnym ukierunkowywaniu czytelnika. Kolejne pytanie - kto jest właściwie podmiotem tej książki? Z przytoczonego cytatu wynikałoby, że Polacy mordujący Zydów z niemieckiej inspiracji i Żydzi prowokujący Polaków swoim zachowaniem podczas okupacji sowieckiej oraz dodatkowo jątrzący ich posiadanym mieniem.\nCzy z takiej perspektywy można analizować przyczyny tragicznych wydarzeń z lata 1941 r.? Niektóre obserwacje Wierzbickiego w rozdziale pierwszym, będącym ogólnym wprowadzeniem w najnowsze dzieje polskich Zydów, warte są wzmianki. Autor zauważa, że na tak zwanej Zachodniej Białorusi w większości miasteczek Żydzi stanowili od ponad trzydziestu do sześćdziesięciu proc. mieszkańców. Dominowali w handlu (ponad osiemdziesiąt proc.) i rzemiośle oraz wolnych zawodach, szczególnie wśród lekarzy.\nJednak (s. 23, 24) „znaczna część ludności miasteczek kresowych, w tym Żydzi, żyła w dotkliwej biedzie [...]. Według źródeł żydowskich, w połowie lat dwudziestych około osiemdziesięciu proc. Żydów na Kresach Wschodnich cierpiało biedę” . Zdaniem Wierzbickiego Żydzi dominowali w miejskich organizacjach komunistycznych, nie podaje jednak, ilu ich było. Wszystkich tutejszych Żydów cechowało „wysoko rozwinięte poczucie odrębności od nieżydowskiego otoczenia”, mówili w jidysz lub po rosyjsku, w Wilnie wręcz oficjalnie nawoływano w grudniu 1939 r. do nieużywania języka polskiego. Przeważali Żydzi ultraortodoksyjni, a świecka inteligencja była prawie całkowicie zrusyfikowana. Mimo to - pisze Wierzbicki - do wybuchu wojny stosunki polsko-żydowskie układały się na tych terenach lepiej niż w Kongresówce. Nawet w województwie białostockim fala pogromów z połowy lat trzydziestych, będących wynikiem kampanii popularnej na tych terenach Narodowej Demokracji, zatrzymała się na etnicznej granicy polsko-białoruskiej (wyjątkiem były dwa większe miasta - Grodno i Brześć).\nOstateczne wnioski, jakie Wierzbicki wysnuwa z przeglądu literatury dotyczącej dwudziestolecia, można zawrzeć w jednym zdaniu: Polska zapewniła mniejszości żydowskiej formalne równouprawnienie, a władze państwowe nie podejmowały „jakiejkolwiek próby eksterminacji Żydów ” (s. 34)2. Autor nie zgadza się z wieloma publikacjami żydowskimi przedstawiającymi „przedwojenne losy Żydów w państwie polskim jako gehennę” . Jeśli nawet dostrzega jakieś problemy, to zalicza je do „trudności obiektywnych, które wynikały z trudnej sytuacji ekonomicznej państwa polskiego” . Czytałem wiele wspomnień tamtejszych Żydów, które kreślą inny obraz, i nie mogę zaaprobować takiej opinii. Do odmiennych wniosków skłaniają też artykuły Jana J. Milewskiego i Dariusza Libionki zamieszczone w pracy Wokół Jedwabnego3, z których jednoznacznie wynika, że antagonizm na terenie diecezji łomżyńskiej był znacznie silniejszy, niż się wydaje Wierzbickiemu. W publicystyce kościelnej łatwo można było dostrzec ślady endeckiego antysemityzmu eliminacyjnego4. W tekstach tych nie było, oczywiście, mowy o fizycznej eksterminacji, otwarcie jednak propagowano przymuszanie do emigracji.\nCo gorsza, tłumaczono wiernym, że dopóki Żydzi będą mieszkali obok nich, dopóty ich codzienny byt będzie się jedynie pogarszał.Wierzbicki zrelacjonował wręcz pedantycznie wszystkie poświadczone źródłowo „radosne powitania oddziałów sowieckich” . Kto więc witał Sowietów? „Praktycznie w każdym powiecie Polski północno-wschodniej grupki, grupy, a czasem tłumy Zydów i Białorusinów witały wojska sowieckie” (s. 47). To samo zresztą pisali po wielu latach w księgach pamięci swoich rodzinnych miejscowości żydowscy ocaleńcy na przykład ze Słonimia i Dawidgródka. Według składających relacje Polaków z armii Andersa były to często szumowiny miejskie, głównie jednak dzieci i młodzież. Ocaleńcy zwykle pisali o całej żydowskiej społeczności uczestniczącej w oficjalnym powitaniu. Tak było na przykład w Widzach, Telechanach i Dereczynie. Wierzbicki zastrzegł się jednak, że „pewna część Zydów - wydaje się, że znacznie mniejsza - odniosła się do Sowietów z rezerwą, a nawet w rogo” . Mieli to być przede wszystkim działacze syjonistyczni i część bundowców, no i przede wszystkim ludzie zamożniejsi.\nDlaczego właśnie Zydzi tak radośnie witali Sowietów? Wierzbicki pisze, że obawiali się Niemców, którzy tam, gdzie wkroczyli przed Sowietami, dali się już poznać, bali się pogromów i rabunków ze strony miejscowej ludności chrześcijańskiej. Witali, bo byli wrogami polskiej państwowości i dlatego, że byli biedni. Czasem witali jakby mimochodem, była to w końcu jakaś atrakcja na tle codziennej małomiasteczkowej nudy. Dla Wierzbickiego wszystkie powody są równie ważne. Nie wydaje mu się, by lęk przed Niem  cami wszędzie decydował, może jedynie tam, gdzie dotarli uciekinierzy z centralnej Polski. Gdzie indziej „na plan pierwszy wysuwał się [...] raczej stosunek do państwa polskiego” . Dla Litwaków wejście wojsk sowieckich nie było zresztą żadną okupacją, „skoro na co dzień mówili (czasem demonstracyjnie) po rosyjsku, fascynowali się kulturą rosyjską i nie uznawali Polski za swoje państwo” . Po wkroczeniu Armii Czerwonej dochodziło do aktów antypolskiej dywersji. Nie było ich dużo. Mniejsze lub większe zaburzenia zdarzyły się w 19 miejscowościach.\nKilku - w Grodnie, Sopoćkiniach i Skidlu - Autor poświęcił dużo uwagi. Nie rozstrzygnął jednak, które z wydarzeń należy uznać za działania dywersyjne, a które za społeczną rewoltę, mającą na celu głównie rabunek. Dobrym przykładem jest „rebelia skidelska”, stłumiona po dwóch dniach przez karną ekspedycję Wojska Polskiego. W około dwudziestu miejscowościach miały miejsce epizody mniejszej wagi, związane z działaniami grup dywersyjnych: strzelanie z ukrycia do polskich żołnierzy bądź ataki na dworce kolejowe. Częściej natomiast powoływano lokalne straże obywatelskie i milicje ludowe, które miały za zadanie „zapewnić porządek”. Co przez to pojęcie należało rozumieć, zależało od przekonań dowódców, wśród których przeważali ludzie o poglądach lewicowych. Ostatecznie Wierzbicki wyciąga wniosek (s. 67), że o popsuciu się stosunków polsko-żydowskich zadecydowało kilka dni po 17 września 1939 r. Część Zydów opow iedziała się po stronie okupanta, a Polacy obarczyli za to winą całą społeczność. Autor nieco Polaków usprawiedliwia: „mamy więc do czynienia z nastrojam i antyżydowskimi, które powstały z konkretnej przyczyny, a nie wyłącznie z powodu irracjonalnej nienawiści do Z ydów ” .\nI dalej: „rewolty i wystąpienia dywersyjne [antypaństwowe? - A.Z.] przekształciły się w konflikt narodowościowy. Rebelianci białoruscy i żydowscy występowali tu przeciw Polakom stanowiącym podporę administracji, policji czy straży obywatelskiej” . Czyli, jak można sądzić, występowali przeciw Polakom dlatego, że ci reprezentowali państwo, do którego byli wrogo nastawieni. Wszystkie większe rewolty wybuchły dopiero po 17 września. Wcześniej zdarzały się jedynie pojedyncze napady rabunkowe na Polesiu. Po 17 września zaczął się okres „bezkrólewia” . Kilka dni, a w niektórych rejonach nawet tygodni, było „czasem terroru” - rabunków, skrytobójczych mordów, wyrównywania rachunków, sam osądów na pracownikach polskiej administracji i policji. Kto w tym wszystkim brał udział? Zdaniem Wierzbickiego komuniści, tworzący tak zwane komitety rewolucyjne (na przykład w Baranowiczach), i różnego rodzaju hołota, przed którą spokojnych obywateli broniły ze zmiennym szczęściem polskie straże obywatelskie. Sowieci po wkroczeniu na te tereny zajęli się nie zapewnieniem porządku, lecz rozbrajaniem wspomnianych straży, a czasem i aresztowaniem ich członków. Tak było między innymi między 17 a 20 września na przykład w Now ogródku i Grodnie. W Grodnie, w odwecie za kilkudniową obronę miasta, Sowieci rozstrzelali około 130 osób. Polskich obrońców podobno wydawali masowo miejscowi Żydzi.\nRównież w Pińsku Gwardia Robotnicza dowodzona przez miejscowych Zydów - komunistów wyszukiwała i rozstrzeliwała ukrywających się polskich oficerów, zaatakowała też tamtejsze seminarium duchowne. Reakcja władz sowieckich na te oddolne inicjatywy była, jak wynika z przedstawionych przez Wierzbickiego materiałów, zróżnicowana - wspierały zwłaszcza działania skierowane przeciw wojskowym i inteligencji. W śród przyczyn agresji „na czoło wysuwa się motyw polityczny, nieprzypadkowo bowiem w wielu relacjach pojawiają się byli członkowie KPZB i ich sympatycy jako organizatorzy i aktywni uczestnicy ekscesów. [...] Łączył się on z dwoma innymi, a mianowicie motywem rabunkowym i zemsty osobistej” (s. 79). Wierzbicki dosyć dokładnie opisał (s. 80-82) zajścia w Wołkowysku: żydowski szewc Menaker zadenuncjował polskiego aptekarza Hugona Tymińskiego, mszcząc się podobno w ten sposób za jego udział w pogromie przed 17 września, w czasie którego polscy żołnierze zabili sześciu żydowskich kupców oskarżonych 0 udział w napadzie na miejscowe koszary i magazyny. Mamy tu więc z jednej strony motyw osobistej zemsty, z drugiej zaś wymierzenie kary za rabunek, który wszakże trudno uznać za „wystąpienie antypaństwowe” .\nPewne jest, że w pamięci zbiorowej obu grup etnicznych utrwaliły się dwie przeciwstawne klisze - dla Zydów Polacy to pogromczycy, dla Polaków zaś Żydzi 3 0 8 to sowiecka agentura. W obu grupach o członkach własnej społeczności pozostało wspomnienie ofiarnych obrońców. Interpretacja wpływu wydarzeń z drugiej połowy września na ewolucję stosunków między grupami etniczno-religijnymi mieszkającymi na północnych Kresach wydaje się bardziej złożona niż ramowe ujęcie, jakie zaproponował Wierzbicki. Jaki bowiem sens poznawczy ma generalna klasyfikacja bardzo różnorodnych zajść bądź jako „wystąpień antypaństwowych”, bądź „przypadków pacyfikacji wystąpień antypaństwowych” lub prywatnych rozrachunków 1 rabunków? Nie była to przecież masowa irredenta skierowana przeciw państwu polskiemu, osłabionemu i w przekonaniu większości uczestników zajść bliskiemu rozpadu. Podłożem zajść w owym czasie było społeczne rozwarstwienie i niechęć etniczno-religijna. Wydaje się też, że agresorzy w większości wywodzili się z nizin społecznych bądź z upośledzonych w międzywojniu mniejszości narodowych.\nAtakowali ludzi zamożnych oraz dawniej uprzywilejowanych. I, co może najważ-niejsze, to starcie było na rękę Sowietom, którzy planowali wprowadzenie na zajętych terytoriach wzorów obowiązujących od dawna w Rosji. Nie można, oczywiście, całkowicie negować znaczenia wydarzeń wrześniowych dla stosunków między Polakami i Żydami, nie można ich jednak absolutyzować. Od września 1939 r. do czerwca 1941 r. upłynęły bowiem prawie dwa lata, podczas których wiele się wydarzyło. Ekscesy w 1939 r. były wprawdzie liczne, w kresowych miasteczkach prawie powszechne, nic jednak nie wskazuje, by dotknęły znaczącą część społeczeństwa. Były raczej dość szerokim marginesem różnorodnych społecznych zachowań wynikających ze stanu wojny. Podkreślić należy inny aspekt: wrześniowe zajścia poprzedziły zmiany systemowe, które sukcesywnie wprowadzał okupant i na które poszczególne grupy społeczne rozmaicie zareagowały.\nWierzbicki słusznie zauważa, że „instalowanie władzy sowieckiej” wymagało likwidacji dotychczasowych struktur państwowych i weryfikacji instytucji społecznych oraz „likwidacji dominującej pozycji społeczności polskiej”. Nie pisze jednak, że w pierwszym przypadku dotyczyło to nie tylko Polaków, represjonowano więc nie z powodu przynależności do jakiejś grupy narodowej, lecz ze względów politycznych i społecznych. Należy natomiast zapytać, czy uderzono najpierw w polskie elity, czy też terror objął jednocześnie wszystkie grupy etniczne, oraz jak do nowo powstałych instytucji odniosły się różne grupy społeczne i czy miały tu znaczenie podziały etniczne. Jak wyglądała rzeczywista polityka kadrowa Sowietów, a jaki był jej społeczny odbiór? W zaleceniach władz sowieckich (postanowienie nr 1 Rady Wojennej Frontu Białoruskiego z 16 września 1939 r.) czytamy jedynie o kryteriach pochodzenia społecznego, jakie mieli spełniać kandydaci do nowych władz.\nW pierwszym okresie okupacji władzom tymczasowym - komitetom włościańskim i miejskim, Milicji Obywatelskiej i Gwardii Robotniczej (te dwie ostatnie instytucje powstały w wyniku rozkazów dowódcy Frontu Białoruskiego z 19 i 21 września) - starano się zapewnić pozory legalności, czy raczej akceptacji przez miejscową ludność. Urządzano w tym celu setki spotkań, na których obecność była w zasadzie obowiązkowa, choć pewnie wiele osób szło na nie dobrowolnie, czy to z ciekawości, czy też z chęci włączenia się w nowy porządek. Wierzbicki pisze, iż „dużą rolę odgrywała też przejawiana silnie przez Żydów i Białorusinów chęć uczestnictwa w strukturach nowo tworzonej władzy lokalnej. Była to dla nich pierwsza poważna szansa wzięcia udziału w życiu politycznym, po latach dominacji elementu polskiego” .\nJakich Żydów czy Białorusinów ma na myśli? Nie bardzo mogę sobie wyobrazić pobożnego, choćby nawet biednego Żyda, który chciałby zostać członkiem komitetu zajmującego się, obok nacjonalizacji ziemi i handlu, zamykaniem kościołów i synagog. Cóż by na to powiedział jego rabin, u którego przecież zawsze szukał rady w sprawach mniejszej nawet wagi? Jeśli więc jakiś Żyd chciał zostać radnym bądź urzędnikiem, musiał daleko odejść od religii, a na Kresach grupa ta liczyła nie więcej niż dziesięć procent całej społeczności żydowskiej. Podobnie rzecz się miała z Milicją Obywatelską. Co zresztą w praktyce oznaczała, często powtarzana wówczas opinia, że nowa władza była w „rękach żydowskich” ? Rzeczywiście, wielu Żydów było wśród wysyłanych przez nowe władze agitatorów. Początkowo byli liczni w różnego rodzaju komitetach. Wierzbicki przytacza informacje (s. 98, 99), że komitet rewolucyjny w Zdzięciole składał się z siedmiu Żydów i pięciu prawosławnych Białorusinów, a w jeszcze mniejszym Dawidgródku na Polesiu z sześciu-siedmiu Zydów i trzech-czterech chrześcijan, w obu wypadkach „miejscowych komunistów” . Jednak już na przykład w Baranowiczach oraz Augustowie skład ten był całkiem zrównoważony pod względem etnicznym.\nCiekawe są odnotowane w źródłach przypadki Wizny i Jedwabnego. W komitecie w Wiźnie znalazło się jedenaście osób (w tym pięciu Zydów), na jego czele stał przedwojenny komunista Feliks Choiński (s. 102, 103). W śród sześciu znanych z nazwiska policjantów, pięciu było - jak się wydaje - narodowości żydowskiej. W Jedwabnem natomiast zarówno na czele komitetu miejskiego, jak i milicji stanęli polscy komuniści: Czesław Krystowczyk i Czesław Kurpielewski, a działać w obu organach mieli, zdaniem Wierzbickiego, „w większości jedwabieńscy Zydzi”, którzy przeważali także w tutejszym Dzielnicowym Komitecie KPP przed wojną. Wierzbicki nie pisze wprost, że władzom sowieckim do pacyfikacji zajętych terytoriów niezbędna była rozbudowana agentura. Niełatwo ustalić, jaki był jej skład socjalny i narodowościowy, trudno jednak sobie wyobrazić, że jej rdzeniem byli aktywiści i policjanci. Skoro Autor pisze wcześniej, że byli to ludzie z marginesu oraz nielubiani przedwojenni komuniści, to jakie mieliby szanse zdobycia informacji w niechętnym sobie środowisku?\nZ raportów NKWD Ławrentija Canawy dla sekretarza białoruskiej partii komunistycznej Pantelejmona Ponomarienki5 wynika coś wręcz przeciwnego - na agentów werbowano złamanych w śledztwie członków „nieprawomyślnych” organizacji, bez względu na ich przynależność narodową. Milicjanci mogli być przydatni na wstępnym etapie rozpoznawania lokalnych układów politycznych (choć wątpię, by żydowski komunista wiele wiedział o polskich członkach „Strzelca”), asystowali co najwyżej przy rewizjach oraz weryfikowali liczne donosy i denuncjacje. Aresztowania, co przyznaje za Bernadettą Gronek6 sam Wierzbicki, nie były wcale masowe - do 22 października 1939 r. na całej tak zwanej Zachodniej Białorusi aresztowano 4315 osób, w tym pięćset z powodów ekonomicznych, a nie politycznych.\nTrzeba jednak pamiętać, że wieści o represjach rozprzestrzeniały się błyskawicznie. Udział bądź pomoc w represjonowaniu Polaków to pierwsza odsłona „niedobrego sąsiedztwa” . Drugą było zaangażowanie się w tworzenie sowieckiego aparatu administracyjnego. Jak to się odbywało? Jak dalece też możemy zaufać różnego typu źródłom? Wierzbicki rozpoczyna swoją analizę (s. 119) od cytatu ze sprawozdania naczelnika Miejskiego Oddziału NKWD z Łomży, wygłoszonego podczas narady w Mińsku 20 września 1940 r., czyli rok po podboju Kresów: „u nas utarła się taka praktyka. Poparli nas Zydzi i tylko ich wciąż było widać. Zapanowała też moda, że każdy kierownik instytucji i przedsiębiorstwa chwalił się tym, że u niego nie pracuje już ani jeden Polak. Wielu z nas Polaków po prostu się bało” . Wierzbicki uzupełnia tę wypowiedź kilkoma cytatami o podobnej wymowie z żydowskich ksiąg pamięci. W jakim stopniu jednak można zaufać opinii szefa NKW D?\nMoim zdaniem prawdopodobne jest, że w ten sposób asekurował się on przed zarzutami o dyskryminacji ludności polskiej. W połowie 1940 r. weszła w życie nowa dyrektywa, nakazująca liberalizację kursu wobec tej grupy. Krzysztof Jasiewicz7 przytacza inny dokument: Informacje o pracownikach przybyłych ze wschodnich obwodów BSSR do obwodu białostockiego, znajdujących się w rezerwie miejskich i rejonowych komitetów KP(b)B na dzień 10 października 1940. Wynika z niego, że w całym obwodzie znajdowały się zaledwie 4234 osoby przybyłe z głębi kraju, w tym 354 Zydów (8,34 proc.). Nie wiemy, ilu „wostoczników” pracowało w rejonie i mieście Łomży - z pewnością nie więcej niż pięćset osób. W rejonie białostockim było ich 548, w innych średnio 193, w jedwabieńskim jedynie 95. Do pogranicznego rejonu czyżewskiego, prawie tak ważnego jak łomżyński, przybyły ze wschodu 283 osoby, w tym dwunastu Zydów, żaden z nich nie pracował w NKW D8. Co wynika z zestawienia tych dokumentów? Jeśliby zaufać naczelnikowi NKWD z Łomży, zatrudniani w mieście musieliby być miejscowi Żydzi.\nIlu ich mogło być i jakie stanowiska mogli zająć? Nie posiadamy żadnych informacji, by było ich wielu i by decydowali o polityce w rejonie łomżyńskim. Wierzbicki dodaje nieco dalej, że „rozbudowane struktury administracji sowieckiej dawały zatrudnienie masom bezrobotnych Zydów, co miało niebagatelne znaczenie w pozbawionych przemysłu kresowych miasteczkach” . O jakich masach mowa? Wszystkich stanowisk, łącznie z posadami woźnych, było nie więcej niż trzysta-czterysta. Ile mogli zająć Żydzi, dziesięć-dwadzieścia proc.? I co ma znaczyć kolejna uwaga: „Żydzi górowali nad nimi [Białorusinami, w 77 proc. analfabetami] sprytem, zaradnością, mobilnością oraz umiejętnością adaptacji do nowych warunków” .\nZajmowali też stanowiska Polaków, co psuło wzajemne stosunki. Czyżby miało to znaczyć, iż gdyby wśród Zydów było więcej analfabetów, stosunki polsko-żydowskie byłyby lepsze? Może i tak, choć stosunki polsko-białoruskie też znacznie się popsuły w czasie okupacji sowieckiej, mimo że wśród Białorusinów było bardzo wielu analfabetów. Dziwne to myślenie. Kolejna uwaga Wierzbickiego, że „miejscowa biedota narodowości polskiej mogła liczyć na takie same względy jak biedota innych narodowości, ale warunkiem było zaakceptowanie polityki nowej władzy” - wskazuje, iż sam nieco się pogubił w interpretacji przyczyn napięć społecznych, m ieszając kwestie narodow ościow e 3 1 1 z socjalnymi.\nW Grodnie Żydzi stanowili 72 proc. pracowników handlu uspołecznionego. Wierzbickiego nie powinno to jednak dziwić - przed wojną nie było inaczej, tylko handel był prywatny. W Białymstoku między wrześniem 1939 r. a marcem 1940 r. awansowano 47 miejscowych, niewykształconych aktywistów, w tym osiemnastu Zydów. Chyba nie było to dużo na prawie trzystutysięczne miasto, którego liczba ludności potroiła się w ciągu pierwszego roku okupacji, i to głównie z powodu napływu żydowskich „bieżeńców” . Według tych samych danych sowieckich w mieście przebywało 440 przedwojennych komunistów, w tym 372 Żydów (85 proc.). Nie dziwi w tym kontekście, że wśród pracowników Miejskiego Komitetu Wykonawczego było 42 proc. Żydów (138 osób) - gdzieś ci komuniści musieli pracować.\nCzy te wszystkie dane szczegółowe, nie jest ich zresztą w tej książce zbyt wiele, upoważniają do uogólnień typu: „entuzjazm Żydów był faktem, który umacniał przekonanie przedstawicieli innych narodowości Kresów - zwłaszcza Polaków - że władza sowiecka to »władza żydowska«, osławiona »żydokomuna«, tworzona przez Żydów pospołu z bolszewikami. Poczynania Sowietów, a zwłaszcza ich represje wobec Polaków i nienawiść do wszystkiego, co wiązało się z Polską przedwojenną, umacniały przekonanie ludności polskiej, że także ich zwolennicy - Żydzi są wrogami narodu polskiego” ? Czy to znaczy, że osoby nieopłakujące upadku państwa polskiego są wrogami narodu polskiego? Przecież Wierzbicki sam przyznaje, że „liczba Żydów czynnie zaangażowanych w eksterminację Polaków była stosunkowo niewielka”, że nieco więcej było „biernych zwolenników” nowej władzy i osób, które odnosiły się „obojętnie do niedoli polskich elit” . „Przeszły wasze czasy” - to podobno zdania najczęściej wypowiadane przez „odważniejszych” Żydów.\nJak wspominał religijny Żyd z miasteczka Mir: „byliśmy całkiem usatysfakcjonowani, widząc ich [Polaków] w ich obecnej sytuacji [...]. N asi wczorajsi władcy stali się mali i pokorni” . Cała ta konstrukcja to zwyczajna mitologia. Przyjmując do wiadomości poglądy prześladowanych Polaków, nie musimy się godzić na ich akceptację przez współczesnego historyka. Skutków inkorporacji prawie połowy kraju przez potężnego imperialnego sąsiada nie da się rzetelnie opisać, podnosząc stereotypy do rangi obiektywnych twierdzeń. Trudno dogłębnie zbadać skomplikowaną sytuację, stosując jedną miarę - stosunku do państwa. To duży krok wstecz wobec imponującej, choć w niektórych częściach kontrowersyjnej, analizy przemian społecznych pod okupacją sowiecką dokonanej przez Jana T. Grossa9.\nO ile bowiem Gross prowadzi nas przez meandry stopniowego zniewalania kolejnych grup społecznych, raz zastraszanych represjami, innym razem kuszonych możliwościami awansu, o tyle Wierzbicki wydobywa z przeszłości klisze tworzone przez różne środowiska i po przetłumaczeniu ich na współczesny język namawia do bezkrytycznej akceptacji. Niewiele wnosi do tej analizy dziesięciostronicowy rozdzialik o „pomocy Żydów udzielanej Polakom” . Wierzbicki pisze w nim: „zdarzały się również - choć 3 1 2 trudno powiedzieć, w jakiej skali - przypadki życzliwości wobec Polaków czy polskiego patriotyzmu w środowiskach żydowskich” . Polski patriotyzm był wszak w minimalnym stopniu problemem żydowskim. Akty pomocy dokonywały się na poziomie indywidualnych kontaktów, a nie na płaszczyźnie ideowej.\nDecydowała o nich osobista przyzwoitość, a nie wzniosłe idee. Dużo więcej racji ma Sokrat Janowicz10, gdy pisze: „Po 17 września wieś kresowa ruszyła na kresowe dwory i kolonie osadników wojskowych. W stylu iście afrykańskim, niczym Zulusi na farmy Burów. To nie był konflikt konfesyjny ani tym bardziej narodowościowy, bo one wymagałyby jakiegoś przygotowania intelektualnego [...]. Po prostu głodni rabowali sytych, a czego nie mogli unieść na plecach lub przegnać do swych chlewików, podpalali i niszczyli” . Identycznie zachowywała się miejska hołota. „Sowietów w masowym odbiorze postrzegano nie jako wyzwolicieli, lecz jako potęgę, która zniosła istniejącą władzę, stwarzając kilkudniową okazję do kozackiej grabieży [...]. Z natury rzeczy biedota nie może być inna w swych zachowaniach, dyscyplinuje ją jedynie strach przed odpowiedzialnością sądową, więzieniem” .\nKolejne zdania też brzmią przekonująco: „Wprędce zabrano się do wywózek pozostałości aparatu upadłej Polski, no i burżujów i kułaków. Nie o Polaków szło, ale akurat oni podpadali pod takie zakwalifikowanie; Polacy-nędzarze na Kresach raczej się nie zdarzali. Jak nie zdarzali się prześmierdli Anglicy w kolonialnych Indiach czy w Rodezji wśród Murzynów [...]. Lata 1940/1941 wprowadziły powszechny zamęt w myślenie Kresowian wszystkich nacji i wiar. Naturalną kolejnością rzeczy najczęściej zabiegała o względy »naczalników« wszelka biedota, głównie żydowska i białoruska, jako że innej właściwie nie było. Szło jej ciągle o to samo, o wejście w posiadanie cudzego dobra.\nPrzy okazji takich kontaktów rozpływano się w sloganowych deklaracjach ideologicznych, zaczerpniętych z groszowych gazet i megafonów w miasteczkowym rynku” . Podsumowując swoje refleksje, Janowicz pisze: „Generalnie zaś ujmując, mamy do czynienia z czymś decydująco ważnym, tj. z katastrofą moralno-polityczną tzw. mas ludowych. Wyraziło się to w tym, że ci sami biedacy, radośnie witający robotniczo-chłopską Armię Czerwoną we wrześniu trzydziestego dziewiątego, już w czerwcu czterdziestego pierwszego z ulgą przyglądali się wkroczeniu Niem  ców, tu i ówdzie witając ich chlebem i solą na wyszywanym ręczniku” . Rozumienie Kresów jako wewnętrznej polskiej kolonii tłumaczy więcej niż odwoływanie się do arkadyjskiego mitu lub cywilizacyjnej misji na wschodzie. Z pewnością inaczej rzecz się miała na Wileńszczyźnie. W tutejszych miastach i miasteczkach mieszkały obok siebie od wieków jedynie dwie grupy religijno- -etniczne - Polacy i Zydzi.\nPierwsi mieli dobrze rozwiniętą świadomość narodową, wśród drugich dopiero kiełkowała, czy to w kręgach inteligenckich związanych z wileńskim Zydowskim Instytutem Naukowym, czy wśród działaczy Bundu. Świecka inteligencja żydowska z pewnością była bardziej zrusyfikowana niż spolonizowana. Sowieci rządzili w Wilnie od 19 września do 28 października 1939 r. i ponownie od 15 czerwca 1940 r. do wybuchu wojny z Niemcami. W dwustutysięcznym mieście jedna trzecia mieszkańców to byli Zydzi, Polacy 3 1 3 stanowili resztę. Według Wierzbickiego i tu większość Zydów z euforią witała Sowietów jako wyzwolicieli, a przyczyną nie bez znaczenia był lęk przed Niem  cami.\n„Moment wkroczenia Armii Czerwonej - pisze Autor - podzielił wileńskich Zydów i Polaków, zbudował między nimi mur wrogości, niechęci, wreszcie nienawiści” (s. 145). Zdaniem cytowanych Polaków, na przykład księdza jezuity Kazimierza Kucharskiego, „wzbudził wśród Polaków zarówno obrzydzenie i nienawiść do miejscowych Zydów, jak i lęk przed ich rządami u boku władz sowieckich”, tym bardziej że podobno (inne źródła tego nie odnotowują) grupy żydowskiej milicji wspierały zbrojnie Sowietów w czasie zajmowania miasta z 18 na 19 września, a później rozbrajały polskich żołnierzy i polską straż obywatelską. Było to preludium masowej sześciotygodniowej kolaboracji: Zydzi zgłaszali się do pracy w administracji, organizowali liczne mityngi, między innymi na uniwersytecie, kontrolowali Gwardię Robotniczą. Ruszyła też fala szantaży i donosicielstwa, aresztowano - poza oficerami Wojska Polskiego - 560 cywilów.\n„Republika sowiecko-żydowska” trwała do 28 października, trzy dni później Polacy w odwecie urządzili pogrom Zydów. Litwini nie interweniowali do m omentu, gdy żydowska Rada Wyznaniowa zagroziła, że zwróci się o pom oc do władz sowieckich. Do wystąpień antyżydowskich doszło też w Landwarowie i Starej Wilejce. Pod rządami Litwinów Polakom było jeszcze gorzej - pisze Wierzbicki. Faworyzowali oni, tak samo jak Sowieci, ludność żydowską kosztem polskich mieszkańców Wilna, niemniej w łonie elit skupionych przy Komitecie dla spraw Uchodźców stopniowo dojrzewał kompromis, czy może potrzeba zawarcia paktu o nieagresji. Dzięki działalności adwokata i socjologa Feliksa Grossa powstała inteligencka Liga działająca na rzecz zbliżenia polsko-żydowskiego. Próby te załamały się po aneksji Litwy przez Rosję Sowiecką. Żydzi „hurmem” zaczęli znów kolaborować, na przykład „po przeprowadzeniu nacjonalizacji handlu dawni właściciele sklepów z reguły stawali się kierownikami sklepów państwowych” .\nMłodzież żydowska ruszyła na uniwersytet, tak iż od jesieni stanowiła jedną trzecią studentów, „co oznaczało podwojenie liczby studentów żydowskich w porównaniu do roku 1938” . (Wierzbicki jakby zapomniał, że końcówka lat trzydziestych charakteryzowała się na polskich uczelniach nieformalnym numerus clausus). Także w organizacjach komsomolskich młodzi Żydzi stanowili prawie połowę członków. Co ich tak pchało w sowieckie ramiona? Wierzbicki wymienia wiele dosyć oczywistych przyczyn: lęk przed Niemcami, fascynacja kulturą rosyjską, skłonności lewicowe.\nNieśmiało też przyznaje, iż „nawet miejscowi Polacy zauważali, że istotną przyczyną prosowieckich postaw Zydów było ich położenie przed wojną, a zwłaszcza poczucie dyskryminacji, braku pełnego równouprawnienia” . Ten ezopowy język ledwie przemyca źdźbła prawdy, czy Zydzi byli przed wojną dyskryminowani, czy też bezzasadnie karmili się tego typu uczuciami? Ostatni rozdział nosi tytuł: Przystosowani i niepokorni (lata 1940-1941). Wierzbicki wychodzi od stwierdzenia, że między końcem października 1939 r. a marcem 1940 r. została zakończona (poza Wileńszczyzną) unifikacja polskich Kresów z resztą imperium. Ukonstytuowały się organa partyjne i państwowe, zakończono reformę administracyjną, znacjonalizowano większy przemysł i han3 1 4 del, zunifikowano walutę (od 22 grudnia), 29 listopada osobom przebywającym na tych terenach od 1 i 2 listopada 1939 r. (daty inkorporacji do republik białoruskiej i ukraińskiej) przyznano sowieckie obywatelstwo. Stopniowo zaczęła się stabilizować sytuacja aprowizacyjna, oczywiście na poziomie znanym od dawna w Rosji Sowieckiej. N a nowe tereny napłynęła rzesza „specjalistów” ze wschodu (zdaniem Wierzbickiego na tereny tak zwanej Zachodniej Białorusi do wybuchu wojny z Niemcami przybyło ich około 30 tys.).\nWiększość nowych zarządzeń godziła w byt ludności miejskiej, czyli przede wszystkim w Zydów, głównie oni bowiem byli właścicielami zakładów przemysłowych i rzemieślniczych, sklepów, a także domów w kresowych miasteczkach. Więcej niż jedną trzecią z ponad 200 tys. żydowskich „bieżeńców” z centralnej Polski wysłano w głąb Rosji podczas trzeciej wielkiej deportacji w czerwcu 1940 r. (z Wileńszczyzny zostali wywiezieni latem 1941 r.). Pół roku wcześniej około 30 tys. „bieżeńców”, także głównie żydowskich, skłoniono do „dobrowolnych” wyjazdów do pracy w sowieckich zagłębiach przemysłowych. Części z nich udało się powrócić na Kresy przed wybuchem wojny z Niemcami. Czy po tak dotkliwych szykanach kresowi Żydzi przestali kochać nowe władze? Wierzbicki nie jest tego pewien, bardziej przekonują go meldunki polskiej konspiracji, sugerujące, że co najmniej do lata 1940 r. byli oni (poza żydowską „plutokracją”) podporą okupacyjnych rządów. Relacjom żydowskich „bieżeńców” narzekających na represje i ucisk, prawie współczesnym wydarzeniom, przeciwstawia powojenne wspomnienia z ksiąg pamięci, w których nietrudno odnaleźć zapisy, że pod nowymi rządami żyło się nie najgorzej.\nJeden z byłych mieszkańców Słonimia wspominał: „ale młode pokolenie łatwo znalazło swoje miejsce. Przed żydowską młodzieżą otworzyły się obszary działalności ekonomicznej i administracyjnej, o której mogli jedynie marzyć w czasach polskiej dominacji” . N o cóż, ludziom, którzy cudem przeżyli holokaust, owe czasy mogły się wydawać wręcz „spokojne”, bo śmierć nie czyhała za każdym rogiem. Z podobnych opinii Wierzbicki wyciąga ogólny wniosek, zbliżony do opinii Ben-Cjona Pinchuka11, że z sowieckich porządków zadowolona była młodzież, inteligencja techniczna i drobni sklepikarze, dla których awansem miały być - według niego - stanowiska sprzedawców bądź magazynierów w permanentnie pustych sklepach. Pisze też: „stosunek Żydów do władz sowieckich był zróżnicowany, podobnie jak ich doświadczenia w sowieckiej rzeczywistości” . Nie trzeba czytać żadnych źródeł, by dojść do takich wniosków. A przecież Autor zna ich naprawdę bardzo dużo. Z przytoczonych statystyk wynika niezbicie, że ludność żydowska była na wszystkich poziomach władzy reprezentowana poniżej swojego udziału w ogólnej liczbie mieszkańców, czy to w skali obwodu, czy też miasta. Były to wskaźniki praktycznie zawsze niższe niż w czasach przedwojennych. Ostrożność podpowiada też Autorowi fakt, że większość raportów polskiej konspiracji bazowała na danych z września 1939 r. Była więc to kolaboracja czy nie? Autor nie może dać sobie z tym problemem rady. Z przytoczonych ośmiu kategorii, czy też typów, postaw kolaboranckich, wyróżnionych przez Tomasza Strzembosza, opowiada się wyraźnie za kategorią „kolaboracja koniunkturalna” . Po obszernym cytacie ze Strzembosza półtorej strony poświęca żydowskiej działalności opozycyjnej.\nW konspiracji uczono religii, zbierały się grupki młodzieży syjonistycznej. Chodziło im jednak jedynie o to, by wydostać się do Palestyny. Nie tak Wierzbicki wyobrażał sobie opór, choćby także za to groziło więzienie i Sybir. Były to co najwyżej „działania nielegalne” . Jak wyglądał „prawdziwy” opór polskiej młodzieży, pisze na następnych pięciu stronach, relacjonując jednostkowe strajki szkolne w Lidzie, Nieświeżu i G rodnie. Były to starcia z młodzieżą żydowską, obojętną na likwidację przerwy w nauce w okresie Bożego N arodzenia i chętniej zapisującą się do Komsomołu.\nPatriotyczna postawa polskiej młodzieży godna jest, oczywiście, podziwu, razi jednak brak zrozumienia Autora, że młodzież żydowska żyła całkiem innymi sprawami. Dziwna jest w tym kontekście także przytoczona statystyka. Według raportu NKWD BSRS z lipca 1940 r. aresztowano za działalność konspiracyjną 3231 osób, w tym 2904 Polaków i 8 Żydów. Podobno „w tym samym czasie organy NKWD aresztowały 5584 sympatyków tych organizacji [konspiracyjnych - A.Z.] oraz członków przedwojennych partii politycznych (Polskiej Partii Socjalistycznej, Bundu, Stronnictwa Narodowego, Stronnictwa Ludowego, Polskiej Organizacji Wojskowej itp.)” . Niestety, nie wiadomo, jak wielu było wśród nich Zydów12. Nieco dalej Autor przyznaje, że polityka sowiecka wobec Polaków zmieniła się od lata 1940 r., rzadziej ich aresztowano, częściej przyjmowano do bardziej odpowiedzialnej pracy. Różnice były ogromne. Z przytoczonego dokumentu dotyczącego polityki kadrowo-zawodowej na Białostocczyźnie (z października 1940 r.) wynika, że wśród 11,5 tys. osób zatrudnionych Polacy stanowili 45 proc., a Zydzi jedynie 5 proc. Ciekawe, jakie były proporcje pół roku wcześniej? N a koniec omówienia tego rozdziału ostatnie, „dziwne” pytanie: jaki był stosunek ludności żydowskiej do państwa polskiego w latach 1940-1941?\nNie wydaje mi się, by był to problem zdecydowanej większości ludności żydowskiej, byłych obywateli byłego państwa polskiego. Ilu z nich mogło sobie wyobrażać, że w najbliższych latach prawie wszystko ulegnie zmianie? O epilogu, poświęconym wydarzeniom w czerwcu i lipcu 1941 r., nie będę się tu wypowiadał, gdyż zbyt wiele w nim, moim zdaniem, błędów i uproszczeń - wymagałby osobnej recenzji. Z Autorem zgadzam się jedynie co do tego, że pogromy ludności żydowskiej były na tak zwanych rdzennych polskich ziemiach równie częste i gwałtowne, jak na terenach litewskich i polsko-ukraińskich. Nie wydaje mi się, by znacząco do tego wybuchu agresji przyczynili się Niemcy, choć oczywiście był on im na rękę. Właściwe akcje eksterminacyjne rozpoczęły się dopiero w sierpniu, gdy już przygasła fala pogromów.\nNie jestem też przekonany, że przyczyny pogrom ów leżały przede wszystkim w zaszłościach z czasów sowieckich, zadecydował raczej głęboki antysemityzm i powszechna żądza rabunku. Zgadzam się także z oceną skali pomocy dla prześladowanych Zydów: rzeczywiście była skrajnie mała, dziś znamy zaledwie kilkanaście udokumentowanych indywidualnych jej przypadków. W zakończeniu Wierzbicki podaje kilka bardzo trafnych konstatacji. Pisze między innymi: „Istniał także szereg przyczyn wynikających z obiektywnej zmiany układu społeczno-politycznego pod rządami sowieckimi. [...] należy stwierdzić, że władze sowieckie przeprowadziły gruntowną przebudowę ustroju politycznego i społecznego obszarów okupowanych. W związku z tym zmieniły się role poszczególnych grup społecznych, środowisk czy jednostek.\nZnikały jedne grupy społeczne i zawodowe [...]. Niektóre grupy czy środowiska utraciły swoją pozycję społeczną, np. urzędnicy państwowi, ziemianie, wojskowi, natomiast wzrosło znaczenie tych, którzy potrafili dostosować się do nowych warunków. Znaczna część polskich elit znalazła się na dole drabiny społecznej i musiała walczyć o przetrwanie, czasem wręcz biologiczne, uciekając się niekiedy do wyprzedawania osobistego dobytku [...]. N a tym tle sytuacja ludności żydowskiej była (lub czasem tylko wydawała się) lepsza. Zydzi niewątpliwie lepiej przystosowywali się do nowych warunków, często wypełniając te luki, jakie powstały po usunięciu Polaków” (s. 228). Taki język - rzeczowej analizy - przemawia do mnie. Szkoda jedynie, moim zdaniem, że Autor zaczął go używać dopiero w zakończeniu.\nARTYKUŁ - WRAZ Z PRZYPISAMI - DOSTĘPNY W FORMACIE PDF NA STRONIE MUZEUM - TUTAJ\nTo jest zwyczajna "szczujnia".\nMax Fiend2019.07.1 14:51\nTeraz zacznie się licytacja kto, kogo i komu masowo denuncjował. Wszyscy wiemy, że niewesoło z tym w Polsce było.\noczywiscie, ze z teeem nie wesolo bylo w Polsce,jak swinie zydowskie kapowaly dla führera,stalina i rowniez tylko po to,by syjonizm przeniesc na bliski wschod (smieci i biedota zydowska byli im niepotrzebni, a wiec swoich zabijali). Donosili bialoruskie psy, odchody cuchnace litewskiej narodowosci, nie mowiac juz o szczurach ukrainskich. Tak wiec jak mialo byc Polakom w Polsce wesolo. Swinie niemieckie z przekupnymi narodowosciami, tak rozpracowywali Polakow w tamtych czasach,jak w dzisiejszych merkel z makronem i gnidami unijnymi o czerwonych mozgach.\nMax Fiend2019.07.1 17:40\nNie zapomnij o Ulmach, Barankach i wielu innych.\nBardzo ciekawa pozycja. W tym temacie polecam jeszcze pozycje dr Ewy Kurek.\nPo raz kolejny trzeba przypomnieć opinię dr Ewy Kurek - Polska powinna przetłumaczyć jak najwięcej dostępnych dokumentów żydowskich z tego okresu. Nie tylko na polski, ale też na angielski, niemiecki, francuski, udostępniając oryginał i tłumaczenia. Tylko przez prawdę można chronić się przed relatywizacją i fałszowaniem historii.\nCzasem nie wierzę, że te wasze artykuły piszą ludzie.\nMoże to piszą podludzie? ;) I co wtedy z nimi? ;).\nZwiązek Sowiecki stworzyli żydzi, po bestialskiej wojnie z Rosjanami, więc i żydzi z Polski z nimi współpracowali, swoi ze swoimi. Frondziarze są rusofobami i zakłamują prawdę. Komunizm był żydowski.\no tych ich złych podejściach do Polaków winno się nakręcać filmy ,,jeśli chodzi o ich żydowskie rządy po wojnie jak i ich donosach '""\nA kto na świecie o tym wie??? ;). Albo będzie wiedział w najbliższym czasie?? albo w ogóle??


Kawa kuloodporna z masłem – przepis | Uroda i Zdrowie - serwis nie tylko dla kobiet\n4 kwietnia 2016, dodał: Ilona\nKawa kuloodporna czyli bulletproof coffee trafiła do nas z USA. Dave Asprey prowadzący blog o zdrowym odżywianiu spopularyzował picie kawy z tłuszczem po wizycie w Tybecie, gdzie zafascynował go miejscowy zwyczaj dodawania masła z mleka jaków do herbaty.\nHerbatę zamienił na kawę, mleko jaków na masło robione z mleka krowiego i tak powstała kawa kuloodporna! Bulletproof coffee jest dobrym rozwiązaniem, gdy nie mamy czasu i ochoty jeść śniadania przed porannym treningiem lub pracą. Daje kopa i energię na kilka godzin, hamuje łaknienie, przez co ma coraz więcej zwolenników wśród osób odchudzających się.\nJak zrobić kuloodporną kawę?\n• 2-6 łyżeczki masła klarowanego niesolonego\n• 1-2 łyżeczki oleju kokosowego\n• 2 filiżanki parzonej gorącej kawy\n• opcjonalnie szczypta cynamonu, kardamonu, mleko kokosowe do smaku\nWszystkie składniki należy zblendować


9:37 [Krzysztof Konarowski] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE Cyfroteka.pl\nMedia Regionalne AGORA SAAgoraBonnier Business (Polska) Sp. z o.o.INFOR BIZNES Sp. z o.o.Pro Media Axel Springer Gremi Biznes Communication Sp. z o.o.SPESGremi Biznes Communication Recenzje+4 102\nWszystkie Recenzje: 4 102 | Nowości: +4 102\tKsiążki z recenzjami\nCo ludzie dzisiaj czytają? Co ludzie najczęściej czytają? CYFRowy Otwieracz Książek 9:37 - ebook/epub\n– Halo. Wiesz, która godzina?! Przecież wczoraj mówiłem, że lecę do Berlina negocjować kontrakt z DIR. Muszę być w dobrej formie. Do trzeciej robiłem ten cholerny folder…\n– No, przed chwilą się położyłem. Nie spałem od tygodnia. Mamy taki zapieprz, że brakuje czasu drgnąć powieką. Po co wydzwaniasz?! Człowieku, jest czwarta w nocy!\n– Żartujesz, nie wywleczesz mnie z łóżka. Na pewno nie dzisiaj. Zadzwoń po Pawła albo naszego gościa, Davida z Wysp, skoro się nim tak zachwycacie. Mówię ci, dziś mam Szwabów. Nie dam rady.\n– OK… Trzeba było tak od razu… Zaraz będę…\nMichał zgramolił się z sofy. Wypadł spod koca wciąż w tej samej błękitnej koszuli, teraz pomiętej i przesiąkniętej potem. Przechodząc przez ciasny gabinet, potykał się o wszelkiej maści dokumenty i papierzyska rozwalone po niemal całym pomieszczeniu. W tym na regałach, wąskich, ustawionych w rządku biblioteczkach oraz biurku z laptopem przykrytym cienkimi seledynowymi teczkami z firmowym logo. Mijał sterty, Himalaje kserówek, broszur, wykresów, nad którymi pracował tej, poprzedniej, właściwie którejś już z kolei nocy.\nUff, znalazł się pod prysznicem. Szybko zrzucił z siebie ubranie. Wszedł, zamknął kabinę i puścił wodę. Gorąca – nie. Koniecznie zimna, lodowata. Musiał się obudzić, zawalczyć, zneutralizować piekielnie morzący sen. Jeszcze kawa. Nie, nie zdąży.\nPrędko przemieścił się do garderoby, która w przestronnym apartamencie obejmowała skrawek sypialni. Ubrał uprzednio wyprasowaną, przygotowaną na dzisiejszą niemiecką podróż koszulę, wytworny, czarno-fioletowy krawat i ulubiony szyty na miarę garnitur – te w jego szafie nie należały do rzadkości. Przechodząc truchtem obok kolejnych obszernych i głuchych martwą pustką pomieszczeń, nie mógł opanować zdenerwowania po informacji, jaką otrzymał. Postępująca z sekundy na sekundę frustracja napędzała Michała i pozwalała zapomnieć o zmęczeniu. W jego głowie kotłowały się wszelkie możliwe diagnozy, koncepty i scenariusze stanowiące hipotetyczną odpowiedź na rozpaczliwe pytania: Jak mogło do tego dojść? Co zrobiliśmy nie tak? Jak z tego wybrnąć?!\nZabrał komputer i ciemną aktówkę z najważniejszymi dokumentami. Nie mógł znaleźć paszportu, a przecież miał lecieć do Niemiec! Zawsze kładł go w jedno miejsce – do dolnej szuflady biurka, ale tam go nie było. Walcząc z rosnącą desperacją, Michał przypomniał sobie, że po powrocie ze Stanów w pośpiechu zostawił go w hallu na szafce. Paszport zsunął się do jednego z przeprowadzkowych, rozpadających się już pudeł, które zresztą przynajmniej w mikroskopijnym stopniu zajmowały wypełnioną próżnią przestrzeń ponowoczesnego lokum – poza zagraconym gabinetem zasadniczo pełniły funkcję mebli.\nMichał wyszedł, zamknął drzwi i zjechał windą do garażu. Drogę przez poranny mrok wewnętrznego parkingu rozświetlały mu odblaski, połyski blichtru ściekającego po maskach monstrualnych wyzłacanych i posrebrzanych pojazdów – tak zwanych „cacek”. Owe „cacka” – duże zabawki wysoko uposażonych mieszkańców penthouse’u – miały tu wyznaczone luksusowe kwatery.\nJest. Najlepsza fura dwa tysiące dziewiątego – Golf szóstka. Jeszcze kilka tygodni temu Michał ostentacyjnie brylował, chwaląc się przed sąsiadami podczas rytualnych, fasadowych rozmów o „inwestycjach”. Teraz ten samochód znaczył dla niego tyle, co wczoraj wypita latte ze Starbucksa. Już rozgląda się za nowym – hitem dwa tysiące dziesiątego!\nMichał nie zwolnił narzuconego tempa ani na chwilę. Błyskawicznie wsiadł do samochodu i ruszył. Dzień budził się dość ślamazarnie. Wszeteczną ciemność schyłku nocy nieśmiało wypieraną przez przebłyski nadchodzącego poranka rozpraszały różnokolorowe światła gigantycznych billboardów, neonowych szyldów, monumentalnych wieżowców oraz reklam centrów handlowych. Warszawa senna, uśpiona, opustoszałe ulice, hebanowe biurowce – wszechobecny miejski marazm.\nMężczyzna podkręcał prędkość, jak tylko mógł. A właściwie, na ile mógł sobie pozwolić. Ta maszyna potrafiła wyciągnąć dużo, więc musiał się pilnować, fotoradary bowiem nie śpią. Mimo pośpiechu i stosunkowo niedługiego odcinka do przejechania włączył radio. Bynajmniej nie po to, by posłuchać muzyki. Ten okres w jego życiu, jak sam twierdził, bezpowrotnie minął. Włączał radio (podobnie jak wykonywał większość codziennych czynności) wyłącznie w celach zawodowych. Chciał poznać najnowsze newsy, a nie zdążył sprawdzić ich w domu na telefonie. Musiał się dowiedzieć, czy informacje wyciekły już do mediów.\nSamochodowe radio odbierało tylko jedną stację. Michał zasadniczo nie przerzucał na inne częstotliwości.\nTok FM nadawało akuratnie powtórkę audycji sportowej z poprzedniego dnia. Naczelny „Przeglądu Sportowego” z dziennikarzem stacji rozprawiali o szansach i zagrożeniach czyhających na potencjałach zawodników, a także przewidywaniach co do ostatecznych rezultatów na Gran Derbi oraz składu Final Four Ligi Mistrzów. Mężczyzny nie interesowały najważniejsze sportowe eventy weekendu. Radia jednak nie wyłączył. To znaczy – nie wyłączył go w sensie mechanicznym. Definitywnie odciął jednak słuch od dźwięków, mózg od treści wydobywających się z audioodbiornika, kierując myśli ku druzgocącej sprawie, która wydarła go z dawno nieodbywanego snu i potrafiła prędko tenże sen mu z powiek spędzić. Wiedziony rutyną przemierzał kolejne ulice, wydostając się z Mokotowa na pustą jeszcze o tej porze Marszałkowską, przy której, na rogu z Wilczą, mieścił się jego cel.\nKiedy ustawiał pojazd do parkowania, zorientował się, że program sportowy już się skończył. Spikerka rozpoczynała w tej sekundzie czytanie wiadomości. Powtórkę fleszu informacyjnego poprzedziła dobrze znana i z czasem coraz bardziej irytująca melodyjka.\n„Prezydent Lech Kaczyński złoży w sobotę wizytę w Katyniu w ramach obchodów siedemdziesiątej rocznicy mordu polskich oficerów. To już druga…”\nMichał wzdrygnął się, wyłączył. Nerwowo, jakby się spłoszył…\nGmach siedziby firmy rozdzierał najwyższe obłoki. Z trudem dało się dojrzeć jego szczyt – czerń nocy zlewała się z pomrokiem okien i gdyby nie ledwo podświetlony znak graficzny na samej górze, byłoby to zupełnie niemożliwe. Mniej więcej w połowie wysokości, na jednym z pięter, w jednym z pokoi, zapalono lampy.\nMichał prędko ruszył wejściem dla personelu technicznego. Próbował uruchomić windę. Nie działała, a oni tam na pewno na niego czekają. Co, jeśli sprawa okaże się jeszcze poważniejsza, niż na to wyglądało? Poziom adrenaliny we krwi sukcesywnie wzrastał. To może być tylko początek, wstęp do nieporównywalnie większych kłopotów.\nNagle w przestronnym hallu pojawiła się Marta.\n– Uff, dobrze, że już jesteś. Czekamy – wyrzuciła z siebie, nie mogąc złapać oddechu. – Prawie wszyscy najważniejsi już są…\nPoprowadziła go do klatki schodowej. Oboje biegli w górę, praktycznie nie czując zmęczenia, mimo że nigdy owego przejścia nie odwiedzali, po stopniach tak wysoko w życiu nie wchodzili i „urzędnicza kondycja”(a faktycznie brak kondycji) w żaden sposób nie sprzyjała takiemu wysiłkowi. Biegli, nie odzywając się do siebie. W końcu jednak mężczyzna nie wytrzymał.\n– Jak to się stało? Jak mogliście być tak nieodpowiedzialni? Zdajesz sobie sprawę z konsekwencji, jakie wszyscy możemy ponieść przez waszą głupotę?! – Nagłym wybuchem uwolnił skowane nerwy, dał upust długo tłumionej wściekłości.\n– Opamiętaj się! Łatwo ci rzucać oskarżenia. Nie ma pewności, kto zawinił. Zresztą razem ciągniemy ten wózek. Sprawa dotyczy nas wszystkich, nie ma się co przerzucać odpowiedzialnością, bezsensownie pieprzyć i histeryzować, trzeba działać!\n– Działać, działać. Żartujesz. Jutro, co ja mówię: dzisiaj dowie się o tym cała Polska. Nie tylko my, firma jest skończona, ale jeżeli dojdzie do tego, co myślę… To ma szansę przyczynić się do jednego z większych krachów ekonomicznych w kraju!\n– Przestań wreszcie! – Wyraźnie zdenerwowana Marta podniosła głos.\nOdwróciła głowę, wyprzedziła go. Za wszelką cenę chciała uniknąć jakiegokolwiek kontaktu z Michałem. On sam odpuścił. Do końca drogi nie odezwał się ani słowem.\nWreszcie wspięli się na jedenaste piętro. Marta prowadziła, a Michał szedł za nią. Mroczne wnętrza bezludnej siedziby korporacji pokonywali przy pomocy komórkowych latarek. W sali konferencyjnej było już pięć osób. Pochylone w zadumie, opierające się o ścianę, asekurujące głowę górnymi kończynami, wymownie milczące. Intensywne światło bijące z brzegów stołu obrad oraz kinkietów pochłonięte zostało przez hałdy cygarowego dymu. Ponure skórzane fotele bujały wierzchnie części garderoby – płaszcze i marynarki. Oprócz kilku laptopów, niedbale porozrzucanych wydruków, na blacie znajdowały się szklanki – niektóre przezroczyste, niektóre wpół, w ćwierci uzupełnione brunatnym płynem. Drażniąca woń alkoholu także unosiła się w ciężkiej atmosferze, choć przytłaczał ją smród wypalanego tytoniu.\n– Jesteś, Michał. Zapraszam – nieco ściszając głos, prezes zarządu zwrócił się do niego z charakterystyczną dla siebie sztywnością i opanowaniem, które w tym wypadku jednak raczej nie wynikały z jego charakteru, lecz trunkowego wspomożenia. Podał mężczyźnie drżącą rękę, zaproponował whisky.\nMichał bez zastanowienia przyjął szklankę. Wypił haustem dwukrotną dawkę, po czym przywitał się z pozostałymi.\n– A może chcesz…? – szepnął dyskretnie szef, nachylając się do jego ucha, po czym kiwnął głową w lewo i odsłonił zawartość kieszonki kratowanej koszuli. – Bez tego będzie ciężko. Trzeba się odprężyć…\n– Wrzuć. Gdzie Paweł? – tym razem Michał zwrócił się, już jawnie, z pytaniem jakby do wszystkich, ale wzrok skierował na prezesa Podszyckiego.\n– Na szkoleniu w Brukseli – ten odpowiedział automatycznie, bez zastanowienia.\nMężczyzna powoli wypuścił powietrze z płuc i zapytał:\n– Nie możemy się z nim skontaktować. Zresztą wiesz, że i tak nie zdążyłby nam pomóc. Zanim by tutaj przyjechał… – Podszycki próbował zakończyć temat. – Potrzebne jest nam natychmiastowe, sprawne działanie! A wiesz, tego Angola w sprawę nie chcę mieszać…\n– To dopiero ch… Było do przewidzenia. Narobił burdelu, ale sam już nie posprząta. – Przesączając te słowa przez zęby, Michał podszedł do stolika oraz skupił uwagę na jego merytorycznej zawartości.\nTrochę się uspokoił. Amok wściekłości stopniowo rozpraszała racjonalność myślenia. Michał rozpoczął przeglądanie danych. Cyfrową tablicę zapełniały jaskrawoczerwone słupki, migały na niej wielocyfrowe liczby, pionowe strzałki zwracały się w dół.\nJest dużo gorzej. Sytuacja wydaje się nie do uratowania – pomyślał.\nNikt się nie odzywał, czekając na opinię drugiego najważniejszego ekonomisty, Michała. On zaś także milczał, skrupulatnie, z profesjonalną pieczołowitością zapoznając się z kolejnymi dokumentami. Co jakiś czas dało się słyszeć brzdęk kieliszków, plusk wpadających do szkła cieczy, głębokich oddechów, jednostajnego, rytmicznego tupotu. Trwało to przez dłuższą chwilę.\n– No, powiedz coś wreszcie, bo dłużej nie wytrzymam! – Stoicka postawa prezesa nie przetrwała próby czasu. – Wiem, jest źle. Przegapiliśmy moment. Nasza wina. Zarządu. Przecież wszystko dobrze szło… Ale nie ma się co korzyć! – Wykonując połowę zamaszystego obrotu, zszedł na dolne rejestry i srożył głos. – Nieważne, kto zawinił, wszyscy poniesiemy tego konsekwencje – mówił Martą, a faktycznie pewnie to ona kilkanaście minut temu mówiła nim. – Pytanie, jak im zapobiec. Mądry chłopak jesteś, wierzę, że coś masz…\n– Jak mogliście tak ryzykować? Gdzie mieliście rozum! Skąd wam przyszła do głowy tak ekstremalnie chciwa polityka? Firma prosperowała doskonale. Dochody szybowały. Biliśmy wszelką konkurencję na głowę. Silver Bright, Dy Investments, Wellson Diamonds, resztę. Nie zdołali osiągnąć trzeciej części naszych sukcesów! Nie potrafię zrozumieć, po co?! – Michał, rozpoczynając spokojnie, skończył z pasją. Sam nie wiedział, czego oczekuje, zadając te pytania. W wydźwięku zdawały się retoryczne.\nW sali konferencyjnej natychmiast podniosło się larum.\n– Nie zadawaj idiotycznych pytań! Kto jak kto, ale ty powinieneś znać odpowiedzieć!\n– Wierutny hipokryta!\n– Daj spokój z tym protekcjonalnym tonem, nie jesteś lepszy od nas!\n– Nie masz prawa nas pouczać!\nFale dźwiękowe werbalnych ataków interferowały. Wszystkie sprowadziły się do jednego rozpaczliwego krzyku odblokowującego trzymane w ryzach emocje i zszargane potwornym stresem nerwy. Po kilku minutach serwowane z szybkością wystrzeliwującego kałasznikowa inwektywy straciły jedynego adresata i zamieniały się w bójki na „argumenty” wszystkich ze wszystkimi.\n– Wcześniej nie prosiliście mnie o konsultacje, dlaczego? Wyperswadowałbym tobie, Pawłowi, Marcie i reszcie te idiotyczne pomysły. – Michał nie zamierzał oddawać pola.\n– Twoja działka to segment zagraniczny. Być może i popełniłem błąd… Ale ty jesteś drugim ekonomistą firmy. Mogłeś nas ostrzec. Nie zrobiłeś tego. Nie wierzę, że nie znałeś planów. Odpowiadasz za to, co się stało, nie w równym, lecz też… w niemałym stopniu… – Gubiąc się w składni, Podszycki, odwrócił się tyłem do rozmówcy, za jednym zamachem podniósł stojącą na skraju stołu, nieotwartą jeszcze butelkę ekskluzywnej „czystej” i zwrócił się do pochłoniętych hałaśliwymi kłótniami udziałowców:\n– Cisza! Dobra, wreszcie się uspokójmy. Napijmy się. Pomyślmy. Zastanówmy. Czas w końcu coś przedsięwziąć… Nie chcę słyszeć nic więcej oprócz sensownych propozycji wyjścia z kryzysu.\nW międzyczasie Michał uświadomił sobie, że dobrze wiedział o ryzykanckiej korporacyjnej orientacji ostatnich miesięcy. Przymykał na nią oko. Nie chciał widzieć. Zlekceważył instynkt samozachowawczy. Wizja gigantycznego progresu, prestiżu, niewiarygodnie wysokich zysków napełniła go naiwnością. Jego pośrednia wina faktycznie wydawała się bezsprzeczna…\nDo sali konferencyjnej przybywali kolejni niżsi rangą decydenci: szefowie działów wewnętrznych, bliscy przyjaciele firmy, technokraci… Po tym, jak z butelki wylana została ostatnia ożywcza kropla, intensywność burzy mózgów sięgnęła zenitu. Najaktywniejsi byli oczywiście specjaliści do spraw finansowych. Do głosu dochodzili również prawnicy. Każde z proponowanych rozwiązań początkowo rodziło nadzieję, która jeszcze szybciej umierała po skonfrontowaniu jej z okolicznościami. Obrady, o dziwo, mimo trudnej pory oraz skacowania brakiem snu i alkoholem, sukcesywnie zyskiwały na merytoryczności.\nDochodziła piąta trzydzieści. Pomału, specjalnie się nie spiesząc, urzeczywistniał się poranek. Szklane ściany odsłoniły szarówkę centrum Warszawy. Chmury wciąż zmieniały swój kolor na coraz bielsze odcienie szarości. Pierwsze wpadające do wnętrza promienie słońca pozwalały sądzić, że wstaje piękny dzień. Jakże kontrastujący z nastrojami w firmie.\nZadzwonił telefon. Michał nawet nie spojrzał na wyświetlacz, mechanicznie odrzucił połączenie. Pochłonięty dyskusją zapomniał o wyłączeniu iPhone’a. Dzwonek odezwał się w przeciągu kilkunastu sekund ponownie. Coś mężczyznę tknęło. Mimo irytacji nie uciszył komórki, zobaczył, kto dzwoni.\nOna o tej porze… To chyba musi być coś ważnego… – skonstatował w myślach z daleko posuniętą niechęcią.\n– Halo. O co chodzi? Jestem w pracy…\n– Cześć. Nie zawracałabym ci głowy, gdyby nie chodziło o istotną sprawę. Ale nie martw się, nie zabiorę ci dużo czasu – mówiła oschle, z niebywałą szybkością wyrzucając słowa. – Zwolniło się miejsce w samolocie delegacji prezydenckiej do Katynia. W pierwszej wersji miałam lecieć. Potem wykreślili mnie z listy pasażerów. Władek przed chwilą zadzwonił. Prosił, żebym to miejsce zajęła i towarzyszyła prezydentowi. Nie mam z kim zostawić małej. Poza tym według umowy od poprzedniego tygodnia powinna przebywać u ciebie. Jeżeli w ogóle czujesz się ojcem… – Urwała. – A zresztą. Za dwadzieścia minut masz ją odebrać. – Joanna się rozłączyła.\n– Aśka, Aśka, do cholery! Jesteś tam? – Michał krzykiem do głuchego telefonu skupił na sobie wzrok i uwagę pozostałych. Zapadła kilkusekundowa cisza.\n– Sorry – bąknął, znacząco obniżając tembr głosu, i wyszedł z pomieszczenia.\n– Czego chcesz? Wszystko ustalone – momentalnie odezwał się ożywiony głos Joanny.\n– A właśnie, że nic nie jest ustalone. Co ty sobie wyobrażasz?! Dzwonisz, mówisz, że podrzucasz mi dziecko, nie pytasz, czy mam czas, nie wiesz, czy przypadkiem nie jestem zajęty. A może…\n– Przede wszystkim masz obowiązki – Joanna próbowała mu przerwać.\n– Nie zdajesz sobie sprawy, w jakim obecnie położeniu się znajduję, co robię. Dla twojej wiadomości, spółka jest w ultrakryzysowej sytuacji. Muszę być na miejscu, ratować ją, forsę, tysiące obywateli przed bankructwem. Chyba nie zamierzasz porównywać wagi mojej pracy do przelotu do Katynia z Kaczorem w celu inauguracji jego prezydenckiej kampanii oraz wsłuchiwania się w bogoojczyźniano-historyczne megalomańskie frazesy? Wylot chyba możesz sobie ten jeden raz odpuścić i zostać z Anią. Jak ten koszmar się skończy, odrobię zaległości.\n– Nie mam słów – powiedziała Joanna tonem, jakby zeszło z niej powietrze. – Nie mam siły się z tobą kłócić. Ociekasz cynizmem, pławisz się w bogactwach własnych kłamstw i oszustw. Brzydzę się tobą. Nie będzie żadnego odrabiania zaległości. Nawet sam w to nie wierzysz! Twoja córka nie widziała cię od dwóch miesięcy. Czekała na ciebie. Choć może i dłużej… Więcej na to nie pozwolę! Nie zbliżaj się do nas! Jedyne, czego od ciebie chcę, to alimenty, kasa, którą tak wielbisz…\n– Nie będę z tobą w ten sposób rozmawiał. Zadzwoń, jak pójdziesz po rozum do głowy! – wtrącił Michał butnym tonem, nie pozwalając jej dokończyć zdania.\nSam urwał rozmowę. Kilkoma ślizgnięciami wskazującego palca po szybce dotykowego ekranu zablokował numer Joanny. Wyciszył telefon. Momentalnie skierował swoje kroki do sali konferencyjnej.\nPo dwudziestu minutach salę opuściło kilku ekspertów z zewnątrz. Skład dyskutantów skurczył się do czystego ciała firmowej wierchuszki.\n– Kwestią pierwszorzędną powinno być dla nas, w chwili obecnej, ukrycie tego jakże smutnego zdarzenia za wszelką cenę, aby nic nie dostało się do wiadomości publicznej – wstając z fotela oraz zabawnie podciągając opadające spodnie, perorował przemądrzałym tonem akademickiego wykładowcy łysy grubas Jęczonka, prawnik i marketingowiec. – Czasu nie cofniemy. Straty wydają się, w chwili obecnej, nie do odrobienia w ciągu kilku czy kilkunastu godzin. Naszym celem, jak już wspomniałem, powinno być niedopuszczenie mediów, a co się z tym wiąże, jakichkolwiek innych niepożądanych podmiotów, osób fizycznych lub prawnych, do wiedzy o przypuszczalnym bankructwie Silver Investment. Niezbędne jest również zmanipulowanie giełdy. Gwałtowność hipotetycznej reakcji rynków, obawiam się, mogłaby nas wszystkich dogłębnie i, rzecz jasna, negatywnie zaskoczyć.\n– No, to z tego, co widzę, zostaje tylko wariant awaryjny, wymagający aktywności władzy. Z pewnością trochę zaburzymy im spokój. Ale przykro mi, bez tej pomocy się nie uda. Tak więc. Uruchomię wpływy rządowe…\n– Nie zapominaj, że w banku centralnym siedzi ten PIS-owski szkodnik. Udupi nas. Jest uważny. Takiej grubej sprawy nie przeoczy. Jestem przekonany, że w tej samej minucie, w której się o niej dowie, poinformuje prokuraturę… – Wiceprezes Pinul studził gorący entuzjazm szefa.\n– Uciszy się go. Już ty się, kurwa, nie martw. W końcu to także ich zasrany interes, żeby sprawa nie wyszła na jaw. Przecież zostawili u nas część majątku publicznego, pomijając osobiste kapitały partyjnych dygnitarzy czy figur liczących się w światku również międzynarodowym. Popieram zdanie Jęczonki: najpierw sprawę ukryć. W przykryciu pomogą służby. Zaraz zadzwonię do generała Giemczyckiego. Mnie nie odmówi. Media mamy załatwione, nawet nie pisną. A rząd… Musi po prostu pożyczyć firmie na spłacenie należności. Innego wyjścia nie znajdziemy. Zgodnie z naszymi ustaleniami nie ma zagranicznej instytucji finansowej, która byłaby w stanie udzielić SI optymalnego kredytu. U władzy są rozsądni ludzie, zawsze mogli na nas liczyć, stąd: dlaczego ten jeden, pierwszy i oby ostatni raz nie moglibyśmy liczyć na nich? –zapytał retorycznie prezes Podszycki ze sztucznym uśmiechem.\n– Irek, wyobrażasz sobie, co będzie, jak dojdzie do przecieku? Pompowanie kasy rządowej, publicznych pieniędzy, kwot rzędu setek milionów złotych w ogromne prywatne przedsiębiorstwo finansowe, w dodatku wyrosłe na bazie brytyjskiego kapitału! To będzie największa afera ostatniego dwudziestolecia! Nie wyliżemy się z tego… – z rozwagą, ale i lękiem na twarzy wystąpił Jan Stańczak, jeden z pierwotnych udziałowców.\n– Masz lepszy pomysł? – Michał przeszedł do natychmiastowego kontrataku. – Już oni tam swoje sposoby mają i, co najważniejsze, interes, żeby to nie wyciekło. Dodatkową motywacją do zachowania bezwzględnej szczelności operacji będzie przypomnienie im wspólnych dla naszej przeszłości zdarzeń, których oni raczej nie chcieliby pamiętać, a ich wyborcy nie chcieliby znać.\n– Racja. Do dzisiaj nic na nas nie mają. Za to my na nich, a i owszem – przytakiwał szef zarządu z ukontentowaniem wyrażonym głupkowatym uśmieszkiem.\n– Nie raz, nie dwa pokazali, że można robić z nimi interesy – dokończył myśl Michał.\n– Mojej zgody nie ma. Poszukajcie za granicą – Obruszony Stańczak pozostawał przy swoim.\n– Jasiu, Jasiu… Szukajcie, nie znajdziecie. Obudź się wreszcie! Skończ z tym biodupstwem. Mnie możesz nie wierzyć, ale w końcu słyszałeś podczas obrad z „profesorkami”, że jest to przy legalnych środkach nie do zrobienia. Inne wymagałyby ogromnego skomplikowania, niemałego ryzyka… Po co nam to?\n– Pełna zgoda. Uderzamy prosto do swoich. Całkowita dyskrecja, prawie brak niebezpieczeństwa, a co najistotniejsze, fundusze gwarantowane. – Podszycki nieustępliwie wspierał Michała.\n– Zrozum, że w takim układzie ekonomiczno-politycznym niewiele nam grozi. – Ten z kolei, odrzucając butę, przyjął postawę bardziej empatyczno-porozumiewawczą.\n– Nie zapominajcie, że to jednak pieniądze podatników. Państwo i tak jest kolosalnie zadłużone. Dług publiczny, deficyt rośnie. A nam potrzebne są, jak mówiłeś, grube miliony. To będzie potworne nadwyrężenie dla budżetu. Wyjść z takiej sytuacji niedługo po kryzysie…\n– A kogo to obchodzi! – Michał z hukiem wpadł Stańczakowi w słowo. – Tu chodzi tylko o nas, o naszą firmę, o naszą renomę, pozycję, naszą FORTUNĘ! Przestań zajmować się głupotami. A tak w ogóle, co to jest państwo? W świecie liczą się wyłącznie indywidualne jednostki z zespołem własnych potrzeb i aspiracji, świadome siebie, zaradne, zdeterminowane, żeby osiągnąć sukcesy, niwelujące wszelakie przeszkody i utrudnienia w drodze do celu. Nie mam zamiaru identyfikować się z żadnym „państwem”, które właściwie nic mi nie daje.\n– Otóż to. Wszyscy pamiętamy, co było jeszcze trzy lata temu. Na samo przywołanie wspomnień z tamtego czasu włos jeży mi się na głowie. Ale słuchajcie, przetrwaliśmy śmiercionośne tsunami IV RP, przetrwamy tajfun bankructwa. – Niezbyt udanymi metaforami próbował przebić się Podszycki.\nTemat prędko podchwyciła reszta.\n– A, dzisiaj prezydent Kaczystanu wylatuje do wielkiego wschodniego sąsiada na obchody Katynia. Znowu się najemy wstydu przed rosyjskimi partnerami i inwestorami. Nagada rusofilskich idiotyzmów.\n– Putin zaprosił Tuska, a mały się musiał wpieprzyć. Specjalne obchody dla niego organizują. Nikt go tam nie chce i tyle! Podobnie jak było, no wiecie, z tym krzesłem w Brukseli…\n– Ach, szkoda gadać. Takie to, widzicie, zakompleksione, karłowate stworzenie. Ale nie ma się co martwić, jego kariera polityczna znajduje się dziś w stanie agonalnym. Po jesieni będzie już zupełnie nieszkodliwy. A teraz niech sobie leci i niech już nie wraca, zostanie w tym Katyniu z resztą moherów, najlepiej w charakterze żywych eksponatów.\nWydanie pierwsze, ISBN: 978-83-8083-113-1\n© Krzysztof Konarowski i Novae Res s.c. 2016\nWszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res. Treści zawarte w niniejszej publikacji stanowią wyłącznie poglądy oraz interpretacje autora i nie wyrażają opinii prezentowanych przez wydawcę.\n9:37Autor: Krzysztof Konarowski\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/9_37-ebookRO/p0409312i040" target="_blank" title="9:37 [Krzysztof Konarowski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="9:37 [Krzysztof Konarowski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


netową w ciągu kilkudziesięciu minut. Każdy indywidualny przedsiębiorca, który dysponuje podstawową wiedzą na temat funkcjonowania internetu może bez problemu założyć stronę samodzielnie. Jednak\nDodane: 12-09-2019 04:18\nWłasna strona internetowa nie jest obecnie niczym nadzwyczajnym. Można założyć w pełni funkcjonalną i estetyczną stronę internetową w ciągu kilkudziesięciu minut. Każdy indywidualny przedsiębiorca, który dysponuje podstawową wiedzą na temat funkcjonowania internetu może bez problemu założyć stronę samodzielnie. Jednak\nSzukam sposóbów jak Kupić krem arganowyDobry dobór mebli dla danego styluO ogrodach i ogrodnikachCzyste auto - o myjniachO prawnikach i radcach prawnychElectrical repairs using new technologyOd technicznej strony10 informacji jak transportować ponadgabarytyElewacja, kostka brukowa w ogrodzie i tak dalejNa szybko o geodezji i sprawach z nią związanychEverybody could have w problem with pipesPrzyszłość szpitaliJak doczyścić dywan?Zadbaj o swoje ciało - idziemy do kosmetyczkiSomeone who help You with often problems - plumberZobacz te 5 ciekawostek o tym jak leczyć zęby w prosty sposób Importance of the printer at workHigiena jamy ustnej i stomatologiaCiepła ścianaDbanie o urodę - czy wizyta u kosmetyczki jest niezbędna?Electricians and the future of the professionMvmt PolskaThe most popular city in Poland for foreign touristsKlinika stomatologiczna ZabrzeO księgowości - ogólniePorady na temat sprzątaniaDobry i niezbędny sprzęt wspinaczkowy - kwestie bezpieczeństwaKilka ważnych spraw zębowychPomoc prawna w zamówieniach publicznychSerwisowanie samochodów - ogólnie


Pałacyk zarządcy folwarku miejskiego\nPałacyk zarządcy folwarku miejskiego Spalice\nPodczas lokacji miasta, książę dodał miastu (wówczas zasadźcom) tereny - o powierzchni 100 łanów (ok. 1700 ha. Wg najnowszej monografii Oleśnicy było to tylko 170 ha - zapewne zniknęło jedno zero), poza murami miasta. Osadnicy mogli otrzymać z tej puli parcele w dzierżawę.\nTak wielki dodany obszar (100 łanów) posiadały tylko nieliczne miasta. Samo miasto miało powierzchnię 1 łanu (czyli ok. 17 hektarów) a dostało teren 100 razy większy. Po wykupieniu wójtowstwa przez Radę Miejską (1407 r.) - miasto czerpało zyski z jego użytkowania.\nPrawdopodobnie owe 100 łanów nie stanowiło jednego "kawałka" ziemi. Część tej ziemi mogła znajdować się w okolicach Oleśnicy, jak i pobliskich wsi.\nAby zwiększyć zyski z uprawy ziemi zaczęto tworzyć folwarki. Zapewne rugowano dotychczasowych dzierżawców i ziemię łączono w duże obszary, łatwiejsze do obróbki rolnej. Folwarkiem kierował zarządca. Budował na obrzeżu ziemi folwarcznej dom, w którym mieszkał i z którego zarządzał. Niedaleko budowano obory, stajnie, spichlerze, młyny, tłocznie oleju, gorzelnie itp. oraz mieszkania dla najemnych pracowników.\nNie wiem, kiedy powstał folwark miejski w Spalicach. Zabudowania widoczne są na mapie z 1753 r. i miały największy rozmiar wśród innych folwarków w okolicach Oleśnicy. W XIX wieku w skład folwarku Spalice wchodziły także folwarki Gęsia Górka, Sand Hof, Hirsberg (leżące obok siebie) i inne mniejsze. W 1900 r. folwark Spalice liczył ok. 580 ha ziemi.\nNiżej, dla zachowania w pamięci, przedstawiam ilustracje dotyczące tego folwarku i pałacyku. Wielu mieszkanców Oleśnicy kojarzy te tereny z POM-em.\nPałacyk zarządcy folwarku miejskiego Spalice. Widokówka ze zbioru A. F.\nPowyższa widokówka ze zdjęciem pałacyku ma datę korespondencji 1906 r. Natomiast w spisie zabytków miasta s. 55 podano datę jego wybudowania na 1928 r. !\nRozmieszczenie pałacyku i zabudowań gospodarczych w Spalicach .\nNa mapie z 1810 r. w tym miejscu już istnieją zabudowania gospodarcze w tym samym układzie rozmieszczenia. Od tego czasu były one najpewniej przebudowywane. Niektóre z zabudowań pokazanych na powyższej ilustracji dalej istnieją. W stajniach nie do końca zniszczono XIX-wieczne elementy konstrukcji.\nNa planie pokazano miejsce rozmieszczenia folwarku i prawdopodobnie ziemi do niego należącej (zaznaczone grubą kreską) .\nNie wiem czy pozostałe, zaznaczone podobnie, pobliskie połacie ziemi należały do tego folwarku.\nPałacyk należy do Agencji Mienia Wojskowego i obecnie jest przeznaczony do sprzedania. Przez dłuższy czas służył szkolnictwu ogólnokształcącemu. Stan jego jest nienajlepszy. Na elementach pałacu (werandzie) umieszczono ostrzeżenie o możliwości zawalenia. Poniżej zdjęcia "zza płota".\nNiknie kolejny, nierozpoznany element historii naszego miasta.\n1. Das Buch der Stadt Oels in Schlesien / hrsg. vom Magistrat der Stadt Oels in Schlesien anläßlich des 675jährigen Stadtjubiläums. Bearb. vom Schlitzberger. - Berlin: Dt. Bibl, 1930. - 115 S.


Dzień otwartych koszar na Lotnisku Nowy Glinnik. 2012r. - Polot\nNowy Glinnik 2012-08-24\nDzień otwartych koszar na Lotnisku Nowy Glinnik koło Tomaszowa Mazowieckiego odbył się w dniu 24 sierpnia 2012 roku.\nZespół Orlik na samolotach PZL-130 TC-II Orlik. Nowy Glinnik 2012 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman\nW dniu 24 sierpnia 2012 roku, na Lotnisku Nowy Glinnik zorganizowano kolejny już dzień otwartych koszar oraz święto lotnictwa wojsk lądowych. Uroczystość rozpoczęła się o godz. 09;00 mszą świętą w Kościele Garnizonowym. Następnie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą sierżantowi Zbigniewowi Biskupowi, który jako jeden z czterech żołnierzy 25. Brygady Kawalerii Powietrznej zmarł 22.12.2011 roku, podczas misji w Afganistanie. Zbigniew miał 35 lat. Cześć Jego Pamięci!\nPokaz dynamiczny pary samolotów Su-22, które przybyły na pokaz ze Świdwina. (Samoloty nie lądowały na Lotnisku Nowy Glinnik).\nZobaczyliśmy 20 minutowy pokaz grupy Orlik na samolotach PZL-130 TC-II Orlik. Pokaz ten był szczególnie interesujący, bo od tego roku (2012 rok) grupa Orlik dysponuje nową wersją samolotu, a będącą modernizacją maszyn PZL-130 TC-I. Różnice między tymi wersjami są duże, o czym czytelnik może przeczytać w artykule o historii PZL-130 Orlik.\nNa wystawie statycznej można było podziwiać, a przede wszystkim wejść do środka; Mi-2 nb 5244, Mi-8, Mi-14 PŁ nb 1005, Mi-17, Mi-24 D nb 460, W-3 nb 0904, W-3 nb 0911 medyczny, EC-145 rejestracja SP-HIL (w wersji cywilnej, ale firma liczy na kontrakt dla Polskiego Wojska).\nA także; wóz bojowy KTO Rosomak, KTO Rosomak w wersji medycznej, sprzęt łączności i radiolokacji stosowany na polu walki, wyposażenie indywidualne żołnierza, broń palna (karabinki, granatniki) różnego kalibru, pociski kierowane, artyleria przeciwlotnicza, moździerze, sprzęt spadochronowy, pokaz sokolnictwa (ptaków drapieżnych, które przepłaszają stada innych ptaków z pola wzlotów), wystawa historyczna, wozy bojowe straży pożarnej, patrol policyjny na koniach, szpital polowy i inne. Mimo zapowiedzi na pokazy nie przybyły samoloty C-130 Hercules i CASA C-295M.\nPlakat reklamowy imprezy. 2012 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman


Konkurs - "Bez wody nie ma życia" - Moje Wronki - informacje i wronczanie - Wronki w jednym miejscu Konkurs - "Bez wody nie ma życia" - Moje Wronki - informacje i wronczanie - Wronki w jednym miejscu\nPrzedsiębiorstwo Komunalne we Wronkach organizuje konkurs plastyczny pt. „Bez wody nie ma życia”. Patronat nad akcją objął Burmistrz Miasta i Gminy Wronki.\nPrace można składać do 6 maja 2016 r.\nOrganizatorem konkursu jest Przedsiębiorstwo Komunalne sp. z o.o. we Wronkach.\nPatronat nad konkursem objął Burmistrz Miasta i Gminy Wronki.\nCelem konkursu jest popularyzacja wiedzy na temat znaczenia wody w przyrodzie i życiu człowieka.\nPracą konkursową może być praca wykonana dowolną techniką (np. plakat, rysunek, wyklejanka, akwarela, zdjęcie – wielkość prac nie może przekraczać formatu A3 ) której tematem jest znaczenie wody w przyrodzie i życiu człowieka.\nW konkursie mogą brać udział dzieci przedszkolne oraz uczniowie szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, występujący wyłącznie indywidualnie. Prace grupowe nie będą oceniane.\nPrace wraz z formularzem zgłoszeniowym – stanowiącym załącznik do regulaminu, należy składać do 06 maja 2016 r. w szkole lub w siedzibie Przedsiębiorstwa Komunalnego, w Biurze Obsługi Klienta.\nRozstrzygnięcie konkursu nastąpi 05 czerwca 2016 r., podczas pikniku ekologicznego na Placu Targowym we Wronkach.\nAutorom najlepszych prac zostaną przyznane nagrody rzeczowe, ufundowane przez organizatora konkursu.\nZgłoszone prace przechodzą na własność organizatora konkursu.\nNajlepsze prace konkursowe zostaną wykorzystane do celów promocyjnych Przedsiębiorstwa Komunalnego, a dane autorów podane do publicznej wiadomości. Autorzy prac, zgłaszając je do konkursu, wyrażają zgodę na ich wykorzystanie na różnych polach, w szczególności poprzez: publiczną ekspozycję, publikację w prasie, publikację wersji elektronicznej w Internecie.\nOrganizator wszystkim uczestnikom konkursu przekaże drobne upominki.\nInterpretacja powyższego regulaminu w przypadku kwestii spornych, pozostaje prerogatywą organizatora konkursu.\nStarszy wpis: Naiwna marzycielka? – rozmowa z Anią Dąbrowską\nNowszy wpis: Treningi pływackie


Jerzy ŻYŻYŃSKI: Państwo dobrego bytu\nProfesor nauk ekonomicznych. Poseł na Sejm VII i VIII kadencji, członek Rady Polityki Pieniężnej w kadencji 2016–2022.\n.Podoba mi się tekst Ryszarda Bugaja („Wszystko co Najważniejsze”, nr 27 [LINK]). Zgrabny rys historyczny od powstania koncepcji państwa opiekuńczego i realizacji tego, co określił jako „socjalny zwrot w rozwiniętych krajach kapitalistycznych”, budowanie socjalno-etatystycznego modelu powojennego kapitalizmu – do inspirowanego „przewrotem neoliberalnym” odwrotu i żałosnych tego skutków; dalej wyważony, ale cierpki opis tego, co zrobiono z prospołecznymi uzgodnieniami Okrągłego Stołu i wciśniętym do konstytucji zapisem o „społecznej gospodarce rynkowej”; kompromitujących konsekwencji radosnej twórczości niedokształconych twórców gospodarczej transformacji i politycznej marnoty tych, którzy zawładnęli przemianami pokomunistycznej Polski; wreszcie ciekawe własne propozycje w czterech obszarach, które z realizacją jakiejkolwiek wizji państwa opiekuńczego mają związek: podatkach, ubezpieczeniach emerytalnych, ochronie zdrowia i edukacji.\nPodoba mi się, ale się z nim nie zgadzam w kwestii fundamentalnej: ja nie chcę państwa opiekuńczego. Ja chcę państwa dobrobytu – niektórzy identyfikują je z tym, co Bugaj określa jako państwo opiekuńcze, ale moim zdaniem niesłusznie. Ja chcę państwa dobrobytu – państwa dobrego bytu, czyli takiego, w którym ludziom się dobrze wiedzie, które daje szanse i perspektywy, bezpieczeństwo i satysfakcję z życia. Chcę takiego państwa, które zaspokaja – w sposób skuteczny i sprawiedliwy – te nasze potrzeby, które są domeną państwa, czyli sfery dobra wspólnego, natomiast co do innych, dba, byśmy mieli możliwość i satysfakcję z samodzielnego zaspokajania naszych potrzeb. To, co jest jego domeną, ma być dostarczane w sposób sprawiedliwy, bo ja nie chcę państwa równości – to już mieliśmy. Równość to nie jest dobry pomysł; zabija rozwój. Napędem rozwoju są nierówności: świat przyrody i świat ekonomii rozwijają się dzięki nierównościom – tworzącym określony twórczy mechanizm.\nNie chcę państwa opiekuńczego, ale oczywiście opieka jest też potrzebna. Ja chcę, żeby moje państwo opiekowało się tymi, którzy tego rzeczywiście potrzebują, twierdzę wręcz, że jest to cecha nowoczesnego współczesnego państwa. Opieki potrzebują niedołężni, starcy, chorzy i dzieci – chciałoby się powiedzieć „oczywiście” – ale czy zawsze „oczywiście”? Wiemy przecież, że nadmiar opiekuńczości ze strony matki wypacza, a nawet psuje charakter i rodzi u dzieci instynktowny bunt, a zbytnia opiekuńczość ojca irytuje, bo powinien on uczyć samodzielności, budować u dzieci siłę charakteru. Dlatego dziecka w pewnym wieku już nie karmimy, chcemy, by samo posługiwało się sztućcami, i przestajemy wiązać mu buciki, niech czyni pierwsze kroki w samodzielności; natomiast niedołężnego starca nakarmimy jak niemowlę i zawiążemy mu buty. Opiekuńczość jest niezbędnym elementem tego, co nazywamy „ludzkim podejściem” – tak do ludzi, jak i przecież do zwierząt – i karzemy tych, którzy są wobec nich nieludzcy.\nGdy zatem mówimy o państwie dobrobytu, to problem nabiera innego wymiaru, staje się ostrzejszy. Musimy zdefiniować, co oznacza ten „dobry byt” na miarę współczesności; co uznajemy za stanowiące niezbywalne prawo człowieka u progu drugiego ćwierćwiecza nowego tysiąclecia; zwłaszcza gdy oczekujemy, że z biegiem lat rozwoju gospodarczego tego, co się niezbywalnie człowiekowi należy, będzie przybywać. To trzeba zdefiniować w wymiarze indywidualnym „zwykłego”, czyli przeciętnego człowieka, a także w wymiarze – ogólnym, zbiorowym, społecznym, narodowym. Z pewnością będzie to na przykład dostępność energii i wody, edukacji i prawo do godnego życia na starość, gdy siły człowieka już są zużyte, ale też prawo do leczenia, do tego, że system będzie o godne i sprawne życie człowieka walczył, bo taka walka jest miarą człowieczeństwa i godności rodzaju ludzkiego – a nie traktowanie ludzkiego indywiduum jak zużytej rzeczy, którą wyrzuca się na złomowisko po uprzednim zgnieceniu prasą, by zajmowała mniej miejsca.\nO jakości naszego bytu w wymiarze gospodarczym decyduje przede wszystkim to, ile dóbr i usług wytwarzamy: bogaci jesteśmy tym, co nasza zbiorowość wytwarza – to taka, można powiedzieć, najbardziej podstawowa, banalna prawda ekonomiczna. Zatem po pierwsze, musimy mieć co dzielić – państwo dobrobytu to takie, które ma sprawną gospodarkę, której mechanizmy nastawione są na realizację ludzkich potrzeb poprzez wytwarzanie dóbr i usług. I ma wbudowane sprawne systemowe mechanizmy gwarantujące rozwój.\nTak więc nasz dobrobyt to dobra materialne i usługi zaspokajające nasze potrzeby, natomiast sam pieniądz bogactwem nie jest, on jest tylko narzędziem podziału tego, co wytworzyliśmy – dlatego definiuję go jako „prawo do nabywania dóbr i usług”. Tych „praw” musi być tyle, ile jest dóbr do podziału – matematycznie wyraża to słynne równanie wymiany Irvinga Fishera (wielkość zasobu pieniądza M pomnożona przez prędkość jego obiegu V jest równa ilości dóbr i usług nabywanych za pieniądze Q pomnożone przez ich średnią cenę P) – i muszą być one tak rozdzielane między członków społeczności, by wytwarzane dobra i usługi zostały w całości rozdysponowane, co w slangu ekonomicznym określa się jako „oczyszczenie rynku” – ten oczywisty wniosek wymaga rozwinięcia i prowadzi do fundamentalnych konkluzji.\nTo, co wytwarzamy i mamy do rozdzielenia między siebie, określa niezbędną ilość „praw do nabywania dóbr i usług”, czyli podaż pieniądza, ale struktura tego podziału determinuje strukturę popytu, zatem i strukturę produkcji. W ten sposób podział wpływa na ogólną równowagę rynkową i równowagę na poszczególnych rynkach, czyli na przykład popyt na innowacje i możliwości ekspansji, rozwoju innowacyjnych produktów.\nNie jest zatem to kwestia państwa opiekuńczego, lecz państwa racjonalnego. Bugaj, nie on jeden przecież, krytykuje nierówności, choć przyznaje, że „nierówności są czynnikiem motywującym”. Z pewnością równość podziału nie jest racjonalna, ale trzeba jasno powiedzieć, że w racjonalnym systemie wyraźnie – czyli w kilku, choć niekoniecznie kilkunastu, a raczej zdecydowanie nie kilkudziesięciu krotnościach, a nie procentach – lepsze wynagradzanie, czyli otrzymywanie istotnie większej ilości „praw do nabywania dóbr i usług”, należy się tym, którzy obejmują funkcje związane z odpowiedzialnością za innych, którzy mają lepsze kwalifikacje i doświadczenie, którzy pełnią ważne funkcje. Nierówności wynikające z wiedzy i umiejętności powinny być też sygnałem dla młodzieży, że warto się uczyć. Państwo dobrobytu to nie państwo równości, lecz racjonalnej nierówności. Mechanizmem regulującym nierówności kiedyś był podatek silnie progresywny z racjonalnym systemem ulg, bodźców i zwolnień podatkowych. Z tego mechanizmu w wyniku bardzo ekspansywnej, wręcz agresywnej presji ignorantów, których obwołano fachowcami (na przykład niejakiego Laffera), zaczęto wycofywać się już w latach 80. I to spowodowało narastającą nierówność, koncentrację gigantycznego bogactwa w rękach niewielu i przepływy gigantycznych środków do jałowych obiegów w systemach finansowych – co tych niewielu jeszcze bardziej wzbogaciło.\nRacjonalny i logiczny system podatkowy musi mieć charakter progresywny, system liniowy jest wręcz zabójczy dla gospodarki i ma rację Bugaj, że potrzebne są „zmiany gwarantujące realnie progresywny charakter obciążeń podatkiem PIT i rezygnacja z jego wersji liniowej dla samozatrudnionych”. Ale przede wszystkim warto sobie uświadomić, że podatki to redystrybucja dochodów i w gruncie rzeczy w sensie treści ekonomicznej wszystkie podatki (poza spadkowym) są podatkami dochodowymi, różni je podstawa wyznaczania wielkości obciążenia; także VAT i akcyza są podatkami dochodowymi, tym różniącymi się od tych, które wprost nazywamy dochodowymi, że pobierane są pośrednio w momencie wydawania dochodów na zakupy dóbr i usług.\nAle państwo dobrobytu to nie tylko sprawa bieżącego racjonalnego podziału, to jest też kwestia podziałów międzypokoleniowych, czyli między tych, którzy pracują teraz, i tych, którzy pracowali w przeszłości. Jeśli chcemy, by nasze państwo było państwem dobrego bytu, to te „prawa do nabywania dóbr i usług” muszą być tak rozdzielone, by z jednej strony ci, którzy pracują teraz, i ci, którzy pracowali w przeszłości, otrzymali tyle tych praw do nabycia wytworzonych w gospodarce dóbr, by zostały one wykupione, czyli tak, by generowany był popyt na wytwarzane produkty, a z drugiej strony, by dobrze zostały określone perspektywy rozwoju produkcji realnej – a nie jakiegoś iluzorycznego celu, jakim jest równowaga czy rozwój systemu finansowego. Rola systemu finansowego powinna być wtórna, służebna wobec wytwarzania tego, co jest naszym realnym bogactwem, czyli dóbr i usług.\nOgólny wniosek, jaki wynika z tego postulatu racjonalności podziału, jest taki, że jego struktura powinna zależeć od bieżącej struktury produkcji i warunków technologicznych wytwarzania. Mechanizmy podziału były w przeszłości i są obecnie tworzone przez systemy polityczne i zawsze stanowiły jakieś odniesienie do teraźniejszości – „ile teraz dajesz społeczeństwu” – i do przeszłości – „ile dałeś w toku swego życia zawodowego – ile zaoszczędziłeś, jaki jest zgromadzony przez ciebie kapitał, czyli jaki był twój wkład w rozwój systemu”. Tymczasem u nas, tworząc reformę systemu emerytalnego, dokonano manipulacji, która w racjonalnym systemie państwa dobrego bytu powinna być niedopuszczalna. Budując system rynkowy, powiązano bowiem system emerytalny z przeszłością z innego świata – to było uzależnienie emerytur od kapitału emerytalnego „zbieranego” w ZUS-ie od naszych zaniżanych w czasach komunizmu płac. System emerytalny w swej zasadniczej części wiąże emerytury z daleką przeszłością: otrzymasz tyle, ile sobie przez 40, 50 lat swego życia zawodowego wypracowałeś – ale cóż mogłeś wtedy „wypracować”? Gdy zaczynaliśmy pracę w „głębokim socjalizmie”, nikomu nie powiedziano, że jego przyszła emerytura będzie zależała od każdej oddanej do systemu złotówki. Wielu funkcjonowało w zawodach, w których dominowało zatrudnienie na zleceniach (na przykład artyści). A jednocześnie na samym początku transformacji, kierując się postulatem likwidacji „nawisu inflacyjnego” – pojęcia wyjątkowo bałamutnego i kompromitującego jego autorów – wykasowano ludziom ich złożone w bankach zasoby oszczędności: w 1990 r. zasób pieniądza, obejmujący depozyty bankowe, w relacji do PKB zmniejszył się z prawie 60 proc. do poniżej 30 proc. – to był właśnie efekt skasowania depozytów. System transferowy został ograniczony, a zasadniczą częścią emerytury miało być to, co przekazywane jest do części kapitałowej, czyli środków kierowanych do – słabego, nierozwiniętego, bo niby kiedy miałby się rozwinąć – systemu finansowego. W efekcie znaczna część środków została po prostu zmarnowana, „wypaliła się” w jałowych obiegach rachitycznego i chimerycznego rynku kapitałowego.\nJeśli państwo ma być państwem dobrobytu, to musi zostać zrozumiana druga podstawowa i równie banalna prawda ekonomiczna: jeśli chcemy, by coś dobrze działało, musimy to sfinansować, czyli przekazać dostateczną część tego, co nazywam „prawami do nabywania dóbr i usług”, tym, którzy za to działanie odpowiadają. Chodzi o banalną rzecz, by wytwórcy realnych dóbr, a więc tego, co określiłem jako nasze bogactwo, nie byli jedynymi, którzy mają prawo wykupić to, co wytworzyli. Banalne: oddanie części tych praw oznacza, że otrzymają je inni. Innego sposobu nie ma: każdy musi przekazać część swych dochodów na rzecz tych, którzy nie wytwarzają dóbr i usług nabywanych za pieniądze, a tworzą nieodpłatne dobra wspólne. Trzeba zatem płacić podatki i składki – a przede wszystkim musi być elementem powszechnego zrozumienia to, że podatki i składki nie są tylko obciążeniem, lecz także tworzą dochody tych, którym te dochody się należą.\nTrzecia zatem ekonomiczna banalna prawda, którą niektórzy powinni sobie wziąć do serca i ulokować w nim głęboko, jest to, że każdy nasz wydatek i podatek tworzą czyjeś dochody i infantylne nawoływania do obniżenia podatków i cen oznaczają domaganie się obniżenia innym dochodów. Oczywiście zawsze można przedstawić długą listę dochodów, które mogłyby być niższe, i cen, które obciążają nas zanadto (na przykład odbiór śmieci), co blokuje nam możliwość realizacji innych wydatków, ale do sfery publicznej też odnosi się zasada: dobra jakość musi kosztować. Nawiasem mówiąc, warto zauważyć, że sfera odbioru i zagospodarowywania śmieci, sposób organizacji tej dziedziny, która należy do sfery dobra wspólnego, jest niebywałym skandalem i przykładem nadzwyczajnego bałamuctwa niegdysiejszych decydentów, którzy wymuszali bezsensowną prywatyzację wielu dziedzin dobra wspólnego.\nBugaj kąśliwie wypowiada się o ekspertach. Ale ja nie mogę sobie jednak darować i nie powiedzieć, że przecież to jest za dużo powiedziane, że jacykolwiek eksperci decydowali o przyjętych po 1989 r. rozwiązaniach. No bo przecież nie był żadnym ekspertem ani ten, który głosił, że „najlepszą polityką gospodarczą państwa jest brak polityki”, ani ten, który nie douczył się na studiach, że gospodarka kapitalistyczna jest strukturalnie gospodarką nadprodukcji i gdy się wykupuje przedsiębiorstwa konkurentów, to raczej po to, by je likwidować; ani ten, który głosił, że trzeba zmniejszyć finansowanie ochrony zdrowia, bo „jak im damy mniej pieniędzy, to się lepiej zorganizują”; jak też nie ci, którzy system emerytalny powiązali z zasadniczo niedorozwiniętym systemem finansowym, narażając emerytalną przyszłość Polaków na ryzyka wynikające z naturalnej chwiejności rynków kapitałowych.\nPaństwo dobrobytu musi zdefiniować sferę dobra wspólnego, usług, które będą dostarczane obywatelom poza systemem rynkowym, czyli w formie dóbr publicznych, jako dobro wspólne. Początki państwa opiekuńczego Bugaj lokuje w bismarckowskich Niemczech, a pojęcie dobra wspólnego, powszechnego, pro publico bono, powstało już w starożytnym Rzymie, nie ma to nic wspólnego z socjalizmem, lecz jest pewną ugruntowaną w bardzo odległej historii formą racjonalności ekonomicznej.\nMówi się, że to, co dostarcza nam państwo jako usługę publiczną, jest „za darmo”. To przecież oznacza tylko tyle, że otrzymujący tę usługę nie płaci za nią, jego budżet rodzinny jest od tych wydatków uwolniony, ale i mniejszy może być zasób pieniądza – po prostu ceny na te dobra nie istnieją, są zerowe, redukuje to prawą stronę przywołanej już formuły Fishera. Ale oczywiście nic nie ma za darmo w tym sensie, że musimy jako społeczeństwo, zbiorowość, przekazać część naszych dochodów dla wykonawców tej usługi. I tu właśnie niezbędne jest zrozumienie tej banalnej oczywistości, że jeśli chcemy, aby dobrze funkcjonował na przykład system ochrony zdrowia (a także szkolnictwo oraz inne dziedziny, które zaliczyliśmy do dobra wspólnego, zatem należą one do obszaru odpowiedzialności państwa), to musimy na to przeznaczyć dostateczną część naszych dochodów. I tu pojawiają się problemy, bo ci, którzy podają się za ekspertów, zdołali wmówić politykom, że te środki powinny być niskie. W efekcie składka na system kas chorych, potem przekształcony w NFZ (co z finansowego punktu widzenia mogło oznaczać pewną oszczędność, ale niewielką), została ustanowiona na poziomie 7,5 proc., a potem, gdy okazało się, że zbyt wiele szpitali bankrutuje, drobnymi kroczkami podciągnięto ją do 9 proc.\nCo jednak szczególnie ważne, składka zdrowotna jest w całości pobierana z wynagrodzenia pracownika. A tymczasem w krajach porównywalnych z Polską jest ona po pierwsze wyższa w stosunku do wynagrodzeń, wynosi kilkanaście procent, a po drugie – co ma kluczowe znaczenie – wszędzie jest dzielona między pracownika i pracodawcę, czyli jest odprowadzana częściowo z wynagrodzenia brutto pracownika, a w drugiej części dokłada się pracodawca w ramach swoich kosztów. Proporcja udziału pracodawcy i pracownika w ubezpieczeniu zdrowotnym wynosi 50:50 (Chorwacja, Rumunia, Słowenia), 66:33 (Czechy, Słowacja) czy 79:21 (Węgry) – a więc jeśli nie jest to równy udział, to większą część składki odprowadza pracodawca – co oczywiście zwiększa jego koszty zatrudnienia. W Niemczech składka wynosi łącznie 14,6 proc. od wynagrodzeń przecież generalnie wyższych niż w Polsce, i jest po równo dzielona między pracownika i pracodawcę – a i tak uważa się, że środki te nie są wystarczające, i co roku budżet państwa dokłada kilka miliardów euro (w 2008 – 2,5 mld euro, 2009 – 7,2 mld euro).\nOczywiście możemy mieć wiele zastrzeżeń do aktualnego stanu naszego systemu ochrony zdrowia, ale wiele jego wad wynika przecież z niedofinansowania. To dotyczy nie tylko ochrony zdrowia, ale i powszechnej edukacji, którą mój znakomity kolega też zalicza do zadań państwa opiekuńczego i słusznie krytykuje jej stan. Ale ja nie chcę edukacji państwa opiekuńczego, ja chcę edukacji państwa dobrobytu, bo od tego, jakie będzie wykształcenie i wychowanie naszych dzieci i młodzieży, zależy nasza i ich przyszłość.\n.Nie może być państwa dobrobytu, jeśli finansowanie sfery dobra publicznego jest zaniżane. Państwo dobrobytu musi kosztować. Można powiedzieć, że państwo jest jak każdy produkt stworzony przez człowieka: co tanie, to na ogół bubel, a jeśli ma być dobre – czyli ma być państwem dobrego bytu jego obywateli – to musi być finansowane na stosownym poziomie poprzez racjonalnie skonstruowany system podatkowy.\nTekst opublikowany w wyd. 28 miesięcznika opinii “Wszystko Co Najważniejsze” [LINK]. Teksty polemiczne z tekstem prof. Ryszarda BUGAJA publikujemy w dziale “Polskie państwo dobrobytu”[LINK].\nMateriał chroniony prawem autorskim. Dalsze rozpowszechnianie wyłącznie za zgodą wydawcy. 5 lipca 2021\npaństwo opiekuńcze Polskie Państwo Dobrobytu


Życie Częstochowy i powiatu Przedszkole uroczyście otwarte - Życie Częstochowy i powiatu\nPrzedszkole uroczyście otwarte\nZespół Szkolno – Przedszkolny nr 1 przy ul. Szkolnej 7 w Rędzinach oficjalnie rozpoczął swoją działalność. Nie zabrakło symbolicznego przecięcia wstęgi oraz występów artystycznych uczniów i przedszkolaków.\n“Ojczyzna to kraj dzieciństwa, miejsce urodzenia. To jest ta mała najbliższa Ojczyzna… – słowami wiersza Tadeusza Różewicza, uczeń ZSP nr 1 w Rędzinach rozpoczął montaż słowno – muzyczny, przygotowany z okazji otwarcia przedszkola. Uroczystość zorganizowano w sali widowiskowo – gimnastycznej, gdzie zgromadzili się zaproszeni goście, społeczność zespołu, rodzice oraz mieszkańcy.\nUczestników zachwycił Polonez w wykonaniu sześciolatków, ubranych w biało-czerwone stroje.\nNie mogło zabraknąć symbolicznego przecięcia wstęgi. Przy akompaniamencie Młodzieżowej Orkiestry Dętej w Rędzinach dokonali go: wójt gminy Rędziny Paweł Militowski, dyrektor Delegatury Częstochowskiej Kuratorium Oświaty Alicja Janowska, radny Sejmiku Województwa Śląskiego Stanisław Dzwonnik oraz proboszcz parafii św. Otylii w Rędzinach ksiądz kanonik Paweł Kłos. Towarzyszyli im uczniowie ubrani w regionalne stroje ludowe.\nWystęp przedszkolaków z grup: czterolatków, pięciolatków i sześciolatków oraz kilkunastu uczniów szkoły podstawowej pokazał talenty recytatorskie, muzyczne i taneczne. Uświadomił wszystkim dziecięce zdolności, odkrywane na co dzień przez nauczycieli. Wiersze mówiły o pięknie ziemi ojczystej, dumie z symboli narodowych, radości z wolności i niepodległości. Choreografia tańców z biało – czerwonymi szarfami, chustami i flagami wyzwoliła wiele pozytywnych emocji i dumę z bycia Polakiem.\nDyrektor ZSP nr 1 Agnieszka Rydecka oraz przemawiający goście podkreślali, że inwestycja zrealizowana przy udziale środków unijnych (Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego na lata 2014 – 2020) była w pełni zasadna. Tak nowoczesny budynek szkolno – przedszkolny każdego dnia ułatwia wszechstronny rozwój wychowanków i umożliwia kształcenie przyszłych, świadomych pokoleń młodych Polaków. Nowa część budynku stanowi przedszkole na miarę XXI wieku, wyposażone w tablice interaktywne, bezpieczny plac zabaw, nowoczesną kuchnię, jadalnię, świetlicę oraz monitoring, zapewniający bezpieczeństwo wychowankom.\nPo zakończeniu części artystycznej zaproszeni goście mogli obejrzeć „Przedszkole marzeń” oraz poczęstować się tortem, ufundowanym przez Radę Rodziców ZSP nr 1.