Dilzhíʼí - Wikiibíídiiya\nDilzhíʼí bizaad dóó Bilagáana bizaad yee yádaałtiʼ\nHoozdo Hahoodzodi kéédahatį́\n20th century yihah yę́ędą́ą́ʼ tsʼá aalyáígíí átʼé. Kʼáʼ dóó lookʼáá beeʼaalyá.\nDilzhíʼí Dineʼé éí Hoozdo Hahoodzo yiikéʼdaʼhatʼį́ʼ áádóó bitsį́ʼ yishtłizhii Dineʼé átʼé. Áádóó Dilzhíʼí Dineʼé éí Yavapai wolyé, áádóó tʼáá bi éí dį́į́ ałʼą́ą́h átʼé daʼhiikaʼ. Western Yavapai wolyéígíí éí "Tolkepaya" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ, áádóó Northern Yavapai wolyéígíí éí "Yavapé" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ, áádóó Southern Yavapai wolyéígíí éí "Kwevkepaya" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ, áádóó łaʼ éí "Wipukepa" wolyéego yééʼadaʼdoojiʼ. Akondiʼ tʼáá ałʼąąʼ Dilzhíʼí Dineʼé daʼhiikaiʼnidiʼ, táá ałtsoʼ bizaad, beeʼeʼoolʼį́į́ł, dóó binaʼhagáʼ ałhééłtʼééh. Dilzhíʼí Dineʼé dóó Waalibéí Dineʼé dóó Góóhníinii dóó Athabascan Apache ałdóʼ bizaad ałhééłtʼééh.\nSaad "Yavapai" éí ayóʼyaałtʼiʼgo (yaʼdiiłtʼíʼ Dineʼé) oolyé, naaná saadígíí ałdóʼ jóhonaaʼéí (Jóhonaaʼéí Dineʼé) oolyé. Akondiʼ Yuman bizaadjí éí "haʼaʼaah nahosʼahjiʼ Dineʼé kédahatʼííniʼ" jinóoh oolyé.\n1800’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Bilagáana Dilzhíʼí Dineʼé Apache(s) déíłnííhgo daʼyóʼzhiʼ nitʼééh (Dooʼákwiitʼéigo daʼyózhíʼ), naanáłá éí "Apache-Mohave"; éí doodaiiʼ éí, "Tonto-Apache" daʼnííhgo daʼyózhiʼ (Díí ałdóʼ dooʼákwiitʼéígo daʼyózhíʼ). Tʼáá doo bilagáana nidaʼhánééhdaʼ yę́ędą́ą́ʼ éí Dilzhíʼí Dineʼé kéyah nitsʼáhgo chʼodaʼyoołʼį́į́h nitʼééh: 20,000 naaki dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtsoʼgo kéyah chʼodaʼyoołʼį́į́h nitʼééh (20,000 mi² / 51,800 km²). Dził Dookʼoʼooskiid siʼąąhniígíí (Kinłání bigháʼdi) dóó tooʼ nilį́į́hígíí: Tó Ntsʼósíkooh (Kinłání Tólą́ Dootłʼizhí Bibąąhgi dah shijááʼígíí bigháʼdi), áádóó tó daʼsiihį́į́hniígíí: Martinez lake wolyéego (Kin Yuma wolyéego daʼshijááʼiʼgi bigháʼdi), áádóó éí Dził Pinal wolyéígíí bigháʼdiʼ (Kin Béésh Bá Hooghan wolyéego daʼshijááʼiʼgiʼ biigháʼdiʼ), ákwiihóniiłtsohgo kéyah chʼodaʼyoołʼį́į́h nitʼééh.\n1 Nitʼąąʼ nahané\n2 Dilzhíʼí bahané\n3 Naakáí łibáʼiʼ naaskáí\n4 Bilagáana nidaʼ hanę́ę́h\n5 Hoozdo Hahoodzodi bilagáana nidaʼhanę́ę́hígíí biniʼdahʼatʼáʼ\n6 Kʼad Dilzhíʼí Dineʼé biniʼdahaasdzo\n6.1 Dilzhíʼí Dineʼé doo Dziłghą́ʼí Camp Verdejiʼ bikéyahígíí\n6.2 Dilzhíʼí Dineʼé Náshdóí Bikoohji bikéyahígíí\n6.3 Dilzhíʼí Dineʼé Fort McDowelljiʼ bikéyahígíí\nNitʼąąʼ nahané[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nBitsįį yishtłizhii Shádiʼááh dóó Eʼeʼaahjí W.B.A.di kéédahatʼínígíí bikéyah\ntʼáá dah siʼąą ńtʼę́ę́ʼ beʼelyaaígíí\nDilzhíʼí Dineʼé éí nidaalzhéé dóó adooleʼéʼ chʼil nidaʼháʼdlééhígíí ałʼgą́ą́ʼ adéíłʼį́į́hgo daʼbichʼiiyą́ʼ nitʼę́ę́h. Naanáłá éí ałtsʼiisigo naayízí, naaʼołí, dóó naadą́ą́ʼ kʼéʼdaʼdi dlééhgo daʼbichʼiyą́ʼ daʼbighán nitʼę́ę́h. Naaná Dilzhíʼí Dineʼé "Tolkepaya" daalyéʼígíí éí dookʼéʼdaʼdi dlééhdaʼ, díí éí adooleʼéʼ nidaʼiinijiʼ binidaʼnishgo yééʼakʼiʼ nidaʼdi kai. "Quechan" Dineʼé (Kééchan Dineʼé) (Yuma, Yuman, Kwtsan, Kwtsaan yééʼadaʼdoojiʼígíí) éí adooleʼéʼ beeʼdahólǫ́ʼgo yaʼnidaʼiiłniʼ nitʼééh. Naaná chʼil biʼneeshchʼiiʼ, áádóó nidiʼyiiliʼ binaaʼ, dóó, tsʼasziʼ bihaskʼaan ałdoʼ daʼbichʼiyąʼgo nidaʼkaiʼ nitʼééh. Tsáʼásziʼ bihashkʼaanígíí tʼáá yéíʼgo daʼbichʼiyąʼgo yaʼnisiidaʼkees nitʼééh. Díí hashkʼaanígíí éí daʼtʼéés; łééʼyiʼgoyaʼ adahasdzą́ʼ adaalyáʼgo, áádóó éí tʼáá aadiʼ ashtʼéʼ naazniilgo adaalnéʼ, haigo iindaʼ dahdąʼ (astʼééʼdaʼ niilį́į́hgo). Naaná atsʼįʼ éí bįįh, gah, gahtsoh, dóó tsídii bideeʼ hólónígíí (quail) déíyąʼgo nidaʼkaiʼ nitʼééh. Áádóó łóóʼ ałdóʼ hádaʼyiiłʼííłgo deiʼyąʼ nitʼééh.\nDilzhʼiʼ Dineʼé bighan éí tsin ałhiidaʼhastʼǫ́ʼgo yiidaʼbighan nitʼééh, bilagáana bizaadjí éí "huts" wolyé, naaná Dilzhíʼí Dineʼé bizaadjí éí "uwas" wolyé. Ocotillo (Aakoʼtiiʼoʼ) bitsin beeʼadaalyá, áádóó shį́ʼgo éí bikʼiʼ daʼazbaal áádóó biyaadę́ę́ʼ éí tʼáá yaʼiichʼiʼgo adaalyá. Haigo éí bikʼiʼ daʼastʼiʼ, nibaal naʼhalingo. Łaʼ Dilzhíʼí daʼbighan chʼil dóó tłʼoh bee daʼhashjoolgo bee hooghan adaalyáʼ, áádóó łaʼ éí tsáʼászí bitʼąąʼ beeʼ adaalyáʼ. Naanáłá Dilzhíʼí Dineʼé éí bighan łéézh bee daʼhiishjáá áádóó łaʼ éí tsé biidaʼaʼą́ą́niígíí yiidaʼbighan; éí doodaiiʼ éí, anaasázíʼ bikin yiiniʼda beehah.\nDilzhíʼí Dineʼé éí tʼáá dikwiiʼiʼgo táʼdadinééh nitʼééh, biniináʼígíí éí chʼiyąąn tʼoʼ bigháʼhigo táʼdadiinééh nitʼééh. Dilzhíʼí Kwevkepaya wolyéígíí tʼéí tʼáá nitsʼááʼgo nitáʼdadiinééh nitʼééh, áádóó shį́ʼgo ałdóʼ Dilzhíʼí nitsáágo ałʼhiinidéíkaʼ nitʼééh áádóó éí ałtsá nidaʼanééh nitʼééh.\nDilzhíʼí bahané[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nŁichiigo ałhééʼiidzohgo naashchʼą́ą́ígíí éí Dilzhʼiʼ bikéyah, áádóó łeetsogo naʼasdzoígíí éí Dilzhʼiʼ Dineʼé naneeskáádiʼ San Carlosgo.\nDilzhíʼí Dineʼé éí chʼoʼooł / tsin; éí doodaiiʼ éí, naadą́ą́ʼ bitsʼą́ą́dę́ę́ʼ Dilzhíʼí Dineʼé haazlį́į́ʼ daʼnííhgo badaʼhanéʼ, díí éí kéyah alyáá yę́ędą́ą́ʼ. Áádóó díí éí "Montezuma Well" bigáádiʼ ákwii tʼéigo Dilzhíʼí Dineʼé haazlį́į́. Akondiʼ nidaʼałkaaʼiʼ adaʼniihgo éí Dilzhíʼí Dineʼé "Patayan" bitsʼą́ą́ʼdę́ę́ʼ yiikah, áádóó éí tooʼ nilʼį́į́niígíí: Tó Ntsʼósíkooh bitsʼą́ą́ʼdę́ę́ʼgo nidaʼhaznáʼ. 1300 AD biyihah yę́ędą́ą́ʼ ákwiidzágiʼ átʼé daʼniʼ nidaʼałkaaʼiʼ.\nDilzhíʼí Dineʼé "Wipukepa" dóó "Yavapé" wolyéígíí éí Góóhníinii dóó Waalibéí Dineʼé yiiłchʼooni daʼniilį́į́h nitʼééh (łahdiʼ), áádóó chʼóʼdaholʼį́į́hgo dabighan. Áádóó tʼáá doo ałchʼįʼ nidaazbaaʼdaʼ.\nDilzhíʼí Dineʼé "Wipukepa" dóó "Kwevkepaya" wolyéígíí éí ałchʼooni daʼniilį́į́h nitʼééh, naaná Dziłghą́ʼí ałdóʼłádiʼ yiiłchʼooni daʼniilį́į́h łééh. Díí tʼáá táágo Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí Dineʼé anaa déíłnii nitʼééh, áádóó ałchʼį́ʼ nidaʼdibaah nitʼééh. Akóndiʼ Dziłgháʼiʼ dóó Dilzhíʼí diné nidabaahgo tsʼiiłgo akʼiʼdaʼnidaʼałjáʼ nitʼééh. Áádóó Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí hosh aditsahiitsoh bineestʼą́ʼ nidaʼyiilá yiniiyé Dilzhíʼí Dineʼé bikéyah yiikʼiʼjiʼgo nidaʼdiinééh áádóó tʼáá éí biniiná anaa naʼhódlééh nitʼééh.\nAkéédiʼ Dilzhíʼí dóó Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí ałchʼįʼ ałchʼį́ʼ nidaazbaaʼígíí éí Biʼantʼąąʼtsózí 1857 biyihah yę́ędą́ą́ʼ (Bilagáanajiʼ éí Colorado-Gila River alliances yiiłniigo yozhí); díí éí 100 anéélʼąąhgo Dilzhíʼí, Quechan dóó Dilzéehii nidaʼbaahígíí ałhiikaigo Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí yiichʼįʼ yiichʼįʼ nidaazbaaʼ. Díí éí "Pima Butte" (Kétłʼáhí bitsé) biighádiʼ ahótʼį́į́hdiʼ. Į́į́dą́ą́ Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí bikʼéʼ hódeisdlį́įʼ. Áádóó éí bikʼiʼjįʼ iindaʼ, Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí Wááshindoon bisiláołtsooí bibeeʼeldǫǫh dóó bilį́į́ baʼdaʼiisniilgo iinda Dilzéehii dóó Quechan yiʼkʼéʼ daʼdeisdlį́į́ʼ.\nNaakáí łibáʼiʼ naaskáí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\n1583 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ "Antonio de Espejo" wolyéego naʼazhʼéézh (Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼgháágo), díí éí Mingus Dził naʼhósʼáʼdiʼ Dilzhíʼí yiitáá naayáʼ. Áádóó Oozéí / Ayahkinii éí hóʼį́į́hgo ah yiigááłgo bikéʼnaʼasdéí, díí Naakáí łibáʼiʼ éí óola haʼdéíni tʼáágo naakáí. Nitʼę́ę́h aadi Dilzhíʼí béésh łichíiʼii tʼéiyá hadéígéédiʼlágo aadi yéékáí. 1598 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ "Marcos Farfán de los Godas" wolyéego Dilzhíʼí Dineʼé bikéyahdi táá naʼdiiyáʼ, áádóó éí Dilzhíʼí Dineʼé "cruzados" yiiłniigo yoozhíʼ (Dilzhíʼí Dineʼé bitaagiʼ ałnaago daʼasdzoʼgo nidakaigo biniiná). Áádóó éí 1598 dóó 1604–5 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼiʼ Juan de Oñate wolyéego Dilzhíʼí Dineʼé bikéyah bikáágo táá naadiʼéézh, díí éí Ahééháshį́į́h Hahoodzo (tó nitʼéél) bikʼíʼjigo atiin háí deizʼį́į́ʼ yiiniyéʼ. Áádóó díí táágo Naakáí łibáʼiʼ naaskáí áádóó éí naakidi neeznaadiin nahaigo iindaʼ bilagáanałá naʼnadzá.\nDilzhʼiʼ Dineʼé áádóó tʼáá binizingo kédaʼhatʼíʼ, bilagáana doo bitaa hólǫ́ go, kóndiʼ bilagáana binaalyéʼiʼ daʼnedeiʼhiígíí chódaʼyoołʼį́ʼ. Díí éí łį́į́ naʼniilkáádigiʼ kʼédaʼdiilyé biłnaʼanish, beeʼnaʼanishʼíʼ, áádóó beeʼeldǫǫh bilagáana bitsʼą́ą́hdę́ę́ʼ daʼnedeiʼhiígíí chódaʼyoołʼį́ʼ. Naaná Oodlaniʼjiʼ binaʼantin ałdóʼłá daʼyoosdlą́ą́d. 1600–1700 biyihah yę́ędą́ą́ʼ áádóó 1700–1800 biyihah yę́ędą́ą́ʼ łóódtsoh nidaasnii áádóó 25% bigháágo Dilzhʼiʼ Dineʼé bitsʼiis adein dazlį́į́h. Naaná nidaʼdiibahgo ałdóʼ łahgo átʼéego adaʼaałʼį́ʼ daazlį́į́h, áłtsé éí doo naaldloohshii doo deinʼį́į́hdaʼ nitʼę́ę́h, áádóó bílaʼashdlaʼí ałdóʼ dooyiisnááh andaʼyiilʼį́į́hdaʼ nitʼę́ę́h. Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí yiikʼiʼjigo nidaʼdiibahgo bílaʼashlaʼiʼ yiisnááh andáʼyį́į́hígíí éí naalté nilį́į́hgo naʼhaniih, Naakai bichʼį́ʼ. Díí éí Naakáí dinéʼiʼ bikin naazhjáágo bílaʼashdlaʼí nidaʼhaniih, áádóó éí biniidináʼ adooleʼéʼ baʼdahaaniił.\nBilagáana nidaʼ hanę́ę́h[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\n1820’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagáana chaaʼ haʼdaalzhééʼiʼígíí Dilzhʼiʼ Dineʼé bikéyahjįʼ chʼiʼ naʼhaazná, díí éí tó daʼnilį́į́hgo niʼdaalzhéé: Salt, Gila, dóó Bill Williams Rivergoná. 1829 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Hastiin Biʼééʼ Łichíiʼii dóó Hastiin Ewing Young Dilzhíʼí Dineʼé bikéyahdi łį́į́ biłnaaskáí, íídą́ą́ tʼáá ákwii tłʼéʼ Dilzhíʼí baʼtį́į́h nakáágo łįįʼ dóó dzaanéézłá bitsʼáh naaztséédiʼ, áádóó beeʼódleehí ałdóʼ beeʼneestʼį́į́h.\nNaaltsoos Saani Guadalupe-Hidalgo (Treaty) wolyéego hadiilyá doo bikʼiʼjiʼ Wááshindoon bisiláołtsooí Dilzhʼí Dineʼé bikéyahjiʼ chʼíʼdahanééhgo yanidiikai. 1849 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Óola hadeilį́į́h Ahééháshį́į́h Hahoodzodi, iidą́ą́ bilagáana akwíidi mííl shį́į́h chʼiʼdaʼhazná Dilzhʼí bikéyah bikáágo. Ákwii tʼéínidiʼ Dilzhíʼí Dineʼé doo bilagáana yitʼáájiʼ nidaʼkaidaʼniitʼę́ę́h.\n1852 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoon bisiláołtsooí dóó Dilzhíʼí ałchʼíʼ nidaazbaaʼ, díí éí Dilzhíʼí Tolkepaya daalyéígíí Quechan Dineʼé yiiłʼałhiidiikáí. Díí éí Tó Ntsʼósíkooh tséʼna ninahdaʼał oołgo yééʼakiʼniidikáí nitʼééh, bilagáana agáá daʼhódeistʼą́ʼ. Díí éí bilagáana sééshį́į́hgo biniiná, Wááshindoon bisiláołtsooí yiilʼááhdiʼ. Siláołtsooí Major Samuel Heintzelman wolyéego Wááshindoon daʼbiłʼááhdiʼ.\n1851 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí bilagáana "Oatman" dalyééhgo Dilzhíʼí bikʼiʼdaʼhiizná, áádóó éí Hastiin Royse Oatman dóó yiiłʼííná ííłʼííniʼígíí sééshį́į́h. Baʼałchʼinii táágo asdahaaskáí: Ashkii Lorenzo wolyéígíí áádóó atʼééké naakigo biʼooʼ. Atʼééd Olive dóó Mary Ann éí bidiisnááh áádóó naalté nilį́į́hgo naʼhaasniih Mojaves bichʼį́ʼ. Díí éí naaltsoos bee nidaʼneezdéíʼ: "Captivity of the Oatman Girls" wolyé naaltsoos.\n1863 biyihahgo éí bilagáana óola hadeilį́į́h Lynx Creekdi (Náshdóí Bikoohdi kin dah shijaaʼígíí, Hoozdo Hahoodzodi), áádóó éí bilagáana nidaʼhanę́ę́hgo yaʼniidikáí. Díí éí Hassayampa dóó Agua Fria Tó nilį́į́h naʼhosʼą́ą́ʼdiʼ. Áádóó éí Fort Whipple wolyéego ałdóʼ aalyá.\nHoozdo Hahoodzodi bilagáana nidaʼhanę́ę́hígíí biniʼdahʼatʼáʼ[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nTʼááchʼil 1863 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Dilzhíʼí Tolkepaya wolyéígíí, aadę́ę́ Hastiin naagáágo Quashackama wolyéego. Hoozdo Hahoodzojiʼ bitsį́ʼ yishtłizhii biłnaʼanish yaʼdahnaʼhaaztʼą́ą́niígíí, yiiłʼałhiikáí. Díí éí bilagáana Hastiin Charles Poston, dóó Naakétłʼáhí Dineʼé, Dilzéehii, dóó Chemehuevi Dineʼé yiiłʼałhiikáí áádóó éí ałhiiłnaʼanish dóó chiidaʼhojoolʼį́į́h doolééł biniiyé. Díí éí Fort Yuma hoolyédi kin daʼshijááʼiʼdi ahótʼį́į́hdiʼ. Kóhnidiʼ díí ałgáádeitʼáániígíí éí Wááshindoondę́ę́ʼ doo naaltsoos bikʼíʼniʼiitʼą́ą́hdaʼ (Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíníígíí doo yeeʼlą́ʼ daʼaslį́į́hdaʼ).\nAkʼóhnidiʼ díí ałhaʼdeetʼáánígíí bilagáana dooyiikʼéʼdaʼhoołʼį́į́hdaʼ, áádóó bilagáana Dilzhíʼí Dineʼé nahjiʼ adaʼhiidoonééł daʼnį́į́hgo yiniidaʼhóʼáah. Áádóó Wááshindoongo ałdóʼ ákwiitʼéigo naaltsoos ninahdeiłtsoos. Naaná Náshdóí Bikooh binaaltsoos haʼhiindeiʼígíí "Arizona Miner" wolyéígíí, bikáaʼgi díí átʼéego naaltsoos bikáaʼgi saad daʼshijáá: "Ałtsoʼ naaztséédijiʼ tʼéiyá yáʼátʼééh, tsʼį́į́łgo alyáágo tʼéiyá."\nHastiin Braatz wolyéígíí bahanéʼ, "Niłchʼiʼtsoh 1864 yę́ędą́ą́ʼ éí Fort Whippledę́ę́ʼ siláołtsooí Dilzhíʼí Yavapé wolyéígíí yiikʼiʼdaʼhiiznágo Dilzhíʼí dį́į́ tsʼáhdahgo naaztséédi áádóó tsootsʼiidgo éí beʼaldǫǫh bikʼaʼ habiizkaal." Áádóó Yas Niłtʼéés biyiiyiʼ yiidziił góneʼ, éí siláołtsooí Fort Whippledę́ę́ʼígíí Dilzhíʼí Dineʼé yiikʼiʼdahiizná naaná. Áádóó iidą́ą́ naadiin tséébii naaztséédi áádóó Dilzhíʼí Dineʼé binaatʼaanii Hoseckrua dóó Hastiin John Dunn séésgį́į́h (Hastiin John Dunn éí Wááshindoondę́ę́ʼ Bitsį́ʼ yishtłizhii yiiłnaalnishí nilį́į́hgo yiniiyé naagáá nitʼééh).\nHastiin John Goodwin\n1864 biyihahgo éí Hastiin John Goodwin, (Hoozdo Hahoodzo binaatʼaanii áłtsé abiʼdiilyáʼígíí) anį́į́hlá, "tʼáá ałtsoʼ Bitsį́ʼ yishtłizhii Hoozdo Hahoodzo biyiiʼ góneʼ kéídaʼhótʼį́ʼniígíí kéyah báhahoodzogo adoolnį́į́ł." Áádóó tʼáá éí biyihah biyiiʼ Wááshindoon bisiláołtsooí adaʼdiinį́į́hdiʼ, "Díí Dilzhíʼí Dineʼé dóó Dziłghą́ʼí Dineʼé bitáágiʼ hastóí dóó ashiiké danilį́į́hniígíí haʼdaʼąąntʼáágo bee aldǫǫh bee bitáá dooldǫǫł; anaaʼ daʼniilį́į́hniígíí biniiná, áádóó ááhooshtʼįįhígíí éí doo bitáá dooldǫǫłdaʼ."\nÁádóó tʼáá doonizáá naʼhalzhííshiʼ, Dilzhíʼí Dineʼé binaatʼaaniiłá séésyį́į́h. Áádóó éí biniiná hóóchįįdiʼgo Dilzhíʼí bilagáana tsin naabąąs yéédeikááʼiʼgiʼ yiikʼiʼdaʼ hiiznáʼ. Áádóó éí ahótʼį́į́hdiʼ doobikʼiʼjiʼ atiin daʼdeilkáál. Áádóó éí Wááshindoon bisiláołtsooí adaʼdiinį́į́hdiʼ, "Tʼáá ałtso Dilzhíʼí / bitsʼį́ʼ daashtłʼizhígíí danilį́į́hígíí éí anaaʼ daʼnilį́į́h. Áádóó ałtsó nááztséédigo tʼéiyá."\nNiłchʼiʼtsoh 1872 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Colonel George Crook wolyéego Dziłgą́ʼiʼ nidaʼałkááhigi chóʼyoosʼį́į́hdiʼgo Dilzhíʼí Hastiin Kwevkepaya wolyéego hainééztʼąąʼ, áádóó tsékooh Salt River Canyon hoolyéedi tséʼáán góneʼ nidaʼbiilkááhígíí yikʼiʼdaskai (Bilagáana bizaadjí tséʼáán Skeleton Cave wolyé). Díí Hastiin Kwevkepaya éí bilagáana yikʼiʼjiʼ nidiʼbaaʼgo hóółchįįhdi. Niłchʼiʼtsoh 28go yoołkááłgo Hastiin Captain William Brown dóó neeznaadiin Naakétłʼáhí / Kétłʼáhí nidaʼałkááhiʼ, Hastiin Kwevkepaya doo 110 Dilzhíʼí bikéíʼnidaʼkaiígíí yikʼiʼdaʼhiizná. Áádóó aadi daʼhééldon, áádóó bee aldǫǫh bikʼaʼ tsé bitsʼáh daʼhaaltááłígíí Dilzhíʼí ákwiiné nidaʼniitʼinígíí naaztséédiʼ. Áádóó tsé bidááhdę́ę́ʼ éí siláołtsooí tsé adaʼadah yiismaas Dilzhíʼí tséyaʼ nidaʼnitʼį́ʼígíí yiikʼiʼjiʼ. Ałtso bikʼiʼ déísdeigo éí tʼáá naadiin Dilzhíʼí yiidziiʼ, łáhjiʼ éí ałtso naaztséédiʼ. Áádóó daʼdziiʼígíí éí Camp Grantdi awáalya naʼhaaztʼááʼgo alyá. Áádóó éí Dilzhíʼí Dineʼéłágo nidahkáígíí Wááshindoon bisiláołtsooí yichʼiʼ ááhooshtʼįįh, díí éí kin Camp Verdedi yiikáí (Tʼąąchil 06, 1873go yoołkááłgo Dilzhíʼí Wááshindoon yaʼadahdeistʼąąʼ).\n1925 biyihahgo éí Dilzhíʼí Dineʼé Fort McDowelldę́ę́ʼ nidaʼkáíʼígíí dóó Hoozdo Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biSiláo, Dilzhíʼí tsékoohdi naaztséédiʼ yééhbitsʼin ninaʼdah yiisdláá, áádóó hajóóʼoʼ yooʼáándaalyá tʼáá Fort McDowell cemeterydi.\n1886 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Dilzhíʼí nidaʼałkááhiʼ Wááshindoon bisiláołtsooí yikaa iijéé, díí éí Chíshí Dineʼé haʼdeintʼáágo áádóó Maʼii Ashkii haʼdaalzhééhgo.\nKʼad Dilzhíʼí Dineʼé biniʼdahaasdzo[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nDilzhíʼí Dineʼé doo Dziłghą́ʼí Camp Verdejiʼ bikéyahígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nDilzhíʼí Dineʼé dóó Dziłghą́ʼí Dineʼé binaʼhaasdzoígíí éí Camp Verde Reservation wolyéego aalyáʼ. Dilzhíʼí Dineʼé tó yaʼnidaʼaazgééd daʼdáʼákʼéhgo áádóó éí akǫǫʼ tó bee nidaʼąnyéézh biniiyéʼ. Áádóó ashdlaʼ tsin sitʼą́ʼ anzááhgo tó yaʼnidaʼaazgééd (8 km). Áádóó bilagáana bikʼéhgo nidaʼanishígíí dóó tʼáádi bilagáana bitsį́ʼ yishtłizhii yiiłniʼdaalnishígíí doo bił yáʼadahtʼééhgo Wááshindoongo naaltsoos hádeiʼdiilá. Dilzhíʼí Dineʼé yikʼiʼjiʼ daʼnilį́į́hgo. Áádóó Camp Verde Reservationgi kéyahígíí bilagáana baʼdeitʼąąʼ, áádóó Woozhchʼiid 1875 biyiiʼ Dilzhíʼí Dineʼé ałgáániʼ bidéélkáádiʼ áádóó éí San Carlosgo bidiʼnéélkáádiʼ. 180 tsin sitʼą́ʼ anzáádiʼ Camp Verde dóó San Carlosjiʼ (290 km). Neeznaadiin Dilzhíʼí Dineʼé neeznáá bidiʼnoolkááłgo.\n1900’s biyihahgo éí Dilzhíʼí Dineʼé San Carlos Reservationdę́ę́ʼ yooʼandah yiintʼį́į́hgo Camp Verdejiʼ ninaʼhaazhjéé. Áádóó 1910 biyihahgo éí 40 acresgo kéyah baʼnideitʼą́ʼ (161,874 m²), áádóó éí bikʼiʼjiʼ éí 248 acres kéyah baʼnidaʼdeitʼą́ʼ (1,003,620 m²). Naakigo ałʼąąh hazʼąąhgi kéyah Middle Verde Indian Reservation wolyéego aalyá. Áádóó 1937 biyihahgo díí naakigo kéyah anideitʼąąhniígíí éí bízhiʼ łahgo oolyéego alʼááh, áádóó kéyahígíí ałdóʼ ałhiihíídzo. Azhíʼígíí éí Camp Verde Yavapai-Apache tribe aalyá, áádóó naasdiʼ iindaʼ Yavapai-Apache Nation wolyéego aalyá. Diishjíʼdiʼ éí Yavapai-Apache bikéyah 665 acres aniiłtso (2.7 km²) áádóó dį́į́ ałʼąąhgo kéyah daʼnaazniil.\nDilzhíʼí Dineʼé Náshdóí Bikoohji bikéyahígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nDilzhíʼí Dineʼé Náshdóí Bikoohji bikéyahígíí éí 1935 biyihah yę́ędą́ą́ʼ kéyah baʼnideitʼą́ʼ. Áłtsé éí kéyah 75 acres aniiłtsogo baʼnideitʼą́ʼ (300,000 m²). Díí kéyah éí Fort Whipple siʼąąh nitʼę́ę́hígíí Dilzhíʼí kéyah banideitʼą́ʼ. Áádóó 1956 biyihahgi éí kéyah 1,320 acres aniiłtsogo (5 km²) kéyah binaaneidzo.\nDilzhíʼí Dineʼé Fort McDowelljiʼ bikéyahígíí[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\n1903 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin alą́ąjįʼ dahsidáhígíí Theodore Roosevelt Fort McDowellgi kéyah siʼąąhniígíí Dilzhíʼí Dineʼé yédiníʼąąh, díí kéyah éí 40 tsin sitʼą́ʼ dikʼą́ʼ aniiłtso (100 km²). Áádóó 1910 biyiiʼ yiihahgo éí Wááshindoondę́ę́ʼ bitsį́ʼ yishtłizhii yiiłniʼ daalnishígíí éí Dilzhíʼí Dineʼé yiikʼiʼjiʼ daʼdeisnish. Díí kéyah bikáaʼgi Dilzhíʼí Dineʼé łáhjigo nidaʼdoonééł, bilagáana baʼhwiidoo aał daʼniihgo yiniidaʼhoʼááh. Nitʼééh Dilzhíʼí Dineʼé Fort McDowellgi daʼbighanígíí éí yiichʼááʼ niikai, áádóó Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíníígíí yiʼdahgiʼ niikaigo doodaiiʼ áádóó doo ákwii tʼéi da daniihgo naaltsoos nideistsooz. Áádóó éí aadi Dilzhíʼí Dineʼé daʼhóneisná (Bikʼiʼjiʼ niniʼkę́ę́z).\nDilzhíʼí Dineʼé bikéyah (Verde Valley), 2009 biyihahgo éélkid.\nDilzhʼiʼ Fort McDowelldi daʼbighanígíí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nDilzhʼiʼ Náshdóí Bikoohdi dabighanígíí biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nDilzhʼiʼ Dineʼé dóó Dziłghą́ʼí Dineʼé biníłchʼi naaltsoos (Bilagáanakʼehjí)\nBílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / Naʼazhoosh bił hózʼąąʼjiʼ (Fort McDowell Casino) (Bilagáanakʼehjí)\nBílaʼashdlaʼí chʼá niidaʼkaiígíí / Naʼazhoosh bił hózʼąąʼjiʼ (Cliff Castle Casino) (Bilagáanakʼehjí)\nAnaasází · Áshįįhí Kiisʼáaniígíí · Beehai · Béíyózhin · Chééwokii Dineʼé · Chíshí · Dilzéehii · Dilzhíʼí · Dziłghą́ʼí · Gáagii Dineʼé · Góóhníinii · Kéchwa dineʼé · Kégiizhí · Kéʼ łizhiní · Maricopa Dineʼé · Mááya dineʼé · Naakétłʼáhí · Naałání · Nóódaʼí · Waalibéí Dineʼé\nAnaashashí dineʼé · Dibé łizhiní dineʼé · Mąʼii Deeshgiizhnii · Naashtʼézhí · Naatoohó · Oozéí / Ayahkinii · Tó Hájiiloh\nKiisʼáanii Naakáí yikʼéʼ daʼdéísdlį́į́h\nDíí naaltsoos 28 Atsá Biyáázh 2022 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí éí naaldlooshii daʼałtʼoʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Papio hamadryas" deiłníigo dayózhí.\nDíí magí éí 20–30di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 15–20di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; biniiʼ éí halbá. Bikąʼígíí éí bitsiitsʼiin dinilbá dóó diʼil.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ magí bíchį́į́htsohígíí éí tsin bineestʼąʼ dóó chʼil bitʼąąʼ yiłchozh; chéłchaaʼ dóó wóʼałtaasʼéí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nLast edited on 23 Atsá Biyáázh 2022, at 11:57


Ayáásh nizhóonii łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nAyáásh nizhóonii łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Carterornis chrysomela" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łitso; bizééʼ dóó biwos dóó binághah éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nAyáásh nizhóonii łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; łahda dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ yiłchozh.


Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii - Wikiibíídiiya\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii éí tązhii dóó zéédzísgaii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lophura inornata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 18–22di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís łizhingo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; binákʼee éí dah jilchííʼ; bidaaʼ éí dinilbá. Baʼáádígíí éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitʼaʼ éí łizhingo yistłʼin.\nKéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ nákʼeejilchíiʼii éí chʼil binááʼ dóó chʼosh yázhí deildeeł.


Choozhghalii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nChoozhghalii diłhiłígíí *\nChoozhghalii diłhiłígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ahééháshį́įhdi dóó Hoozdo Hahoodzodi dóó Yootó Hahoodzodi dóó Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Icterus parisorum" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; biwos dóó bitłʼaaʼ éí łitso; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nChoozhghalii diłhiłígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Díí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Béésh Bichʼahii Bikéyah yaa halneʼ dooleeł. Béésh Bichʼahnii Bikéyah aldóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\n(Bééshbichʼahii Bikéyah Ałhidadiidzooígíí)\nDéínish Dineʼé Bizaad\nFwíízhin Dineʼé Bizaad\nSóówbyan Dineʼé Bizaad\nBéésh Bichʼahii Bikéyah éí "Europe" hoolyéedi siʼą́. Bééshbichʼahii bizaadjígo éí Bundesrepublik Deutschland éí doodaiiʼ éí Deutschland wolyé, áádóó éí "federation" wolyéego yeedaʼhótʼąąʼ.\nDíí kéyah éí 137,847 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] (357,021 km2) hahoodzo, áádóó biwááshindoon éí Berlin hoolyéedi kin dashijaaʼíidi bił hazʼą́. Béésh Bichʼahii Bikéyahdi 80,716,000 diné ánéelą́ą́ʼ kéédahatʼį́ (díí éí 2014 yę́ędą́ą́ʼ estimate ályaa). Béésh Bichʼahii Bikéyah éí 50°59′0″N 11°2′0″E-di biłhazʼą́ą́.\nBéésh Bichʼahii Bikéyah bibéeso éí "euro" wolyé. Béésh Bichʼahii Bikéyahdi kéédahatínígíí éí Bééshbichʼahii bizaad yee yádaałtiʼ. Béésh Bichʼahii Bikéyah éí náhookǫsjígo Déinish Dineʼé Bikéyah, eʼeʼaahjígo Kéyah Wóyahgo Siʼánígíí, Dáághahii Dinéʼiʼ Bikéyah, dóó Bélgii Bikéyah yináhaazlá. Nááná éí haʼaʼaahjígo Póolish Dineʼé Bikéyah dóó Chek Bikéyah yináhaazlá; shádiʼááhjígo éí Óóswiya dóó Swis Bikéyah yináhaazlá.\nBéésh Bichʼahii Bikéyah éí Nahasdzáán Bikáaʼgi Kéyah Naaznilgo Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé (1973dóó wóshdę́ę́ʼ), nááná éí Béésh Bichʼahnii Bikéyah Ałhidadiidzooígíí bee atah átʼé ałdóʼ (1957dóó wóshdę́ę́ʼ).\nBéésh Bichʼahii Bikéyah[łahgo áshłééh | edit source]\nBerlindi éélkid, aadi béésh bichʼahí biwááshindoon.\nBéésh Bichʼahii Bikéyah beʼelyaaígíí Wikimedia Commonsdi dahólǫ́ǫ́ shį́į́.


Chʼiyíítʼogii ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiyíítʼogii ntsaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tyrannus cubensis" deiłníigo dayózhí.\nChʼiyíítʼogii ntsaaígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Chʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Nilaus afer" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bikʼiiz éí halchííʼ; bitsiitʼáád dóó bitʼaʼ éí łizhin dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiltaalzhahii bikʼiiz halchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Arasngúún muni ñajuunʼ Jeobá tsejtsí mbiʼi\nXú káʼnii maraxnaxí i̱yi̱i̱ʼ\n4-10 gu̱nʼ septiembre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Nduyamajkuíí mbu̱júu̱ʼ Jeobá\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS Ndíjkha rí natayáá dí gíʼdoo numuu matayamajkuíí Jeobá rá.\n11-17 ñajunʼ gu̱nʼ septiembre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Xú káʼnii gaguma tsajkurámiinʼ israelitas índo̱ gátangi̱i̱n rá.\n18-24 ñajunʼ gu̱nʼ septiembre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Rí mariejún jmbu náa Jeobá maguma tsajkurámááʼ\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS Guguajún jmbu índo̱ nundríga tsáʼkhá náa inulú\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS Guguajún jmbu índo̱ mbáa bi̱ kuʼyáá na̱jkha̱ expulsado\n25 ñajunʼ gu̱nʼ septiembre asndu 1 ñajunʼ gu̱nʼ octubre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Lá natani ikháánʼ ñajunʼ Jeobá tsejtsí mbiʼi ráʼ.\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS Arasngúún muni ñajuunʼ Jeobá tsejtsí mbiʼi\nATRAXNUU NÁA Abua Acholi Afrikáans Albanés Alemán Aluro Amárico Armenio Asamés Ateso Aucano Aymara Ayá Azerí Azerí (alfabeto cirílico) Bajo alemán Bambara Bashkir Bassa de Camerún Batak simalunguno Batako karo Batako toba Baulé Becol Bengalí Biak Birmano Bislama Boulou Búlgaro Caboverdiano Cakchiquel (Central) Camboyano Catalán Cebuano Chabacano Changana (Mozambique) Checo Chichewa Chino mandarín (simplificado) Chino mandarín (tradicional) Chitonga Chitonga de Zimbabue Chitumbuka Chiyao Chol Chuabo Chuvash Cibemba Cinamwanga Cingalés Citonga Congo Coreano Criollo de las Seychelles Criollo haitiano Criollo mauriciano Criollo portugués Croata Dangme Danés Dayak Digor Diula Duala Edo Efik Embunda Endebele Endebele de Zimbabue Endonga Endáu Enzema Eslovaco Esloveno Español Estonio Ewé Feroés Finlandés Fiyiano Fon Francés Ga Galés Garífuna Georgiano Gokana Griego Groenlandés Guaraní Gujarati Gun Hausa Hebreo Herero Hiligaynon Hindi Hmong (blanco) Holandés Húngaro Iban Ibanag Ibinda Ibo Ilocano Indonesio Inglés Ishan Islandés Isoko Italiano Japonés Javanés Kabiye Kachin Kannada Kaonde Kayin sgaw Kazajo Kekchí Khana Kikamba Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kiniaruanda Kipende Kirguís Kiribatiano Kirundi Kisi Kisonge Konkani (alfabeto latino) Krío Kurdo Kurdo (alfabeto latino) Kurdo kurmanyí del Cáucaso Kwangalí Kwanyama Kyangonde Lao Lenguaje de señas brasileño Lenie Letón Lhukonzo Lifu Lingala Lituano Lomue Luganda Lunda Luo Luvale Macedonio Macua Malayo Malayálam Malgache Maltés Mam Mambue-Lungu Mapudungún Maratí Maya Mazateco de Huautla Mendé Mingreliano Mixe Mixteco de Guerrero Mizo Mongol Moré Motu Navajo Nepalés Ngäbere (o guaymí) Nias Niueano Noruego Nyaneka Nyungwe Náhuatl de Guerrero Náhuatl de la Huasteca Náhuatl del centro Náhuatl del norte de Puebla Okpe Oriyá Oromo Osético Otetela Otomí del valle del Mezquital Pangasinán Panjabí Papiamento de Curazao Persa Pidgin camerunés Pidgin de las islas Salomón Pidgin nigeriano Polaco Portugués Portugués europeo Purépecha Quechua ancashino Quechua ayacuchano Quechua boliviano Quechua cuzqueño Quichua de Chimborazo Quichua de Imbabura Quiché Romaní de Macedonia Romaní de Macedonia (alfabeto cirílico) Romaní de Serbia Romaní del sur de Grecia Rumano Runyankore Ruso Rutoro Samoano Sangir Sango Saramacano Sena Sepedi Serbio Serbio (alfabeto latino) Sesoto de Lesoto Sesoto de Sudáfrica Setsuana Shona Sidama Silozi Sranangtongo Suajili Suajili del Congo Suati Sueco Sundanés Tagalo Tahitiano Tai Tamil Tandroy Tarahumara central Tayik Telugu Tetun Dili Tigriña Tivo Tojolabal Tok pisin Tongano Totonaco Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Turco Turcomano Tuvaluano Twi Tártaro Ucraniano Uhobo Uigur (alfabeto cirílico) Umbundú Urdu Uruund Uzbeko Vascuence Vendal Vezo Vietnamita Wallisiano Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Xitshwa Yoruba Zandé Zapoteco de Lachiguiri Zapoteco del Istmo Zulú abui criollo de Belice gallego me̱ʼpha̱a̱ valenciano Árabe Ñanya Ñemba\nXóo kúwi̱i̱n ga̱jma̱a̱ xóo Etaraʼa Cristianos | Septiembre tsiguʼ 2017\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS\nNáa experiencia nasngájma rí índo̱ mbáa publicador nuxi̱i̱ʼ najuiʼsngáa asndu nákha ginii dí maʼtáraʼa tsejtsí ga̱jma̱a̱ gagi, ikhaa na̱jkha̱nú nanindxu̱u̱ mbáa publicador bi̱ naʼtáraʼa májánʼ (Pr 22:6; Flp 3:16). Guʼyáá tikhuu xú gándoo matambáyii ikháánʼ bi̱ narasngáá mu magi̱ʼdu̱u̱ maʼtáraʼa májánʼ:\nAtagíʼdi̱i̱ marasngáá índo̱ nagi̱ʼdu̱u̱ nanindxu̱u̱ publicador (km 8/15 ináa 1). Atani mbaʼyoo dí gíʼdoo wéñuʼ numuu maʼtáraʼa mámbá xmáná (Flp 1:10). Arathá dí májánʼ índo̱ naratá ga̱jma̱a̱ numuu náa na̱jkua̱ guʼtáraʼa (Flp 4:8). Aratháán maʼtáraʼa ga̱jma̱a̱ bi̱ kayá edxu̱u̱ náa grupo ga̱jma̱a̱ eʼwíínʼ publicadores mu ma̱ndoo majmañún xóo etaraʼa (Pr 1:5; km-S 10/12 ináa 6 kutriga̱ 3).\nXátatsiʼñááʼ maraxna̱a̱ tsiakii ga̱jma̱a̱ marasngáá má xúʼko̱ maski ajndu nijngún má iyááʼ, itháán á mu xóó tsémboo raʼnigajmaa libro “Dios ma̱ndoo kaʼyala” (km-S 12/13 ináa 7).\nÍndo̱ gárataráʼa ga̱jma̱a̱ mbáa publicador nuxi̱i̱ʼ, ga̱jma̱ʼ mbá presentación dí na̱nguá mingíjyúuʼ. Índo̱ ikhaa gámbóo presentación ndrígóo, aratháán dí májánʼ niʼni. Aratháán ndiéjunʼ gándoo gámbáyúu mu maʼtáraʼa itháán májánʼ (km-S 5/10 ináa 7).\nXÓO KÚWI̱I̱N GA̱JMA̱A̱ XÓO ETARAʼA CRISTIANOS\nSeptiembre tsiguʼ 2017\nXÓO KÚWI̱I̱N GA̱JMA̱A̱ XÓO ETARAʼA CRISTIANOS Septiembre tsiguʼ 2017


Chį́į́shghą́ʼiiłgaii - Wikiibíídiiya\nChį́į́shghą́ʼiiłgaii éí tsin yąąh dzootʼihí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sitta carolinensis" deiłníigo dayózhí.\nChį́į́shghą́ʼiiłgaii chʼosh yildeeł\nChį́į́shghą́ʼiiłgaii éí tsintahgi (cháʼoł dóó gad dahólǫ́ǫgi) dóó tábąąhgi hiná. Bitsʼíís éí 5–6di asdzoh[?] áníłnééz, áádóó éí 0.5–1 oz aniłdas łeh. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí łibá dóó kʼíjíjin; bitsiitʼáád dóó bitsiiyah éí halzhin ałdóʼ\nDíí tsídii éí tsin bitáshtʼóózh biyaagi chʼosh dahólónígíí deildeełgo naaghá.


Tó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Tsin Deigházhígíí Naʼastsʼǫǫsí dóó Łéʼétsoh Łeeyiʼ bitiiní Łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí dóó bikʼéí\nTó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí éí Tsin Deigházhígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clethrionomys glareolus" (éí doodaiiʼ éí "Myodes rutilus") deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 2–3di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 1–2di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí halchíiʼ łeh; bijaaʼ éí áłtsʼíísí; bitéél éí łigai.\nTó wónaanídę́ę́ʼ łeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí éí ábíshjaaʼ dóó tłʼoh yiłchozh.\nŁeeyiʼ bitiiní binághah halchíʼígíí dóó bikʼéí\nDíí naaltsoos 21 Níłchʼitsoh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįh yaa kónéhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįh yaa kónéhígíí\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįh yaa kónéhígíí éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayahdi dóó Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Axis porcinus" deiłníigo dayózhí.\nNaakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ bįįh yaa kónéhígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Heb 3 | `USA | STEP | Îtu Káríqtobi ketúnabaro, Áánûqtuni márûpaqtaba yááyarai-kayukama Îtumma aónaaro! wenamáa ketááí mú mikákáá anó-monoq-naqa mániqtabae téna timákaraiye. ketááí itáíq-itaiq umáe uí-yátááqá matáunanataa minnáyaba timákaraiye.\nÎtuni anón-awikoma Mótetin-awiqa uyátáraiye.\n1 Îtu Káríqtobi ketúnabaro, Áánûqtuni márûpaqtaba yááyarai-kayukama Îtumma aónaaro! wenamáa ketááí mú mikákáá anó-monoq-naqa mániqtabae téna timákaraiye. ketááí itáíq-itaiq umáe uí-yátááqá matáunanataa minnáyaba timákaraiye. 2 wemá kanaaráq aammá waqmá Áánûqtukaq itáíq-itaiq umá yabi íniboana Áánûqtu mi-máyáíyábá wemmá mamá pááq umákaraiye. Móteti miráurainiq umá Áánûqtuni waayúka aúkáapi itáíq-itaiq umá yabíkáine. 3 ítáaro. awaaméq-áíné. anón-awiqa naammô umáraina-waigoma áwîqa mú mikáq uyátá-maqma naakóní áwîre. mimóraiq umá Îtuma wení tágama-yataaqa uyátá-maqma Mótetini tágama-yataare. 4 máqten-naama wááti tarôq oné. ááqibo Áánûqtu wenamáa máqte-qtataaqa paá tarôq uráiye. 5 abo Móteti Áánûqtuni waayúkama aúkáapimma máqe-uraiye. wemá Áánûqtuni mayaí-nákómá máena wemá Áánûqtuni anaaékaq-wataama tiráiye. 6 ááqibo Îtu Káríqtoma itáíq-itaiq umá yabi-í-yátááqá áanikokaa Áánûqtun-annagoni naakáq yabíkáiye. ketáámá íma ikatíq owéta ketáá Áánûqtun awé éqtaama ketáámá Áánûqtuni naakáá umá kémaunatae.\naammá íma itáiya-wayukama íma agaí-yátááqá mayánoe.\n7 Áánûqtuni Aágoma mirá kétiye:\n“Áánûqtuni áama íbêqa kéitema\n8 íma áyapimma aráápaaro. ááqibo\nnaayóbáqá ketíyaqa koko-márúkáq\nÁánûqtuma ámiqtukeqa mibáq\nwemmá makáqma urááe.\n9 mibáq ketítaubikoma kemmá makaténa\nmaqmá káonaae. abo kaayaq-wáyúká-kárítímáátímá (40 karitimaatiráqá)\nkeráwáqá máqtemma kemá mayáuna aónaraae.\n10 miráipona kemá tíyámma kéitaq tiráune\n‘yeráwáqô ítáa-yuyanamma aati-aatimá\ntáwî-yuyanamma kéiteta ketáaimma íkéitaae’\n11 kemá ítama moyáqá kéyeqa\nárain-aimma tiráune téna\n‘yeráwáqá áraikapoaq íma ketôpaqa uyábéqma\naagamá mánoe.’ téq tiráune.”\nténa Aánûqtuni Aágoma kétiye. 12 ketúnabaro, atéráaro. móra-nakoma keráwápíké íma arummá táwîgoni aúyánápí íma íno. Áánûqtu paá mái-nakoma máqtemma káonena waéqma wekáq íkewaraiye. 13 ááqibo máqte-tupaama wenáwaqnaa-wenawaqnaa ímmá íbêqa maamin íbêq-yupaa paá wáiye. miráitana kúmiq-yataakoni kaaqaari-áímmá tirummá mamá akoqnáá umá óqtakaa íumaginiye. 14 áqnáabaq Îtuqtaba kéonanataa tiwirániqtaae. aqtó-kánááráqá Îtuma tiwiráínaqtaa Îtu Káríqtote yagaroqtamá mánunatae. 15 Áánûqtuni aúba-wannaabi mirá kétiye:\n“Áánûqtun áama íbêqa keráwáqá kéiteqa\nketirupimmô maréqa íma mamá óqtakaa oro.\nÁánûqtumma íma awéqtaqtuwaaro!”\nténa aúba-wannaabi kétiye. 16 ááqibo náawaq Áánûqtun áama kéitena íma kéwaraiyo? máqte-kayukama Móteti yíwíqmena Íqtîbibake irái-yuma yeráwáqá ítaraae. 17 kaayaqté-kaayaqte tiyááka (40)-karitimaatibimma Áánûqtu náayuyabaq íyámma umáyíkaraiyo? wemá kúmiq-yataariq o-káyúkámá íyámma umáyíkaraiye. kokoq-márúpáqá púyôwana kokoq-márúpáqá máqe-uraa-kayukayaba Áánûqtuma áyámma umáyíkaraiye. 18 Áánûqtuma náayuyabawaq yanaan-áímmá téna “ketí aagaí-márúpáqá íuyabereq aagamá mánoe” tirááyô? mi-káyúkámá wenáámo aratê-kayukayaba tiráiye. 19 miráitaqtaa ketáá kéitaune yemá Áánûqtun-aama yirummá íkámepoana minnáyaba wení aagaí-márúpáqá íma uínóe.


Jeeshóóʼ bitsiiłtsooí - Wikiibíídiiya\nJeeshóóʼ bitsiiłtsooí éí atsá dóó giní dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cathartes burrovianus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 21–26di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bitsiiʼ éí łitso; binááʼ éí łichííʼ.\nJeeshóóʼ bitsiiłtsooí éí dííłdzid deilghał.


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼii yázhí - Wikiibíídiiya\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼii yázhí éí atsáłbáí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Falco concolor" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí kʼíjíjin; bitéél éí łigai dóó diłhiłgo łikizh; bidaaʼ éí dinilbá.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼilhaatʼaʼii yázhí éí tsídii yázhí dóó chʼosh (tániilʼáí da, nahachagii da) haalzheehgo naatʼá.\nLast edited on 29 Níłchʼitsoh 2018, at 18:41


Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí éí atsá bijáád yistʼáanii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Clanga hastata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 21–24di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigaigo łikizh; bikeeʼ éí łitso; bidaaʼ éí łitso dóó kʼídzíbá.\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ atsá łikizhígíí éí naaldlooshii yázhí haalzheehgo naatʼá; dííłdzid dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Chʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nChʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí\nChʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Turdoides hypoleuca" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼizhaazhiitsoh dinilzhin dóó łigaaígíí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí éí yilghał; dzidzé dóó chʼil binááʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Łóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nŁóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí éí Bijáád Ádaadinígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel biyiʼdi dahiná; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hapalochlaena" deiłníigo deiyózhí. Łóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí éí 4 ałʼąą ádaatʼé.\nŁóóʼ bigaan tseebíí łikizhígíí éí 5–8di asdzoh[?] ádaníłtso łeh; áádóó éí diniltsogo ndaashchʼąąʼ dóó łizhin dóó dootłʼizhgo daalkizh. Bitsʼaʼ dóó bitsʼíístsʼiin doo hólǫ́ǫ da. Binááʼ éí naaki. Bidaaʼ éí tsídii bidaaʼ nahalin. Tóchʼil halánítah éí dahiná. Łóóʼ dóó chʼosh bikágí ntłʼizí éí bichʼiyąʼ.


Tsinyaa séigołbáhí - Wikiibíídiiya\nTsinyaa séigołbáhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Centruroides bicolor" deiłníigo dayózhí. Tsinyaa séigołbáhí éí kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 70–120 mm ádaníłtso; adóó éí diniltso dóó łibáago naashchʼąąʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.\nLast edited on 30 Níłchʼitsoh 2018, at 02:39


Chooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah hasbídí ałchozhí - Wikiibíídiiya\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah hasbídí ałchozhí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Gymnophaps albertisii" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 13–14di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél éí łigai; bitseeʼ éí kʼídzígai; binákeeʼ éí dah jilchííʼ.\nChooyééł Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah hasbídí ałchozhí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh.\nDziłtah hasbídí ałchozhí


Yaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nYaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí\nYaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Geothlypis flavovelata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ dóó bitéél dóó bítááʼ éí łitso; bikąʼígíí éí binákʼee halzhin; bidaaʼ éí diłhił.\nYaayááhaltsoii bítááʼ łitsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Mar 7 | `NHR | STEP | Xu Farasai xu hẽé naka Jerusalema koe kò guua hãa xu x'áè xgaa-xgaa-kg'ao xu c'ẽe xu hẽéthẽé Jesom koe hààra xg'ae.\nNqarim di x'áè-kg'áḿa ne kana khóèan di caua ne\n1 Xu Farasai xu hẽé naka Jerusalema koe kò guua hãa xu x'áè xgaa-xgaa-kg'ao xu c'ẽe xu hẽéthẽé Jesom koe hààra xg'ae. 2 Ka xu ko c'ẽe xu xgaa-xgaase-kg'ao xu bóò, xu ko cg'uriga tshàuan cgoa tc'õó, xg'aà tshàu tamase. 3 (Farasai xu hẽé naka wèé ne Juta ne hẽéthẽéa kò ncìí cauan tsgõosea ne di koe ga guu a xg'aà tshàu tama ne hãas cookg'ai koe tc'õó tama. 4 Eẽ ne kò x'ámágu dis qgáìs koe guua hãa ne ne tshàua ne xg'aà tamas cookg'ai koe tc'õó tama. Gataga ne kò káí cauan c'ẽe úúa hãa, kubian hẽé naka suuan hẽé naka tc'õó cgoa di zi gàba zi [hẽé naka tcoà xu] hẽéthẽé xg'aà di i.)\n5 Xu nxãaska Farasai xu hẽé naka x'áè xgaa-xgaa-kg'ao xu hẽéthẽé Jeso ba tẽè a máá: “Dùús domka xu Tsari xu xgaa-xgaase-kg'ao xu gatá ka tsgõosea ne di cauan khama ma kg'õè tama, a ko cg'uriga tshàua xu cgoa péréan tc'õó?” témé.\n6 Me Jeso ba xo̱a xu a máá: “Eẽm kò ko Isaia ba porofita kam kòo tseegukaga gaxao qãè khóèan khama ko ma kúrúse xao ka porofita, ncẽe i ma góásea hãa khama a ko máá:\n‘Ncẽe ne khóè ne ko kg'áḿa ne cgoa dqo̱m̀ Te,\nigaba i tcáóa ne Tíí koe nqúù u.\n7 Káà hùise ne ko dqo̱m̀ Te,\na ko khóè ne di x'áèan xgaa-xgaa,’\ntémé khama. 8 Nqarim di x'áè-kg'áḿan xao kúrú tama a xao a khóèan di cauan qgóóa qaria hãa,” tam méé.\n9 A ba a bìrí xu a máá: “Nqarim di x'áè-kg'áḿan xao gha máàa xguì sa xao q'ana hãa, nxãasega xao gha gaxao di cauan di x'áèan qgóóa qari ka. 10 Moshe ba kò ncẽeta mééa a máá: ‘Saò ba hẽé naka saò sa hẽéthẽé tcom,’ a ba a kò gaia máá: ‘Dìím wèém ẽe ko xõòm ka kana xõòs ka cg'ãèse kg'ui ba méém cg'õoè,’ témé, 11 igaba ncẽè khóèm kò ko xõòm ka kana xõòs ka máá: ‘Eẽr ga ko hùi cgoa tsia sa, nxãa saNqari bar nqòòkagua hãas máàku ▼\n▼ 7:11Gerika sa ko “korebane” dim kg'ui ba tséékagu, a sa a kháóka nxàe, dùú sam ko ncẽem kg'ui ba méé sa: “‘korebane’ (ncẽe sa ko máá ‘Nqarim tcg'òóa mááèa hãas máàku sa,’ téméè”)\nsi ikhamar ko hùia tsi ka tààè,’ témé ne xao koncẽe sa dtcòm̀. 12 Gaa koe guus ka xao guu me nakam xõò ba hẽé naka xõò sa hẽéthẽé c'ẽe gúù ga kúrúa máá tama. 13 Gaxao di cauan ncẽe xao kúrúa máásea hãa koe xao guu a Nqarim dim kg'ui ba káà-hùikagua hãa. A xao a kò ẽeta iim dàòm ka káí zi gúù zi kúrú,” tamJeso ba méé.\n14 A ba a khóè ne Gam koe gaicara tciia óá, a bìrí ne a máá: “Komsana Te tu wèéa tu ga, naka tua kóḿa q'ãa. 15 Khóèm ka tchàa koe hãa, a ko gam koe tcãà sa khóè ba cg'uri-cg'uri tama, igaba ẽe ko khóèm koe guu a tcg'oa sa ko khóè ba cg'uri-cg'uris ga si i. 16 [Dìím wèém ẽe tceean úúa hãa ba méém kóḿ,]” tam méé.\n17 Eẽm ko Jeso ba khóè ne koe guu a ko nquum q'oo koe tcãà, ka xu ko Gam di xu xgaa-xgaase-kg'ao xu ẽes sere-seres ka tẽè Me. 18 Me bìrí xu a máá: “Qanega xao gáé kóḿa q'ãa tama? Bóò tama xao gáé hãa? Dùús wèés ẽe ko khóèm koe tchàa za guu a tcãà sa cg'uri-cg'uri me tite, 19 tcáóa ba koes tcãà tama, a ko ncãàa ba koe tcãà, a gatà ma nqáé khama,” témé. (Ncẽeta mééan kam kòo Jeso ba wèé tc'õoa nea ts'ee-ts'eekg'aièa sa nxàe.)\n20 Me máá: “Eẽ khóèmtcáó koe ko guu a tcg'oa sa, gaas khóè ba ko cg'uri-cg'uris ga si i. 21 Igaba i ko q'oo koe, tcáós koe guu a cg'ãè tc'ẽean hẽé, xóé cgoakuan hẽé, ts'ãàn hẽé, cg'õokuan hẽé, 22 cg'áràn hẽé, cg'ãè zi cau zi hẽé, kàa sa hẽé, cẽèan hẽé, qgóóse tama sa hẽé, cg'ãè tcgáí cgoa bóòku sa hẽé, zàróku sa hẽé, tc'amaka bóòse sa hẽé, naka cg'ãè tcáó sa hẽéthẽé tcg'oa khama. 23 Wèé zi cg'ãè zi ncẽe zia kò q'oo koe guu a tcg'oa a zi a ko khóè ba cg'uri-cg'uri,” tam méé.\n24 Me Jeso ba gaa koem kò guu a tcg'oa ne Ture dim nqõóm koe síí. A gaa koem ko síí ka c'ẽem nquum koe tcãà, a ba a kò tc'ẽe tama c'ẽe khóè ghagaa koem hãa sa q'ãa sa, igabam gha ma xàì sa kò káà si i.\n25 Kas ko kúúga khóès gas dis cóás kò cg'ãè tc'ẽean ka tcãàèa hãa sa Jesom ka kóḿ, a sa a hàà a nqàrè-kg'ama ba koe cg'áé. 26 Khóès ẽe sa kò Gerika si i, a sa a kò Sirofonike dim nqõóm koe ábàèa hãa. A sa a kò Jeso ba dtcàrà, dxãwa tc'ẽea nem gha cóás koe tcg'òó sa. 27 Me Jeso ba xo̱a si a máá: “Hààn ta kg'aia cóán tc'õókagu, qãè tama i hãa cóán di péréan gha séè a ha̱ghuan xaoa mááè sa ke,” témé.\n28 Igabas kò khóè sa xo̱a Me a máá: “Eè, X'aigaè, ẽe tafolean ka nqãaka hàna hãa ha̱ghuan ga ko cóán di péré qàmàn tc'õó,” témé. 29 Me Jeso ba bìrí si a máá: “Eẽm xo̱am domka si gha qõò, saris cóás koe i dxãwa tc'ẽean tcg'oara hãa khama,” témé. 30 Si x'áéa sa koe dìbi a sa a síí sao-xg'ae, si cóáse sa tcoàm koe xõe i dxãwa tc'ẽean tcg'oa cgae sia.\nJeso ba ko q'omase tcee dòm̀am khóè ba qãèkagu\n31 Me Jeso ba Ture dim nqõóm koe gaicara guu a xgoaba a ba a síí Sitone dim nqõó ba gãá a tshàam Galilea dim koe síí, Dekapolise dim xg'aekum koe.\n32 Ne kò khóèm ncẽe kò q'omase tcee dòm̀a a kg'ui tama ba Gam koe úú, a ne a dtcàrà Me, síím gha tshàua ba gaam khóèm koe tòó sa. 33 Me Jeso ba khóè ne xg'aeku koe cúía tciia tcg'òó me, a ba a síí gaam khóèm di tcee dòm̀an koe tshàua ba tcãà a ba a tcg'ae a gaam khóèm di ta̱man qgóó. 34 Me Jeso ba nqarikg'ai koe ghùi-kg'ai a ba a kaisase sónò, a bìrí me a máá: “Efata!” ▼\n▼ 7:34 Efata -Ncẽem kg'ui ba Hebera dis kg'uis di me e.\ntémé (ncẽeta i kò mééè ne i ko máá: “Xgobekg'amse,” téméè). 35 I khóèm di tcee dòm̀an xgobekg'amse, i ta̱ma ba ga gataga kgoarase, me qãèse kg'ui. 36 Me Jeso ba khóè ne x'áè, táá ne gha cúí khóè ga bìrí i ka. Igabaga ne kò ẽem ko ma kúrú u khama noose Gam ka kg'ui.\n37 Ne kò khóè ne kaisase are a máá: “Wèé zi gúù zim qãèse kúrúa hãa, kg'ui taman gam kg'uikagua hãa, a ẽe kóḿ taman ga kóḿkagua hãa,” témé.


Jiihóvah éí Bá Nidaalʼaʼii Doo Yee Yoonéeh Da\nHastóí Alą́ąjįʼ Daʼéeʼéshígíí Naaltsoos Nihichʼįʼ Ádayiilaa\nPART 1 “Yóóʼádahaaskaii Hadínéeshtaał”\nPART 2 Hwidaʼdiiłʼáhígíí Ląʼí Yileehgo—“Tʼáá Ałtsojįʼ Nihichʼįʼ Nahwiiʼná”\nPART 3 Haní Yeeʼáʼ—“Łaʼda Bichʼįʼ Saad Dahosoołı̨́įʼgo”\nPART 4 Doo Ákǫ́ǫ́ Ájíítʼįįdígíí—“Doo Ákwii Áátʼįįdii Ałtso Shąąh Táánígis”\nPART 5 ‘Naʼniłkaadii Nihaa Áhályáanii’ Baa Nánídááh\nJiihóvah Baa Nánídááh\nREAD IN Abua Afrikaans Albanian American Sign Language Amharic Arabic Armenian Australian Sign Language Aymara Azerbaijani Azerbaijani (Cyrillic) Baoule Basque Bassa (Cameroon) Bengali Bicol Bislama Boulou Bulgarian Cambodian Catalan Cebuano Chichewa Chilean Sign Language Chin (Hakha) Chinese Mandarin (Simplified) Chinese Mandarin (Traditional) Chitonga Chitonga (Malawi) Chitumbuka Chiyao Cibemba Cinyanja Colombian Sign Language Croatian Cuban Sign Language Czech Czech Sign Language Damara Dangme Danish Diné Bizaad Douala Drehu Dutch Edo Efik English Estonian Ewe Fijian Finnish Finnish Sign Language French French Sign Language Ga Galician Georgian German German Sign Language Gokana Greek Greenlandic Guarani Gujarati Gun Haitian Creole Hausa Hebrew Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hungarian Icelandic Igbo Iloko Indonesian Indonesian Sign Language Isoko Italian Italian Sign Language Japanese Japanese Sign Language Kachin Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Khana Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghiz Kiribati Kirundi Kisi Kisonge Kongo Korean Korean Sign Language Krio Kwangali Kwanyama Lamba Latvian Lenje Lingala Lithuanian Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macedonian Macua Malagasy Malay Malayalam Maltese Mambwe-Lungu Marathi Marshallese Mauritian Creole Maya Mexican Sign Language Mixe (North Central) Mizo Mongolian Moore Myanmar Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Northern Puebla) Ndau Ndebele Ndebele (Zimbabwe) Ndonga Ngabere Niuean Norwegian Nyaneka Nyungwe Nzema Okpe Oromo Ossetian Otetela Pangasinan Papiamento (Curaçao) Persian Peruvian Sign Language Pidgin (Cameroon) Polish Polish Sign Language Portuguese Portuguese (Portugal) Punjabi Quebec Sign Language Quechua (Ancash) Quechua (Ayacucho) Quechua (Bolivia) Quechua (Cuzco) Romanian Russian Russian Sign Language Samoan Sango Sena Sepedi Serbian Sesotho (Lesotho) Setswana Seychelles Creole Shona Sidama Silozi Sinhala Slovak Slovak Sign Language Slovenian Solomon Islands Pidgin Spanish Spanish Sign Language Sranantongo Swahili Swahili (Congo) Swati Swedish Tagalog Tahitian Tamil Tatar Telugu Thai Tigrinya Tiv Tongan Totonac Tshiluba Tshwa Tsonga Turkish Turkmen Tuvaluan Twi Tzotzil Ukrainian Umbundu Urdu Urhobo Uruund Uzbek Valencian Venda Venezuelan Sign Language Vietnamese Wallisian Waray-Waray Wolaita Xhosa Yoruba Zande Zapotec (Isthmus) Zimbabwe Sign Language Zulu\nYáʼátʼééh, nihił oodlání nílı̨́:\nDiyin Bizaad éí dineʼé aláahdi yaa halneʼgo tʼáá íídą́ą́ʼ nił bééhózin. Tʼóó ahayóí hastóí dóó sáanii dahodísin yę́ę, tʼáá nihí nahalingo tʼáá ałtso bichʼįʼ anídahaztʼiʼ ńtʼééʼ. Éí bí bintsékees “tʼáá nihígi átʼéé nítʼééʼ” (James 5:17) Łaʼ tʼáá íiyisí bichʼįʼ nidahwiisʼnááʼ dóó bijéí biʼdiiłʼáhígíí tʼóó adahayóí. Áádóó náánáłaʼ éí tʼáá bikʼéí danilíinii dóó oodlání yił áłah nídaadleeh yę́ę bíniʼ ádahoolaa. Díkwííshı̨́ı̨́ tʼáá bí daʼasiihígíí biniinaa tʼáá bí bíniʼ yąąh dah dahoołʼaʼ.\nÉísh Jiihóvah tʼáá íiyisíí yitsʼá dahaaskai? Ndagaʼ. Éí yaa tʼóó ahayóí Psalmist yá sodoolzin yę́ę nidahojílin ńtʼééʼ, éí Psalmist kóníigo sozdoolzin: “Dibé yóóʼííyáhígíí nahalingo yóóʼííyá; ná naalʼaʼí nishłíinii hashinítá, háálá nibikʼeh óʼooʼníiłii doo baa yooshnéeh da.” (Psalm 119:176) Niísh ałdóʼ tʼáá ákótʼéego nitsíníkees?\nJiihóvah bá nidaalʼaʼí bitsʼá daskai yę́ę tsʼídá doo yee yoonéeh da. Ákótʼéego éí shaa náhidookah nízingo háí déezʼı̨́ı̨́ʼ—łahda áłah náʼádleehgi oodlání yił yah anájahígíí choyoołʼı̨́įgo yíká íilwoʼ. Kweʼé haneʼ átʼéhígi átʼéego, shą́ą́ʼ Job, díkwíigo shı̨́ı̨́ ałʼąą átʼéego bichʼįʼ nahwiisʼnááʼ, éí biniinaa ayóó átʼéego tiʼhojoozniiʼ, azhą́ ákótʼée ndi Jiihóvah háká eelwod—Job tʼáá átʼé hwee hólónę́ę tʼáá ałtso hatsʼą́ą́ʼ ásdįįd, haʼáłchíní tʼáá ałtso daneezná áádóó hatsʼíís ałdóʼ bąąh dah hooʼaʼ. Hakʼis bee haʼjólníi doo yę́ę tʼóó saad doo yáʼádaatʼéhígíí yee hachʼįʼ áda haasdzííʼ. Azhą́ shı̨́ı̨́ tʼóó kónígháníjįʼ haʼní yiyiilaa dóó doo ákótʼéego nitsíjíkees da ńtʼééʼ ndi, tʼáadoo Jiihóvah yitsʼą́ąjįʼ dah diiyáa da. (Job 1:22; 2:10) Jiihóvah lá haitʼéego Job yíká eelwodgo hazhóʼó nitsínídeezkééz.\nJiihóvah éí oodlání nilíinii Iiláíhu wolyéii, Job yichʼįʼ yiníłʼaʼgo yíká eelwod. Job yaa bíniʼígíí yee haadzíiʼgo, Iiláíhu áłtsé Job yiyíistsʼą́ąʼ áádóó índída yichʼįʼ haadzííʼ. Haʼátʼíísh bizhdidooniił? Job daatsʼí tʼáá naʼníleʼdii yichʼįʼ hadoodzih, doodaiiʼ akʼíhátʼááh daatsʼí bikʼijįʼ choizhdoołʼįįł? Daʼ Iiláíhuʼísh Job bilááh áníshtʼé nízin ńtʼééʼ? Ndagaʼ! God bí níłchʼi diyinii biʼdisnáago, Iiláíhu ání: “Jó, Diyin God bííʼ nílínígi átʼéego shí ałdóʼ bííʼ nishłı̨́; shí ałdóʼ łeezh bee áshiʼdiilyaa.” Áádóó Job yaa joobaʼgo ííłní: “Jó, shiniinaa doo nił yééʼ hodooleeł da, áádóó ándideeshniiłii bikʼee doo níniʼ yidooʼaał da.” (Job 33:6, 7) Iiláíhu éí Job tiʼhooʼnííhígíí yaa ákoniizı̨́ı̨́ʼ, áko ayóóʼóʼóʼní bee yichʼįʼ haadzííʼ áádóó saad bee haʼahóní yee yichʼįʼ yáłtiʼ.\nTʼáá shǫǫdí, díí baa ákonínízin, díí naaltsoos éí tʼáá ákótʼéego ná hadadilyaa. Áłtsé éí łaʼ Jiihóvah yitsʼá haskai yę́ę hazhóʼó deísíníiltsʼą́ą́ʼ, bił ádahootʼéhígíí dóó bidaʼdiiłʼáhígíí yee nihił dahołneʼ. (Proverbs 18:13) Áádóó Diyin Bizaad choideeshʼįįłígíí, sohodizin bee ałkʼidą́ą́ʼ Jiihóvah bá nidaalʼaʼí yę́ę nidasiilkááʼ, éí haitʼéego Jiihóvah tʼáá dííshjı̨́įdi bidineʼé bił ádahootʼéhígíí haalá yitʼéego yíká eelwod. Akéeʼdi, éí díí nidasiilkááʼígíí ałkʼidą́ą́ʼ Jiihóvah bidineʼé bichʼįʼ anídahaztʼiʼígíí yę́ę dóó tʼáá dííshjı̨́įdi bá nidaalʼaʼí bił ałhąʼ nidasiiʼnilgo díí naaltsoos ádeiilyaa. Díí hazhóʼó dínííłʼįįł. Tʼáá shǫǫdí díí ayóóʼádanihííníiʼníinii baa ákodanohsin doo.\nJiihóvah Yá Dahalneʼé biHastóí Alą́ąjįʼ Daʼéeʼéshígíí


Mar 2 | `NHR | STEP | Cg'orò xu cáḿ xu qãá q'oo koem kò Jeso ba gaicara Kaperenaume koe síí, ne kò khóè ne x'áé koem hàna hãa sa kóḿ.\nJeso ba ko nqo̱ara hãam khóè ba kg'õèkagu\n1 Cg'orò xu cáḿ xu qãá q'oo koem kò Jeso ba gaicara Kaperenaume koe síí, ne kò khóè ne x'áé koem hàna hãa sa kóḿ. 2 Ka ne kò káí ne khóè ne gaa koe xg'aea, i kò kòm̀ ga káà a, nquu-kg'áḿ koe ga igaba, Me kòNqarim dim kg'ui ba xgaa-xgaa ne. 3 Ka xu kò 4 xu khóè xu hàà, khóèm nqo̱ara kò hãa ba ko qgóóa mááku a óágara xu. 4 Eẽ xu ko Gam koe úúa ba ka tààè, khóè ne di káí-q'ooan ka, ka xu kò nxãaska ẽem kò Jeso ba hànam qgáìm di tchànoan cgoa nquum tco̱be chúrù, a xu a ẽem khóèm nqo̱ara kò hãam kò xòóèam tcoà ba qám̀. 5 Eẽm ko Jeso ba gaxu di dtcòm̀an bóò kam kò nqo̱ara hãam khóè ba bìrí a máá: “Tiri cóáè, chìbia tsi tsi qgóó mááèa,” témé.\n6 Xu kò x'áè xgaa-xgaa-kg'ao xu gaa koe ntcõóa-ntcõe, a ko tcáóa xu q'oo koe tc'ẽe a ko máá: 7 “Dùúska ba koáé ncẽem khóè ba ncẽeta mééa máá?Nqari bam ko cóè! Dìí ba ga khóèan chìbian gaan di qgóóa máá, Nqarim cúí Me e ka?” ta tc'ẽe.\n8 Me kò Jeso ba qháése gatà xu ma tcáóa xu koe tc'ẽea hãa sa bóò, a ba a tẽè xu a máá: “Dùús domka xao ko ẽe zi gúù zi tcáóa xao q'oo koe tc'ẽea máá? 9 Ndaka nea thamkaà? Khóèm nqo̱ara hãa ba bìrí a máá: ‘Chìbia tsi tsi qgóó mááèa,’ témé, kana máá: ‘Tẽe naka tsarim tcoà ba séè naka tsia qõò,’ témé saa? 10 Igabar gha x'áí xao o, xao gha nxãasega q'ãa, Khóèm dim Cóá ba nqõókg'ai koe qarian úúa hãa sa, khóèa nem gha chìbian qgóóa máá di i,” témé. A ba a nqo̱ara hãam khóè ba bìrí a máá: 11 “Bìrí tsir ko a ko máá: tẽe naka tsarim tcoà ba séè naka x'áéa tsi koe dìbi,” témé.\n12 Mekúúga qháése tẽe a ba a gam dim tcoà ba séè, a wèé ne khóè ne cookg'ai koe tcg'oa, ne wèé ne khóè ne are, a ne a Nqari ba dqo̱m̀ a máá: “Ncẽeta iis gúù sa ta qanega bóò ta ga hãa,” témé.\nJeso ba ko Lefi ba tcii\n13 Me Jeso ba gaicara tshàam qàe koe síí, ne kò káí ne khóè ne hàà cgae Me, Me tshoa-tshoa a xgaa-xgaa ne. 14 Eẽm ko gaa koe guu kam kò Lefi ba bóò, Alefaiom dim cóá ba, me marian ko séèa xg'ae-xg'aeèm nquum koe ntcõóa-ntcõe. Me bìrí me a máá: “Xùri Te,” témé. Me tẽe a xùri Me.\n15 Eẽm Jeso ba hãa a ko Lefim dim nquum koe tc'õó, ka i kò káí mari xg'ae-xg'ae-kg'aoan hẽé naka chìbi-kg'aoan hẽéthẽé tc'õó cgoa Me, Gabá hẽé naka Gam di xu xgaa-xgaase-kg'ao xu hẽéthẽé cgoa; káí ne khóè nea kòo xùri Me khama. 16 Eẽ xu kò x'áè xgaa-xgaa-kg'ao xu Farasai di xu bóò Me mari xg'ae-xg'ae-kg'ao xu hẽé naka chìbi-kg'aoan hẽéthẽé cgoa ko tc'õó, ka xu kò Gam di xu xgaa-xgaase-kg'ao xu tẽè a máá: “Dùús domka ba ko mari xg'ae-xg'ae-kg'aoan hẽé naka chìbi-kg'aoan hẽéthẽé cgoa tc'õóa máá?” témé.\n17 Eẽm ko Jeso ba ncẽe sa kóḿ kam kò máá: “Eẽ tsàa tama ne khóè nea naakan qaa tama, igaba ẽe ko tsàa ne ko qaa a. Tchàno ne khóè ner gha hàà tcii kar hàà tama, igabar hààraa, hààr gha chìbi-kg'ao ne tcii ka,” témé.\nJeso ba ko tc'õoan carasean ka tẽèè\n18 Nxãaska xu kò Johanem di xu xgaa-xgaase-kg'ao xu hẽé naka Farasai xu di xu hẽéthẽé tc'õoan carase. Ne kò c'ẽe ne khóè ne Jeso ba síí cgae a tẽè Me a máá: “Dùús domka xu ko Johanem di xu xgaa-xgaase-kg'ao xu hẽé naka Farasai xu di xu xgaa-xgaase-kg'ao xu hẽéthẽé tc'õoan carasea máá, igaba xu Tsari xu xgaa-xgaase-kg'ao xu tc'õoan carase tama?” témé.\n19 Me Jeso ba xo̱a ne a máá: “Séè-kg'aom kò gam di ne cg'áè-kg'ao ne cgoa hãa ne nea gha ntama tc'õoan carase? Eẽm séè-kg'aom ko qanega gane cgoa hãa x'aè ka ne cuiskaga tc'õoan carasea hãa tite. 20 Igabam gha x'aè ba hàà, ẽem gha ko séè-kg'ao ba gane koe séèa tcg'òóè ba; gaam cáḿ ka ne gha nxãaska tc'õoan carase.\n21 “Cúí khóè ga káà a, ka̱bam qgáí ba gha ncìím cgoa nqàba a; gatà i kòo hẽé nem gha ka̱bam qgáí ba ncìím koe tòàra tcg'oa, si gha tòà sa càùse. 22 Gataga i khóèan káà a, ka̱ba gõéan gha ncìí zi khòo dtcòbè zi koe qg'oe e. A ncẽè gatà i kòo hẽé ne i gha gõéan dtcòbè zi tòà, i gha gõéan ntcã̱a, zi dtcòbè zi tòàra q'aase. Igaba méé i ka̱ba gõéan ka̱ba zi khòo dtcòbè zi koe qg'oeè,” tam méé.\nSabata dim cáḿ dis tẽè sa\n23 C'ẽem cáḿ Sabata dim kam kò Jeso ba ko mabere di xu xhárà xu xg'aeku koe qõò, xu Gam di xu xgaa-xgaase-kg'ao xu tshoa-tshoa a ko maberean di tcúúan tcuù. 24 Xu Farasai xu bìrí Me a máá: “Bóò, dùúska xu ko Sabata dim cáḿ ka x'áèan koe kgoara mááè tama sa kúrúa máá?” témé.\n25 Me bìrí xu a máá: “Qanega xao gáé nxárá ta ga hãa Dafitem xg'ao kúrús ka? Eẽ xu kò gabá hẽé naka gam ka c'ẽea xu hẽéthẽé xàbà hãa a kòo c'ẽe gúùan tcào ka xu kò kúrú sa. 26 Nqarim dim nquum koem kò ma tcãà sa, Abitarem kò kaiam peresiti ba ii x'aè ka, a ba a gam ka c'ẽea xu cgoa ts'ee-ts'eekg'aièa péréan tc'õó, ncẽe peresiti xu ka cúí ko tc'õóè e, ncẽe gabá hẽé naka ẽe hãa cgoa mea xu hẽéthẽé kò tc'õóan gaan di kgoara mááè tama a,” témé.\n27 A bìrí xu a máá: “Sabata dim cáḿ ba khóèan kúrúa máàèa, i khóèan Sabata dim cáḿ ba kúrú máàè tama. 28 Khamam Khóèm dim Cóá ba Sabata dim cáḿ koe ga igaba X'aiga Me e,” témé.


Binaʼadaałtzózí - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí Binaʼadaałtzózí yaa halneʼ dooleeł. Binááʼádaałtsʼózí aldóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nBilagáana bizaadjí éí “Japanese people” wolyé.\nBinaʼadaałtzózí adaʼhaskid. Łaʼ éí nidashchʼąą áádóó łaʼ éí adaʼhaskid.\nBinaʼadaałtzózí (日本人, Nihonjin, Nipponjin), bílaʼashdlaʼí Japanese wolyéígíí éí kéyah Japan (Jáában) wolyédi yiikáá kéíhaʼtįʼ áádóó atiis anéélą́ą́goʼ kéíhaʼtį́ aadi    Nahasdzáán bikáágoʼ nakwiistʼą́ą́nidę́ę́ bikáágoʼ éí 130 míiltsoh anééhlą́ą́h Binaʼandaałtzózí yiitsʼą́ą́dę́ę́ deikáá. 127 míiltsoh binaʼadaałtzózí éí tʼáá bikéyah Japandiʼ daʼbighan. Binaʼadaałtzózí doo Jáábandiʼ daʼbighanígíí (Tó honanigoʼ adaʼhaznaaniiʼígíí) éí nikkeijin (日系人) wolyéego beeʼwoojiʼ, díí éí Binaʼadaałtzózí bizaadjiʼ akwii tʼéígoʼ daʼyoozhi. Saad oolyéʼígíí éí "Binaʼadaałtzózí tó honanidiʼ daʼbighanígíí" jinį́į́hgoʼ oolyé.\nBinaʼadaałtzózí bizaad[łahgo áshłééh | edit source]\nBinaʼadaałtzózí bizaad éí Japonic/Japanese-Ryukyuanjiʼ atááh yiisdzo, nidaʼałkááhi adaʼnį́į́hgoʼ éí saad Japonic dóó Ryukyuan éí Altaic languagejiʼ atááh yiisdzo. Binaʼadaałzózí bizaad bikʼéʼalchígoʼ éí táá ałʼaah átʼéʼígíí script choʼdaʼyoołį́ʼ (Kanji, Katakana, dóó Hiragana). Binaʼadaałtzózí tʼaa bibizaad daʼyooltáʼígíí éí 99% daʼyiichį́į́ʼ.\nBinaʼadaałtzózí kʼéhjiʼ akʼéʼalchí.\nNaaltsoos biiʼ sinilí: Ałʼąą dineʼéNaaltsoos biiʼ sinilí (doo yitʼínii): Ałtsʼáʼáztiin yázhí\tNavigation menu\nEnglishEspañolAcèhAfrikaansالعربيةАварAzərbaycancaBân-lâm-gúБеларускаяБългарскиབོད་ཡིགBosanskiБуряадCatalàČeštinaCymraegDeutschDolnoserbskiEestiEsperantoEuskaraفارسیFrançaisGaeilge한국어ՀայերենHrvatskiBahasa IndonesiaÍslenskaItalianoქართულიҚазақшаLatviešuLietuviųMagyarमराठीმარგალურიBahasa MelayuМонголNederlands日本語НохчийнOʻzbekcha/ўзбекчаPolskiPortuguêsRomânăРусскийСаха тылаSarduSlovenčinaSlovenščinaСрпски / srpskiSrpskohrvatski / српскохрватскиSuomiSvenskaТатарча/tatarçaไทยTürkçeУкраїнськаاردوئۇيغۇرچە / UyghurcheTiếng Việt粵語Žemaitėška中文\tyitsʼádaanítiʼí łahgo áshłééh\tDíí naaltsoos 18 Tʼą́ą́chil 2015 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


aúná-aimba simái tarúmakain-kwasai 2 Pítaa 1\nkampa'-mónó-kwáásí Ísun-aaigomba kwaé'náer-umai simátímún-aimba Pítaa iséna Ísuna árair-aimba tátoraigwae séna maanáímbá agaimái mátímakaiye. Ísumba awánéta kwemó sirón-aimba isááwándawai simátíma'mae iyówánda-aimba tátoraigwae séna maanáímbá agaimái mátímakaiye.\n1 kemá Sáímoni Pítaa maanáímbá maanáúváívímbá agaimaráúmpo ísáaro. kemá Ísu Káráísitina aantá-kwaasi úndanivo kesáámó úndantembo Áánútun-aaiyave'o árairemo kwésewai ísáaro. kentáásí Áánútuwe Ísu Káráísiti sáwí-imayaavinkemba iyásínkáiwaiye arupí umái mésarai kawer-ímáyáá símakaayata mindáraise aráápamaiya kawe'á umáíya máyaumne. 2 Áánútuwe kentáásí Ísóigo Ísuntetopa'a té'a kawer-ímáyáá tamaé'a mirámó úmae kwéiyomba úwoi túwa'naa úmae iyésarai paru umátínkáva'a iyíya'a ménaaowe.\nÁánútu kentáámá ításinkarain-kwasai.\n3-4 Ísu Káráísiti sááyowana kwená ságayanko kwená ó'oran-kawe'-mayaigo tavisúwata kwenópata téta kawer-ímáyáá taísaraumne. Ísu Káráísiti mirán-kwáásígó póna kwemó kawe'á umátinkanaumnemo siráin-aimbo éna mirá ínímba póna kwená asirayámbá kwésimisata Áánútuntaveta aamoí éta arupí umái méta kwenáái simátímakaundaya póna marapáké-sáwí-ásíráyánkómó kwaásimo sáwí'o kwéiwai keinárawa tine'á íma tátoraina'a tuvíntuwe'a Áánútuwe tarúmai ménaaowe.\n5 mindáyave'a imáyáa é'a maarámó ónááontave'a asiramái mayáí máyáaro. Áánútun-aaiyave'a áraire sé'a kwenká'á agevamái máyáamba kawer-ááímbá maré'a minkákémbá kawer-ímáyáávínkéní'a kwée'a minkákémbá 6 kentúra'a kárákwiye'a minkákémbá asiramái mé'a íma tívón-káína'a Áánútuntave'a aamoí umái mé'a 7 Áánútuna akúmbá máyáantave'a túwa'naa úmae kwéiye'a kentirumbá timé'a 8 mirán-oro. mirámó úmae iyé'o é'a Ísóigo Ísu Káráísitina kawer-ímáyáá isé'a anóni'a umái mé'a kentí mayáí áúgwara'-mayai mayánááowe. 9 mirán-káwé'-máyáímó ímo kwémayaawai Áánútumo sáwí-imayaamo maitíyukain-aimba tuwinkásuwesa táá'o káúnkaiwairaamba umái máyáawe.\n10 kesí kwaásiyono. Áánútu keinárawa'a tááyamai ítámakaivo imáyáa é'a kwesé asiramái máéro. mirámó é'o é'a sáwí-amba íma kwaránááowe. 11 miráumaimo méwanamo éna kentáásí Ísóigo Ísu Káráísiti sáwí-imayaavinkenta iyásínkáiwai keinárawatavena séna tíya'a kárákwiraana'a kesópa'a maí'mai'a úmae iyónááowe síníye.\n12 mináráír-áímbá á'a ísare'a asiramái kwégwaraamba pó'a simátíma'mae íyóna'a imáyáa úmae iyónááowe. 13 marapá'ó máyaundara'a simátíma'mae íyóna'a imáyáa úmae iyónááowe. mirámó ónaunda kawerí'a ónaumne. 14 ááéma kentáásí Ísóigo Ísu Káráísiti simásimena séna puwíníyone siráimba pó'a sáwíyanka'a puwé'a íma marapá'á ménaunda pó'a 15 mináímbá agaimaré'o púwónda awáné'a mináíntávé'a imáyáa úmae iyónááowe.\nÍsuna ságayamba awánáúmne siráin-kwasai.\n16 kentáásí Ísóigo Ísu Káráísiti asirayánkwárá'á kumíníye-aimba íma manír-áínkáántá simátímakaundayaanivo súrandeiya kwená usáyaaitaya-sagayanta awánaraundayaveta árair-aimba simátímakaumne. 17-18 Áánútu ítámakain-omaka'a Ísuwe máyaawananaya Áánútu kentáásivowa Ísu áwí'a anómba éna usáyaaitaya-sagayampinkemba séna kesááninko ónana ávááraumai entávéna kwésinkaisa'a ávááraumai aamoí kwéumankaumne kwíyómpakemba súwata ísaraumne.\n19 ísaraundayaveta asiramái séta naaóvá'á Áánútun-aai simátímakon-aimba árair-aimban-iye. súndaya mináímbá imáyáa oró. túnkain-ayampa'a sáma kwégain-aimban-ivo mináímbá aúváívimba awánáíyana aaváúmó usénamo sámo kaintembá kentí imáyáavinkemba miráumai sáma káínana Ísu Káráísiti aaváúmó usaráisanamo kwáyáin-okoraamba umái sáma kamátinkaniye. 20 simátíménda-aimba ísámai kawe'á oró. naaóvá'á Áánútun-aai simátímakowai aúváí-kwandaaivimba agaimakón-ainkona ááimba kemá kwaási kentáásí imáyáavinkemba íma kanaán-umai isánaundayaawe. 21 íma miwítí imáyáavinkemba simái agaimakáavo Áánútun-amanko kwenáái simátimuwasa agaimakómba Áánútun-amanko mináínkóná ááimba kwésuwa'naa-isata kwéisaumne.


Dilchʼóshii naashchʼąąʼí bidaaʼ łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí bidaaʼ łitsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Arremon flavirostris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–7di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; biwos éí łitso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí kʼíjíjin; bitsiiʼ éí łizhin; bizééʼ dóó binátsʼiin éí łigai; bidaaʼ éí łitso.\nDilchʼóshii naashchʼąąʼí bidaaʼ łitsooígíí éí chʼil binááʼ yildeeł; chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Atʼąątah chʼał - Wikiibíídiiya\nDíí kweʼé naaltsoos bikáaʼgi saad shijaaʼígíí éí atʼąątah chʼał yaa halneʼ dooleeł. Atʼąątah chʼał bílalátah daditání dóó atʼąątah chʼałchilí ałdóʼ baa yídíiłtah shį́į́.\nAtʼąątah chʼał baa dzólnígíí\nAtʼąątah chʼał binághah halkizhígíí\nAtʼąątah chʼał diniltsooígíí\nAtʼąątah chʼał binááʼ dinilbáhígíí\nAtʼąątah chʼał mágí nahalinii\nAtʼąątah chʼał bikʼaashtʼah łitsooígíí\nAtʼąątah chʼał bikʼaashtʼah halkizhígíí\nAtʼąątah chʼał bikʼiiz halchíʼígíí\nAtʼąątah chʼał bitéél łigaaígíí\nAtʼąątah chʼał éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Phyllomedusidae" deiłníigo deiyózhí. Atʼąątah chʼał éí 65 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 1–2.5di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh.\nAtʼąątah chʼał éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii deildeeł.


Táyiʼ chʼał dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTáyiʼ chʼał dootłʼizhígíí\nTáyiʼ chʼał dootłʼizhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Tó Wónaanídę́ę́ʼ Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pelophylax ridibundus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó tʼóó bíyó dichʼíízh; bijáád éí dinilzhingo noodǫ́ǫ́z; bitéél éí łigai; binááʼ éí ntsaa.\nTáyiʼ chʼał dootłʼizhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii naatʼaʼí bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii naatʼaʼí bizééʼ halzhinígíí éí naʼashǫ́ʼii ndaashchʼąąʼígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Draco melanopogon" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 6–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bizééʼ éí halzhin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii naatʼaʼí bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Post reply ( Навахо. Урок 3 )\n[quote author=Joris link=topic=72298.msg2267812#msg2267812 date=1412889434] Когда сказуемым является существительное с притяжательным местоимением, глаголы-связки [b]átʼé / nilį́[/b] обычно не употребляются: [b]Díí éí shimá.[/b] — Это моя мама. Прочитайте и переведите: Díí éí shádí. John bizhéʼé dóó¹ bimá hólǫ́. Shí éí bimá dóó bizhéʼé ádin. Daʼ sikʼis hólǫ́? Ndagaʼ, sikʼis ádin. Éí shinaaltsoos átʼé. Díí shinaaltsoos ádaatʼé. Nihimá hólǫ́? Aooʼ, nihimá hólǫ́. Díí éí shilahkéí. Daʼ éí nádí? Aooʼ, éí shádí (niłį́). Tó (вода) hólǫ́? Aooʼ, tó ádin. Béeso² ádin. Bilį́į́ʼ³ dahólǫ́. Nimósí ádin. Daʼ nihínaaí hólǫ́? Aooʼ, shínaaí hólǫ́, sitsilí éí ádin. ¹и ²деньги ³łį́į́ʼ лошадь; после притяжательных местоимений имеет форму -lį́į́ʼ. В таком значении так же переводится, как скот. Переведите на навахо: моя мама, твой папа, его старший брат, наш(2) младший брат, ваша(2) книга, их(2) старшая сестра, моя младшая сестра, твоя лошадь, их(2) кот, мой младший брат, ваша(2) машина, мой камень Составьте с полученными словами предложения, используя глаголы hólǫ́ и ádin. [/quote]\n« on: October 10, 2014, 01:17 »


Dziłtah jádítsoh - Wikiibíídiiya\nDziłtah jádítsoh éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Tragelaphus buxtoni" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–4di adéesʼeez[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bizééʼ éí łigai.\nDziłtah jádítsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł łitsogo łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł łitsogo łikizhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Chʼééh digháhii dóó Tsisteeł Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼos yiitásígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł łitsogo łikizhígíí éí chʼééh digháhii dóó tsisteeł dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Podocnemis unifilis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼééh digháhii éí 10–15di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí diłhił dóó łitsogo łikizh; bitsʼaʼ éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tábąąh tsisteeł łitsogo łikizhígíí éí łóóʼ dóó tąądee naagháhii dóó chʼał yázhí yilghał; chʼil bitʼąąʼ dóó chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsisteeł bikʼos yiitásígíí\nDíí naaltsoos 23 Níłchʼitsoh 2020 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Atʼąątah tsídii ntsaaígíí - Wikiibíídiiya\nAtʼąątah tsídii ntsaaígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Chloropsis sonnerati" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼil dóó łibáago dootłʼizh; bizééʼ dóó binákʼee éí halzhin; bidaaʼ éí łizhin ałdóʼ. Baʼáádígíí éí tʼóó chʼilgo dootłʼizh.\nAtʼąątah tsídii ntsaaígíí éí chʼosh yázhí deildeeł dóó dzidzé deiłchozh.


Tsįįłkaałii diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nTsįįłkaałii diłhiłígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Melanerpes lewis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsįįłkaałii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilbá; bitsiiʼ dóó bitʼaʼ dóó binághah éí tátłʼidgo diłhił; bitéél éí dinilchííʼ; binákʼee éí halchííʼ; bidaaʼ éí łizhin.\nTsįįłkaałii diłhiłígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; tsin dóó chʼil bijééh dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tsétsohí - Wikiibíídiiya\nTsétsohí éí Yootó Hahoodzodi áhootʼéego bił hazʼą́; áádóó éí bílaʼashdlaʼii náóltahígíí biniiyé náhásdzo. Tówoł Áłtsʼíísí Bił Hahoodzo biyiʼdi éí kin dah shijaaʼ.\nTsétsohí éí 1.6 tsinsitą́ dikʼą́ągo[?] áníłtso, áádóó áadi 572 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2000góó yihah yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ\nTsétsohí éí 36°10′13″ NHK dóó 105°41′27″ EʼE-gi bił hazʼą́. Tsétsohí éí tónteel bikááʼdóó deigo 7,644 adéesʼeez.GNIS


Beʼekʼid bibąąh chʼał łikizhí - Wikiibíídiiya\n(Rana sphenocephala, Pantherana sphenocephala)\nBeʼekʼid bibąąh chʼał łikizhí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lithobates sphenocephalus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 3–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh dóó diłhiłgo łikizh; bitéél éí dinilbá; bijáád éí diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh; binááʼ éí ntsaa.\nBeʼekʼid bibąąh chʼał łikizhí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Act 19 | `USA | STEP | Aapóro wemá Koríti-marabaq máqe-uraimma mi-kánááráqá Póro wemá máqtemma anugómá ôriq in-áúkápáq uréna wemá Ipítiani-marukaq yayamá iráiye. ánibo mi-márúkáqá yaímma Îtun-aama kéita-kayukama ya yimónaraiye.\nPóroma Ipítianiq mayaímá matáiye.\n1 Aapóro wemá Koríti-marabaq máqe-uraimma mi-kánááráqá Póro wemá máqtemma anugómá ôriq in-áúkápáq uréna wemá Ipítiani-marukaq yayamá iráiye. ánibo mi-márúkáqá yaímma Îtun-aama kéita-kayukama ya yimónaraiye. 2 ánibo Póro wemá yeráwáqá ítama aónaraiye: “naayóbáqá Áánûqtun-aama itáíq-itaiq kéo-kayukama keráwáqá Aokaq-Áámá matááô?” téna kétitata yeráwáqá tirááe: “aaqáo. ímiye. mórama Aokaq-Áámá wáiye téta íma timá tímewaqtaa kétáámá íma ítaraunatae.” téta yeráwáqá tirááe. 3 miráitana Póro wemá tiráiye: “keráwáqá náaraq umáwaq pékaao?” téna kétitata yeráwáqá tirááe: “ketáámá Yóáanenin-aiqtaba nonápó pékaunatae.” téta yeráwáqá tirááe. 4 ánibo Póro wemá tiráiye: “naayóbáqá Yóáane wemá aarawaamá nonápó kébeqyikena tiráiye: “keráwáqtí tirummá yokaa kéeraq nommá péráaro. ánibo ketinaaémo yínîn-nakoqtaba itáíq-itaiq inomma min-náqá wemá Îtue.” téna tiráine. 5 maamin-áímmá kéiteta anómma uyátárai-naqa Îtun-awikaq nommá pékaae. 6 miráitana Póro wemá yekáq ayáámma arááparena nunamummá kétitatana yeráwápímmá Áánûqtuni Aokaq-Áágómá kukáiye. miráitata yeráwáqá káqo-kaqon-aimma téta Áánûqtun-aama yemá amuné-áímmá tirááe. 7 ánibo mi-káyúkámá máqtemma miráuma tiyááka umá títaupake kaayáré (12).\n8 miráitana Póro wemá Ítíráaeo-wayukati monoq-náúpáq uréna kaumo-wíyókóní arupimmá watáama kétena Áánûqtuma yabíkái-qtataaqtaba timá yímikaiye. 9 ánibo yaímma-wayukama yeráwáqá maamin-áímmá íma kéiteta yeráwáqá máqte-kayukati yúrapimma Îtun aammá waráíqtábá timá táwîq urááe. miráitana Póro wemá iyuwéna yaímma Îtun-aama kéita-kayukama yiwíqmena káqomma yirááti-naupaq uráamma mi-naakón áwîqa Tiráánati-naupaqa yeráwáqá Áánûqtuma yabíkái-qtataaqtaba téite urááe. 10 ánibo Póro wemá kaayaq-kárítímáátímá máena miráráá kéteta yaímma Étia-marabaq máa-kayukama Ítíráaeo-wayukagaraq yaímma káqon-annama Yéqtaaeo-wayukagaraqa yeráwáqá máqtemma ketááí anómma uyátárai-nakon-aama ítaraae.\n11 Póroni ayáápimma mórama Áánûqtuma aokaríq umá anón-awaameqa tarôq uráiye. 12 miráitata yaímma-wayukama yeráwáqá Póroni óiqa ayumí-tábáráábémá maméta karí-wáyúkátí yineqá móma kémaraawana yeráwáqtí karígómá kánataitata yeráwápíkémmá táí-aagoma iyuwéna paábaq kóuraiye. 13 mi-káyúkátí aúkáapike mórama Ítíráaeo-wayukati anó-monoq-naqa áwîqa Tíbaa wení abapaké kaayaq-íyápó-ánnámá yeráwáqtí mayaímá táí-aagoma matuwáíyátábá wáqe-uraiye. miráitata yaímma Ítíráaeo-wayukama yeráwáqá maami-máyáíráq uréire kéeta yaímma-wayukabikemma táí-aama mamá paábaq yuwánétama yeráwáqá maará téta tirááe: “Póroma maamin-nákón áwîkaq akoqnáá-aimma kétitaqtaa ketáá kéitaunataama min-náqá Îtun-awikaq paábaq kóaao.” téta yeráwáqá tirááe. 15 miráimanibo maami-táí-áágómá yeráwáqá maará téna timá yímikaiye: “kemá Îtumma aónéq Póromma káoneq uraúpo keráwáqá náayuwabo?” téna yeráwáqá timá yímikaiye. 16 miráitata yaímma-wayukama yeráwápí táí-aagoma mái-kayukama yeráwáqá itó-ureta maami-káyúkámá ááiqa kéumayiketa yeráwáqtí unáákáqtôma yaráqma táíq kéowata táí-aagoma yíkamma ayáá ayíkáitata naae áráaq-wamma kóuraae. 17 ánibo anaaékaqa Ítíráaeo-wayukagaraq Yéqtaaeo-wayukama Ipítiani-marabaq máa-yuma máqtemma maami-qtátááqá kéiteta yáaqa karáiye yeráwáqá uyátárai-nakon áwîqa múte yaútaae. 18 netuqyaammá Îtuqtaba itáíq-itaiq kéo-kayukama yeráwáqá máqte-kayukati yúrakaq iréta naayóbáqá nói-atataarabi tarôq uráa-qtataaqtaba timá abarokáq urááe. 19 miráitata yaímma-wayukama yeráwáqá maa-márábín-ámúné kéguteta awéqa téta uwaaqtagáánîq éta awaaméq-yátááqá tarôq kéo-kayukama yeráwáqtí wannaamá máqte-kayukati yúrakaq maméta irabí má-agataae. ánibo mi-kánnáágóní meyámmá mórabi komáé-yamae umá yoruparáamma móneqa miráuma netuqyaa-mónéqá (50,000) abarokáq uráiye. 20 ánibo yeráwáqá mirá kéowana uyátárai-naqa Îtun-aagoma akoqnáá umá anóniq éna wéyáwé uráiye.\nIpítiani-marupaq anón-aaiqa urááe.\n21 miráitana anaaékaqa Póro wemá aúyánámmá ítaraiye: “kemá maréq Maateróniakaraq Karíkiq uréq mikákémmá maréq Yérútáárebaq uréq ánibo anaaékaqa Arómuq ónúne.” téna wemá auyánámmá ítaraiye. 22 miráitana kaayaqá wemmá áwáqnaa umá mayaímá kémayaaya-nakama Tímotiyaa Irááqtimma timáyíkáitata yenákámá maréta Maaterónia-marabaq kéoyana wemá pááqya-kanaama Étia-marabaq máqe-uraiye.\n23 mi-kánááráqá yaímma-wayukama yeráwáqá Áánûqtun-aama timá táwîq kéeta uyátárai-naqa Îtuni aammá auyáráaqtaba ááiqa urááe. 24 ánibo móra-naqa máqe-uraimma áwîqa Timítarie. wemá áwáarara kain-óqtákáké máqte-qtataaqa tarôq í-náré. miráitana wemá máqte-qtataaqa tarôq umá Ááqtamima yeqtí maníq-íníkóní aman-náópáq téna makáiye. miráitana mi-máyáíráké móneqa maténa yaímma wení mayaí-wáyúkámá yímikaiye. 25 miráitana wemá mi-káyúkámá yiwíqma móraraq yíkarena maará téna tiráiye: “waayúkao, keráwáqá máqtemma aónaraae. ketááí móneqa maami-máyáíráké paá kéena Póroni watáama táwîq kéumakaiye. 26 ánibo maamin-náqá Póroma máqte-kayukati yúyánámmá mamá táwîq kéitaq minnâ keráwáqá káoneq kéitaae. miráitana maami-qtátááqá wemá Ipítiani-marukaqa wenamáa íma mirá kéibo máqte-marabaq Étia-aukapaqa mirá kéena wemá maará téna kétiye. ‘maníqá ketááí tiyáápike tarôq únna-yataaqa minnâ íma Áánûqtue.’ téna kétiye.” téna Timítarima timá yímikaiye. 27 ánibo Póroni watáágoma ketááí móneqa mayaí-ámmá mamá táíq kéena máqte-kayukati yúyánákómá ketááí maníqá Ááqtamiqtabama máqte-kayukama yúyánámmá íma ítéta paá “táí-yataare.” téta tínoe. ánibo naayóbáqá Étia-wayukagaraq máqte-marabake-kayukama yeráwáqá maamin-ínímmá Ááqtamima ketááí maníkókáq nunamummá kétemanibo Póroma maamin-íníkóní áwîqa mamá táíq kéiye.” téna Timítarima tiráiye.\n28 ánibo yemá maamin-áímmá ítáamma ôriq umá íyamma itata yeráwáqá anókaq ááyama tirááe: “ketáá Ipítiani-wayukama ketááí anómmá Ááqtamima máiye.” téta yemá tirááe. 29 miráitata máqte-kayukama yemá anókaq ááyama kéteta kaayaqá Maateróniabake-nakama yiwíqmeta iráan-nakama Káéatiyaa Áárítáákatima min-nákámá Pórogaraq yagaroqtamá uréire kéoya-nakaboata waabá-káyúkátí yúrakaq páátákáá yiwíqmeta urááe. 30 miráitana Póroma waabá-káyúkátí yúrakaq wínéna kéitata yaímma Káríqton-anna-wayukama yemá wemmá yáqtokaae. 31 ánibo yaímma Étia-marabake anó-kamaani-wayukama yeráwáqá Póroni aanábó-wáyúkábóata yemá téta Póroqtaba íma waabá-káyúkátí yúrakaqa wíno.” téta yeráwáqá tirááe. 32 miráitana waabá-káyúkátí yúyánákómá táíq umáguraiye. yaímma-wayukama óq-aipike ááyama kétewata yaímma-wayukama óq-yataaqtaba kétewata yaímma-wayukama yemá “nóin-aaiqtabawaq ya áíkutaunataabiyo?” téta paá aíbôqnaaboq urááe. 33 yaímma Ítíráaeo-wayukama yemá móra-naqa Érékáánaramma timákáawana maamin-náqá tíkáae téta máqte-kayukama ákaraae. 34 ánibo aarawaamá aónaamma Ítíráaeo-nakoma maamin-áímmá kétitataboata yeráwáqá Ipítiani-wayukama máqtemma maará téta tirááe: “Ááqtamima ketááí uyátárai-maniqa máiye.” téta ayáqtááq-kanaama mirá tíq-tiq urááe.\n35 anaaékaqa móra-naqa aúbama agayaí-nákómá aarawaakáráq timá yubínikena tiráiye: “keráwáqá Ipítiani-wayukao, máqte-kayukama yeráwáqá ítaraae. ketáámá Ipítiani-wayukama yemá yeqtí anómma maníq-íníkómá Ááqtamitini nunamu-nákáráq aokaq-óqtámmá aabayápáké kukáimma yemá kéyabiye. 36 miráitana móra-nakoma íma maamin-áíqtábámá kaaqaari-áíné ítinibo keráwáqá paátí máero. 37 keráwáqá maa-kááyáq-nákámá yiwíqme má yíkaraamanibo yenákámá íma ketááí aokaq-náúpákémmá moyámmá mayéta maamin-ínímá Ááqtamima ketááí maníkómmá timá táíq íuraaye. 38 ánibo Timítarigaraq yaímma wení mayaí-wáyúkámá yemá móra-nakomma aamá timákaneta kéiyanama anó-kamaani-wayukama yemá maamin-áímmá ítama yainánóe. 39 ánibo keráwápímmá móra-wataama wárainaqa keráwáqá máqte-kayukama áíkuteraq waabá-káyúkábí min-áímmá tero. 40 íbêqa máqte-kayukama ketáá ááiqa owáníq kéunataamanibo maami-wágóní áaimma móra íma wáiniq kéunaboatataa keqtáá ítama káonaiyaqtaama ketáámá kanaaráq aamá íma tenúnatae.” téna tiráiye. 41 aamá ítama aúbama agayaí-nákómá wemá maamin-áímmá kétima-yimena máqtemma waabá-káyúkámá timáyíkáitata wéyáwé urááe.


Shash łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼałtʼoʼígíí Biishchʼid Dahólónígíí Náhookǫs biyaadi Hadahóólįįdígíí Bidił Daazdoígíí dóó Daʼalghałígíí Mąʼii Deinoolinígíí Shash\nShash łigaaígíí *\nShash łigaaígíí éí Náhookǫs biyaadi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Ursus maritimus" deiłníigo dayózhí.\nShash łigaígíí biyaazhí yił siiké, Hakʼaz Dineʼé Bikéyahdi éélkid.\nDíí shash éí tin naaʼeełí bikáaʼgi naakai dóó tónteel yiyiʼ ndaʼałkǫ́ǫ́ʼ.\nÁnoolinígíí dóó bichʼityą́[łahgo áshłééh | łahgo áshłééh]\nShash łigaaígíí éí alghałgo naaghá áádóó éí naaldeehii daʼalghałígíí dóó nihookááʼ naakaiígíí atisgo áníłtso. Bikąʼígíí éí 770–1,500 dahidídloʼ áníłdáás, áádóó éí bitsʼíís 7.9–9.8di adéesʼeez[?] áníłnééz; baʼáádígíí éí tʼóó 330–550 dahidídloʼ áníłdáás, 5.9–7.9di adéesʼeez áníłnééz.\nShash łigaaígíí éí tábąąstííntsoh dóó hakʼaz ayání dóó tééh hóyáaniitsoh yilghałgo naaghá.\n^ Kindersley, Dorling. Animal: The Definitive Visual Guide to the World's Wildlife. DK Publishing. Nííyóó sídii: 2001. ISBN 0-7894-7764-5\n^ Hemstock, Annie. The Polar Bear. Capstone Press. Manakato, Minnesota: 1999. ISBN 0-7368-0031-X\nShash bítááʼ łigaaígíí\nShash bitéél łigaaígíí · Shash łigaaígíí · Shash łizhinígíí · Shashtsoh · Shash bighą́ąʼgi hadzíbáhí


Naakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí łibáago dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí łibáago dootłʼizhígíí\nNaakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí łibáago dootłʼizhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Nátʼohí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Anolis altitudinalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 7–8di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago dóó chʼilgo dootłʼizh; bizééʼ éí łigai; bíchį́į́h éí deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Nátʼohí Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí łibáago dootłʼizhígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Chʼagii yił ahidaałtʼéhé - Wikiibíídiiya\nChʼagii yił aheełtʼéhé bidaaʼ dinilgaaígíí\nChʼagii yił aheełtʼéhé łigaaígíí\nChʼagii yił aheełtʼéhé dinilbáhígíí\nChʼagii yił aheełtʼéhé binákʼee łitsooígíí\nChʼagii yił ahidaałtʼéhé éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acridotheres" deiłníigo deiyózhí. Chʼagii yił ahidaałtʼéhé éí 10 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tsídii éí 9–11di asdzoh[?] ádaníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ łeh; bidaaʼ éí łitsxo.\nChʼagii yił ahidaałtʼéhé éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí deildeeł; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii éí deilghał ałdóʼ.


yo'oóOlder tone spellingyo'óódirt, powder, ashes land, earth floor\nyo'óó yo'oo⁵n1dirt, powder, ashessuelo, cenizaQui nij chraa rihaan yo'óó. The tortilla fell on the ground.La tortilla se cayó en el suelo.Rmii ga̱ yáj catsi̱i̱ ga̱ yáj maruu̱ naj rihaan yo'óó The black and white ball is on the groundLa pelota con flor blanca y flor negra está en el suelo1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvo5.5.4Burn1.2.1LandTierra2land, earthtierrayo'óó ya'lujfertile ground3floorpisoyo'óó lu've̠ slippery floorpiso lisocfyo'óó arináyo'óó scuá tsi̱' yo'óó niquiiclayyo'óó nortéUnited Statesyo'óó scuá tsi̱' powdered sugar, confectioners sugaryo'óó yahijclump of earth rocky ground\nyo'óó ariná yo'oo⁵ arina⁴n1flourJuaán tixi̱n' maa yo'óó ariná.Juan will sift the flour5.2.3.3Cooking ingredientsIngredientes para cocinar5.2.1.2.3Grind flourPulverizar harina2flourharinacfyo'óóyo'óó scuá tsi̱'\nyo'óó chraan yo'oo⁵ chraan³²npiece of dried earth, clodpedazo de tierra, terrónCayuu yo'óó chraan rá ve'. Pieces of adobe are falling into the house.Se está desmoronando la casa.\nyo'óó chru̱u̱ yo'oo⁵ chruu²nsandarena1.2.2.2RockRoca1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvo\nyo'óó chru̱u̱ yahij gravelgrava1.2.2.2RockRoca\nyo'óó gun' da̱jntalc, powdertalco\nyo'óó gun' da̱j catu̱u̱ rque niha̱a̱ nspiceespecia\nyo'óó nacoo̱ yo'oo⁵ nacoo³¹desertdesierto1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvo\nyo'óó niha̱j humus soiltierra suelta1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvo\nyo'óó niquii yo'oo⁵ niquii³²nclaybarro, arcilla1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvoyo'óódirt, powder, ashes land, earth floor\nyo'óó norté yo'oo⁵ norte⁴nUnited StatesEstados Unidos9.7.2.1Names of countriesNombres de paísesyo'óódirt, powder, ashes land, earth floor\nyo'óó quitzi̱i yo'oo quitzii¹³ seasonal farmlandtierra de siembra temporal1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvo\nyo'óó scuá tsi̱' yo'oo⁵ scua⁴ tsi'¹ npowdered sugar, confectioners sugarpolvo dulceCuta' ndo'onii yo'óó scuá tsi̱' xráá rachrúún. They put a lot of powdered sugar on the bread. Pusieron mucho azúcar confeccionado al pan. yo'óódirt, powder, ashes land, earth floortzi̱'sweetscuásugarcfyo'óóyo'óó ariná\nyo'óó tachru̱u̱ yo'oo⁵ tachruu²ndustpolvo1.2.2.2RockRoca1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvo\nyo'óó ya'luj fertile groundtierra fértil1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvoyo'óó 2land, earthya'luj2fertile\nyo'óó yahij yo'oo⁵ yaij³1clump of earthterrón1.2.2.1Soil, dirtTierra, Polvo2rocky groundtierra pedregosa1.2.2.2RockRocayo'óódirt, powder, ashes land, earth flooryahijstone\nyoóyoo⁴nstraw containertenateAraaj agüeé xrque yoó.I am putting coffee in the tenateThis can be used to store things like tortillas, coffee, dried corn, beans, etc.\nyo̱oyoo¹³advquicklyrapidamenteGa̱a ne̱ yo̱o na nij Zaqueo rihaan yo'óó…Then Zaccheus quickly came down to the ground …Entonces Zaqueo descendió aprisaLUK 19:6\nyoo catzi̱i̱ yoo³² catzii¹nsugarcane (white)caña de azúcar (blanco)Laru̱u ndo'o yoo catzi̱i̱ ga̱a ané so̱' man yo' White sugarcane is soft when you chew it.Es muy suave la caña blanca cuando lo masticas.5.2.3.1Food from plantsAlimentos procedentes de plantascatzi̱i̱1\nyoo mare̱e yoo³² maree¹³nsugarcane (red)caña de azúcar (rojo)5.2.3.1Food from plantsAlimentos procedentes de plantasLOWyoo\nyoo naa̱ corn stalktallo de milpa6.2.1.1.3Growing maizeCultivo maíz\nyu'uj yu'uj³²nholehoyo, cuevaAyaj yu'uj me raj achri̱j agüeé. I am making a hole to plant coffee.Estoy haciendo un hoyo para sembrar café. yu'uj nuu nacisternyu'uj yuvejtomb\nyu'uj nuu na yu'uj³² nuu³² na³²ncisterncisternaCa'anj xcaj ní' na rej ñan ña̱nj yu'uj nuu na. We are going to carry water in the cistern.Vamos a acarrear agua a donde está la cisterna.5.1Household equipmentyu'ujholenuuwear be inside be in (a place)nawater


Tłʼiish chį́į́shtłʼizí - Wikiibíídiiya\nTłʼiish chį́į́shtłʼizí éí nihookááʼ tłʼiish dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Salvadora" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiish chį́į́shtłʼizí éí tseebíí ałʼąą ádaatʼe.\nDíí tłʼiish éí 20–45di asdzoh[?] ádaníłnééz, áádóó éí bitsʼíís noodǫ́ǫz łeh.\nTłʼiish chį́į́shtłʼizí éí naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó naʼatsʼǫǫsí deilghał; chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.\nDíí naaltsoos 11 Atsá Biyáázh 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Chʼiyíítʼogii yishtłizhgo diniltsooígíí - Wikiibíídiiya\nChʼiyíítʼogii yishtłizhgo diniltsooígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Myiopagis viridicata" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 5–6di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo diniltso; bitʼaʼ dóó bitseeʼ éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼiyíítʼogii yishtłizhgo diniltsooígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil binááʼ dóó dzidzé éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táshchozhii ndiilkʼísii łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTáshchozhii ndiilkʼísii łibáhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Petrochelidon spilodera" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí diłhiłgo łibá; bitéél dóó bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTáshchozhii ndiilkʼísii łibáhígíí éí naʼashjéʼii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Tó wónaanídę́ę́ʼ níłtsą́ gáagii noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ níłtsą́ gáagii noodǫ́zígíí\nníłtsą́ gáagii noodǫ́zígíí\nTó wónaanídę́ę́ʼ níłtsą́ gáagii noodǫ́zígíí éí naatsédlózii dóó bikʼéí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Naakaii Dootłʼizhii Bikédaayahdi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cacomantis sonneratii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilgai dóó diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; binághah dóó bitʼaʼ éí dibełchíʼí.\nTó wónaanídę́ę́ʼ níłtsą́ gáagii noodǫ́zígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii yázhí deilghał ałdóʼ.


Chʼil bijeeh yidlání bitsiiyah disxǫsígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bitsiiyah disxǫsígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hedydipna collaris" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh; bitsiiyah éí disxǫs; bitłʼaaʼ éí łigai; bitʼaʼ éí dinilzhin; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh dóó bitʼaʼ dinilzhin.\nChʼil bijeeh yidlání bitsiiyah disxǫsígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Chʼil bijeeh yidlání bitéél halchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nChʼil bijeeh yidlání bitéél halchíʼígíí\nChʼil bijeeh yidlání bitéél halchíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cinnyris erythrocercus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–6di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís dinilzhingo naashchʼąąʼ dóó dootłʼizhgo disxǫs; bitéél éí halchííʼ; bidaaʼ éí tʼóó bíyó shiyish. Baʼáádígíí éí chʼilgo dootłʼizh; bitʼaʼ éí diłhił.\nChʼil bijeeh yidlání bitéél halchíʼígíí éí doo chʼil bijeeh tʼéiyá yidlą́ą da; naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è 1 Corınth 6\n☰ 1 Corınth 6 ◀ ▶\nNǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ ełeghǫ nàyaetıì ałegehɂı̨\n1 Naxıta gots'ǫ dǫ ełek'e nìdahogeeɂà nı̨dè dànìghǫ dǫ-sınìyaehtıı-dǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ wecheekeè elı̨-le sìı ts'ǫ̀ aget'ı̨. Hanì ekǫ-le eghàlageedaa ts'àgeejı̨-le nì? Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ ts'ǫ̀ aget'ı̨ gà gosınìyagıhtı welì. 2 Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ degaı gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı dıı nèk'e gots'ǫ dǫ gosınìyagehtı ha hǫt'e, wek'èahsǫ-le nì? Hanì hòɂǫ ha nı̨dè, naxıta t'asìı wet'àaɂà-lea sìı wesınìyaahtı ha naxıgha dìì nıìle. 3 Yak'eet'ı̨į̀ gısınìyats'ehtı ha wek'èahsǫ-le nì? Hanì hòɂǫ ha nı̨dè dıı nèk'e gota dàgot'ı̨ı̨ sìı denahk'e wesınìyats'ehtı ha hǫt'e! 4 Eyıt'à t'asìı wet'àaɂà-le ghǫ ełek'e nìdahogeeɂà nı̨dè, dǫ ı̨łè gosınìyaehtıì aweahłe. Naxıta dǫ t'asìı deè elı̨-le sìı eyı weahchı ha dìì-le! 5 Edeghǫ į̀į̀zhaahłı̨ ha, hanì naxıts'ǫ̀ gohde. Naxıta dǫ gosınìyaehtı ha dǫ gǫǫzǫǫ gǫ̀hłı̨-le nì? 6 Hanìkò ełeghǫ nàyaetıì ałaahɂı̨. Dǫ gıgha ehkw'ı-ahodı-le gınadąą̀ hanì k'ehoahɂa!\n7 Hanì ełeghǫ nàyaetı ałaahɂı̨ı̨ sìı weghàà nàowo ehkw'ıı k'ę̀ę̀ aahda ts'ǫǫ̀hk'e hòt'a naxıghǫènǫǫ wek'èhoedzǫ hǫt'e. Ekǫ-le naxıts'ǫ̀ eghàlaedà eyıts'ǫ naxıghǫyahoòɂǫ kò eyı denahk'e nezı̨ hǫt'e. 8 Hanìkò hałaahɂı̨ t'à xàè naxèot'ı̨ gı̨ı̨lı̨ı̨ sìı gıghǫyaahɂà xè gıts'ǫ̀ ekǫ-le eghàlaahda hǫt'e.\n9 Dǫ wejıı sìı Nǫ̀htsı̨ Wenàowoò k'ę̀ę̀ hòɂǫǫ sìı gıghàhòt'à ha nıìle wek'èahsǫ-le nì? Edeghǫyaahɂà sǫ̀ǫ̀. Dǫ edezhį̀į̀ t'à hołı̨ı̨ k'alagedèe, dǫ nǫ̀htsı̨ą hòèlı̨ı̨ ts'ǫ̀ yagehtıı, dǫ ełexè hołı̨ı̨ hogehtsı̨ı̨, sǫǫ̀mba k'èxa dǫzhìı et'ıì ełexè aget'ı̨ı̨, eyıts'ǫ dǫzhìı hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedèe, 10 egeeɂį̀ı̨-dǫǫ̀, t'asìı gha egedì-le-dǫǫ̀, t'aats'ǫǫ̀ geèhdee dǫǫ̀, dǫ gıızì jıı gehtsı̨ı̨ dǫǫ̀, sǫǫ̀mba gha dǫ ghǫyageeɂàa dǫǫ̀, hanıı dǫ hazǫǫ̀ sìı Nǫ̀htsı̨ Wenàowoò k'ę̀ę̀ hòɂǫǫ sìı gıxè hòɂǫ ha nıìle. 11 Įnę̀ę naxı̨ mǫ̀hdaa hanıı dǫ yàahłı̨ ı̨lè. Hanìkò Zezì-Krı wedahxà eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ Įnì Degaı t'à naxıhołı̨į̀ k'enaatso, degaı anaxììdlà, eyıts'ǫ ehkw'ı anaxììdlà ı̨lè.\nHołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alaahdèe ch'à edek'èahdì\n12 “T'asìı hazǫǫ̀ gogha wets'àet'ǫ nıìle,” dahwhǫ sǫnı kò, t'asìı hazǫǫ̀ gogha nezı̨ nıìle. “T'asìı hazǫǫ̀ gogha wets'àet'ǫ nıìle,” sǫnı kò t'asìı wı̨ı̨zìı gots'ǫ̀ k'àowo ats'ı̨ı̨hwhǫ ha-le. 13 “Bò sìı gobò gha hòèlı̨, eyıts'ǫ gobò sìı bò gha hòèlı̨,” haahdı ha tahkò, hanìkò Nǫ̀htsı̨ eyı nàke sìı yedıhohtsı̨ ha hǫt'e. Gozhį̀į̀ wet'à hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alats'edè gha hòèlı̨ nıìle, hanìkò gots'ǫ̀ K'àowo gozhį̀į̀ ts'ǫ̀ k'àowo ne t'à wegha wet'à-ats'et'ı̨ ha hòèlı̨ hǫt'e. 14 Nǫ̀htsı̨ t'asìı wegha dìì-le t'à gots'ǫ̀ K'àowo naìdà ayį̀į̀là, goxı̨ sı nats'ìdà agole ha hǫt'e. 15 Naxızhį̀į̀ sìı Zezì-Krı wets'ǫ hǫt'e wek'èahsǫ-le nì? Eyıt'à gozhį̀į̀ Zezì wets'ǫ ne sìı ts'èkojıı t'à whetı̨į̀ ats'ele ha nì? Į̀le, hats'et'ı̨ ha honàedı nıìle! 16 Dǫ, ts'èkojıı t'à whetı̨ı̨ sìı yexè ı̨łè zǫ lanì at'į̀ hǫt'e wek'èahsǫ-le nì? Nǫ̀htsı̨ Nı̨htł'è k'e dıı hanì dek'eèhtł'è, “Eyı nàke geet'èe sìı gızhį̀į̀ ı̨łè lade ha hǫt'e,” dek'eèhtł'è. 17 Hanìkò amìı gots'ǫ̀ K'àowo xè at'ı̨ı̨ sìı wets'ǫ Įnì t'à yexè ı̨łè zǫ lade ha.\n18 Eyıt'à hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alaahdèe ch'à edek'èahdì. Dǫ hołı̨ı̨ eyıì-le hohtsı̨ı̨ sìı edezhį̀į̀ t'à hołı̨ı̨ hohtsı̨ at'ı̨ nıìle, hanìkò amìı hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedèe sìı edezhį̀į̀ t'à hołı̨ı̨ hogehtsı̨ hǫt'e. 19 Naxızhį̀į̀ sìı Yedàyeh Nezı̨ı̨ wekǫ̀ lanì hǫt'e wek'èahsǫ-le nì? Ededı̨ sìı naxıdzeè yìı nàdè hǫt'e, ededı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ naxıghàyı̨ı̨ɂǫ hǫt'e. Eyıt'à naxızhį̀į̀ sìı xàè naxıts'ǫ nıìle. 20 T'asìı deè t'à nàgoèdì hǫt'e. Eyıt'à naxızhį̀į̀ t'à Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ nezı̨į̀ aahda.


Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ yázhí - Wikiibíídiiya\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ yázhí\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ séigoʼ yázhí éí chʼosh bijáád tseebíhígíí dah yikahjí atah yisdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Euscorpius avcii" deiłníigo dayózhí. Díí séigoʼ éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Dahojiyáanii Bikéyahdi hólǫ́.\nDíí séigoʼ éí 1–1.5di asdzoh[?] ádaníłtso; adóó éí diłhiłgo dibéłchíʼí dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bitsʼíís éí tʼóó bíyó ditą́; bijáád éí yishtłizhgo ndaashchʼąąʼ. Naaldlooshi yázhí dóó chʼosh éí bichʼiyąʼ.


Taahilnoodii binákʼee łizhinígíí - Wikiibíídiiya\nTaahilnoodii binákʼee łizhinígíí\nTaahilnoodii binákʼee łizhinígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí dóó Haʼaʼaahjí Tónteel bibąąhgi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Sula dactylatra" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 30–33di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; bitʼaʼ éí łigai dóó dinilzhingo naashchʼąąʼ; bidaaʼ éí łitso; bikeeʼ éí dinilbá.\nTaahilnoodii binákʼee łizhinígíí éí łóóʼ hadaalzheehgo ndaatʼá.


Jeeshóóʼ binátsįʼgoʼ hólóní - Wikiibíídiiya\nJeeshóóʼ binátsįʼgoʼ hólóní\nJeeshóóʼ binátsįʼgoʼ hólóní éí tó wónaanídę́ę́ʼ jeeshóóʼ dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Shádiʼááhjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi dóó Bidiltłish Shizhahí Bikéyahdi dóó Ásáí Dineʼé Bikéyah Ntsaaígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Torgos tracheliotos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 37–45di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitsiiʼ éí dootłʼizh dóó dinilchíiʼgo naashchʼąąʼ; bitéél éí łigai; binááʼ éí łizhin.\nJeeshóóʼ binátsįʼgoʼ hólóní éí dííłdzid deilghał.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní łibáhígíí\nnaʼashǫ́ʼii bijáád ádiní\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní łibáhígíí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi dóó Béésh Łigaii Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Amphisbaena mertensii" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 8–12di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago yishtłizh; bijáád éí ádin; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii bijáád ádiní łibáhígíí éí chʼosh yázhí (tsinaʼayąʼii) yildeeł.


Náátsʼózídę́ę́ʼ tsintah béégashii ałchiní - Wikiibíídiiya\ntsintah béégashii ałchiní\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsintah béégashii ałchiní éí Naaldlooshii Bikéshgaan Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Bos javanicus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 4–5di adéesʼeez[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís diłhiłgo dinilzhin; baʼáádígíí éí yihstłizhgo naashchʼąąʼ; bitłʼaaʼ éí łigai.\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsintah béégashii ałchiní éí chʼil bitʼąąʼ dóó tłʼoh dóó lókʼaaʼ yiłchozh dóó náʼátʼaał.


Mat 3 | `AUY | STEP | Minkánááfímbá moóráwigon-awiꞌa Yóni ména nombó maitinkówi póna Yúndiyaa-marafaꞌa kúmba máásai-marafaꞌa koména simátimena séna\nMááka 1:2-8, Rúku 3:1-18, Yóni 1:19-28\n1 Minkánááfímbá moóráwigon-awiꞌa Yóni ména nombó maitinkówi póna Yúndiyaa-marafaꞌa kúmba máásai-marafaꞌa koména simátimena séna 2 Maníkó wení waási kawáánimba ómbaraifo kentí sáwí-imayaa tuwéꞌa Maníkómpáꞌá teró simátímaꞌmaena iyáiye. 3 Naaófáꞌá Yóni ímbo méronkaꞌa Maníkón-aaimo simátímakowin-awiꞌa Áísáya Yónimo paápé índasafena imáyáa éna agaimaréna séna\nmoóráwigo máásai-marafaꞌa ména aaemáíyakemba séna Fasiꞌaénkóní aambó wiꞌankáíyamba wení aambá arupíse íyana minámpáꞌá wíno\nÁísáya agaimaréna siyónkaꞌa póna Yóni paápé úwana minááí paápé uráiye.\n4 Yóni káámeri-poigoni áyáu-watoi iyéna ásisamba áꞌwáánkau uréna faꞌnóríné wantáámíkóní aúwé mintón-aantemba wénena 5 aaí simátímaꞌmaena iyúwasa Yérúsaremu-naopaken-kwaasiye Yúndiyaa-aempaken-kwaasiye Yóndani-nonkoni menáípákéné maanáípákén-kwáásíyé miyáumai-waasi tóso ésa 6 miwítí sáwí-awauma kufíyúwana Yóni Yóndani-nompimba nombá maitínkaraiye.\n7 Yóni nombá maitinkéna awánómba ámáán-kawaa-waasiye Sátúsi-amaan-kawaa-waasiye sáwífaꞌa nombá maisinkáínkwae sésa wempáꞌá tóso uwaná simátimena séna iyánkó póígon-araaꞌan-owe. Maníkó kentí sáwí-meyamba timínífo nááwa simátímísara iséra inkaiséra wéteo. 8 Kentí sáwí-kisau tuwéꞌo Maníkómpáꞌó téꞌo éꞌa kawe-kísáú maíyaꞌa tuwánánaumne. 9 Émbaramu kentáá síwáꞌná imbá póta Maníkóní kaweꞌ-wáásísá úne séꞌa miyán-ímáyáá ímba oro. Maníkó Émbaramun-aísaafitantamba ónááwe sénaraantaasi maanóntámpínkémbá kanaámpóꞌa waási úráaro sisaꞌá úráawaisino. Émbaramun-aísaafitantamba uráundawi póta kaweꞌ-wáásísá úne séꞌa miyán-ímáyáá ímba oro. 10 Ímba kaweꞌ-árámbá íyáín-taima áwáufimba wéayaisuwesamo iyafímbó agaisúwáántemba Maníkó miyáumai kentí sáwí-meyamba timíníye Yóni siyáiye.\n11 Yóni simátimena séna kentí sáwí-imayaa tuwéꞌa Maníkómpáꞌó tewí nombá wémaitinkaundanifo kesínaaembo tíndawi Ufaen-ámútánkómbá aiꞌmaráínana kuména kempímbá óraaꞌa uwátinkainiye. Iyamó agáéntemba íníye. Wemá óraako kembá íyáákaraifo wemó aaí síndaraꞌo kemó sendá sáwíꞌan-iye. 12 Aawinkwínaumo sipetifímbó mósá marésamo mentúwááwanamo anómbo marapáꞌó kúmísanamo ásimo fiyúndágomo tiyútúwáísasamo kámakamaꞌo índai-iyafimbo uwááígomo agaisuwésamo anómbo naaúmpaꞌo mósá máráántemba waási miyáráámbá íníye Yóni siyáiye.\nMááka 1:9-11, Rúku 3:21-22\n13 Minkánáá Ísu Káríri-aempakemba Yóndani-nompaꞌa téna Yóni nombá maisinkáínkwae séna túwana 14 Yóni séna ímbanifo emó nombó maisinkénda kanaán-ifo kentáfémo sémo nombá maisinkaaómó séndawe súwana 15 Ísu séna ifátuwe súndantemba miyán-uwo. Miyámó ékaimo ékai Maníkó siyáiniꞌa óyauye súwana ewé séna 16 nombá maiyankówana nompínkémbá íyáfasinowana kampúaran-tawaai tuwínkaaꞌ-úwana Yóni awánómba Maníkóní ámútanko mááufuꞌ-numaraamba úmaena Ísu aneꞌá kumbérowana 17 aaigó aantemba wíyómpakemba séna maawá kesáánimba isaꞌá wen-ímáyáá wéeꞌa áfááraumai aamoí uwánkaumne siyáiye.


Tʼatłʼiztah nahatʼeʼiitsoh - Wikiibíídiiya\nTʼatłʼiztah nahatʼeʼiitsoh éí Bizaʼazis Dahólónígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Notamacropus parma" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 3–4di adéesʼeez[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí diłhił; bitéél éí dinilgai.\nTʼatłʼiztah nahatʼeʼiitsoh éí chʼil bitʼąąʼ dóó tsin bineestʼąʼ dóó dzidzé yiłchozh.


Hasbídí bítááʼ dinilbáhígíí - Wikiibíídiiya\nHasbídí bítááʼ dinilbáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Leptotila verreauxi" deiłníigo dayózhí.\nDíí hasbídí éí 9–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; bitʼaʼ éí diłhił; bitʼayaa éí łitsxo. Bidaaʼ éí doo nineez da.\nHasbídí bítááʼ dinilbáhígíí éí tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bítłʼah łigaaígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bítłʼah łigaaígíí\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bítłʼah łigaaígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pyrrhura leucotis" deiłníigo dayózhí.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tsídii yáłtiʼí yázhí bítłʼah łigaaígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dibéłchíʼígíí - Wikiibíídiiya\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dibéłchíʼígíí\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dibéłchíʼígíí éí naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Saproscincus mustelinus" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 3–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí łibáago naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez dóó dibéłchíʼí; binááʼ éí diłhił.\nNahatʼeʼiitsoh Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼiilkǫǫhí bitseeʼ dibéłchíʼígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Tábąąsdísístłʼinii bitéél łikizhígíí - Wikiibíídiiya\nTábąąsdísístłʼinii bitéél łikizhígíí\nTábąąsdísístłʼinii bitéél łikizhígíí éí tábąąsdísí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Calidris melanotos" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–9.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ dóó dinilgaigo yistłʼin; bitéél éí yistłʼin ałdóʼ; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin; bijáád éí nineez.\nTábąąsdísístłʼinii bitéél łikizhígíí éí chʼosh dóó tąądee naagháhii deildeeł.