Tseewoshí biyaayááh diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí biyaayááh diniltsooígíí\nTseewoshí biyaayááh diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Certhiaxis cinnamomeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; biyááyah éí diniltso; bidaaʼ éí łibá.\nTseewoshí biyaayááh diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tsineeshbízhii dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsineeshbízhii dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Certhia nipalensis" deiłníigo dayózhí.\nTsineeshbízhii dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


K’é Hwiindzin da Bikáá’. A List of Kinship Relationships. | Native Innovation Academy


Tó ádingi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí - Wikiibíídiiya\nTó ádingi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Liopholis inornata" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 3–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTó ádingi naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oenanthe pileata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bitéél dóó bitsiitʼáád dóó bikʼos éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin.\nTsékʼi dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád halzhinígíí éí chʼosh yázhí deildeeł.


Átááłgaii - Wikiibíídiiya\nÁtááłgaii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aphelocephala" deiłníigo deiyózhí. Átááłgaii éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh łeh; bítááʼ éí łigai; bidaaʼ éí diłhił.\nÁtááłgaii éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Teełtah ayáásh dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nTeełtah ayáásh dinilbáhígíí\nTeełtah ayáásh dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acrocephalus rufescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ éí diłhiłgo kʼídzíbá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nTeełtah ayáásh dinilbáhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh łibáhígíí · Beʼekʼidbąąh teełtah ayáásh · Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteeldę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Kéyah Ałkééʼ Naaznilgo Dah Ndaaʼeełídę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Náátsʼózídę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ teełtah ayáásh · Táłkááʼ teełtah ayáásh · Teełtah ayáásh bidaaʼ ditání · Teełtah ayáásh bidaaʼ nineezígíí · Teełtah ayáásh bikʼiiz dinilbáhígíí · Teełtah ayáásh binátsʼiin halzhinígíí · Teełtah ayáásh binátsʼiin łigaaígíí · Teełtah ayáásh bítááʼ diłhiłígíí · Teełtah ayáásh dibéłchíʼígíí · Teełtah ayáásh dinilbáhígíí · Teełtah ayáásh dinilzhinígíí · Teełtah ayáásh łibáhígíí · Teełtah ayáásh łitsooígíí · Teełtah ayáásh ntsaaígíí · Teełtah ayáásh yázhí · Tónteel Diłhił bibąąh teełtah ayáásh\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ hodiłchʼiltah ayáásh dibéłchíʼígíí · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ hodiłchʼiltah ayáásh yishtłizhígíí


Tsʼahtah tsídiiłbáhí - Wikiibíídiiya\nTsʼahtah tsídiiłbáhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Artemisiospiza nevadensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí; bitsiiʼ éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí diłhił.\nTsʼahtah tsídiiłbáhí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Hi everybody! I am Kris 10000 - countdown: 2807 собрано,7193 to play dirty with ass\n#zaad op kont #rukken #kutje likken #Live mobiel\nHOOLI-GANS s chat\n#anaal spelen #kontneuken #liefde bedrijven #voetenfetisj\n#chatten #zaad uitwisselen #zuigen #kutje wrijven\n#kont op mond #pik zuigen #dromen #kutje likken\n#kontneuken #kont op mond #dansen #geen neuken\n#pik zuigen #facesitting #viertal #likken\n#zaadming #kokhalzen #zaad in kut #spuiten\n#zaadming #piklikken #snoeihard #ohmibod\n#pijpen #plagen #kutje likken #lovense\n49433 left for the new location. Thanks for ur support!\n#zaadming #facial #massage #HD+\n#pijpbeurt #creampie #plagen #ohmibod\n#pijpbeurt #dubbele penetratie #facial #HD+


Chʼiltaalzhahii naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalzhahii naashchʼąąʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Telophorus viridis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí łitsxo; bitéél éí halzhin; bizééʼ éí halchxííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiltaalzhahii naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Ayánítsiiʼí - Wikiibíídiiya\nAyánítsiiʼí éí Tónteeldę́ę́ʼ naalʼeełí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bucephala albeola" deiłníigo dayózhí.\nAyánítsiiʼí éí tʼáyaałchííʼ baʼáán yiyiʼdi bitʼoh ádeilééh.\nDíí naalʼeełí éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitsʼíís éí 1–1.5 adéesʼeez[?] áníłtso, 1–1.5 dahidídloʼ áníłdáas łeh.\nAyánítsiiʼí éí chʼosh bitsʼaʼígíí dóó chʼosh bikágí ntłʼizí deildeeł; łóóʼ yázhí deilghał ałdóʼ.


Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii - Wikiibíídiiya\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí yótʼáahdi tsídii dóó néʼéshjaaʼ dah yikahjí atah yisdzoh. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Otus rutilus" deiłníigo dayózhí. Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nMagí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tsidiłdǫǫhii éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naaldlooshii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dziłghą́ʼí - Wikiibíídiiya\nDiné łaʼ ádaaníigo éí ázhí Dziłghą́ą́ʼí éí White Mountain Apache óolyé, daaní. Nááná łaʼ ádaaníigo éí tʼáá átʼé Western Apache óolyé daaníigo yaa dahalneʼ łeh. Áko ákótʼéego naaki ałʼąą átʼéego baa haneʼígíí hólǫ́. Nááná łaʼ Bílaʼ Ashdlaʼii Chiricahua Apache deiłnínígíí éí doo Dziłghą́ą́ʼí daolyée da, jó bí éí Chíshí daolyé.\nDziłghą́ʼí Dineʼé éí Bílaʼ Ashdlaʼii Dineʼé Hoozdo Hahoodzo biyiʼdi White Riverjí bikéyahígíí óolyé, áádóó Bitsį́ʼ yishtłizhii Dineʼé ałdóʼ danilį́. Hoozdo Hahoodzojí bí bikéyah ákǫ́ǫ́ biyiʼjí hazʼą́ągo hólǫ́. Bikéyahígíí éí Bilagáana Bizaadjígo ádeiłní, Fort Apache Indian Reservation deiyózhíi łeh. Áádóó bízhiʼígíí éí White Mountain Apache Tribe of the Fort Apache Reservation yee ádadoojí.\nDziłghą́ą́ʼí Dineʼé bidah naatʼaʼí bikʼi siʼánígíí.\nBitsį́ʼ yishtłizhii San Carlos Apache wolyéígíí biseal.\nBitsį́ʼ yishtłizhii Tonto Apache wolyénígíí biseal.\nBitsįʼ Yishtłizhii San Carlosjí kéédahatʼínígíí éí Dziłghą́ʼí-White Riverjí kéédahatʼínígíí yił kʼé daʼahidiníí dóó tʼáá ałah tʼáá bí bizaad nilínígíí ałdóʼ yee yádaałtiʼ. Díí saadígíí éí Athabaskan languagejí (Southern Athabaskan language) atah yisdzoh (bizaadígíí éí tʼáá kʼasdą́ą́ʼ Diné Bizaad bee yáʼátiʼ nahalingo tʼáá bí bizaad nilínígíí yee yádaałtiʼ).\n1 Dziłghą́ʼí Dineʼé daʼnaazhjááʼígíí\n2 Dííshjį́į́góó Dziłghą́ʼí bikéyah hadaasdzooígíí\n2.1 Dziłghą́ʼí bikéyah Fort Apache Indian Reservation\n2.2 Dziłghą́ʼí bikéyah San Carlos Apache Indian Reservation\n2.3 Dziłghą́ʼí bikéyah Tonto Apache Tribe\nDziłghą́ʼí Dineʼé daʼnaazhjááʼígííEdit\nDziłghą́ʼí, Dził Łigaiijiʼ kéédahatʼínígíí naaki dah shijaa’:\nDził Łigaii Eʼeʼaahjí kéédahatʼínígíí éí Łį́į́nábáha Dineʼé, azhí éí "Łąąho Naabaahii"jiʼ níigo o’a yiłni\nDził Łigaii Haʼaʼaahjí kéédahatʼínígíí éí Dził Ghą́ʼ, azhí éí "Dził bikáaʼgi bílaʼashdlaʼii dabighanígíí"jiʼ oo’a yiłni.\nCibecuedi Dziłghą́ʼ daʼhikááhígíí. Saad Cibecue éí Naakaii bizaad bitsʼąądę́ę́ʼígíí átʼé. Dziłghą́ʼí bizaadjiʼ éí Dishchíí Bikoh nííhgo oolyé:\nDziłghą́ʼí Gołkizhn wolyéhígíí éí, "Bikáaʼgi yishtłizhígíí" daalyé. Díí éí dził neelį́į́hgo, dził bąąhdi gad bee halkiishígíí tʼáá haní.\nDziłghą́ʼí Tłʼohkʼadigain, Tłʼohkʼadigain Bikoh Indee daalyéhígíí éí, "Tłʼooh bikooh bidaaʼgoʼ hólónígíí"ji níihgo oolyéegi átʼé?\nCibecuejiʼ Dziłghą́ʼí dabighan ałdóʼ łá Dziłghą́ʼé, Dził Tʼaadn daalyéego dabighan. Dził Tʼaadnjiʼ níihgo éí "Dził biniistsʼaahdiʼ"jiʼ níihgo oolyé.\nSan Carlos Apache éí Tsékʼáádn daalyé, Dziłghą́ʼí bizaadjiʼ.\nDziłghą́ʼí Nadah Dogalniné wolyéhígíí éí, "Mescal yistłʼin Dineʼé/Mescal dooʼhalnííhíʼ Dineʼé" (Mescal éí bizhééʼ hólóní oolyé).\nDziłghą́ʼí Tsékʼáádn/Tsandee Dotʼán wolyéhígíí éí, "Kǫʼ Dineʼé bitsį́į́hgoʼ"jiʼ níihgo oolyé. yiisígíí San Carlos Dineʼé.\nDziłghą́ʼí Tʼiisibaan/Tʼiis Tsebán wolyéhígíí éí, "Tsé bitaah tsʼis łibaʼígíí"jiʼ níihgo oolyé.\nDziłghą́ʼí Tséjìné wolyéhígíí éí, "Tséjiʼjiní"jiʼ níihgo oolyé.\nDziłghą́ʼí Tsé Binestʼiʼé wolyéhígíí éí, "Tsé ałhééntʼíʼ"jiʼ níihgo oolyé.\nTonto Apache daalyéhígíí éí Dilzhę́ʼé daalyé. Saad "Tonto" éí Naakaii bizaad átʼé, Dooʼahaalyąąhgoʼ oolyé. Tʼáá Dziłghą́ʼí nidi ákótʼéego daboozhí.\nDziłghą́ʼí Dasziné Dasdaayé Indee wolyéhígíí éí, "Dahsání daʼsidahʼʼDineʼé"jiʼ níihgo oolyé.\nDziłghą́ʼí Tú Dotłʼizh Indee wolyéhígíí éí, "Tó dootłʼizhi Dineʼé"ji níihgo oolyé.\nDziłghą́ʼí Dotłʼizhi HaʼitʼIndee wolyhéígíí éí, "Dootłʼizhí habitiin Dineʼé"ji níihgo oolyé.\nDziłghą́ʼí Tsé Hichii Indee wolyéhígíí éí, "Tsé Kiichiiʼ Dineʼé"ji níihgo oolyé.\nSouthern Tonto Apache daʼhiikááhígíí ákwíigo shį́į́h daʼhiikááh nitʼę́ę́ʼ.\nDziłghą́ʼí Tsé Nołtłʼizhn wolyéhígíí éí, "Tsé Noltłʼizhnii Dineʼé"ji nííhgo oolyé\nDziłghą́ʼí Dil Zhęʼé wolyéhígíí éí, "Bizhítsózí"ji níihgo oolyé.\nŁáhjiʼ Dziłghą́ʼí daʼhiikááhígíí éí bizhí doo bił bééhózin da, doo hólóodǫʼ ishjį́ʼgo (ashdlaʼgo bizhí doo beeʼhózindaʼ).\nDilzhíʼí Dineʼé éí Dziłghą́ʼí yiiłtááh nidaʼnééh nitʼę́ę́ʼ, tʼááłáʼí áádaʼdinééh łééh nitʼę́ę́ʼ. hʼooʼdaʼ hólį́į́hgo kéedahatʼį́ nitʼę́ę́ʼ. Bilagáana dóó Naakai łį́į́ʼ bił nidaʼdiijááʼígíí éí doo bił béédahózingo Yavapai Apaches; éí doodaiiʼ éí, Yuma Apaches déíłníí niiʼę́ę́h. Naʼan Dilzhíʼí Tó Ntsʼósíkooh yiikʼiʼjiʼgo kéédahatʼínígíí bilagáana bizaadjiʼ Yuma Apaches; éí doodaiiʼ éí, Mohave Apaches déíłníí nítʼę́ę́ʼ.\nDííshjį́į́góó Dziłghą́ʼí bikéyah hadaasdzooígííEdit\nDziłghą́ʼí bikéyah Fort Apache Indian ReservationEdit\nDziłghą́ʼí bikéyah Fort Apache Indian Reservation wolyéhígíí éí Hoozdo Hahoodzo biyiʼdi haʼdoodzo. Kéyahígíí éí 2,627.608 dikʼą́ tsin sitʼą́ áníłtso 4,805.474 km²). 12,429 Dziłghą́ʼí bikéyahdi kéédahatʼínígíí éí 2000 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Bílaʼashdlaʼii daaltá. Chʼílwozhgi kin siniilígíí éí atisgo áníłtsoh.\nDiłghą́ʼiʼ bikéyah bikáaʼgo éí Ńdíshchííʼ yiiláh. Tsiiʼ Dził biyaadii Dziłghą́ʼí bikéyah haadzo, naaná Dził Łigaii éí ałdóʼ Dziłghą́ʼí bikéyah bikáaʼgi siʼą́.ziłígíí éí 11,403 anzaadgo adeisʼeez (3,476 m) daʼdéízʼaah.\nDziłghą́ʼí bikéyah bikáaʼgo éí daʼiinish, díí éí: Sunrise Ski Resort (nizhdaʼdilzhóʼ bił hazʼą́), Hon Dah Resort dóó Casino (Naʼazhǫǫsh bił hazʼą́), Fort Apache Historic Park, Apache Cultural Center dóó Museum, áádóó Kinishba Ruins ("Kinłibá", anaasází bikin néélį́į́hgo biłh aaʼą́ą.\nDziłghą́ʼí bikéyah San Carlos Apache Indian ReservationEdit\nDziłghą́ʼí bikéyah San Carlos Apache Indian Reservation wolyéhígíí éí Hoozdo Hahoodzo biyiʼdi haʼdoodzo. Kéyahígíí éí 2,910.7 dikʼą́ tsin sitʼą́ áníłtso 7,538.7 km²). 2000 biyihah yę́ędą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí daaltá yę́ędą́ą́ʼ éí 9,385 ánéelą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí kéédahatʼį́. 171 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí kéyah haadzo. Kin Sengaa wolyéego dashijááʼígíí éí atiisgo anaałtsoh, kin Tsé Dootłʼizh wolyéhígíí éí Sengaa biniʼniil.\nDaʼiinishígíí éí: Apache Gold Casino (Naʼazhǫǫsh bił hazʼą́), San Carlos Apache Culture Center (Dziłghą́ʼí biculture center bił hazʼą́ tó bikáaʼgi tsin naaʼeeł taahaʼniił, San Carlos Lakedi, áádóó nidaʼazhééhjiʼ ałdóʼ bee béeso alʼį́į́.\nDziłghą́ʼí bikéyah Tonto Apache TribeEdit\nDziłghą́ʼí bikéyah Tonto Apache Tribe wolyéhígíí Hoozdo Hahoodzo biyiʼdi aʼhoodzo. Kéyahígíí éí 85 acres (343,982.796 m²) áníiso. 140 anéélą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí kéyah yikáaʼgi dabighanígíí; áádóó 110 ánéelą́ąʼgo éí binaaltsoos dahólǫ́ Tonto Apachejiʼ. 102 anéelą́ą́ʼgo éí Tonto Apache bikéyah yikááʼ dabighan (Tonto Apache Tribe, 1994).\nKéyah haadzooʼígíí éí Ndzistsooí bee woojiʼígíí bigháágo ahoolyé.\nNaʼazhǫǫsh Mazatzal Casino wolyéego siʼánígíí éí naanish nitságo yilwoł, áádóó chidí bitooʼ ałdóʼ łáʼ bá adahazʼą́ kéyah bikáaʼgi.\nApachean tribes ca. 1701–1800 biyihah yę́ędą́ą́ʼ kédaʼhatʼį́į́hígíí naashchʼą́ą́ʼ (WA – Dziłghą́ʼí, N – Naabeehó, Ch – Chíshí, M – Naashgalí, J – Beehai, L – Tsétah chíshí, Pl – Halgai hóteeljí chíshí\nDziłghą́ʼí Dineʼé biweb site (Bilagáanakʼehjí)\nDilzhíʼí Dineʼé dóó Dziłghą́ʼí biweb site (Bilagáanakʼehjí)\nhttp://www.sancarlosapache.com/home.htm / Dziłghą́ʼí Dineʼé tʼáá átʼé daʼhikááhígíí biweb site (Bilagáanakʼehjí)\nhttp://www.hon-dah.com/: Bílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / Naʼazhǫǫsh bił hózʼąąʼjiʼ (Bilagáanakʼehjí)\nhttp://www.apachegoldcasinoresort.com/: Bílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / Naʼazhǫǫsh bił hózʼąąʼjiʼ (Bilagáanakʼehjí)\nhttp://www.777play.com/home.cfm? : Bílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / Naʼazhǫǫsh bił hózʼąąʼjiʼ (Bilagáanakʼehjí)\nhttp://www.sunriseskipark.com/ : Bílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / nizhdaʼdilzhóʼ biłhaazʼą́ą́ʼ (Bilagáanakʼehjí)\nhttp://www.wmat.us/wmaculture.shtml : Bílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí (Bilagáanakʼehjí)\n^ Ian W. Record: Big Sycamore Stands Alone: The Western Apaches, Aravaipa, and the Struggle for Place, page 44, ISBN 978-0-8061-3972-2, 2008, University of Oklahoma Press. Niłchʼiʼtsoh 17, 2010.\n^ Timothy Braatz: Surviving Conquest: A History of the Yavapai Peoples, 2003, University of Nebraska Press, ISBN 978-0-8032-2242-7. Niłchʼiʼtsózí 27, 2010.


Táłtłʼááh łį́į́ʼ - Wikiibíídiiya\nDahináanii → Naaldeehii→ Bidoh Dahólónígíí→ Bikʼiiz Naakiígíí→ Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí→ Bíígháán Dahólónígíí→ Biyaatsʼiin Dahólónígíí→ Łóóʼ→ Łóóʼ bitʼaʼtsʼinígíí ↓\nTáłtłʼááh łį́į́ʼ *\nTáłtłʼááh łį́į́ʼ éí łóóʼ ádaatʼé. Ndaʼałkaahí éí "Hippocampus" deiłníigo dayózhí, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 50go daatsʼí ałʼąą átʼé.\nTáłtłʼááh łį́į́ʼ éí deesdoigi dóó honeezílígi tʼóó ahayóí, áádóó éí táłtłʼááh chʼil dóó táłtłʼááh tłʼoh bitahgi dahináa łeh. Nááná éí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah bibąąhgi dahólǫ́ǫ łeh (kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi dóó Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi éí tʼóó 7 ałʼąą átʼé).\nDíí łóóʼ bitsiiʼ éí łį́į́ʼ bitsiiʼ nahalin, áádóó bitseeʼ éí naʼashǫ́ʼii bitseeʼ nahalin. Bitsʼíís éí 1–12di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí łitsxo dóó dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí dadootłʼizh dóó daalbá ałdóʼ; náánáłaʼ éí daalkizh.\nTáłtłʼááh łį́į́ʼ éí chʼosh deildeeł dóó łóóʼ yázhí dóó tsʼǫʼasání deilghał.


Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikʼos nteelígíí - Wikiibíídiiya\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikʼos nteelígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikʼos nteelígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Naja atra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 4–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilbáago naashchʼąąʼ.\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikʼos nteelígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał łeh.


Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí - Wikiibíídiiya\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrrhura emma" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ dóó bitłʼaakááʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bítłʼah éí łigai; bizééʼ éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTáłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Tó wónaanídę́ę́ʼ ąąʼąʼii - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ ąąʼąʼii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pica pica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 17–18di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigai dóó yágo dootłʼizh; bidaaʼ éí łizhin.\nTó wónaanídę́ę́ʼ ąąʼąʼii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí éí yilghał ałdóʼ.


Hi everybody! | Nintendo Forum & News\nDiscussion in 'GoldenEye 007' started by zizka, Jun 10, 2011.\n#1 zizka, Jun 10, 2011\n#2 Egozilla, Jun 10, 2011\n#3 Dok, Jun 10, 2011\n#4 Jedi Namor, Jun 10, 2011\n#5 Blackecho, Jun 11, 2011


Móʼmoʼii - Wikiibíídiiya\nMóʼmoʼii éí yótáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá dahólǫ́, áádóó éí 14 ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Momotidae" deiłníigo deiyózhí. Móʼmoʼii łaʼ éí "móʼmo" níigo ndaatʼá.\nDíí tsídii éí 12–16di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí chʼilgo dóó yishtłizhgo dootłʼizh łeh; binákʼee éí halzhin; łaʼ éí bitʼaʼ chʼilgo dadootłʼizh, náánáłaʼ éí bitʼaʼ dadiłhił.\nMóʼmoʼii éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Níyol yiiʼ naalkʼįhii yázhí bidaaʼ áłtsʼózígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii yázhí bidaaʼ áłtsʼózígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pachyptila belcheri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nNíyol yiiʼ naalkʼįhii yázhí bidaaʼ áłtsʼózígíí éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł.


1Cor 5 | `AWB | STEP | Ite míáhrabeqte ánínká anotah íre kaweq ahbabárire uro ehwéh írátáuge. Mi ahbábáqmé ahkaragára sansanéna anotah oríráne. Wehukega íre mirao sansá mi anínká mirauraire. Wenabone ahre abariuraire urowe.\nWenabone ahre abarii ehwéhne.\n1 Ite míáhrabeqte ánínká anotah íre kaweq ahbabárire uro ehwéh írátáuge. Mi ahbábáqmé ahkaragára sansanéna anotah oríráne. Wehukega íre mirao sansá mi anínká mirauraire. Wenabone ahre abariuraire urowe. 2 Itewe anotah ke úne íwíáhéq mó ke kiotaikúne íwíáhoo? Aneqsabé itene irupipeq íre umehiro? Iyehitáhnaq mi ahbábáq ání móbeq kaqsúáhro.\n3 Íné iteba míótaq tahirí itene iuranabiahtapeq mi ahbábáq ání ehweh ató irino. Ninonka mahtaq míógana peh morá néniwa iteba míéhnsábé mi anínsábé aiq ehweh atóge. 4 Itega momiwíéq Sísa áwíq áhrabirataq néniwa moq míanae.\nItene Wahnah Sísaga págege aitahnaq 5 mi anínsábé ehweh atanéhe. Ahbabáq aniné anonka kamah awinkéhboq owainawapa kaqsúáhro. Itega miraonaraq wega iwíáhue wene ahbabáq suahnaraqmé Sísa itene Wahnah tuina tanáhráq íre kamah awinkéhe.\nAhbabáq ani móbeq kaqsúáhro i ehwéhne.\n6 Ite anotah ke úne irareme íre kawerowe. Ite míáhtáq anotah ahbábáq ání míéh mino. Páréti agíéh ánínká pehgáriq muoráhi naneq marahnaraq moke páréti mugue anotah úkinae. Mina inserah ite míáhrabeq ahbabáq íúgi ínehoéq mi ahbábáq ání kaqsúáhro.\n7 Muoráhi naneq páráwahipéq íre kahnaraqmé páráwah peh kanae. Íre muinae. Minayabe naho muoráhi naneq súáhro. Ite o parétí íre muoráhi parétí tahnsa míagehboq ahbabáq ani kaqsúáhro. Kaqsúéhrataqmé wene ahbabáqka ite íre íúgi ínaq peh kaweqtaq míagehe. Sótaikú iahreraq ko tánáhráq sokah sokahéra ▼\n▼ Kisim Bek 12.3-21, 13.6-7 tagáhno.\nsipisípiq áráhq subiq márónserah Sísa Karáhé subiq súówe.\n8 Iwíáh íwíáhé tanahráqsábé sokah sokahonehe. Sokah sokahéra Asiu kegá sene nahtapeqté nahonáh muoráhi naneq súónserah ite Sísa tagariona animárínká itene ahbabáqkakaq moke íroke sansánkákáq suaneheqmúne. Wehukega o parétí íre muoráhi naneq kéh párétí tírúnserah itega peh tábúsoréh sánsámé aiq pútaq sansámé sehgioneheqmúne.\n9 Mó anímáríné ahre abari aruqaruro kereq íre mía míaoro éna sehiranue teiewóge. 10 Moke ahbabáq ké sueq móbeq míáhro íre uge. Se mah marákóípéqté kééra mó kené ahre weh abariéra mó kené ménsámehnsá meyaneheéra subiqme sabiwíáhwe. Sega Manikánsabe íre iwíáh íwíáhia peh mó naneqsabé iwíáh íwíáh aruqarurowe. Itega moke mina tahnsa ké súáhtáq tahirímé mah marákóráq íre míahraho irino.\n11 Peh morá, Ite Sísa tagarione e kegá ahbabáriransabé sehiranue teiewóge. Mó kené ahre weh abariome, mó kené ménsámehnsánsabe aigárá pabekime, Manikánsabe íre iwíáh íwíáhia peh mó naneqsabé iwíáh íwíáh atáhmé, mó keyábé péhe éhwéh aritewé, píah néra múguwahgu aruqarurome, aebówé mina tahnsano ke sueq móbeq míáhro. Ite Sísa tagarione e kegá mina tahnsa áhbábárirataq moráráq táhutahuriyehboq móbeq míáhro.\n12 Sísa íre tagaríáh kéyábé ehweh aritanínkono? Ahqáho. Írakaumo. Minawé íre néne arambehri wire. Sísa tagaríáh ké ite momiwíuríáh kégá ahbabárirataq ehweh ariteyabe iteitene arambehri wire. Sísa íre tagaríáh kéyábé ehweh aritewé peh Maniká wewene arambehri wire. Ahbabáq aninsábé Manikáne ehwehnka mahraréna,\nIte míáhrabeqte ahbabáq aruqaruri aní kaqsúáhro ire.\n13 (Lo 13.5, 17.7, 21.21, 22.21-24)


Tsinlátah nahachagii - Wikiibíídiiya\nTsinlátah nahachagii éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́, áádóó éí 219 ałʼąą ádaatʼé; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tetrigidae" deiłníigo dayózhí.\nDíí nahachagii éí tsinlátah dóó chʼilátah dahináa łeh, áádóó éí chʼilgo dadootłʼizh łeh. Łaʼ éí bitʼaʼ áłtsʼíísí, náánáłaʼ éí bitʼaʼ ádin.


Hashkʼaan - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tsáʼáziʼ bineestʼąʼ yaa hashneʼ dooleeł. Hashkʼaan náánáłaʼígíí ałdóʼ baa yídíłtah shį́į́ʼ\nCH’IYÁÁN BII’ DAHÓLÓONII\n100 g / 3.5 oz (Tsáʼásziʼ bideeʼí bineestʼąʼ)\nhatsʼíís hashtʼéé yoodlíłígíí 8.6 g\ntó 20 g\nHashkʼaan éí tsáʼásziʼ bineestʼąʼ ádaatʼé.\nÁnoolinígíí dóó choolʼíníEdit\nHashkʼaan éí 3–7di asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí dootłʼizhgo ndaashchʼąąʼ łeh. Hashkʼaan éí shibéezhgo dóó yitʼeesgo yidą́ą łeh. Haashkʼaan daazganígíí choolʼį́ ałdóʼ.\n^ Wandsnider, LuAnn. The Roasted and the Boiled: Food Composition and Heat Treatment with Special Emphasis on Pit-Hearth Cooking. Journal of Anthropological Archaeology 16 (1997), 1–48. University of Nebraska. Leincoln, NE: 1997. p15\nTsáʼásziʼ dóó Noodah


Chʼał binááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał binááʼ łigaaígíí\nChʼał binááʼ łigaaígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agalychnis lemur" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–2.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí dinilgai; bikeeʼ éí łitsxo; binááʼ éí łigai.\nChʼał binááʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.\nLast edited on 5 Yaʼiishjáástsoh 2020, at 19:36


Xa̱bu̱ Israel nanda̱ʼa̱a̱ mbáa rey | Dí naʼthí náa Biblia\nATRAXNUU NÁA Afrikáans Albanés Alemán Amárico Asamés Azerí Azerí (alfabeto cirílico) Bajo alemán Bashkir Bassa de Camerún Batako toba Becol Bengalí Birmano Boulou Búlgaro Cabilé Camboyano Cebuano Checo Chichewa Chino mandarín (simplificado) Chino mandarín (tradicional) Chitumbuka Chiyao Chol Cingalés Coreano Criollo de las Seychelles Croata Danés Digor Duala Efik Endonga Eslovaco Esloveno Español Estonio Feroés Finlandés Francés Fulbé de Camerún Galés Georgiano Griego Groenlandés Guaraní Gujarati Hebreo Hiligaynon Hindi Hmong (blanco) Holandés Húngaro Ilocano Indonesio Inglés Irlandés Islandés Italiano Japonés Kayin sgaw Kazajo Kekchí Kiniaruanda Kirguís Kirundi Konkani (alfabeto devangari) Konkani (alfabeto latino) Kurdo (alfabeto árabe Kurdo kurmanyí del Cáucaso Kwanyama Lao Lengua de señas argentina Lengua de señas colombiana Lengua de señas ecuatoriana Lengua de señas mexicana Lengua de señas venezolana Lengua de signos española Lenguaje de señas americano Lenguaje de señas australiano Lenguaje de señas brasileño Lenguaje de señas checo Lenguaje de señas chino Lenguaje de señas coreano Lenguaje de señas cubano Lenguaje de señas de Quebec Lenguaje de señas estonio Lenguaje de señas finlandés Lenguaje de señas griego Lenguaje de señas holandés Lenguaje de señas indonesio Lenguaje de señas italiano Lenguaje de señas japonés Lenguaje de señas malgache Lenguaje de señas nicaragüense Lenguaje de señas peruano Lenguaje de señas polaco Lenguaje de señas portugués Lenguaje de señas ruso Lenguaje de señas zimbabuense Letón Macedonio Malayo Malayálam Malgache Maltés Mam Mapudungún Maratí Maya Mazahua Mazateco de Huautla Mixteco de Huajuapan Mizo Mongol Mískito Navajo Nepalés Ngäbere (o guaymí) Nias Noruego Náhuatl de Guerrero Náhuatl de la Huasteca Náhuatl del centro Osético Otomí del valle del Mezquital Pangasinán Panjabí Persa Polaco Portugués Purépecha Quechua ancashino Quechua ayacuchano Quechua cuzqueño Quiché Romaní del sur de Grecia Rumano Ruso Sepedi Serbio Serbio (alfabeto latino) Setsuana Shona Somalí Sranangtongo Suajili Suati Sueco Tagalo Tai Tamil Tarahumara central Tayik Telugu Tigriña Tivo Tojolabal Totonaco Tseltal Tsonga Tsotsil Turco Turcomano Tártaro Ucraniano Udmurto Uhobo Uigur (alfabeto cirílico) Urdu Uzbeko Uzbeko (alfabeto latino) Vendal Vietnamita Waray-Waray Xhosa Yoruba Zapoteco de Lachiguiri Zapoteco del Istmo Zulú me̱ʼpha̱a̱ Árabe\nXa̱bu̱ Israel nanda̱ʼa̱a̱ mbáa rey\nSaúl ti̱mbáa rey bi̱ nixtáa náa Israel, táʼnimbo̱o̱ kaʼyoo Jeobá. Diúu̱ nambánuu ga̱jma̱a̱ David, bi̱ na̱ʼkha̱ kidxuuʼ Saúl, ikhaa niʼthúu̱n dí reino ndrígóo xátumuu\nMBIʼI nda̱wa̱á rí nikháñu Sansón, nixtáa mbáa juez, gaʼyee ma̱ngaa bi̱ nimbiʼyuu Samuel náa xuajin Israel. Xa̱bu̱ israelitas, nithi ma xúʼko̱ rí maʼndun mbáa rey, xóo má iʼwááʼ xuajin. Jeobá nigawunʼ rí nithi, mú niʼthúu̱n Samuel rí magíiʼ Saúl xóo rey. Xa̱bu̱ bugi nini̱ndxu̱u̱ guaba̱ʼ a̱jkiu̱u̱n mú nda̱wa̱á niʼnimbamináʼ, rígi̱ niʼniuu rí ná xáʼnimbo̱o̱ kaʼyoo Diúu̱. Ikha jngó Jeobá nánguá nindoo kaʼyoo rí mani̱ndxu̱u̱ xóo rey, ma̱ngoo niʼthúu̱n Samuel rí magíiʼ i̱mba̱a̱. Mbáa dxámá bi̱ mbiʼyuu David. Mú manújngoo mba̱yu̱u̱ʼ tsiguʼ nda̱wa̱á índo̱ maʼtáñajunʼ.\nMbá mbiʼi, David nijkha̱ gáʼñún angui̱i̱n, náa kajthin gajmiún xa̱bi̱i̱ Saúl náa nuxmijná. Índo̱ nijkha̱nú, nixkamin rí xa̱bi̱i̱ Saúl namiñun wéñuʼ dí muxmi̱jna̱ gajmiún mbáa xa̱bu̱ filisteo, bi̱ mbiʼyuu Goliat. Mbáa xa̱bu̱ mba̱yiiʼ wéñuʼ dí tsejtsi mbiʼi natsijmiin wéñuʼ ikhíínʼ ma̱ngaa ga̱jma̱a̱ Diúu̱. David nikiʼnáa wéñuʼ dí asndu nindoo maxmínaʼ ga̱jma̱a̱ xa̱bu̱ buʼko̱ dí asndu tsáa má gakháñu, mú David kaʼníí dxámaa ni̱ndxu̱u̱. Ikhaa nijkha̱ garaʼnu mbáa xa̱bu̱ bi̱ mba̱yiiʼ wéñuʼ dí asndu itháán ma̱ʼni ajtsú metro rí mba̱yiiʼ, kaya mbá xkarajtsi ga̱jma̱a̱ nguajma̱ itsí. Goliat nitsijmaa David, mú ikhaa niriʼña̱a̱ rí Jeobá má gambáyuu. Ni̱ʼngo̱o̱ má mbó itsí nixíyaa ga̱jma̱a̱. Nda̱wa̱á nirigu kaʼyuu chidiúu ma̱ngoo nirujtu̱rígú edxu̱u̱. Índo̱ xa̱bi̱i̱ Goliat bi̱ filisteos ndiyaa xúʼko̱ kaʼnii, nimiñun wéñuʼ, ikhú nigáñun.\nAsndu tsíangua niʼniuu rey Saúl índo̱ rí ndiʼyoo rí David tsémiñu kayuu, ikhú nixnúu mbá ñajunʼ rí gíʼdo numuu ma̱ʼni náa ejército. Índo̱ ni̱ʼngo̱o̱ mbaʼa aʼphu̱ David nixmínaʼ gajmíi̱n xa̱bu̱, Saúl nikiʼnáa kaʼyoo asndu nigíʼ maxíyaa. Mu makríaʼ David, ikhaa ndiyóóʼ dí magayúu. Maski ajndu mba̱yu̱u̱ʼ tsigu nijnguʼúun nirkaʼuminaʼ, mú ikhaa nini̱ndxu̱u̱ jmbii má xúʼko̱ náa inuu Saúl. Náa numuu rá. Numuu rí Jeobá Diúu̱ má nigíiʼ náa xíliu̱u̱. Tsiguʼ nda̱wa̱á, Saúl nikháñu náa nixmijná. Ikhú David ni̱gi̱da̱ʼ mu maʼtáñajunʼ, xóo má niʼthí Jeobá nákha ginii.\n«Maʼgíiʼ májánʼ xíliu̱u̱ reino ndrígóo asndu kámuu mbiʼi.» (2 Samuel 7:13)\nDavid nindoo ma̱ʼni guʼwóo Jeobá. Mú Diúu̱ niʼthúu̱n rí aʼdióo bi̱ ma̱ʼni ñajunʼ rúʼko̱, ráʼkháa ikhaa. Ikhaa bi̱ mbiʼyuu Salomón. Mú, maski ajndu má xúʼko̱ Jeobá niʼnitsajkurámáʼ David, dí nimbánuu ga̱jma̱a̱ dí xúgínʼ bi̱ gaguwáʼ nda̱wa̱á náa ikhaa matri̱ʼi̱i̱n mutañajunʼ, ikhí ma̱ʼkha̱ bi̱ Ma̱ʼnikáwáánʼ dí niʼthí Diúu̱ náa Edén. Xa̱bu̱ buʼko̱ mani̱ndxu̱u̱ Mesías, nandoo gáʼthi rí bi̱ Jeobá nigíiʼ mani̱ndxu̱u̱ Rey náa Reino ndrígóo, mbáa Xa̱bu̱ Ñajunʼ bi̱ maxtáa kámuu mbiʼi.\nMú maxnáa núma̱aʼ David nigímboo mbaʼa wéñuʼ rí majmaa, xúʼko̱ má xóo oro ga̱jma̱a̱ plata mu maguma guʼwóo Jeobá. Ma̱ngoo ikhaa niʼni mbaʼa ajmúú dí Jeobá má nixnúu ikhoo xú ma̱ʼni, mu maʼnimba̱a̱ Jeobá. Índo̱ najngiyuu makhañúu, David nixnúu xúgíʼ gamajkhu Diúu̱ ga̱jma̱a̱ numuu xúgíʼ rí niʼni: «Espíritu ndrígóo Jeobá niʼthí ga̱jma̱á ni̱ndxu̱u̱ʼ, ga̱jma̱a̱ ajngóo nijkhuáa náa rawunʼ ma̱ta̱» (2 Samuel 23:2).\n(Na̱ʼkha̱ náa 1 Samuel ga̱jma̱a̱ 2 Samuel, 1 Crónicas, Isaías 9:7, Mateo 21:9, Lucas 1:32 ga̱jma̱a̱ Juan 7:42.)\nNáa numuu rí Jeobá nánguá nindoo kaʼyoo Saúl, dí nigíiʼ David xóo rey rá.\nXú káʼnii xa̱bu̱ nini̱ndxu̱u̱ David nákha xóó rañájunʼ rey rá.\nTsáa lá gáni̱ndxu̱u̱ Tsígaʼ, bi̱ Ma̱ʼnikáwáánʼ bi̱ ma̱ʼkha̱ náa David rá.\nReyes míjínʼ ga̱jma̱a̱ bi̱ ra̱míjínʼ\nNáa numuu rí xuajen niʼni̱i̱la a̱jma̱ reino rá.\nText Atrígú i̱yi̱i̱'


Jáádchʼį́dí noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nJáádchʼį́dí noodǫ́zígíí éí tsxilghááh dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudobranchus striatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí jáádchʼį́dí éí 4–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo noodǫ́ǫ́z; yee náhididzihí hólǫ́; bitseeʼ éí nineez; bijáád doo hólǫ́ǫ da; bigaan éí áłtsʼózí; binááʼ éí diłhił.\nJáádchʼį́dí noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí yildeeł.


Chʼil bijeeh yidlání bizééʼ yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bizééʼ yishtłizhígíí\nChʼil bijeeh yidlání bizééʼ yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anthreptes malacensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bizééʼ éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitso; biwos dóó bitsiitʼáád dóó binághah éí yágo dootłʼizh dóó tʼóó bíyó disxǫs; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nChʼil bijeeh yidlání bizééʼ yishtłizhígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tsídiishzhiin naʼatłʼoʼí bizééʼ halchxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí bizééʼ halchxíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malimbus malimbicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhin; bizééʼ dóó bitsiiyah éí halchxííʼ; bidaaʼ éí doo nineez da. Baʼáádígíí éí bikąʼígíí yił aheełtʼé.\nTsídiishzhiin naʼatłʼoʼí bizééʼ halchxíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Atʼąątah ayáásh binághah yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah ayáásh binághah yishtłizhígíí\nAtʼąątah ayáásh binághah yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Dziłgaiitsoh Honeezkʼaziitah hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phylloscopus whistleri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; binághah éí łitsogo yishtłizh; bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nAtʼąątah ayáásh binághah yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tónteel táshchozhii łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel táshchozhii łizhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chlidonias niger" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 23–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo łibá; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí łizhin dóó deekį́.\nTónteel táshchozhii łizhinígíí éí łóóʼ dóó naaldlooshi yázhí deilghał dóó chʼosh deildeeł.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał łibáhígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał łibáhígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Limnodynastes convexiusculus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ dahoditłééʼgóó chʼał łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Tsinyiʼ noołnahii tseezhólí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsinyiʼ noołnahii tseezhólí łikizhígíí\nTsinyiʼ noołnahii tseezhólí łikizhígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sarothrura pulchra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łichííʼ; bijáád éí nineez. Bikąʼígíí éí binághah dóó bitʼaʼ łizhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; baʼáádígíí éí łizhingo noodǫ́ǫ́z.\nTsinyiʼ noołnahii tseezhólí łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikágíneeskʼání łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikágíneeskʼání łikizhígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikágíneeskʼání łikizhígíí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhabdophis tigrinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 25–40di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh.\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tłʼiish bikágíneeskʼání łikizhígíí éí chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yilghał.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Rome 16\n1 Gòet'ı̨ Phoebe ts'èko nezı̨ı̨ elı̨ı̨ sìı wek'èahsǫ ha dehwhǫ. Kǫ̀ta Cenchrea Nǫ̀htsı̨ wecheekeè gota eghàlaeda. 2 Naxıts'ǫ̀ nììtła nı̨dè gots'ǫ̀ K'àowo wedahxà nezı̨į̀ wets'ǫ̀ naahɂa ha naxeehwhǫ. Dànì Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ gıts'ǫ̀ k'ehots'eɂaa sìı k'ę̀ę̀ wets'ǫ̀ k'ehoahɂa. T'asìı wegha whìle nı̨dè, wets'àahdı nǫǫ̀, ededı̨ dǫ łǫ ts'àı̨dì ne t'à eyıts'ǫ sı̨ sı sets'àı̨dì hǫt'e.\n3 Aquıla eyıts'ǫ wets'èkeè Prıscılla segha, “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı. Sexè Zezì-Krı gha eghàlageedaa-dǫǫ̀ agı̨ı̨t'e. 4 Gıweè ha kò sexè eghàlagı̨ı̨dà ı̨lè. Sı̨ zǫ masì geehwhǫ nıìle, hanìkò Nǫ̀htsı̨ wecheekeè Israel got'ı̨į̀ agı̨ı̨t'e-le sìı eyı sìı masì gogı̨ı̨hwhǫ hǫt'e.\n5 Prıscılla eyıts'ǫ Aquıla gıkǫ̀ Nǫ̀htsı̨ wecheekeè ełègehdèe sìı, segha “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı.\nEyıts'ǫ seàgı̨ą Epenetus eyı sı hawèahdı. Eyı dǫ sìı Asıa nek'e gots'ǫ ededı̨ t'akwełǫ̀ǫ̀ Zezì-Krı yegha ehkw'ı adıì ajà ı̨lè.\n6 Mary naxıgha hòtł'ò eghàlaedaa sìı segha, “Nexè sìghà welè,” wèahdı.\n7 Sèot'ı̨ Andronıcus eyıts'ǫ ts'èko Junıyas ededı̨ sı hagìahdı. Eyı nàke sìı sexè dǫ-danìı̨laa-kǫ̀ geke ı̨lè. Nǫ̀htsı̨ wecheekeèdeè nezı̨į̀ goghǫ gogede eyıts'ǫ sekwe-t'ıì Zezì-Krı gıgha ehkw'ı-ahodı ı̨lè.\n8 Amplıatus, gots'ǫ̀ K'àowo wedahxà weghǫneehtǫǫ sìı, “Nexè sìghà welè,” wèahdı.\n9 Urbanus goxè gots'ǫ̀ K'àowo gha eghàlaedaa-dǫǫ̀ elı̨ eyıts'ǫ seàgı̨ą Stakus eyı sı, “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı.\n10 Apelles, eyı dǫ Zezì-Krı gha wınì nàtsoo k'ę̀ę̀ eda hotıì wek'èhoedzǫǫ sìı, eyıts'ǫ Arıstobulus eyıts'ǫ dǫ hazǫǫ̀ wekǫ̀ agı̨ı̨t'ee sìı ededı̨ sı gıts'ǫ̀ segha, “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı.\n11 Sèot'ı̨ Herodıon ededı̨ sı hawèahdı.\nNarcıssus wekǫ̀ dǫ hazǫǫ̀ gots'ǫ̀ K'àowo gıgha ehkw'ı adıı sìı segha, “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı.\n12 Tryphena eyıts'ǫ Tryphosa, eyı ts'èko nàke gots'ǫ̀ K'àowo gha hòtł'ò eghàlagı̨ı̨dàa sìı segha, “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı.\nEyıts'ǫ seàgı̨ą Persıs eyı ts'èko sı gots'ǫ̀ K'àowo gha hòtł'ò eghàlaı̨dàa sìı segha, “Nexè sìghà welè,” wèahdı. 13 Rufus, gots'ǫ̀ K'àowo yìhchıı sìı, segha, “Nexè sìghà welè,” wèahdı. Eyıts'ǫ wemǫ, semǫ lanì ı̨lèe sìı, eyı sı hawèahdı.\n14 Asyncrıtus, Phılegon, Hermes, Patrobas, Hermas eyıts'ǫ gòet'ı̨ eyıì-le goxè agı̨ı̨t'ee sìı segha, “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı.\n15 Phılologus, Julıa, Nereus eyıts'ǫ wedè, Olympas eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ hazǫǫ̀ goxè agı̨ı̨t'ee sìı segha, “Naxıxè sìghà welè,” gìahdı.\n16 Nàowo degaı k'ę̀ę̀ ełeahts'į̀ xè, “Nexè sìghà welè,” ełèahdı. Zezì-Krı wecheekeè hazǫǫ̀, “Naxıxè sìghà welè,” naxègedı.\n17 Sèot'ı̨ı̨, hotıì edexoahdı, dǫ eyıì-le ełek'èch'a anaxegehɂı̨ xè ekǫ-le anaxegehɂı̨ı̨ sìı gıch'à kexoahdı. Hòt'a ayìı hoghànaxeètǫǫ sìı eyı k'èch'a hoghànaxegeehtǫ nı̨dè gıxè aaht'ı̨-le. 18 Hanıı dǫ sìı gots'ǫ̀ K'àowo Zezì-Krı gha eghàlageeda nıìle, hanìkò edek'ę̀ę̀ zǫ eghàlageedà aget'ı̨. Nezı̨į̀ gogede xè dǫ ghǫ nezı̨į̀ agedı t'à, nàhotì-le dǫ gha ehkw'ı agedıı sìı goghǫyageeɂà aget'ı̨ hǫt'e. 19 Dǫ hazǫǫ̀ godı nezı̨ı̨ k'èaht'ee sìı ghǫ gıìkw'o hǫt'e, eyıt'à sıì naxıghǫ sınà hǫt'e. Hanìkò ayìı nezı̨ı̨ sìı wet'à goahsǫ ha naxeehwhǫ, eyıts'ǫ hołı̨ı̨-nàowoò wedę aahłe.\n20 Nǫ̀htsı̨ ts'èwhı̨į̀ wehòhɂǫǫ sìı whaà-le-t'ıì naxıt'ǫ̀ǫ̀ wehłı̨ı̨ dıhohtsı̨ ha. Zezì-Krı wesǫnıwǫ naxıxè welè.\n21 Tımothy sexè eghàlaedaa sìı, “Naxıxè sìghà welè,” naxèhdı, eyıts'ǫ Lucıyus, Jason eyıts'ǫ Sosıpater, xàè sèot'ı̨ agı̨ı̨t'ee sìı, “Naxıxè sìghà welè,” gedı.\n22 Sı̨ Tertıyus, Paul wegha dıı nı̨htł'è dek'enìıhtł'èe sìı gots'ǫ̀ K'àowo wedahxà, “Naxıxè sìghà welè,” naxèehsı̨.\n23 Gaıus, sı̨ eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wecheekeè hazǫǫ̀ wekǫ̀ gots'ǫ̀ enìxàı̨tǫ t'à weghǫ masì ts'ı̨ı̨wǫǫ sìı, “Naxıxè sìghà welè,” naxèhdı.\nErastus, kǫ̀ta gha sǫǫ̀mba k'èdìı elı̨ eyıts'ǫ gòet'ı̨ Quartus, “Naxıxè sìghà welè,” naxègedı.\n24-25 Zezì-Krı wegodıì nezı̨ı̨ naxıghàehɂǫǫ sìı wet'à Nǫ̀htsı̨ naxınì nàtsoò ayele ha dìì-le hǫt'e. Eyı godı nezı̨ı̨ sìı ı̨nę̀ę whaà gots'ǫ dǫ ts'ǫ̀ deɂı̨į̀ wheɂǫ ı̨lè, 26 hanìkò dıì sìı Nǫ̀htsı̨ welǫ whìle ts'ǫ̀ wehòhɂǫǫ sìı wedahxà nakwenàoɂǫǫ egı̨ı̨tł'è t'à wek'èhoedzǫǫ̀ adlà hǫt'e. Hanì-ı̨dè dıı nèk'e dǫ hazǫǫ̀ gıgha ehkw'ı-ahodı xè gık'èı̨t'e ha. 27 Zezì-Krı wets'ıhɂǫ̀ Nǫ̀htsı̨ ededı̨ zǫ gǫǫzǫǫ̀ wehòhɂǫǫ sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ weghàsǫts'eedı welè! Amen.


Tłʼiish bijéékałí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼiish bijéékałí łibáhígíí\nTłʼiish bijéékałí łibáhígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthophis laevis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó dinilbáago naashchʼąąʼ.\nTłʼiish bijéékałí łibáhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó tsídii yázhí yilghał łeh.


Heb 4 | `AWB | STEP | Naho Manikánka itensabé, Ínéba sirataq ahrenagehe úwe. Túbáh aginie íwíáho keo, Manikáne ahrenérapeq íre kíyehboq áhreoro.\nManiká tagaríáh kégá ahrenérapeq kioraho ehwéhne.\n1 Naho Manikánka itensabé, Ínéba sirataq ahrenagehe úwe. Túbáh aginie íwíáho keo, Manikáne ahrenérapeq íre kíyehboq áhreoro. 2 Ísara kegá Manikáne kaweq ehwéh írówaq itega moq írátáúne. Sega írótaq mi ehwéhnsábé íre aiq pútare atówe. Minayabe mi ehwéhnká íre séhréh aritahráhúwe. 3 Wene ehwehnsabé aiq pútare atona kegá Manikáne ahrenérapeq kiorahúne. Minayabe Manikáne ehwehnka mahraréna,\nÍnéga abiahsanéna sensabé pahsuena,\nAhrenérapeq ínéba íre kioneheqmóe ewae ire.\nWega mah marákó márákó mirarena wene arambehri parabaruowe. 4 Abapeqte téhtaré wéhékáhnsábé Manikáne ehwehnka mahraréna,\nManikánka moke wene arambehri parabaruena abapete téhtaréráq ahrenówe ire.\n5 Ahrenónsabe wene ehwehnka mó mahraréna,\nAhrenérapeq ínéba íre kioneherawoe ewae ire.\n6 Kaweq ehwéh téh író kega mi ehwéhnsábé íre aiq pútare atónsabe sega Manikáne ahrenérapeq íre kioráhuwe. Íre kioráhuwara kaweq ehwéh sehgíó kégá ahrenérapeq kioráhowe. 7 Minayabe Manikánka mó tanáhráq omaq atena mi tanáhráqsábé, Iborane atowe. Iborane atowana áhnte opéq parabagúwana Manikánka Tébíti iwíáh atowana sehiranue mahraréna,\nsaiyoiyehboq kawerue íráhro úwe.\n8 Minayabe Sósúaga itene igaqnaréh meriqmena ahrenérapeq móritotaq tahirímé mó tanáhráq Manikánka mó wehekáhnsábé íre irarú irino. 9 Minayabe Manikáne animárí ahrenahraho tanáhráq peh kagainae.\n10 Manikánka wene arambehri abapete morá wéhékáh parabaruena abapete téhtaré wéhékáhtáq ahrenónserah weba séra mía míao kegá moq sene ahwimi parabaruera ahrenahrahowe. 11 Manikáne ahrenérapeq kioneheéq págegeue arambehrionehe íwíáhéq miraoro. Itene igaqnaréhga Manikáne ehweh anteruera ahrenérapeq íre kíú serahniyeho.\n12 Manikáne ehwehme oganúq itahráhi naneréna págegeue arambehrire. Págegeue arambehriéna áwéhreh sogíq tahnsane. Sogiqme peh ákáhtaq áwéhrehrana Manikáne ehweh anotah áwéhrehre. Manikáne ehwehnka wehukeníné arupipeq amurúrúéhre. Wene iwíáhákáq wenawapipeqkákáq mi ehwéhnká amurúruena sainsúéhre. Wehukeníné ayahnsankakaq ayahnsapeqté ábíqnónkákáq mi ehwéhnká amurúruena sainsúéhre. Mi ehwéhnká wehukení awahbeh iwíáhákáq moke mó iwíáhákáq sokigi aíre.\n13 Manikánka moke miraú naneq tagehtaq wehukega kopéq suahráhoo? Írakaumo. Moke minawari Manikánka tagehtaq ábóraq kéhrana taga tagaire. Minayabe mókake Manikánka moke itene sánsá saraqmarankéhe.\nSísawe itene ehweh mibeq mahbeq aitéh ání míre i ehwéhne.\n14 Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ání íópeq Manikáne auranabiahtapeq míéhre. Mi anímé Sísa Manikáne ahninkáwáe. Minayabe itega aiq pútare atona ehwéh ambubu atianeheqmúne íwíáhéq miraoro. 15 Ahbabáq iwiáh sínaraq iteriahríáh íre kaqsuahráhúne. Owainawanka ite íwíoqnehtaq Manikáne ehweh mibeq mahbeq aitéh ánínká anetaníbo íre iwíáhia peh arutaboiraitena séhréh aitéhre. Owainawanka amahnága ite íwíoqnehnserah Sísa marakóipeq míotaq áwíoqnówana Sísaga íre ahbabárúwe.\n16 Minayabe itega Manikánsabe íre áhreia wega ite séhréh aitankeheéq weba wahtotaq kowíaneheqmúne íwíáhoro. Mitaq kowíáhnaraq irupipeq umeh agínaraq Manikánka itensabé arutaboiraitena séhréh aitankéhe.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdi Hadahóólįįdígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdi naaldlooshii tʼóó ahayóí — díí naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí tʼóó "Afrotheria" yaa halneʼ dooleeł.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdi\nNaʼageedí łichíiʼii diłhiłígíí\nNaadoobooʼíinii yił aheełtʼéhé\nYáázhłání áłtsʼíísí łizhin dóó łigaaígíí\nAdijiłii yił aheełtʼéhí\nAdijiłii yił aheełtʼéhí ntsaaígíí\n(→ Chį́į́hnézí nahatʼeʼígíí)\nChį́į́h yee adilohii bijaaʼ ntsxaaígíí\nBéégashiitsoh naʼałkǫ́ǫ́ʼígíí (íiyisígíí)\nTsinlátah dlǫ́ʼiigi átʼéhé łibáhígíí\nTsinlátah dlǫ́ʼiigi átʼéhé bizééʼ łigaaígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdi Hadahóólįįdígíí éí ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii bikʼehgo "Afrotheria" dawolyé. Ndaʼałkaahí ádaaníigo díí naaldeehii bizází éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hahóólįįd daaníigo ndéíłkaah. Dííshjį́į́góó łaʼ éí tʼahdii Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́, náánálaʼ éí tónteelgi dóó Ásáí bikéyahdi dahiná.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdi Hadahóólįįdígíí éí tʼáá ałtso Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah daasdzoh áádóó éí biishchʼid dahólǫ́.\nDíí naaltsoos 14 Níłchʼitsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Breaking News - The Aircraft Carrier USS Carl Vinson (CVN 70) Arrived in Guam - Tu.tv\nBreaking News - The Aircraft Carrier USS Carl Vinson (CVN 70) Arrived in Guam cheyenne1\nÊêáááééé éáás - áêá áéêáêáòá ááêêéáê áss ááêê áéésáé (ááé 70) áêêéááá éé éááááêá áéêáêáòá ááêêéáê áss ááêê áéésáé (ááé 70), áêêéááá éé éááá áêéêá áé áááêáêááéá. áss ááêê áéésáé és áé á êáéáêáêêê sáêáááêáá áásááêé áááéòéá áááêáêááéá áéáê áêá ááêê áéésáé ááêêéáê sáêéáá éêááá ás ááêá áò áêá á.s. áááéòéá òêááá-êáá éééáéááéáá áá áxááé&aacu (menos)\nÊêáááééé éáás - áêá áéêáêáòá ááêêéáê áss ááêê áéésáé (ááé 70) áêêéááá éé éááááêá áéêáêáòá ááêêéáê áss ááêê áéésáé (ááé 70), áêêéááá éé éááá áêéêá áé áááêáêááéá. áss ááêê áéésáé és áé á êáéáêáêêê sáêáááêáá áásááêé áááéòéá áááêáêááéá áéáê áêá ááêê áéésáé ááêêéáê sáêéáá éêááá ás ááêá áò áêá á.s.... (más) En Noticias y Blogs\nDragon Ball Super Episode 91 Preview HD Which Universe Will Prevails? #DragonBallSuper\n48 Hours preview: Murder in the mansion #48hours\nNever allow fear from holding you back, your life is an adventure.\nComentarios sobre Breaking News - The Aircraft Carrier USS Carl Vinson (CVN 70) Arrived in Guam\nelegidos usa, south china sea, guam, uss carl vinson, cvn-70, indo asia pacific, navy, aircraft, aircraft carrier, u.s, patrol, 3rd fleet, strike group, worlddoc1, news, breaking news, uss, carl vinson, carrier strike group, carl, vinson Motivo de la denuncia:\nMaduro destaca compromiso de FF.AA. con la paz de Venezuela\nDiscurs de Carles Puigdemont a lAjuntament de Madrid


Tónteel tłʼiish dinilgaaígíí - Wikiibíídiiya\nTónteel tłʼiish dinilgaaígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel biyiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hydrophis belcheri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 2–4di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilgai dóó niłhingo naashchʼąąʼ.\nTónteel tłʼiish dinilgaaígíí éí łóóʼ dóó chʼoshłóóʼ yilghał łeh.


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí łikizhígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eremias papenfussi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo łikizh; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ naalnoodí łikizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaakááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaakááʼ łitsooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaakááʼ łitsooígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Veniliornis dignus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilzhin; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halchííʼ; binákʼee éí halzhin; bitłʼaakááʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsįįłkaałii bitłʼaakááʼ łitsooígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naʼashjéʼii jáádnézí - Wikiibíídiiya\nNaʼashjéʼii jáádnézí *\ntʼáá hazhóʼó Náhookǫsjí Deeteel Bikéyah\ndóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah\nNaʼashjéʼii jáádnézí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; adóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 1,500 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pholcidae" deiłníigo deiyózhí.\nNaʼashjéʼii jáádnézí bitsiiʼ\nNaʼashjéʼii jáádnézí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́, tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí doo dahólǫ́ǫ da. Yas yítsohgi éí ałdóʼ ádaadin.\nDíí naʼashjéʼii éí bijáád ayóo danineez dóó ádaałtsʼósí; bitsʼíís éí neeshchʼííłbáhí nahalin, áádóó éí tʼóó 2–10 mm ádaníłtso. Łaʼ éí binááʼ hastą́, náánáłaʼ éí binááʼ tseebíí. Nááná éí łibá dóó łitsxogo ndaashchʼąąʼ łeh.\nNaʼashjéʼii jáádnézí éí chʼosh deildeeł.


Jádídlǫ́ʼii binátsʼiin łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nJádídlǫ́ʼii binátsʼiin łigaaígíí\nbinátsʼiin łigaaígíí *\nJádídlǫ́ʼii binátsʼiin łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thryomanes bewickii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; binátsʼiin éí łigai; bizééʼ dóó bitéél éí dinilbá; bidaaʼ éí diłhił.\nJádídlǫ́ʼii binátsʼiin łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Gáagii dinéʼiʼ - Wikiibíídiiya\nGáagii dinéʼiʼ naʼhaaztʼąʼ, bighan bidaʼgi Nibaal\nPauline Small łį́į́ bił yiigááł, áádóó daʼnaatʼáʼiʼ yootį́į́ł (Crow fairdi éélkid). Ałtsé asdzání nilį́į́hgo naatʼaanii abidiilyá.\nGáagii dinéʼiʼ biTribal Council Chairperson Carl Venne dóó Barack Obama abiʼdoolkid, Obama Rally baʼnaʼaaldéí. Díí éí Gáagii dinéʼiʼ bikéyahdi baʼnaʼaldééh, Tʼąąchil 19, 2008 yihah yę́ędą́ą́ʼ. Obama éí ałtsé díí átʼéego Gáagii dinéʼiʼ yiikéyahdi niiyá, adáʼiiniił bichʼįʼ hoolzhiishgo. Doołá kwiinéídaʼ nitʼééh.\nBilagáana bizaadjí éí “Crow Nation” wolyé.\nGáagii dinéʼiʼ biweb site: http://www.crowtribe.com/\nEnglishEspañolАдыгэбзэAragonésCatalàDeutschFrançaisGalegoHrvatskiItaliano日本語PlattdüütschPolskiPortuguêsРусскийSrpskohrvatski / српскохрватскиSuomiSvenskaTsetsêhestâheseTürkçeУкраїнська\tyitsʼádaanítiʼí łahgo áshłééh\tDíí naaltsoos 7 Wóózhchʼį́į́d 2013 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼizhaazhii yázhí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii yázhí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spelaeornis troglodytoides" deiłníigo deiyózhí. Chʼizhaazhii yázhí éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ łeh.\nChʼizhaazhii yázhí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh daantélí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh daantélí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh daantélí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Smithornis" deiłníigo deiyózhí. Tó wónaanídę́ę́ʼ ayáásh daantélí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił dóó nteel.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ayáásh daantélí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼiidóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myotis albescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–10di asdzoh[?] áníłnééz; bitsʼíís éí 3–4di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilbá; bitʼaʼ éí dinilzhin; bijaaʼ éí naʼastsʼǫǫsí bijaaʼ nahalin; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsí yiljaaʼí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó kʼaalógii dóó iichʼąhii haalzheehgo naatʼá.


Chʼizhaazhii yázhí bitéél łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii yázhí bitéél łikizhígíí\nChʼizhaazhii yázhí bitéél łikizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Spelaeornis chocolatinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ éí łigai; bitéél éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhii yázhí bitéél łikizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał bibid łitsxooígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał bibid łitsxooígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał bibid łitsxooígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanophryniscus devincenzii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–1di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bibid dóó bitłʼaaʼ éí łitsxo; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał bibid łitsxooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Chʼał dinilgaigo naashchʼąąʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał dinilgaigo naashchʼąąʼígíí éí tsinlátah chʼał dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trachycephalus typhonius" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; binááʼ éí diłhił.\nChʼał dinilgaigo naashchʼąąʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Choozhghalii biyaayááh halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nChoozhghalii biyaayááh halzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Icterus gularis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitsxo; bitseeʼ éí łizhin; bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; binákʼee dóó biyaayááh éí halzhin; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nChoozhghalii biyaayááh halzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bitłʼaakááʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bitłʼaakááʼ łigaaígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bitłʼaakááʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó tsxį́į́łnaalkʼįhii yázhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼgi kéyah dah ndaaʼeełídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Aerodramus spodiopygius" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxį́į́łnaalkʼįhii éí 3.5–4.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitłʼaakááʼ éí łigai; bikeeʼ éí ayóo áłtsʼíísí.\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxį́į́łnaalkʼįhii bitłʼaakááʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí hadaalzheehgo ndaatʼá.


Tseewoshí łichííʼ dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTseewoshí łichííʼ dóó łigaaígíí\nTseewoshí łichííʼ dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Certhiaxis mustelinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łibá.\nTseewoshí łichííʼ dóó łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Graham Greene - Dreamcatcher Bios Dene\nDene nadołthı dëne\nGraham Green Oscar ha bezı nı̨t’ą nı actor ha t’oho ɂerıhtł’ıs net’ı̨ holı̨ Dances Wıth Wolves chu Maverıck ha.\nGraham Oneıda dëne hęlı̨ sı Sıx Natıons Grand Rıver des nedhe tł’ule k’eyaghe hots’ı̨, Toronto hots’ı̨ nasesk’athe ts’ęn ɂı̨łaghe sadzıe beschęnę k’é. Actıng k’ı̨ya ts’ęn tth’u, Graham tsątsąne ɂëłıłt’us dëne ghı̨lé yoh chogh k’e tsątsąne ghalana dëne chu yatı nałtsı́ hoghełnı̨ dëne nı. Graham actıng honeltęn ha yek’ı̨ya nı Center dënededłı̨ne theatre hųlı̨ Toronto ts’ęn ́1974 hu ɂënat’é nı. Ku ɂeyer tł’ąghu theatre ha actor hı̨lé nı̨ Toronto ts’ęn, bets’enı̨ Gary Farmer chu ɂëła nahı̨dher nı. Graham TV chu fılm hołe ha la nełnı́ hıjá hu Spırıt Bay chu Runnıng Brave hu Powwow Hıghway k’e boret’ı̨ hıjá nı.\nKu Graham la nedhe ɂëdenełną nı 1990 Dances Wıth Wolves heł, Kevın Costner chu ɂëła bek’e boret’ı̨ nı. Graham tth’ı Kıckıng Bırd hulye ghı̨le nı ɂeyı k’e Lakota yatı henerenı̨ nı ɂeyı ɂa, Graham hadı hu horena nı henı̨. “K’asjęnę ɂı̨łaghe sa bek’enaıdher nı ɂeyı yatı heresdęn ha. Ɂı̨ła dzı̨ne k’e k’asjęnę 8 sadzıe bek’enaıdher ɂı̨ła dzerata bek’etł’a. Nak’e benasnı hu kudąne benasnı̨hılé nı ɂeyer k’abı̨ hu. Seba horena nı̨.”\nKulı Graham ɂası k’ı̨ya de ɂënat’ele, hotıe haıyı̨lá nı̨ ɂeyer hotł’ąghe hu. T’a la thełtsı̨ Kıckıng Bırd hulye k’ı, Graham bezı nı̨t’ą nı 1991 k’e dëne ts’enı ha Academy Awards Al Pacıno, Bruce Davıson, Andy Garcıa, Joe Pescı t’ą yenełną Goodfellas k’e ghı̨yı̨ ha.\nGraham tth’ı dëne ha hotıe dëne hodaharı̨tą̨́ sı, dëne k’esı la betł’alyé ha, k’ąnı thılé Aaron Sorkın bets’ı̨ Molly’s Game hulyé k’e Jessıca Chastaın hel 1995 hotıe holı̨ nı, tsąmba nezų thełtsı̨ ɂeyı ɂerıhtł’ıs nadá k’ı, ku ɂeyer hu Dıe Hard wıth a Vengeance Bruce Wıllıs tth’ı hel ghı̨yı̨ nı̨. Graham bezı nezų hąla sı, 1994 Gemını Award nełną nı Adventures of Dudley the Dragon k’e, ku ɂeyı heł 2004 k’e t’a ɂası thełtsı̨ sı ha bek’anotá ha Gemını Award betł’at’ą nı. Ku honezı ɂası ha bek’anota hadé Graham ɂedırı bek’e boret’ı̨ nı, Skıns, The Green Mıle, The Shack chu Wınd Rıver k’é.\nGraham's IMDb profile


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh łitsogo noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh łitsogo noodǫ́zígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh łitsogo noodǫ́zígíí éí táyiʼ dóó niʼkáágóó ndaakaaígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ichthyophis glutinosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí łeeyiʼ chʼoshtsoh éí 8–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá dóó łitsogo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí nineez; bijáád doo hólǫ́ǫ da; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ łeeyiʼ chʼoshtsoh łitsogo noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


2Cor 5 | `USA | STEP | ketááí túgoma miráuma tabaráábe-naupaq pááqya-kanaabi máunaikaa kéiye. ketáámá kéitaunatae. tabaráábe-namma ánataginaqtaama ketáámá Áánûqtunopake aúge-namma mayánúnatae. min-áúgé-námmá waayúka imá tarôq ínômanibo Áánûqtuma tarôq umákaimma aúge-tutaama wení márûpaq mayánúnataama matúq-matuq umá mánoe.\n1 ketááí túgoma miráuma tabaráábe-naupaq pááqya-kanaabi máunaikaa kéiye. ketáámá kéitaunatae. tabaráábe-namma ánataginaqtaama ketáámá Áánûqtunopake aúge-namma mayánúnatae. min-áúgé-námmá waayúka imá tarôq ínômanibo Áánûqtuma tarôq umákaimma aúge-tutaama wení márûpaq mayánúnataama matúq-matuq umá mánoe. 2 íbêq-kanaaraq maami-túráqtáá máeqtaama taáma kémareqtaa aúge-tuyabataa tikaíkáae téqtaa kétunatae. 3 ketáámá Áánûqtuni márûpaqo úyônanataama ketááí tirun-íyápógómá óq-tuwaratitaa mayánîmanibo 4 íbêqa maa-túráq máeqtaa ketáámá Áánûqtuni márûpaq uwíyábámá ôriq umá kétikaitaqtaa anómma taáma kémaraunatae. íbêq-tugotaama puínana anaaékaqa ketááí tirun-íyápógóqtábátáá íráqômma uyátá-maqma óq-auwaratima mayánîqtaba kétikaiqtaae. ketááí puí-túgótáámá káqon-auwaratigote wenamí-kenamin íyana aúge-tuwaratigotaama matúq-matuq umá mániye. minnáyaba ketáámá timuqá kémaraunatae. 5 miráuma Áánûqtuma keráwáqá maaminnáyaba mamá yokaa kéumatikaiye. wení Aokaq-Áágómá awaaméqá tímikaipoaqtaa mi-qtátáákómá yínîqtabama akoqnáá umá kanaaráq itánúnatae.\n6 miráuma puíyábámá ketáámá íma ikatîq kéunatae. ketáámá káonaunatae. íbêq-turaq máeqtaama ketáámá uyátárai-nakokaq ímáunatae. 7 ketááí túrapikemma íma káonaunataamanibo ketáámá Áánûqtukaq itáíq-itaiq únnataama maami-qtátááqtábá “áraine” téqtaa kéitaunatae. 8 miráuma puí-yátááqtábámá ketáámá ikatîqa íkéunatae. owé. ketáámá maa-tútáámá paábaq yuwéqtaa uyátárai-nakote ko yagaroqtaanatáámá keqtáámá uyátá-maqma íráqôniq umátikaniqtaae. 9 miráimanibo ketááma maa-márábí mánunataabi wení márûpaq mánunataama wekáq mamá timuqá marakánáqtaa kéunatae. 10 itáaro. mi-kánáámá yínaqtaama ketáámá máqtemma Îtu Káríqtoni yainaí-ábíqtátágóní aúbáq itó-onunatae. mi-kánááráqá ketáámá móra-mora-yuma meyámmá mayánúnatae. íráqôn-aaiqtaba maa-túráqá tarôq únnataama íráqô-meyamma mayánúnataama táí-aaiqtaba maa-túráqá tarôq únnataama táí-meyamma mayánúnatae.\n11 ítáaro. min-ákóqnáá-yáínáí-kánáámá yínîpoaqtaa ketáámá waayúkayaba ikatîq kéeqtaa káqo-yuma timá-yimiyaba maqmá káonaananataa Îtuma yeqtí kúmiq-yataapike yemmá yiwirániye. Áánûqtu ketáaimma aónatukaiye. keráwákáráq ketáaimma keréwáqti tirukaké kéitaae. 12 móragaraq ketááí tíwîqa múte kéyauyunataabiyo? ímibo keráwáqá keqtááyábá timuqá maraígáae téqtaa kétunatae. ánibo mi-káyúkámá máqten-aiqtaba kéiteta mirá-oyuyaba kanaaráq yauwéqma timá-yimigaae téqtaa kétune. mi-káyúkámá móra-waigomma aónaawana yeqtí yúrakaq íráqôniq éna kéitaawana yeqtí yaákaq íráqôniq kéitata wenáama yemá kéitaae. miráimanibo wenarunóbákémmô yin-ááímmá aónama arútáaro. 13 yaímma keráwápíkémmá téq ketááí táagoma Áánûqtaba paá “neginaagí-aine” kétemanibo ketáámá mirá téqtaa keráwáqtábátáá túyánámmá kéitaunatae.\n14 ketáámá nôrawabi únnataama Îtu Káríqtoni kaayoné-yátáákómá mamá mirá-umatikaiqtaqtaa mirá kéunatae. Îtu Káríqtoma máqtemma keqtááyábá pukáitaqtaa kéitaunatae. ketááí táí-aaikoma mimórá táoqa wemá képuitana ánataguraiye. miráuma máqte-kayukama paá yenamáárîq yetábá mamá íráqôniq íyábámá Îtuma mirá íma ígáae téna kétiye. 15 ímibo máqte-kayukama wemmá amuqá marakaígáae téna kétiye. yeráwáqtábámá wemá púítana Áánûqtuma wemmá pukáipike mamá itó-umakaraiye.\n16 naayóbáqá ketáámá Îtu Káríqtomma íma aónaraunaraqtaama maa-márábí-káyúkáráá umá wemmá aónaraunatae. miráimanibo íbêqa kéitaunataama wemá keqtáráá umá waayúkama íma máqe-uraiye. ánibo ketáámá maa-márábí-káyúkáráá umá waayúkati táí-aainabi íráqôn-aaiqtabama ítiraunatae. ímibo 17 móra-waigoma Îtu Káríqtokaq itáíq-itaiq kéitanama Áánûqtuma wení arunóbáqá mamá aúgeniq kéumakaiye. wení naayón-ááíkómá ánatagitana aúgen-auwaraimma áaimma átáma kémayaiye.\n18 naayóbáqá waayúkama Áánûqtuni namuro-wáyúkámá íma máqe-uraakaqa Áánûqtuma maami-máqté-qtátááqá mirá-uraiye. minnâ wemá waayúkama wekáq yauwéqma yiwíqmena uwíyábá Îtu Káríqtomma timákáraiye. mikáké wemá káqo-yuma wekáq yauwéqma yiwíqme íyábá keqtáámá aúyakaiye. miráitana ketááí táagoma maará-uraiye. 19 waayúkama Áánûqtukaq yauwéqma yiwíqmena íyábá Áánûqtuma Îtu Káríqtoni arunóbáq máitana maa-márábí kukáiye. náayuwabi yemá maamin-áímmá ítáa-yuma Áánûqtuma yeráwáqtí kúmiqtabama íma agayániye. ánibo mi-kátáámá keqtááyábá “kanaaráq tínoe” téna Áánûqtuma kamuqá ítátimikaiqtaae. 20 márûqtaba-maruqtabama kemmá Îtu Káríqtoma timátíkaraitaq maamin-áímmá kétune. ketí tóyauqnapoma Áánûqtuma keráwáqá kétaayaiye. Îtu Káríqton-awikaq téq máqtemma kétima-yimune: “kúmiq-yataapike waeréraq Áánûqtukaq yauwéqma yero.” téq kétima-yimune. 21 abo Îtu Káríqtoma kúmiqa íma wáinana Áánûqtuma ketááí kúmiq-yataaqa mamé wemmá ámikaiye. miráuma ketáámá Îtu Káríqtogaraq mórabiqtaa Áánûqtun-aurakaqa kateko umá kanaaráq mánunatae.


Níyol yiiʼ naatʼaʼí diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNíyol yiiʼ naatʼaʼí diłhiłígíí éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí dóó Haʼaʼaahjí Tónteel bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oceanodroma leucorhoa" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitłʼaaʼ éí łigai.\nNíyol yiiʼ naatʼaʼí diłhiłígíí éí łóóʼ yázhí deilghał dóó chʼosh bikágí dantłʼizí deildeeł.


Jáád neishoodítsʼóóz yázhí - Wikiibíídiiya\nJáád neishoodítsʼóóz yázhí\nJáád neishoodítsʼóóz yázhí éí chʼosh bijáád hastání dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Braconidae" deiłníigo deiyózhí. Díí tsísʼná éí nahasdzáán bikáaʼgi 17,000 ałʼąą ádaatʼé.\nJáád neishoodítsʼóóz yázhí éí 2–15 mm ádaníłtso. Bitsʼíís éí diłhił dóó dibéłchíʼí dóó łichíiʼgo naashchʼąąʼ łeh; baʼáádígíí éí bitseeʼ nineez. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Dziłtah naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideeʼ naakiígíí - Wikiibíídiiya\nDziłtah naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideeʼ naakiígíí éí naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trioceros montium" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh łeh; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí ntsxaa.\nDziłtah naʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii bideeʼ naakiígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Óóóó ! De kis cuki, tényleg!\t(2014.11.01. 08:07)


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh dadichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh dadichʼízhígíí éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyah dóó Naakaii Łibáhí Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pleurodeles" deiłníigo deiyózhí. Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsxilghááh dadichʼízhígíí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsxilghááh éí 6–9di asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsá yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsá yishtłizhígíí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hieraaetus wahlbergi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 21–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ atsá yishtłizhígíí éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è 1 Corınth 9\n☰ 1 Corınth 9 ◀ ▶\nNǫ̀htsı̨ wecheekeèdeè dànì gıghàhòt'ǫ\n1 Sı̨ xàè edets'ǫ̀ k'aehwho-le nì? Sı̨ Zezì wecheekeèdeè aht'e-le nì? Sı̨ xàè gots'ǫ̀ K'àowo Zezì weehɂı̨-le nì? Gots'ǫ̀ K'àowo wegha naxıta eghàlaehda t'à naxıgha ehkw'ı-ahodıì aahjà hǫt'e. 2 Dǫ eyıì-le gıgha Nǫ̀htsı̨ wecheekeèdeè aht'e-le sǫnı kò, naxıgha sìı xàè Nǫ̀htsı̨ wecheekeèdeè aht'e. Sı̨ set'à naxıgha ehkw'ı-ahodıì aahjà t'à, gots'ǫ̀ K'àowo wecheekeèdeè aht'e gha sek'èhoedzǫ hǫt'e.\n3 Dǫ seghǫ nàyagehtıı sìı gıts'ǫ̀ dıı haehsı̨į̀ edek'edaehdı ha dìì-le: 4 Weghǫ shèts'ezhee eyıts'ǫ t'asìı ts'edǫǫ sìı goxı̨ sı gogha nıìle nì? 5 Zezì wecheekeèdeè eyıì-le, gots'ǫ̀ K'àowo wechıke, eyıts'ǫ Peter, gıxèht'eè gots'èkeè gıgha ehkw'ı-ahodıı sìı edexè agets'ele ha goghàhòt'ǫ-le nì? 6 Hanì-le-ı̨dè asį̀į̀ Barnabas eyıts'ǫ sı̨ zǫ wet'à ts'eeda gha hòtł'ò eghàladıìda ha hǫt'e nì?\n7 Dǫ eghǫǫ-dǫǫ̀ elı̨ı̨ sìı edets'àɂeehdì nıìle. Dǫ jìechochı̨į̀ k'èdìı elı̨ı̨ sìı yets'ǫ jìecho edè ha dìì-le. Dǫ sahzǫ̀ą k'èdìı elı̨ı̨ sìı yets'ǫ ejıet'ò edǫ ha dìì-le. 8 Dǫ dànì nànıgedè ghàà zǫ aehsı̨ nıìle. Moses wenàowoò kò eyı wexèht'eè dek'eèhtł'è. 9 Moses wenàowoò k'e dıı hanì dek'eèhtł'è: “Naxıts'ǫ ejıe tł'olà tàtsǫyeèhɂe nı̨dè wewà nadaahzà-le,” dek'eèhtł'è. Nǫ̀htsı̨ sìı ejıe ghǫ nànıwo t'à adı nıìle. 10 Nǫ̀htsı̨ hadıı sìı hotıì gogha godeè-adı hǫt'e. Dǫ ı̨łè dèè k'e t'asìı dehshee gha dèè k'e sıìgohɂı̨ hǫt'e, eyıts'ǫ dǫ eyıì-le sìı ejıe tł'olà k'e k'edaà ayehɂı̨ hǫt'e. Eyı į̀łah haget'ı̨ı̨ sìı t'asìı dehshee wets'ǫ t'asìı xàhogehwhı ha gı̨ı̨wǫ t'à aget'ı̨. 11 Eyı xèht'eè lanì t'asìı nezı̨ı̨ naxıdzeè yìı nèts'ı̨ı̨la hǫt'e, eyıt'à naxıdzeè yìı ayìı dıìdì ajà ts'ıhɂǫ̀ t'asìı wet'à ts'eedaa goghàahdı ha-le nì? 12 Dǫ eyıì-le t'asìı t'à gıts'àahdı ha gıghàhòt'ǫ nı̨dè, goxı̨ gınahk'e gots'àahdı ha-le nì?\nGoxı̨ sìı gots'àahdı ha goghàhòt'ǫ ı̨lè, hanìkò naxıts'ǫ t'asìı ts'ı̨ı̨wǫ-le ı̨lè. Į̀le, hoìla xè ts'eeda kò ts'ı̨ı̨wǫ, Zezì-Krı wegodıì nezı̨ı̨ t'asìı wı̨ı̨zìı t'à wehoeɂa ha ts'ı̨ı̨wǫ-le. 13 Nǫ̀htsı̨kǫ̀-gocho goyìı eghàlageedaa sìı Nǫ̀htsı̨kǫ̀ gots'ǫ t'asìı ghǫ shègezhe hǫt'e, wek'èahsǫ-le nì? Yahtıı kwe-ladà k'e t'asìı Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ k'egeehk'ǫ̀ǫ sìı wets'ǫ dǫ xè gıwàhodı hǫt'e, wek'èahsǫ-le nì? 14 Eyı xèht'eè lanì gots'ǫ̀ K'àowo gogha nàowo whehtsı̨ hǫt'e, dǫ godı nezı̨ı̨ t'à dǫ ts'ǫ̀ gogede k'èxa gıt'à edaa gıghǫ̀zhe ha hǫt'e, hadı.\n15 Hanìkò sı̨ ayìı seghàhòt'à ha ı̨lèe sìı wedę kò dehwhǫ. Edahxǫ t'asìı seghàahłe ha dehwhǫ t'à dıı hanì naxıts'ǫ̀ ehtł'è nıìle. T'asìı k'èxa-le godı nezı̨ı̨ t'à naxıts'ǫ̀ gohdee sìı weghǫ xàdahohdì ha dìì-le. Eyı sìı dǫ seghǫ yìhchı nı̨dè bò dę ełaıhwho kò segha denahk'e nezı̨ hǫt'e. 16 Hanìkò godı nezı̨ı̨ t'à dǫ hoghàehtǫ nı̨dè edeghǫ xàdahohdì ha dìì. Godı nezı̨ı̨ t'à dǫ hoghàehtǫ eyı zǫ segha hòɂǫ hǫt'e. Godı nezı̨ı̨ t'à dǫ ts'ǫ̀ gohde-le nı̨dè segha hoìla ha hǫt'e! 17 Sı̨ xàè haehwhǫ t'à eyı la weghàlaehda nı̨dè, wek'èxa t'asìı seghǫ̀t'à ha ı̨lè. Ekò Nǫ̀htsı̨ eyı la seghàı̨ɂǫǫ̀ ayį̀į̀là nı̨dè ekìı sılaà weghàlaehda aht'ı̨. 18 Eyıt'à wek'èxa ayìı seghǫ̀t'à ha? Dıı zǫ k'èxa aht'ı̨: Godı nezı̨ı̨ t'à dǫ ts'ǫ̀ gohde nı̨dè t'asìı k'èxa-le yatı gıghàehɂà hǫt'e. Godı nezı̨ı̨ t'à gohde k'èxa t'asìı seghǫ̀t'à ha hòɂǫ kò, wedę ahɂı̨.\n19 Edets'ǫ̀ k'aehwhoo aht'e xè dǫ wı̨ı̨zìı wets'ǫ aht'e-le kò, dǫ łǫ dehnè ha dehwhǫ t'à dǫ hazǫǫ̀ gıgha eghàlaehdaa dǫǫ̀ ehłı̨į̀ adèhłà. 20 Israel got'ı̨į̀ Zezì gha geehnè ha dehwhǫ t'à gıxèht'eè ehda. Dǫ, Moses wenàowoò tł'a geèhkw'ee sìı Zezì gha geehnè ha dehwhǫ t'à, gıxèht'eè Moses wenàowoò tł'a whıhda laht'e (Moses wenàowoò tł'a whıhda-le kò). 21 Eyıts'ǫ dǫ, Moses wenàowoò dę geedaa sìı gıxèht'eè ehda, Zezì-Krı gha geehnè ha dehwhǫ t'à. (Nǫ̀htsı̨ wenàowoò wedę ahłe ha dìì, Zezì-Krı wenàowoò tł'a whıhda t'à.) 22 Dǫ nàgetso-le sìı gıta aht'ı̨ nı̨dè gıxèht'eè nàhtso-le laht'e, hanì-ı̨dè edahxǫ Zezì gha geehnè ha welì. Dǫ hazǫǫ̀ xàɂaa gıxèwhıht'e ha dehwhǫ, hanì-ı̨dè edahxǫ gıta gots'ǫ dǫ mǫ̀hdaa edaxàgehłe ha welì. 23 Godı nezı̨ı̨ gha eyı hazǫǫ̀ hahɂı̨ hǫt'e. Hanì-ı̨dè godı nezı̨ı̨ wet'à sexè sìghà agode ha.\n24 Dǫ ehdaàtı̨mǫgeedè nı̨dè dǫ ı̨łè zǫ hoehnè, wek'èts'eezǫ hǫt'e. T'asìı deè daahnè ha ehdaàtı̨mǫahdè welì. 25 Amìı ehdaàtı̨mǫgeedè goxè at'ı̨ ha nıwǫǫ sìı eyı gha edexè sınìhòɂà hǫt'e. Dǫ hanıı sìı t'asìı sǫǫ̀mbaekwo t'à hòèlı̨ı̨ eyıts'ǫ t'asìı whaà ts'ǫ̀ wheɂǫ ha-le sìı geehnè gha aget'ı̨, hanìkò goxı̨ sìı t'asìı deè welǫ whìle ts'ǫ̀ goghaelı̨ gha ats'et'ı̨ hǫt'e. 26 Eyıt'à dǫ edı̨į̀ ts'ǫ̀ at'ı̨ yek'èezǫ-le lanì k'etı̨mǫehda nıìle, eyıts'ǫ dǫ ekìı-ka eeht'ı lanì eeht'ı nıìle. 27 Į̀le, sezhį̀į̀ sek'èı̨t'e xè segha eghàlaedaà ahɂı̨. Hanì-ı̨dè godı nezı̨ı̨ t'à dǫ ts'ǫ̀ goıhde tł'axǫǫ̀ nı̨dè, t'asìı deè ts'eehnè gha sedę asedle ha nıìle.


Tsídiidaashiyishí bidaaʼ deekíní - Wikiibíídiiya\nTsídiidaashiyishí bidaaʼ deekíní éí tsídii deílʼésígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Plegadis ridgwayi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs.\nTsídiidaashiyishí bidaaʼ deekíní éí chʼosh deildeeł, dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał.


Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał bikʼaashtʼah łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał bikʼaashtʼah łitsooígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ chʼał ádaałtsʼísígíí Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał bikʼaashtʼah łitsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Platymantis cornutus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼaashtʼah éí łitso; binághah éí dah dzígai; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał bikʼaashtʼah łitsooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.\nEʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ chʼał ádaałtsʼísígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał · Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dibéłchíʼígíí · Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yistłʼinígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał diłhiłígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał bikʼaashtʼah łitsooígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał binághah dichʼízhígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dah dzígaaígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dibéłchíʼígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał diłhiłígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał diniltsxooígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dinilzhinígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał íiyisígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał łichíʼígíí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yázhí · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał yishtłizhígíí


Ch’ééh jiyáán náánááshdą́ą́’.\nI ate watermelon again.\nSource: YM 1987:779, Speaker: Lorene B Legah\nIterative (R)find in Navajo Verb Modes


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii bizábąąh deekʼínígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii bizábąąh deekʼínígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii bizábąąh deekʼínígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Dáághahii Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malpolon monspessulanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 50–80di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó niłhingo naashchʼąąʼ.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii haalzheehii bizábąąh deekʼínígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.\nNaʼashǫ́ʼii haalzheehii bizábąąh deekʼínígíí\nDíí naaltsoos 20 Yaʼiishjááshchilí 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tsinlátah nahatʼeʼiitsoh bibid łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah nahatʼeʼiitsoh bibid łitsooígíí éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dendrolagus matschiei" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–5di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bibid éí diniltso łeh.\nTsinlátah nahatʼeʼiitsoh bibid łitsooígíí éí tsin bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tachyphonus" deiłníigo deiyózhí. Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin éí tseebíí ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] ádaníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídiishzhiin éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsilhazésii dóó bikʼéí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yishtłizhígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bizééʼ dinilbáhígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí binághah dinilbáhígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitéél dinilgaaígíí\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiiʼ diłhiłígíí\nTsilhazésii dóó bikʼéí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiarchini" deiłníigo deiyózhí. Tsilhazésii dóó bikʼéí éí 31 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tłʼohtah ayáásh nahakʼízí binághah dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼohtah ayáásh nahakʼízí binághah dibéłchíʼígíí\nTłʼohtah ayáásh nahakʼízí binághah dibéłchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Locustella castanea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ dóó bizééʼ éí łibá dóó łigaigo łikizh; bidaaʼ éí diłhił.\nTłʼohtah ayáásh nahakʼízí binághah dibéłchíʼígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ táyiʼ tsxilghááh - Wikiibíídiiya\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ táyiʼ tsxilghááh éí tsxilghááh íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Doohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lissotriton italicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsxilghááh éí 3–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí dinilgai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDoohatsʼíí Yátiʼ Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ táyiʼ tsxilghááh éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Your search for the postposition -ná around, encircling has returned 1 entry\nTł’ée’go shibee ni’dildlaadí bóhosésa’go ch’ééh ’ádináhweessił.\nnight-GO 1-flashlight 3-1-miss.P-GO in.vain reflex-1-grope.Prog\nWhen I missed my flashlight at night I groped around myself. (YM 1987:18)\n-ná around, encircling


Naaʼahóóhaiłbáhí bizéédzísgaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaaʼahóóhaiłbáhí bizéédzísgaaígíí éí tązhii dóó naaʼahóóhai dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arborophila gingica" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaʼahóóhaiłbáhí éí bitsʼíís łibá dóó binághah diłhił; bikʼiiz éí łizhingo łikizh; bítááʼ éí łigai; bitéél éí łizhin. Bitsʼíís éí 0.8–1.2 adéesʼeez[?] áníłtso.\nNaaʼahóóhaiłbáhí bizéédzísgaaígíí éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídíłbáhí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídíłbáhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Streptopelia bitorquata" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél éí dinilchííʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bizééʼ éí dah jíjin; bitsiiyah éí łizhin.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídíłbáhí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Yakʼusda bughunek: k’andit khunek neba lhaidinla Matthew 18\nYak'uz hubudayi cho dilhts'i ndan simba degha nus dezti?\n1 'Et hoh da zeh Sizi yugha hoodul'eh, 'en highu nindel 'ink'ez hiyoodulhkut, “Yak'uz hubudayi cho delhts'i ndan simba k'us dezti?” 2 'Et Sizi ndun 'uskiyaz 'anih yulhni, 'ink'ez hubutah neínilhti. 3 'Ink'ez ndo búlhni, “'Et soo ts'ah'un na'a 'un whudúsni, 'aw 'uts'un na'a nahcha'ahnil, 'ink'ez 'uskehyaz k'ah ts'ih sahli t'eh, 'aw 'et zeh huwa, nts'e yak'uz hubudayi cho unli whuz toohdelh ghait'ah. 4 'Et huwa ndun 'uskiyaz, ndan yuk'ah ts'ih 'int'ah, whuz na'a dich'oh te'dudil'en, 'et ndunt'ah, 'en nts'e yak'uz k'une' whul'en, 'en hubutah k'us hidelhti tele ho' 'int'ah. 5 'Ink'ez ndun dune 'uskiyaz, ndan yuk'ah ts'ih 'int'ah huhóont'i, 'i bulh highu nuseya, si chah whuz na'a zeh 'usuhinla.”\nDune 'en bugha 'uyoon lubeshi yutélhcholh t'eh, ndun dune nduja, 'et dahóolts'i' 'et whute'ilh\n6 “'Et ndunnah 'uskehyaz huba 'alha' 'ust'ah, 'uskehyaz hoontsi' ts'ih hubonilht'uk, ndun dune 'et ndúja, 'en tse cho buts'ilchun yehudinguz 'ink'ez k'us takhulh 'et tábuhano t'eh, 'et 'o nus whútezoo. 7 Ndi yun k'ut hudelhts'i, 'en ndunnah hukwaya hoonli tune' 'uhut'en, 'en dawhultsi', 'et buts'u whélts'ulh ho' hint'ah. 'Alha njan hukwaya hoonli tune' hutet'en ho' hoont'ah. 'Et whunts'ih ndan bugha 'et 'úhooja, 'en dawhultsi', 'et hote'ilh ho' hoont'ah! 8 'Et nla k'us nke 'i be hukwaya hoonli tune' 'ínt'en t'eh, k'unint'as 'ink'ez 'un tilh'is! 'Et dzuh ninya k'us nyust'e bodin'ai, 'et whuz na'a 'ilhuz be ts'ukhuna, 'i nghalts'ut t'eh, 'et whuz na'a degha nus mba whútezoo. 'Et whunts'ih nke 'anelht'et 'ink'ez nla 'anelht'et chah bulh 'ínt'ah hoh kwun nachanusne, 'i tanyaníno t'eh, degha nus mba whutétsi'. 9 'Ink'ez nyuna be hukwaya hoonli tune' whut'en whunilh'en t'eh, nyuna hanó'alh 'ink'ez 'un ntolh'is! 'Et nyuna 'ilho bulh zeh, 'et whuz na'a 'ilhuz be ts'ukhuna, 'i ngha nínzut t'eh, degha nus mba whútezoo. 'Et whunts'ih nyuna 'anelht'et bulh kwun nachanusne, 'i tanyaníno t'eh, degha nus mba whutétsi'.\nNdunnah tinta huninkat, 'en Sizi hubutelhyih ka, 'et huba whusainya\n10 “'Et ndunnah 'uskehka khun buka cha'nuzoohzin gunih! 'Alha lizas yak'uz hudelhts'i, 'en bughu hinli 'ink'ez se'aBá yak'uz usda, bulizas 'en 'ahoolhyez hinalh ne'ut'en. 11 'Et huwa ndunnah tinta huninkat, 'en yinkak dune ye' hubutelhyih ka, 'et huba whusainya. 12 Nts'e na'a daja nahzun? 'Et dune 'en lanezi lanezi (100) sheep 'ut'i hoh 'en hubutah 'ilhunuh tinta nínya 'et bulah 'et nébuninla 'ink'ez ndai lhuk'i tinta nínya, 'en dzulh k'uz yukawhenántai. 13 'Et nayilhti t'eh, ts'ah'un na'a 'un whudusni, ndunnah bulah 'et nébuninla, 'en bugha whunelhnik. 'Et whunts'ih ndai lhuk'i tinta nínya, nayilhti t'eh, 'en bugha dahoolcho 'i be simba 'o nus whuntélhnik! 14 'Et whuz na'a zeh ndunnah 'uskehkah 'et 'ilhunuh whunts'ih kwuncho yuh ts'ih teyalh t'eh, nuhwhe'aBá yak'uz usda, 'en 'aw hukwa cha'nizun.\nNyulhutsin lubeshi be dulya 'uja t'eh, datánlilh?\n15 “'Et nyulhutsin lubeshi be nch'ani t'eh, 'et buzih nininya 'ink'ez di ka sch'adini, 'et dóni. 'Et nyun 'ink'ez nyulhutsin bulh nuhwhenich'oh lhanaóodoohle. 'Et nghunek yílhchoot t'eh, nyulhutsin whuch'a nanilde ho' hoont'ah. 16 'Et 'aw chanyoozílhts'ai t'eh, 'ilhunuh k'us nanah teh ilhchoot 'ink'ez 'et bukoo ts'ih natoohdelh. Nanah k'us tanah teh mba lhgha 'úhudeja t'eh, 'et whuz na'a 'uhót'e. 'Et 'i be daja hutni, ts'iyai 'i khunek ts'ah'un na'a 'uhoneh. 17 'Et whunts'ih 'et chah 'aw chanhozílhts'ai t'eh, 'et Yak'usda ba 'ilhunahuwésdel, 'en chah budóohni. 'Et 'en chah 'aw chaboozílhts'ai t'eh, 'et ndan 'aw huba 'alha' cha'hoot'ah k'us ndan sooneya 'ilhunanowes'aih, 'et ndun lubeshi be nch'ani, 'et 'en buk'una'a noolh'en. 18 'Alha' dusni ho' dusni, nuhwheni ndai ndi yun k'ut whuladehtnik t'eh, 'et nduk yak'uz chah bulaoodutetnih. 'Et ndi yun k'ut ndai lhgha 'úhudeja t'eh, 'et ndoh yak'uz chah lhgha 'úwhutenilh. 19 Doo chah 'ún whudusni, ndai buka yoodutelhkut, 'i 'ink'ez nanah k'us tanah ndi yun k'ut lhgha nuhwhuba soo' hoont'ah t'eh, 'et se'aBá yak'uz usda, 'en nuhwhuba 'uwhutelilh. 20 'Et huwa nts'e soozi bugha nanah k'us tanah 'ilhunahuwésdel t'eh, 'et sih si chah nuhtah 'ust'ah ho' hoont'ah.”\n21 'Et Peter yughu ninya 'ink'ez yoodulhkut, “SMoodihti ndun sulhutsin 'en lubeshi be sch'a 'uja. Dawhultsuk whe lubeshi be sch'a 'utet'ilh 'ink'ez buba whunaoodutelhúnah? Skwunlai 'o 'at nankoh (7) tulih 'et 'uwhuneltsuk?” 22 'Et Sizi ndi yulhni, “'Aw skwunlai 'o 'at nankoh (7) 'i chaduzúsnih. 'Et skwunlai 'o 'at nankoh lanezi (70) k'us 'o 'un tulih 'et 'uwhuneltsuk dusni ho' dusni. 23 'Et yak'uz k'úne' whul'en, 'et ndez na'a njan duhoont'ah. Ilhunuh hubudayi cho unli da, 'et be 'ulhna, 'en daneltsuk be buts'ú whulh'ai, 'i ts'iyawh ye bubúlh lhanaoodutélilh, 'et hukwa' ninzun. 24 'Et ho' whunilh'en 'ilhunuh be 'ulhna dahinilhti. Ndai ye yuts'ú whulh'ai, 'i 10,000 sooneya dezti, 'i 'et 'uneltsuk. 25 Hoolah! Yuk'elha yoolhtsilh, 'i hoolah. 'Et ndun hubudayi cho bughunek be 'et ndi yulhni, 'et ndun dune, bu'at, bubuzkeh, 'ink'ez ndai yit'i, 'i chah, 'i ts'iyawh ye 'óket. 'Et t'eh soo suba k'elha whutelhtsilh. 26 'Et huwa ndun be 'ulhna yubut nacháneti 'ink'ez yuts'un tedudlih hoh ndi yúlhni, ‘Sumoodih k'at, suba ilh'i! Ts'iyawh mba k'elha whutelhsilh!’ 27 Bumoodih tube yugha te'nanzin. 'Et ndai ye yuts'u whulh'ai, 'i ts'iyawh yuba whunaoodelhunah, 'ink'ez whenayalh'a. 28 'En 'ulhna zeh 'az whinya hoh doo chah 'ilhunuh dudulh 'ulhna, 'en nayilhti. 'En lanezi lanezi (100) sooneya ch'adíti, 'i 'et 'uneltsuk yuts'u whulh'ai. Yuzool ílhchoot hoh ndi yúlhni, ‘Daneltsuk ngunelh'ai, 'i suba buk'elha hoolhtsi!’ 29 Ndun yubut dugwútsi be nininya 'ink'ez yuts'u tedudlih hoh ndi yúlhni, ‘K'at, suba ilh'i. Ts'iyawh mba k'elha whutelhsilh!’ 30 'Et whunts'ih 'aw chayoozilhts'ai. 'Et whunts'i 'ayan'ai ndai yughi nelh'ai, 'i ts'iyawh yuba k'elha whutelhtsilh 'et whuts'un. 31 'Et 'onghoh 'ulhna, 'en ts'iyawh honalh'en 'et dahooja. 'Et ts'iyawh howu ni huzdli. 'Et huwa hubumoodih ts'un whehandel 'ink'ez ts'iyawh nduhidani. 32 'Et ndun 'et ndúja, 'en bumoodih 'anih yudani 'ink'ez 'et ndo búlhni, ‘Nyun 'ulhna k'us ntsi' zeh 'int'ah! Suts'un tedindlih ka 'et huwa ndai be sts'o zilh'ai, 'i ts'iyawh mba whunaoodelhúnah! 33 Nts'e na'a ngha te'nazin, 'et whuz na'a 'oneh mba' hoont'ah, nyulh 'ulhna ts'un!’ yulhni. 34 'Et bumoodih yulh hunilch'e. 'Et ndunnah dune dzuh nuhulhdeh, 'en butl'ayálhti. 'Et ndai yughi nelh'ai, 'i ts'iyawh yuba k'elha whutelhtsilh whuts'un. 35 'Et nuhwheni chah nuhwhulhutsinka tinta' hant'en, 'ink'ez nuhdzi ndulhcho, 'i be 'aw buba whunachaooduzulhúhnah t'eh, 'et sih se'aBá yak'uz usda, 'en chah whuz na'a zeh 'aw nuhwhuba whunaoodoolnah ghaít'ah.”


Tsídii yáłtiʼí łizhin dóó łichxíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí łizhin dóó łichxíʼígíí\nłizhin dóó łichxíʼígíí\nTsídii yáłtiʼí łizhin dóó łichxíʼígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittrichas fulgidus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–19di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitłʼaaʼ dóó bitʼayaa éí łichxííʼ; bidaaʼ éí dinilbá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí łizhin dóó łichxíʼígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ giní - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ giní éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Bilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco cherrug" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 19–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai dóó diłhiłgo łikizh; bitʼaʼ dóó binághah dóó bitsiitʼáád éí dinilzhin; bidaaʼ éí łizhin.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ giní éí naʼashǫ́ʼii dóó łéʼétsoh dóó tsídii yázhí haalzheehgo naatʼá; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dziłtah dahiitį́hii dootłʼizhí - Wikiibíídiiya\nDziłtah dahiitį́hii dootłʼizhí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amazilia franciae" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizhgo disxǫs; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; łaʼ éí bítááʼ yágo dadootłʼizh.\nDziłtah dahiitį́hii dootłʼizhí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Tsinlátah chʼizhaazhii bitsiitʼáád yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTsinlátah chʼizhaazhii bitsiitʼáád yistłʼinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malacopteron cinereum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí łigaigo yistłʼin; bítááʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí łibá.\nTsinlátah chʼizhaazhii bitsiitʼáád yistłʼinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Bitsʼaʼ niłtólii - Wikiibíídiiya\nBitsʼaʼ niłtólii *\nBitsʼaʼ niłtólii éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cladocera" deiłníigo deiyózhí. Bitsʼaʼ niłtólii éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; adóó eí 620 ałʼąą ádaatʼé. Beʼekʼid biyiʼdi éí ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ; łaʼ éí tónteel biyiʼdi dahólǫ́ ałdóʼ.\nDíí chʼosh éí 0.2–6 mm ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí nímaz. Binááʼ éí tʼááłáʼí. Bijáád éí doo danineez da. Táłtłʼááh chʼilchilí dóó chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hedydipna metallica" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; bitłʼaaʼ éí łitso; bitéél éí tsédídéehgo dootłʼizh; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí dinilbá; bitéél éí diniltso.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼil bijeeh yidlání éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchiní łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchiní łikizhígíí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leopardus wiedii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 19–31di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 13–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó łizhingo łikizh; bizééʼ éí dinilgai; bitseeʼ éí łizhingo noodǫ́ǫ́z.\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ mósí ałchiní łikizhígíí éí hazéí dóó łéʼétsoh dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał haalzheehgo naaghá; tsídii biyęęzhii dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tábąąh naalzheehii bitłʼaaʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąh naalzheehii bitłʼaaʼ łigaaígíí\nTábąąh naalzheehii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corythornis leucogaster" deiłníigo dayózhí.\nDíí tábąąh naalzheehii éí 5–5.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bitéél dóó binátsʼiin éí halchííʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bizééʼ éí łigai ałdóʼ; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh naalzheehii bitłʼaaʼ łigaaígíí éí łóóʼ dóó chʼał deilghał; chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sphaerotheca dobsonii" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí diłhiłgo łikizh; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał nahashchʼidígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Tséyooʼáałiitsoh - Wikiibíídiiya\nTséyooʼáałiitsoh éí Tsé neiʼáhí dayikahjįʼ atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rhynchophorini" deiłníigo deiyózhí. Tséyooʼáałiitsoh éí nahasdzáán bikáaʼgi 4,300 ałʼąą ádaatʼé. Kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó éí tʼóó ahayóí.\nDíí tséyooʼáałii éí 15–38 mm (1.5di asdzoh[?]) ádaníłtso. Bitsʼíís éí ibá dóó łizhingo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí łichíiʼgo ndaashchʼąąʼ. Atʼaʼ yiltʼąąʼí bitáshtʼóózh éí bichʼiyaʼ.


Dahináanii → Naaldeehii→ Bidoh Dahólónígíí→ Bikʼiiz Naakiígíí→ Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí→ Bitsiitsʼiin Dahólónígíí→ Bíígháán Dahólónígíí→ Biyaatsʼiin Dahólónígíí→ Tsídii→ Tsídii ndaatʼáʼii→ Yótʼáahdi tsídii ↓\nHasbídí bítááʼ dootłʼizhígíí\nHodíłchʼiltah hasbídí bítááʼ diłhiłígíí\nHodíłchʼiltah hasbídí binághah yishtłizhígíí\nHodíłchʼiltah hasbídí biniitsįʼ dzísgaaígíí\nHodíłchʼiltah hasbídí bitéél dinilbáhígíí\nHodíłchʼiltah hasbídí łichíʼígíí\nHasbídí bítááʼ dinilbáhígíí\nHasbídí bitéél dinilgaaígíí\nHasbídí binághah yishtłizhígíí\nHasbídí binághah dibéłchíʼígíí\nHasbídí bitʼaʼ łigaaígíí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí yishtłizhígíí\nTónteel bibąąh hasbídí\nNiʼgóó hasbídí bitéél dootłʼizhígíí\nNiʼgóó hasbídí bizééʼ łigaaígíí\nNiʼgóó hasbídí łichíʼígíí\nNiʼgóó hasbídí łibáhígíí\nHasbídí bítááʼ łigaaígíí\nHasbídí bitéél yistłʼinígíí\nHasbídí bitʼaʼ łikizhígíí\nHasbídí bitłʼaaʼ dinilbáhígíí\nHasbídí bidaaʼ łichíʼígíí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łibáhígíí\nHasbídí bikeeʼ łichíʼígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ hasbídí łichíʼígíí\nHasbídí biniiʼ łigaaígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí noodǫ́zígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ hasbídí yishtłizhígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídí łichíʼígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí yishtłizhígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídí dibéłchíʼígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ hasbídí yázhí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łibáhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bizééjíjinígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłbáhí binááʼ łichíʼígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłbáhí biniiʼ łigaaígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ hasbídíłbáhí tsiiyahnoodǫ́zígíí\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłbáhí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídíłbáhí\nTó wónaanídę́ę́ʼ hasbídíłbáhí łichíʼígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łikizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ hasbídí dootłʼizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ ńdíshchíitah hasbídí\nTó wónaanídę́ę́ʼ dah daaskʼidtah hasbídí\nTó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah hasbídí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí yistłʼinígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bizéédzísgaaígíí\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí binááʼ łitsooígíí\nTó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitʼayaałgaaígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí łibáhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bidaaʼ łitsooígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ hasbídí bitéél yistłʼinígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ hasbídí łibáhígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí tsiiyahnoodǫ́zígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ hasbídí bitsiiʼ łigaaígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ hasbídí diłhiłígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ hasbídí bizééʼ łigaaígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitsiiʼ łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ hasbídí dootłʼizhígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ hasbídí bitseenézí\nHasbídí bitʼaʼ kʼíjíjinígíí\nHasbídí binákʼee dah dziltsooígíí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí yázhí\nHasbídí yázhí bitéél łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ hasbídí yázhí yistłʼinígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ hasbídí yázhí łichíʼígíí\nHasbídí bitéél dah jilchíiʼii\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitéél łitsooígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídí bitéél łitsooígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitéél łigaaígíí\nHasbídí bikʼos łigaaígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí binághah dibéłchíʼígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bítááʼ łigaaígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí yistłʼinígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ hasbídí noodǫ́zígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí noodǫ́zígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ hasbídí noodǫ́zígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí binághah noodǫ́zígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bítááʼ łitsooígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bítááʼ łitsxooígíí\nHasbídí biniiʼ naashchʼąąʼígíí\nHasbídí łichííʼ dóó dootłʼizhígíí\nHasbídíłtsooí bizééʼ dinilchíʼígíí\nHasbídíłtsooí bitéél łitsxooígíí\nHasbídíłtsooí bítááʼ dinilbáhigíí\nHasbídíłtsooí bitsiiʼ dinilbáhígíí\nHasbídíłtsooí bizééʼ łitsooígíí\nHasbídíłtsooí bidaaʼ ditání\nHasbídíłtsooí bítááʼ łibáhígíí\nHasbídíłtsooí bijáád łitsooígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłtsooí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídíłtsooí\nHasbídíłtsooí bitseeʼ deekíní\nHasbídíłtsooí bitʼaʼ yishtłizhígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ hasbídí bitʼaʼ dootłʼizhígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí bitʼaʼ dootłʼizhígíí\nHasbídí bitseeʼ nineezígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bitłʼaaʼ łigaaígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bitʼaʼ disxǫsígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bitseeʼ dootłʼizhígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bitʼaʼ diłhiłígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bítááʼ dinilbáhígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bitéél łitsxooígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bitsiiʼ dinilchíʼígíí\nHasbídítsoh ałchozhí łibáhígíí\nHasbídítsoh ałchozhí bitseeʼ łizhinígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídítsoh ałchozhí\nHasbídítsoh ałchozhí bizééjíjinígíí\nDziłtah hasbídítsoh ałchozhí\nHasbídítsoh ałchozhí łigaaígíí\nHasbídítsoh ałchozhí łizhin dóó łigaaígíí\nHasbídí ałchozhí bitsiiʼ dinilchíʼígíí\nHasbídí ałchozhí bitéél łitsooígíí\nHasbídí ałchozhí biniiʼ łichíiʼii\nHasbídí ałchozhí bizééʼ łizhinígíí\nHasbídí ałchozhí bitéél diłhiłígíí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí ałchozhí\nHasbídí ałchozhí bítááʼ łitsooígíí\nHasbídí ałchozhí naashchʼąąʼígíí\nHasbídí ałchozhí bitéél łigaaígíí\nHasbídí ałchozhí bitéél yistłʼinígíí\nHasbídí ałchozhí bítááʼ dinilchíʼígíí\nHasbídí ałchozhí chʼilgo dootłʼizhígíí\nHasbídí ałchozhí bítááʼ łigaaígíí\nHasbídí ałchozhí nizhónígíí\nHasbídí ałchozhí bitsiiʼ łigaaígíí\nHasbídí ałchozhí łitsxooígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ hasbídí ałchozhí\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah hasbídí ałchozhí\nHasbídí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí, ńléidi éí ádaadin). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Columbidae" deiłníigo deiyózhí. Hasbídí éí 310 ałʼąą ádaatʼé; Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Nahatʼeʼiitsoh Bikéyah bikáaʼgi éí tʼóó ahayóí.\nHasbídí éí bikʼos dóó bidaaʼ doo nineez da, áádóó éí łibá dóó dibéłchíʼíigo ndaashchʼąąʼ łeh; łaʼ éí dadootłʼizh dóó daaltso. Łaʼ éí tsídiiłbáhígi ádaníłtso, náánáłaʼ éí tązhiigi ádaníłtso.\nHasbídí éí tʼáá ałtso daʼałchozhgo naakai: chʼil binááʼ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh łeh. Náánáłaʼ éí chʼosh ałdóʼ deildeeł.\nHodíłchʼiltah hasbbídí łichíʼígíí\nAtseełtsʼózí (Phaethontiformes) · Atsá dóó Giní Ndahalinígíí (Accipitriformes) · Atsáłbáí dóó bikʼéí (Falconiformes) · Naakʼidoolwoshii dóó bikʼéí (Caprimulgiformes) · Dahiitį́hii dóó Tsxį́į́łnaalkʼįhii (Apodiformes) · Hasbídí (Columbiformes) · Hashkʼaan deildeełígíí (Musophagidae) · Naatsédlózii dóó bikʼéí (Cuculiformes) · Néʼéshjaaʼ (Strigiformes) · Séí naaʼahóóhai (Pteroclidiformes) · Naalʼeełii keelóól (Podicipedidae) · Naalʼeełídaakį́ (Gaviidae) · Taahilnoodii dóó Tónteel zhį́ʼii Ndahalinígíí (Suliformes) · Tééh dééł (Otidiformes) · Tónteel dóó Tábąąh Tsídii (Charadriiformes) · Tónteel tsídii bínííʼtsohígíí (Procellariiformes) · Tłʼohtahilzhahí (Cariamidae) · Tsídii bidaanézí (Ciconiiformes) · Tsídii Deílʼésígíí dóó bikʼéí (Pelecaniformes) · Tsídiiłchxoní (Opisthocomiformes) · Tsídii daʼíígházhígíí (Trogoniformes) · Tsídii jáádnézí (Phoenicopteriformes) · Tsídii yádaałtiʼí (Psittaciformes) · Tsídii naʼałkʼaiʼí (Sphenisciformes) · Tsídii tsídígíí (Passeriformes) · Tsin deiłkaałii dóó Tsídii dadisxǫsígíí dóó Tsídii dah ndaʼasolígíí dóó Tsídii bidaatsoh naashchʼąąʼí dóó Tsídii dághaaʼígíí (Piciformes) · Tsinlátah tsídii ndahatʼeʼígíí (Coliiformes) · Tsintah noołnahii (Mesitornithiformes) · Tsídii bichʼahtsohí dóó Ǫǫbǫʼii dóó bikʼéí (Bucerotiformes) · Tsísʼná deiyání dóó Gáagii ndaashchʼąąʼígíí dóó Tsídii hádaaʼachʼiidígíí dóó Móʼmoʼii dóó Tábąąh ndaalzheehii (Coraciiformes) · Yáhashjool yił aheełtʼéhii (Eurypygidae)\nАдыгэбзэ: Тхьэрыкъуэ лъэпкъыр\nAymar aru: Kitula\nбеларуская (тарашкевіца): Галубовыя\nभोजपुरी: कबूतर आ पंडुक\nBikol Central: Salampati\nЧӑвашла: Кăвакарчăн йышшисем\nemiliàn e rumagnòl: Clómb\nFiji Hindi: Kabutar\nગુજરાતી: કપોત કુળ\nBahasa Indonesia: Columbidae\nकॉशुर / کٲشُر: کوتُر\nKreyòl ayisyen: Pijon\nкырык мары: Кӓдӹвлӓ\nlatviešu: Baložu dzimta\nLingua Franca Nova: Columbiformo\nمصرى: حمام (طير)\nBahasa Melayu: Merpati\nNederlands: Duiven (vogels)\nनेपाल भाषा: बखुं\nnorsk nynorsk: Duefamilien\nRuna Simi: Urpi\nSesotho sa Leboa: Leeba\nSimple English: Dove\nсрпски / srpski: Голубови\nsrpskohrvatski / српскохрватски: Golub\nTiếng Việt: Họ Bồ câu\nZeêuws: Duven en tortels\nžemaitėška: Balondis (paukštis)


Bįįh nanitʼiní diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nBįįh nanitʼiní diłhiłígíí\nBįįh nanitʼiní diłhiłígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cephalophus niger" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 18–20di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin; bizééʼ éí dinilbá; bítááʼ éí dibéłchíʼí.\nBįįh nanitʼiní diłhiłígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Dilchʼóshiidaatsohí dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshiidaatsohí dinilbáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Estrilda caerulescens" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitłʼaaʼ éí halchííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nDilchʼóshiidaatsohí dinilbáhígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Táłkááʼ dilwoʼíchilí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bijáád hastání Chʼosh bitʼaʼ dayiidisígíí Wóʼatsʼǫǫsii Ádaatʼéhígíí\nTáłkááʼ dilwoʼíchilí éí wóósitsʼílí dóó tó bichʼosh dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi 220 ałʼąą ádaatʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hebridae" deiłníigo dayózhí.\nTáłkááʼ dilwoʼí yázhí\n(→ Tó bichʼosh)\nDíí chʼosh éí tó siyínígíí dóó beʼekʼid bibąąhgi dahólǫ́. Bitsʼíís éí tʼóó 1–3 mm ádaníłtso łeh. Laʼ éí łichííʼ dóó łitsxogo dinéesdǫ́ǫ́z. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.\nDíí naaltsoos 15 Yaʼiishjáástsoh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Hodíłchʼiltah chʼał tózhééʼ bitʼohígíí - Wikiibíídiiya\nHodíłchʼiltah chʼał tózhééʼ bitʼohígíí\nHodíłchʼiltah chʼał tózhééʼ bitʼohígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nasutixalus jerdonii" deiłníigo dayózhí.\n(A)(B)(C) Tsʼǫʼasáanii dóó (D) biyęęzhii\nDíí chʼał éí 1–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo dinilzhin dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nHodíłchʼiltah chʼał tózhééʼ bitʼohígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼał niłtólí binááʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał niłtólí binááʼ łibáhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nymphargus cochranae" deiłníigo dayózhí.\nChʼał niłtólí binááʼ łibáhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.