Oozéí / Ayahkinii - Wikiibíídiiya\nOozéí, Kiisʼáanii; éí doodaiiʼ éí, Ayahkinii akwii shį́į́h ałʼąąh átʼéego beeʼwoojíʼ. Kwééʼiʼ naaltsoos bikáaʼgi éí Oozéígo deinizhíʼ doolééł.\nOozéí éí bitsį́ʼ yishtłizhii átʼé áádóó kiisʼáanii ałdóʼ daʼnilį́ʼ, áádóó bikéyah éí 12,635 dikʼą́ʼ kilometres aniiłtso (2,531.77 dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtso), Hoozdo Hahoodzo biyiiʼdi dabighan. Oozéí Bikéyah éí 35°52′15″ NHK dóó 110°37′6″ EʼE-gi bił hazʼą́. Oozéí bikéyah éí Naabeehó bikéyah ałnííhgiʼ siʼáh. Akó ndi łahgo éí kéyah tʼáádi baʼsaahólǫ́ʼ, díí éí Oozéí Naabeehó bikéyah yigáádéístʼąąʼígíí áádóó díí éí bee hazʼáanii bikʼééstiʼgo akwii daʼdzá (Bee hazʼáanii Navajo-Hopi Land Settlement Act wolyéego). Dził nitságoʼná tʼáádi kéyah baʼyatʼiʼ.\nOozéí bidah naatʼaʼí\n2010 biyihah yę́ędą́ą́ʼ diné daaltágo, 18,327 ánéelą́ą́ʼ Oozéí dabighan.\nKiisʼáanii Anaashashí dineʼé daʼnilį́ʼígíí łaʼ Oozéí bikéyahgiʼ kédaʼhatʼíʼ, díí éí 1st Mesadi bikin naazniil. Kinígíí éí Naashashí (Hano) wolyé.\n1.1 Oozéí Hasáanii\n1.2 Naakaii łibáʼiiʼ naaskáí\n1.3 Kiisʼáanii Naakáí yikʼéʼ daʼdéísdlį́į́h\n1.4 Oozéí Hasáaniidi ałtsáʼiildééh\n1.5 Oozéí dóó Wááshindoon, 1849–1946\n1.6 Oozéí bikéyah bikáaʼgi áłtsé Óltaʼ\n1.7 Oozéí dóó Naabeehó ałchʼį́ʼ saad nidzin kéyah biniiná\n1.8 Oozéí Hayázhíʼgi kéyah hadzoʼígíí\n2 Oozéí biWááshindoon\n3 Oozéí bizaad\n4 Oozéí/Ayahkinii daʼbikin naaznilígíí\nKin Oozéí Hasáanii hólyéʼígíí éí tʼáá ałkʼiʼdą́ą́ akwééʼiʼ Oozéí kédaʼhatʼíʼ, 1150 biyihah yę́ędą́ą́ʼ dahooghan áádóó dishjį́ʼdi tʼáádi akwééʼiʼ dahooghan. Áádóó Oozéí iilį́į́hgo yaʼnitsídaʼkéés. 1540 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí 1,500–3,000 Oozéí akwééʼiʼ kédaʼhatʼíʼ.\nNaakaii łibáʼiiʼ naaskáíEdit\n1540 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ Naakaii łibáʼii Oozéí yitʼáʼ naaskáí, áádóó iidą́ą́ naaltsoos bikáaʼgi bikʼéʼashchʼíʼ. Hastiin Francisco Vásquez de Coronado wolyéego Oozéí bitáádi naʼazhéézh áádóó díí hastiin éí Naakáí łíbáʼii bisiláołtsooí biGeneral nilį́ʼgo naʼazhéézh. Díí éí Óola hadéíntáágo naaskáí. Hastiin Francisco Vásquez de Coronado, Naashtʼézhídi naagáágo Oozéí yaʼhodiiztʼą́ą́ʼ. Áádóó éí Hastiin Pedro de Tovar wolyéego Oozéí bikéyahgo abidooláʼ, áádóó éí aadi óolá háínééztąąʼgo naayáʼ.\nHastiin Pedro de Tovar Oozéí bikin Awatovi wolyédi niyá áłtsé áádóó éí aanį́ʼlá 16,000 Oozéí dóó Naashtʼézhí kédaʼhatʼíʼlá. Áádóó akwiishíʼ ninaanáhahgo Hastiin García López de Cárdenas wolyéego Oozéí yiitáyaʼ áádóó Yootóji naayá ałdóʼ. 1582–1583 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Antonio de Espejo wolyéego Oozéí yiitaayáʼ, áádóó éí anį́ʼ ashdlágo Oozéí bikin naazniil áádóó 12,000 anéélʼąąʼgo kédaʼhatʼíʼ. Naakaii Łibáʼii bitsįʼ yishtłizhii yiitáá hinééhgo yaʼnidiikáí yę́ędą́ą́ʼ éí áádóó ayoo Oozéí bikéyahjíʼ nahasnaadaʼ, tʼáá Yootójiʼ tʼéiyá nidaʼhasná Oozéí bikéyahdi dooʼayoo tó hólǫ́ʼígíí biniiná adoo nidaʼhasnáádaʼ. Naakáí bisiláołtsooí nidaʼnitʼáágo tʼéiyá Oozéí bikéyahdi chʼéídaʼkááh nitʼééh Naakaii Łibáʼii Oozéí yitáá haasná yę́ędą́ą́ʼ éí Ééʼ neishoodii atah naʼhaaskáá, díí éí bitsįʼ yishtłizhii oodlani daʼdoolééł biniiyé. 1629 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí 30 ééʼnéíshoodí naʼhaaskáí oozéí bikéyahjíʼ, kin Awatovi hólyééhjíʼ. Aadi éí ééʼnéíshoodí bikin (church) adaʼyiilá. 1680 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Kiisʼáanii Naakáí yikʼéʼ daʼdéísdlį́į́h áádóó éí oozéí ééʼnéíshoodí ałdóʼ baʼchʼiʼdazhjéé bikéyahdę́ę́ʼ.\nAyahkinii bikin siniil, díí kin siniilígíí éí Deezʼáahjįʼ wolyé Naabeehó bizaadjíʼ ("Walpi" wolyé).\nKiisʼáanii Naakáí yikʼéʼ daʼdéísdlį́į́hEdit\nÉéʼnéíshoodí áádóó hózhǫ́ʼ oozéí oodlani adaʼyiiládaʼ, áádóó ééʼnéíshoodí oozéí yiikʼiʼjíʼ daʼnilį́į́hgo naʼhashzhiizh oozéí adoo ééʼnéíshoodíjíʼ adooʼiidiikáíʼígíí biniináʼ. Naaná Naakaii łibáʼii ałdóʼ oozéí atiʼdéíłʼį́ʼgo áádóó yiichʼíʼ nidaʼhwííłnáʼgo naʼhashzhiizh, áádóó tʼáá éí biniiná Oozéí áádóó Kiisʼáanii Yootójí kédahatʼį́ʼniʼígíí ałchʼíʼjíʼ dazlį́į́h áádóó Naakaii łibáʼii baa chʼiʼdazhjéé áádóó ééʼnéíshoodí ałdóʼ baa chʼiʼdazhjéé (díí éí Naakaii łibáʼii dóó ééʼnéíshoodí, tʼáá hwii akwii adaʼjítʼį́į́hgo biniiná akwii daʼ hódiilyá). 1680 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Yootójí Kiisʼáanii kédahátʼíʼígíí daʼhóʼdéízʼááʼ, díí éí Naakaii łibáʼii dóó ééʼnéíshoodí bikʼíʼjį́ʼ daʼdiidlééłgo chʼíʼdaʼdi niilkááł hádoonídi. Bilagáana anį́ʼgo éí íídą́ą́ Kiisʼáanii akwii tʼéigo áłtsé ałhééʼkáígo ałkááʼiijéé, áádóó akwii tʼéigo Naakaii łibáʼii yiikʼéʼdaʼdéísdlíʼ. Oozéí Awatovi hólyééhgi dabighanígíí éí tʼáá doo Naakáí łibáʼii dóó ééʼnéíshoodí yiikʼiʼjį́ʼ dazlį́į́hdaʼ, áádóó díí éí Oozéí akwééʼiʼ kéhatʼį́ʼígíí éí oodlani dazʼį́į́h. 1700 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Naakáí łibáʼii Kiisʼáanii yiitʼáh ninadaʼhaazná.\nOozéí Hasáaniidi ałtsáʼiildééhEdit\nOozéí Alcatraz hoolyéedi éélkid (1889 yę́ędą́ą́ʼ)\nOozéí Hasáanii hólyégiʼ éí Oozéí naakigo ałtsá daʼiiznáʼ, díí éí saah hólǫ́ǫgo biniiná. 1893 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Oozéí Hasáaniigiʼ éí áłchíní baʼoltá aalyá (Jį́ Óltaʼ), áádóó díí oltá éí Wááshindoondę́ę́ʼ oltá doolééł daʼnį́go kin daʼyiilá. Hastiin Lololoma wolyéego éí díí oltáʼígíí yéélą́ʼ haslį́į́h áádóó áłchíní daʼołtá doolééłígíí ałdóʼ biłlą́ʼgo yéésiʼzį́ʼ nitʼééh. Naaná Hastiin Lololoma éí Oozéí Hasáaniiʼígíí naatʼaanii nilį́ʼ nitʼééh. Áádóó łaʼ Oozéí adaʼnį́ʼgo éí áłchíní tʼáá doo bilagáana bioltági daʼoołtáʼiʼ daʼnį́ʼgo yééniikáí. Áádóó áłchíní éí tʼáá hooghangi adooléʼéʼ beeʼnantingo adooléʼéʼ yooʼhoołʼááh daʼnį́ʼgo; dooda daʼdinį́di. Hastiin Lomahongyoma wolyéego éí kwii tʼéigo binaatʼaanii nilį́ʼ nitʼééh. 1894 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Oozéí dooda daʼnį́ʼígíí, yééhaʼdazdlzíʼ. Áádóó Wááshindoon bisiláołtsooí bikáá ʼooʼoolʼááʼgo, Amá dóó azhéʼiʼ awáalyago biłʼadaʼaalyá. Díí éí Alcatraz hoolyéedi awáalya naʼhaztʼą́ʼ nitʼééh, tʼááłáʼiʼ nahahjį́ʼ. Áádóó éí akwii hótʼį́į́h doo bikʼiʼjįʼ Oozéí naakigo ałtsá niná. Oozéí daʼdiináʼhiʼígíí éí Tłʼohchintójíʼ nidaʼhazná áádóó akwééʼéʼ bighan adaʼyiilá.\nOozéí dóó Wááshindoon, 1849–1946Edit\n1849 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Hastiin John S. Colhoun Wááshindoondę́ę́ʼ bikʼíʼ hódiiníʼ áádóó díí hastiin éí shádiʼááh dóó eʼeʼaahjí W.B.A.ji bitsįį yishtłizhii kéédahatʼínígíí yiiłnaalnishgo abidiilyá. Áádóó Yootódi yiniyésidaʼgo abidiilyá. 1850 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí tsostʼidgo Oozéí binaatʼaanii Yootógo yiikáá áádóó éí aadi Hastiin John S. Colhoun yííłʼałáh silį́į́h, díí éí Oozéí Wááshindoon bisiláołtsooí daʼyiikéédi. Siláołtsooí nihaʼadahaalyąąʼ doolééł daʼnį́į́hgo yééhádazdzíí; Naabeehó bidinéʼiʼ nidaʼbaahígíí doobóʼhónéíʼą́ą́hgo biniiná siláołtsooí yéékééd. Áádóó éí ałhaʼazlį́ʼ doobikʼijį́ʼ, 1851 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Tséhootsooídi Wááshindoon bisiláołtsooí bikin adaʼyiilá. Áádóó éí 1863–1864 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naabeehó Hwéeldigo adaʼbidineeskáádi. Bilagáana Hastiin James J. Carleton Wááshindoon bisiláołtsooí binaatʼaanii nilį́ʼgo Hastiin Biʼééʼ Łichíiʼii Naabeehó yiichʼiʼ yiiyiiłʼááhdi áádóó éí Naabeehó Hwéeldigo néíneeskáádi. 1847 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Gáamalii Áshįįh Biiʼtó Hahoodzoji nidaʼhanééhgo yaʼniidiikáí áádóó éí Bitsįʼ yishtłizhii Gáamalii biʼoodláʼ daʼyoodlááʼ doolééłdaʼnizingo bitsįʼ yishtłizhii yiitáákáígo yaʼnidiikáí. Gáamalii Hastiin Jacob Hamblin éí Oozéí bikéyahgo naayá áádóó éí aadiʼ Oozéí yiitaayá, díí éí 1858 biyihah yę́ędą́ą́ʼ. 1875 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Gáamalii bichurch łaʼ adaʼyiilá Oozéí bikéyahdi.\nOozéí bikéyah bikáaʼgi áłtsé ÓltaʼEdit\n1875 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Bilagáana Hastiin Thomas Keams Oozéí binaatʼáanii Wááshindoon Kin Náhalgháígo neezhéézh, aadi Hastiin alą́ąjįʼ dahsidáhígíí Chester A. Arthur yiił ałah daʼaslį́ʼ. Aadí Hastiin Lololoma, bilagáana kéhatʼinígíí bił nizhónigo yaʼtsiʼdéízkééz áádóó Bilagáana bioltá Oozéí bikéyahdi doolnį́į́ł áádóó akwii tʼéigo Oozéí ałdóʼ naasdookáá. 1886 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí naadiingo Oozéí binaatʼaanii naaltsoos haʼdéídiilá, díí naaltsoos éí Oozéí bikéyah bikáaʼgi Oltá adoolnį́į́ł biniiyé. 1887 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin Thomas Keams Oltá ą́ą́ʼ áyiilaa Lókʼaaʼdeeshjindi, díí éí Oozéí baʼáłchíní daʼoołtá doolééł biniiyé, díí oltá éí Keams Canyon Boarding School wolyé nitʼééh. Oozéí Hasáaniigi łaʼ Oozéí dabighanígíí bilagáana bioltá doo biłyáʼadaʼtʼééhda, áádóó baʼáłchíní ałdóʼ doo bilagáana bioltágo daʼołtáʼda. Díí oltá ʼááʼayaaʼígíí éí doodishjį́ áłchíní daʼołtáʼgi atʼáhgo, daʼoltáda nitʼééh. Díí oltá éí bitsįʼ yishtłizhii, iidlį́į́hígíí doobeeʼhozʼááhdaʼ áádóó bitsįʼ yishtłizhii bizaad ałdóʼ doo beeʼhózhʼááhda nitʼééh; Bilagáana bizaad dóó bilagáana nitsékéésígíí átʼéego áłchíní nidaʼnitin nitʼééh (áłchíní brain wash adaʼbidiilyá). Naaná Oodláanii American Baptist wolyéígíí ałdóʼ aadi áłchíní Diyin God bizaad yéénidéíntingo oltá nitʼééh. 1890 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Commissioner of Indian Affairs dóó łaʼ Wááshindoondę́ę́ʼ yiikáí díí éí oltá yaʼnidaʼnitá yiniiyéʼ yiikáí, áádóó nitʼééh doołąʼ áłchíní daʼołtágo haʼdéʼdéísʼį́ʼ. Áádóó Oozéí baʼáłchíní dooda ołtáʼígíí ayaalyágo yiiłʼadaʼiilá.\nOozéí dóó Naabeehó ałchʼį́ʼ saad nidzin kéyah biniináEdit\nNaabeehó Oozéí yiigágo kédaʼhatʼíʼniígíí atah Hwéeldigo nidaskáí áádóó aadę́ę́ ninaʼdaʼhaasnágo, dabikéyah yééhgo ninaʼdaʼhaasná. Áádóó díí kéyah choodaʼyoołyį́į́hígíí éí tʼáá Naabeehó bikéyahgo yaʼnitsídaʼkéés, naaá Oozéí éí doo akwii tʼéigo yiinééłnį́į́hdaʼ. Naabeehó Oozéí bikéyah yiikáaʼgi dabighan áádóó Naabeehó bilį́į́ ałtsó chʼil déíłchoozh, díí Oozéí doobiłʼáánidaʼ. Éí biniiná Oozéí Wááshindoongo saad nidéístʼíʼ; Naabeehó nihikéyah chódaʼyoołíʼ áádóó bilį́į́ ałtsó chʼil déínííłchʼoozh, danííhgo Wááshindoondę́ę́ʼ beeʼhazaanii daʼyiikééd. Díí beeʼhazaanii éí Oozéí yiikáʼadoolwołígíí daʼyiikééd. 1882 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoondę́ę́ʼ Oozéí kéyah baʼhadzo; Bee hazʼáanii Executive Order of 1882 wolyéego Oozéí baʼaalyá (Kin Náhalgháídi Hastiin alą́ąjįʼ dahsidáhígíí Chester A. Arthur, daʼsidah yę́ędą́ą́ʼ naaltsoos executive order ayiilyá.).\nDíí Oozéí kéyah baʼhadzoʼígíí éí 3,863 dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtsohgo (10,010 dikʼą́ʼ km) kéyah baʼhadzo, akó ndi kéyahígíí éí łaʼ bitsįʼ yishtłizhii chooyóółį́ʼ doolééłígíí beehazʼą́ągo aalyá. Díí éí Secretary of the Interior baʼdéíʼtʼáá, áádóó bitsįʼ yishtłizhii chooyóółį́ʼ doolééłígíí yééhadoodzíʼ. Kéyah hadzoʼígíí éí Naabeehó yiyiidaʼ bighan áádóó tʼáá akóh choodaʼyoołį́ʼ. Naas naʼhodéíshjiizhgo Naabeehó naʼnéístʼą́ʼ áádóó díí Oozéí saad daʼhaslį́į́h Wááshindoongo, Naabeehó tʼáádi Oozéí bikéyah bikáaʼgi dabighan. Kéyah 1882 biyihah yę́ędą́ą́ʼ nihah hadzo yę́ę́h, daʼnį́į́hgo saad nidéísʼąąʼ . Áádóó 1936 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Bureau of Indian Affairs (BIA) 1882 Executive order kéyah hadzoʼ yę́ę́h ałtsá déídzoʼ, 18 land managementgo aalyá. Kéyah District 6 wolyéígíí éí Oozéí baʼdéítʼą́ʼ, Oozéí kéyah chooyoołį́ʼ doolééł biniiyé. Naaná łájíʼ éí Naabeehó dóó Oozéí ałhééłtʼéʼgo kéyah chooyoołį́ʼ doolééłgo aalyá (Bilagáana bizaadjí Navajo-Hopi Joint Use area (JUA) wolyé). Díí kéyah ałhééłtʼéʼgo chooʼį́į́h doolééłígíí éí doo akwiidzádaʼ, ałchʼį́ʼ saad hólǫ́ǫgo baʼhahólzhiizh.\n1958 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Oozéí Naabeehó yéénidaʼasdzooz, 1882 kéyah hadzo yę́ę́hígíí biniiná (Healing vs. Jones). Dį́į́ nahah baʼhwiitʼį́į́hgo, áádóó ánihwiiʼaahii Oozéí yiichʼiʼjí hadzíí kéyah District 6ígíí éí Oozéí baʼdéítʼáá. Akó ndi ánihwiiʼaahii éí Naabeehó yaʼhadzii, díí éí Naabeehó 1882 biyihah yę́ędą́ą́ʼ kéyah hadzoʼígíí choodaʼyoołį́ʼgo akwii shį́į́h nahah, áádóó éí kéyahígíí tʼáá hashį́į́h niłtsógo tʼáábiʼ doolééł déíznídiʼ. Áádóó kéyahígíí ałniiʼ dooałtsádzo (50% Naabeehó bikéyah doolééł áádóó 50% éí Oozéí bikéyah doolééł, haʼdooniidi aahwiinítʼį́ bá hooghan hótsádiʼdę́ę́ʼ). Áádóó díí akwii tʼéigo chʼoʼhootʼąąʼgo Oozéí doo biłyáʼátʼééhgo yaʼtsíʼda déízkééz, Oozéí éí tʼáá átʼé 1882 kéyah hadzo yę́ę́h yookééd nitʼę́ę́h; doo akwiidzádaʼ.\nNaas naahoodéíshjiizhgo éí tʼáá kéyah biniiná saad hólǫ́, díí éí yéigo saad hazlį́į́h tsékǫʼ hadéílį́į́hgo. 1966 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Hastiin Robert Bennett (BIA Commissioner), naaltsoos háídiilá "Administrative order" wolyéego, díí naaltsoos éí kéyah bikáaʼgi kin anííhdiʼígíí dooʼadaʼdoolnííłdaʼ, naaná atiin ałdóʼ tʼáá dóó binidaʼanishíʼ, nííhgo naaltsoos ayiilá (Kéyah yiistin wolyé Naabeehó bizaadjí / bilagáana bizaadjí éí "Bennett Freeze" wolyé). Díí kéyah yiistin aalyáʼígíí éí doo 1882 kéyah hadzó yę́ę́h tʼéiyá biyiigiʼkéyah yiistingo aalyádaʼ; tłʼóójígo tʼáá Naabeehó bikéyah bikáájí ałdóʼ kéyah yiistingo aalyá, díí éí Tó Naneesdizí, Naʼníʼá Hayázhí, áádóó Yaaniilkʼidjįʼ kéyah yiistingo aalyá. Dííshjíʼdi díí kéyah yiistinígíí biniiná tʼáá ałchʼįʼ saad hólǫ́.\n1974 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Wááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíníʼígíí beeʼhazʼáanii Navajo-Hopi Land Settlement Act of 1974 wolyéego adaʼyiilá. Díí beeʼhazáanii éí kéyah ałhééłtʼéʼgo chooʼííh doolééł biniiyé hadzo yę́ę́h (Joint Use Area), ałtsá déízdzo. Kéyahígíí éí łaʼ doo Hopi Partitioned Lands (HPL) wolyéego aalyá, áádóó łaʼ doo éí Navajo Partitioned Lands (NPL) wolyéego aalyá áádóó kéyah yiistinígíí ałdóʼ codified aalyá (U.S. Congress 1974, 640d-9(f)). Díí beeʼhazáanii binikáá góneʼ, Oozéí kéyah baʼdéítʼááʼígíí bikáaʼgi Naabeehó dabighanígíí naahjíʼ adaʼbidinoolkáád. Naaná Oozéí ałdóʼ tʼáá akwii daʼbidoonį́į́hdi. 100 Oozéí Naabeehó bikéyah bikáá doobikʼiʼnookáád, díí éí Oozéí táágo nidasdlį́į́h. Áádóó 10,000 Naabeehó Oozéí bikéyah bikʼiʼnoolkáád, díí éí Chʼilzhóoʼgo adaʼiizná (New Lands wolyé aadi kéyah Naabeehó baʼdéítʼááʼígíí). Akóndi tʼáá díkwííʼí Naabeehó tʼáadoo kéyah bikʼiʼnoolkáá da, díí éí Dził Nitsaaídi Naabeehó dabighanígíí. Tʼáádi aadi dabighan. Díí beeʼhazʼáanii éí dookéyah biniiná saad hólǫ́ doolééł biniiyé akwii tʼéigo aalyá, áádóó tʼáá áła ałtsá dasdzoʼgo éí doobaʼsaad hólǫ́daʼ, kwiindzingo akwiilyá.\n1992 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Kéyah yiistinígíí naʼjį́ʼ kwiilá (Aahwiinítʼį́ bá hooghandę́ę́ʼ akwii daʼdinį́), áádóó táá nahah dookéyah yiistingo. Áádóó táá naahah doo bikʼíʼjíʼ éí kéyah yiistingo anaalyá. Naabeehó Oozéí bikéyah bikáaʼgi dabighanígíí éí 75 nahaigo kéyah lease baʼadaalyá (U.S. Congress 1996). 26 Naabeehó éí doo 75 nahaigo kéyah lease adoo bizhí yiikáá adaʼyiiládaʼ, áádóó doonaʼjįʼ abidiniilkáádaʼ. Aahwiinítʼį́ bá hooghanjí tʼáá akwiidi shį́į́h yaʼanaatʼíʼ, aadi ánihwiiʼaahii Oozéí kéyah baʼdéítʼááʼ nidaʼdinį́.\nWááshindoondi bee hazʼáanii ádeiłʼíní bidahdę́ę́ʼ naaltsoos ninaaltsoos "Repeal section 10(f) of Public Law 93-531" wolyéego ninaaltsoos, kéyah yiistinígíí najį́ʼ kwiinidoolnį́į́ł haʼniihgo, díí éí Hoozdo Hahoodzojí Bilagáana Hastiin J.D. Hayworth akwii tʼéigo naaltsoos ninééłtsóós. Akó ndi doo bichʼį́ʼ beeʼlą́ʼ alééhdaʼ. 2009 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Hastiin alą́ąjįʼ dahsidáhígíí Barack Obama Beeʼhazʼáanii Senate Bill 39 (S.39) bikáaʼgi bizhí ayiilá, díí beeʼhazʼáanii éí kéyah yiistinígíí naʼjį́ʼ kwiin doolnííł bikáá. Hoozdo Hahoodzodę́ę́ʼ bilagáana Hastiin John McCain dóó bilagáana Asdzání Ann Kirkpatrick nitságo Naabeehó yikáá aalwod, díí beeʼhazʼáanii kéyah yiistinígíí naʼjį́ʼ kwiindoolnį́į́ł niihgo yinaashnish. Dííshjį́ʼgo éí kʼad Beeʼhazʼáanii Public Law No. 111-18, beeʼoonish.\nOozéí Hayázhíʼgi kéyah hadzoʼígííEdit\n1934 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Oozéí Naabeehó yéénidaʼasdzooz kéyah biniiná, díí kéyah éí Oozéí Hayázhí goná áádóó Tó Naneesdizí goná, kéyah baʼdaʼhwiintʼíʼ. Oozéí naaltsoos nidéístsoozígíí éí Naabeehó bikéyah nitságo aalyáʼígíí, Oozéí Hayázhígiʼ Naabeehó yééboʼholnį́į́h. Oozéí Hayázhígiʼ Oozéí bikéyah hadoodzo, danį́go naaltsoos nidéístsooz áádóó Oozéí akwiigo shį́į́h kéyah bikáaʼgi diyingo yáʼnitsíʼdakéés áádóó aadi naʼdaʼiiłníʼgi ałdóʼ Oozéí bikéyah doolééł daʼdinį́ʼdiʼ. Díí dooakwii tʼéídaʼ Naabeehó kéyah akwii tʼéigo baʼdéí tʼááígíí, daʼnį́ʼgo naaltsoos nidéístsooz. 1934 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Oozéí Hayázhígiʼ 400 ánéelą́ą́ʼ Oozéí dabighan.\nNaas nahodéíshjíízhgo tʼáá yéí kéyah biniiná saad hólǫ́ǫgo. 1966 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Hastiin Robert Bennett (BIA Commissioner), naaltsoos háídiilá "Administrative order" wolyéego, díí éí kéyah yiistingo ayiilá. Díí tʼáá akwii tʼéigo 60 nahai, 1992 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Aahwiinítʼį́ bá hooghandę́ę́ʼ kéyah yiistinígíí naʼjį́ kwiidaʼ yiilá (U.S. District Court akwii tʼéigo yééhaʼdasdzii). Díí kéyah yiistinígíí éí Oozéí binahaghá biniiná kéyah yiistinígíí éí dooakwii tʼéídaʼ, hadoonį́ U.S. District Courtdę́ę́ʼ. Áádóó iidą́ą́ ałdóʼ Oozéí Hayázhígiʼ 60,000 acres (24,300 hectares) kéyah baʼhadzo.\n1995 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Oozéí naaltsoos ninaʼdéístsooz U.S. District Courtgo; díí dooakwii tʼéídaʼ daʼnį́ʼgo, kéyah yiistinígíí éí ʼąąndoolnį́į́ł daʼnį́ʼgo naaltsoos nidéístsooz. Áádóó U.S. 9th Circuit Courtdę́ę́ʼ kéyah yiistinígíí ʼąądaʼyiidlá áádóó Oozéí bikíjí niniikę́ę́z . Naaná Oozéí ałdóʼ naʼdaʼiiłníʼígíí ałdóʼ beeʼbaʼlą́ʼ azlį́į́h.\n2009 biyihah yę́ędą́ą́ʼ beeʼhazʼáanii S.39 beeʼlą́ʼ azlį́į́h, díí éí kéyah yiistinígíí naʼjį́ʼ kwii naalyá. Áádóó kʼad éí Beeʼhazʼáanii Public Law No. 111-18, beeʼoonish.\nOozéí biWááshindoon éí Niłchʼiʼtsoh 19, 1936 biyihah yę́ędą́ą́ʼ aalyá, áádóó Oozéí biConstitution dóó bee hazʼáanii By-Laws wolyéígíí éí beeʼoonish. Oozéí biBéésh bąąh dah siʼání yaʼandájááʼígíí éí bee hazʼáanii bąąh silá, áádóó Oozéí dinéʼiʼ yaʼyááłtiʼ. Áádóó Oozéí bikéyah bikáágo bee hazʼáanii adéíłį́ʼ, áádóó łáhdę́ę́ʼ ałąąh dinéʼiʼ biWááshindoon yiłałgáádeitʼááh (Kin Náhálgaaídę́ę́ʼ áádóó Kin daʼnaazhjááʼígíí ałdóʼ yiłałgáádeitʼááh).\nOozéí biBéésh bąąh dah siʼání, yaʼanáájááhígíí éí 17. Díí éí Oozéí biKin naazniildę́ę́ yaʼanáájááh. Naakai naahahgo daʼnidinbį́į́h, áádóó éí łáh baʼanáádaʼ iinííł. Oozéí biWááshindoon éí tree branch government átʼé akón di, Oozéí bibéésh bąąh dah siʼání beeʼ hazʼáanii bąąh silá.\nOozéí saanii eelkid 1922 biyihah yę́ędą́ą́ʼ, Edward Curtis wolyéego ayiiłkid; Tsiigáá nimaazgo ashtʼéélyágo éí dooʼayééhgo naagáágo yaʼhalné (ałkʼiʼdą́ą́ akwii tʼéí nitʼę́ę́h)\nOozéí bizaad éí Uto-Aztecanjíʼ atah yiisdzoh Áádóó dishjį́ʼgo éí Oozéí bilagáana bizaadjíʼ tʼéiyá yaʼdaałtiʼ adóółá éí tʼáá ałchʼiʼjí yééʼyaʼdałtiʼ. 1990 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Oozéí bizaad naaskáá, iidą́ą́ éí 5,000 Oozéí bizaad yééʼyaʼdaałtiʼ. Naaná diishjį́go éí Oozéí baʼałchini nindéíntin áádóó Oozéí bizaad binaaltsoos "Hopi-English dictionary" wolyéígíí ałdóʼ hólǫ́, díí naaltsoos éí Hastiin Emory Sekaquaptewa ayiilá.\nOozéí bizaad example átʼé:\npòoko łééchąąʼí kawayo łį́į́ʼ mosayru ayání\nsowiʼyngwa bįįh jhoonaw shash toho náshdóí\ntaavo gah uvakwahu atsá qömvi łizhin\nqöötsa łigaii paalangpu łichíʼí mokingpu dinootłʼizh\nsakwa dootłʼizh tsorongpu dinilchíí’ suukyaʼ tʼááłáʼiʼ\nlööyöʼ naaki pàayoʼ táá naalöyöʼ dį́į́\ntsivot ashdlaʼ navay hastʼąą tsangeʼ tsostsʼid\nnanal tseebíí pept náhástʼéí pakwt neeznáá\nOozéí/Ayahkinii daʼbikin naaznilígííEdit\nOozéí hastiin atłʼóóhgo eelkid.\nÁłtsé deezʼáahgi kin naaznilígíí\nLókʼaaʼdeeshjin (Keams Canyon, AZ)\nNaashashí (Village of Hanoki (Hano or Tewa))\nDeezʼáahjįʼ (Village of Waalpi (Walpi))\nAyahkiní (Village of Sitsomovi (Sichomovi))\nAyahkiní biyágiʼ kin sinilígíí (Community of Polacca)\nNaaki góneʼ deezʼáahjiʼ kin naaznilígíí\nTsétsohkʼid (Village of Musungnuvi (Mishongnovi))\nTsétsohkʼid (Village of Supawlavi (Shipaulovi))\nKin Náztʼįʼ (Village of Songoopavi (Shongopavi))\nTáá góneʼ deezʼáahjiʼ kin naaznilígíí\nOozéí Hasáanii (Village of Orayvi (Oraibi))\nTłʼohchintó (Village of Hoatvela (Hotevilla))\nOozéí Hayázhí (Village of Upper and Lower Moencopi)\nDíí éí Oozéí bicultural office biweb site\nOozéí biweb site\nBílaʼashdlaʼí chʼaa nidaakaiígíí\nOozéí biNiłchʼiʼ halneʼé baʼyaʼiiʼááhʼiʼ, KUYI 88.1FM\nOozéí Alcatrazgo naaskáíʼígíí yahalnéʼ\n^ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 Whiteley, Peter M. “Deliberate Acts.” Tucson, Arizona: The University of Arizona Press, 1988: 14–86. Tʼáátsoh 30, 2010.\n^ 5.0 5.1 5.2 5.3 Brew, J.O. “Hopi Prehistory and History to 1850.” In Alonso Ortiz, vol. ed., Southwest, vol. 9, in William C. Sturtevant, gnl. ed., Handbook of North American Indians. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1979: 514–523.\n^ 6.0 6.1 6.2 6.3 Clemmer, Richard O. “Roads in the Sky.” Boulder, Colorado: Westview Press, Inc., 1995: 30–90. Yaʼiishjaash chili 02, 2010.\n^ 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 Dockstader, Frederick J. “Hopi History, 1850–1940.” In Alonso Ortiz, vol. ed., Southwest, vol. 9, in William C. Sturtevant, gnl. ed., Handbook of North American Indians. Washington, D.C.: Smithsonian Institution, 1979: 524–532. Yaʼiishjaash chili 06, 2010.\n^ Adams, David Wallace. “Schooling the Hopi: Federal Indian Policy Writ Small, 1887–1917.” The Pacific Historical Review, Vol. 48, No. 3. University of California Press, (1979): 335–356. Yaʼiishjááshchilí 12, 2010.\n^ Martin/McCarty, p. 31. Yaʼiishjááshchilí 13, 2010.\n^ Martin 2005, Yaʼiishjááshchilí 13, 2010.\n^ Arthur 1904. Yaʼiishjááshchilí 13, 2010.\n^ 12.0 12.1 12.2 Martin/McCarty, p. 32. Yaʼiishjááshchilí 13, 2010.\n^ Shepardson, Mary. 1983 Development of Navajo Tribal Government In Handbook of North American Indians: Vol X. Alfonso Ortiz, ed. Washington: Smithsonian Institution Press. Yaʼiishjááshchilí 13, 2010.\n^ 14.0 14.1 The Hopi Tribe. 2005 Tutsqua Ancestral Land. Yaʼiishjááshcilí 13, 2010.\n^ 15.0 15.1 Martin/McCarty, p. 33. Yaʼiishjááshchilí 13, 2010.\n^ U.S. 9th Circuit Court of Appeals. 2005 Masayevsa vs. Zah case 93-15109. Yaʼiishjááshchilí 13, 2010.\n^ Oozéí biwááshindoon. hopi-nsn.gov. Ghąąjįʼ 28, 2010.\n^ Hopi language. britannica.com. Ghąąjįʼ 28, 2010.\n^ Vocabulary Words in Native American Languages: Hopi. native-languages.org. Ghąąjįʼ 28, 2010.\n^ Hopi Animal Words. native-languages.org. Ghąąjįʼ 28, 2010.\nMartin, John F. 2005 ASB 321: Indians of the Southwest. Class lectures.\nArthur, Chester A. 1904 Moqui (Hopi) Reserve Executive Order In Indian Affairs: Laws and Treaties, Vol I. Charles J. Kappler, ed. p. 805. Washington: U.S. Government Printing Office.\nMartin, John F. and Teresa L. McCarty. N.d. The Greater Southwest. Tempe: the Alternative Copy Shop.\nLast edited on 28 Atsá Biyáázh 2022, at 15:16


Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binághah dah dzígaaígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał binághah dah dzígaaígíí\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binághah dah dzígaaígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdi tʼéiyá hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mantidactylus grandidieri" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 3–4di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikąʼígíí éí bitsiitʼáád dóó binághah dah dzígai; bitéél éí dinilgai; binááʼ éí ntsaa.\nMágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał binághah dah dzígaaígíí éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí éí tónteel dóó tábąąh tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó dóó Náhookǫsjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Charadrius hiaticula" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 7–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo łibá; bitłʼaaʼ dóó bizééʼ łigai; bitéél éí dah jíjin; bítááʼ dóó binákʼee éí łizhin; bijáád éí nineez; bidaaʼ éí łitso dóó kʼíjíjin.\nTó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí éí chʼosh deildeełgo naakai.\nBilį́į́ʼ Ńdeiltihii Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádíłbáhí · Halgaiitah tábąądijádí yił aheełtʼéhé · Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídę́ę́ʼ tábąądijádí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼí · Łeesdísí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí noodǫ́zígíí · Mágí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél noodǫ́zígíí · Náátsʼózídę́ę́ʼ tábąądijádí · Séí dah daaskʼidtah tábąądijádí · Shádiʼááhdę́ę́ʼ tábąądijádí bitéél halchíʼígíí · Tábąądijádí (bitéél noodǫ́zígíí) · Tábąądijádí áłtsʼíísígíí · Tábąądijádí bitéél dah jíchiiʼígíí · Tábąądijádí bitéél łigaaígíí · Tábąądijádí bitłʼaaʼ łigaaígíí · Tábąądijádí bitsiitʼáád halchíʼígíí · Tábąądijádí bizééjíjinígíí · Tábąądijádí dinilgaaígíí · Tábąądijádí łibáhígíí · Tábąądijádí yázhí · Tábąądijádíłbáhí noodǫ́zígíí · Tábąądijádíłbáhí ntsaaígíí · Tábąądijádíłbáhí yázhí · Tó wónaanídę́ę́ʼ halgaiisdísí · Tó wónaanídę́ę́ʼ tábąądijádí


Dxámá, ata̱ʼa̱ʼ náa ‹xkrugua mba̱a̱›; xátatsiʼñáʼ mu matani nda̱wa̱á (1 Cor 16:9)\n7-13 ñajunʼ gu̱nʼ noviembre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Náa Biblia naʼthí xú nindxu̱u̱ mbáa a̱ʼgu̱ bi̱ najmaa\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS “Ajmbio̱o̱ najmaʼniiʼ ga̱jma̱a̱ nduyamajkuíí”\n14-20 ñajunʼ gu̱nʼ noviembre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Ganigua̱ʼ ñajunʼ rí xtaʼdáá\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS Xú káʼnii gájma̱ʼ libro Dí naʼsngáa náa Biblia rá.\n21-27 ñajunʼ gu̱nʼ noviembre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Dxámá, dxáʼgú, garmáʼáan a̱jkia̱nʼ xtayáá Dios bi̱ Niʼnín\nXÓO KUWÁANʼ BI̱ NI̱NDXU̱LÚ CRISTIANOS Dxámá, ata̱ʼa̱ʼ náa ‹xkrugua mba̱a̱›; xátatsiʼñáʼ mu matani nda̱wa̱á\n28 ñajunʼ gu̱nʼ noviembre asndu 4 ñajunʼ gu̱nʼ diciembre\nGÍʼDOO NUMUU RÍ NA̱ʼKHA̱ NÁA BIBLIA Dxáʼgú sulamita: Mbá xkri̱da májánʼ dí mbuʼyaridáá\nXóo kúwi̱i̱n ga̱jma̱a̱ xóo Etaraʼa Cristianos | Noviembre tsiguʼ 2016\nATRAXNUU NÁA Abé Acholi Afrikáans Albanés Alemán Aluro Amárico Armenio Aucano Aymara Azerí Azerí (alfabeto cirílico) Bajo alemán Bashkir Bassa de Camerún Batak simalunguno Batako karo Batako toba Baulé Becol Bengalí Bete Biak Birmano Bislama Boulou Búlgaro Caboverdiano Cakchiquel Camboyano Catalán Cebuano Chabacano Checo Chichewa Chino mandarín (simplificado) Chino mandarín (tradicional) Chitonga Chitonga de Zimbabue Chitumbuka Chiyao Chokue Chol Chuvash Cibemba Cingalés Citonga Congo Coreano Criollo de las Seychelles Criollo haitiano Criollo mauriciano Croata Dangme Danés Dayak Digor Diula Edo Efik Embunda Endebele Endebele de Zimbabue Endonga Endáu Enzema Eslovaco Esloveno Español Estonio Ewé Feroés Finlandés Fiyiano Fon Francés Ga Galés Garífuna Georgiano Gokana Griego Groenlandés Guaraní Guerzé Gujarati Gun Hausa Hebreo Herero Hiligaynon Hindi Hmong (blanco) Holandés Húngaro Iban Ibanag Ibinda Ibo Ilocano Indonesio Inglés Ishan Islandés Isoko Italiano Japonés Javanés Kabiye Kachin Kannada Kaonde Kayin sgaw Kazajo Kekchí Khana Kikamba Kikongo Kikuyu Kiluba Kiniaruanda Kipende Kirguís Kiribatiano Kirundi Kisi Kisonge Kpelle Krío Kurdo Kurdo kurmanyí del Cáucaso Kwangalí Kwanyama Kyangonde Lamba Lao Lenguaje de señas brasileño Lenie Letón Lhukonzo Lifu Lingala Lituano Luganda Lunda Luo Macedonio Macua Malayo Malayálam Malgache Maltés Mam Mapudungún Maratí Maya Mazateco de Huautla Mendé Mixe Mixteco de Guerrero Mizo Mongol Moré Navajo Nepalés Ngäbere (o guaymí) Nias Noruego Nyaneka Nyungwe Náhuatl de Guerrero Náhuatl de la Huasteca Náhuatl del centro Náhuatl del norte de Puebla Okpe Oromo Osético Otetela Otomí del valle del Mezquital Pangasinán Panjabí Papiamento de Curazao Persa Pidgin camerunés Pidgin de las islas Salomón Pidgin nigeriano Polaco Portugués Portugués europeo Purépecha Quechua ancashino Quechua ayacuchano Quechua boliviano Quechua cuzqueño Quichua de Chimborazo Quichua de Imbabura Quiché Romaní de Macedonia Romaní de Macedonia (alfabeto cirílico) Romaní del sur de Grecia Rotumano Rumano Runyankore Ruso Rutoro Samoano Sangir Sango Saramacano Sena Sepedi Serbio Serbio (alfabeto latino) Sesoto de Lesoto Setsuana Shona Sidama Silozi Soli Sranangtongo Suajili Suajili del Congo Suati Sueco Sundanés Tagalo Tahitiano Tai Tamil Tandroy Tayik Telugu Tetun Dili Tigriña Tivo Tojolabal Tok pisin Tongano Totonaco Tseltal Tshiluba Tsonga Tsotsil Turco Turcomano Tuvaluano Twi Tártaro Ucraniano Uhobo Uigur (alfabeto cirílico) Umbundú Urdu Uruund Uzbeko Vascuence Vendal Vezo Vietnamita Wallisiano Waray-Waray Wayuunaiki Wolaita Xhosa Xitshwa Yoruba Zandé Zapoteco de Lachiguiri Zapoteco del Istmo Zulú abui gallego me̱ʼpha̱a̱ valenciano Árabe Ñanya Ñemba\nDxámá, ata̱ʼa̱ʼ náa ‹xkrugua mba̱a̱›; xátatsiʼñáʼ mu matani nda̱wa̱á\nRa̱mingíjyúuʼ mundxaʼwamíjna̱ rí manindxu̱lúʼ jiáma má xúʼko̱ ga̱jma̱a̱ rí náa numbaaʼ rígi̱ xáʼkha̱nú mbiʼi gakhi̱i̱ rí nuraʼníí xa̱bu̱ guanuu (Ec 12:1). Á mu ni̱ndxa̱ʼ mbáa dxámá, lá natatsaʼwáminaʼ rí xtaʼdáá mba̱yu̱ʼ mbiʼi mu matani ñajunʼ Jeobá nda̱wa̱á, mbá xkri̱da, xóo rí matani káxi̱ ñajunʼ xáʼ.\n“Gamiéjunʼ rí na̱nguá kuaʼthi̱i̱n” nuraʼníí xúgiáanʼ, mangiin bi̱ xóó jiáma (Ec 9:11). Nimbáa tséʼyoo ‹dí gagiʼnuu gajtsii› (Snt 4:14). Ikha jngó, xátatsiʼñáʼ matanimbánii nda̱wa̱á ñajunʼ Dios. Ata̱ʼa̱ʼ náa ‹xkrugua mba̱a̱ rí na̱jkha̱ kañán matani ñajunʼ› á mu nandoo (1Co 16:9). Xágáwíínʼ a̱jkia̱nʼ.\nTikhuu metas rí ma̱ndoo matanimbánii:\nMarataráʼa náa i̱mba̱ ajngáa.\nMi̱dxu̱ʼ náa naguaʼsngáa.\nMatiambáá náa naguma guʼwá.\nMatiambáá náa Betel.\nManindxa̱ʼ superintendente de circuito.\nAtani mbá lista ñajuunʼ Dios rí nandaʼ matani.\nXÓO KÚWI̱I̱N GA̱JMA̱A̱ XÓO ETARAʼA CRISTIANOS Noviembre tsiguʼ 2016


Ásáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah nááʼyiłnaadii bílátʼą́ʼí - Wikiibíídiiya\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Naaldlooshii dadichʼízhii Ndaaʼnaʼii Naʼashǫ́ʼii Nááʼdeiłnaadii dóó bikʼéí Nááʼdeiłnaadii íiyisígíí Nááʼdeiłnaadii bílátʼą́ʼí\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah nááʼyiłnaadii bílátʼą́ éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Mediodactylus kotschyi" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 2–4di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilbá dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ.\nÁsáí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ hodíłchʼiltah nááʼyiłnaadii bílátʼą́ʼí éí naʼashjéʼii dóó chʼosh yázhí yildeeł.\nLast edited on 23 Níłchʼitsʼósí 2021, at 20:48\nDíí naaltsoos 23 Níłchʼitsʼósí 2021 yoołkáłę́ędą́ą́ʼ łahgo ályaa.


Tábąąh chʼał bikágí dah daaskʼidígíí - Wikiibíídiiya\nchʼał bikágí dah daaskʼidígíí\nTábąąh chʼał bikágí dah daaskʼidígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí Kintaaʼanéhé Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cycloramphus boraceiensis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí niłhingo naashchʼąąʼ dóó dinilzhingo yistłʼin; binááʼ éí diłhił.\nTábąąh chʼał bikágí dah daaskʼidígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.


Kéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ mąʼiiłtsooí - Wikiibíídiiya\nKéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ mąʼiiłtsooí éí naaldlooshii daʼalghałígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Eʼeʼaahjí Tónteel bikáaʼdi, Ahééháshį́į́h bibąąhgóó, kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi tʼéiyá hólǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Urocyon littoralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí naaldlooshii éí 16–20di asdzoh[?] áníłnééz; bitseeʼ éí 5–11di asdzoh áníłnééz. Bitsʼíís éí łibá dóó niłhin dóó yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bitseeʼ éí ditłʼo dóó kʼíjíjin.\nKéyah dah ndaaʼeełídę́ę́ʼ mąʼiiłtsooí éí gah dóó naʼastsʼǫǫsí dóó naʼashǫ́ʼii dóó tsídii haalzheehgo naaghá; chéłchaaʼ dóó tsin bineestʼąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał dichʼízhígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał dichʼízhígíí\nDahináanii Naaldeehii Bidoh Dahólónígíí Bikʼiiz Naakiígíí Bííghą́ą́stsʼǫǫd Dahólónígíí Bitsiitsʼiin Dahólónígíí Bíígháán Dahólónígíí Biyaatsʼiin Dahólónígíí Biyáázh Tsʼǫʼasánígíí Chʼał Chʼał íiyisígíí dóó bikʼéí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał\nníłtsą́ chʼał dichʼízhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał dichʼízhígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Callulina dawida" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.5–1.5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó dichʼíízh; bitéél éí dinilbá; binááʼ éí ntsaa.\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał dichʼízhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.\nChʼał íiyisígíí dóó bikʼéí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał daʼalzhishígíí (Micrixalidae) · Chʼał bitsooʼ dadeeshgizhígíí (Dicroglossidae) · Chʼał bizéétsʼósí (Microhylidae) · Chʼał íiyisígíí (Ranidae) · Eʼeʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ chʼał ádaałtsʼísígíí (Ceratobatrachidae) · Hodíłchʼiltah chʼał (Rhacophoridae) · Magí Bitseeʼ Noodǫ́zí Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał ndaashchʼąąʼígíí (Mantellidae) · Naakaii Dootłʼizhii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dadiłhiłígíí (Nyctibatrachidae) · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał danineezígíí dóó bikʼéí (Pyxicephalidae) · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ tsinyiʼ chʼał dóó bikʼéí (Arthroleptidae) · Tłʼoh dichʼíizhtah chʼał (Hyperoliidae)\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ\nchʼał dah ńdaniljį́hígíí\nBiʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí dibéłchíʼígíí · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí dichʼízhígíí · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí dinilbáhígíí · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí dinilzhinígíí · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí łibáhígíí · Biʼééʼ Łigaii Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał dah náníljį́į́hí yistłʼinígíí\nChʼał bizéétʼą́hí diłhiłígíí · Chʼał bizéétʼą́hí łikizhígíí · Chʼał bizéétʼą́hí yistłʼinígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ haltsooítah chʼał\nHaltsooítah chʼał bíchį́į́h deekíní · Haltsooítah chʼał łibáhígíí · Haltsooítah chʼał naashchʼąąʼígíí · Haltsooítah chʼał taʼneeskʼánígíí · Haltsooítah chʼał yishtłizhígíí\ntó yiiyeʼíyiʼ chʼał\nTó yiiyeʼíyiʼ chʼał bijáád noodǫ́zígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał binághah dah dzítsooígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał dibéłchíʼígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał dichʼízhígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał diłhiłígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał dinilzhinígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał łibáago yishtłizhígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał łibáhígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał łitsxooígíí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał yázhí · Tó yiiyeʼíyiʼ chʼał yishtłizhígíí\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał\nNaakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah níłtsą́ chʼał · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał dichʼízhígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał dijoolígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał dinilzhinígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał łibáhígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał yishtłizhígíí · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ níłtsą́ chʼał yistłʼinígíí\nChʼał ntsxaaígíí · Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtah chʼał · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ dziłtsį́įdi chʼał · Naakaii Łizhiní Bikéyahdę́ę́ʼ táyiʼ chʼał łikizhígíí


Tó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí - Wikiibíídiiya\nTó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Cryptospiza salvadorii" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 4–5di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá; binághah dóó bitʼaʼ éí łichííʼ; bidaaʼ éí diłhił.\nTó wónaanídę́ę́ʼ dziłtah dilchʼóshii bitʼaʼ łichíʼígíí éí chʼil binááʼ yildeeł.


Guʼdaʼ náa Jeobá xúgíʼ xkujndu ndrígúlú(1 Pedro 5:7) | Rí muʼnigajmaa\nNiguma káwáanʼ numuu rí májánʼ wéñuʼ a̱jkiu̱u̱n Dios\n“Á mu nundxa̱ʼwa̱míjna̱ náa espíritu nandoo gáʼthúu̱n vida ga̱jma̱a̱ tsímáá”\nGuʼdaʼ náa Jeobá xúgíʼ xkujndu ndrígúlú\nJeobá naʼni tsajkurámiinʼ bi̱ nduyáaʼ ga̱jma̱a̱ xúgíʼ a̱jkiu̱ún\nHISTORIA NDRÍGÓO XA̱BU̱ “Ninindxu̱ʼ xúgíʼ enii náa xúgínʼ xa̱bu̱”\nATRAXNUU NÁA Aucano Batako karo Batako toba Baulé Biak Bislama Cakchiquel (Central) Camboyano Chokue Chol Chopi Criollo de las Seychelles Criollo haitiano Criollo mauriciano Endáu Español Francés Garífuna Groenlandés Hmong (blanco) Iban Inglés Italiano Javanés Kayin sgaw Kazajo Kikongo Kiluba Kimbundu Kisi Krío Lao Lifu Macua Maltés Mam Mazateco de Huautla Mixe Mizo Ngäbere (o guaymí) Nias Nyaneka Nyungwe Náhuatl de Guerrero Náhuatl de la Huasteca Náhuatl del centro Náhuatl del norte de Puebla Portugués Quechua ancashino Quechua ayacuchano Quechua cuzqueño Quichua de Chimborazo Quichua de Imbabura Romaní del sur de Grecia Saramacano Sena Tahitiano Tojolabal Totonaco Tseltal Tshiluba Umbundú Wallisiano Wayuunaiki Xitshwa me̱ʼpha̱a̱ Ñemba\nBi̱ Nayejngoo (rí muʼnigajmaa) | Diciembre tsiguʼ 2016\n“Gutha̱a̱n xúgíʼ Dios rí naxmiéjuanla, numuu rí ikhaa naxmiéjunʼ jaʼyala” (1 PEDRO 5:7).\nAJMÚÚ 60 GA̱JMA̱A̱ 23\nXú káʼnii gándoo gambáyulú Ajngá rawunʼ Dios mu xaxmiéjunlú wéñuʼ rá.\nXú káʼnii gándoo gaguaʼdáá “tsímáá rí na̱ʼkha̱ náa Dios” rá.\nXú káʼnii gándoo gambáyulú congregación mu xájmulú rá.\n1, 2. a) Náa numuu rí naxmiéjunʼ tikhun xa̱bi̱i̱ Dios rá. (Atayáá timbá xtiʼkhu.) b) Ndiéjunʼ gúʼyáá náa artículo rígi̱ rá.\nRÍ MBIʼI xúgi̱, Satanás “jngruigo̱o̱ mbájndi xóo i̱ndi̱i̱ʼ bi̱ nandxaʼwá, bi̱ nda̱yáaʼ mikhu̱u̱ mbáa” (1 Ped. 5:8; Rev. 12:17). Ga̱jma̱a̱ numuu ikhaa, naʼni néʼngulú wéñuʼ. Asndu bi̱ ni̱ndxu̱lú xa̱bi̱i̱ Dios naxmiéjunlú wéñuʼ. Bi̱ nikuwa wajyúúʼ mangiin nixmiéjunʼ wéñuʼ. Mbá xkri̱da, náa Biblia naʼthí dí rey David nguáná nixmiéjunʼ wéñuʼ (Sal. 55:2). Ga̱jma̱a̱ apóstol Pablo nixmiéjunʼ “ga̱jma̱a̱ numuu xúgíʼ congregación” (2 Cor. 11:28). Mú, ndiéjunʼ gándoo gúʼni á mu nakumulú rí naxmiéjunlú wéñuʼ rá.\n2 Anu̱lú bi̱ xtáa mekhuíí nimbáñun xa̱bi̱i̱ nákha wajyúúʼ bi̱ nixmiéjunʼ wéñuʼ mu makuwá tsímáá. Ga̱jma̱a̱ Jeobá nandoo maʼni xúʼko̱ kaʼnii náa ikháanʼlu rí mbiʼi xúgi̱. Náa Biblia naxkaxáanʼ muʼthán Dios xúgíʼ rí naʼni maxmiéjunʼlú, numuu rí ikhaa naxmiéjunʼ kaʼyulú (1 Ped. 5:7). Náa artículo rígi̱ gúʼyáá a̱jkhu̱ enii rí mambáyulúʼ mu xaxmiéjunlú. Timbá, muʼtájkáan. Raga̱jma̱, muraxnuu Ajngá rawunʼ Dios ga̱jma̱a̱ mundxaʼwáá edxu̱lúʼ rí naʼthí ikhí. Ragajtsú, muniʼñáʼ rí xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo Jeobá mambáyulúʼ. Rí maʼni a̱jkhu̱, muʼtháán mbáa bi̱ nambáxulúʼ gajmiúlú rí nakumulú. Índo̱ guʼyáá a̱jkhu̱ enii rígi̱, gundxaʼwamíjna̱ náa gándoo muriʼkhumijná.\n“ATADAʼ NÁA JEOBÁ XKUJNDU NDRÍGÁʼ”\n3. Xú káʼnii gándoo guʼdaʼ xkujndu ndrígúlú náa Jeobá rá.\n3 Timbá rí ma̱ndoo muʼni mu xaxmiéjunlú wéñuʼ rí muʼdaʼ náa Jeobá xkujndu ndrígúlú índo̱ gúʼthán ga̱jma̱a̱ xúgíʼ a̱jkiu̱lú. Índo̱ rígá mbá rí naʼni maxmiéjunʼlú, Anu̱lú bi̱ xtáa mekhuíí nandoo rí muʼtháán xúgíʼ rí nakumulú. David niʼtákáñuu Jeobá: “Atagíʼ edxa̱ʼ, oh Dios, rí natajkáan”. Ga̱jma̱a̱ nda̱wa̱á niʼthí: “Atadaʼ náa Jeobá xkujndu ndrígáʼ, ga̱jma̱a̱ ikhaa má gambáyaʼ” (Sal. 55:1, 22). Á mu ni̱ʼni̱ má xúgíʼ rí nindoo mu muʼnimbánii xkujndu, ní xaxmiéjunlú itháan. Rí phú mambáyulúʼ nindxu̱u̱ rí muʼtájkáan náa Jeobá ga̱jma̱a̱ xúgíʼ a̱jkiu̱lú. Mú xú káʼnii gambáyulú rí muʼtájkáan rá. (Sal. 94:18, 19.)\n4. Ndíjkha rí gíʼdoo numuu muʼtájkáan índo̱ najmúlú rá.\n4 (Atraxnuu Filipenses 4:6, 7). * Xú káʼnii eriʼña̱a̱ Jeobá xúgíʼ rí nuʼtájkáan ga̱jma̱a̱ xúgíʼ a̱jkiu̱lú rá. Ikhaa ma̱ndoo mambáyulúʼ makuwáanʼ tsímáá ga̱jma̱a̱ rí muʼnigaʼduunʼ ku̱ma̱ rí naʼni gawúnlú. Índo̱ nuʼtájkáan numuu dí rígá mbá rí naʼni maxmiéjunʼlú o naʼnimíñulú, Dios naʼni makuwaanʼ tsímáá. Mbaʼin a̱ngiu̱lú nakuwa tsímáá, ga̱jma̱a̱ mangáanʼ ma̱ndoo makuwáanʼ tsímáá. “Tsímáá rí na̱ʼkha̱ náa Dios” ma̱ndoo mambáyulúʼ muraʼníí asndu xú káʼnii má xkujndu. Jeobá naʼthúlúʼ dí ragíʼmaa mamiñúlú, numuu rí ikhaa nikudaminaʼ maxtáa mijngii náa ikháanʼlu mu maxnúlúʼ tsiakii ga̱jma̱a̱ mambáyulúʼ (Is. 41:10). Nduʼyáá májánʼ rí mambanúu rígi̱.\nAJNGÁ RAWUNʼ DIOS NAʼNI MAKUWÁANʼ TSÍMÁÁ\n5. Xú káʼnii gándoo gambáyulú Ajngá rawunʼ Dios mu makuwáanʼ tsímáá rá.\n5 Raga̱jma̱ numuu rí xóo makuwaanʼ tsímáá nindxu̱u̱ rí muraxnuu Biblia ga̱jma̱a̱ mundxaʼwamíjna̱ rí naʼthí ikhí. Náa numuu rí ma̱ndoo mambáyulúʼ Biblia rá. Numuu rí nindxu̱u̱ Ajngá rawunʼ Dios ga̱jma̱a̱ na̱ʼkha̱ xtágabu rí májánʼ rí mambáyulúʼ. Ikha jngó mámbá rí gakuwáanʼ gíná, gundxaʼwamíjna̱ náa ku̱ma̱ ndrígóo Dios ga̱jma̱a̱ xú káʼnii gambáyulú xtágabu ndrígóo. Xúʼko̱ ma̱ndoo maʼngulú, mutsi̱ji̱i̱ o muʼni níjni rí naxmiéjunlú. Jeobá niʼthí rí á mu nuraxnuu Ajngá rawunʼ muguaʼdáá ‹tsiakii› ga̱jma̱a̱ ní xámiñulu (Jos. 1:7-9).\nÁ mu kuaʼdáá mbá fe gujkhuʼ náa Jeobá, mbuʼyáá májánʼ rí ikhaa gáxnulú rí ndayúlú\n6. Xú káʼnii embáyulú rí niʼthí Jesús rí mbiʼi xúgi̱ rá.\n6 Náa Ajngá rawunʼ Dios ma̱ngaa ma̱ndoo muraxnuu xú káʼnii Jesús niʼtámíjná gajmíi̱n eʼwíínʼ. Xa̱bu̱ ninigu̱nʼ mudxawíín numuu rí Jesús nixnúún tsiakii ga̱jma̱a̱ niʼni maʼni̱i̱ a̱jkiu̱ún, itháan náa xa̱bu̱ gua̱bi̱nʼ ga̱jma̱a̱ bi̱ naxmiéjunʼ (atraxnuu Mateo 11:28-30). Jesús nixmiéjunʼ wéñuʼ xú káʼnii ekumún eʼwíínʼ (Mar. 6:30-32). Jesús nimbáñun apóstoles ndrígio̱o̱, ma̱ngaa mambáyulúʼ mangáanʼ rí mbiʼi xúgi̱. Gajkhun má rí ikhiin nikuwa gajmiún ga̱jma̱a̱ ikháanʼ na̱nguá. Mú tséyóoʼ rí makuwáanʼ gajmiúlú Jesús mu ma̱ndoo mundrígú rí ikhaa nikudaminaʼ. Ikhaa nindxu̱u̱ Rey ndrígúlú ga̱jma̱a̱ asndu mekhuíí nasngájma rí nandoo kaʼyulú má xúʼko̱. Ikha jngó índo̱ rígá rí naʼni maxmiéjunʼlú, ma̱ndoo mbuʼyáá rí Jesús maxtáa ga̱jma̱á ni̱ndxu̱lú ma̱ngaa mambáyulúʼ índo̱ gáʼyóóʼ. Jesús naxnúlú tsiakii ga̱jma̱a̱ naʼthúlúʼ muguaʼthi̱i̱n mbá rí májánʼ nda̱wa̱á rí nambáyulúʼ mu xaxmiéjunlú (Heb. 2:17, 18; 4:16).\nRÍ NAXNÁ XI̱ʼ KAʼWU NAMBÁYULÚ\n7. Xú káʼnii embáyulú xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo Dios rá.\n7 Guʼyáá ajtsú rí mambáyulúʼ mu mutsi̱ji̱i̱ rí naʼni maxmiéjunʼlú. Jesús niʼthí rí Anu̱u̱ maxnúlúʼ xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo á mu nunda̱ʼa̱a̱ (Luc. 11:10-13). Xi̱ʼ kaʼwu rígi̱ nindxu̱u̱ tsiakii ndrígóo Dios bi̱ gíʼdoo xúgíʼ tsiakii, ga̱jma̱a̱ nambáyulúʼ maga̱ja̱a̱ itháan rí xú káʼnii xa̱bu̱ ni̱ndxu̱lú (Col. 3:10). Biblia naxná mbiʼyuu rígi̱ xóo ‹rí naxná xi̱ʼ kaʼwu› (atraxnuu Gálatas 5:22, 23). * Índo̱ nusngajmá xú káʼnii xa̱bu̱ ni̱ndxu̱lú, nambáxulúʼ itháan májánʼ gajmiúlú eʼwíínʼ ga̱jma̱a̱ nuʼni gaʼduunʼ rí maʼni maxmiéjunʼlú wéñuʼ. Guʼyáá tikhuu rí xú káʼnii rí naxná espíritu ma̱ndoo mambáyulúʼ.\n8-12. Xú káʼnii gambáyulú rí naxná xi̱ʼ kaʼwu rá.\n8 “Rí maʼndulúʼ kuʼyamijná, gagi, tsímáá”. Índo̱ nduʼyamajkhún eʼwíínʼ ga̱jma̱a̱ nandulúʼ kuʼñúún, tsixmiéjunʼlú wéñuʼ. Náa numuu rá. Numuu rí índo̱ nusngájma rígi̱, nuʼni gaʼduunʼ mbaʼa rí maʼni makiʼnáanʼ ga̱jma̱a̱ rí maʼgáanʼ wéñuʼ. Xúʼko̱ xáʼniulu mingíjyúuʼ makuwáanʼ tsímáá gajmiúlú eʼwíínʼ (Rom. 12:10).\nÍndo̱ nusngajmá xú káʼnii xa̱bu̱ ni̱ndxu̱lú, nambáxulúʼ itháan májánʼ gajmiúlú eʼwíínʼ\n9 “Maʼngo̱o̱ wéñuʼ a̱jkiu̱lúʼ, rí manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ májánʼ a̱jkiu̱u̱n, muʼni rí májánʼ”. Náa Biblia naʼthí: “Ganindxala májáánʼ xa̱bu̱ gajmiála eʼwíínʼ, agaʼwíínʼ a̱jkia̱la kuyamíjna̱, ga̱jma̱a̱ guni mba̱a̱ a̱jkia̱la kuyamíjna̱” (Efes. 4:32). Índo̱ nuʼnimbaníí xtágabu rígi̱, nakuwáanʼ tsímáá gajmiúlú eʼwíínʼ ga̱jma̱a̱ nuʼni gaʼduunʼ rí maʼni maxmiéjunʼlú. Ma̱ngaa xáʼniulu mingíjyúuʼ muʼni gajmiúlú xkujndu rí gáguaʼdáá ga̱jma̱a̱ numuu rí ni̱ndxu̱lú xa̱bu̱ aʼkhá.\n10 “Fe”. Rí mbiʼi xúgi̱ naʼni maʼgáanʼ rí maguaʼdáá wéñuʼ mbújkha̱a̱ (Prov. 18:11). Xú káʼnii gándoo muʼni mu xáʼgáanʼ ga̱jma̱a̱ numuu rígi̱ rá. Rí muʼnimbánii xtágabu ndrígóo apóstol Pablo rí makuwáanʼ gagi “ga̱jma̱a̱ rí kuaʼdáá xúgi”. Á mu kuaʼdáá mbá fe gujkhuʼ náa Jeobá, mbuʼyáá májánʼ rí ikhaa gáxnulú rí ndayúlú. Ikhaa nakudaminaʼ: “Nimbá miʼtsú xániʼñáʼ ga̱jma̱a̱ xániʼñátiga̱a̱n”. Ikha jngó nandoo nuʼthá xó má niʼthí Pablo: “Jeobá nindxu̱u̱ bi̱ nambáyuʼ; xámiñuʼ. Ndiéjunʼ gándoo gáʼniuʼ xa̱biya̱ rá.” (Heb. 13:5, 6.)\n11 “Manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ guabáanʼ, rí muñewa̱a̱n rí muʼni”. Xú káʼnii embáyulú rígi̱ rá. Rígi̱ gambáyulú muʼni gaʼduunʼ rí muʼthá o rí muʼni rí maʼni maxmiéjunʼlú. Ma̱ngaa ní xágigáanʼ, ní xákiʼnáanʼ, ní xúndxaʼwajmíin eʼwíínʼ ga̱jma̱a̱ ní xúʼta wéñúúnʼ eʼwíínʼ (Efes. 4:31).\n12 Mu mbuʼyáá rí gíʼdoo ‹tsiakii ñawúunʼ Dios› ga̱jma̱a̱ rí muʼdaʼ náa ikhaa xúgíʼ rí naʼni maxmiéjunʼlú, gíʼmáanʼ manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ guabáanʼ (1 Ped. 5:6, 7). Á mu ni̱ndxu̱lú xa̱bu̱ wabaʼ, Jeobá mañewu̱nlú. Índo̱ nduʼyáá dí rígá rí ma̱ndoo muʼni ga̱jma̱a̱ rí xándoo muʼni, nusngajmá rí tséʼni rí nandulúʼ. Ikhú nánguá exmiéjunʼlú, numuu rí nakumulú kuʼyáá Dios (Miq. 6:8).\n13. Ndiéjunʼ nindoo gáʼthi Jesús índo̱ niʼthí: “Maxuxnamijna-güeñaʼla gaʼko” rá.\n13 Jesús nixná xtágabu rígi̱: “Maxuxnamijna-güeñaʼla gaʼko” (atraxnuu Mateo 6:34). Mbáa mundxaʼwamíjna̱ rí xáʼngulú guʼnimbaníí xtágabu rígi̱. Mú, káʼnii nindoo gáʼthi Jesús rá. Táʼndoo gáʼthi rí xa̱bi̱i̱ Dios xaxmiéjunʼ nditháan. Nijmañulúʼ má rí rey David ga̱jma̱a̱ apóstol Pablo nikumu̱ún xúʼko̱ kaʼnii. Rí phú nindoo Jesús rí xa̱bi̱i̱ makru̱ʼu̱u̱n rí xambánuu nditháan á mu naxmiéjunʼ wéñuʼ. Muguaʼdáá xkujndu mámbá mbiʼi, ikha jngó xaxmiéjunlú wéñuʼ ga̱jma̱a̱ numuu xkujndu rí niguáʼdáálu nákha ginii o xkujndu rí guguaʼdáá nda̱wa̱á. Xú káʼnii gándoo gambáyulú xtágabu ndrígóo Jesús rí xaxmiéjunlú wéñuʼ rá.\n14. Xú káʼnii gándoo mutsi̱ji̱i̱ rí naxmiéjunlú wéñuʼ rá.\n14 Nguáná, naxmiéjunʼlu ga̱jma̱a̱ rí xú nikuwáanʼ nákha ginii. Mbáa xóó nagawúnlú wéñuʼ ga̱jma̱a̱ numuu rí nikiéʼkulú, maski ajndu niʼni tsiguʼ nirígá rígi̱. Nguáná, rey David ma̱ngaa nikumu̱u̱ xúʼko̱ kaʼnii índo̱ nindxa̱ʼwáminaʼ ga̱jma̱a̱ numuu aʼkhá rí nikudaminaʼ. Índo̱ niʼthí ga̱jma̱a̱ numuu rí nikiéʼkhúun, ikhaa ra̱ʼkhá tháán nixtáa ga̱jmá (Sal. 38:3, 4, 8, 18). Ikhú David niʼni mbá rí májánʼ wéñuʼ, ga̱jma̱a̱ mangáanʼ ma̱ndoo muʼni ikháá kayúʼ. Ndiʼyoo rí Jeobá magaʼwíínʼ a̱jkiu̱u̱n kaʼyoo ga̱jma̱a̱ maʼni mba̱a̱ a̱jkiu̱u̱n. David nidxuu wéñuʼ índo̱ ndiʼyoo rí Jeobá niʼni mba̱a̱ a̱jkiu̱u̱n kaʼyoo (atraxnuu Salmo 32:1, 5). *\n15. a) Xú káʼnii imbo̱o̱ ikha ejmañulú náa rey David rá. b) Ndiéjunʼ gándoo muʼni mu mutsi̱ji̱i̱ rí naxmiéjunlú wéñuʼ rá. (Atayáá kúgumaʼá “ Rí mambáyaʼ mu xaxmiéjuanʼ wéñuʼ”.)\n15 Nguáná, mbáa naxmiéjunlú ga̱jma̱a̱ rí xóo kuwáanʼ xúgi̱. Mbá xkri̱da, índo̱ David niʼnirámáʼ Salmo 55, nimíñuu numuu rí nigíʼ muxiyáa (Sal. 55:2-5). Mú tániñuʼ dí rígi̱ maʼnimbáti̱ga̱a̱ rí naku̱mu̱u̱ kaʼyoo Jeobá. David niʼtákáñuu Jeobá rí mambáyúu. Mú ma̱ngaa ndiʼyoo rí ikhaa mbaʼyóoʼ mayambáá mu mambanúu xkujndu ndrígóo (2 Sam. 15:30-34). Najmañulúʼ imbo̱o̱ ikha ga̱jma̱a̱ numuu David. Xúniʼñáʼ rí naxmiéjunlú maʼtáñajunlú, guʼni xúgíʼ rí nandoo mu muʼnimbánii xkujndu ga̱jma̱a̱ gakumulú rí Jeobá mambáyulúʼ.\nRí mambáyaʼ mu xaxmiéjuanʼ wéñuʼ\nAtani rí itháan gíʼdoo numuu\nXátaʼgíʼ matani mbá rí tséʼngaʼ\nAtríyaʼ awan xúgíʼ mbiʼi mu mbi̱ya̱a̱ xa̱ʼ\nGanigua̱ʼ rí Dios niʼni\n16. Xú káʼnii eʼni itháan gujkhuʼ fe ndrígúlú rí nandoo gáʼthúu̱n mbiʼyuu Dios rá.\n16 Nguáná, mbáa naxmiéjunlú rí xú káʼnii gakuwáanʼ nda̱wa̱á. Mú ragíʼmaa maxmiéjunʼlú ga̱jma̱a̱ numuu rí xóó tsírígá. Nda̱wa̱á kayuʼ, tikhuu rí nikumulú rí magajnúu ra̱májánʼ na̱nguá nindxu̱u̱ xúʼko̱ kaʼnii. Ga̱jma̱a̱ garmáʼáan a̱jkiu̱lú rí Jeobá ma̱ndoo maʼni maʼngulú muraʼníí. Rí nandoo gáʼthúu̱n mbiʼyuu naʼni itháan gujkhuʼ fe ndrígúlú. Nakru̱ʼu̱lú rí mbiʼyuu Dios nandoo gáʼthúu̱n “Ikhaa Na’ni dí Marigá” (Éx. 3:14). Rí nandoo gáʼthúu̱n mbiʼyuu Dios nasngájma rí ikhaa maʼnimbánuu xúgíʼ rí nikudaminaʼ maxnúlúʼ. Ikha jngó ragíʼmaa maxmiéjunʼlú ga̱jma̱a̱ numuu rí marigá nda̱wa̱á. Nduʼyáá májánʼ rí Dios maʼni tsajkurámiinʼ xa̱bi̱i̱ bi̱ tséniñaʼ ga̱jma̱a̱ mambáñun mutsi̱ji̱i̱ rí naxmiéjunʼ wéñuʼ ga̱jma̱a̱ numuu xkujndu rí niguáʼdáá nákha ginii ga̱jma̱a̱ xkujndu rí nuraʼníí xúgi̱ ga̱jma̱a̱ rí gárígá nda̱wa̱á.\nGUʼTHÁÁN MBÁA BI̱ NAMBÁXULÚ GAJMIÚLÚ\n17, 18. Índo̱ naxmiéjunlú, xú káʼnii gambáyulú muʼtámíjná gajmiúlú mbáa bi̱ nambáxulúʼ gajmiúlú rá.\n17 Imbo̱o̱ rí mambáyulúʼ mutsi̱ji̱i̱ rí naxmiéjunlú wéñuʼ nindxu̱u̱ rí muʼtháán mbáa bi̱ nambáxulúʼ gajmiúlú rí naʼni maxmiéjunʼlú ga̱jma̱a̱ xú káʼnii ekumulú. Mbáa ajmbiu̱lú o a̱ʼgiu̱lú, mbáa bi̱ nambáxulúʼ gajmiúlú o mbáa bi̱ kayá edxu̱u̱ náa congregación mambáyulúʼ makru̱ʼu̱lú májánʼ rí kuwáanʼ rugíʼnii. Náa Biblia naʼthúlúʼ rí naxmiéjunlú wéñuʼ “náa a̱jkiu̱u̱n xa̱bu̱ rígá rí naxmiéjunʼ wéñuʼ, rúʼko̱ naʼni gámbáa, mú ajngáa májánʼ naʼni maxtáa gagi” (Prov. 12:25). Ga̱jma̱a̱ ma̱ngaa naʼthí dí ra̱májánʼ gagájnuu á mu tseraxu̱u̱n eʼwíínʼ xa̱bu̱ (Prov. 15:22).\n18 Índo̱ nagimbáanʼ náa congregación ma̱ngaa mambáyulúʼ muraʼníí rí naʼni maxmiéjunʼlú wéñuʼ. Ikhí nakuwáanʼ gajmiúlú a̱ngiu̱lú, bi̱ naxmiéjúnʼ kuyulúʼ ga̱jma̱a̱ nandún muxnulu tsiakii (Heb. 10:24, 25). Rí “muxnamijná tsiakii” kanikháanʼ mambáyulúʼ muraʼníí asndu xú káʼnii xkujndu (Rom. 1:12).\nRÍ MAMBAXÚLÚ GAJMIÚLÚ DIOS NAʼNI ITHÁAN GUJKIANʼ\n19. Náa numuu natayáá májánʼ rí á mu nambáxa̱ʼ ga̱jma̱ʼ Dios maxnáʼ tsiakii rá.\n19 Mbáa bi̱ kayá edxu̱u̱ náa congregación ndrígóo Canadá ndiʼyoo rí gíʼdoo numuu muʼdaʼ náa Jeobá xkujndu ndrígúlú. Ndxájulú bugi̱ gíʼdoo mbá ñajunʼ rí naʼni maʼgaaʼ wéñuʼ. Naʼsngáa ga̱jma̱a̱ naxná xtágabu náa escuela. Ma̱ngaa, gíʼdoo mbá nandii rí nikumu̱u̱ numuu rí naxmiéjunʼ wéñuʼ. Náa eyá tsiakii mu mambáyuminaʼ xá. Ikhaa naʼni mbá tsiakii mba̱a̱ mu mambáxúu̱ itháan májánʼ ga̱jma̱a̱ Jeobá. Ma̱ngaa nambáyúu rí maʼthúu̱n a̱ʼgiu̱u̱ xú káʼnii eku̱mu̱u̱ ga̱jma̱a̱ rí numbayíí bi̱ nambáxu̱u̱ gajmíi̱n. Bi̱ kuya̱ edxu̱u̱ náa congregación ga̱jma̱a̱ superintendente de circuito nimbayíí mbaʼyoo xkujndu xóo eʼyoo Jeobá. Nda̱wa̱á, mbáa médico nimbáyúu makro̱ʼo̱o̱ ga̱jma̱a̱ numuu nandii rí gíʼdoo. Ikhú ndxájulú ndiʼyoo rí ndiyóoʼ mariʼkhu̱u̱ hora rí nañajunʼ mu mbayáa xu̱ʼ ga̱jma̱a̱ maʼni ejercicio. Mañúú mañúú nijmañuu rí maʼni ga̱jma̱a̱ rí nikumu̱u̱. Rí xúgi̱ naniñuʼ náa ñawúunʼ Jeobá xúgíʼ rí ikhaa tséʼngo̱o̱ maʼni.\n20. a) Xú káʼnii gándoo guʼdaʼ náa Jeobá rí naʼni maxmiéjunʼlú rá. b) Ndiéjunʼ gúʼyáá náa imbo̱o̱ artículo rá.\n20 Náa artículo rígi̱ ndiʼyáá rí gíʼdoo wéñuʼ numuu muʼdaʼ náa Jeobá rí naʼni maxmiéjunʼlú índo̱ guʼtákáñii, índo̱ guraxnuu Ajngóo ga̱jma̱a̱ índo̱ gundxaʼwáá edxu̱lúʼ rí niraxnuu ikhí. Ma̱ngaa gíʼdoo numuu muniʼñáʼ rí xi̱ʼ kaʼwu ndrígóo Dios mambáyulúʼ, rí muʼtháán mbáa bi̱ nambáxulúʼ gajmiúlú ga̱jma̱a̱ rí mu̱ʼgua̱ náa nagimbáanʼ. Náa imbo̱o̱ artículo gúʼyáá xú káʼnii embáyulú rí nakudaminaʼ Jeobá dí marigá rí muʼdaʼ (Heb. 11:6).\n^ párr. 4 Filipenses 4:6, 7: “Xaxmiéjuanʼla ga̱jma̱a̱ numuu nimbá, gutajkháan ga̱jma̱a̱ gutakáñii Dios ma̱ngaa guxna̱a̱ núma̱aʼ, gunda̱ʼa̱a̱ xúgíʼ rí eyála; ikhú tsímáá rí na̱ʼkha̱ náa Dios rí itháan gíʼdoo tsiakii, mañewu̱u̱n a̱jkia̱la ga̱jma̱a̱ rí nundxaʼwamíjna̱ ga̱jma̱a̱ numuu Cristo Jesús”.\n^ párr. 7 Gálatas 5:22, 23: “Xi̱ʼ kaʼwu nambáyulúʼ muguaʼdáá: Rí maʼndulúʼ kuʼyamijná, gagi, tsímáá, rí maʼngo̱o̱ wéñuʼ a̱jkiu̱lúʼ, rí manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ májánʼ a̱jkiu̱u̱n, muʼni rí májánʼ, fe, rí manindxu̱lúʼ xa̱bu̱ guabáanʼ, rí muñewa̱a̱n rí muʼni. Nda̱a̱ nimbá xtángoo rí mariʼkhuu rígi̱”.\n^ párr. 14 Salmo 32:1-3, 5: “Tsímáá xa̱bu̱ bi̱ niguma mba̱a̱ a̱jkiu̱u̱n kuyáá, nijngudi̱i̱ aʼkhúun. Asndu ndiʼkhún nitha aʼkhúunʼ, ga̱jma̱a̱ na̱nguá nirkaʼwumúʼúunʼ rí nikiéʼkhúunʼ. Nitha̱: “Mani majphúʼ náa Jeobá xúgíʼ dí xkawiʼ wéñuʼ rí nini”. Ga̱jma̱a̱ ikháánʼ mínaʼ nitani mba̱a̱ a̱jkia̱nʼ ga̱jma̱a̱ numuu akhúunʼ”.\nRí naxmiéjuanʼ wéñuʼ: Xa̱bu̱ bi̱ naxmiéjunʼ najmuu wéñuʼ. Nandii, mbújkha̱a̱, xkujndu rí xtaʼdáá o náa guʼwáaʼ ma̱ndoo maʼni rí maxmiéjuanʼ. Ma̱ngaa majmúlú ga̱jma̱a̱ numuu aʼkhá rí nixuʼdámíjná nákha ginii o rí gágiʼnulú nda̱wa̱á. Nguáná, rí naxmiéjunlú wéñuʼ nindxu̱u̱ mbá nandii.\nDiciembre tsiguʼ 2016\nBI̱ NAYEJNGOO (RÍ MUʼNIGAJMAA) Diciembre tsiguʼ 2016


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Jude 1\n1 Sı̨ Jude, Zezì-Krı wecheekeè aht'e eyıts'ǫ James wechı aht'e. Dǫ gıkayaetıı sìı, Nǫ̀htsı̨-Gotà goghǫneètǫ agı̨ı̨t'ee eyıts'ǫ Zezì-Krı gok'èdìı agı̨ı̨t'ee sìı dıı enı̨htł'è gıts'ǫ̀ eehtł'è hǫt'e.\n2 Nǫ̀htsı̨ naxıts'ǫ̀ wedzeè eteèɂı̨ welè, naxıxè sìghà hòɂǫ ayııle, eyıts'ǫ deɂǫ̀ǫ̀ naxıghǫneètǫ welè.\nDǫ Nǫ̀htsı̨ gıgha wedę\n3 Seàgı̨ą, dànì Nǫ̀htsı̨ edaxàgoı̨laa sìı weghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è ha sıì haehwhǫ ı̨lè, hanìkò dıì nàowo ehkw'ıı k'èahdì ghǫ naxıts'ǫ̀ eehtł'è ha naxıgha wet'àaɂà hǫt'e. Nàowo ehkw'ıı sìı Nǫ̀htsı̨ wets'ǫ dǫ t'aats'ǫǫ̀ gıxè wheɂǫ gha goghàyı̨ı̨ɂǫ hǫt'e. 4 Dǫ mǫ̀hdaa ekǫ-le dǫ hoghàgogeehtǫǫ sìı naxınaàhtǫ naxıta gı̨ı̨de hǫt'e. Hanıı dǫ sìı gısınìyaetı ha whaà gots'ǫ hanì dek'eèhtł'è hǫt'e. Dǫ hanıı Nǫ̀htsı̨ gıgha wedę sìı Nǫ̀htsı̨ wesǫnıwǫ eładı̨į̀ dǫ hoghàgogeehtǫ, hagedı, “Nǫ̀htsı̨ wedzeè sǫnıwǫ t'à hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ eghàlats'eeda kò wegha t'asanìle,” gedı. Hagedı t'à Zezì-Krı ededı̨ zǫ Gots'ǫ̀ K'àowodeè t'asìı wegha dìì-le elı̨ı̨ sìı wedę welè gedı.\n5 Nǫ̀htsı̨ edets'ǫ dǫ Egypt nèk'e gots'ǫ xàgoèwa tł'axǫǫ̀ dǫ Nǫ̀htsı̨ gıgha ehkw'ı-ahodı ha gı̨ı̨wǫ-le sìı godıhòèhtsı̨ ı̨lè. Eyı hazǫǫ̀ hòt'a wek'èahsǫ kò, wenaahdì anaxehłe ha dehwhǫ. 6 Eyıts'ǫ yak'eet'ı̨į̀ mǫ̀hdaa gıts'ǫ̀ dàgòjàa sìı eyı sı wenaahdì. Dànì k'ahogedè ha gıghàhòt'ǫǫ sìı gıghàehdı ı̨lè. Eyı yak'eet'ı̨łı̨ı̨ sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ satsǫ̀tł'ıì gık'e whela xè Nǫ̀htsı̨ togoòtł'òo yìı gok'èdì, eyıts'ǫ nǫǫde dzęę̀ k'e Nǫ̀htsı̨ gosınìyaehtı ha hǫt'e. 7 Eyı xèht'eè kǫ̀ta Sodom eyıts'ǫ kǫ̀ta Gomorah eyıts'ǫ gımǫǫ̀ kǫ̀ta yàgòlaa sìı ekǫ gots'ǫ dǫ hołı̨ı̨ hazǫǫ̀ xàɂaa k'ę̀ę̀ ełek'alagedè ı̨lè. Gıgodıì ghàà dǫ hołı̨ı̨ hohtsı̨ı̨ sìı wets'ǫ̀ dàgode ha wek'èts'eezǫ. Dǫ hanıı sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ kǫ̀ nàtsoo t'à dagı̨ı̨ɂa ha hǫt'e.\n8 Eyı xèht'eè eyı dǫ ekìı-ka godı gehtsı̨ı̨ sìı hołı̨ı̨ t'à xàè edezhį̀į̀ tsį̀gehwhı hǫt'e, k'aodèe k'èagı̨ı̨t'e ha gı̨ı̨wǫ-le, eyıts'ǫ yatıjıı t'à yat'a ı̨nì nàtsoo k'adageedè. 9 Yak'eet'ı̨deè Mıchael ededı̨ kò, Moses wekw'ǫǫ̀ ghǫ wehłı̨ı̨ xè nàyaehtı ekò, yek'e nìdahoeɂà ha edèdaedı ı̨lè, hanìkò “Gots'ǫ̀ K'àowo nesınìyahtı welè!” yèhdı ı̨lè. 10 Hanìkò eyı dǫ ekǫ-le aget'ı̨ı̨ sìı t'asìı nıgeedì-le kò gık'èch'a gogede. Tıts'aàdìı nànıwo-le lagı̨ı̨t'e dànì edexègeedì ghàà t'asìı nıgeedì, eyı hazǫǫ̀ ts'ıhɂǫ̀ gıdıhołè ha hǫt'e.\n11 Gıxè hoìla nechà ha! Adǫ̀ weza Caın wenàowołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geède hǫt'e. Įnę̀ę gots'ǫ Balaam ekǫ-le hòèhtsı̨ lanì sǫǫ̀mba gha nàhogehdè, eyıts'ǫ Korah Nǫ̀htsı̨ k'èch'a hòèhtsı̨ lanì gıdıhołè ha hǫt'e.\n12 Eyı dǫ naxıxè ełeghǫnets'eètǫǫ gha nàsı̨ ghǫ shègezhe nı̨dè naxıta t'asìı ı̨hjı lagı̨ı̨t'e, eyıts'ǫ edeghǫ į̀į̀zhagı̨ı̨lı̨į̀ honàedı-le, sahzǫ̀ą-k'èdìı-dǫǫ̀ ededı̨ zǫ edewà-geedı lagı̨ı̨t'e. Chǫhk'oò wets'ǫ chǫh whìle, ekìı nı̨hts'ı k'eyehts'ıı lagı̨ı̨t'e. Xat'ǫ̀ jìechı̨į̀ wek'e jìe whìle xè wexochı̨į̀ xàts'ı̨ı̨hdla t'à nàekeè ełaı̨wo, eyı lagı̨ı̨t'e. 13 Tıcho k'e taatı̨į̀ k'etaetı̨ xè wegoghoò łǫ wègoèht'į̀ lanì hołı̨ı̨ łǫ hogehtsı̨. Yat'a whǫ̀ ts'ıɂǫ̀-èdee lagı̨ı̨t'e, welǫ whìle ts'ǫ̀ denahk'e togoòtł'òo gòɂǫǫ sìı gıdawheɂǫ hǫt'e.\n14 Enoch sìı Adǫ̀ wehòèlı̨ gots'ǫ dǫ łǫ̀hdı̨ ełetł'axǫǫ̀-edèe t'à wheda hǫt'e. Eyı hołı̨ı̨-hogehtsı̨ı̨-dǫǫ̀ ghǫ nadąą̀ goı̨de ı̨lè, hadı, “Aàhkw'ǫ, gots'ǫ̀ K'àowo edets'ǫ dǫ degaı łǫ t'à łǫ xè dıı nèk'e ts'ǫ̀ etłe, 15 eyıts'ǫ dǫ hazǫǫ̀ gosınìyaehtı ha. Nǫ̀htsı̨ dǫ hazǫǫ̀ yınì k'ę̀ę̀ geeda-le xè hołı̨ı̨ hogehtsı̨ı̨ sìı eyı k'èxa gosınìyaehtı ha, eyıts'ǫ yatıjıı hazǫǫ̀ t'à Nǫ̀htsı̨ k'èch'a xàyagehtı k'èxa gosınìyaehtı ha,” dek'eèhtł'è. 16 Eyı dǫ sìı t'aats'ǫǫ̀ sǫagedı xè dǫ k'e nìdahogeeɂàa dǫǫ̀ agı̨ı̨t'e, eyıts'ǫ edınìłı̨ı̨ k'ę̀ę̀ k'ehogeɂa. Edeghǫ xàdahogedì eyıts'ǫ edegha sìghà hogehtsı̨ zǫ gha dǫ ts'ǫ̀ nezı̨į̀ agedı.\nT'aats'ǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ naxıghǫneètǫ k'ę̀ę̀ aahda\n17 Hanìkò seàgı̨ą, gots'ǫ̀ K'àowo Zezì-Krı wecheekeèdeè dànì nadąą̀ gogı̨ı̨dee sìı wenaahdì. 18 Dıı hanaxègedı ı̨lè, “Nǫǫde dzęę̀ ts'ǫ̀ whaà-le nı̨dè, eghageedlòo-dǫǫ̀ edınìłı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geedaa sìı naxıta agede ha,” gedı ı̨lè. 19 Hanıı dǫ sìı į̀łak'aà anaxegehɂı̨ hǫt'e. Dànì edexègeedì k'ę̀ę̀ geeda, eyıts'ǫ Yedàyeh Nezı̨ı̨ gıdzeè yìı nàde nıìle.\n20 Hanìkò naxı̨ seàgı̨ą aaht'ee sìı degaı k'ę̀ę̀ naxıgha ehkw'ı-ahodı t'à naxınì nàtsoò aahłe, eyıts'ǫ Yedàyeh Nezı̨ı̨ wınì k'ę̀ę̀ yaahtı. 21 T'aats'ǫǫ̀ Nǫ̀htsı̨ naxıghǫneètǫ k'ę̀ę̀ aahda, eyıts'ǫ gots'ǫ̀ K'àowo Zezì-Krı wesǫnıwǫ t'à welǫ whìle ts'ǫ̀ aahda anaxele gots'ǫ̀ wedanaahɂı̨.\n22 Dǫ Nǫ̀htsı̨ wegodıì gha gınì nàtso-le sìı gıts'ǫ̀ naxıdzeè eteèɂı̨ welè. 23 Dǫ kǫ̀ dèk'ǫ̀ǫ yìı geetł'ì ch'à dagıahchı xè edaxàgıahłe, eyıts'ǫ dǫ mǫ̀hdaa gıts'ǫ̀ naxıdzeè eteèɂı̨ welè, hanìkò edexoahdı, edezhį̀į̀ t'à hołı̨ı̨ k'alagedè ts'ıhɂǫ̀ gıgoht'ǫǫ̀ kò dats'eechı ha dìì lanì.\n24 Nǫ̀htsı̨ sìı hołı̨ı̨ ts'ǫ̀ ek'èt'à anaahde ch'à naxık'èdì ha wegha dìì-le hǫt'e, eyıts'ǫ edı̨į̀ wexè enıìyah hòɂǫǫ sìı hołı̨ı̨ naxık'e wheɂǫ-le xè sıì naxınà wenadąą̀ nàahza anaxele ha dìì-le hǫt'e. 25 Zezì-Krı wet'à Nǫ̀htsı̨ ededı̨ zǫ Edaxàgolee elı̨ı̨ sìı t'aats'ǫǫ̀ weghàsǫts'eedı welè. Dıı dèè hòèlı̨ kwe gots'ǫ, dıì, eyıts'ǫ welǫ whìle ts'ǫ̀ Nǫ̀htsı̨ ededı̨ zǫ denahk'e elı̨ı̨ sìı wexè enıìyah hòɂǫ. T'asìı hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ K'àowo elı̨, ededı̨ zǫ nàtso, eyıts'ǫ t'asìı hazǫǫ̀ wetł'aà whela hǫt'e! Amen.


Naakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí - Wikiibíídiiya\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí éí tó wónaanídę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí Naakaii Łibáhí Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Iberolacerta monticola" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 4–6di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bikʼiiz éí diłhił; bizééʼ dóó bitéél éí łigai; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaakaii Łibáhí Bikéyahdę́ę́ʼ tsétah naʼashǫ́ʼii bikʼiiz diłhiłígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł.


Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí - Wikiibíídiiya\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dibéłchíʼígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bijáád noodǫ́zígíí\nAtʼaʼ yiltʼąąʼítah naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bitseeʼ nineezígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bizééʼ dootłʼizhígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí bikeeʼ łitsooígíí\nHaʼaʼaahjí Tónteeldę́ę́ʼ hodíłchʼiltah naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yił aheełtʼéhé łibáhígíí\nNaʼashǫ́ʼii łahgo aníʼdoolníiłii yił aheełtʼéhé\nNaakaii Bikéyahdę́ę́ʼ naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí dinilzhinígíí\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Tónteel bikáaʼdi kéyah dah ndaaʼeełí léiʼ bikáaʼgi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Dactyloidae" deiłníigo deiyózhí. Naʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí 435 ałʼąą ádaatʼé.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí 4–8di asdzoh[?] ádaníłnéez łeh, áádóó éí bíchį́į́h deekį́; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nNaʼashǫ́ʼii chį́į́shkį́hí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii deildeeł.


Mat 17 | `USA | STEP | abapaké móra-kanaama yátámakitana Îtuma Pítaamma káwirena Yêmitiyaa mi-kátámá Yóáanete yiwíqmayaitata mórama uyátárain-anuraq utááe. yenamáa mibáq máqe-uraae.\nÎtuni aúgoma mamá waéqma aokarîq uráiye.\n1 abapaké móra-kanaama yátámakitana Îtuma Pítaamma káwirena Yêmitiyaa mi-kátámá Yóáanete yiwíqmayaitata mórama uyátárain-anuraq utááe. yenamáa mibáq máqe-uraae. 2 ánibo Îtuni aúgoma yúrakaq mamá waéqma aokarîq uráiye. miráitana wení óikoma tágama aakáá kégaitana wení wáqtôgoma wayámmá kamá ókáá karáiye. 3 ánibo Mótetiyaa Íráíyama Áánûqtuni márûpake kumáeta Îtute watáá-wataa kéteyata yemá aónaraae. 4 Pítaama minnáma aónatuwena Îtumma timá ámikaiye: “uyátáráana-nako, ketáámá maakáq máunataama íráqône. emmá akáinaqa kanaaráq kemá kaumomá kogonaagó-namma maakáq ónúne. mórama ení naané mórama Mótetini naané mórama Íráiyani naané téq miráuma ónúne.” téna Pítaama tiráiye. 5 mirá kétena máiqtaba mórama aakáá kaikónnákómá kumma yawááq umáyikaraiye. ánibo móra-aikoma mi-kónnápíké maará-tiraiye: “maannáma ketáanikoma tikáin-iyapoe. wení áaiqtabama ôriq umá kétikaiye. keráwáqá wenáama ítáaro.” téna aagómá mi-kónnápiké tiráiye. 6 ánibo iyápó-annama min-áímmá ítátuweta ikatîq kéetaboata yemá yóipake marabi yiqá agurááe. 7 miráitana Îtuma yimakaq iréna yineq kánekuyena timá yímikaiye: “keráwáqá itó-oro. keráwáqá ikatîq íoro.” téna tiráiye. 8 ánibo yemá itó-uma aónaamma káqo-wamma íma aónaraabo paá Îtumma wenamáa aónaraae.\n9 min-ánúmá yuwéta kégumowana aapaqá Îtuma akoqnáá umá timá-yimena tiráiye: “keráwáqá maami-qtátááqá aónaamma móra-nakomma íma timámeraq yukáiyana Waayúkagon-Araaqa kemá pukéq itó-onna kanaaráq wino.” téna Îtuma timá yímikaiye. 10 ánibo yemá iyápó-annama Îtumma ítama aónéta tirááe: “nôraq itatawáq ámáan-aimma yirááti-wayukama Íráiyaqtaba Metáíyani áqnáabaq yíno kéteo?” téta tirááe. 11 ánibo Îtuma yauwéqma timá yímikaiye: “owé. áraine. Íráiyama iréna máqte-qtataaqa mamá yokaa íniye. 12 miráimanibo kemá kétima-timune. Íráíyaraa-naqa áqa iráitata waayúkama wemmá íaonama arútaraae. ímiye. yemá paá yeqtí yikaí-yátáákáké yúyánámmá kéwareta táí-aaimma ókon-okomma tarôq umákaraae. miráráá umá Waayúkagoni Áráaqa kemmá min-áwáátárîq umátikanoe.” téna Îtuma tiráiye. 13 mirá-timatuwaitata Îtuma nommá peraí-náqá Yóáaneqtaba kétiyaa téta wení iyápó-annama ítaraae.\nÎtuma móra-iyapoma táí-aagoma arunóbáqá máin-iyapoma mamá atóbamakaraiye.\n14 Îtuma wení iyápó-annagaraq yemá netuqyaa-káyúkábí yauwéqma koyamá kéowana móra-nakoma Îtunopaq iréna arayutaúmmá ayéna tiráiye: 15 “uyataráána-nako, emá ketáanikomma arummá umákaao. wemmá augááyámma kákaiye. netuqyaa-kánáámá wemá irabí kégaugena nopí kémetagena kéiye. 16 ánibo kemá min-íyápómá awíqme ení iyápó-annayopaq únnama íma mamé érákáawaniq urááe.” téna tiráiye. 17 Îtuma yauwéqma timá ámikaiye: “keráwáqá min-ánná-wáyúkámá itáiq-itaiq í-yáqtááqá íma wáitana keráwáqtí tíyakoma íma kárutaiye. náaraq umá kanaawaq kemá keráwáqtêma máunaq Áánûqtuni akoqnááma matááô? náaraq umá kanaawaq kemá keráwáqtí ummaamá mayánúnô? keráwáqá min-íyápómá awíqmera maakáq ketôpaq yero.” téna Îtuma tiráiye. 18 miráitana Îtuma mi-táí-áágómmá awáágítana min-iyápógómmá ayúwáitana ê kí-taoq wení karígómá ánatamakaraiye.\n19 ánibo iyápó-annama Îtunopaq aúpáq iréta timá ámikaae: “nôraq itataawáq ketáámá maami-táí-áágómmá kanaaráq íma kéwaqtuwaunataabiyo?” téta tewana 20 Îtuma yauwéqma timá-yimena tiráiye: “keráwáqtí itáíq-itaiq umá arummá timí-yátááqá pááqyapoaq keráwáqá kanaaráq ímira-inoe. kemá áraimma kétima-timune. karáwáqtí itáíq-itaiq umá arummá timí-yátááqá pááqyapoaq keráwáqá kanaaráq ímira-inoe. kemá áraimma kétima-timune. keráwáqtí itáíq-itaiq umá arummá timí-yátáákómá miráuma pááqyan-anayukoraa kéinaqa kanaaráq keráwáqá maan-ánúgómmá timákeraq ‘emá itó-uma merapaq waao’ tíyana kanaaráq wíniye. keráwáqá káqomma máqteniq inómanibo 21 mirá-táí-áágómmá matuwáiyaba paá nunamukáráq aáwaqa awetáigaraq yenamáa kanaaráq wániye.” téna Îtuma tiráiye.\nÎtuma “puyéq itó-onune” téna móragaraq tiráiye.\n22 Kááriri-marupaq uréire kéeta Îtuma iyápó-annama timá-yimena tiráiye: “yemá Waayúkagon-Araaqa kemmá namuro-wáyúkátí iyáápi áaimma átáma maránóe. 23 miráiyata tíkamiyaq puyéq kaumo-kánáámá maéq itó-onune.” téna titata iyápó-annati íyakoma ummaa yáguraiye.\nÎtuma anó-monoq-nakoni táákiti-moneqa yukáiye.\n24 Îtuma wení iyápó-annagaraq anaaékaqa yemá Kápéranabaq koyaawana anó-monoq-naupaqtaba táákiti-moneqa máyáa-kayukama Pítaanopaq iréta maará téta timá ámikaae: “keráwáqtí tirááti-nakoma anó-monoq-naupaqtabama táákiti-moneqa kéyuwaiyo?” téta ítama aónaawana Pítaama yauwéqma tiráiye: 25 “owé.” téna tiráiye. ánibo Pítaama naaúpaq uyábéráitana áqnáabaq Îtuma Pítaamma ítama aónainoqtaba aamá timátuwena Pítaamma ítama aónaraiye: “Tááímonio, emá nóine té kéteno? maa-márábí-kíní-káyúkáráqá meyámmá táákiti-moneqa náayuwaq kámeo? maa-máráráké-káyúkáwábi óq-marabake-kayukabikena kémayaao?” téna Îtuma ítama aónaraiye. 26 Pítaama tiráiye: “óq-marabake-kayukabikene.” téna tiráiye. ánibo Îtuma timá ámikaiye: “miráitana maa-máráráké-káyúkámá táákiti-moneqa íma kéyuwaamanibo 27 Áánûqtuni iyápóboaqtaa táákiti-moneqa íma kanaaráq yiménúnataamanibo ketáámá maami-káyúkámá mamá íyamma íumayikanatae. miráinaq emá nokaayúpáq uré noyááqa mó-yaao. áqnáabaq yenna-nóyáákómmá óyauqa ógaarennama min-nóbáqá móneqa wániye. mi-mónéqá mayéma táákiti mayaí-wáyúkámá anó-monoq-naupaqa etê kerátáí táákitima mó yimiyo.” téna Îtuma tiráiye.


Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí - Wikiibíídiiya\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí éí jaaʼabaní dóó jaaʼniłtsʼílí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bichʼah Łichíiʼii Bikéyahdi dóó Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi dóó Eʼeʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Daakǫʼ Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Pipistrellus nathusii" deiłníigo dayózhí.\nDíí jaaʼabaní bitsʼíís éí 1.5–2di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dibéłchíʼí; bitʼaʼ dóó bijaaʼ éí dinilzhin; binááʼ éí áłtsʼíísí.\nBichʼah Łichíiʼii Bikéyahdę́ę́ʼ jaaʼabaníchilí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dóó iichʼąhii dóó wóʼałtaasʼéí haalzheehgo naatʼá.


Tsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí\nTsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí éí yótʼáahdi tsídii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́ (Táłkááʼ Bighan Dineʼé Bikéyahdi éí tʼóó ahayóí). Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Malacoptila mystacalis" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–10di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél éí yishtłizhgo łichííʼ; bítááʼ éí łigai; bitʼaʼ dóó binághah éí łigaigo yistłʼin; binááʼ éí diłhiłgo łichííʼ; bidaaʼ éí diłhiłgo łibá.\nTsídii dah naʼasolí bidághaaʼ łibáhígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii deildeeł; naʼashǫ́ʼii yázhí dóó chʼil bitʼąąʼ éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Táłtłʼááh dííłdzid yiyání bijáád ádaałtsʼózí - Wikiibíídiiya\nTáłtłʼááh dííłdzid yiyání bijáád ádaałtsʼózí éí chʼosh bikágí dantłʼizí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Eusiridae" deiłníigo deiyózhí. Táłtłʼááh dííłdzid yiyání bijáád ádaałtsʼózí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; adóó éí 90 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼosh éí tʼáá díkwíí mm ádaníłtso łeh. Bijáád éí ádaałtsʼózí; binááʼ éí ádaałtsʼíísíi łeh. Táłtłʼááh dííłdzid éí bichʼiyąʼ.


Tsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Kéyah Dah Ndaaʼeełí Łánídi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Trichoglossus haematodus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitéél éí halchííʼ dóó diłhiłgo noodǫ́ǫz łeh; bitsiiʼ éí yágo dootłʼizh; bitsiiyah éí łitso; bidaaʼ éí łitsxo dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí yázhí bitéél noodǫ́zígíí éí chʼil bijééh deidlą́ dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh dóó chʼil binááʼ deildeeł.


Tłʼiish bijéékałígíí - Wikiibíídiiya\nTłʼiish bijéékałígíí éí tłʼiish íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Nahatʼeʼiitsoh Bikéyahdi dóó Chooyééł Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Acanthophis" deiłníigo deiyózhí. Tłʼiish bijéékałígíí éí náhastʼéí ałʼąą ádaatʼé.\nDíí tłʼiish éí 2–3di adéesʼeez[?] ádaníłnéé, áádóó éí naʼastsʼǫǫsí dóó łéʼétsoh dóó tsídii yázhí deilghał łeh.


Mbaʼa fotos ndrígóo Warwick 1 (mayo asndu agosto tsiguʼ 2014)\nATRAXNUU NÁA Afrikáans Albanés Alemán Amárico Armenio Cebuano Checo Chichewa Chino mandarín (simplificado) Chino mandarín (tradicional) Cingalés Congo Coreano Criollo haitiano Croata Danés Endebele de Zimbabue Eslovaco Esloveno Español Estonio Finlandés Francés Galés Georgiano Griego Holandés Húngaro Ilocano Indonesio Inglés Italiano Japonés Kiniaruanda Kirguís Kirundi Krío Lituano Malayálam Malgache Maya Nepalés Noruego Oromo Panjabí Polaco Portugués Portugués europeo Purépecha Rumano Ruso Samoano Sepedi Serbio Serbio (alfabeto latino) Setsuana Suajili Sueco Tagalo Tahitiano Tayik Totonaco Tseltal Tsonga Tsotsil Turco Tártaro Ucraniano Umbundú Urdu Vascuence Xhosa Zulú gallego me̱ʼpha̱a̱ valenciano Árabe\nBi̱ nutaraʼa numuu Jeobá kuwa runi guʼwá náa muxna ikha náa xúgíʼ numbaaʼ náa Warwick (Nueva York). Gu̱nʼ mayo asndu agosto tsiguʼ 2014, niguma itháán ñajunʼ rí ndayóoʼ náa taller náa naguma̱a̱la carro, náa edificio ndrígóo oficinas ga̱jma̱a̱ náa marigá dí nda̱ñúnʼ bi̱ kuwa Betel ga̱jma̱a̱ edificio C náa makuwíin ga̱jma̱a̱ D. Fotos rígi̱ nasngájma tikhuu ñajunʼ rí niguma nákha gu̱nʼ mayo asndu agosto.\nDibujo ndrígóo edificio dí rígá náa Warwick.\nTaller náa naguma̱a̱ carro\nNáa naguáju̱n carriúun bi̱ naguwáʼ\nEdificio ndrígóo mantenimiento ga̱jma̱a̱ náa maguajún carriúun bi̱ kuwa má ikhí\nEdificio B náa makuwá\nEdificio D náa makuwá\nEdificio C náa makuwá\nEdificio A náa makuwá\nEdificio dí maʼni oficinas ga̱jma̱a̱ náa marigá dí nda̱ñúnʼ bi̱ kuwa Betel\n1 ñajunʼ gu̱nʼ mayo tsiguʼ 2014 (Guʼwá rí naguma náa Warwick)\nNakujmaa lago Sterling Forest (Blue Lake) rí nakujmaa xígií norte índo̱ natiexi asndu náa suroeste. Náa timbá plano, nduʼyáá ñajunʼ rí naguma náa sótano ndrígóo edificio D náa makuwá. Dí rígá náa mijngii iyaʼ, kuwa runi májáánʼ rí xú káʼnii maguajún concreto (hormigón) ndrígóo edificio C náa makuwá.\n14 gu̱nʼ mayo tsiguʼ 2014 (Imbo̱o̱ edificio dí rígá i̱mba̱ níʼkhá náa naguma piezas mu majmaa náa edificio)\nTikhun nuñajunʼ mu muni májáánʼ baño mu majmaa náa guʼwá rí makuwá. Náa baño na̱ʼkha̱ xúgíʼ, tubo náa mato̱ʼo̱o̱ giñánʼ, náa ma̱ndoo mi̱na̱, náa maʼga̱ tubo ga̱jma̱a̱ cable ndrígóo aguʼ. Cuarto ndrígóo baño ma̱mbá índo̱ gárígá náa edificio.\n22 gu̱nʼ mayo tsiguʼ 2014 (Taller náa naguma̱a̱ carro)\nTikhun plomeros (fontaneros) kuwa ruñajunʼ náa sótano. Índo̱ gúni guʼwá, gi̱jyooʼ muphiʼtsu mbá 500 xa̱bu̱ bi̱ gúñajunʼ. Náa má awúu̱n edificio rígi̱ maguma májáánʼ mu ma̱ndoo muphiʼtsu xóó itháan rí 300 xa̱bu̱. Índo̱ gámbá ñajunʼ, ní xúpiʼtsu gi̱jyooʼ, edificio rígi̱ maʼga̱nú majmaa taller náa nuni̱i̱la carro.\n2 gu̱nʼ junio tsiguʼ 2014 (Taller náa naguma̱a̱ carro)\nMbá grupo xa̱bu̱ kuwa ruñajunʼ mu mugrigu mbá ku̱ba̱ʼ májánʼ náa xúgíʼ tsu̱du̱u̱ guʼwá mu ikhí gúdu planta mu xáʼni gachúu dí mijkha, miguwan, nieve ga̱jma̱a̱ mu xájmaa wéñuʼ aguʼ. Plantas naʼga̱a̱n iyaʼ rí nagajtaa ga̱jma̱a̱ naʼgañu̱u̱n xúgíʼ dí mitsaga rí na̱ʼkha̱ ga̱jma̱a̱ ruʼwa.\n5 gu̱nʼ junio tsiguʼ 2014 (Edificio ndrígóo oficinas ga̱jma̱a̱ náa marigá dí nda̱ñúnʼ bi̱ kuwa Betel)\nEdificio rígi̱, gíʼdoo ajtsú enii, dí ma̱ja̱nʼ nindxu̱u̱ 42,000 metros cuadrados (450,000 pies cuadrados). Náa xtiʼkhu, nakujmiin tikhun xa̱bu̱ bi̱ naguwáʼ náa empresa dí rígá kaníí, ikhiin kuwa rutsiajun varilla ndrígóo acero mu ma̱ndoo muwajún xa̱ʼ columna.\n18 gu̱nʼ junio tsiguʼ 2014 (Taller náa naguma̱a̱ carro)\nTikhun bi̱ nuñajunʼ najmún máquina mu mutsikaʼma mbá tela náa tsu̱du̱u̱ guʼwá nákha xóó tsígrigu cemento. Ga̱jma̱a̱ najmún arnés mu mambáñun rí xágadríguíin.\n24 gu̱nʼ junio tsiguʼ 2014 (Edificio C náa makuwá)\nMa̱ngaa nixuda̱ʼ tubo ga̱jma̱a̱ rí xú káʼnii maʼni mijkha, rí mada̱ʼ giñánʼ wéñuʼ ga̱jma̱a̱ dí marigá ajua̱nʼ dí maʼni gueʼtsi. Mbá 35% xa̱bu̱ bi̱ nuñajunʼ náa Warwick ni̱ndxu̱ún gu̱ʼu̱.\n11 gu̱nʼ julio tsiguʼ 2014 (Montgomery, Nueva York)\nGuʼwá rígi̱ rí nitsi nákha gu̱nʼ febrero tsiguʼ 2014, najmaa xóo bodega ga̱jma̱a̱ edificio náa nagumaa piezas nákha xóó tséjmún náa edificio. Dí ma̱ja̱nʼ gíʼdoo 20,000 metros cuadrados (220,000 pies cuadrados). Rí miʼxá rí nakujmaa asndu itháan awúu̱n nindxu̱u̱ baño rí niguma nákha ginii dí rígá má xawii mu muxuʼma.\n24 gu̱nʼ julio tsiguʼ 2014 (Edificio C náa makuwá)\nNáa timbá plano, nduʼyáá xú káʼnii ejkha̱ raguanúu edificio C náa makuwá. Gi̱jyooʼ makuwá mbá 200 betelitas. Dí mba̱a̱ mámbá guʼwá maʼni 30 ga̱jma̱a̱ 55 metros cuadrado (350 ga̱jma̱a̱ 600 pies cuadrados). Marigá mbá cocina chíʼgíʼ, mbá baño ga̱jma̱a̱ mbáa balcón.\n25 gu̱nʼ julio tsiguʼ 2014 (Edificio ndrígóo mantenimiento ga̱jma̱a̱ estacionamiento ndrígu̱ún bi̱ kuwa ikhí)\nNaguma májáánʼ mba̱a̱ mu maguma guʼwá. Asndu itháan ñuʼún nakujmaa mbá máquina rí narujkhu itsí rí majmaa náa miʼni guʼwá. Índo̱ gámbá ñajunʼ, nijuiʼndii má mbá 260,000 metros cúbicos (340,000 yardas cúbicas) ku̱ba̱ʼ. Mámbá mbiʼi najmaa 23 volteo (dumpers).\n30 gu̱nʼ julio tsiguʼ 2014 (Taller náa naguma̱a̱ carro)\nNudu iná náa azotea.\n8 gu̱nʼ agosto tsiguʼ 2014 (Warwick náa naguma guʼwá)\nNáa suroeste nigájnuu foto náa ñawun mbá grua rí mba̱a̱ wéñuʼ rí wíji̱ náa edificio rí maʼni oficinas. Náa xígií ñawúunʼ xtiyaʼ nakujmaa estacionamiento náa maguajún carro ndrígu̱ún xa̱bu̱ bi̱ naguwáʼ gúya, xúgíʼ mbiʼi naguáju̱n mbaʼa carro ndrígu̱ún bi̱ naguwáʼ gúñajunʼ. Tikhun dí ikhiin nuni 12 horas mu magún asndu ikhí mu muñajunʼ i̱ndó ajtsú mbiʼi o a̱jkhu̱ mbiʼi.\n13 gu̱nʼ agosto tsiguʼ 2014 (Taller náa naguma̱a̱ carro)\nÑajunʼ rí naguma náa comedor rí najmaa niʼcho̱o̱ itháán ma̱mbá ñajunʼ. Májánʼ dí rígá televisión (rí xóó tsémbu̱u̱n runi májáánʼ) ga̱jma̱a̱ rí nawáán gakhi̱i̱, rígi̱ naʼni rí xa̱bu̱ bi̱ nuñajunʼ ikhí ma̱ndoo mbuyáá ga̱jma̱a̱ mudxawíín rí nuraxnuu texto mámbá miʼcha̱ ga̱jma̱a̱ eʼwáʼ ganitsu rí na̱ʼkha̱ náa Dios rí nduyáá náa Betel dí rígá náa Estados Unidos.\n14 gu̱nʼ agosto tsiguʼ 2014 (Edificio ndrígóo oficinas ga̱jma̱a̱ náa marigá dí nda̱ñúnʼ bi̱ kuwa Betel)\nNugíʼ piso (hormigón) náa magi̱ʼdu̱u̱ guʼwá. Náa ñawúunʼ mujunlu xtáa mbáa rajmuu máquina rí naʼni mbáti̱ga̱ xúgíʼ giñánʼ dí rígá náa cemento ga̱jma̱a̱ naʼni rí magujtuminaʼ májánʼ wéñuʼ.\nNáa maʼga̱ cable dí marigá náa tikuapoo edificio dí miʼdu náa agoo sótano.\nNáa timbá piso itháan ma̱mbá. Niguma má 540 metros cúbicos (700 yardas cúbicas) dí concreto (hormigón), asndu xúgi̱ náa ñajunʼ rígi̱ dí itháan mba̱a̱ ejmaa. Cemento niguma májáánʼ náa mijngii má kuwa runi guʼwá ga̱jma̱a̱ nijmaa migiñuʼ camión mu mugiʼngáʼ ga̱jma̱a̱ a̱jma̱ bomba mu magún ku̱ñu̱u̱n asndu náa edificio. Xúgíʼ niguma witsu hora tikhu. Náa centro ndrígóo foto nakujmaa mbá torre náa rígá escalera.\n14 gu̱nʼ agosto tsiguʼ 2014 (Edificio C náa makuwá)\nTikhun xa̱bu̱ bi̱ nuñajunʼ nuni náa azotea mbá muro lájuíin mu xajngutíguíin. Dí itháan ñuʼún naguma sótano ndrígóo edificio A náa makuwá.\n15 gunʼ agosto tsiguʼ 2014 (Edificio C náa makuwá)\nNajmaa mbá grúa mu muxudanʼ mbá baño náa ragajtsú piso rí nixuʼma maguma. Mbaʼa rí ejmaa náa ñajunʼ rí naguma náa Warwick nuxuʼma maguma. Rígi̱ nañambá mu xákúwi̱i̱n wéñuʼ xa̱bu̱ náa naguma guʼwá. Ma̱ngaa naʼni rí muñajunʼ nacha̱.\n20 gu̱nʼ agosto tsiguʼ 2014 (Edificio C náa makuwá)\nTikhun bi̱ nuñajunʼ naguwáʼ náa mbá empresa kaníí bi̱ nutsiejun xu̱nʼ dí niguma ga̱jma̱a̱ cemento dí nañambá mu xájmaa wéñuʼ aguʼ. Cemento rígi̱ tséyóoʼ rí maxtiewa̱a̱n wéñuʼ ga̱jma̱a̱ na̱nguá eyóoʼ rí miʼxnííʼ numuu niguma má ga̱jma̱a̱ color. Tséjyúuʼ tsiejun xu̱nʼ rígi̱, ga̱jma̱a̱ nayambáá rí xájyúuʼ gámbá ñajunʼ.\n31 gu̱nʼ agosto tsiguʼ 2014 (Warwick náa naguma guʼwá)\nRí nakujmaa asndu náa suroeste. Náa timbá plano, nakujmaa xú eguma májáánʼ guʼwá D náa makuwá. Náa ki̱dxu̱ʼ edificio rígi̱, rígá edificio C ndrígóo guʼwá, dí niguámbá má.


Tsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí - Wikiibíídiiya\nTsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí\nbitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí\nTsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí éí tsídii yádaałtiʼí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Dootłʼizhí Bikéyah Dah Naaʼeełígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Psittacula calthrapae" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 10–11di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí chʼilgo dootłʼizh; bitsiiʼ dóó binághah éí łibá; bitseeʼ éí diłhiłgo dootłʼizh; bidaaʼ éí łibá dóó tʼóó bíyó ditą́ dóó shiyish.\nTsídii yáłtiʼí bitseeʼ diłhiłgo dootłʼizhígíí éí chʼil binááʼ deildeeł dóó tsin bineestʼąʼ deiłchozh.


Hashkʼaan bichʼosh - Wikiibíídiiya\nHashkʼaan bichʼosh éí kʼaalógii dóó iichʼąhii dayikahjiʼ atah daasdzoh; díí chʼosh éí nahasdzáán beʼałnííʼ Náhookǫsjíhígíí yikáaʼgi dahólǫ́, áádóó éí tseebídiingo daatsʼí ałʼąą átʼé. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Prodoxidae" deiłnígo deiyózhí. Hashkʼaan bichʼosh éí 4–16 millimeters ádaníłnééz.\nAzhą́ hashkʼaan bichʼosh daolyée ndi díí chʼosh doo hashkʼaan tʼéiyá deiłchozh da; Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyahdi hashkʼaan bichʼosh dahólónígíí éí bilasáana dóó dzidzé deiłchozh łeh.


Magí bichʼiyąʼ - Wikiibíídiiya\nMagí bichʼiyąʼ éí "Cocos nucifera" wolyéego atʼaʼ yiltʼąąʼí bineestʼąʼ átʼé. Díí atʼaʼ yiltʼąąʼí éí deesdoigi dóó honeezílígi tʼéiyá hólǫ́, áádóó éí neeznádiingo da adéesʼeez[?] áníłtso; bitʼąąʼ éí 13–20di adéesʼeez ádaníłnééz.\nMagí bichʼiyąʼ yitsʼą́ą́dóó mandagíiya ályaa\nMagí bichʼiyąʼ éí dibéłchíʼíigo naashchʼąąʼ dóó dijool; bikágí éí ditłʼo dóó diʼil; bitahígíí éí łigai.\nMagí bichʼiyąʼ éí tʼáá tʼéehgo dóó shibéezhgo yidą́; tó magí bichʼiyąʼ biyiʼ hólónígíí daadlą́ dóó ałkʼésdisí álʼį́įgo biniiyé choolʼį́ ałdóʼ.\nMagí bichʼiyąʼ yikʼah yitsʼą́ą́dóó táláwosh dóó tó łikaní halchinígíí ádajilééh. Mandagíiyagi átʼéego choolʼį́ ałdóʼ.


Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii - Wikiibíídiiya\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí tónteel tsídii bínííʼtsohígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Bitsįʼ Yishtłizhii Tónteel bikááʼgóó dóó Ásáí Dineʼé dóó Tsiikʼi Déíbaalí Bikéyah bibąąhgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Puffinus lherminieri" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 11–12di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí dinilzhin; bitéél dóó bizééʼ éí łigai; bidaaʼ éí łizhin.\nTsiikʼi Déíbaalí Bikéyahdę́ę́ʼ níyol yiiʼ naalkʼįhii éí táyiʼ chʼosh bikágí dantłʼizí yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Nǫ̀htsı̨̨ Nı̨̨htł'è Rome 1\nRome got'ı̨į̀ gıts'ǫ̀ aatł'è\n1 Sı̨ Paul aht'e, Zezì-Krı wegha eghàlaehda. Wecheekeèdeè ehłı̨ gha eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wegodıì nezı̨ı̨ dǫ ts'ǫ̀ haehsı̨ gha Nǫ̀htsı̨ sį̀į̀hchì hǫt'e. 2 Įdì whaà ekò Nǫ̀htsı̨ Nı̨htł'è k'e nakwenàoɂǫǫ nadąą̀ gogı̨ı̨de t'à Nǫ̀htsı̨ sìı godı nezı̨ı̨ dǫ ts'ǫ̀ ade ha hadı ı̨lè. 3-4 Eyı godı nezı̨ı̨ sìı Nǫ̀htsı̨ Weza weghǫ hǫt'e. Ededı̨ sìı dıı nèk'e k'àowocho Davıd wets'ıhɂǫ̀ǫ-dǫǫ̀ hǫt'e, hanìkò ełaı̨wo gots'ǫ naìdà t'à Įnì Degaı wedahxà Nǫ̀htsı̨ Weza hǫt'e wek'èts'eezǫǫ̀ agǫ̀ǫ̀là. Eyı sìı Zezì-Krı gots'ǫ̀ K'àowo hǫt'e. 5 Gots'ǫ̀ K'àowo sets'ǫ̀ sǫnıwǫ t'à wecheekeèdeè ehłı̨ ha sį̀į̀hchì. Eyıt'à wedahxà dıı nèk'e hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ dǫ eyıì-le xàɂaa Nǫ̀htsı̨ gıgha ehkw'ı-ahodı xè gık'èı̨t'e ha gıkayahtı ha hǫt'e. 6 Dǫ Zezì-Krı xè agı̨ı̨t'e gha gıkayaetıı sìı naxı̨ sı gıta dahkw'e hǫt'e.\n7 Naxı̨ kǫ̀godeè Rome nàahdèe sìı naxıts'ǫ̀ eehtł'è aht'ı̨. Nǫ̀htsı̨ naxıghǫneètǫ eyıts'ǫ wets'ǫ dǫ degaı aahłı̨ gha naxıkayaetı hǫt'e. Nǫ̀htsı̨-Gotà eyıts'ǫ Zezì-Krı naxıxè sǫgı̨ı̨wǫ welè, eyıts'ǫ naxıxè sìghà hòɂǫ agııle.\nPaul kǫ̀godeè Rome naetła ha nıwǫ\n8 T'akwełǫ̀ǫ̀ dıı haehsı̨ ha dehwhǫ: dıı nèk'e dǫ hazǫǫ̀ ts'ǫ̀ dǫ naxıgha ehkw'ı-ahodı ghǫ gogede t'à Zezì-Krı wedahxà naxıgha Senǫ̀htsı̨ masì weehwhǫ hǫt'e. 9 T'aats'ǫǫ̀ naxıgha yahtı Nǫ̀htsı̨ yek'èezǫ hǫt'e. Sedzeè t'à Nǫ̀htsı̨ wegha hòtł'ò eghàlaehda, eyıts'ǫ Weza wegodıì nezı̨ı̨ t'à dǫ hoghàgeehtǫ. 10 Naxıts'ǫ̀ ahde gha sìı k'ǫǫ̀t'a Nǫ̀htsı̨ segha hòɂǫǫ̀ ayele ha, eyı gha yahtı.\n11 Sıì naxeehɂį̀ ha dehwhǫ dìì. Naxıts'ǫ̀ nèehtła-ı̨dè, Yedàyeh Nezı̨ı̨ wets'ǫ t'asìı naxıghàehɂà ha, eyı wet'à nàahtsoò aahde ha. 12 Hanì-ı̨dè ełèht'eè gogha ehkw'ı-ahodı t'à ełınì nàtsoò ats'ele ha hǫt'e. 13 Sèot'ı̨ı̨, goı̨tłǫǫ̀ naxıts'ǫ̀ kǫ̀taèhtła ha dehwhǫ ı̨lè, hanìkò dıì ts'ǫ̀ segha wek'ę̀ę̀ hòı̨ɂà-le wek'èahsǫ ha dehwhǫ. Dǫ Israel got'ı̨į̀ agı̨ı̨t'e-le sìı gıta dànì eghàlaıdà lanì naxıta eghàlaehda ha dehwhǫ, hanì-ı̨dè Zezì gha naxınì nàtsoò anaxehłe ha.\n14 Greece got'ı̨į̀ agı̨ı̨t'e eyıts'ǫ Greece got'ı̨į̀ agı̨ı̨t'e-le sìı į̀łah gıts'àhtła ha hǫt'e. Dǫ Nǫ̀htsı̨ k'ègeezǫ-le eyıts'ǫ dǫ Nǫ̀htsı̨ k'ègeezǫǫ ehk'ę̀ę̀ hoghàgeehtǫ ha hǫt'e. 15 Eyı ts'ıhɂǫ̀ naxı̨ kǫ̀ta Rome nàahdèe sìı sıì naxıts'àhtła ha dehwhǫ, Nǫ̀htsı̨ wegodıì nezı̨ı̨ t'à naxıts'ǫ̀ gohde ha dehwhǫ.\n16 Eyı godı nezı̨ı̨ sìı weghǫ į̀į̀zhaehłı̨ nıìle, Nǫ̀htsı̨ wenàowoò nàtso hǫt'e. Wet'à dǫ hazǫǫ̀ gıgha ehkw'ı-ahodıı sìı edaxàgole ha hǫt'e. Eyı godı nezı̨ı̨ sìı Israel got'ı̨į̀ t'akwełǫ̀ǫ̀ gıts'ǫ̀ ajà, eyıts'ǫ dǫ eyıì-le xàɂaa ededı̨ sı gıts'ǫ̀ ajà hǫt'e. 17 Eyı godı nezı̨ı̨ wet'à dànì Nǫ̀htsı̨ ehkw'ı agohɂį̀ı̨ sìı wek'èts'eezǫǫ̀ ats'et'į̀ hǫt'e. Dǫ Nǫ̀htsı̨ gıgha ehkw'ı-ahodıı zǫ t'à ehkw'ı aget'į̀ hǫt'e. Dıı hanì dek'eèhtł'è t'à: “Dǫ ehkw'ı agììdlàa sìı gıgha ehkw'ı-ahodı t'à welǫ whìle ts'ǫ̀ geeda ha hǫt'e,” dek'eèhtł'è.\nNǫ̀htsı̨ dıı nèk'e dǫ ts'ǫ̀ wek'èch'a\n18 Nǫ̀htsı̨, amìı yek'èch'a eghàlaedaa sìı yesınìyaehtı ha yak'e gots'ǫ wek'èedzǫǫ̀ ayį̀į̀là hǫt'e. Dǫ hołı̨ı̨ hogehtsı̨ ts'ıhɂǫ̀ Nǫ̀htsı̨ wek'èch'a t'à, hołı̨ı̨ k'èxa nàgoehkwa ha. Dǫ gınàowołı̨ı̨ t'à nàowo ehkw'ıı k'èch'a eghàlageeda. 19 Nǫ̀htsı̨ weghǫ ayìı k'èhots'eezǫ ha sìı nàhotì-le gınıedì ha dìì-le hǫt'e, Nǫ̀htsı̨ nàhotì-le gınıedì ha agǫ̀ǫ̀là ne t'à. 20 Nǫ̀htsı̨ dǫ ts'ǫ̀ wègaat'ı̨-le kò, t'asìı wegha dìì-le elı̨ı̨ eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ elı̨ı̨ sìı dıı nèè hòèlı̨ gots'ǫ dǫ gınıedì hǫt'e. T'asìı hazǫǫ̀ whehtsı̨ gıghàeda weghàà welǫ whìle ts'ǫ̀ t'asìı wegha dìì-le elı̨ı̨ sìı deghàà gınıedì hǫt'e. Eyıt'à “Wek'èts'eezǫ nıìle,” gedı ha dìì.\n21 Nǫ̀htsı̨ k'èhogeezǫ kò gıghàsǫedı-le eyıts'ǫ masì gı̨ı̨hwhǫ-le. Gogı̨ı̨zǫ-le k'ę̀ę̀ nànıgedè agejà, eyıts'ǫ gıdzeè yìı togoòtł'òo lagǫ̀ht'e. 22 Gots'ı̨ı̨zǫ edegeewǫ kò gogı̨ı̨zǫ-le agejà. 23 Nǫ̀htsı̨ welǫ whìle ts'ǫ̀ enıìyah deè elı̨ı̨ sìı ts'ǫ̀ yagehtı-le agejà. Ededı̨ t'asìı gèhtsı̨ı̨ sìı ts'ǫ̀ yagehtıì agejà. Dǫ k'ę̀ę̀ wègaat'ı̨ lanıı, yat'a k'edèe lanıı, gòocho lanıı, eyıts'ǫ tıts'aàdìı hòèlı̨ı̨ lanıı ts'ǫ̀ yagehtıì agejà.\n24 Eyıt'à Nǫ̀htsı̨ sìı goghàèhdı, whatsǫǫ̀ edınìłı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geeda ts'ǫ̀ geèlı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là. Eyıt'à hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełek'alagedè t'à edezhį̀į̀ tsį̀gehwhı. 25 Nǫ̀htsı̨ wenàowoò ehkw'ıı sìı nàowołı̨ı̨ xè ehdagı̨ı̨wa, t'asìı hòèlı̨ ts'ǫ̀ yagehtı xè gıgha eghàlaeda. Nǫ̀htsı̨ ts'ǫ̀ yagehtı-le xè gıgha eghàlaeda-le. Hanìkò Nǫ̀htsı̨ sìı welǫ whìle ts'ǫ̀ weghàsǫedı ha hǫt'e. Amen.\n26 Haget'ı̨ ts'ıhɂǫ̀ Nǫ̀htsı̨ goghàèhdı, nàowołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ ełeghageewı ts'ǫ̀ geèlı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là. Ts'èko kò ededǫǫ̀ xè aget'ı̨-le agejà, ts'èko et'ıì ełexè hołı̨ı̨ hogehtsı̨. 27 Eyı xèht'eè dǫzhìı edets'èkeè xè aget'ı̨-le agejà, dǫzhìı et'ıì ełexè hołı̨ı̨ hogehtsı̨. Dǫzhìı hanì ełexè hołı̨ı̨ hogehtsı̨ k'èxa dıì dagı̨ı̨ɂa hǫt'e.\n28 Eyıts'ǫ Nǫ̀htsı̨ wek'èts'eezǫǫ xè wek'èats'ı̨ı̨t'ee sìı gıgha wet'àaɂà-le t'à, Nǫ̀htsı̨ sìı gınàowołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ geeda ts'ǫ̀ geèlı̨į̀ agǫ̀ǫ̀là, eyıts'ǫ t'asìı dǫ gha wets'àet'ǫǫ sìı gıghàlaeda t'à goghàèhdı. 29 T'asìı hazǫǫ̀ wejıı zǫ gı̨ı̨wǫǫ̀ agejà. Sıì egedì-le agejà eyıts'ǫ sıì gınìłı̨ı̨. Sıì ts'ohogeedı, ełaàłegede, ełets'ǫ̀ nàyagehtı, ełeghǫyageeɂà, eyıts'ǫ hołı̨ı̨ k'ę̀ę̀ k'ehogeɂa. Ełeghǫ nezı̨į̀ gogede-le, 30 ełıızì jıı gehtsı̨, Nǫ̀htsı̨ dzagı̨ı̨hwhǫ, ełek'adagedè, xàhogedì xè edeghǫ xàdahogedì; hołı̨ı̨ hogehtsı̨ gha nàowo ładı̨ı̨ gehtsı̨; edemǫ eyıts'ǫ edetà k'èagı̨ı̨t'e-le; 31 gogı̨ı̨zǫ-le, edeyatıì k'ègedì-le, dǫ ts'ǫ̀ gıdzeè gǫ̀hłı̨-le, eyıts'ǫ sıì gınàhòǫht'è. 32 Nǫ̀htsı̨ wenàowoò ehkw'ıı k'ę̀ę̀ ha nı̨dè dǫ hanì geedaa sìı ełaàgııde ha hǫt'e. Eyı nàowo k'ègeezǫ kò ı̨łaà hanì eghàlageeda, eyıts'ǫ dǫ hanì hołı̨ı̨ hogehtsı̨ı̨ sìı ghǫ sìghà agedı.


Teełtah chʼał bitéél łitsooígíí - Wikiibíídiiya\nTeełtah chʼał bitéél łitsooígíí\nTeełtah chʼał bitéél łitsooígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hyperolius riggenbachi" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.8–1di asdzoh[?] áníłtso. Bikąʼígíí éí bitsʼíís chʼilgo dootłʼizh, baʼáádígíí éí bitsʼíís diłhił dóó łigaigo naashchʼąąʼ; bitéél éí łitso; binááʼ éí ntsaa.\nTeełtah chʼał bitéél łitsooígíí éí chʼil bitʼąąʼ dóó dláád yiłchozh; chʼosh yázhí éí yildeeł ałdóʼ.


Lókʼaatah noołnahii yishtłizhígíí - Wikiibíídiiya\nLókʼaatah noołnahii yishtłizhígíí éí dééł dóó tóidoozohii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó holǫ́; ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Rallus crepitans" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 12–15di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; binághah éí diłhiłgo noodǫ́ǫ́z; bikʼiiz éí łigaigo noodǫ́ǫ́z; bitłʼaaʼ éí łigai; bidaaʼ éí nineez; bijáád éí nineez ałdóʼ.\nLókʼaatah noołnahii yishtłizhígíí éí chʼosh yázhí deildeeł; łóóʼ yázhí deilghał ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ tiníléí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tiníléí éí naʼashǫ́ʼii dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Bikéyahdi dóó kéyah dah siʼánígíí beʼałníiʼdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Heloderma horridum" deiłníigo dayózhí.\nDíí naʼashǫ́ʼii éí 20–35di asdzoh[?] áníłnééz. Bitsʼíís éí dinilzhin dóó dinilgaigo naashchʼąąʼ; bitseeʼ éí nineez; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ tiníléí éí tsídii biyęęzhii dóó naʼashǫ́ʼii biyęęzhii yiyą́.


Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí - Wikiibíídiiya\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí nahashchʼidígíí\nTsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí naʼazólii\nNáátsʼózídę́ę́ʼ tsintah chʼał bizéétsʼósí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łibá dóó łitsxooígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí dinilzhin dóó łibáhígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí dibéłchíʼígíí\nKéyah Dańlínídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí łizhin dóó łichíʼígíí\nNáátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah daasdzoh, áádóó éí Binááʼádaałtsʼózí dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi dóó Kéyah Dańlíinii bikááʼgóó dahólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Kaloula" deiłníigo deiyózhí. Náátsʼózídę́ę́ʼ chʼał bizéétsʼósí éí 19 ałʼąą ádaatʼé.\nDíí chʼał éí 1.5–2.5di asdzoh[?] ádaníłtso łeh, áádóó éí chʼosh yázhí dóó wóʼałtaasʼéí deildeeł; chʼil bitʼąąʼ łaʼ dóó tąądee naagháhii éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Zhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí - Wikiibíídiiya\nZhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Haʼaʼaahjí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahí Ásáí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Corvus rhipidurus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 20–22di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhin; bidaaʼ éí diłhił.\nZhį́ʼii bitseeʼ nteelígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii yildeeł; dzidzé dóó tsin bineestʼąʼ éí yiłchozh; chʼał dóó naʼashǫ́ʼii dóó łóóʼ dóó naʼastsʼǫǫsí dóó dííłdzid éí yilghał ałdóʼ.


Nahɂı̨h gha gok’ę́ts’andıh: Góhdlı Ndéh gok’ę́zhıı gogha Ehtth’ıahtı ts’andı ghagı̨́t’é\nEghálaeda gų́lı̨ agodandéh\nEhtth’ıahtı eghálagenda k’é\nNdéh k’eh dene gotah nagogethe\nǪ Dene gogha łatahtı\nAhsı́ı azhǫ nezų gots’ęh\nAzhǫ Góhdlı Ndéh k’éh nezų edęghǫh ts’ıhndıh ts’ęhk’éh gogháonetǫ́, azhǫ etth’ıahtı gots’ąts’ı̨́ndı, gogha chu łatáts’ęhtı, gots’ęh ehtth’ıahtı zhu chu gogháts’ı̨́la.\nNáhɂı̨ ghá gonadah sęęgots’ı̨la\nDáóndı́h t’ah dechı̨tah ts’ęh k’eh nezu keots’ę́dıhah ,ezhı́ı la athee ts’ę́ ehtth’ıahtı nahéh tah agejáa sı́ı, edędıgha azhǫ keogedı́hah ghá goɂǫ. Dáóndı́h t’ah dechı̨tah nats’ę́déh ts’ęh k’eh, dene kehlı̨ ehtth’ıahtı gots’agendı zǫh. Ǫhk’ea kıı ekuht’ıh gha eghalaęda goghǫt’ah, daa la, gonathee k’ıojıhgı̨́hthe, godı̨ ts’ę́ aget’ı̨́ sı́ı gonathee segogehɂı̨, , gogha łatahgéhtı, gogha nagezéh,gogha mı́h agéhɂı̨h, gogha tse agéhɂı̨ gots’ęh gogha mekagehtéh chu.\nAzhı́ı t’ah daget’ı̨ sı́ı sęę nezų keogedı́hshǫ gha goɂǫ. Dáóndı́h t’ah gots’ę́ndıh chu. Amı́ı ehtth’ıahtı kı́ı duhndę ndéh ts’ęh ǫt’é le sı́ı, nezų gok’ę́gendıh gha goɂǫ, kǫ́t’ı̨ kǫ́ duhndę góhdlı ndéh ts’ę́ aget’ı̨ enıdé, dáóndı́h t’ah nezų edęk’ę́ts’endıh keogedı́hshǫ gha goɂǫ.\nPeter Ross gha, ehtth’ıahtı ts’ándı goghǫ gųndé\nNdéh k’eh azhǫ gotah k’éogehthe\nGodı̨ kǫ́tah ahsı́ı t’ah eghálagenda , atł’aa amı́ı łuecho kaa nazéh, amı́ı ehdzóo agéhɂı̨, gots’ęh godı̨ ndéh zhıh eghálagenda, ekuhzhęę gha, azhǫ kǫ́tah ehtth’ıahtı godı̨ eghálagenda gots’ęh godı̨ ndéh k’éh azhǫ ahsı́ı kaa hono ɂǫ́ǫ́ ǫkı lı̨ı̨ gha ahsı́ı ghǫh guhndıh ts’éh k’éh sęę gogı̨́la. Ekǫ́ Fort Constantine (dı̨ı̨ hono dechı̨, YT) gots’ęh tucho Harbour (Kimmirut, NU), gots’ęh ųdaa ts’ę́ Ellesmere ndu ts’ę́ chu ahsı́ı nı̨agele. Dúh dzene ts’ę́ k’ála ekuhzhę́ę́ eghálagenda gha gı̨́t’é.\nǪhk’éa ndéh k’eh ats’ę́tıle, ekuhzhęę gha, ehtth’ıahtı nıdhąą nǫgethe, azhǫ la ndéh taı lı̨̨ı̨ teh nǫgethe. Dúh Nunavut gondéh la, ųndęę 1999 godhęh ts’ę́ Góhdlıı Ndéh aı̨t’é ǫt’é.\nGodı̨ eghálagenda k’ę́ goı̨́tł’éhchu\nKǫ́tah ts’ę́ xaye ehnaa nagogedehthe\nAmı́ı nıdhaa tłı̨ mehchıé t’aget’ı̨ gots’ęh gogha godęzhıı, ezhı́ı la ehtth’ıahtı ts’ándı gots’ęh kǫ́tah ts’ęh dene chu azhǫ gots’ągı̨́ndı ǫt’é.Tłı̨ t’ah ehnaa nagogedéhthe, ezhı́ı mets’ęhɂǫ Góhdlı Ndéh, Ndéh ts’ę́ k’aodhe kéhonıdhe. Zhah lǫ dúye gots’ęh góhdlı chu, kaǫndıh kǫ́ ehtth’ıahtı ts’ándı azhǫ́ kǫ́tah ts’ę́ edı̨htł’éh gots’ęh gondı edı̨htł’éh chu gotah nagı̨́le, gots’ęh amı́ı dechı̨tah nagedéh sı́ı azhǫ gots’ogéhthe.\nKı́ı łaǫ tłı̨ t’ah ageąt’ı̨́ le. Ǫhk’ęa tłı̨ goch’á ejı́hodehthı enıdé, godzaa ų̨dee at’I gots’ęh ehtth’ıahtı tłı̨ mehchı́e keh kagedękeh. Kaa ǫhk’ęa kagot’ı̨ ǫt’é. Kaǫndıh kǫ́ hı́h ahsı́ı keogedı́hah.\nAlbert Elias meɂeh Moses Raddı la, ehtth’ıahtı ts’ándı ı̨le ǫt’é, ezhı́ı t’ah deɂeh dadı̨hke.\nDáóndı́h t’ah tłı̨ keats’ę́ndıh kaa mǫts’edıhshǫ ǫt’é\nDúhndę ndéh ts’ęh dene kehłı̨ tłı̨ t’ah ageąt’ı̨́ , atł’aa zhah mehchı́e tazhę̨h godhéh ts’ę́ ą́ą́ ageąt’ı̨́. Xaye tanet’é tłı̨ nezų mek’ę́ts’endıh ǫt’é. Xaye enıdé etthę́ gots’ęh łue gogha géhcheh, kaǫndıh ghá goghagedęndıh.\nGonathee ek’ę́lu sęgots’ı̨́la\nEghálaęda nechá goghǫt’o la, ehtth’ıahtı ts’ándı xah t’ah, zhah lǫ tah gonathee tłı̨ gha ek’ę́lu gehtsı̨, megháádé amı́ı gok’eh gogeąhtheh gogha godęzhıı le ghą ą́ą́ get’ı̨́.\nKaa ndéh ghǫhts’edıhshǫ\nGodı̨ dene kehlı̨ ahnıh ek’ę́lu zhanıą kéh agęat’ı̨́ sı́ı, ehtth’ıahtı ts’ándı-ke, tłı̨ t’ah ek’ę́lu k’ę́ę́ agęat’ı̨́. Godı̨ aguht’é kaa ehtth’ıahtı ts’ándı keogedıhshǫ, gots’ęh zhaat’ą́ą́ ts’ęh k’eh chu keogedıhshǫ, godı̨ ndéh kı́ı nezų keǫgedıhshǫ le tah k’ę́ogıhthe, gots’ęh dáóndı́h t’ah ndéh k’eh nats’edéh chu keǫgedıhshǫ. Dene k’ę́ę́ dáóndı́h t’ah ndéh k’eh nats’ı̨́ndę.\nDog Sledding Objects\nĮ́mbéh azhǫ gotah ats’et’ı̨́\nDeh gots’ęh tucho k’eh godı̨ dene nagedéh sı́ı, ı̨́mbéh mets’ęhɂǫ azhǫ dene łéadeh. Godı̨ tu tah elá ı́le enıdé łuecho elá t’ah ı́le enıdé, ts’u nımbáa elá t’ah, ı̨́mbéh ehtth’ıahtı ts’ándı łaǫndıh ehtth’ıahtı gohéh tu k’eh ehnáá naget’oh.\nEkuh ehtth’ıahtı edúhndę Góhdlı Ndéh gotah agejáa, kı́ı́ dene zhatıe keogedıhshǫ le.\nDene łatahtı la, ehtth’ıahtı gohéh eghálagenda t’ah kehogenı́hthe gots’ęh kǫ́tah chu gohéh eghálagenda gots’ęh godı̨ ndéh k’eh aget’ı̨́ chu, gohéh eghálagenda. Ehtth’ıahtı ts’ándı łǫ gedet’é gots’ęh łatahtı chu, azhǫ mǫ́lasǫłı́é gots’ęh molá k’é gogendeh keogedıhɂǫ.\nSęę la go-eɂą ılé enıdé ahsaa got’ı̨h gots’ęh k’eh, edı̨ dene zhatıe gots’ęh gots’ę́ndéh ts’ęh k’eh azhǫ ehtth’ıahtı zhęę k’ę́ę́ eghálagı̨déh ghágı̨́t’é.\nSemǫ la Gwich’in gok’eh gondéh ǫt’é ı̨le ... kǫ́tah ts’ęh dene ehtth’ıahtı ahsaa goduhsı́ genıdhę gots’ęh kı́ı duyé ehtth’ı̨́ kagogendéh enıdé, łaǫndıh setá gots’ęh semǫ gots’ogogéhthe. Goghá gots’ę́ k’aodhe ı̨le enıdé zhęę k’eh theda goghá gots’ę́ gogendéh,atł’aa goghá łatahgetı tah. Azhǫ kǫ́tah ts’ęh dene kaǫndı́h k’ę́ goghá nezų ( atł’aa mot’ıe ghǫh ghágedı̨ ) kaǫndı́h enıdé kı́ı ehtth’ıahtı ts’ę́ ehtth’ı̨́ aget’ı̨ le.\nEdı̨ la, Louise Reindeer, detá ghǫh goı̨́ndę, metá Johnny Reindeer la ehtth’ıahtı ts’ándı ı̨lé ǫt’é\nDene k’ę́ę́, azhı́ı Ehtth’ıahtı ts’ándı ehts’ę́dı sǫǫndı́ ?\nMet’ah dechı̨tah nezų edęk’ę́ts’endıh\nEhtth’ıahtı ndéh k’eh age’tı̨́ t’ah , got’é thekǫ́ gots’ęh nezų kaǫndıh zhęęt’ah gogendıh gha, azhǫ gogha géhtsı̨. Golǫ-dhéh gots’ęh medı́h dhéh, Nogha dhéh, gots’ęh łuecho-dhéh, ahsı́ı kaǫndıh t’ah ts’élı́ sęę nezų gogha ahsı́ı zhagı́htsı̨. Dáóndı́h t’ah tłı̨ gha ts’e ch’á kadęa gots’ęh tłı̨ gha xaye goke gots’ęh tłı̨ met’ah nats’ę́nehthah gots’ęh tłı̨ tł’uh chu gogha zhagı́htsı̨.\nAmá ehtth’ıahtı gogha enakeɂe thehtsı̨. Dúhdzene ehtth’ıahtı gotł’ááɂe ghanda enıdé, męnak’ǫ́ detthoı denı́tł’e gots’ęh sı́ı detthoı meghąı̨́nda ? Semǫ la zhéhtsı̨ ǫt’é. Tsą-dhéh jıh, jıh tł’uh, enakeke gots’ęh ts’ekızhaa, azhǫ amá ehtth’ıahtı gogha théhtsı̨ ǫt’é. Nı̨dhąą naǫgéhthe gha t’ah ,azhǫ gogha let’éh zhaı̨téh. Ehddháa gots’ęh etthę́go chu k’éogı̨́leh gha, azhǫ gogha sezheɂı̨.\nMabel Brown la, demǫ Mary Kendi ghǫh gųndé


Chʼał bizéétʼą́hí yistłʼinígíí - Wikiibíídiiya\nChʼał bizéétʼą́hí yistłʼinígíí éí chʼał íiyisígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Naakaii Łizhiní Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Hemisus marmoratus" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 2–3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łibá dóó diniltsogo naashchʼąąʼ dóó diłhiłgo yistłʼin dóó dijool; bitéél éí dinilgai.\nChʼał bizéétʼą́hí yistłʼinígíí éí chʼosh dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii dóó wóʼałtaasʼéí yildeeł.


Yakʼusda bughunek: k’andit khunek neba lhaidinla John 10\nSizi hubodulh'eh hoh 'utni, “Si susheep ghunli 'ust'ah. Ndunnah soo sulh 'út'en, 'en se'usheep hinli.”\n1 'Et Sizi ndo búlhni, “Soo ts'ah'un na'a 'un whudúsni, ndan sheep ba nanestl'oo 'aw dáti k'et dáchayal 'ink'ez 'ants'ih nanestl'oo tus telhget t'eh, 'en dune 'undunut'ih 'int'ah. 2 'Et ndan dáti ts'ih dayih, 'en sheep ghunli 'int'ah. 3 'En dáti ghunli yuba da'dututih. 'Et t'eh sheep buboozi be hubuka hunih t'eh, hidits'o huwa t'ehinínzun 'ink'ez 'az hiyuntulh'us. 4 Tinaóobulih hukw'elh'az, 'et hubutsuh teyih 'ink'ez sheep ts'iyawh hiyunelh'us, highunek t'ehinínzun 'et huwa. 5 'Et 'ants'ih hoh neya, 'en 'aw hiyuntoolh'as ghaít'ah. 'Ants'ih hoh núya 'int'ah 'aw bughunek t'ehinízun 'et huwa hich'a nutsilhdelh,” hubúlhni. 6 'Et Sizi ndi higha hódool'eh ka hubulh náwhulnuk, 'et whunts'ih daja ni hoh 'utni 'aw t'ehonízun. 7 'Et huwa doo chah zeh Sizi ndo búlhni, “Soo ts'ah'un na'a 'un whudúsni, Si susheep ba dáti usdli ho 'ust'ah. 8 Ndunnah sutsuh whusahándel, 'en 'undunut'ih 'uhint'ah, 'et huwa 'aw sheep chaboozílhts'ai. 9 Si datí 'ust'ah. Ndunnah si sugha dahúnindel, 'en ts'iyawh hudutejih. Dahúnindel 'ink'ez whuz 'az whehándel t'eh, tl'o k'ut nahuhóote'alh. 10 'Undunut'ih, 'en 'uduntet'ih 'ink'ez dune tuzelhghelh 'ink'ez tinta óobutélhlilh 'et wheni dayih. 'Et si whusáya hoh 'ilhuz wheni hiye khúna 'i 'utet'ilh 'ink'ez ndi 'ilhuz hiye khúna, 'i hiyit'i t'eh, 'aw hoonli whe ndunoodzit ghaít'ah. 11 Si nuszoo sheep ghusdli 'en 'ust'ah. Sheep ghunli unzoo, 'en ye khúna 'i dude'usheep ba yuladutetnih. 12 'Et lhuhul'a, 'en 'aw sheep ghunli ilah 'int'ah. 'Ants'ih sheep yughole ka 'ul'a. Sheep 'aw busheep ilah 'uhint'ah, 'et huwa yus whuz de úlgwulh yunilh'en t'eh, sheep hubula dutnih 'ink'ez whetsílhyih. 'Et yus bulunah huboogooh 'et 'onghun chah hich'a wheyálwus. 13 Ndan lhúhul'a, 'en 'ants'ih 'ul'a 'int'ah, 'et huwa sheep 'ants'ih hiba unli 'ink'ez didut bugho whetsílhyih. 14 Si nuszoo sheep ghunli 'en 'ust'ah, 'et huwa ndunnah sudune t'ebunúszun 'ink'ez didut chah t'ésanínzun. 15 'Et whuz na'a zeh se'aBá 'en t'ésunínzun 'ink'ez si chah t'enuszun. 'Ink'ez se'usheep be khúsna 'i huba hubula dutesnih. 16 'Uyoo sheep chah 'i 'ust'i. Ndi tah, 'en chahoonli. 'Aw ndi tah ilah. 'En chah whusáboosdlelh huba 'uhoont'ah. Sughunek hidóots'o, 'ink'ez 'ilho 'ulh'us zeh hutele 'ink'ez 'ilhunuh zeh sheep ghunli hutéle.* 17 Se'usheep ba be khúsna 'i bula dutesnih 'et huwa be khúsna 'i doo chah naoolhúchoot. 'Et huwa se'aBá tube sk'entsi'. 18 'Aw be khúsna 'i dune sughu yóolhchoot hoolah. Sich'oh zeh huwa tés'alh. Ndi be khúsna 'i huwa tés'alh 'ink'ez naitélcholh, 'et sughá whunt'ai hoh 'ust'ah. Se'aBá 'en 'uja ndi khunek stl'aída'ai ndi 'ut'en 'oolh'en ka,” hubúlhni. 19 Ndi khunek 'i bugha doo chah Lizwif dich'oh dutah lhch'a nínahudéndel. 20 Tube lhanah, 'en 'uhutni, “Ntsi' nudúdeh 'i yudínda! Whusnik ho' 'utni, di ka oozélhts'ai?” 21 'Et 'onghunnah chah 'uhutni, “Aw ntsi' nudúdeh 'i yughudínda, 'en bughunek ilah 'utni. Nts'e na'a ntsi' nudúdeh, 'i dune chawhés'en 'en chah whe'en yutelhtsilh?”\nLizwif, 'en Sizi 'aw hika cha'nizun\n22 'Aw 'et khi suli. Jerusalem keyah 'et nowhújeh nihoní'ai. 'Et whunahulnih k'ahoondit nahuwhulhtsi huwhútni.† 23 'Et luglez whucho bun 'un hayalbun buyah, 'et Solomon bubun 'un hayalbun buyah huwhútni, hoh whéghah Sizi uyalh, 24 'ink'ez Lizwif higha wézdel hoh hiyoodulhkut, “Dahooldzah 'et nech'a nontalh'i. 'Alha hoh Christ 'en 'int'ah t'eh, k'an 'et ts'ah'un na'a nedíni.” 25 'Et Sizi ndo búlhni, “Uda ndun whudúsni 'et whunts'ih 'aw nuhwhuba 'alha' cha'duzusnih. Ndi se'aBá boozi bugha 'ut'en 'ulh'en, 'i bugha si sugha chah t'éwhunóohzin huba 'uhoont'ah. 26 'Et whunts'ih nuhwheni 'un whudúsni hukw'un'a 'aw se'usheep ilah 'aht'ah. 'Et huwa ndi 'ut'en 'ulh'en 'i 'aw nuhwhuba 'alha' cha'ít'ah. 27 Si se'usheep t'ébunúszun. Sughunek hidits'o 'ink'ez nusáhunudelh. 28 'Ilhuz hiye khúna, 'i bugha iní'ai. 'Aw yachahutésdlah 'ink'ez 'aw dune sula k'éhaboolelh hoolah. 29 Se'aBá, ndan sughá buninla, ts'iyannah sugha ndoh 'int'ah, 'ink'ez ndunnah sudune suli, 'en 'ilhuz sulh 'átet'ilh. 'Aw dune soo 'últus hoolah se'aBá yula k'éhanabutelelh wheni. 30 Si 'ink'ez se'aBá bulh 'ilho zeh nidudli,” hubúlhni. 31 'Et doo chah Lizwif tse hiye tuzelhghelh 'i hidílhchoot. 32 'Et Sizi ndo búlhni, “Se'aBá be 'ut'en k'ah hoonzoo lhat si sugha whunulh'en. 'Ink'ez k'us dant'i ka 'usutelhlilh tse be suzoolhghelh hukwa' nuhzun?” 33 'Et Lizwif 'uhiyúlhni, “Aw 'ut'en unzoo, 'i ka ilah tse be nts'utuzelhghelh! Nyun 'ants'ih hoh dune inli 'ink'ez Yak'usda ch'a yaílhtuk. Nyunch'oh Yak'usda na'dudil'i, 'et hukwa tse be nts'útuzelhghelh.” 34 'Et Sizi ndo búlhni, “Soo cho whunalhúnih hoh Yak'usda bughunek k'une'úsduguz 'i nuhtlaida'ai hoh ndutni, ‘Nuhwheni yak'usda ahli?’ 35 T'éts'onínzun 'aw Yak'usda bughunek 'uk'une'úsduguz, 'i k'uyooyis ghaít'ah, 'ink'ez ndunnah Yak'usda bughunek bughi delts'ut, 'en yak'usda hubulhni. 36 'Et Yak'usda buYe' usdli 'un whudúsni, 'et huwa Yak'usda ch'a yalhtuk dahni hoh sk'ehóoh'aih. Se'aBá 'en 'udun nésunilhti hoh ndi yun k'ut ts'ih sutelh'a. 37 Se'aBá be 'ut'en cha'zúlh'en t'eh, whute, nuhwhuba 'alha' cha'úst'ah. 38 'Et whunts'ih se'aBá be 'ut'en 'ulh'en t'eh, si nuhwhuba 'alha' cha'ust'ah, 'et whunts'ih ndi 'ut'en 'ulh'en, 'i bugha nuhwhuba 'alha 'uhot'e. 'I bugha nuhwheni be t'éwhunóhzin 'ink'ez nuhwhuba 'alha 'uhót'e se'aBá 'en syudínda 'ink'ez si chah buyudúsda,” hubúlhni. 39 'Et doo chah zeh hiyóolhchoot hukwa 'uhuja hoh Sizi butáhanája 'ink'ez hubula k'ah hanaja. 40 Jordan took'oh nyaz ts'ih ndet da John 'udechoo dune too be 'ulh'en inle, whuz whenaja 'ink'ez 'et inda. 41 Lhanah dune highu nindel 'ink'ez 'ulhódutni, “John 'aw huwa 'ét'en teh nucha'it'il, 'et whunts'ih ndun dune 'en bugha daja dani, ts'ah'un 'udani.” 42 'Ink'ez nyoh 'et tube lhanah huba 'álha' yint'ah suli.\n* 10:16 'Et ndi 'udechoo 'ulh'us Israel buts'u hainde ubúlhni. 'Et ndi 'uyoo 'ulh'us 'i yughu yailhtuk, 'I 'udun yun k'ut whut'en 'uhint'ah. Ndannah 'awhuz Sizi hiyulhcha'dusts'o. 'Et huwa huba 'alha cha'hít'ah. † 10:22 'Et njan nowhújeh 'et Lizwif whunahulnih 'udayaz inle ho luglez whucho dune untsi' 'en daninya ho tinta' whunilh'en. 'Et huwa Lizwif k'andit nahuwhulhtsi. 'Et huwa dahóodelh 'ink'ez Yak'usda buts'un téni 'uhunoolhdzin.


Zahalániiłkizhígíí - Wikiibíídiiya\nZahalániiłkizhígíí éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Oreoscoptes montanus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 8–9di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí yishtłizhgo naashchʼąąʼ; bitéél dóó bizééʼ éí łigai dóó łizhingo łikizh; bidaaʼ éí łizhin.\nZahalániiłkizhígíí éí chʼosh yázhí dóó dzidzé dóó chʼil binááʼ deildeeł; łahda naʼashǫ́ʼii dóó chʼał deilghał ałdóʼ.


(saad "Tsisnaajiní" hasínítą́ą́ʼ)\nDinétah hoolyéhígíí dį́įʼgo dził siniilígíí (Sisnaajiní, Tsoodził, Dookʼoʼoosłííd, dóó Dibé Nitsaa) bee hoodzo.\nSisnaajiní éí 14,345 adeisʼeez (4,372 m) aniiłtso bineelʼą́ą́hgoʼ (deigoʼ). Dibé Nitsaa Hahoodzo éí dził siʼą́. Sisnaajiní éí 37°34′38″N 105°29′7″W-di siʼą́. Sisnaajiní éí binaagóó sis łizhingo náztʼiʼ nahalingo biniinaa áhóósyeʼ. Dził bílátahdi yas bee łigaigo ałnííʼ gónaa éí tsin dóó chʼil bee hodiłhilgo biniinaa binaagóó ahééjíjin nahalin. Éí shíí nízaadééʼ jizíigo jiníłʼíigo ákótʼé. Diné yaa dahalniʼgo éí díí dził ałtah ánááʼniiłgo siʼá. Sisnaajiní éi bilagáanakʼehjígo Sierra Blanca wolyé. Dibé Ntsaa hahoodzooígíí biyiʼjí siʼá. Kótʼéego éí Sisnaajiní tʼáá áłtsʼíísígo baa hóoneʼ dooleeł.\nSisnaajiní · Tsoodził · Dookʼoʼoosłííd · Dibé Nitsaa


Chʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh - Wikiibíídiiya\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh éí tsídii tsídígíí dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Chʼah Diʼilii Bikéyahdi dóó Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi dóó Tsiiʼyishbizhí Dineʼé Bikéyahdi hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Lanius cristatus" deiłníigo dayózhí.\nDíí tsídii éí 6–8di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łigai; binákʼee éí halzhin; bitʼaʼ dóó bitseeʼ dóó bitsiitʼáád dóó binághah éí dibéłchíʼí; bidaaʼ éí diłhił.\nChʼah Diʼilii Bikéyahdę́ę́ʼ zahalániitsoh éí wóʼałtaasʼéí dóó chʼosh ntsaaígíí yildeeł; naʼashǫ́ʼii dóó chʼał dóó tsídii yázhí éí bichʼiyąʼ ałdóʼ.


Shádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał yázhí bizééʼ halzhinígíí - Wikiibíídiiya\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał yázhí bizééʼ halzhinígíí éí tsinlátah chʼał dah yikahjí atah yisdzoh, áádóó éí Shádiʼááhjí kéyah dah siʼánígíí bikááʼgóó hólǫ́. Ndaʼałkaahí dóó ééʼdeetįįhii éí "Allobates femoralis" deiłníigo dayózhí.\nDíí chʼał éí 0.6–1.3di asdzoh[?] áníłtso. Bitsʼíís éí łizhingo naashchʼąąʼ dóó łigaigo noodǫ́ǫ́z; bijáád éí łibáago yishtłizh; bizábąąh éí łigai; bizééʼ éí halzhin; binááʼ éí diłhił.\nShádiʼááhdę́ę́ʼ chʼał yázhí bizééʼ halzhinígíí éí chʼosh yázhí dóó naʼashjéʼii dóó tąądee naagháhii yildeeł.