Lá nanigua̱ʼ rí nitrígú ráʼ. | Rí muʼnigajmaa\nATRAXNUU NÁA Afrikáans Albanés Alemán Amárico Armenio Aymara Azerí Azerí (alfabeto cirílico) Becol Bengalí Bislama Búlgaro Catalán Cebuano Checo Chichewa Chino mandarín (simplificado) Chino mandarín (tradicional) Chitonga Chitumbuka Cibemba Cingalés Citonga Congo Coreano Criollo de las Seychelles Criollo haitiano Criollo mauriciano Croata Danés Efik Endebele Endonga Enzema Eslovaco Esloveno Español Estonio Ewé Finlandés Fiyiano Francés Garífuna Georgiano Griego Guaraní Gujarati Gun Hebreo Hiligaynon Hindi Holandés Húngaro Ibo Ilocano Indonesio Inglés Islandés Italiano Japonés Kannada Kaonde Kazajo Kikuyu Kiluba Kiniaruanda Kirguís Kiribatiano Kirundi Kisi Kisonge Krío Kwangalí Kwanyama Lengua de señas argentina Lengua de señas colombiana Lengua de señas mexicana Lenguaje de señas brasileño Lenguaje de señas italiano Letón Lifu Lingala Lituano Luganda Lunda Luo Luvale Macedonio Malayo Malayálam Malgache Mam Maratí Maya Mazateco de Huautla Mixe Mongol Moré Nepalés Ngäbere (o guaymí) Noruego Náhuatl del centro Oromo Osético Otetela Pangasinán Panjabí Papiamento de Aruba Papiamento de Curazao Persa Polaco Portugués Quechua ancashino Quechua ayacuchano Quechua boliviano Quechua cuzqueño Rumano Ruso Sango Sepedi Serbio Serbio (alfabeto latino) Sesoto de Lesoto Setsuana Shona Silozi Sranangtongo Suajili Suajili del Congo Suati Sueco Tagalo Tai Tamil Tayik Telugu Tigriña Totonaco Tsonga Tsotsil Turco Turcomano Turcomano (alfabeto cirílico) Tuvaluano Twi Tártaro Ucraniano Urdu Uzbeko Vendal Vietnamita Wallisiano Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Zandé Zulú me̱ʼpha̱a̱ Árabe Ñanya\n“Ikháanʼ [...] nundrígú xi̱ʼ rí na̱ʼkha̱ náa Dios, mu muniʼnuʼ rí Dios nixnúlú ga̱jma̱a̱ májánʼ.” (1 CORINTIOS 2:12)\nNdiéjunʼ gíʼmaa manga̱ju̱lú xúgiáanʼ bi̱ ni̱ndxu̱lú xa̱bi̱i̱ Jeobá asndu jiáma ga̱jma̱a̱ wa̱ʼxa̱ʼ rá.\nArathá tikhuu xkri̱da ndrígu̱ún bi̱ ninga̱ju̱u̱n rí Dios nixnúún.\nXú káʼnii tayáá ikháánʼ rí nitrígú rá.\n1. Ndiéjunʼ ajngáa edxawíín mbaʼin xa̱bu̱ rá.\nMBAʼIN xa̱bu̱ nudxawíín ku̱ma̱ rígi̱: “Ganga̱jua̱ʼ rí xtaʼdáá numuu rí tsítayáá káʼnii gatagíʼnii gájtsii”. Lá xúʼko̱ ku̱ma̱ʼ nguáná ráʼ. Nákha majkiáanʼ na̱nguá enga̱ju̱lú xúgíʼ rí kuaʼdáá. Mbá xkri̱da, mbáa xa̱bu̱ bi̱ nda̱ja̱a̱ náa mbá guʼwá rí guáʼdáá wéñuʼ na̱nguá enga̱jo̱o̱ rí gíʼdoo. Rígi̱ nugíʼnii tikhun jiáma bi̱ xóó tsíjmañún mundxa̱ʼwa̱a̱ májánʼ edxu̱ún, xóó tsiguanu mbuyáá ndiéjunʼ phú gíʼdoo numuu.\n2, 3. a) Ndiéjunʼ lá gíʼmaa muni jiáma rá. b) Ndiéjunʼ gambáyuluʼ mu manga̱ju̱lú rí kuaʼdáá rá.\n2 Á mu ikháánʼ ni̱ndxa̱ʼ mbáa dxámá, o mbáa inuu má maraʼdáá 20 tsiguaʼ. Ndiéjunʼ gíʼdoo itháan numuu tayáá ikháánʼ rá. Mbaʼin xa̱bu̱ náa numbaaʼ rígi̱ nandún muguaʼdáá wéñuʼ, rí mudaʼ májánʼ, mbá guʼwá mba̱a̱ o muguaʼdáá ajua̱nʼ rí ndiʼkhún egájnuu. Mú na̱nguá guáʼdáá rí itháan gíʼdoo numuu: Rí muʼni ñajunʼ Dios. Phú gíná nindxu̱u̱ numuu rí mbaʼin xa̱bu̱ tsixmiéjunʼ ga̱jma̱a̱ numuu rígi̱. Á mu ikháánʼ ndija̱a̱n náa rí gajkhun, gíʼmaa matani mbá tsiakii mu ma̱ta̱ya̱a̱ rí gíʼdoo numuu rí nitrigú náa ana̱ʼ ga̱jma̱a̱ náa ru̱dáʼ rí Dios nixná (Mat. 5:3). Á mu tsetayamajkhuíí rígi̱ maʼni rí maraʼdáá gaʼkhu náa xúgíʼ mbiʼi rí gáraxtaa.\n3 Ikháánʼ ma̱ndoo matani mu xátagíʼnii rígi̱. Xú káʼnii gátani rá. Guʼyáá tikhu xkri̱da rí na̱ʼkha̱ náa Biblia rí ma̱ndoo mambáñun raʼkháa i̱ndó jiáma, mambáñun xúgínʼ bi̱ ni̱ndxu̱ún xa̱bi̱i̱ Jeobá, manga̱ju̱u̱n rí Dios nixnúún.\nTÁNGA̱JU̱U̱N RÍ DIOS NIXNÚÚN\n4. Ndiéjunʼ e̱ʼkha̱ raʼthí náa 1 Samuel 8:1-5 ga̱jma̱a̱ numún e̱ji̱i̱n Samuel rá.\n4 Náa Biblia naʼthí ga̱jma̱a̱ numún tikhun xa̱bu̱, bi̱ nindrigú mbá rí Dios nixnúún, mu tánga̱ju̱u̱n. Rígi̱ niguaʼnii e̱ji̱i̱n gaʼyee Samuel, bi̱ niʼni ñajunʼ Jeobá asndu nákha chíʼgíʼ ga̱jma̱a̱ niʼni rí jmbu (1 Sam. 12:1-5). Samuel nigíiʼ mbá xkri̱da májánʼ muni e̱ji̱i̱n Joel ga̱jma̱a̱ Abías. Mú túyamajkuíí ga̱jma̱a̱ nini dí ra̱májánʼ. Náa Biblia naʼthúlúʼ rí ikhiin túni xóo anu̱ún, “túnimbaníí xkujndu xóo rí gíʼmaa” (atraxnuu 1 Samuel 8:1-5).\n5, 6. Ndiéjunʼ niguaʼnii e̱ji̱i̱n Josías ga̱jma̱a̱ aʼdá xíñiiʼ rá.\n5 Xúʼko̱ nirígá náa goʼwóo rey Josías, ninindxu̱u̱ mbáa xa̱bu̱ májánʼ náa inuu Dios. Índo̱ nixka̱ma̱a̱ xtángoo, Josías niʼdxuun rí nigixnuu, ga̱jma̱a̱ ikhaa niʼni tsiakimínáʼ mu maʼnimbánuu rí niʼtáñajunʼ Jeobá. Niʼni gámbíin xándú ga̱jma̱a̱ xawan dí rígá náa xuajin ma̱ngaa niʼthún xa̱bu̱ rí munimbu̱ún náa Jeobá (2 Rey. 22:8; 23:2, 3, 12-15, 24, 25). ¡Ra̱ʼkhá tháán májánʼ rí nindrigú e̱ji̱i̱n! Ajtsíin e̱ji̱i̱n ga̱jma̱a̱ aʼdá xíñiiʼ ninindxu̱ún reyes, mu nimbáa rí ikhiin nisngajma rí ndiyamajkuíí rí nindrigú náa ikhaa.\n6 Jehoacaz a̱ʼdióo Josías niʼtáñajunʼ nda̱wa̱á rí nigájnáa ikhaa, mu ikhaa niʼni ‹dí ra̱májánʼ náa inuu Jeobá›. Ikhaa niʼtáñajunʼ mbá ajtsú igu̱nʼ nákha faraón bi̱ xtáa náa Egipto xóó tséjkha̱ kayáa náa guʼwá ejua̱nʼ, ikhí nikháñu Jehoacaz (2 Rey. 23:31-34). Nda̱wa̱á ndxájuu Jehoiaquim niʼtáñajunʼ mbá 11 tsiguʼ. Ma̱ngaa tángajo̱o̱ herencia rí nigruigú náa anu̱u̱. Numuu rí Jeoiaquim niʼni má xúʼko̱ dí ra̱májánʼ, Jeremías niʼtáriyaʼ ga̱jma̱a̱ numuu, rí ‹ikhaa miʼdi̱i̱ náa najuiʼdi̱i̱ mbáa xtángidiʼ› (Jer. 22:17-19). Índo̱ Josías nigájnáa, a̱ʼdióo Zedequías nita̱ʼa̱a̱ ga̱jma̱a̱ aʼdá xíñiiʼ bi̱ nigumbiʼyuu Joaquín, túni rí májánʼ ga̱jma̱a̱ túni xóo Josías (2 Rey. 24:8, 9, 18, 19).\n7, 8. a) Xú káʼnii niʼnimbáti̱ga̱ rí nigruigú Salomón rá. b) Ndiéjunʼ gándoo gájmañulú náa xkri̱da rí na̱ʼkha̱ náa Biblia ga̱jma̱a̱ numún bi̱ tánga̱ju̱u̱n rí nindrigú náa Dios rá.\n7 Salomón ni̱ndxu̱u̱ mbáa rey bi̱ nigruigú mbaʼa rí májánʼ náa anu̱u̱ David. Maski ajndu nijuiʼsngáá rí maʼndoo kaʼyoo Jeobá, mú nda̱wa̱á Salomón nánguá ninga̱jo̱o̱ rí nigruigú. Náa Biblia naʼthí: “Índo̱ ni̱jkha̱ rakhi̱i̱ Salomón guʼyi̱i̱ nini rí a̱jkiu̱u̱n maʼga̱ kidxu̱únʼ iʼwíínʼ dios; ga̱jma̱a̱ a̱jkiu̱u̱n nánguá káxi̱ náa Jeobá Dios xó má a̱jkiu̱u̱n anu̱u̱, David” (1 Rey. 11:4). Ikha jngó Jeobá nánguá nindoo kaʼyoo Salomón.\n8 Xúgínʼ xa̱bu̱ bugi̱ nindoo maʼndún kuyáá Jeobá ga̱jma̱a̱ muni rí jmbu, mu ikhiin tánga̱ju̱u̱n. Maski ajndu xúʼko̱, náa Biblia naʼthí ga̱jma̱a̱ numún eʼwíínʼ jiáma bi̱ ninga̱ju̱u̱n rí Dios nixnúún, xó má mbaʼin jiáma bi̱ kuwa xúgi̱. Guʼyáá tikhuu xkri̱da májánʼ rí ma̱ndoo mbuyaridáá jiáma ga̱jma̱a̱ wa̱ʼxa̱ʼ bi̱ ni̱ndxu̱ún xa̱bi̱i̱ Jeobá rí mbiʼi xúgi̱.\nNANGA̱JU̱U̱N RÍ NINDRÍGÚ\n9. Náa numuu rí ninindxu̱ún e̱ji̱i̱n Noé mbá xkri̱da májánʼ rá. (Atayáá timbá xtiʼkhu.)\n9 E̱ji̱i̱n Noé nigíiʼ mbá májánʼ xkri̱da. Noé nigruigú mbá ñajunʼ rí maʼni arca gajmíi̱n bi̱ kuwa náa goʼwóo. E̱ji̱i̱n Noé ndiyáá rí ndayóoʼ maguma rí nandoo Jeobá ga̱jma̱a̱ nimbayíí anu̱u̱ náa ñajunʼ rígi̱. Xó má eʼthí náa Biblia, nitu̱ʼu̱u̱n náa arca índo̱ nini ruʼwa mbiiʼ (Gén. 7:1, 7). Ndiéjunʼ nirígá rá. Náa Génesis 7:3 naʼthí rí nixudiinʼ xujkhúʼ náa arca mu “ma̱gi̱xi̱i̱n rí ma̱ju̱wée̱ʼ xóó inuu ju̱ba̱ʼ”. Mangiin xa̱bu̱ nikáwíin. Numuu rí ikhiin ninga̱ju̱u̱n rí nindrigú náa anu̱u̱, e̱ji̱i̱n Noé niguáʼdáá ñajunʼ rí maguiʼthún xa̱bu̱ ga̱jma̱a̱ muni rí mbuyamajkuíí mbu̱júu̱ Jeobá náa mbá Ku̱ba̱ʼ mikaʼwu (Gén. 8:20; 9:18, 19).\n10. Xú káʼnii nisngajma nájkhu̱u̱n jiáma hebreos rí ninga̱ju̱u̱n rí Dios nixnúún xá.\n10 Ninújngoo mba̱yu̱ʼ tsiguʼ nda̱wa̱á, a̱jkhu̱u̱n jiáma nisngajma rí nijmañún rí gíʼdoo itháan numuu. Hananías, Misael, Azarías ga̱jma̱a̱ Daniel nigún kudiin náa xuajin Babilonia nákha tsiguʼ 617 ts.g. Ikhiin mitsiʼñíin wéñuʼ ga̱jma̱a̱ ra̱ʼkhá tháán ejmañún ma̱ngaa ra̱mingíjyúuʼ gáʼniun makuwa náa xuajin Babilonia. Mú ikhiin túni xúʼko̱ kaʼnii. Rí xóo nini nisngajma rí ikhiin ninga̱ju̱u̱n rí Dios nixnúún, rí nisngúún anu̱ún. Jeobá niʼni tsajkurámíínʼ numuu rí támbumún rí nijmañún nákha majkhinʼ (atraxnuu Daniel 1:8, 11-15, 20).\n11. Xú káʼnii nimbañun eʼwíínʼ xa̱bu̱ ga̱jma̱a̱ numuu rí nigruigú Jesús rá.\n11 Xúgíʼ xkri̱da rí ndiʼyáá xánindxu̱u̱ kañiʼ á mu na̱nguá eʼyáá xkridoo Jesús, A̱ʼdióo Dios. Mba̱a̱ rí nigruigú náa anu̱u̱, ga̱jma̱a̱ ikhaa phú ninga̱jo̱o̱ wéñuʼ rígi̱. Nakujmaa rígi̱ numuu rí niʼthí: “Índo-ma xo ri niʼsjngueʼ Anuʼ, ruʼkue itanloʼ” (Juan 8:28). Ga̱jma̱a̱ ikhaa nindoo rí iʼwíínʼ mambáñun rí nigruigú. Ikhaa niʼthún xa̱bu̱: “Pu-ndaʼyo ri maʼga iʼhua xuajin gataraʼa ajnga ri majan nuxiʼ ri naʼtañajun Dios; numu ri ika numu ruʼkue huaxungunloʼ” (Luc. 4:18, 43). Ikhaa nimbáñun xa̱bu̱ mbuʼyáá rí gíʼdoo numuu rí ‹xánindxu̱ún náa numbaaʼ rígi̱›, numuu rí numbaaʼ tsinga̱jo̱o̱ kiʼsngáa ndrígóo Dios (Juan 15:19).\nLÁ NANGA̱JUA̱ʼ RÍ NITRIGÚ RÁʼ.\n12. a) Xú káʼnii nambánii rí xóo nigaja̱a̱ Timoteo náa mbaʼin jiáma rá. b) Ndiéjunʼ rí gíʼmaa muraxi̱mi̱jna̱ jiáma bi̱ ni̱ndxu̱ún xa̱bi̱i̱ Dios rá.\n12 Xó má ndiʼyáá ga̱jma̱a̱ numún jiáma, mbáa mangáán ndija̱a̱n náa ana̱ʼ bi̱ nandún kuyáá Jeobá. Á mu xúʼko̱, ikháánʼ xtaa ikhaa kayúúʼ xó má nigaja̱a̱ Timoteo (atraxnuu 2 Timoteo 3:14-17). Numuu ana̱ʼ, ru̱dáʼ rí ikháánʼ nijmañaʼ ga̱jma̱a̱ numuu Dios gajkhun. Mbáa ikhiin nisngáaʼ asndu nákha chíʼgínʼ, rígi̱ nimbáyaʼ mu majmañaʼ “mitaya xujaʼni magajnuʼla naʼ aʼcanʼ, jma majñuʼ ri siaquiyu aʼtianʼ naʼ Cristo Jesús” ga̱jma̱a̱ mambáyaʼ ‹maraʼdáá xúgíʼ rí nda̱yáaʼ mu matani ñajunʼ Dios›. Lá naraxnáa núma̱aʼ rí nitri̱gú ráʼ. Atatsaʼwáminaʼ ga̱jma̱a̱ numuu rígi̱. Atraximínaʼ: “Xú káʼnii eku̱mu̱ʼ rí xtáá náa kúwi̱i̱n mbaʼin xa̱bi̱i̱ Dios bi̱ naguajun jmbu rá. Xú káʼnii eku̱mu̱ʼ rí ikhúúnʼ ni̱ndxu̱ʼ mbáa bi̱ nambáxu̱u̱ ga̱jma̱a̱ Dios rá. Lá nda̱yo̱o̱ rí gíʼdoo wéñuʼ numuu rí naniʼnuʼ rí gajkhun ráʼ.”\nLá nadxaʼ rí xtaa náa kúwi̱i̱n mbaʼin xa̱bi̱i̱ Dios bi̱ naguajun jmbu rá. (Atayáá kutriga̱ 9, 10, 12)\n13, 14. a) Ndiéjunʼ eraʼníí tikhun jiáma bi̱ ni̱ndxu̱ún xa̱bi̱i̱ Jeobá rá. b) Ndíjkha rí gíʼdoo numuu maʼngulú rá. Araxná mbá xkri̱da.\n13 Tikhun jiáma bi̱ ninun náa rí gajkhun na̱nguá eyáá rí mixtiʼkhu nindxu̱u̱ xuajñu Dios ga̱jma̱a̱ numbaaʼ ndrígóo Satanás. Asndu tikhun nanigu̱nʼ mbuyáá dí rígá náa numbaaʼ. Mú, ndiéjunʼ tatsaʼwáminaʼ rá. Lá mañajún náa inuu mbá carro rí na̱jkha̱ mu ma̱ta̱ya̱a̱ xú káʼnii gágawáanʼ o á mu maʼngo̱o̱ maxíña̱a̱n ráʼ. ¡Xátani rúʼko̱! Xúʼko̱ má na̱nguá eyóoʼ mbuʼyáá xóo eni dí mitsaga wéñuʼ náa numbaaʼ rígi̱ i̱ndó á mu nandulúʼ mbuʼyáá nguáthá mba̱a̱ gaʼkhu erígá (1 Ped. 4:4).\n14 Gener, mbáa dxámá bi̱ xtáa náa Asia, ndija̱a̱ náa mbá guʼwá náa ni̱ndxu̱ún xa̱bi̱i̱ Jeobá ga̱jma̱a̱ nijngúun iyááʼ nákha ikhaa gíʼdoo mbá 12 tsiguʼ. Mu índo̱ ni̱jkha̱ ra̱ja̱a̱ itháan niniguʼ dí erígá náa numbaaʼ. Ikhaa naʼthí: “Ikhúúnʼ nindoʼ mba̱yo̱o̱ xú káʼnii nindxu̱u̱ dí naxná numbaaʼ rígi̱”. Gener naʼni ñajunʼ Jeobá ga̱jma̱a̱ naʼni dí rígá náa numbaaʼ, índo̱ ikhaa nigiʼdoo 15 tsiguʼ niʼni dí ra̱májánʼ xó má eni bi̱ nambáxu̱u̱ gajmíi̱n. Ikhaa najnga̱a̱ ga̱jma̱a̱ naʼthí ajngáa xkawiʼ xó má ikhiin. Gener na̱jkha̱núu goʼwóo wakhííʼ wéñuʼ nda̱wa̱á rí guámbóo niʼtsíin gajmíi̱n mígiu̱u̱ náa gitsíin náa nakujmaa rí nuxnamijná o nuradímíjná xa̱bu̱. Mú nda̱wa̱á ndiʼyoo rí xúgíʼ rí nakujmaa mitsaan wéñuʼ náa numbaaʼ rígi̱ na̱nguá eʼni maxtáa tsímáá. Nda̱a̱ rí gakánaʼ á mu naraxtaa xúʼko̱. Rí xúgi̱ rí nitanga̱a̱ náa congregación ikhaa naʼthí: “Xóó naʼniuʼ mingíjyúuʼ maraʼnuu xkujndu dí rígá náa numbaaʼ, mu índo̱ Jeobá naʼni tsajkurámáánʼ nduʼyáá rí gíʼdoo wéñuʼ numuu rígi̱”.\n15. Ndiéjunʼ gíʼmaa mundxaʼwamíjna̱ jiáma bi̱ na̱nguá niganun gajmiún anu̱ún cristiano rá.\n15 Mú, kuwa jiáma náa congregación bi̱ na̱nguá niganun gajmiún anu̱ún cristiano. Á mu ikháánʼ ni̱ndxa̱ʼ mbáa rí ikhiin xtaʼdáá mbá rí gíʼdoo wéñuʼ numuu rí mbiʼi xúgi̱ numuu rí natatsiniʼ ga̱jma̱a̱ natani ñajunʼ bi̱ Niʼniáanʼ. Kúwi̱i̱n mbaʼin wéñuʼ xa̱bu̱ náa tsu̱du̱u̱ Ku̱ba̱ʼ mú, náa 1,000 xa̱bu̱ káaʼ mbáwíi eninuʼ ku̱ma̱ rí gajkhun. ¡Ga̱jma̱a̱ ikháánʼ ni̱ndxa̱ʼ mbáa rí ikhiin! Ni̱ndxu̱u̱ májánʼ wéñuʼ rí maraxtaa náa xa̱bu̱ bi̱ Jeobá niraʼwíin ga̱jma̱a̱ naxnún mbuyáá rí gajkhun rí na̱ʼkha̱ náa Biblia (Juan 6:44, 45). Lá raʼkháa rígi̱ nindxu̱u̱ mbá numuu mu makuwáanʼ gagi asndu xkáʼnii má niniʼnúnʼ rí gajkhun ráʼ. (Atraxnuu 1 Corintios 2:12.) Gener naʼthí: “Asndu tsiánguá eʼniuʼ índo̱ nandxa̱ʼwa̱mínáʼ ga̱jma̱a̱ numuu rígi̱. Tsáa lá ni̱ndxu̱ʼ ikhúúnʼ mu Jeobá bi̱ kaʼyoo xúgíʼ numbaaʼ maniniúʼ rá.” (Sal. 8:4.) Ga̱jma̱a̱ mbáa ndxájulú a̱ʼgu̱ bi̱ ikhí má xtáa niʼthí: “Á mu mbáa bi̱ najkha̱a̱ escuela nadxuu wéñuʼ índo̱ bi̱ naʼsngóo narmáʼáan a̱jkiu̱u̱n kaʼyoo, ¡atatsaʼwáminaʼ rí Jeobá bi̱ najmañuu Maʼsngáa itháan májánʼ naninínʼ!”\nNDIÉJUNʼ GATANI RÁ.\n16. Ndiéjunʼ rí májánʼ muni jiáma bi̱ nuni ñajunʼ Dios rá.\n16 Ra̱ʼkhá tháán májánʼ rí maraxtaa náa kuwa nguéjmi̱i̱n xa̱bu̱ bi̱ nuraʼwíí makuwá itháan májánʼ. Lá matagíminaʼ rí xátani mbáti̱ga̱ rí xtaʼdáá ráʼ. Á mu natani, maraxtaa náa wájun mbaʼin xa̱bi̱i̱ Dios bi̱ kuwa jmbu náa ikhaa. Rígi̱ nindxu̱u̱ itháan májánʼ ki xóo mi̱dxu̱ʼ kidxu̱únʼ jiáma, bi̱ tsíjmañún makuwá ga̱jma̱a̱ nda̱a̱ rí guáʼthi̱i̱n nda̱wa̱á náa numbaaʼ rí mandáti̱ga̱a̱ (2 Cor. 4:3,4).\n17-19. Ndiéjunʼ gámbáyaʼ mu xáraxtáá gíná numuu rí ni̱ndxa̱ʼ mixtiʼkuíín rá.\n17 Xúʼko̱, rí manindxa̱ʼ mixtiʼkuíín nindxu̱u̱ mingíjyúuʼ wéñuʼ; mu rígi̱ nindxu̱u̱ itháan májánʼ. Mbá xkri̱da: Gundxaʼwáá edxu̱lúʼ ga̱jma̱a̱ numuu mbáa xa̱bu̱ bi̱ na̱jkha̱ gáʼtsíin náa Olimpiadas. Á mu niʼngo̱o̱ ni̱jkha̱nú asndu ikhí nandoo gáʼthi rí ninindxu̱u̱ mixtiʼkuii náa eʼwíínʼ a̱ngui̱i̱n. Mbáa ndiyóoʼ maʼni gaʼduunʼ i̱ʼwáʼ rí narígú mbiʼi mu maʼnirataminaʼ. Rí ikhaa ninindxu̱u̱ mixtiʼkuii náa eʼwíínʼ nimbáyúu maʼnirataminaʼ itháan ga̱jma̱a̱ maʼngo̱o̱ mada̱ʼ.\n18 Mbaʼin xa̱bu̱ tséndxa̱ʼwa̱a̱ edxu̱ún rí mugíʼnin nda̱wa̱á, numuu rí nini dí ra̱májánʼ. Á mu ikháánʼ natatsaʼwáminaʼ ga̱jma̱a̱ numuu rúʼko̱, á mu ni̱ndxa̱ʼ mixtiʼkuíín náa numbaaʼ rígi̱ ga̱jma̱a̱ á mu tsítani rí maʼni gachíín náa inuu Dios, maʼngaaʼ maraʼdáá “vida rí phú nindxu̱u̱ gajkhun” (1 Tim. 6:19). Ndxájulú bi̱ niʼthá ga̱jma̱a̱ numuu niʼthí: “Á mu ikháánʼ naratá ga̱jma̱a̱ numuu rí natanimbaaʼ, nda̱wa̱á naraxtaa gagi. Natasngájma rí xtaʼdáá tsiakii matani gaʼduunʼ xúgíʼ rí naʼni numbaaʼ ndrígóo Satanás. Asndu xóo natayáá rí Jeobá nadxuu wéñuʼ ga̱jma̱a̱ numaʼ. Ikhú naku̱ma̱ʼ rí xtaa gagi numuu rí ni̱ndxa̱ʼ mixtiʼkuíín”.\n19 Xátatsijmáʼ mbiʼi rí xtaʼdáá mu makánaʼ rí nandaʼ xúgi̱ (Ecl. 9:2, 10). Á mu nakruaʼaʼ náa numuu kuwáanʼ ga̱jma̱a̱ rí Jeobá maxnáʼ rí májánʼ nda̱wa̱á, lá raʼkháa májánʼ gáʼni rí muʼni gaʼduunʼ rí “xu ri cuhua iʼhuinʼ” ráʼ. Á mu natraʼwíí matani rí májánʼ maraxtaa májánʼ wéñuʼ (Efes. 4:17; Mal. 3:18).\n20, 21. a) Á mu nuraʼwíí muʼni rí májánʼ, ndíjkha rí muʼniratamijná rá. b) Káʼnii gíʼthu̱u̱n Jeobá muʼni rá.\n20 Á mu nuraʼwíí muʼni rí májánʼ, makuwáanʼ tsímáá xúgi̱ ga̱jma̱a̱ muʼniratamijná mu makuwáanʼ kámuu mbiʼi náa numbaaʼ nuxi̱ʼ. Asndu tseʼngulu gúʼyáá nguáthá rí májánʼ gakánulú ikhú (Mat. 5:5; 19:29; 25:34). Rí xúgi̱, Jeobá xáxnulú mbaaʼ maxnúlú. Rígá rí eyóoʼ muʼnilú (atraxnuu 1 Juan 5:3, 4). Á mu tsíniʼñáaʼ ru̱ʼni̱ ñajunʼ Dios, ¡xáʼni ndíí rí gúʼni!\n21 ¡Ra̱ʼkhá tháán mbaʼa rí nindrígu náa Jeobá! Kuaʼdáá mbá ku̱ma̱ káxi̱ rí na̱ʼkha̱ náa Ajngá rawunʼ ma̱ngaa nakru̱ʼu̱lú xú nindxu̱u̱ ikhaa ga̱jma̱a̱ rí naʼthí maʼni. Kuaʼdáá mbá ñajunʼ rí gíʼdoo wéñuʼ numuu rí muyéʼgua̱ mbiʼyuu ga̱jma̱a̱ rí manindxu̱lúʼ xa̱bi̱i̱. Ga̱jma̱a̱ Dios naʼthúlúʼ rí xtáa ga̱jma̱á ni̱ndxu̱lú (Sal. 118:7). Rí xúgi̱, jiáma ga̱jma̱a̱ xa̱bu̱ wanii, gusngajmá rí nanga̱ju̱lú rí Dios nixnúlú ga̱jma̱a̱ musngájma asndu náa awúu̱n a̱jkiu̱lú rí nandulúʼ ‹muʼni mba̱a̱› Jeobá (Rom. 11:33-36; Sal. 33:12).


Hoshdódii łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nHoshdódii * łikizhígíí\nHoshdódii łikizhígíí éí naakʼidoolwoshii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nyctiphrynus ocellatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí hoshdódii éí 7.5–8di asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bitseeʼ éí kʼídzígai. Bijáád dóó bidaaʼ éí doo nineez da.\nHoshdódii łikizhígíí éí tłʼéeʼgo naatʼáa łeh; tsinyaagi dóó tłʼoh dahólǫ́ǫgi chʼosh haalzheehgo naatʼá; jį́įgo éí ałhosh.


Táyiʼ naatʼiʼí biwooʼ dahólónígíí - Wikiibíídiiya\nTáyiʼ naatʼiʼí biwooʼ dahólónígíí\nTáyiʼ naatʼiʼí biwooʼ dahólónígíí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gnathostomulida" deiłníigo deiyózhí. Táyiʼ naatʼiʼí biwooʼ dahólónígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́; adóó éí 100 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 0.5–1 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí nineez áádóó éí bigháhootʼį́į łeh; bijáád éí ádin, bijéí ałdóʼ doo hólǫ́ǫ da. Tónteel bibąąhdi, séítahgi éí dahináa łeh. Chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Jaaʼabaní bíchį́į́hnézí - Wikiibíídiiya\nJaaʼabaní bíchį́į́hnézí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Akałii Bikéyahdi dóó Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptonycteris" deiłníigo dayózhí. Jaaʼabaní bíchį́į́hnézí éí tááʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí jaaʼabaní bitʼaʼ éí 9–10di asdzoh[?] áníłnéez łeh; bitsʼíís éí 2–3di asdzoh áníłnééz.\nJaaʼabaní bíchį́į́hnézí éí hosh dóó tsáʼáziʼ bijeeh deidlą́.


Chʼał bitéél dichʼízhí yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bitéél dichʼízhí yishtłizhígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alsodes verrucosus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo łibá; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; binááʼ éí diłhił.\nChʼał bitéél dichʼízhí yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Atʼąątah chʼałchilí bitłʼaaʼ łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼałchilí bitłʼaaʼ łikizhígíí\nAtʼąątah chʼałchilí bitłʼaaʼ łikizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Raorchestes tuberohumerus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–1.2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitłʼaaʼ dóó bikʼaashtʼah éí halzhin dóó dinilgaigo łikizh; bílalátah éí daditą́; binááʼ éí ntsaa.\nAtʼąątah chʼałchilí bitłʼaaʼ łikizhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Dziłtah chʼał bizéétsʼósí - Wikiibíídiiya\nDziłtah chʼał bizéétsʼósí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Choerophryne" deiłníigo deiyózhí. Dziłtah chʼał bizéétsʼósí éí 37 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 0.5–0.8di asdzoh[?] ádaníłtso, áádóó éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼil biyaʼ doo yitʼíinii - Wikiibíídiiya\nChʼil biyaʼ doo yitʼíinii\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí chʼil biyaʼ doo yitʼíinii yaa halneʼ dooleeł. Atʼąąʼ biyaʼ dóó chʼil bichʼosh ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Yaaʼ bijáád tseebíhígíí\nChʼil biyaʼ doo yitʼíinii éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eriophyidae" deiłníigo deiyózhí. Chʼil biyaʼ doo yitʼíinii éí 3,600 ánéelą́ą́ʼ ałʼąą ádaatʼé.\nDíí yaaʼ éí tʼóó 0.08–0.1 mm ádaníłtso; bitsʼíís éí nímaz; bijáád éí doo nineez da. Chʼil bijeeh éí bichʼiyąʼ.\nYaaʼ bijáád tseebíhígíí\nAnádiz biyaʼ · Chʼil biyaʼ doo yitʼíinii · Chʼosh doo hináanii biyaʼ · Tsédááʼii · Tsídii biyaʼ doo yitʼíinii · Tsinyiʼ yaaʼ adiłhashígíí · Yaaʼ bijáád danineezí · Yaaʼ bitseeʼ łání · Yaaʼ dilwoʼí · Yaaʼ łigaaígíí · Yaaʼ łichíʼí yilzhólígíí · Yaaʼ naʼatłʼoʼígíí · Yaaʼ naalzheehígíí · Yaatʼáhí\nYaaʼ bikágí ntłʼizígíí\nAkałii Bikéyahdę́ę́ʼ béégashii biyaʼ · Béégashii biyaʼ dootłʼizhígíí · Bįįh biyaʼ · Chį́į́h yee adilohii biyaʼ · Chʼééh digháhii biyaʼ · Déélgééd biyaʼ · Deeteel biyaʼ · Gah biyaʼ · Ghą́ą́ʼaskʼidii biyaʼ · Łéʼétsoh biyaʼ · Łééchʼąąʼí biyaʼ · Łééchʼąąʼí biyaʼ yishtłizhígíí · Nahatʼeʼiitsoh biyaʼ · Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ yaaʼ · Shádiʼááhdę́ę́ʼ yaaʼ · Shash bizaʼazis hólóní biyaʼ · Tééh łį́į́ʼ biyaʼ · Tónteel tsídii biyaʼ · Tó wónaanídę́ę́ʼ yaaʼ · Tsédeeshzha Dziłtah yaaʼ · Tsídiiłbáhí biyaʼ · Tsinyiʼ béégashii biyaʼ · Tłʼiish biyaʼ · Wóláchííʼ yildeełí biyaʼ · Yaaʼ bijáád dadiłhiłígíí · Yaaʼ bikágí dah dzilgaaígíí · Yaaʼ łizhiní\nYaaʼ bikágí yilzhólígíí\nJaaʼabaní biyaʼ yilzhólígíí · Jeʼeyaaʼ · Łeʼeyaaʼ · Hazéítsʼósii biyaʼ · Naaʼahóóhai biyaʼ · Yaaʼ łichíʼí adiłhashígíí


Wóóiyiitsahí dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nWóóiyiitsahí dinilzhinígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Séíbąąh Hatsohdi dóó Beʼekʼid Honeezítsoh Bibąąhgi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Dził Dah Gai Biyaagi Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Daalzhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myrmecocichla aethiops" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhin; bidaaʼ éí łizhin. Baʼáádígíí éí bitsʼíís dinilzhin ałdóʼ.\nWóóiyiitsahí dinilzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Col 3 | `AWB | STEP | Ite Sísa Karáhéba mía míaonsabé Manikánka we iriwe oganúq atotaq ite moq iriwe oganúq itowe. Minayabe Sísa Karáhé míéhrabeqte sánsánsábé irutaboiroro. We íópeq Manikáne ayah púpeq tútuue ména wahnah wahnahnire.\nSísareq moraráq irigowana ehwéhne.\n1 Ite Sísa Karáhéba mía míaonsabé Manikánka we iriwe oganúq atotaq ite moq iriwe oganúq itowe. Minayabe Sísa Karáhé míéhrabeqte sánsánsábé irutaboiroro. We íópeq Manikáne ayah púpeq tútuue ména wahnah wahnahnire. 2 Mah marákóípéqté sánsánsábé iwíáhéq irutaboiriyehboq peh Sísa míéhrabeqte sánsánsábé iwíáh íwíáhue irutaboiroro.\n3 Sísa pukútaq ite moq wereq pukéq amahnága wereq Maniká Iteriboreq kopípéq moráráq míáhwe. Minayabe Sísa míéhrabeqte sánsánsábé iwíáh íwíáhue irutaboiroro. 4 Sísa Karáhéwé itene ogamé áwahe wíre. Wega kaweq tehreh naneqkakáq tuinagake itega moq wereq tuigéhe.\nIte o ke úkurauna ehwéhne.\n5 Minayabe itene irupipeqté áhbábárorahi iwíáh súáhro. Mó aníné ahre ahrari weh mahbi abarié iwíáhwé, íre kaweq iwíáhwé, ahbabáq sansa sehgie iwíáhwé, mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabeki iwíáhwé súáhro. Mó aníné ménsámehnsánsabe aigárá pabekime, minawé péhepehe manikánsábé iwíáh íwíáh atáh sánsáne. 6 Mina tahnsa ahbabáronsabé Manikánka anotah abíáhnsá aritena kamah arinawire. 7 Menah iteitega mina tahnsa áhbábáq mira aruqarururowe.\n8 Amahnágawé mina tahnsa áhbábáq sánsá moke súáhro. Taonsahwé, abiahnsa atewé, mó aní ahbabáq atewé, mó anínsábé péhepehe ehwéh atewé, ehbome, mina tahnsa áhbábáq sánsá moke súáhro. 9 Itene irupipeqté áhbábáq íwíáhwé, ahbabáq sansamé airaiq súáhnsábé wensabé wensabé péhe éhwéh teawíiyeho. 10 Itega o ke úkurowe. Manikánka ite kaweq iwíáh aitowaq itega we tahnsá kaweq ke mía míaigehe.\n11 Sísane sánsá mirao kewé peh morá ké tahnsane. Káríki kewé, Asiu kewé, síú amurúrúáh kéwé, síú íre amurúrúáh kéwé, mó ehwéhnkákáq irare kewé, mó sansá mirao kewé, mó kené arambehriraq saiqnaríáh kéwé, arambehriyabé ápeq meyáh kéwé, moke mina tahnsa ké Sísane ehweh sehgíówe. Sísa Karáhéga moke mina tahnsa kéné sirupipeq mía míaire. Sega wereq mía míaonsabé sene sirupipeq mía míaire.\nMoke mó keyábé irutaboiré sansa sehgíóro i ehwéhne.\n12 Manikánka itensabé arutaboiréna wene kaweq anímárí míageheéna omaq itáráire. Minayabe teínserah sansánue míáhro. Mó keyábé irutaboirue séhréh arítáhro. Ite iuwahbeh naneq iwíáh sueq mó keyábé siru ukisiteq uwaresa ánímárí míáhro.\n13 Mó kegá íre kaweraitéhrataqmé peh uwaresa ké míáhro. Itene Wahnahnka itene ahbabáqsabe íre iwíáhue ahreraq matíéhre. Mina inserah itebaqté ánínká are ahbabáratahnaraq wene ahbabáqsabe íre iwíáhue ahreraq matiahno. Mó keyábé irutaboiro sansánká moke mó kawéq sánsámárí kiotaikire. 14 Moke mó keyábé irutaboiroro. Mah sansánká moke mó sansá kiotaikéna moke mó sansá págege atena séhréh atéhre.\n15 Sísa Karáhéga itene iru ukiq itena peh morá íwíáh aitáráire. Minayabe ite iru ukiqme míáhro. Iru ukiqme méq peh morá ké tahnsa míageheéna omaq itáráire. Minayabe ite iru ukiqme mía míaoro. Manikánsabe ahriahri iwíáh íwíáhue kaweróne átáhro. 16 Sísa Karáhéne ehweh itene irupipeq ambubu atawéq iwíáhue tagahro. Ite morání moránínue Sísane sánsá ahtebagehboq we kawerue teawíéq síwáhnororo. Ite igonkónirataq itene irupipeq Manikánsabe iwíáh íwíáhoro. Buk Songipéqté ígónkónkákáq áróturapeqté ígónkónkákáq Manikáne Awanka iwíáh atahna igónkónkákáq igonkónéq itene irupipeq Manikánsabe iwíáh íwíáhoro.\n17 Sísa itene Wahnah míéh púaq moke miraira arámbéhrí kawerue miraéq moke irarira ehwéh kawerue irarero. Mirairataq Sísa itene Wahnah áwírue Maniká Iteribonsabé kaweróne ateq wensabé iwíáh íwíáh atáhro.\nPoraga Sísa tagaríáh káríró ánínsábé irari ehwéhne.\n18 Ahrerono, iteruwehqsone ehweh kawerue íráhro. Minawé Maniká itene Wahnah awahbeh sansáne.\n19 Weho, itene ahreronsábé irutaboiroro. Íre áyátehreh sah subóro.\n20 Animáríno, ite inoibone ehweh saiyoiyehboq kawerue íráhro. Minawé Maniká awahbeh sansáne.\n21 Sibowárého, itene animárínká itene ehwehnsabé abiahnsanue anetaníbo íwíáhiyehboq pehipi íre ehweh arítáhro.\nWahnah kené ehweh kawerue íráhro i ehwéhne.\n22 Mó kené arambehri keo, itene marakóipeqté wáhnáh kéné ehweh moke kawerue íráhro. Itene wahnah kegá ite kaweq arámbéhrí ánímárí móe íwíáhigeheéq peh morá se míáhtáq tauntahunue arámbéhríéwé kaweq sansápo? Írakaumo. Maniká itene Wahnahnka tagaríéhnsábé wensabé áhreéq iwíáhue ahriahri kawerue arambehrioro.\n23 Moke miraira arámbéhríwé tauntahunue arambehrioro. Íre peh morá wehukega wahnahnonsabé Manikánka moq wahnahni puaq kawerue arambehrioro. 24 Ite kiotaiqme wahnáhmé Sísa Karáhé wíre. Itewe peh wene arambehriúna anímárí múne. Wega mókake kaweq naneq oga mé apéq náinkéhe. Minawé tagaríáhwe. 25 Manikánka ahbabáq ani kamah awinawire. Wega moke wehuke peh morá sánsánéna tábúsoqme sainsuanawire.


Tseelkǫǫhí bítááʼ halchíʼígíí\nTseelkǫǫhí binááʼ dootłʼizhígíí\nDíí naaldlooshii éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tʼáá ałtso tsinlátahgi dahiná; nááná éí tłʼéeʼgo naakai łeh. Tseelkǫǫhí éí mósígi ádaníłtso, áádóó éí tʼáá ałtso bitseeʼ tʼáá dinilchíiʼgo dilkǫǫh; łaʼ éí daalbá, náánáłaʼ éí łigai dóó dibéłchíʼíigo daalkizh. Nááná éí binááʼ nitsxaa łeh.\nLast edited on 29 Níłchʼitsʼósí 2021, at 00:03


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Mark 1\n1 Dıı sìı Nǫ̀htsı̨ Weza, Zezì-Krı, weghǫ godı nezı̨ı̨ aatł'è hǫt'e. Eyı godı nezı̨ı̨ sìı dıı hanì wexèhǫǫ̀wo:\n2 Nakwenàoɂǫǫ Isaıah wenı̨htł'è k'e dıı hanì dek'eèhtł'è,\n“Nenakweè dǫ ı̨łè seyatıì k'eɂa ha. Nenakweè negha ts'atà nìhòɂà ha,”\n3 eyıts'ǫ dıı hanì dek'eèhtł'è,\n“Ekìı-ka nèk'e dıı hats'edıì yats'ìzeh hǫt'e, ‘Gots'ǫ̀ K'àowo wegha ts'atà nìhoahɂà; wegha tı̨lı ehkw'ı nıɂà aahłe,’ ” dek'eèhtł'è.\n4 John-Baptıst dǫ k'ètaìdzı̨ ha ekìı-ka nèk'e nììtła. Ekǫ dǫ ts'ǫ̀ hadı, “Edek'eahłı̨, naxınì eładı̨į̀ aahłe gà naxık'ètaìdzı̨į̀ adeahłe, hanì-ı̨dè Nǫ̀htsı̨ naxıhołı̨į̀ naxıghǫ nahoele ha,” gòhdı. 5 Judea nèk'e gots'ǫ dǫ eyıts'ǫ Jerusalem got'ı̨į̀ hazǫǫ̀ John-Baptıst ts'ǫ̀ geède. Dǫ edehołı̨į̀ ghǫ hǫdegeedè tł'axǫǫ̀ Jordan-deh nıɂàa k'è tı yìı gok'ètaìdzǫ. 6 John-Baptıst wegoht'ǫǫ̀ tıts'aàdìıcho weghà t'à hòèlı̨ eyıts'ǫ ewò wewè elı̨. Ts'aelǫ̀ą eyıts'ǫ kw'ıahnǫ-dıì hanì ghǫ shètı̨ t'à eda. 7 John-Baptıst dǫ ts'ǫ̀ hadı, “Dǫ ı̨łè senahk'e elı̨ı̨ sìı sek'èè nììtła ha hǫt'e. Wekechı̨į̀tł'ıì ejıehge ha kò dǫ lahoeht'ı̨-le. 8 Sı̨ sìı tı t'à naxık'ètaìhdzı̨ hǫt'e, ekò ededı̨ sìı Yedàyeh Nezı̨ı̨ t'à naxık'ètaìdzı̨ ha,” John gòhdı.\nZezì wek'ètaìdzı̨ eyıts'ǫ wehłı̨ı̨ yeèhdzà\n9 Ekìıyeè k'e Galılee nèk'e kǫ̀ta Nazareth gots'ǫ Zezì eyı nììtła ekò, John-Baptıst Jordan-deh nıɂàa k'è tı yìı yek'ètaìdzǫ. 10 Zezì tı yìı gots'ǫ nıìtła ekò yak'e ehts'ǫǫ̀ ajà eyıts'ǫ Yedàyeh Nezı̨ı̨ k'àba degoo lanıı yek'e daàhtła, Zezì yaɂı̨. 11 Yak'e gots'ǫ dıı hats'edıì hǫt'e, “Nı̨ Seza anet'e, neghǫneehtǫ eyıts'ǫ neghǫ sìghà dehwhǫ,” hats'edıì hǫt'e.\n12 Ekòet'ıì Yedàyeh Nezı̨ı̨ ekìı-ka nèk'e ts'ǫ̀ yeèhɂà. 13 Dı̨ènǫ dzęę̀ ts'ǫ̀ ekǫ èlı̨ ekò wehłı̨ı̨ yeèhdzà. Zezì tıts'aàdìı gonı aı̨t'è, eyıts'ǫ yak'eet'ı̨į̀ Zezì gà nègı̨ı̨de xè yeghǫ shètı̨ gıghàı̨dì.\nZezì t'akwełǫ̀ǫ̀ edecheekeè gòèhtsı̨\n14 John-Baptıst wedaàtǫ tł'axǫǫ̀ Zezì Galılee nèk'e ts'ǫ̀ anajà, ekǫ Nǫ̀htsı̨ wegodıì nezı̨ı̨ t'à dǫ ts'ǫ̀ gode. 15 Dǫ ts'ǫ̀ dıı hadı, “Hòt'a Nǫ̀htsı̨ Wenàowoò k'ę̀ę̀ nèhòkw'ı ha ts'ǫ̀ whaà-le agòjà. Edek'eahłı̨ xè godı nezı̨ı̨ naxıgha ehkw'ı-ahodı welè!” gòhdı.\n16 Zezì, Galılee-tì gà tabàa k'etło ekò Sımon eyıts'ǫ wechı Andrew ełexè goaɂı̨. Łı-k'aàdèe agı̨ı̨t'e t'à, mį̀ tègeehdè ı̨lè. 17 Zezì gots'ǫ̀ hadı, “Sek'èahdè, dǫ łǫ ààhłì anaxehłe ha,” gòhdı. 18 Ekòet'ıì edemį̀ ts'ǫǫ̀ nałegeèhtła gà Zezì k'èè łegeèhtła.\n19 Eyı ts'ǫ k'achı̨ ı̨daà nıwà-le nììtła ekò Zebedee weza James eyıts'ǫ wechı John goaɂı̨; edemį̀ sıìgehɂı̨ ı̨lè. 20 Ekòet'ıì Zezì gots'ǫ̀ hadı, “Sek'èahdè,” gòhdı t'à gıtà elà yìı dǫ gogha eghàlageedaa xè aìda agı̨į̀là gà Zezì k'èè łegeèhtła.\nDǫ ı̨nìłı̨ı̨ wets'ǫ̀-èlı̨ı̨\n21 Eyı tł'axǫǫ̀ kǫ̀ta Capernaum ts'ǫ̀ geède. Nǫ̀htsı̨ Dzęę̀ k'e, Zezì ełègehdèe-kǫ̀ goyaèhtła gà dǫ hoghàehtǫ. 22 Zezì Nǫ̀htsı̨-yatıì-k'èdìı-dǫǫ̀ lanì dǫ hoghàehtǫ-le, hanìkò ededı̨ t'asìı hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ k'àowo lanì dǫ hoghàehtǫ ts'ıhɂǫ̀, dǫ Zezì weyatıì gıgha enıìyah dìì. 23 Ekìıyeè k'e dǫ ı̨łè ı̨nìłı̨ı̨ wets'ǫ̀-èlı̨ı̨ eyı wheda ı̨lèe sìı hǫtsaa hòtł'ò whezeh xè hadı, 24 “Nazareth got'ı̨į̀ Zezì dàgǫǫle ha? Godıhoǫhtsı̨ ha nì-anet'ı̨? Amìı anet'e nek'èehsǫ ne. Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ degaı anet'e!” yèhdı.\n25 Zezì yets'ǫ̀ hadı, “Įhłį̀ąt'e! Weyìı gots'ǫ xàı̨tłe!” yèhdı. 26 Hayèhdı t'à ı̨nìłı̨ı̨ hòtł'ò dǫ nàı̨hxà xè whezeè ayį̀į̀là gà yeyìı gots'ǫ xàèhtła.\n27 Dǫ hazǫǫ̀ gıgha enıìyah t'à ełets'ǫ̀ hagedı, “Dàgot'ı̨į̀-agot'ı̨? Nàowo eładı̨ı̨ k'ę̀ę̀ hoghàgoehtǫ eyıts'ǫ ededı̨ t'asìı hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ k'àowo elı̨ ladıì gode. Yatı nàtsoo t'à ı̨nìłı̨ı̨ ts'ǫ̀ gode nı̨dè gık'èı̨t'e,” gedı. 28 Ekòet'ıì Galılee nèk'e hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ wegodıì dǫ ta ts'ǫ̀ ajà.\nZezì dǫ łǫ k'aàt'ıì agǫǫ̀là\n29 Ełègehdèe-kǫ̀ gots'ǫ xàgeède tł'axǫǫ̀ James eyıts'ǫ John xè, Sımon eyıts'ǫ Andrew gıkǫ̀ ts'ǫ̀ geède. 30 Sımon wets'èkeè wemǫ edı elı̨ t'à daèhte k'e whetı̨ Zezì ts'ǫ̀ hagedı. 31 Eyıt'à Zezì yets'ǫ̀ èhtła, yılà nıìchì gà nıìtłaà ayı̨į̀là. Ekòet'ıì k'aàt'ıì ajà t'à weghǫ shèts'ezhee goghàedı.\n32 Xèhts'ǫ̀ agòjà ekò dǫ eyagı̨ı̨lı̨ı̨ eyıts'ǫ dǫ ı̨nìłı̨ı̨ gıts'ǫ̀-èlı̨ı̨ sìı hazǫǫ̀ Zezì ts'ǫ̀ gogeèwa. 33 Eyı kǫ̀ta ts'ǫ dǫ hazǫǫ̀ edı̨į̀ Zezì whedaa sìı ekǫ enìı̨tǫ gà łą̀ą nègı̨ı̨de. 34 Dǫ łǫ tàda hazǫǫ̀ xàɂaa gıts'ǫ sìı Zezì hazǫǫ̀ k'aàt'ıì agǫǫ̀là. Eyıts'ǫ dǫ yìı gots'ǫ ı̨nìłı̨ı̨ łǫ xàdeèzhì. Zezì amìı ne sìı ı̨nìłı̨ı̨ gık'èezǫ t'à Zezì gogedeè agohɂı̨-le.\nZezì whatsǫǫ̀ gòɂǫǫ yahtı\n35 Ek'èdaedzęę̀ k'e k'omǫǫ̀dǫǫ̀ ı̨łaà to et'ıì Zezì nıìtła. Yahtı ha gowhatsǫǫ̀ gòɂǫǫ ts'ǫ̀ xàèhtła. 36 Eyıt'à Sımon eyıts'ǫ wecheekeè eyıì-le xè gıhak'eet'į̀. 37 Gıgòhɂǫ ekò gıts'ǫ̀ hadı, “Dǫ hazǫǫ̀ nehak'egeet'į̀,” gıìhdı.\n38 Hanìkò Zezì gots'ǫ̀ hadı, “T'asį̀ı̨ ts'ǫ̀ ats'ııde, kǫ̀ta nıwà-lea gòlaa ts'ǫ̀ ts'ııdè. Ekǫ sı dǫ hoghàgeehtǫ ha; eyı gha jǫ ts'ǫ̀ ahjà hǫt'e,” gòhdı. 39 Eyıt'à Zezì Galılee nèk'e kǫ̀ta yàgòlaa gota k'etło. Gıts'ǫ ełègehdèe-kǫ̀ gòlaa goyìı dǫ hoghàehtǫ eyıts'ǫ ı̨nìłı̨ı̨ łǫ xàgodeèzhì.\nDǫ gokwǫ̀ tàda t'à eyaelı̨\n40 Dǫ ı̨łè gokwǫ̀ tàda t'à eyaelı̨ı̨ sìı Zezì gà nììtła. Yets'ǫ̀ nàgòı̨hgè, yeghǫnàdaetì, hadı, “Haneewǫ-ı̨dè k'aàt'ıì ası̨ı̨le ha dìì-le,” yèhdı.\n41 Zezì eyı dǫ eteèt'ı̨ nıwǫ t'à edılà yek'e ayı̨į̀là, hayèhdı, “Hęɂę, hahwhǫ! K'aàt'ıì anede!” yèhdı. 42 Ekòet'ıì wetàdaà whìle ajà xè k'aàt'ıì ajà.\n43-44 Zezì yatı nàtsoo yeghàı̨ɂǫ, hayèhdı, “Nets'ǫ̀ dànàhòwoo sìı dǫ wı̨ı̨zìı ts'ǫ̀ haı̨dı-le. Nek'ahoeta gha yahtıı ts'àątła. Moses wenàowoò k'ę̀ę̀ nehołı̨į̀ neghǫ nahoezhe k'èxa yahtıı t'asìı negha k'egııhk'ǫ̀. Hanì-ı̨dè weghàà k'aàt'ıì anaąjàa sìı dǫ gık'èezǫ ha,” yèhdı tł'axǫǫ̀ nayeèhɂà. 45 Hanìkò eyı dǫ naèhtła tł'axǫǫ̀ hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ yeghǫ gode t'à dǫ hazǫǫ̀ godı gıìkw'o. Eyı ts'ıhɂǫ̀ dǫ łǫ Zezì ts'ǫ̀ aget'ı̨ t'à edı̨į̀ kǫ̀ta gòlaa sìı ts'ǫ̀ ade ha dìì ajà. Eyıt'à edı̨į̀ gowhatsǫǫ̀ gòɂǫǫ ts'ǫ̀ zǫ at'ı̨. Hanìkò ı̨łaà hazǫǫ̀ ts'ǫ dǫ gıts'ǫ̀ nìı̨de.


Góogiiltʼóshí bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nGóogiiltʼóshí bitéél noodǫ́zígíí\nGóogiiltʼóshí bitéél noodǫ́zígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clamator levaillantii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 14–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitéél éí łigai dóó łizhingo noodǫ́ǫ́z; bitseeʼ éí łizhin dóó kʼídzígai.


Tsintah níłtsą́ chʼał binághah yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nTsintah níłtsą́ chʼał binághah yistłʼinígíí\nTsintah níłtsą́ chʼał binághah yistłʼinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah naaʼeełí léiʼ bikáaʼgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eleutherodactylus simulans" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.4–0.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; binághah éí yishtłizhgo yistłʼin; binááʼ éí diłhił.\nTsintah níłtsą́ chʼał binághah yistłʼinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yázhí yildeeł.


Chʼosh chʼééh digháhii bitsʼaʼ dilkǫǫhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼosh chʼééh digháhii bitsʼaʼ dilkǫǫhígíí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cochlicopidae" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh chʼééh digháhii bitsʼaʼ dilkǫǫhígíí éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Binááʼádaałtsʼózíidi dahólǫ́.\nDíí chʼosh chʼééh digháhii éí 5–7 mm ádaníłtso; adóó éí bitsʼaʼ dahólǫ́. Bitsʼaʼ éí dibéłchíʼí dóó yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ łeh. Chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh éí bichʼiyąʼ.


Dziłtah dahsání - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Dahsání dah Yikahjí Tsin Deigházhígíí Dahsání\nDziłtah dahsání éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Coendou quichua" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 13–16di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łigai dóó dinilzhingo naashshʼąąʼ; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitseeʼ éí nineez.\nDziłtah dahsání éí tsin bitʼąąʼ dóó bineestʼąʼ yiłchozh.\nBiniiʼnoodǫ́zí · Dlǫ́ǫ́ʼ ntsxaaígíí · Ghą́ą́ʼnoodǫ́ǫzii · Kʼiiznoodǫ́ǫzii · Łéʼétsoh bitseetłʼooígíí · Lókʼaaʼ yigházhígíí · Nááʼtsʼózídę́ę́ʼ tsétah łéʼétsoh · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitsiitʼáád łitsooígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh diwozhí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsohnézí łichíʼígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼastsʼǫǫsígi átʼéhígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tooh łéʼétsoh · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsékʼi dlǫ́ǫ́ʼ · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsétah dlǫ́ǫ́ʼ · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsinlátah łéʼétsoh łitsxooígíí · Tabąąh tsinlátah łéʼétsoh · Tsinlátah łéʼétsoh yishtłizhígíí\nJaatsohí/Dzaatsohí: Jaatsohí bitseetłʼooígíí · Jaatsohí tseechʼį́dígíí\nKézhoozhʼilí: Kézhoozhʼilí łibáhígíí · Kézhoozhʼilí łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ gahniiʼí: Shádiʼááhdę́ę́ʼ gahniiʼí ntsxaaígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ gahniiʼí yázhí\nDahsání ditłʼooí yázhí · Dahsání ditłʼooígíí · Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ dahsání · Dziłtah dahsání · Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ dahsání yázhí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ dahsání · Tsinyiʼ dahsání\nBéésh Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ dogii · Dogii bitsiiyah diniltsooígíí · Dogii łibáhígíí · Dogii łichíʼígíí · Dogii yázhí · Haltsooítah dogii · Hodíłchʼiltah dogii · Séí dah daaskʼidtah dogii · Séitah dogii · Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ dogii\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ gahjaaʼí bitseeneezígíí · Shádiʼááh biyaadę́ę́ʼ gahjaaʼí bitseeneezígíí · Tsétah gahjaaʼí bitseeneezígíí\nDziłtah łéʼétsoh beeniʼíhoniitaahígíí · Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ łéʼétsoh beeniʼíhoniitaahígíí · Łéʼétsoh beeniʼíhoniitaahígíí (íiyisígíí) · Tábąąh łéʼétsoh beeniʼíhoniitaahígíí · Tłʼohtah łéʼétsoh beeniʼíhoniitaahígíí\nŁéʼétsoh yił ahidaałtʼéhé\nHalgaiitah łéʼétsoh yił aheełtʼéhé · Łéʼétsoh yił aheełtʼéhé íiyisígíí · Łéʼétsoh yił aheełtʼéhé łizhinígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ ndaʼageedí\nNaʼageedí binááʼ dootłʼizhígíí · Naʼageedí bitsiitʼáád łigaaígíí · Naʼageedí łibáhígíí · Naʼageedí naashchʼąąʼígíí · Naʼageedí niłhinígíí · Séígi naʼageedí · Tséʼą́ąyiʼ naʼageedí · Tsinyiʼ naʼageedí · Tʼáá łichíʼígo naʼageedí\nKéyah dah naaʼeełídę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádinígíí · Naakaii Bikéyahdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah łéʼétsoh bitseeʼ ádiní yazhí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní diłhiłígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní dinilzhinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní łizhinígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní nahashchʼidígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní łichíʼígíí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ łéʼétsoh bitseeʼ ádiní yishtłizhígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ dahsání\nDahsánítsoh (íiyisígíí) · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ dahsánítsoh · Kéyah Dańlínídę́ę́ʼ dahsánítsoh · Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ dahsánítsoh · Náátsʼózídę́ę́ʼ dahsánítsoh · Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dahsánítsoh\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dahsánítʼą́ʼí · Náátsʼózídę́ę́ʼ dahsánítʼą́ʼí


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\ntséyaa tłʼiish yistłʼinígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish yistłʼinígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudonaja guttata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 3–4di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ dóó dibéłchíʼíigo yistłʼin.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ tséyaa tłʼiish yistłʼinígíí éí naʼashǫ́ʼii dóó naʼastsʼǫǫsí dóó tsídii yázhí yilghał łeh.


Chíshii kʼíneeshbizhii (íiyisígíí) - Wikiibíídiiya\nDíí tsídii bízhiʼ éí 1950 yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos ályaaígíí bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ; éí naaltsoos bikáaʼgi éí kótʼéego akʼeʼeeshchį́: číši· k̓íne·šbiži· [?]\nChíshii kʼíneeshbizhii *\nChíshii kʼíneeshbizhii éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oreothlypis luciae" (éí doodaiiʼ éí "Vermivora luciae") deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí tsintah dóó chʼil naazkaadgi hiná; haigo éí Naakaii Bikéyahgóó naatʼá.\nChíshii kʼíneeshbizhii éí tʼóó dį́įʼdi asdzoh[?] áníłtso; bitsʼíís dóó bitʼaʼ éí łibá, biteel éí łigaigo naashchʼąąʼ.\nDíí tsídii éí chʼosh haalzheehgo naatʼá.


Aniłtʼánii yildeełí bizééʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Tsídii Tsídii ndaatʼáʼii Yótʼáahdi tsídii Tsídii tsídígíí Tsídii dadinoodí dóó bikʼéí Aniłtʼánii deildeełí\nAniłtʼánii yildeełí bizééʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Manorina flavigula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitéél dóó bitłʼaakááʼ éí łigai; bítááʼ éí łitso; bizééʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitsxo.\nAniłtʼánii yildeełí bizééʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí yildeeł.


Gah - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ gah noodǫ́ǫzii\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah gah binághah halchíʼígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsékʼi gah binághah halchíʼígíí\n(→ Gahtsoh dóó bikʼéí)\nTóńlį́ bibąąh gah\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ gah\n(→ Tsétah gah)\nGah éí Biishchʼid Dahólónígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leporidae" deiłníigo deiyózhí. Gah éí 55 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí naaldlooshii éí 8–30di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh, áádóó éí tłʼoh dóó chʼil bitʼąąʼ deiłchozh.\nGahtsoh bitseeʼ łizhinígíí\nLast edited on 6 Níłchʼitsoh 2021, at 22:05\nDíí naaltsoos 6 Níłchʼitsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Mąʼii yił Ałhidanoolinígíí Yázhí - Wikiibíídiiya\nMąʼii yił Ałhidanoolinígíí Yázhí éí ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhiikʼehjí "Procyonidae" daolyé, áádóó éí nahasdzáán bikáaʼgi náhástʼéí ałʼąą ádaatʼé; kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi tʼéiyá éí dahólǫ́; tó wónaanídi éí ádaadin.\nTábąąh mąʼii dóó mąʼii dootłʼizhí éí Diné Bikéyahdi dahólǫ́; tábąąh mąʼii bíchį́į́h nineezí dóó tsinlátah mąʼii éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikáaʼgi tʼéiyá naakai. Nááná éí tłʼéeʼgo tʼéiyá naakai łeh, tʼáá hazhóʼó tábąąh mąʼii bichį́į́hnézí, díí éí jį́įgo naaghá ałdóʼ.\nDíí naaldlooshii éí tʼáá ałtso daʼalghałgo dóó daʼałchzohgo naakai, áádóó éí tʼáá ałtso bitseeʼ noodǫ́ǫ́z (tʼáá hazhóʼó tsinlátah mąʼii léiʼ, díí éí bitseeʼ doo noodǫ́ǫz da). Nááná éí 1–2di adéesʼeez[?] ádaníłtso łeh; 2–25 dahidídloʼ ádaníłdáás.\nLast edited on 1 Ghąąjįʼ 2018, at 01:48


Tsídiisháshii łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiisháshii łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bombycilla cedrorum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bitłʼaaʼ dóó bikʼiiz éí diniltso; bitseeʼ éí kʼídzítso; bitʼaʼ éí łibá dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nTsídiisháshii łitsooígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dzidzé yiyiitsahii daantélí - Wikiibíídiiya\nDzidzé yiyiitsahii daantélí\nDzidzé yiyiitsahii daantélí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sapayoa aenigma" deiłníigo dayózhí. Tʼáá díí tʼéiyá tsídii "Sapayoa"-jí dóó "Sapayoidae"-jí atah yisdzoh\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nDzidzé yiyiitsahii daantélí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí dóó dzidzé yildeeł.\nLast edited on 25 Yaʼiishjáástsoh 2021, at 09:30


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagiiłbáí bitsiiʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagiiłbáí bitsiiʼ łigaaígíí\nchʼagiiłbáí bitsiiʼ łigaaígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagiiłbáí bitsiiʼ łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sturnia blythii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizh; bitsiiʼ éí łigai; bitʼaʼ éí łibá; bidaaʼ éí dootłʼizh dóó kʼídzítso.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼagiiłbáí bitsiiʼ łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí yilghał ałdóʼ.


Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ łigaaígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ łigaaígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis alfaroi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ niʼhatłʼiish diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ niʼhatłʼiish diłhiłígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Atractaspis bibronii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 12–16di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ niʼhatłʼiish diłhiłígíí éí chʼał dóó naʼastsʼǫǫsí yázhí yilghał łeh.


Góóól! – ONLINE filmy\nStejně alias každé jiné dítě má i Santiago Munez (Kuno Becker) vlastní velký touha. Na rozdíl od většiny ostatních však dostane ojedinělou příležitost si jej vyhovět – pokud dokáže překlenout úzkost, odjet tisíce mil od domova a smířit se se nejlepším z nejlepších. Jak se záhy ukáže, Santiaga přijde jeho rozhodnutí velmi draho – jsou ale oběti tak velké, aby zabránily talentovanému a odhodlanému mladému sportovci vsítit jeho vítězný gól? Přestože se Santiago ve svých 10 rokách odstěhoval s rodiči do Ameriky, měl s sebou jen dvě záležitosti: vlastní fotbal a potrhaný obrázek Světového poháru. V průběhu dospívání se živil podřadný mnou pracemi, avšak fotbal zůstal i nadále jeho nemalou vášní. Přemluvit otce, že by se mohl stát mezinárodní sportovní hvězdou, však bylo takřka nemožné: Na světě existují dva druhy lidí, dospěl jeho táta. Lidé, kteří bydlí ve velkých vilách, a lidé alias my, kteří jim sekají trávníky a myjí automobily. Vše se ale změní v okamžiku, kdy se na jednom z místních zápasů ukáže bývalý britský fotbalista a příležitostný myslivec talentů Glen Foy (Stephen Dillane) a všimne si obklopen amatérský mnou hráči hbitého, rychlého a odvážného mladého sportovce – pravdivě takového, jakého by potřeboval slavný anglický tým Newcastle United. Santiago, který se náhle ocitá v neznámém prostředí, kde je fotbal náboženstvím a stadión St. James’ Sad svatostánkem, musí nyní dokázat, že má dostatek kuráže na to, aby se stal hráčem jednoho z nejprestižnějších fotbalových klubů na světě. Zablácená hřiště, studený vítr a podpásovky od spoluhráčů jsou pouze některý mnou z překážek, které bude muset překlenout na své cestě k vítězství v opojném a vzrušujícím světě mezinárodního fotbalu.\nGóóól! dabing cz, Góóól! online, Góóól! celý film, Góóól! film cz, Góóól! download, Góóól! český dabing, Góóól! titulky, Góóól! ke shlédnutí, Góóól! trailer, Góóól! kino, Góóól! recenze, Góóól! ke stažení Sdílejte pro získání odkazu....FacebookGoogle\nGóóól! celý filmGóóól! český dabingGóóól! dabing czGóóól! downloadGóóól! film czGóóól! ke shlédnutíGóóól! ke staženíGóóól! kinoGóóól! onlineGóóól! recenzeGóóól! titulkyGóóól! trailer\tNavigace pro příspěvek\nPrevious Post:Váleční Kšeftaři: Druhá Světová Z Druhé RukyNext Post:Nejmladší Kmotr


Táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii - Wikiibíídiiya\nTáłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii éí Bikágí Daʼawoshígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Holothuroidea" deiłníigo deiyózhí. Táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii 1,700 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí 4–12di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh (łaʼ éí tʼáá díkwíí millimeters tʼéiyá ádaníłnééz); bitsʼíís éí diłhiłgo ndaashchʼąąʼ łeh (łaʼ éí daalkizh dóó danéedǫ́ǫ́z ałdóʼ). Bigaan dóó bikeeʼ ádin; binááʼ ałdóʼ doo hólǫ́ǫ da. Táłtʼáahdi, niʼgóó éí ndadilnaʼgo naakai. Dííłdzid dóó chʼosh doo yitʼínii éí bichʼiyąʼ.\nTáłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ chʼiyáán ályaaígíí\nBinááʼádaałtsʼózí Dineʼé éí táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ chʼiyáán daʼííłʼį́. Díí éí trepang, namako dóó balatan wolyé.


Béésh Biwooʼí - Wikiibíídiiya\nBéésh Biwooʼí *\nBéésh Biwooʼí éí Diné Bikéyah bikáaʼdi áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Naneesdizí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ, áádóó áadi tʼáá díkwíí bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́.\nBéésh Biwooʼí éí 35°55′01″ NHK dóó 111°08′55″ EʼE-gi bił hazʼą́. Béésh Biwooʼí éí tónteel bikááʼdóó deigo 4,747 adéesʼeez.GNIS


Shádiʼááhjí Tó Oostsʼąʼ - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhjí Tó Oostsʼąʼ\nShádiʼááhjí Tó Oostsʼąʼ éí Hoozdo Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Oostsʼąʼ Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nShádiʼááhjí Tó Oostsʼąʼ éí 1.03 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] áníłtso, áádóó áadi 5,652 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nShádiʼááhjí Tó Oostsʼąʼ éí 32°11′46″ NHK dóó 110°58′08″ EʼE-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 2,425 adéesʼeez.GNIS\nShádiʼááhjí Tó Oostsʼąʼ hoolyéedi kin dah shijaaʼígíí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nTáłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii dichʼízhígíí\nTáłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii dichʼízhígíí éí Bikágí Daʼawoshígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Synallactida" deiłníigo deiyózhí.\nDíí táłtłʼááh chʼoshtsoh chʼééh digháhii éí bitsʼíís danineez, bikeeʼ éí ádin. Ndadilnaʼgo éí táłtłʼáahdi naaldeeh; séítahgi éí tʼóó ahayóí. Dííłdzid dóó chʼosh doo yitʼíinii éí bichʼiyąʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Tıtus 2\nDǫ dànì ełexè geeda ha\n1 Ekò nı̨ sìı nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ dǫ hoghàgı̨ı̨htǫ ha hǫt'e. 2 Naxıta gots'ǫ dǫzhìı ǫhdaà sìı hotıì edexogııhdı ha hoghàgı̨ı̨htǫ. Ehkw'ı geeda ha hǫt'e, hanì-ı̨dè dǫ nezı̨į̀ gots'ǫ̀ nageɂa ha. Nàowołı̨ı̨ ch'à edek'ègedì ha, nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ gıgha ehkw'ı-ahodı ha hǫt'e, dǫ ghǫnegeètǫ ha eyıts'ǫ t'aats'ǫǫ̀ gınì nàtso ha hǫt'e.\n3 Eyı lanì ts'èko ǫhdaà sìı nàowo degaı k'ę̀ę̀ geeda gha hoghàgı̨ı̨htǫ. Dǫ gıızì jıı gııhtsı̨-le, jìetì ghageede ha-le, hanìkò t'asìı nezı̨ı̨ sìı hoghàgogııhtǫ. 4 T'eeko ededǫǫ̀ eyıts'ǫ edeza ghǫnegeètǫ gha hoghàgogııhtǫ. 5 Nàowołı̨ı̨ ch'à edek'ègedì ha, hołı̨ı̨ dę geeda ha, edekǫ̀ gha hòtł'ò eghàlageeda ha, dǫ ts'ǫ̀ gıdzeè nezı̨ ha, eyıts'ǫ ededǫǫ̀ k'èagı̨ı̨t'e ha, hoghàgogııhtǫ. Hanì geeda nı̨dè gıts'ıhɂǫ̀ dǫ wı̨ı̨zìı Nǫ̀htsı̨ yatıì k'èch'a gode ha-le.\n6 Eyı xèht'eè cheko sìı nàowołı̨ı̨ ch'à edek'ègedì gha hotıì gıts'ǫ̀ goı̨de. 7 T'aats'ǫǫ̀ nezı̨į̀ k'ehoı̨ɂa, hanì-ı̨dè nexègeɂı̨ ha. Nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ eyıts'ǫ degaı k'ę̀ę̀ hoghàgı̨ı̨htǫ. 8 Nezı̨į̀ nànıts'ewo k'ę̀ę̀ gots'ede nı̨dè dǫ gok'èch'a adı ha dìì. Haąt'ı̨ nı̨dè dǫ nek'èch'a agı̨ı̨wǫǫ sìı edeghǫ į̀į̀zhagelı̨ ha, goghǫ t'asìı nezı̨-le hagedı ha dìì t'à.\n9 Dǫ gıts'ǫ k'àowo gǫ̀hłı̨ı̨ sìı edets'ǫ̀ k'àowo k'èagı̨ı̨t'e ha hoghàgı̨ı̨htǫ. T'asìı hazǫǫ̀ t'à edets'ǫ̀ k'àowo wınì nezı̨ı̨ gha eghàlagııdà, eyıts'ǫ gots'ǫ̀ ek'èt'à gogııde-le, 10 goghǫ egııɂį̀-le. K'àowo ts'ǫ̀ hanì ehkw'ı k'ehogeɂa nı̨dè ehkw'ı nàhogehdè gogı̨ı̨hwhǫ ha. Haget'ı̨ nı̨dè Nǫ̀htsı̨ Edaxàgolee wegodıì t'à dǫ hoghàgıts'eèhtǫǫ sìı k'àowo gha nezı̨į̀ aget'ı̨ ha.\n11 Nǫ̀htsı̨ wesǫnıwǫǫ wet'à dǫ hazǫǫ̀ edaxàdè ha sìı dǫ hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ wègoèht'į̀ hǫt'e. 12 Eyı wet'à t'asìı hazǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ wınì k'ę̀ę̀ nıìle sìı, eyıts'ǫ dıı nèk'e t'asìı weghats'eewıı sìı ts'ǫ̀ į̀le ts'edı gha hoghàgoètǫ hǫt'e. Eyıts'ǫ wet'à dıı nèk'e nàowołı̨ı̨ ch'à edek'èts'edì ha, ehkw'ı ts'eeda ha, eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wek'ę̀ę̀ ts'eeda ha, wek'èts'eezǫ hǫt'e. 13 Enıìyah deè nàhòwo ha ı̨łaà wek'enats'eèhɂı̨ et'ıì hanì nezı̨į̀ ts'eeda ha hǫt'e. Zezì-Krı Gonǫ̀htsı̨ eyıts'ǫ Edaxàgolee deè elı̨ı̨ sìı gots'ǫ̀ wègoèt'į̀ ha wek'enats'eèhɂı̨ hǫt'e. 14 Ededı̨ sìı gohołı̨į̀ k'èxa ełaı̨woò adììdlà, wet'à gonàowołı̨ı̨ hazǫǫ̀ ch'à edaxàgoazha hǫt'e. Edegha degaı gòèhtsı̨, xàè wegha ts'ı̨ı̨lı̨ ha agǫ̀ǫ̀là eyıts'ǫ ayìı nezı̨ı̨ sìı weghǫ hòtł'ò ats'ı̨ı̨wǫ ha agǫ̀ǫ̀là.\n15 Dıı hazǫǫ̀ hoghàgı̨ı̨htǫ ha hǫt'e. Nǫ̀htsı̨ wedahxà gınì nàtsoò agı̨ı̨le, eyıts'ǫ hołı̨ı̨ wedę aahda gìı̨dı. Dǫ wı̨ı̨zìı neyatıì wet'àaɂà-le nı̨ı̨hwhǫ sǫ̀ǫ̀.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Paraxerus" deiłníigo deiyózhí. Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah hazéí éí 11 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí hazéí éí 10–15di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ deildeeł łeh; dzidzé dóó chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 12 Níłchʼitsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼagii biwos yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼagii biwos yishtłizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Agelaius humeralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; biwos éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼagii biwos yishtłizhígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tłʼaałtsooí binághah diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼaałtsooí binághah diłhiłígíí\nTłʼaałtsooí binághah diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euphonia gouldi" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo łitso dóó chʼilgo dootłʼizh; bitłʼaaʼ dóó bitéél dóó bitsiitʼáád éí łitso; bidaaʼ éí łibá. Baʼáádígíí éí łitso dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nTłʼaałtsooí binághah diłhiłígíí éí dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ dóó dahtsʼaaʼ yiłchozh; łahda chʼosh yázhí yildeeł ałdóʼ.


Tseeshgizhii bitsiitʼáád łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTseeshgizhii bitsiitʼáád łigaaígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enicurus leschenaulti" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiitʼáád dóó bitłʼaaʼ dóó biwos éí łigai; bitseeʼ éí łizhin dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí łizhin.\nTseeshgizhii bitsiitʼáád łigaaígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


Tónteel táshchozhii yázhí - Wikiibíídiiya\nTónteel táshchozhii yázhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sternula albifrons" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí dinilbá; bitsiitʼáád éí halzhin; bítááʼ éí łigai; bitseeʼ éí deeshgizh; bidaaʼ éí łitso dóó deekį́.\nTónteel táshchozhii yázhí éí łóóʼ dóó naaldlooshi yázhí deilghał dóó chʼosh deildeeł.


Heb 1 | `AUY | STEP | Naaófáꞌá moórá-mora-kanaa Maníkó wenáái simátímakowisafena súwasa miwí Maníkó siyáin-aai miyám-biyan-aai kentáá síwáꞌnásomba simátímaꞌmaena tiyáimba isaná\nManíkón-ááninkon-awikoma wíyómpaken-kisau-waasi-tuwiꞌo íyáákarain-aai.\n1 Naaófáꞌá moórá-mora-kanaa Maníkó wenáái simátímakowisafena súwasa miwí Maníkó siyáin-aai miyám-biyan-aai kentáá síwáꞌnásomba simátímaꞌmaena tiyáimba isaná 2 káféꞌa ánaaen-kanaafimba Maníkón-ááninko Maníkón-aaisa simásímakaiye. Naaófáꞌá wíyóne marawé ímbo wéronkaꞌa Maníkó súwana ááninko wíyóne marawé úmakena ánaaemba seyaafá-tántáákáꞌá káráwiyiniye. 3 Maníkóní sámo kainkó ááninkompinkemba sáma kaisaná Maníkómó méraintemba miyáumai ména miyáumaimo méraiwai kentáá aráásímísana wení fasiꞌaén-ááígómó intáféna wíyóne marawé waéꞌwaeꞌa wéiye. Wemó pukáintafena kentáásí sáwí-imayaa maisiyuwéna pukáimpinkemba íyáfasinena wíyómpaꞌa iyéna Maníkó fasiꞌaémbó íyáákaraiwain-ayáánúrapaꞌa fasiꞌaén-áémpáꞌá maraꞌá ména 4 wenáwíꞌa Maníkón-ááninkon-awiko Maníkóní wíyómpaken-kisau-waasi-tuwikomba íyáákaraiye.\n5 Maníkó wení wíyómpaken-kisau-waasisafena\nímba siyáifo ááninkontafena séna\nkesí kísauraꞌa ankáúmne\nManíkó séna moórá-aaiwaraꞌa séna\nkemá afowámá onaná wemá\nséna wíyómpaken-kisau-waasisafena ímba\nsiyáifo ááninkontafena séna 6 Maníkó wenááninko íyáákaraiwaimba aiꞌmarówana kunkáinkaꞌa\nwen-ímáyáá mósá maránááwe\nwenááninkontafena siyáimbanifo 7 wení wíyómpaken-kisau-waasisafena súwana Maníkón-aai aúfáífimba agaimaréna séna\nkemá súnasa kesí wíyómpaken-kisau-waasi fiyúndáraamba toꞌmaésa wénowe. Kemá súnasa\nkesí kísau-waasi iyagómó intenkáán-kísáú wémaewe\nsiyáifo 8 Maníkó wenááninkontafena séna\nManíkóo waásiyaꞌo káráwimaemo íyínda ímba taiꞌáíníye. Káráwiyonda arupíse úmai wégarawiyone. 9 Kawe-tántáátáfé aamoí é sáwí-tantaatafe áyámba wéone. Mindásafena Maníkó ení Fasiꞌaénkó embá íyáfasinankaraisa\nseyaafáꞌ-wáásí íyáákaraanana enarumbá\nséna 10 ááninkontafena moórá-aai séna\nFasiꞌaénkóo áwáuraꞌa maramá úmare enayáántamba wíyómbo úmakaanda 11 mintántááꞌá taiꞌáína emá maéꞌmaeꞌa ínone. Unáánkwátóimo aúsú kénamo taíꞌáíntemba wíyóne marawé miyáumai taiꞌáíníye. 12 Wátóimo usisi fámáráántemba wíyóne marawé miyá ínone. Unáánkwátóimo aúmo ontembá wíyóne marawé miyá éma káféꞌo méraanten-úmai maéꞌmaeꞌa éma ímba puwínone\nsiyáiye. 13 Maníkó maanááí ímba wíyómpaken-kisau-waasisafena siyáifo ááninkontafena séna\nkesiyáánúrapaꞌa fasiꞌaén-áémpáꞌá maraꞌ-iménaꞌa ení namuro-wáásí tínkamona emá íyáákainone\n14 Minááí siyáifo Maníkóní wíyómpaken-kisau-waasi nórawaꞌiyo. Miwí ímba túma wéraiwai timan-aantembo wéraiwai ésa Maníkómó sintembá miyá owaná Maníkó simátimena séna kaweꞌ-ámpáꞌó métinkaunda-waasi kuntúwaꞌnai oro séna wétiꞌmaraiye. Mindásafena Maníkón-ááninkon-awiko wíyómpaken-kisau-waasi-tuwikomba íyáákaraiye.


Heb 13 | `USA | STEP | Îtu Káríqtokaq túnabakaa umá tikáinaiq umá aati-aati máero.\ntúnabakaa umá tíkáinaiq umá máero.\n1 Îtu Káríqtokaq túnabakaa umá tikáinaiq umá aati-aati máero. 2 túyánámmá ítama kárágáaq-wayukama íráqôniq umá naaópaq yíkáaro. yaímmama maamirámá íyamma íma ítareta kaqtó-wayukama Áánûqtunopake yíyamma mirá-inoe. 3 ánná-naupaq-wayukama keráwáqá yeqtí aúkáapikaa máérá yemmá túyánámmá ítáaro. yútiq-wayukagaraq karí-wáyúkágáráq yeqtí aúkáapikaa máérá túyánámmá ítáaro.\n4 ye-áúkáqá máqtemma mamá kanaa ónátae. ánáakogaraq awaikógáráq weqtábá-weqtaba yabíqma matúq-matuq umá ónátae. anu-ánû uréire étamo ye-áúkáqô yainéta íyámma ápéqa anaaékaq Áánûqtu yimíniye.\nmóneqtabama pááqyan-awiqa yamámiyo. keráwáqtí máqte-qtataaqa kenamáárîq yimuq-yatáápí máaro. aanibo téna Áánûqtu timá tímikaiqtaae: “kenamáaraq íma tiyuwánúne.” téna timá tímikaiye. 5 missing? 6 ketáá árain-arutaa maéta ténátae:\n“uyátárai-nakoma kemmá tíwáqnaa í-náré.\nké íma ikatíq ónúne.\nnôraq kanaaráq umátikano?”\nnaayóbáqá anó-kayukati yáaimma waránátae.\n7 naayóbáqá anó-kayukama Áánûqtuni watáama timá tímikaama minnáyaba túyánámmá ítáaro. náaraq umá máeta puyéta uráánabiyo yauwéqma túyánámmá itéra yeqtí matúq-matuq umá yabi-í-yátááqá mimóraiq umá oro. 8 énaikaraq íbêkaraq matúq-matuq umá Îtu Káríqto mimóraiq umá maíye. 9 ókon-okomma yirááti-yataakaraq káqo-kayukati yirááti-yataakaraq kateko-ápíké íma yuwáiyana tíwíqma áwabaqa tikaíno. Áánûqtuni íráqô-qtataaqnapo ketááí timammá akoqnáá umá pááq-umaginoe. wenámáakoni íráqô-qtataaaqnapo uyátá-maqma íráqôniq kéibo aáwakon-aimma ímiye. ámáamma aáwakoni ámáamma waayúkama íma yíwáqnaa kéiye.\náme-wao-qtataaqtaba Áánûqtu kákaiye.\n10 anó-monoq-wayukama naayóbáq agamá amé-wao-qtataaqa owá-náúpáqá amí-yááréráqá matáámanibo aúgemma amé-wao-qtataaqa íma kanaaráq mayánoe. 11 mú mikákáá anó-monoq-nakoma waíwaakoni naaemá aokaq naaúnurapaq Áánûqtunopaqa máqe-uraimma mamá uyábékena kúmiqtabama agamá amé-wao-qtataaqa Áánûqtukaq ámikaiye. ááqibo waíwaakoni aúma máápaqa kuru aaumépaq agatááe. 12 miráuraaniq umá Îtuma wegáráq máápaqa kuru aaumépaq púitana wení naaenápó waayúkati kúmiqa maqtukáiye. 13 wemá miráurainiq umá íbêqa matáin-agaema wegáráq ketáámá Íbaru-wayukati kuru aaumépaq wemmá wáqma ko mayánátae. 14 ketááí árain-ano-maruqa maa-márábí íma wáiye. Áánûqtuni kateko-márúqá yínîqtaba awé umá máunatae. 15 aati-aatimá amé-wao-qtataakaa umá ketáá timuqá maréqtaa Îtuqtabama wenáwîqa múte yamá Áánûqtukaq ténátae. aati-aatimá Îtun áwîkaq tóyaupike “tíkáiye” ténátae. 16 íráqôniq íyábá ítiwikaaro! wenáwaqnaa-wenawaqnaa íyábá ítiwikaaro! miráráá umá amé-wao-qtataaqtaba Áánûqtuma kákaiye.\n17 keráwáqtí anó-kayukati aammá wáráaro! yeráwáqá nóiqtababi tíyaniq oro. anaaékaqa yeqtí mayaímá máqte-qtataariq urááqtaba Áánûqtukaq timá-amenatae. miráipoana aati-aatimá keráwáqtí timakómá yabíkáiye. keráwáqá waráiyanama yimuq-yatáápí yabítikanoe. íma waráiyana tirummá íyéta íyabitikanoe.\n18 keqtááyábá nunamummá tíq-tiq oro. ketááí túyánámmá Áánûqtukaq arupúma umá wáiyaba kéitaunatae. máqte-tupaama kateko-yátááqá tíkainaiq ónúnatae. 19 mi-qtátááqá akoqnáá umá mirá-oro téna miráiyataba awaaraq-kánáábí kemmá Áánûqtu móragaraq keráwáqtôpaq wakútikaniye.\n20 ketááí uyátárai-nakoma Îtu Káríqtoma Áánûqtu wemmá pukáipike itó-umakaraiye. Îtuma tipi-típigoni íráqô-kawaa-naqa ááyena wé pukáitababoana Áánûqtuni anóná-anon-aimma matúq-matuq umá umánataqtukaiye. kaayoné-yátááqtábá Áánûqtu máena 21 máqtemma íráqô-qtataaqa wení aúyánáqtábá íyamma kanaaráq timíniye. Áánûqtu Îtu Káríqtonapo keqtáábímá máqtemma íráqô-qtataaqa akáinaiq íniye. Îtu Káríqtokaq Áánûqtuni tágama-yataaqa matúq-matuq umá wáiye. miráuma waíno.\n22 ketúnabaro, maamin-áípíké akoqnááma mamá awé umá ítama oro. maamin-áúbá agatáuna íma ayáqtááq-aubae. 23 kemá timá-timenaa kéune. ketááí tíbâqa Tímoti ánná-naupake ayúbákaawana abo awaaraq-kánáábí yínakama ketê máinaqa keráwáqá ko timónayuye.\n24 keráwáqtí anó-kayukagaraq Áánûqtuni waayúkagaraq yeráwáqá ketí watáa yímero. Ítari-wayukama keráwáqá yetáama timá tíkaraae. 25 Áánûqtuma wenamáakoni íráqô-qtataaqa keráwáqtê waíno!


Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí - Wikiibíídiiya\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí łibáhígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí yistłʼinígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí diłhiłígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dinilzhinígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí ntsaaígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí niłhinígíí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąąh naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Łeesdísí Bikéyahdi tʼéiyá dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oligosoma" deiłníigo deiyózhí. Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí 52 ałʼąą ádaatʼé.\nŁeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Tó Sido (Dibé Ntsaa Hahoodzo) - Wikiibíídiiya\nTó Sido (Dibé Ntsaa Hahoodzo)\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Tó Sido (Dibé Ntsaa Hahoodzo) yaa halneʼ dooleeł. Tó Sido ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nTó Sido éí Dibé Ntsaa Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; Tó Sido Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ, áádóó Tó Sido Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biwááshindoon éí díí kin dah shijaaʼíigi bił hazʼą́.\nTó Sido éí 0.76 tsinsitą́ dikʼą́ągo áníłtso,[?] áádóó áadi 663 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTó Sido éí 40°04′24″ NHK dóó 106°06′05″ EʼE-gi bił hazʼą́, áádóó éí tónteel bikááʼdóó deigo 7,680 adéesʼeez.GNIS\nbitsʼą́ą́dóó ééhózinii: weatherbase.com\nTó Sido biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)


Dǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád halchíʼígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ dǫ́ʼiideiyiitsahí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Alethe castanea" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitsiitʼáád éí halchííʼ; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí dinilbá; bidaaʼ éí dinilzhin.\nDǫ́ʼiiyiyiitsahí bitsiitʼáád halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé deildeeł.


2Th 3 | `AWB | STEP | Itene iyahnabo anímáríno, mó ehwéh kéhre. Sísa itene Wahnahne ehweh abae aginkehboq itensabé púreraitáhro. Itega mi ehwéh téh írátótaq kawerue ireq ambubu atiarowe. Mó kegá mina onserahnigehboq púrerarítáhro.\nManikánka ite séhréh aitankéhboq púreraitáhro i ehwéhne.\n1 Itene iyahnabo anímáríno, mó ehwéh kéhre. Sísa itene Wahnahne ehweh abae aginkehboq itensabé púreraitáhro. Itega mi ehwéh téh írátótaq kawerue ireq ambubu atiarowe. Mó kegá mina onserahnigehboq púrerarítáhro. 2 Sísane ehweh teriunaraq mi ehwéhnsábé mó kegá aiq pútare atáhwara mó kegá íre aiq pútare atáhwe. Íre aiq pútare atáh ké ahkaragára ahbabáq kega iubíyehboq púreraitáhro.\n3 Itene anotah Wahnáhnká anetaníbo íwíáh íre iwíáhia peh kawerue wahnahnaitankéhe. Owainawanka ite ahbabáraitehnehoéna itene anotah Wahnáhnká séhréh aitena págege aitankéhe. 4 Sehgíóro urauna ehwéh aiq kawerue sehgíówe. Itega iwíáhúnawe, Mókakeakáq kawerue sehgigéhe íwíáhúne. Itene Wahnahnka mi iwíáh aitéhrana irupipeq kawerire.\n5 Itene anotah Wahnáhnká iwíáh aitahnaq Manikánka arutaboiri sansá iahtebagehe. Sísa Karáhéga wene arambehri ambubu atawéna kawerue sehgiunserah miraigehe.\nÓmiga arambehrioro i ehwéhne.\n6 Itene iyahnabo anímáríno, itene anotah Wahnáh Sísa Karáhé áwírue teiníe. Táhmaro Sísa tagaríáh kégá taorahoéra íwáhnorurauna ehwéh anterúáhwe. Mina tahnsa kéreq íre míáhro. 7 Ite tagaríáhmé iteba míaraunaraq íre taorahouraune. Itega miraurauna serahnoro.\n8 Iteba míaraunaraq itene tópah pehipi íre naraune. Írakaumo. Inokáhpeqkakáq wéhékáhnkakaq págegeue arambehriuraune. Iru págege aitéhoéq íre ineh inehia itene táhutahuqsabé arambehriuraune. 9 Íwáhnorúnayabé itega táhutahuq náíéro irarurauno? Írakaumo. Náíéro íre iraruraune. Itega arambehriurauna sansá tagéq mina tahnsanigeheéq mirauraune.\n10 Iteba míaraunaraq mahraréq, Arambehriyabé taorahoi aní tópah íre náríéro uraune. 11 Amahnága ite táhmaro peh taorahoéq íre arambehriowe. Peh íre itereq wehgariraq irare irareowe. Minayabe mó kegá teiátówaq írátáúne.\n12 Itene anotah Wahnáh Sísa Karáhé áwírue taoraho keyabé mah ehwéh teríéro aitone. Mahraréq, Itene táhutahuq mewe nagehboq tabasíwe méq kawerue arambehrioro teríéro.\n13 Itene iyahnabo anímáríno, kaweq sansá miraéyabe taorahoiyehboq peh ahriahri mira aruqaruroro. 14 Mah pahsíípéqté éhwéh anteruahna aní peh áwé tagahro. We ayehitawiankéhboq pehragéq weba íre kowíáhro. 15 We naruo aní míre íwíáhiyeho. We iteruwahrah aní púana wega tábúsoqme iwíáhinkehboq peh kaweq sansánúno págegeue teawéro.\nIru ukiq itahráhi ehwéhne.\n16 Itene anotah Wahnáhmé iru ukiq itahráhi aníne. Kaweq sunúqkákáq íre kaweq sunúqkákáq ahriahri wega itene iru ukiq itahráhire. Wega itene iru ukiq itena iteba mía míainkeheéq púrerúne.\nPorane páhsi parabaginai ehwéhne.\n17 Íné Poraga amahnága ínénéne niyahtate mahna parabaginai ehwéh sehiranuge. Moke ínéga íátáu pahsí mahna tahnsa séhírá káráire. Mahna tahnsa séhírámé peh ínénéne sehirá míre. 18 Itene anotah Wahnáh Sísa Karáhéga ite moke séhréh aitéhre.


Tsídiidaatsohí łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nTsídiidaatsohí łigaaígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelecanus erythrorhynchos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bidaaʼ dóó binákʼee éí łitso.\nTsídiidaatsohí łigaaígíí éí łóóʼ deilghał.


Chʼizhaazhii binááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhii binááʼ łitsooígíí\nChʼizhaazhii binááʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chrysomma sinense" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; bidaaʼ éí łibá.\nChʼizhaazhii binááʼ łitsooígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼizhaazhiitsoh bitʼaʼ dinilzhinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiitsoh bitʼaʼ dinilzhinígíí\nChʼizhaazhiitsoh bitʼaʼ dinilzhinígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdoides plebejus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitéél éí dinilgaigo yistłʼin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiitsoh bitʼaʼ dinilzhinígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Dahiitį́hii daatsʼísí dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii daatsʼísí dootłʼizhígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chalcostigma stanleyi" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhił; bizééʼ dóó binághah éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí áłtsʼíísí dóó doo nineez da.\nDahiitį́hii daatsʼísí dootłʼizhígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Tóchʼil nteelígíí - Wikiibíídiiya\nTóchʼil nteelígíí éí Táłtłʼááh Dahoołchʼíhí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corallimorpharia" deiłníigo deiyózhí. Tóchʼil nteelígíí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 46 ałʼąą ádaatʼé.\nAzhą́ chʼil dabijiníi ndi, tóchʼil nteelígíí éí doo chʼil ádaatʼée da; jélii łóóʼ dah yikahjí atah daasdzoh. Bijáád éí ádin; bitsʼin ałdóʼ doo hólǫ́ǫ da.\nTóchʼil nteelígíí éí 5–20di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Łaʼ éí chʼilátah hózhóón ndahalin. Chʼosh dóó táłtłʼááh chʼil dóó łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charadrius javanicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitłʼaaʼ dóó bitéél dóó bikʼos éí łigai; bijáád éí nineez; bidaaʼ dóó binááʼ éí łizhin.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí éí chʼosh deildeełgo naakai.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh bitłʼaaʼ halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh bitłʼaaʼ halchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bíígháán Ádaadinígíí Chʼosh Bikágí yiiʼ Hańdaaʼnahii Chʼosh bijáád dahólónígíí Chʼosh bideeʼ ádaadinígíí Chʼosh bijáád tseebíhígíí Naʼashjéʼii dóó Naałʼaashii Naałʼaashii Naałʼaashii íiyisígíí Naałʼaashiitsoh\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ naałʼaashiitsoh bitłʼaaʼ halchíʼígíí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thrixopelma ockerti" deiłníigo dayózhí. Díí naałʼaashii éí Dibénééz Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́.\nDíí chʼosh éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso; adóó éí bitsʼíís łibáago naashchʼąąʼ dóó ditłʼo; bitłʼaaʼ éí halchííʼ. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.


Rí xú káʼnii muʼtájkáan—Rí muʼtájkáan naʼni makuwáanʼ itháan mijngii náa Dios (Santiango 4:8) | Dí naʼsngáa náa Biblia\nNáa numuu rí gíʼmaa muʼtájkáan rá.\nNdiéjunʼ gíʼmaa muʼni mu Dios madxaunʼlu rá.\nXú káʼnii eriʼña̱a̱ Dios índo̱ nuʼtákáñii rá.\n“Bi̱ Niʼni mekhu ga̱jma̱a̱ ku̱ba̱ʼ” nandoo maʼdxaun rí nuʼtájkáan\n1, 2. Ndíjkha rí gíʼdoo wéñuʼ numuu rí muʼtájkáan, ga̱jma̱a̱ náa numuu rí ndayóoʼ mbuʼyáá rí eʼsngáa náa Biblia ga̱jma̱a̱ numuu rí muʼtájkáan rá.\nÍNDO̱ nduʼyáá xúgíʼ dí rígá náa numbaaʼ rí kuwáanʼ nindxu̱u̱ lájuíin wéñuʼ. Mú Jeobá, “bi̱ Niʼni mekhu ga̱jma̱a̱ ku̱ba̱ʼ”, ndaʼyoo xuajen mba̱ʼo̱ xóo mbéʼtsi iyaʼ náa mbá cubeta (Salmo 115:15; Isaías 40:15). Mú, náa Biblia naʼthí rí “Jeobá xtáa mijngii náa xúgínʼ xa̱bu̱ bi̱ nutakáñii, náa xúgínʼ xa̱bu̱ bi̱ nutháán rí gajkhun”, ga̱jma̱a̱ ikhaa “maʼnimbánuu rí nandún xa̱bu̱ bi̱ nuni ñajunʼ ikhaa, ga̱jma̱a̱ maʼdxaun índo̱ gútakáñii rí mambáñun” (Salmo 145:18, 19). Atayáá ndiéjunʼ eyoo gáʼthúu̱n ajngáa rígi̱. Ikhaa bi̱ Niʼni xúgíʼ dí rígá ga̱jma̱a̱ bi̱ gíʼdoo xúgíʼ tsiakii xtáa mijngii náa mámbáa rí ikháanʼ ma̱ngaa maʼdxun á mu “nutháán rí gajkhun”. ¡Ra̱ʼkhá tháán májánʼ nindxu̱u̱ rí ma̱ndoo muʼtákáñii Dios!\n2 Á mu nandulúʼ rí Jeobá maʼdxun rí nuʼtháán, gíʼmaa muʼtákáñii xó má e̱nda̱ʼa̱ ikhaa. Mú, xú káʼnii gándoo guʼtájkáan á mu tséʼyáá rí eʼsngáa náa Biblia rá. Gíʼdoo wéñuʼ numuu rí mbuʼyáá, numuu rí índo̱ nuʼtájkáan naʼni makuwáanʼ itháan mijngii náa Jeobá.\nNÁA NUMUU RÍ GÍʼMAA MUʼTÁKÁÑII JEOBÁ RÁ.\n3. Arathá ndíjkha rí gíʼdoo wéñuʼ numuu muʼtákáñii Jeobá rá.\n3 Mbá rí gíʼdoo wéñuʼ numuu mu muʼtákáñii Jeobá, nindxu̱u̱ rí ikhaa má naʼtulúʼ muʼni. Náa Biblia naʼthí: “Xamañajuanʼla jma numu nditan ri riga naʼ numbaʼ riguiʼ, indo utan xoguiʼ riʼcui Dios riʼdo nuni sacun naʼ inu Ica; undaʼja ñujunʼ iyaʼla maxnaʼle, cami utan sinumale jma numu ri Ica naʼni jma nindiʼla. Ga hui ri naʼca naʼ Dios, ica mariga naʼ aun aʼcunʼla, ica hui riʼcui ñajunʼ ri pu-mba ga miŋguijiuʼ macuraʼjo su xabu, ga ica-ma hui riʼcui mbayaun aʼcunʼla jma gacumaʼla muri xahuaʼda gajma muri cuhua cambaxiʼla jmiʼla Cristo Jesús” (Filipenses 4:6, 7). Ikháanʼ tsíyulú gúʼni gaʼduunʼ rí naʼtulúʼ muʼni bi̱ Naʼtáñajúnʼ náa xúgíʼ dí rígá.\n4. Ndíjkha rí muʼtákáñii Jeobá tsejtsí mbiʼi naʼni rí mambáxulu itháan májánʼ gajmiúlú rá.\n4 I̱mba̱ numuu rí gíʼmaa muʼtákáñii Dios, nindxu̱u̱ índo̱ nuʼtákáñii tsejtsi mbiʼi, naʼni rí mambaxúlúʼ itháan májánʼ gajmiúlú Jeobá. Xa̱bu̱ bi̱ nambáxu̱u̱n májánʼ tsetami̱jná kaʼ índo̱ rígá mbá rí ndaʼñún, nutamijná xúgíʼ mbiʼi numuu rí naxmiéjunʼ kuyamijná. Nambáxu̱u̱n itháan májánʼ índo̱ nutamijná xúgíʼ rí nundxa̱ʼwa̱míjna̱, rí naʼni maxmiéjunʼ ga̱jma̱a̱ rí naku̱mu̱ún. Xúʼko̱ má kaʼnii nindxu̱u̱ rí mambaxúlúʼ gajmiúlú Jeobá ma̱ngaa. Náa libro rígi̱, ikháánʼ nijmañaʼ wéñuʼ rí xtáa raʼsngáa náa Biblia ga̱jma̱a̱ numuu Jeobá, xú káʼnii xa̱bu̱ nindxu̱u̱ ga̱jma̱a̱ rí wíji̱ maʼni nda̱wa̱á. Ikháánʼ ni̱dxu̱ʼnú nitayáá rí gajkhun xtáa Dios. Índo̱ nuʼtákáñii Anu̱lú bi̱ xtáa mekhuíí nandoo nuʼtháán xúgíʼ rí nundxa̱ʼwa̱míjna̱ ga̱jma̱a̱ xúgíʼ rí naku̱mu̱lú. Ga̱jma̱a̱ xúʼko̱ maraxtaa itháan mijngii náa ikhaa (Santiago 4:8).\nNDIÉJUNʼ RÍ GÍʼMAA MUʼNIMBÁNII RÁ.\n5. Xú káʼnii eʼngo̱o̱ eʼyáá rí Jeobá tseʼdxun xúgíʼ rí nutajkháan xa̱bu̱ rá.\n5 Lá naʼdxaun Jeobá xúgíʼ rí nutajkháan xa̱bu̱ ráʼ. Atayáá rí niʼthún xa̱bu̱ israelitas bi̱ túnimbu̱ún bi̱ nikuwa nákha mbiʼi ndrígóo gaʼyee Isaías: “Maski ajndu ikháanʼ nutajkháan mbaʼa nutu, ikhúúnʼ na̱nguá edxuun; numuu rí niradíin mbaʼin wéñuʼ xa̱bu̱” (Isaías 1:15). Á mu ikháanʼ tséʼni rí nanigu̱ʼ Dios, ikhaa xaʼdxun rí guʼtájkáan. Ikha jngó, mu ikhaa maʼdxaunlú gíʼmaa munimbánii rí na̱nda̱ʼa̱.\n6. Mu Dios maʼdxun rí guʼtájkáan, ndiéjunʼ gáʼyóóʼ muʼni rá.\n6 Mbá rí phú gíʼmaa muguaʼdáá nindxu̱u̱ fe (atraxnuu Marcos 11:24). Apóstol Pablo niʼnirámáʼ: “Su raguiʼdo ri siaquiyu aʼtiun [fe], numu ri ndayoʼ ri su maŋguiyu naʼ inu Dios, guiʼma maʼnimbo ri xta su Dios jma ri maxnali ri muʼdala naʼ ri su iquin nduyaʼle” (Hebreos 11:6). Mu maraʼdáá mbá fe rí gajkhun raʼkháa i̱ndó ndaʼyóoʼ ma̱ta̱ya̱a̱ rí ikhaa xtáa, o ma̱ta̱ya̱a̱ rí ikhaa naʼdxaun o ma̱ta̱ya̱a̱ rí nariʼña rí nutajkháan xa̱bu̱. Rí xú káʼnii kuwáanʼlú gíʼmaa masngájma rí kuaʼdáá fe (Santiago 2:26).\n7. a) Ndíjkha rí gíʼmaa muʼtákáñii Jeobá ga̱jma̱a̱ ajngáa gamajkhu rá. b) Xú káʼnii esngajmá rí ni̱ndxu̱lú xa̱bu̱ wabaʼ índo̱ nuʼtákáñii ga̱jma̱a̱ índo̱ nuʼtháán rí gajkhun rá.\n7 Imbo̱o̱ rí na̱nda̱ʼa̱ Jeobá índo̱ guʼtájkáan náa ikhaa rí manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ wabaʼ ga̱jma̱a̱ muʼthán rí gajkhun. Lá ragájkhun dí rígá mbaʼa numuu mu manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ wabaʼ índo̱ guʼtákáñii Dios ráʼ. Índo̱ xa̱bu̱ nutamijná gajmiún mbáa presidente, ikhiin nutháán ga̱jma̱a̱ gamajkhu, numuu rí nduyáá rí gíʼdoo mbá ñajunʼ mba̱a̱. Ikha jngó, Jeobá kaʼyoo muʼthán ga̱jma̱a̱ xúgíʼ gamajkhu (Salmo 138:6). Numuu rí ikhaa nindxu̱u̱ mbáa ‹Dios bi̱ gíʼdoo Xúgíʼ tsiakii› (Génesis 17:1). Rí xú káʼnii nuʼtákáñii Dios gíʼmaa masngájma rí nduʼyáá májánʼ rí ikhaa nindxu̱u̱ itháan mba̱a̱ ki xóo ikháanʼ. Rí ni̱ndxu̱lú xa̱bu̱ wabaʼ maʼni rí muthán xúgíʼ rí gajkhun ga̱jma̱a̱ xúʼtha kikháá ajngáa (Mateo 6:7, 8).\n8. Xú káʼnii gándoo gúʼnimbaníí rí nunda̱ʼa̱ índo̱ nuʼtájkáan rá.\n8 I̱mba̱ rí na̱nda̱ʼa̱ Dios mu ma̱ndoo maʼdxun rí gúʼthán, nindxu̱u̱ rí muʼni xó má ninda̱ʼa̱a̱. Mbá xkri̱da, á mu nunda̱ʼa̱a̱ Jeobá: Araxnuxu “guinisu ri ndayaʼxuʼ xuguiʼ”, gíʼmaa rí muñajunʼ gakhii wéñuʼ náa ñajunʼ rí guxkamaa (Mateo 6:11; 2 Tesalonicenses 3:10). Á mu nunda̱ʼa̱ rí mambáyulúʼ muraʼníí mbá rí tséʼngulú guʼnimbaníí, ndayóoʼ rí xúʼni̱ nimbá rí maʼga̱ kaguáanʼ muxuʼdámi̱jna̱ aʼkhá (Colosenses 3:5). Mú raʼkháa i̱ndó rígi̱ eyóoʼ mbuʼyáá mu muʼtákáñii Dios, ndayóoʼ mbuʼyáá xú káʼnii extiʼña̱a̱ graxe̱ rí naguma ga̱jma̱a̱ numuu rí nuʼtájkáan.\nGRAXE̱ RÍ NAGUMA GA̱JMA̱A̱ NUMUU RÍ NUʼTÁJKÁAN\n9. Tsáa gíʼmaa muʼtákáñii, ga̱jma̱a̱ tsáa mbiʼyuu gíʼmaa majmulúʼ rá.\n9 Tsáa gíʼmaa muʼtákáñii rá. Jesús niʼsngúún discípulos ndrígóo rí mutajkáan xúgi̱ kaʼnii: “Anaʼxoʼ tsan xta mikui” (Mateo 6:9). Ikha jngó, mbáwíi Jeobá Dios gíʼmaa muʼtákáñii. Mú, ikhaa nandoo rí mbuʼyáá xú káʼnii nindxu̱u̱ ñajunʼ rí gíʼdoo Jesús bi̱ nindxu̱u̱ Aʼdá giʼnii. Xó má ndiʼyáá náa capítulo 5, Jeobá nikuʼmaa Jesús náa tsu̱du̱u̱ Ku̱ba̱ʼ mu maʼni káwáanʼ náa aʼkhá ga̱jma̱a̱ rí nakháñulú (Juan 3:16; Romanos 5:12). Ikhaa nayéjkha̱ edxu̱u̱ náa Ndxajkun ga̱jma̱a̱ nigíiʼ xóo Juez (Juan 5:22; Hebreos 6:20). Ikha jngó, náa Biblia naʼthúlúʼ rí muʼtájkáan ga̱jma̱a̱ numuu mbiʼyuu Jesús. Ikhaa mínaʼ niʼthí: “Ikun ñajunʼ ri jamba, gajma ri gako, gajma ri ndaʼya. Asjndo nimba tsiʼka naʼ Ana xi raʼka gajma numuʼ Ikun” (Juan 14:6). Mu Jeobá maʼdxaun rí gúʼthán, ndayóoʼ muʼtájkáan i̱ndó náa Ikhaa ga̱jma̱a̱ majmulúʼ mbiʼyuu A̱ʼdióo.\n10. Ndíjkha rí na̱nguá eyóoʼ musmbatígulú índo̱ nuʼtajkháan rá.\n10 Lá rígá xú káʼnii phú gíʼmaa muʼni mu muʼtájkáan ráʼ. Na̱nguá. Jeobá na̱nguá e̱nda̱ʼa̱ rí xú káʼnii gíʼmaa majmulúʼ ñawúnlú o xú káʼnii gíʼmaa mutrigáanʼ. Náa Biblia naʼsngáa dí rígá mbaʼa enii rí xú gíʼmaa muʼtákáñii Dios. Mbá xkri̱da, mbáa xa̱bu̱ ma̱ndoo magi̱ʼi̱, ma̱ndoo maginduti̱ga̱, masmbáti̱go̱o̱ o mawiji̱ (1 Crónicas 17:16; Nehemías 8:6; Daniel 6:10; Marcos 11:25). Rí phú itháan gíʼdoo numuu rí xú káʼnii eʼnilú raʼkháa rí xú káʼnii kuajún mu mbuyulú iʼwíínʼ xa̱bu̱. Ikháanʼ ma̱ndoo muʼtájkáan náa awúu̱n a̱jkiu̱lú asndu náa má kuwáanʼ, ma̱ndoo muʼni náa kuwáanʼ ruñajunʼ o índo̱ nuguaʼnii mbá gamiéjunʼ. Mbáa nimbáa xa̱bu̱ tseʼyoo rí kuwáanʼ ruʼtájkháan, mú Jeobá naʼdxawunlú (Nehemías 2:1-6).\n11. Ndiéjunʼ rí naʼni maxmiéjunʼlú gándoo gúʼthá índo̱ guʼtájkáan rá.\n11 Ndiéjunʼ gándoo gúʼtá índo̱ guʼtájkáan rá. Náa Biblia naʼthí: “Amu ri icanʼlu nundaʼja”, mu gíʼmaa maʼni “xuri nando Ica, [Jeobá] Ica maxnaʼli” (1 Juan 5:14). Ikha jngó, ma̱ndoo muʼthán xúgíʼ rí nandulúʼ mu gíʼmaa maʼni xó má eyoo Dios. Mbá xkri̱da, lá nanigu̱ʼ muʼthán xúgíʼ rí naʼni maxmiéjunʼlú ráʼ. ¡Ikhaa nanigu̱ʼ rí muʼthán! Rí muʼtákáñii Jeobá nindxu̱u̱ xóo rí maratamíjná ga̱jma̱ʼ mbáa bi̱ nambáxa̱ʼ májánʼ ga̱jma̱ʼ. Ma̱ndoo muʼthán xúgíʼ rí nandulúʼ rí nagájnuu asndu náa a̱jkiu̱lú (Salmo 62:8). Ma̱ngaa ma̱ndoo munda̱ʼa̱ rí mambáyulúʼ ga̱jma̱a̱ xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo mu muʼni rí májánʼ (Lucas 11:13). Ma̱ndoo munda̱ʼa̱ rí maxnúlúʼ ikhaa mu muraʼwíí muʼni rí májánʼ ga̱jma̱a̱ rí maxnúlúʼ tsiakii mu maʼngulú muraʼníí xkujndu (Santiago 1:5). Índo̱ nuxuʼdámi̱jna̱ aʼkhá, gíʼmaa munda̱ʼa̱ rí maʼni mba̱a̱ a̱jkiu̱u̱n kaʼyulúʼ, mu ma̱ngaa gíʼmaa maguaʼdáá fe náa tsigijñaʼ ndrígóo Cristo (Efesios 1:3, 7). Mú xúʼtajkáan i̱ndó ga̱jma̱a̱ numulúʼ ikháanʼ, ma̱ngaa guʼtájkáan ga̱jma̱a̱ numún iʼwíínʼ xa̱bu̱ xóo bi̱ kúwi̱i̱n náa guʼulúʼ o a̱ngiu̱lú cristiano (Hechos 12:5; Colosenses 4:12).\n12. Xú káʼnii gándoo gusngájma índo̱ nuʼtájkáan rí gíʼdoo itháan numuu rí na̱ʼkha̱ náa Anu̱lú bi̱ xtáa mekhuíí rá.\n12 Índo̱ nuʼtájkáan gíʼmaa mbuʼyáá rí gíʼdoo itháan numuu xúgíʼ rí na̱ʼkha̱ náa Jeobá Dios. Kuaʼdáá mbaʼa numuu mu mbuʼyamajkuíí ga̱jma̱a̱ rí muxnáa núma̱aʼ, numuu rí májánʼ a̱jkiu̱u̱n kaʼyulúʼ (1 Crónicas 29:10-13). Náa Mateo 6:9-13 (atraxnuu) ikhí nuxkamaa xkri̱da rí niniñuʼ Jesús rí xú káʼnii muʼtájkáan. Ikhí naʼsngúlúʼ munda̱ʼa̱ rí maguma kaʼwii mbiʼyuu Dios. Nda̱wa̱á nunda̱ʼa̱ rí ma̱ʼkha̱ Reino ndrígóo Dios ga̱jma̱a̱ maguma rí nandoo náa tsu̱du̱u̱ Ku̱ba̱ʼ xó má rí naguma mekhuíí. Ndiʼyáá rí ginii Jesús ninda̱ʼa̱ rí gíʼdoo itháan numuu náa Jeobá ga̱jma̱a̱ nda̱wa̱á ninda̱ʼa̱ rí ndayóoʼ ikhaa. Á mu rí ikháanʼ mangáanʼ nuniʼñánʼ rí Dios magiʼdoo itháan numuu índo̱ nuʼtájkáan, xúʼko̱ gusngajmá dí raʼkháa i̱ndó naxmiéjunʼlú kuʼyamijná ikháanʼ.\n13. Nguáthá mba̱yu̱ʼ gíʼmaa muʼtájkáan eʼthí náa Biblia rá.\n13 Nguáthá mba̱yu̱ʼ gíʼmaa muʼtájkáan rá. Náa Biblia tséʼthi nguáthá mba̱yu̱ʼ gíʼmaa muʼtájkáan, rí nuʼni i̱ndó ikháanʼ o náa kuwa mbaʼin xa̱bu̱. Ma̱ndoo má xáʼni mba̱yu̱ʼ wéñuʼ, xóo rí nuʼni índo̱ nugíʼdi̱i̱ muphiʼtsu, o ma̱ndoo maʼni mba̱yu̱ʼ, xó má índo̱ nuʼtháán rí nagájnuu asndu náa a̱jkiu̱lú (1 Samuel 1:12, 15). Jesús nixprígun fariseos bi̱ ra̱míjínʼ bi̱ nutajkháan mba̱yu̱ʼ wéñuʼ mu xúʼko̱ ma̱ndoo mbuñún xa̱bu̱ (Lucas 20:46, 47). Rúʼko̱ tsínigu̱ʼ Jeobá. Itháan gíʼdoo numuu rí muʼtájkáan rí nagájnuu asndu náa a̱jkiu̱lú. Rí muʼtájkáan náa Jeobá ndajyúuʼ xó má rí ndayúlú o asndu náa má kuwáanʼlú.\nDios naʼdxun rí nuʼtájkáan asndu náa má kuwáanʼ\n14. Arathá ndiéjunʼ eyoo gáʼthúu̱n ajngáa rígi̱ “gunila [má xúʼko̱] tsakun” ga̱jma̱a̱ ndíjkha rí nindxu̱u̱ májánʼ wéñuʼ rá.\n14 Mámbá nguátha mba̱yu̱ʼ gíʼmaa muʼtájkáan rá. Náa Biblia naʼthúlúʼ: “Gunila [ma xúʼko̱] tsakun”, “xuniʼŋaʼ runi sacun” ga̱jma̱a̱ “camba nutun uni sacun” (Mateo 26:41; Romanos 12:12; 1 Tesalonicenses 5:17). Rúʼko̱ tsíyoo gáʼthi rí muʼtájkáan kañiʼ mbiʼi. Nandoo gáʼthi rí gíʼmaa muʼtájkáan mbaʼa nuthu rí mbá mbiʼi náa Jeobá, mu muxnáa̱lú núma̱aʼ numuu rí májánʼ a̱jkiu̱u̱n ga̱jma̱a̱ munda̱ʼa̱a̱ rí maxnúlúʼ ikha ma̱ngaa rí maxnúlúʼ tsiakii. ¡Ra̱ʼkhá tháán májánʼ nindxu̱u̱ rígi̱! Jeobá naniñuʼ rí muʼtákáñii asndu nguáthá nuthu má eyulú ga̱jma̱a̱ asndu nguáthá mba̱yu̱ʼ eyulú. Á mu nduʼyáá rí gíʼdoo wéñuʼ numuu rí muʼthámijna gajmiúlú Anu̱lú bi̱ xtáa mekhuíí, ikhú muxkamaa mbaʼa nuthu mu muʼthámijna gajmiúlú ikhaa.\n15. Ndíjkha rí gíʼmaa muʼthá xúʼko̱ gáʼne índo̱ nuʼtájkáan rá.\n15 Ndíjkha rí gíʼmaa muʼthá ‹amén› índo̱ naguámbulú nutajkháan rá. Ajngáa rígi̱ nandoo gáʼthúu̱n “xúʼko̱ gaʼne”. Náa Biblia na̱ʼkha̱ xkri̱da náa nasngájma rí ndayóoʼ muʼthá ‹xúʼko̱ gaʼne› índo̱ naguámbulú nuʼtájkáan náa inún mbaʼin xa̱bu̱ o rí naʼni mámbáa rí ikháanʼlu (1 Crónicas 16:36; Salmo 41:13). Índo̱ nuʼthá ‹xúʼko̱ gaʼne› mámbáa rí ikháanʼlu, nusngajmá rí gajkhun nindxu̱u̱ rí niʼthá. Índo̱ nuʼthá náa inún mbaʼin xa̱bu̱ (tseʼñu á mu nuʼthá gakhii o mañúú), nusngajmá rí nandulúʼ mambanúu rí niʼthí (1 Corintios 14:16).\n16. Ndiéjunʼ gándoo guguaʼthi̱i̱n índo̱ nuʼtájkáan rá.\n16 Lá gajkhun nariʼña̱a̱ Jeobá rí nuʼtákáñii ráʼ. ¡Xúʼko̱ kaʼnii! Kuaʼdáá mbá numuu májánʼ rí Jeobá nindxu̱u̱ “bi̱ naʼdxaun índo̱ nugríga̱a̱” ga̱jma̱a̱ nariʼña̱a̱ índo̱ xa̱bu̱ nutháán ga̱jma̱a̱ xúgíʼ a̱jkiu̱ún (Salmo 65:2). Ma̱ngaa, gíʼdoo mbaʼa enii xóo mariʼña̱a̱.\n17. Náa numuu rí nandoo nuʼthá rí Dios najmiuu ángeles ga̱jma̱a̱ xa̱bu̱ numbaaʼ mu mariʼña̱a̱ rí nuʼtájkáan rá.\n17 Mbá xkri̱da, mu mariʼña̱a̱ rí nuʼtájkáan, Jeobá najmiuu ángeles ga̱jma̱a̱ xa̱bu̱ bi̱ nuni ñajunʼ ikhaa (Hebreos 1:13, 14). Mbaʼin xa̱bu̱ bi̱ nitajkáan mu mixtambáñún makru̱ʼu̱u̱n rí naʼthí náa Biblia, ikhiin nimbáñun xa̱bi̱i̱ Jeobá nguáthá mbiʼi nda̱wa̱á índo̱ nigún gúñun. Xúgíʼ rígi̱ nisngájma rí ángeles nuruguambáá náa najuiʼtaraʼa ga̱jma̱a̱ numuu Reino (Revelación [Apocalipsis] 14:6). Ma̱ngaa, índo̱ ndayóoʼ rí mixtambáyulúʼ, Jeobá ma̱ndoo majmiuu mbáa cristiano mu mambáyulúʼ xó má rí ninda̱ʼa̱ índo̱ niʼtájkáan (Proverbios 12:25; Santiago 2:16).\nJeobá ma̱ndoo majmiuu xa̱bi̱i̱ mu mariʼña̱a̱ rí nuʼtájkáan\n18. Xú káʼnii ejmuu xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo Jeobá ga̱jma̱a̱ Ajngá rawunʼ mu mariʼña̱a̱ rí nutajkháan xa̱bi̱i̱ rá.\n18 Jeobá Dios ma̱ngaa nariʼña̱a̱ rí nutajkháan xa̱bi̱i̱, najmuu xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo ga̱jma̱a̱ najmuu Ajngáa rawunʼ. Índo̱ nunda̱ʼa̱a̱ rí mambáyulúʼ muraʼníí mbá xkujndu, ikhaa ma̱ndoo maxnúlúʼ ikha ga̱jma̱a̱ maxnúlúʼ tsiakii rí na̱ʼkha̱ náa xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo (2 Corintios 4:7). Ga̱jma̱a̱ índo̱ nuʼtájkáan mu muraʼwíí muʼni mbá rí májánʼ, mbaʼa nuthu nariʼña̱a̱ ga̱jma̱a̱ Ajngá rawunʼ. Mbáa muxkamaa mbá versículo rí mambáyulúʼ índo̱ nuʼnigajmaa Biblia o índo̱ nuraxnuu i̱ʼwáʼ i̱yi̱i̱ʼ rí nini bi̱ nutaraʼa numuu Jeobá, xó má libro rígi̱. Ma̱ngaa, mbáa maʼni magiwa̱nʼ a̱jkiu̱lú consejo rí naxná náa Biblia dí ragíʼmaa mambumulú. Mbá xkri̱da, índo̱ na̱jkua̱ náa reunión o índo̱ naxnulu consejo mbáa anciano náa nagimbáanʼ bi̱ naxmiéjunʼ kaʼyulúʼ (Gálatas 6:1).\n19. Ndiéjunʼ gíʼmaa makru̱ʼu̱lú á mu nduʼyáá rí Jeobá tseriʼña̱a̱ rí nunda̱ʼa̱a̱ rá.\n19 Mbáa nguáná nundxa̱ʼwa̱míjna̱ rí Jeobá ndajyúuʼ wéñuʼ mu mariʼña̱a̱ rí nunda̱ʼa̱a̱, mu rúʼko̱ tsíyoo gáʼthúu̱n rí xándoo mariʼña̱a̱. Gagiwanʼ a̱jkiu̱lú rí Jeobá mariʼña̱a̱ xó má eyoo ikhaa ga̱jma̱a̱ mbá mbiʼi rí phú nda̱yúlúʼ. Ikhaa naninuʼ rí nda̱yúlúʼ ga̱jma̱a̱ ndaʼyoo xú káʼnii gaxnúlúʼ itháan májánʼ ki xóo rí ikháanʼ. Nguáná naniñuʼ rí mambanúu rí naʼthí náa Biblia náa naʼthí “Gundaʼala”, “guʼyala” ga̱jma̱a̱ “gutaraʼala” (Lucas 11:5-10). Á mu nuʼni xúgi̱ kaʼnii, musngajmá rí nandulúʼ wéñuʼ mambanúu ga̱jma̱a̱ rí fe ndrígúlú nindxu̱u̱ gajkhun. Ma̱ngaa, mbáa asndu Jeobá mariʼña̱a̱ rí asndu ikháanʼ xándoo mbuʼyáá. Mbá xkri̱da, á mu nuʼtákáñii numuu rí nuraʼníí mbá xkujndu, mbáa xáʼni gámbáa xkujndu, mú maxnúlúʼ tsiakii mu maʼngulú muraʼníí xkujndu (atraxnuu Filipenses 4:13).\n20. Náa numuu rí gíʼmaa muʼtákáñii má xúʼko̱ Jeobá rá.\n20 Nuxnáa wéñuʼ núma̱aʼ bi̱ Niʼni xúgíʼ dí rígá, numuu rí xtáa mijngii náa xúgínʼ xa̱bu̱ bi̱ nutakáñii xó má e̱nda̱ʼa̱ ikhaa (atraxnuu Salmo 145:18). Guʼtákáñii má xúʼko̱ Jeobá numuu dí ra̱ʼkhá tháán májánʼ nindxu̱u̱ rí muʼthán ikhaa. Á mu nuʼni xúʼko̱ kaʼnii, ma̱ndoo makuwáanʼ gagi numuu rí nduʼyáá rí ma̱ndoo mu̱ʼgua̱ kanuu itháan mijngii náa Jeobá, bi̱ naʼdxaun índo̱ nugríga̱a̱.\nÁ mu nuʼtájkáan tsejtsí mbiʼi náa Jeobá, muʼguanú itháan mijngii náa ikhaa (Santiago 4:8).\nMu Dios maʼdxaunlú, gíʼmaa muʼtájkáan ga̱jma̱a̱ fe, manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ wabáanʼ ga̱jma̱a̱ muʼthán rí gajkhun (Marcos 11:24).\nGíʼmaa muʼtákáñii i̱ndó Jeobá mú gíʼmaa muʼni ga̱jma̱a̱ mbiʼyuu A̱ʼdióo (Mateo 6:9; Juan 14:6).\nJeobá, “bi̱ naʼdxaun índo̱ nugríga̱a̱”, najmiuu ángeles, najmiuu xa̱bi̱i̱, xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo ga̱jma̱a̱ Ajngá rawunʼ mu mariʼña̱a̱ rí nuʼtájkáan (Salmo 65:2).


Gógooʼii tsįyaalzhahí łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nGógooʼii tsįyaalzhahí łibáhígíí\nGógooʼii tsįyaalzhahí łibáhígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hierococcyx vagans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso, adóó éí tsįyaalzhahí nahalin dóó tsįyaalzhahígi átʼéego naatʼá. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitsiiyah dóó bitsiitʼáád éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai dóó yishtłizhgo łikizh; binákʼee éí łitso.\nGógooʼii tsįyaalzhahí łibáhígíí éí chʼosh ditłʼooí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł.


Chʼíshiibeezhii łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózí dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Parus cinereus" deiłníigo dayózhí.\nLast edited on 19 Biniʼantʼą́ą́tsʼózí 2019, at 07:22


Tsin yąąh dzootʼihí bidaaʼ deekíní - Wikiibíídiiya\nTsin yąąh dzootʼihí bidaaʼ deekíní éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Glyphorynchus spirurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bidaaʼ éí diłhił dóó deekį́ dóó doo nineez da.\nTsin yąąh dzootʼihí bidaaʼ deekíní éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tsintah dahidiiníiłii - Wikiibíídiiya\nTsintah dahidiiníiłii (éí doodaiiʼ (Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ) tsintah zahalániitsoh) éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyah beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius mackinnoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; binákʼee éí halzhin; bitsiitʼáád dóó binághah éí halbá; bidaaʼ éí diłhił.\nTsintah dahidiiníiłii éí wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí yildeeł; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsin łichxííʼítah tábąąh tłʼiish noodǫ́ǫzii - Wikiibíídiiya\nTsin łichxííʼítah tábąąh tłʼiish noodǫ́ǫzii\nTsin łichxííʼítah tábąąh tłʼiish noodǫ́ǫzii éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Ahééháshį́įhdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Thamnophis sirtalis tetrataenia" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 18–55di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó dibéłchíʼí dóó dinilgaigo noodǫ́ǫ́z; bitsiitʼáád éí dibéłchíʼí.\nTsin łichxííʼítah tábąąh tłʼiish noodǫ́ǫzii éí tąądee naagháhii dóó chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó hazéí yázhí yilghał.


Atʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí - Wikiibíídiiya\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ploceus bojeri" deiłníigo dayózhí.\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah tsídiiłtsooí naʼatłʼoʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł; chʼil bijeeh éí yidlą́ ałdóʼ; łahda dzidzé yiłchozh.


Giní bitéél łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nGiní bitéél łigaaígíí\nGiní bitéél łigaaígíí éí atsáłchííʼ dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leucopternis semiplumbeus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–13di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bijáád éí łitsxo; bidaaʼ éí łitsxo dóó kʼíjíjin.\nGiní bitéél łigaaígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó łeeyiʼ bitiiní dóó naʼashǫ́ʼii haalzheehgo naatʼá.


Rev 17 | `AWB | STEP | Íné Sóniga métáq tagéwómé íópeqté kégá abapete téhtaré párétáh morá moráue táhtotíáhwe. Peh morá párétáhákáq ánínká ínéba séna ínénsabe, Anotah ahbábáq íní, sóreq wanítáq tútuue míéh íní Manikánka we anotahtaq kamah awinkéhe. Wega kamah awina naneq tagankehboq máho ire.\nAhbabáq ini kamah awí éhwéhne.\n1 Íné Sóniga métáq tagéwómé íópeqté kégá abapete téhtaré párétáh morá moráue táhtotíáhwe. Peh morá párétáhákáq ánínká ínéba séna ínénsabe, Anotah ahbábáq íní, sóreq wanítáq tútuue míéh íní Manikánka we anotahtaq kamah awinkéhe. Wega kamah awina naneq tagankehboq máho ire. 2 Mah marákó márákóípéqté wáhnáh kégá mi iní abariéra ahbabárowara mó marákóípéqté kégá moq abaríéra ahbabárowe. Áhnte piáh nah kegá múguwahgu agonserah sega múguwahgu agowe ire.\n3 Íópeqté ánínká néniwa mewena abatapi móíntéhrana tagogana ega poeráhq, áwéhq poeráhq tahnsa ká míéhrana tagoge. Mi kamé Manikánsabe éhruru atéh áwíqmárí wene anonkataq áhnte kéhre. Mi ka abapete téhtaré áyáhqnó kéna nayáhnkú pówéh kéhrana wene abobiahtaq peh morá ínínká tútuue míéhrana tagoge. 4 Mi inímé mankuara korósíákáq tautáúq kórósíákáq aneranerue ména kóraraté miraia náneq awahriruéna áhnte kaweq pasésúq awahriruéna wene ayahpi kóraraté miraia káhpú matíéhre. Mi inímé mó naneq mó naneq ahbabárirana wene ahbabáqka mi kahpúípéq obenkíréhre.\n5 Wene ayehitaq pabeqme ehwéh sehiranue kéhrana tagoge. Mi sehiránká mahraréna, Pábíróni suwahpeqme ahbabáq ininsóné sinowae. Mah marákó márákóípéqté íre kaweq sansámárímé Pábíróni suwahpeq mi ahbábáq áwahe wire ire. 6 Mi inínká Maniká tagaríáh kéreq Sísane sánsá pahsúáh kéreq subiq suena sene korahq néna píah neh anínká múguwahgu aginserah wega múguwahgu agirana tagoge. Mina tagotaq áhtenéna áhnte iwíáhuge.\n7 Íópeqté ánínká ínénsabe, Aneqsabé áhtenono? Mi inínká káhkouríéh ká abapete téhtaré áyáhqnó kéhrana nayáhnkú pówéh kéhrah tagáhne. Mi kanká mi iníné epéráhpéq ehwehnkákáq áwahewé teawiníe. 8 Mi kamé naho míowe. Amahnága íre míéhre. Mókake íre ambarúnkákáq mátáípéqté kiembogínaraq Manikánka kamah awinkéhe. Manikánka mah marákó márákó íre mirarotaq oga mérapeq awaq míéhra ke síwíq púkuipéq sehiranúwe. Mi pukúípéq sensíwíq íre kéh kégá mi ka tagéra áhtenigehe. Mi ka naho míowe. Amahnága íre míéhre. Mókake kiemboginae. Minayabe mah kehiná kéhínánká mi ka tagéra áhtenigehe.\n9 Kawerue iwíáhorahi anínká teawú éhwéh ahtebahrahire. Arega tagáhna kané abapete téhtaré áyáhqnómé mina áwahewé abapete téhtaré sáwéhwárí míre. Mi inínká mi sawéhwárítáq tútuue míéhre. 10 Mi kané abapete téhtaré áyáhqnómé mina áwahewé abapete téhtaré wáhnáh ké wóe. Mi wahnáhmárímé moberíáh aiq pukurowana peh morá ánínká amahnága wahnahnirana mó anínká mókake sínaraq peh wahto tanahráq wahnahninkehe. 11 Naho ména amahnága íre míéh kámé we náhmbáh 8 wahnáh ání míankehe. We abapete téhtaré wáhnáh káhnáh ání ména iraipéq pokinawire.\n12 Arega nayáhnkú pówéh tagáhne. Pówéh áwahewé nayáhnkú wáhnáh ké wóe. Amahnága se íre wahnahnia peh mókake wahnahnigehe. Mi wahnáh kéreq áwéhq poeráhq tahnsa anínseqka wahnah arámbéhrí moráráq awaq miagéhe. Wahnah arámbéhrí awaq míéhrataq pehgáriq tanáhráq, peh morá áhwáh wahnahnigehe. 13 Mi wahnáh kégá peh morá íwíáhéra awaq míáh wáhnáh árámbéhrí áwéhq poeráhq tahnsa aní awigéhe. 14 Sereq Sipisípiq Áráhqseqka ebehowe. Sipisípiq Áráhqmé wahnah kené wahnah anínéna anotah anímáríné wahnah aní míéh púana se subipáhraruanawire. Wereq míáh kéwé Manikánka omaq sitena síáhrabéna, Néne sánsá tábúsoqme sehgíó ké wóe arítéhre ire. Íópeqté ánínká mah ehwéh teníre.\n15 Íópeqté ánínká ínénsabe mó mahraréna, Ahbabáq ini tútuue míéh wání tagáhne. Mi wanímé áwahewé peh áhnte wehuké wíre. Se mó marákó mó marákórápéqté ké míáhwe. Se mó kuasa mó kuasa ké míáhwe. Se mó ehwéh mó ehwéhnkákáq ké ue míáhwe. 16 Arega nayáhnkú pówéh tagáhne. Mi wahnáh kéreq áwéhq poeráhq tahnsa anínseqka mi ahbábáq ínínsábé íre suwahbanae. Sega moke wene ménsámehnsá meyehrana we pehrákora ání míanae. Sega wene awaq néra mi iní ira parianeherawoe.\n17 Maniká awahbeh iwíáh sehgigeheéna wega iwíáh arítéhrana mi wahnáhmárínká morá íwíáhéra se awaq míáh wáhnáh árámbéhrí áwéhq poeráhq tahnsa aní áwéwe. Sega mirairana Manikáne ehweh aiq pútaraginawire. 18 Arega métáq tagáhna iní áwahewé we anotah matábúrápéqté kée. Mi kegá mó marákórápéqté ké wahnahnowe ire. Íópeqté ánínká mah ehwéh teníre.


Dibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí\ntsintah naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Dibénééz Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Enyalioides azulae" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–10di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó dinilzhingo yistłʼin; bizééʼ éí dinilgai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nDibénééz Bikéyahdę́ę́ʼ tsintah naʼashǫ́ʼii dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Jáádchʼį́dí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nJáádchʼį́dí łikizhígíí éí tsxilghááh dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaah dóó Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Siren reticulata" deiłníigo dayózhí.\nDíí jáádchʼį́dí éí 15–25di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo łikizh; yee náhididzihí hólǫ́; bitseeʼ éí nineez; bijáád doo hólǫ́ǫ da; bigaan éí áłtsʼózí; binááʼ éí diłhił.\nJáádchʼį́dí łikizhígíí éí chʼosh yázhí yildeeł.


Téél halchíʼí - Wikiibíídiiya\nTéél halchíʼí *\nTéél halchíʼí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdus migratorius" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí halchííʼ; bitsiiʼ éí łizhin; bidaaʼ éí łitsxo.\nTéél halchíʼí éí chʼosh yázhí dóó tąądee naagháhii dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Daaheetsʼózí bináyaah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDaaheetsʼózí bináyaah łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Conirostrum leucogenys" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bináyaah éí łigai; bitsiitʼáád éí halzhin; bitʼaʼ dóó binághah éí diłhiłgo łibá; bidaaʼ éí diłhił dóó heetsʼóóz.\nDaaheetsʼózí bináyaah łigaaígíí éí chʼil binááʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh; chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atʼąątah chʼał łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah chʼał łichíʼígíí\nAtʼąątah chʼał łichíʼígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pseudophilautus asankai" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łichííʼ; bitéél éí diniltso; bílalátah éí daditą́; binááʼ éí ntsaa.\nAtʼąątah chʼał łichíʼígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼizhiiʼí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhiiʼí łikizhígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bitis schneideri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tłʼiish éí 10–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ dóó dibéłchíʼíigo łikizh.\nChʼizhiiʼí łikizhígíí éí naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó chʼał yilghał łeh.


Dahiitį́hii bitseenézí łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nDahiitį́hii bitseenézí łizhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dóó dahiitį́hii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lesbia victoriae" deiłníigo dayózhí.\nDíí dahiitį́hii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił; bidaaʼ éí łizhin dóó doo nineez da.\nDahiitį́hii bitseenézí łizhinígíí éí chʼil bijeeh deidlą́.


Niʼgóó hasbídí łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNiʼgóó hasbídí łichíʼígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Zentrygon chiriquensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łichííʼ; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí diłhił; bitsiiʼ éí łibá.\nNiʼgóó hasbídí łichíʼígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.